Грац

**Грац** ( ,  — Градец) — Австрияның  көньяҡ-көнсығышында Муре йылғаһындағы ҡала, Штирия  федераль ере үҙәге. Грац — ҙурлығы буйынса илдең икенсе ҡалаһы, 270 меңдән ашыу халҡы бар.

## Этимологияһы
Ҡала исеме славян  сығышлы, славян топонимын германдар әйтелеше үҙенсәлектәре буйынса «Градец» (*Gradez*, *Gradec*) һүҙенән.

## Административ бүленеше

## Иҡтисады
Ҡалала һыра ҡайнатыу, машиналар эшләү, химия, аҙыҡ-түлек һәм туҡыма етештереү кеүек сәнәғәт төрҙәре үҫешкән. Грацтың халыҡ-ара йәрминкәһе көньяҡ-көнсығыш Европала мөһим коммерция һәм сәнәғәт ваҡиғаһы булып тора. Ҡалала машина эшләү  Andritz AG концерны урынлашҡан. 

## Мәҙәниәт, мәғариф

Грац элек-электән студенттар ҡалаһы булып тора. Дүрт университет: Карл һәм Франц  исемендәге Грац университеты, техник университет, медицина университеты шулай уҡ музыка һәм актерлыҡ сәнғәте университеты дөйөм  55 мең студенттар һаны менән  Грацтың академик  белем биреүҙә  юғары  әһәмиәте тураһында һөйләй. Бынан тыш, ҡалала политехник (FH Joanneum) һәм иҡтисад (FH für Wirtschaft-CAMPUS 02) йүнәлештәге махсус ике юғары уҡыу йорто бар. 

1902 йылда техник университеттың криминология кафедраһында ғалим Ганс Густав Адольф Гросс тарафынан донъяла  беренсе  криминалистика музейы булдырыла.

Домкирхе сиркәүе һәм  Шлоссберг замогы   черепица ҡыйыҡтары менән Грацҡа айырым  үҙенсәлеклек бирә.

1999 йылда Грац Иҫке ҡалаһының үҙәге ЮНЕСКО-ның  донъя мәҙәни мираҫы тип иғлан ителә.

2003 йылда Грац Европаның мәҙәни баш ҡалаһытип һайлана. Был программа сиктәрендә хәҙерге заман сәнғәтенең Кунстхаус музейы асыла, уның  бинаһы ҡаланың яңы символдарының береһе була.

2008 йылда Грац ҡалаһында  5-се бөтә донъя  World Choir Games хор уйындары (Хор олимпиада) уҙа. Уларҙа донъяның 93 иленән   411 хор ҡатнаша. 

Йыл һайын көҙ башында Грацта  Steirischer Herbst («Штирия көҙө»)  хәҙерге заман сәнғәте фестивале үтә . Был Европала беҙҙең дәүерҙең  иң боронғо  сәнғәте фестивале (1968 йылдан алып үткәрелә).

Грац спортта бодибилдер карьераһын 14 йәштән  башлап «Либенауэр» тренажер залында шөғөлләнә башлаған Арнольд Шварценеггерҙың урыны  булараҡ билгеле.

## Спорт
Грацта футбол буйынса өс тапҡыр Австрия     чемпионы  - Штурм футбол клубы урынлашҡан. Уның   йорт аренаһы булып 15 400 кеше һыйҙырышлы  UPC Arena стадионы тора.  Был стадионда шулай уҡ Грацтың башҡа клубы ГАК - 2004 йылда Австрия чемпионы сығыш яһай. 

Шулай уҡ бында 2020 йылда  фигуралы шыуыу буйынса Европа чемпионаты уҙғарыла. 

## Музей-арсенал
Ҡаланың тағы бер иҫтәлекле урыны — легендар Грац арсеналы.

Грац  XVI  быуатта барлыҡҡа килгән, ул төрөктәрҙең Үҙәк Европаны баҫып алыу юлында тора. Халҡының ҡаһарманлығы һәм 16 мең яугирҙе ҡоралландырыуға һәләтле ҙур  арсеналы арҡаһында төрөктәрҙең  баҫып алыуы тормошҡа ашырылмай.

1749 йылда императрица Мария Терезия Австрия ерҙәренең оборонаһын  үҙәкләштерергә бойора  һәм баш ҡаланан ситтә арсеналдар бөтөрөлә. Грац  өсөн генә ташлама яһала, сөнки  урындағы халыҡ уға тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы статусын биреүгә өлгәшә.

Хәҙер арсенал музей  булып тора.  Унда  3300  хәрби кейем һәм шлем, 7800-ҙән ашыу берәмек атыу ҡоралы, шулай уҡ  2500 ҡылыс һаҡлана. Музей экспонаттарының дөйөм һаны 32 мең тирәһе.

Арсеналдың беренсе ҡаты саҡма, сәнсеү һәм ут ҡоралдарына арналған. Икенсе һәм өсөнсө ҡатында турнир булараҡ та. хәрби булараҡ та тимерҙән боронғо хәрби кейем һәм ҡоралдар урынлашҡан. Рыцарь кәрәк-яраҡтарынан тыш, ябай һалдаттар ҡуллана торған бик күп ҡорал һәм кәрәк-яраҡтар ҙа бар. Шулай уҡ рыцарь аттары өсөн кейем һәм ҡорал-ҡорамалдар, шул иҫәптән күҙҙәрен  ҡаплау өсөн рәшәткәле япмалар бар. Дүртенсе ҡатта музыка ҡоралдары: полк дөңгөрө, торба, борғо һәм башҡалар һаҡлана.

## Транспорт
Ҡалала трамвай системаһы — Грац Трамвайы эшләй.

Грац-Талерхоф аэропорты ҡала үҙәгенән  яҡынса 10 км көньяҡтараҡ урынлашҡан,  Европа, Төньяҡ Африка һәм Төркиә илдәре менән һауа бәйләнешен тәьмин итә. 

## Сиркәүҙәр

* Домкирхе
* Грац ҡалаһында Йыуатыусы Мария   базиликаһы

## Туғанлашҡан ҡалалар

*  Ковентри, Бөйөк Британия (1948)
*  , Нью-Джерси, АҠШ (1950)
*  Гронинген, Нидерланд (1965)
*  Дармштадт, Германия (1968)
*  Тронхейм, Норвегия (1968)
*  Пула, Хорватия (1972)
*  Триест, Италия (1973)
*  Марибор, Словения (1987)
*  Печ, Венгрия (1989)
*  Дубровник, Хорватия (1994)
*  Санкт-Петербург, Рәсәй (2001)
*  Любляна, Словения (2001)
*  Тимишоара, Румыния (1982, 2013)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Филокартическая история города Грац. Коллекция старых открытых писем Gruss aus Graz
* Официальный путеводитель Австрийского представительства по туризму
* Биография австрийского учёного Ганса Густава Адольфа Гросса.