Цирельман Наум Моисеевич

**Цирельман Наум Моисеевич** (6 май 1937 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең йылылыҡ физикаһы өлкәһендә эшләүсе ғалимы, инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәре докторы (1995), профессор (1996). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2012).

## Биографияһы
Наум Моисеевич Цирельман 1937 йылдың 6 майында Бельцы ҡалаһында (Румыния короллеге) тыуған. 1941 йылда ата-әсәһе — Цирельман Моисей Шлемович (1908—?) һәм Цирельман Хася Элевна (1908—?) — менән Ташкентҡа эвакуациялана. 1963 йылда Одесса аҙыҡ-түлек һәм һыуытыу сәнәғәте технологик институтын тамамлай. 1963—1969 йылдарҙа ― Донецк ғилми-тикшеренеү ҡара металлургия институтында кесе ғилми хеҙмәткәр һәм Мәскәү химия машиналар төҙөү институты аспиранты Техник фәндәр кандидаты диссертацияһын «Исследование теплообмена и гидродинамического сопротивления при турбулентном течении газа в поле продольного знакопеременного градиента давления» темаһы буйынса 1969 йылда яҡлай.

1970 йылдан алып ― Өфө авиация институтында: авиация һәм ракета двигателдәре теорияһы һәм кафедраһы ассистенты, өлкән уҡытыусы, доцент, профессор, (2004 йылдан ― авиация йылылыҡ энергетикаһы һәм йылылыҡ техникаһы кафедраһы). Техник фәндәр докторы диссертацияһын «Вариационные принципы и метод перемещения изотерм в решении проблемы осложнённого теплопереноса» темаһы буйынса 1995 йылда яҡлай.

Төп фәнни хеҙмәттәре йылылыҡ физикаһына арналған — һанлы-аналитик һәм эксперименталь алымдар һәм йылылыҡ физикаһында йылылыҡ массаһын күсереү; йылылыҡ физикаһында һәм техник термодинамикаһында математик моделләү өлкәһендә. Уның авторлығындағы «Теория и прикладные задачи тепломассопереноса» (2011) и «Техническая термодинамика» (2012) дәреслектәр, монографиялары бер нисә тапҡыр нәшер ителгән. 2012 йылда Нернст йылылыҡ теоремаһын квант механикаһы аппаратынан тыш иҫбатлауҙы тәҡдим иткән.

260-тан ашыу фәнни хеҙмәт һәм 25 уйлап табыу авторы.

## Фәнни хеҙмәттәре
* Теория пограничного слоя. Двухслойная модель пограничного слоя при безградиентном обтекании пластины. Уфа: УАИ, 1977. — 73 с.
* Численные методы определения теплового состояния элементов конструкции ГТД. Уфа: УАИ, 1983. — 59 с.
* Основные понятия и закономерности теплопередачи. Уфа: УГАТУ, 1996. — 76 с.
* Методы теории подобия и моделирования тепломассопереноса. Уфа: Уфимский государственный авиационно-технический университет, 2000. — 94 с.
* Прямые и обратные задачи нестационарного теплопереноса. Уфа: Уфимский государственный авиационно-технический университет, 2001. — 86 с.
* Теория и прикладные задачи тепломассопереноса. В 3-х частях. Уфа: УГАТУ, 2002, 2008 и 2010.
* Введение в теплоэнергетику. Уфа: Уфимский государственный авиационно-технический университет, 2003. — 105 с.
* Закономерности теплообмена и методы расчёта затвердевания отливки. Уфа: Уфимский государственный авиационно-технический университет, 2003. — 102 с.
* Прямые и обратные задачи тепломассопереноса. М.: Энергоатомиздат, 2005. — 390 с.; 2-е издание — М.: Лань, 2019. — 500 с.
* Теория и прикладные задачи тепломассопереноса. М.: Машиностроение, 2011. — 510 с.; 2-е издание — М.: Лань, 2018. — 510 с.
* Техническая термодинамика. М.: Машиностроение, 2012. — 352 с.; 2-е издание — М.: Лань, 2018. — 352 с.
* Конвективный тепломассоперенос. Моделирование, идентификация, интенсификация. Уфа: Уфимский государственный авиационный технический университет, 2015. — 470 с.; 2-е издание — М.: Лань, 2018. — 472 с.
* Аналитическое определение температурных полей в пространственно-неоднородной и нелинейной среде. М.: Инновационное машиностроение, 2016. — 286 с.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*