Баден-Баден

**Баден-Баден** (нем. Baden-Baden, алем.Bade-Bade) — Германияла Баден-Вюртемберг ерендәге курорт-ҡала.  Ос  йылғаһы ярҙарында   Шварцвальдтың көнбайыш битләүҙәрендә  урынлашҡан. Халыҡ һаны 54 мең кеше. Билдәле курорт урыны. 1931 йылға тиклем ҡала Баден тип аталған, әммә  кешеләр йыш ҡына  «Баден. Баденда» (Баден төбәге) тип әйткәндәр, шулай итеп хәҙерге ике ҡатлы Баден-Баден атамаһы барлыҡҡа килгән.  

Баден-Баден үҙенең ҡайнар сығанаҡтары менән билдәле, уларҙы  боронғо римляндар ҙа ҡулланған.  Баден-Баденда рим мунсаларының емереклектәре һаҡланып ҡалған.

## Урыҫтар Баден-Баденда

Баден-Баден — рус тарихында төп европа курорты. Тап бында һыуҙа ял итеү модаһы  барлыҡҡа килгән. Рус аристократияһының немец бальнеокурортына һауыҡтырыу һәм мәҙәни күмәк сәйәхәт итеүенә  XVIII быуатта рәсәй тәхете вариҫы Александр Павлович менән баден принцессаһы Луизаның  — буласаҡ императрица Елизавета Алексеевнаның никахы нигеҙ һала. Тап ошо ваҡыттан алып рус аристократия фамилиялары  — Гагариндар, Волконскийҙар, Вяземскийҙар, Меншиков һәм Трубецкойҙар  — курорт сезонында бында килә. 

XIX быуатта   урындағы һыуҙар һәм климат рус әҙәбәитендә  мөһим роль башҡара: Гоголь, Толстой, Достоевский, Гончаров һәм Тургенев  үҙҙәренең иң яҡшы әҫәрҙәрен яҙыу осоронда йыш ҡына бында килә. Тургеневтың  «Дым» романындағы ваҡиғалар бында бара. 1852 йылда Баден-Баденда   (һәм ваҡытлыса ерләнгән) Жуковский Василий Андреевич, 1878  йылда  кенәз Петр Андреевич Вяземский, 1883 йылда рус дипломатияһы корифейы Александр Горчаков вафат була. Бында  Антон Чехов булып китә.

1882 йылда урыҫ общиналары ихтыяждары өсөн   Преображенский православие сиркәүе төҙөлгән.

## Мәҙәниәт һәм иҫтәлекле урындары

### Концерт залдары һәм театрҙары

* Баден-Баден театры —  париж операһы өлгөһөндә  шул саҡтағы казиноны арендалаусы Эдуар Бенаженың башланғысы менән Шарль Куто проекты буйынса Гёте майҙанында (*Goetheplatz*) төҙөлгөн.

: Театрҙы асыу өсөн композитор Гектор Берлиоз  тарафынан махсус «Беатриче һәм Бенедикт» операһы яҙыла (1862, Шекспирҙың  *«Много шума из ничего»* пьесаһы сюжетына), 1862 йылдың авгусында   театр асыуҙа премьера менән Берлиоз үҙе дирижерлыҡ итә..

* Фестшпильхаус (*Festspielhaus*) — Германияла дәүләт субсидиялары ҡатнашлығы булмаған берҙән-бер театр.  1998 йылдың 18 апрелендә ҡала ситенә күсерелеп, үҙгәртеп төҙөлгән иҫке тимер юлы вокзалында асылған. Вокзалды концерт залына реконструкциялау проектын австрия архитекторы  Вильгельм Хольцбауэр (*Wilhelm Holzbauer*) эшләгән.

### Музейҙары

* Фаберже  музейы (*Das Fabergé Museum*) — тулыһынса ювелир Карл Фаберже фирмаһының эштәренә бағышланған донъяла беренсе музей.  
* Баден-Баден ҡалаһы музейы (*Baden Stadtmuseum-Baden*);
* Баден-Бадендың  Дәүләт Кунстхаллеһы (*Baden Kunsthalle Staatliche-Baden*);
* Фридер Бурда  музейы (*Burda Frieder Museum*) —  архитектор Ричард Мейер;
* XIX быуаттың технология һәм сәнғәт музейы;
* Герке-Ремунд музейы (*Kunstmuseum Gehrke-Remund*) Фрида Кало әҫәрҙәре    күсермәләренең даими эшләүсе күргәҙмәһе.

### Архитектура ҡомартҡылары

* Хоэнбаден һарайы —  ҡаланың иң мөһим туристик иҫтәлекле урындарының береһе булып тора.
* Яңы һарай — XV—XVII быуаттарҙа баден маркграфтары резиденцияһы 
* Баден-Баден казиноһы —  иң боронғо һәм Германияла иң билдәле казино.

## Дин

### Христианлыҡ

#### Рим-католик сиркәүе
Баден-Баден ҡалаһы территорияһында ҡаланың һәр райондарында бөгөнгө көндә берешәр йәки бер нисә католик сиркәү һәм  мәхәллә бар:

* Сиркәү (*Stiftskirche*) (Иҫке ҡалала);
* Изге  Бернхард сиркәүе (*Bernharduskirche*),
* Изге Бонифаций сиркәүе (Лихтентала.);
* Изге Дионисий сиркәүе (Ооста), һ. б.;
* шулай уҡ Изге Христофор Автоюлл  сиркәүе (*Autobahnkirche St. Christophorus*),  сәйәхәтселәрҙе  ҡурсалаусы. Ул    A5 автомагистралендә урынлашҡан;
* Лихтенталдә   Цистерцианлылар Орденына ҡараған Цистерцианциан аббатлығы бар..

#### Православие сиркәүе
Преображен сиркәүенән тыш, ҡалала шулай уҡ Румын Патриархатының православие сиркәүе *Stourdza-Kapelle* бар.  1863—1866 йылдарҙа архитектор Лео фон Кленц тарафынан неоклассик стилдә төҙөлгән. 

Шулай уҡ ҡалала Königsbergerstr. 16a урамында Мәскәү Патриархаты Рус Православие сиркәүенең Спас-Преображенский Изге-Спиридоньевский  мәхәлләһе бар.  Ғибәҙәтхана башлығы - игумен Андрей (Готфрид).

#### Лютеран сиркәүе

* Август майҙанында  ҡала  сиркәүе (*Augustaplatz*);
* Изге Иоанн Инжил-лютеран сиркәүе   (*St.-Johanniskirche*);
* Инжил йорто (*Gospelhouse*) һ.б.

### Ислам
Штайнбах ҡала районында (*Steinbach*) Германияның мосолмандар йәмғиәтенең дин эштәре буйынса Төрөк Ислам союзына ҡараған мәсет урынлашҡан..

### Иудаизм
Йәһүд дини общинаһының Штефанинштрассеның  5-се һанлы йортонда (*5 Stephanienstraße*),  1890 йылдың 2 ноябрендә нигеҙ һалынған синагогаһы булған, ул 1899 йылда архитектор Л. Леви проекты буйынса төҙөлгән. уны 1938 йылдың 10 ноябрендә  тулыһынса яндыралар, ә синагоганың ер участкаһын  урындағы типография һатып ала. Бөгөнгө синагога 1947 йылдың мартында француз оккупацион властары тарафынан скульптор Йозеф фон Колфтың элекке оҫтаханаһы урынында асылған .

## Сәйәсәт
2009 йылдың 7 июнендә  Баден-Бадендың муниципаль советына үткән һайлауҙар һөҙөмтәһе:

### Мэрҙары
Мэрҙы тура һайлауҙар юлы менән һигеҙ йыл срокҡа тауыш хоҡуғына эйә булған  халыҡ  һайлай

2006 йылдағы һайлауҙарҙа мэр вазифаһына Герстнер Вольфганг  һайлана (*Wolfgang Gerstner*), уның вәкәләттәре ваҡыты 2014 йылда тамамлана. 2014 йылдың 10 июнендә  ҡала башлығы вазифаһын  алдағы мэр кеүек үк  Христиан-демократик союзы партияһынан (ХДС) Маргрет Мерген биләй,

## Халыҡ-ара бәйләнештәр

### Туғандаш ҡалалар

*  **Ментон**, Прованс — Альп — Лазурный Берег, Франция — 1961 йыл
*  **Монкальери**, Турин, Италия — 1990 йылдан
*  **[[Фрайталь]]**,  Ирекле Саксония дәүләте , Германия — 1990 йылдан
*  **Карловы Вары**, Карловар крайы, Чехия — 1998 йылдан
* / **Ялта**, Ҡырым (Рәсәй/Украина) 2000 йылдан
*  **[[Сочи]]**, Краснодар крайы, Рәсәй — 2011 йылдан

## Фотоһүрәттәр

Файл:Baden-Baden 10-2015 img16 view to Burg Hohenbaden.jpg|Хоэнбаден замогы емереклектәре 
Файл:Baden-Baden 10-2015 img37 Pump house.jpg|Trinkhalle - Эсәр галереяһы
Файл:Baden-Baden um 1900.jpg|Баден-Баден, 1900 й.
Файл:Baden-Baden 10-2015 img24 Stiftskirche.jpg|Баден-Баденда Штифтскирхе сиркәүе
Файл:Baden-Baden 10-2015 img59 Casino.jpg|Курзалда казино.
Файл:Baden-Baden 10-2015 img52 Friedrichsbad.jpg|Рим-ирланд "Фридрихсбад" мунсаһы


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Официальная страница города на русском языке 
* Андреевский, Сергей Аркадьевич Город Тургенева — очерк 1898 г. о Баден-Бадене.