open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рексем округы

**Рексем ** (ингл.  Borough Wrexham County, ) — Бөйөк Британиялағы Уэльстың ҡала-графлыҡ статусына эйә булған унитар административ берәмеге (ҡала округы) (ингл.  county borough).

Рексем Уэльстың унитар берәмеге булып 1994 йылда урындағы идаралыҡ тураһындағы акт буйынсаүҙ эсенә Рексем ҡалаһын һәм уның тирә-яғын алған традицион Денбишир графлығының һәм Англия Майлоры менән Марфорд ҡалалары булған традицион Флинтшир графлығының берләшеүе арҡаһында барлыҡҡа килә. Округтың нигеҙләнеү датаһы — 1996 йылдың 1 апреле. Майҙаны — 498 км² тәшкил итә.

Рексем округы Уэльстың төньяғында урынлашҡан һәм көньяҡта Поуис, көнбайышта Флинтшир һәм Денбишир округтары менән сиктәш.

Төп ҡалаһы булып Рексем һанала, был өлкә составына башҡа ҡалалар: Гуэрсиллт, Хирк һәм Руабон — инә.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Сайт Совета города-графства Рексем
* 
* Рексем (округ) в каталоге ссылок Open Directory Project (dmoz)  (англ.)
* Информационный портал Рексема ''Wrexham Today''
Ольборг

**Ольборг** (дат. Aalborg ) —  Данияла, Төньяҡ Ютландияның  үҙәгендә ҡала.   Халҡы  104 885  кеше тәшкил итә (2012). Уның Лим-фьордтағы географик урыны Урта быуатта ҡаланың мөһим гавань,  ә һуңыраҡ — сәнәғәт үҙәге булыуына булышлыҡ итә.  Бөгөн Ольборг сәнәғәт ҡалаһынан фәнни үҙәккә күсеү осорон кисерә. Быға 1974 йылда барлыҡҡа килгән Ольборг  университеты булышлыҡ итә.  Ольборгта   хәрби-һауа базаһы урынлашҡан. Ҡала лютеран епархияһы үҙәге.

## Тарихы
Ольборгтың тарихы мең йылдан ашыу элек башлана. Башта был Лим-фьюрдта сауҙа урыны була. Ольборг Алабу исеме аҫтында 1040 йылғы тәңкәлә телгә алына. Ҡаланың исемен икенсе төрлө *Алебу* тип уҡырға була, яҡынса тәржемәһе «шишмә янында күп халыҡлы урын» тигәнде аңлата.    

Урта быуаттарҙа Ольборг ныҡ үҫешә, ул Данияның иң эре ҡалаларының береһе була. Ҡаланың мул тормошо 1516 йылда сельдь һатыуға монополия алғас тағы ла нығына. 

Ҡала хоҡуҡтарын Ольборг 1342 йылда ала,  1554 йылда епархия ойошторола.

1940 йылда Данияның немец оккупацияһы ваҡытында, Ольборгтағы аэропортты немец десантсылары  баҫып ала. Ольборг тарихта десант ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алынған беренсе ҡала була.

## Климаты

## Сәнәғәте
Ольборг Данияның иген, цемент һәм балыҡ экспортлаусы сәнәғәт һәм коммерция үҙәге булып ҡала, әммә күп предприятиелар ҡалала йә банкротлыҡ сәбәбе менән, йә икенсе илгә күсеү арҡаһында һуңғы йылдарҙа ябылған.

Ольборгта   De Danske Spritfabrikker’s («Дат спирт эшкәртеүсе завод») эшләй — донъяла иң ҙур предприятие, ул көслө  алкоголь — аквавит етештерә, 140-тан ашыу илдәргә сығара.

Aalborg industries компанияһы Ольборгта  судно  пар ҡаҙандары етештерә.

Ольборгта ел энергетик ҡоролмалары өсөн изделиелар етештерелә.

Ольборг шулай уҡ телекоммуникациялар сәнәғәтенең үҙәге булып тора. Күптән түгел Ольборгта Siemens Mobile (хәҙер — BenQ)  бүлексәләренең береһе урынлашҡан була. Ольбола үҙәк  (программасылар)  Motorola тарафынан һатып алына.

## Мәҙәниәте
1943 йылдан Ольборгта симфоник оркестр (Symfoniorkester Aalborg) эшләй.  2014 йылдан оркестрҙың төп майҙансығы — урындағы Музыка йорто (Musikkens Hus, 2014 йылда асыла, төп концерт залы 1300 самаһы тамашасыны һыйҙыра). Оркестр шулай уҡ  Ольборг опера фестивален ойоштороусыларының береһе булып тора   (2001 йылдан йыл һайын үткәрелә).

## Халҡы

## Билдәле кешеләре

* Эске Брун (1904—1987) — дат сәйәси эшмәкәре, Икенсе донъя һуғышы йылдарында  Гренландияның фактик хакимы 

## Туғандаш ҡалалар
 

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Google Maps спутник һүрәте
* Линдхольмда туризм бюроһы
* Ольборгский университеты
* Aalborg Akvavit
* Рус ҡала һүрәтләү, тарихы, фото
Пльзень-ҡала

**Пльзень-ҡала** () — Чехия Республикаһы Пльзень крайындағы 7 райондың береһе булған Пльзень административ үҙәге Пльзендә торған ҡала-район. Пльзень ҡалаһының майҙаны 261,46 квадрат километрға тигеҙ. Ҡаланың халҡы — 191 525 кешегә тиң. Пльзень-ҡала районында 15 муниципалитет иҫәпләнә, шуларҙың 2-һе Пльзень ҡалаһында.

## Географияһы
Ҡала-район Көньяҡ- Пльзень, Төньяҡ- Пльзень һәм Рокицани ҡалалары менән сиктәш тора.

## Ҡала һәм уның халҡы
2009 йыл мәғлүмәттәре буйынса:

Стари-Пльзенец 2007 йылдан алып Пльзень-ҡала районының бер өлөшө булып тора, быға тиклем ул Көньяҡ-Пльзень районы составына ингән була.

1 квадрат километрҙың уртаса тығыҙлығы — 732 кеше; был райондағы халыҡтың 93,63 % ҡалала йәшәй. Бында йәшәгән кешеләрҙең 30 проценты етештереү сәнәғәтендә эшләй, ҡалған өлөшө халыҡты хеҙмәтләндереү, урман хужалығы сәнәғәте менән шөғөлләнә.

## Сығанағы
* ЧР Эске эштәр министрлығының мәғлүмәте
Төньяҡ-Пльзень

**Төньяҡ-Пльзень** () — Чехия Республикаһы Пльзень крайындағы 7 райондың береһе булып тороусы ҡала-район. Административ үҙәге — Пльзень ҡалаһы (был ҡала район составына инмәй).

Төньяҡ-Пльзень ҡала-районының майҙаны — 1 286,79 квадрат километр. Халҡының һаны 74 856 кеше тәшкил итә. Был районда 98 муниципалитет иҫәпләнә, шуларҙың 10-ы ҡалала урынлашҡан.

## Географияһы

Төньяҡ-Пльзень ҡалаһы Пльзень крайының төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Край сиктәрендә көньяҡтан Пльзень ҡалаһы һәм Көньяҡ-Пльзень, көнсығыштан Рокицани, көнбайыштан Тахов райондары менән сиктәш тора. Төньяҡ-көнсығышта Урта Чехия крайының Раковник районы менән, төньяҡта Лоуниҙың Устецк районы; төньяҡ-көнбайышта Карловы Вары һәм Карловы Вары крайының Хеб районы менән сикләшә..

Райондың төньяғында ер соҡоуҙан барлыҡҡа килгән Одлезельск күле бар, ул 1872 йылда барлыҡҡа килгән.

## Ҡалалары һәм халҡы

Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 58,17 кеше/км²; райондың 41,46 % халҡы ҡалаларҙа йәшәй. Туғандаш ҡалаһы — Деггендорф.

## Сығанағы
* ЧР Эске эштәр министрлығының мәғлүмәте
Көньяҡ-Пльзень

**Көньяҡ-Пльзень** () — Чех Республикаһының Пльзень крайындағы 7 ҡала-райондың береһе. Административ үҙәге — Пльзень ҡалаһы (район составына инмәй). Майҙаны — 990,04 кв. км, халҡының һаны 61 923 кеше тәшкил итә. Районда 90 муниципалитет иҫәпләнә, шуларҙың 7-һе — ҡала муниципалитеты.

## Географияһы
Район Пльзень крайының көнсығышында урынлашҡан. Ул Пльзен крайының Пльзень ҡалаһы, Төньяҡ-Пльзень, Клатови, Ракицани ҡалалары менән һәм Урта Чехия крайының Пршибрам һәм Көньяҡ Чехия крайының Страконице райондары менән сиктәш тора.

## Ҡалалары һәм халҡы
2009 йыл мәғлүмәттәре буйынса

Стари-Пльзенец ҡалаһы 2007 йылдан алып Пльзень ҡала-районының бер өлөшө булып тора, быға тиклем ул Ҡөньяҡ-Пльзень районы составында торған була.

Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 62,55 кеше/км²; райондың 47,06 % халҡы ҡалаларҙа йәшәй.

## Сығанағы
* ЧР Эске эштәр министрлығының мәғлүмәте
Ополе

**Ополе** (*пол.* Opole, *сил.* Uopole), 1945 йылға тиклем **Оппельн** (нем.Oppeln) — Польшала Одра йылғаһы буйындағы ҡала.  Ополе воеводлығының баш ҡалаһы. Төбәктең мәҙәни (филармония, театр) һәм фәнни (университет, политехник институт) үҙәге.

## Тарихы
Ополе Польшаның иң боронғо ҡалаларының береһе булып тора. Ҡала Үрге Силезия тарихи өлкәһендә урынлашҡан һәм Урта быуаттан алып  XX быуатҡа тиклем уның баш ҡалаһы булған. Ополе тураһында тәүге тәүге тапҡыр 845 йылда телгә алына.  Археологик ҡаҙыу мәғлүмәттәренә ярашлы, беренсе славян ултыраҡтары Острувекта — Одра йылғаһының уртаһында  урынлашҡан  Пасека утрауының  төньяҡ өлөшөндә барлыҡҡа килгән.

1945 йылға тиклем ҡала  Оппельн исеме аҫтында  Германия составына ингән. 1945 йылдың 24 ғинуарында һөжүм итеүсе Беренсе Украина фронтының совет ғәскәрҙәре тарафынан яулап алына һәм һуңынан Потсдам конференцияһы ҡарары менән Польшаға тапшырыла.

## Мәғарифы

* Ополе университеты
* Ополе политехник институты 
* Юғары банк мәктәбе
* Идара һәм хакимиәт Юғары мәктәбе
* Дәүләт медицина юғары профессиональ   мәктәбе

## Мәҙәниәте

* Юзеф Эльснер исемендәге Ополе  филармонияһы
* Ян Кохановский исемендәге театр
* А. Смолька исемендәге Ополе ҡурсаҡ һәм актёр театры. 
* Йыр яланында йыл һайын поляк йыры Фестивале

## Дине

* Ополе епархияһы

## Иҫтәлекле урындары

* Ополе ауылы музейы

## Транспорты
Ҡалала дүрт  тимер юл станцияһы бар: Ополе-Төп, Ополе-Көнбайыш, Ополе-Көнсығыш, Ополе-Грошовице һәм ике станция пункты: Ополе-Гославицае һәм Ополе-Гротовице. Ҡала пассажирҙар транспорты  автобустарҙан тора.

## Туғандаш ҡалалар

*  Алитус, Литва
*  Агиой-Анагирой, Греция
*  Белгород, Рәсәй 
*  Бонн, Германия
*  Брунталь, Чехия
*  Градец-Кралове, Чехия
*  Каррара, Италия
*  Дижон, Франция
*  Грас, Франция
*  Ингольштадт, Германия
*  Ивано-Франковск, Украина
*  Куопио, Финляндия
*  Мюльхайм-на-Рур, Германия
*  Потсдам, Германия
*  Роанок, АҠШ
*  Секешфехервар, Венгрия

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Владислав Опольчик
* Памятник советским солдатам в Миколине

## Иҫкәрмәләр
Деггендорф

**Деггендорф** () — Германияның ҡалаһы, общинаһы, Бавария Республикаһындағы район үҙәге.

Деггендорф общинаһы Түбәнге Бавария хөкүмәт округының Деггендорф районында урынлашҡан. Халыҡ һаны −31 661 кеше (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата) тигеҙ. Райондың майҙаны 77,21 квадрат километрға тиң. Рәсми коды — *2 09 119 71*.

Ҡала һәм ҡалаһы общинаһы 7 ҡала районына бүленә. Деггендорф Чех Республикаһы Пльзень ҡалаһының туғандаш ҡалаһы булып тора. Әлеге ваҡытта улар сәнәғәт, мәҙәниәт һәм белем биреү өлкәһендә тығыҙ хеҙмәттәшлек итә һәм бер-береһенә ярҙамлаша.

Деггендорф ҡалаһында Деггендорф юғары техник мәктәбе урынлашҡан.

## Халыҡ

	   

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Официальная страница
* Деггендорф, путеводитель на русском языке
Деггендорф районы

**Деггендорф** () — Германиялағы район. Район үҙәге — Деггендорф ҡалаһы. Район Бавария составына инә, Түбәнге Бавария административ округына буйһона, ул 861,13 км² майҙанды биләй. Унда 117 492 кеше йәшәй. Халыҡ тығыҙлығы 1 квадрат километрға 136 кешегә тиң. Райондың рәсми коды — 09 2 71.

Район 26 общинаға бүленгән.

## Ҡалалары һәм общиналары

### Ҡалалар
# Деггендорф (31 260)
# Остерхофен (12 084)
# Платтлинг (12 589)

### Йәрминкәләр
# Винцер (Түбәнге Бавария) (3 899)
# Меттен (4 359)
# Хенгерсберг (7 634)
# Шёльнах (5 126)

### Общиналар
# Ахольминг (2 363)
# Ауэрбах (Деггендорф) (2 138)
# Аусернцелль (1 438)
# Бернрид (Түбәнге Бавария) (4 915)
# Буххофен (980)
# Валлерфинг (1 380)
# Граттерсдорф (1 400)
# Графлинг (2 785)
# Иггенсбах (2 105)
# Кюнцинг (3 224)
# Лаллинг (1 610)
# Мос (Түбәнге Бавария) (2 170)
# Нидеральтайх (1 905)
# Оберпёринг (1 157)
# Отцинг (1 969)
# Оффенберг (3 359)
# Хундинг (Түбәнге Бавария) (1 243)
# Шауфлинг (1 462)
# Штефанспошинг (3 039)

### Германия йәмәғәтселеге ассоциациялары|Общиналар берләшмәләре
# Бавария йәмәғәтселеге ойошмалары Лаллинг ойошмаһы
# Мос йәмәғәтселеге ойошмалары
# Оберпёринг административ ойошмаһы
# Шёльнах административ ойошмаһы

## Халыҡ

	   

## Иҫкәрмәләр


## Тышҡы һылтанмалар
* Рәсми бите

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Түбәнге Бавария

## Һылтанмалар
Биоценология

**Биоценология** (биоценоз һәм  — һүҙ, тәғлимәт, фән) — биология, шулай уҡ экология фәндәрендә үҙәк төшөнсәләрҙең береһе.

Үҫемлектәр, хайуандар, микроорганизмдар бергәлектәренең уртаҡ йәшәү урынындағы йыйылмаһын (тере тәбиғәт) өйрәнеүсе, йәғни биоценоздар тураһында фәнни дисциплина.

**Төп өйрәнеү объекты** — биоценоз.

**Бурыстары**: биоценоздарҙың барлыҡҡа килеүен, формалашыуын, төҙөлөшөн, үҫешен, биләгән ерен, урын һәм ваҡыт арауығында бүленешен .өйрәнеү.

Биоценоздың, йәғни төрлө организм берләшмәләренең үҙен уратып алған йәнһеҙ тәбиғәт менән мөнәсәбәттәрен биогеоценология (био+гео+ ценоз) фәне өйрәнә

Шулай итеп, биоценоз — фитоценоз+зооценоз+ микоциноз+ микробоценоз .

**Фитоценоз** (грек һүҙе. phyton — үҫемлек, koinos — дөйөм: Пачоский, 1915; Gams, 1918) — биоценозды тәшкил иткән төрлө үҫемлек популяцияларынан торған бергәлек.

Биоценоздың беренсел биомасса етештерә торған автотроф системаһы (бергәлектәге функциялары буйынса продуценттар).

**Зооцено́з** (грек. *zoon* — хайуан, живое существо, *koinos* — дөйөм) — биоценозды тәшкил иткән хайуан популяцияларының бергәлеге.Консументтар.

**Микоциноз** — бәшмәктәр бергәлеге. Гетеротрофтар. Редуценттар.

**Микробоценоз** — микроорганизмдар популяцияларының бергәлеге (бактериялар, протистар).Гетеротрофтар. Редуценттар.

## Шулай уҡ ҡарағаҙ
* Йәнле тәбиғәт кимәлдәре (Органик донъяның төҙөлөш кимәлдәре)

## Әҙәбиәт
* Зубков А. Ф. Агробиоценология (краткий курс) // ВИЗР, СПбГУ, СПб-Пушкин, 2005. 76 с.
* Зубков А. Ф. Агробиоценологическая фитосанитарная диагностика (2-е изд.) // ВИЗР, СПб-Пушкин, 2006. 386 с.
* Зубков А. Ф. Биоценологические предикторы модернизации защиты растений (Приложение к журналу «Вестник защиты растений». Вып. 13). // ВИЗР, СПб-Пушкин, 2014. 118 с.
* Зубков А. Ф. 80 лет развития агробиоценологии в институте защиты растений (Приложение к журналу «Вестник защиты растений». Вып. 15). // ВИЗР, СПб-Пушкин, 2015. 109 с.
* Зубков А. Ф. Агробиогеоценология на 80-м году своего развития и ее методологическая роль в естествознании агроэкосистем // ВИЗР, СПб-Пушкин, 2015. 115 с.
Сант-Андреа (Мантуя)

**Сант-Андреа базиликаһы** (ит. *Andrea di Basilica Sant*') — апостол Андрей Первозванный хөрмәтенә Мантуя ҡалаһында төҙөлгән базилика.

## Альберти проекты
Баштан базилика бенедикт монастыры биләмәһендә төҙөлә. Готика осоронда уҡ бында монастырь сиркәүен төҙөйҙәр. Ул сиркәүҙең бары тик бер стенаһы һәм һуңғы готика осороноң 1414 йылғы ҡоролмаһы-кампанила ғына һаҡланып ҡалған.

XV быуатта сиркәү ҡороу инициаторҙары булып ҡала хужаһы Лодовико III Гонзага һәм уның улы, кардинал Франческо Гонзага була. Ғибәҙәтхана асыуҙың маҡсаты — базилика ҡалала улар ғаиләһенең власын күрһәтеп торорға һәм шулай уҡ уларҙың вәкилдәренә кәшәнә булып хеҙмәт итергә тейеш була.

Ул ваҡытта яңы төр ҡорам төҙөүҙең иң ҙур абруйлы оҫтаһы Леон Баттиста Альберти була. Һәм Мантуя ҡалаһында яңы ғибәҙәтхана проектын яһау тап уға тапшырыла. Проект булдырыла, һәм 1472 йылда ҡорам төҙөлә башлай. Мөһабәт ҡорам был ҡалаға ғибәҙәт ҡылыуға килеүселәр өсөн төп урын булып тора. Риүәйәттәр буйынса, Голгофала булған йөҙ башы Лонгин йыйып алған Ғайса Мәсихтең ҡаны һалынған флакон торған.

## Архитектор-төҙөүселәр һәм төҙөлөш

Альберти вафат була, уның проектын тормошҡа ашырыусылар араһында Лучано Лаурана, Лука Фанчелли була. XV быуатта бәләкәй сиркәүҙе төҙөп өлгөрәләр, унда флакондағы реликвияны һаҡларға ҡуялар. Шулай уҡ 1488 йылда уҡ сиркәүҙең фасадында мөһабәт триумфаль арканы ла төҙөйҙәр. Ғибәҙәтхананы төҙөү бик оҙаҡ дауам итә.

Төҙөлөш тулыһынса бары тик XVIII быуатта ғына тамамлана. Тәреләр араһында, ниһайәт, архитектор Юварра Филиппо Юварра 1732 йылда барокко стилендәге сиркәү башын төҙөп бөтөрә.

Мөһабәт ҡорам килеп сыға, әммә ул гармонияһыҙ була, сөнки төрлө архитекторҙар төрлө ваҡытта төрлө стиль элементтарын ҡулланғанлыҡ ҡорамға ошондай күренеш бирә. Бары тик базиликаның интерьеры ғына Альберти уйлағанса йыһазландырыла.

## Ҡорамдың тасуирламаһы
Ғибәҙәтхана латин тәреһе формаһында төҙөлә. Уның айырым түбәләренең тәреһе араһында сиркәүҙең бары тик бер башы ғына күтәрелеп ҡуйыла. Алтарь өлөшө апсиданы барлыҡҡа килтерә. Төп фасады боронғо Рим триумф аркаһы рәүешендә башҡарыла. Арка арауығы өс өлөшкә велтен пилястрҙары менән бүленгән: ҡабырға өлөштәре бәләкәйерәк, ә үҙәк өлөшөндә өҫтәлмә инеү урыны һәм скульптуралар өсөн уйымдар эшләнгән. Ғибәҙәтхана ишеге велетен уйым-аркаһы менән акцентланған.

Ҡорам Гонзагалар ырыуының кәшәнәһе булмай. Әммә бында кватроченто дәүеренең бөйөк рәссамдарының береһе — Андреа Мантеньяның ҡәбере тора. Ғибәҙәтхананың төп сиркәүе күренекле маньерист Джулио Романоның фрескалары менән биҙәлгән.

## Храм органы
Хәҙерге замандағы ҡорам органы — сағыштырмаса һуңғараҡ ҡуйылғаны. Ул 1850 йылда Бергамо ҡалаһында ағалы-энеле Серацци оҫтаханаһында яһала. Музыка ҡоралында ике мануал бар һәм уларҙың берәүһе аяҡтар менән файҙаланыуға тәғәйенләнгән.

## Сығанағы
* Vecchi Cerchiari ed De Elda Pierluigi, arte tempi dell’I, 2 volume, Bompiani, 1999 Milano.
Сант-Андреа-ди-Боцио

**Санта-Андреа-ди-Боцио** (, ) — Франциялағы коммуна, Корсика төбәгендә урынлашҡан. Коммуна департаменты — Үрге Корсика. Францияның Корсика төбәгедәге Голо-Морозалья кантоны составына инә. Коммуна округы — Корте.Сант-Андреа-ди-Боцио коммунаһының биләгән майҙаны 24,03 квадрат киломсетрға тигеҙ. Коммуна диңгеҙ кимәленән 700 метр бейеклектә ята.

Коммунаның INSEE коды — 2B292.

## Халыҡ
2008 йылда коммуна халҡының һаны 87 кеше тәшкил итә.

## Иҡтисад
2007 йылда хеҙмәткә яраҡлы йәштәге 37 кеше араһында (15 йәштән алып 64 йәшкә тиклем) 16-һы иҡтисади яҡтан әүҙем, 21-е — әүҙемһеҙ (әүҙемлек күрһәткесе — 43,2 %, 1999 йылда 37,8 %). 16-ның араһында иң әүҙем эшләүсе 15 кеше, уларҙың 10-ы ир-егет һәм 5-һе ҡатын-ҡыҙҙар, 1 ҡатын-ҡыҙ эшһеҙ була. 21 әүҙем булмаған кеше араһында 2 кеше уҡыусы һәм студент була, 12-һе — пенсионерҙар, башҡа сәбәптәр буйынса 7 кеше әүҙемһеҙ.

## Фотогалерея

Файл:Sant'Andréa-di-Bozio panorama 1.jpg|Санта-Андреа-ди-Боцио
Файл:Sant Andrea di Bozio.jpg|Сиркәү


## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Франция округтары исемлеге

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
*  На Викискладе есть медиафайлы по теме Сант-Андреа-ди-Боцио
* Национальный институт статистики — Сант-Андреа-ди-Боцио (фр.). Проверено 25 октября 2011.   17 мая 2012 года.
* Сант-Андреа-ди-Боцио (фр.).  cassini.ehess.fr. Проверено 11 февраля 2013.   16 февраля 2013 года.
Биоспелеология

**Биоспелеология**, спелеобиология ( — йәшәү,  — мәмерйә һәм  — тәғлимәт, фән) — биологияның мәмерйәләрҙә тереклек итеүсе  организмдарҙы өйрәнеүсе бүлеге.

Беренсе тапҡыр был ер аҫты фаунаһы тураһында иезуит Кирхер яҙып сыҡҡан.

Ер аҫты тормошон өйрәнеү xviii-xix быуаттарға тиклем дауам итә.

Һөҙөмтәлә xix быуат аҙағына ер аҫты тереклегенең йөҙҙәрсә төрө асыла һәм өйрәнелә.

«Биоспелеология» терминын 1903 йылда француз А. Вирено тәҡдим итә.

**Биоспелеология** нигеҙҙәре башлап румын биологы Раковицэ (1907) тарафынан төҙөлә.

Ул Р. Женель (француз биологы, биогеограф, биоспелеолог, зоолог, энтомолог, ботаник, геолог, палеонтолог…) менән бергә мәмерйәләрҙәге шарттарҙың экологик үҙенсәлектәрен һәм уларҙың тере организмдарға йоғонтоһон асыҡлау, ер аҫты биоталарының эволюция законлылыҡтарын өйрәнеү, мәмерйәләрҙәге тереклектең үрсеүен һәм таралыуын тикшереү менән шөғәлләнәләр.

1907 йылда Раковицэ «Биоспелеолоджик» фәнни ассоциацияһын нигеҙләй.

СССР-ҙа биоспелеологияға мәскәү биологы Бирштейн Авадиевич Яков (1911—1970 йылдар) башлап нигеҙ һала. Әлеге ваҡытта  С. Левушкин, Н. Залесская, С. Головач, В. Книсс, Р. Джанашвили һәм башҡа  энтузиастар был эште дауам итәләр.

## Мәмерйә фаунаһы
Хәҙерге ваҡытта мәмерйә фаунаһы тип айырым төркөм хайуандарҙы атайҙар. Улар мәмерйәләрҙә таш тоҡомдары араһында ярыҡтарҙа тереклек итәләр.

Биосфераның улар биләп торған урынын **стигобиосфера** (по имени мифической реки Стикс, протекающей через царство мертвых) тип атайҙар.

Болгар биологы Л. Цветков стигобиосфераға тупраҡ ҡатламы нигеҙенән алып биосфераның иң түбәнге сиге инә тип иҫәпләй.

Стигосфера тереклегенең төп өлөшөн төрлө бактериялар тәшкил итә.

**Мәмерйәләр бында үҙҙәре бер донъя булып тора. Уларҙа хайуандарҙың 7 тибынан вәкилдәр осрай**:
* иң ябайҙар
* губкалар,
* эсәк ҡыуышлылар,
* селәүсендәр
* быуынтығаяҡлылар (ҡыҫала һымаҡтар, пүрмәксе һымаҡтар, күп аяҡлылар, бөжәктәр),
* моллюскалар
* хордалылар (балыҡтар, амфибиялар, рептилиялар, ҡоштар, имеҙеүселәр).

Барлыҡ спелеофаунаны  өс төркөмгә бүләләр: троглобионтов, троглофилов и троглоксенов.

* Троглобионттар — бөтә ғүмерен ер аҫтында үткәреүсе һәм шунда үрсеүсе хайуандар.

* **Троглофилдар** — мәмерйәлә тереклек итеүҙе өҫтөн күргән хайуандар. Улар ер өҫтөндә лә йәшәй алалар.
Мәмерйәләрҙе ышыҡланыу, һаҡланыу, эҫенән йәки һыуыҡтан ҡасыу һәм башҡа мәнфәғәттәрҙән файҙаланалар (мәҫ. Ярғанаттар).

* **Троглоксендар** — ер өҫтөндә тереклек итеүсе, ниндәйҙер сәбәп менән мәмерйәгә эләгеүселәр (күбәләктәр, себендәр, башҡа бөжәктәр…).

## Иҫкәрмә


## Шулай уҡ
* Троглобионттар

## Һылтанмалар
* Обитатели подземного мира. Рождение биоспелеологии
Сант-Андреа-аль-Квиринале

**Санта-Андреа-аль-Квиринале** (, ) — титуляр сиркәү (21 февраль, с 1998 г.), апостол Андрейға бағышланған, Рим ҡалаһындағы Квириналдә урынлашҡан.

Барокко стилендәге сиркәү архитектор Джованни Лоренцо Бернини (1658—1678) тарафынан кардинал Камилло Памфили, папа X Иннокентийҙың туғаны, ҡушыуы буйынса төҙөлә. Бернини сиркәүҙе Борромини сиркәүенә (Сан-Карло-алле-Куаттро-Фонтане) яуап итеп төҙөй. 1870—1946 йылдарҙа Санта-Андреа-аль-Квиринале сиркәүе итальян короле ғаиләһенең һарай сиркәүе була.

Сиркәү үҙенең планы буйынса овал формалы, шунлыҡтан ишектән миһбарға тиклем юл иң ҡыҫҡа юл булып тора.
Овалдың периметры буйлап 8 уйым — капелла урынлаштырылған, уларҙың декоратив биҙәүе һәм формаһы күп төрлө. Миһбар бик бай биҙәлгән. Сиркәү яҡты төҫтәрҙә: алһыу, һоро, шулай уҡ алтын һәм аҡ төҫкә буялған.

## Титуляр сиркәү
Санта-Андреа-аль-Квиринале сиркәүе — титуляр сиркәү, уның үҙ кардиналы-дин әһеле бар, ул титулы*Санта-Андреа-аль-Квиринале* сиркәүе исеме менән 2007 йылдың 24 ноябрендә аталған бразилия кардиналы Одилиу Педру Шерер.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* 
*  На Викискладе есть медиафайлы по теме Сант-Андреа-аль-Квиринале

## Әҙәбиәт
* Heinz-Joachim Fischer: *Rom. Geschichte Zweieinhalb Jahrtausende, Stadt Kultur Kunst Ewigen und der. * DuMont Buchverlag, 2001 Köln, 316—317 S., .
Кеминмаа

**Кеминмаа** (фин. Keminmaa) — Финляндияла, Лаппи провинцияһында  община. Халҡы  8 565  кеше тәшкил итә (2011 йылға); майҙаны — 645,79 км². Халыҡ тығыҙлығы — 13,7 кеше/км².  Кеми, Симо, Торнио һәм Тервола общиналары менән сиктәш. .

## Тораҡ пункттары
Община территорияһында түбәндәге ауылдар  урынлашҡан: Хирмула, Иймола, Итякоски, Йокисуу, Лаурила, Лаутиосаари, Лиедаккала, Маула, Пёрхёля, Руоттала (ҙур өлөшө Торнио территориянда), Сомпуъярви,  Тёрмя, Виитакоски.

## Демографияһы
2011 йылдың  31 ғинуарына  Кеминмаа общинаһында   8565 кеше йәшәгән: 4305 ир-ат һәм 4260 ҡатын-ҡыҙ

99,28 %  халыҡ өсөн фин теле туған тел, швед теле  — 0,17 процент өсөн. Башҡа  телдәр 0,52 процент общинала йәшәгән башҡа халыҡ өсөн.

Халыҡтың йәш составы:

* 14 йәшкә тиклем — 18,55 %
* 15 йәштән 64 йәшкә тиклем  — 64,52 %
* 65 йәштән алып   — 17,02 процент

Йылдар буйынса халыҡ һанының үҙгәреүе:

## Туғандаш ҡалалар

*  Апатит

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Официальный сайт
Долни-Дыбник

**Долни -Дыбник** (болг. Долнить Дъбник) — Болгарияла ҡала. Плевен  өлкәһендә, илдең төньяҡ өлөшөндә  урынлашҡан, Долни-Дыбник  общинаһына инә, административ үҙәк.   Революцияға тиклемге ҡайһы бер сығанаҡтарҙа  *Дольный Дубняк* йәки *Дольний Дубняк* булараҡ  тасуирлана.
Ҡала диңгеҙ кимәленән 110 м бейеклектә ята, майҙаны эргә тирәләге ерҙәре менән 75,247 кв.км тәшкил итә.  
Халҡы 4 697 кеше.

Долни -Дыбник София — Варна линияһы буйынса мөһим тимер юлы үҙәге

## Сәйәси хәле
Долни-Дыбник общинаһының кметы (мэры)   — һайлау һөҙөмтәләре буйынса Борислав Стоядинов Станимиров  (Ике партия  составындағы коалиция: Болгар игенселек халыҡ  союзы (БЗНС), демократик көстәр Союзы (СДС))

## Иҫтәлекле урындары
Ҡалаға яҡын урында «Генерал В. Н. Лавров» мемориаль паркы урынлашҡан. Ул рус-төрөк һуғышында Плевен өсөн һәләк булған рус һәм фин һалдаттары иҫтәлегенә ҡуйылған. Парк генерал-майор В.Н. Лавров хөрмәтенә аталған. Лейбгвардия фин полкының командиры В.Н. Лавров Горни Дыбник ауылы эргәһендә алышта һәләк була.

Ҡалала «Свети Пророк Илия» сиркәүе эшләй.

## Галереяһы

Файл:Dolni-Dubnik-municipality.JPG|
Файл:Dolni-Dubnik-chitalishte.JPG|
Файл:Dolni-Dubnik-church.JPG|


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Статистика населения.
Киңәйтелгән ғаилә

**Киңәйтелгән ғаилә** — нәҫел-нәсәп, зат-зәүрәт,туған-тыумаса иҫәбенән бер нисә быуындан торған ғаилә. 

Нәҫелдә  ата-әсә ғаиләһе һәр уларҙың балалары ҡорған ғаиләләр төп урынды тәшил итә. Туған-тыумасаға ҡандаш ағай-эне, апай-һеңле һәм уларҙың ҡандаш булмаған ғаилә ағзалары инә.  

Нәҫел-нәсәплек  бер нисә быуын ҡандашлыҡ нигеҙендә булыуы мөмкин, был осраҡта ҡушаҡлыҡ (ирле-ҡатынлылыҡ) мөнәсәбәттәре арттараҡ ҡала. 

Шулай уҡ ғаилә ҡушаҡлыҡ мөнәсәбәттәренә бәйле булыуы ла ихтимал, был осраҡта ғаилә ағзалары ир яғынан һәм ҡатын яғынан тип ҡарала. Һәр яңы никах был ғаиләнең үҙгәреш кисереүенә килтерә.

Һәр ике осраҡта ла киңәйтелгән ғаиләнең ике төп билдәһе бар: төрлө быуын туғандарҙың бергә йәшәүе һәм дөйөм мөлкәткә эйә булып, хужалыҡ эштәрен бергә алып барыуы. 

Был ике билдәнең береһе булмаған осраҡта, йә икеһе лә булмағанда ла (мәҫәлән, туғандар айырым йәшәй, һәр береһе айырым иҡтисади эшмәкәрлек алып бара), номиналь киңәйтелгән ғаилә тип аталыуы мөмкин. Был осраҡта туғандар тығыҙ аралашып,социаль йәһәттән дә, иҡтисади йәһәттән дә ярҙам итешеп йәшәй һәм бер ғаилә ағзалары итеп тоя. 

Бөгөнгө йәмғиәттә киңәйтелгән ғаилә урынын нуклеар ғаилә ала бара.

## Башҡорттарҙа ҡәрҙәш ғаилә
XVII быуатҡа тиклем башҡорттарҙа балалы бер нисә никахлы парҙан (3—4 быуын) торған ҙур ғаилә осраған. Бындай ғаилә ағзаларын бер ара һанағандар.Араларға бүлеү, элекке ара исемдәре башҡорттарҙа һаман һаҡлана килә.  Ғаиләнең мал-тыуары һәм йылҡы өйөрөнә ғаиләнең иң оло ир кешеһе - башлығы идара иткән.

ХIХ быуат уртаһында Рәсәй дәүләтенең һалым сәйәсәте ҡатыландырылғас, ҡәрҙәш ғаилә һаны арта. Ҡаҙна файҙаһына яһаҡ, төрлө йыйымдар һәм йөкләмәләр түләү өсөн  бер нисә бәләкәй ғаилә бер хужалыҡ булып йәшәй.  Атай ғаиләһе (ата-әсәнән, өйләнгән балаларҙан һәм ейәндәрҙән торған ғаилә), ағай-эне ғаиләһе (балалары менән ағай-эне ғаиләһе), шулай уҡ ғаилә башлығының өйләнгән улдарынан һәм уның ағай-энеһе ғаиләһе ҡәрҙәш ғаилә  тәшкил итә.

## Шулай уҡ ҡара
* Шәжәрә
*Туғанлыҡ төшөнсәләре
* Ара

## Һылтанмалар

* Расширенная семья  — Глоссарий.ru
* Социология. Конспект лекций. Современная семья, её типы. В. Н. Лавриненко

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Кравченко А. И. Социология: Учебник// М.: Проспект, 2010. — С. 314.
Карамай

**Карамай** (уй. قارامايҚарамай, ябай. 克拉玛依пиньинь) — Ҡытай Халыҡ Республикаһындағы Синьцзян-Уйғыр автономиялы районының ҡала округы . Урумчиҙан 320 километр төньяҡ-көнбайышта урынлашҡан. Атамаһы уйғыр телендәге ҡара *май * (мазут) һүҙенән килеп сыҡҡан.

## Тарихы
1955 йылдың 29 октябрендә бында нефть табыла — Ҡытайҙа барлыҡҡа килгәндән алып беренсе эре ятҡылыҡ. 1957 йылдың 14 ғинуарында Синьцзян-Уйғыр автономиялы районының Халыҡ йыйылышы вәкилдәренең 14-се сессияһы яңы тораҡ пунктын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә һәм, Ҡытай Халыҡ Республикаһы Дәүләт советының 1958 йылдың 29 майындағы указы менән Карамай ҡала өйәҙе ойошторола.

1975 йылда Куйтунь ҡала өйәҙе булдырыла, ул Карамай составынан сығарылып, туранан-тура Или-Ҡаҙаҡ автономиялы округы хөкүмәтенә буйһондорола. Һөҙөмтәлә Карамай территорияһы ике өлөшкә бүленә.

1982 йылдың 16 февралендә автономиялы район хөкүмәте Карамайҙы 4 районға бүлеп, уны ҡала округы итеп үҙгәртеү тураһында ҡарар ҡабул итә. 1984 йылдың 17 авгусында Карамай Чугучак округы һәм Или-Ҡаҙаҡ автономиялы округы составынан сығарылып, автономиялы район хөкүмәтенә туранан-тура буйһона башлай, бер үк ваҡытта райондарға бүлеү бөтөрөлә һәм Карамай ҡабаттан өйәҙ ҡалаһы була. 1990 йылдың 8 авгусында Карамай тағы ла ҡала округы статусын ала.

## Халҡы
Халыҡ һаны 460 000 кеше (2015). Уның 75 процентын хандар (ҡытай) тәшкил итә, ҡалғандары — уйғырҙар, ҡаҙаҡтар, монгол, хуэйцзуҙар.

## Административ-территориаль бүленеше
Карамай ҡала округы 4 районға бүленә, уларҙың береһе эксклав барлыҡҡа килтерә:

## Иҡтисады
1955 йылда ҡала тирәһендә Ҡытайҙа иң ҙур нефть ятҡылыҡтарының береһе булған сығанаҡ табыла. Ошо ваҡыттан алып ҡала нефть сығарыу һәм эшкәртеү үҙәге булып тора.

## Транспорты
* Годао 217

## Климаты
Йәй ҡоро һәм эҫе. Йыллыҡ температура диапазоны −25 °C-тан 40°C-ҡаса тәшкил итә.

## 1994 йыл фажиғәһе
1994 йылдың 8 декабрендә кинотеатрҙа янғын сығыу һөҙөмтәһендә 323 кеше, шул иҫәптән 288 уҡыусы һәләк була. Был хәҙерге Ҡытай тарихында был иң ҙур фажиғәләрҙең береһе булып ҡала. 2009 йылда был ваҡиға тураһында «Карамай» документаль фильмы төшөрөлә.

## Туғандаш ҡалалары
*  Октябрьский, Рәсәй
*  Актау, Ҡаҙағстан
*  Искитим, Рәсәй
*  Аҡтүбә, Ҡаҙағстан

## Иҫкәрмәләр
Сант-Андреа-ди-Котоне

**Санта-Андреа-ди-Котоне** (, ) — Франциялағы Корсика төбәге коммунаһы. Коммуна департаменты — Үрге Корсика. Францияның Санта-Андреа-ди-Котоне коммунаһы Кастаньичча кантоны составына инә. Коммуна округы — Бастия. Коммунаның майҙаны 8,9 квадрат километр тәшкил итә. Коммуна диңгеҙ кимәленән 480 метр бейеклектә ята.

Коммунаның INSEE коды — 2B293.

## Халыҡ
2008 йылда коммунаның халҡы 229 кеше тәшкил итә.

## Иҡтисад
2007 йылда хеҙмәткә яраҡлы йәштәге 127 кеше араһында (15 йәштән алып 64 йәшкә тиклем) 88 кеше иҡтисади яҡтан әүҙем, 39 — әүҙемһеҙ (әүҙемлек күрһәткесе — 69,3 %, 1999 йылда 51,1 %). Иң актив эшләгән кеше 88 кешенең 80-е иң әүҙем эшләүсе була (уларҙың 44-е ир-ат һәм 36-һы ҡатын-ҡыҙ), Әүҙемһеҙ 39 кешенең араһында 8 кеше уҡыусы йәки студент була, 16 кеше — пенсионерҙар, башҡа сәбәптәр буйынса 15 кеше әүҙемһеҙ була.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Франция округтары исемлеге

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* 
*
Добеле

**Добеле** () 1918 йылға тиклем  — **Доблен** (нем. Doblen) — Латвияла Добель крайының административ үҙәге.

Халҡы — 10 491 кеше (2014).

## Географияһы
Земгалела, Латвия үҙәгендә тиерлек,  Берза йылғаһы ярында Добеле кратеры эсендә урынлашҡан.

## Тарихы
Беренсе тапҡыр Доблен  1254 йылдың 4 апрелендә «Земгалены бүлеү тураһында килешеүҙә»  телгә алына, әммә быға  тиклем инде беренсе ағас ҡәлғә булған, уны Ливония һуғышы (1558—1583) ваҡытында яндырғандар, һәм уның урынында Ливон ордены тарафынан икенсе, таш ҡәлғә төҙөйҙәр, уның янында ҙур булмаған һөнәрселәр ҡасабаһы барлыҡҡа килгән. Ҡәлғәнең емереклектәре беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған, уларҙы 2002 йылда боҙолоуҙан һаҡлау үткәрелә.

1495 йылда сиркәү төҙөлә башлай, уның эргәһендә сауҙа майҙандары барлыҡҡа килә.  XVII быуатта, герцог Яков Кеттлер хакимлығы ваҡытында  бында һыу тирмәне һәм ағас бысыу, етен киптереү ҡоролмалары төҙөйҙәр, ә 1929 йылда Добеле аша  Елгава (Митава) — Лиепая (Либава) тимер юл линияһы һалына.

## Иҡтисады
Добелела  эре предприятиелар.: «Добелес зирнавниекс»,  «Сподриба» химия заводы, «Baltic Candles» шәмдәр заводы эшләй.  Латвия  ер эшкәртеү институты эшләй, элемтә саралары яҡшы үҫешкән, һәр йортҡа тиерлек   тиерлек интернет үткәрелгән, ике банк филиалы (SEB һәм Swedbank) бар.

## Мәғарифы
Ҡалала  биш дөйөм белем биреү мәктәбе эшләй (шул иҫәптән дәүләт гимназияһы), дүрт балалар баҡсаһы,һынлы сәнғәт һәм музыка мәктәптәре, профессиональ-техник училище.

## Халҡы

Әлеге ваҡытта латыштар дөйөм халыҡ иҫәбенең  75,5 процентын тәшкил итә, урыҫтар  һаны буйынса икенсе урында  — 14 %, артабан белорустар — 3,3 %, литвалар — 2,3 %, украиндар — 1,8 %, поляктар — 1,5 %, башҡа милләт вәкилдәре — 1,6 % тәшкил итә.

## Транспорты

### Тимер юл транспорты
Елгава—Лиепая линияһында Добеле станцияһы

### Автомобиль юлдары
Добеле аша төбәк Елгава — Добеле — Аннениека автоюлы үтә.Добелела  төбәк автомобиль юлдары  Добеле — Яунберзе һәм  Добеле — Бауска. башлана.

## Байрамдары һәм ваҡиғалары

* Добельский крайы байрамы «Яңғыраһын Добель крайы»
* Лиго
* Иҫке замок байрамы
* Алма фестивале
* Лачплесис көнө
* Латвия Республикаһы  иғлан ителгән көн
* Ҡар бабайҙар слеты
* Раштыуа
* Яңы йыл ҡаршылау

## Туғандаш ҡалалар

*  Энгельхольм, Швеция
*  Альтенбург, Германия
*  Шмельн, Германия

## Галереяһы

Файл:Dobelemarkt.JPG|
Файл:Dobelecerinisvetki.JPG|
Файл:Dobelechurch.JPG|
Файл:Dobeleluteranu2.JPG|
Файл:Dobeles katolubaznica.JPG|
Файл:Dobelekatolubaznica.JPG|


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Официальный сайт Добельского края
* Информация о Добеле на туристическом портале mesta.lv
* Информация о Добеле в топонимической базе данных
* Dobeles senāko ielu nosaukumu meklājumos
Татабанья

**Татабанья** (венгр. Tatabánya, нем. Totiserkolonie) Венгрияның   төньяҡ — көнбайышындағы ҡала,  медье Комар-Эстергомдың административ үҙәге. Халҡы 67 043кеше тәшкил итә (2014 йылға).

Ҡала Герече һәм Вертеш тау һырттары араһындағы  үҙәндә урынлашҡан, Будапештан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 55 км алыҫлыҡта ята. Ҡала аша тимер юлы һәм (M1, E-60, E-75) Будапешт — Вена автомобиль магистрале үтә. Поезда Будапештан алып юлдағы ваҡыт — бер сәғәт тирәһе.

## Тарихы

Хәҙерге Татабанья биләмәһендә өс тарихи ауыл  — Альшогалла, Банхида һәм Фельшегалла урынлашҡан. Улар араһында иң боронғоһо  — Банхида — беренсе мәртәбә 1288 йылда телгә алына.

XVI  быуатта өлкә  төрөктәр тарафынан баҫып алынған була, төрөктәрҙән азат ителгәндән һуң  XVII быуатта халыҡ һаны немец һәм словак колонистарын йәлеп итеү иҫәбенә компенсациялана. 1787 йылда Альшогаллала 580 кеше йәшәй. Фельшёгаллала— 842.

Xалыҡтың ҡырҡа артыуы ҡаланың  тирә яҡтарында күмер ятҡылыҡтары асыу менән бәйле  XIX быуаттың беренсе яртыһында  башлана. Шахталар менән йәнәш яңы ауыл төҙөлә, ул  Татабанья исемен ала.

Икенсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң илдең коммунистик хөкүмәт тарафынан индустриялаштырыу программаһы ҡабул ителә, уның сиктәрендә бер нисә бәләкәй венгр ҡалаларын ҙур индустриаль үҙәккә әйләндереү планлаштырыла.  1947 йылда өс тарихи ауыл һәм Татабанья ҡасабаһы Татабанья ҡалаһы итеп үҙгәртелә, унда  күләмле төҙөлөш башлана. Альшогалла, Банхида, Фельшегалла ҡала райондары булып ҡала. Өс йылдан һуң ҡала медье Комар-Эстергомдың баш ҡалаһы була.

Ҡала иҡтисадының нигеҙе булып  металлургия, күмер сығарыу, машиналар эшләү  була. XX быуаттың 80-се йылдарында ҡала халҡының һаны 80 000 кешегә арта.

90-сы йылдарҙа  коммунистар хөкүмәте ҡолатылғандан ауыр һәм тау сәнәғәтенең иҡтисади роле ҡырҡа кәмей, халыҡтың күр өлөшө ситкә китә. Ҡаланың иҡтисади структураһы ныҡ үҙгәрә, хәҙер ҡала халҡы электр запас частәре, төргәкләү материалдары етештереү, алюминий эшкәртеү менән, шулай уҡ сауҙа  һәм һатыу менән  шөғөлләнә. 90-сы йылдар иҡтисади көрсөгөн еңеп сығып, хәҙерге ваҡытта Татабанья йылдам үҫеүсе ҡалаға әүерелгән.

## Мәғарифы
Ҡалала 2 колледж, 10 урта һәм 16 башланғыс мәктәп бар.  1992 йылдан хәҙерге иҡтисад университеты эшләй.

## Спорты
Татабаньяла спорт популяр, ҡалала күп һанлы спорт ҡоролмалары төҙөлгән  — футбол стадионы, ябыҡ һәм асыҡ бассейн, бер нисә спорт һарайы һәм спорт залдары бар. 

Татабаньяла 1910 йылда футбол командаһы барлыҡҡа килә, ул Венгрия беренселегенең юғары лигаһында уйнай.   2006/2007 йыл миҙгелендә чемпионатта  команда 12-се урынды биләгән. Шулай уҡ Татабанья популяр «Татабанья-Карбонэкс» ир-ат гандбол командаһына эйә.

## Иҫтәлекле урындары

* **Турул монументы**.  Татабанья гербында төшөрөлгән легендар Турул ҡошон һүрәтләгән һәйкәл ҡаланың өҫ яғында тау түбәһенә ҡуйылған.
* **Селим мәмерйәһе**. Герече тауында урынлашҡан.
* **Герече һәм  Вертеш тау һырттары**. Урмандар менән ҡапланған матур ҡалҡыулыҡтар  тәбиғәт яратыусыларҙы йәлеп итә.

## Туғандаш ҡалалар

*  Аален (Германия)
*  Бендзин (Польша)
*  Крайстчерч (Бөйөк Британия)
*  Фэрфилд, Коннектикут (АҠШ)
*  Ижевск (Рәсәй)
*  Одорхею-Секуеск (Румыния)

## Иҫкәрмәләр
Сент-Андре-ан-Виваре

**Сент-Андре-ан-Виваре** (, ) — Франциялағы коммуна, Рона-Альп төбәгендә урынлашҡан. Коммуна департаменты — Ардеш. Сент-Агрев кантоны составына ҡарай. Коммунаның округы — Турнон-сюр-Рон. Майҙаны 20, 48 квадрат километр тәшкил итә.

Коммунаның INSEE коды — 07212.

## Халыҡ
Коммунала йәшәгән халыҡтың һаны 2008 йылда 230 кеше тәшкил итә.

## Иҡтисад
2007 йылда хеҙмәткә яраҡлы (15 йәштән алып 64 йәшкә тиклем) 143 кеше араһында 107-һе иҡтисади яҡтан әүҙем, 36-һы — әүҙемһеҙ (коммуна буйынса әүҙемлек күрһәткесе — 74,8 %, 1999 йылда 65,7 %) була. 107 кеше араһында 93 кеше даими эшләүсе (уларҙың 57-һе ир-ат һәм 36-һы ҡатын-ҡыҙ), эшһеҙҙәр барлығы 14 кеше була (уларҙың 10-ы ҡатын-ҡыҙҙар һәм 4-һе ир-егеттәр). 36 әүҙемһеҙ кеше араһында 15 кеше уҡыусы йәки студент, 11 кеше — пенсионер, башҡа сәбәптәр буйынса әүҙемһеҙҙәр һаны 10 кеше була.

## Иҫтәлекле урындары
* Хәрби мемориаль (сиркәү ҡаршыһында)
* Беата музейы
* , 2007 йылдың 12 октябренән алып тарихи һәйкәл
* Бом һарайы (замогы)

## Фотогалерея

Файл:Saint andre en vivarais.jpg|Сент-Андре-ан-Виваре
Файл:Mairie Saint-André-en-Vivarais 2012-08-22-010.jpg|Мэрия
Файл:Map commune FR insee code 07212.png|Коммуна картаһы.


## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Франция округтары исемлеге

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
*  На Викискладе есть медиафайлы по теме Сент-Андре-ан-Виваре
* Национальный институт статистики — Сент-Андре-ан-Виваре (фр.). Проверено 26 ноября 2012.   23 января 2013 года.
* Сент-Андре-ан-Виваре (фр.).  cassini.ehess.fr. Проверено 22 января 2013.   29 января 2013 года.
Наньчан

**Наньчан** () — Ҡытай Халыҡ Республикаһының ҡала округы, Цзянси провинцияһының административ үҙәге.

Гань йылғаһындағы Янцзы йылғаһынан 60 километр алыҫлыҡта, Поянху күле эргәһендә урынлашҡан.

Халҡы — 5 миллиондан ашыу.

## Тарихы
Ҡала беҙҙең эраға тиклем 201 йылда Гань () атамаһы менән барлыҡҡа килгән.

589 йылда Хунчжоу тип үҙгәртелә (洪州).

653 йылда Тэнван павильоны () төҙөлә, был хаҡта 675 йылда билдәле шағир Ван Бо (王勃) — (647—675) үҙенең «Тэнван-гэ сю» шиғырҙарында яҙа. Павильон һәм күп тапҡырҙар емерелә һәм ҡабаттан төҙөлә.

1927 — коммунистарҙың Гоминьданға ҡаршы Наньчан ихтилалы (南昌起义).

1939 — Наньчан операцияһы.

## Административ-территориаль бүленеше
Наньчан ҡала округы 5 районға, 4 өйәҙгә бүленә:

* Ваньли районы (湾里区)
* Дунху районы (东湖区)
* Сиху район (西湖区)
* Циншаньху районы (青山湖区)
* Циньюньпу районы (青云谱区)
* Аньи өйәҙе (安义县)
* Наньчан өйәҙе (南昌县)
* Синьцзянь өйәҙе (新建县)
* Цзиньсянь өйәҙе (进贤县)

## Транспорты
* Наньчан-Чанбэй аэропорты (南昌昌北国际机场)
* Пекин-Цзюлунск тимер юлы (京九铁路)
* Шанхай-Кунминск тимер юлы (沪昆铁路)
* Наньчан метрополитены (2015 йылда асылған)

## Иҫтәлекле урындары
Ҡала боронғо Тэнван павильоны һәм күләме буйынса Пекиндағы Тяньаньмэнь майҙаны менән сағыштырырға мөмкин булған ҙур Баи майҙаны аша билдәле. Шулай уҡ 2006 йылдан ҡалала бейеклеге буйынса донъяла өсөнсө урында торған 160 метрлыҡ «Наньчан йондоҙо» күҙәтеү ҡулсаһы эшләй.

## Климаты




## Туғандаш ҡалалары һәм улар менән бәйләнештәре
Наньчан түбәндәге ҡалалар менән туғандаш:

*  Скопье, Македония Республикаһы — 1984
*  Такамацу, Япония — 1984
*  Валкеакосок, Финляндия — 1984
*  Акаа, Финляндия — 1984
*  Дижонды, Франция — 1984
*  Наджа, Корея Республикаһы — 1984
*  Сорокаба, Бразилия — 1984
*  Толук-Лердо, Мексика — 1988
*  Өфө, Рәсәй Федерацияһы — 2015

2020 йылдың октябрендә Наньчан бушлай Өфөгә 20 мең медицина битлеге ебәрҙе.

## Фотогалерея

File:Pavilion of Prince Teng 1.jpg|Тэнван павильоны
File:Nanchang Shengjin Ta 20120608-08.jpg|Shengjin пагодаһы 
File:Nanchang 04.jpg|Эшлекле үҙәк
File:StarOfNanchang20070718.jpg|«Наньчан йондоҙо» күҙәтеү ҡулсаһы
File:Nanchang Railway Station, 2004.jpg|Үҙәк вокзал
File:Nanchang sunrise.jpg|Небоскреб

File:Nanchang 01.jpg|Баи майҙаны
File:Xu Ruzi Tomb.JPG|Xu Ruzi кәшәнәһе
File:Nanchang Youmin Si 20120712-01.jpg|Youmin Si ҡорамы
File:Nanchang 03.jpg|Яр буйы

File:南昌胜利路.JPG|Даунтаун
File:Jiangxi Sheng Bowuguan 20120627-67.jpg|Цзянси провинцияһы музейы
File:Nanchang Bayi Guangchang 20120723-25.jpg|Цзянси провинцияһының күргәҙмәләр үҙәге
File:В селе недалеко от НаньЧана.jpg|Наньчандан алыҫ булмаған ауылда


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Official Website (Chinese)
* Nanchang Dialect
* TravelChinaGuide.com — City Guide of Nanchang
* Jiangxi Agricultural University
* A Brief introduction of American Newsweek to Nanchang
Сент-Андре-д’Алла

**Сент-Андре -д' Алла** () — Франциялағы коммуна Аквитания төбәгендә урынлашҡан . Департаменты — Дордонь. Сарла-ла-Канеда кантоны составына ҡарай. Коммуна округы — Сарла-ла-Канеда.

Insee коды Коммунаның INSEE коды — 24366.

## Географияһы

Коммуна Париждан көньяҡта яҡынса 450 км алыҫлыҡта, көнсығышта Бордо ҡалаһынан 140 км-ҙа, көньяҡ-көнсығышта Перигё ҡалаһынан 50 км-ҙа урынлашҡан.

### Климат
Коммунаның климаты — уртаса океан климатлы, уртаса кимәлле яуым-төшөм башлыса ҡыш төшә. Йәй бында оҙаҡ һәм йылы, шулай ҙа ярайһы уҡ дымлы, бында даими йәйге ҡоролоҡ осоро булмай. Ғинуарҙың уртаса температураһы — 5 °C, июлдеке — 18 °C. Һауа шарттарының уңайһыҙлығы арҡаһында бында ҡай саҡ ҡырау төшөү йәки ҡыҫҡа ваҡытлы ҡоролоҡ күҙәтелә. Климат миҙгел дауамында ла, йыл барышында ла бик йыш үҙгәрә.

## Халыҡ
Коммунала 2010 йылда 798 кеше йәшәгән.

## Хакимиәте

## Иҡтисад
Коммунаның 494 эшкә яраҡлы (15 йәштән алып 64 йәшкә тиклем) кешеләре араһында 2010 йылда 373-ө иҡтисади яҡтан әүҙем, 121 — әүҙемһеҙ (әүҙемлек күрһәткесе — 75,5 процент, 1999 йылда 69,6 %). 373 әүҙемле эшләүсе кешеләрҙең 339-ы даими эшләй (уларҙың 175-е ир-ат һәм 164-е ҡатын-ҡыҙ), эшһеҙҙәре 34 кеше (уларҙың 14- ҡатын-ҡыҙ һәм 20-һе ир-егет). 121 әүҙемһеҙ кеше араһында 38 кеше уҡыусы йәки студент, 48 кеше — пенсионерҙар, башҡа сәбәптәр буйынса әҙемһеҙҙәр 35 кеше була.

## Иҫтәлекле урындары
* Изге Андрей сиркәүе (XIV быуат). 1926 йылдан алып тарихи ҡомартҡы тип һанала
* Изге Варфоломей сиркәүе (XIII быуат). 1926 йылдан алып тарихи ҡомартҡы булып тора
* Рок һарайы (замогы) (XVIII быуат). 1948 йылдан алып тарихи ҡомартҡыбулып иҫәпләнә.

## Фотогалерея

Файл:SaintAndre01.jpg|Сент-Андре сиркәүе.
Файл:Saint-André-d-Allas - Mairie.JPG|Мэрия
Файл:Église Saint-André de Saint-André-d'Allas -4.JPG|Изге Андрей сиркәүе
Файл:Allas - Église Saint-Barthélemy -1.JPG|Изге Варфоломей сиркәүе
Файл:Château du Roc -2.JPG|Рок замогы
Файл:Saint-André-d'Allas - Croix de Lassagne -2.JPG|Лассань тәреһе
Файл:Village cabanes Breuil.jpg|Брить ауылының ҡоро балсыҡтан һалынған өйҙәре 


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
*  На Викискладе есть медиафайлы по теме Сент-Андре-д’Алла
* Сент-Андре-д’Алла (фр.).  Национальный институт статистики и экономических исследований Франции. Проверено 28 декабря 2015.
* Сент-Андре-д’Алла (фр.).  www.linternaute.com. Проверено 28 декабря 2015.
* Сент-Андре-д’Алла (фр.).  cassini.ehess.fr. Проверено 28 декабря 2015.
Сент-Андре-ан-Руаян

**Сент-Андре-ан-Руаян** () — коммуна во Франциялағы коммуна, Рона-Альп төбәгендә урынлашҡан ҡушылды. Коммуна департаменты — Изер. Сюд-Грезиводан кантоны составына ҡарай. Коммуна округы — Гренобль.

Коммунаның Insee коды — 38356. Майҙаны 10, 42 квадрат километр тәшкил итә. Коммунала йәшәгән халыҡтың һаны 2012 йылда 326 кеше тәшкил итә. Коммуна диңгеҙ кимәленән 224 м-ҙан алып 1047 метрға тиклем бейеклектә ята. Муниципалитет Париждың көньяҡ-көнсығышында 480 км алыҫлыҡта, Лионда көньяҡ-көнсығышта 85 км алыҫлығында, Греноблдән 33 км көнбайыштараҡ тора. Коммуна мэры — М. Frédéric de Azevedo, мандаты 2008 йыл дауамында ғәмәлдә тора.

Халыҡ динамикаһы *(INSEE):*
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.9,0.72,0.5)
ImageSize  = width:400 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:350
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1962 text:1962
  bar:1968 text:1968
  bar:1975 text:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2012 text:2012
PlotData=
  color:barra width:15 align:left
  bar:1962 from:0 till:245
  bar:1968 from:0 till:278
  bar:1975 from:0 till:239
  bar:1982 from:0 till:251
  bar:1990 from:0 till:273
  bar:1999 from:0 till:297
  bar:2006 from:0 till:326
  bar:2012 from:0 till:326


## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Франция округтары исемлеге

## Иҫкәрмәләр
Сент-Андре-де-Корси

**Сент-Андре-де-Корси** () — Франциялағы коммуна, Рона-Альп төбәгендә урынлашҡан. Департаменты — Эн. Коммуна Рерье кантонына ҡарай. Коммунаның округы — Бурк-ан-Брес.

Коммунаның INSEE коды — 01333.

## Географияһы
Коммуна Париждан яҡынса көньяҡ-көнсығышта 380 км-ҙа, Лиондың төньяҡ-көнсығышында 21 км-ҙа, Бурк-ан-Брес ҡалаһынан көньяҡ-көнбайышта 38 километрҙа урынлашҡан.

## Климат
Ярым континенталь климатлы, бында йәйен йылы, ә ҡышын һалҡын. Ямғырҙар һирәк була һәм башлыса йәй яуа.

## Халыҡ
2010 йылда коммуна халҡы 2991 кеше тәшкил иткән.

## Хакимиәте

## Иҡтисад
2010 йылда йылда эшкә яраҡлы (15 йәштән алып 64 йәшкә тиклем) 1937 кеше араһында араһында иҡтисади яҡтан әүҙем 1437 кеше, әүҙемһеҙ кешеләр — 500 (әүҙемлек күрһәткесе — 74,2 %, 1999 йылда 74,2 %) була. 1437 әүҙем халыҡтың даими эшләүселәренең һаны 1368 кеше (шуларҙың 699-ы ир-аттар һәм 669-ы ҡатын-ҡыҙҙар), улар араһында 69 кеше эшһеҙ була (34 ир-аттар һәм 35 ҡатын-ҡыҙҙар). 500 әүҙемһеҙ кеше араһынан 201 кеше уҡыусы йәки студент, 224 кеше — пенсионерҙар, башҡа сәбәптәр буйынса 75 әүҙемһеҙ була.

## Иҫтәлекле урындары
* Феодаль мот (XI быуат). 1989 йылдан алып тарихи ҡомартҡы.
*  (XVIII быуат).
* Сюр һарайы (замогы)

## Фотогалерея

Файл:Church of Saint-André-de-Corcy.JPG|Изге Андрей сиркәүе
Файл:Château de Montribloud.JPG|Замок Монриблу
Файл:Town hall of Saint-André-de-Corcy - 2.JPG|Мэрия
Файл:War memorial of Saint-André-de-Corcy.JPG|Хәрби мемориал
Файл:Gare de Saint-André-de-Corcy.JPG|Вокзал
Файл:Cross in front of the cemetery of Saint-André-de-Corcy entry.JPG|Юл буйындағы тәре


## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
*  На Викискладе есть медиафайлы по теме Сент-Андре-де-Корси
* Официальный сайт  (фр.)
* Сент-Андре-де-Корси (фр.).  Национальный институт статистики и экономических исследований Франции. Проверено 19 мая 2014.
* Сент-Андре-де-Корси (фр.).  cassini.ehess.fr. Проверено 19 мая 2014.
Каролина-инн

**Каролина-инн** (*ингл.* *The Carolina *Inn) ― АҠШ-тың Төньяҡ Каролина штатындағы Ориндж округы Чапел-Хиллдағы Төньяҡ Каролина университеты территорияһындағы кампусында урынлашҡан ҡунаҡхана. 1924 йылда асылған. АҠШ-тың тарихи урындары милли реестрына инә. Тарихи ҡомартҡыларҙы һаҡлау Милли фондының рәсми дәүләт программаһынаҡараған Америка тарихи ҡунаҡханалары берләшмәһе ҡатнашыусыһы  булып тора.

Ҡунаҡхананың тәүге бинаһы ҡалаға уның исеме бирелгән Чапел-Хилл часовняһы торған урында  1923  һәм 1924 йылдар араһында төҙөлгән .  1939-1940, 1969-1970 һәм 1995 йылдарҙа бинаға бер нисә төкәтмә өҫтәп төҙөлгән. Ҡунаҡхананың һәр секцияһы  ҡыҙыл кирбестән һалынған ике ҡаттан тора. Бинаны вальма ҡыйыҡ тамалай, унан түбәнерәк ҡыйыҡ аҫтында эшләнгән бүлмә 
- мансарда тәҙрәләре урынлашҡан. Ҡунаҡхананың алғы фасадында алты бейек ағас филенчатый бағанаға таянған ике ҡатлы веранда, ә төҙөлмә үҙәге   өҫтөндә көмбәҙ күтәрелә. XIX б. һуңында ― XX б. АҠШ-та һәм Канадала бик популяр булған, ҡайһы бер элементтары классик Яңырыу, йәки неоклассицизм стилдәренә характерлы икәне күренһә лә, колониаль Яңырыу стилендә төҙөлгән. Ҡунаҡхана төҙөүҙе Джон Спрант Хилл ― Төньяҡ Каролина университетын тамамлаусы, банкир, юрист һәм филантроп финанслаған. Шулай уҡ 1935 йылда бинаны университет  милегенә  биргән.

1993 йылдан 2007 йылға тиклем АҠШ-тың иң эре ҡунаҡхана компанияларының береһе DoubleTree идаралығы аҫтында булған.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*  
* 
* 

## Һылтанмалар

* The Carolina Inn
* Carolina Inn, A Historic Hotel of America Retrieved Oct. 2, 2013.
Зволле

**Зволла** ( ) — Нидерландта ҡала һәм община, Оверэйссел провиницяһының баш ҡалаһы.   Элек — ганза ҡалаһы. Эварте Ватер һәм Эйссел йылғалары буйында ята. 2012 йылдың 1 февраленә ҡарата халыҡ һаны 121 602 кеше тәшкил итә. Община майҙаны — 119,28км2.  2003 йылдың 1 ғинуарына  ҡарата Зволлела 4336  төрлө предприятие һәм фирмалар теркәлгән, эш урындарының дөйөм һаны 75 049  тәшкил иткән.

## Тарихы
Ҡала  юғары һаҙлыҡлы урында барлыҡҡа килә. Бындай урындар «soule» тип атала; был һүҙ ауылдың исеме булып китә һәм һуңынан хәҙерге формаһына әүерелә. Ауыл тураһында беренсе тапҡыр  1040 йылда телгә алына. 1230 йылда ауыл биләмәһе ҡала хоҡуғын ала.  XV быуатта үҙенең үҫеше ваҡытында, ҡала  Ганзаға инә.  Иң билдәле бороғо ҡомартҡыларҙың береһе  —  «борос һауыты» башняһы (нидер. Peperbus), бындай исемде   үҙенең формаһы өсөн алған, Sassenpoort ҡапҡалары, шулай уҡ ҡала диуарҙары ҡалдыҡтары, Изге Михаил сиркәүе һәм күп һанлы боронғо йорттар.

## Иҫтәлекле урындары

Ҡалала  «De Librije» рестораны бар, был Өс Мишлен йондоҙона эйә булған Нидерландта ике ресторандың береһе. Ресторан элекке доминикан монастырының китапханаһында урынлашыуы менән иғтибарға лайыҡ,  уның исеме лә шунан (тәржемәлә «китапханала»). Нидерландтың икенсе өс йондоҙло рестораны Слёйста урынлашҡан.

## Транспорты

Зволла —   автомобиль һәм тимер юлдар үҙәге. Бында ҙурлығы буйынса илдең икенсе тимер юлы үҙәге урынлашҡан ( Утрехт). Ҡалалағы бөтә төр транспорттарҙан тик такси һәм автобустар йөрөй.

## Билдәле шәхестәре
Зволлала тыуғандар. (вафат булғандар):

* Эверард Иоганн Потгитер  (1808—1875) — яҙыусы һәм тәнҡитсе;
* Томас Иоаннес Стилтьес (1856—1894) — математик;
* Герард Терборх (1617—1681) — рәссам;
* Рудольф  Йохан Торбеке  (1798—1872) — дәүләт һәм сәйәси эшмәкәр;
* Рейнвис Фейт (1753—1824) — яҙыусы.
* Ян Вэй (1966 йылдың 9 июнендә тыуған) — пианист, композитор, рәссам.
* Михаил Минский (1918—1988) — урыҫ йырсыһы, солист һәм  Сергей Жаровтың дон казактары хоры дирижеры

## Туғандаш ҡалалар

*  Калининград, Рәсәй
*  Вологда, Рәсәй

## Иҫкәрмәләр
div style="font-size: 85%">



## Һылтанмалар

*