Йомағужа (Йылайыр районы)

**Йомағужа** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 380 кеше.
Почта индексы — 453693, ОКАТО коды — 80227822001.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 95 км

## Урамдары

* Киндер күл урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Р. Ғарипов урамы ()
* С. Юлаев урамы ()
* Ш. Бабич урамы ()

## Тарихы
Риүәйәт буйынса, ауылға Нуғай даруғаһы Һарыш-Ҡыпсаҡ улусы Юлдыбай ауылынан (хәҙерге Башҡортостан Республиканың Күгәрсен районы) күсеп килгән башҡорт нигеҙ һала. Тәүге тапҡыр 1754 йылда Ырымбур губернаһында теркәлгән (Йылайыр районы энциклопедияһы Н. И. «Башкирская энциклопедия» Өфө-2000 с.130).

1850 йылда Йомағужала 49 йорт иҫәпләнә, ә 10 ревизияға (иҫәп алыу) ихаталарҙың һаны 67-гә тиклем арта, уларҙа бөтәһе 236 ир-ат һәм 234 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән; 4 башҡорт кантонының 3 йорт составына ингән.(ЦГИА РБ. Фонд I-138, Инвентаризация 2, Файл 707. Лист 145-165о6.)

1866 йылда Йомағужа ауылы административ яҡтан Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе 2-се полиция станына буйһона, Һаҡмар-тиле шишмәһе буйында урынлаша. Өйәҙ ҡалаһынан 145 километр алыҫлыҡта, стан фатирынан 98 саҡрымда урынлашҡан. 70 йортта 269 ир-ат һәм 225 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.

1891 йылға ихаталарҙың һаны үҙгәрмәгән тиерлек — 71, уларҙа ир-ат — 346, ҡатын-ҡыҙ — 235. Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе 4 — се Үҫәргән улусы составына ингән, Һаҡмар һәм Тиле эргәһендә булған.

Йомағужа ауылында мәсет 1820 йылда төҙөлгән. Орск губернаһы 4-се Үҫәргән улусы Йомағужа ауылында 1917 йылда 171 шәхси хужалыҡ булған, уларҙа ике енестәге 774 йән була. 1920 йылда 176 йортта 371 ир-ат һәм 390 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән; бөтәһе 761 йән. 1925 йылға хужалыҡтар һаны ике тапҡырҙан ашыуға кәмегән — уларҙың 79-ы ҡалған. 1917 йылдың декабрендә Башҡортостан автономияһы иғлан ителә һәм уның территорияһы 13 кантонға бүленә. Йомағужа Бәләкәй Башҡортостандың Үҫәргән кантоны составына ингән. РСФСР Бөтә Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһының 1922 йылғы декреты буйынса Өфө губернаһы Бәләкәй Башҡортостан составына индерелә. Улустар һәм кантондар эреләтелә. Йомағужа ауылын БАССР-ҙың Йылайыр кантоны яңынан ойошторолған Һабыр улусы составына индергәндәр.

Бөтә Рәсәй ҮБК-ның 1937 йылдың 20 мартындағы ҡарары менән Башҡорт АССР-ы составында 6 яңы район булдырыла. Ҡәнзәфәр ауыл Советы (Йылайыр районы) (үҙәге Йомағужа ауылы) яңы ойошторолған Матрай районы составына ингән. 1939 йылдың 17 ғинуарына ҡарата Йомағужа ауылында кешеләрҙең һаны: ир-ат — 184, ҡатын-ҡыҙ — 187 булған. РСФСР Юғары Советы Президиумының 1956 йылдың 4 июлендәге указы менән Матрай районы бөтөрөлә, Ҡәнзәфәр ауыл советы Йылайыр районы составына тапшырыла. Шул ваҡыттан алып беҙҙең көндәргә тиклем Йомағужа ауылы Йылайыр районының Ҡәнзәфәр ауыл советына ҡарай.

## Инфраструктура
Урта мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана, мәсет бар.

## Матбуғатта
* Яугирҙың батырлығы онотолмай….
* Йылайыр районы Йомағужа ауылынан йәйге фото килде

## Видеофильмдар
* Праздник в Юмагужино

## Сығанаҡтар