Абзай (Ҡыйғы районы)

**Абзай** (Уртауыл, ) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Абзай ауыл Советы үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 558 кеше.
Почта индексы — ?, ОКАТО коды — 80236805001.

## Географик урыны
Юл оҙонлоғо:
* Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 34 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 77 км

Абзай ауылы Ҡыйғы йылғаһы бассейнына ҡараған Кесейек йылғаһы буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғынан төньяҡҡа 34 километрҙа һәм Һилейә тимер юл станцияһынан (Силәбе өлкәһе) 77 километрҙа урынлашҡан.

## Тарихы
Абзай ауылына Троицк өйәҙе Дыуан улусы (ҡатай ырыуы) башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған, XVIII быуат аҙағынан билдәле. Йөҙ башы Абзай уҙаман исеме менән аталған. Боронораҡ шулай уҡ Мәсетле булараҡ та билдәле булған.

1842 йылда 222 кешегә 115 сирек ужым, 248 сирек яҙғы ашлыҡ сәскәндәр. Өс баҫыулыҡ өҫтөнлөк алған. Һабан — игенселектең төп ҡоралы. Ауылда 3 елгәргес һәм һуҡҡыс булған. Йәшелсә баҡсалары эшкәртелә. Абзайҙа 300 ат, 200 һыйыр, 60 һарыҡ, 40 кәзә аҫырала. Ҡайһы бер хужалыҡтарҙа 10 умарта һәм 25 солоҡ була.

## Биләмә берәмектәренә инеүе

## Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
Ауылда Абзай исемле тағы бер ир-егет — 1752 йылда Дүшәмбикә ауылына нигеҙ һалған мишәрҙәр менән керҙәшлек төҙөгән Баймөхәмәтов Абзай ҙа булған.
1865 йылда 57 хужалыҡта 377 кеше йәшәгән.
Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.

Мәсет, мәҙрәсә, һыу тирмәне була.
XIX быуат аҙағында 2 сауҙа кибете иҫәпкә алына.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда мәсет, мануфактура һәм 2 бакалея кибете, запас иген һаҡлау мөгәзәйе теркәлгән.

Әлеге ваҡытта Абзайҙа урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана эшләй.

## Халҡы
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

; Милли составы
2002 йылғы Бөтә Рәсәй йәниҫәбенә ярашлы, башҡорттар һаны 96 %тәшкил итә.

## Билдәле кешеләре
* Игеҙйәнова Нажиә Заһир ҡыҙы (01.09.1946), яҙыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998), Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы (1983). 1988 йылда БДУ тамамлаған. 1974 й. «Һәнәк», 1982 й. — «Башҡортостан ҡыҙы», 1986—2002 йй. — «Ағиҙел» (1991 й. бүлек мөдире) журналдарында эшләй.
* Ғәлиев Радик Хөрмәт улы (1.07.1952) — Кушнаренко район Советы рәйесе, Кушнаренко һөнәрселек училищеһының 1994—2014 йылдарҙағы директоры, Рәсәй Федерацияһының почётлы башланғыс һөнәри белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.
* Миңлеғаян Сафина (2.07.1951), Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрының ҡурсаҡсы-артисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1999).
* Әҙеһәмов Илдус Әнәс улы (18.06.1951) — башҡорт дәүләт эшмәкәре, ғалим һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Ғибәҙуллин Миңлетаһир Ғибәҙулла улы (икенсе мәғлүмәттәр буйынса Ғибәҙәтов Таһир Ғибәт улы; 29.12.1898—19.04.1982), әкиәтсе. Беренсе донъя, Граждандар һуғыштарында, Башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.
* Сафина Миңлеғаян Миңлеәхмәт ҡыҙы (02.07.1951) — Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры ҡурсаҡсы-актёры, Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1980), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1999).
* Сәғитова Гүзәл Борхан ҡыҙы (8.03.1936 - 4.07.2008) — Ҡыйғы районы Абзай ауылында тыуған. 1959 йылда Мәскәүҙә А. В. Луначарский исемендәге Театр сәнғәте дәүләт институтының махсус курстарында уҡый. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләп, 50 иҫтәлекле роль башҡара. Н. Асанбаев, Ә. Мирзаһитов, Х. Ибраһимов пьесаларын сәхнәләштереүҙә ҡатнаша.

## Хәтер

## Урамдары

* Уҡытыусылар урамы ( Учителей (улица)
* Октябрь урамы ( Октября (улица)
* Мәктәп урамы ( Школьная (улица)
* Йылға аръяғы урамы — ( Заречна(улица)
* Салауат урамы ( Салавата (улица)
* Тыныслыҡ урамы — ( Мира (улица)

## Ер-һыу атамалары
*Тауҙар:*

*Йылғалар:*
* Ҡыйғы йылғаһы, Кесейек

*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:*

*Башҡа урын-ер атамалары:*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Дыуан

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Һылтанмалар
* 
* 
* Карта д. Абзаево. Улицы

* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Абзаево (Уртаул) на портале «Генеалогия и Архивы»

* Абзай ауылы тарихы