open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Камалетдинов Зыяитдин Ямалетдин улы

**Камалетдинов Зыяитдин (Фәрүәзетдин) Ямалетдин улы** (**Зыя Камали**; 9 декабрь 1873 йыл—1942 йыл) — ижтимағи һәм дини эшмәкәр, мәғрифәтсе. «Ғәлиә» мәҙрәсәһен нигеҙләүсе һәм уның 1906—1918 йылдарҙағы ректоры. Йәдитселек етәкселәренең береһе. Сәйәси золом ҡорбаны.

## Биографияһы
Камалетдинов Зыяитдин (Фәрүәзетдин) Ямалетдин улы 1873 йылдың 9 декабрендә Өфө губернаһы Өфө өйәҙе Ҡара Яҡуп улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Келәш ауылында тыуған.

Өфөнөң «Ғосмания» мәҙрәсәһен, Ҡаһирәнең Әл-Әзһәр университетының фәлсәфә факультетын тамамлай. Ошо йылдарҙа исемен Зыяитдин тип үҙгәртә.

1904 йылдан «Ғосмания» мәҙрәсәһендә мөғәллим булып эшләй. «Ислам донъяһында» гәзитен сығара. Тәүгеләрҙән булып Ҡөрьәнде татар теленә тәржемә итә, әммә ул нәшер ителмәй.

«Ғәлиә» юғары мәҙрәсәһен нигеҙләй һәм 1906—1918 йылдарҙа уның тәүге ректоры була. Мәҙрәсәлә уҡыу барышы яңы ысуллы уҡытыу системаһына нигеҙләнә, шәкерттәр дини генә түгел, донъяуи белем дә ала. Уҡыу программаһына ислам тарихы һәм фәлсәфә, Ҡөрьән тәфсире, фикһ, Мөхәммәт пәйғәмбәр хәҙистәрен һәм тормошон өйрәнеү, психология, педагогика, гигиена, дидактика, әҙәбиәт, каллиграфия, ғәрәп, төрөк һәм урыҫ телдәре, төрки, алгебра, геометрия, география, физика, химия ингән. Бынан башҡа мәҙрәсәлә художество түңәрәктәре, хор, ҡыллы оркестр эшләй, төрлө телдәрҙә ҡулъяҙма журналдар сығарыла, халыҡҡа лекциялар уҡыла, әҙәби‑музыкаль кисәләр һәм спектаклдәр ойошторола.

Бер үк ваҡытта 1909 йылдан Өфө ҡалаһының 2-се йәмиғ мәсетенең имам-хатибы була. 1915 йылда Өфөлә «Анасия» ҡатын-ҡыҙҙар мәҙрәсәһен аса.

1917 йылда 1-се Бөтә Рәсәй мосолман съезы эштәрендә, Рәсәй мосолман руханиҙарының Бөтә Рәсәй съезында ҡатнаша. Башҡортостан мөхтәриәтен яҡлап сығыш яһаған өсөн 1918 йылдың июлендә татар милләтселәре тарафынан эҙәрлекләнә һәм үҙ мәхәлләһенән ҡыуыла, ректорҙың йорто һәм «Ғәлиә» мәҙрәсәһе аҡтарыла һәм талана. Һөҙөмтәлә «Ғәлиә» мәҙрәсәһе ябылыуға дусар була.

1923 йылдан Эске Рәсәй һәм Себер мосолмандарының Үҙәк Диниә назаратында ҡазый була.

1924—1930 йылдарҙа 3‑сө йәмиғ мәсетенең имам-хатибы була.

1938 йылдың 22 апрелендә контрреволюцион эшмәкәрлектә ғәйепләнеп ҡулға алына. 7 йылға иркенән мәхрүм ителә. 1942 йылда Куйбышев ҡалаһында тотҡонлоҡта вафат була. 1956 йылдың 17 мартында аҡлана.

## Хеҙмәттәре
* Фәлсәфәи исламия (4 томда). — Өфө, 1909—1911.
* Аллах гадәләте. — Өфө, 1911.
* Дини тәдбирләр. — Өфө, 1913.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Камалов Т. Р.* Зия Камали: мыслитель, просветитель, религиозный деятель. — Казань, 1997.
* *[[Юнысова Айһылыу Билал ҡыҙы|Юнусова А. Б.]]* Ислам в Башкортостане / Под ред. А. В. Малашенко. — М.: Логос, 2007.
* *Роль творчества Мажита Гафури в развитии литературы и культуры народов России* (к 140-летию содня рождения первого народного поэта Башкортостана Мажита Гафури): Материалы Всероссийской научно-практической конференции (г. Уфа, 2020 г.) — *Л. М. Камали*. Дом Зии Камали - историко-культурное наследие Башкортостана, 84-91 с. — Уфа:Самрау, 2020 ISBN 978-5-6044375-6-8

## Ваҡытлы матбуғатта
* *Гөлнур Ҡыуатова*. Кем ул Зыя Камали? — «Йәшлек» гәзите, Наил Ғәйетбай менән интервью. 2021, 30 июль, 30-сы һан

## Һылтанмалар
*
Татар-Олҡан ауыл Советы (Туймазы районы)

**Татар-Олҡан ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге — Татар-Олҡан ауылы.

## Тарихы
Татар-Олҡан ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Инфраструктураһы
Татар-Олҡан ауыл Советының ауыл биләмәһе территорияһында урынлашҡан:

* «Татар-Олҡан урта белем биреү мәктәбе»
* «Түбәнге Сәрҙек дөйөм урта белем биреү мәктәбенең» «Татар-Олҡан урта белем биреү мәктәбе» филиалы;
* «Үрге Сәрҙек 1-се башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһы»;
* «Төмәнәк урта белем биреү мәктәбенең» «Тәрәнйылға башланғыс белем биреү мәктәбе» гимназияһы филиалы;
* Татар-Олҡан Рәсәй һаҡлыҡ банкы бүлексәһе;
* Татар-Олҡан, Үрге Сәрҙек «Рәсәй почтаһыһы» бүлексәләре;
* Татар-Олҡан, Сыуаш Олҡан, Аҙнағол, Бикмәт, Түбәнге Сәрҙек, Үрге Сәрҙек, Тәрәнйылға ауылдарында 7 фельдшер-акушерлыҡ пункттары;
* Татар-Олҡан, Үрге Сәрҙек ауылдарында 2.ауыл мәҙәниәт йорто;
* Татар-Олҡан, Аҙнағол, Үрге Сәрҙек ауылдарында 3 мәсет;
* 13 магазин халыҡты көндәлек тауарҙар менән тәьмин итә.

## Иҫтәлекле урындары
* **Туймазы һыуһаҡлағысы** — Нөгөш йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан. 1967 йылда төҙөлгән, Туймазы райондары өсөн төп эсәр һыу сығанағы булып тора. Нөгөш һыуһаҡлағысы биләмәһе «Башҡортостан» милли паркы составына ингән.

## Иҫкәрмәләр
Уҫман-Ташлы ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)

**Уҫман-Ташлы  ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Уҫман-Ташлы ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫкәрмәләр
Яруллина Нурия Кинжәбай ҡыҙы

**Яруллина Нурия Кинжәбай ҡыҙы** (20 сентябрь 1951 йыл) — уҡытыусы, журналист. 1999—2006 йылдарҙа Салауат районының башҡорт телендә нәшер ителгән «Йүрүҙән» гәзитенең баш мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.

## Биографияһы
Нурия Кинжәбай ҡыҙы Яруллина (ҡыҙ фамилияһы Ханова) 1951 йылдың 20 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Салауат районы Ахун ауылында тыуған.

Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамлаған.

2014 йылда Салауат Юлаев музейында ойошторолған Сәсәндәр мәктәбе ағзаһы.

## Әҙәбиәт
* Земля салаватская, земля батыра. / Автор-составитель: Сабирьянова С. Г. — Уфа: АН РБ, Гилем, 2010. — 400 с. 

## Иҫкәрмәләр
Тереғолов

**Тереғолов** — фамилия.

* Тереғолов Айрат Рәүеф улы (1957 т.) — башҡорт рәссамы, график. Рәсәй Федерацияһының (2014) һәм Башҡортостан Республикаһының (2004) атҡаҙанған рәссамы.
* Тереғолов Ғиниәтулла Ниғмәтулла улы (1891—1984) — совет терапевт-табибы, ғалим-курортолог, юғары мәктәп ойоштороусыһы һәм уҡытыусыһы, педагог. Медицина фәндәре докторы (1940), профессор (1941). СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1945), РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1957), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1944).
* Тереғолов Усман Ниғмәтулла улы (1896—1943) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Башҡорт армияһы поручигы, Башҡорт хәрби шураһы ағзаһы, полк командиры.
* Тереғолов Хәлил Ниғмәтулла улы (1890—1937) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Башҡорт армияһы поручигы, Башҡорт хәрби шураһының бүлек мөдире.
* Тереғолов Шамил Әхмәт улы (1947—2008) — балет артисы һәм педагог. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1997) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1985).
* Тереғолов Әбүбәкер Батыргәрәй улы (1885—1966) — табип һәм педагог, ғалим, йәмәғәт эшмәкәре, медицина профессоры.
* Тереғолов Әхмәтйән Хөсәйен улы (1896—1977) — хәрби эшмәкәр. Башҡортостан АССР-ының хәрби комиссары (1922—1923). Полковник.
* Тереғолов Рал Ғиниәтулла улы (28 февраль 1922 йыл — 11 сентябрь 1998 йыл) — патофизиолог, медицина фәндәре докторы (1969), профессор (1970). Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Почётлы академигы (1995), Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Тереғоловтар
Ыҫлаҡ ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Ыҫлаҡ ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законға ярашлыауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Вознесенка ауыл Советы (Дыуан районы)

**Вознесенка ауыл Советы ** — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы муниципаль берәмек.Вознесенка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы  Дыуан районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

Административ үҙәге — село Вознесенка.  Хакимиәттең адресы: 452541, Башҡортостан Республикаһы, Дыуан районы, Вознесенка ауылы,  Үҙәк урам,  101-се һанлы йорт

## Халҡы

## Тораҡ пункты

* **[[Вознесенка (Дыуан районы)|Вознесенка]] ауылы**
* Таҙтүбә ауылы

## Иҫкәрмәләре
Арый ауыл Советы (Дыуан районы)

**Арый ауыл Советы ** —Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы муниципаль берәмек.Арый ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дыуан  районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

Административ үҙәге —  Арый ауылы. Хакимиәттең адресы : 452539, Башҡортостан Республикаһы, Дыуан  районы, Арый ауылы,  Мәктәп урамы,  29-сы һанлы йорт

## Халҡы

## Тораҡ пункттар

* ** **Арый ауылы
* Үрге Әбсәләм ауылы
* Ҡаракүл ауылы
* Мәрйәмғол ауылы
* Мөлкәт ауылы
* Түбәнге Әбсәләм ауылы

## Тарихы
Уҙған быуаттың һуғыш алды йылдарында Мәсетле районы составына ингән.

## Иҫкәрмәләр
Дыуан ауыл Советы (Дыуан районы)

**Дыуан ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы муниципальное берәмек<br />Дыуан ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. 

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. 2008 йылда Ҡалмаш ҡасаба Советы  менән берләштерелә. 

Административ үҙәге —  Дыуан ауылы. Хакимиәттең адресы: 452534, Башҡортостан Республикаһы, Дыуан районы,  Дыуан ауылы

## Халҡы

## Тораҡ пункттары

* Дыуан ауылы
* Ҡутрас ауылы
* Суртан ауылы
* Ҡалмаш ауылы
* Бурцевка ауылы
* Греховка ауылы
* Комсомол ауылы
* Октябрьский ауылы
* Потаповка ауылы
* Сафоновка ауылы

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:

Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
Дыуан районы буйынса:
Дыуан атамаһын һаҡлап, Дыуан ауылында администаритив үҙәге менән Дыуан һәм Ҡалмаш ауыл Советтарын берләштерергә. Ҡалмаш ауыл Советының Ҡалмаш, Сафоновка, Бурцевка, Комсомол, Октябрьский, Потаповка ауылдарын Дыуан ауыл Советы составына индерергә. 
Дыуан ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. 
Мәғлүмәттәр иҫәбенән Ҡалмаш ауыл Советын төшөрөп ҡалдырырға

## Иҫкәрмәләр
Тереғолов Әхмәтйән Хөсәйен улы

**Тереғолов Әхмәтйән Хөсәйен улы** (5 июнь 1896 йыл — 9 март 1977) — хәрби эшмәкәр. 1922—1923 йылдарҙа Башҡортостан АССР-ының хәрби комиссары. Беренсе донъя, Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Полковник. Ленин ордены кавалеры (1967).

## Биографияһы
Әхмәтйән Хөсәйен улы Тереғолов 1896 йылдың 5 июнендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Ҡарғалы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Благовар районы Үрге Ҡарғалы) ауылында тыуған. Сығышы менән дворян Тереғоловтар нәҫеленән.

1919 йылдан 1-се Башҡорт уҡсылар дивизияһының штаб начальнигы булып хеҙмәт итә. 1919 йылдың июненән 1-се Башҡорт уҡсылар полкы командиры була.

1920—1921 йылдарҙа Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһы менән командалыҡ итә.

1922—1923 йылдарҙа Башҡортостан АССР-ының хәрби комиссары вазифаһын үтәй.

Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.

1977 йылдың 9 мартында Татар АССР-ының Ҡазан ҡалаһында вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ленин ордены (1967)

## Һылтанмалар
*
Һикәяҙ ауыл Советы (Дыуан районы)

**Һикәяҙ ауыл Советы ** —Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы муниципаль берәмек

## Тарихы
Һикәяҙ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. 2008 йылда Озеро ауыл Советының ауыл биләмәһе менән берләштерелә.  Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә: 

 Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:

б) Һикәяҙ ауылында административ үҙәге менән «Һикәяҙ» атамаһын һаҡлап, Һикәяҙ  һәм Озеро ауыл Советтарын берләштерергә.

Озеро ауыл Советының Озеро ауылын Һикәяҙ ауылы Советы составына индерергә.

Һикәяҙ ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. 

Иҫәп мәғлүмәттәренән Озеро ауыл Советын төшөрөп ҡалдырырға

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫкәрмәләр
Өлкөндө ауыл Советы (Дыуан районы)

**Өлкөндө ауыл Советы **—Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы муниципаль берәмек.

Өлкөндө ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

2005 йылға тиклем ауыл Советы составына  хәҙерге бөтөрөлгән Бикташ ҡасабаһы инә.

## Иҫкәрмәләр
Сәфәровтар

**Сәфәровтар** — башҡорт дворяндары нәҫеле. Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы) Шәмшәҙе улусының Мәскәү ауылы башҡорттарынан.

## Дөйөм характеристика

Сәфәровтар нәҫелен башлап ебәреүсе **Йәғәфәр Сәфәров** була. Уның улы **Әбделвәхит Йәғәфәр улы Сәфәров** (1764—1848) Башҡорт-мишәр ғәскәрендә йорт старшинаһы булып хеҙмәт итә. Уның улдары:
* **Әбделхәким Әбделвәхит улы Сәфәров** (1795—1857) — поход старшинаһы. Улдары — Әхмәҙей, Әбделзаһир, Әбделғәлим, Юныс.
* **Әбделбасир Әбделвәхит улы Сәфәров** (1800—1839) — зауряд‑яҫауыл (1824). 1814 йылдан Башҡорт-мишәр ғәскәрендә хеҙмәт итә. 1828 йылдан йорт старшинаһы була. 1832—1839 йылдарҙа 10-сы башҡорт кантоны башлығы вазифаһын үтәй. 1832 йылда Ырымбур хәрби губернаторы В. А. Перовскийҙан рәхмәт ала.
* **Әбделнасир Әбделвәхит улы Сәфәров** (1808—1850). Писарь булып хеҙмәт итә. 1847 йылда шәхси хеҙмәттәре өсөн йөкләмәләрҙән азат ителә. Улы — Әбделғәзиз.
* **Әбделъяппар Әбделвәхит ул Сәфәров** (1808—?). Улы — Абдрахман.
* **Әбделмөсәүир Әбделвәхит улы Сәфәров** (1810—?) — зауряд‑хорунжий. 1839—1840 йылдарҙағы Хиуа походында ҡатнашҡан. 1847 йылда йөкләмәләрҙән азат ителә. Улы — Әбделғафар.

Әбделбасир Сәфәровтың улдары:
* **Әбделхаҡ Әбделбасир улы Сәфәров** (1820—?) — зауряд‑хорунжий.
* Абдулла
* Ғатаулла
* Сибәғәтулла.

Сәфәровтарҙың нәҫеле XIX быуаттың 2‑се яртыһында Өфө губернаһының дворян нәҫел тарихы китабына яҙылған.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы
* Башҡорт дворянлығы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар
*
Ишбирҙе ауыл Советы (Күгәрсен районы)

**Ишбирҙе ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Сапыҡ ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 29 декабрендәге 404-з һанлы «Тораҡ пункттарҙы берләштереү, бөтөрөү, статусын үҙгәртеү һәм административ үҙәктәрен күсереү сәбәпле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» Законының 1 ст., п. 5 ҡарар итә:Күгәрсен районы Ишбирҙе ауыл Советының административ үҙәген Ҡаран ауылынан Сапыҡ ауылына күсерергә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре
* Ибраһим Ҡыпсаҡ (1895 — 27 сентябрь 1937) — башҡорт яҙыусыһы, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.

## Иҫкәрмәләр
Ибрай ауыл Советы (Күгәрсен районы)

**Ибрай ауыл Советы ** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Ибрай ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Әхтәм Ихсан (16 декабрь 1908 йыл — 22 сентябрь 1992) — башҡорт шағиры, тәржемәсе, башҡорт АССР-ы яҙыусылар союзы ағзаһы (1935).
* Бәкиров Мираҫ Сәмиҡ улы (1 май 1931 — 30 декабрь 2007) — химия сәнәғәте предприятиеһы етәксеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Рәмиев Сәғит  Лотфулла улы (12 февраль 1880 йыл  — 16 март 1926 йыл) — шағир, татар шиғриәте классигы.

## Иҫкәрмәләр
Йәнтүрә ҡатыны

**Йәнтүрә ҡатыны** — 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугирҙарҙың береһе — Йәнтүрә Бохарбай улының (фараз ителеүенсә) ҡатыны, исеме билдәһеҙ. Ул француздарға әсирлеккә эләккән ирен һәм уның яуҙаштарын, Дон казактарына хәбәр итеп өлгөрөп, ҡотҡарған.

## Армияға ярҙам
1812 йылғы Ватан һуғышы — Рәсәй империяһы һәм Француз империяһының 1812 йылда Рәсәйгә һөжүм итеүе һөҙөмтәһендә барған һуғыш, Рәсәйҙә йәшәгән төрлө милләт халыҡтарының Наполеон Францияһына ҡаршы азатлыҡ һуғышы. Француз яуында байтаҡ башҡорт ҡатындары ла үҙҙәренең яугир ирҙәре йәнәшәһендә һуғыш сәфәрен үтеүе билдәле.

1812 йылда Башҡортостанда иген уңмау сәбәпле, халыҡты асыға, әммә армияға аттар, ҡорал һәм кейем ебәрәләр. Халыҡ һуғыш мохтажлыҡтарына аҡса йыя. 1812 йылдың 15 авгусына уҡ башҡорттар, мишәрҙәр, типтәрҙәр армия файҙаһына 500 мең һум иғәнә тапшыра. Ирекле иғәнәләр сентябргә тиклем дауам итә. Башҡорттар армияға 4139 ғәскәр аты йыйып тапшыра. Был һуғышҡа ире менән бергә һуғышҡа барыусы башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары ла бергә барған осраҡтар билдәле.

## Йәнтүрә ҡатыны

Заманында урыҫ авторы Василий Зефиров 1812 йылғы һуғыш ветераны Йәнтүрәнең үҙ ауыҙынан ишетеп яҙып алған:

Ирен һәм уның яуҙаштарын ҡотҡарып ҡалған Йәнтүрә ҡатынына миҙал бирелә.

## Йәнтүрә батыр
Йәнтүрә — реаль шәхес, "Үҫәргән-Түңгәүер шәжәрәһе"нән күренеүенсә, уның Үҫәргән башҡорто икәнлеге, хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Һарыҡташ районы Жултый ауыл советындағы Этбай (Үрге Ырыҫҡол — Ҡаҫмарт йылғаһының уң ярында) ауылынан булғанлығы билдәле.
**Шәжәрәһенән:**
1. Яукүсте (Күскенсе) Мусаҡай улы. — 2. Именбирҙе Күскенсе улы. — 3.Таймас-бей (кенәз) Именбирҙе улы (Шешәйҙәр араһы Ҡәҙерша, Аҡназар
ауылдары). — 4. Бабай Таймас улы (хәҙерге Күмертау ҡалаһы ереккән Бабай ауылын нигеҙләүсе). — 5. Өмбәт-абыҙ Бабай улы (Һамар буйынан Өҫкәлек буйына килә: 1600—1703 йй.). — 6. Этбай Өмбәт улы (Этбай — Үрге Ырыҫҡол-Этбай ауылын нигеҙләүсе). — 7. Бохарбай батыр Этбай улы. — 8. Йәнтүрә батыр (1812—1814 йй.батыры) Бохарбай улы…

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
*Йыһат Солтанов. 1812 йылғы Ватан һуғышында 9-сы кантон (Үҫәргән) атлы полктары *https://kitaptar.bashkort.org/files/bashqort_(usargan)_atlylary_181214_jj._frantsuz_yauynda.pdf
*Усманов Абубакир. Башкирский народ в Отечественной войне 1812 года, -  Уфа,Башкнигоиздат,1964. - 136стр.

## Һылтанмалар
Тапҡырҙар, батырҙар, тоғролар. http://xn--80aab0anbugatmkc1ftcb.xn--p1ai/raznoe/146-tapyrar-batyrar-torolar.html
Күгәрсен ауыл Советы (Күгәрсен районы)

**Күгәрсен ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Күгәрсен ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Рафиҡов Мансур Миңлебай улы (8 декабрь 1964) — Төньяҡ-Кавказ хәрби округы 20-се  гвардия мотоуҡсылар дивизияһы айырым танк батальоны командиры, гвардия майоры, Рәсәй Федерацияһы Геройы.

## Иҫкәрмәләр
Заимка ауыл советы (Дыуан районы)

**Заимка ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы муниципаль берәмек. 

Заимка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

Административ үҙәге —  Заимка ауылы.  Хакимиәт адресы: 452546, Башҡортостан Республикаһы Башкортостан, Дыуан районы, Заимка  ауылы,  Советская урамы, 3-сө һанлы йорт

## Халҡы

## Тораҡ пункттары

* Заимка ауылы
* Мәтәүле ауылы
* Усть-Әүәҙ ауылы

## Иҫкәрмәләр
Мәҡсүт ауыл Советы (Күгәрсен районы)

**Мәҡсүт ауыл Советы ** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Мәҡсүт ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Башҡарма власы
Хакимиәт адресы: 453346, Башҡортостан Республикаһы, Күгәрсен районы, Мәҡсүт ауылы, Совет урамы, 2. Хакимиәт телефондары: +7 (34789) 2-73-45, 2-73-49.

## Билдәле шәхестәре
* Буянов Иван Федорович (9 октябрь 1926 — 30 апрель 1976) — Башҡорт АССР-ы Күгәрсен районы Мәҡсүт ауылында колхоз комбайнсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Ҡолшәрипов Марат Мәхмүт улы (7 ғинуар 1941) — башҡорт тарихсыһы, тарих фәндәре докторы (1998), профессор (2000), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2009), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы ағзаһы (2016).
* Мәзитов Әмир Миңлевәли улы (5 июнь 1968) — рәссам, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2010), Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы профессоры.
* Мусин Әмир Шәғәле улы (5 июль 1929) — Өфө нефть эшкәртеү заводының № 1 яғыулыҡ етештереү цехы операторы , Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1977), Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Суфиянов Суфый Хажи улы (29 декабрь 1914 — 24 ғинуар 1999 йыл) — 3-сө Белорус фронты 11-се гвардия армияһы 26-сы гвардия уҡсылар дивизияһының 79-сы гвардия уҡсылар полкы уҡсылар ротаһы командиры, гвардия өлкән лейтенанты, Советтар Союзы Геройы.

## Иҫтәлекле урындары
* Бәндәбикә кәшәнәһе — XV—XVI быуат башҡорт мәҙәниәтенең тарихи-архитектура ҡомартҡыһы, легендар Бәндәбикә мавзолейы, Рәсәй Федерацияһы мәҙәни мираҫ объекты.

## Иҫкәрмәләр
Бугера Михаил Евгеньевич

**Бугера Михаил Евгеньевич** (14 ғинуар 1961 йыл) — Рәсәй иҡтисадсыһы, сәйәси эшмәкәр. Рәсәй Федерацияһының 2-се, 3-сө, 4-се һәм 7-се саҡырылыш Федераль йыйылышының Дәүләт думаһы депутаты. Иҡтисад фәндәре кандидаты, доцент. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы. 2‑се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы кавалеры (2006).

## Биографияһы
Михаил Евгеньевич Бугера 1961 йылдың 14 ғинуарында Киевта тыуған. Ҡустыһы — В. Е. Бугера.

Өфө нефть институтын тамамлаған. 1983—1990 йылдарҙа — ассистент, аспирант, политэкономия кафедраһында өлкән уҡытыусы, Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусылары һәм хеҙмәткәрҙәр профкомы рәйесе;

1990—1995 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының Республика, ҡала һәм райондарҙың социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләр буйынса даими комиссия рәйесе;

1995 йылда — Башҡортостан Республикаһы Президентының БР Дәүләт Йыйылышы Закондар сығарыу Палатаһының тулы хоҡуҡлы вәкиле. 2008 йылда— яңынан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайының 4-се саҡырылыш депутаты итеп һайлана; 2008—2012 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайының 4-се саҡырылышының Дәүләт төҙөлөшө буйынса даими комитеты рәйесе урынбаҫары. 2013 −2016 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайының Бюджет, һалым, инвестиция сәйәсәте һәм территориаль үҫеш буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары.

Михаил Бугера М. Б. Ходорковскийҙы ҡулға алыуға килтергән «ҙур ЮКОС эше» инициаторы була. Тап Бугераның депутат запросы нефть компанияһының топ-менеджментын енәйәти эҙәрлекләүҙе көсәйтеүгә килтерҙе.

Бының менән бәйле эксперттар М. Е. Бугераны Кремлдең «көс манаралары» тип йөрөтөлгән сәйәси вәкиллегенең төп фигураларының береһе булараҡ ҡарай.

1996—2007 йылдарҙа — РФ Федераль йыйылышының Дәүләт думаһы депутаты.

2016 йылдан «БЕРҘӘМ РӘСӘЙ» фракцияһынан РФ Федераль Йыйылышының Дәүләт думаһы депутаты (Башҡортостан Республикаһы Башлығы Р. З. Хәмитов, үҙе баш тартып, мандатты уға тапшырҙы).

Дәүләт думаһының Тәбиғәт ресурстары, милек һәм ер мөнәсәбәттәре буйынса комитеты ағзаһы. Арбитраж идара итеүҙе, предприятиеларҙың булдыҡһыҙлығы (банкрот), шулай уҡ Африка ҡитғаһы илдәре менән хеҙмәттәшлек итеүҙең бөтә сауҙа-иҡтисади спектрын дәүләт көйләүе менән бәйле йүнәлештәрҙе координациялай.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Бугера, Михаил Евгеньевич // ТАСС
* Бугера Михаил Евгеньевич  // Государственная Дума Российской Федерации
* https://flb.ru/info/19229.html
* http://bashgolos.ru/policy/2335-pyataya-tochka-myhayla-bugery.html 
* http://polit.ru/news/2003/07/09/620892/ 
* http://news.bbc.co.uk/hi/russian/russia/newsid_3054000/3054243.stm
* https://web.archive.org/web/20050224103453/http://lenta.ru/russia/2003/07/16/audit/ http://lobbying.ru/persons.php?id=180
Александровка ауыл Советы (Мәләүез районы)

**Александровка ауыл Советы** — Башҡортостан РеспубликаһыныңМәләүез районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге —  Александровка ауылы.

## Тарихы
Александровка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә[.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫкәрмәләр
Арыҫлан ауыл Советы (Мәләүез районы)

**Арыҫлан ауыл Советы ** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы ауыл биләмәһе

Административ үҙәге —  Смаҡ ауылы.

## Тарихы
Ауыл биләмәһенең сиктәре һәм статусы «Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһындағы» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Башҡортостан Республикаһы Законы менән билдәләнгән.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Буләков Динис Мөҙәрис улы (1944 йыл 18 май  — 1995 йыл 14 март) — башҡорт яҙыусыһы һәм йәмәғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге республика премияһы лауреаты.
* Смаҡов Муса Ғәтиәтулла улы (1885 — ?) — башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
* Уҙәнбаева Тәнзилә Хәмит ҡыҙы(1953 йыл 2 ғинуар) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994), Рәсәй Федерацияһының  атҡаҙанған артисы (2004).

## Иҫкәрмәләр
Түбә ауыл Советы (Баймаҡ районы)

**Түбә ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
1928 йылда ойошторолған. Ауыл Советы территорияһында Түбә тегеү фабрикаһы, Түбә йоҙаҡ-тотҡос заводы, Һәүәнәк совхозының бүлексәһе урынлашҡан була.

Ауыл Советының беренсе рәйесе Юрочкин Терентий, 1919 йылдың 17 сентябрендә һайланған.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

### Ауыл Советы етәкселәре
* Таңғатаров М. М., Айытбаев В., Раҡаев, Батыршин Р., Хоҙайғолов А. Х., Ғәтиәтуллин Х., Әҙеһәмов Ғ., Йәнғолов Н. С., Мәүлетҡолов М. Б., Үтәшева Р. М., Бураншина Р. Н., Тутаев Ш. Ғ., Кирамов Х. А., Исхаҡов А. А., Бүләканов А. С..

Ауыл Советы хакимиәтенең адресы: 453661, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, Түбә ауылы, Фабрика урамы, 6-сы йорт.
Башлығы: Баянова Гүзәль Ғәйнетдин ҡыҙы
## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
Әбйәлилова Нурия Уйылдан ҡыҙы (1965).
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Ярат ауыл Советы (Баймаҡ районы)

**Ярат ауыл Советы ** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

## Тарихы
1980 йылда 1-се Этҡол ауыл Советынан бүленеп сыҡҡан.

Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының «Баймаҡ районы составында Ярат ауыл Советын ойоштороу тураһында» 1980 йылдың 5 ноябрендәге 6-2/357 һанлы Указынан:
Башҡорт АССР-ының Юғары Советы Президиумы ҡарар итә:
Баймаҡ районы составында Ярат ауылы үҙәге менән Ярат ауыл Советын булдырырға.
Ярат ауыл Советы составына, 1-се Этҡол ауыл Советынан сығарып, Ғүмәр, Ярат, Йәрмөхәмәт тораҡ пункттарын индерергә.
 
Башҡорт АССР-ының 
Юғары Совет Преззидиумы
Рәйесе
Ф.СОЛТАНОВ 
Өфө, 1980 йылдың 5 ноябре 
N 6-2/357

Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

Совет территорияһында К. Маркс исемендәге колхоз урынлашҡан булған.

Бөйөк Ватан һуғышында Совет территорияһынан 120 кеше ҡатнаша, уларҙың 69-ы яу яланында ятып ҡалған.

Ауыл Советының беренсе рәйесе — *Яхин Үрнәк Хәйретдин улы*.

Ярат ауыл Советы хакимиәтенең адресы: 453658, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, Ярат ауылы, Һаҡмар урамы, 11-се йорт.

Башлығы: *Йәнбирҙин Илгиз Ғәлимнур улы.*

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Әсәлек даны миҙалы менән бүләкләнеүселәр
* Абдрахимова Мәүә Вәхит ҡыҙы (1977)
* Исхаҡова Фәйрүзә Муса ҡыҙы (1972)
* Үҙәнбаева Садиҡа Сөнәғәт ҡыҙы (1963).
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Йомаш ауыл Советы (Баймаҡ районы)

**Йомаш ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге — Йомаш ауылы.

## Тарихы
Ойоштороу ваҡыты: 1928 йыл.

Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
1918 йылдың 2 декабрендә ойошторолған. Йомаш, Юлыҡ ауылдары, Ислам утары тораҡ пункттары ингән, 530 йортта 1890 кеше йәшәгән.

Совет территорияһында «Һаҡмар» колхозы, Юлыҡ урмансылығы урынлашҡан була. Шулай уҡ Совет ҡарамағында 2 балалар баҡсаһы һәм ауыл мәҙәниәт йорто, 2 китапхана, фельдшер-акушер пункттары була.

1961 йылда әлеге ауыл советында ете тораҡ пункты ингән (Йомаш, Ғәптекәй, Исмаҡай, Ислам, Комсомол, Тәңгребирҙе, Йоносбай) ингән. 1961 йылдың 14 ғинуарында Юлыҡ ауыл Советы бөтөрөлөүе арҡаһында Юлыҡ ауылы Йомаш ауыл Советы составына индерелә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

### Ауыл Советы етәкселәре
* Ауыл Советының (1919—1930) беренсе ойоштороусылары: Хоҙайназаров Фәйруш (1919 йылдың 15 октябренндә һайланған), Иҫәнов Яҡуп, Сәйетғафаров Сөнәғәтулла, Теүәлбаев Зариф, Юлдашев Ғиззәт, Туйғунов Заһит, Аҡбулатов Нурфәйез, Ибраһимов Сабирйән, Йоносбаев В. Х., Аҡбулатов Әхмәтәсафа..

## Урындағы үҙидара
Ауыл советы башлығы: Әйүпов Айрат Билал улы.

Ауыл советы хакимиәте адресы буйынса урынлашҡан:

Рәсәй 453675, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, Йомаш ауылы, Совет урамы, 26-сы йорт.
## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
* Манасыпова Мәрфүға Ғәйзулла ҡыҙы (1985)
* Таңатарова Винера Ғәйзулла ҡыҙы (1975).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Савельев-Сас Александр Сергеевич

**Савельев-Сас Александр Сергеевич** (26 сентябрь 1932 йыл — 12 июнь 2021 йыл) — сыуаш шағиры, яҙыусы. Халыҡ мәғарифы алдынғыһы. М. Трубина, Ф. Кәрим, Ауырғазы район хакимиәтенең Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премиялар лауреаты. Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы (1994). Әлеге ваҡытта Башҡортостанда йәшәй һәм эшләй.

## Биографияһы
Александр Сергеевич Савельев-Сас 1932 йылдың 26 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районындағы Юламан тигән сыуаш ауылында тыуа.

Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң, туған колхозында эшләй. 1951—1954 йылдарҙа хәрби хеҙмәттә була. Киске мәктәпте тамамлап, Стәрлетамаҡ пединститутында юғары белем ала.

Туған мәктәбендә уҡыта, район гәзитендә эшләй.

Күп хикәйә һәм повестарын Чебоксарҙың гәзит-журналдарында баҫтыра. Уларҙың иң билдәлеһе — «Ют арăм» (Сит ҡатын) повесы. Әҙәбиәт хеҙмәткәре барлығы алты китап сығара.

Яҙыусының әҫәрҙәре урыҫ, татар, башҡорт телдәренә тәржемә ителгән.

Әҙип 2021 йылдың 12 июнендә вафат була.

## Әҫәрҙәре
Китаптары: «Кама пысăкрах» — Кем бейегерәк (1975), «Ялти сукмаксем» — Ауыл һуҡмаҡтары (1981), «Кашкăр сукмакĕ» — Бүре һуҡмағы (1987), «Шăнкăравлă пĕкĕ» — Дөңгөрлө дуға (1993), «Сăвăсем» — Шиғырҙар (2000).

## Әҙәбиәт
* «Чăваш литературин антологийĕ», составители: Д. В. Гордеев, Ю. А. Силэм. Шупашкар, 2003. ISBN 5-7670-1279-2 

## Һылтанмалар
* Про А. С. Савельева-Сас
Денис ауыл Советы (Мәләүез районы)

**Денис ауыл Советы **— Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек

Административ үҙәге —  Богородский ауылы.

## Тарихы
1919 йылда ойошторолған һәм Граждандар һуғышы геройы Трясин Ефим Федорович хөрмәтенә Трясин ауыл Советы тип аталған. БАССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1953 йыл 15 июленең  6-3/110 һанлы ҡарарына ярашлы  Трясин һәм Петропавловск ауыл Советтары Денис ауылындағы административ үҙәк менән Денис ауыл Советы менән  берләштерелә. Денис ауыл Советы составына киләһе  ауыл биләмәләре инә: Богородский ауылы, Михайловка, Загребайловка, Воздвиженка, Денис, Һәйет базаһы, Яңы Казанковка, Петропавловка базаһы  ауылдары.  

1957 йылда Денис ауыл Советы үҙәге Богородский ауылына күсерелә, хәҙерге ваҡытҡа тиклем шунда урынлашҡан. 

1965 йылдан алып 1979 йылға тиклем Загребайловка, Воздвиженка, Денис ауылдары  тарҡала һәм ауыл Советы составынан сығарыла.

Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы хакимиәтенең  39 һанлы ҡарары нигеҙендә  1992 йылдың  22.апрелендә Денис  ауыл Советы хакимиәте ойошторола.

1998 йылда Денис ауыл Советы хакимиәте Денис  ауыл хакимиәте итеп үҙгәртелә.

2005 йылда ҡабаттан Денис ауыл Советы  ойошторола.

2009 йылда Һәйет ауыл Советы менән берләштерелә.

«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә[2].

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҡтисады
1932 йылда Богородский ауылында үҙәге менән «Рассвет» колхозы ойошторола, «Боевик» —  Яңы-Казанковка ауылында, Трясин исмендәге колхоз  — Денис ауылында,  «Новострой» колхозы— Михайловкала,  «Пролетариат» колхозы —  Загребайловкала ойошторола..

1952 йылда элекке «Рассвет», «Боевик», «Трясин», «Новострой», «Пролетариат» колхоздары базаһында Трясин исемендәге эреләтелгән  колхоз  ойоша.

## Билдәле шәхестәре

* Серегин Иван Тимофеевич (1933 йыл, 9 сентябрь — 1996 йыл, 24 июнь ) — нефтсе, СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1979), СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1983).

## Иҫкәрмәләр
Раевка ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Раевка ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

Административ үҙәге — Раевка ауылы.

## Тарихы
Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законы нигеҙендә билдәләнә.

Башҡортостан Республикаһының акон Республики Башкортостан «Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһындағы муниципаль берәмектәрҙең сиктәрен үҙгәртеүҙәр һәм уларҙы үҙгәртеп ҡороу тураһындағы» Законы, ст. 2 «Башҡортостан Республикаһында  муниципаль берәмектәрҙең сиктәрен үҙгәртеү һәм уларҙы үҙгәртеп ҡороу», 2-се пунктында түбәндәге юлдар бар:
Статья 2.

2. Түбәндәге муниципаль берәмектәрҙең атамаларын үҙгәртергә:

2) Әлшәй районы буйынса: а) «Аксенов ҡасаба Советын» «Аксёнов ауыл Советына»;

б) «Раевка ҡасаба Советын» «Раевка ауыл Советына»;

в) «Шафран ҡасаба Советын» на «Шафран ауыл Советына»;

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

1505 километр — Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 14 сентябрендәге  N 6-2/327-се һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарын Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше буйынса иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташлау тураһындағы» Указына ярашлы Раевка ҡасаба Советының бөтөрөлгән тораҡ пункты. 

## Иҫкәрмәләр
Түбәнге Әүрез ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Түбәнге Әүрез ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Тарихы
; 2006 йыл

Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре һәм үҙгәрештәре тураһындағы» Законына ярашлы, ст. 1, ч.144 (йөҙ ҙә ҡырҡ дүртенсе часы Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з Законы менән индерелә), унда түбәндәге юлдар бар:
144. Әлшәй районының Түбәнге Әүрез һәм Себенле ауыл Советтары сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә, Әлшәй районы Түбәнге Әүрез ауыл Советы территорияһының бер өлөшөн (2,8 га) Әлшәй районының Себенле ауыл Советы территорияһы составына индерергә .

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Ергән ауыл Советы (Мәләүез районы)

**Ергән ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге — Ергән ауылы.

## Тарихы
1979 йылда  ауыл Советы составынан икенсе ергә күскән Авдеевка ауылы төшөрөп ҡалдырырла.

2014 йылда ауыл Советы составына тергеҙелгән Ҡанбулат ауылы инә.

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» Закондың 2 -се статьяһына үҙгәрештәр инедереү буйынса Башҡортостан Республикаһының  2014 йылдың 28 мартындағы 77-З һанлы Законы белдерә:Статья 1«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында»  Башҡортостан Республикаһы   2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законының  2-се статьяһы 1-се өлөшөнә киләһе үҙгәртеүҙәрҙе индерергә:1)37 пункттың «з» пункты аҫты "Үрге Юлдаш" һүҙенән һуң "Ҡанбулат" һүҙен өҫтәргә. 

Шулай итеп,  2004 йылғы Закондың үҙгәртелгән тексы шулай була:з) Ергән  ауыл Советы: Ергән ауылы — административ үҙәк, Тирәкле, Үрге Юлдаш, Ҡанбулат, Климовка, Нурдәүләт, Һабаш, Семеновка, Столяровка, Йомаҡ ауылдары (37з ҡушымта); «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Банников Василий Васильевич (1925 йыл, 1 ноябрь  — 1951 йыл, 12 декабрь ) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, гвардия сержанты, Дан орденының тулы кавалеры.
* Венедиктов  Анатолий Васильевич (1887 йыл, 30 июнь — 1959 йыл, 9  август) — хоҡуҡ белгесе, ғалим, юрист, СССР фәндәр академияһы академигы (1958).
* Әмир Мирсәй (1906 йыл 24 декабрь— 1980 йыл, 1 июнь ) — прозаик һәм драматург, журналист, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1945).
* Морозов Валерий Степанович (1929 йыл, 24 июль — 2015 йыл, 22 август ) — ауыл хужалығы фәәндәре докторы, профессор,ҡошсолоҡ буйынса Бөтә донъя ассоциацияһының даими ағзаһы,  (ВНАП) (1972), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997), Хабаровск ҡалаһының почетлы гражданы (2007).
* Пищаев Геннадий Михайлович (1927 йыл, 30 июль) — совет опера, камера һәм  эстрада йырсыһы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1965).
* Пищаев Павел Михайлович (1925 йыл, 24 октябрь — 2004 йыл, 21 сентябрь) — Салауат ҡалаһының почетлы гражданы.
* Рәмиев Мөхәмәтзакир Мөхәмәтсадиҡ улы  (1859 йыл, 22 ноябрь —1921 йыл, 9 октябрь ) — татар әҙәбиәте классигы, билдәле алтын приискыһы хужаһы һәм меценат,  беренсе гильдиялы Ырымбур сауҙагәре, Дәүләт думаһының беренсе саҡырылыш  депутаты (Ырымбур губернаһынан).
* Сәғәҙиев Һиҙиәт Сибәғәт улы (1887 йыл, 27 июлендә —1937 йыл,  9 октябрь) — Башҡорт милли хәрәкәте һәм Граждандар һуғышы ҡатнашыусыһы, Башҡорт АССР-ының мәғариф халыҡ комиссары (1920-1922), башҡорт  төп суд ағзаһы (1923-1930).

## Иҫкәрмәләр
Иштуған ауыл Советы (Мәләүез районы)

**Иштуған ауыл Советы ** — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге — Иштуған ауылы.

## Тарихы
Иштуған ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Сайранов Садыҡ Уйылдан улы (1917 йыл, 15 май — 1976 йыл, 21 октябрь ) 1939 йылда Халхин-гол йылғаһы буйындағы алыштарҙа һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, Советтар Союзы Геройы.

## Иҫкәрмәләр
Вилданов Салауат Ғәли улы

**Вилданов Салауат Ғәли улы** (24 октябрь 1954 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, 1992—2011 йылдарҙа
«Уфаоргсинтез» йәмғиәтенең генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы.

## Биографияһы
Салауат Ғәли улы Вилданов 1954 йылдың 24 октябрендә Башҡорт АССР-ының Учалы районы Ахун ауылында тыуған

## Хеҙмәт юлы
Трудовую деятельность Салават Галиевич начал после окончания в 1977 году Уфимского нефтяного технического университета (специальность «химик-технолог») в инженерно-производственном тресте «Оргнефтехимзаводы» в городе Москве, где до 1992 года работал инженером, главным инженером пусконаладочной бригады.
С 1992 по 1998 год — начальник установки, начальник производства ОАО «Уфанефтехим».
С 1998 по 2002 год — заместитель начальника, начальник производства ОАО «Башнефтехим».
С 2002 по 2006 год — генеральный директор Ново-Уфимского нефтеперерабатывающего завода.
С 2006 года и по настоящее время — генеральный директор ПАО «Уфаоргсинтез».
Был избран депутатом Государственного Собрания — Курултая Республики Башкортостан третьего и четвертого созывов, где работал в Комитете по промышленности, транспорту, строительству, связи и предпринимательству. Является членом партии Единая Россия.
Семья: жена, в семье сын и дочь.
 
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* http://www.erbp.ru/people/14836
* https://deputat.openrepublic.ru/deputies/14019/ 
* Справочно-информационный ресурс «Кто есть кто в республике Башкортостан»
Корнеевка ауыл Советы (Мәләүез районы)

**Корнеевка ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге — Корнеевка ауылы.

## Тарихы
Корнеевка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

1979 йылда ауыл Советынан Күсеп ултырған Ҡарайсы ауылы төшөрөп ҡалдырыла.

1979 йылда Даниловка ауылы составына Краснояр (Красноярская), Потешкин (Йылға урамы) ауылдары инә.

1979 йылда Корнеевка ауылы составына Бобринка ауылы инә.

1987 йылда ауыл Советынан күсеп ултырған Крадено-Михайловка төшөрөп ҡалдырыла.

## Билдәле шәхестәре
* Залыгин Сергей Павлович (23.11.1913—19.04.2000), СССР яҙыусыһы. 1986—1998 йылдарҙа «Новый мир» журналының баш мөхәррире, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1988), Рәсәй фәндәр академияһы академигы (1991).
* Иҫәнғолова Гөлсөм Сабир ҡыҙы (10.06.1938), Ғ. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры актёры. Татар АССР-ының (1988) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1996).
* Кузнецов Григорий Тимофеевич (7.01.1916—13.02.1947), совет-фин һуғышы һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, сержант, Дан орденының тулы кавалеры.
* Милосердов Петр Григорьевич (1922—21.09.1944, Румыния), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир, кесе лейтенант, уҡсылар полкының взвод командиры.
* Шакшин Анатолий Дмитриевич (13.01.1929—22.11.2010), СССР-ҙың нефть сәнәғәте алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966), СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1980).

## Иҫкәрмәләр
Мораҡ ауыл Советы ( Күгәрсен районы)

**Мораҡ ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Мораҡ ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

2008 йылда Киров ауыл Советы Мораҡ ауыл Советы составына инә.

Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 29 декабрендәге 404-з һанлы «Тораҡ пункттарҙы берләштереү, бөтөрөү, статусын үҙгәртеү һәм административ үҙәктәрен күсереү сәбәпле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» Законының 1 ст., п. 5 ҡарар итә:
 "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәр индерергә:Күгәрсен районы буйынса:
Мораҡ һәм Киров ауыл Советтарын, «Мораҡ» атамаһын һаҡлап һәм административ үҙәген Мораҡ ауылында ҡалдырып, берләштерергә.
Киров ауыл Советының Яңы Николаевский,Ҡанаҡас ауылдарын Мораҡ ауыл Советы составына индерергә.
Мораҡ ауыл Советының сиктәрен килтерелгән схематик картаға ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Киров ауыл Советын алып ташларға

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Ҡаҙаныштары
«Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы муниципаль берәмеге» конкурсында «Иң яҡшы ауыл биләмәһе» номинацияһында Мораҡ ауыл Советы еңеүсе була.

## Иҫкәрмәләр
Мәләүез ауыл Советы (Мәләүез районы)

**Мәләүез ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек

Административ үҙәге — Ҡаран ауылы.

## Тарихы
Ҡаран ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

Туғайлы — Мәләүез районының Мәләүез ауыл Советы составындағы бөтөрөлгән тораҡ пункт (башта ҡасаба, аҙаҡ — ауыл). Хәҙер Туғайлы Мәләүез ҡалаһының биҫтәһе.

## Билдәле шәхестәре

* Аҡбирҙин Нәжметдин Сәләхетдин улы (1951 йыл, 11 декабрь) — тракторсы, СССР Дәүләт премияһы лауреаты.
* Фәзлиәхмәтова Нәсимә Миңлеғәле ҡыҙы ( 1931 йыл, 28 декабрь — 1996 йыл,  29 декабрь) — БАССР-ҙың  Мәләүез районы Мәжит Ғафури исемендәге колхоздың быҙау ҡараусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

## Иҫкәрмәләр