Гергардт тирмәне

**Гергардт тирмәне** йәки **Грудинин тирмәне** — ХХ быуат башындағы пар тирмәне бинаһы, Сталинград һуғышында емерелгән һәм һуғыш тураһындағы хәтер булараҡ тергеҙелмәгән. «Сталинград һуғышы» музей-ҡурсаулығына составына инә.

## Төҙөлөү тарихы
1899 йылда тирмән тарихы башланып китә. Шул йылда эшҡыуар Гергард ғаиләһе «Балканда» (Царицын ҡалаһының төньяҡ ситенең рәсми булмаған исеме), хәҙерге Офицерҙар йортонан алып Волгаға тиклемгеБалҡан майҙанына тиклемге ерҙә уларға участка бүленеп бирелә. Был урында уларға тиклем законһыҙ төҙөлгән ҡаралты торған. 1899 йылдың июнь айында тирмәнде төҙөй башлайҙар. 1900 йылдың 20 июлендә тирмән сафҡа индерелә, ә он һатыу 1900 йылдың 1 авгусында башлана. Тирмән 1907 йылдың 8 авгусындағы янғынға тиклем эшләй, янғындан уның таш һөлдәһе генә тороп ҡала.

1908 йылдың май айында был урында яңы бина төҙөлә. Исеменә ҡарамаҫтан, тирмән урынында аҙыҡ-түлек эшкәртеү комплексы төҙөлә, шулай уҡ унда балыҡ ыҫлау, май сығарыу, икмәк бешергес, әҙер продукция склады тора. Уларҙы төҙөүҙә үҙ заманының иң алдынғы технологиялары ҡулланылған: үҙ электрогенераторы, кирбес торбалы үҙ ҡаҙанлыҡтары, эске механик транспортерҙар булдырылған. 1911 йылда «Гергардт һәм вариҫтары» предприятиеһында 78 эшсе эшләгән. Уларға йыл буйына 10342 һум эш хаҡы түләнгән, предприятиның йыллыҡ тауар әйләнеше 1 270 000 һум тәшкил итә,.

Тирмән бинаһы — Царицындағы беренсе, яуаплы тимер-бетон каркаслы, тышҡы стеналары кирбестән эшләнгән, брандмауэр ҡуйылған йорт. Бындай бина Рәсәй империяһы тирмән проекттары өсөн типовой проект булған. Төньяҡ өлөшөндә ҙур производство цехы, көньяҡта — әҙер продукция склады урынлашҡан. Ике ҡыйыҡлы кирбес стенаның ҡабырғаһына «Гергардт» тип яҙып ҡуйылған. Бина эзбиз менән аҡланған. Һуғыштан һаҡланып ҡалған стеналары әлеге көндә лә был ағартыу эҙҙәрен һаҡлай.

Совет осоронда тирмән милләт милкенә йәләндерелә, Сталинград тирмәндәре араһында ул 4-се тирмән тип йөрөтөлгән. 1929 йылда уға Константин Грудинин исеме бирелгән.
Файл:St. Nicholas Church and Mill Gerhart. View from the Volga.jpg|Тирмән һәм Никольский сиркәүе.
Файл:Царицын Никольская церковь и мельница Гергартдта.jpg|Тирмән һәм Никольский сиркәүе.
Файл:Gerhart mill.jpg|Тәүге күренеше
Файл:Gerhart mill. Unloading rail cars.jpg|Тимер юл вагондарын бушатыу.
Файл:1915._Grain_mill_warehouse_Gergart._The_view_from_the_belfry_of_the_church_St._Nicholas..jpg| 


## Сталинград һуғышы
Тирмән 1942 йылдың сентябренә тиклем эшләгән. Сталинград һуғышында 58 көн буйына ҡамауҙа торған тирмән бомбаларҙан һәм снаряд ярсыҡтарынан емерелгән, бары тик иң яҡшы тимер-бетондан төҙөлөүе арҡаһында ғына стеналары тулыһынса емерелмәй һаҡланып ҡалған.
Файл:Bundesarchiv Bild 183-B22081, Russland, Kampf um Stalingrad, Luftangriff.jpg|Ермановский районы, 1942 йылдың авгусы
Файл:Генерал-майор, Советтар Союзы Геройы А.И. Родимцев 13-сө гвардия дивизияһының себер яугирҙәре  янында. 1942 й.jpg| 
Файл:Штурмовая группа 13-й гвардия дивизияһының штурм бригадаһы немец һалдаттарынан Сталинград йорттарын азат итә. 1942 й.jpg|
Файл:RIAN archive 137429 Stalingrad soldiers during short lull.jpg|1943 йылдың 7 ғинуарында. Уң яҡта артҡы планда — тирмән

Файл:Надпись «Гергардтъ» на торце мельницы.jpg|«Гергардт» яҙыуы бинаның көньяҡ ҡабырғаһында
Файл:Прайс Мельница.jpg|Гергардтарҙың тирмәне һәм сауҙа йорто
Файл:Константин Грудинин.jpg|Константин Грудинин

Файл:RIAN archive 2227 Mill Gerhart after the Battle of Stalingrad.jpg|Һуғыштан һуңғы тәүге йыл. 
Файл:RIAN archive 43973 The 'Battle of Stalingrad' memorial complex.jpg|1982 йыл
Файл:Вид на музей и мельницу Гергардта с Волги.jpg|Әлеге ваҡытта Волганан ҡарағанда Гергардт тирмәне күренеше
Файл:Мельница Гергардта (1).jpg|Әлеге ваҡытта тирмән төньяҡтан ҡарағанда


## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
* 
* 
* *Родимцев А. И.* Дом солдатской доблести : ДОСААФ, 1969. — 192 с. Тираж 100 000 экз.
* *Олейников П. П.* Архитектурное наследие Сталинграда — ГБУК «Издатель», ОАО «Югполиграфиздат» 
* *Панченко Ю. А.* «163 дня на улицах Сталинграда»
* *Савин М. В., Кравцов В. М.* «Бои в Сталинграде.(Из опыта боёв Отечественной войны)» — 1944 г.

## Һылтанмалар
*  
* «Der Geschichte Wolgadeutschen Die» — фәнни-популяр тарихи сайтында.
* Тирмән интерьер сфера панорамаһы 
* Тирмән-легенда: прошлое и настоящее 
* http://www.stalingrad-battle.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=747&Itemid=38