Латвия тимер юлы

**Латвия тимер юлы** (лат. Latvijas dzelzceļš) — Латвияның милли дәүләт тимер юл компанияһы  

Тулы исеме — *«Latvijas dzelzceļš» дәүләт акционерҙар йәмғиәте  (лат. <span lang="lv" style="font-style:italic;">Sabiedrība Valsts akciju «Latvijas dzelzceļš»</span>)*

1919 йылда нигеҙ һалынған  һәм 1994 йылда Балтика буйы тимер юлдарының Латвия өлөшө базаһында тергеҙелгән 

Компания илдең бөтә тимер юл селтәрҙәрен хеҙмәтләндерә: 1520 мм киң колеялы 2263,3 км оҙонлоҡта  (уның  258,8 км электрлаштырылған).

Төп офисы — Ригала  Гоголь урамы, 3а адресы буйынса урынлашҡан.

## Предприятие структураһы
Компания составына алты бүлендек предприятие   инә:

* «LDz Cargo»
* «LDz Infrastruktūra»
* «LDz Ritošā sastāva serviss»
* «LDz Apsardze» — ведомстволы һаҡлау структураһы
* «LDz Loģistika»
* «LatRailNet»

## Хәрәкәт итеү составы

* Тепловоздар: M62, 2М62, 2М62УМ, 2М62У, 2ТЭ10М, 2ТЭ10У, ТЭП70, ЧМЭ3, ЧМЭ3М, ТЭМ2, ТЭМ2У, ТГК2, ТГК2-1, ТГМ3, ТГМ4, 2ТЭ116, ТГМ6Ә, ТГМ40, ТГМ23, NITEQ7000E
* Рельслы автобус  (автомотриса): АР2 

### Элек файҙаланған локомотивтар

* Тепловоздар — ТЭП60, 2ТЭП60, ТЭ3, ТЭМ18, ТЭМ15.
* Электровоздар — ВЛ26, ЕЛ2.

### Дизель поездар  һәм электропоездар

* Электропоезд — йөрөй — Ср3, ЭР2, йөрөй — ЭР2, ЭР2Т, ЭР2М
* Дизель-поезд — йөрөй — ДУҒА (шестивагонный), Юл, Д, йөрөй — ДР1П, ДР1А, ДР1АМ, ДР1АЦ.

## Тимер юл тармағы

### Ғәмәлдәге
Линия исемлеге, 2016-2017 йылдарҙағы миҙгелдә сығыш яһай, улар индекс хеҙмәт күрһәтә:
* 01 Вентспилс — Тукумс II
* 02 Тукумс II — Елгава
* 03 Елгава — Крустпилс
* 04 Крустпилс — Даугавпилс
* 05 Даугавпилс — Индра — Дәүләт сиге.
* 06 Рига — Крустпилс
* 07 Крустпилс — Резекне II
* 08 Резекне II — Зилупе — Дәүләт  сиге
* 09 Дәүләт сиге — Карсава — Резекне I
* 10 Резекне — Даугавпилс
* 11 Даугавпилс сорт. — Курцумс — Дәүләт сиге
* 12 Дәүләт сиге — Эглайне — Даугавпилс
* 13 Путевой пост 524 км — Путевой пост 401 км
* 14 Рига — Елгава
* 15 Елгава — Лиепая
* 16 Елгава — Мейтене — Дәүләт сиге
* 17 Рига — Лугажи — Дәүләт сиге
* 18 Торнякалнс — Тукумс II
* 19 Земитаны — Скулте
* 20 Чиекуркалнс — Рига Краста
* 21 Глуда — Реньге — Дәүләт сиге
* 22 Засулаукс — Болдерая
* 24 Рига Пречу — Сауриеши
* 25 Земитаны — Шкиротава
* 26 Путевой пост 191 км — Путевой пост 524 км
* 27 Плявиняс — Гулбене
* 36 Яункалснава — Весета
* 37 Ответвления узла Даугавпилс
* 38 Ответвления узла Резекне

* 32 Тар колеялы тимер юлы '''Гулбене — Алуксне'''

### Ябылғандар

* Айзпуте — Салдус
* Айнажи — Валмиера — Смилтене и Пале — Стайцеле (тар колеялы)
* Виеситс ялан тимер юлы
* Гулбене — Пыталово
* Иерики — Гулбене
* Лиепая — Айзпуте
* Лиепая — Вайнёде
* Лиепая — Вентспилс
* Лиепая — Кулдига
* Лиепая — Руцава
* Приекуле — Калети
* Мадона — Лубана
* Мейтене — Бауска (тар колеялы)
* Стендско-Вентспилс ялан тимер юлы
* Пакалниеши — Кудупе
* Рига — Эргли (Сауриешиға тиклем йөк хәрәкәте, артабан ябылған)
* Рига — Руйиена (Скулте станцияһына тиклем йөрөй)
* Рига — Мангали

## Электрлаштырылған һыҙыҡтар

Латвия  электрлаштырылған тимер юлдары — Балтика буйында  иң оҙоно, уларҙың дөйөм оҙонлоғо — 249 км (тағы 12 км ҡулланылмай). Даими  3 кВ токта электрлаштырылған.

Электрлаштырыуҙы юл бәйләнеше Министрлығының Төньяҡ-Көнбайыш округы начальнигы Нил Иванович Краснобаев башлай.   1950 йылда   электричкалар Рига-Дубулты һыҙығында йөрөй башлай,   ә һуңынан (Айзкраукле) Скулте, Елгава һыҙығына тиклем    электрлаштырыла. 

2014 йылға  ҡарата 4 электрлаштырылған һыҙыҡ бар, улар буйынса  ЭР2/ЭР2Т/ЭР2М электропоездары йөрөй

* **1 һыҙыҡ:** Торнякалнс — II Тукумс оҙонлоғо 65 км.  Бөгөнгө көнгә  —   электропоездарҙың иң тығыҙ  маршруты, йәйге осорҙа хәрәкәт интервалы  10-15 минут, сөнки   был маршрут күп туристарҙы йәлеп иткән Юрмала аша үтә. Ошо уҡ тармаҡ  буйынса элек Вентспилсҡа дизель-поезд йөрөгән. ***Һыҙыҡ*** ***1966 йылда электрлаштырылған***.

Станциялар ҙәм туҡталыш пункттары:Торнякалнс, Засулаукс, Депо, Золитуде, Иманта, Бабите, Приедайне, Лиелупе, Булдури, Дзинтари, Майори, Дубулта, Яундубулты, Пумпури, Меллужи, Асари, Вайвари, Слока, Кудра, Кемери, Смарде, Милзкалне, Тукумс I, II Тукумс.

* **2 һыҙыҡ:**  Рига — Елгава,  оҙонлоғо 43 км. Эдектропоездың иң ҡыҫҡа тармағы. Олайне ҡалаһы аша үтә. Был тармаҡ аша Лиепаяға дизель-поезд йөрөй, элегерәк Рига — Реньге рейсы булған. ***1972 йылда һыҙыҡ электрлаштырыла***

Станциялар  һәм туҡталыш пункттары (13): Рига, Торнякалнс, Атгазене, Бизнеса  Аугстскола Туриба, Тирайне, Баложи, Яунолайне, Олайне, Далбе,Цена  Озолниеки, Цукурфабрика, Елгава.

* **3-сө һыҙыҡ:** Земитан — Скулте   52 км оҙонлоҡта, ҙур булмаған, ләкин курорт миҙгелендә ныҡ ҡына арта.   Царникава, Гауя, Гарциемс, Лиласте, Саулкрасты, Звейниекциемс ауылдары аша үтә. Элек был тармаҡ аша Лимбажиға, Алоя һәм Руинеуға  дизель-поездар йөрөй.  1957 йылда Мангали станцияһына тиклем, 1971 йылда — Звейниекциемсҡа тиклем электрлаштырылған. ***1991 йылда тотош электрлаштырыла***.

Станция  һәм туҡталыш пункттары (20): Рига, Земитаны, Браса, Саркандаугава, Мангали, Зиемельблазма, Вецдаугава, Вецаки, Калнгале, Гарциемс, Гарупе, Царникава, Гауя, Лиласте, Инчупе, Пабажи, Саулкрасты, Кишупе, Звейниекциемс, Скулте.

* **4-се һыҙыҡ:** Рига — Айзкраукле. Иң оҙон  электрлаштырылған тармаҡ (82,5 км).   Саласпилс, Огре,   артабан Лиелварде һәм Айзкраукле ҡалалары аша үтә. Был тармаҡ буйынса  Гулбене, Крустпилс, Резекне, Зилупе һәм Даугавпилсҡа дизель-поездар, шулай уҡ  Мәскәүгә, Санкт-Петербургҡа һәм Минскҡа халыҡ-ара поездар йөрөй.  ***1972 йылда һыҙыҡ  электрлаштырыла***

Станциялар  һәм туҡталыш пункттары (24): Рига, Вагону Паркс, Янявартаы, Даугмале, Шкиротава, Гайсма, Румбула, Дарзини, Доле, Саласпилс, Саулкалне, Икшкиле, Яуногре, Огре, Парогре, Циемупе, Кегумс, Лиелварде, Кайбала, Юмправа, Дендрарий, Скривери, Мулдакменс, Айзкраукле.

**Төҙөлмәгән**

Үрҙәге дүрт тармаҡтан тағы ике һыҙыҡты   электрлаштырыу планлаштырыла:

* Рига — Сигулда, 53 км оҙонлоҡта.  План буйынса, был бөтә тармаҡтарҙа электрлаштырыу  1991 йылда тамамланырға тейеш була. Әммә Латвияның бойондороҡһоҙлоғон иғлан итеү мәленә   электрлаштырыуҙы Ропажа станцияһына (хәҙер Гаркалне) тиклем генә еткереп өлгөрәләр . 1980—90 йылдарҙа  электропоездар был  маршрут  буйынса Ропажи  станцияһына тиклем йөрөй. Эксперименталь тәртиптә  контакт -аккумулятор поездары ебәрелә, улар Ропажиға электр менән  тиклем йөрөй, ә Сигулдаға тиклем  автономиялы хәрәкәт итә, шундай уҡ принцип Лимбажи тармағында ла ҡулланыла. 90-сы йылдар уртаһында электрлаштырылған участканы Юглаға тиклем ҡыҫҡарталар  (10,2 км оҙонлоҡта). Әлеге ваҡытта  Гаркалне станцияһына тиклем ҡасандыр контакт селтәрен  тотоп торған бағаналарҙы күрергә мөмкин. 

: Станция   һәм туҡталыш пункттары (12): Рига, Земитаны, Чиекуркалнс, Югла, Балтэзерс, Гаркалне, Криевупе, Вангажи, Инчукалнс, Эгльупе, Силциемс, Сигулда. Хәҙер  Сигулдаға  һәм артабан  (Цесисаға, Валмиера Валкаға тиклем) дизель-поездар йөрөй

* 97,5  км оҙонлоҡтағы Рига — Эргли.   Әлеге ваҡытта был тимер юл һыҙығы  тулыһынса тиерлек һүтеп алынған.

: Станция   һәм туҡталыш пункттары (24): Рига, Вагону Паркс, Яняварты, Рига-Пречу, Ацоне, Сауриеши, Цекуле, Кивули, Баяряи, Кангари, Ремине, Аугшциемс, Кардае, Сидгунда, Сунтажи, Кастране, Ватране, Кейпенье, Платере, Таурупе, Личупе, Балтава, Роплайни, Эргли.

### Электрлаштырыу планы
2015—2020 йылдарҙа  тимер юлдарҙы электрлаштырыу проекты:

* Айзкраукле — Крустпилс
* Крустпилс — Резекне
* Крустпилс — Даугавпилс
* Крустпилс — Елгава
* Елгава — 2 Тукумс
* 2 Тукумс — Вентспилс

## Дизель-поездар хәрәкәте

«Pasažieru vilciens » акционерҙар йәмғиәте дизель-поездар менән  пассажирҙарҙы түбәндәге маршруттар буйлап ташый:

* Рига — Даугавпилс
* Рига — Мадона
* Рига — Крустпилс
* Рига — Сигулда — Валга (Эстония)
* Рига — Резекне — Зилупе
* Рига — Добеле — Лиепая

**Элекке маршруттары (1990—2009 йй.)**

# Рига — Ипики, Руиена, Алоя, Лимбажи: 2005 йылда  Скулте — Пярну һыҙығы һүтеп алына. 
# Рига — Реньге:  тик йөк ташыу 
# Рига — Мейтене: тие йөк ташыу
# Рига — Эргли: Сауриешҡа  тиклем йөк ташыу; пассажирҙар хәрәкәте  2007 йылда ябыла, 2009 йылдың сентябрендә һыҙы һүтеп алына
# Рига — Вентспилс: тик йөк ташыу 
# Даугавпилс  — Бигосово (Беларусь)
# Рига — Бигосово (Беларусь)
# Даугавпилс  — Крустпилс
# Крустпилс — Зилупе
# Пыталово (Рәсәй) — Резекне — Даугавпилс  — Вильнюс (Литва) (Вильнюс  һәм Даугавпилс хәрәкәте 2018 йылдың 13 ғинуарында  Литва  тимер юлдары тарафынан яңыртыла)

### Халыҡ-ара пассажирҙар ташыу
Халыҡ-ара пассажирҙар ташыу өсөн ТЭП70 тепловозы ла  ҡулланыла

# Рига — Мәскәү
# Рига — Санкт-Петербург — 2017 йылдан үҙ статусына эйә түгел, таҡма вагон Рига—Мәскәү поезы Новосокольники станцияһына тиклем бара, унда Белорус тимер юлы ойошторған Гомель —Санкт-Петербург поезына тағыла. Утрау һәм Псков аша хәрәкәт бер йыл элек  ябылған.
# Рига — Валга (Эстония): Эстонияла сик буйы станцияһы,   унда Тарту һәм Таллин поезына күсеп ултырырға мөмкин
# Рига — Минск: 2011 йылда тергеҙелә, шуның менән Бигосово — Даугавпилс участкаһында пассажир хәрәкәте яңыртыла

**Башҡа пассажирҙар ташыу маршруты**

# Рига — Вильнюс — Минск — Овруч — Киев  

**Элекке маршруттар**

# Вильнюс — Санкт-Петербург (LG) : Латвия биләмәһендә Даугавпилс, Резекне, Карсава станцияларында туҡталыштар менән; Даугавпилс станцияһында  Рига — Санкт-Петербург поезд составы  менән берләшә. 2015 йылда юҡҡа сығарыла.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Железнодорожная линия Лиепая&amp;nbsp;— Вентспилс
* Даугавпилсский железнодорожный узел
* Музей истории Латвийской железной дороги
* Автомобильные дороги Латвии
* Кубок Латвийской железной дороги

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Сайт предприятия
* Латвийская железная дорога и база данных ПС на Трейнпиксе 
* Фотолинии Латвийской железной дороги на сайте Railwayz.info
* Хронология истории железных дорог Латвии  Общество железнодорожников Латвии