Ырымбур өлкәһе

**Ырымбур өлкәһе** () — өлкә, Рәсәй Федерацияһы субъекты, Көньяҡ Уралда урынлашҡан, Волга буйы Федераль округына ҡарай. Өлкә үҙәге — Ырымбур ҡалаһы. Территорияһы 123 732 км². Халҡы 2 032 915 кеше (2010).

Ҡаҙағстан (Көнсығыш Ҡаҙағстан, Аҡтүбә, Ҡостанай өлкәләре), Башҡортостан һәм Татарстан республикалары, Һамар, Һарытау һәм Силәбе өлкәләре менән сиктәш.

Өлкәлә башҡорттар нигеҙ һалған 135 ауыл бар.

## Тарихы
Ырымбур өлкәһе тарихы Ырымбур экспедицияһынан башлана, 1744 йылда ойошторолған Ырымбур губернаһы тарихы менән бәйле.

## Өлкәләге власть
Өлкә Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә. Өлкә Губернаторы, Хөкүмәте, Закондар сығарыу йыйылышы һәм Рәсәй Президентының тулы хоҡуклы вәкиле резиденцияһы 1936—1939 йылдарҙа **Дом Советов** тип төҙөлгән йортта урынлашҡан

### Башҡарма власть
**Ырымбур өлкәһе Губернаторы** — өлкәләге иң юғары вазифа.

#### Өлкә губернаторҙары
* Елагин Владимир Васильевич (24 октябрь 1991 — 29 декабрь 1999).
* Чернышёв Алексей Андреевич (29 декабрь 1999 — 15 июнь 2010).
* Берг Юрий Александрович 2010 йылдың  15 июненән

### Суд власы
Ырымбур өлкәһе суд системаһы составында:
# Ырымбур өлкәһе өлкә суды — Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды
# Ырымбур өлкәһе арбитраж суды — Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды

### Закондар сығарыу власы
** Ырымбур өлкәһенең Закондар сығарыу йыйылышы** — Ырымбур өлкәһенең юғары закондар сығарыу органы.
Йыйылышҡа 47 депутат һайлана.

## Халыҡ
Өлкәлә 2 008 535 кеше йәшәй.

### Милли состав

## Административ ҡоролош
Өлкәлә 35 район, 12 ҡала һәм 1 ябыҡ административ-территориаль берәмек — Комаровск ҡасабаһы.

### Муниципаль райондар һәм ҡала округтары

# Абдулла районы 
# Адамовка районы
# Аҡбулаҡ районы
# Александровка районы
# Әсекәй районы
# Беляевка районы
# Боғорослан районы
# Быҙаулыҡ районы
# Гай ҡала округы
# Грачёвка районы
# Домбаровка районы
# Илек районы
# Кваркено районы
# Красногвардейск районы
# Ҡыуандыҡ ҡала округы
# Ҡорманай районы
# Матвеевка районы
# Новоорск районы
# Новосергиевка районы
# Октябрьский районы
# Ырымбур районы
# Первомайский районы
# Переволоцк районы
# Пономарёвка районы
# Һаҡмар районы
# Һарыҡташ районы
# Светлый районы
# Северный районы
# Соль-Илецк ҡала округы
# Сорочинск ҡала округы
# Ташлы районы
# Тоцк районы
# Төйлөгән районы
# Шарлыҡ районы
# Ясный ҡала округы

### Ҡалалар
# Абдулла
# Боғорослан
# Быҙаулыҡ
# Гай
# Ҡыуандыҡ
# Медногорск,
# Новотроицк
# Ырымбур
# Орск
# Соль-Илецк
# Сорочинск
# Ясный

## Башҡорт халҡының тормошонда өлкә роле
* Өлкә башҡорт һәм ҡаҙаҡ ерҙәренең сигендә урынлашҡан. Өлкә аша Ҡәнифә юлы үтә.
* I Бөтә башҡорт ҡоролтайы 1917 йылдың 20—27 июлендә Ырымбур ҡалаһында үтә.

## Билдәле шәхестәре
* Любушкин Виктор Васильевич (23.10.1913—1.02.1983), совет партия һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1939—40 йылдарҙағы совет‑фин һуғышында ҡатнашыусы. 1955—1961 йылдарҙа КПСС-тың Сибай ҡала комитетының 1‑се секретары; 1966—1974 йылдарҙа Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты директоры. Башҡорт АССР-ының III—VI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ленин (1956), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1949, 1971), Ҡыҙыл Йондоҙ (1970), ике Почёт Билдәһе (1961, 1966) ордендары кавалеры.  Кваркен районы Айҙарәле ҡасабаһынан.

### Өлкәлә тыуған башҡорттар — [[Советтар Союзы Геройы|Советтар Cоюзы Геройҙары]]
* Фәйзуллин Хәниф Шакир улы Ҡыуандыҡ районы, Сабаҡлы ауылы
* Әхмәтшин Йәғәфәр Әхмәт улы — Ҡыуандыҡ районы, Ҡотлой ауылы
* Әғзәм Хәйретдинов — Абдулла районы, Яңы Яҡут ауылы

### Өлкәлә тыуған башҡорт әҙиптәре һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре
* Амантаев Ғабдулла Сәхипгәрәй улы
* Буранғолов Мөхәммәтша Абдрахман улы
* Юлтыев Дауыт Исхаҡ улы
* Бикбаев Рауил Төхфәт улы
* Вәлиулла Мортазин-Иманский
* Ибраһимов Хабибулла Калимулла улы
* Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы
* Артур Туҡтағолов, «Далан» төркөмө солисы Ҡыуандыҡ районында тыуған
* Әхмәмәтов Шәрәф Хисам улы, башҡорт яҙыусыһы
* Чанышев Әмир Иҙрис улы, башҡорт яҙыусыһы
* Хисмәт Юлдашев

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Ырымбур йыры
* Ырымбур башҡорттары. Тарих. Мәҙәниәт. Этнография. Махсус сайт.  
* Ырымбур өлкәһе көнсығыш башҡорттары