Петровский Иван Георгиевич

**Петровский Иван Георгиевич** (5 ғинуар 1901 йыл — 15 ғинуар 1973 йыл) — ғалим-математик. 1951—1973  йылдарҙа М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты ректоры. СССР фәндәр Академияһының академигы, Социалистик Хеҙмәт Геройы, Сталин премияһы лауреаты (1946, 1952). 

## Биографияһы
Иван Георгиевич Петровский 1901 йылдың 5 (8) ғинуарында хәҙерге Брянск өлкәһе Севск ауылында сауҙагәр ғаиләһендә тыуған. 1917 йылда ҡала реаль училищеһын бөтә фәндәрҙән дә «отлично» билдәләренә (математика һәм рәсемдән башҡа, «дүртле») тамамлай. Ләкин ул һүрәт төшөрөргә ярата; сәнғәткә, һынлы сәнғәткә (Рембрандт, Серов, Нестеров картиналарына) һөйөү артабан уның натураһының айырылғыһыҙ өлөшөнә әүерелә.

Тәүҙә Мәскәү дәүләт университетының физика-математика факультетының тәбиғи фәндәр бүлегенә уҡырға инә. Тик революциянан һуң граждандар һуғышы башланғас, уҡыуын ҡалдырып, был ваҡытта Елизаветградҡа күсенгән ғаиләһенә ҡайта. Бында Петр конторщик булып хеҙмәт итә һәм Елисаветград механика-машиналар төҙөү техникумында уҡый. Н. Е. Жуковскийҙың теоретик механика буйынса китабын уҡырға тырыша, тик уны аңлар өсөн математика буйынса белеме етмәүенә төшөнә. Математика буйынса белемен тулыландырыр өсөн Ив П. Г. Дирихленең классик китабы «Һандар теорияһы» менән таныша. Был китап матурлығы һәм математик төҙөлөштәрҙең нескәлектәре менән уны хайран итә һәм тетрәндерә. Китап уның ҡыҙыҡһыныуын бөтөнләйгә "математика яғына бора ". 1922 йылда Мәскәү университетына кире килә, физика-математика факультетының математика бүлегендә уҡый башлай..

1927 йылда 5-се курс студенты Иван Петровский математиктарҙың беренсе Бөтә Рәсәй съезында ҡатнаша. Мәскәү дәүләт университетының физика-математика факультеты йәштәре исеменән сәләмләү һүҙе менән сығыш яһай.

Шул уҡ йылда университетты тамамлап, аспирантураға уҡырға инә, уны 1930 йылда тамамлай. Ғилми етәксеһе профессор Д. Ф. Егоров була, ул йәш математикҡа ҙур йоғонто яһай. 1929 йылдан Мәскәү дәүләт университетында ассистент, һуңынан доцент вазифаһында эшләй.

1933 йылдан Г. И. Петровский — МДУ профессоры. 1935 йылда — диссертация яҡлауһыҙ — физика-математика фәндәре докторы итеп раҫлана. Бер үк ваҡытта 1930—1941 йылдарҙа Мәскәү механика-машиналар эшләү институтында (ул саҡтағы исеме Н. Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты) киске факультетының мөдире була.

1940 йылдың 7 сентябрендә Петровский МДУ-ның физика-математика факультетының декан вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнә, был вазифаға шул уҡ йылдың 4 октябрендә һайлана (1 июль 1944 йылда шәхси үтенесе буйынса декан вазифаһынан бушатыла). Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында, 1941 йылдың көҙөндә, Мәскәү дәүләт университетын Ташкентҡа күсереү (һуңынан — Ашхабадҡа, Свердловскиға) һәм 1943 йылдың майында Мәскәүгә кире ҡайтарыуменән етәкселек итә.

Һуғыш йылдарында уның тарафынан лакунадар һәм тулҡындарҙың диффузиялары тураһында тәрән йөкмәткеле эш башҡарыла. 1943 йылда СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, 1946 йылдан — тулы хоҡуҡлы ағзаһы, 1949—1951 йылдарҙа физика-математика бүлегенең академик-секретары, 1953 йылдан Академия Президиумы ағзаһы.

1951 йылдан МДУ-ның мехмат дифференциаль тигеҙләмәләр кафедраһы мөдире (1973 йылға, үҙе үлгәнгә тиклем, уны етәкләй). Шул уҡ йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты ректор вазифаһына һайлана.

1973 йылдың 15 ғинуарында вафат була. Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнә. (участок № 7)

## Петровский кабинеты
1973 йылда И. Г. Петровскийҙың васыяты буйынса шәхси китапханаһы Мәскәү дәүләт университетына тапшырыла. Математика буйынса барлығы 20776 томлыҡ төрлө телдәрҙә китаптар, рус һәм сит ил әҙәбиәте баҫмаларыы, бик күп автографтар. Әлеге ваҡытта И. Г. Петровский китапханаһы МДУ-ның һирәк китаптар һәм ҡулъяҙмалар бүлегендә һаҡлана..

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1969);
* Биш Ленин ордены (1953, 1961,1967, 1969, 1971);
* Өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1944; 1945; 1949);
* I дәрәжә «Кирилл һәм Мефодий» (1968; *Болгария*);
* I дәрәжә еҙмәт ордены (1964, *Венгрия*)
* «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» (1965, ГДР) ;
* Почётлы легион ордены (1971; *Франция*);
* I дәрәжә Сталин премияһы (1946);
* II дәрәжә Сталин премияһы (1952);
* Карл университеты почётлы докторы (Прага, 1960), Бухарест (1962), Лундский (1968), София (1972) университеттарының,, СРР Академияһының сит ил почётлы ағзаһы (1965)

## Хәтер
* 1973 йылда — СССР-ҙа Петровскийға арналған почта маркаһы сығарыла;
* 1973 йылда — «Академик Петровский урамы» Мәскәүҙә;
* 1974 йылда — фәнни-тикшеренеү судноһына «Академик Петровский» исеме бирелә;
* Брянск дәүләт университеты академик Петровский Иван Георгиевич исемен йөрөтә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *П. С. Александров, О. А Олейник* Тыуған көнөң менән һыу восьмидесятилетие г. и. Петровский // Математика фәндәренән уңыштарға. 1981. 36 т. № 1(217).
* 
* 
* 
* *Загробная М. В.* Петр хаҡында Иван Георгиевич (петровское эштәре һәм башҡа изге хәтирәләр ун мең). — Йыйынтыҡ *Мәғрифәтселек Математик* өсөнсө серияһы, 6 сығарыу (2002).

## Һылтанмалар
* 
* 
* Петровский Иван Георгиевич — статья в Математическом энциклопедическом словаре, М., Сов. энциклопедия, 1988 (на сайте math.ru)
* *[[Демидов, Сергей Сергеевич|Демидов С. С.]]* Петровский Иван Георгиевич (18(5).01.1901 — 15.01.1973) // Сайт РАН
* Биографические данные на сайте Летопись Московского университета
*