Пискарёв мемориаль зыяраты

**Пискарев мемориаль зыяраты** — Ленинград блокадаһы ҡорбандары һәм Ленинград фронты яугирҙары күпләп ерләнгән урын, Санкт-Петербургтың төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Зыяратта ҡорбандарға мемориал ҡуйылған.

## Тарихы
Пискарев зыяраты 1939 йыл Ленинградтың төньяҡ ситендә барлыҡҡа килә һәм эргәләге Пискаревка ауылы исеме менән атала. 1941—1944 йылдарҙа күпләп ерләү урыны була. Туғандар ҡәберендә Ленинград фронты яугирҙары һәм Ленинград блокадаһы ҡорбандары ерләнә (барлығы яҡынса 470 мең самаһы кеше; башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 520 мең кеше — 470 мең хәрби хеҙмәткәр һәм 50 мең блокадасы). Иң күп юғалтыу 1941—1942 йылдарҙың ҡышына тура килә (мәҫәлән, 1942 йылдың 15 февралендә зыяратҡа 8452 кеше килтерелә, 19 февралдә — 5569, 20 февралдә — 10043).

1945 йылдың февралендә блокада ваҡытында һәләк булған ленинградлыларға мемориал проектына конкурс үткәрелә. 1956 йылда 26 гектарҙан ашыу майҙанда архитекторҙар А. В. Васильев һәм А. Е. Левинсон проекты буйынса мемориаль комплекс төҙөлә башлай. Мемориал 1960 йылдың 9 майында, совет халҡының Бөйөк Ватан һуғышында еңеүенең 15 йыллығында асыла. Мәңгелек ут Марс яланындағы уттан тоҡандырыла.

Архитектура-скульптура ансамбле үҙәгендә алты метрлыҡ «Ватан-Әсә» бронза скульптура — көрәшкән Ленинградтың тормош һәм алыш эпизодтарын тергеҙгән горельефлы иатәм стелаһы тора. Ансамбль авторҙары — архитектор А. В. Васильев, Е. А. Левинсон, скульпторҙар В. В. Исаева һәм Р. К. Таурит («Ватан-Әсә» һәм ҡабырғалағы рельефтар), М. А. Вайнман, Б. Е. Каплянский, А. Л. Малахин, М. М. Харламов (үҙәк стела горельефтары).

Пискарев мемориаль зыяратына ингән саҡта иҫтәлекле мәрмәр таҡтаға түбәндәгеләр яҙылған:

Пропилеяларҙағы яҙыу авторы — шағир-фронтовик Михаил Дудин.

Пискарев зыяратына ингәндә ике павильонда ҡаланы һаҡлаусылдар һәм халыҡ ҡаһарманлығына бағышланған музей бар: унда 1941—1942 йылдарҙың ҡот осҡос ҡышында кисергән Ленинград уҡыусыһы Таня Савичеваның көндәлеге күрһәтелә.

Мәңгелек утҡа алып барыусы гранит баҫҡыстар буйлап 480 метр оҙонлоғондағы төп аллеяға барып сығаһың. Ул мөһабәт «Әсәй-Ватан» монументына алып бара. Монументтың артындағы гранит стенаға Ольга Берггольцтың түбәндәге юлдары соҡоп яҙылған:

Зыяраттың көнбайыш өлөшөндә шәхси граждандарҙың, шулай уҡ 1939—1940 йылдарҙағы совет-фин һуғышында һәләк булған яугирҙар ҡәберҙәре бар.

Зыяраттың көнсығыш сиге буйлап Хәтер аллеяһы урынлашҡан. Ленинградты һаҡлаусылар иҫтәлегенә унда Рәсәй төбәктәренән, БДБ илдәренән һәм сит илдәрҙән, шулай уҡ блокадалы Ленинградта эшләгән ойошмаларҙан иҫтәлекле таҡтаташтар ҡуйылған.

2002 йылдың 9 майында зыярат эргәһендәге ағас ғибәҙәтхана изгеләндерелә. Ҡорам төҙөү планлаштырыла. Хәҙер буласаҡ ҡорам урынында тәре билдәһе тора.

## Галерея

Файл:Piskarevskoye Memorial Cemetery Monument 03.jpg|*«Бында ленинградлылар ята...»*
Файл:Piskarevskoye Memorial Cemetery individual graves 1940.jpg|1940 йылғы хәрби ҡәберҙәр
Файл:Piskarevskoye Memorial Cemetery individual graves 1941.jpg|Шәхси хәрби ҡәберҙәр, 1941 й.
Файл:Piskarevskoye Memorial Cemetery common graves 02.jpg|Туғандар ҡәберҙәре
Файл:Piskarevskoye Memorial Cemetery 1942.jpg|Тыныс халыҡтың туғандар ҡәберендә ерләнеүен белдереүсе иҫтәлекле таш
Файл:Piskarevskoye Memorial Cemetery 1944.jpg|Тыныс халыҡтың туғандар ҡәберендә ерләнеүен белдереүсе иҫтәлекле таш
Файл:Piskarevskoye Memorial Cemetery 04.jpg|*«Ленинградты һаҡлаусы костромалыларға...»*
Файл:За оборону Ленинграда.jpg|Музейҙағы «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалы
Файл:Пискаревское кладбище Piskarevskii memorial некрополь жителей и защитников Ленинграда .JPG|Ингән ерҙә
Файл:John the Baptist Chapel near Piskarevskoye Memorial Cemetery.jpg|Ғибәҙәтхана


## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* И. А. Бродский. Памятник героическим защитникам Ленинграда. Пискарёвское мемориальное кладбище-музей. Изд. Художник РСФСР, 68 стр.
* Валерий Лозовский. Пискарёвское мемориальное кладбище. Изд. Дитон, 230 стр., тираж 1000 экз.
* 
* И. А. Бродский. Памятник героическим защитникам Ленинграда. Пискарёвское мемориальное кладбище-музей. Альбом. Изд. Художник РСФСР, 68 стр., тираж 5000 экз.
* Г. Ф. Петров Пискарёвское кладбище. Лениздат, 45 стр., (Туристу о Ленинграде)
* Г. Петров. Пискарёвское Кладбище. Лениздат, 54 стр., (Пискарёвское мемориальное кладбище (Ленинград, Р. С. Ф. С.Р)) (Туристу о Ленинграде)
* М. А. Дудин Пискарёвское мемориальное кладбище. Изд. Аурора.

## Һылтанмалар
* Официальный сайт Пискарёвского мемориального кладбища.
* Пискарёвское мемориальное кладбище. Галерея.
* Страница на сайте музеев России
* Список бойцов 14-го отдельного штрафного батальона Ленинградского фронта, захороненных на Пискарёвском мемориальном кладбище.
* Энциклопедия Санкт-Петербурга