Зигмунд Фрейд

**Зи́гмунд Фрейд** (, МФА: ; тулы исеме **Сигизмунд Шломо Фрейд** , ; 6 май 1856 йыл, Фрайберг, Австрия империяһы — 23 сентябрь 1939 йыл, Лондон) — Австрия психологы, психиатр һәм невролог.

Зигмунд Фрейд психоанализға нигеҙ һалыусы тип һанала, ул XX быуатта . психологияға, медицинаға, социологияға, антропологияға, әҙәбиәткә һәм сәнғәткә һиҙелерлек йоғонто яһаған Уның теориялары менән ҡыҙыҡһыныу бөгөн дә һис кәмемәй.

Фрейд ҡаҙаныштарынан иң мөһимдәре — психиканың өс компонентлы моделдән тороуын асыу, шәхестең психосексуаль үҫешендә специфик фазаларҙы билдәләү, эдип комплексы теорияһын булдырыу, психикала һаҡлағыс механизмдар булыуын табыу, «аңһыҙҙан» төшөнсәһен психика менән бәйләү, трансфер һәм контр-трансферҙы асыу,  ирекле ассоциациялар ысулын һәм төш юрауҙы{/9 } терапевтик методикаларҙа ҡулланыу.

Фрейдтың психологияға йоғонтоһо бәхәсһеҙ булһа ла, күп тикшеренеүселәр уның хеҙмәттәрен аҡыллы алдаҡсылыҡ тип һанай.

Үҙ ғүмерендә Фрейд бик күп фәнни хеҙмәттәр яҙған — тулы йыйынтығы 24 том тәшкил итә. Медицина докторы, профессор, Кларк университетының хоҡуҡ буйынса почётлы докторы, членом Лондон король йәмғиәтенең сит ил ағзаһы, Гёте премияһын алған, Француз психоаналитик йәмғиәтенең и Британия психологик йәмғиәтенең , Америка психоаналитика ассоциацияһының почётлы ағзаһы.

## Биографияһы

### Бала сағы һәм йәшлеге
Зигмунд Фрейд 1856 йылдың 6 майында Моравиялағы Фрайберг ҡалаһында тыуған (ул саҡта Австрияға ингән). Ул тыуған урам— Шлоссерграссе — хәҙер уның исемен йөрөтә. Исемен олатаһы иҫтәлегенә ҡушҡандар. Ата-әсәһе Германиянан сыҡҡан йәһүдтәр. Фрайбергта Зигмундҡа 3 йәш тулғанса йәшәйҙәр, 1859 йылда Үҙәк Европала индустриаль революция арҡаһында атаһы фәҡирлеккә төшә .

Ғаилә Лейпцигҡа күсеп бер йыл йәшәгәс, Венаға китә. Зигмунд күсенеп йөрөүҙе ауыр кисерә, сөнки атаһының тәүге ҡатынынан ағаһы Филипп менән бик дуҫ булалар. . Йәмғиәттең иң түбән ҡатламдары араһында йәшәп, бер аҙ эштәре юлға һалынғас, арыуыраҡ төбәккә урынлашалар. Әммә артыҡ мантып та китә алмайҙар. Зигмунд шул ваҡыттарҙа әҙәбиәт менән мауыға башлай. .

Өйҙәге әҙерлеге һәм тәбиғи һәләттәре Зигмунд Фрейдҡа 9 йәшендә, тейешле ваҡыттан бер йыл алға, гимназияға инергә мөмкинлек бирә. 8 баланан бер Зигмундҡа кәрәсин лампа һәм хатта айырым бүлмә биреп ҡуялар, башҡалар уға ҡамасауламаҫҡа тейеш була Егет әҙәбиәт һәм философия менән мауыға — Шекспирҙы, Кантты, Гегелде, Шопенгауэрҙы, Ницшены уҡый, немец телен камил белә, грек телен һәм латынь өйрәнә, француз, инглиз, испан һәм итальян телдәрендә иркен һөйләшә.

Гимназияны бик уңышлы тамамлап, Зигмунд ниндәй һөнәр һайлауҙы хәл итә алмай бер була— антисемит кәйефтәр ҙә йоғонто яһай, йәһүдтәргә  коммерция, сәнәғәт, юриспруденция һәм медицина рөхсәт ителә . Гётеның «Тәбиғәт» тигән эссеһын уҡығанды ишетеп әҫәрләнеп, Зигмунд медицина факультетын һайлай. Медицинаны яратмаһа ла ошо һөнәрҙе һайлап, ул бер ваҡытта ла үҙен ысын врач тип һанамаған

### Һөнәри үҫеш

190px Фрейд тыуған йорт (Пршибор, Моравия, Чехия)

175px Фрейд әсәһе Амалия (1872) менән

1873 йылда 17 йәшлек Зигмунд Фрейд Вена университетының медицина факультетына уҡырға инә. Милләтенә бәйле ҡыйырһытыуҙарға ла осрай. Ул бындай күренештәргә бирешмәҫкә өйрәнә, рухын нығыта.

Анатомияны һәм химияны өйрәнә, әммә физиолог һәм психолог , . лекцияларын яратып тыңлай.

1881 йылда Фрейд имтихандарын бик уңышлы тапшырып, доктор ғилми дәрәжәһен ала,әммә Брюкке ҡулы аҫтында эшләүен дауам итә, сөнки ғилми эш менән шөғөлләнергә өмөт тота. . Әммә уҡытыусыһы уға икенсе эш һайларға кәңәш итә, сөнки уның фәҡирлеген белә. Фрейд уны тыңлай. Етмәһә, шул ваҡытта Марта исемле ҡыҙға ғашиҡ була. Ҡыҙ бай йәһүд ғаиләһенән була.


137px 160px Фрейдҡа йоғонто яһаған уҡытыусылар —  (һулда) һәм  (уңда)


Төрлө дауаханаларҙа, төрлө ауырыуҙар менән эшләй.

### Кокаинды өйрәнеүе

1884 йылда Фрейд кокаин тураһында яҙмаларға осрай. Уның имештер файҙаһы булғанлығын һынап ҡарар өсөн үҙе лә, ҡатыны ла кокаин ҡулланалар. Ауыртыуҙы баҫа, ҡеүәт өҫтәй тип бик маҡтап яҙып сыға. Хатта дуҫын шуның менән дауалап маташа. Әммә Европала бик ҡурҡыныс эҙемтәләре барлығын белеп ҡалып, шау-шыу күтәрәләр.

Әммә Фрейд кокаинды хирургик операцияларҙа ауыртыуҙы баҫа торған матдә итеп ҡулланыуҙы дауам итә. Мәҡәләләр баҫтыра.
1887 йылда фән тулыһынса кокаиндың зарарын фаш итә. Фрейд үҙе был ваҡытҡа кокаинға өйрәнгән була, уның ауыр эҙемтәләрен кисерә. Уның үҙе тирәһендәгеләрҙе лә кокаинға өйрәтеүен нәфрәт менән яҙалар.

### Психоанализдың барлыҡҡа килеүе

1885 йылда Фрейд Парижға врач-психиатр Жан Шаркола белемен камиллаштырырға барырға ҡарар итә. Ул конкурстан уҙыуға өлгәшә.


263px Ж. Шарко демонстрирует метод гипнозапри работе с «истерической» пациенткой

Шарко истерияны өйрәнә һәм дауалай.
Парижда Фрейд невропатологияны мауығып өйрәнә.

13 сентябрҙә Фрейд Марта Бернейға өйләнә, уларҙың 6 балаһы тыуа — Матильда (1887—1978), Мартин (1889—1969), Оливер (1891—1969),  (1892—1966), Софи (1893—1920) һәм Анна (1895—1982).
}


179px Д-р. Йозеф Брейер, способствовавший зарождению психоанализа


## Фәндәге ҡаҙаныштары

Фрейд ҡаҙаныштарының иң мөһимдәре — психиканың өс компонентлы моделдән тороуын асыу, шәхестең психосексуаль үҫешендә специфик фазаларҙы билдәләү, эдип комплексы теорияһын булдырыу, психикала һаҡлағыс механизмдар булыуын табыу, «аңһыҙҙан» төшөнсәһен психика менән бәйләү, трансфер һәм контр-трансферҙы асыу, ирекле ассоциациялар ысулын һәм төш юрауҙы терапевтик методикаларҙа ҡулланыу.

Фрейд мәктәп йылдарында уҡ физиология һәм психология фәндәре менән ҡыҙыҡһына. Беренсе ғилми хеҙмәттәрен хайуандар физиологияһы лабораторияһында эшләгәндә үк яҙа башлай. Психология фәненә күсеүе һәм ошо фән яҫылығында концепциялар төҙөүө ҡайһы бер ғалимдарҙың нерв ауырыуҙарың (невроздарҙы) гипноз ысулы менән дауалау тәжрибәһенә нигеҙләнгән була. Фрейд төрлө психоздарҙы дауалағанда индивидтың уҙған ғүмерөндә булған конфликттарға бәйләп эш итергә кәрәклеген иҫбатлай. Кешенең төш күреү кеүек күренештәрен дә ул уларға тиклем булған конфликттар нәтижәһе тип ҡарай. Фрейд, кеше аңының ике ҡаттан торғанлығына иғтибар итеп, уның төп, хәл иткес хеҙмәтен аң төпкөл аң (подсоз- нательное) ҡатына тағарға тырыша. Фрейдтың теорияһы буйынса, кеше үзенең танып белеү процессында предмет һәм күренештәрҙең аҫылын, төшөнөүҙә өҫтөнлөктө аңлы рәүештә эш итеүгә түгел, бәлки стихиялы рәүештә, төпкөл аңдың «ҡушыуы» буйынса эш итеүгә бирә.

Фрейд тәғлимәттәрендә ҙур урын сексуаль факторға бирелә. Уның ҡарашы буйынса, кешенең барлыҡ эштәренең нигеҙен сексуаль дәрт, сексуаль теләк тәшкил итә. Һәм, Фрейдса, кеше был нәмәне үҙе һиҙмәй генә йәшәргә лә мөмкин (тимәк, Фрейдтның «асышына» ышанырға ғына кәрәк). Фрейд кешенең сексуаль теләгенең айырым бер өлкәлә (әйтәйек, сәйәсәттә, сәнғәттә, әхләктә) уның конкрет эшсәнлеккә әүерелеүен сублимация тип атай. Фрейд үҙенең теорияһын күп төрлө яңы терминдар, төшөнсәләр ҡулланыу юлы менән иҫбатларға тырыша. Уның хеҙмәттәрендә ҙур урын либидо төшөнсәһенә бирелә. Был төшөнсә яңынан ана шул енси (сексуаль) теләкте атау өсөн ҡулланыла. «Эдип комплексы» (Эдипов комплекс)төшөнсәһе кешеләрҙең, әйтәйек, тыумыштан ук үҙҙәренең ата-әсәләренә ҡарата енси теләк менән «йәшәүҙәрен» аңлатырға тейеш була. "Гомумән, Фрейд медицина фәненә ҙур яңылыҡ һәм, үҙенә күрә, асыш алып килә.

**[[Фрейдизм]]** — психоанализ нигеҙендә кешеләрҙе дауалау, уларҙы психик ауырыуҙарҙан ы ысулдарын туплаған табиби йүнәлеш. Ләкин Фрейд, философ булараҡ, ошо фән тарихына буталсыҡ, эске ҡаршылыҡлы уйҙырмаларға ҡоролған теория авторы булып кереп ҡала.

### Зигмунд Фрейд тураһында китаптар

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## Мәҙәниәттә сағылышы

### Әҙәбиәт һәм кинематограф
Фрейд бер нисә мәртәбә әҙәби әҫәрҙәрҙә телгә алына. Ғалим булараҡ Ирвинг Стоундың  «Страсти ума» (1971),Эдгар Доктороуһың  «Рэгтайм» (1975) ,  Д. М. Томастың «Белый отель» (1981), Ирвин Яломаның  «Когда Ницше плакал» (1992), «Убийство по Фрейду» (2006) , Джед Рубенфельда ның «Маленькая книга» (2008),  Селден Эдвардстың «Венский треугольник» (2009). З. Фрейд һәм уныү теорияһы рәсәй һәм АҠШ яҙыусыһы Владимир Набоковҡа ҙур йоғонто яһай. Набоковтың бик күр романдырында психоанализды нигеҙләүсенең әоҡонтоһо һиҙелә, миҫал өсөн «Лолита» романында инцест күренеше фрейд аңлатмаһында бирелә
.

«Лолита»нан башҡа Набоковтың башҡа әҫәрҙәрендә лә психоанализ эҙҙәре сағылыш таба. Миҫал өсөн, *The Talking Cure: Literary Representations of Psychoanalysis*  китабының авторы инглиз теле профессоры Джеффри Берман (), «яҙыусының артынан эйәреп йөрөүсө күләгә кеүек, Фрейд Нобоков тормошонда төп урынды алып тора» тип яҙа
.

Фрейд бер нисә тапҡыр драматик әҫәрҙәрҙеү геройына әйленә, миҫал өсөн «Истерия» (1993) (Терри Джонсон), «Лечения беседой» (2002)(Кристофер Хэмптон), «Дикобраза» (2008) (Мерин), «Последний сеанс Фрейд» (2009) (Гермайн Марк).
Ғалим бик күп телесериалдар һәм кинофильмдар персонажына әйләнә, IMDb каталогы буйынса тулы исемлегендә 71 картина.

### Музейҙар һәм һәйкәлдәр

210px «Төш күреүгә аңлатма биреү» (2000 йыл)100 йыллыҡҡа иҫтәлекле аҡса

 Шул исемдәге купюра

Фрейд ҫтәлегенә Лондонда, Венала һәйкәлдәр ҡуйылған. Австрияла уның портретые аҡсаға куялар. Фрейд иҫтәлеген һаҡлаған бер нисә музей бар. Санкт-Петербургта төш күреү музейы 1999 йылда асыла «Төш күреүгә аңлатма биреү» китабының 100 йыллығына асыла.
Зигмуна Фрейдтың төп музейы Венала эшләй. Музейҙа ҡалимдың ҡулъяҙмалары, китапханаһы һаҡлана
.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Фрейдизм
* Психоанализ
* Психология

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
* 
* Гыйззәтов К. Т., Философия: 2 китап. 1 нче китап: Кыскача философия тарихы. Философиянең нигеҙ проблемулары: Югары уку йорты өчен дәреслек.

## Һылтанмалар
* 
* 
* 
* 
*  
*  
*  
* Виртуальная выставка: «Зигмунд Фрейд. К 155-летию со дня рождения»