open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Воронина Екатерина Игоревна

**Воронина Екатерина Игоревна** (3 октябрь 1983 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары. Мәскәүҙә урынлашҡан тәүге «Йәшел китап» () эконәшриәтен нигеҙләүсе һәм уның баш мөхәррире.

## Биографияһы
Екатери́на И́горевна Воро́нина 1983 йылдың 3 октябрендә Украина ССР-ының Ҡырым өлкәһендә тыуған. Һуңынан Мәскәүҙә йәшәй. 2006 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының география факультетын тамамлай. Аҙаҡтан Диңгеҙ гидрография институтында, «Космефарм» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры ярҙамсыһы булып эшләй һәм эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенән алыҫ булған карьераны төҙөй башлай.

2010—2012 йылдарҙа Д. И. Менделеев исемендәге Рәсәй химик-технологик университетында «мегаполистар экологиһы» һөнәре буйынса уҡый. Бында уҡыған саҡта уның эконәшриәт төҙөү тураһында идеяһы тыуа: магистрлыҡҡа диссертация яҙған ваҡытта Екатерина Воронина рус телендә сыҡҡан махсус экологик әҙәбиәттең етешмәүенә юлыға. 2012 йылдың мартында Воронина һәм тағы ла фекерҙәштәре менән яңы эшкә нигеҙ һалырға ҡарар итәләр һәм уға һәр береһе 25 мең һум аҡса һалалар. Екатерина Воронина менән ойошторолған был нәшриәт юғары экологиялы булып тора. Воронина етәкселегендә Ярославль һәм Мәскәү өлкәләрендә шыршылар, тирәктәр, каштандар һәм башҡа ағастарҙы ултырытыу буйынса мәрхәмәтлелек акциялары уҙғарыла, уның комнадаһы бер нисә йыл эсендә Урмандарҙы тергеҙеү фонды менән берлектә бер нисә йөҙ ағас ултырталар.

Екатерина Воронина шулай уҡ ҡул һуғышы, цигун, сноубординг, һынлы сәнғәт һәм бейеүҙәр менән ҡыҙыҡһына. Социаль эшҡыуар Бөтә донъя ҡырағай тәбиғәт фондына аҡсаларын иғәнә итә.

## Иҫкәрмәләр
Auticon

**Auticon** — ИТ-консалтинг хеҙмәттәре күрһәтеүсе немец фирмаһы, аутистик сирҙәре булған кешеләрҙе эшкә алыуы менән билдәле. Үҙен <nowiki/>социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһенә индерә. Фирманың хеҙмәттәре сифатты тәьмин итеүҙән, кодтың статик анализынан, ҙур күләмле мәғлүмәттәр һәм ҡатмарлы мәғлүмәт системалары менән эштән ғибәрәт.

Компанияла 70 кеше эшләй, уларҙың өстән ике өлөшөндә аутистик тайпылыштар бар. Компанияның төп офисы <nowiki/>Берлинда урынлашҡан, Мюнхен, Дюссельдорф, Франкфурт, Штутгарт һәм Гамбург кеүек ҙур немец ҡалаларында ла вәкиллектәре бар. Auticon 2011 йылда Ananda Social венчур фонды ярҙамы менән ойошторола, фонд әле лә иң ҙур акционеры булып ҡала. Компания асыу идеяһын Дирк Мюллер-Ремус бирә, уның улы ла аутист була. Ул ИТ-консалтинг өлкәһендә аутизмлы кешеләрҙе файҙаланған Passwerk тигән Бельгия компанияһы тәжрибәһен үрнәк итеп ала. Auticon өлгәшкән уңыш был үрнәктең башҡа илдәрҙә лә таралыуына этәргес бирә. 2013 йылда Auticon ҡулланған эш моделе G8 Social Impact Investment Forum’да күрһәтелә.

## Наградалары
* New Work Award: 2015
* IQ Award: 2013

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт
Мещанкин Александр Владимирович

**Мещанкин Александр Владимирович** (15 март 1982 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары. Камчатка менән таныштырыуҙы бай булмаған кешеләргә, тәү сиратта йәштәргә, еңеләйтеү маҡсатында ойошторолған «Росомаха» социаль туристик проектына нигеҙ һалыусы һәм уның генераль директоры.

## Биографияһы
Алекса́ндр Влади́мирович Меща́нкин 1982 йылдың 15 мартында Петропавловск-Камчатский ҡалаһында тыуған. Юғары белемде Камчатка дәүләт университетының иҡтисад һәм сервис факультетында менеджмент кафедраһында ала.

Александр Мещанкин Рәсәй дәүләт туризм һәм хеҙмәтләндереү университетының туризм кафедраһында өлкән уҡытыусы булып эшләй. 2009 һәм 2010 йылдарҙа «Юғары уҡыу йортоноң иң яҡшы уҡытыусыһы» конкурсының еңеүсеһе була.

2009 йылдан башлап «Камчатка крайында туризмы үҫтереүҙең ресурс потенциалы булараҡ йорт хужалыҡтары эшмәкәрлеген диверсификациялау» () темаһына тикшеренеүҙе тормошҡа ашыра.

Мещанкиндың мәрхәмәтлелек проектын төҙөү идеяһы диссертация яҙған саҡта барлыҡҡа килә. Диссертацияла ул йорт хужалыҡтарын социаль туризмға йәлеп итеү концепцияһы сығымдарҙы һәм хаҡтарҙы кәметергә булышлыҡ итеүен күрһәтә. 2009 йылда үҙ аҡсалары һәм кредит ресурстары ярҙамында Петропавловск-Камчатскийҙан алыҫ булмаған урында туризм үҙәгенең тәүге бинаһын төҙөй. 2010 йылда Мещанкин Эшҡыуарлыҡҡа булышлыҡ итеү Камчатка крайы фондынан ҡунаҡ йортон йыһазландырыу өсөн грант ала. 2011 йылдан алып 2013 йылға тиклем социаль турҙарҙы субсидиялауға Камчатка крайы хөкүмәте менән яҡынса 10 миллион һум аҡса бүленә.

2010 йылда Мещанкин Рәсәй дәүләт туризм һәм хеҙмәтләндереү университеты ҡарамағында булған «Төньяҡ» () этно-экологик туристик клубын ойоштора.

2011 йылда «Росомаха» Камчатка йәштәр туризмы үҙәге проекты өсөн Мещанкин «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фонды менән уҙғарылған «Социаль эшҡыуар-2011» бөтә Рәсәй конкурсының премияһы менән бүләкләнгән һәм биш йыл ваҡытҡа 1,5 миллион һум суммаға процентһыҙ займ ала. Был аҡсалар Камчатка тауҙарында махсуслаштырылған «Росомаха» туристик базаһын төҙөүгә йүнәлтелгән.

Камчатканың йәш аборигендары союзы рәйесе.

## Иҫкәрмәләр
Васильев Кирилл Александрович

**Васильев Кирилл Александрович** (1 ғинуар 1972 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары. 2012 йылда эшләүселәре һаңғырау һәм насар ишеткән кешеләрҙән генә торған Рәсәйҙәге тәүге бөҙрәхана «Nadin» салонын ойоштороусы һәм уның
етәксеһе.

## Биографияһы
Кири́лл Алекса́ндрович Васи́льев 1972 йылдың 1 ғинуарында Мәскәү өлкәһенең Долгопрудный ҡалаһында тыуған. Ике йәшлек сағында грипп менән ауырыу һөҙөмтәһендә ишетеү һәләтенең 95 процентын юғалта. Юғары белемде Мәскәү дәүләт ғәмәли биотехнологиялар университетында алған. Ун биш йыл дауамында инженер-конструктор булып эшләй.

Мәрхәмәтлелек бөҙрәханаһы асыу тураһындағы идеяһы 2010 йылда барлыҡҡа килә. 2012 йылда уны тормошҡа ашыра — ҡатыны менән бергәләп хеҙмәткәрҙәре һаңғырау һәм насар ишеткән кешеләрҙән генә торған Рәсәйҙәге тәүге бөҙрәхана — «Nadin» салонына нигеҙ һалалар.

2013 йылда Кирилл Васильев «Социаль эшҡыуарлыҡ. Йәмғиәт һәм бизнес ихтыяждарының берҙәмлеге» () темаһына арналған түңәрәк өҫтәлдә ҡатнаша.

Социаль эшҡыуар Кирилл Александрович Васильев «Насар ишетеүселәр берекмәһе» () ойошмаһы, *Deafnet.ru* һәм *Gluxix.net* интернет ресурстары менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. Васильевтың пландарында Рәсәй Федерацияһында бөҙрәханалар селтәрен асыу, һәм тағы насар ишетеүселәр өсөн автомашинаны йыуыу хеҙмәтен асыу һәм артабаг автосервисға тиклем күтәреү.

## Ғаиләһе
Кирилл Васильевтың ҡатыны — Надежда Шарапова, ишетеү һәләте буйынса инвалид, парикмахер һәм «Nadin» компанияһының ойоштороусыларының береһе. Ғаиләлә ҡыҙҙары Дария тәрбиәләнә, ул үҙенең ата-әсәһенә ойошма менән идара итеүҙә ярҙам итә.

## Иҫкәрмәләр
Лазибная Анастасия Александровна

**Лазибная Анастасия Александровна** (2 сентябрь 1983 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары. Оло йәштәге кешеләр өсөн уңайлыҡтар буйынса актуаль информация тәҡдим иткән «Өләсәй-олатай» Рәсәй онлайн-сервисының нигеҙләүсеһе, һәм тағы ла «Мамушка» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең директоры һәм нигеҙләүсеһе.

## Биографияһы
Анастаси́я Алекса́ндровна Лазибна́я 1983 йылдың 2 сентябрендә Ленинград ҡалаһында тыуған. Юғары белемде Санкт-Петербург халыҡ-ара менеджмент институтында ала. Биш йыл дауамында штаб-фатиры Көньяҡ Африка Республикаһының Кейптаун ҡалаһында урынлашҡан Naspers медиагруппаһының Рәсәй вәкиллегендә *M&A Russia* менән етәкселек итә. Бер аҙ ваҡыт мобиль сервис компанияларының береһендә инвестицион директор булып һәм «J’son and Partners Consulting» агентлығының өлкән консультанты булып эшләй.

2011 йылда Анастасия Лазибнаяның пенсионерҙар өсөн Рәсәйҙәге тәүге информацион сайтты төҙөү идеһы тыуа, һәм шул уҡ йылда ул «Мамушка» яуаплығы сикләнгән йәмғиәтен теркәй. Оло йәштәге кешеләр өсөн уңайлыҡтар буйынса актуаль информация тәҡдим иткән «Өләсәй-олатай» Рәсәй онлайн-сервисының сайты 2012 йылда эшләй башлай.

*Mail.Ru Group* компанияһы ярҙамында Анастасия Лазибная «Оло йәштәге кешеләр өсөн „цифрлы донъяны“ нисек асырға?» () темаһына арнап «Социаль технологиялар йылытмаһын» ойоштора, бында ул планлаштырылған «Бөтә йәштәгеләр өсөн компания» проекты хаҡында хәбәр итә. 2013 йылда компаниялар өсөн тәүге «бизнес биснесҡа һөйләй» форматындағы ағартыу семинарын ойоштора, уның төп маҡсаты булып илле йәштән үткән специалисттарҙы эшкә алыусы компанияларҙың тәжрибәһен таратыу булып тора. Шул уҡ йылдың 7 октябрендә социаль сферала проекттарҙы тормошҡа ашырыусы эшҡыуарҙарҙың Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең премьер-министры Д. А. Медведев менән осрашыуҙа ҡатнаша.

2014 йылда Лазибная оло йәштәге ҡатын-ҡыҙҙарға иғтибарҙы йәлеп итер өсөн «Модалы подиум 50+» күрһәтеүҙе ойоштора. Шул уҡ йылда «Быуындар союзы» () мәрхәмәтлелек йәмәғәт проекты конкурсының жюри составына индерелә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Денисова Наталья Александровна

**Ната́лья Алекса́ндровна Дени́сова** (2 ноябрь 1976 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары. Иппотерапияла һәм инвалидтар өсөн ат спортын үҫтереүҙә махсуслашыусы «Аврора» ат үҙәгенең нигеҙләүсеһе һәм етәксеһе.

## Тормош юлы
Наталья Александровна Денисова 1976 йылдың 2 ноябрендә Коми АССР-ының Инта ҡалаһында тыуған. 1991 йылда үҙенең туған ҡалаһында мәктәпте тамалап Мәскәүгә бара. Юғары белемде Мәскәү дәүләт физик культура академияһында физик культура кафедраһында ала. Әлеге ваҡытта Питирим Сорокин исемендәге Сыктывкар дәүләт университетының тарих һәм хоҡуҡ факультеты студенткаһы булып тора.

2003 йылда Наталья Александровна Денисова үҙенең йорт хужалығы нигеҙендә «Аврора» ат үҙәген аса, ул иппотерапияла һәм инвалидтар өсөн ат спортын үҫтереүҙә махсуслаша.

2013 йылға ҡарата ойошма инвалидтар араһында ике ярыш үткәрә (беренсеһендә — 6, икенсеһендә 17 инвалид ҡатнаша). Тәүге ярыш 2008 йылда уҙғарыла. 2008 йылда Кострома ҡалаһында үткәрелгән ат спорты буйынса Рәсәй беренселегендә Наталья Денисова беренсе урын яулай. 2013 йылдың авгусында «Аврора» үҙәге ат спорты буйынса Сыктывкар ҡала ярышында ҡатнаша.

Наталья Денисова «Герасимов йәрминкәһен» үткәреүҙә әүҙем ҡатнаша.

## Ғаиләһе
2003 йылдан башлап Сыктывкар ҡалаһында йәшәй, кейәүҙә, ике бала тәрбиәләй — улы Геральд һәм ҡыҙы Аврора.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Санкин Алексей Вячеславович

**Алексе́й Вячесла́вович Са́нкин** (1 ноябрь 1958 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары. Төп маҡсаты булып Рәсәй халыҡ уйынсыҡтарын популярлаштырыу булған Мәскәү ҡалаһындағы «Забавушка» интерактив халыҡ уйынсығы балалар музейының нигеҙләүсеһе һәм директоры.

## Биографияһы

Алексей Вячеславович Санкин 1958 йылдың 1 ноябрендә Мәскәү ҡалаһында тыуған. Юғары белемде В. И. Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия университетында «Тарих» һөнәре буйынса ала. 1980-се йылдарҙа ВЛКСМ-дың Үҙәк Комитетында эшләй. 1990-сы йылдарҙа Санкин төрлө социаль проекттар менән шөғөлләнә һәм тиҙҙән үҙенең әүҙем эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеген башлай. Уның атаһы халыҡ уйынсыҡтарын коллекциялау менән ҡыҙыҡһынған һәм ул вафат булғандан һуң был коллекция балалар музейын асырға сәбәп булып торған. Башта спонсор аҡсаларын алып Алексей Санкин балалар өсөн интерактив элементтар менән күргәҙмә ойоштора. Күргәҙмә уңыш яулай һәм ул эшмәкәрлекте дауам итергә этәргес көс бирә.

Алексей Санкин музейҙы 1998 йылда «Традиция» халыҡ сәнғәтен һөйөүселәр йәмғиәте булараҡ аса. 2002 йылдың 12 февралендә Рәсәй Федерацияһының ун биш субъектарынан 20 кәсеп вәкилдәре Санкин үткәргән күргәҙмәлә ҡатнашалар. Шул уҡ йылдың 5 сентябрендә социаль эшҡыуарҙың инициативаһы буйынса «Халыҡ уйынсығының әйләнеп ҡайтыуы» () мәрхәмәтлелек акцияһы уҙғарыла. 2008 йылдың 16—18 сентябрендә Алексей Санкин менән ойошторолған музей «Кремль — балаларға» фестивалендә ҡатнаша.

2013 йылдың 17 майында Алексей Вячеславович Санкин Мәскәү өлкәһенең Балашиха ҡалаһында уҙғарылған «Мәскәү өлкәһенең халыҡ кәсептәре: кисә, бөгөн, иртәгә» () исемле түңәрәк өҫтәлдә ҡатнаша.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Сикһеҙ (ойошма)

**Коммерция булмаған партнёрлыҡ «Сикһеҙ» мәҙәни үҙәге"** — коммерция булмаған ойошма, Рәсәй йәмғиәтенең инвалидтар проблемаларын нисек ҡабул итеүҙәрен өйрәнеү менән шөғөлләнә. Үҙәктең маҡсаты — мөмкинселектәре сикләнгән кешеләр өсөн функциональ һәм элегант кейем тегеү. Рәсәйҙә социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендә Dialogue Social Enterprise халыҡ-ара проектын күрһәтеүсеһе .

## Тарихы
Siemens компанияһының элекке топ-менеджеры, немец эшҡыуары Тобиас Райзнер проектты уйлап тапҡан. Ул Рәсәйгә күсә һәм программалар эшләү компанияһына нигеҙ һала. Фирманың килеменә «Сикһеҙ» проектын финанслай башлай, ул инвалидтарға ярҙам итә.

Проекттың башланғысы булып bezgraniz.com сайты тора. Һуңғараҡ «Сикһеҙ» мәҙәни үҙәге" төҙөлә, уның генераль директоры Янина Урусова була.

## Эшмәкәрлеге
Үҙәктең мөһим проекттарының береһе «Сикһеҙ — кәүҙә, йәмғиәт, мәҙәниәт» фестивале. Фестивалдең программаларына күргәҙмәләр, концерттар һәм лекциялар тәшкил итә, улар йәмғиәтте инвалидлыҡ мәсьәләләренә иғтибар йәлеп итеү өсөн ойошторола.

### Bezgraniz Couture
Үҙәк халыҡ-ара Bezgraniz Couture мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн кейем конкурсы үткәрә. Был донъяла беренсе ошондай конкурс. Янина Урусова, Тобиас Райзнер һәм Гудрун Вайсс-Даннхольц уға нигеҙ һалалар.

Проект халыҡ-ара мода аҙналығында ҡатнаша, мәҫәлән Mercedes-Benz Fashion Weekта.

Беренсе күрһәтеүҙә Германиянан, Рәсәйҙән, Италиянан, Бразилиянан дизайнерҙар ҡатнаша.

### Башҡа проекттары
Үҙәк инвалид кешеләргә ярҙам итер өсөн башҡа проекттарҙы тормошҡа ашыра. Шуларҙың береһе «Инопланетники» проекты тип атала — унда ҡатнашыусылар нисек итеп улар яңы планетаны төҙөрҙәр ине тигән темаға уҙ идеялары менән бүлешәләр.

## Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек
Ойошма рәсми рәүештә Рәсәйҙә социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендә Dialogue Social Enterprise халыҡ-ара проектын күрһәтә. Мәҙәни үҙәк ярҙамында 2012 йылдан Мәскәүҙә күреү һәләтен юғалтҡан тренерҙар ҡараңғыла бизнес-тренингтар үткәрәләр, ул Dialogue Social Enterprise-тың мөһим проектының береһе «Ҡараңғыла диалог» проектының беҙҙеңсә версияһы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Программа «Тем временем» с Александром Архангельским, в которой поднимается тема фестиваля «Без границ» 
* Каталог социальных предпринимателей России 
* Фильм о конкурсе Bezgraniz Couture
* Статья о деятельности проекта в журнале Forbes
* Победители конкурс «Серебряный Лучник» 
* Электронный журнал «Филантроп» 
* Программа на телеканале «Дождь»
Турклуб Манивци

**Турклуб Манивци** () — Львов ҡалаһында урынлашҡан һәм социаль эшҡыуарлыҡ принциптары буйынса эшләгән туристик клуб. Күсмә корпоративтар һәм тимбилдингтар, дзюдо, акробатика, һыу спорт төрҙәре, ҡаяға менеү, паркур, бейеүҙәр, альпинизм һәм йылға буйлап ағыу элементтары менән булған аква-квестар буйынса балалар һәм үҫмерҙәр өсөн түләүһеҙ дәрестәр үткәрә.

## Тарихы

Буласаҡ туристик клубының командаһы 1990-сы йылдарҙың аҙағында Львов физик мәҙәниәте институтында Карпат тауҙарына атлау турҙарын һәм Оптимистическая исемле мәмерйәгә экспедиция үткәреү маҡсаты менән йыйыла. 2003 йылдың декабрендә турклуб «Манівці» йәмәғәт ойошмаһы кеүек рәсми рәүештә теркәлә, унда күбеһенсә Львов физик мәҙәниәте институтының студенттары. 2005 йылдан башлап турклуб ҙур күсмә корпоратив саралар үткәрә башлай (бөгөн клуб йыл һайын бер мең тирәһе кешенең ялын ойоштора). 2008—2009 йылдарҙа клуб ағзалары ташланған һыу ятҡылығын таҙарталар һәм уның нигеҙендә һыу туризмы буйынса өйрәнеү үҙәген ойоштора (дәрестәр йылдың йылы ваҡытында көн һайын үткәрелә).

Һау-сәләмәт һәм актив тормошто популярлаштырыуға тотоноп, турклуб 2010 йылда «Манівці» исемле экстремаль туризм һәм ял итеү тәүге фествален үткәрә (бөгөн ул йыл һайын төрлө дисципланаларҙа — академик ишеүҙән һәм альпинизмдан башлап велоспортҡа һәм тариёи реконструкцияларға тиклем — 800 тирәһе ҡатнашыусы һәм ике меңдән артыҡ тамашасыларҙы йыя). 2011 йылда турклуб Украиналағы тәүге түләүһеҙ каяк-паркының идея эшләп сығара, һәм шул идея Nescafé проектар конкурсында еңә. Төп бүләктең аҡсаларына турклуб пластик каяктар һатып ала, шуларҙа хәҙер бөтә теләүселәр өйрәнә ала. Төп бизнестан (тауҙарҙа, йылғаларҙа, мәмерйәләрҙә турҙар, төрлө ярыштар, фестивалдәр, һәм өйрәнеү йыйылыштарын ойоштороу) килгән табыш, тәү сиратта, балаларҙың актив туризмына һәм спортҡа йүнәлгән социаль проектарға китә.

2012 йылда турклуб президент грантын ала һәм «Һыуҙа каникулдар» исемле насар, ярлы һәм күп балалы ғаиләләрҙән булған балаларҙы реабилитациялау һәм дауалау проектын тормошҡа ашырыуын башлай (Днестр йылғаһында тәләүһеҙ турҙар һәм балалар өсөн йәйге лагерҙәр). Шул уҡ 2012 йылда «Команчеро» спорт магазиндары селтәре ярҙамында турклуб Украиналағы иң ҙур скалодромдарҙың береһен төҙөй, шунда балалар өсөн йылдың йылы ваҡыттарында ҡаяға менеү буйынса түләүһеҙ дәрестәр үткәрелә. 2013—2014 йылдарҙа турклуб Львов ҡалаһында балалар өсөн мультиспорт залын төҙөй. Шулай уҡ турклуб изгелек күрһәтеү акцияларына һәм аҡса йыйыуҙа ярҙам итер өсөн төрлө саралар һәм шоу үткәрә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт
* Фейсбукта бите
El Nafeza

**El Nafeza** (йәки El Nafeza Foundation, «Тәҙрә») — ярлы халыҡ араһында эш менән булышлыҡты күбәйтеүҙе һәм илдә экологик хәлде яҡшыртыуҙы үҙенең маҡсаты итеп ҡуйған Мысырҙа урынлашҡан социаль предприятие. Дөгө һаламы, нил томбойоҡтары һәм банан һабаҡтары кеүек ауыл хужалығының етештерелгән ҡалдыҡтарынан эшләнгән ҡағыҙҙан предприятие сифатлы төҫлө әйберҙәр эшләй. Икенсе ерҙәрҙә яҡшы эш табырға мөмкинселектәре әҙ булған ярлыларҙы El Nafeza уҡыта һәм эшкә урынлаштыра. Ойошма ҡағыҙ етештереүе технологияһына ярыл ауыл райондарында йәшәгән кешеләрҙе өйрәтеп, уларҙы традицион булмаған табыш сығанағы менән тәьмин итә. Был эштәрҙә күбеһенсә ҡыҙыҡайҙар, ишетмәгән, һөйләшә алмаған кешеләр эшләй. Ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү һауаның сифатлығын яҡшыртыуына килтереүҙә һәм климат үҙгәреүенә ҡаршы көрәшеүҙә ҙур роль уйнай.

Төҫлө әйберҙәр (яҙыу өсөн китаптар, фотоальбомдар, рамкалар сумкалар, бүләк ҡумталары, абажурҙар, канцеляр ҡағыҙҙар, папкалар һәм конверттар) эшкәртелгән сеймалдан тәбиғи төҫтәр ҡушылып эшләнә. Шулай уҡ El Nafeza мысыр ҡағыҙын етештереү элекке технологияларын популярлаштырыу маҡсаты менән һөнәрселәр өсөн семинарҙар үткәрә. Дөгө һаламынан кеүек ауыл хужалығы ҡалдыҡтарынан ҡулдан ҡағыҙ етештереү сәнғәтен популярлаштырған яҡын көнсығышта берҙән-бер предприятие була. Иҫке Ҡәһирәлә урынлашҡан төп офистан, уҡыу үҙәгенән һәм төп етештереүҙән башҡа, El Nafeza компанияһының Ҡәһирәлә, Александрияла, Юғары Мысырҙа офистары һәм цехтары бар, ә Кенияла ауыл хужалығы ҡалдыҡтарынан ҡағыҙ эшләгән бүлексәһе бар. Ашока фонды һәм һынлы сәнғәт институты яғынан булған ярҙамдарынан һуң (2005—2008 йылдар) El Nafeza таҙа табыш алыуға сыға һәм ситтән финанслауҙан баш тарта (аҙаҡтан Ашока фонды El Nafeza компанияһын матбуғат баҫмалары аша һәм методик материалдары биреү менән генә ярҙам итә).

Йыл һайын El Nafeza уҡыу үҙәге оҫталарҙы уҡыта. Шул оҫталар үҙҙәре ҡағыҙ һәм унан әйберҙәр етештерәсәк төркөмдәрҙе ойошторалар һәм уҡыталар. Ойошма тәжрибә менән бүлешеү һәм бүлендек һынлы сәнғәт проектарын ойошторор өсөн бөтә донъялағы йәмәғәт ойошмалары, һынлы сәнғәт музейҙары һәм галереялары, рәссамдар һәм дизайнерҙар менән тығыҙ эшләй.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Фейсбук социаль селтәрендә бите
Социаль мәғлүмәт агентлығы

**АНО «Социаль мәғлүмәт агентлығы»** — Рәсәй мәғлүмәт агентлығы, социаль яуаплылыҡлы граждандар эшмәкәрлеген яҡтыртыуға йүнәлтелгән. 1994 йылдан Мәскәүҙә автоном коммерция булмаған ойошма булып эшләй, журналист Елена Тополева-Солдунова етәкләй. Граждандарҙың һәм коммерция булмаған ойошмаларҙың, хәйриә фондтарының, социаль эшҡыуарҙарҙың эштәре тураһында мәғлүмәт йыйнай һәм баҫтырып сығара, ошо өлкәлә Рәсәйҙә иң тәүҙә барлыҡҡа килгән һәм иң эре мәғлүмәт агентлығы һанала.

## Тарыхы
1994 йылдың 24 октябрендә Мәскәүҙә «Душа человека» һәм «Нет алкоголизму и наркомании» фондтары, «Радуга» педагогик ойошма һәм йәмәғәт эшмәкәре Елена Тополева-Солдунова ярҙамы менән барлыҡҡа килә.

Әгәр тәүҙә «Социаль мәғлүмәт агентлығы» коммерция булмаған ойошмалар һәм киң мәғлүмәт сараларын яҡтыртһа, 2013 йылдан башлап социаль эшҡыуарлыҡты яҡтырта башлай. 2014 йылда агенлыҡ «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар Фонды ойошторған бөтә Рәсәй «Яҡшылыҡ импульсы» премияһын ала, «Социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙә лидер» номинацияһында еңә. «Социаль мәғлүмәт агентлығы» социаль эшҡыуарлыҡ субъекты булып тора, сөнки үҙенең эшмәкәрлеге менән социаль әһәмиәтле мәсьәләрҙе хәл итә, коммерция булмаған ойошмаларҙың эшмәкәрлегенә һәм социаль мөһим бизнесҡа мәғлүмәти ярҙам күрһәтә.

«Новый бизнес» порталы фекеренсә, «Социаль мәғлүмәт агентлығы» Рәсәйҙә гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереү өлкәһендә иң мәғлүмәти структура булып тора.

## Эшмәкәрлеге
Ойошманың төп эшмәкәрлеге яңылыҡтар һәм аналитик материалдар сығарыу. Агентствоның хеҙмәткәрҙәре социаль ойошмаларға PR-хеҙмәттәр күрһәтәләр, регуляр рәүештә тематик семинарҙар һәм тренингтар үткәрәләр.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Агентство социальной информации — Ойошманың рәсми сайты
Рошане Зафар

**Рошане Зафар** (; Лахор, Пакистан) — Пакистан эшҡыуары һәм менеджеры, *Kashf Foundation* менән *FINCA Microfinance Bank Limited*тың ойоштороусыһы һәм етәксеһе; бер нисә халыҡ-ара төркөмдөң һәм эшҡыуарлыҡ буйынса, йәнә лә ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын һәм мөмкинлектәрен киңәйтеү буйынса хөкүмәткә ҡарамаған ойошмаларҙың директорҙар советы ағзаһы.

## Биографияһы
Рошане Зафар Лахорҙа (Пакистан) зыялы интеллигент ғаиләһендә тыуа.
Атаһы — уңышлы юрист һәм консультант.

Рошане Зафар Уортон бизнес мәктәбендә иҡтисад һәм финанс өлкәһендә бакалавр һәм Йель университетында халыҡ-ара иҡтисади үҫеш өлкәһендә магистр дәрәжәһен ала.

1990-сы йылдар башында Зафар БМО-ның үҫеш программаһында һәм Бөтә донъя банкында үҫеш буйынса белгес карьераһын яһай.

Ул Пакистанда ҡатын-ҡыҙҙар өсөн беренсе Bedari кризис үҙәген ойоштороусыларҙың береһе була.

Донъяла ҡатын-ҡыҙҙарҙың урыны һәм уларҙың иҡтисади үҫеше буйынса конференцияла ул *[[Grameen Bank]]*'ты нигеҙләгән* * Мөхәммәт Юныс менән осраша, ул Зафарҙы, Бангладешҡа барып, эшҡыуарлыҡ тәжрибәһен өйрәнергә дәртләндерә.
Ике ай интенсив өйрәнеүҙән һуң ул ойошманың бизнес-моделен Пакистанға яраҡлаштырырға була.

1996 йылда Зафар Пакистанда Kashf Foundation коммерцияға ҡарамаған ойошмаһын аса һәм уның етәксеһе була, артабанғы карьераһы ла нәҡ ошо предприятиеға бәйләнә.

Ваҡыт үтеү менән *Kashf Foundation* клиенттары депозитҡа мохтажлыҡ кисерә башлай.
Ләкин Пакистан ҡануниәте микрокредитлау ойошмаларына физик берәмектәрҙән аҡса ҡабул итеүҙе тыя.
Был проблеманы хәл итеү өсөн Рошане Зафар *Kashf Microfinance Bank*'ты ойоштора, 2013 йылдың ноябрендә уның исеме *FINCA Microfinance Bank Limited* тип алмаштырыла.

## Наградалары һәм премиялары
Эшҡыуарлыҡ һәм ҡатын-ҡыҙҙар үҫеше өлкәһендәге эшмәкәрлеге өсөн Рошане Зафар бер нисә наградаға һәм премияға лайыҡ була.

2005 йылда Пакистан президенты уға илдең иң юғары дәүләт граждан наградаларының береһен — Tamgha-e-Imtiaz[<span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Версия статьи «Tamgha-e-Imtiaz» на английском языке">[en]</span>](https://ba.wikipedia.org/wiki/:en:Tamgha-e-Imtiaz) — тапшыра.

Зафар ханым 1997 йылда Пакистанда беренселәрҙән булып Ашока фонды стипендиаты була, артабан Шваб фонды (2003) һәм Сколл фонды (2007) тарафынан йыл социаль эшҡыуары тип табыла.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Twitter: roshanehzafar.
* Сколл фонды сайтында Рошане Зафар бүлеге: roshaneh-zafar .
* Сығыштары:
** TEDxKarachi — Roshaneh Zafar — Kashf Foundation.
* Интервью:
** Small Loans, Large Purpose: How Roshaneh Zafar Became a Leader in Pakistani Microfinance.
* Публикациялары:
** Here’s a Woman Fighting Terrorism. With Microloans.
** Social Entrepreneur Empowers Women .
** Roshaneh Zafar — Founder of Pakistan’s First Woman Micro-finance Bank .
Tamweelcom

**Jordan Micro Credit Company ** — Иорданияла **Tamweelcom** сауҙа маркаһы аҫтында эшләүсе шәхси микрофинанслау компанияһы, төбәк ҡатын-ҡыҙҙарына эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлегенә <nowiki/>микрокредиттар биреүҙә махсуслаша.

## Ойошторолоуы
*Jordan Micro Credit Company (Tamweelcom)* 1999 йылдың 20 июнендә башта коммерцияға ҡарамаған ойошма булараҡ нигеҙләнә, артабан король ғаиләһе милкенә ҡараған *Noor Al-Hussein Foundation* яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте булараҡ теркәлә һәм король ғаиләһе тарафынан финанслана. Иордания короле ғаиләһенән тыш инвестициялар грант рәүешендә АҠШ Халыҡ-ара үҫеш агентлығынан (USAID), кредит рәүешендә урындағы һәм халыҡ-ара сығанаҡтарҙан, шул иҫәптән Халыҡ-ара финанс корпорацияһынан килә.

*Tamweelcom* һүҙе ғәрәп теленән «һиинең финансың» тип тәржемә ителә.

Компанияның штаб-фатиры Амманда(Иордания) урынлашҡан.

*Jordan Micro Credit Company*'ҙың башҡарма директоры 2006 йылдан алып Зияд әл Рефаи ().

## Эшмәкәрлеге
*Tamweelcom* өйҙә бәләкәй эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгән йә лицензияланмай торған ҙур булмаған проекттарҙы алып барған ҡатын-ҡыҙҙар төркөмдәренә заемдар бирә.

Компания шулай уҡ пенсияға сыҡҡан хәрбиҙәргә һәм дәүләт хәүефһеҙлеге хеҙмәткәрҙәренә булышлыҡ күрһәтә.

Кредит алыусының мәрхүм булыуы йә инвалидлыҡ алыуы осрағына микростраховкалау тормошҡа ашырыла.

Компания шулай уҡ финанстарға ҡарамаған хеҙмәттәр ҙә күрһәтә — эшҡыуарлыҡ селтәрҙәре һәм клиенттары өсөн тауар йәрминкәләре ойоштора.

Коммерция эшмәкәрлегенән тыш компания уҡыуға гранттар бирә, түләүһеҙ медицина консультациялары үткәрә һәм кәрәкле дарыу препараттары тәҡдим итә. Эш шарттарын яҡшыртыу буйынса программаларҙы, шулай уҡ комплекслы маркетинг проекттарын тормошҡа ашыра.

*Tamweelcom* төбәктә эшҡыуарлыҡҡа булышлыҡ итә, ошо өлкәлә йәштәр өсөн *Fekrati Award for Entrepreneurship *премияһын булдырған.

## Эшмәкәрлек күрһәткестәре
2012 йылдың мартына *Tamweelcom*'дың 59 563 әүҙем заемсыһы була, уларҙың бөтәһенең кредит портфеле 21 миллион АҠШ доллары тәшкил итә.

## Наградалары һәм премиялары
*Tamweelcom* етәксеһе 2009 йылда Зияд әл Рефаи Шваб фонды тарафынан йылдың социаль эшҡыуары тип табылды.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт: tamweelcom.org
* Интернетта:
** Facebook: tamwelcom.
** Twitter: tamweelcom.
BonVenture

**BonVenture** — Германиялағы бер үк исемдәге, тик һаны буйынса ғына айырылған инвестициялау фондтарынан һәм идара итеүсе компаниянан торған төркөм (*BonVenture Management GmbH*; *BVM GmbH*), немец телле илдәрҙә йоғонто яһау инвестициялары пионеры.

*BonVenture*'ның маҡсатлы инвестициялау объекттары араһында балалар һәм үҫмерҙәрҙең, инвалидтарҙың, өлкән йәштәгеләр һәм социаль яҡланмаған кешеләрҙең эшһеҙлек, мәғариф, медицина һәм социаль тәьминәт проблемаларын хәл итеү; экологик проблемаларҙы хәл итеү, ҡояш һәм регенератив энергия төрҙәрен, экологик технологияларҙы таратыу.

## Ойошторолоуы
*BonVenture Gruppe* 2003 йылда Хорст Госс (нем. *<span lang="de">Horst Goß</span>*) һәм Эрвин Штайл (нем. *<span lang="de">Erwin Stahl</span>*) тарафынан нигеҙләнә, уларҙы АҠШ-тағы социаль инвестициялауҙың уңыштары рухландыра.

Компанияға Эрвин Штайл етәкселе итә.

*BonVenture Gruppe*'ның штаб-фатиры <nowiki/>Мюнхенда (Германия) урынлашҡан.
Компания эшмәкәрлеген нигеҙҙә немец телле илдәрҙә, атап әйткәндә <nowiki/>Германияла, <nowiki/>Австрияла һәм <nowiki/>Швейцарияла алып бара.

## Эшмәкәрлеге
*BonVenture* идара итеү компанияһы фондтар серияһы аса (2015 йылға — өсөнсөнө), улар социаль инвесторҙарҙан аҡса йыя.

Фондтар тулғас, идарасылары бер нисә социаль предприятиеға һәр проектҡа 100 меңдән 1,5 миллион евроға тиклем бирә.

*BonVenture* маҡсатлы инвестицияларҙы предприятиеның башланғыс осоронда — эшләтеп ебәргәндән алып киңәйтеүгә тиклемге аралыҡта — һала.

Компания инвестицияның теләһә ҡайһы төрөн ҡуллана — капиталға һалыу, аралыҡтағы финанслау, залоглы һәм залогһыҙ кредитлау.
Компания проекттарға инвестициялаусыларҙың береһе булырға ла риза.

Компания проекттарҙан өс — һигеҙ йыл арауығында сығырға тырыша.

*BonVenture* бөтөн стейкхолдерҙарға консультация хеҙмәттәре лә бирә.

*BonVenture* инвестициялары беренсе сиратта социаль капиталды үҫтереүгә йүнәлтелгән, шунлыҡтан компания коммерцияға ҡарамаған өлкәләргә лә инвестициялар бирә.

Шуға ҡарамаҫтан, идарасылар инвестицияланған предприятиеларҙан 6 %-10 % йыллыҡ килем көтә.

## Эшмәкәрлек күрһәткестәре
Ойошторолоу мәленә төркөм идара иткән аҡсаның дөйөм күләме 2,2 миллион евро тәшкил итә.

2005 йылда төркөм капиталы 5,5 миллион евро була.

## Өҫтәмә мәғлүмәт
*BonVenture Gruppe* 2010 йылда Германияла сыҡҡан социаль отчетлылыҡ стандарттары — Social Reporting Standart (SRS) авторҙашы булып тора.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Heister P. (2010): Finanzierung von Social Entrepreneurship durch Venture Philanthropy und Social Venture Capital, ISBN 978-3-8349-2641-8.
* Stahl E., Lülf S. (2010): Venture Philanthropy aus Sicht eines professionellen Intermediärs, in: Venture Philanthropy in Theorie und Praxis, ISBN 978-3-8282-0506-2.

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт: bonventure.de.
Джайпур келәмдәре

**Джайпур келәмдәре** (*[[:en:Jaipur Rugs|Jaipur Rugs]]*) — Һиндостан компанияһы, ебәктән һәм йөндән ҡул менән туҡылған келәмдәр етештерә. 1999 йылда Джайпурҙа нигеҙләнгән. Һиндостандың 8 штатында эшмәкәрлек алып бара, компанияға 600 һинд ауылындағы 40 000-ләп һөнәрсе эшләй.

Һиндостанда ҡулдан туҡылған келәмдәр етештереү баҙары лидерҙарының береһе, тауарын сит илдәргә һата. Компанияның тура социаль йүнәлгәнлеге Һиндостанда фәҡирлек менән көрәшкә ҙур ыңғай йоғонто яһай. Компанияның слоганы — «Йәмғиәткә хеҙмәт итеү».

## Тарихы
Ғәҙәттә туҡылған келәм-балаҫтар баҙары һөнәрсе менән һатыусы компаниянан тыш улар араһындағы аралашсылар селтәренән дә тора, аралашсылар тауар хаҡына ла, һөнәрсенең эшенә хаҡ түләүгә лә (быныһын ныҡ түбән билдәләп) йоғонто яһай.

1999 йылда Джайпур келәмдәре компанияһын асып, Нанд Кишор Чодри Һиндостан штаттарының бер нисәһендә, аралашсыларһыҙ эш итеп, хәлде үҙгәртергә була, бының һөҙөмтәһендә баҙарҙа келәм хаҡын кәметеү, ә һөнәрселәргә эш хаҡын арттырыу күҙҙә тотола.

Социаль эшҡыуарлыҡ моделен төҙөп, компанияны аяҡҡа баҫтырған тәүге осорҙа ул бөтә иғтибарын урындарҙағы һөнәрселәр менән бәйләнеш урынлаштырыуға йүнәлтә, уларға үҙ бренды аҫтында баҙарға туранан-тура сығыу мөмкинлеген бирә.

Чодри тырышлығы арҡаһында ирҙәрҙең келәм туҡыу эшмәкәрлеге эксплуатацияланыусы хеҙмәт булыуҙан туҡтай. Компания эшләгән концепцияға ярашлы, туҡыусылар хәүефһеҙлек техникаһы менән таныштырыла, эш материалы менән тәьмин ителә, уларға үтемле дизайн моделдәре тәҡдим ителә, кәңәшсе-тәрбиәселек индерелә һәм әҙер продукцияға контроль тормошҡа ашырыла.

Бизнес-модель һөнәрселәр араһында йылдам таралыу таба, 1999 йылда 200 станоктан башланһа, 2014 йылға улар һаны 8000-гә етә.

Компания менән йәмғеһе 40 000 һөнәрсе хеҙмәттәшлек итә, эшмәкәрлек Һиндостандың Раджастхан, Гуджарат, Сикким, Көнбайыш Бенгал, Джаркханд, Орисса, Нагаленд һәм Биһар штаттарында алып барыла.

Компанияны нигеҙләүсегә Һиндостандың келәм сәнәғәтендәге «Ганди» ҡушаматы бирелә.

Компания продукцияһын донъяның 40 иленә сығара, улар араһында иң эреләре: АҠШ, Австралия, Канада, Греция, Германия, Испания.

## Наградалары
* CNBC TV18 Emerging India Award 2014 премияһы, йәмғиәткә файҙалы эшмәкәрлек өсөн.
* NASSCOM-дың Социаль инновациялар 2014 премияһы, мәғлүмәт һәм коммуникация технологияларына социаль мәсьәләләрҙе хәл итеүгә йүнәлтелгән яңылыҡтар индергән өсөн.
* IndiaMART’тың Leaders Of Tomorrow Awards 2013 премияһы, бәләкәй һәм урта бизнесты үҫтергәндәге ҡаҙаныштар өсөн.
* The Times of India’ның Social Impact Award 2012 премияһы, Һиндостандың алыҫ төбәктәрендә йәшәгән фәҡирҙәргә аҡса эшләү мөмкинлеген биргән өсөн.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт
Джейн Чен

**Джейн Мэри Чен** (; 5 декабрь 1978 йыл) — АҠШ эшҡыуары, медицина ҡорамалдары етештереүсе Embrace Innovations һәм Embrace компанияларын нигеҙләүселәрҙең береһе, Embrace Innovations’тың башҡарма директоры.

## Биографияһы
Джейн Чен, американка, сығышы менән Тайвандән, 1978 йылда тыуған. Мәктәпте Калифорния штатындағы Аллендта тамамлай, артабан Помон колледжында, Гарвардта һәм Стэнфордта уҡый. Үҫеш илдәрендә һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә эшләй, коммерцияға ҡарамаған ойошмалар, шул иҫәптән Клинтон фонды менән хеҙмәттәшлек итә.

Стэнфордта уҡығанда бер төркөм студенттар, шул иҫәптән Чен, Рахул Паникер, Линус Лиан һәм Нагананд Мурти уҡытыусы ҡушыуы буйынса үҫештәге илдәрҙең фәҡир төбәктәре өсөн балалар инкубаторы эшләй. Инкубатор бик ябай була, электрһыҙ ҙа эшләй ала һәм һатыуҙа булған ошондай ҡоролмаларға ҡарағанда күпкә арзан була. Бер йылдан команда — Embrace, һуңыраҡ Embrace Innovation компанияһын аса. Беренсеһе — коммерцияға ҡарамаған ойошма, ул үтә фәҡир төбәктәрҙе инкубаторҙар менән түләүһеҙ тәьмин итә, икенсеһе — социаль эшҡыуарлыҡ буйынса коммерция ойошмаһы, ҡоролмаларҙы һатып алырға мөмкинлеге булған клиникаларға һата һәм килемдең бер өлөшөн Embrace'ға күсерә. 2012 йылда асылғандан алып Чен Embrace Innovations’дың башҡарма директоры булып эшләй.

2013 йылда Швабтың социаль эшҡыуарлыҡ фонды Ченды Йыл социаль эшҡыуарҙарының береһе тип тапты, Forbes журналы уны донъяның төп 30 социаль эшҡыуары иҫәбенә индерҙе.

## Иҫкәрмәләр
Идара итеү субъекты

**Идара итеү субъекты** — ҡарарҙар ҡабул итеүсе һәм ҡуйылған маҡсаттарға өлгәшеү өсөн идара ителеүсе системаға йоғонто яһау юлы менән объекттарға, процестарға йә мөнәсәбәттәргә идара итеүсе субъект (шәхес, кешеләр төркөмө йәки ойошма).

Идара итеү субъекты идара итеү объектына идара итеү йоғонтоһон туранан-тура тапшыра, идара итеү объекты яуап каналы аша реакцияһын йә үҙенең ошо мәлдәге хәл-торошон белдерә.

Вазифалы кешене лә (начальник, директор, менеджер), идара итеү органдарын да (министрлыҡ, департамент) идара итеү звеноһы тип атайҙар. Йәғни ул асылда идара итеү структураһында йә юғары, йә аралыҡтағы звено.

## Иҫкәрмәләр
Экологик һәләкәт

**Экологик һәләкәт **— тәбиғәт комплекстарының тере организмдарҙың күпләп һәләк булыуы менән барған кире ҡайтарғыһыҙ үҙгәреше.

## Классификация
Һәләкәт төрө: локаль һәм глобаль. Локаль экологик һәләкәт бер йәки бер нисә локаль экологик системаның һәләк булыуына йәки етди боҙолоуына килтерә.

Глобаль экологик һәләкәт — глобаль экологик системаға, йәғни биосфераға, ниндәй ҙә булһа тышҡы йә эске тәьҫирҙең (тәьҫирҙәрҙең) мөмкин булған бөтә сиктәрҙе үтеп китеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килеүе ихтимал булған фараз ителгән ваҡиға (мәҫәлән, «Ядро ҡышы»).

## Ҙур экологик һәләкәттәргә миҫалдар

### Тәбиғи һәләкәттәр
* Кислород һәләкәте
* Ер-ҡар
* Вулкандар урғылыу
* Лимнологик һәләкәт

### Техноген һәләкәттәр
* <nowiki/>Чернобыль һәләкәте, СССР — Украина, өлөшләтә Белоруссияһәм Рәсәйтерриториияһының радиация менән бысраныуы
* Севезо химия заводында (Италия) авария
* Бхопалда (Һиндостан) цианлы берләшмәләрҙың һауаға сығарылыуы
* Эсәр һыуҙың ағыуланыуы, Бангладеш, Һиндостан
* Арал диңгеҙенең һәләк булыуы, Ҡаҙағстан, Үзбәкстан— диңгеҙҙең юҡҡа сығыуы
* Һауала СО2 күбәйеү, глобаль йылыныу һәм мәрйендәрҙең һәләк булыуы
* 1991 йылғы һуғыш ваҡытында Ираҡ армияһы тарафынан Фарсы ҡултығына нефть түгелеү
* 1970 йылдағы Канада экологик һәләкәте
* 2010 йылда Венгриялағы экологик һәләкәт — алюмин етештереү заводында дамба өҙөлә, һөҙөмтәлә йөҙҙәрсә гектар ер, Дунай йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтары «ҡыҙыл шлам» менән бысратыла
* Мексика ҡултығында Deepwater Horizon нефть платформаһының шартлауы
* ЯпониялаФукусима АЭС-ындағы авария

## Һылтанмалар
* Биотическая регуляция окружающей среды.
Шилкина Марина Александровна

**Ши́лкина Мари́на Алекса́ндровна** (26 март 1976 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары, йәмәғәт эшмәкәре. «Билдинг-баҡса» балалар баҡсалары селтәренең нигеҙләүсеһе.

## Биографияһы
Шилкина Марина Александровна 1976 йылдың 26 мартында Куйбышев өлкәһенең Куйбышев ҡалаһында тыуған. Юғары иҡтисади һәм юридик белеме бар. 2008—2009 йылдарҙа Һамар квалификацияны арттырыу институтында «Белем биреү учреждениеһы етәксеһе» һөнәре буйынса, киләһе йылда Һамар дәүләт идаралыҡ институтында «Психолог-коуч» һөнәре буйынса курстарҙы тамамлай.

Марина Шилкина «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһы ағзаһы, Һамар өлкәһенең сауҙа-сәнәғәт палатаһының ағзаһы, 2011 йылдың майынан алып — «Рәсәй тәрбиәселәре» йәмәғәт ойошмаһының Һамар өлкәһе буйынса рәйес, шул уҡ йылдың февраленән алып Дәүләт Думаһының мәктәпкәсә белем биреү буйынса эскперт советы ағзаһы, Дәүләт Думаһы депутаты Е. И. Кузмичёваның ярҙамсыһы, 2011 йылдың сентябренән «Балалар баҡсалары — балаларға» проектының Һамар өлкәһе буйынса координаторы, 2012 йылдың мартынан алып — Белем биреү ойошмалары ассоциацияһының президенты.

2012 йылда Һамар ҡалаһында «Билдинг-баҡса» балалар баҡсаһын ойоштора. Тәүҙә «Билдинг-баҡса» «Филиппок» балалар баҡсаһы була.

2014 йылға тиклем Марина Шилкина Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең төбәктәрҙе үҫтереү министрлығының бюджеттан тыш инвестицион проектар департаментының директоры вазифаһын башҡара.

## Ғаиләһе
Марина Александровна Шилкина кейәүҙә, бер ул тәрбиәләй.

## Бүләктәре
* «Балалар баҡсаһы — балаларға» беренсе бөтә Рәсәй конкурсының дипломы (2010)
* «Балалар баҡсаһы — балаларға» беренсе бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабыны еңеүсеһе дипломы (2011)
* «Йыл директоры — 2011» төбәк конкурсында «Ҡатын-лидер» номинацияһында еңеүсе
* I дәрәжәләге «Иң яҡшы балалар баҡсаһы» (2012)
* «Яҡшылыҡ импульсы» премияһы лауреаты (2013)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Социаль реклама лабораторияһы

**АНО «Социаль реклама лабораторияһы»** — тулы цикллы Рәсәй реклама агентлығы, социаль реклама эшләүгә һәм етештереүгә махсуслашҡан. 2002 йылдан Гюзелла Николайшвили етәкселеге аҫтында эшләй. Социаль реклама буйынса коммерция булмаған ойошмалар араһынды иң алдыңғыһы һанала.

## Тарихы
Лабораторияға 2002 йылда сәйәси фәндәр кандидаты Гюзелла Геннадиевна Николайшвили нигеҙ һала. Беренсе етди проекттарының береһе «Социальная реклама.ру» сайты була, ул 2003 йылдан эшләй башлай һәм хәҙерге көндәлә уңышлы эшләп килә. 2003—2008 йылдар арауығында Рәсәйҙең ун туғыҙ төбәгендә һәм Киевта, Сухумила, Ригала ошошманың хеҙмәткәрҙәре социаль рекламаға бәйле иллегә яҡын семинар-тренингтар үткәрә.

Николайшвили эре социаль реклама ойошмаһының директоры булараҡ, Рәсәйҙең һатыу итеү һәм етештереү палатаһы ойошторған "түңәрәк өҫтәл"дә ҡатнаша.

2013 йылда Creative for Good бөтә донъя экономик форумы «Социаль реклама лабораторияһын» иң яҡшы донъя кейстары библиотекаһына индерә.

## Эшмәкәрлеге
Лаборатория коммерция булмаған ойошмалар һәм фондтар өсөн социаль реклама етештереү менән шөғөлләнә. Заказ биреүселәр булып дәүләт структуралары һәм шәхси хәйриә фондтары сығыш яһай, уларҙың иҫәьендә ЮНИСЕФ, Роспотребнадзор, «Перспектива» төбәк йәмәғәт инвалидтар ойошмаһы, «Альфа» ветерандар ассоцацияһы, Халыҡ-ара медицина корпусы, «Фокус-Медиа» һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш фонды, «Открытый театр» хәйриә проекты һәм башҡалар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Лаборатория социальной рекламы — официальный сайт организации
Забавушка

**«Забавушка» балалар өсөн халыҡ уйынсыҡтар музейы** — Мәскәү балалар халыҡ уйынсыҡтары интерактив музейы.

Музейҙың фонды балалар өсөн генә тәғәйен. Музейҙың экспонаттары менән балаларға уйнарға рөхсәт ителә. Музейҙың маҡсаты Рәсәй халыҡ уйынсыҡтарын популярлаштырыу. Музейға инеү түләүле, килем сығымдарҙы ҡаплау өсөн китә. Музей мәктәпкә тиклемге һәм башланғыс мәктәп йәшендәге балаларға тәғәйен.

Дәүләт ярҙамы һәм президент гранты алырға тырышыу уңышлы булмай. Ойошма етәксеһе музейҙы сәнғәт фәне социаль-профессиональ селтәренә индереүҙән баш тарта.

## Тарихы
1998 йылда музей «Традиция» халыҡ сәнғәтен яратыусылар ойошмаһы булып төҙөлә, төҙөүсөһе һәм етәксеһе Алексей Санкин. 2002 йылдың 5 сентябрендә ойошма «Возвращение народной игрушки» хәйриә акцияһы үткәрә. 2002 йылдың 12 февралендә тағын күргәҙмә үткәреү башлана, Рәсәйҙең ун биш төбәгенән егерме промыслаларҙың вәкиле ҡатнаша. Күргәҙмәнең башланыуы гел күсерелеп килә һәм 2002 йылдың 12 февраленән ул рәсми булмаған рәүештә эшләй. 2002 йылдың 27 июненән күргәҙмә рәсми рәүештә эшләй башлай. 1990 йылдар аҙағында ойошма тик балалар күргәҙмәләре һәм семинарҙары менән генә шөғөлләнә, музейға төрлө спонсорҙар ярҙам итә, шул иҫәптә Сорос фонды ла бар. Һуңынан музей ҡуртымға бина ала һәм үҙен ҡарарға етерлек аҡса эшләй башлай. 2008 йылдың 16-18 сентябрендә музей «Кремль — детям» фестивалендә ҡатнаша. 2012 йылдың 3 сентябрендә музей «Возрождение традиций» күргәҙмәһен үткәрә, унда һәр экспонатты тотоп ҡарау мөмкинлеге була һәм һәр балаға буялмаған тәтәй бирәләр, улар уны музейҙа буяй алалар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Наивно? Очень

**ООО «Наивно? Очень»** — социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендәге проект, Рәсәй шәхси компанияһы, Психоневротикаһы боҙолған кешеләр эшләгән сувенирҙар һатыу менән шөғөлләнә. 2011 йылда Мәскәүҙә билдәле актриса Нелли Уварова нигеҙ һала.

## Тарихы
Компания № 21 Мәскәү техник колледжы базаһында барлыҡҡа килә. 2011 йылда «Наивно? Очень» яуаплылығы сикләнгән ойошма тип теркәйҙәр.

2014 йылда компания «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар Фонды ойошторған бөтә Рәсәй конкурсында еңә һәм проценһыҙ бурысҡа өс йыл срок менән 4 млн 136 мең һум күләмендә бурысҡа аҡса ала. Ошо уҡ йылда компания етештергән әйберҙәр, Вагит Аликперов ойошторған «Больше, чем покупка» хәйриә сиктәрендә, бер нисә «Лукойл» заправкалау станцияһында һатыла.

Пректтың акцияларында күп тапҡырҙар билдәле кешеләр ҡатнаша: яҙыусы Евгений Клюев, режиссёрҙар Юрий Грымов, Карбаускис Миндаугас, Алексей Бородин, художница Вероника Павленко, актёрҙар Виктор Добронравов, Григорий Антипенко, актрисалар Вера Зотова, Чулпан Хаматова, Лиза Арзамасова, Елена Ксенофонтова, Алёна Бабенко, Елизавета Боярская, Ольга Ломоносова, Юлия Такшина, апалы-һеңлеле Анна һәм Надежда Михалковы, журналист Светлана Сорокина, телеведущие Иван Ургант, Татьяна Лазарева һәм башҡалар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Наивно? Очень — официальный сайт компании
Волчкова Галина Юрьевна

**Волчкова Галина Юрьевна** (19 октябрь 1963 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары Ортопедик аяҡ кейеме һәм мөмкинлектәре сикләнгәндәр өсөн кейем етештергән «Ортомода» компанияһына нигеҙ һалыусы һәм уның генераль директоры.

## Биография
Галина Юрьевна Волчкова 1963 йылдың 19 октябрендә Шахты ҡалаһында тыуған.

Юғары белемде Шахты ҡалаһында эшҡыуарлыҡ һәм көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү институтында ала, уны тамамлағас, атаһы менән Нальчик ҡалаһына күсә. Бер йыл үтеүгә Мода өйөндә алдынғы модельер булып китә. 1990 йылдарҙа үҙенең «Альянс» аяҡ кейемдәре етештереү фирмаһын аса, башланғыс капитал 50 мең һум була.

Һуңынан Мәскәүгә китә, унда аспирантураға уҡырға инә һәм Еңел сәнәғәт етештереү академияһының лаборатория етәксеһе була. Студент булған саҡта уҡ, Мосшуз базаһында үткән һымаҡ беренсе Рәсәй аяҡ кейеме дизайны конкурсы үткәрергә тәҡдим иткән була. 

2001 йылда МОФ менән бергә «Ортомода» компанияһын төҙөй. Паралелль рәүештә үҙенең профессиональ эшмәкәрлеге менән бер рәттән бөтә конкурстарҙа ҡатнаша һәм уҡытыусы булып эшләй. 2002 йылда социаль эшҡыуар Дюссельдорфта инвалидтар өсөн ортопедик аяҡ кемейдәр серияһын тәҡдим итә. Ойошторошоуҙа уға Волчкованың ире ярҙам итә, улар уның менән эштә танышҡан булалар.

Галина Юрьевна — Мәскәү дизайнерҙар Союзының ағзаһы һәм «Особая мода» беренсе Рәсәй мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн мода конкурсының жюриһы.

## Иҫкәрмәләр
Том Саки

**Том Саки** (; 14 ғинуар 1982 йыл, Будапешт, Венгрия) — эшҡыуар, органик ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү менән шөғөлләнгән «TerraCycle» компанияһын ойоштороусы һәм уның башҡарма директоры.

## Биографияһы
Том Саки 1982 йылда <nowiki/>Венгрияла табиптар ғаиләһендә тыуа. Чернобыль АЭС-ындағы һәләкәттән һуң ғаилә <nowiki/>Канадаға иммиграциялай, Томдың бала сағы <nowiki/>Торонтола үтә. Саки башта Канаданың Верней колледжында уҡый, артабан Принстонда психология һәм иҡтисад өйрәнә.

Саки бер нисә тапҡыр дотком ойошторорға тырышып ҡарай. 2001 йылда ул Принстондың икенсе бер студенты Джон Бейер менән органик ҡалдыҡтарҙы вермикомпостҡа әйләндереп эшкәртеү буйынса ҙур булмаған TerraCycle экофермаһын аса. Проект матбуғаттың һәм инвесторҙарҙың иғтибарын йәлеп итә, Саки университетты ташлай ҙа компанияны үҫтереү менән шөғөлләнергә тотона. 2005 йылда компания ашламалары Wal-Mart Stores һәм The Home Depot магазин селтәрҙәрендә һатыла башлай, 2010 йылға TerraCycle һатыуҙары 13 миллион долларҙан ашып китә.

2013 Шваб фонды TerraCycle’ны асҡан Том Сакиҙы Йылдың социаль эшҡыуарҙарының береһе тип атай, Forbes журналы уны донъяның төп 30 социаль эшҡыуары исемлегенә индерә.

## Иҫкәрмәләр
Бретт Уигдорц

**Бретт Уигдорц** (ингл. *<span lang="en">Brett Wigdortz</span>*) — АҠШэшҡыуары, «Teach First» белем биреү хәйриәлек ойошмаһын нигеҙләүсе һәм уның баш башҡарма директоры. Ойошма эшмәкәрлеге түбән ғаилә килеме проблемаларын хәл итеүгә һәм белем биреү сифатын яҡшыртыуға йүнәлтелгән. Уигдорц Американың Оушен Тауншип ҡалаһында (Нью-Джерси) тыуған, американ һәм британ гражданлығына эйә.

Уигдорц әлеге ваҡытта «National College for Digital Skills» менән «Future Leadersтың» ышаныҡлыһы булараҡ сығыш яһай, улар үтә һәләтле мәктәп директорҙары быуынын әҙерләй. Уигдорц шулай уҡ Венди Копп менән бергә „Teach For All“ ойошмаһын нигеҙләгән һәм уның ышаныҡлыһы булып тора, ойошманың маҡсаты — башҡа илдәрҙәге социаль эшҡыуарҙарға мәғарифтағы етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү эшмәкәрлеге менән мәшғүл булған глобаль социаль предприятиелар селтәрен хасил итеү.

## Биографияһы
Уигдорц 1995 йылда Ричмонд университетында иҡтисад һәм халыҡ-ара тикшеренеүҙәр өлкәһендә бакалавр дәрәжәһе һәм Гавайи университетында иҡтисад өлкәһендә магистр дәрәжәһе менән юғары белемгә эйә.

Гавайи университетында уҡығанда ул Гонолулуҙа «Көнсығыш-Көнбайыш үҙәктә» тикшеренеүсе булып эшләй, Көньяҡ-Көнсығыш Азияла һәм Тымыҡ океан утрауҙарында энергетик һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләрен өйрәнә. Ул — Азия энергетика ағымдары (China and Central Asia’s Volatile Mix : Energy, Trade, and Ethnic Relations) тураһындағы мәҡәләнең авторҙашы.

1998 йылда Индонезияла һәм Гонконгта журналист булып эшләй. 2000 йылда Уигдорц «McKinsey & Company»ға консультант сифатында ҡушыла.

2002 йылдың июлендә 11 хеҙмәткәрҙән торған командалы «Teach First» ойошмаһы барлыҡҡа килә. Артабан Уигдорц ойошмаға генераль директор булараҡ етәкселек итә. 

Нигеҙләнгәндән алып «Teach First» 6000-дән ашыу кешегә ярҙамлаша. Хәйриәлек ойошмаһы Англия менән Уэльстың туғыҙ төбәгенә йәйелә, уларҙа 500-ҙән ашыу хеҙмәткәр эшләй.

2007 йылда Бретт эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге һәм мәғариф тураһында хәстәрлек күргәне өсөн «UK Ernst & Young Social Entrepreneur of the Year» һәм «CASE European Leadership Award» наградаларына лайыҡ була. «The Evening Standard» уны 1 000 иң йоғонтоло лондонлының береһе тип иғлан итә. 2013 йылда Британ империяһы ордены менән бүләкләнә. 2015 йылда Бретт Бөйөк Британияның иң абруйлы кешеләренең береһе булараҡ «Debrett’s 500» исемлегенә индерелә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* PEAS Official Website
* Future Leaders Official Website
* Teach For All Official Website
* Teach First Official Website
Гавриилов Павел Владимирович

**Паавел Владиимирович Гаврииилов** — 1962 йылда Донецкта тыуған, Рәсәй социаль эшҡыуары, социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендә эшләүсе «Күңелле кейеҙ» компанияһына нигеҙ һалыусы,Ярославль өлкәһенең Рыбинск ҡалаһында урынлашҡан.

## Иҫкәрмәләр
Бәшәр Хәсән

**Бәшәр Хәсән** (*Хәсәнов Бәшәр Хәсән улы*; 1901—1938) — башҡорт яҙыусыһы.

## Биографияһы
Хәсәнов Бәшәр Хәсән улы 1901 йылда Һамар губернаһы Николаевск өйәҙенең (хәҙерге Һамар өлкәһе Оло Чернигов районының) Үтәкәй (Бөрйән) ауылында тыуған. Милләте буйынса башҡорт.

Башланғыс белемде тыуған ауылы мәҙрәсәһендә ала. Граждандар һуғышы йылдарында В. И. Чапаевтың дивизияһы составында һуғыша, Кронштадт, Ҡырым өсөн алыштарҙа ҡатнаша. Һуғыш тамамланғандан һуң Куйбышев ҡалаһының милиция органдарында эшләй, бер үк ваҡытта төрлө курстарҙа уҡый.

1928 йылда Өфөгә күсә һәм бер аҙ ваҡыт Башҡорт АССР-ының Финанс халыҡ комиссариатында агент булып хеҙмәт итә. Һуңынан Башҡортостан китап нәшриәтенә эшкә күсә, бында тәржемәсе һәм мөхәррир булып эшләй.

1938 йылдың 30 апрелендә ҡулға алына һәм биш йылға иркенән мәхрүм итеүгә хөкөм ителгән. 1956 йылдың 15 октябрендә аҡланған.

## Ижады
1928 йылда ижад итә башлай. Уның әҫәрҙәре башлыса Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы темаһына арналған. 1931 йылда «Перекоп» һәм «Дала ялҡыны» әҙәрҙәре баҫылып сыға. «Сурхан буйында» хикәйәһе 1929 йылда яҙылған һәм 1935 йылда баҫылып сыҡҡан, был әҫәрҙә баҫмасылар хәрәкәтенә ҡаршы көрәш һүрәтләнә. 1959 йылда, яҙыусы аҡланғандан һуң, уның һайланма әҫәрҙәренән торған йыйынтыҡ донъя күрә.

## Китаптары
* Перекоп. — Өфө: Башҡортостан дәүләт нәшриәте, 1931.
* Дала ялҡыны. — Өфө: Башҡортостан дәүләт нәшриәте, 1933.
* Сурхан буйында. — Өфө: Башҡортостан дәүләт нәшриәте, 1935. — 37 бит. (онлайн версияһы)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Бөрйән (мәғәнәләр)

**Бөрйән** — этноним.

* Бөрйән — башҡорт ҡәбиләһе.
* Бөрйән районы — Башҡортостандың муниципаль районы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Бөрйәнйылға — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.
* Бөрйән-Түңгәүер кантоны — Башҡортостан кантоны (1917—1922).
* Бөрйән-Түңгәүер ихтилалы — Башҡортостандағы ихтилал (1920—1921).
* Бөрйән — Һамар өлкәһенең Оло Чернигов районындағы Үтәкәй ауылының икенсе атамаһы.
Атланта

**Атла́нта** () — АҠШтағы ҡала, столица һәм Джорджия штатындағы иң ҙур ҡала, Фултон округының административ үҙәге (хотя отдельные части города расположены в других округах штата).

Халҡы (2015 йылға ҡарата) — ҡала сигендә 463 8478 каше (АҠШла 34-се), Атлантаның агломерация сигендә 2007 йылдың 1 июленә ҡарата — 5 522 942 каша (9-й в США).

Һуңғы йылдарҙа Атланта бер халыҡ-ара бизнес үҙәгенең статусын ала, шуның арҡаһында ҡала иҡтисад һәм социаль яҡтан тиҙ үҫешә башлай. 2000 йылдан 2006 йылға тиклем Атлантаның агломерацияһы 20,5 % үҫә һәм АҠШла иң эреһе була.

## Тарихы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

*