Чадыр-Лунга

**Чадыр-Лунга** (мол.  Ceadîr Lunga, гаг.  Çadır Lunga) — Молдавияның көньяғындағы муниципий һәм ҡала, Лунга  йылғаһы буйында урынлашҡан. Гагауз автономияһында ҙурлығы буйынса икенсе тораҡ пункт.  Халҡы һаны 16 605 кеше (2014) тәшкил итә, нигеҙҙә, гагауздар; шулай уҡ урыҫтар, болгарҙар, молдавандар, украиндар, йәһүдтәр һәм башҡалар йәшәй. Ҡалала тимер юл станцияһы, аэропорт (эшләмәй), автостанция  урынлашҡан. Аэропортты тергеҙеү планлаштырыла.

## Символы
2015 йылда  Чадыр-Лунга флагының эскиздары күрһәтелә һәм 2015 йылдың майында уның һуңғы варианты тәҡдим ителә

## Инфраструктураһы
Үҫеш алған тармаҡтары: аҙыҡ-түлек (шул иҫәптән шарап, тәмәке), сәнәғәте: электротермик ҡорамалдар заводы, келәм фабрикаһы, Молдавияның көньяғында урынлашҡан эре иген продукттары комбинаты, тәмәке-ферментация заводы, Молдованың көньяғында берҙән-бер май экстракцияһы заводы, шулай уҡ 1948 йылда барлыҡҡа килгән шарап заводы  (Мәскәү интернациональ күргәҙмәләрендә алтын миҙал яулаған), нефть базаһы, таҡта ярыу яйланмаһы,  сит ил капиталы менән 3 туҡыу фабрикаһы. Ҡалала  4  лицей, 6  балалар баҡсаһы һәм 4 мәктәп эшләй. Ҡала үҙәгендә Михаил Чакир исемендәге  Гагауз Милли театры урынлашҡан.

Чадыр-Лунгала республикала берҙән-бер орлов юртаҡтарын үрсетеү буйынса ат заводы, шулай уҡ Молдавияла берҙән-бер ипподром урынлашҡан,  Йыл һайын 6 майҙа Изге Георгий  «Хедерлез» Милли көнөндә ат сабыштырыуҙар һәм күрһәтмә сығыштар үткәрелә.

Ҡалала Ҡазан Божья Матерь Иконаһы ғибәҙәтханаһы төҙөлә, ул 1972 йылда коммунистар тарафынан емерелгәндең теүәл күсермәһе була. Ғибәҙәтхананың архитектура ансамбле византия стилендә башҡарылған, был ғибәҙәтхананы ҡаланың   иҫтәлекле урындарының береһе яһай. Чадыр-Лунгала үҙенең музейы бар, ул  ҡасандыр тергеҙелгән сауҙагәр йортонда урынлашҡан.

## Тарихы һәм этимологияһы
Чадыр һәм Лунга ултыраҡтары рус-төрөк һуғыштары ваҡытында Ғосман империяһының күскенселәре: гагауз  һәм болгарҙар (шул ваҡытта болгар этник үҙаңына эйә булғандар) тарафынан барлыҡҡа килә. Улар бында төрөк иҙеүенән ҡасалар. «Чадыр» гагауз теленән тәржемәләгәндә — традицион төрки сатыры (тирмә); «Лунга» —  йылға атамаһы, уның яры буйында ҡала урынлашҡан. Легенда буйынса,   бәшнәктәр, ә һуңынан татарҙар ваҡытында  ҡала урынында  күскенселәр  үҙҙәренең чадырҙарын (юрталарын) ҡороп, ваҡытлыса урынға туҡтағандар.  Чадыр атамаһы шунан киткән.

1819 йылда рухани Захарий Чакир Чадыр-Лунгала  Бессарабияның беренсе болгар училищеһын асҡан. Чадыр һәм  Лунга ауылдары Молдавия Совет Социалистик Республикаһының Юғары Советы Президиумының ҡарары менән  1958 йылдың  9 июнендә Чадыр-Лунга ҡалаһына берләшә. 1969 йылдың  14 апрелендә Чадыр-Лунгала тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейы асыла.

## Спорты
Ҡалала  «Саксан» футбол клубы, үҙенең автодром менән  "АВТОКОРРИДА" автомобиль спорт-клубы  бар, автодромда Молдованың автокросс буйынса чемпионаттары үткәрелә.

## Туғандаш ҡалалар

.

XX быуат аҙағында - XXI быуат башында Чадыр-Лунга бер нисә ҙур ҡалалар менән туғанлаша. Бөгөнгө көнгә  туғандаш ҡалалары булып Измит (Төркиә), Бурса (Төркиә), Северодонецк (Украина), Каварна (Болгария) һәм Солигорск, Добруш, Речица (Беларусь Республикаһы) һәм башҡалар тора.

Чадыр-Лунга бәйләнеште сит ил ҡалалары менән генә   тотмай. Гагаузия ҡалалары менән партнерлыҡ мөнәсәбәттәре лә мөһим булып ҡала. Әлеге ваҡытта Чадыр - Лунганың рәсми партнеры булып  Комрат (Гагауз Ери) муниципийы тора.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Официальный сайт города Чадыр-Лунга