Дубна

**Дубна** — () — Рәсәй Федерацияһының Мәскәү өлкәһендә урынлашҡан ҡала. Халҡы — 74 985 кеше ().

Мәскәү өлкәһенең Волга буйында урынлашҡан берҙән-бер тораҡ пункты.

Өлкә буйһоноуындағы ҡала, шул уҡ исемле ҡала округыбарлыҡҡа килтерә, унда башҡа тораҡ пункттар инмәй. Биләмәһе — 6336 га. Территорияһында Иваньковск ГЭС-ы урынлашҡан. Бынан тыш, ҡала составына Ратмино, Юркино һәм Козлак ауылдары, шулай уҡ, Александровка ҡасабаһы инән.

## Этимологияһы
*Дубна* гидронимы балт сығышлы тип фаразлана. Ул славян «имән урманы йылғаһы» тигәнде лә, балт лөғәтендәге *dubus* (тәрән) тигәнде лә аңлатыуы ихтимал.

Баш ҡала исем сифат итеп яҙылғанда, урындағы традицияларға һәм ҡала советының 04.04.2002 өсөн № РС-4(36)-27/15 ҡарарына ярашлы рәүештә «е» аша — *ДубнЕнский* тип яҙыла".

## Иң яңы тарих

XX быуаттың 30-сы йылдарында Волгала беренсе заманса ГЭС-тар төҙөлә башланы.

Ҡалала 1994 йылда Волга юғары хәрби училищеһы базаһында «Дубна» Халыҡ-ара тәбиғәт, йәмғиәт һәм кеше университеты асыла.

2001 йылда Рәсәй Федерацияһы президентының № 1472 указы менән Дубнаға *фән ҡалаһы* () статусы бирелә .

РФ Хөкүмәтенең декабрҙәге № 781 21 ҡарары нигеҙендә 2005 йылда Дубна ҡалаһында «махсус иҡтисад зонаһы» булдырыла.

**Ҡаланы барлыҡҡа килтергән төп** предприятие — Берләштерелгән ядро тикшеренеүҙәре институты. БЯТИ СССР һәм Рәсәйҙең иң эре ғилми үҙәге.

## Халҡы

## Туғанлашҡан ҡалалар
*  Ла-Кросс (штат Висконсин, АҠШ)
*  Гиват-Шмуэль (Округы Гуш, Израиль)
*  Алушта (Ҡырым, Рәсәй)
*  Голдап (Варминский-Мазурский воеводство, Польша)
*  Курчатов (Көнсығыш-Ҡаҙағстан өлкәһе, Ҡаҙағстан)
*  Линьцан (Юньнань, Ҡытай)
*  Яңы-Горица (Словения)
*  Яңы-Дубница (Словакия)

## Климаты

Метеокүҙәтеү тарихында Дубнала иң түбән һауа температураһы −47 °C, иң юғары температура +38 °C.булған.

Ҙур һыу ятҡылыҡтары булыу тирә-яҡ мөхиткә ҙур йоғонто яһай (һауа дымлылығы, температура һәм ел режимы).

## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Шар около Дубны
* Дубна (центр космической связи)
* Дубна 48К
* Баковский исправительно-трудовой лагерь — промышленное строительство в 1955—1956 годах

## Әҙәбиәт
* Дубна// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 8-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* Города Подмосковья. Кн. 2. — М.: Московский рабочий, 1980. — 608 с., ил. — 35 000 экз.
* Крымов Е. Ю., Строковская Т. Е. От первобытной стоянки до наукограда: из истории Дубны. Дубна: Международный университет природы, общества и человека «Дубна», 1997. — 36 с.
* Викторова Н. П. и др. Очерк истории Дубны в её топонимии. Дубна, 1993.
* А. Беляев, А. Расторгуев. История Дубны. Учебное пособие по истории Дубны, рекомендованное его авторами. Издание 5-е, несильно переработанное и в меру дополненное. Изд-во «Интернет», 2006.
* Л. И. Крючкова. Иваньково: город моего детства / Сост. Ф. Н. Петров. М.: Московский областной общественный фонд «Наследие», 2016. — 96 с.
* Даченков И. Б., Петров Ф. Н., Пантелеева Л. В., Алексеева И. А. Дубна: родное Подмосковье. Учебное пособие по краеведению для учащихся 7-9-х классов общеобразовательных учреждений города Дубны Московской области. М.: Московский областной общественный фонд «Наследие», 2017. — 168 с.
* Dieter Scheller. Abenteuer Podberesje. Als Sohn eines Flugzeugkontrukteurs in Russland, 2016.
* Klaus H. A. Jacob. Bevor ich’s vergessen könnte: Ein Bericht aus meiner Zeit, 2016.
* Renate Clausnitzer. Reiseziel unbekannt: Zeitzeugenbericht über das Leben deutscher Flugzeugbauer, die nach dem Zweiten Weltkrieg in die Sowjetunion deportiert wurden, 2017.
* Протоиерей Виталий Шумилов. Возрождение прихода. История храма Смоленской иконы Божией Матери. М.: Изд-во «Перо», 2018. — 131 с.
* Л. Г. Четвериков. Подготовлена к взрыву…: Хроника боевых действий осенью-зимой 1941 года в районе Иваньково (современная Дубна).- Дубна : Московский обл. общественный фонд «Наследие», 2019.
* Протоиерей Виталий Шумилов. РАТМИНО: ИСТОРИЯ ВОЗРОЖДЕНИЯ ХРАМА. М.: Изд-во «Перо», 2019. — 64 с.

## Һылтанмалар
* Дубна//Большая российская энциклопедия

* Официальный портал городского округа Дубна 
* Интернет-газета «Открытая Дубна»
* Сообщество ВКонтакте г. Дубна
* Новостной канал в телегам  (все законы соблюдены)
* «Дубна Inform» — информационно-аналитический портал города Дубна. 
* «Люди Дубны» — известные люди города 
* 
* История древнерусской Дубны на сайте Московского областного общественного фонда историко-краеведческих исследований и гуманитарных инициатив «Наследие» 
* Старая Дубна на фотосайте Алексея Пескина
* Фильм «Знакомьтесь наш друг — мирный атом» (1958), посвящённый ОИЯИ. Режиссёры: Д. К. Антонов, Д. А. Боголепов