Серов Валентин Александрович

**Валентин Александрович** **Серов** (, Санкт-Петербург — , Мәскәү) — урыҫ рәссамы һәм графигы, портрет яҙыу оҫтаһы, Император Сәнғәт академияһы академигы.

## Биографияһы
Валентин Александрович Серов 1865 йылда Санкт-Петербургта, композитор Александр Николаевич Серов һәм Валентина Семеновна Серова (ҡыҙ фамилияһы Бергман) ғаиләһендә тыуа. Уның ҡарт олатаһы (атаһы яғынан) тәбиғәт фәндәре белгесе Карл Иванович Габлиц була.

1869 йылдың йәйендә Валентин Серов беренсе тапҡыр ата-әсәһе менән сит илгә сыға.

### 1870—1879
1871 йылда атаһы үлгәндән һуң (20 ғинуар) әсәһе, консерваториянан китеп, уҡыуын дауам итеү өсөн Мюнхен ҡалаһына юллана. Ә Валентин Серов Смоленск губернаһындағы Никольское имениеһына Н. Н. Друцкая-Соколинскаяның коммунаһына урынлаштырыла. Тап ошонда тәүге тапҡыр уның һүрәт төшөрөү һәләте асыла.

1872 йыл — коммуна тарҡалғандан һуң уны Мюнхенға әсәһе янына алып киләләр.

1873 йыл — ул немец граверы Карл Кёппингта (Karl Koepping һүрәт төшөрөргә өйрәнә.

1874 йыл — октябрь башынан Парижда (Верон урамы, 31) И. Е. Репинда шөғөлләнә башлай. Репин уны түбәндәгесә һүрәтләй: «ул шул тиклем бирелеп эшләй, ҡайһы берҙә миңә унан эшен ҡалдырыуын талап итергә тура килә ине».

**[[1875 йыл]]** — Рәсәйгә ҡайтҡандан һуң йәйгеһен Абрамцевола Мамонтовтарҙа йәшәй. Бында ул «Күк ваза» натюрмортын яҙа. Сентябрь айынан Санкт-Петербургта Карл Мая гимназияһында уҡый башлай.

1876 йыл — яҙ башынан әсәһе һәм уның гражданлыҡ ире Василий Иванович Немчинов менән бергә Киевта һәм Харьков губернаһында Немчиновтың Ахтырка утарында йәшәй. Әсәһе үҙенең әхирәте Е. Бларамбергкә яҙған хатында үҙ фекерен белдерә: «ул ат һәм мылтыҡтан башҡа бер нимә менән дә ҡыҙыҡһынмай…». Репин тәҡдиме буйынса көҙөн Валентин Серов Николай Иванович Мурашконың рәсем төшөрөү мәктәбенә йөрәй башлай, аҙаҡ тырышып уҡығаны өсөн уға көмөш миҙал тапшырыла. Тап шул ваҡыт уның ҡустыһы Александр (1876—1885) тыуа.

1877 йыл — көҙөн Киев гимназияһының икенсе синыфына уҡырға бара, бер үк ваҡытта рәсем төшөрөү мәктәбендә лә уҡыуын дауам итә.

1878 йыл — яңынан ата-әсәһе менән Ахтыркаға китергә мәжбүр була, шунда ул ҡәләм менән имениеның һүрәтен төшөрә. Губернала дифтерит эпидемияһы башланыу сәбәпле, әсәһе балалары менән Мәскәүгә ҡайта. Валентин көҙөн Хамовникта йәшәгән И. Е. Репин менән занятиеларын дауам итә; шулай уҡ Валентин Серов 1-се Мәскәү прогимназияһының өсөнсө класына алына.

1879 йыл — апрель башында, ҡыҙы Надежда тыуғандан һуң, әсәһе Валентина Серова ике бәләкәй балаһы менән Новгород губернаһындағы Сябринцы имениеһына китә. Өлкән улы Мәскәүҙә әсәһе яғынан апаһы Софья Семеновна Колль ғаиләһендә ҡала, сөнки өлгәшмәгән өсөн прогримназиянан уны сығаралар. Репин түбәндәгесә хәтерләй: *«Беренсе картинаһын ул Мәскәүҙә 1878—1879 йылдарҙа миндә йәшәгәндә башланы. Дәрескә уға Таш күпер аша Мәскәү йылғаһының аръяғына йөрөргә тура килде. Йыш ҡына йылға ярында ултырып ҡағыҙ киҫәгенә тәбиғәт күренешен күсерер ине <…> Малай саҡтан Серов ысынбарлыҡты бар тулылығында һүрәттәренә төшөрөргә тырышты…»*.

Йәйгеһен ул Репин менән Абрамцево менән йәшәй, С И. Мамонтов ғаиләһенең спектаклдәрендә ҡатнаша; Валентин Серов ошонда тәүге тапҡыр ҡәләм менән Савва Иванович Мамонтов, Татьяна Анатольевна Мамонтова һәм уҡытыусыһы Илья Ефимович Репиндарҙың портреттарын яҙа; көҙөн Репин менән Санкт-Петербургта йәшәй; инәһе Аделаида Семеновна Симонович ғаиләһендә тәрбиәләнгән Ольга Трубникова менән таныша.

### 1880—1889

**[[1880 йыл]]** — йәй башында Репин менән Ҡырым һәм Украина буйлап сәйәхәт ҡыла, — уны бигерәк тә Запорожье Сечы менән бәйле урындар ҡыҙыҡһындыра. Көҙөн Император художество академияһына ирекле тыңлаусы итеп ҡабул ителә; бер үк ваҡытта П. П. Чистяковтың шәхси студияһына ла йөрөй.

1881 йыл — ҡышын инәһе Аделаида Семеновна Симонович-Бергмандың бөтә ғаилә ағзаларының һүрәттәрен төшөрә; 31 мартта П. П. Чистяковтың һүрәтен тамамлай; йәйгеһен Репин менән бергә Абрамцевола һәм уның тирә-яғында һүрәт төшөрөү менән мәшғүл була.

1882 йылда — тейешле имтихандарҙы тапшырғас, августа ирекле тыңлаусынан «академист» (уҡыусы) итеп күсерелә — Академияның III курсына; көҙөн И. Е. Репиндың акварель класына ла йөрөй башлай, Репин Поленовҡа яҙа: *«Йәкшәмбе көндәрендә миндә алты йәш кеше йыйыла — акварелдәре менән… Бына, исмаһам, таланттар… Мин уларҙан өйрәнәм»*. Был ваҡытта Валентин Серов Васильевский утрауының 3-сө һыҙатында йәшәй: 40-сы йорт, 10-сы фатир.

1883 йыл — йәй үҙенең иптәше В. Д. Дервиз менән Ҡырым һәм Кавказ буйлап сәйәхәт итә.

**[[1884 йыл]]** — йәй, Абрамцево эшләп, тәүге әһәмиәтле әҫәрҙәренең береһе — Л. А. Мамонтованың портретын яҙа; Ольга Трубникова менән хат алыша, был хаттарҙа улдарҙың бер-береһенә булған хистәре асыла. Көҙгә табан үҙенә яңы торлаҡ таба.

**[[1885 йыл]]** — яҙын бер аҙ Мәскәүҙә була, кәләшенә хаттар яҙа. Академияла «1885 йылдың 27 апрелендә натуранан төшөрөлгән этюд өсөн икенсе дәрәжә көмөш миҙалға лайыҡ була». Май айында әсәһе менән сит илгә юллана, унда үҙенең тәүге уҡытыусыһы Кеппинг менән осраша; Мюнхен ҡалаһында Серов Пинакотекала Веласкестың "Йәш испан портреты"ның күсермәһен яҙа (был күсермә ГТГ-ла һаҡлана).

; **В. А. Серовтың 1885 йылдағы эштәре**

Файл:Walentin Aleksandrovich Serov Self-Portrait.jpg|Автопортрет
Файл:Walentin Aleksandrovich Serov Bullocks.jpg|Вол
Файл:Portrait of Olga Trubnikova.jpg|О. Ф. Трубников
**[[1886 йыл]]** — йыл башында «Абрамцевола ҡыш» этюдын, йырсы Мария Ван Зандт портретын яҙа; май айында Тверь губернаһыЕдимоновола Серов кәләше Ольга Трубникова менән осраша һәм уның портретын яҙа; шул уҡ йылдың йәйендә дуҫы В. Д. Дервиз, Надежда Симонович менән никахлашҡандан һуң Домоткановонан ҙур поместье һатып ала, аҙаҡ Серов күп тапҡырҙар был имениеға килә. Сентябрҙә Академияны ташларға ҡарар итә. Уға хәрби хеҙмәткә алыныу мәсьәләһен хәл итергә кәрәк була.

; **В. А. Серовтың 1886 йылдағы эштәре**

Файл:Winter in Abramtsevo.jpg|Ҡыш Абрамцево. Сиркәү
Файл:Walentin Aleksandrovich Serov By the Window.jpg|Трубникова тәҙрә янына портреты
Файл:Walentin Aleksandrovich Serov Lilacs.jpg|Асыҡ тәҙрә. Сирень
Файл:Pond in Abramtsevo.jpg|Был быуа Абрамцево
Файл:Serov Autumn evening 1886.jpg|Көҙ. Домотканово
**[[1887 йыл]]** — февралдә уның етди ауырыуы асыҡлана: енес биҙҙәренең шешеүе. Тула алпауыттары Селезневтарҙың заказы буйынса эшләй һәм, бының өсөн 1000 аҡса алып, дуҫтар менән (Илья Остроухов, Михаил һәм Юрий Мамонтовтар) Италияға юллана; август-октябрь — Абрамцевола В. С. Мамонтованың билдәле портретын («Персиктар менән ҡыҙ») яҙа; йыл аҙағында — Ярославлдә Чоколовтарҙың портреттарын яҙа һәм А И. Мамонтовтың үтенесе буйынса балалар Библияһына иллюстрациялар эшләй башлай, әммә был проект тормошҡа ашмай.

; **В. А. Серовтың 1887 йылдағы эштәре**

Файл:Valentin Alexandrovich Serov - Portrait of Maria F. Jakuntjikova - Google Art Project.jpg|Ф. М. Якунчиков
Файл:Girl in the Sunlight. Portrait of Maria Simonovich. 1888. Oil on canvas. The Tretyakov Gallery, Moscow, Russia..jpg|«Ҡыҙым, ҡояш яҡтырта»
Файл:Overgrown Pond.jpg|Быуа баҫыу
Файл:Portrait of Pavel Blaramberg.jpg|П. И. Бларамберг


; **В. А. Серовтың 1889 йылдағы эштәре өсөн а. в. серов**

Файл:Anna Pavlova in the Ballet Sylphyde.jpg|Павлова Анна
Файл:Helena Roerich (V. Serov).jpg|Елена Рерих
**[[1889 йыл]]** — 29 ғинуарҙа Санкт-Петербургта Семенов полкы сиркәүендә Валентин Серов Ольга Трубникова менән никахлаша (Серов Сергей Мамонтовтан шафер булыуын үтенә, ә И. Е. Репинды шаһитлыҡ итеп саҡыра). Ниһайәт, йәй аҙағында атаһының портреты тамамланй, шулай уҡ бер нисә заказды үтәй. Сентябрҙә Серов ҡатыны менән Парижға, Бөтә донъя күргәҙмәһенә юллана.

; **В. А. Серовтың 1890 йылдағы эштәре**

Файл:Portrait of Nadezhda Derviz.jpg|Н. Я. Дервиз
Файл:Portrait of Praskovya Mamontova.jpg|П. А. Мамонтова
Файл:Portrait of Adelaida Simonovich.jpg|А. Я. Симонович
Файл:Serov Alexander Serov.jpg|Портрет А. Н. Серова
Файл:Sofia Dragomirova by V.Serov (1889, Tatarstan museum).jpg|С. М. Драгомирова


### 1890—1899

; **В. А. Серовтың 1892 йылдағы эштәре**

Файл:Portrait of Angelo Masini.jpg|А. Мазини
Файл:Portrait of Olga Serova.jpg|ҡатын, Серова О. Ф.
Файл:Antipova P. D. by Serov V. A. (1890).jpg|Антипова П.Д.
**[[1891 йыл]]** — П. П. Кончаловский уны М. Ю. Лермонтовтың үлеменә 50 йыл тулыуға ҡарата шағирҙың нәшер ителәсәк йыйылма әҫәрҙәренә иллюстрациялар эшләргә саҡыра.

; **В. А. Серовтың 1893 йылдағы эштәре**

Файл:1905 Serow Portrait Actress Glikeria Fedotova anagoria.jpg|Г. Н. Федотов
Файл:Portrait of the Writer Maxim Gorky.jpg|М. Горький
Файл:Yermolova.jpg|М. Ермолова
Файл:Portrait of Maria Botkina.jpg|М. П. Боткин
Файл:Valentin Serov Soldaty bravy rebyatushki.jpg|«Солдатушки,бравы ребятушки ...»
Файл:Валентин А. Серов - Купание лошади.jpg|Атты һыу ҡойондорғанда
Файл:Serov — Model.jpg|Натурщица
Файл:Portrait of Shalyapin by Serov 1905.jpg|Ф. И. Шаляпин


; **В. А. Серовтың 1899 йылдағы эштәре**

Файл:Serov0025.png|Леля Дервиз
Файл:Olga Fedorovna Tamara by V.Serov (1892).jpg|Тамара Ольга Фёдоровна
Файл:Portrait of Ivan Zabelin.jpg|Забелин И. Е.
Файл:Portrait of the Artist Ilya Repin.jpg|И. Е. Репин


; **В. А, Серовтың 1900 йылдағы эштәре**

Файл:Valentin Alexandrovich Serov - Portrait of the Artist Isaac Levitan, 1893.jpg|И. И. Левитан
Файл:Portrait of Grand Duchess Olga Alexandrovna.jpg|Бөйөк княгиня Ольга Александровна
Файл:Xenia Alexandrovna of Russia by V. Serov.jpg|Бөйөк княгиня Ксения Александровна
Файл:Iphigenia in Tauris by V.Serov (1893).JPG|Ифигения  Тавридала


; **В. А. Серовтың 1909 йылдағы эштәре**

Файл:Colts at Watering-Place.jpg|Тайҙар 
Файл:Obninskay by Serov.jpg|К. А. Обнинский
Файл:Sergej Diaghilev (1872-1929) ritratto da Valentin Aleksandrovich Serov.jpg|С. П. Дягилев
Файл:Portrait of Henrietta Girshman.jpg|Л. Г. Гиршман
1890-сы йылдар аҙағында Серов рәссам Василий Иванович Суриков портреты өҫтөндә эшләй.

### 1900—1909
**[[1900 йыл]]** — ғинуар—мартта батша ғаиләһенең портреттары өҫтөндә эшләй. Портрет яҙған буласаҡ Император Николай Икенсенең портретын яҙа.

; **В. А. Серовтың 1910 йылдағы эштәре**

Файл:Portrait of Prince Vladimir Golitsyn.jpg|В. М. Голицын
Файл:Portrait of Alexander Turchaninov.jpg|А. Н. Турчанинов
Файл:Portrait of Elisaveta Karzinkina.jpg|С. Карзинкин
Файл:Serov — A Recruit.jpg|Новобранец


; Видеоматериалдар

**[[1905 йыл]]** — бөйөк кенәз Владимир Александровичтың 1905 йылдың ғинуарында "Ҡанлы йәкшәмбе"ләге роленә бәйле Валентин Серов Владимир Александрович президенты булған Художество академияһы составынан сыға. Ошо ваҡиғаларға бәйле бер нисә картина яҙа («Солдатушки, бравы ребятушки …» һәм «1905 йылда казактар демонстрацияһын баҫтырыу»). Серов ошо уҡ ваҡытта И. С. Остроуховты Третьяков галереяһына попечитель итеп тәғәйенләү тураһында ҡултамғалар йыя.


Файл:Валентин Александрович Серов - Портрет Г.Л.Гиршман.jpg|Л. Г. Гиршман
Файл:Set design for the Opera Judith by Alexander Serov.jpg|Декорация эскиздары к опера «Юдифь»
Файл:Portrait of the Writer Leonid Andreev.jpg|Л. Н. Андреев
Файл:Kasjanov (child) by Serov (1907).jpg|Балалар Касьянов

Файл:Portrait of Nikolay Pozniakov.jpg|Н. Сергей Позняк
Файл:Portrait of Maria Akimova.jpg|М. Н. Акимов
Файл:Stanislavsky.jpg|К. С. Станиславский
Файл:Rappoport N Z (1908, Serov).jpg|Нина Раппопорт

Файл:Portrait of Ivan Morozov2.jpg|Морозов А. И.
Файл:Valentin Serov - Ida Rubenstein - Google Art Project.jpg|Ида Рубинштейн
Файл:Valentin Serov - Похищение Европы - Google Art Project.jpg|Европа Урлау
Файл:Sofia Olsufjeva by Serow.jpg|В. С. Олсуфьев
Файл:Serov Portrait of Oscar and Rosa Grusenberg (1910).jpg|Грузенберг


### 1910—1911
**[[1910 йыл]]** — данлыҡлы бейеүсе Ида Рубинштейндың портретын яҙа — Ида Рубинштейн портреты һәм Княгиня Ольга Орлова портреты.

**[[1911 йыл]]** — Дягилев тәҡдиме буйынса «Шехерезада» балеты өсөн шаршыуының эскизын яҙа. Портреттар яҙыуҙы дауам итә.
Файл:Portrait of Vladimir Girshman1.jpg|О. В. Гиршман
Файл:Portrait of Yelena Balina.jpg|Е. А. Балина
Файл:Valentin Serov - Portrait of Princess Olga Orlova - Google Art Project.jpg|Орлова О. К.
Серов 1911 йылдың 22 ноябрендә (5 декабрь) Мәскәүҙә вафат була (стенокардия өйәнәгенән). Мәскәүҙә Донской зыяратында ерләнә. 1939 йылда Серовтың һөйәктәре Новодевичье зыяратына күсереп ерләнә.

 

## Хәтер

* 1928 йылда Мәскәүҙә рәссамдарҙың «Сокол» ҡасабаһындағы урамы рәссам исеме менән атала.
* Ломоносов ҡалаһында (Санкт-Петербург) 1901 йылда Серов йәшәгән тыҡырыҡ Серов исемен йөрөтә.
* Киевтың Днепров урамы ла рәссам исемен йөрөтә..
* 2000 йылда 1-се Мәскәү балалар художество мәктәбе рәссам исемен йөрөтә.
* Ҡаҙан ҡалаһының Мәскәү районындағы бер урам рәссам исеме менән аталған.
* Воронеждың Һул яҡ яр урамы ла рәссам исемен йөрөтә.

## Документалистика

## Ғаиләһе
* *Атаһы*: Серов Александр Николаевич (1820—1871);
* *әсәһе*: Валентина Семеновна, тыумыштан Бергман (1846—1924);
* *үгәй атаһы*: Немчинов Василий Иванович (1851—1882);
** *ҡустыһы*: Немчинов, Александр Васильевич (1876—1885)
** *апаһы*: Жилинская Надежда Васильевна (1879—1951), педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре; уның дүрт балаһы була, шул иҫәптән Дмитрий Константинович — рәссам Жилинскийҙың атаһы
** *ҡатыны*: Трубникова Ольга Федоровна (1865—1927), Симонович воспитанница
*** *ҡыҙ*: Ольга (1890—1946), кейәүҙә Хортик, ҡыҙы Ольга Александровна Серова-Хортик (1916—1987)
*** *улы*: Александр (1892—1959, Бейрут), Мәскәү ювелиры Гетенко Елизавета Федоровнаның ҡыҙына өйләнгән була. 5 балаһы була.
*** *улы*: Юрий (Георгий) (1894—1929, Париж)
*** *улы*: Михаил (1896—1938). уның улы Дмитрий Павел Бартоның ҡыҙы актриса Сусанна (Сюзанн) Сероваға өйләнә. 2 ҡыҙы була.
*** *улы*: Антон (1900—1942)
*** *ҡыҙы*: Наталья (1908—1950), кейәүҙә Горлова, рәссам Дмитрий Горловтың ҡатыны.

## Һылтанмалар
*  

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Видеотаҫма «В. А. Серов Рус музейында»
* YouTube каналында Серовтың картинаһы тураһында видеояҙма