Павлова Анна Павловна

**А́нна Па́вловна (Матве́евна) Па́влова** ( — ) — Рәсәй балет артискаһы, Мария театрының прима-балеринаһы (1906—1913), XX быуат иң бөйөк балериналарының береһе. Беренсе донъя һуғышы башланғас, Бөйөк Британияға күсенә. Үҙ труппаһы менән бөтә донъя буйлап 40-тан ашыу илдә гастролдә була, ҡайһы берҙәрендә балет сәнғәте менән тәүге таныштырыусы тип атайҙар . Анна Павлова гастролдәре бөтә донъяла рус балетының данын арттыра. Балерина башҡарған «Үлеп барған аҡҡош» хореографик миниатюра- монологы («Умирающий лебедь») рус балет мәктәбенең юғары эталондарының береһенә әүрелә .

## Биографияһы

Анна Павлова Петербургта 1881 йылдың 31 ғинуарында (12 февралдә) тыуған, докeменттары буйынса уның атаһы- Матвей Павлович Павлов, хәрби хеҙмәтен тамамлаған ҡараим милләтле һалдат, әсәһе- Любовь Фёдоровна Павлова. Анна «Павловна»- артистар араһында ҡулланылған псевдоним. Мәҫәлән,Фокин 1924 йылда артискаға яҙған хатында уны Анна Павловна тип атай.

Павловтар ғаиләһе Санкт-Петербург янындағы Лигово ҡасабаһында йәшәй. Бәләкәй Анна «Йоҡоға талған һылыу» балетын күргәндән һуң балерина булырға хыяллана башлай.

Ун йәштә ул Император театр училищеһына уҡырға инә. А.Павлова педагогтары- А. А. Облаков, Е. О. Вазем һәм П. А. Гердт.  йылда Мария театрына ҡабул ителә.

Уҡыған дәүерҙә лә,һуңыраҡ, театрҙа эшләй башлағас та, уны Павлова 2-се тип йөрөтәләр, сөнки унан олораҡ Павлова фамилиялы артистка ла була. Мариус Петипа 1902—1904 йылдарҙа Павлова 2-се Е. П. Соколованың һәләтте үҫтереү класында шөғөлләнеп, юғары уңыштарға өлгәште, тип яҙа .. Павлова балеттарҙағы күренештәрҙе өйрәнер өсөн Петипа менән дә шөғөлләнә, «Жизель балетында төп ролде башҡарғанда , „Корсар“ҙы әҙерләгәндә балетмейстер менән йыш кәңәшләшә.

Павловаға кордебалетта бейергә тура килмәй, уға баштан уҡ классик балеттарҙа бик яуаплы партияларҙы ышанып тапшыралар. Император театрҙары сәхнәһендә уның тәүге сығышы  йылдың 19 сентябрендә була („Тщетная предосторожность“,  Стася Белинская һәм Георгий Кякшт менән па-де-труа). Бынан һуң *Зюльма* („Жизель“), *Диана* („ Кандавл батша“), па-де-труа — *Вариация Снега* („Камарго“), *Фея Кандид* („Йоҡоға талған һылыу“) ролдәрендә сығыш яһап, тамашасының һөйөүен яулай .

Михаил Фокин менән тәүге сығышы  йылдың 29 декабрендә бик уңышлы үтә („Марко Бомба“ балеты).

Киләһе сезондарҙа А.Павлова бик күп яуаплы спектаклдәрҙә ҡатмарлы партиялар башҡара .

 йылда Павлова балерина исемен ала. Был осорҙа М. И. Петипа уны М.Кшесинская, О.Преображенская, Т.Карсавиналар менән бер рәттән иң яҡшы балериналарҙың береһе тип атай..

### Михаил Фокин менән хеҙмәттәшлеге

Театр училищеһында буласаҡ мәшһүр артист һәм хореограф Михаил Фокин Павлованан бер курс алдараҡ уҡый. Ҡайһы бер ваҡыт улар сәхнәлә бергә сығыш яһай.

 йылдың 22 ғинуарында Мария театрының хәйриә кисәһендә Анна Павлова М.Фокиндың уның өсөн ҡуйған „Аҡҡош“ хореография миниатюраһын тәү тапҡыр бейей(бер нисә йылдан уны „Үлеп барған аҡҡош“ тип атайҙар), был бейеү XX быуат рус балетының символдарының береһенә әйләнә. В. М. Красовская тәүге рецензияларҙан ошондай өҙөк килтерә:  «Әгәр сәхнәлә балерина иң зиннәтле ҡоштарҙың хәрәкәтен ҡабатлай алһа, был эшләнде: һеҙҙең алда- аҡҡош".

1909 йылда Фокин « Дафнис менән Хлоя» балетында Хлоя ролен Павлова бейер тип өмөтләнә, ләкин был спектакль күрһәтелмәй ҡала .  йылда Берлинда Дягилевтан киткәс, Анна Павлова труппаһы өсөн Михаил Фокин ике балет һала: «Прелюды» (Ференц Лист симфоник поэмаһы буйынса), «Семь дочерей горного короля» (Александр Спендиаров музыкаһы).
Павлова Фокиндың бик күп әҫәрҙәренең премьераһында ҡатнаша .

### Дягилевтың Рус сезондары
Дягилев башта Парижға рус операһын күрһәтә, ләкин балетты Европала аңлап бөтмәҫтәр тигән уйҙа була. Тап Анна Павлова уны Европаға рус балетын күрһәтергә өгөтләгән, тигән фекер бар. йылдың 19 майында Павлова Сергей Дягилев тың Париждағы "Рус сезондары"нда ҡуйылған «Армида павильоны» спектаклендә Армида партияһын башҡара, 2 июндә «Сильфида» һәм "Клеопатра"ның Париж премьераһында ("Мысыр төндәре"нең икенсе редакцияһы) бейей. Дягилевтың Париждағы Рус сезондарында ҡатнашыу актрисаға донъя кимәлендә дан килтерә . Метрополитен-опера (Нью-Йорк) директоры  уның менән бер айға контракт төҙөй. Бөйөк рәссам Валентин Серов яҙған афишалағы Павлова «Рус сезондары» эмблемаларының береһе була .

Париждағы тәүге Рус сезонынан һуң А. П. Павлова,  М. М. Фокин, В.Ф. Нижинский һәм С. Л. Григорьев менән бергә Францияның сәнғәт һәм мәғрифәт эшмәкәрҙәре өсөн булдырылған Академик пальма ордены менән бүләкләнә.

Бер аҙҙан Павлова Дягилев труппаһынан китә, ләкин 1911 йылдың октябрендә Рус балетының Лондондағы гастролендә «Жизель» балетында төп партияны башҡарырға риза була. С. Л. Григорьев Павлова менән Нижинский үҙ партияларын бик оҫта башҡарып, Рус балетына ҙур уңыш килтергәнен билдәләй һәм: « Был ике оҫта бейеүсенең сәнғәте арҡаһында „Жизель“ беҙҙең репертуарҙа ныҡлы урын алды», тип яҙа.

### Гастролдәре
1907  йылда Анна Павлова  Адольф Больм менән бергә 20 артистан торған сит илгә гастролдәр өсөн  төркөм ойоштора. Европа ҡалалары буйлап тәүге гастролдәр   йылдың яҙында үтә. Больм Павлованың партнеры була. Репертуарға «Жизель», «Пахита», «Тылсымлы  флейта», «Кавалерия ялы»  балеты ,  «Аҡҡош күле»нән икенсе акт һәм дивертисмент инә . 
Башҡа йылдарҙа Павлова  төрлө партнерҙар менән сығыш яһай. Михаил Мордкин  менән бейегән «Вакханалия»  бейеүе («Йыл миҙгелдәре» балеты, композиторы А.Глазунов)  бөтә донъяға билдәле була.
Үҙ труппаһы менән Павлова  донъяның бик күп илдәрендә сығыш яһай, төркөмгә бик күп эшләргә тура килә. 1909  йылдан башлап, Павлова  Фокиндың Аҡҡошо тәҫьирендә лирик миниатюралар ижад итә башлай. Гастролдәр ваҡытында  балерина үҙ жанрын булдыра- уны Ю. Д. Беляев  «хореографик  мелодекламация» тип атай («Сиңерткә» -  композиторы Крейслер, «Күбәләк» - Дриго, «Төн», «Калифорния мәге». 1910- сы йылдарҙа тыуған иленә ҡайтыуы инде «Рәсәй  гастролдәре» тип иҫәпләнә. Мария театрында балеринаның һуңғы сығышы   йылда  була, ә Рәсәйҙә ул    йылда һуңғы тапҡыр бейей: Беренсе донъя һуғышы башланғас, ул Англияла ҡалырға ҡарар итә һәм башҡаса Рәсәйгә ҡайтмай.

1921—1925 йылдарҙа Анна Павлова  АҠШ – та продюсер Соломон Юрок саҡырыуы буйынса  сығыш яһай .    йылда  Анна Павлова Һиндостанда Дели, Бомбей һәм Калькутта тамашасыларының  һөйөүен яулай. Үҙе иҫән саҡта уҡ Павлова исеме легендаға әүрелә . Ҡайһы бер ил тамашасылары балетты тәү тапҡыр Павлова труппаһы башҡарыуында күреп, һоҡлана.

* 1922 — Япония, Китай, Манила, Малайзия, Һиндостан, Мысыр
* 1925—1926 — Көньяҡ Америка, Австралия, Яңы Зеландия
* 1928 — Мысыр, Һиндостан, Бирма, Сингапур, Ява
* 1929 — Австралия

### Вафаты

Ғүмеренең һуңғы йылдарында Анна Матвеевна тыуған иленә ҡайтырға теләй,тик был теләге тормошҡа ашмай ҡала.

Гаага ла гастроль ваҡытында Павлова яғылмаған залда репетиция ваҡытында һалҡын тейҙереп, пневмония (эренле плеврит) сиренән   1931 йылдың 23 ғинуарында вафат була. Биографтары әйтеүенсә, актрисаның һуңғы һүҙе: «Минең аҡҡош кейемен әҙерләгеҙ!». 
Анна Павлованың урнаһы Голдерс-Грин крематорийы колумбарийында (Лондон) һаҡлана. 
Анна Павлова тураһында бик күп иҫтәлектәр һаҡлана. Белгестәр фекеренсә,  балерина бик күркәм холоҡло, итәғәтле кеше була. Бейеүе башҡаларҙан  нәзәҡәтлелеге, йомшаҡлығы, романтик хискә бай булыуы менән айырыла. Ул артыҡ өйөрөлөүҙәр менән мауыҡмай, һикергәндә ул бик бейек һикермәй, ләкин   һауала мамыҡ өйөрөлгән кеүек тәьҫир ҡалдыра
 sfn|Светлов|1906|loc=|с=313—314}}

.

## Бүләктәре
* Орден Академических пальм — командор дәрәжәһе

## Анна Павловаға хөрмәт

* Австралия һәм Яңы Зеландияла Анна Павлова менән һоҡланған халыҡ Павлова исемен байрам тортына бирә
* Гаптофит һыу аҫты үҫемлектәренең Pavlovophyceae бер төркөмө Анна Павлова исемен йөрөтә.
* Нидерландтағы KLM Royal Dutch Airlines аэрокомпанияһының бер MD-11 самолеты- «Анна Павлова» (регистрация номеры- PH-KCH) .
* Венерала уның хөрмәтенә тигеҙлектә бер урын аталған .
* Лондондағы ""ында ике урынға билет әле лә һатылмай: улар Анна Павлова менән актёр Айвор Новелло өсөн ҡалдырыла.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Альджеранов Х*. Анна Павлова: Десять лет из жизни звезды русского балета. : Центрполиграф, 2006
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Һылтанмалар
*   — документальный фильм режиссёра Виктора Бочарова. ГТРК «Санкт-Петербург». Россия, 2006
* Неумирающий лебедь
* Анна Павлова  // Библиографический ресурс «Чтобы помнили»
* Фотографии Анны Павловой // Национальная портретная галерея, Лондон
* Фотографии Анны Павловой // Мастера музыкального театра
* Анна Павлова  на сайте Проекта1917
* Распоряжение губернатора Санкт-Петербурга от 09.12.1998 N 1219-р об установке мемориальной доски А. П. Павловой