open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хафиз (исем)

**Хафиз** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Хафиз исеме осрай.

## Этимологияһы
Хафиз исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Ҡурсалаусы, һаҡлаусы, яҡлаусы, хәтере яҡшы, Ҡөрьәнде яттан белеүсе тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Ҡушаев Хафиз Ҡушай улы (15 октябрь 1888 йыл — 27 сентябрь 1937 йыл) — башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, Башҡортостандың дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1919 йылдан ВКП(б) ағзаһы. БАССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитетының 3-cө рәйесе. Сәйәси золом ҡорбаны.

Хафиз Ширази, Хажи Шәмс әд-Дин Мөхәммәт Хафиз Ширази (фарс. خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی, ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Шәмсиддин Мөхәммәт Хафиз Ширази тип иҫкә алына[1]) (яҡынса 1325—1389/1390) — танылған фарсы шағиры һәм суфыйсылыҡ тарафдары, донъялағы бөйөк лириктарҙың береһе.

Сыртланов Хафиз Вәли улы (; 14 май 1902 йыл — 2 ғинуар 1984 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы.

Сәлихов Хафиз Мирғазәм улы (; 5 сентябрь 1950, СССР, РСФСР, Әлмәт, Сәрмән районы, Татар АССР-ы,) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре. V сағырылыш Дәүләт Думаһы депутаты. Татарстан Республикаһының саүҙа һәм тышҡы иҡтисади хеҙмәттәшлек министры (1998—2001). Татарстан Республикаһы еңел атлетика федерацияһы президенты (2011 йылдан башлап). Физика-математика фәндәре докторы.

Хәбибуллин Мөхәммәтхафиз (Хафиз бай) — 1-се гильдиялы сәүҙәгәр, меценат.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Хафиз (ғәр. حافظ‎ «ятҡа бикләүсе», «һаҡлаусы») — Ҡөрьәнде ятҡа бикләп, уны һаҡлаусы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Әҡсән (исем)

**Әҡсән** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимология
Әҡсән ғәрәп теленән ингән ир-ат исеме. Бик яҡшы, бик матур, һәйбәт; күркәм кеше тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Мөхәмәтҡолов Әҡсән Баймырҙа улы (17 октябрь 1895 йыл — 14 ноябрь 1938 йыл) — башҡорт совет дәүләт эшмәкәре. 1925—1930 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы Рәйесе, СССР Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы ағзаһы[1] (1935—1938). Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы.

Хәмиҙуллин Әҡсән Абдрахман улы (17 декабрь 1928 йыл — 27 декабрь 2000 йыл) — нефтсе. 1952—1987 йылдарҙа «Ишембайнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында быраулаусы, мастер. Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш (1971—1975) Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районының почётлы гражданы (1998).

Хәлилов Әҡсән Насретдин улы (14 август 1959 йыл) — педагог, шағир. 2018 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1997 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы ағзаһы.

Зөбәйҙуллин Әҡсән Ғимран улы (1915 йыл — 23 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙыларармеецы.

Яҡшымбәтов Әҡсән Хәсән улы (18 октябрь 1928 йыл — 6 ноябрь 2018 йыл) — Сибай руднигының элекке быраулаусыһы, бригадиры, газ һәм электр менән эретеп йәбештереүсеһе. Башҡортостан Республикаһының хеҙмәт ветераны.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Ислам (исем)

**Ислам** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

## Этимологияһы
Ислам исеме ғәрәпсәнән мосолман тигәнде аңлата. Дин атамаһы.

## Билдәле кешеләр
Әхтәмов Ислам Әхтәм улы (28 июнь 1921 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, майор, Ҡыҙыл Байраҡ, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

Ғәзиев Ислам Гәрәй улы (30 сентябрь 1929 йыл) — хеҙмәт ветераны. 1954—1977 йылдарҙа «Востокпроводмеханизация» тресының экскаватор машинисы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975). СССР-ҙың газ сәнәғәте отличнигы (1974).

Илсебәков Ислам Шәйхетдин улы (башҡа сығанаҡтарҙа *Ильчиваков Исмагил Шаймуратович* тип күрһәтелгән) (1918 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы кавалерия полкы яугиры.

## Фамилияла
Исламов Динис Фәтхи улы (15 декабрь 1921 йыл — 14 апрель 1973 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм прозаик. Ике Ҡыҙыл Байраҡ, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры. 1965 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

Исламова Фәһимә Ғәббәс ҡыҙы (19 декабрь 1925 йыл) — Башҡортостандың мәғариф эшмәкәре, уҡытыусы-методист, педагогия фәндәре кандидаты. Милләте — башҡорт.

Исламов Илдар Лоҡман улы (29 ғинуар 1957 йыл) — педагог, тыуған яҡты өйрәнеүсе, йәмәғәт эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһының мәғариф отличнигы (1995), мәғариф ветераны.

Исламова София Ғиззәт ҡыҙы () — СССР һәм Рәсәй зоотехнигы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2004), биология фәндәре кандидаты (1993), профессор. Башҡортостан Республикаһының фән эшмәкәре (2011), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2005), Хеҙмәт ветераны (2003).

Исламов Мырҙағол Буранғол улы (27 ноябрь 1909 йыл — 1 ноябрь 1974 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы.

## Ауылдар
Ислам (Баймаҡ районы) () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ислам ( — Аллаһҡа бирелеү, тоғролоҡ) — донъя диндәренең береһе; донъялағы киң таралыу алған диндәрҙең береһе. Мөхәммәт Пәйғәмбәр аша нигеҙләнгән дин Мөхәммәт Пәйғәмбәргә (570—632) ебәрелгән Ҡөрьән китабында ҡанунлаштырылған мосолман дине. Аллаһы тәғәләнең һуңғы Пәйғәмбәре Мөхәммәт Пәйғәмбәр аша кешеләргә ебәргән һуңғы илаһи дине.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Баянов Илмир Мәсүил улы

**Баянов Илмир Мәсүил улы** (1 ғинуар 1966 йыл) — ғалим-физик. Физика-математика фәндәре докторы (2008).

## Биографияһы
Илмир Мәсүил улы Баянов 1966 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Саҡмағош районының Саҡмағош ауылында  тыуған.

1983 йылда Саҡмағош ауылының 1-се урта мәктәбен, 1989 йылда Мәскәү дәүләт университетының физика факультетын тамамлай.

1992 йылдан хәҙерге Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы уҡытыусыһы, 1996 йылдан дөйөм физика кафедраһы мөдире; 2009 йылдың ноябренән — Германияның Вольфсбург ҡалаһының Ғәмәли фәндәр университеты уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре кандидаты дәрәжәһенә «Генерация и усиление фемтосекундных широко перестраиваемых импульсов сверхсильного светового поля» диссертацияһын яҡлай.

1995 йылда Бөрө педагогия институтының дөйөм физика кафедраһы мөдире итеп һайлана. 1997 йылда кафедра доценты исемен ала. 2007 йылда «Атмосфераның ер өҫтөндәге ҡатламында күп фазалы ташландыҡтарҙың динамикаһы» докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.

2007-2009 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалының физика һәм ер төҙөлөшө кафедраһын етәкләй.

2009 йылда А. Н. Туполев исемендәге Ҡазан милли тикшеренеү техник университетына йылылыҡ техникаһының теоретик нигеҙҙәре кафедраһы профессоры вазифаһына инә.

2009 йылда Немец академик алмашыуҙар йәмғиәтенең (DAAD) Германияға стажировкаға барыу өсөн стипендияһына эйә була. Шул ваҡыттан алып, Ҡазан милли тикшеренеү техник университеты профессоры булараҡ, электрохимия өлкәһендә Брауншвейг техник университеты менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә.

## Фәнни ҡыҙыҡһыныу өлкәһе
*Күп фазалы ағымдар механикаһы, атап әйткәндә, ауыр газдарҙың Ерҙең өҫкө йөҙө буйлап таралыуы, атмосферала углеводород ҡалдыҡтарының таралыуы һәм ер өҫтөндәге объекттар менән сикләнгән арауыҡта газ һәм һауа ҡатышмаһының үҙенән-үҙе тоҡанып китеүе законлыҡтары.
*Ағымлы электролитлы аккумулятор батареяларының яңы типын тикшереү һәм булдырыу.

## Публикациялары
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
*Халыҡ-ара фәнни фонд премияһы (1993).
*Йәш ғалимдар өсөн Рәсәй Фәндәр академияһы стипендиаты (1997).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Әнүәр (исем)

**Әнүәр** — төрки сығанаҡлы башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

## Этимологияһы
Әнүәр исеме ғәрәпсәнән бик нурлы, бик яҡты тигән мәғәнәгә эйә.

## Билдәле кешеләр
Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы (15 май 1934 йыл — 4 февраль 2014 йыл) — тарихсы ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре кандидаты (1970). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985), СССР юғары мәктәбе отличнигы (1984). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (2007), Ә. Вәлиди исемендәге халыҡ-ара (1997) һәм В. П. Бирюков исемендәге Урал (1994) премиялары лауреаты. Халыҡтар дуҫлығы, Салауат Юлаев (2004) ордендары кавалеры.

Бикчәнтәев Әнүәр Һаҙый улы (21 сентябрь 1913 йыл — 18 май 1989 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, 1941 йылдан КПСС, 1947 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1970), Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт (1974) һәм республика комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге (1967) премиялар лауреаты. Октябрь Революцияһы (1972), Ҡыҙыл Байраҡ (1942), 1‑се (1985) һәм 2‑се (1944) дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ (1943), Почёт Билдәһе (1963) ордендары кавалеры.

Ҡашаев Әнүәр Шакир улы (22 март 1949 йыл) — рәссам. 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2010).

Фәтҡуллин Әнүәр Әсәҙулла улы (5 август 1922 йыл — 21 декабрь 1986 йыл, Луцк, Украина) — хәрби хеҙмәткәр, осоусы, полковник. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1945)

Ибраһимов Әнүәр Камил улы (27 ноябрь 1965 йыл) — СССР спортсыһы, фехтовальщик. Рапиристарҙың команда ярыштарында Олимпия чемпионы СССР-ҙың атҡаҙанған (1988) һәм халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1984), Рәсәйҙең фехтование буйынса атҡаҙанған тренеры (2004). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1994) Рәсәйҙең Почёт (1989), 2-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы (2003) һәм Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы (2004) ордендары кавалеры.

Абдуллин Әнүәр Абдулла улы (5 июнь 1917 йыл — 28 октябрь 2002 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, артиллерист, өлкән сержант. Советтар Союзы Геройы (1945).

Нурғәлиев Әнүәр Мәрүәр улы — Башҡортостандың халыҡ, Татарстандың атҡаҙанған артисы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Юлдашбай (исем)

**Юлдашбай** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Юлдашбай исеме бар.

## Этимологияһы
Юлдашбай — ҡушма исем: юлдаш (иптәш) һәм бай һүҙҙәре ҡушылып яһалған.

## Фамилияла
Юлдашбаев Азамат Рәмил улы (10 октябрь 1964 йыл) — башҡорт журналисы, публицист, шағир һәм әҙәби тәнҡитсе. Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының Журналистар һәм Яҙыусылар союздары ағзаһы. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2005).

Юлдашбаев Билал Хәмит улы (2 март 1928 йыл — 13 апрель 2001 йыл) — тарихсы-этнополитолог, юғары мәктәп уҡытыусһы. Тарих фәндәре докторы (1974), профессор (1974). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977-86).

Юлдашбаев Әмир Мырҙағәли улы (25 декабрь 1940 йыл — 26 апрель 2017 йыл) — ғалим-философ һәм дәүләт эшмәкәре. 1971 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1987—1992 йылдарҙа философия кафедраһы мөдире. 1994 йылдан Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәте хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1997 йылдан Социаль-иҡтисади сәйәсәт идаралығы, 2004 йылдан — Мәғлүмәт-аналитика идаралығы, 2006—2008 йылдарҙа Эске сәйәсәт идаралығы, 2009—2010 йылдарҙа Ижтимағи-сәйәси үҫеш һәм мәғлүмәт сәйәсәте идаралығы бүлеге мөдире. Философия фәндәре кандидаты (1971). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2000). Башҡортостан Фәндәр академияһының Зәки Вәлиди исемендәге премияһы лауреаты (2010).

Юлдашбаева Римма Мөхтәр ҡыҙы 1937 йылдың 1 ғинуарында БАССР-ҙың Маҡар (хәҙерге Ишембай) районының Әхмәр ауылында тыуа); тыуғанда Мусина) — башҡорт опера йырсыһы, юғары мәктәп уҡытыусыһы.

Юлдашбаева Фәүзиә Ураҙйән ҡыҙы (22 март 1947 йыл — 16 август 1996 йыл) — башҡорт шағиры. 1992 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы.

## Ауылдар
Юлдашбай () — Рәсәй империяһы Һамар губернаһы Николаевск өйәҙенә ингән Күҙәбай улусына ҡараған (хәҙер Һарытау өлкәһенең Перелюб районы биләмәһенә инә), хәҙер бөткән ауыл.

•Башҡортостандың Ишембай районында Юлдаш (Юлдашбай) исемле ауыл бар.

•Башҡортостандың Балаҡатай районында Юлдаш исемле ауыл бар.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Мөхәммәт (исем)

**Мөхәммәт**, **Мөхәммәд** йәки **Мүхәммәд** ( ) — киң таралған ир-егеттәрҙең шәхси исеме, башлыса мосолман донъяһында. "Маҡтам, маҡтаулы" мәғәнәһе бар. Ҡағиҙә булараҡ, Мөхәммәт Пәйғәмбәр ﷺ хөрмәтенә бирелә, ул - кешеләрҙең иң яҡшыһы. Аллаһ был кешене күп илаһтарға табыныусы ғәрәптәргә тәүхид таратыу өсөн ебәрҙе.

Төрки мосолмандар араһында шулай уҡ **Мәмәд, Мехмет, Мәмәт, Мәхмәт, Мәмбәт, Мәмет, Мөхәмбәт, Мөкәнбәт** һәм башҡалар исем варианттары таралған.

Шулай уҡ исемдең романлаштырылған варианттары ла бар: итальян теле — **Маометто**, испан теле — **Маома**, португал теле — **Маоме** һәм латин теле — **Маомет**.

Африка мосолмандары араһында, атап әйткәндә, Гамбияла **Момодо** йәки **Мәмәдо** исем варианты таралған.

## Статистика
Мөхәммәт исеме донъяла иң киң таралған исем тип һанала.

## Билдәле йөрөтөүселәр

* Мөхәммәт (570—632) — Аллаһтың Рәсүле ﷺ.
* Мөхәммәт ибн Муса әл-Хәрәзми (яҡынса 780 — яҡынса 850) — фарсы математигы, астрономы һәм географы, IX быуаттың мәшһүр ғалимдарының береһе. Уның исеме «алгоритм» һүҙенең нигеҙендә ята.
* Ғәләүетдин Мөхәммәт II (билдәһеҙ — 1220) — харәҙмшаһ.
* Мүхәммәд ибн Ғәбдел-Үәһһәб (1703—1792) — динде тергеҙеүсе, хәҙерге замандың иң яҡшы шәйехтәренең береһе.
* Мөхәммәт Аллаяр улы Хәйҙәров (1915—1999) — башҡорт журналисы, прозаик һәм драматург.
* Мөхәммәт Сөнәғәт улы Мәһәҙиев (1930—1995) — Татарстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы, әҙәби тәнҡитсе.
* Мөхәммәт Али (1942—2016) — Америка боксеры, бокс тарихында иң яҡшыларҙың береһе.

## Бер тамырлы исемдәр
Шул уҡ ғәрәп тамырынан (*Х-М-Д* 'маҡтау') шулай уҡ исемдәр килеп сыға:

* Әхмәт (Әхмәд, Әхмет һ.б.)
* Гәмид (Хәмит һ.б.)
* Мәхмуд (Мәхмүт)
* Мәхәмбәт
* Мәмбәт
* Мөхәмәт
* Мөхәмәтша

## Фамилиялар

* Мәхмүтов
* Магомедов
* Магометов
* Мөхәммәтов
* Мәмәтов
* Мухамбетов
* Мәмбәтов
* Мөхәмәтйәнов

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Ғәрәп исемдәре
* Мосолман исемдәре
Фидан (исем)

**Фидан (исем)** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла

## Этимологияһы
Фидан (неологизм), ғәрәпсәнән үҙләштерелгән, фиҙәҡәр, тырыш тигәнде аңлата

## Билдәле кешеләр
Ғафаров Фидан Сафа улы (12 октябрь 1947 йыл) — башҡорт театр актёры. РСФСР-ҙың (1984), Башҡорт АССР-ының (1980) һәм Татарстан Республикаһының (1994) халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1981), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2017), Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2020).

## Атаһының исеме
Сәфәров Валерий Фидан улы (21 июнь 1950 йыл) — ғалим-архитектор, педагог. 1979 йылдан Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 2007—2012 йылдарҙа «БашНИИстрой» институтының баш архитекторы. Тарих фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған архитекторы, Рәсәй Федерацияһының почётлы архитекторы.

Ғафаров Азамат Фидан улы (Азамат Фидан улы Ғафаров) — драма артисы, йырсы, Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия театры актёры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (2004) һәм халыҡ (2014) артисы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Нәзир (исем)

**Нәзир** — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән таралған ир-ат исеме исем.

## Этимологияһы
Нәзир — «үрнәк, өлгө», «бик матур», «алдан күреүсе» мәғәнәләрен аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

## Билдәле шәхестәр
Нәзир Мырҙабай улы Ҡолбахтин (17 сентябрь 1941 йыл) — юғары мәктәп ветераны, ғалим-тарихсы. 1979 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2000—2013 йылдарҙа археология, боронғо һәм урта быуаттар тарихы кафедраһы мөдире. Тарих фәндәре докторы (1997), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003). Башҡортостан Фәндәр академияһының Р. Ғ. Кузеев исемендәге премияһы лауреаты (2009). «Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» отличие билдәһе кавалеры (2009).

Нәзир Заһит улы Зиязов (; 9 июль 1946 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт хеҙмәте һәм ауыл хужалығы ветераны. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы.

## Фамилияларҙа
Нәзирова Флизә Изген ҡыҙы (15 февраль 1964 йыл) — тупраҡты өйрәнеүсе ғалим, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты.

Нәзиров Ромэн Ғафан улы (4 февраль 1934 йыл — 16 ғинуар 2004 йыл) — ғалим-әҙәбиәт белгесе. 1965—2004 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1996), профессор (1997). «Ф. М. Достоевскийҙың ижади принциптары» монографияһының, шулай уҡ фольклор мотивтары тарихы һәм XIX быуаттағы рус әҙәбиәте поэтикаһының төрлө аспекттары буйынса бер нисә тиҫтә мәҡәлә авторы.

Нәзиров Марис Нәзиф улы (4 август 1949 йыл — 3 февраль 2013 йыл) — журналист һәм шағир. СССР Журналистар союзы (1970) һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы (2000) ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һəм киң мəғлүмəт хеҙмәткәре (2004).

Нәзиров Әсғәт Динислам улы (9 март 1914 йыл — 23 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, өлкән лейтенант, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының артиллерия дивизионы штабы начальнигы ярҙамсыһы.

## Топонимдарҙа
Нәзир — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Аяҙғол ауыл биләмәһе составына инә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Биктимер (исем)

**Биктимер** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Биктимер бик + тимер һүҙҙәре ҡушылып төҙөлгән башҡорт ир-ат исеме. Бала тимер һымаҡ ныҡ булһын тип ҡушыла.

## Билдәле кешеләр
Биктимер Ураҙаев (18-се быуаттың сиреге — 17 май 1774 йыл) — башҡорт старшинаһы. Емельян Пугачёв полковнигы, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, отряд командиры.

Сәлимйәнов Биктимер Рәжәп улы (; 1922 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ефрейторы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945)

## Фамилияла
Биктимеров Сәлмән Ғәлиәхмәт улы (14 август 1913 йыл — 24 февраль 1971 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, өлкән сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкы ҡылыссылар эскадроны отделениеһы командиры. Советтар Союзы Геройы (1944).

Биктимеров Әнүәр Нурислам улы (1920 йыл — 2000 йыл) — селекционер, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

Биктимерова Лилиә Рафаил ҡыҙы (12 ғинуар 1981 йыл) — йырсы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2012).

## Ауылдар
Биктимер — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл.

Биктимер — Ырымбур өлкәһенең Һарыҡташ районындағы ауыл. Ҡаҫмарт йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан.

Сәнкем-Биктимер — Ырымбур өлкәһенең Һарыҡташ районындағы бөткән ауыл.

Яңы Биктимер () — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл.

Иҫке Биктимер () — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Биктимер археологик комплексы — ҡара-абыҙ мәҙәниәтенең археологик ҡомартҡылар төркөмө.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Эрнст (исем)

**Эрнст (исем)**. Башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Эрнст (Эрнест) тигән исем «намыҫлы, изге» тигәнде аңлата. Герман теленән. Һөйләшеү варианттары: Эрни.

## Билдәле кешеләр
Ишбирҙин Эрнст Фәйзрахман улы (20 декабрь [[1934 йыл]] — 24 май 2019 йыл) — ғалим-башҡорт теле белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1990), профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре ([[1995]]).

Сәйетов Эрнст Миңләхмәт улы (2 июнь 1936 йыл — 4 март 2004 йыл) — рәссам-график, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Профессор (1997). 1971 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1999), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1990) рәссамы.
[[[[Ғәлимов Сәләм исемендәге премия]]|Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы]] лауреаты (1974).

Юлбарисов Эрнст Мирсаяф улы ([[22 ғинуар]] [[1939 йыл]]) — ғалим-геолог, дәүләт һәм нефть сәнәғәте эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1992 — 1998 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Геология һәм ер аҫтын файҙаланыу буйынса дәүләт комитеты рәйесенең 1-се урынбаҫары. Геология-минералогия фәндәре кандидаты (1976), техник фәндәр докторы (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1995), Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтсеһе (1997), Рәсәй Федерацияһының почётлы ер аҫтын тикшереүсеһе (2009), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1987).

Мулдашев Эрнст Рифғәт улы (1 ғинуар 1948 йыл) — ғалим-офтальмолог, «Бөтә Рәсәй күҙ һәм пластик хирургияһы үҙәге» федераль дәүләт бюджет учреждениеһы директоры. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1996), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (1998), СССР—ҙың спортлы туризм буйынса спорт мастеры (1978), СССР—ҙың уйлап табыусыһы (1974).юғары категориялы хирург, Луисвиль университетының (АҠШ) почетлы консультанты, Америка офтальмология академияһының ағзаһы, Мексиканың дипломлы офтальмологы, Халыҡ-ара фәндәр академияһы ағзаһы

Эрнест Хемингуэй (Ernest Miller Hemingway; 21 июль 1899 йыл, Оук-Парк, Иллинойс, АҠШ — 2 июль 1961 йыл, Кетчум, Айдахо, АҠШ) — Америка яҙыусыһы, журналист, әҙәбиәт буйынса Нобель премияһының [[1954 йыл]]ғы лауреты.

Эрнст Гидеон фон Лаудон (; 2 февраль 1717 йыл, Тотцен, Латвия — 14 июль 1790 йыл, Ной-Титшейн, Австрия) — барон, генералиссимус, Австрияның Ете йыллыҡ һуғыш ваҡытындағы хәрби етәксеһе.

Эрнст Тельман (; 16 апрель, 1886 йыл, — 18 август, 1944 йыл) — немец коммунистары юлбашсыһы. Германия рейхстагы депутаты (1925 — 1933). Гитлерға һәм уның партияһына ҡаршы иң аяуһыҙ көрәшсе. Национал-социалистар власҡа килгәс, ҡулға алына һәм 11 йыл төрмәлә ултыра. Бухенвальд концентрацион лагеренда нацистар тарафынан үлтерелә.

Эрнест Резерфорд (; 30 август 1871 йыл, Спринг Грув, Яңы Зеландия — 19 октябрь 1937 йыл, Кембридж) — [[Британия]] физигы, сығышы менән Яңы Зеландиянан. Химия буйынса Нобель премияһы лауреаты (1908).

## Фамилиялар
Эрнст Константин — совет һәм Рәсәй медиаменеджеры, продюсер, режиссёр, сценарист, телевидение алып барыусыһы. «Беренсе канал (Россия)» генераль директоры (1999 йылдың 3 сентябре — хәҙергә тиклем.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Искәндәров Әхмәт Гәрәй улы

**Искәндәров Әхмәт Гәрәй улы** (1 ғинуар 1949 йыл) — педагог, йәмәғәт эшмәкәре. Зәйнәб Биишева исемендәге мәрхәмәтлек фонды президенты. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2014).

## Биографияһы
Әхмәт Гәрәй улы 1949 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Түбәнге Һаҙ ауылында тыуған. Ул юғары белемле, 1985 йылда «башҡорт теле һәм әҙәбиәте» һөнәре буйынса Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған.

1969—1970 йылдарҙа Күгәрсен районы Иҫәнғол балалар музыка мәктәбенең баян класында уҡытыусы була. 1970—1972 йылдарҙа — Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.

1972—1975 йылдарҙа — Ейәнсура районы Иҫәнғол балалар музыка мәктәбе уҡытыусыһы, директоры. 1975—1985 йылдарҙа — Күгәрсен районы Мораҡ балалар музыка мәктәбе директоры. 1985—1987 йылдарҙа — Күгәрсен районы Советы башҡарма комитетының мәҙәниәт бүлеге мөдире.

1995—2001 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығының мәғариф буйынса республика уҡыу-методик үҙәге директоры. 2001 йылдан — Өфө сәнғәт училищеһы директоры, Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығының урта махсус уҡыу йорттарының Директорҙар советы рәйесе, «Берҙәм Рәсәй» партияһы яҡлылар төбәк советы ағзаһы, Рәсәйҙең урта махсус уҡыу йорттары директорҙары съезы делегаты.

Ғилми эш менән шөғөлләнә, филология фәндәре кандидаты дәрәжәһенә дәғүәсе. Диссертацияһының тикшеренеүҙәрен төп положениелары 23 баҫтырылған ғилми эштәрҙә сағылыш тапҡан. Әхмәт Гәрәй улы редакцияһы аҫтында музыкаль, фәнни-методик әҙәбиәт, уҡыу пландары һәм программалары йыйынтыҡтары донъя күрҙе. Республиканың урта һөнәри белем биреү учреждениеларының уҡыу процесында уңышлы ҡулланылған башҡорт музыкаһы тарихы буйынса уҡыу ҡулланмаһы булдырылды.

### Ғаиләһе
Ҡатыны Искәндәрова Ф. Р. — «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналының бүлек мөхәррире; улы Рәмзис — Өфө ҡалаһы хакимиәтендә юрист; ҡыҙы Айгөл — Өфө ҡалаһының Киров районы хакимиәтендә юрист; Айнур улы — бер нисә халыҡ-ара баянсылар конкурсы лауреаты.

## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
Бөйөк Ватан һуғышында совет халҡының Еңеүенең 40 йыллығына арналған художестволы ижад лауреаты миҙалы (1985).
 
СССР Мәҙәниәт министрлығының «За отличную работу» значогы (1988).

Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991).

Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007).

Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишева исемендәге әҙәби премия (2015).

## Иҫкәрмәләр
Айбулат (исем)

**Айбулат** — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимология

Айбулат исеме фарсы теленән үҙләштерелгән — ай + булат; ай һымаҡ бик шәп, булат ҡоросо һымаҡ ныҡ. 

Айбулат — ай һәм булат (ҡорос) үҙ аллы һүҙҙәрҙән яһалған ҡушма исем. Исемгә затлы таш, тимер ҡушыу ныҡлыҡ, оҙон ғүмер теләүгә бәйләнгән.

## Билдәле кешеләр

Хажин Айбулат Вәкил улы (30 сентябрь 1973 йыл) — ғалим-педагог, мәғариф өлкәһе эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2018 йылдың декабренән Башҡортостан Республикаһы мәғариф министры вазифаһын башҡарыусы. Педагогия фәндәре кандидаты, доцент (2001). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы.

Рәхмәтуллин Айбулат Дәүләтбай улы (12 май 1967 йыл) — ҡурайсы, мәҙәниәт хеҙмәткәре. Нефтекама дәүләт филармонияһының художество етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014).

Псәнчин Айбулат Вәли улы (12 февраль 1967 йыл) — Рәсәй ғалим-этнографы, география фәндәре докторы, профессор. Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының директор вазифаһын башҡарыусы (2016 йылдан).

Айбулат Константин Михайлович — рус шағиры (сығышы менән чечен). Уның ата-әсәһе Дади-юрт ауылы штурмындағы үлтерелә, ә үҙе барон Михаил Карлович Розеның тәрбиәһенә алына. 1839 йылда коллегия асессорына тиклем үрләй, дәүләт хеҙмәтенә уҡырға инә. Буш ваҡытта әҙәби эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. Уның әҫәрҙәре Рәсәйҙең күп әҙәби журналдарында баҫылып сыға. Рус әҙәбиәтенең иң ҙур эшмәкәрҙәре менән шәхсән таныш була.  

## Фамилия
Айбулатов Шиһап Зәйнетдин улы (; 9 август 1930 йыл — 2 июль 2005 йыл) — журналист. 1966—1991 йылдарҙа Силәбе өлкәһе Арғаяш районының «Восход» гәзите мөхәррире. 1959 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Ижади ойошманың 6-сы съезы делегаты. Райондың почётлы гражданы

## Топонимика

Айбулат — Рәсәй, Көньяҡ Федераль округ, Әстрхан өлкәһе, Харабалин районыдағы тораҡ пункт 

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

 Айбулат Константин Михайлович. Һайланған шиғырҙар. 

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Йондоҙ (исем)

**Йондоҙ** — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

## Этимологияһы
Йондоҙ исеме башҡорт телендәге «йондоҙ» һүҙенән алынған ҡатын-ҡыҙ исеме. Йондоҙ һымаҡ балҡып торһон тип ҡушылған.

## Билдәле шәхестәр
Йондоҙ Иҫәнбәт ( , 30 май 1936 йыл ― 4 май 2021 йыл) — музыка белгесе, педагог. Рәсәй Федерацияһының һәм Татарстан Республикаһының Композиторҙар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (1997) һәм Татарстан АССР-ының (1987) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, сәнғәт фәндәре кандидаты (1970).

Эсра Йылдыз (, 4 июль 1997 йыл) — төрөк боксёры, 2016 йылғы Европа чемпионатының бронза призёры. 60 килограммға тиклемге ауырлыҡ категорияһында сығыш яһай. 2020 йылдағы Токиолағы Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаша.

## Фамилияла
[Фуат Йылдыз]] (1 апрель 1965 йыл) — грек-рим стилендәге немец көрәшсеһе, Германия чемпионаттары чемпионы һәм призёры. 48 килогремға тиклемге ауырлыҡ категорияһында сығыш яһай. Йәштәр араһында донъя чемпионатының бронза призёры. Европа һәм донъя чемпионаттары ҡатнашсыһы. 1992 йылда Барселоналағы йәйге Олимпия уйындары ҡатнашсыһы (4-се урын).

## Ауыл
Йондоҙло () — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Йондоҙ —— күп мөйөшлө геометрик фигура.

Йондоҙ — билдәле дан ҡаҙанған атаҡлы шәхес: кино йондоҙо, сәхнә йондоҙо, эстрада йондоҙо.

«Йондоҙ») — Башҡортостан Республикаһы Ғафури районының ижтимағи-сәйәси гәзите.

Йондоҙ (йылға) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Изяшка йылғаһының һул ярына тамағынан 9,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

Йондоҙ сәскә (А́стра) (лат. Aster) — ҡатмарлы сәскәлеләр ғаиләһенә кергән еҫһеҙ, эре сәскәле үҫемлек; июль- сентәбрь айҙарында сәскә ата; бал ҡорто өсөн иң һуңғы өҫтәмә аҙыҡ биреүселәр рәтенә инә.

Йондоҙҙар — үҙҙәрендә барған термоядро реакциялары энергияһы иҫәбенә яҡтыртыусы күк есемдәре. Газ-туҙан болоттарынан (башлыса водородтан һәм гелийҙан) гравитация ҡыҫыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа киләләр.

Йондоҙҡай (Stellaria) — ҡәнәфер һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.

Йондоҙлоҡ — бер исем аҫтында берләштерелгән йондоҙҙар төркөмө; хәҙерге заман астрономияһында йондоҙло күктә уңайлы ориентирлашыу өсөн күк сфераһының бүленгән өлөштәре. Боронғо заманда йондоҙлоҡ тип күк сфераһындағы яҡты йондоҙҙарҙан төҙөлгән фигураларҙы атағандар.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Зарифа

**Зарифа** — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

## Этимологияһы
Зарифа исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе нәзәҡәтле, сибәр; тапҡыр, йор, зирәк, оҫта телле тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Зарифа Ғафари (пушту ظریفه غفاری‎‎; 1992 йыл, Ҡабул) — афған сәйәси эшмәкәре, хоҡуҡ яҡлаусы. 2018 йылдан Вардак провинцияһының административ үҙәге Майданшахр ҡалаһы мэры.

За́ра (тулы исеме — Зарифа́ Паша́евна Мгоя́н; 26 июль 1983 йыл) — Рәсәй эстрада йырсыһы, артист, йәмәғәт эшмәкәре; Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы (2016). «Артист мира ЮНЕСКО» (2016).

Зарифа Саутиева (; 1 май 1978 йыл) — Ингушетияның сәйәси эшмәкәре һәм музей директоры. Ул Рәсәй хөкүмәте тарафынан Чечня һәм Ингушетия араһындағы сикте үҙгәртеүгә ҡаршы протестары өсөн эштән ҡыуыла, аҙаҡ төрмәгә ултыртыла.

Зарифа Азиз ҡыҙы Алиева (; 28 апрель 1923 йыл — 15 апрель 1985 йыл) — совет табип-офтальмологы, Әзербайжан ССР-ы Фәндәр академияһы академигы, профессор.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
«Зарифа» — башҡорт халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй.

«Зарифа» — башҡорт халыҡ бейеүе.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Нәсимә

**Нәсимә** — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

## Этимологияһы
Нәсимә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе йомшаҡ ел; яғымлы, эскерһеҙ, ихлас,
мөләйем, нескә күңелле тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Фазлыәхмәтова Нәсимә Миңлеғәле ҡыҙы (28 декабрь 1931 йыл — 29 декабрь 1996 йыл) — БАССР-ҙың Мәләүез районы Мәжит Ғафури исемендәге колхозының быҙау ҡараусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

Тимерова Нәсимә Морат ҡыҙы (21 апрель 1971 йыл) — йырсы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2006).

Суфиянова Нәсимә Фәтих ҡыҙы (1949 йыл — ?) — башҡорт тел белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1993). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007).

Нәсимә Йыһаншина (Нәсимә Мансур ҡыҙы Җиһаншина, 1 апрель 1926 йыл — ?) — артист, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1957).

Нәсима Размияр (,13 сентябрь 1984 йыл) — фин сәйәси эшмәкәре. Финляндия социал-демократик партияһы ағзаһы. Хельсинки ҡала советы депутаты һәм Хельсинки мэрының мәҙәниәт һәм ял мәсьәләләре буйынса урынбаҫары. Элек — 2015—2017 йылдарҙа эдускунта (парламент) депутаты.

Нәси́мә Кәли́м ҡыҙы Столяро́ва (17 февраль 1951 йыл) — Рәсәй дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. 2-се саҡырылыш Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты (1995—1999), 2-се саҡырылыш Дәүләт Думаһында КПРФ фракцияһы ағзаһы. Өсөнсө саҡырылыш Татарстан Республикаһы дәүләт советы депутаты (2004—2009).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Асия

**Асия** — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

## Этимологияһы
Асия исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе дауалаусы, тынысландырыусы тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Нафиҡова Асия Закуан ҡыҙы (9 октябрь 1932 йыл — 4 февраль 1995 йыл) — башҡорт театр актёры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1982) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1972) артисы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971).

Смаҡова Асия Вәфир ҡыҙы (28 август 1947 йыл) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2010).

Исмәғилева Асия Фәхретдин ҡыҙы (3 июль 1952 йыл) — ғалим-ветеринар врач, профессор, биология фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004.

Юнысова Асия Шәйехриза ҡыҙы — журналист, шағир. Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Баулы районының Ҡыҙылъяр ауылы ҡыҙы.

Асия бинт Муза́хим () — Муса пәйғәмбәр осоронда хакимлыҡ итеүсе Фараондың ҡатыны. Мосолмандар тарафынан бөйөк ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе булараҡ хөрмәт ителә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Асия (мәсет) — Өфө ҡалаһының Калинин районында Максимовка ауылында төҙөлгән мәсет.

## Тораҡ пункттар
Асия — Япониялағы ҡала.

Асия — Японияла, Фукуока префектураһының Онга өйәҙендә урынлашҡан ҡасаба.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Монасип (исем)

**Монасип** (исем) — башҡорт ир-ат исеме. Төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимология
Монасип башҡорт теленә ғәрәпсәнән ингән, тура килгән, яраҡлы, тиң мәғәнәһен аңлата.

## Фамилияла
Монасипов Рөстәм Әнүәр улы ([[6 июнь]] [[1960 йыл]]) — ғалим-электрон техникаһы инженеры, педагог. Техник фәндәр докторы (2003), профессор (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2010).

Монасипов Миңлеғаффан Хәйрулла улы ([[1 декабрь]] [[1929 йыл]] — 21 октябрь 1997 йыл) — СССР-ҙың нефтсе-быраусыһы. Ишембай быраулау эштәре идаралығы начальнигы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1977) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.

Монасипов Алмаз Закир улы (11 июль 1925 йыл — 22 июль 2008 йыл) — татар композиторы, Татарстандың һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Ғ.Туҡай исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1991). Татар композиторҙары араһында беренселәрҙән булып заманса музыкала бәйет, мөнәжәт, китап көйө кеүек боронғо музыка ҡатламдарына мөрәжәғәт итә. «Муса Йәлил» симфония-поэмаһы, «Туҡай аһәңдәре» вокаль-симфоник поэмаһы татар музыка классикаһы тип һанала. XX быуаттың икенсе яртыһындағы иң күренекле татар композиторҙарының береһе.

Фәйруша Монасипов (1788—?) — хәрби эшмәкәр. [[1812 йылғы Ватан һуғышы]]нда һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы. 

:w:ru:Монасипов Равил Жакфарович (27 мая 1967 йыл) — ярымһаҡсы сифатындағы совет и Рәсәй футболсыһы. 

## Ауылдар
Монасип () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 106 кеше. Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы]

Иҫке Монасип ауыл Советы (Бөрйән районы) — Башҡортостандың Бөрйән районының муниципаль берәмеге]], ауыл биләмәһе статусына эйә.

Яңы Монасип (боронғо атамаһы **Мишәр**; ) — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районындағы ауыл. 

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Илшат (исем)

**Илшат** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Илшат исеме бар.

## Этимологияһы
Илшат — ил + шат һүҙҙәре ҡушылып төҙөлгән ир-ат исеме. Башлыҡ, ил башлығы, ил шатлығы, ил ҡыуанысы тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Йомағолов Илшат Хәлил улы (26 февраль 1932 йыл — 3 ноябрь 2007 йыл) — башҡорт театр актёры, драматург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1953 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы, 1989 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың (1979) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған артисы.

Тажетдинов Илшат Азамат улы (20 май 1969 йыл) — ғалим-иҡтисады, дәүләт һәм юғары мәктәп эшмәкәре. 2018 йылдың октябренән Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министрының урынбаҫары — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппараты етәксеһе вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы. Иҡтисад фәндәре докторы, доцент. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы. «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры (2019).

Теләшев Илшат Ғүмәр улы (21 ноябрь 1956 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең нефтсе-ғалимы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2009), техник фәндәр докторы (1992), профессор (2008). Рәсәй Федерацияһының (2014) һәм Башҡортостан Республикаһының (2006) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының почётлы нефтехимигы (2001), Атырау нефть һәм газ институтының почётлы профессоры (2003).

Шабаев Илшат Рәйес улы (8 ғинуар 1978 йыл) — Рәсәй бейеүсеһе, хореограф, мюзиклдар артисы. MTV каналының «Бейеү майҙаны йондоҙо» (рус. «Звезда танцпола») проекты, ТНТ каналының «Бейеүҙәр» (рус. «Танцы») проекты еңеүсеһе.

Насыров Илшат Рәшит улы (30 сентябрь 1960 йыл) — Рәсәй философы. Фәлсәфә фәндәре докторы, Рәсәй Фәндәр академияһының Фәлсәфә институтының ғилми хеҙмәткәре.

Әбделмәнов Илшат Ғаяз улы (15 июнь 1941 йыл — 25 июль 2007 йыл) — тау инженеры. Техник фәндәре докторы (1995), профессор (1995).

Ғиләжев Илшат Фәрит улы (1 ғинуар 1960 йыл) — скульптор, ҡулдан сүкеү оҫтаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2012). 1997 йылдан Рәсәй Федерацияһы Рәссамдары союзы ағзаһы.

Ямалетдинов Илшат Әғләм улы (1965 йыл) — СССР һәм Рәсәй биатлонсыһы, СССР чемпионаты призеры. СССР-ҙың спорт мастеры.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Иҙел (исем)

**Иҙел** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Иҙел исеме бар.

## Этимология
Иҙел — йылға исеменән алынған ир-ат исеме. Ҙур йылға тигәнде аңлата. Иҙел йылғаһы буйында тыуғанын билдәләп ҡушылған исем (боронғо йола буйынса, бала ҡайҙа тыуһа, шул ерҙең, һыуҙың атамаһын исем итеп ҡушҡандар).

## Билдәле кешеләр
Агишев Иҙел Миһран улы (4 февраль 1928 йыл — ?) — башҡорт телсеһе, лексиколог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985).

Нурғәлин Иҙел Зиннур улы (1988 йыл) — баянсы, йырсы. Заһир Исмәғилов исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһын тамамлаған. Стәрлетамаҡ ҡалаһында аккомпаниаторҙарҙың Республика конкурсы лауреаты (2006 йыл). «Гәлсәр һандуғас» телевизион конкурсында үҙе ижад иткән «Рәхмәт йыры» менән еңеү яулай (2008 йыл). Башлыса үҙе ижад иткән йырҙарҙы башҡара.
  

## Ауылдар
Иҙел (Белорет районы) — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауылы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Иҙел — Ағиҙел, Кама һәм Волга йылғаларының боронғо атамаһы. Урта быуаттарҙа Иҙелдең (йәғни хәҙерге Волганың) башы Ағиҙел менән Ҡариҙел йылғалары ҡушылған урында урынлашҡан тип иҫәпләнгән.

Иҙел (мифология) — Урал батыр эпосындағы персонаж.

Аҡ иҙел (гәзит) «Аҡ иҙел» — ижтимағи-сәйәси гәзит. Нәшер итеүселәре — Л. Ғәзизов, Н. Уталиев. Өфөлә 1919 йылда аҙнаһына 2 тапҡыр иҫке башҡорт телендә сыға. «Шәреҡ» типографияһында нәшер ителә. Гәзит биттәрендә Урыҫ армияһының Юғары баш командующийы Александр Колчактың бойороҡтары, ҡарарҙары, хәрби бәрелештәр хаҡында мәғлүмәттәр, большевиктарға ҡаршы мәҡәләләр баҫыла. Мөхәррире — М. Наурузов.

«Иҙел башы» — Белорет районы һәм Белорет ҡалаһының Сабир Шәрипов исемендәге «Иҙел башы» яҙыусылар ойошмаһы.

«Иҙел» халыҡ-ара башҡорт һәм татар йыры фестиваль-конкурсы бар.

Иҙел-тауэр — Өфөнөң Октябрь проспектында төҙөлгән 31 ҡатлы, бейек йорт. Уның бейеклеге 99,9 метр. Бейеклеге буйынса Уралсиб банкыһынан ҡала икенсе бина (әммә ҡоролма түгел) булып һанала. Бинаның ҡушма атамаһының тәүге өлөшө башҡорт телендә йылғаны аңлатҡан иҙел һүҙе.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Иҙелбай (исем)

**Иҙелбай** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Иҙелбай исеме бар.

## Этимологияһы
Иҙелбай иҙел һәм бай һүҙҙәре ҡушылып төҙөлгән башҡорт ир-аты исеме.

## Фамилияла
Иҙелбаев Нәжип Сафа улы, Нәжип Иҙелбай (12 март 1912 йыл — 1 октябрь 1991 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан шағир, драматург, тәржемәсе. 1974 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

Иҙелбаев Мирас Хәмзә улы (9 декабрь 1945 йыл) — ғалим-башҡорт әҙәбиәте белгесе, яҙыусы. 1977 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми һәм өлкән ғилми хеҙмәткәре, 1984 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. 1987 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, филология фәндәре докторы (2001), профессор (2014). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү (2009) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1995). Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты (2006). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2017).

Иҙелбаев Урал Мирас улы (15 декабрь 1972 йыл) — композитор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2014) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2000).

Иҙелбаев Ғабдулла Сәфәрғәле улы (1893 йыл — 7 март 1918 йыл) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, Башҡортостан автономияһының тәүге ғәскәренә етәкселек иткән башҡорт офицерҙарының береһе.

## Ауылдар
Иҙелбай () — Рәсәй Федерацияһының Ырымбур өлкәһе Медногорск ҡалаһы ҡала округындағы ауыл. Ҡороған йылғаһы буйында урынлашҡан.

1-се Иҙелбай (икенсе исеме Баҙраҡ 1-се; ) — Башҡортостан Республикаһының Салауат районындағы ауыл. Таймый ауыл Советына ҡарай.

2-се Иҙелбай (икенсе атамаһы Баҙраҡ; ) — Башҡортостан Республикаһының Салауат районындағы ауыл. Таймый ауыл Советына инә.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Сабит (исем)

**Сабит** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Сабит исеме ғәрәп теленән килеп ингән. Һүҙендә ныҡ тороусы, даими, тоғро тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Суфиянов Сабит Әбүсуфиян улы, әҙәби псевдонимы Әбүс (27 декабрь 1904 йыл — 10 ғинуар 1974 йыл) — башҡорт журналисы, шағир. Сәйәси золом ҡорбаны.

Абдуллин Сабит Ғәбит улы () (1902 йыл — 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкының 2-се эскадронында отделение командиры. Сержант.

Йәғәфәров Сабит Фәтих улы (1 ғинуар 1935 йыл — 16 июнь 1981 йыл) — быраулау мастеры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975).

## Фамилия
Сабитов Нариман Ғиләжетдин улы (11 ғинуар 1925 йыл — 9 июнь 1971 йыл) — композитор, дирижер. БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1961). СССР Композиторҙар союзы ағзаһы (1951). Ғәлимов Сәләм исемендәге (1968) һәм Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1972). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955, 1971) һәм «Почёт Билдәһе» (1969) ордендары кавалеры.

Сабитов Рөстәм Нариман улы (5 декабрь 1955 йыл) — башҡорт композиторы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2010), Рәсәй Композиторҙары союзының Дмитрий Шостакович исемендәге премияһы лауреаты (2001).

Сабитов Сәлих Ғиззәт улы (10 октябрь 1912 йыл — 18 май 1979 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, гвардия уҡсылар полкының миномет ротаһы тоҫҡаусыһы, гвардия рядовойы. 1943 йылдан КПСС ағзаһы. Дан орденының тулы кавалеры.

Сабитов Мөхтәр Абдрахман улы (20 декабрь 1946 йыл) — журналист, яҙыусыһы, драматург, топонимист һәм тыуған яҡты өйрәнеүсе. 2001—2006 йылдарҙа Салауат ҡалаһында башҡорт телендә сыҡҡан «Салауат» гәзите мөхәррире. 1992 йылдан Башҡортостандың Яҙыусылар союзы, 2002 йылдан — Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2006), СССР-ҙың мәҙәниәт отличнигы (1989), Х. Ғиләжев исемендәге премия лауреаты (1998).

Сабитов Рәшит Мәхмүт улы (27 март 1937 йыл) — башҡорт яҙыусыһы. Ғафури районы Яңғыҙҡайын ауылында тыуған. РСФСР матбуғаты алдынғыһы (1987).

Сабитов Сәләм (Ғәбсәләм) Сабит улы () 1921 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, сержант. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

Сабитов Камил Басир улы (15 май 1951 йыл) — ғалим-математик, юғары мәктәп эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2006), физика-математика фәндәре докторы (1992), профессор (1993), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999), Рәсәй Федерацияһының почетлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2001), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1996).

Сабитов Хәй Сабит улы (15 сентябрь 1915 йыл, Яңы Ҡанысар ауылы, Мамадышский өйәҙе, Ҡазан губернаһы, Рәсәй империяһы — 24 декабрь 1993 йыл, Ижевск, Удмурт Республикаһы) — удмурт совет йырҙары яҙыусы шағир (татар сығышлы), радиожурналист. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы(1964). УАССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1965).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Низаметдин (исем)

**Низаметдин** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Низаметдин ғәрәп теленән килеп ингән ир-ат исеме. Низам (тәртип, ҡағиҙә) + дин һүҙҙәрен ҡушып яһалған. Дин ҡанундарына буйһонған, динсел кеше мәғәнәһен бирә.

## Билдәле кешеләр
Ҡаймирасов Низаметдин Нәжметдин улы (1903 йыл — 8 ғинуар 1934 йыл) — Башҡорт АССР-ы финанс халыҡ комиссары (1930—1934).

Ходжаев Низаметдин Исаметдин улы (1885 йыл — 1942 йыл) — үзбәк большевигы, Төркөстанда совет власы төҙөүҙең әүҙем ҡатнашсыһы.

Иса́мов Низаметди́н Низаметди́н улы (25 апрель 1929 йыл) — ветеринария өлкәһендә СССР һәм Рәсәй ғалимы. Ветеринар фәндәр докторы, профессор. Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы радиология һәм агроэкология фәнни-тикшеренеү институтының әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре.

## Фамилияла
Низаметдинов Ҡазыхан Низаметдин улы (10 март 1892 йыл — 8 декабрь 1937 йыл) — батша армияһы поручигы, Башҡорт армияһы штабс-капитаны (1918—1919), полк командиры, Башҡорт команда курстары начальнигы.

Низаметдинов Салауат Әхмәҙи улы (3 март 1957 йыл — 29 июль 2013 йыл) — композитор. 1983 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР‑ының (1988) һәм Рәсәй Федерацияһының (2003) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы (1988) лауреаты.

Низаметдинов Рәйес Йәүҙәт улы (10 октябрь 1964 йыл) — бейеүсе, балетмейстер, режиссёр-ҡуйыусы, ҡурайсы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2005) һәм мәғариф отличнигы (1997).; Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы (2000) һәм Учалы районының Муса Мортазин исемендәге премияһы (1996) лауреаты. 50-нән ашыу бейеү авторы.

Низаметдинов Мансар Низаметдин улы — (БАССР-ҙың Мәсәғүт кантоны Ҡалмаҡол улусы Тирмән ауылында 1919 йылдың 15 апрелендә тыуған — 1978 йылдың 15 майында вафат булған, Тирмән ауылында ерләнгән) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, лейтенант. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены һәм «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалы кавалеры.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Насибулла (исем)

**Насибулла** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Насибулла ғәрәп теленән ингән ир-ат исеме. Насип һәм алла һүҙҙәрен ҡушып яһалған. Алла биргән бала тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Абдуллин Нәсибулла Ғабдулла улы (; 1913—1996) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы кавалерия полкының фельдшеры. Медицина хеҙмәте гвардия лейтенанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, I дәрәжә Ватан һуғышы ордены, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, Октябрь Революцияһы ордены кавалеры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы.

Иманғолов Насибулла Сәйфетдин улы (1902 йыл — ?) — 112-се кавалерия дивизияһы яугиры , 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

Сәхәүетдинов Нәсибулла (; 1902 йыл — 20 ғинуар 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, гвардия сержанты.

Усманов Нәсибулла Усман улы (1907 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, сержант, ҡыҙылармеец.

## Фамилияла
Насибуллин Сәләхетдин Ғилметдин улы (; 5 февраль 1947 йыл — март 1993 йыл) — 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

Нәсибуллин Рәсим Мөхлис улы ; 15 июнь 1960 йыл) — рәссам, график. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2008). Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы, Рәсәйҙең ЮНЕСКО ҡарамағындағы ижади союзы ағзаһы.

Насибуллина Минзиә Биктимир ҡыҙы (20 июнь 1948 йыл — 5 апрель 2021 йыл) — бейеүсе, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Нәғим (исем)

**Нәғим** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Нәғим исеме бар.

## Этимология
Нәғим ғәрәп теленән килеп ингән ир-ат исеме. Муллыҡ, именлек, бәхет, байлыҡ тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Ишбулатов Нәғим Хажғәле улы (10 август 1928 йыл — 7 февраль 2006 йыл) — башҡорт тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1975), профессор (1981). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980).

Мәсәлимов Нәғим Мәсәлим улы(1904 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се кавалерия полкының санитар-ездовойы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).

Садиҡов Нәжип (Нәғим) Минһажетдин улы (; 4 август 1914 йыл — 19 октябрь 2003 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

Әғләмов Нәғим Харислам улы (15 август 1932 йыл — 24 декабрь 2008 йыл) — төҙөлөш новаторы, монтажсы. 1958—1992 йылдарҙа «Гидромонтаж» тресының Зәй монтажсылар участкаһы бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977), РСФСР‑ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1973).

Дауытов Нәғим Яҡшығол улы (12 декабрь 1921 йыл — 1986 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, сержант. Педагог. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар