Төньяҡ (Арктик) федераль университет

**М.В. Ломоносов исемендәге Төньяҡ (Арктика) федераль университет**  — Архангельскиҙа юғары уҡыу йорто, Рәсәйҙең  федераль университеттарының береһе.  2010 йылда Архангельск техник дәүләт университеты, М.В. Ломоносов исемендәге Диңгеҙ буйы  дәүләт университетын,  Архангельск дәүләт техник дәүләт университетын, Император Петр I Архангельск урман техник колледжын һәм   Северодвинск техник колледжын берләштереү юлы менән төҙөлә.

## Тарихы
Архангельск  дәүләт техник университеты базаһында РФ Президенты Дмитрий Медведев указы буйынса ойошторолған федераль университет  Рәсми теркәлеү датаһы — 2010 йылдың 8 июне. Университет Рәсәйҙең төньяҡ-көнбайышында иң ҙур ғилми-белем биреү үҙәге булып тора, Евразия университеттары ассоциацияһына һәм Рәсәйҙең алдынғы юғары уҡыу йорттары ассоциацияһына инә. Федераль университет булараҡ Урал федераль университетының бурысы туранан-тура Рәсәй Федерацияһының Арктик стратегияһын тормошҡа ашырыуға һәм Төньяҡ һәм Арктиканы үҫтереү өсөн инновацион һәм кадрҙар базаһын булдырыуға бәйле.

Университет Архангельск  дәүләт техник университеты нигеҙендә ойошторолған

Университет ректоры - профессор, философия фәндәре докторы Елена Владимировна Кудряшова.

2011 йылдың 12 июленән университет составына дәүләт юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары: М.В. Ломоносов исемендәге Диңгеҙ буйы дәүләт университеты, Архангельск  дәүләт техник университеты, Петр Беренсенең Архангельск  урман техник колледжы һәм Северодвинск техник колледжы инә. Шулай уҡ Төньяҡ (Арктика) федераль университеты  Ломоносов исемендәге  Төньяҡ (Арктика) федераль университетҡа үҙгәртелә.

2012 йылдың 31 октябрендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университетының Архангельск  филиалы (Бөтә Рәсәй ситтән тороп уҡыу финанс-иҡтисад институтының элекке Архангельск филиалы) РФ премьер-министры Дмитрий Медведев бойороғо менән бөтөрөлә һәм  Төньяҡ (Арктик) федераль университет составына индерелә. Филиал нигеҙендә САФУ-ның айырым структура бүлеге - ситтән тороп уҡыу финанс-иҡтисад институты булдырыла

## Кампус
Архангельскиҙа  университет кампусының төрлө ҙурлыҡтағы һәм төрлө ҡатлы  30-ҙан ашыу бинаһы иҫәпләнә. Юғары мәктәптәр үҙ биналарына эйә, ҡайһы бер уҡыу подразделениелары төп корпуста урынлаша, бынан тыш, кампусҡа урман техник колледжы, "Буревестник" оҫтаханаһы, спорт комплексы, "Арктика" коллектив файҙаланыу үҙәге, балалар баҡсаһы һәм студенттар өсөн профилакторий   инә. Университеттың  13 күп ҡатлы ятағы бар
Файл:Narfu main bulding.JPG|
Файл:View from main bulding.JPG|


## Структураһы
Университет структураһында 2 институт  һәм  7 юғары мәктәп бар:
* Юғары мәғлүмәт технологиялары һәм автоматлаштырылған системалар мәктәбе
* Юғары инженер мәктәбе
* Энергетика, нефть һәм газ юғары мәктәбе
* Юғары тәбиғи фәндәр һәм технологиялар мәктәбе
* Юғары психология, педагогика һәм физик культура мәктәбе
* Социаль-гуманитар фәндәр һәм халыҡ-ара коммуникациялар юғары мәктәбе
* Юғары иҡтисад, идара итеү һәм хоҡуҡ мәктәбе
* Гуманитар институт (Северодвинскта урынлашҡан)
* Караптар һәм диңгеҙ арктик техника төҙөү институты (Северодвинскта урынлашҡан)

### Колледждары

Университетта "Северодвинск ҡалаһында Төньяҡ  (Арктик) федераль  университеты филиалының техник колледжы", "император Петр I технологик колледжы", "Северодвинск техник колледжы", шулай уҡ университет лицейы урынлаша.

## Рейтингтары
Төп мәҡәлә en:university rankings and College

2010 йылдан алдағы рейтингтар Архангельск дәүләт техник университетына ҡарай.

## Халыҡ-ара партнёрҙары
Университет сит ил вуздары һәм ойошмалары менән хеҙмәттәшлек итә, халыҡ-ара мәғариф программаларында һәм ғилми тикшеренеүҙәрҙә ҡатнаша, студенттар менән алмашыуҙы һәм стажировканы ойоштора

### Халыҡ-ара хеҙмәттәшлек

*  АҠШ: Мэн штаты һәм  Фарфилд университеты
*  Германия: Ғәмәли фәндәр университеты, Киль һәм Ной-Бранденбург юғары мәктәптәре, ғәмәли фәндәр университеты (Шмалькалден)
*  Норвегия: Норвегия фән һәм технологиялар университеты (Тронхейм), Ставангер, Тромсё,  Будё, Гиовика, Лиллехаммер, Нарвика, Норд-Тронделаг, Тромсё, Хедмарк  университеттары колледждары һәм NORUT Төньяҡ тикшеренеү институты (Тромсё)
*  Финляндия: Лапландия  университеты, Хельсинки, Оулу һәм Йоенсуу  университеттары; Рованиеми, Кеми, Торнио, Оулу һәм Тампере ғәмәли фәндәр университеттары, Каухавтың бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ мәктәбе;
*  Швеция: Урта Швеция Умео университеты,   Швеция ауыл хужалығы фәндәре  университеты, Лулео  техник университеты, Упсала  Фольксуниверситеты 
*  Бөйөк Британия:  Данди һәм  Абердин университеттары 
*  Польша: Ягеллон университеты һәм Познань  университеты
*  Франция:  Үрге Эльзас университеты
*  Нидерланд: Гронинген һәм  Твенте университеттары
*  Корея Республикаһы: Сангюнкваньск университеты
*  Ҡытай: Пекин  урман техник  университеты

### Халыҡ-ара проекттар һәм программалар

* ASTUIS
* BCBU плюс
* CETIA
* ColdTech
* E-URAL
* KITENPI:IT KOLARCTIC
* NAREC
* NorthPOP
* Себерҙә бизнес һәм тотороҡло идара итеү
* Тирә-яҡ мөхит менән идара итеү өлкәһендә уҡытыу компоненты булараҡ "Йәшел" эшҡыуарлыҡ һәм инновациялар
* Мәҙәни-ара контекста интеграцияланған тел ғилеме (Визбю программаһы, Швеция институты)
* Төньяҡ төбәктә  логистика һәм транспорт үҫтереү

*

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Северный (Арктический) федеральный университет // Румыния — Сен-Жан-де-Люз. — М. : Большая российская энциклопедия, 2015. — С. 633. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 29). — .

## Һылтанмалар
 

* Сайт Северного (Арктического) федерального университета
* Программы развития федеральных университетов на 2010—2020 годы
* Научные журналы САФУ