open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ибраһимов Баязит Ғәбиҙулла улы

**Ибраһимов Баязит Ғәбиҙулла улы ** (2 февраль 1949 йыл) — ауыл хужалығы һәм муниципаль органдар хеҙмәткәре. 2000—2001 йылдарҙа Салауат районы хакимиәте башлығы.

## Тормош һәм хеҙмәт юлы
Баязит Ғәбиҙулла улы Ибраһимов 1949 йылдың 2 февралендә БАССР-ҙың Салауат районы Ҡалмаҡол ауыл советы Яңы Сүрәкәй ауылында тыуған. Сүрәкәй ауылында башланғыс белем алған, Ҡалмаҡол, Малаяҙ урта мәктәптәрендә уҡыған.

Муниципаль хеҙмәт ветераны. Хеҙмәт юлын ябай эшсе булып башлай. Тырышлығы һәм ныҡышмалылығы, уҡырға һәм яңылыҡҡа тиҙ өйрәнеү һәләте уны етәксе вазифаларға алып килә. Хеҙмәт юлын 1968 йылда Көньяҡ Урал тимер юлында электромонтёр булып башлай.

1972—1974 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.

Башҡортостан ауыл хужалығы институтын (хәҙерге Башҡорт дәүләт аграр университеты) тамамлай.

Армиянан ҡайтҡас, тәүге эш урынына килә.
1975 йылда Көньяҡ Урал тимер юлы подстанцияһы начальнигы итеп тәғәйенләнә.

1977—1983-се йылдар — Ҡалмаҡол ауыл советы рәйесе.

1983—1987 йылдар — Ишембай һәм Яхъя ауылдарын берләштергән «Восток» колхозы рәйесе.
1987 йылда — Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводында ауыл хужалығы буйынса директор урынбаҫары.
1991—1995 йылдарҙа — Салауат районы «Заря» колхозы рәйесе, «Нуғай» крәҫтиән хужалығы башлығы.

1999-се йылдан — Мөрсәлим ит комбинатының тышҡы идарасыһы.

2000—2001 йылдар — Башҡортостан Республикаһы Салауат район хакимиәте башлығы.

2004—2008 йылдар — Мөрсәлим ҡасаба советы башлығы.

Салауат район Советы депутаты итеп һайлана. Етәкселек иткән йылдарында ул Мөрсәлим һәм Яңы Сүрәкәй ауылдарында газ, һыу үткәреүҙе, ауыл юлдарына асфальт һалыуҙы юллай һәм эште ойоштора.

Шулай уҡ Мөрсәлим урта мәктәбенә һәм Мөрсәлим участка дауаханаһына төкәтмә төҙөтөү ҙә, уларға капиталь ремонт та уның юллауҙары арҡаһында тормошҡа ашырыла.

## Эшҡыуарлыҡ хеҙмәте
Ибраһимов Баязит Ғәбиҙулла улы 2004 йылдың 23 апреленән 2008 йылдың 14 февраленә тиклем эшләп килгән «„Земфира“ ауыл хужалығы предприятиеһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтен етәкләй. Компанияның төп эшмәкәрлек төрө игенселек була.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Камаева Рәфиҙә Ғилметдин ҡыҙы
* Ишморатова Рауза Ғарифйән ҡыҙы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Земля салаватская, земля батыра./ Автор-составитель: Сабирьянова С. Г. — Уфа: АН РБ, Гилем, 2010. — 285—286 с.

## Һылтанмалар
* Ибрагимов Баязит Габидуллович
* ООО"СП ЗЕМФИРА"
* «Бәйләнештә» селтәре
Ишалин Рөстәм Надил улы

**Ишалин Рөстәм Надил улы** (17 ноябрь 1956 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, сәйәсмән. Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

## Биографияһы
Рөстәм Надил улы Ишалин 1956 йылдың 17 ноябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. Юғары белемле: 1982 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.
 
1982—1986 — Удмурт АССР-ында, башта Воткинский нефтебазаһының операторы, артабан Ярский нефтебазаһының директоры булып эшләй;

1986—1991 — КПСС-тың XXII съезы исемендәге Өфө нефть эшкәртеү заводының тауар парктары начальнигы, тауар етештереү начальнигы урынбаҫары;

1991—1998 — «Өфөнефтехим» ААЙ-нең  начальнигы урынбаҫары, диспетчер бүлеге начальнигы, «Өфөнефтехим» ААЙ-нең  начальнигы;

1998—2002 —  начальнигы урынбаҫары, тауар етештереү начальнигы, планлы идаралыҡ начальнигы, «Башҡортостан нефтехимия компанияһы» АЙ-нең генераль директоры урынбаҫары;

2002—2006 — «Башкирнефтепродукт» ААЙ-нең генераль директоры;

2006 −2009 — «Башнефть» Акционер нефть компанияһы"ның башҡарыусы директоры;

2009 −2011- «Система-Инвест» ААЙ-нең хеҙмәтте һаҡлау, сәнәғәт хәүефһеҙлеге һәм эколлгияһы департаменты директоры.
  
Өйләнгән. Ғаиләһендә улы һәм ҡыҙы бар.

Башҡортостан Республикаһының өсөнсө (2003—2008) һәм дүртенсе (2008—2013) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты. 

2011—2015 йылдарҙа «Салауат Юлаев» хоккей клубының генераль директоры. 

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе 
* Рәсәй Федерацияһының Почётлы нефтехимигы
* Салауат Юлаев ордены
* Башҡортостан Республикаһының Почёт Грамотаһы
* «Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» отличие билдәһе (2014)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* 
* 
* 
*
Толстой

**Толстой** — рус фамилияһы.

* Толстой Алексей Николаевич (29.12.1882—23.02.1945), рус совет яҙыусыһы һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* Толстой Лев Николаевич (9.09.1828—20.11.1910), бар донъяға билдәлелек яулаған рус яҙыусыһы.
Газ сәнәғәте

**Газ сәнәғәте** — яғыулыҡ сәнәғәтенең бер тармағы.Төп бурысы - тәбиғи газ ятҡылыҡтарын  эҙләү һәм сығарыу,  газ торбалары буйлап газ менән тәьмин итеү, ташкүмерҙән һәм сланец тау тоҡомонан яһалма газ етештереү, газ эшкәртеү, уны сәнәғәттең төрлө тармаҡтарында һәм коммуналь- көнкүреш маҡсаттарында файҙаланыу. Газ сәнәғәте предприятиеларының бер мөһим бурысы — газды ҡулланыусыға еткереү һәм иҫәп алып барыу.

## Тармаҡ тарихы

Газ ҡуллана башлауҙы 18-19 быуаттарға ҡайтарып ҡалдыралар, тап шул осорҙа  Францияла һәм Бөйөк Британияла ташкүмер газын урамдарҙы яҡтыртыу өсөн файҙалана башлайҙар . Газ генераторы  19 быуатта уйлап табыла.

Рәсәйҙә революцияға тиклем осорҙа газ бик әҙ файҙаланыла. Бәләкәй заводтарҙа күмерҙән түбән калориялы газ етештерәләр.

## Запастары

Эҙләп табылған тәбиғи газ, *трлн. м³*

## Һылтанмалар һәм сығанаҡтар

1) ГНПП *Картография*, 2005 г.

2) ГНПП *Картография*, 2002 г.

3) *ОНИКС*, 1999 г.

4) Большая советская энциклопедия, 1969 г.

5) Матвейчук А.А., Евдошенко Ю.В. Истоки газовой отрасли России. 1811 - 1945 гг. Исторические очерки
Моратов Рәфҡәт Ғәзимулла улы

**Моратов Рәфҡәт Ғәзимулла улы** (26 февраль 1954 йыл) —  комсомол, партия һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. КПСС-тың Салауат район комитетының беренсе секретары (1990 —1991), Салауат районы хакимиәте башлығы (1991—2000), ВЛКСМ-дың Салауат район комитетының беренсе секретары (1982—1985).

## Биографияһы
Рәфҡәт Ғәзимулла улы Моратов 1954 йылдың 26 февралендә Башҡорт АССР-ының Салауат районы Лағыр ауылында тыуған.

Урындағы урта мәктәпте тамамлағандан һуң Башҡортостан ауыл хужалығы институтының агрономия факультетында уҡый.

1981—1982 йылдар — «Лағыр» совхозында агроном, Сыбаркүл бүлексәһендә управляющий.

1982—1985 йылдар — ВЛКСМ-дың Салауат район комитетының беренсе секретары.

1985—1986 йылдар — КПСС-тың Салауат район комитетының бүлек мөдире.

1986—1990 йылдар — XXI партсъезд исемендәге колхоз рәйесе.

1990 йылдан Салауат район советы рәйесе, 2000 йылға саҡлы Салауат районы хакимиәте башлығы була.

2000—2003 йылдар — Өфө ҡалаһы Октябрь муниципаль районы хакимиәт башлығының кадрҙар буйынса урынбаҫары.

Башҡортостан Республикаһының 2-се класлы дәүләт советнигы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Рәсәй Хөкүмәтенең, Башҡортостан Хөкүмәтенең күп һанлы Маҡтау билдәләре һәм Грамоталары менән билдәләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт
* Земля салаватская, земля батыра. — Уфа: АН РБ, Гилем, 2010 — с. 301.

## Һылтанмалар
* Указ Президента Республики Башкортостан от 02.12.1994 № УП-598
* ОКТЯБРЬСКИЙ РАЙОН УФЫ ПРОВОДИЛ СВОИХ ПРИЗЫВНИКОВ
Ҡарлуғас (ат)

**Ҡарлуғас **  (*Ласточка*) — 1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында, яу яландарында һуғышсыларҙың тоғро дуҫы, ярҙамсыһы булып, 1946 йылда Башҡортостанға кире ҡайтарылған ат. Ул хатта "За боевые заслуги" миҙалы менән бүләкләнгән тигән мәғлүмәттәр ҙә бар . Тик быны раҫлаған документтар әле табылмаған.

## Тарихы
Батша ғәскәренә борондан башҡорттар аттар ебәреп торған. Бөгөнгө Дәүләкән районы биләмәләрендә ХIХ быуаттан тоҡомло йылҡы малы үрсетеү үҫешә башлай. Совет власы осоронда   РККА-ның Дәүләт резервы өсөн йылҡы малы әҙерләү менән бер нисә район шөғөлләнә башлай. Тавричанка  ауылындағы йылҡы фермаһында  1940 йылда  800 баш мал иҫәпләнә.  "Красная поляна", "Новый быт"колхоздарына, Ҡаранбаш һәм Абрамполь (хәҙерге Сергиополь), Дорошевка һәм Фаридоновка ауылдарына үрсемдәр ебәрелә.

1941 йыл башына был колхоздарҙа 1500 берәмек йылҡы малы була. Шул йыл ахырына дошман тылында эшләтер өсөн разведкасы аттар әҙерләү башлана. Был ҡаты сер итеп һаҡлана. Барлығы йөҙләп ат әҙерлек үтә.  Һуғышҡа ебәрелгәндәренән (Рыжуха, Гулливер, Угрюмый) ҡайһы берҙәрен колхрзға кире ҡайтарылған.  

1946 йылда Дәүләкән станцияһына һуғышта ҡатнашҡан дүрт ат ҡайтарыла. Улар араһында Ҡарлуғас  (Ласточка) тигәне "За боевые заслуги" тигән миҙал менән бүләкләнгән тигән легенда йәшәй. Ул һуғыш ваҡытында миҙал алған берҙән-бер ат тип һанайҙар. Әммә быға шик белдерелгән яҙмалар ҙа бар .  

Был дүрт атты, ниндәй өҙөклөк булһа ла, хужалыҡ эштәренә тотонмағандар: үҙҙәре үлгәнсә һәйбәт тәрбиә бирелгән. Уларҙы айырым ҡәберлеккә ерләгәндәр һәм обелиск ҡуйғандар 

## Сығанаҡтар
* Кони - победители https://rb7.ru/news/ufa-and-rb/16427
* Кони-победители из Башкортостанаhttp://www.bashinform.ru/news/174353-koni-pobediteli-iz-bashkortostana/

## Видео
* Лошади в Великой Отечественной
*  Минигали Шаймуратов и Легендарная 112-я Башкирская Кавалерийская Дивизия

## Иҫкәрмәләр
Вәхитов Радик Шакир улы

**Вәхитов Радик Шакир улы** (17 август 1948 йыл) — ғалим-инженер, юғары мәктәп уҡытыусыһы, журналист, тарихсы. Техник фәндәр кандидаты (1975). Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союздары ағзаһы (2008). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты лауреаты (2008).

## Биографияһы
Радик Шакир улы Вәхитов 1948 йылдың 17 авгусында Башҡорт АССР-ының Салауат районы Иҫке Ҡаратаулы ауылында Башҡортостанда билдәле шәхес, оҙаҡ йылдар республиканың Юғары Суды Рәйесе булып эшләгән Шакир Ҡәнзәфәр улы Вәхитов ғаиләһендә тыуған.

1971 йылда  Өфө авиация институтын тамамлағандан һуң шунда уҡ эшләй.
1986 йылдан — Өфө авиация институты ҡарамағындағы «Вихрь» махсус конструкторлыҡ технологик бюроһында проекттың баш конструкторы була.
1989—1991 йылдарҙа — «Марс» кооператив конструкторлыҡ бюроһының (Өфө) баш конструкторы.
1998 йылдан — шәхси эшҡыуар.

## Китаптары
* Пчелы и люди. Уфа, 1992.
* Под крыло двуглавого орла. Уфа, 2007.
* Шежере Салавата. Уфа, 2008.
* От Урала‑батыра до Салавата Юлаева: ист. этюды. Уфа, 2009.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт
* Земля салаватская, земля батыра. - Уфа: АН РБ, Гилем, 2010 - с. 257.

## Һылтанмалар

## Иҫкәрмәләр
Черданцев Александр Алексеевич

** Черданцев Александр Алексеевич ** (15 ноябрь 1871 йыл — 16 июль 1943 йыл) — тыуған яҡты өйрәнеүсе ғалим, провизор. 1922—1925 йылдарҙа М. В. Нестеров исемендәге художество музейы директоры.  «Урал библиографик һүҙлеге»нең авторы.

## Биографияһы
Александр Алексеевич Черданцев 1871 йылдың 15 ноябрендә Пермь губернаһының Лисвяный ҡасабаһында тыуған, ғалим Черданцев Иван Алексеевичтың ағаһы. 1899 йылда, Мәскәү университетының медицина факультетын тамамлағандан һуң, Екатеринбургта Үрге Иҫәт заводында дауахана дарыуханаһы идарасыһы булып эшләй. 1900 йылда ул Урал тәбиғәт белемен яратыусылар йәмғиәте ағзаһы булып китә.

1915 йылда Өфөгә Император кеше йәнле йәмғиәте аптекаһына мөдир булып эшкә килә. 1917 йылда Өфө губерна музейы комитеты рәйесе итеп һайлана.

1917 йылда Башҡортостанда тиф эпидемияһы тарала. Дарыуҙар етмәгәнгә күрә провизор А. А. Черданцев эпидемияға ҡаршы көрәшеү өсөн дарыу үҫемлектәрен йыйыу ойоштора. Халыҡ уларҙан төнәтмәләр, онтаҡ әҙерләй. Өфөлә Черданцев төнәтмәләр һәм май дарыуы әҙерләү буйынса лаборатория аса, һуңынан лаборатория фармацевтик заводҡа әүерелә. 1920 йылда уның «Өфө губернаһының дарыу үҫемлектәре» исемле китабы донъя күрә.

1919—1931 йылдарҙа Өфө губерна санитария бүлегенең фармацевт өлкәһе мөдире булып эшләй, 1922—1925 йылдарҙа — М. В. Нестеров исемендәге Өфө дәүләт художество музейы директоры, 1932—1942 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ының Китап палатаһы менән хеҙмәттәшлек итә.

## Хеҙмәттәре
Александр Алексеевич Черданцев төрлө яҡлы кеше була, һынлы сәнғәт, фарфор, скульптура, гравюралар, китаптар белгесе, 100-ҙән артыҡ ғилми хеҙмәт яҙған, нумизматика буйынса үҫемлектәр гербарийы каталогын төҙөгән.

Ул Китап палатаһы, Мәскәүҙәге В. И. Ленин исемендәге СССР-ҙың дәүләт китапханаһы, М. Е. Салтыков-Щедрин исемендәге Дәүләт асыҡ китапханаһы материалдары буйынса тыуған яҡты өйрәнеү белешмә картотекаһы төҙөй.

Ғалим «Урал библиографик һүҙлеген» (Екатеринбург һәм Пермь дәүләт архивтарында һаҡлана), «1917 йылға тиклем Өфө губернаһының ваҡытлы матбуғат библиографияһын» булдырыу инициаторы була. 1929—1931 йылдарҙа ул «Башҡортостан хужалығы» журналында тыуған яҡты өйрәнеү библиографияһын баҫтырып сығара.

## Әҙәбиәт

* Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа: Башкирская энциклопедия. Т. 6. 2009. — 576 с. — ISBN 978-5-88185-072-2.
* Уральская историческая энциклопедия. — УрО РАН, Институт истории и археологии. Екатеринбург: Академкнига. Гл. ред. В. В. Алексеев. 2000.

## Һылтанмалар

* Ергин Ю. В.Черданцев Александр Алексеевич . Башкирская энциклопедия.
* А. А. Черданцев. Краеведческий портал.
* Александр Алексеевич Черданцев (1871—1943) . Бельские просторы.
Мирзаянов Вил Солтан улы

**Мирзаянов Вил Солтан улы** (9 март 1935 йыл) — ғалим-химик. Химия фәндәре докторы (1985), профессор (1985). Экология һәм татар милли хәрәкәте эшмәкәре. Кавалло премияһы лауреаты (1996).

Киң мәғлүмәт саралары Мирзаяновты «Новичок» класындағы ағыулаусы матдәләр категорияһын эшләп сығарыусы тип атай, әммә Дәүләт Органик химия һәм технологиялар ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәрҙәре быны инҡар итә.

## Биографияһы
Вил Солтан улы Мирзаянов 1935 йылдың 9 мартында Башҡорт АССР‑ының Дүртөйлө районы Иҫке Кәңгеш ауылында уҡытыусылар ғаиләһендә тыуған. «Московские новости» гәзитендә үҙенең башҡорт сығышлы булыуы тураһында хәбәр итә. Уның ата-бабалары башҡорттарҙың ҡыр-йылан ырыуынан. Шәжәрәһе: *Ҡазаҡ → Абдулла → Сәғит (1775—1855) → Мырҙаҡай (Мирзаян; 1870—1902) → Әхмәтсолтан (1902—1986) → Вил*.

1953 йылда Дүртөйлөнөң 1-се татар мәктәбен тамамлай. 1958 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү нескә химия технологияһы институтын тамамлай.

1958—1960 йылдарҙа Мәскәү ҡалаһында 4019‑сы почта йәшниге предприятиеһында эщләй.

1965 йылда химик фәндәре кандидатлығына диссертация яҡлай. 1965—1992 йылдарҙа Дәүләт Органик химия һәм технологиялар ғилми-тикшеренеү институтында (1986—1990 йылдарҙа — бүлек начальнигы) хеҙмәт итә. Фәнни хеҙмәттәре газ хроматографияһы өлкәһендәге тикшеренеүҙәргә, хроматографик анализ ысулдарын эшләүгә һәм уларҙы углеводород газдарҙы айырыу өсөн ҡулланыуға, микроконцентрацияларҙа ағыулағыс матдәләрҙе билдәләүгә арналған. 1985 йылда химик фәндәре докторлығына диссертация яҡлай.

1992 йылда Л. А. Фёдоров менән берлектә «Московские новости» гәзитендә «Ағыуланған сәйәсәт» () мәҡәләһен баҫтыра, бында улар Рәсәй хәрби-сәнәғәт комплексын тәнҡитләй һәм илдәге юғары власты "Химик ҡоралды тыйыу тураһында конвенция"ны боҙоуҙа ғәйепләй.

1992 йылдың 22 октябрендә дәүләт серен асыуҙа ғәйепләнеп (РСФСР Енәйәт кодексының 1-се бүлеге, 75 ст.) ҡулға алына. 1992 йылдың 3 ноябрендә Лефортово төрмәһенән Мәскәүҙән ситкә сыҡмау шарты менән иреккә сығарыла. 1994 йылдың ғинуарында йәнә ҡулға алына һәм 22 февралдә азат ителә. 1994 йылдың 11 мартында Рәсәй Федерацияһы генераль прокуроры ҡарары буйынса енәйәт эше туҡтатыла.

1995 йылда АҠШ-ҡа эмиграциялай. 1996 йылдан Нью-Джерси штатының Принстон университетында эшләй.

2008 йылдың 26 октябрендә Татар халҡының милли мәжлесе президиумына һайлана. 2009 йылда Рәсәйҙән Татарстанды айырыуға арналған конференцияла «ҡыуылған хөкүмәттең премьер-министры» итеп һайлана.

2010 йылдың мартында Рәсәй оппозиционерҙарының «Путин китергә тейеш» мөрәжәғәтнамәһенә ҡул ҡуя.

## Публикациялары
* Mirzayanov V. S. State secrets: an insider’s chronicle of the Russian chemical weapons program. — Denver, Colorado: Outskirts Press, 2008. — 624 p. — ISBN 978-1-4327-2566-2.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Мирзаянов Вил Султанович
* Вил Мирзаянов: «Новичок» можно синтезировать или украсть, но применить его смогут немногие
* «Надо было навсегда лишить Россию ее секрета»
Хәсәнов Зекерйән Әхтәм улы

**Хәсәнов Зекерйән Әхтәм улы** (15 сентябрь 1934 йыл — 2016 йыл) —хеҙмәт алдынғыһы. 1970—1980 йылдарҙа Салауат районы «Һарғамыш» совхозының тракторсы-машинисы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы механизаторы. Ленин ордены кавалеры (1972). Салауат районының почётлы гражданы (2015).

## Тормош һәм хеҙмәт юлы
Зекерйән Әхтәм улы Хәсәнов 1934 йылдың 15 сентябрендә БАССР-ҙың Малаяҙ (хәҙерге Салауат) районындағы Шәрип ауылында тыуған.

1953—1954 йылдарҙа Балаҡатай районы Ямаш ауылы профтехучилищеһында тракторсы-машинист һөнәрен үҙләштерә.

Арҡауыл МТС-ында тракторсы-машинист булып эшләй, механизация буйынса бригадир итеп үрләтелә.

1970 йылдан ауыл хужалығы культураларын үҫтереү звеноһында эшләй. Хәсәнов Зекерйән Әхтәм улы алдынғы хеҙмәте өсөн 1972 йылда СССР-ҙың иң юғары наградаһын — Ленин орденына лайыҡ була.

1980 йылдан башлап, хаҡлы ялға сыҡҡансы, «Һарғамыш» совхозының Миәшәгәр бүлексәһе управляющийы булған.

Намыҫлы хеҙмәте өсөн Зекерйән Әхтәм улы район һәм республика кимәлендәге күп маҡтау ҡағыҙҙары, грамоталары, миҙалдары, маҡтаулы исемдәре менән бүләкләнгән.

Улы Хәсәнов Радик — хәрби хеҙмәткәр, отставкалағы подполковник, Афғанистан ветераны, Ҡыҙыл Йондоҙ һәм Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* РСФСР ауыл хужалығы социалистик ярыш алдынғыһы
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы механизаторы
* Ленин ордены (1972)
* Коммунистик хеҙмәт ударнигы

## Һылтанмалар
* Мещегаровский сельсовет муниципального района
* Салаватскому району - 80 лет!!!

## Иҫкәрмәләр
Ғәниева Лиза Ибраһим ҡыҙы

** Лиза Ибраһим ҡыҙы Ғәниева** (1941 йыл, БАССР, Салауат районы, Шәрип ауылы) — Салауат районының почетлы гражданы (2017).

## Биографияһы
Лиза Ибраһим ҡыҙы 1941 йылда Салауат районы Шәрип ауылында тыуған. География уҡытыусыһы.
Оҙаҡ йылдар БР халыҡ мәғарифы һәм фәне хеҙмәткәрҙәре Профсоюзының Салауат район ойошмаһы рәйесе була. 2014 йылда БР Юғары судының халыҡ заседателе итеп һайланған.

## Маҡтаулы исемәре
2017 йылдың 27 мартында Салауат районының почётлы гражданы исеме бирелә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт

## Һылтанмалар
* http://whokpo.com/view/toprof-rabotnikov-obrazovaniya-salavatskogo-1yo61
* О присвоении звания «Почетный гражданин муниципального района Салаватский район Республики Башкортостан» Ганиевой Лизе Ибрагимовне
* ОБ ИЗБРАНИИ ВЕРХОВНОГО СУДА БАШКИРСКОЙ АВТОНОМНОЙ СОВЕТСКОЙ СОЦИАЛИСТИЧЕСКОЙ РЕСПУБЛИКИ 

## Иҫкәрмәләр
Хәмиҙуллина Миңлегөл Фәрхит ҡыҙы

**Хәмиҙуллина Миңлегөл Фәрхит ҡыҙы** (1932 — 21.06.2022) — һауынсы, малсы,
күп тапҡыр социалистик ярыш еңеүсеһе, ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1979, 1981)

## Биографияһы
Миңлегөл Фәрхит ҡыҙы Хәмиҙуллина БАССР-ҙың Салауат районы Ишембай ауыл советына ҡараған Миндеш ауылында тыуған, биш бала тәрбиәләп үҫтергән.

Ғүмер буйына (һуңғараҡ) «Восток» колхозы тип үҙгәртелгән Чкалов колхозында һауынсы, быҙау ҡараусы булып эшләй. «Восток» колхозының чемпион-һауынсыһы" тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була. Күп тапҡыр «Юғары етештереү күрһәткестәре өсөн» социалистик ярыш еңеүсеһе була. Урындағы Советтарға депутат итеп һайлана.

Күп тапҡырҙар социалистик ярыш еңеүсеһе була. 1995 йылда ғына хаҡлы ялға китә.

Намыҫлы һәм маҡтауғы лайыҡ хеҙмәте өсөн 1979, 1981 йылдарҙа Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары, күп һанлы миҙалдар һәм Почёт грамоталары менән бүләкләнгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1979).
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1981)
* Салауат районының почётлы гражданы
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Салаватскому району — 80 лет!!!
Атанғолов Илдар Ғәлимйән улы

**Атанғолов Илдар Ғәлимйән улы** (1 август 1955 йыл) — табип, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш  Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001). 

## Биографияһы
Илдар Ғәлимйән улы Атанғолов 1955 йылдың 1 авгусында БАССР-ҙың Стәрлебаш районы Мортаза ауылында Ғәлимйән Сафа улы (10.01.1914) менән Мәфтүха Ибраһим ҡыҙының (10.08.1918) күп балалы ғаиләһендә тыуған. Башҡорт. 

1972 йылда Өфө ҡалаһында 1-се Республика башҡорт гимназияһын, 1978 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтының дауалау факультетын тамамлай.

## Хеҙмәт юлы
Хеҙмәт юлын 978 йылда Языковола Благовар районы үҙәк дауаханаһында башлай.
1979—1996 йылдарҙа хирург булып эшләй.
 
1979 йылдан 1989 йылға саҡлы Языковола Благовар район үҙәк дауаханаһында медицина бүлеге начальнигы.

1989 йылдың сентябренән Миәкә үҙәк район дауаханаһына табип-хирург, хирургия бүлеге мөдире итеп күсерелә.

1996 йылдан — Миәкә үҙәк район дауаханаһының баш табибы.

Ҡатыны — Атанғолова (Айнулова) Светлана Малик ҡыҙы

## Йәмәғәт эшмәкәрлеге
* Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы депутаты, Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың сәнәғәт, транспорт, төҙөлөш, элемтә һәм эшҡыуарлыҡ Комитеты ағзаһы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүлектәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған врачы (2001)

## Һылтанмалар
* http://www.miaki.ru/miakinzi/atangulov_ig.html 
* http://personarb.ru/index.php?categoryid=15&nomer=957376 
* https://candidates.golosinfo.org/p/119114-atangulov-ildar-galimyanovich

## Иҫкәрмәләр
Харисов Рафиҡ Хафиз улы

**Рафиҡ Хафиз улы Харисов** (15 август, 1957 йыл, БАССР, Ҡыйғы районы, Сирбай ауылы) — Салауат районы муниципаль районы хакимиәте башлығы (2006—2009). Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы.

## Биографияһы
Рафиҡ Хафиз улы Харисов 1957 йылдың 15 авгусында БАССР-ҙың Ҡыйғы районы Сирбай ауылында тыуған.

1974—1975 йылдар — Ҡыйғы районы «Киров» совхозының Сирбай бригадаһында төрлө эштәрҙә эшләп йөрөй.
 
1975—1977 йылдар — Совет Армияһында хеҙмәт итә.

1977—1980 йылдар — Дыуан ауыл хужалығы техникумында уҡый.

1986 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетының (элекке Башҡорт ауыл хужалығы институты), ғалим-агроном һөнәре буйынса агрономия факультетын тамамлай.

## Хеҙмәт юлы
1980—1981 йылдар — «Киров» совхозының Аҫылғужа бүлексәһендә агроном-бригадир.

1981—1986 йылдар — Ҡыйғы районы «Киров» совхозының Аҫылғужа бүлексәһе управляющийы.

1986 йыл — Ҡыйғы районы «Киров» совхозының баш агрономы.

1986—1989 йылдар — Ҡыйғы районы «Кировский» совхозының мал аҙығы буйынса директор урынбаҫары.

1989—2000 йылдар — Ҡыйғы районы Чкалов исемендәге колхоз рәйесе.

2000—2006 йылдар — Ҡыйғы районы Хакимиәт башлығының беренсе урынбаҫары, Ауыл хужалығы идаралығы начальнигы.

2006—2009 йылдар — Салауат районы муниципаль районы Хакимиәте башлығы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт

## Һылтанмалар
* Харисов Рафик Хафизович 

## Иҫкәрмәләр
Хәйретдинов Ғәлей Ғәләүетдин улы

**Хәйретдинов Ғәлей Ғәләүетдин улы** (4 ғинуар 1958 йыл) — комсомол, партия, муниципаль һәм дәүләт органдары хеҙмәкәре. 2009—2017 йылдарҙа Салауат районы хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһының хеҙмәтләндереү тармағының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2005).

## Биографияһы
Ғәлей Ғәләүетдин улы Хәйретдинов 1958 йылдың 4 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Юлбаш ауылында тыуған.

1976—1978 йылдар — Совет Армияһында хеҙмәт итә.

1983 йылда Мәскәү технология институтының еңел сәнәғәт машиналары һәм аппараттары факультетын тамамлаған.

1983—1984 йылдар — Мәләүез районы «Арыҫлан» совхозының спорт буйынса методисы.

1984—1985 йылдар — «Арыҫлан» совхозының комсомол ойошмаһы комитеты секретары.

1985—1986 йылдар— Мәләүез районы «Ленинское знамя» колхозының саңғы базаһы директоры.

1986 йыл — Первомайский урта мәктәбенең физкультура уҡытыусыһы, «Арыҫлан» совхозының ВЛКСМ комитеты секретары.

1986—1988 йылдарҙа — «Арыҫлан» совхозының хәүефһеҙлек техникаһы буйынса инженеры.

1988—1990 йылдар КПСС-тың Мәләүез ҡала комитеты инструкторы.

1990—1992 йылдар — Мәләүез ҡалаһының ның баш инженеры.

1992—1998 йылдар — Мәләүез ҡалаһының «Весна» ПТОП директоры.
 
1998—2001 йылдар — Мәләүез ҡала Хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары.
 
2001—2003 йылдар — «Весна» ЯСЙ-е директоры.

2003—2009 йылдар — Мәләүез ҡалаһы һәм районы хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары.

2009—2017 йылдар Башҡортостан Республикаһының Салауат муниципаль районы хакимиәте башлығы.

2018 йылдан Башҡортостан Республикаһының Милли архивы Дәүләт ҡаҙна учреждениеһы директоры.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Башҡортостан Республикаһының хеҙмәтләндереү тармағының атҡаҙанған хеҙмәткәре» (2005).
* Башҡортостан Республикаһы Президентының Почёт грамотаһы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Хайритдинов Галей Галяутдинович 
* ХАЙРИТДИНОВ ГАЛЕЙ ГАЛЯУТДИНОВИЧ
* Государственное казенное учреждение Национальный архив Республики Башкортостан
Кекура

**Ке́кура** ятҡылығы— Чукотка автономиялы округы Билибин районы сиктәрендәге төп алтын-көмөшлө ятҡылыҡ.

Ҡыш миҙгелендә булған юл буйлап барғанда район үҙәгенән 150 километр көньяҡҡараҡ урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта кешеләр йәшәмәгән Стадухино ҡасабаһынан алыҫ түгел.

## Геологик характеристикаһы
Ятҡылыҡ Стадухино һибелмә мәғдән районы составына ингән Каральвеем мәғдән узелына бәйле. Уның *Пологой *тип аталған Мәғдән зонаһы оҙонлоҡҡа 1 километрға һуҙыла, ә киңлеге 200 метр, тәрәнлеге 350 м. Мәғдән зонаһының ҡеүәте 120 м, әлегә 200 метр тәрәлегендә генә өйрәнелгән. Был зона составындағы күберәк мәғдән биргән ике зона — Төньяҡ һәм Көньяҡ айырып күрһәтелә. Бөтәһе 50-нән ашыу алтын биргән юлаҡлы зоналар табылған.

### Мәғдән составы
Мәғдәндең төп өлөшөн кварц (75-95 %) тәшкил итә, шулай уҡ уның составында карбонат, серицит, ялан шпаттары ла бар. Сульфидтар 2-5 проценттан артыҡ түгел, ә бына пирит һәм арсенопирит йыш осрай. Галенит, халькопирит, аҡһыл мәғдән бик аҙ ғына миҡдарҙа.

Алтын составында көмөш күп. Алтын-көмөш ҡатнашмаһы 4:1 — 8:1 миҡдарында була. Мәғдәндә саф алтын да килеп сыға.

### Запастары
Рәсәй стандарттары буйынса алтындың раҫланған запастары 46,7 тонна, JORC стандарттары буйынса 47,9 тонна тәшкил итә.
Мәғдәндә алтын миҡдары 1580 г/т. тиклем барып етә, уртаса бер тонанан яҡынса 9 грамм алтын сыға.

## Тарихы
Кекура алтын ятҡылығын 1990 йылдың йәйендә Анюй тау-тикшеренеү экспедицияһының Хребтовый отряды геологтары таба. «Себер» мәғдән сығарыу компанияһы 2004 йылдан 2010 йылға тиклем эҙләү-тикшереү эштәрен башҡара.

Участкала бөтә уңыйлыҡтары булған вахта ҡасабаһы төҙөлә, 0,5 МВт ҡеүәтле ҡаҙан цехы, һыуҙы биологик таҙартыу станцияһы эшләй. 

Хәҙерге ваҡытта «Чукотканың яңы технологиялары» предприятиеһы ятҡылыҡты сәнәғәт үҙләштереүенә әҙерләй. Йыллыҡ хеҙмәт етештереүсәнлеге 80 мең тонна мәғдән булған тәжрибә-сәнәғәт ҡоролмаһын урынлаштырыу эше башҡарыла, тәүге алтынды 2013 йылда алыу планлаштырыла.

Әле участкала 200 кеше эшләй, алтын йыуҙырыу фабрикаһы тулы ҡеүәтенә эшләй башлағас, эшләүселәрҙең һаны 350 кешегә етәсәк.

Хәҙерге мәлдә Кекура ятҡылығында Highland Gold Mining холдингына ҡараған «Руссдрагмет» компанияһы эшләй.
2013 йылдың апрелендә Highland Gold компанияһы Кекура алтын ятҡылығында һәм лицензия алынған майҙандарға сиктәш ерҙәрҙә мәғдән сығарыу һәм геологик тикшеренеү эштәрен алып барыу хоҡуғына эйә булған База металдары ябыҡ акционер йәмғиәтенең («Чукотканың яңы технологиялары» компанияһының идара итеүсе ойошмаһы) эшендә йөҙ процент ҡатнашыу хоҡуғын һатып ала.

## Киләсәге
Алтын йыуҙыртыу фабрикаһының йыллыҡ етештереүсәнлеген 200 мең тонна мәғдәнгә еткереү планлаштырыла, алтын, көмөш сығарыу кимәле ярашлы рәүештә 2 тонна һәм 4-6 тонна тәшкил итәсәк. Фабрика 2017 йылға тулы ҡеүәтенә сығырға тейеш.

## Хужалары
Ятҡылыҡты эшкәртеүгә хоҡуҡ лицензияһы хужаһы — База металдары ябыҡ акционер йәмғиәте, ә улHighland Gold Mining холдингына ҡарай.

## Иҫкәрмәләр
Бикмөхәмәтов Хәлит Абдулсамат улы

**Бикмөхәмәтов Хәлит Абдулсамат улы** (17 апрель 1954 йыл) — инженер-механик, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1993 йылдан «Востокнефтезаводмонтаж» акционер компанияһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының III һәм IV саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2019).

## Биографияһы
Хәлит Абдулсамат улы Бикмөхәмәтов 1954 йылдың 17 апрелендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған. Урта мәктәптән һуң Өфө нефть институтында (хәҙер Өфө дәүләт нефть техник университеты) инженер-механик һөнәрен ала.

1977 йылда институт тамамлағас, СССР Минмонтажспецстройының «Востокнефтезаводмонтаж» тресында хеҙмәт юлын башлай, мастер, прораб, участка начальнигы, трестың монтаж идаралығы начальнигы вазифаларында эшләй. 1993 йылдан — «Востокнефтезаводмонтаж» йәмғиәтенең  генераль директоры. Был ойошма Стәрлетамаҡ, Салауат ҡалаларында дәүләт әһәмиәтендәге предприятиелар төҙөгән, уның тулы атамаһы: Публичное акционерное общество «Акционерная компания Востокнефтезаводмонтаж».

«» акционер компанияһы" төҙөлөш, эшкәртеү, транспорт, һаҡлау хеҙмәттәре менән шөғөлләнә.

Акционер йәмғиәте ҙур заказсыларға: «Роснефть» нефть компанияһына, «Сода», «Каустик», «УНПЗ», «Өфөнефтехим», «НУНПЗ», «Өфөоргсинтез», «Салауатнефтеоргсинтез» һәм «Башнефть» йәмғиәттәренә, «Өфөводоканал» муниципаль унитар предприятиеһына төрлө хеҙмәттәр күрһәтте һәм һаман да был эште башҡара.

Бынан тыш «Востокнефтезаводмонтаж» акционер компанияһы Башҡортостандың бөтә территорияһында бик күп мәҙәни-ижтимағи тәғәйенләнешле объекттар төҙөй.

2014 йылда, Хәлит Абдулсамат улын 60 йәшлек юбилейы менән ҡотлап, хеҙмәткәрҙәр:
 Особая ответственность легла на ваши плечи в 1993 году, когда на общем собрании акционеров Вы были избраны генеральным директором АООТ «Востокнефтезаводмонтаж».

В эти трудные годы реформ Вы отдаёте много сил и энергии ля эффективной и стабильной работы всего коллектива. Ваше умелое руководство, упорство, настойчивость и необычная работоспособность позволили не только сохранить высокопрофессиональных специалистов, но и увеличить производственный и кадровый потенциал Компании.

Это обеспечило в дальнейшем своевременный ввод в эксплуатацию всех строящихся объектов нефтехимии и нефтепереработки и первыми среди строителей РБ получить в 2011 году сертификат немецкой фирмы RW TUV, внедрив систему качества ISO 9002:1994

Особое уважение Вы заслужили за постоянное внимание к условиям работы, быта и отдыха своих работников, чуткое отношение к ветеранам труда и пенсионерам. 

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған төҙөүсеһе
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе
* Салауат Юлаев ордены (2019).

## Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Башҡортостан Республикаһының III һәм IV саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Ҡоролтайҙың IV саҡырылышында Бюджет, һалымдар, финанс һәм милек мәсьәләләре буйынса комитет ағзаһы итеп һайлана.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* https://rucont.ru/file.ashx?guid=22b95abd-cff5-4e66-a19c-de5a6566d939
* http://ngee.ru/catalog-kompanii?view=object&type=9&id=3307
Мейер Гуггенхайм

**Мейер Гуггенхайм** (, 1 февраль 1828 йыл — 15 март 1905 йыл) — АҠШ эшҡыуары һәм филантропы, Гуггенхаймдар кланының нигеҙләүсеһе.

## Биографияһы
Мейер Гуггенхайм 1828 йылдың 1 февралендә Швейцария Аргау кантонының Ленгна ауылында ашкенази йәһүдтәре ғаиләһендә тыуған. Атаһы Симон Гуггенхаймдың биш балаһы араһында ул берҙән-бер ир бала булған. 1847 йылда ғаилә АҠШ-ҡа күсә.

Гуггенхаймдар ҡәһүә һәм тәмләткестәрҙе импортлау буйынса бизнес аса, әммә үҙенең байлығын (XIX быуатта иң ҙурҙарының береһен) Мейер Гуггенхайм мәғдән сығарыу һәм уны эшкәртеү арҡаһында булдыра. 1881 йылда уға  бурыслы кеше  Колорадо штатында тау сығарыу предприятиеһын Гуггенхаймға бирә, һуңынан бында көмөш ятҡылыҡтары табыла. Тиҙҙән предприятие  эшмәкәрлеген мәғдәнде иретеү иҫәбенә киңәйтә: 1889 йылда Колорадо штатының Пуэбло ҡалаһында тәүге көмөш иретеү заводы асыла. Шул уҡ йылда *Philadelphia Smelting and Refining Company* булдырыла. Артабан эшкәртеү заводтары АҠШ һәм Мексиканың төньяғы буйлап асыла башлай. Гугенхайм мәғдән сығарыуҙан алып әҙер продуктҡа тиклем тулы сылбыр булдыра, был уға көмөш, ҡара ҡурғаш һәм баҡыр баҙарында өҫтөнлөк яуларға булышлыҡ иткән.

Гуггенхаймға ҡаршы тороу маҡсатында көнәркәштәре 1899 йылда *American Smelting and Refining Company* тресын булдыра, әммә 1900 йылда Гуггенхайм уны үҙ ҡулы аҫтына ала. Ҡайһы бер ваҡыт Гуггенхайм донъяла етештерелгән көмөш, ҡара ҡурғаш һәм баҡырҙың хатта 80 %-ҡа тиклемен контролдә тота.

Үҙенең империяһын улдарына ҡалдырып, Флорида штатына күсә һәм шәфҡәтлелек менән шөғөлләнә.

## Вариҫтары
1852 йылда Барбара Майерс менән никахлаша. Мейер Гугенхаймдың 11 балаһы була. Ҙурая бара 5 улы атаһының бизнесынла өлөш алған .

* Исаак Гуггенхайм (1854–1922)
* Даниэль Гуггенхайм (1856–1930) — атаһы үлгәнлән һуң кланды етәкләй
* Мюррей Гуггенхайм (1858–1939)
* Соломон Роберт Гуггенхайм (1861–1949) — хәҙерге заман сәнғәтен ҡурсалаусыһы, Нью-Йоркта Хәҙерге заман сәнғәте музейына нигеҙ һалыусы.
* Бенджамин Гуггенхайм (1865–1912) — «Титаник» батҡанда һәләк булған.
* Роберт Дж. Гуггенхайм (1867–1876)
* Симон Гуггенхайм (1867–1941) — Колорадо штатынан АҠШ Конгрессы сенаторы итеп һайлана
* Уильям Б. Гуггенхайм (1868–1941)
* Роза Гуггенхайм (1871–1945)
* Кора Гуггенхайм (1873–1956)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Сюй Жунмао

**Сюй Жунмао** (, , ) — Ҡытай эшҡыуары, Шанхайҙың иң эре төҙөлөш компанияһы — Shimao Property Holdings компанияһын нигеҙләүсе, *Shimao Group* хужаһы.

## Биографияһы
Сюй Жунмао 1950 йылда Ҡытай Халыҡ Республикаһы Фуцзянь провинцияһы Шиши ҡалаһында тыуған. Ғаиләлә һигеҙ бала араһында иң өлкәне булған. Мәктәпте тамамлағас, Ҡытайҙа мәҙәни инҡилап ваҡытында уны ауылға табип булараҡ эшкә ебәрәләр. 1970-се йылдарҙа Гонконгҡа эмиграциялай һәм туҡыу фабрикаһында эшләй.

1988 году туған ҡалаһында трикотаж етештереүҙе булдырыу өсөн 1,2 миллиард юань һалырға вәғәҙә итә, әммә ул ваҡытта ҠХР-ҙа шәхси отелдәр Сюй Жунмао ҠХР-ҙа тәүгеләрҙән булып шәхси өс йондоҙло отелдең хужаһы була. Бынан һуң торлаҡ төҙөлөшөнә һәм Фуцзянь провинцияһында курорттарҙы булдырыуға инвестиция бүлә башлай.

1990-сы йылдарҙа уның бизнесы Пекин һәм Шанхайға киңәйә.

2000-се йылдарҙа асыҡ компанияларҙы һатып алыу иҫәбенә Сюй Жунмао компанияһы ҙурая. Шулай итепь*Shimao Holdings*, *Shimao International* һәм *Shimao Property Holdings* компаниялары барлыҡҡа килә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Shimao Group
* Shimao Property
Кәримов Альберт Хәмиҙулла улы

**Кәримов Альберт Хәмиҙулла улы** (26 апрель 1971 йыл) — Силәбе ҡала Думаһы депутаты.

## Биографияһы
Альберт Хәмиҙулла улы Кәримов 1971 йылдың 23 апрелендә БАССР-ҙың Салауат районы Урмансы ауылында тыуған.
2000 йылда «Дәүләт һәм муниципаль идара итеү» һөнәре буйынса Екатеринбург ҡалаһында Урал Дәүләт хеҙмәте Академияһын тамамлаған.

Ҡатыны менән ул һәм ҡыҙ тәрбиәләйҙәр.
 
## Хеҙмәт юлы
2000 йылдан алып Силәбе ҡалаһының Сауҙа үҙәгендә йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса директор урынбаҫары булып эш башлай. Хәҙерге көндә Сауҙа үҙәгенең директоры. Силәбе ҡалаһының 19-сы Тракторозавод һайлау округынан Силәбе Думаһына депутат итеп һайланған.

«Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаһы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* politik74.ru/news/spisok-kandidatov-v-deputatyi-ot-partii-«edinaya-rossiya»-v-traktorozavodskom-rajone
* chelyabinsk.er.ru/news/2016/5/24/deputat-albert-karimov-pozdravlyaet-zhitelya-s-yubileem/

## Һылтанмалар
* КАРИМОВ АЛЬБЕРТ ХАМИДУЛЛОВИЧ 
* АЛЬБЕРТ КАРИМОВ
Шакиров Илмир Әбүзәр улы

**Шакиров Илмир Әбүзәр улы** (27 март 1968 йыл — 4 ғинуар 1987 йыл) — Афғанстан Республикаһында интернациональ хәрби бурыс үтәгәндә батырҙарса һәләк булған яугир, ефрейтор, разведчик-. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
 
## Биографияһы
Илмир Әбүзәр улы Шакиров 1968 йылдың 27 мартында Башҡорт АССР-ының Салауат районы Нәсибаш ауылында тыуған.

СССР Ҡораллы Көстәренә 1986 йылдың 1 майында Башҡорт АССР-ының Өфө берләштерелгән район хәрби комиссариаты тарафынан хеҙмәткә алына.

1986 йылдың сентябренән Афғанстан Республикаһында интернациональ хәрби бурыс үтәй.
 
Махсус тәғәйенләнештәге отряд составында күп тапҡырҙар боласылар контролдә тотҡан территорияларҙа заданиеларҙа була.
 
1987 йылдың 4 ғинуарында Кандагар ҡалаһының төньяҡ-көнсығышынан 40 километр алыҫлыҡта урынлашҡан районда хәрби операцияла ҡатнаша. Дошмандар менән батырҙарса алыша, оҫта атыша. Бер нисә ут нөктәһен юҡ итә. Яугир булған БМП минаға эләгә, Илмир Шакиров иптәштәре менән һәләк була. Үлгәндән һуң Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

Тыуған ауылы Нәсибашта ерләнгән.

## Ҡаһарманлығы өсөн наградаһы
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (үлгәндән һуң)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Книга памяти погибших в Афганистане жителей Республики Башкортостан.
* ШАКИРОВ Ильмир Абузарович
* 173 Отдельный гвардейский Казачий Отряд Специального Назначения 
* Летопись с.Насибаш
Вәхитов Шакир Ҡазыхан улы

**Вәхитов Шакир Ҡазыхан улы** (23 февраль 1925 йыл — 31 июль 2004 йыл) — юрист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы.

## Биографияһы
Шакир Ҡазыхан улы Вәхитов Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантоны Иҫке Ҡаратаулы (хәҙерге Малаяҙ) ауылында 1925 йылдың 23 февралендә ябай крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

Иҫке Ҡаратаулы урта мәктәбен тамамлаған йылда Бөйөк Ватан һуғышы башлана.

1943 йылда Ҡыҙыл Армия сафына алына. 1945 йылда, һуғыш тамамланғандан һуң, тыныс тормошҡа әйләнеп ҡайта.
    
1946 йылдан — Салауат районы прокуроры ярҙамсыһы.

1948 й. — Салауат районы (1952 й. — Өфө өлкәһе) прокуроры.

1953 й. — Бөтә Союз ситтән тороп уҡыу юридик институтының Куйбышев филиалын тамамлай.
 
1953 й. — БАССР Прокуратурһының тәфтиш бүлеге начальнигы.

1961 йй. — БАССР Юғары суды рәйесе урынбаҫары.

1962—1988 йй. — БАССР Юғары суды рәйесе.

Бер үк ваҡытта 1964—1988 йй. — Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетында уҡытыусы булып эшләй.

1970 й. — «юридик фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.

1982 й. — «РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы» маҡтаулы исеменә лайыҡ була.

1987 й. — профессор.

50-гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы.

БАССР Юғары Советының 6—11-се саҡырылышы депутаты.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы (1982)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1967)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*      
* http://ufa-gid.com/encyclopedia/vahitovsh2.html
* http://bashkortostan.regnews.org/law/cw/tw.htm 
* http://vs.bkr.sudrf.ru/modules.php?name=press_dep&op=4&did=389
Вәхитов Ҡәнзәфәр Йомаҙил улы

**Ҡәнзәфәр Йомаҙил улы Вәхитов** (10 ғинуар, 1928 йыл) — «Совет Башҡортостаны» гәзите редакторының урынбаҫары, Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы эргәһендәге Дәүләт именлеге комитеты урынбаҫары, полковник.

## Бографияһы
Ҡәнзәфәр Йомаҙил улы Вәхитов 1928 йылдың 10 ғинуарында БАССР-ҙың Мәсәғүт кантоны Мырҙалар улусы Иҫке Ҡаратаулы ауылында тыуған.
Иҫке Ҡаратаулы урта мәктәбен тамамлаған.

## Яу һәм хеҙмәт юлы
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында төрлө эштәр башҡарған.

1944—1945 йылдар — район гәзитендә яуаплы сәркәтип.

1951 йылда инженер-технолог һөнәре буйынса Өфө авиация институтын тамамлай.

1951—1953 йылдар — Өфө машиналар эшләү заводында өлкән инженер-технолог булып эшләй.

Артабан КПСС-тың Өфө өлкә комитетына инструктор итеп тәҡдим ителә.

Өфө өлкә комитетын үҙгәртеп ҡорғандан һуң, 1960 йылға саҡлы партияның Башҡортостан өлкә комитетында сәнәғәт һәм транспорт бүлеге инструкторы, пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире урынбаҫары, «Совет Башҡортостаны» гәзите редакторының урынбаҫары булып эшләй.

1960 йылдың сентябренән 1962 йылдың июненә саҡлы Мәскәүҙә КПСС Үҙәк Комитетының Юғары партия мәктәбендә уҡый.

1962—1963 йылдарҙа — БАССР Министрҙар Советы эргәһендәге радио тапшырыуҙар һәм телевидение комитеты рәйесе урынбаҫары.

1963 йылдың майынан 1987 йылдың майында отставкаға киткәнгә саҡлы Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Дәүләт именлеге комитетында башта комитет рәйесенең кадрҙар буйынса урынбаҫары, 1971 йылдан 1987 йылға тиклем Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы эргәһендәге Дәүләт именлеге комитеты урынбаҫары булып эшләй. Полковник.

## Наградалары
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
*  миҙалы
*  миҙалы
*  миҙалы

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт
* Земля салаватская, земля батыра. — Уфа: АН РБ, Гилем, 2010 — с. 256—257.

## Һылтанмалар
* http://shieldandsword.mozohin.ru/kgb5491/terr_org/ASSR/bashkir.htm
* http://rodina.pomni-yanaul.ru/sovetskij-rajon/v.htm
* []

## Иҫкәрмәләр
Халиҡов Данил Дамир улы

**Данил Дамир улы Халиҡов** (2 декабрь, 1964 йыл — 22 май, 1983 йыл, Афғанстан) — башҡорт. Рядовой, водитель. Афғанстанда интернациональ бурысын үтәгәндә һәләк була (1983).

## Биографияһы
Данил Дамир улы Халиҡов 1964 йылдың 2 декабрендә Башҡорт АССР-ы Салауат районы Малаяҙ ауылында тыуған. Хәрби хеҙмәткә алынғансы,  составында төҙөлөштә эшләгән.

## Яу юлы
1983 йылдың 3 апрелендә Салауат район хәрби комиссариаты уны СССР Ҡораллы Көстәрендә хәрби хеҙмәткә саҡыра. Шул уҡ йылдың майында Афғанстан Республикаһына ебәрелә.

1983 йылдың 22 майында, автомобилдә хәрби задание үтәгәндә ҡазаға тарып, һәләк була.
«В расцвете сил при выполнении интернационального долга в ДРА погиб Халиков Д. Д. Ушел из жизни один из лучших солдат части. С первых дней службы Данил показал себя дисциплинированным, инициативным воином. Оказывал большую помощь командованию подразделения в выполнении сложных задач по оказанию интернациональной помощи афганскому народу. Данил принимал активное участие в общественной жизни части, среди командования и сослуживцев пользовался авторитетом. За высокие успехи, достигнутые в боевой и политической подготовки, неоднократно поощрялся командованием. Светлая память о мужественном солдате навсегда останется в сердцах всего личного состава» — тип яҙа ул хеҙмәт иткән часть командиры.

Тыуған ауылында ерләнгән.

## Наградаһы
* "Яугир-интернационалистҡа рәхмәтле афған халҡынан" миҙалы (үлгәндән һуң. 1988).

## Хәтер
* Салауат районының Татар Малаяҙы ауылында иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған.

## Һылтанмалар
* Книга памяти погибших в Афганистане жителей Республики Башкортостан
* ХАЛИКОВ Данил Дамирович
* «ЖИЗНЬ ВО СЛАВУ ОТЕЧЕСТВА» 

## Иҫкәрмәләр
Ғәтиәтуллин Адик Рәйес улы

**Адик Рәйес улы Ғәтиәтуллин**

## Биографияһы
Адик Рәйес улы Ғәтиәтуллин 1999 йылда Чечен һуғышында һәләк булды. 

Үлгәндән һуң «Батырлыҡ ордены» менән бүләкләнде.

## Яу юлы

## Наградаһы
* 
## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт

## Һылтанмалар
* http://nasibah.ru/page/letopis-snasibash
* []
* []

## Иҫкәрмәләр
Закиров Тәбрик Фридрих улы

**Закиров Тәбрик Фридрих улы** (8 июль 1980 йыл — 25 декабрь 1999 йыл) — Рәсәй Армияһының Төньяҡ Кавказда террорсыларға ҡаршы ойошторолған операцияла һәләк булған хәрби хеҙмәткәре. Ҡаһарманлыҡ ордены кавалеры (2000, үлгәндән һуң).

## Биографияһы
Тәбрик Фридрих улы Закиров 1980 йылдың 8 июлендә Башҡорт АССР-ының Салауат районы Черепанов ауылында тыуған.

1987 йылда 1 класҡа уҡырға инә, Гусевка төп мәктәбенең 9 класын тамамлағандан һуң Малаяҙҙағы 113-сө һөнәри лицейға уҡырға инә.

1998 йылдың декабрендә Рәсәй Армияһы сафына алына, Чечен Республикаһында террористарға ҡаршы алып барылған акцияла ҡатнаша.

1999 йылдың 25 декабрендә хәрби бурысын үтәгәндә һәләк була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Рәсәй Федерацияһы Президенты В. В. Путиндың 2000 йылдың 12 июль Указы менән Ҡаһарманлыҡ ордены менән (үлгәндән һуң) бүләкләнә.

## Хәтер
2015 йылдың 12 декабрендә Малаяҙ ауылында Закиров Тәбрик Фридрих улына арнап мемориаль плитә асыу тантанаһы булды.

Мемориаль плитә Малаяҙ ауылында урынлашҡан Дыуан күп профилле колледжы филиалы ГБПОУ диуарына эленде.

Бында 1996—1998 йылдарҙа Закиров Тәбрик белем алған.
 
Тантанала Башҡортостан Республикаһы Салауат районы хакимиәте башлығы Ғәлей Ғәләүетдин улы Хәйретдинов, Башҡортостан Республикаһы хәрби хәрәкәттәр ветерандарының Башҡорт союзы төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Т. Р. Рәжәпов, Салауат районында эшләп килгән Афған һуғышында ҡатнашыусылылар союзы рәйесе Р. Н. Хөснуллин, Дыуан күп профилле колледжының Малаяҙ филиалы ГБПОУ мөдире Р. В. Ғибаәуллин, Дыуан күп профилле колледжы филиалының «Ҡаратау» хәрби-патриотик клубы һәм кадет класы етәксеһе Р. Ю. Борханов, хәрби бурыстарын үтәгәндә һәләк булған яугирҙәрҙең ата-әсәләре, Дыуан күп профилле колледжы филиалының кадет класы тәрбиәләнеүселәре, Малаяҙҙағы Башҡорт гимназияһы һәм 1-се урта мәктәбенең өлкән класс уҡыусылары, саҡырылған ҡунаҡтар ҡатнашты.

Тәбрик Закировтың әсәһе Роза Закирова улы тураһындағы иҫтәлектәре менән сығыш яһаны.

Концерттан һуң, Батырҙар стелаһына веноктар һалынды.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* https://admmaloyaz.bashkortostan.ru/presscenter/events/281906/
* https://pomnirod.ru/materialy-k-statyam/vojna/chechnya/книга-памяти-погибших-в-чечне-в-1993-2004-г.-жителей-республики-башкортостан.htm (был исемлектә, ни сәбәптәндер, Закировтың да, Ғәтиәтуллин Адиктың да исеме юҡ)
Ямалетдинов Нәүфәт Нәбиулла улы

**Ямалетдинов Нәүфәт Нәбиулла улы** (1901 йыл — 1940 йыл) — комсомол һәм дәүләт органдары эшмәкәре. 1920—1921 йылдарҙа РКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының яуаплы секретары (һуңғараҡ был вазифа — беренсе секретарь тип үҙгәртелә), бюро ағзаһы; 1928—1930 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының юстиция халыҡ комиссары. 

## Биографияһы
Нәүфәт Нәбиулла улы Ямалетдинов 1901 йылда Өфө губернаһы Өфө өйәҙе Мырҙалар улусы (хәҙерге Салауат районы) Миәшәгәр ауылында тыуған. 1919 йылдан ВКП (б) ағзаһы.

## Хеҙмәт юлы
1920 йылдың авгусынан 1921 йылдың ғинуарына саҡлы ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетына яуаплы секретарь (һуңғараҡ был вазифа — беренсе секретарь тип йөрөтөлә), бюро ағзаһы була. Икенсе эшкә күсерелеү сәбәпле вазифаһынан бушатыла.

1928—1930 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ының юстиция халыҡ комиссары. 

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

## Һылтанмалар
* Комсомол Башкирии. Первые секретари обкома ВЛКСМ (1920-1990гг)
* БАШКИРСКИЙ ОБКОМ (1920−1990 гг.) 

## Иҫкәрмәләр
«Полипресс-Ҡорғаҙаҡ» акционерҙар йәмғиәте

**«Полипресс-Ҡорғаҙаҡ» акционерҙар йәмғиәте** — «Янғантау» шифаханаһы эргәһендәге шифалы Ҡорғаҙаҡ һыуы менән, һауыттарға тултырып, күмәртәләп һәм ваҡлап эсемлек сифатында, сауҙа ойоштороусы предприятие.

## Ҡорғаҙаҡ һыуы
Ҡорғаҙаҡ — Йүрүҙән йылғаһының һул яғындағы Ҡаратау армыттарынан ағып сығыусы минераль һыулы шишмә, «Янғантау» шифаханаһынан 3 километрға көньяҡҡараҡ урынлашҡан.

1980 йылдан башлап һыу «Янғантау» заказнигына инә.

Ҙур дебитҡа — секундына 100—125 литр ағымға эйә һәм йылдың һәр миҙгелендә лә даими температура менән (16-16,50С) ҡылыҡһырлана.

Реакцияһы һелтеле щелочная — рН 7,3, минерализацияһы — 0,6 г/л.

Көсһөҙ минераллашыусы эсә торған һәм минераль һыуҙар класына ҡарай.

Һыуы гидрокарбонатлы, магний-кальцийлы: НСО3 84-87, Са 57-60, Мg 34 экв. %. Актив өс валентлы мышьяклы кислотаға (3,9 мг/л) эйә.

Һыуҙың терапевтик эффектын биологик актив микроэлементтар һәм органик матдәләр: битуминоз матдәләр — 1,5-4,5 мг/л, нафтен кислоталар — 0,1 мг/л, көсәйтә. Ҙур ғына радиоактивлыҡҡа эйә — 10-17 берәмек. Махе 1 литрға йәки (134,4-229,0 Бк/л); туранан-тура сығанаҡтан алынған һыуҙа радон күләме — 13,8-17,6 берәмек.

Данные свойства объясняются расположением источника в зоне надвига хребта Каратау, значительной глубокой циркуляции воды и связью с тектоническим контактом зоны надвига.

Оказывает хорошее воздействие при лечении желудочно-кишечного тракта, печени, почек, желчных и мочевыводящих путей и др. Окрестности источника заняты сосново-осиново-березовыми лесами, входящими в 1-ю санитарную зону курорта «Янгантау».

## «Полипресс-Ҡорғаҙаҡ» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте
Тулы исеме «Полипресс-Ҡорғаҙаҡ» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте" тип аталған Компания 1995 йылдың 20 июнендә Башҡортостан Республикаһы регионында түбәндәге юридик адрес буйынса: 450022, Башҡортостан Республикаһы, Өфө ҡалаһы, Баҡалы урамы, 26-сы йорт, 25-се фатир, теркәлгән.

450076, Республика Башкортостан, г. Уфа, ул Красина, д.52
Дата регистрации
20.06.1995

2003 йылдың 27 декабрендә суд ҡарары менән юридик шәхес юҡҡа сығарылған.

## «Полипресс-Ҡорғаҙаҡ» акционерҙар йәмғиәте

«Полипресс-Ҡорғаҙаҡ» акционерҙар йәмғиәте 1994 йылдан башлап Өфө һәм республиканың башҡа ҡалаларын һыу менән тәьмин итә.

## Сығанаҡтар
* 
* Экология Урала 
* «Кургазак» — Живая вода Уральских гор 

## Әҙәбиәт
* Акбашев Р. Ш. Курорт Янгантау. Уфа, 1985.
* «Янган-Тау». Жемчужина Башкортостана. — Уфа: ООО «Полипак», 2007 ISBN 978-59901090-1-8

## Һылтанмалар
* http://www.priroda-rb.info/kurgazak.html 
* http://ufa-gid.com/encyclopedia/kurgazak.html

## Иҫкәрмәләр