open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аҡ йорт (Бишкәк)

**Аҡ йорт** — Ҡырғыҙстандың баш ҡалаһы Бишкәктә дәүләт президент бинаһы. Аҡ йорт 2005 йылда («Тюльпан революцияһы») һәм 2010 йылда (Ҡырғыҙстанда революция (2010)) күмәк сыуалыштар урынына әйләнә. 2010 йылдағы бола ваҡытында янғын сыға, ул бик күп дәүләт архивының күсермәләрен юҡ итә.

## Бинаһы
Бина ете ҡатлы, Сталин модерн стилендә, Мәскәүҙәге Хеҙмәт һәм оборона Советы (Госплан, Дума) бинаһының прототибы сифатында төҙөлгән. Тыштан мәрмәр менән көпләнгән. Бинаның алғы өлөшөндә ҡырғыҙ-совет бәйләнешен күрһәтеүсе ҡыҙыл төҫтәге сәскәләр менән ҙур карауат урынлашҡан. 1985 йылда төҙөлгән бина КПСС Үҙәк Комитетының штаб-фатиры итеп төҙөлгән була. Бинаның алғы өлөшөндә Ҡырғыҙстан гербы урынлашҡан. Элек унда Ҡырғыҙ ССР-ы гербы урынлашҡан булған.

## Тюльпан революцияһы
«Тюльпан революцияһы» протест акцияһы серияһына ҡарай, уның һөҙөмтәһендә ахыр сиктә Президент Аскар Акаев һәм уның хөкүмәте ҡолатыла. 2005 йылдың 24 мартында кесаҙна көнө протест акциялары Бишкәккә күсә, тиҫтәләгән мең кеше Аҡ йорт алдында йыйыла. Хәүефһеҙлек көстәре һәм хөкүмәт яҡлы йәшерен агенттар бер нисә йәш демонстрантты туҡмай башлағас, төп халыҡ төркөмө бергә ойоша, бик күп һандағы кеше тәртип һаҡлау органдары вәкилдәре аша бик шәп үтеп китә һәм хөкүмәттең штаб-фатирына бәреп инә. Һуңғараҡ табылған компромисс буйынса демонстранттар һәм хәүефһеҙлек хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре араһында килешеү төҙөлә, дәүләттең бурыстары билдәләнә, ә кавалерия төркөмдө ҡыуа. Президент Акаев ошо мәлдән файҙалана һәм ғаиләһе менән вертолетта Ҡаҙағстанға ҡасып китә, һуңынан унан Мәскәүгә оса.

## 2010 йылдағы протест акцияһы

Бина 2010 йылда сыуалыштар үҙәге була. 7 апрелдә Бишкәктә митингыла ҡатнашыусылар Алатау майҙанын тултыра. Улар Аҡ йортто уратып ала. Полиция тәүҙә үлемесле булмаған ысулдар — күҙҙән йәш ағыҙа торған газ ҡуллана, әммә ике йөк машинаһы ҡапҡаны төкөтөргә маташҡандан һуң, атыу ҡоралы ҡулланыла. Артабанғы үҙ-ара ризаһыҙлыҡ барышында кәм тигәндә ҡырҡ бер митингыла ҡатнашыусы үлтерелә. Аҙаҡ протест тулҡыны бөтә, бинаны ваҡытлы хөкүмәт биләй. Сыуалыштар һөҙөмтәһендә, бинаны ялмап алған янғын дәүләт архивын һәм шунда урынлаштырған яҙмаларҙы юҡ иткәнлеге асыҡлана. Был элекке президент Курманбек Бакиевты эҙәрлекләүҙе ҡатмарлаштыра.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*  - Дөйөм һаны биттәр: 1586
* 
*  - Дөйөм һаны биттәр: 320 

## Һылтанмалар
* Temirov, Ulan Kyrgystan: government Bishkek erases records fire (неопра.). Bishkek, Kyrgyzstan: Insight Eurasia (18 April 2010). 20 апрель 2010 тикшерелгән. Көндө 28 апрель, 2010 йыл.
Шәүәлеш (күл)

**Шәүәлеш** () — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы күл.

## Этимологияһы

Күлдең атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә былай тип яҙа: "Вероятнее всего, от башкирского мужского имени Шаблиш, с основой *шабл* или *шабле*, и имяобразующим аффиксом -ш, -ыш, -ищ". Йәғни, атаманың был аңлатмаһы Шәүәли () тигән башҡорт ир-ат исеменә иң яҡыны .

## Географияһы
Шәүәлеш күле Кәҫле районының көнсығыш өлөшөндә Свердловск өлкәһе сигендә урынлашҡан. Йыраҡ түгел Бәғерәк һәм Исток йылғалары аға. Бәғерәк һәм Шәүәлеш ауылдарына яҡын.

Күл эргәһендә урынлашҡан ваҡ күлдәр күп: Травяное, Ҡуяныш, Юлаш, Червяное, Тығыш, Оло Һуңкүл һәм Оло Ҡояш теҙелеп киткән.

## Тасуирламаһы
Һыу көҙгөһө майҙаны - 30,3 км². Яр һыҙаты оҙонлоғо - 24 км. Уртаса тәрәнлеге - 2 м. Иң тәрән урыны - 5 м.

Һыуы ағып тора. Исток йылғаһы унан баш ала.

Төбө башлыса ҡомло-ҡырсынташлы. Һыуы сөсө.

## Экологияһы
Күлдең көнбайыш яр буйы Көнсығыш-Урал радиоактив эҙе биләмәһе менән сиктәш. Был эҙ 1957 йылда «Маяҡ» химкомбинатында (Озёрск ҡалаһы) ҡалдыҡтар атмосфераға сыҡҡандан һуң ҡалған. Рәсми мәғлүмәт буйынса — радиация фоны хәҙерге ваҡытта норманан артмай. Ләкин ХХ быуаттың икенсе яртыһында күл буйында булыу һәм балыҡ тотоу тыйылған булған .

## Галерея

## Шулай уҡ ҡара
* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
*Шувалов Н. И. Шаблиш // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7

## Һылтанмалар
* Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 
* От Парижа до Берлина по карте Челябинской области http://old.toposural.ru/html/kar.htm
*ОЗЕРО ШАБЛИШ https://urochishe.ru/vodnyie-obektyi/shablish-ozero/
Ҡуяныш (күл)

**Ҡуяныш** () — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы күл.

## Географияһы
Күл Силәбе өлкәһенең Кәҫле районында урынлашҡан. Силәбе өлкәһенең төньяҡ өлөшөндә, Свердловск өлкәһе сигенән барлығы 3 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

Географик координаттары: оҙонлоғо — 61°27′32.84″E (61.459123), киңлеге — 56°17′37.6″N (56.293778).

Ярындағы тораҡ пункттар: төньяҡ ярында — Гай ҡасабаһы, Кәҫле ҡалаһына ара — 62 км. 11 км алыҫлыҡта — Бәғерәк.
 
Силәбегә тиклем араһы — 150 км, Екатеринбургҡа — 110 км, Каменск-Уралға — 28 км

## Тасуирламаһы
Максималь киңлеге — 3,3 км һәм оҙонлоғо — 2,5 км. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 205,58 м. Күл көҙгөһө майҙаны — 6,68 км².Максималь тәрәнлеге — 2,8 метр, уртаса тәрәнлеге — 2,3 метр.

Ҡуяныш оҙонса түңәрәк һыҙатлы. Һыуының үтәҙеклеге 2 метрға етә. Йәй күл өҫтөн һыутәңкә ҡаплай.

Төбө ташлы. Күл ярын ҡамыш баҫҡан, һыуына инер урындар әҙ, улар күберәк Гай ауылы янында тупланған. Ҡуяныш күленән һыу ағып, көнбайыштараҡ урынлашҡан Травяное күленә төшә

## Этимологияһы
Күлдең атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә атама «ҡуян» һәм -ыш аффиксы ҡушыу юлы менән яһалған тип яҙа.

## Экологияһы
1957 йылда «Маяҡ» химкомбинатында (Озёрск ҡалаһы) ҡалдыҡтар атмосфераға сыҡҡандан һуң төҙөлгән картала Ҡуяныш күлендә радиоактив эҙ билдәләнгән. 2010 йылдағы үлсәүҙәр күлдәге табан балығында нурланыш барын күрһәткән. Әммә күлдән балыҡсылар бер ваҡытта ла өҙөлмәй.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Шувалов Н. И. Шаблиш // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7

## Һылтанмалар
* Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 
* От Парижа до Берлина по карте Челябинской области http://old.toposural.ru/html/kar.htm
* Куяныш http://reki-ozera.ru/otcheti_o_rybalke/109328-kuyanysh.html
* Озеро Куяныш http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/nature/lakes/ozero_kuyanysh/
Ататөрктөң йорт-музейы (Анталья)

**Ататөрктөң йорт-музейы** (төр. Atatürk Evi Müzesi ve) — экспозициялары билдәле революционер, Төркиә Республикаһының беренсе президенты Мостафа Кәмал Ататөрккә арналған, Төркиәнең Анталиә ҡалаһында урынлашҡан музей.

## Тарихы
1930 йылдың 5 мартында Төркиә Республикаһына нигеҙ һалыусы Мостафа Кәмал Ататөрк Антальяға ял итергә юллана. 6 мартта ул ҡалаға килә һәм ҡаланың үҙәк өлөшөндә урынлашҡан ике ҡатлы таш виллала туҡтала. Анталиәнең рәхмәтле халҡы сәйәсмәнде ҡалала сәләмләп ҡаршы ала һәм был йортто уға бүләк итә. Ататөрк һуңынан тағы ике тапҡыр — 1931 һәм 1935 йылдарҙа — Анталиәгә килә һәм икеһендә лә үҙенә бүләк ителгән йортта туҡтай.
Ататөрк вафат булғандан һуң айырым йорт шәхси идараға тапшырыла һәм 1939 йылда ҡыҙҙар өсөн киске һөнәр биреү мәктәбенә һәм ҡыҙҙар өсөн институтҡа әүерелә. 1952 йылда вилла Төркиәнең ауыл хужалығы министрлығына күсә һәм уның идараларының береһенең бюроһы сифатында хеҙмәт итә. 1980 йылда бина Төркиәнең мәҙәниәт һәм туризм министрлығына тапшырыла һәм реставрациянан һуң унда бөйөк төрөк музейы асыла.

## Экспозициялары
Музейҙың беренсе ҡатында 1930 йылдан 1935 йылдарға тиклем Ататөрктөң Анталиәгә сәфәре тураһында һөйләүсе гәзиттәр, фотоһүрәттәр һәм документтар ҡуйылған.

Икенсе ҡатта йөҙ йыл элеккесә йыһазландырылған сәйәсмәндең ике эш кабинеты һәм йоҡо бүлмәһе урынлашҡан. Бында шулай уҡ Төркиә Республикаһы иғлан ителгәндән һуң сығарылған иҫтәлекле тәңкәләр, ҡағыҙ аҡсалар һәм почта маркалары коллекциялары ҡуйылған.

Музейҙың иң мөһим өлөшө булып Анкаралағы Аныткәбир мавзолейынан алып килтерелгән Ататөрктөң шәхси әйберҙәре ҡуйылған бүлмә тора.

## Иҫкәрмәләр
Флагстафф (Аризона)

**Флагстафф** (ингл.  Flagstaff) — АҠШ-тың көньяҡ-көнбайышындағы ҡал, Аризона штатының төньяғында урынлашҡан. Ҡала агломерацияһында халыҡ һаны 2013 йылда 68 667 кеше. Коконино округының үҙәге. 1876 йылдың 4 июлендә.АҠШ-тың 100 йыллығын байрам иткәндә һары ҡарағайҙан  Бостон күскенселәре яһаған флагшток хөрмәтенә ҡалаға исем бирелгән.

Флагстафф Колорадо яҫы ҡалҡыулығының көньяҡ-көнбайыш сигендә, һары ҡарағай урманы янында, Элден тауы эргәһендә урынлашҡан.

Флагстафф иҡтисады башта тимер юлдар һәм ранчо, урман материалдарында нигеҙләнгән. Бөгөнгө көндә ҡала Nestlé Purina PetCare һәм  Walgreens компанияларының үҙәге. Ҡалала туризмсекторы бик ныҡ үҫешкән. Бында Гранд-Каньон, Оак-Крик каньоны, тау саңғыһы курорттары «Сноубоул Аризона» тау саңғыһы курорттары бар.

## Тарих

1855 йылда лейтенант Эдвард Фицджеральд Рио-Гранде ҡалаһынан Нью-Мексикоға юл һалған һәм әлеге ҡала урында лагерь яһаған. Шунда үҫкән һары ҡарағайҙан флагштоктар яһатып, АҠШ флагын күтәргән..

1876 йылда ҡалала беренсе даими тораҡ барлыҡҡа килгән..

1894 йылда Массачусетс астрономы Лоуэлл Персиваль Э. Э. Дугласты яңы обсерватория өсөн урын эҙләтергә яллай. Дуглас ҡалҡыулыҡта Обсерватория Лоуэлл обсерваторияһы өсөн иң яҡшы, уңайлы урынды һайлаған. Ике йылдан һуң 610 мм Кларк телескопы ҡуйылған. 1930 йылда ошо телескоп ярҙамында Плутон планетаһы асыла.1955 йылда АҠШ Хәрби-диңгеҙенең обсерваторияһы Флагстафф АҠШ хәрби-диңгеҙ обсерваторияһын булдыра, ул 1978 йылда Плутондың юлдашын — Харонды таба.

## Географияһы
Халыҡ иҫәбен алыу АҠШ Бюроһы мәғлүмәттәре буйынса ҡаланың майҙаны 165,5 км², шуның 0,08 км² (0,08 %) — һыу. өҫтө. Флагстафф ҡалаһы Финикстан яҡынса 210 км алыҫлыҡта тора.

## Иҡтисад


## Туғанлашҡан ҡалалары
* , Барнаул
* ,  (Яңы Көньяҡ Уэльс)
* , 
* , Мансанильо

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Официальный сайт города
* Официальный сайт Музея Северной Аризоны
Билефельд университеты

**Билефельд университеты** () — Германияның. Билефельд ҡалаһындағы университеты, 1969 йылда төҙөлгән, илдең иң йәш университетының береһе.

2015 йылда университетта 263 профессор була һәм унда 22 279 студент уҡый, шуларҙың 1 597-е — сит ил студенттары (300 студент Төркиәнән, 103 — Польшанан, 101 — Ҡsnfq?, 91 — Рәсәй, 71 — Греция, 54- Италия, 50 -Украина, 49-Испания, 42-Болгария, 41 — Ирандан һәм башҡа илдәрҙән- 695.)

## Факультеттары

* Биология факультеты
* Химия факультеты
* Педагогия факультеты
* Тарих факультеттың , дин тәғлимәте философия һәм инжил
* Йәмәғәт һаулығы факультеты
* Әҙәбиәт ғилеме һәм лингвистика факультеты
* Математика факультеты
* Физика факультеты
* Спорт һәм психология фәндәре факультеты
* Юридик факультеты
* Социология факультеты (Германияла берҙән-бер факультет)
* Техник факультеты
* Иҡтисад факультеты

## Университет кампусы
Университет павильонында:

**Беренсе ҡатта**

* Ҙур лекциялар залы лекциялар һәм махсус *Maximum Auditorium зал*
* Ашхана (*Mensa*), дүшәмбенән йомаға тиклем 11:30 — 14:15 сәғәттә эшләй.
* Кафетерий (*Cafeteria*), дүшәмбенән йомаға тиклем 08:00-20:00, шәмбе. 09:00-14:30.
* Немец Post Deutsche почта компанияһы филиалы
* Банкомат.
* Бәләкәй супермаркет *Эдди. Уни* (нем. *Eddy in der Uni*).
* Кәнсәләр магазины *Шемиц*.
* Вегетариан икмәкханаһы *Фарина* (*Bio-Bäckerei Farina*).
* *Униварза* — ресторандарын
* Ресторан-бар *Вестенд*.
* Китап магазины *ЛУЦЕ* (*LUCE*).
* Йөҙөү бассейн.

**Икенсе ҡатта**

* АОК страховкалау медицина ойошмаһының филиалы (*AOK*).
* Студенттар советы офисы..
* Педагогия музейы.
* Кафе-Бар *Пиацца Доро* (*Piazza D ' Oro*).
* Университеттағы китапхана менән идара итеү үҙәге.

## Шәхестәр

### Университет президенттары
* 1969—1970: Эрнст Иоахим Местмекер
* 1970—1992: Карл Петер Гротемайер
* 1992—1996: ҺельмутСковронек
* 1996—2001: Герд Рикхейт
* 2001—2009: Дитер Тиммерман
* 2009—бөгөн: Герхард Загерер

### Почетлы докторҙар
* 1980: Норберт Элиас
* 1985: Манфред Эйген
* 1989: Райнхард Зелтен
* 1994: Герхард Риттер
* 1998: Мари Лента Жан
* 1999: Григорий Маргулис
* 2000: Эдмон Малинво
* 2001: Крото Харольд
* 2003: Станислав Лем («информатика өлкәһендәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн»)
* 2004: Леонид Гурвич
* 2009: Майхофер Вернер
* 2011: Марта Нуссбаум

### Билдәле сығарылыш студенттары һәм студенттар
* Рааб Штефан — юридик факультетта 90-сы йылдарҙа уҡыған

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Берлин техник университеты

## Иҫкәрмәләр
Калеичи Суна һәм Инан Кираҫ музейы

**Калеичи Суна һәм Инан Кираҫ музейы** (төр. Suna-Müzesi Kaleiçi Kıraç Inan) — Анталиә ҡалаһының тарихи Калеичи районындағы этнографик йорт-музей (Төркиә).

## Тасуирлама
Калеичи Суна һәм Инан Кираҫ музейы Вехби Коча фонды янындағы Суна һәм Инан Кираҫ **Урта диңгеҙ** цивилизацияларын тикшеренеү институты эгидаһы аҫтында эшләй.
Музей ҡаланың боронғо Калеичи районында урынлашҡан мәҙәниәт ҡомартҡыһы булған ике тарихи бинаны биләй. 1993 йылда Суна һәм Инан Кираҫ ташландыҡ хәлгә килгән биналарҙы һатып алалар һәм 1995 йылда яңынан тергеҙәләр. Реставрация эштәрен башҡарғанда, шул уҡ Калеичи районында һаҡланып ҡалған Текелиоглу (Tekelioğlu Konak) ҡунаҡ йортоноң һаҡланып ҡалған биҙәлеше нигеҙ итеп алына. Түбәһе ағас панелдәр менән, стеналары рәсемдәр менән биҙәлгән.

Бер бина ғәҙәттәге төрөк ғаиләһенең ике ҡатлы йортонан ғибәрәт һәм ҡаланың Калеичи районы халҡының көнкүреше тураһында төшөнсә бирә. Был йорттоң ҡыҙыҡлы үҙенсәлеге бар, баҡса йорттоң аҫтынан дауам итеп китә һымаҡ. Йорттоң был детале «ташлыҡ» (taşlık) тип атала һәм Анталиә торлаҡ йорттарының барыһы өсөн дә хас.

Икенсе ҡаттың өс бүлмәһендә XIX быуаттың икенсе яртыһында ҡала халҡының көндәлек тормошон күрһәткән этнографик экспозиция урынлашҡан. Кесе Азияның урындағы мәҙәниәте өсөн хас булған йолалар демонстрациялау музей экспозицияһы элементы булып тора: кофе менән һыйлау, «кейәүҙең сәсен ҡырҡыу» һәм «хна төнө» (ҡыҙҙы оҙатыу кисәһе).

Музейҙың икенсе бинаһы элекке Изге Георгийҙың православие сиркәүе (төрөксә: Айя Йорги). Һаҡланып ҡалған төрөк телендәге, әммә грек хәрефтәре менән яҙылған яҙма элекке сиркәүҙең 1863 йылда яңынан төҙөлөүе тураһында һөйләй. Бина көмбәҙле ҡыйығы булған тура мөйөшлө формала. Эстән стеналар һәм түшәмдәр буяу менән биҙәкләнгән. Әлеге ваҡытта унда Суна һәм Инан Кираҫ тупланмаһынан мәҙәниәт һәм сәнғәт әйберҙәре коллекцияһы урынлашҡан.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Анталья
* Музей Антальи

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Газета «Antalya Times». — № 3/36, 2008. — С. 13.

## Һылтанмалар
* Inan Suna Kirac Kaleici Museum and / суна һәм музей Кырач Инандым + Кырач тикшеренеү институты цивилизацияһы урта диңгеҙ һәм и. с. (Анталья) (неопра.). turkey-info.ru. 19 июль 2011 тикшерелгән. Көндө 18 март, 2012 йыл.
* Глобус. Inan Suna Kirac Kaleici Museum and (неопра.). ООО Интернет-Яңыртыу (16-02-2007). — Урта диңгеҙ цивилизациялары калейч тикшеренеүҙәр институты музейында һәм схемаларҙа. 15 ноябрь 2011 тикшерелгән. Көндө 18 март, 2012 йыл.
* Suna & Museum Kaleiçi Kıraç Inan (инг.). Kaleiçi Museum (1999). — Суна һәм музей Кырач. Калейч Инандым. 19 июль 2011 тикшерелгән. Көндө 18 март, 2012 йыл.
* erengin. Suna — Kaleiçi Kıraç Inan Müzesi (төрк.). wowturkey.конфиденциальности. — музей һәм фотоларҙа һүрәтләнә. 19 июль 2011 тикшерелгән. Көндө 18 март, 2012 йыл.
Швабах

**Швабах** ( Schwabach) — Германия ҡалаһы. Урта Франконияла (Баварияла) урынлашҡан. Швабах ҡалаһы XIX быуат аҙағында теген әйберҙәренең ҙур етештереүсеһе булараҡ билдәле, ул шулай уҡ алтын, көмөш, баҡыр һәм тимер сымдар, сүкеп яһалған тимер изделиелар, һабын, шәм, фаянс мейестәр етештереүсе ҡала..Ҡала 40,80 квадрат километр майҙанды биләй. Швабах ҡалаһы диңгеҙ кимәленән 326 метр бейеклектә ята. Ҡаланың обербургомистры - Маттиас Тюрауф. 2015 йылдың 31 декабенә ҡарата алынған мәғлүмәттәр буйынса Швабах ҡалаһында 40421 кеше йәшәй.

## Халыҡ

	   

## Билдәле кешеләр
* Адольф Гензельта — XIX быуат композиторы һәм пианист
* Адама Крафта — билдәле немец скульпторы XV-XVI быуат
* Иоганн Готтфрид Цинн — ботаник һәм немец медигы, Берлин фәндәр академияһы ағзаһы.

Билдәле булыуынса, ҡаланың почетлы гражданы Гитлер булған.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Швабахер

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
*
Болонья (футбол клубы)

**«Болонья»** () — Италия футбол клубы, Эмилия-Романья төбәгенең шул исемдәге провинцияһы һәм ҡалаһынан. Илдең иң титуллы клубтарының береһе, 7 тапҡыр Италия чемпионатында еңеүсе.

## Тарих
«Болонья» Италияның иң титуллы клубтары исемлегендә алтынсы урынды биләй: ете тапҡыр ил чемпионы һәм ике тапҡыр Милли кубокты яулаусы.. Халыҡ-ара аренала команда. Интертото Кубогында һәм Митропа Кубогында еңеүсе була. 1998/99 йыл миҙгеле клуб өсөн иң уңышлыларҙың береһе була, команда УЕФА кубогының ярым финалына барып етә, унда бары тик Марселдең «Олимп» командаһынан ғына ҡалыша. 2007/08 йыл миҙгелендә команда А Серияһына путевка яулай.

2014 йылдың октябрендә Америка бизнесмендары Джо Такопин һәм Джоуи Сапуто «Болонья»ның яңы хужалары була һәм улар клубҡа ҙур инвестициялар индерәсәге тураһында әйтә.

## Ҡаҙаныштары

### Милли
*  **Италия Чемпионаты (A)**
**  **Чемпион (7):** 1924/25, 1928/29, 1935/36, 1936/37,1938/39, 1940/41, 1963/64
**  **Вице-чемпион (4):** 1926/27, 1931/32, 1939/40, 1965/66
**  **Бронза призеры (3):** 1930/31, 1932/33, 1966/67
*  **Италия Чемпионаты (B Серияһы)**
**  **Чемпион** (**2**): 1987/88, 1995/96
*  **Футбол буйынса Италия кубогы**
**  **Эйәһе (2):** 1969/70, 1973/74

### Халыҡ-ара
* **Митропа Кубогы**
**  **Эйәһе (3):** 1931/32, 1933/34, 1960/61
**  **Финалсыһы (2):** 1961/62, 1988/89
* **Интертото Кубогы**
**  **Еңеүсеһе (1):** 1998
* **Tournoi de Paris International Expo de l Universelle**
**  **Еңеүсеһе (1):** 1937

## Составы

### Ағымдағы составы
: *2018 йылдың 17 авгусына*

### Аренда уйынсылары

## Дивизиондар араһындағы миҙгелдәр һаны

## Билдәле уйынсылар

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Официальный сайт клуба
* 
* «Болонья» в «Твиттере»
* Неофициальный сайт клуба 
* Форум фанатов клуба
* Сайт фанатов клуба
* https://instagram.com/officialbolognafc
Клагенфурт (хоккей клубы)

**«Клагенфурт»** () — Австрия хоккей клубы, Клагенфурт ҡалаһында урынлашҡан, Австрияның иң титуллы клубы.

## Тарих
Ҡаланың «Клагенфурт» хоккей командаһы 1923 йылда барлыҡҡа килә. 1928 йылда ағас трибуналы боҙ аренаһы төҙөлә. 1933/34 йылдар миҙгелендә «Клагенфурт» беренсе тапҡыр чемпионаттың еңеүсеһе була, ул Вена клубы өҫтөнлөгөн юҡҡа сығара. Перифериянан килгән Рейнгольд Эггер йыйылма командаға саҡырsk4fy беренсе хоккейсы була. Һуғыш ваҡытында хоккейсылар составынан 5 сткеше һуғышта һәләк була.

1959/60 йылдар миҙгелендә элеге көндә лә ҡулланылыусы яңы боҙ аренаһы төҙөлә. Шул уҡ миҙгелдә клуб командаһы составында легионерҙар Зепп Пушниг, Герд Шагер, Герхард Фельферниг, Вальтер Поссарниг, Антон Кенда, уйнай башлай.

Шул ваҡыттан алып, клуб тикшереүҙәр башлаған кеүек Р Эггер, шулай заиграть йондоҙ кеүек, Пушниг Зепп, Герд Шагер, Герхард Фельферниг, Поссарниг Вальтер, Антон Кенда, Карл Прегль, Адальберт Адольф Тамбеллини,Сент-Джон уйнай. 1970 йылдар уртаһында клубта совет белгесе Ю. Н. Баулин тренер була. Ә һөжүм итеүсе булып Игорь Дмитриев һәм Виктор Цыплаков сығыш яһай

1980 йылда клубта Томас Циян, Рудольф Кени, Пек Герберт, Бьерн Скааре, Эдвард Леблер, Юкка Порвари, Джиллиган Билл уйнай.

Клубта 1997—1999 йыда рәсәйле Дмитрий Квартальнов һәм украин Игорь Чибирев уйнай.

Быуат башында: Даниэль Вельзер, Пок Томас, Дитер Кальт, Кох Томас, Герд Прохазка, Эндрю Вернер, Матс Уолтина, Ханнес Энценхофер, Клоутье Дэн Клагенфурт клуб төҫтәрен яҡлай.

.

## Титулдары
* Австрия хоккей лигаһы
** 1 (30 титул): 1934, 1935, 1952, 1955, 1960, 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1976, 1977, 1979, 1980, 1985, 1986, 1987, 1988, 1991, 2000, 2001, 2004, 2009, 2013 (Алтын призер)
** : 1959, 1961, 1978, 1982, 1983, 1990, 1996, 1997, 1998, 1999, 2005, 2011, 2012
** : 1962, 1963, 1975, 2002 (Бронза призер)

## Һылтанмалар
* Официальный сайт клуба
* 
* OMR. Dr. Hellmuth Reichel: *KAC — Eishockey erobert eine Stadt!*, Herausgeber: Klagenfurter Athletiksport Club, Klagenfurt, 1995
* Vereinsbroschüre: *75 Jahre KAC, 1909—1984*, Herausgeber: Klagenfurter Athletiksport Club, Klagenfurt, 1984
* Jubiläumsbuch: *Rot wie Blut, weiß wie Schnee — 100 Jahre KAC*, Herausgeber: Klagenfurter Athletiksport Club, Klagenfurt, 2009, Verfasser: Dr. Gert Seeber, Walter Grill, Heinz Traschitzger
Клагенфурт соборы

**Клагенфурт соборы** йәки **изге Петр һәм Павел соборы** () — католик сиркәүе, Австрияның Клагенфурт ҡалаһында урынлашҡан. Изге Петр һәм Павел сиркәе Гурка епархияһының кафедраль соборы булып тора. Сиркәү Австрия протестант архитектураһының иң боронғо өлгөһө булып тора.

## Тарих
Изге Петр һәм Павел сиркәүе 1578 йылда төҙөлгән. Башта сиркәү Изге Троица исемен йөрөтә һәм протестанттар сиркәүе була. XVI быуатта Каринтияла протестантизм киң таралған була. Изге Троица сиркәүе Клагенфурт протестанттарының дини үҙәге була.

1600 йылда Австрияла Конрреформация башланып китә һәм Клагенфурт халҡы тыныс ҡына католицизмға күсә. Изге Троица сиркәүе 1604 йылда апостолдар Петр һәм Павел католик сиркәүенә әүерелә, улар хөрмәтенә изгеләндерелә. Шул уҡ ваҡытта сиркәү иезуиттар ҡарамағына тапшырыла, улар сиркәүгә бер нисә төкәтмә төҙөй. 1665 йылда миһраб һәм Изге Франциск Ксаверий сиркәүе төҙөлә, ҡорамдың көньяҡ өлөшөндә — Орсини-Розенбергтарҙың ғаилә кәшәнәһе төҙөлә.

1773 йылда иезуиттар Клагенфуртты ҡалдыра һәм Изге Петр һәм Павел сиркәүе үҙенең әһәмиәтен юғалта. 1787 йылда Гурка епархияһы Гурканан Клагенфуртҡа күсерелә. Изге Петр һәм Павел сиркәүе Гурка епархияһы кафедраль соборы статусын ала.

Клагенфурттағы протестанттар сиркәүе дауахана эсендә торған була. Был дауахана менән сиркәү эске ихатала арка менән тоташтырылған була. Иезуиттар дауахананы киңәйтеп, уны уҡыу йорты сифатында файҙалана. Иезуиттар ҡаланан киткәндән һуң, был бүлмәләр казарма булараҡ ҡулланыла. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында дауахана өлөшө емерелә һәм оҙаҡ ваҡыт тергеҙелмәй тора. Был дауахана бинаһының был өлөшө 1964 йылда тулыһынса емерелә. Собор алдында майҙан балыҡҡа килә һәм собор фасад асыла, ул яңыртып төҙөлөргә мохтаж була. Конкурс иғлан ителә, шунан һуң 1973 йылда архитектор Эвальд Капланер сиркәүҙең хәҙерге фасадын төҙөй.

## Сығанаҡ
* Peter Allmaier: Der Klagenfurt zu Dom. (Kirchenführer) Peda Kunstverlag, 1994 Passau, 
* Dehio-Handbuch. Die Österreichs Kunstdenkmäler. Kärnten. Schroll Anton, 2001 Wien, 3-7031-0712 ISBN-X, 350—353 S.
* Wilhelm Deuer: Die in Dreifaltigkeitskirche eine Umwidmung und Jesuitenkirche protestantische in ihre Klagenfurt. In: France Dolinar Martin (Hrsg.): Reform Katholische Innerösterreich Gegenreformation 1564—1628 in und. Hermagoras, 1994 Klagenfurt, , 637—654 S.


## Һылтанмалар
* Собор тарихы
Реццаго

**Реццаго** () — Италия дәүләтендәге коммуна. Реццаго коммунаһы Италияның Ломбардия төбәгенең Комо провинцияһында урынлашҡан.

Реццаго коммунаһының халыҡ һаны 274 кеше (2008 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса) йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат килметрға 71 кеше тәшкил итә. Реццаго коммунаһының майҙаны — 4 квадрат километр. Реццаго коммунаһы диңгеҙ кимәленән 674 метр бейеклегендә һуҙылып ята. Сәғәт бүлкәте +UTS +1, йәй UTS +2. Почта индексы — 22030. Телефон коды — 031.

Реццаго коммунаһының ҡурсалаусыһы булып Пресвятая Богородица Раштыуаһы иҫәпләнә.

## Демография

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 338
  bar:1871 from:0 till: 348
  bar:1881 from:0 till: 412
  bar:1901 from:0 till: 436
  bar:1911 from:0 till: 464
  bar:1921 from:0 till: 435
  bar:1931 from:0 till: 408
  bar:1936 from:0 till: 387
  bar:1951 from:0 till: 377
  bar:1961 from:0 till: 329
  bar:1971 from:0 till: 308
  bar:1981 from:0 till: 287
  bar:1991 from:0 till: 279
  bar:2001 from:0 till: 274
PlotData=
  bar:1861 at: 338 fontsize:S text: 338 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 348 fontsize:S text: 348 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 412 fontsize:S text: 412 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 436 fontsize:S text: 436 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 464 fontsize:S text: 464 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 435 fontsize:S text: 435 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 408 fontsize:S text: 408 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 387 fontsize:S text: 387 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 377 fontsize:S text: 377 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 329 fontsize:S text: 329 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 308 fontsize:S text: 308 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 287 fontsize:S text: 287 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 279 fontsize:S text: 279 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 274 fontsize:S text: 274 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:По данным  ISTAT


## Коммуна хакимиәте
* Телефон: 031 667012
* Электрон почта: comunerezzago@libero.it
* Рәсми сайт
* Коммунаның мэры — Маттиа Бинда

## Һылтанмалар
* Национальный институт статистики
* http://www.istat.it/english/
Хаапсалу замогы

**Хаапсалу замогы** () — епископ ғибәҙәтханалы замок, ваҡыт үтеү менән унан Гапсаль ҡалаһы (хәҙерге Хаапсалу, Эстония) үҫеп сыға. Замок XIII быуатта Эзель-Вик епископлығы үҙәге булараҡ нигеҙләнгән.

Легенда буйынса,август айында, тулы ай ваҡытында төндә сиркәүҙең эске стенаһында Аҡ Ханым образы барлыҡҡа килә.

## Тарих

1228 йылда Рига архиепискобы, Альбрехт фон Буксгевден яңы епархия булдырған, унда Ляэнемаа, Ридала һәм Хийумаа ингән, епискобы итеп Готфрид тәғәйенләнә. Епископлыҡ Изге Рим империяһының вассал дәүләте сифатында 1228 йылда Изге Рим императоры Генрих VII тарафынан булдырыла, 1234 йылда уның сиктәре билдәләнә.

## Замок

Замок бер нисә быуаттар буйына төҙөлә һәм ҡоралдар төрөнә ҡарап реконструкциялана. Һуңғы ҡәлғәһенең күләме — 30 00 квадрат метрҙан ашыу, стенаның ҡалынлығы 1,2- 1,8 метрға тиклем, бейеклеге 10 метрҙан ашыу була. Көнбайыш өлөшөндә 29 метрлы ҡарауыл башняһы төҙөлә, һуңыраҡ саң манараһы сифатында ла ҡулланыла. Һуңыраҡ диуар бейеклеге 15 метрға тиклем арттырыла.

Эске траншея һәм блиндаж, бомба һәм артиллерия өсөн һәм шулай уҡ йәшеренеү урыны булып хеҙмәт итә. Ливония һуғышында (1558—1582) ҡәлғәғә ҙур зыян яһала. Кесе замок стеналары һәм тышҡы нығытмала өлөшләтә емерелә.

## Изге Николай Соборы

Хаапсалу соборы Эзель-Викепископлығының төп соборы булған. Бында епископ тәхете, епископ эш урыны һәм рәсми вәкиллеге торған. Балтик янындағы бер нефлы был ҙур сиркәүе бинаһы (киңлеге 11,5 метр, бейеклеге метр 15,5 һәм майҙаны 425 квадрат метр).

Собор 1263—1270 йылдарҙа төҙөлгән.

1688 йылдың 23 мартында сиркәүҙең янғында зыянланған ҡыйығы табаҡлы баҡыр менән ҡаплана, әммә бик тиҙ юҡҡа сыға. 1726 йылда яңынан дауыл ҡыйыҡтарҙы юҡ итә. Сиркәү үҙе ремонт яһай алмағанлыҡтан, ҡорам ҡала даралығы аҫтына күсә. XIX быуатта сиркәүҙә реконструкция башлана.

1886—1889 сиркәү тергеҙелә һәм ремонтлана. 1889 йылдың 15 октябрендә сиркәүҙә Изге Николайға арналған ғибәҙәт ҡылыу хеҙмәте үткәрелә.

1940 йылда совет оккупацияһы сиркәүҙе ябыуға килтерә. Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында сиркәү хеҙмәте дауамы ителә, ләкин 1944 йылдың яҙында хулигандар сиркәү миһрабын, тәҙрәләрен һәм ултырғыстарын емерә. 1946 йылда сиркәү мәхәлләһе совет хөкүмәтенә соборҙы һаҡлап ҡалыуҙы һорап мөрәжәғәт итә, әммә сиркәү ҡыҙыҡһыныу тыуҙырмай. Сиркәү күп йылдар дауамында буш тора. 

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* http://www.haapsalulinnus.ee/?lang=ru
Лутон

**Лутон** (ингл.  Luton , местна. ) — Англияның Бедфордшир тантаналар графлығындағы унитар берәмеккә айырылған ҡалаһы.

Лондондың Лутон аэропорты, 1938 йылда асыла, ул Британияның төп аэропорттарының береһе. Шулай уҡ ҡалала Бедфордшир университеты урынлашҡан.

Эшләпә етештереү ҡалаһы булараҡ Лутон элек-электән билдәле. Шулай уҡ ул йыл һайын банк каникулы ваҡытында үткәрелә торған традицион карнавал булараҡ та билдәле. Был бер көнлөк карнавал Европала иң ҙур карнавал булып тора.

## Тарих
1997 йылдың 1 апрелендә элекке метрополия булмаған район Бедфордшир графлығы унитар берәмеге тип үҙгәртелгән.

## Географияһы
Лутон ҡалаһы 43 км² территорияны биләп, көньяҡта, көнбайышта һәм төньяҡта Үҙәк Бедфордшир унитар берәмектәре менән, көнсығыштан Хартфордшир тантаналар графлығы менән сиктәш.

## Халыҡ
Ҡала территорияһында 184 371 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы уртаса 253 4 кеше/км² Халыҡ һаны буйынса 2014 йылда бында йәшәүсе халыҡ 205 000 кеше тәшкил иткән.

## Сәйәсәт
Лутон унитар берәмектәр советы тарафынан идара ителә, 48 депутаттан тора, унда 19 һайлау округы бар. Һуңғы һайлау һөҙөмтәләре буйынса советтағы 36 урынды лейбористар биләй.

## Иҡтисад
Лутон унитар берәмек территорияһында, «Лутон» аэропорты, EasyJet авиакомпанияһының штаб-фатиры урынлашҡан.
Бында шулай уҡ Vauxhall маркалы автомобилдәр етештереүсе завод (General Motors корпорацияһына ҡарай) бар; Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында бында Черчилль исемендәге танктар сығарылған.

## Спорт
Лутонда «Лутон Таун» профессиональ футбол клубы нигеҙләнгән, ул 2014/2015 миҙгелендә 2-се лигала сығыш яһай. «Лутон Таун» үҙ стадионында дәғүәсе «Кенилворт Роуд» командаһын ҡабул итә (уны 10 226 тамашасы ҡараған).

## Белем
Ҡалаһында университеты урынлашҡан.

## Билдәле шәхестәр
* Артур Хейли — яҙыусы
* Майкл Гордон Питерсон — иң билдәле британ тотҡоно
* Хенсль джей — төркөмө ҡатнаша Union Джан төркөмө ҡатнашыусыһы

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
Вольфсбург

**Вольфсбург** ( , ) — Германияның Түбәнге Саксония федераль ерендәге ҡалаһы. Был ҡалала Фольксваген концернының штаб-фатиры урынлашҡан. Брауншвейг һәм Зальцгиттер ҡалалары менән бергә Вольфсург Түбәнге Саксония еренең иң юғары кимәлдәге үҙәге булып һанала. Бынан тыш, Вольфсбург ҡалаһы Ганновер-Брауншвейг-Геттинген-Вольфсбург агломерацияһының бер өлөшө булып тора.

## Тарих
Вольфсбург — Германияла ХХ быуаттың беренсе яртыһында нигеҙләнгән ҡалаһы. 1938 йылдың 1 июленән алып 1945 йылдың 25 майына тиклем Вольфсбург *Штадт дес КоФ-Вагенс Фаллерслебен* тип аталған һәм «Фольксваген» заводы хеҙмәткәрҙәре йәшәү өсөн тәғәйенләнгән урын булырға тейеш булған, бында автомобилдең «Ҡуңыҙ (Жук)» моделе сығарылған.

## Халыҡ
Вольфсбург Түбәнге Саксония ерендәге халыҡ һаны буйынса, Ганновер, Брауншвейг, Оснабрюк, Ольденбург һәм Геттингендан ҡала, алтынсы урынды биләй. 1972 йылда халыҡ һаны 100 000 ашыу кеше була, шул арҡала Вольфсбург Германияның иң эре ҡалалары иҫәбенә инә.

## Географияһы
Вольфсбург ҡалаһы Аллер йылғаһының иҫке үҙәнендәге Урта Германия каналынан көньяҡта тора. Ҡала территорияһы Көнсығыш Брауншвейг уйһыу тигеҙлегенән, төньяҡта — , көнбайышта — һаҙлыҡлы урынға , ә көнсығышта —  менән сиктәш.

Яҡындағы иң ҙур ҡалаһы булып көньяҡ-көнбайышта 26 км алыҫлыҡтағы Брауншвейг, көньяҡ-көнсығышта 64 км алыҫлыҡтағы Магдебург һәм көнбайышта 74 км алыҫлыҡтағы Ганновер ҡалалары тора.

## Иҡтисад
Ҡалала Volkswagen үҙәк заводы урынлашҡан.

## Иҫтәлекле урындары
* Автомузей Volkswagen
* Музей Autostadt
* Phæno —фәнни үҙәк һәм музей

## Галереяһы

Schloss Wolfsburg Umland 16. Jahrhundert.jpg|Карта яҡынса 16 быуат картаһында Волфсбург замогы
Wolfsburg Merian.png|Яҡынса 1654 йылда Вольфсбург һарайы. Гравюра
Schloss Wolfsburg Sued-West.JPG|Вольфсбург замогы (көньяҡ-көнбайыш яғы)
Burg Neuhaus Fassade.jpg|Нойхаус замогы
Alt Wolfsburg-01.jpg|Һарай яны урамындағы иҫке замок
Hausblock Wolfsburg Goethestrasse.jpg|Беренсе ҡатлы күп фатирлы йорт төҙөү стадияһында. Гетештрасса
Haus Kantallee Wolfsburg.jpg|Ҡала үҙәгендәге өс ҡатлы торлаҡ йорт.
Mittellandkanal Wolfsburg, VW.jpg|Урта Германия каналы янындағы «Фольксваген» заводы


## Спорт
Ҡалала «ФК Вольфсбург» футбол клубы һәм «Гризли Адамс Вольфсбург» хоккей клубы төпләнгән.

Вольфсбургта Фольксваген-Арена футбол стадионы бар.

## Туғанлашҡан ҡалалар
*  Лутон (Бөйөк Британия)
*  Хальберштадт (Германия)
*  Чанчунь (Ҡытай)
*  Тольятти (Россия)
*  Бельский-Бяла (Польша)
*  Мариньян (Франция, 1963)
*  Тамбов (Рәсәй)

## Иҫкәрмәләр
Оло Сәлиткүл (Силәбе өлкәһе)

**Оло Сәлиткүл** -  - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Эткүл районындағы күл.

## Географияһы
Оло Сәлиткүл Урал федераль округы Силәбе өлкәһенең Эткүл районындағы Писклово ауыл биләмәһенә ингән күл .

Географик координаттары 54°36'13" N и 62°11'56" E (DMS)

## Ҡулланылышы
1949 йылда Силәбе өлкәһенең Октябрьский районында 16,9 мең га майҙанда Сәлиткүл һунарсылыҡ хужалығы төҙөлә. Уның көньяҡ өлөшө

Хужалыҡтың биләмәһе Кесе Сәлиткүл менән Оло Сәлиткүл араһынан Большеникольское-Кораблево юлына тиклем һуҙыла

Хужалыҡтың тәбиғәте ошо күлдәрҙекенән дә тора. Уның урмандарында еләк һәм бәшмәк күп.

Һунар фаунаһынан илек, төлкө, ҡуян, ҡор ауларға рөхсәт ителә, ағуна бар (һунар тыйыла).

Һыу ҡоштары күп - ҡаҙ, төрлө төр өйрәктәр, ҡылғойроҡ.

Балыҡтарҙан табан, суртан, алабуға, сабаҡ күпләп үрсей.

Этимологияһы аныҡ түгел. Башҡорт халҡында Сәлим һүҙенән ҡыҫҡартып яһалған Сәлиғәскәр тигән исем бар. Ихтимал, күл Сәли тип башланған исемдән яһалғандыр. Сәлим, Сәлих тигәндән дә килеп сығыуы ихтимал..

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Селиткульское охотничье хозяйство http://www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai/fishing_hunting/hunting_places/selitkulskoe_ohotniche_hozyaystvo/ 
* Озеро Большой Селиткуль http://ru.getamap.org/%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%BE%D0%B9_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B-%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%B8_f31505321.html
Ловеч (стадион)

**Болгарияның «Ловеч» стадионы** 1991—1962 йылдарҙа төҙөлгән һәм 1999 йылда тулыһынса реконструкцияланған. Стадиондың һыйҙырышлығы 7000 тамашасыға тәғәйенләнгән. Стадиондың залы электр яҡтыртҡыстары менән йыһазландырылған, хәҙерге көндә был стадион Болгарияның дүрт стадионы араһында иң ҙур стадиондарының береһе булып хеҙмәт итә. «Ловеч» стадионында халыҡ-ара матчтар үткәреү рөхсәт ителгән. Стадиондың майҙан дәүмәле — 100х65 метр. Ярыштарҙы ҡарарға килеүсе тамашасылар һаны рекорды — 12500 кеше тәшкил иткән (1998 йылда «Левски» командаһы менән ярышҡан саҡта).

## Һылтанмалар
* Профиль стадиона на сайте stadiony.net
* Сайт ПФК «Литекс»
Һағындыҡ (күл)

**Һағындыҡ** -  - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл Армия районындағы күл.

## Географияһы
Һағындыҡ күле Ҡыҙыл Армия районында Копейскиҙан төньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан. 
 
Силәбегә тиклем ара — 45 км, Екатеринбургҡа — 230 км, Копейскиға — 30 км, Мейәскә – 10 км.

Координаттары: 55°11′15″N 61°54′6″E

## Тасуирламаһы

Һағындыҡ — ярайһы ҙур күл, 1570 гектар майҙанды биләй. Һыу ятҡылығы түңәрәк формала, төньяҡтан көньяҡҡа - 6 километрға, көнбайыштан көнсығышҡа табан — 4,2 километрға һуҙылған. Уртаса тәрәнлеге 2,5 метр тәшкил итә.

Күлде үҫемлектәр ныҡ баҫа, һунар өсөн яҡшы, ә ял итеү өсөн ыңғай күренеш тип әйтеп булмай.

Урыны менән һаҙлыҡлы. Ғөмүмән, күл биләмәһендә һаҙлыҡтар һирәк күренеш түгел, айырыуса көньяғындараҡ, мәҫәлән, бик ҙур Миңдеғол һаҙлығы.

Яҡын тораҡ пункттары — Ванюши (төньяҡ-көнбайыш яры) һәм бөтөнләй бәләкәс кенә Әҙиш ауылдары (көнсығыш яры). 2 саҡрым көньяҡ-көнсығышҡа табан Родник ҡасабаһы урынлашҡан.

Һағындыҡ күленең төньяҡ ярында баҡсалар ойошторолған. Яр буйҙары ландшафты — типик урманлы далаға хас .

## Флораһы һәм фаунаһы
Көнсығыш яры һөҙәк, урманлы дала ландшафты өҫтөнлөк итә, яр буйҙарын ҡамыш баҫан.

Күл балыҡтарынан бигерәк һыу ҡоштары менән дан тота, өйрәктәрҙең бер нисә төрө, селән бар. Шилоклювка һәм ходулочник кеүек Ҡыҙыл Китапҡа индерелгән һирәк ҡоштар осрай. Тап шулар өсөн күл Силәбе өлкәһенең айырата һаҡлана торған күлдәр исемлегенә индерелергә тора 

## Этимологияһы
Күлдең атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә "Һағындыҡ" тигән ир-ат исеменән алынған һәм үҙгәреп киткән тип нигеҙләй. Башҡорттар көтөп алынған балаға шундай исем ҡуша торған булғанын яҙа .

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
*Шувалов Н. И. Сыкандыҡ // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7

## Һылтанмалар
* Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 
* От Парижа до Берлина по карте Челябинской области http://old.toposural.ru/html/kar.htm
* Челябинская облать. Озеро Сыкандык
Кросно

**Кросно** (, ) — Польша ҡалаһы, Подкарпатское воеводствоһына инә. Ҡала поветы статусына эйё. Ҡаланың майҙаны 43,48 км² тәшкил итә. Халҡы 48060 кеше (2004 йыл).

## Тарих
1920 йылдың 23 декабренән алып 1939 йылдың 4 декабренә польша Республикаһының Львов воеводствоһына ҡарай. Кросно поветы үҙәге.

Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында, 1939 йылдың сентябрендә хәрби хәрәкәттәр һәм немецтар оккупацияһы тамамланғандан һуң, Польшаның заводтары немецтар өсөн хәрби продукция сығарыуға йүнәлтелә, Кросно ҡалаһында бигерәк тә немецтар өсөн айырыуса мөһим әһәмиәткә эйә дары заводы һәм ҡорос ҡойоу заводы (танктарҙың броня плитәләрен һәм орудиелар өсөн ҡорос ҡойолмалар етештереү) эйә була.

## Тыуып үҫкән һәм билдәле кешеләре
* Павел из Кросно (1470—1474 — 1517) — Яңырыу дәүерендәге көнбайыш рус шағиры һәм аҡыл эйәһе.
* Пельчар, Иосиф Себастьян (1842—1924) — католиктар изгеһе, епископ.
* Бещад, Северин (1852—1923) — поляк рәссамы.

## Туғанлашҡан ҡалалары
*  Эдевехт
*  Фьелль
*  Гуальдо-Тадино
*  Кошице
*  Марль
*  Шарошпатак
*  Шаторальяуйхей
*  Залаэгерсег
*  Ужгород
*  Угерск-Градиште

## Фотоһүрәттәр

Файл:Krosno_rynek_20lecie_XX_restored.jpg|Рынок
Файл:Krosno_rynek_foto_HEPNAR.jpg|Рынок
Файл:Krosno_fara_foto_hepnar.jpg|Костёл
Файл:Pomnik_pilsudskiego_foto_hepnar.jpg|Памятник
Файл:Church_of_the_Capucine_Friars_in_Krosno,_Poland.jpg|
Файл:Kopernik_krosno.jpg|


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Официальная страница города
Нойенхоф һарайы

**Нойенхоф һарайы** (нем.Schloss Neuenhof) —  Люденшайд ҡалаһындағы һарай, ҡаланың көньяғында, Эльспеталь районында урынлашҡан. бинала хужалары граф фон Буше-Кессель йәшәгәнлектән һарай интерьеры килеүселәр өсөн ябыҡ.

## Тарихы һәм тасуирламаһы
Нойенхоф һарайы Люденшайдтың  иң әһәмиәтле тарихи ҡомартҡыларының береһе булып тора. Һарай тураһында 1326 йылғы документта беренсе тапҡыр телгә алына: тикшеренеүселәр фекеренсә, был һарай һәр яҡлы нығытылған замок булған.   1981 йылда бөгөнгө көндәге йырын урынында  XIV быуат һауыт-һаба ярсыҡтары табылған. 1643 йылда замоктың төп бинаһы алдағы урта быуат бинаһының фундаментын ҡулланып төҙөлгән, ә төп корпусы  1693 йылдағы янғындан ныҡ зыян күргән — уны реконструкциялау, ҡоролманың бер нисә төкәтмәләрен иҫәпкә алып, 1695 йылда тиклем дауам итә. XVIII быуатта бина күп һанлы структур үҙгәрештәр кисерә: мәҫәлән, 1746 йылда башнялар  араһына  ризалит өҫтәлә. Бина тарихында һуңғы ҙур этабы  булып  1808 йылда уның  төньяҡ «алғы нығытмаһының» үҙгәртеп ҡоролоуы була.

Замок  аҡһөйәктәр фон Нойенхоф ырыуының резиденцияһы була: әммә ырыу вәкилдәре XIX быуаттан алып 1970 йылдарға тиклем һарайҙа йәшәмәй. Икенсе донъя һуғышы осоронда 1943—1944 йылдарҙа  һарайҙа  хәрби әсирҙәр, урындағы урман хужалығының «мәжбүри хеҙмәткәрҙәре» урынлаштырыла. Һуғыштан һуң поместьеның күп өлөшө конфискациялана һәм оҙаҡ йылдар дауамында  бельгия хәрби командованиеһы файҙалана. 1974 йылда граф фон Буш-Кессель үҙ ырыуының боронғо резиденцияһына бөтөнләйгә күсә.

## Иҫкәрмәләр


## См. шулай уҡ

* Ратуша Люденшайда
* Старая ратуша
* Особняк Плате
* Отделение центрального банка в Люденшайде
* Neue Schützenhalle
* Башня Хомерт

## Әҙәбиәт

* Alhard Freiherr von dem Bussche-Kessell: Wasserschloß Neuenhof. Münster 1983. (= Westfälische Kunststätten, Heft 26)
* 

## Һылтанмалар

*
Ле-Сабль-д’Олон

**Л-Сабль-д’Олон**() — Франциялағы порт ҡалаһы, Францияның Луара иле төбәгенең Вандея департаменты ҡалаһы) шул исемдәге округтың супрефектураһы.

Яр буйындағы тораҡ пункттар Атлантик океан яры буйындағы тораҡҡа нигеҙ 1218 йылда трубадур Савари-де-Молеон тарафынан һалына. Халыҡ треска балығын тотоу менән шөғөлләнә. Пират Франсуа Олондың тыуған ауылы, уның исеме менән аталған.

Бөйөк француз революцияһы заманында вандей баш күтәреүселәре тарафынан ҡамауҙа ҡалған, ә 1809 йылда унан алыҫ түгел ерҙә инглиздәр менән диңгеҙҙә алышҡан.

1944 йылда сигенгән нацистар портты емерә.

Әлеге ваҡытта Ле-Сабль-д’Олондың иҡтисады туризм һәм балыҡ тотоуға нигеҙләнгән.

Ҡалала пляждар, Ренессанс дәүеренең һәм ХХ быуат сиркәүҙәре күп, бында музейы (элекке аббатлыҡ) һәм зоопарк бар. Ҡаланан алыҫ түгел урында XII быуат монастыры һәм автомобиль музейы урынлашҡан.

Был ҡалала Ж. Сименон яҙған «Отпуск Мегрэ» хикәйәһе ваҡиғалары бара.

Һәр дүрт йылға бер тапҡыр Vendée Глоба елкәнле яхтала донъя тирәләй парус ярыштары үткәрелә.

## Туғанлашҡан ҡалалары
* Слим
* Трапани
* Уортинг
* Швабах
Гук виллаһы (Люденшайд)

**Гук виллаһы**  (нем.Villa Hueck) —  Люденшайд ҡалаһы үҙәгендә өс ҡатлы необарокко айырым йорто. Гумбольдтштрассе, 36-сы йорт адресы буйынса урынлашҡан;  яҡынса 960  квадрат метрҙан ашыу майҙанды биләй һәм 6000  квадрат метр майҙанлы паркты үҙ эсенә ала.

## Тарихы һәм тасуирламаһы
Вилла 1913 йылда Вупперталь ҡалаһынан архитектор Людвиг Конради  проекты буйынса төҙөлгән  — Ноэль Рихард заказ биргән. Һуңынан бинаны Оскар Эдуард Гук һатып ала һәм 1929 йылдан алып 1993 йылға тиклем осорҙа  ул Гук  ғаиләһенең  резиденцияһы була. Бынан һуң  бина  2009 йылдың февраленә тиклем  ҡарттар йорто булараҡ файҙаланыла, ә һуңынан  — буш тора: 2012 йылға тиклем һатыу менән бәйле һөйләшеүҙәр уңышһыҙ була, был бинаның архитектура ҡомартҡыһы булараҡ, махсус һаҡлауын һәм реконструкциялауын талап итә. Шулай уҡ киң паркты һаҡлау кәрәклеге лә ҙур ҡыйынлыҡтар тыуҙыра. Бина 2013 йылдың октябрендә асыла: унда ресторан, шарап магазины, конференц-зал һәм торлаҡ бүлмәләр урынлаша. Вилланы шулай уҡ «Гумбольдт-Вилла»    (нем.Humboldt-Villa) итеп үҙгәртергә ҡарар ителә. Яңынан асылыу алдынан бинаны штукатурлайҙар, эксперттар иҫке штукатур фрагменттарын анализлағандан һуң,  үҙенсәлекле дизайнын һәм төҫөн тергеҙәләр

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт

* 

## Һылтанмалар

* 128. 36 Humboldtstraße (Villa Hueck) (нем.).  Stadt Lüdenscheid. Kultur: Denkmalschutz.  11 ноябрҙә 2018 тикшерелде.
Маради

**Маради** () — Нигерҙың көньяҡ өлөшөндәге ҡала.

## Географик урыны
Нигерия дәүләт сиге янында урынлашҡан, илдең баш ҡалаһы Ниамейҙан көнсығыштараҡ 540 км алыҫлыҡта тора. Маради ҡалаһы шул исмедәге провинцияның административ үҙәге. «Маради» аэропорты тарафынан хеҙмәтләндерелә.

## Климат




## Тарих
Маради Нигерҙың боронғо сауҙа  ҡалаһы булараҡ, хаустағы ҡала-дәүләттәрҙең береһе составына ингән. XIX быуат башында ислам Сокото хәлифәте аҫтында торған. Маради ҡалаһы 1899 йылда француздарға буйһондоролған була. 1807 йылда Марадиҙа (1899 йылдан һуң — номиналь рәүештә) Дурбава солтандар нәҫеле (халыҡтары фульбе халыҡынан) династияһы идара итә.

## Халыҡ
2013 йыл халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны Маради ҡалаһында 191 367 кеше тәшкил итә. Маради ҡалаһының төп халҡы - хаус; шулай уҡ бында фульбе, туарегтао, йоруба һәм игбо милләтле халыҡтар йәшәй. Маради ҡалаһы — Маради  католик епископлығының үҙәге.

*Йылдар буйынса ҡала халҡы һанының динамикаһы:*

## Билдәле шәхестәре
Ҡалала 1996—1999 йылдарҙағы Нигер президенты Маинассар Ибраһим Баре Маинассара тыуған.

## Туғанлашҡан ҡалалары
*  Акхисар, Төркиә

## Иҫкәрмәләр
Һунарсылар йәмғиәтенең яңы залы

**Һунар йәмғиәтенең яңы залы** (нем.Neue Schützenhalle) — Люденшайд ҡалаһының иң ҙур бинаһы,1900 йылда төҙөлгән һәм оҙаҡ ваҡыт театр тамашалары һәм концерттар үткәреү өсөн төп урын булған.

## Тарихы һәм тасуирламаһы
1860 йылда Люденшайд ҡалаһының уҡсылар йәмғиәте  Лохер тауында беренсе һәр кем инә алырлыҡ зал төҙөй, ул һуңыраҡ  «Alte Schützenhalle» (Һунарсылар йәмғиәтенең иҫке залы) тип атала.  Был бина бер нисә тапҡыр үҙгәртеп ҡорола, киңәйтелә, тренажер залы кеүек ҡулланыла һәм һөҙөмтәлә 1980 йылдарҙа һүтеп алына.  1899—1900 йылдарҙағы ҡала халҡының шаҡтай үҫешенән  һуң, йәмғиәт тарафынан яңы зал төҙөлә — ул асылыу мәленә  1900 йылда  Вестфалияла иң ҙур залдарҙың  береһе һанала. Бай биҙәлгән  нео-барокко бинаһы  базилика структураһына эйә була — киң үҙәк  секцияһы ҡабырғаларында ике үтеү юлы менән уратып алынған. Өс ҡатлы башня төп корпусҡа төньяҡтан терәлеп тора. Тикшеренеүселәр фекеренсә, Һунар йәмғиәтенең яңы залының архитектура төҙөлөшө Лордтар палатаһының лондон  бинаһаны оҡшаш  .

Беренсе донъя һуғышы ваҡытында ҙур залда  хәрби госпиталь урынлаша. Бөгөн бина  1400 урынға иҫәпләнгән ҙур зал, ә фойеһә 200 кешене һыйҙыра — ул  урындағы фирмалар һәм дини общиналар тарафынан саралар, шулай уҡ күргәҙмәләр һәм йәрминкәләр  үткәреү өсөн  ҡулланыла. Бинаның ябыҡ верандаһында ресторан асылған.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Крестьянская усадьба «Букесфельд»
* ‎Башня Бисмарка в Люденшайде
* Вокзал Люденшайд-Брюгге и вокзал Люденшайд
* Участковый суд
* Старая ратуша

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт

* Kulturamt der Stadt Lüdenscheid/Hrsg. (1951): Buch der Bergstadt Lüdenscheid, Lüdenscheider Verlagsgesellschaft W. Berg KG.
* Wolfgang Schumacher (1993): Lüdenscheid gestern und heute, 75 historische Ansichtskarten — 75 aktuelle Fotos, Hrsg.: Heimatverein Lüdenscheid e. V., Märkischer Zeitungsverlag GmbH & Co. KG.

## Һылтанмалар

*
Платеның айырым йорто

**Платеның айырым йорто** (нем.Platehof) — йорт  Люденшайд ҡалаһында урынлашҡан, уны 1900 йылда  Питер Роберт Плате һатып алған; 1911 йылда яңынан төҙөгән.

## Тарихы
Люденшайд ҡалаһының Брюнингхаузен районында «Platehofstraße 9» адресы буйынса урынлашҡан йорт  1813 йылда эш  резиденцияһы булып торған.   1900 йылдан һуң уны Питер Роберт Плате һатып алған һәм  1911 йылда яңынан төҙөгән. Сатыр ҡыйыҡлы йорттоң цоколь ҡаты һәм люнеты булған.   Бинаның үҙенә ярымтүңәрәк баҫҡыс алып барған, ул ике ҡабырға тәҙрәле һәм фрамугалы  ике ҡапҡаслы ишек алдында тамамланған. Элек айырым йорттоң симметрик бинаһына 1921 йылда архитектор Альфред Зойстер проекты буйынса эшләнгән башня өҫтәп төҙөлә, ә йорт үҙе XIX  быуат элементтары ҡулланып яңынан төҙөлә. Йортҡа таш ҡойма менән уратып алынған һәм Ферзе йылғаһы яғына ҡараған киң баҡса йәнәш тора; баҡсала 1921 йылда шулай уҡ павильон төҙөлә. Платеның айырым йортона ҡараған элекке хужалыҡ ҡаралтылары  яңынан үҙгәртеп төҙөлә. Айырым йорттан урамдың ҡапма-ҡаршы яғында уның элекке каретнигы урынлаша. 2017 йылдың 5 майында шәхси милектә булған бина 186-сы теркәү номерын алып,  Люденшайд ҡалаһының архитектура ҡомартҡыһы булып таныла.

## Әҙәбиәт

* 
* Georg Dehio, unter wissenschaftlicher Leitung von Ursula Quednau: Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler. Nordrhein-Westfalen II Westfalen. Deutscher Kunstverlag, Berlin/München 2011, .
* Landschaftsverband Westfalen-Lippe (Hrsg.): Kulturlandschaftlicher Fachbeitrag zur Regionalplanung Regierungsbezirk Arnsberg. Märkischer Kreis, Kreis Olpe, Kreis Siegen-Wittgenstein. 2016, S. 229.

## Һылтанмалар

*
Трапани (футбол клубы)

**«Трапани»** () — шул уҡ исемдәге итальян футбол клубы, Италия чемпионатының көсө буйынса икенсе дивизионында, B Серияһында, сығыш яһай.1905 йылда клубҡа нигеҙ һалына, артабан бер нисә тапҡыр яңынан ойошторола, һуңғы тапҡыр 2010 йыл. Үҙ майҙандарында уйын үткәреү өсөн «Полиспортиво Провинциале» аренаһын ҡуллана. Был арена 7 000 тамашасыны һыйҙыра. «Трапани» үҙ тарихында бер ҡасан да А Серияһына күтәрелә алмаған. Барыһы С һәм С1 серияларында 30 миҙгел үткәргән.

## Ҡаҙаныштары
* **С2 Серияһы еңеүсеһе** (1): 1993/94.

## Дивизиондар буйынса миҙгелдәр
* **B серияһында** — 2 миҙгел.
* **С (С1) серияһында** — 31 миҙгел.
* **С2 серияһында** — 21 миҙгел.
* **D серияһында** — 15 миҙгел.

## Билдәле уйынсылары
*  Хайнрих Шенфельд
*  Гамбино Сальваторе
*  Винченцо Итальяно
*  Марко Матерацци
*  Паризи Алессандро
*  Джакомо Тедеско

## Билдәле тренерҙары
*  Хайнрих Шенфельд
*  Акилле Пиччини
* / Вашингтон Каччавиллани

## Ағымдағы составы
*2014/15 миҙгел аҙағында*

## Һылтанмалар
* Официальный сайт
* История и статистика клуба