open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бөрйәнйылға

**Бөрйәнйылға** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 126 кеше.
Почта индексы — 453677, ОКАТО коды — 80206828002.

## Тарихы
И. Н. Голубцов төҙөгән «Башҡортостан 1730—1750 йылдарҙа» карта һыҙмаһында билдәләнгән булған. Ауыл халҡы Вәли ауылынан күсенеп ултырған (Һаҡмар йылғаһы  буйлап Ҡыуат ауылынан аҫтараҡ). Ауыл аша Ырымбур — Верхнеурал Ям юлы үтә. Тимәк, XVIII быуаттың башында ауыл ғәмәлдә булған. Малсылыҡ һәм һунар менән шөғөлләнгәндәр.

1930 йылда ауыл халҡы Салауат колхозына берләшә. 1947 йылдан алып Салауат исемендәге сәнәғәт артеленең урман участогы итеп үҙгәртелә. төп йүнәлеш — ағас һәм пиломатериалдар әҙерләү.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Бараҡал ҡушылдығы Бөрйәнйылға йылғаһы янында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 74 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ишбирҙе): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 115 км
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Үрге Таһир

**Үрге Таһир** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 140 кеше.
Почта индексы — 453663, ОКАТО коды — 80206852008.
 
## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 65 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Темәс): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибәй): 110 км

## Билдәле шәхестәре
* Абдулла Сурағолов — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында 14-се Башҡорт атлы полкының поход старшинаһы, подпоручик.

## Иҫкәрмәләр
Үрге Яйыҡбай

**Үрге Яйыҡбай** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 415 кеше.
Почта индексы — 453657, ОКАТО коды — 80206840002.

## Тарихы
1786 йылдан ике Яйыҡбай ауылы билдәле. Уларҙың хәҙерге ваҡытта ла ике исеме бар — Нуғай һәм Яйыҡбай. Профессор Ә. З. Әсфәндиәров фаразлауынса, Нуғай исеме Бөрйән ырыуы башҡорттарының ырыу-ара исеме менән бәйле. Икенсе исеме йорт старшинаһы *Яйыҡбай Мырҙаҡов* (1739—1817) хөрмәтенә бирелгән. Уның улы Сәғәҙәт Яйыҡбаев (1775—1855) зауряд-яҫауыл булып хеҙмәт итә. Сәғәҙәттең ике улы булған: Әхмәтулла һәм Зәйнәғәбдин (уның улы Ғәтиәтулла, ейәне — Ғәйнетдин), Хөснөтдин, Сәйфитдин һәм Мөхәмәтҡол. Әбйәлил районының Үрге һәм Түбәнге Әбдрәш (йорт старшинаһы Әбдрәшит Араповтың исемен йөрөтә.) ауылдары менән туғанлыҡ мөнәсәбәттәр булыуы билдәле.

Ике ауылда 1795 йылда 35 йортта 203 кеше йәшәгән, 1859 йылда — 680 кеше, X ревизия буйынса 98 йорт һәм 680 кеше күрһәтелә. 1920 йылда Үрге Яйыҡбайҙа 103 йортта 496 кеше иҫәпкә алынған. 1989 йылда был ауылда 339 кеше йәшәгән.

Рәсәйҙең Францияға ҡаршы 1806—1807 йылдарҙағы һуғышында башҡорт полкы составында Буранбай Әҙебаев була. 1812—1814 йылдарҙа 15-се башҡорт полкында ике көмөш миҙал менән наградланған зауряд-яҫауыл Ибраһим Ишкилде улы Шәрипов, рядовойҙар Хәмит Мәмбәтҡужин, Ғәбделманнан Мөрсәлимов, Мөхәмәтйән Азаматов, Мөхәмәтрәхим Теүәлбаев батырҙарса һуғышалар. .

Яйыҡбай ауылынан булған башҡорт фельдшеры Ғәләүетдин Һибәт улы Фәйзуллин 3-се һанлы йорт идаралығында эшләй.

Халыҡтың төп шөғөлө — малсылыҡ. Йыл һайын йәйләүгә Йылайыр йылғаһы һәм Ҡыҙыл Яр, Аҡ кейек шишмәләре, Һаҡмар йылғаһы, Уба күле буйлап сыҡҡандар. 1839 йылда ике ауылда 75 йортта 469 кеше йәшәгән, барыһына 400 йылҡы малы, 360 һыйыр, 300 һарыҡ иҫәпләнгән. Игенде башҡа ауылдарға ҡарағанда күберәк сәскәндәр: 122 бот ужым бойҙайы һәм 1376 бот ярауай бойҙайы (1843).

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Һаҡмар йылғаһының ҡушылдығы Әмәндәк янында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 36 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ниғәмәт): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 81 км

### Ауылдың билдәле шәхестәре
* Күрәй батыр;
* Валеев Вәлләм — тау инженеры, «Карагандауголь» заводының баш инженеры;
* Хәсәнов Рәмил Сәфәрғәли улы (1.06.1958), педагог, ҡурайсы, Башҡортостандың атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.
* Танһыҡҡужин С. — БАССР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
* Яикбаево (Мурсалимово, Абдрашитово, Нугаево)
Дәүләт (Баймаҡ районы)

**Дәүләт** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны кеше.
Почта индексы — 453642, ОКАТО коды — 80 206 843 002.

## Тарихы
1834 йылда Әхмәр ауылы кешеләре тарафынан нигеҙ һалынған. Исеме беренсе күсенеүе *Дәүләт Юлсурин* исеменән алынған.

Ауылда (Үрге һәм Түбәнге Дәүләт) 1920 йылда 183 кеше иҫәптә булған, 1989 йылда — 18 кеше, 1999 йылда — 17 кеше.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Боғалығыр тауы битләүендә, Ҡаҙаҡ сапҡан йылғаһы янында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 39 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Сибай): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 5 км

### Ауылдың билдәле шәхестәре
* Абдулла Уралбаев — ауылдың беренсе мөғәллимы, Иҫке Сибайҙағы ТОЗ  (ерҙе бергәләп эшкәртеү ширҡәте) рәйесе
* Ғәбитов М. И. — Социалистик Хеҙмәт Геройы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
• Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Йылым

**Йылым** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 263 кеше.
Почта индексы — 453677, ОКАТО коды — 80206828003.

## Тарихы
1847—1850 йылдар араһында нигеҙ һалына. Беренсе күсенеүсе — Йомаш ауылы кешеһе, Сәғәҙәт Йылымов. Йылымдың ейәне 1824 йылғы Сәғәҙәт менән бергә Йомаш Батаевтың ейәндәре, Барлыбай Юлбарисовтың улдары күсенәләр. Билдәле фамилияларҙан — Саматовтар. Кейекбирҙе Саматов ауылда 1859 йылдан алып йәшәй, улдары Солтантимер (1779 йылғы) һәм Ишбирҙе (1791). Һуңғараҡ йылымдар Ишбирҙе ауылына нигеҙ һалалар.
1859 йылда ауылда 232 кеше һәм 47 йорт иҫәптә тора. 1920 йылда был һандар күпкә үҙәрмәй: 248 кеше һәм 50 йорт.
 

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Крепостной Йылайыр йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 57 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ишбирҙе): 13 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 98 км

### Ауылдың билдәле шәхестәре
* Вәлиев Ф. А. — ҡурайсы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре;
* Кейекбирҙин Н. М. — уҡытыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре;
* Кейекбирҙин Х. Х. — Баймаҡ ДРСУ-һының начальнигы;
* Кейекбирҙин К. Ә. — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. Баймаҡ ҡала Советы рәйесенең урынбаҫары.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Иҫәнбәт

**Иҫәнбәт** () — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 205 кеше булған.
ОКАТО коды — 80206831003.

## Тарихы
Ауылға 1727 йылда 1735—1740 һәм 1755 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары башлыҡтарының береһе Сураш Ҡалмырҙин нигеҙ һалған. Иҙрис ауылынан бер нисә тиҫтә ғаилә күсенеп килгән. 1834 йылда ауылда — 197, 1859 йылда — 400, 1920 йылда — 663, 1989 йылда — 210, 1999 йылда 220 кеше йәшәгән.

1930 йылда ауыл халҡы «Көрәш» колхозына берләшә.

1957 йылда ауыл Күсей бүлексәһе составында «Сибай» совхозына инә, ә 1965 йылда яңы ойошторолған «Ирәндек» совхозына күсерелә.

Ауыл халҡы малсылыҡ менән шөғөлләнә, көтөүле йылҡысылыҡ — иғтибар үҙәгендә була.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Кесе Төйәләҫ йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 53 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Күсей): 13 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 28 км

## Билдәле шәхестәре
* Сураш Ҡалмырҙин, 1735—1740 һәм 1755 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары башлыҡтарының береһе.
* Заманов Мәсғүт Фәйзрахман улы (14.01.1914—16.02.1988), сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү. Совет-фин һуғышында ҡатнашыусы. СССР-ҙың 5-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957). 
* Фәтхуллин Әшрәф Әхмәт улы (10.03.1927—26.12.2004), Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты мастеры, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Хамматов З. М., иҡтисад фәндәре кандидаты, БДУ-ның Сибай институтының иҡтисад факультеты деканы.
* Байбулов Д. Х., техник фәндәр кандидаты, Силәбе өлкәһенең Ҡарабаш баҡыр иретеү комбинаты директоры.
* Илбулов К. Н., «Ирәндек» совхозы чабаны.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.    
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.     

## Һылтанмалар
*  
* Исянбетово на портале «Генеалогия и Архивы»
Ғәле

**Ғәле** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 22 кеше.
Почта индексы — 453642, ОКАТО коды — 80206849003.

## Халыҡ һаны
1813 йылда Иҫке Сибай, Әтек (Бөрйән районы) ауылдары кешеләре тарафынан нигеҙ һалына. Әтек ауылынан — 5 ғаилә, Сибай ауылынан — 18 ғаилә күсенеп килә. Поход старшинаһы Ғәле Ҡуңырбулатов (Әтек ауылынан сығышы) исемен йөрөтә.

1834 йылда ауылда 129 кеше йәшәгән, 1859 йылда — 148 кеше, 1920 йылда — 291 кеше, 1989 йылда — 40 кеше, 1999 йылда — 23 кеше.

Башлыса малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 1834 йылда 129 кешегә 259 ылҡы малы, 142 һыйыр, 15 һарыҡ 29 кәзә тура килгән.

Коллективлашыу осоронда ауыл халҡы Сталин исемендәге колхоз, һуңынан — Чапаев исемендәге колхоз составына инә. 1957 йылдан алып «Сибай» совхозына инә.

1960-сы йылдарҙа перспективаһыҙ ауылдар иҫәбенә индерелә.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Урғаҙа йылғаһы инешендә урынлашҡан
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 18 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Татлыбай): 16 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 23 км

## Билдәле шәхестәре
* Ҡотлоәхмәт Биксурин — кантон начальнигы;
* Фатима Ҡотлоәхмәтова — Ш. Сибаевтың ҡатыны, уға бағышлап яҙылған «Сибай» башҡорт халыҡ йыры;
* Салауат Дәүләтбаев — бейеүсе, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре;
* Байбулов Б. Г. — Сибай йылылыҡ селтәрҙәре начальнигы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған коммуналь хеҙмәте хеҙмәткәре.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Калинин (Баймаҡ районы)

**Калинин** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны кеше.
Почта индексы — 453642, ОКАТО коды — 80 206 843 003.

## Тарихы
1913 йылда, Столыпин реформаһы барышында, нигеҙ һалына. Тәүге исеме Староверово, һуңынан — Яңы Сибай.

1930 йылда Калинин исемендәге колхоз ойошторола, шул ваҡыттан алып ауылдың исеме Калинин. 1930 ү 1950 йылдарҙа Калинин ауыл советының үҙәге була. 1957 йылдан алып Сибай совхозы составына бүлексә булараҡ инә.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Төйәләҫ йылғаһының уң ярында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 47 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Сибай): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 5 км

### Ауылдың билдәле шәхестәре
* Караваев М. Н. — Калининисемендәге колходы ойоштороусы, артабан Бөрө райисполкомы рәйесе, РСФСР-ҙың Юғары Советы депутаты;
* Кальченко Д. Н. — Калинин бүлексәһенең управляющийы, БАССАР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре;
* Карпов И. Т. — иң тәүге алдынғы механизаторҙарҙан;
* Климентов А. Н. — БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы;
* Надькин П. Н. — Социалистик Хҙмәт Геройы;
* Овчинников Г. С. — БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы, педагогия фәндәре кандидаты, Магнитогорск пединституты доценты;
* Сафронова Н. З. — БАССР-ҙың атҡаҙанған малсыһы, сусҡа ҡараусы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
• Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Ишбирҙе (Баймаҡ районы)

**Ишбирҙе** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 666 кеше.
Почта индексы — 453677, ОКАТО коды — 80206828001.
## Тарихы
Ауыл Советы үҙәге. Ауылда түңгәүер ырыуы башҡорттары йәшәй.
Тораҡ пунктына яҡынса 1770-се йылдарҙа нигеҙ һалынған. Беренсе күсеп килеүсе, йорт старшинаһы ярҙамсыһы Ишбирҙе (1768 йылғы, шәжәрә буйынса Тулыбай улы) исеме менән аталған.
Тулыбай — Хәсән улы, уның улдары: Этҡол, Ҡыуат, Айса, Ҡотлобулат, Тулыбай, Юлдыбай, Биҡҡол. Ошо исемдәрҙең күбеһе артабанғы нәҫелдәргә фамилия булып китә. Ауылға нигеҙ һалыусылар сығышы менән Ҡыуат ауылынан икәне билдәле. 

Төп шөғөлдәре — малсылыҡ, урман эшкәртеү, күмер яндырыу, дегет эшләү, тал ҡабығын эшкәртеү һәм солоҡсолоҡ.

1930 йылда Салауат исемендәге колхоз ойошторола, 1947 йылда Салауат исемендәге сәнәғәт артеленә үҙгәртелә. 1968 йылдан Баймаҡ урман сәнәғәт хужалығына (леспромхоз) әүерелә. Эшмәкәрлектең төп йүнәлештәре — ағас, пиломатериалдар, райондың ялан зонаһы хужалыҡтары һәм халҡы өсөн утын әҙерләү. 
Бында хәҙерге ваҡытта Баймаҡ урман хужалығының урмансылығы бар. 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Йылайыр йылғаһы буйында урынлашҡан.	
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 56 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 97 км

## Урамдары

* З. Биишева урамы — 
* Йылайыр урамы — 
* Ишбирҙе урамы — 
* К. Минһажев урамы — 
* Йәштәр урамы — 
* Салауат Юлаев урамы — 

## Ауылдың арҙаҡлы шәхестәре
* Мөхәмәтшина Фәүзиә Миҙхәт ҡыҙы (15.06.1953) — журналист, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998).
* Маликов Х. М. — билогия фәндәре кандидаты;
* Иҙелбаев М. Х. — филология фәндәре докторы, БДУ профессоры;
* Биҡҡолов В. Т. — физика-математика фәндәре кандидаты, СДПИ доценты;
* Биҡҡолов Т. Ш. — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрист;
* Иҙелбаева Ф. М. — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре;
* Иҙелбаева Р. Х. — БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы (Иҫке Сибай);
* Маликова Г. Х. — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (Башҡорт дәүләт академия драма театры);
* Хәсәнов М. И. — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (Стәрлетамаҡ филармонияһы).

## Шулай уҡ уҡығыҙ
* Ишбирҙе мәктәбе (Баймаҡ районы)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978—5—295—04683—4
Күнзавод

**Күнзавод** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 167 кеше.
Почта индексы — 453663, ОКАТО коды — 80206852004.
 
## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 57 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Темәс): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 115 км

## Билдәле шәхестәр
* Божеховский Пётр Максимович (20.08.1938), партия һәм хужалыҡ эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1993). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986). Баймаҡ ҡалаһы һәм Баймаҡ районының почётлы гражданы (2011). .

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Кәрешкә (Баймаҡ районы)

**Кәрешкә** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 416 кеше.
Почта индексы — 453656, ОКАТО коды — 80206849004.

## Тарихы
1866—1870 йылдарҙа Байыш ауылы кешеләре нигеҙ һалған. Кәрешкә батыр исемен йөрөтә.

Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Кәрешкә-Һаҙ ауылы 1861 йылда Манһыр ауылынан сығыусылар тарафынан төҙөлгән. Башта Буранғол Уралбай улы Алдаров (1818 йылғы), уның улдары — Камалетдин, Ямалетдин, Ғиләзетдин, ағаһының улы Алдашкилде Аҫылгәрәй улы; указлы мулла Мәсәғүт Ҡунаҡҡол улы Уралбаев, (1815 йылғы), уның улы — Нурмөхәмәт (ейәне — Солтанхан); Шәрәфетдин Ҡунаҡҡол улы Уралбаев (1818 йылғы), уның улдары — Ғәзизйән, Абдрахман, Талха; Ғабдулзәлей Аллағыуат улы Алдаров (1808 йылғы), уның улдары — Йәғәфәрсадык, Абдулла, Ярулла, Зәбир; Янтили Аллагуватович Алдаров, с 1791 года, его сыновья — Юмагужа, Мысыргали; урядник Юлмухамет Янтилинович Аллагуватов, с 1825 года, уның улдары -Мөхәмәтхәзиф, Аспирхан; Йәнмырҙа Аллағыуат улы Алдаров (1821 йылғы); Сәғәҙәт Сабанғул Аллағыуат (1826 йылғы), уның ағалары Ғәҙелша, Баймөхәмәт; Ғибәҙәт Сабанғул улы Аллағыутов (1821 йылғы); Юлдашбай Хәлил улы Алдаров (1780 йылғы), улы — Сәйфулла (ейәне — Йонос, Хәбибулла, Ғәрифулла); Табыл Юлдашбай улы Хәлилов (1819 йылғы), улдары — Бирғәли, Шаһимәрҙән, Хәйернас, Ғүмәр, Ғәлеасҡар; Юлтимер Юлдашбай улы Хәлилов (49 йәш 1859 йылда), улдары — Ташбулат, Дәүләтгәрәй, Ишбулды, Сәйфелмөлөк; Таштимер Юлдашбай улы Халилов, улы — Тулумғужа. Ҡайһы берҙәре кире ауылдарына ҡайтҡан

1885 йылда 230 кеше йәшәгән, 1920 йылда — 336 кеше, 1989 йылда — 396 кеше, 1999 йылда — 458 кеше.

Коллективлашыу осоронда Сталин исемендәге колхоз (1929) составына инә, уны үҙгәртеп ҡорғпандан һуң — Иҫәнсурин, Куйбышев исемендәге колхоздар составында була. 1957 йылдан алып «Сибай» совхозының Кәрешкә бүлексәһе.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 42 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Татлыбай): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 32 км

## Билдәле шәхестәре
* Йыһаннур Йәнтилин — Бәхтегәрәй ауыл Советының беренсе рәйесе;
* Ишбаев Ф. Г. — район хужалыҡ һәм профсоюз эшмәкәре;
* Йәнтилин Ғ. З. — КПСС-тың Сибай ҡала комитетының беренсе секретары, Сибай ҡалаһының ҡала Советы рәйесе. БАССР-ҙың аҙыҡ-түлек сәнәғәте министры..
* Шәрәфетдинов Шамил Сәлих улы (6.05.1939), хеҙмәт ветераны. 1953–1999 йылдарҙа Баймаҡ районының Куйбышев исемендәге колхозы һәм Сибай совхозы механизаторы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
* 

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
* Историческая справка деревни Карышкино на историко-краеведческом портале Ургаза.ру
Комсомол (Баймаҡ районы)

**Комсомол** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 268 кеше.
Почта индексы — 453653, ОКАТО коды — 80206813002.

## Исеменең кмлеп сығышы
Ауыл исеме комсомол һүҙенән алынған

## Географик урыны
Урғаҙа йылғаһы янында урынлашҡан.

* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 56 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Урғаҙа): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 73 км

## Тарихы
1920 йылдарҙа утарға алпауыт Губарьков нигеҙ һалған, тәүге ваҡытта утар уның исемен йөрөткән. 1929 йылда БАССР-ҙың Йылайыр кантоны Таналыҡ улусы «Йылайыр» иген совхозының Комсомол бүлексәһе булараҡ ойошторола.
1930 йылдың 20 авгусынан 1933 йылдың 20 сентябренә тиклем Комсомол ауылы БАССР-ҙың Баймаҡ-Таналыҡ районы Баймырҙа ауыл Советы составында була, артабан 1941 йылға тиклем Баймаҡ районы Баймырҙа ауыл Советы составында, 1941 йылдан алып 1993 йылдың 12 июленә тиклем — Башҡортостан республмкаһының Баймаҡ районы Йылайыр ауыл советы составында. Деревня Комсомол в 1930—2013 йылдарҙа ауыл Комсомол бүлексәһе үҙәге була, 2013 йылдың 3 апреленән алып 2014 йылға тиклем — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы «Йылайыр совхозы» Яаплылығы сикләнгән компания составында.
Хәҙерге көндә ауыл Комсомол (Рәсәй федерацияһы Хөкүмәтенең 2008 йылдың 9 февралендәге ҡарар буйынса) тип атала.

**Бөгөнгөһө**

Комсомол ауылы Баймаҡ районы Йылайыр ауыл советы составына инә. Ауылда башланғыс мәктәп бар. Ауыл эргәһенән Урғаҙа-Урал маршруты буйынса (Ырымбур өлкәһе кваркен өлкәһенә табан) юл үтә.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Милли составы: 1989—147 урыҫ. 60 башҡорт; 1989—145 урыҫ, 90 башҡорт; 1999—133 урыҫ, 177 башҡорт.

## Ауыл активы
— Йылайыр ауыл советы 8-cе округы (Октябрь, Комсомол, Покровка, Сосновка, Урал ауылдары буйынса) депутаттары — Ольга Федоровна Кузьминова, Рәшиҙә Хәдис ҡыҙы Раҡаева
— Ауыл старостаһы — Виктор Александрович Панкеев
— Башланғыс кластары уҡытыусыһы (2015 йылдың 15 мартынан) — Ольга Анатольевна Хачина
— Фельдшер-акушерлыҡ пункты мөдире — Марина Геннадиевна Смирнова
— Комсомол ауылы мәҙәниәт йорто (Баймаҡ «Халыҡ ижады үҙәге» филиалы) мөдире — Кәримова Флүрә Хәкимйән ҡыҙы.

### Ауылдың билдәле шәхестәре
* Алиулов Р. Н. — БАССР-ҙың атҡаҙанған малсыһы;
* Гордеева Л. А. — БАССР-ҙың атҡаҙанған малсыһы;
* Корольков Н. С. — БАССР-ҙың атҡаҙанған малсыһы, чабан;
* Корнева Н. Е. БАССР-ҙың атҡаҙанған малсыһы, комбайнер, һуыңана — сусҡа ҡараусысы;
* Лаушкин И. Г. — механизатор, артабан — бүлексә управляющийы;
* Седова А. И. — ВДНХ-ның Алтын миҙалы кавалеры, комбайнер, һуңынан — сусҡа ҡараусысы;
* Филькин А. Е. — БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы, механизатор

## Урамдары
* Ветерандар урамы (
* Йәшлек урамы ()
* Дала урамы ()
* Үҙәк урамы ()
* Мәктәп урамы ()

## Видеояҙмалар
 Елисеева Зоя Николаевна, д. Комсомол Баймакского района (27.08.2020 г.)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* 

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
*  Словарь топонимов Башкирской АССР
Ҡуянтау

**Ҡуянтау** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 1166 кеше.
Почта индексы — 453670, ОКАТО коды — 80206809002.

## Исеменең килеп сығышы
*Ҡуянтау* (ҡуян+тау) тауы исеменән алынған.

## Географик урыны
Һаҡмар йылғаһы ҡушылдығы Әселе йылғаһы буйында урынлашҡан
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 14 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Бикеш): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 59 км

## Тарихы
Совет осоронда, 1929 йылда, Баймаҡ баҡыр-иретеү заводының ярҙамсы хужалыҡ булараҡ ойошторола. 1959 йылдан — Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтының Тәжрибә-етештереү хужалығы (ОПХ).

**Бөгөнгөһө**

Ауылда урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар. «Сударушки» урыҫ йыры халыҡ ансамбле, «Ләйсән» халыҡ бейеүҙәре ансамбле ойошторолған. Ҡуянтау ауылы ҡоролтайы булдырылған, уның сиктәрендә балалар ҡоролтайы эшләп килә. Ағинәйҙәр ойошмаһы йолаларҙы тергеҙеү маҡсатында төрлө саралар үткәрә: балаҫ һуғыу, башҡорт милли кейемен пропагандалау, «таҙа шишмә» акцияһында ҡатнашып, Нурлыбай, Шәһит шишмәләрен таҙартыуҙы ойошторҙо һәм башҡа бик күп файҙалы эштәр. 2021 йылда Ҡуянтау мәктәбе «Иң яҡшы цифрлы мәктәп» конкурсында «Социаль селтәрҙәрҙәге иң яҡшы сәхифәле мәғариф ойошмаһы» номинацияһында еңеү яулаған. Ҡуянтау ауылы янында «Аҡъял» ипподромы бар, унда йыл һайын республика, төбәк-ара кимәлдәге ат спорты ярыштары үткәрелә.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

; Милли составы
Ауылда 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, бөрйән ырыуы башҡорттары (60 %) һәм урыҫтар (29 %) йәшәй.

## Урамдар

* Әселе урамы ()
* Баймаҡ урамы ( Баймакская улица}})
* Йылға аръяғы урамы ()
* Таулы урамы ()
* Лаборатория урамы ()
* Болонло урам )
* Тыныслыҡ урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Беренсе Май урамы ()
* Юл буйы урамы ()
* Баҡса урамы ()
* Ҡарлы урамы ()
* Дала урамы ()
* Мәктәп урамы ()
* Юбилей урамы ()
* Көньяҡ урамы ()

## Билдәле шәхестәр
* Киекбаев Т. И. — ауыл хужалығы кандидаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған агрономы;
* Лукьянов А. И. — Ленин, Октябрь революцияһы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры;
* Лысак Г. Н. — БАССР-ҙың ауыл хужалығы атҡаҙанған хеҙмәткәре;
* Хәсәнов Х. К. — ауыл хужалығы фәндәре докторы, ауылда эшләгән;
* Лукманова И. К. — ОПХ зоотехнигы, БАССР-ҙың атҡаҙанған малсыһы;
* Кейекбаева Н. Г. — һауынсы, БАССР-ҙың атҡаҙанған малсыһы;
* Кутуков В. А. — малсы, БАССР-ҙың атҡаҙанған малсыһы;
* Мичунов М. И. — ОПХ директоры, БАССР-ҙың атҡаҙанған агрономы;
* Назарова В. А. — һауынсы, БАССР-ҙың атҡаҙанған малсыһы

## Видеояҙмалар
—  Ҡуянтау мәктәбе музейына экскурсия
— «Сударушки» ансамбле

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* 
* Яҡшылар рәтендә 

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
*  Словарь топонимов Башкирской АССР
Мерәҫ (Баймаҡ районы)

**Мерәҫ** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 820 кеше.
Почта индексы — 453660, ОКАТО коды — 80206838001.
## Тарихы
Ауылдың атамаһы йорт старшинаһы Мерәҫ Биктимеров исеме менән бәйле. Ул 1816 йылда Сәғит Мерәҫов менән бергә күсеп килә.

Күсеүселәр араһында шулай уҡ Cәғиттең улдары Әйүп, Ҡаһарман, Ҡахтаран, Зөлкәрнәй, Ғәбделваһап булалар. Уларҙан тыш үҙҙәренең балалары менән Хужабиргән Заитов, Ғөбәйҙулла Мәмәков, Ураҙбай Алтынғужин, Ишбирҙе Бараҡаев, Рәхмәтулла Ғәйетҡужин, Хәбибулла Айытҡужин, Әбделкәрим Ятанов, Сырлыбай Остыров  (Астыров — Асхаров — Аскаров) була. 

1829 йылда властар икенсе Бәхтегәрәйҙән (Манһыр) ҡаҙаҡтар Ямгурсиндарҙы (Ямантай һәм Шәрифулла), Нуртай Букановты күсерәләр. Ямантайҙың дүрт улы була — Байрамғол, Мөхәмәтшафиҡ, Мөхәмәтсәлих һәм Мөхәмәтәмин. 

1834 йылда 20 йортта 123 кеше йәшәй, 1859 йылда — 29 йортта 180 кеше, 1885 йылда — 31 йортта 215 кеше, 1920 йылда — 80 йортта 360 кеше, 1989 йылда — 696 кеше, 1999 йылда — 812 кеше.

Ауыл халҡы элек-электән малсылыҡ һәм игенселек менән шөғөлләнгән. 1839 йылда 30 йортҡа 120 йылҡы малы, 245 һыйыр, 72 һарыҡ, 50 кәзә тура килгән.  

1834 йылда 123 кешегә 18 длисәтинә ярауай иген сәселгән.
## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Ирәндек һыртының көнбайыш битләүендә, Аҡминде йылғаһы янында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 57 км

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Күк ирәндек буйында...
1-се Моҡас

**1-се Моҡас** () — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 152 кеше булған.
Почта индексы — 453643, ОКАТО коды — 80206834006.

## Тарихы
1795 йылда теркәлгән. Башта бында дисәтник Моҡас Раймановтың (1722—1812)утары була. 1815 йылда 2-се Этҡолдан һигеҙ ғаилә күсеп килә — Ишәли Юлъяҡшин, Һабанғол Ишбулатов, Ҡырғыҙбай Игебаев, Ғабдулла Сурин, Надир Барғутов (Урҙабай Бултерәковтың ике туған ҡустыһы), старшина писары Уҡра Ишбулдин, Әбделмән Уңғаров һәм Йәнекәй Моҡасов (1782 йылғы, уның улдары — Шахмурат, Шахмөхәмәт һәм Бикмырҙа), уның ағалары Һунарғол һәм Сәфәрғәли. Улар Йәнекәйҙең атаһы Моҡас Раймановтың утары урынына ауылға нигеҙ һалалар. Киләһе йылда ауылға 2-се Этҡолдан тағы 11 ғаилә күсенә, шулай уҡ Нуғай ауылынан — 3 ғаилә. Ике Моҡас ауылы барлыҡҡа килә — 1-се Моҡас һәм 2-се Моҡас.
Урәдник Мөхәмәт Айрысов 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы, көмөш миҙалдар кавалеры.
1834 йылда — 245, 1859 йылда — 174, 1920 йылда — 197 һәм 186 кеше (ике ауылда) йәшәй.
Халыҡ малсылыҡ, игенселек, һунар, умартасылыҡ менән шөғөлләнә. Йылы айҙарҙа халыҡ йәйләүгә сыға. 1839 йылда 35 йорттағы 226 кешегә 300 йылҡы малы, 650 һыйыр, 150 һарыҡ, 20 кәзә тура килә. Йыл һайын 28 бот ужым бойҙайы һәм 552 бот ярауай иген сәскәндәр.

**Совет осоро**

1929 йылда крәҫтиәндәр — «Игенсе» колхозына, 1951 йылда өс колхоз («Ҡыҙыл партизан», «Игенсе», «Ирәндек») «Ирәндек» колхозына берләшә.
1957 йылдан алып — «Сибай» совхозы, 1965 йылдан «Ирәндек» совхозы составына инә.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

; Милли составы
Ауылда 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, бөрйән ырыуы башҡорттары (99 %) йәшәй.

## Географик урыны
Буғалығыр йылғаһы янында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 49 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (1-се Төрөкмән): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 8 км

## Урамдары

* 1 Май урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Салауат Юлаев урамы ()
* Таулы урамы ()

## Билдәле шәхестәре
* Еникеев Зөфәр Ирғәли улы — юридик фәндәр кандидаты, Башҡортостан Республикаһының депутаты
* Йәнекәев Булат Һиҙиәт улы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған хеҙмәткәре

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* 
* 
* Усманова М. Г. Имя отчей земли. Историко лингвистическое исследование топонимов бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994, — 272 стр.. ISBN 5-295-01337-5
* Словарь топонимов Башкирской АССР

## Һылтанмалар
*
Ниғәмәт

**Ниғәмәт** (; икенсе атамаһы *Үрнәк*) — Башҡортостан Республикаһындың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына  халыҡ һаны 906 кеше булған.
Почта индексы — 453657, ОКАТО коды — 80206840001.

## Тарихы
1847 йылда 1-се Моҡас ауылынан 15 ғаилә күсеп килеп, яңы ауылға нигеҙ һала. Беренсе күсенеүсе Ниғмәтулла Килдәкәев (уның улдары — Өмөтҡужа, Толомғужа, Мөхәмәтйән (улы Вәлит), мөхәмәт сәлим (улы Әхмәтшәриф), Мөхәмәтсафа, Мөхәмәтсаиф, Ғариф) хөрмәтенә Ниғәмәт исемен йөрөтә. Бер аҙ һуғыраҡ Ниғәмәтулланың ағаһы Хоҙайнаҙар үҙенең балалары менән (Утарбай, Сабит, Хөсәй, Шаһбал, Ғабдрахман) килеп төпләнә.
Моҡас ауылында Килдекәй Ҡаҙерғолов йәшәгән (1766 йылғы), Ниғәмәтулла Килдекәев уның улы (1791 йылғы).

Ауыл халҡы башлыса малсылыҡ, игенселек, һунар һәм умартасылыҡ меннән шөғөлләнә.
1850 йылда 15 йортта 50 ир-ат һәм 40 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1920 йылда — 38 йортта 206 кеше йәшәгән.

1926 йылда бында «Ҡыҙыл ҡарағай» колхозы ойошторола, 1931—1934 йылдарҙа — Сталин исемендәге колхоз, 1934—1960 йылдарҙа — «Үрнәк», 1960—1964 йылдарҙа — «Ҡыҙыл маяҡ», 1964 йылдан алып — Салауат исемендәге колхоз.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Һаҡмар йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 30 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 75 км

## Билдәле шәхестәре
* Рәхимова Рәйсә Тәхи ҡыҙы (30.01.1948), балалар баҡсаһының элекке мөдире, Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре;
* Әхмәтйәнова Наилә Әхмәҙулла ҡыҙы (8.06.1969), башҡорт ғалимы, филология фәндәре кандидаты (2007), Башҡорт дәүләт университетының журналистика кафедраһы доценты;
* Мырҙаҡаев Йыһанур Мостафа улы — колхоздың элекке рәйесе;
* Луҡманов Мансур Ибәтулла улы — Ниғәмәт урта мәктәбенең элекке директоры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы;
* Алтынғужин Мостафа Хажи улы — БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡыиыусыһы;
* Әхмәрова М. Б. — Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт хеҙмәткәре;
* Ғатауллин Фәрүҡ Зәйнулла улы — БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы;
* Кәримов Фәтхулла Зәйнетдин улы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған механизаторы;
* Мөхәмәтйәнов Мөбәрәк Латып улы — БАССР-ҙың атҡаҙанған малсыһы;
* Мөхәмәтйәнов Хәмит Латып улы — БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы;
* Ниғмәтуллина Миңзифа Насип ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы;
* Сафиуллин Фазулла — БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы;
* Таһыҡҡужина Зөлзизә — Бөтә Союз колхозсылар съезы делегаты;
* Хәсәнова Менәүәрә Ғәлимйән ҡыҙы — БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы;
* Дияров Кәрим Мөхәмәҙи улы — БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы, фольклорсы, ҡурайсы.

## Шулай уҡ уҡығыҙ
* Ниғәмәт мәктәбе

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Нигаматово
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.

## Һылтанмалар
*   
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978—5—295—04683—4
Түбәнге Иҙрис

**Түбәнге Иҙрис** () — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 410 кеше.
Почта индексы — 453662, ОКАТО коды — 80206837004.

## Тарихы
Архив сығанаҡтары буйынса, Иҙрис ауылы XVIII быуаттың башында барлыҡҡа килә. Быуаттың уртаһына тиклем ауыл сотник Исмәғил Айытҡоловтың исемен йөрөтә. Ул үҙенең улдары Мөксин һәм Ҡолмәмбәт менән 1755 йылғы башҡорт ихтилалында ҡатнаша. Исмәғил Айытҡолов ҡулға алына, Ырымбур төрмәһендә ҡаты язалауҙарға дусар булып, йән бирә. Уның улдары Рогервикка һөрөлә. Ауыл кешеләре әлеге ихтилалда, шулай уҡ .Әмин һәм Сураш ихтилалында ла әүҙем атнашалар.

XVIII быуаттың 70-се йылдарында ауыл сотник Иҙрис Иманғолов исеме менән йөрөтөлә башлай.
ХХ быуат башында ауыл икегә бүленә. 1920 йылда Түбәнге Иҙрис ауылында 80 йортта 369 кеше йәшәй. 1940 йылда ауылда барыһы 153 кеше йәшәй.
1929 йылда ике ауыл бер колхозға — «Ҡыҙыл Октябрь» колхозына берләшә.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 46 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ҡолсора): 1 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 89 км

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Түбәнге Таһир

**Түбәнге Таһир** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 550 кеше.
Почта индексы — 453663, ОКАТО коды — 80206852009.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Башҡортостан халҡы: XIX—XXI быуат: статистика йыйынтығы / федераль дәүләт статистикаһы хеҙмәтенең башҡортостан республикаһы буйынса территориаль органы. — Өфө:Китап, 2008. — 448

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 63 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Темәс): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 108 км

## Билдәле шәхестәр
* Хөсәйен Ҡунаҡбай (12.02.1912—15.02.1943), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булға,башҡорт шағиры һәм журналисы.
* Сәләх Кулибай(2 июль 1910 йыл — 15 октябрь 1976 йыл) башҡорт яҙыусыһы, шағир, драматург һәм тәржемәсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1948 йылдан — КПСС ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1969)

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Монасип

**Монасип** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 106 кеше.
Почта индексы — 453631, ОКАТО коды — 80206842002.

## Тарихы
ХХ быуаттың 20-се йылдарына тиклем был ерҙәрҙә Байыш һәм Баймырҙа байҙарының йәйләүҙәре булған. Монасип атамаһы менән бәйле риүәйәт бар. Йәнәһе, берәүҙең тайы ныҡ йәрәхәтләнгән була, хужалары уны йәйләүҙә ҡалдырып киткән. Иртә яҙҙа йәйләүгә килгәс, хужа кеше тау битләүендә һап-һау атын күреп ҡала һәм ҡыуанысынан; «Мына, насип булғас, малҡайым һауыҡҡан бит!», — тигән. шул ваҡыттан алып был урындаы Монасип тип атай башлағандар.

1919—1920 йылдарҙа бында Монасип утары була. Граждандар һуғышы осоронда яҡын-тирәләге ауылдарҙан аҡтарҙан һәм ҡыҙылдарҙан ҡасып бында йәшенгәндәр. Иң беренсе булып күсенеүсеүләр Шәйәхмәтов Камал, Сабитов Ҡәли, улар үҙҙәренә ер өйҙәр эшләп алалар, уларҙың артынан башҡалар ҙа күсенә.

Ауыл халҡы малсылыҡ менән шөғөлләнә, шулай уҡ Семеновка һәм Ольховка рудниктарында алтын сығара, һуңғараҡ — Заготскот базаһында (1934 йылда ойошторола) мал үрсетеү һәм һимертеү менән шөғөлләнә. Заготскоттың беренсе директоры — Монасипов Т. Т.

1925 йылда Монасипта 73 кеше йәшәгән, 1940 йылда — 90, 1999 йылда — 135 кеше.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Ҡутырлы тау һәм Монасип һаҙлығы араһында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 8 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Семеновка): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 49 км

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Наҙар (Баймаҡ районы)

**Наҙар** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 6 кеше.
Почта индексы — 453642, ОКАТО коды — 80206834008.
## Тарихы
1811 йылда сотник Наҙар Мостаев етәкселендә (1761— 1830) Мостай ауылынан 25 ғаилә Төйәләҫ йылғаһының инешендә яңы ауылға нигеҙ һалалар. Наҙарҙың улдары — Рәхмәтулла, Ҡаһарман, Ниғмәтулла. Ошонда уҡ 70-йәшлек Иҫәнбәт Ташбулатов (Йәнтүрә улы) һәм уның улы — поход есаул Абыҙгилде Иҫәмбәтов (Абыҙгилде (Абҙаҡ) ауылын нигеҙ һалыусы).

Наҙарҙың икенсе атамаһы — Атанғол. 1751 йылғы документта Атанғол Тойғонов Тойғон ауылында йәшәүсе итеп күрһәтелгән, тимәк, был ауыл уның атаһы тарафынан төҙөлгән. 12-13 йыл элек ул Атанғолда йәшәгән.  XVIII быуаттың 30—50-сы йылдарҙа  ауылдың ике атамаһы була — Тойғон һәм Атанғол. 1740 йылда Ҡараһаҡал ихтилалы барышында  Атанғол Тойғоновтың йортонда батыр Алдар Иҫәкәев булып китә. 1755 йылғы ихтилалда  Атанғол бик әүҙем ҡатнаша, Яйыҡ йылғаһы аръяғына, ҡаҙаҡтарға, ҡаса, әммә   тотола һәм язалана. Ауылды карателдәр үртәйҙәр. Уның урынында  1811 йылда Наҙар исеме аҫтында яңы ауыл барлыҡҡа килә. Атанғолдоң балалары ( Дәүләтбай, Теләүҡабул, Ҡажаменде, Мөхәмәтшәриф, Ниязбай, зауряд-сотник Һикһәнбай ) Мостайҙа йәшәй, һуңынан Наҙарға күсенәләр.
Ауылдан бер кеше — рядовой Әбдрәхим Мораптнов 15-се башҡорт полкы составында һуғыша, 1814 йылдың 14 мартында Парижды яулауҙа ҡатнаша. 

1816 йылда Наҙарҙа 129 кеше йәшәй. X ревизия буйынса — 17 йортта 100 кеше, 1920 йылда 30 йортта 190 кеше йәшәй. 
1839 йылда 30 йорттағы 190 кешегә 252 йылҡы малы, 52 һыйыр, 80 һарыҡ, 15 кәзә тура килә. 1842 йылда 21 дисәтинә ерҙә 130 бот ярауай иген сәселгән.

1929 йылда крәҫтиәндәр «Ирәндек» колхозына берләшә, 1934 йылдан — «Ҡыҙыл партизан», 1940 йылдан — тағы ла «Ирәндек» колхозы составында. 
1957 йылда — «Сибай» совхозы, 1965 йылдан «Ирәндек» совхозы составында. 1997 йылдан — «Ирәндек» КПП-һында

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Шалтран йылғаһы янында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 71 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (1-се Төрөкмән): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 41 км
### Ауылдың билдәле шәхестәре
* Шаһишәриф Мәтинов — ахун, мәғрифәитсе, Рәсәйҙең I һәм II саҡырылыштар Дәүләт думаһы депутаты (1905—1907 йылдарҙа)
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.

* Назарово (Атангулово)
Түбәнге Яйыҡбай

**Түбәнге Яйыҡбай** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 140 кеше.
Почта индексы — 453657, ОКАТО коды — 80206840004.

## Тарихы
1786 йылдан ике Яйыҡбай ауылы билдәле. Уларҙың хәҙерге ваҡытта ла ике исеме бар — Нуғай һәм Яйыҡбай. Профессор Ә. З. Әсфәндиәров фаразлауынса, Нуғай исеме Бөрйән ырыуы башҡорттарының ырыу-ара исеме менән бәйле. Икенсе исеме йорт старшинаһы *Яйыҡбай Мырҙаҡов* (1739—1817) хөрмәтенә бирелгән. Уның улы Сәғәҙәт Яйыҡбаев(1775—1855) зауряд-яҫауыл булып хеҙмәт итә. Сәғәҙәттең ике улы булған: Әхмәтулла һәм Зәйнәғәбдин (уның улы Ғәтиәтулла, ейәне — Ғәйнетдин), Хөснөтдин, Сәйфитдин һәм Мөхәмәтҡол. Әбйәлил районының Үрге һәм Түбәнге Әбдрәш (йорт старшинаһы Әбдрәшит Араповтың исемен йөрөтә.) ауылдары менән туғанлыҡ мөнәсәбәттәр булыуы билдәле.

Түбәнге Яйыҡбай ауылынан яҡын ғына Мөрсәлим ауылы урынлашҡан була. XIX быуаттың беренсе яртыһында Түбәнге Яйыҡбайҙа Мөрсәлимдең улы, ейәндәре һәм бүләләре йәшәгән.

Ике ауылда 1795 йылда 35 йортта 203 кеше йәшәгән, 1859 йылда — 680 кеше, X ревизия 98 йорт һәм 680 кеше күрһәтә. 1920 йылда Түбәнге Яйыҡбайҙа 106 йлртт 520 кеше иҫәпкә алынған. 1989 йылда был ауылда 155 кеше йәшәгән.

Рәсәйҙең Францияға ҡаршы 1806—1807 йылдарҙағы һуғышында башҡорт полкы составында Буранбай Әҙебаев була. 1812—1814 йылдарҙа 15-се башҡорт полкында батырҙарса һуғышалар ике көмөш миҙал менән наградланған зауряд-яҫауыл Ибраһим Ишкилде улы Шәрипов, рядовойҙар Хәмит Мәмбәтҡужин, Ғәбделманнан Мөрсәлимов, Мөхәмәтйән Азаматов, Мөхәмәтрәхим Теүәлбаев. .

Яйыҡбай ауылынан булған башҡорт фельдшеры Ғәләүетдин Һибәт улы Фәйзуллин 3-се һанлы йорт идаралығында эшләй.

Халыҡтың төп шөғөлө — малсылыҡ. Йыл һайын йәйләүгә Йылайыр йылғаһы һәм Ҡыҙыл Яр, Аҡ кейек шишмәләре, Һаҡмар йылғаһы, Уба күле буйлап сыҡҡандар. 1839 йылда ике ауылда 75 йортта 469 кеше йәшәгән, барыһына 400 йылҡы малы, 360 һыйыр, 300 һарыҡ иҫәпләнгән. Игенде башҡа ауылдарға ҡарағанда күберәк сәскәндәр: 122 бот ужым бойҙайы һәм 1376 бот ярауай бойҙайы (1843).

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Һаҡмар йылғаһының ҡушылдығы Әмәндәк янында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 35 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ниғәмәт): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 80 км

## Билдәле шәхестәр
* Күрәй батыр;
* Валеев Вәлләм — тау инженеры, «Карагандауголь» заводының баш инженеры;
* Хәсәнов Рәмил Сәфәрғәли улы (1.06.1958), педагог, ҡурайсы, Башҡортостандың атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.
* Танһыҡҡужин С. — БАССР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
* Яикбаево (Мурсалимово, Абдрашитово, Нугаево)


## Һылтанмалар
*
Сәйғәфәр

**Сәйғәфәр** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 674 кеше.
Почта индексы — 453676, ОКАТО коды — 80206807005.

Икенсе исеме **Комсомол**

## Исеменең килеп сығышы
Исеме ҡыҫҡартылып Сәйетғәфәр антропонимынан алынған.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 28 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Аҡморон): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 69 км

## Тарихы
Һаҡмар йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан. Ауыл йорт старшинаһы *Сәйетғәфәр Байегетовтың* утары урынында барлыҡҡа килә һәм уның исемен йөрөтә.
1931 йылдан РККА-ның 46-сы Баймаҡ йылҡы заводының — Комсомол бүлексәһе, 1956 йылдан — Баймаҡ совхозының, 1997 йылдан — «Баймаҡ» ПСК-һының бүлеге. Халыҡтың төп шөғөлө — игенселек һәм малсылыҡ. Ауылда бөрйән башҡорттары йәшәй.

**Бөгөнгөһө**

Ауылда мәҙәни тормош ҡайнап тора. Клубты ремонтлағандан һуң бигерәк тә әүҙемлелек һиҙелә: һәр урам концерт әҙерләй, ауыл һәүәҫкәрҙәре спектакль әҙерләйҙәр. «Хазина» ансамбле ойошторолған, ағинәйҙәр ойошмаһы бик әүҙем, йолаларҙы тергеҙеү эшен яҡшы ойоштора. Шәхси эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгән кешеләр бар. Һаумыһығыҙ, ауылдаштар, йыйындар кеүек мәҙәни саралар, спорт ярыштары, төрлө акциялар, флешмобтар үткәрелә.

«Беҙҙең Һаҡмар буйында муйыл иҫ киткес мул үҫә. Йыл һайын күп итеп йыйып, ит турағыстан үткәреп, ҡышҡылыҡҡа әҙерләп ҡуя инек. Әле лә тыуған яғыма — Баймаҡ районы Сәйғәфәр ауылына, еләк-емештең өлгөргән осорона тура килтереп, ҡайтырға тырышабыҙ, элеккесә муйылға сығабыҙ» (Рәшиҙә Мәһәҙиева.)

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

; Милли составы
Ауылда 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, бөрйән ырыуы башҡорттары (97 %) йәшәй.

## Урамдары

* З. Вәлиди урамы )
* Тыныслыҡ урамы )
* Һаҡмар урамы )
* Таулы урамы )
* Совет урамы )
* Түләш урамы )
* Йәштәр урамы )
* Салауат Юлаев урамы )
* Ш. Бабич урамы )

## Ауылдың билдәле кешеләре
* Миңлеғәле Райманов — көтөүсе, Ленин ордены кавалеры.
* Хазина Аҡбулатова — һауынсы, Социалистик Хеҙмәт Геройы
* Рәшиҙә Мәһәҙиева — «Ватандаш» журналының баш мөхәррире, БР атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре, Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге республика журналистар премияһы, «Көмөш ҡауырһын» халыҡ-ара асыҡ ижади конкурсы лауреаты, филология фәндәре кандидаты

## Шулай уҡ уҡығыҙ
* Сәйғәфәр мәктәбе

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Усманова М. Г. Имя отчей земли. Bсторико лингвистическое исследование топонимов бассейна реки Сакмар. — Уфа: Китап, 1994, — 272 стр.. ISBN 5-295-01337-5

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное деление Башкирской АССР (на 1 июня 1952 г.). — Башкирское книжное издательство, Уфа, 1953. C.284
* Назаров, Рауил Әхмәҙулла улы (Хоҙайназаров). Әптекәйҙә-ил яҙмышы : (Сәйғәфәр, Шәмсел, Мырҙабулат ауылдары тарихы) / Р. Ә. Назаров. — Сибай : Сибай ҡала тип., 2011. — 240 б.
* Өмөтбаев Рамаҙан. Осрашыуҙар — юғалтыуҙар. Публицистик очерктар, 1984—1993 йылдарҙағы иҫтәлекле ваҡиғалар.— Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1997.— 248 бит. 15ВМ 5-295-01799-0

## Видеояҙмалар
* Йыйын-2019. Баймаҡ районы. Сәйғәфәр ауылы.
*  Сәйғәфәрҙә — Яңы йыл байрамы
*  Сәйғәфәр ауылы видеолары
Һаҡмар (Баймаҡ районы)

**Һакмар** (элекке исеме - Ҡаҡтуғай, ) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 496 кеше.
Почта индексы — 453661, ОКАТО коды — 80206852007.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 45 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Темәс): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 85 км

## Ер-һыу атамалары
* Һаҡмар йылғаһы 
* Көрәнайғыр шишмәһе 
* Ҡыҙылъяр - Һаҡмар ауылында 3 Ҡыҙылъяр бар. Уны халыҡ тап шулай атап йөрөтә лә инде. Беренсе Ҡыҙылъяр, Икенсе Ҡыҙылъяр, Өсөнсө Ҡыҙылъяр. 
* Ҡарасай шишмәһе 

## Ауылдан сыҡҡан билдәле шәхестәр
* Мәһәҙиева Рәшиҙә Рәфҡәт ҡыҙы (8 февраль 1965) — журналист, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (1999). Башҡортостан Республикаһының матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары атҡаҙанған хеҙмәткәре (2004).

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Сәксәй

**Сәксәй** () — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 19 кеше булған. Темәс ауылы биләмәһе составында.
Почта индексы — 453665, ОКАТО коды — 80206852006.

## География
Баймаҡ ҡалаһынан 45 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Тарих
ХХ быуаттың 30-сы йылдарында Һәүәнәк совхозы ваҡытында барлыҡҡа килә.

## Халыҡ һаны
1939 йылда − 40 кеше, 1961 йылда — 210 кеше, 1989 йылда — 120 кеше, 2002 йылда — 53 кеше, 2010 йылда — 19 кеше йәшәй.
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 63 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Темәс): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 122 км

## Билдәле шәхестәре
*  Мәүлитҡолов Санъяр Бирғәли улы (1957), музыкант. Сибай дәүләт филармонияһы концертмейстеры, 2002—2007 йылдарҙа хәҙерге Башҡорт дәүләт университетының Сибай институты уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7. 
*     

## Һылтанмалар