Фальк Иоганн Петер

**Иоганн (Юхан)** **Петер Фальк** (, 20 ғинуар  — ) — Швеция сәйәхәтсеһе һәм ботанигы, Рәсәй тәбиғәтен өйрәнеүсе. Карл Линнейҙың уҡыусыһы, уның «апостолдарының» береһе. Медицина докторы. Рәсәй империяһының көньяҡ-көнсығыш төбәктәрен өйрәнеү буйынса Академик экспедициялар етәксеһе.

## Биографияһы
Швецияла () 1732 (башҡа сығанаҡтар буйынса 1725, 1727 йәки 1733) йылда дин әһеле ғаиләһендә тыуған.

1751 йылда Уппсала университетына уҡырға керә, бында медицинаны өйрәнә. Уның уҡытыусылары араһында Карл Линней (1707—1778) була. Медицина докторы дәрәжәһе менән Уппсала университетын тамамлай.

1760 йылда Карл Линней Фалькты үҙенең икенсе уҡыусыһы Пер Форссколь менән Дания экспедицияһына ебәрергә ниәтләй, әммә экспедиция етәкселәре уның кандидатураһын раҫламай.

Линнейҙың рекмендацияһы менән 1767 йылда Рәсәй Император Фәндәр һәм сәнғәт академияһына ҡабул ителә һәм Санкт-Петербургта Ботаника баҡсаһы директоры була. Император Ирекле иҡтисади ойошмаһы ағзаһы итеп һайланған.

Карл Линнейҙың уҡыусыларын, шул иҫәптән Фалькты «Линнейҙың апостолдары» тип йөрөтәләр, улар донъяның төрлө ҡитғаларынанда экспедицияларҙа ҡатнашып үҙуҡытыусыһының планы буйынса эшләйҙәр, уға үҫемлектәр орлоҡтарын, шулай уҡ гербарий һәм зоологик өлгөләрҙе ебәргәндәр.

1767 йылдан Георги Иоганн Готлиб етәкселегендәге Рәсәй империяһының көньяҡ-көнсығыш төбәктәрен өйрәнеү буйынса Академик экспедицияларҙа ҡатнаша, отряд менән етәкселек итә. Экспедициялар арышында Ырымбур губернаһының Өфө һәм Иҫәт провинцияларында, шул иҫәптән Көньяҡ Уралдың 19 тау заводында (Белорет, Вознесенка, Ҡытау-Ивановск, Әүжән-Петровск заводтары һәм башҡалары), Бөрө, Өфө ҡалаларында, Табын ҡәлғәһендә булған. Башҡорт, ҡаҙаҡ, мари, татар, урыҫ, удмурт, сыуаш һәм башҡа халыҡтар тураһында этнографик материалдар йыйған. Башҡорт ауылдарының төҙөлөшөн, традицион шөғөлдәрен (малсылыҡ, солоҡсолоҡ), хужалығын, йәйләүҙәрен тасуирлаған. Урал тауҙары буйы флораһы буйынса күп материалдар туплаған.

Рәсәй империяһы буйлап сәйәхәт барышында опиум менән мауығып китә.

1774 йылда Ҡазанда булып үткәндә, депрессия һөҙөмтәһендә үҙ үҙенә атып үлә.

Фальктан ҡалған ҡиммәтле фәнни материалдары Иоганн Георги һәм Эрик Лаксман тарафынан туплана һәм 1785—1786 йылдарҙа Фәндәр академияһы ҡарамағында немец телендә нәшер ителә.

## Фәнни хеҙмәттәре
* Beyträge zur topographischen Kenntniss des Russischen Reichs. St. Petersburg: gedruckt bey der Kayserl. Akademie der Wissenschaften, 1785—1786. Тома 1—3.
* Записки путешествия академика Фалька // Полное собрание ученых путешествий по России, издаваемое Императорскою Академией Наук, по предложению её президента, с прим., изъясн. и дополн. Пер. с нем. П. Петрова. Т. 6—7. — СПб., 1824—1825.

## Хәтер
* Вьюнковые үҫемлектәр ғаиләһенең  ырыуы аталған.

## Комментарийҙар

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Полное собрание учёных путешествий по России проф. Крашенинникова, Лепёхина и Фалька. — СПб., 1818—1825.
* 
* 
* 
* Исследователи-путешественники о Башкортостане: XVIII век. — Уфа, 2007.
* *Александровская О. А., Широкова В. А., Романова О. С., Собисевич А. В.* Экспедиции, наводящие мосты, — ученик К. Линнея И. П. Фальк: российско-шведский проект // Вопросы истории естествознания и техники. — 2017. — № 1. — С. 190–195.
* Экспедиция апостолов Линнея по наведению мостов во времени – Швеция, Казахстан, Кыргызстан и Россия. Путеводитель исследователя / H. Lars, H. Viveka, K. Chistian и др. — Лондон, Москва, Астана, 2017. 6 с.

## Һылтанмалар
*