Кельце

**Кельце** (; урыҫ исеме ваҡытта поляк батшалығы — **Кельц**, орфография дореформенный аша яҙылған ять — *Кельц* — ҡатмарлаша ярашлы, польша) — үҙәк Польша ҡалаһы, Польшаның баш ҡалаһы Варшаванан, 170 саҡрым көньяҡта урынлашҡан. 1999 йылға тиклем Кельце ҡалаһы Кельце воеводствоһының баш ҡалаһы була, 1999 йылдағы административ реформанан һуң, ул Свентокшиский воеводствоһының баш ҡалаһы ҙур автомобиль һәм тимер юлдары үҙәге. Халҡы — 196 335 кеше (2018йыл).

## Тарих

Хәҙерге ваҡытта Кельце ҡалаһы Свентокшиш тауҙарының итәгендә (Изге тәре тауы) урынлашҡан, археологик ҡаҙыуҙар бында кельт осоронда уҡ славяндар йәшәгән булған тип иҫбатлай.

XI — XII быуаттарҙа Кельце урынындағы ауыл Краков епископтарының милке була. Ҡаланың Краков янында тороуы уны йәрминкә үҙәге итә.
1171 йылда беренсе таш сиркәү төҙөлә, аҙаҡ ул кафедраль соборға әйләндерелә, ә 1295 йылда Кельц ҡала статусын ала.

XV быуатта ҡала тирәһендә мәғдән ятҡылыҡтары асылғандан һун Кельце иң эре металлургия үҙәге була, ҡала тиҙ үҫешә.

1660 йылда шведтар менән һуғышҡанда шведтар ҡаланы талай һәм яндыра. Ҡаланы тергеҙеү XVIII быуатҡа тиклем дауам ителә.

1795 йылда Польшаны Өсөнсө бүлеүҙән һуң, Кельце Австрия составына инә. Наполеон һуғышы ваҡытында бойондороҡһоҙ Варшава кенәзлегенең өлөшө була, Наполеон еңелгәндән һуң Рәсәй составындағы Поляк батшалығына күсә.

XIX быуат ҡала сәнәғәт үҙәге һәм шахтерҙар ҡалаһы булып үҫешеүен дауам итә, 1816 йылда Польшала беренсе булып Кельц техник университеты асыла.

Рәсәй империяһы составында —ул Келец губернаһының административ үҙ:әге була.

Беренсе донъя һуғышынан һуң ҡала Польшаның бойондороҡһоҙ бер өлөшө булып ҡала. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында нацистар оккупацияһында була, ҡаланың тирә-яғында, бигерәк тә Свентокшиш тауҙарында партизандар отряды әүҙем хәрәкәт итә.

4 июль, 1946 йыл. Польшала һуғыштан һуңғы иң эре Кельце еврей ҡыйралышы була, уның барышында яҡынса 40 йәһүд үлтерелә һәм яҡынса 50-һе яралана.

### Халыҡ

ImageSize = width:630 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:220000
ScaleMajor = unit:year increment:25000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1645 from:0 till:1250
  bar:1663 from:0 till:295
  bar:1761 from:0 till:4000
  bar:1789 from:0 till:1700
  bar:1808 from:0 till:2324
  bar:1827 from:0 till:4135
  bar:1869 from:0 till:7689
  bar:1883 from:0 till:10051
  bar:1905 from:0 till:29306
  bar:1921 from:0 till:41346
  bar:1940 from:0 till:80576
  bar:1946 from:0 till:49960
  bar:1960 from:0 till:89500
  bar:1975 from:0 till:151185
  bar:1991 color:cobar2 from:0 till:215005
  bar:2008 from:0 till:205094
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1645 at: 1250 text: 1.250 shift:(-11,5) 
  bar:1663 at: 295 text: 295 shift:(-8,5)
  bar:1761 at: 4000 text: 4.000 shift:(-11,5)
  bar:1789 at: 1700 text: 1.700 shift:(-11,5)
  bar:1808 at: 2324 text: 2.324 shift:(-11,5)
  bar:1827 at: 4135 text: 4.135 shift:(-11,5)
  bar:1869 at: 7689 text: 7.689 shift:(-11,5)
  bar:1883 at: 10051 text: 10.051 shift:(-14,5)
  bar:1905 at: 29306 text: 29.306 shift:(-14,5)
  bar:1921 at: 41346 text: 41.346 shift:(-14,5)
  bar:1940 at: 80576 text: 80.576 shift:(-14,5)
  bar:1946 at: 49960 text: 49.960 shift:(-14,5)
  bar:1960 at: 89500 text: 89.500 shift:(-14,5)
  bar:1975 at: 151185 text: 151.185 shift:(-17,5)
  bar:1991 at: 215005 text: 215.005 shift:(-17,5)
  bar:2008 at: 205094 text: 205.094 shift:(-17,5)


## Иҫтәлекле урындар

* **Епископ һарайы** 1641 йылда төҙөлгән.
* **Кафедраль собор**. Тәүге ғибәҙәтхана 1171 йылда роман стилендә төҙөлә, һуңынан бер нисә тапҡыр яңынан төҙөлә; һуңғы үҙгәртеүҙәр барокко дәүеренә ҡарай.
* **Изге Троица сиркәүе**. 1640—1644 йылдарҙа төҙөлгән
* **Ҡала баҙары**. XVIII быуат.
* **Синагога**
* **Ратуша бинаһы** (1848 й.)
* **Никольский гарнизон сиркәүе** (1904)
* **Дэвис Майлз һәйкәле**
* **[[Высоцкий Владимир Семёнович|Владимир Высоцкий]] бюсы**
* Совет хәрби әсирҙәренең ҡәберлеге
* Келец ауылы музейы

Туристарҙы йәлеп итеүсе **Свентокшиш тауҙарын** айырыуса билдәләп үтергә кәрәк..

## Туғанлашҡан ҡалалары
*  Винница ҡалаһы (Украина) (1993 йыл, 10 август)
*  Гота (Германия) (1997 йыл, 2 май)
*  Каменское (Украина)
*  Оранж (Франция) (1992 йылдан алып)
*  Рамла (Израиль) (2006 йылдың 29 майында с)
*  Хернинг (Дания) (20 ноябрь, 1991 йыл)
*  Чепель (Венгрия) (2005 йылдың 21 апрелендә)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Погром в Кельце

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Сайт города 
* Сайт с фотографиями Кельце 
* Investments in Kielce
* Днепродзержинск — побратим города Кельце
* Наши Кельце 
* http://ru.encydia.com/en/Кельце 
*