open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хубэй провинцияһы музейы

**Хубэй провинцияһы музейы** () — Ҡытайҙың тыуған яҡты өйрәнеү музейҙарының иң билдәле һәм иң эреләренең береһе булып торған музейы. Улар Ухань ҡалаһында  күленең көнбайыш ярында урынлашҡан. Музейҙа милли мәҙәни һәм тарихи әһәмиәткә эйә булған күп һанлы экспонаттар һаҡлана.

## Тарих
Хубэй провинцияһы тыуған яҡты өйрәнеү музейына 1953 йылда нигеҙ һалына һәм шул уҡ йылдың 16 мартында рәсми рәүештә асыла. Музей йылына уртаса 1 992 500 кеше ҡабул итә.

## Тасуирлама
Хубэй провинцияһының музейы өс өлөшкә бүленгән: Ҡыңғырау саңы күргәҙмә залы, Чу мәҙәниәте һәм күргәҙмә-экспозиция бинаһы күргәҙмә залы. Һуңғы өлөшө әлеге ваҡытта төҙөлөү стадияһында.

Ҡыңғырау саңы күргәҙмә залында «Кенәз Цзэн кәшәнәһе» урынлаштырылған, уның ҡомартҡылары араһында ҙур булмаған Цзэн кенәзлегендә Ҡытайҙың Халыҡ-азатлыҡ армияһы һалдаттарының 1977 йылда Хубэй провинцияһында табып алған мәркиз И ҡәберенән сығарылған реликвиялар коллекцияһы күрһәтеүгә ҡуйылған. Ҡыңғырау залы экспонаттары араһында беҙҙең көндәргә тиклем яҡшы һаҡланған бамбуктан эшләнелгән ҡағыҙ төргәктәр, ҡыйбат металдан яһалған, семәр менән өҫта һырлап биҙәкләнгән урналар һәм башҡа экспонаттар бар.

## Иҫкәрмәләр
Брест өлкәһенең ҡурсаҡ театры

**Брест өлкәһенең ҡурсаҡ театры** (, ) — Беларуссияның Брест өлкәһе ҡурсаҡ театры. 1963 йылда нигеҙләнгән. Ленин проспектында урынлашҡан был театрҙың төп бинаһы реконструкциялау арҡаһында театр ваҡытлыса Партизан урамы, 15 йорт бинаһында эшләй.

Театр Европа һәм Азия илдәре театрҙарының фестивалдәрендә уңышлы сығыш яһай. Абруйлы наградалары бик күп, шулар араһында Прагала үткәрелгән Бөтә донъя ҡурсаҡ театрҙары фестивалдәрендә өс тапҡыр Гран-при бүләгенә лайыҡ була. Театр Халыҡ-ара «Белая Вежа» театр фестивален ойоштороусыларҙың береһе.

## Тарих
1963 йыл театрҙың барлыҡҡа килгән рәсми датаһы тип иҫәпләнә. Ошо йылда Брест драма театрынан сыҡҡан ҡурсаҡ төркөмө үҙаллы коллективҡа әүерелә.

Белорус ҡурсаҡ сәнғәтен сит илдәрҙә популярлаштырыу һәм халыҡ-ара фестивалдәрҙә уңышлы сығыш яһағаны өсөн театр Беларусь Республикаһы Президенты тарафынан «Халыҡ-ара мәҙәни бәйләнештәрҙе үҫтереү өсөн» махсус премияһы менән бүләкләнә. 2007 йылда ижади ҡаҙаныштары өсөн Беларусь Республикаһы Министрҙар Советы театрға «Беларусь Республикаһының атҡаҙанған коллективы» тигән почетлы исем бирә. Ололар өсөн Андрей Платоновтың «ФРО» әҫәре буйынса ҡуйылған спектакле 2016 йылда Беларусь милли театр премияһының «ҡурсаҡ театрҙарының иң яҡшы спектакле» һәм «иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» номинацияларында лауреаты тип табыла.

## Иҫкәрмәләр
Брест районы

**Брест районы** () — Брест өлкәһенең көнбайыш административ берәмге. Административ үҙәк Брест (район составына инмәй).

## Географияһы
 Брест районы территорияһы дәүләт кадастрынан мәғлүмәттәре буйынса 1544 км² тәшкил итә (ҙурлығы буйынса райондар араһында 12 урынды биләй). Төп өлөшө (яҡынса 85 %) Брест Полесьеһы зонаһында урынлашҡан. Ул Большие Мотыкалы һәм Жабинка ауылдарынан төньяҡтараҡ торған Буг яны тигеҙлегендә (Прибугский) ята. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге 130—150 метр тәшкил итә. Юғары нөктәһе — диңгеҙ кимәленән 186 метрҙа (Мотыкальский ауыл советының Заполье ауылы янында), иң түбән нөктәһе — 123 м. Районы өҫтө башлыса уйһыу-тигеҙлектән тора.

Ғинуарҙың уртаса температураһы — 4,4 °c, июлдә — 18,8 °C. Йыллыҡ яуым — төшөм күләме — 548 мм

Брест районында Брест күл төркөмө, шул иҫәптән Черное күле бар.

## Тарих
Брест районы 15 ғинуар 1940 йылдың 15 ғинуарында барлыҡҡа килә. Хәҙерге сиктәре 1950 йылда билдәләнгән.

## Халҡы
Район халҡы 42 400 кеше тәшкил итә (2018 йылдың 1 ғинуарына ҡарата), шул иҫәптән ауыл халҡы 41 225 кеше.

*Тыуған телдәре:* белорус 40,45 %, урыҫ 54,83 %. *Өйҙә һөйләшеү:* белорусса 13,72 %, урыҫса 83,83 %.

## Административ бүленеше

Район составына инә. Домачево ҡала ҡасабаһы һәм бер нисә тиҫтә ауыл тораҡ пункттары инә. Районы 11 ауыл советына бүленә:
* Домачевский сельсовет
* Знаменский сельсовет
* Клейниковский сельсовет
* Лыщицкий сельсовет
* Мотыкальский сельсовет
* Мухавецкий сельсовет
* Радваничский сельсовет
* Тельминский сельсовет
* Томашовский сельсовет
* Чернавчицкий сельсовет
* Чернинский сельсовет
2013 йылда Домачево ҡасаба советы ауыл советы итеп үҙгәртелә, ә Страдечский (элекке Гершонский) ауыл советы бөтөрөлә, тораҡ пункттары Знаменский ауыл советы составына индерелә.

## Иҡтисад
Төп предприятиелары:

* «Чернавчицкий ТБИ (ЖБИ)заводы»,
* «Брестский лесхоз» дәүләт урман хужалығы учреждениеһы,
* «Брест райагросервисы»,
* «Берестье» теплица комбинаты,
* «Брестгазоаппарат» ААЙ берләшкән предприятиеһы,
* «Брестсельмаш» ААЙ

Районда «Брест» (майҙаны 70 км²-ҙан ашыу) ирекле иҡтисади зонаһы бар.

## Киң мәғлүмәт саралары
* «Киске Брест» гәзите
* «Заря над Бугом» район гәзите
* «Брест гәзите»

## Иҫтәлекле урындары
Брест районы территорияһының ҙур өлөшөндә Брест ҡәлғәһе форттарының күп өлөшө урынлашҡан.

Гоголь урамында «Фонарҙар аллеяһы (Аллея фонарей)» урынлашҡан — улар һаны Брест предприятиеһыларының һәр береһен күрһәтә. Фонарҙарҙың ҡайһы берҙәре В. Гоголь әҫәрҙәре мотивы буйынса эшләнгән.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Брест районындағы Холокост.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Брестский районный исполнительный комитет 
* Брестский район. Фото памятников и достопримечательностей
Әхмәтов Хәмит Борхан улы

**Әхмәтов Хәмит Борхан улы** - ( 1 ғинуар 1904 йыл, Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Күсей ауылы(Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) – 9 сентябрь 1966 йыл, Сибай ҡалаһы)  ҡурайсы.

## Биографияһынан
Хәмит Әхмәтов 1904 йылда Күсейҙә старатель ғаиләһендә донъяға килгән. Бала саҡтан көтөү көткән,  ҡырҙа йөрөгәндә  лә ҡурайынан айырылмаған. Ҡаяға  баҫып уйнап ебәрһә, Ирәндек бу­йындағы барлыҡ йәйләүҙәргҙә уның ҡурай тауышын ишетер булғандар. Бирғәле исемле оҫта ҡурайсынан башҡарыу серҙәренә өйрәнеүенән тыш байтаҡ  йырҙарҙың  тарихын да отоп алып ҡалған.
 
1923 йылдың йәйендә Мәскәүҙә беренсе тапҡыр СССР ауыл хужалығы һәм сәнәғәт күргәҙмәһе асылған. Төрлө милләт вәкилдәре баш ҡалаға килеп,  үҙҙәренең көнкүрешен,  мәҙәниәт, сәнғәт оҫталығын да күрһәтергә тейеш була. Башҡортостан исеменән был сарала ҡатнашыу хоҡуғы Бөрйән-Таналыҡ халҡы вәкилдәренә бире­лә,  һәм делегация составына
йәш ҡурайсы Хәмит Әхмәтовты ла индерәләр  
 
1924 йылдан  алып Башҡорт дәүләт драма театрында эшләй.

1935—64 йылдарҙа Баймаҡ колхоз‑совхоз театр сәхнәһендә уйнай ( Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры ошо театрҙан башлана) эшләй.

Әхмәтов Хәмит Борхан улы үҙенсәлекле башҡарыу стиленә эйә булған,ҡырыҫ тотанаҡлыҡ, эпик манера,  моңло уйнауы менән айыры­лып торған. Репертуарында классик оҙон көйҙәрҙең инструменталь башҡарылыш өсөн варианттары, программалы пьеса‑һүрәтләмәләр һәм йыр‑бейеү көйҙәре булған, “Айүкә”, “Баяс”, “Ҡарасәс”, “Сыңрау торна”, “Һыр” көйҙәренең уникаль варианттарын башҡарған.

Ул спектаклдәрҙә ҡатнашҡан:  Х.Ғ.Ғәбитовтың “Ынйыҡай менән Юлдыҡай”, Д.Юлтыйҙың “Маҡтымһылыу”, “Башҡорт туйы”, С.М.Мифтахов­тың “Дуҫлыҡ һәм мөхәббәт”, Б.Бикбайҙың “Ҡаһым түрә, йәки 1812 йыл”  әҫәрҙәрендә сәхнәгә сыҡҡан.

## Шулай уҡ ҡара
* Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
*Әхмәтов Хәмит Борхан улы http://xn--80ab4e.xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/8-statya/17698-khm-tov-kh-mit-borkhan-uly

## Һылтанмалар
* Мусикия http://borgo.ucoz.ru/load/muzyka/kuraj/11-3-0
Әхмәҙиев Әнүәр Хәким улы

**Әхмәҙиев Әнүәр Хәким улы** (3 ғинуар 1914 йыл — 24 декабрь 1996 йыл) — актёр, бейеүсе, урта һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы, дәүләт хеҙмәткәре, Бөйөк Ватан һуғышы яугире. 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985).

## Биографияһы
Әнүәр Хәким улы Әхмәҙиев Өфө губернаһының Златоуст өйәҙе Дыуан улусы () Арый ауылында тыуған.

1933 йылда Башҡорт сәнғәт техникумын тамамланған.

1933—1936 һәм 1938—1941 йылдарҙа Баймаҡ (хәҙерге Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт башҡорт драма театры), Ҡыйғы колхоз‑совхоз театрҙарында, Башҡорт академия драма театрында (хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры) эшләй.

Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.

1949 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтын (хәҙерге Башҡорт дәүләт университеты) тамамлаған.

1949 йылда Нуриман районы Иҫке Күл урта мәктәбе директоры булып эшләй.

1950 йылдан башлап Башҡорт АССР-ы Мәғариф министрлығы инспекторы.

1952—1975 йылдарҙа Өфө авиация институтында (хәҙерге Өфө дәүләт авиация техник университеты) уҡыта.

Әнүәр Хәким улы Әхмәҙиев Өфө ҡалаһында вафат булған.

## Ижади эшмәкәрлеге
Әнүәр Әхмәҙиевтың ижады башҡорт халыҡ бейеүҙәренә бағышланған.

Репертуары
* «Байыҡ», 
* «Ҡара юрға», 
* «Һунарсы» («Перовский») «Перовский» бейеүенең сәхнә вариантын һалыусы һәм беренсе башҡарыусыһы (1936).

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985).
* Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Әҙип

**Әҙип** — әҙәби ижад менән шөғөлләнеүселәрҙең барыһын да: шағирҙарҙы, прозаиктарҙы, драматургтарҙы һәм әҙәбиәт ғилеме ғалимдарын ололап, ҙурлап әйтелә торған уртаҡ исем. Ул ғәрәп телендә белемле, ижадсы тигәнде аңлата.

## Сығанаҡтар
* Әхмәтйәнов К.Ә. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 1965, 230-сы бит.
* Хөсәйенов Ғ.Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 2006, 221-се бит.
Лорд Байрон исемендәге 20-се мәктәп (Гюмри)

**Лорд Байрон исемендәге 20-се мәктәп** () — ҙурлығы буйынса Әрмәнстанда икенсе ҡала *Гюмрила* белем биреү учреждениеһы. Мәктәп, — 1990 йылда Спитак ер тетрәүенән һуң емерелеп, Британия хөкүмәте һәм йәмғиәте аҡсаһына төҙөлгән уҡыу йорто.

## Тарихы
Мәктәп, 1950 йылда төҙөлөп, яҙыусы һәм драматург *Габриел Сундукян* хөрмәтенә аталған булған. 1988 йылда урындағы ваҡыт буйынса 11:41 сәғәттә Спитак ер тетрәүе ваҡытында мәктәп бинаһы емерелә; емереклектәр аҫтынан 44 уҡытыусы һәм уҡыусының кәүҙәһен сығаралар.

1990 йылдың февралендә Гюмри ҡалаһына Бөйөк Британиянан журналистары килә. Улар ер тетрәүҙән һуң ваҡытлы ҡоролмаларҙа урынлашҡан мәктәпкә баралар. Нисек ярҙам итергә тигән һорауға уҡыусылар үҙҙәре өсөн яңы мәктәп төҙөүҙе һорап яуап бирә. Был турала британ хөкүмәте, Бөйөк Британияның әрмән йәмғиәте, "Роллс-Рой компанияһы һәм башҡа ойошмалар белеп ҡала. 19 февралдә улар йыйған аҡсаға бинаның нигеҙе һалына, ә инде шул уҡ йылдың 10 июнендә Бөйөк Британияның премьер-министры Маргарет Тэтчер Советтар Союзына беренсе сәфәрендә тантаналы шарттарҙа тергеҙелгән мәктәпте аса. Британия хөкүмәтенә һәм йәмғиәтенә рәхмәт йөҙөнән 20-се һанлы мәктәпкә шағир лорд Байрон исеме бирелә.

## Иҫкәрмәләр
Автограф

**Автограф** (грекса autos — үҙем, grapho — яҙам) — авторҙың (әҙиптең) үҙ ҡулы менән яҙған ҡулъяҙмаһы йәки китап битенә яҙған яҙыуы. Автограф тип шулай уҡ авторҙың имзаһын, ҡултамғаһын да атайҙар.
Күренекле әҙиптәрҙең ҡулъяҙмалары, кемгәлер бүләк итеп биргән китаптары автографлы ҡәҙерле рухи ҡомартҡылар булып иҫәпләнә һәм шәхси китапханаларында һаҡлана.

## Сығанаҡтар
* Әхмәтйәнов К.Ә. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 1965, 6-сы бит.
* Хөсәйенов Ғ.Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө,2006, 8-се бит.
Юмореска

**Юмореска**  — тормоштағы айырым күренештәрҙән, кеше холоҡ-ҡылығының ҡайһы бер етешһеҙ яҡтарынан еңелсә көлөп яҙылған бәлкәй күләмле сәсмә йә теҙмә әҫәр. Мәҫәлән, юморескаларҙы башҡорт яҙыусыларынан Ғариф Ғүмәр, Сәләх Кулибай, Фәрит Иҫәнғолов һ.б. ижадында осратырға мөмкин. 

## Сығанаҡтар
* Әхмәтйәнов К.Ә. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 1965, 246-сы бит.
* Хөсәйенов Ғ.Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге, Өфө, 2006, 234-се бит.
Самойлов Фёдор Никитич

**Самойлов Фёдор Никитич** (24 апрель 1882 йыл — 13 июнь 1952 йыл) — рус революцион эшселәр хәрәкәте эшмәкәре, большевик.

## Биографияһы
Фёдор Никитич Самойлов 1882 йылдың 24 апрелендә Рәсәй империяһының Владимир губернаһы Гомиленок ауылында туҡыусы ғаиләһендә тыуған.

1903 йылдың яҙынан РСДРП (б) ағзаһы, Үҙәк Комитет ағзалығына кандидат (1922—1923). 1906—1908 йылдарҙа ситса баҫмасылары профсоюзының рәйесе. Партия ҡушаматы — «Архипыч».

1912 йылда Рәсәй Империяһының 4-се саҡырылыш Дәүләт думаһына Владимир губернаһының эшселәр курияһы буйынса депутат итеп һайлана, Думаның большевиктар фракцияһына инә.

Владимир губерна жандарм идаралығы начальнигы Петербургка «аңлы эшселәр фекеренсә, Самойлов улар һанлаған эре берәмәк булып иҫәпләнә. Был аңды уларҙа Самойловтың «Правда» эшселәр гәзитенә ҡағылышлы булыуы нығыта, сөнки уның исеменән гәзиттә эшселәрҙең хәле, уларҙың ихтыяждары, талаптары тураһында яҙыла».

1914 йылдың ноябрендә һуғышҡа ҡаршы эшмәкәрлеге өсөн Думаның башҡа большевик-депутаттары менән ҡулға алына һәм 1915 йылда мәңгелеккә Турухан крайына һөрөлә.

Февраль революцияһынан һуң — Иваново-Вознесенск советы рәйесе.

1917 йылдың 3 апреленән 4 апрелгә ҡараған төндә ул В. И. Ленинды Финляндия вокзалында ҡаршы алғандар араһында була, ә икенсе көнө ул Эшсе һәм һалдат депутаттары Советтарының Бөтә Рәсәй йыйылышында Апрель тезистарын тыңлай.

1919 йылда Украинала хеҙмәт халыҡ комиссары урынбаҫары; Башҡорт АССР-ы хөкүмәте — Башҡортостан Хәрби‑революцион комитеты эргәһендә ВЦИК-тың вәкиле, Башҡорт АССР-ында 1920 йылғы Ғинуар конфликтында ҡатнашыусы. 1920—1921 йылдарҙа — УССР-ҙа хеҙмәт халыҡ комиссары урынбаҫары.

1922—1928 йылдарҙа Үҙәк Комитетынының Истпарт мөдире урынбаҫары. 1932—1935 йылдарҙа Бөтә Союз ҡарт большевиктар йәмғиәте рәйесе урынбаҫары була. 1937—1941 йылдарҙа — Революция Дәүләт музейы директоры.

1941 йылдан — персональ пенсионер. 1952 йылдың 13 июнендә Мәскәү өлкәһенең Кратово ҡасабаһында вафат була.

12-се, 14-17-се партия съездары делегат. РКП(б)-ның Үҙәк контроль комиссияһы ағзалығына кандидат (1922—1923). ВЦИК-тың ағзаһы була.

## Хәтер
Хәҙерге ваҡытта Иваново ҡалаһында трикотаж комбинаты («Самойловский текстиль» ААЙ-ы) һәм бер урам Самойлов исемен йөрөтә.

## Хеҙмәттәре
* Воспоминания. — М.; Л., 1922—1927. — 4 т.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* http://www.hrono.ru/biograf/bio_s/samoylovfn.php, http://pervyisovet.ru/biografii/deputaty_39.html, https://books.google.ru/books?id=JNtKtI49jYoC&pg=PA372&lpg=PA372&dq=Федор+Никитич+Самойлов&source=bl&ots=g-LUdvF02_&sig=SPOBWapguV_vSZdOMfGtxvd73WA&hl=ru&ei=xRNRTpufBOHO4QSjuPGuBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CDoQ6AEwCTgU, http://www.bashvest.ru/articles/16151
Абзац

**Абзац** (немецса — absatz) — текстың бер ҡыҙыл юлдан икенсе ҡыҙыл юлға тиклем булған өлөшө. Абзац тамамланған бер бөтөн фекерҙе белдергән бер йә бер нисә һөйләмдән тора. Әҙәби телдә был төшөнсәгә ҡарата «абзац» тигән һүҙ менән бер рәттән «ҡыҙыл юл» тигән атама ла ҡулланыла. Абзац йәки ҡыҙыл юл һәр ваҡыт бер ни тиклем эстән башлана.
Мәҫәлән, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның «Кәмһетелгәндәр» романы түбәндәге тәүге ике абзац менән башлана.
  Төн. Башҡорт ҡыҙының тәңкәле еләне шикелле, күҙҙең яуын алып, йымылдап торған аяҙ күктә, алтын табаҡтай, тулған ай йөҙә. Таллыҡта һандуғастар сутылдаша. Тирәк башында кәкүк саҡыра. Күләүектә тәлмәрйендәр баҡылдаша. Оло Эйек йылғаһы, үҙенең мәңге шат, шаян йырҙарын һандуғас моңдарына мансып, ҡыуана-көлә бер өҙлөкһөҙ сылтырап аға ла аға. Ағастар, сәскәләр, хайуандар, хатта ҡоштар ҙа йомшаҡ, еләҫ елдән һөйөлөп, көндөҙгө эҫе кәмегәнгә һөйөнөп, байрам итә. Иҫ киткес рәхәт, гүзәл яҙғы төн тышта. Ә өйҙә, Емештәрҙең өйөндә, бөтөнләй икенсе күренеш. Тәбиғәткә нимә?! Кеше яҙмышында уның ҡайғыһы бармы ни! Үҙе гүзәл, мөһәбәт, шат булғас, шул еткән уға.
  Өй эсе ҡараңғы. Кескәй генә тәҙрәләр. Уның да яртыһы ҡарындыҡ менән ҡапланған. Әлегә быялаһы төшмәгән тар күҙәнәктәр аша ҡурғаш таҫма булып һуҙылған ай нурҙары, әлбиттә, өй эсен яҡтырта алмайҙар. Хәйер, бында яҡтылыҡ кәрәкмәй ҙә. Ғаилә йоҡлай: урындыҡтың түрьяғында, иң төптә, ҡаластай ишелеп бер малай ята. Ул — Иштуған. Уға ун ике генә йәш әле. Ләкин ул инде ғаиләнең өмөтө, ышанысы. Үҫер, атаһына иш булыр, ярҙамсы булыр. Уның атаһы Байгилде ағай шулай уйлай. Шуға күрә уға исемде лә Иштуған тип ҡушҡан бит ул. Өс ҡыҙ араһында бер генә малай — бер генә иш.   
  
## Сығанаҡтар
* Әхмәтйәнов К.Ә. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 1965. 5-се бит.
* Хөсәйенов Ғ.Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 2006. 7-се бит.
Акт

**Акт** (латинса — actus — хәрәкәт) — драма әҫәрҙәренең һәм спектаклдәрҙең тамамланған ҙур бер бүлеге, йәғни өлөшө; икенсе төрлө әйткәндә,сәхнә әҫәрҙәре: драма, трагедия һәм комедияның айырым бер бүлеге. Башҡорт һәм татар әҙәбиәтендә драма әҫәренең — пьесаның бындай бүлектәре шаршау тип атала. Башҡорт, татар драматургияһында һәм әҙәбиәт ғилемендә шул өлөштәргә, шаршауҙарға ҡарап, «бер шаршаулы пьеса, өс шаршаулы драма әҫәре» һ.б. тип атау ғәҙәте бар. Мәҫәлән, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Нәжип Асанбаевтың «Рәйсә» драмаһы дүрт шаршауҙан, йәғни дүрт акттан тора.

## Сығанаҡтар
* Әхмәтйәнов К.Ә. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 1965.9, 216-сы биттәр.
* Хөсәйенов Ғ.Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 2006, 11-се, 206-207-се биттәр.
Автоним

**Автоним** — (грекса autos — үҙем һәм onyma — исем) — псевдоним менән яҙышҡан авторҙың ғәмәлдәге, йәғни паспортындағы ысын исем-фамилияһы. Мәҫәлән, Мостай Кәримдең исеме, атаһының исеме һәм фамилияһы — Мостафа Сафа улы Кәримов. Башҡорт шағирҙары Назар Нәжмиҙеке — Назар Нәжметдин улы Нәжметдинов, Муса Ғәлиҙеке — Ғабдрахман Ғәли улы Ғәлиев. Татар шағиры Дәрдмәндтеке — Мөхәммәтзаһир Мөхәммәтсадиҡ улы Рәмиев.

## Сығанаҡтар
* Хөсәйенов Ғ.Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 2006, 8-9сы биттәр
Волленберг Николай Львович

**Волленберг Николай Львович** (1892—1937) — совет разведчигы һәм махсус хеҙмәттәр эшмәкәре, дәүләт хәүефһеҙлеге майоры; Башҡорт АССР-ының Ғәҙәттән тыш комиссияһы рәйесе (1921—1922).  Башҡорт АССР-ының ГПУ — ОГПУ -ның бүлеге начальнигы (1922—1926). Ҡаҙаҡ ССР-ы буйынса СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы ОГПУ тулы хоҡуҡлы вәкиле (1928—1930). Иранда СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы ОГПУ резиденты (1933—1934). Данцигта СССР-ҙың НКВД ГУГБ-ның резиденты (1934—1936).

## Биографияһы
1892 йылда Витебск губернаһындағыДинабург ҡалаһында (хәҙерге Даугавпилс, Латвия) хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуған.

1910 йылдан алып Ҡара диңгеҙ флотында сауҙа судноларында матрос булып хеҙмәт итә. 1914 йылдан Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. 1917 йылдан алып Белоруссияла Ҡыҙыл гвардияны ойоштороусыларҙың береһе, Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1920 йылдан — Могилёв һәм Гомель ЧК-һы рәйесе. 1921 йылдан башлап СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советтары ҡарамағындағы Башҡорт АССР-ның Ғәҙәттән тыш комиссияһы рәйесе. 1922 йылдан алып РСФСР-ҙың НКВД-һы ҡарамағындағы ГПУ — Башҡорт АССР-ында СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы эргәһендәге ОГПУ бүлеге начальнигы.

1926 йылдан Иҡтисад идаралығы начальнигы ярҙамсыһы (ЭКУ), 1927 йылдан СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советтары ҡарамағындағы ОГПУ-ның Көнсығыш бүлеге начальнигы урынбаҫары. 1928 йылдан Ҡаҙаҡ АССР-ында СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советтары ҡарамағындағы ОГПУ-ның тулы хоҡуҡлы вәкиле. 1930 йылдан СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советтары ҡарамағындағы ОГПУ-ның Иҡтисад идаралығы начальнигы урынбаҫары.

1933 йылдан — СССР-ҙың тышҡы разведкаһында резидент һәм Ирандағы СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советтары ҡарамағындағы ОГПУ резидентураһының етәксеһе (полпредство атташе вазифаһы аҫтында). 1934 йылдан Данцигта СССР-ҙың НКВД ГУГБ-ның резиденты (СССР-ҙың вице-консулы вазифаһында Гроднев фамилияһы аҫтында).

1937 йылда Мәскәүҙә ҡаты ауырыуҙан һуң вафат була.

## Наградалары

### Ордендары
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены

### Айырма билдәләре
* Именлек хеҙмәтенең почетлы хеҙмәткәре (1924)
* Именлек хеҙмәтенең почетлы хеҙмәткәре (1932)
* СССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советтары ҡарамағындағы ОГПУ Коллегияһының Маҡтаулы грамоталары
* Наградлау ҡоралы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
* 
* 
* 

## Һылтанмалар
* Волленберг Николай Львович
Автобиография

**Автобиография** — (грекса — autos — үҙем, bios — тормош, grapho — яҙам) — кешенең үҙ тормошо хаҡында яҙғандары.
Әҙәби жанр булараҡ, бындай яҙмалар авторҙың үҙ башынан үткән хәлдәрҙе, тормошондағы айырым хәл-ваҡиғаларҙы сағылдыра. Автобиография яҙыусының үҙ кисерештәре, үҙ баһалары һәм фекерҙәренә таянған булыуы менән биографиянан айырыла. Шуның менән автобиография, жанр булараҡ, мемуар жанрына яҡын тора. Ләкин мемуар автор үҙе шаһит булған кешеләр һәм ваҡиғалар тураһында. Автобиография иһә, күпселек осраҡта мин исеменән һөйләгәнгә күрә, авторҙың үҙе тураһында була. Икенсе төрлө әйткәндә, нәфис әҙәбиәттә автобиография тип яҙыусының үҙ тормошон тасуирлап яҙған әҫәрҙәрен әйтәләр. Мәҫәлән, рус яҙыусыһы Владимир Маяковскийҙың «Мин үҙем», татар шағиры Ғабдулла Туҡайҙың «Иҫемдә ҡалғандар», башҡорт яҙыусылары Мәжит Ғафуриҙың «Тәржемәи хәлем», Дауыт Юлтыйҙың «Автобиография», Рәшит Ниғмәтиҙең «Үҙем тураһында», Зәйнәб Биишеваның «Үткән юлдар, уҙған йылдар...», Мостай Кәримдең «Үҙем тураһында», Назар Нәжмиҙең «Кем уйлаған» тигән яҙмалары шундай автобиографиялар.
Авторҙың үҙ тормошондағы айырым ваҡиғаларға нигеҙләнеп яҙылған әҙәби әҫәрҙәрҙе автобиографик әҫәр тип атайҙар. Бының үрнәктәре булып рус әҙәбиәтендә Лев Толстойҙың «Бала саҡ», «Үҫмер саҡ», «Йәш саҡ», Максим Горькийҙың «Бала саҡ», «Малайлыҡта», «Минең университеттарым» трилогиялары, башҡорт яҙыусыларынан Мәжит Ғафуриҙең «Шағирҙың алтын приискыһында», Сәғит Агиштың «Мәхмүтов», Мостай Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ», Рәшит Солтангәрәевтың «Ауылым минең - яҙмышым минең» автобиографик әҫәрҙәре тора. 
    

## Сығанаҡтар
* Әхмәтйәнов К.Ә. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 1965, 6-сы бит.
* Хөсәйенов Ғ.Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 2006. 8-се бит
Мемуар

**Мемуар** — (французса memoires — иҫтәлек, хәтирә) — автор үҙ исеменән үҙе күргән хәл-ваҡиғалар, кешеләр тураһында һөйләгән иҫтәлектәр яҙмаһы. Мемуарҙы, әҙәби жанр булараҡ, икенсе төрлө хәтирә тип тә йөрөтәләр.
Мемуар факттарҙы тулы килеш һәм дөрөҫ сағылдырыуы менән көндәлек жанрына тартым.
Рус әҙәбиәтенән мемуар жанрына миҫал итеп А. Герцендың «Үткәндәр һәм уйҙар», В. Короленконың «Минең замандаштың тарихы», Илья Эренбургтың «Кешеләр. Йылдар. Тормош» кеүек әҫәрҙәрен килтерергә мөмкин. Башҡорт әҙәбиәтендә мемуар жанрының иң сағыуы һәм күренеклеһе — Әхмәтзәки Вәлиди Туғандың «Хәтирәләр» китабы. Шулай уҡ Сәйфи Ҡудаштың «Хәтерҙә ҡалған минуттар», Мостай Кәримдең «Ғүмер миҙгелдәре» әҫәрҙәре мемуар жанрына ҡарай.

## Сығанаҡтар
* Әхмәтйәнов К.Ә. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 1965, 97-се, 209-210-сы биттәр. 
* Хөсәйенов Ғ.Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 2006, 101-102-се,199-сы биттәр
Ҡара ҡәлғә

**Ҡара ҡәлғә**, йәки **Сев-Берд** () — Рәсәй империяһы ваҡытындағы ҡәлғә,  Әрмәнстандың Гюмри ҡалаһы биләмәһендә урынлашҡан.  XIX быуат  уртаһында 1828—1829 йылдарҙағы рус-төрөк һуғышынан һуң төҙөлгән. Әлеге ваҡытта Гюмри ҡалаһының төп  архитектура һәм тарихи ҡиммәттәренең береһе булып тора.

## Тарихы
1813 йылдан Төркиә сигендә булған Гюмри,  Гөлөстан тыныслыҡ килешеүенә ҡул ҡуйылғандан һуң Рәсәй империяһына тапшырыла. 

Төркиә менән яңы һуғыш ҡурҡынысы булыу сәбәпле рус властары тарафынан Александрополды (1837 йылдан алып 1924 йылға тиклем Гюмри шулай аталған) нығытыуға махсус иғтибар бүленә. Кавказда  рус армияһының баш командующийы  Иван Дибич былай тип яҙа: «төрөктәр менән һуғыш булыу мөмкинлеге арҡаһында ҡәлғә төҙөргә һәм уны мөһим хәрби аванпост кеүек нығытырға кәрәк».

1834 йылда тау түбәһендә ҡәлғәгә нигеҙ һалына, ул ун йылдан артыҡ төҙөлә. Ул ҡара таштан (базальт) торған түңәрәк фортификация ҡоролмаһы була, исемен дә төҫөнә ҡарата алған.  

Ҡырым һуғышында Рәсәй еңелгәндән һуң  Ҡара ҡәлғә беренсе класлы ҡәлғә статусын ала. Үҙ тарихында бер тапҡыр ҙа ул ҡамауға эләкмәй, әммә 1878 йылға тиклем дауам иткән  һуғышта төрөктәр өҫтөнән еңеүҙә  мөһим роль уйнай. Рәсәй Карс һәм Батумила аванпостар алғандан һуң, 1887 йылда Сев.-Берд икенсе класлы ҡәлғә булып квалификациялана һәм  артиллерия снарядтары склады ролен башҡара башлай.

1940 йылдан ҡәлғәнән алыҫ түгел ерҙә 102-се рәсәй хәрби базаһының гарнизоны урынлаша, ул бөгөнгө көнгә тиклем Әрмәнстан ҡораллы көстәренә хәрби ярҙам күрһәтә.

## Хәҙерге статусы
2005 йылда ҡоролманы Рәсәй яғы Әрмәнстан Оборона министрлығы ҡарамағына  тапшыра, һуңынан бизнесмен Айк Айрапетян һатып ала. Уның вафатынан һуң, 2012 йылда ҡәлғәне Баласанян ғаиләһе һатып ала. Әлеге ваҡытта хужаһы булып  Мисак Баласанян тора, ул ҡәлғәне ҡаланың иҫтәлекле урынына әйләндерергә планлаштыра.

## Иҫкәрмәләр
Ғарипов Әхмәтшәриф Хәләф улы

**Ғарипов Әхмәтшәриф Хәләф улы** (2 ғинуар 1929 йыл) — хеҙмәт ветераны. 1949—1984 йылдарҙа Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының экскаватор машинисы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.

## Биографияһы

Әхмәтшәриф Хәләф улы Ғарипов 1929 йылдың 2 ғинуарында Учалы районында тыуған.

1949 йылда армиянан  һуң 20 йәшлек егет Учалы руда ятҡылығын эшкәртеүҙә  хеҙмәт юлын башлап ебәрә.1968 йылдың 13 мартында Учалы тау байыҡтырыу фабрикаһының беренсе сираты сафҡа индерелә. 

Тыуған районы тарихы, шәхестәре тураһында китаптар авторы журналист Рәүеф Насировтың "Руда и люди" тигән китабында Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының тарихына байҡау яһай, һәм унда Әхмәтшәриф Хәләф улы Ғарипов тураһында ла юлдар бар. 1970 йылдың 6 октябрендә  комбинаттың  Башҡортостандың илле йыллығына арналған "Ватанға - 25.000.000 - тонна мәғдән" тигән конкурс йомғаҡтары буйынса митинг үткәрелә. Митингыла Учалы руда ятҡылыҡтарында тәүге эше башлаусыларҙың исемдәре маҡтап телгә алына. Беренсе шартлатыуҙан ер өҫтөнә сыҡҡан руданы тейәп ебәреүсе өс экскаваторсының береһе тап Ә. Ғарипов була  

Уның атаҡлы хеҙмәттәше  *Р.М. Ниғмәтуллин* егерме йәш таусыны заманса техникала эшләргә өйрәнеү өсөн махсус курстарға ебәреп уҡытып алыуҙарын хәтергә төшөрә. Был егерме егет араһында шулай уҡ  Әхмәтшәриф Хәләф улы ла була. 

Почетлы таусы, хеҙмәт һәм һуғыш ветераны *В.Н. Недошивин* үҙенең бригадаһы тураһында, беҙҙең бриагада йөкләмәләрен 107-118 процентҡа үтәй торғайны, тип хәтергә ала. Бригадала унан башҡа Әхмәтшәриф  Ғарипов, Александр Рухлов, Нәжип Мостафин эшләй   .    

Ғарипов Ә.Х. 1984 йылға тиклем комбинатта экскаватор машинисы булып эшләгән.

Намыҫлы хеҙмәте өсөн Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән. Билдәле булыуынса, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены дәүләт һәм йәмғиәт алдында етештереү, фән, мәҙәниәт, әҙәбиәт, сәнғәт, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, дәүләт, ижтимағи һәм башҡа хеҙмәт эшмәкәрлеге өлкәһендә күрһәткән юғары ҡаҙаныштар өсөн бирелгән.

## Шулай уҡ ҡара
* Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Р. Насыров. Руда и люди. - Уфа, 2004.- 344 с.

## Һылтанмалар
Көндәлек

**Көндәлек** — кемдең дә булһа берәүҙең үҙенең эш-ғәмәлдәре, уй-кисерештәре, күргән, ишеткән, ҡатнашҡан хәл-ваҡиғалары тураһында беренсе заттан, мин исеменән, билдәле бер ваҡыт арауығы (көн, аҙна, йыл һ.б.) һайын теркәп барған яҙмалары. 
Үҙҙәренең йөкмәткеләре, жанр тәбиғәттәре һәм вазифалары менән көндәлектәр бер нисә төрлө була:
1)Берәй кешенең үҙе өсөн генә яҙған яҙмалары. Уларҙа автобиографияға тартым ихласлылыҡ, субъективизм, реаль яҡ өҫтөнлөк итә. 
2) Конкрет шәхестең — әҙиптең уҡыусылар өсөн махсус яҙылған көндәлектәре. Уларҙа авторҙың тәржемәи хәле, рухи хәл-торошо тышҡы донъя, ижтимағи күренештәр менән тығыҙыраҡ бирелә, уҡыусы өсөн мөһимерәк мәсьәләләр үҙәккә ҡуйыла, дөйөмләштереүҙәр яһала. Был төр яҙмалар сағыштырмаса үҙаллылыҡтары менән айырылып тора. Автобиографик характерҙағы көндәлектәр — әҙиптәрҙең тормошон, ижад лабораторияларын өйрәнеүҙә, әҙәби процестың асылын, ысынбарлыҡ менән бәйләнешен тикшереүҙә мөһим сығанаҡтаҙрҙың береһе.
Мәҫәлән, рус әҙәбиәтендә Лев Николаевич Толстойҙың, Федор Михайлович Достоевскийҙың, Владимир Галактионович Короленконың көндәлектәре яҡшы билдәле. Башҡорт яҙыусыларынан Сәғит Агиштың, М. Хәйҙең, Башҡортостандың халыҡ шағирҙары Рәми Ғариповтың, Мостай Кәримдең, Рауил Бикбаевтың көндәлектәре донъя күрҙе.     
3) Көндәлек формаһында яҙылған әҙәби әҫәр йә уның бер өлөшө. Бында хикәйәләү авторҙың үҙ исеменән дә, унда ҡатнашыусы төп герой ауыҙынан да алып барылырға мөмкин. Һуңғыһына миҫал итеп Михаил Юрьевич Лермонтовтың «Беҙҙең заман геройы» романынан «Печорин журналы»н күрһәтергә мөмкин. Хикәйәләүҙә көндәлек жанры геройҙың эске донъяһын тулыраҡ асырға, уҡыусы менән яҙыусы диалогын көсәйтеүгә, тәбиғилек иллюзияһын арттырыуға булышлыҡ итә. Рус әҙәбиәте тарихында көндәлек формаһында яҙылған әҫәрҙәр шаҡтай. Николай Васильевич Гоголдең «Аҡылдан яҙғандарҙың көндәлеге», Иван Сергеевич Тургеневтың «Артыҡ кеше көндәлеге», Вера Инберҙың «Өс йыл» әҫәрҙәре шундайҙарҙан.
Үҙенең формаһы һәм стиле менән көндәлек сәйәхәтнамә, хат жанрҙарына яҡын тора, хатта ҡайһы саҡ улар үҙ-ара бәйлнешкә инеп тә китә.     

## Сығанаҡтар
* Әхмәтйәнов К.Ә. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 1965. 84-се бит.
* Хөсәйенов Ғ.Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 2006. 82-се бит.
Эпистоляр әҙәбиәт

**Эпистоляр әҙәбиәт** (грекса epistole — хат) — яҙыусыларҙың, сәнғәт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәренең, ғалимдарының ижтимағи-эстетик әһәмиәткә эйә хаттарынан торған йыйынтыҡ һәм китаптар.
Башҡорт әҙәбиәтендә Мәжит Ғафуриҙең, Сәғит Агиштың, Зәйнәб Биишеваның, Мостай Кәримдең һ.б. хаттары әҫәрҙәр томдарында, йыйынтыҡтарында донъя күрҙе. Уларҙың хаттары үҙ тормоштарын, донъяға ҡараштарын сағылдырған шәхси пландағы документ булыуҙары менән әһәмиәтле.

## Сығанаҡтар
* Әхмәтйәнов К.Ә. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө,1965. 225-се бит.
*Хөсәйенов Ғ.Б. Әҙәбиәт ғилеме һүҙлеге. Өфө, 2006. 218-се бит.
ISO 3166-1

**ISO 3166-1** —  ISO 3166 стандартының илдәр һәм бойондороҡло территориялар атамалары кодтарынан торған өлөшө. Беренсе тапҡыр 1974 йылда  баҫылып сыға. Һәр ил өсөн өс төрлө кодты билдәләй:

* ISO 3166-1 alpha-2, ике хәрефле система, киң ҡулланыла, шул  иҫәптән Интернетта (беренсе кимәл домендарын билдәләү өсөн).
* &nbsp;(инг.)баш., өс хәрефле система.
* ISO 3166-1 numeric, өс цифрлы система, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһында ҡулланылған  статистик бүленешкә тап килә.

## ISO 3166 буйынса кодтар исемлеге

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* ГОСТ 7.67
* ISO 3166-2
* ISO 3166-3
* илдең коды

## Һылтанмалар

* ISO 3166/MA  — Агентство по стандарту ISO 3166.
* Отдел Статистики при ООН — Коды стран и территорий для использования в статистике — включает трехбуквенные и числовые коды.
Кютахья

**Кюта́хья** (Kütahya , ) — хәҙерге Төркиә территорияһындағы иң боронғо ҡалаларҙың береһе. Халҡы — 170 000 кеше (2004 йыл). Шул исемдәге провинцияның баш ҡалаһы.

1912 йылда бында 106 176 төрөк, 6800 грек, 3307 әрмән йәшәгән

Ҡалала һәйкәлдәр бик күп, улар араһында — замок, мәсеттәр, мәҙрәсә, мунсалар, мавзолеҙар, шәхси йорттар.

## Тарихы
Кютахьяға антик гректар нигеҙ һала (бәлки, боронғо грек ҡәбиләһе ионийҙарҙыр), фригийҙар булыуы ла ихтимал. Беҙҙең эраға тиклем 334 йылда ҡаланы Искәндәр Зөлҡәрнәй (Александр Македонский) баҫып ала һәм Котеон (*Kotiaeon*) исемен ҡуша.

Иоанна Малалы мәғлүмәттәре буйынса, Феодосия II батша булған осорҙа (408—450), 443 йылда, Кютахьяның епискобы итеп Кир Панопольский ҡуйыла. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: унан алдағы дүрт епископты халыҡ үлтерә.

1078 йылда Кютахьяны төрөк-һалйоттар баҫып ала, әммә 1097 йылдар тирәһендә ҡала кире Византия составына ҡайтарыла. Төрөктәрҙе византиялылар әллә ни алыҫҡа ҡыумай, шуға ла 1159 йылда Киликияға яһаған хәрби походынан ҡайтып килгән Мануил Комнин армияһына һалйоттар һөжүм итә. Мириокефаль хакимлыҡ иткән осорҙа, в 1176 йылда, гректарҙың еңелеүе төбәктә һалйоттарҙың күбәйеүенә килтерә. 1182 йылда мосолмандар византиялыларҙы ҡаланан бөтөнләй ҡыҫырыҡлап сығара. 1300 йылда Кютахья Гермиян курд бейлегенең баш ҡалаһына әйләнә. 1428 йылда ҡаланы төрөк-ғосманлылар баҫып ала. XVI быуатта керамика изделиеларын етештереү һәм ағасҡа ырып һүрәт төшөрөү буйынса Кютахья Изникҡа (Никея) конкурент була.

1833 йылда Кютахьяны Ибраһим-паша (Мөхәммәт-Ғәли Египетскийҙың аҫрауға алған улы һәм уңы ҡулы) яулай. Әммә Босфор боғаҙына урыҫ десанты килеп туҡтағас, Мөхәммәт-Ғәлигә Кютахия солохон төҙөргә һәм провинцияны азат итергә тура килә.

1850—1851 йылдарҙа Кютахьяға венгр диктатор-эмигранты Лайош Кошут һөргөнгә ебәрелә.

Ғосман империяһы осоронда геноцид осоронда әрмән общинаһы (рәсми ғосман мәғлүмәттәре буйынса 4 мең тирәһе кеше) ҡаланан ҡыуылмаған берҙән бер община була.

1921 йылда Икенсе Грек-төрөк һуғышының иң ҙур алышы тап ошо ҡала территорияһында була, был һуғышта грек армияһы еңә һәм гректар ҡалаға ҡайтып тула. Ә 1922 йылда Думлупынар етәкселегендә төрөктәр еңеү яулай, уның хөрмәтенә ҡалланан әллә ни алыҫ булмаған урынға һәйкәл дә ҡуйылған.

## Билдәле кешеләре
* Абд аль-Вахид
* Элвия Челеби
* Комитас

## Туғанлашҡан ҡалалар
*  Баулы, Татарстан, Рәсәй
*  Печ, Венгрия
*  Аньцин, КНР

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Изображения Кютахьи
* Изображения Кютахьи (2)
* Информация о погоде в Кютахье
Бисмарк манараһы (Люденшайд)

**Люденшайдтағы Бисмарк манараһы** () — манара-һәйкәл (мемориаль колонна), 1901—1902 йылдарҙа Германияның Люденшайд ҡалаһында элекке Германия канцлеры Отто фон Бисмарк хөрмәтенә төҙөлгән. Манара 1965 йылдың йәйендә һүтеп алынған.
## Тарих
Манара (башня) Германияның «тимер канцлеры» Отто фон Бисмарк хөрмәтенә 1901-1902 йылдарҙа Германияның Люденшайд ҡалаһында төҙөлә. 1869 йылдан алып 1934 йылдарға тиклем Германияла һәм донъяның Европа, Африка, Америка һәм Австралия континеты илдәрендә канцлерға арнап 250-гә яҡын манара төҙөлә. Манаралар иленә ҡарап төрлө архитектура стилендә төҙөлгән. Беҙҙең көндәргә тиклем 175 манара һаҡланып ҡалған. Бисмаркка арнап төҙөлгән манара Рәсәйҙең Калининград өлкәһендә лә бар.
## Әҙәбиәт
* Seele, Sieglinde, Mannheim (Archiv Seele): BISMARCK-von SÄULE LÜDENSCHEID (Nordrhein-Westfalen)
** Seele, Sieglinde: der Lexikon Bismarck-Denkmäler, Imhof-Petersberg Verlag, 2005, 258 S.
* von Bismarck, Valentin: Bismarck-u Feuersäulen. Türme (Manuskript unveröffentlichtes); Nr. 62 «Bismarck-i zu Lüdenscheid Feuersäule. W.», 1900—1915, 1937 (im der Alemannia Burschenschaft Archiv, Bonn)
* Des Zeitschriften Bismarck-Bundes; 5. 1907 Jahrgang (Beilage: «Die Bismarck-Feuersäule»)
* Ehrhardt, Max: im des Denkmal In Bismarck — und Auslandes, Verlags Thüringische-Eisenach Anstalt-Leipzig, 1903: 2. Teil, «Die Bismarck-Säule (Architekt Kreis) zu Lüdenscheid (Westf.)»
* Timm, Willy: «nicht Ihre lodern mehr Flammen», Der Märker, 25. 1976 Jahrgang, 2 Heft, 23-26 S.
* Saal, Dieter (Stadtarchiv Lüdenscheid), vom Schreiben 08.03.2002
* Zeitung Lüdenscheider 12.05.1902 vom
* Lüdenscheider 12.05.1902 Wochenblatt vom
* 09 vom Generalanzeiger Lüdenscheider./10.05.1942
* 20 Lüdenscheider Nachrichten vom./21.06.1964

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
*
Бисмарк манараһы (Мюльхайм-ан-дер-Рур)

**Бисмарк манараһы** () — мемориаль башняның бейеклеге 26 м, улРурҙағы Мюльхайм немец ҡалаһында (Төньяҡ Рейн — Вестфалия федераль ерендә) төҙөлгән. Манара Каленберг ҡалҡыулығында, Рур йылғаһының төньяҡ ярында, диңгеҙ кимәленән 70 м бейеклектә урынлашҡан.

## Тарих
1898 йылда Германияның беренсе канцлеры Отто фон Бисмарк вафат була. Ул тере саҡта уның хөрмәтенә граждандар һәм хәрбиҙәр кейемендә, урта быуат рыцарҙары кейемендә бик күп һәйкәлдәр ҡуйыла. 1899 йылда немец студенттары Союзы Бисмарк иҫтәлегенә яңы арихитектура формалы мемориаль монумент проектын төҙөүгә конкурс иғлан итә. Конкурста архитектор Вильгельм Крайстың «Сумерки богов» тигән «Мәңгелек ут» факеллы манараһы еңеп сыға. 1911 йылға тиклем Бисмаркка арнап 58 башня төҙөлә, уларҙың 47-һе — типовой проект буйынса. Манаралар башлыса шәхси иғәнәләр һәм хәйриә ойошмалары аҡсаһына ҡорола.
Мюльхаймда, шулай уҡ башҡа ҡалаларҙағы кеүек, Бисмарк башняһын төҙөү өсөн иғәнә йыйыу иғлан ителә, әммә йыйған аҡсалар етмәй, шуға күрә манараны төҙөргә талап ителгән сумма бары тик табип-офтольмолог Леонард Иоганн Герман (:de: Johann Hermann Leonhard) тарафыан индерелгәс кенә төҙөлөш башланып китә. Төҙөлөш өсөн урынды офтальмологтың ҡатыны Маргарет Штиннестың (de: Stinnes Margarete) туғаны коммерция кәңәшсеһе Герхард Кюнен (de: Küchen Gerhard) һайлай, ул шулай уҡ төҙөлөш эштәре барышын контролдә тота.
Манара 1908 йылда төҙөлә башлай һәм 1909 йылдың 1 апрелендә — Бисмарктың тыуған көнөндә — уны асыу тантанаһы үтә.
Манара төрлө-төрлө тантаналы саралар үткәреү өсөн ҡулланыла, шулай уҡ түләүле күҙәтеү майҙансығы булараҡ та билдәле.
Икенсе донъя һуғышында башня зенит ҡоралдары урынлаштырыу өсөн ҡулланыла, ә һуғыштан һуң, 1956 йылға тиклем Британия армияһының радиотапшырыуҙар станцияһы булып хеҙмәт итә.
1970-се йылдарҙа манараны һүтеп, уның урынында бейек ҡатлы бина төҙөргә булалар, әммә Мюльхайм халҡы араһында йәмәғәт фекерен һорау һөҙөмтәһендә 94 процент ҡала халҡының манараны һүтеүгә ҡаршы сығыуы асыҡлана. 1988 йылда манараны кешеләр йөрөү өсөн яңынан асалар.

## Әҙәбиәт
* Kai Rawe: *Der Bismarckturm. * In: an der Ruhr Geschichtsverein Mülheim : *der Zeugen Stadtgeschichte. Und in an der Ruhr Baudenkmäler historische Mülheim Orte. * Klartext, 2008 Essen, ISBN 978-3-89861-784-0, стр 154—162

## Һылтанмалар
* Страница башни Бисмарка на официальном сайте Мюльхайма-на-Руре
* Страница башни Бисмарка в Мюльхайм-на-Руре на сайте «Башни Бисмарка» 
* 3D-модель башни Бисмарка на Google-3D-models
Бисмарк манараһы (Вупперталь)

**Бисмарк манараһы** () — 22 м бейеклегендәге мемориал. Вупперталь немец ҡалаһында (Төньяҡ Рейн — Вестфалия федераль ерендә). Манара Хардт районында (Вуппер йылғаһының таулы төньяҡ ярында) урынлашҡан.

## Тарих
1898 йылда Германияның беренсе канцлеры Отто фон Бисмарк вафат була. Ул тере саҡта уның хөрмәтенә граждандар һәм хәрбиҙәр кейемендә, урта быуат рыцарҙары кейемендә бик күп һәйкәлдәр ҡуйыла. 1899 йылда немец студенттары Союзы Бисмарк иҫтәлегенә яңы арихитектура формалы мемориаль монумент проектын төҙөүгә конкурс иғлан итә. Конкурста архитектор Вильгельм Крайстың «Сумерки богов» тигән «Мәңгелек ут» факеллы манараһы еңеп сыға. 1911 йылға тиклем Бисмаркка арнап 58 башня төҙөлә, уларҙың 47-һе — типовой проект буйынса. Манаралар башлыса шәхси иғәнәләр һәм хәйриә ойошмалары аҡсаһына ҡорола.
19 октябрь 1907 йылдың 19 октябрендә манара тантаналы рәүештә Эльберфельд һәм Бармен (1929 йылда улар Вупперталь ҡалаһы составына инә) ҡалалары сигендәге ҡалҡыулыҡта асыла. Манараға 1907 йылдың 1 апрелендә Эльберфельд ҡалаһы муниципалитетының ҡала төҙөлөшө мәсьәләләре буйынса кәңәшсеһе тарафынан нигеҙ ташы һалына. Манара асылған сағынан башлап күҙәтеү майҙансығы булараҡ файҙаланыла.
1991 йылда башня дәүләт тарафынан һаҡ аҫтына алына, ә 2005 йылда ул реставрациялана. Манараға менеү бушлай. Унан Вупперталь йылғаһы һәм уның үҙәненә матур куренеш асыла

## Һылтанмалар
* 3D-модель башни Бисмарка на Google-3D-models
* Страница башни Бисмарка в Вуппертале на сайте «Башни Бисмарка»
Бисмарк манараһы (Бохум)

**Бисмарк манараһы** () — 34 м бейеклегендәге мемориал. Бохум немец ҡалаһы(Төньяҡ Рейн— Вестфалия федераль ерендә). Диңгеҙ кимәленән 119 м бейеклектәге ҡалҡыулыҡта, ҡала паркында, урынлашҡан.

## Тарих
1898 йылда Германияның беренсе канцлеры Отто фон Бисмарк вафат була. Ул тере саҡта уның хөрмәтенә граждандар һәм хәрбиҙәр кейемендә, урта быуат рыцарҙары кейемендә бик күп һәйкәлдәр ҡуйыла. 1899 йылда немец студенттары Союзы Бисмарк иҫтәлегенә яңы арихитектура формалы мемориаль монумент проектын төҙөүгә конкурс иғлан итә. Конкурста архитектор Вильгельм Крайстың «Сумерки богов» тигән «Мәңгелек ут» факеллы манараһы еңеп сыға. 1911 йылға тиклем Бисмаркка арнап 58 башня төҙөлә, уларҙың 47-һе — типовой проект буйынса. Манаралар шәхси иғәнәләр һәм хәйриә ойошмалары аҡсаһына төҙөлә.
Бохум башняһы 1909 йылдын мартында ҡала мэры Хюннебек инициативаһы буйынса төҙөлә башлай. Манара Бреслау ҡалаһы архитекторы Альберт Фрайбе проекты буйынса төҙөлә, уның проекты 1908 йылда иғлан ителгән конкурста ҡатнашҡан 650 дәғүәсе проекттары араһынан һайлап алына. Манараны төҙөү өсөн 95 000 марка бүленә.
Манара тантаналы рәүештә 1910 йылдың 6 октябрендә асыла. Манара башында мәңгелек ут һауыты ҡуйыла. Был һауыт 1988 йылда һүтелә һәм хәҙер манаранан йыраҡ түгел урынлашҡан паркта тора. 1983 йылда манарала оҙайлы ремонт эштәре башлана. Ремонттан һуң манара 2001 йылдың 29 июнендә яңынан асыла
Бохумдың Дальхаузен районында 1902 йылда тағы бер 13 м бейеклегендәге Бисмарк манараһы асыла, әммә Икенсе донъя һуғышында манара емерелә.

## Һылтанмалар
* Страница башни Бисмарка на официальном сайте города Бохум 
* Страница башни Бисмарка в Бохуме на сайте «Башни Бисмарка» 
* 3D-модель башни Бисмарка на Google-3D-models
ISO 3166-3

**ISO 3166-3** — ISO 3166 стандартының юҡҡа сыҡҡан илдәр атамалары кодтарынан торған өлөшө. Беренсе тапҡыр  1999 йылда  баҫыла.

Әгәр 1974 йылдан  һуң илдәр:

* башҡа илгә ҡушылһа (мәҫәлән, ГДР   ГФР-ға)
* тарҡалһа (мәҫәлән, Чехословакия)
* атамаһын үҙгәртһә  (мәҫәлән, Үрге Вольта), 

уларҙың ҡыҫҡартмалары ISO 3166-1-нән һыҙыла һәм, ике хәреф өҫтәп, ISO 3166-3-кә индерелә. 

## Иҫкергән ISO 3166-1 alpha-2  кодтары

## Иҫкәрмәләр

## Яңыртылыуҙары
Стандарт беренсе тапҡыр баҫылып сыҡҡандан һуң  6 өҫтәмә/үҙгәреш индерелә:

# ISO 3166-3 Newsletter I-1 — 2002-11-15
# ISO 3166-3 Newsletter I-2 — 2002-11-22
# ISO 3166-3 Newsletter I-3 — 2003-07-23
# ISO 3166-3 Newsletter I-4 — 2006-09-26
# ISO 3166-3 Newsletter I-5 — 2006-12-01
# ISO 3166-3 Newsletter I-6 — 2011‑03‑14  (2013‑02‑06 ҡабулителгән төҙәтеү менән)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* ISO 3166-1
* ISO 3166-2
* Илдең коды
Бисмарк манараһы (Кальштадт)

**Бисмарк манараһы** () бейеклеге 497 м булған Петерскопф тауында урынлашҡан. Манара Пфальцтағы урмандың көнсығыш сиктәрендәге Хаард тауҙарына ҡараған Петерскопф тауында, Кальштадт муниципалитеты биләмәһендә (Рейнланд-Пфальц федераль ерендә) тора.

## Тарих

Империя канцлеры Отто фон Бисмарк хөрмәтенә бағышланған монументты төҙөүҙе планлаштырыу 1896 йылда Драхенфельс-клубы тарафынан башлана һәм монументты төҙөү 1901—1903 йылдарҙа Карлсруэ ҡалаһы архитекторы Фридрих Кунст етәкселегендә тамамлана.

1925 йылда, мәктәп уҡыусылары манараға күтәрелгән саҡта манараның бетон түбә түшәме селпәрәмә емерелә. 1928 йылда француздар тарафынан ватылған барельеф яңынан тергеҙелә. иИкенсе донъя һуғышында манараға ике бомба эләгә.

Унда беренсе реставрация 1949 йылда Драхенфельс-клубы һәм урындағы һәйкәлдәрҙе һаҡлау йәмғиәте тарафынан үткәрелә. 1973/74 йылдарҙа артабан реставрация эштәре дауам ителә, был ваҡытта манарала клуб ҡапҡа һаҡсылары йәшәй. Архитектура ҡомартҡыһы булараҡ манара 1986 йылдан алып һаҡлана.

## Тасуирлама

Манара сыбар ҡомташтан төҙөлә. Уның майҙаны 16, 7х14 м² һәм өс секцияға бүленгән.

Түбәнге секцияға 15 аҙымлы тышҡы баҫҡыс буйынса күтәреләләр, баҫҡыстар түбәнге секцияның күҙәтеү майҙансығына табан уңдан һәм һулдан алып бара. Икенсе ҡаттың күҙәтеү майҙансығы 20 аҙымдан һуң шулай уҡ манараның тышҡы яғында урынлашҡан. Өсөнсө баҫҡыс манара эсендә, ул 30 м бейеклегендәге өсөнсө күҙәтеү майҙансығына алып бара. Бынан диңгеҙ кимәленән 400 м түбән ятҡан Үрге Рейн уйһыулығының панорамалы күренеше асыла.

## Тауҙа йүгереү спорты
Бисмарк манараһы торған Петерскопф тауы *Бад Дюркхаймер* тау трассаһының өлөшө итеп октябрҙә һанала башлай, трассаның 8700 метры оҙонлоғо 510 м бейеклектәге текә битләүҙәрҙә ята һәм Пфальцтың иң оҙон һәм иң бейек тауҙа йүгереү сегменты булып тора.

## Иҫкәрмәләр
Бисмарк манараһы

**Бисмарк манараһы** — манара-һәйкәл,  Германияның «тимер канцлеры» Отто фон Бисмарк хөрмәтенә төҙөлгән. 1869 - 1934 йылдар осоронда яҡынса 250 манара төҙөлә. Дүрт ҡитғала: Европа, Африка, Америка , Австралияла - Бисмарк манараһы төрлө архитектура стилдәрендә төҙөлә. 175 манара беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған.

## Рәсәйҙә Бисмарк манаралары
Бисмарк манараларының емереклектәренең икеһе Рәсәйҙең Калининград өлкәһендә  һаҡланып ҡалған — Красная горка/Маевка  ҡасабалары менән йәнәш Черняховскийҙа һәм Горино ҡасабаһында (Төньяҡ Бисмарк манараһы) Неман менән йәнәшә.

Черняховскийҙәге  манараның яҡынса күрһәткесе:

* Бейеклеге 15 м
* Асылыу ваҡыты: 7 сентябрь, 1913 йыл
* Материалы: суйырташ

Горино манараһының күрһәткестәре:

* Бейеклеге: 23 м
* Асылыуы: 17 август, 1912 йыл
* Материалы: кирбес, юнылған гранит ташы менән көпләнгән

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Сайт о башнях Бисмарка с подробной информацией по многим башням
* Башни Бисмарка - прошлое и настоящее
* Башни Бисмарка. Северная башня Бисмарка
* Башни Бисмарка в Калининградской области на сайте «Калининградская область: следы прошлого»
* Башни Бисмарка - народные памятники "железному канцлеру". Репортаж Deutsche Welle
Штокбург һарайы (замогы)

**Штокбург һарайы (замогы) ** () — боронғо һарайҙың (замоктың) емереклектәре диңгеҙ кимәленән 1074,4 м бейеклектә торған убала, Германияның Баденвайлер (Баден-Вюртемберг) һәм Мальсбург-Марцелль ҡалалары араһында, урынлашҡан.

## Әҙәбиәт
* Bertram Jenisch: Stockburg. In: Zettler Alfons, Thomas Zotz: im Die Breisgau Burgen mittelalterlichen. II Band: A Südlicher Halbband Teil-Thorbecke Jan Verlag K., 2009 Ostfildern, , 61-63 S..
* Friedrich-Wilhelm Krahe: deutschen Mittelalters Burgen des — Grundriss-Lexikon. Sonderausgabe. Flechsig Verlag, 2000 Würzburg, , 588 S..
* Werner Meyer: bis Burgen A von Z — Regio Burgenlexikon der. Ден Burgenfreunden Herausgegeben beider Basel Anlass ihres von 50 aus-jährigen Bestehens. Druckerei Klingental, 1981 Basel, 35 S..
* Karlheinz Beyerle: Der Stockberg Ringwall auf dem : der Anlage kulturgeschichtlichen einer Deutung Versuch. In: Malsburg-Marzell — im Südschwarzwald Spurensuche eine, Gemeinde herausgegeben Malsburg von der-Marzell, 1995, 45-47 S..
* Franz Kraus Xaver: Großherzogthums Baden Die des Kunstdenkmäler, und Leipzig Tübingen, 1901, Fünfter Band — Kreis Lörrach; 66-67 S..
* Adolf Müller Christian: II. Und Badenweiler Umgebung seine. In: Das Markgräflerland, 1973, und Burgen Sonderheft Schlösser, 24-39 S.; S. Stockburg 27-28 zur.
* Willi Werth: Burgen zu Berichtigungen Schlösser und, 1973 Sonderheft. Zu: vom Bericht Planskizze Stockberg Badenweiler bei und. In: Das Markgräflerland, 1975 Heft 1/2, 128—129 S..

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Баден замогы

**Баден һарайы (замогы)** () — боронғо һарайҙың (замоктың) емереклектәре Германияның Баденвайлер (Баден-Вюртемберг федераль ерендә) ҡалаһы үҙәгендәге диңгеҙ кимәленән 454,6 м бейеклектә торған убала урынлашҡан. Ул халыҡ араһында Бадин замогы йәки Баденвайлер замогы булараҡ та билдәле.

## Әҙәбиәт
* Gustav Faber: Badenweiler — Stück Grund Italien deutschem Ein damarukam. Karl Verlag Freiburg Schillinger, 2. 1981 Auflage, .
* Arthur Hauptmann: und jetzt Burgen einst. Gebieten Südbaden in Burgruinen Burgen angrenzenden und und. Des Verlag Südkurier, 1984 Konstanz, , 132—135 S..
* Johannes Helm: Auf verwehten Spuren — Zeit das römischer Badenweiler von Kurbad ein durch Spaziergang zu — in Badenweiler römische Badruine — Schwitzbad — Quellheiligtum — Kaltwasserbecken. In: Hebelbund (Hrsg.): Die Markgrafschaft. Geschichte Beiträge aus, Wirtschaft Kultur des Markgräflerlandes und. Des Monatszeitschrift Hebelbundes. 1957 Jahrgang. 7 Heft. 1957 Müllheim, 4-7 S..
* Ehrenfried Kluckert: im Breisgau und Burgen Markgräflerland im. Donzelli-Kluckert, 2000 Bremgarten, .
* Friedrich-Wilhelm Krahe: deutschen Mittelalters Burgen des — Grundriss-Lexikon. Sonderausgabe, Verlag Flechsig, 2000 Würzburg, , 90 S..
* Max Miller, Taddey Gerhard: der Handbuch historischen Stätten Deutschlands. 6 Band. Baden-Württemberg. 1965 Stuttgart.
* Wagner Heiko: Theiss-Oberrhein Burgenführer. 66 Karlsruhe Basel von Burgen bis. Theiss, 2003 Stuttgart. .
* Karl Seith: 19 des Schlosses Badenweiler Belagerung Einnahme am und. Mai 1633. In: Das Markgräflerland, 4.1929 Heft/30, 121—122 S. Freiburg Digitalisat der UB.
** Karl Seith: bis an der zum Übergang Herrschaft die Burg und Baden Markgrafschaft Geschichte i Wandel Badenweiler im.J. 1503. In: Das Markgräflerland, 1/1961 Heft, Digitalisat S. Freiburg 73-83 UB der
* Ernst Scheffelt: und Der Schlosses Badenweiler Zerstörung Krieg holländische die des. In: Die Markgrafschaft, 8/1965 Heft, 4-5 S..
* Karl-Bernhard Knappe: Burg Badenweiler. Geschichte Aspekte ihrer, In: Das Markgräflerland, Heft 2/1994, 70-96 S..
* Adolf Müller Christian: II. Und Badenweiler Umgebung seine. In: Das Markgräflerland, 1973, und Burgen Sonderheft Schlösser, 24-39 S..
* Bader Josef: 's Markgrafenland Spaziergang durch'. In: und Badenia Volk oder das badische Land, und Geschichte für Zeitschrift Landeskunde eine vaterländische, 3. Jahrgang, 1844 Karlsruhe, 79-113 S.; s Baden Burg zur. 101—113 S.. Google Buchsuche in der online
* Stefan King: Baden Burgruine, Badenweiler. Des Nordwand Kernbaus. Bauforschung Ergebnisse der. In: im Breisgau Burgen. Burg überregionalen Aspekte Herrschaft Vergleich und von im. Erik von Herausgegeben Beck, Eva-Butz Maria, Strotz Martin, und Zotz Alfons Thomas Zettler, Jan Thorbecke Verlag, Ostfildern, 2012, 349—354 S..
* Eva-Maria Butz: Badenweiler (FR). In: Zettler Alfons, Thomas Zotz: im Die Breisgau Burgen mittelalterlichen. II Band: A Südlicher Halbband Teil-Thorbecke Jan Verlag K., 2009 Ostfildern, , 47-71 S..
* Franz Kraus Xaver: Kunstdenkmäler Baden Großherzogthums Die des. Band 5: Kreis Lörrach. Tübingen/1901 Leipzig, 67-73 S..

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
*
Хойтельбек виллаһы

**Хойтельбек виллаһы** () — Германияның Изерлон ҡалаһында (Төньяҡ Рейн -Вестфалия федераль ерендә) 1924—1926 йылдарҙа кирбестән төҙөлгән айырым ҙур йорт. Бина немец архитекторҙары Карл Густав Бензель һәм Иоганн Кампс проекты буйынса төҙөлгән. Йорт эшҡыуар Отто Хойтельбек һәм уның ғаиләһе өсөн төҙөлә. Хәҙерге көндәрҙә Германияның архитектура ҡомартҡыһы булып тора.

## Әҙәбиәт
* 
* Schäfer, Jost: Villa Iserlohn Architektenteam Heutelbeck vom Bensel Die in/aus Hamburg in und der Kamps Architektur die Zeit // Westfalen Denkmalpflege in-Lippe. — 1996, 70-74 S..

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
*