Бестужев курстары

**Бестужев курстары** —  — Санкт-Петербургтағы юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары (1878—1918). Рәсәйҙә тәүге ҡатын-ҡыҙ юғары уҡыу йорттарының береһе

## Тарихы

### Курстар асылыу
1870-се йылдарҙа Рәсәй хөкүмәте рус ҡатын-ҡыҙҙары сит илгә уҡырға китмәһен өсөн һөҙөмтәле саралар кәрәклеген аңлай башлай.

1870 йылда Санкт-Петербургта уртаҡ (йәғни, ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн) лекциялар ойошторола. Улар 1870 йылдың 2 ғинуарында асыла, тәүҙә Эске эштәр министрлығы бинаһында, һуңынан Владимир өйәҙ училищеһы бинаһында үтә һәм «Владимир курстары» исемен ала. Әммә 1875 йылда курстар үҙ эшмәкәрлеген туҡтата.

1873 йылда статс-секретарь И. Д. Делянов рәйеслегендә хөкүмәт комиссияһы ойошторола, ул ҡатын-ҡыҙҙар өсөн юғары педагогик уҡыу йорто проектын тәҡдим итә. 1876 йылдың 9 апрелендә министрға университет ҡалаларында Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстарын асырға рөхсәт ителә.

Шуның менән файҙаланып, Владимир ҡатын-ҡыҙҙар курстарын ойоштороусылар (Н. В. Стасова, М. В. Трубникова, А. П. Философова, В. П. Тарновская)А. Н. Бекетов етәкселегендә 1878 йылда Санкт-Петербургта Юғары ҡатын-ҡыҙ курстарын асырға рөхсәт алыуға өлгәшә. Курстарға рәсми рәүештә «Бестужев» исеме бирелә, ә тыңлаусылар «бестужевкалар» тип атала башлай — сөнки уны ойоштороусы һәм беренсе директор, профессор К. Н. Бестужев-Рюмин була.

Курстарҙы асыу тантанаһы үтте  йылда була.

468 даими тыңлаусы уҡырға инә, 346 ирекле тыңлаусы була.

### Курстарҙың эшмәкәрлеге
Тәүге ваҡытта курстарға урта белемле 21 йәше тулған ҡатын-ҡыҙҙар ҡабул ителгән, һуңынан — гимназия тамамлаусылар йәш сикләүҙәрһеҙ алынған. Курсҡа инергә теләгәндәр ғариза бирергә, уға метрик таныҡлыҡ, белем тураһында аттестат һәм сәйәси ышаныслылыҡ тураһында таныҡлыҡ һалырға тейеш була (әгәр уҡыу йортон тамамламаған йылда уҡ инмәһә). Вакансиялар һаны артһа, аттестаттар конкурсы буйынса ҡабул ителгәндәр. Ҡабул итеү имтихандары тапшырылмаған.

Уҡыу түләүле була. Курс эшмәкәрлегенә "Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстарына матди ярҙам йәмғиәте " булышлыҡ иткән, Халыҡ мәғарифы министрлығынан, Санкт-Петербург ҡала думаһынан, шулай уҡ лекциялар тыңлаған өсөн түләүҙәрҙән, ирекле иғәнәләр һәм ағзалыҡ взностары түләүҙән матди ярҙам булған. Күп уҡытыусылар бушлай эшләгән.

Башта өс йылға иҫәпләнгән курстар 1881 йылда уҡ дүрт йыллыҡ булып эшләй башлай. Курстың өс бүлексәһе була: тел-тарих, физика-математика һәм махсус-математика, ә юридик бүлеге 1906 йылда асыла.

1906 йылда, беренсе рус революцияһы йоғонтоһонда, курстар системаһы күберәк үҙаллылыҡ биреү яғына үҙгәрә. Профессорҙар советына үҙ мөхитенән директор һайларға рөхсәт ителә. Тыңлаусылар теләк буйынса лекция курстарын һайларға, ә уҡытыусыларға практик дәрестәр һәм курстар системаһын киңәйтергә мөмкинлек биргән яңы уҡытыу системаһы индерелә.

Дәүләт имтихандарын тапшырыуға хоҡуҡтарҙың булмауы, курстар юғары уҡыу йорттарына ҡарамауын аңлата. Был хәл 1910 йылдың 30 майында ғына (12 июнь) үҙгәртелә. Дәүләт Советы юғары уҡыу йортонда уҡытыу күләме, университет менән тиң юғары уҡыу йорто тип таный. Курстарҙы тамамлау тураһындағы таныҡлыҡтар университеттың дипломдарға тиңләштерелә.

Беренсе донъя һуғышы башланыу менән Бестужев курстарының финас хәле ҡапыл насарая, шуға күрә дөйөм ятаҡтар табышлы йорттарға бирелә.

1918 йылда Бестужев курстары Өсөнсө Петроград университеты итеп үҙгәртелгән, 1919 йылдың сентябрендә Петроград дәүләт университеты составына индерелгән.

### Статистика мәғлүмәттәре

Бөтәһе 32 сығарылыш (тәүге сығарылыш 1882 йылда була, ә 32-сеһе — 1916-ла) Бестужев курстарын 7000 самаһы кеше тамамлаған, ә дөйөм күрһәткес — төрлө сәбәптәр арҡаһында уҡыуҙы тамамлай алмаған уҡыусылар һаны менән — 10 меңдән ашыу булған.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Бестужевки в рядах строителей социализма. — М., 1969.
* 
* Женское образование до 1917 года. История женского образования в России //Галенин Б. Г. Царская школа. Государь Николай II и имперское русское образование. — М., 2014. — С. 303.
* Зинченко Н. Женское образование в России: Исторический очерк. — СПб., 1901. — с. 26-30.
* Открытие нового здания высших женских курсов в Москве // Искры. — 1908. — № 45. — С. 360 (фото).
* Санкт-Петербургские высшие женские курсы за 25 лет, 1878—1903: Очерки и материалы. СПб., 1903
* Санкт-Петербургские высшие женские (Бестужевские) курсы, 1878—1918: Сб. ст. 2-е изд., испр. и доп. Л., 1973
* Курсистски // Первушина Е. В. Петербургские женщины XIX века. — М.-СПб., 2013. — с. 605—615.
* Бестужевские курсы // Стайс Р. Женское освободительное движение в России. Феминизм, нигилизм и большевизм. 1860—1930. — М., 2004. — С. 128,129, 237—240, 243, 245, 246, 248, 249, 286, 331, 340, 373, 400, 411.
* Триумвират. Открытие Бестужевских курсов //Перова Н. И. Смолянки, мариинки, павлушки…бестужевки…- СПб., 2007. — С. 238—280.
* *Федосова Э. П.* Бестужевские курсы — первый женский университет в России (1878—1918 гг.). М., 1980.
*  — Т. 22, с. 864—873.

## Һылтанмалар
* Бестужевские курсы  на *encspb.ru*
* Юридический факультет Высших Женских (Бестужевских) курсов  — виртуальная выставка библиотеки по направлению юриспруденция СПбГУ
* Библиотека Бестужевских курсов 
* Список окончивших курс на С.-Петербургских высших женских курсах…
* База данных выпускниц Бестужевских курсов