open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1970 йыл

## Ваҡиғалар
* 
## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* 19 июль — Батырова Банат Хәйрулла ҡыҙы, сөгөлдөрсө, башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары араһынан беренсе Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948)
* 26 июль — Әхмәтзәки Вәлиди Туған, күренекле сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли хəрəкəте етəксеһе, автономиялы Башҡортостанға нигеҙ һалыусы. Шәрҡиәтсе һәм төркиәт белгесе, Фәлсәфә докторы (1935), профессор, Манчестер университетының мөхбир докторы (1967).
* 20 декабрь — Ғәниев Хәбиб Абдрахман улы, Башҡортостанда тыуған генерал-майор, совет хәрби начальнигы һәм йәмәғәт эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1953 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 7 октябрь — Миңлеғәли Нәҙерғолов, башҡорт әҙәбиәте белгесе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаты.

## Вафат булғандар
* 15 февраль — Риф Рәимов, билдәле дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, тәүге башҡорт совет тарихсыларының береһе, тарих фәндәре докторы (1950).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1959 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1981 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* 6 ғинуар — Вәлиев Ярулла Носратулла улы, яҙыусы, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* 24 июль — Комиссаров Фәтҡулла Абдулла улы, офицер дәрәжәһендә Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт журналисы. Ҡыҙыл Йондоҙ һәм Почёт Билдәһе ордендары кавалеры, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1999 йыл

## Ваҡиғалар
24 март — Бомба НАТО
15 май — Импичмент Ельцину
6 июнь — Пушкин-200
7 август — Чечня — Дагестан
24 сентябрь — Мочить в сортире
30 сентябрь — Путин — Чечня

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* 24 ғинуар — Суфиянов Суфый Хажи улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 25 июнь — Яхин Фәйзелғаян Фәтҡулбаян улы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* 8 ноябрь — Агиш Ғирфанов, башҡорт сатирик яҙыусыһы, журналист, тәржемәсе.
* 19 ноябрь — Миңлебаев Ғүмәр Хажинур улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Һылтанмалар
http://web.archive.org/
http://www.kommersant.ru/
http://www.ortv.ru/
http://www.vid.ru/
http://www.vesti-rtr.com/ 
http://www.ntv.ru/
http://www.THT.ru/ 
http://www.proekt.media/research/statistika-prestuplenyi-v-rossii/
1987 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* 17 сентябрь — Гәрәев Муса Ғaйса улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (23.02.1945; 19.04.1945), гвардия полковнигы (1956).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1998 йыл

## Ваҡиғалар
1 январь — 1 копейки
17 август — Кризис

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* 26 апрель — Булат Рафиҡов, башҡорт совет яҙыусыһы.
* 20 август — Шакиров Үлмәҫ Шакир улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 15 декабрь — Яхин Риза Хәжиәхмәт улы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Һылтанмалар
http://web.archive.org/
http://www.kommersant.ru/
http://www.ortv.ru/
http://www.vid.ru/
http://www.ha3.com/ 
http://www.vesti-rtr.com/ 
http://www.ntv.ru/
http://www.proekt.media/research/statistika-prestuplenyi-v-rossii/
1993 йыл

## Ваҡиғалар
* 1 ғинуар — Башҡортостанда граждандарҙы мотлаҡ медицина страховкалау индерелә.
* 19 ғинуар — Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советы ҡарары менән «Асылыкүл» милли паркы ойошторола.
* 27 ғинуар — Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Президиумы указына ярашлы «Башкредитбанк» (хәҙерге «Уралсиб») ойошторола.
* 4 февраль — «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы ойошторола.
* 14 февраль — Башҡортостан Республикаһы «Видергебурт» немецтар союзы ойошторола.
* 18 февраль — Башҡортостан һәм Удмуртия араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла.
* 25 апрель — Башҡортостандың иҡтисади үҙаллылығы һәм Рәсәй Федерацияһы менән договор нигеҙендәге мөнәсәбәте буйынса тәүге республика референдумы уҙғарыла.
* 17 май — Башҡортостан Хөкүмәте һәм Румыния хөкүмәте араһында сауҙа-иҡтисади хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла.
* 5 июнь — Башҡортостан һәм Силәбе өлкәһе араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла.
* 12 октябрь — Башҡортостан дәүләт гербы һәм Башҡортостан дәүләт гимны ҡабул ителә.
* 12 декабрь — Республикала Башҡортостан Президенты вазифаһына һаулауҙар уҙғарыла. 64 % тауыш йыйып Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимов Башҡортостандың тәүге президенты итеп һайлана.
* 24 декабрь — Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы ҡабул ителә.

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* 6 ғинуар — Нуриев Рудольф Хәмит улы, балет артисы.
* 8 ғинуар — Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы, беренсе башҡорт классик композиторы, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
* 30 ғинуар — Мәзитов Ғәли Әхмәт улы, осоусы, совет-фин (1939—1940) һәм Бөйөк Ватан һуғыштарҙа ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 18 февраль — Яҡшимбәтов Малик Нәсих улы, «Башҡортостан» киностудияһының художество етәксеһе, күренекле режиссёр.
* 27 февраль — Лиллиан Гиш, америка актрисаһы.
* 6 май — Ғүмәров Исхаҡ Идрис улы, подполковник, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* 27 май — Смаҡов Илфаҡ Мөзип улы, йырсы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1985), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1989).
* 26 июнь — Сәйфи Ҡудаш, Башҡорт АССР-ының халыҡ шағиры (1964).
* 10 июль — Вәлиев Рәфғәт Әхтәм улы, генерал-майор. Техник фәндәр кандидаты.
* 31 июль — Ҡадиров Ғабдрахман Файзурахман улы, мотоциклда боҙҙа уҙышыу буйынса алты тапҡыр донъя чемпионы.
* 25 август — Рамаҙанов Ғилемдар Йыһандар улы, йәмәғәт эшмәкәре, шағир һәм әҙәбиәт белгесе.
* 31 октябрь — Федерико Феллини, Италия кинорежиссёры. 5 тапҡыр «Оскар» премияһын яулаған.
* 24 декабрь — Аллаяров Ғәзим Закир улы, Башҡортостандың партия эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Һылтанмалар
http://www.yeltsinmedia.com/period/year-1993/
http://www.proekt.media/research/statistika-prestuplenyi-v-rossii/

## Иҫкәрмәләр
1965 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* Шиһапов Зиннур Хәйҙәр улы, башҡорт ғалимы, генетик, биология фәндәре докторы (2006), профессор, 1998 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Ботаника баҡсаһы—институты директоры һәм бер үк ваҡытта 2006 йылдан — Өфө ғилми үҙәгенең рәйес урынбаҫары.

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1954 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 8 ғинуар — Юлай Ғәйнетдинов, ҡурайсы, фольклорсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).
* 18 август — Рөстәм Хәмитов, Рәсәй сәйәсмәне һәм дәүләт хеҙмәткәре, 2010 йылдан Башҡортостан Республикаһы Президенты, 2015 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Башлығы.

## Вафат булғандар
* 9 февраль — Әхәт Вилданов, башҡорт тел белгесе, фольклорсы һәм этнограф.
* 5 декабрь — Һәҙиә Дәүләтшина, башҡорт яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1967).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1982 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* 2 ғинуар — Булатов Хоҙат Сәлимйән улы, Советтар Союзы Геройы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* 31 март — Дәүләтов Бәкер Рәхим улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 13 июнь — Иғдәүләтов Зәйни Сирай улы, БАССР-ҙың халыҡ (1970) артисы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1971 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* 24 ғинуар — Аҡтуғанов Мәхмүт Сафа улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 24 февраль — Биктимеров Сәлмән Ғәлиәхмәт улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 6 июль — Луи Армстронг, Америка джаз торбасыһы, вокалист һәм ансамбль етәксеһе.
* 1 октябрь — Мәғүбә Сыртланова, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы, Советтар Союзы Геройы (1946).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1943 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 27 ғинуар — Сөләймәнов Килдебай Сөләймән улы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).

## Вафат булғандар
* 15 ғинуар — Көбәкәев Тимерәй Көбәкәй улы, Советтар Союзы Геройы (1943).
* 15 ғинуар — Үтәғолов Зөбәй Төхвәт улы, Советтар Союзы Геройы (1943).
* 24 ғинуар — Майский Сәхиб Нурлығаян улы, Советтар Союзы Геройы (1940).
* 23 февраль — Шайморатов Миңлеғәле Минһажетдин улы, генерал-майор, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы командиры.
* 27 февраль — Мөхәмәтйәнов Шәкирйән Юныс улы (Александр Матросов), Советтар Союзы Геройы (1943).
* 29 сентябрь — Бәҙретдинов Миңнулла Бәҙретдин улы, Советтар Союзы Геройы (1944). 
* 29 сентябрь — Миңлеғолов Тәфтизән Таһир улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 15 октябрь — Әһлиуллин Хәмит Шәмсетдин улы, Советтар Союзы Геройы (1943).
* 27 октябрь — Дәүләтов Әбдрәүеф Ғәни улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 28 октябрь — Ғәлимов Вәхит Ғәзим улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 10 ноябрь — Хәйбуллин Ҡотләхмәт Ҡотлоғәлләм улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 10 ноябрь — Әхмәтшин Ҡәйүм Хәбибрахман улы, Советтар Союзы Геройы (1944).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1937 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 10 ғинуар — Байымов Роберт Нурмөхәмәт улы, яҙыусы, филология фәндәре докторы (1984), профессор, Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1997).
* 16 февраль — Солтанова Ғәлиә Кәлимулла ҡыҙы, Башҡортостандың халыҡ артисы.
* 25 июнь — Сәхәүетдинова Руза Хәйҙәр ҡыҙы, композитор, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы (1994).

## Вафат булғандар
* 23 сентябрь — Халиҡов Муллайән Дәүләтша улы, башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, күренекле дәүләт эшмәкәре.
* 27 сентябрь — Ҡушаев Хафиз Ҡушай улы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, БАССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитетының 3-cө рәйесе. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 27 сентябрь — Таһиров Авзал Мөхөтдин улы, башҡорт яҙыусыһы, БАССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты (БашЦИК) Рәйесе (1931—1937). Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 2 ноябрь — Йомағолов Харис Йомағол улы, 1919—1920 йылдарҙа Башҡорт Совет республикаһының ваҡытлыса хәрби революцион комитеты етәксеһе. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 7 декабрь — Дәүләтшин Ғәббәс Йәғәфәр улы, күренекле башҡорт телсеһе, сәйәси репрессия ҡорбаны.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1915 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 23 ғинуар — Мәғәфүр Хисмәтуллин, режиссёр һәм педагог, БАССР-ҙың һәм РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
* 27 ғинуар — Харисов Мәлих Харис улы, башҡорт шағиры.
* 7 март — Мөхәммәт Хәйзәров, башҡорт яҙыусы.
* 15 март — Әһлетдинов Фәйзулла Хәзи улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1943).
* 21 март — Нуриев Зыя Нурый улы, совет дәүләт һәм партия эшмәкәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975).
* 1 май — Арыҫланов Тимер Гәрәй улы, шағир.
* 23 май — Дәүләтов Бәкер Рәхим улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 12 август — Фәрхетдинов Мирғәй Әхмәй улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 20 сентябрь — Арыҫланов Ғәфиәтулла Шаһимәрҙән улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1940).
* 28 декабрь — Янбулатова Рәғиҙә Сәйетғәли ҡыҙы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1954), РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1955) артисы.

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1926 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 15 ғинуар — Баһауетдинов Рәйес Ғөбәйҙулла улы, Башҡортостандың билдәле хужалыҡ эшмәкәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
* 27 май — Мортазина Миләүшә Ғәли ҡыҙы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1973), РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1983), Салауат Юлаев ордены кавалеры, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы профессоры.
* 1 сентябрь — Чанышева Фәниә Ғәбделғафар ҡыҙы, башҡорт шағиры һәм журналисы, 1980 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1910 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 14 февраль — Ҡадир Даян, күренекле башҡорт яҙыусыһы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1921 йыл

## Ваҡиғалар
* февраль — Башҡортостанда ҙур аслыҡ башлана.

## Тыуғандар
* Ғәлимов Вәхит Ғәзим улы — Советтар Союзы Геройы (1944).
* 24 февраль — Әхмәров Ғәбит Абдулла улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 10 март — Вәлиев Ярулла Носратулла улы, яҙыусы, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* 4 август — Шәмғолов Фәттәх Ғәфүрйән улы, Советтар Союзы Геройы (1946).
* 14 октябрь — Ғабдулла Әхмәтшин, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, драматург.
* 7 ноябрь — Нәжиб Асанбаев, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2006).
* 29 декабрь — Хәйбуллин Ҡотләхмәт Ҡотлоғәлләм улы, Советтар Союзы Геройы (1944).

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1949 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 28 май — Рәмзилә Хисаметдинова, башҡорт шағиры, уҡытыусы-педагог, Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы.
* 4 октябрь — Риф Сәйфуллин, башҡорт театр актёры, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1988).

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1955 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 10 сентябрь — Лариса Долина, СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең эстрада йырсыһы, актриса.
* 9 октябрь — Әлфиә Аҡбутина — Башҡортостан журналисы, тәржемәсе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2005).

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1966 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1927 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 5 июнь — Ричард Аллаяров, СССР-ҙың почётлы нефтсеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959).
* 25 февраль — Сөләймәнова Гүзәл Ғәли ҡыҙы, балет артисы, РСФСР-ҙың (1955) һәм БАССР-ҙың (1953) халыҡ артисы.
* 7 октябрь — Вәзих Исхаҡов, яҙыусы, БАССР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981), Ғәлимов Сәләм исемендәге премия лауреаты.

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1938 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 15 апрель — Роберт Паль, рус телендә ижад иткән Башҡортостан шағиры һәм яҙыусыһы, тәржемәсе һәм журналист, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* 14 май — Мәүлетбай Ғәйнетдинов, йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
* 31 май — Тимер Йосопов, Башҡортостандың халыҡ шағиры (2003), БАССР-ҙың (1988) һәм Рәсәй Федерацияһының (1999) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1998).
* 12 декабрь — Бикбаев Рауил Төхфәт улы, Башҡортостандың халыҡ шағиры (1993), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты

## Вафат булғандар
* 21 ғинуар — Ибраһимов Ғәлимйән Ғирфан улы, яҙыусы, революционер. Хеҙмәт Геройы (1932).
* 3 февраль — Мутин Илдархан Ибраһим улы, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 10 июль — Абҙанов Шәмси Саҙрый улы,  иҡтисадсы-географ, педагог, профессор (1932). Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 10 июль — Амантаев Ғабдулла Сәхипгәрәй улы (Ғабдулла Амантай), күренекле башҡорт балалар яҙыусыһы; әҙәбиәт, фольклор өйрәнеүсе; йәмғиәт эшмәкәре. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 10 июль — Ғабдрахманов Ғабдрахман Закир улы (Булат Ишемғол), башҡорт совет яҙыусыһы, сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 10 июль — Ғисмәтуллин Абдулла (Ғабдулла) Төхфәтулла улы, ғалим, совет дәүләт эшмәкәре. Башҡорт халыҡ мәғәрифе комиссары, Башҡорт АССР-ы Үҙәк статистика идаралығы етәксеһе. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 10 июль — Дәүләтшин Ғөбәйҙулла Әхмәткирәй улы, дәүләт эшмәкәре һәм яҙыусы. 30-сы йылдарҙа, ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә Башҡортостандың халыҡ мәғарифын ойоштороуға, мәктәптәрҙә уҡытыу-тәрбиә эшен яҡшыртыуға ҙур өлөш индерә, сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 10 июль — Вәлиулла Мортазин-Иманский, БАССР-ҙың халыҡ (1922) һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1935) артисы, сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 10 июль — Кәлимуллин Төхфәтулла Кәлимулла улы (Төхфәт Йәнәби), башҡорт совет шағиры, яҙыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре, сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 10 июль — Әлмөхәмәтов Ғәзиз Сәлих улы, башҡорт һәм татар йырсыһы, композитор, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1929). Сәйәси репрессия ҡорбаны.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1994 йыл

## Ваҡиғалар
* 24 март — Башҡортостан һәм Сыуашстан араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла.
* 23 июнь — Шушкевич проиграл.
* 3 август — Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы араһында «Рәсәй Федерацияһы менән Башҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдары араһында хакимиәт даирәһе сиктәрен билдәләү һәм вәкәләттәрҙе үҙ-ара бүлешеү тураһында» Договорға ҡул ҡуйыу.
* 18 август — Башҡортостан һәм Абхазия араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла.
* 8 сентябрь — «Тамаша» журналы ойошторола.
* 4 октябрь — Башҡортостандың Ишембай районы Көҙән ауылында Әхмәтзәки Вәлиди музейы асыла.
* 20 декабрь — «Марий Ушем» марий милли-мәҙәни үҙәге ойошторола.
* 27 декабрь — Башҡортостан Республикаһы украиндарының «Кобзарь» милли-мәҙәни үҙәге ойошторола.

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* 12 февраль — Сөләймәнов Шәриф Сөләймән улы, Советтар Союзы Геройы (1943).
* 7 март — Воловик Михаил Яковлевич, шағир, сатира һәм юмор оҫтаһы, тәржемәсе.
* 10 апрель — Мортазин Рәүеф Әхмәт улы, башҡорт композиторы.
* 19 апрель — Байбурин Ғабдулла Ғиндулла улы, башҡорт яҙыусыһы.
* 23 апрель — Дәминов Дим Абдрахман улы, шағир, тәржемәсе һәм журналист.
* 16 май — Рәмиев Бәшир Искәндәр улы, совет уйлап табыусы ғалимы. Техник фәндәр докторы (1962). Сталин премияһы лауреаты (1954).
* 23 август — Булатов Ғәзий Ғиҙиәт улы, публицист.
* 11 октябрь — Яҡуп Ҡолмой, күренекле башҡорт совет шағиры, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Һылтанмалар
http://www.kommersant.ru/
http://www.yeltsinmedia.com/period/year-1994/
http://www.proekt.media/research/statistika-prestuplenyi-v-rossii/

## Иҫкәрмәләр
1995 йыл

## Ваҡиғалар
1 апрель — ОРТ
14 июнь — Буденновск
17 декабрь — ВР проиграл.

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
1 март — Влад Листьев
* 15 май — Сафин Нурулла Дәүләтгәрәй улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 4 июнь — Рәмзилә Хисаметдинова, башҡорт шағиры, уҡытыусы-педагог.
* 3 сентябрь — Шәриф Бикҡол, башҡорт шағиры һәм яҙыусыһы, РСФСР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980).
* 14 октябрь — Бикташева Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы, башҡорт театр актрисаһы, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1955).
* 25 ноябрь — Әхмәтов Абдулла Шәңгәрәй улы, Советтар Союзы Геройы (1944).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Һылтанмалар
http://www.kommersant.ru/
http://www.yeltsinmedia.com/period/year-1995/
http://www.proekt.media/research/statistika-prestuplenyi-v-rossii/
1989 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* 21 июль — Кәлимуллин Барый Ғибәт улы, совет архитекторы, педагог, РСФСР-ҙың атҡаҙанған архитекторы (1976).
* 27 август — Әхмәтов Михаил Владимирович, Советтар Союзы Геройы (1943).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1978 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* 22 август — Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтғәбделхәй Ғәбиҙулла улы, күренекле башҡорт дин әһеле, Башҡорт милли хəрəкəте эшмәкәре.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1977 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* Солтанов Вәсим Хафиз улы, XX быуат башы яҙыусыһы.
* 4 ғинуар — Әсфәндиәров Закир Лотфрахман улы, Советтар Союзы Геройы (1944)
* 20 ғинуар — Ғәлимйән Ҡарамышев, башҡорт театр актёры, РСФСР‑ҙың (1955) һәм БАССР‑ҙың (1940) халыҡ артисы.
* 5 февраль — Иҙрисов Ғилемхан Иҙрис улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 20 февраль — Рәми Ғарипов, Башҡортостандың халыҡ шағиры (1992).
* 5 май — Арыҫлан Мөбәрәков, башҡорт театр актёры, режиссёр һәм драматург, СССР-ҙың халыҡ артисы (1955).
* 25 декабрь — Чарли Чаплин, американ һәм инглиз кино актеры, сценарисы, композиторы һәм режиссеры.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1983 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* 20 май — Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы (1928—1984), шағир, яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1970).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1950 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 1 ғинуар — Факиһа Туғыҙбаева, Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры (2014).
* 12 июнь — Ғәли Хамзин,  йырсы, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1988), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1997).
* 19 октябрь — Рәсимә Ураҡсина, шағир, яҙыусы, педагог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2007).

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1939 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 30 сентябрь — Ризуан Хажиев, Башҡортостандың дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре,  ғалим, журналист һәм яҙыусы. Филология фәндәре кандидаты (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1933 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 10 май — Ғәфүров Марсель Абдрахман улы, Башҡортостандың рус телендә ижад иткән яҙыусыһы, журналист һәм тәржемәсе. Башҡорт АССР-ының (1976) һәм РСФСР-ҙың (1982) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, әҙәби премиялар лауреаты.
* 19 август — Аҡманов Ирек Ғайса улы, башҡорт ғалимы һәм тарихсыһы, тарих фәндәре докторы (1981), профессор (1984).
* 20 август — Мәжитов Нияз Абдулхаҡ улы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2006).

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1922 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 3 ғинуар — Баһауетдинов Йәһүҙә Ғилметдин улы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* 29 май — Миңлеғолов Тәфтизән Таһир улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 15 июнь — Комиссаров Фәтҡулла Абдулла улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт журналисы. 
* 9 июль — Гәрәев Муса Ғaйса улы, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (23.02.1945; 19.04.1945), гвардия полковнигы (1956).
* 6 октябрь — Ноғоманов Дәйләғи Сирай улы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 15 октябрь — Әминев Миңлетдин Ғилметдин улы, Советтар Союзы Геройы (1943).

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ҡыҙылса (ауырыу)

**Ҡыҙылса** (, ) — кешенең киҫкен йоғошло ауырыуы.

## Уны тыуҙырыусылар
РНК‑лы Morbillivirus төрө вирустары; түбән температураларҙа бер нисә ай буйы йәшәргә һәләтле, юғары температра, ҡояш яҡтыһы, дезинфекция саралары тәьҫирендә һәләк була. Вакцина эшләнмәгән мәктәпкәсә йәштәге балаларҙың 100 % уны йоҡтора ала. Ауырыу һауа аша йоға; тыуҙырғыстары тын алыу юлдарының лайлалы тиресәләренән регионар лимфа төйөрҙәренә тарала, шунда үрсей, һуңынан ҡанға үтеп инә һәм эске ағзаларҙы, үҙәк нервы системаһын һ.б. зарарлай. Инкубация осоро 9—17 көн.

## Төп симптомдары
Интоксикация, йүткереү, күҙҙең лайлалы тиресәһе гиперемияһы, ауыҙҙың лайлалы тиресәләрендә специфик сабыртма, тән тиреһендә тимгелле‑бөртөклө сабыртма барлыҡҡа килеүе һ.б. Диагностикалау өсөн эпидемиологик, клиник һәм лаб. тикшеренеүҙәр мәғлүмәттәре файҙаланыла. Дауалау медикаментоз, диета. 

## Өҙлөгөүҙәр
Пневмония, ларингит, энцефалит һ.б.

## Иҫкәртеү
Актив һәм пассив иммунлаштырыу.
1961 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 3 апрель — Эдди Мёрфи, америка комедия актёры, кинорежиссёр, продюсер һәм йырсы.
* 26 август — Рәхмәтуллина Зөһрә Йыһанур ҡыҙы, Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре.

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1967 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар

## Вафат булғандар
* 18 июнь — Ишбулатов Рәхим Усман улы, рәссам, БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1961).
* 26 ноябрь — Миңлебаев Ғиләжетдин Фәсхетдин улы (Ғүмәрский Ғиләж), драматург, Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Диего-де-Альмагро (Чили)

**Диего-де-Альмагро ** () — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Чаньяраль провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 7951  кеше (2002).

Коммунаның майҙаны — 18 664 км². Халыҡ һаны — 18 589 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 0,79 кеше/км².

## Географик урыны
Копиапо ҡалаһынан 121 саҡрым (114 км) төньяҡ-көнсығышта, Саладо йылғаһының үҙәнендә урынлашҡан.

Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Тальталь һәм Антофагаста коммунаһы;
* көнсығышта — Катамарка провинцияһы (Аргентина);
* көньяҡта — Копиапо коммунаһы;
* көнбайышта — Чаньяраль коммунаһы;

## Транспорт
*  *Пуэбло-Ундидо* тимер юлы станцияһы
* Автомобиль юлдар:
** *С-13* таш юлы (Чаньяраль — Эль-Сальвадор)
** *С-17* таш юлы (Копиапо — Диего-де-Альмагро)

## Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:

## Административ бүленеш
Коммуна 4 райондан тора:

## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

## Һылтанмалар
* Коммунаның рәсми сайты
Копиапо

**Копиапо** () — Чилилағы ҡала. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның һәм Копиапо провинцияның административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Копиапо провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы — 125 983 кеше (2002).

Коммунаның майҙаны — 16 681 км². Халыҡ һаны — 129 041 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 7,7 кеше/км².

## Географик урыны
Сантьяго ҡалаһынан 721 саҡрым (680 км) төньяҡта, Копиапо йылғаһының үҙәнендә урынлашҡан.

Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Чаньяраль һәм Диего-де-Альмагро коммунаһы;
* көнсығышта — Катамарка провинцияһы (Аргентина) һәм Тьерра-Амарилья коммунаһы;
* көньяҡта — Уаско һәм Валенар коммунаһы;
* көнбайышта — Калдера коммунаһы һәм Тымыҡ океан;

## Транспорт
### ''Чамонате'' аэропорты
* Код IATA (ИАТА) — CPO;
* Код ICAO (ИКАО) — SCHA;
* ОУЮ оҙонлоғо — 1600 метров; 
* Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 291 метр

### Автомобиль юлдары
* *С-5* юлы Арика — Ла-Серена (Панамерикан таш юлы)
* *С-35* юлы (Копиапо — Лас-Хунтас)
* *С-17* юлы (Копиапо — Диего-де-Альмагро)

## Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:

## Административ бүленеш
Коммуна 24 райондан тора:
Чилиҙың административ бүленеше

## Чили ҡоролошо
Чили 15 өлкәгә бүленә (уларҙын береһе — баш ҡала округы). Ә улары 53 провинцияға һәм 346 коммунаға.
Альто-дель-Кармен

**Альто-дель-Кармен** () — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Уаско провинцияһына ҡарай.

Коммунаның майҙаны — 5939 км². Халыҡ һаны — 4840 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 0,81 кеше/км².

## Географик урыны
Ҡасаба, Уаско йылғаһының үҙәнендә урынлашҡан.

Автомобиль юлынан ҡалаға хәтлем ара:
* Валенар — 39 км
* Копиапо — 189 км
Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Валенар һәм Тьерра-Амарилья коммунаһы;
* көнсығышта — Сан-Хуан провинцияһы (Аргентина);
* көньяҡта — Викунья коммунаһы;
* көнбайышта — Валенар һәм Ла-Игуэра коммунаһы;

## Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:

## Административ бүленеш
Коммуна 12 райондан тора:

## Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

## Һылтанмалар
* Коммунаның рәсми сайты
Ҡылйебәк

**Ҡылйебәк** — ҡылйебәктәр ғаиләһенә ҡараған паразит үҫемлек заты. 

## Таралышы
Яҡынса 170 төрө билдәле, тропиктарҙан алып уртаса бүлкәттәргә тиклем таралған. Башҡортостанда 7 төрө үҫә. Төрлө үҫемлектәрҙә (картуф, тал, әлморон һ.б.) паразит булып йәшәгән бер йыллыҡ үлән. Республикала башлыса Урал алды дала зонаһында һәм көньяҡ урман‑дала зонаһында осрай.

## Ботаник яҙма
Ҡылйебәк тулыһынса тиерлек япраҡтарын һәм тамырҙарын юғалтҡан. Һабағы үрмәле, еп йәки бау һымаҡ, һарғылт, йәшкелт‑һары йәки ҡыҙғылт төҫтә, шыма йәки сөйәлле. Сәскәһе ваҡ, аҡһыл, алһыу, йәшкелт төҫтә, йомғаҡ, башаҡ йәки шар рәүешле сәскәлектәргә йыйылған. Июль—авг. сәскә ата. Емеше — 1—4 орлоҡло ҡумта. Карантин ҡый үләне. Ҡылйебәк хужа‑үҫемлектең туҡымаһына һурғыстары (гаусториялары) менән үтеп инә һәм уның һуты менән туҡлана, йыш ҡына үҫемлек һәләк була. Бесәнгә сабылған ҡылйебәк менән зарарланған үлән яй кибә һәм күгәрә, туҡлыҡлы булыуын юғалта; малда ауырыуҙар тыуҙыра. Ҡылйебәк шулай уҡ үҫемлектәрҙең йоғошло ауырыуҙарын таратыусы булып тора. Клевер ҡылйебәге — аҙ йыллыҡ ҡый үләне. Клеверҙа, люцернала һ.б. паразит булып йәшәй. Орлоҡ аша (2,5 меңгә тиклем орлоҡ) үрсей.

## Көрәш саралары
Үҫемлектәр карантины, сәсеү әйләнешен һаҡлау, орлоҡтарҙы таҙартыу, тупраҡты тәрән туңға һөрөп эшкәртеү, бөтә шытымдарын юҡҡа сығарыу һ.б.

## Әҙәбиәт
* Миркин Б.М. Экология растительности сельскохозяйственных земель Башкирии. Уфа, 1990; 
* Захаренко А.В., Кираев Р.С. Регулирование взаимоотношений культурных и сорных растений в агрофитоценозах. Уфа, 2000.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Проверено 26 октября 2008 г.
* Digital Atlas of Cuscuta Проверено 26 октября 2008 г.
* ''Повилика'' на сайте USDA NRCS Проверено 26 октября 2008 г.
* 
*  Проверено 26 октября 2008 г.
Салауат районының Рәми Ғарипов исемендәге премияһы

**[[Ғарипов Рәми Йәғәфәр улы|Рәми Ғарипов]] исемендәге премия** Салауат районы хакимиәте һәм райондың «Йүрүҙән» газете тарафынан Башҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты Рәми Йәғәфәр улы Ғариповтың яҡты иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында 1997 йылда булдырылған. Шағир райондың Арҡауыл ауылында тыуған һәм башҡа билдәле шәхестәр менән бер рәттән Салауат районының ысын ғорурлығы булып тора.

Премияның рәсми рәүештә раҫланған положениеһы бар. Был документҡа ярашлы, хакимиәт һәм район гәзитенең мәртәбәле бүләге Рәми Ғарипов ижадын пропагандалауға һәм йәш быуынды уның өлгөһөндә тәрбиәләүгә күп көс һалғандарға бирелә. Шулай уҡ Салауат районы һәм уның халҡы мәнфәғәтендә ниндәйҙер һиҙелерлек хеҙмәт күрһәткән шәхестәр ҙә уға дәғәүә итә ала.

Премия биреүгә кандидаттарҙы төрлө йәмәғәт ойошмалары, әҙәби-ижад берекмәләр, уҡыу йорттары, хеҙмәт коллективтары, редакциялар һәм шулай уҡ айырым шәхестәр ҙә күрһәтергә мөмкин.

Премия биш йылға бер тапҡыр халыҡ шағирының юбилейына арналған тантаналы сарала тапшырыла.
Рәми Ғарипов исемендәге премияға лайыҡ булыусыға был турала махсус диплом бирелә.
  
## Премия лауреаттары

### 1997 йыл
* Искәндәр Абрар улы Миһранов — Арҡауыл урта мәктәбе уҡытыусыһы, тыуған яҡты өйрәнеүсе.
* Марс Закиров — «Һарғамыш» совхозының комсомол комитеты секретары, «Йүрүҙән» йырының авторы.
* Зилә Саҙрый ҡыҙы Ғәббәсова — «Йүрүҙән» гәзитенең хәбәрсеһе

### 2002 йыл

### 2007 йыл
* Римма Флүр ҡыҙы Сапожникова (Хафизова) — Арҡауыл урта мәктәбе уҡытыусыһы

### 2012 йыл
* Сәнә Сабирйәнова — «Салауат ере, батыр төйәге» район энциклопедияһын төҙөүсе, тел белгесе.
* Руфина Димова — Байыҡ Айҙар исемендәге Арҡауыл урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Рәми Ғарипов исемендәге премия

## Һылтанмалар
* [[Йүрүҙән (гәзит)|«Йүрүҙән»] гәзите, 2012 йыл, 8 февраль] .
1800 йыл

**1800 йыл** — шаршамбы көнөнән башланған кәбисә булмаған йыл.

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
*

## Вафат булғандар
18 май — Александр Суворов, Рәсәй Империяһы генералиссимусы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ҡотоева Гөлназ Мират ҡыҙы

**Ҡотоева Гөлназ Мират ҡыҙы** (1 ғинуар 1974 йыл) — шағир, журналист, «Башҡортостан ҡыҙы» журналына  ң баш мөхәррир, Шәйехзада Бабич  дәүләт республика йәштәр премияһына  лауреат .

## Биографияһы
Гөлназ Мират ҡыҙы Ҡотоева (ҡыҙ фамилияһы Исхаҡова) 1974 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Әбйәлил районының Ишҡол ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә консультант, Сибай ҡалаһы яҙыусылар ойошмаһы рәйесе, «Ағиҙел» журналы мөхәрирриәтендә яуаплы сәркәтип булып эшләй. Хәҙерге көндә «Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррире. Бер нисә китап авторы. Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.

## Сығанаҡтар
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.
1802 йыл

**1802 йыл** — йома көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
*

## Вафат булғандар
*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Уаско

**Уаско** () — Чилилағы ҡала һәм диңгеҙ порты. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның һәм Чаньяраль провинцияһының административ үҙәге. Ҡала менән коммуна Уаско провинцияһына ҡарай. Ҡала халҡы —  6 445  кеше (2002).

Коммунаның майҙаны — 1601 км². Халыҡ һаны — 7945 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 4,96 кеше/км².

## Географик урыны
Копиапо ҡалаһынан 160 саҡрым (151 км) көньяҡ-көнбайышта, тымыҡ океандың яр буйының, Уаско йылғаһының тамағында урынлашҡан.

Коммуна сиктәштәре:
* төньяҡта — Копиапо коммунаһы
* көнсығышта — Вальенар коммунаһы
* көньяҡта — Фрейрина коммунаһы
* көнбайышта — Тымыҡ океан

## Транспорт
* Гуакольд диңгеҙ порты
* (трасса Уаско — Вальенар) тимер юл станцияһы
* Уаско — Вальенар автомобиль юлы

Автомобиль юлынан ҡалаға хәтлем ара:
* Копиапо — 207 км
* Вальенар — 57 км
* Фрейрина — 17 км

## Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:

## Административ бүленеш
Коммуна 2 райондан тора:

Иң ҙур торамалар (йәшәү пункттары)

## Һылтанмалар
* Уаско фотолары на www.flickr.com
* Humedales de Huasco 
* Уаско үҙәне 
* Fotos antiguas Huasco
1868 йыл

**1868 йыл** — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә.

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
*

## Вафат булғандар
* Буранбай сәсән — йырсы, ҡурайсы һәм сәсән.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1880 йыл

**1880 йыл** — кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә.

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
* 1 август — Мәжит Ғафури, башҡорт һәм татар совет әҙәбиәтенең классигы, БАССР-ҙың халыҡ шағиры.

## Вафат булғандар
*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1884 йыл

**1884 йыл** — шишәмбе көнөнән башланған кәбисә йыл.

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* Йәрми Сәйете, Башҡортостандың халыҡ сәсәне (1944).

## Вафат булғандар
*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1888 йыл

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
* Амантаев Ғәббәс Ямалетдин улы — башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
* 26 март — Вәлиев Мәсәлим Мөшәрәп улы, композитор, дирижёр, башҡорт профессионал музыка сәнғәтенә нигеҙ һалыусы. Беренсе башҡорт операһын яҙыусы.
* 8 июль — Ҡарамышев Гәрәй Батыргәрәй улы, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, Ҡарамышевтар нәҫеленән.
* 12 июль — Мутин Илдархан Ибраһим улы, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 30 август — Тюлькин Александр Эрастович, рус, совет рәссамы, БАССР-ың халыҡ рәссамы (1955).
* 15 октябрь — Ҡушаев Хафиз Ҡушай улы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, БАССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитетының 3-cө рәйесе.
* 15 декабрь — Мөхәммәтша Буранғолов, Башҡортостандың халыҡ сәсәне (1944).

## Вафат булғандар
*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1889 йыл

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
* Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтғәбделхәй Ғәбиҙулла улы — күренекле башҡорт дин әһеле, Башҡорт милли хəрəкəте эшмәкәре.
* 16 апрель — Чарли Чаплин, американ һәм инглиз кино актеры, сценарисы, композиторы һәм режиссеры.

## Вафат булғандар
*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1890 йыл

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
* 1 апрель — Миңлебаев Ғиләжетдин Фәсхетдин улы (Ғүмәрский Ғиләж), драматург, Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы.
* 25 октябрь — Таһиров Авзал Мөхөтдин улы, башҡорт яҙыусыһы, БАССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты (БашЦИК) Рәйесе (1931—1937). Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 10 декабрь — Әхмәтзәки Вәлиди Туған, күренекле сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли хəрəкəте етəксеһе, автономиялы Башҡортостанға нигеҙ һалыусы. Шәрҡиәтсе һәм төркиәт белгесе, Фәлсәфә докторы (1935), профессор, Манчестер университетының мөхбир докторы (1967).

## Вафат булғандар
*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1891 йыл

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
* 3 ғинуар — Харис Йомағолов, 1919—1920 йылдарҙа Башҡорт Совет Республикаһының Ваҡытлы хәрби революцион комитеты етәксеһе. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 19 октябрь — Мирхәйҙәр Фәйзи, башҡорт һәм татар яҙыусыһы, драматург һәм журналист.

## Вафат булғандар
*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1894 йыл

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
* 4 февраль — Халиҡов Муллайән Дәүләтша улы, башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, күренекле дәүләт эшмәкәре.
* 14 февраль — Кәлимуллин Төхфәтулла Кәлимулла улы (Төхфәт Йәнәби), башҡорт совет шағиры, яҙыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре.
* 24 октябрь — Абҙанов Шәмси Саҙрый улы,  иҡтисадсы-географ, педагог, профессор (1932).

## Вафат булғандар
*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1895 йыл

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
* 14 ғинуар — Бабич Шәйехзада Мөхәмәтзакир улы, күренекле башҡорт шағиры, Башҡорт хөкүмәте (1917—1919) ағзаһы.
* 29 октябрь — Әлмөхәмәтов Ғәзиз Сәлих улы, башҡорт һәм татар йырсыһы, композитор, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1929). Сәйәси репрессия ҡорбаны.

## Вафат булғандар
* 20 октябрь — Мифтахетдин Аҡмулла, күренекле башҡорт шағиры, мәғрифәтсе.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1896 йыл

## Ваҡиғалар
* 

## Тыуғандар
* 

## Вафат булғандар
* 

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1897 йыл

## Ваҡиғалар
* Рәсәй империяһында тәүге дөйөм йән иҫәбен алыу үткәрелә.

## Тыуғандар
* Хәмит Зөбәйер Ҡушай, төркиәтсе, этнограф, археолог.
* Ҡыуатов Усман Мөхәмәтғәлим улы, Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
* 5 февраль — Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы, революционер.
* 21 сентябрь — Әхмәтйәнов Зәйнетдин Низаметдин улы, Советтар Союзы Геройы (1944).

## Вафат булғандар
* 3 апрель — Йоһаннес Брамс, немец композиторы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1898 йыл

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
* Имаметдинов Мәғсүм Имаметдин улы — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
* 22 ғинуар — Сергей Эйзенштейн, совет театры һәм кино режиссёры, рәссам, сценарист, сәнғәт теоретигы, педагог.

## Вафат булғандар
*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1899 йыл

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
* 27 август — Шайморатов Миңлеғәле Минһажетдин улы, генерал-майор, Башҡортостандың халыҡ геройы, граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғышы ҡаһарманы, атаҡлы 112-се (һуңынан 16-сы Чернигов гвардия) Башҡорт кавалерия дивизияһы командиры.

## Вафат булғандар
*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1893 йыл

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
* 29 декабрь — Дәүләтшин Ғөбәйҙулла Әхмәткирәй улы, дәүләт эшмәкәре һәм яҙыусы. 30-сы йылдарҙа, ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә Башҡортостандың халыҡ мәғарифын ойоштороуға, мәктәптәрҙә уҡытыу-тәрбиә эшен яҡшыртыуға ҙур өлөш индерә.

## Вафат булғандар
*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1892 йыл

## Ваҡиғалар
*

## Тыуғандар
* Дәүләтшин Ғәббәс Йәғәфәр улы — күренекле башҡорт телсеһе.

## Вафат булғандар
*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
1900 йыл

## Ваҡиғалар

## Тыуғандар
* 16 февраль — Булат Ишемғол, башҡорт совет яҙыусыһы.
* 7 ноябрь — Әхмәров Ҡасим Закир улы, башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы (1963), профессор.

## Вафат булғандар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Аҡтамырсыҡ

**Аҡтамырсыҡ** (, ) — ҡыяҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты. Йәйелеүсе ер аҫты үренделәре булмаған күп йыллыҡ үлән. 

## Таралышы
Яҡынса 100 төрө билдәле, бөтә Ер шарында таралған. Башҡортостанда 6 төрө үҫә. 

Эт аҡтамырсығы республиканың бөтә биләмәһендә тиерлек урмандарҙа, себер аҡтамырсығы һирәкләп Башҡортостандың Урал аръяғында ташландыҡ ерҙәрҙә, урал аҡтамырсығы Бүздәк, Ҡырмыҫҡалы, Мәләүез, Саҡмағош һәм башҡа райондарҙың урманлы һәм ҡоро болондарында үҫә. Сүсле аҡтамырсыҡ Ишембай, Өфө, Туймазы райондары болондарында һәм аҡландарында, үҙгәреүсән аҡтамырсыҡ һирәкләп Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының таулы болондарында осрай.

## Ботаник яҙма
Һабағы төҙ, шыма, бейеклеге 80—150 см тиклем. Япрағының киңлеге 3—12 мм, ҡыяҡ, яҫы, яланғас йәки һирәк төклө. Башаҡтары 1—3‑әр урынлашҡан, ғәҙәттә ултырма, ҡыяҡлы башаҡтарға (емешле ваҡытта ҡойолмаусы күсәр м‑н) йыйылған 3—5 сәскәле. Июнь—июлдә сәскә ата. Емеше — бөртөксә, августа өлгөрә.

## Хужалыҡтағы әһәмиәте һәм ҡулланылышы
Юл буйында, кеше йәшәгән урындарҙа үҫеүсе ситтән килтерелгән яңы англия аҡтамырсығы мал аҙығы үҫемлеге булараҡ үҫтерелә.  Башҡортостанда сүсле һәм себер аҡтамырсығы үҫтерелә. 1000 орлоғоноң ауырлығы 2,3—3,5 г. Сүсле аҡтамырсыҡ тиҙ өлгөрөүсе, һыуыҡҡа, ҡоролоҡҡа, тупраҡтың татырланыуына сыҙамлы үҫемлек, сабылғандан һәм малдар ашағандан һуң яҡшы үҫә. Себер аҡтамырсығы — ҡоролоҡҡа һәм ҡышҡа сыҙамлы үҫемлек, уны үҫтереү өсөн эрозияланған тау битләүҙәре һәм татырлы тупраҡ яраҡлы.

## Төп элгәрҙәре
Йәшел мал аҙығы өсөн бер йыллыҡ үләндәр, ужым иген культуралары һәм пар баҫыуҙары.
Иртә яҙ сәселә. Орлоҡто сәсеү нормаһы (кг/га): рәт ысулы менән — 20—25, киң рәтләп — 16—18, үлән ҡатнашмаларында — 6—8; сәсеү тәрәнлеге 1,5—2,5 см.

### Составы һәм файҙаһы
Сүсле аҡтамырсыҡ уңдырышлылығы (ц/га): бесән — 35, орлоҡ — 3; себер аҡтамырсығы ярашлы рәүештә 38 һәм 4; 100 кг сүсле аҡтамырсыҡ бесәнендә 51,2 аҙыҡ берәмеге, 4,7 кг үҙләштерелеүсе протеин бар; себер аҡтамырсығы — ярашлы рәүештә 61,0 һәм 9,2. Сабынлыҡтар һәм көтөүлектәр булдырғанда ҡулланыла. Аҡтамырсыҡ яңы сорттарын сығарыу буйынса фәнни тикшеренеүҙәр 20 быуаттың 70‑се йылдарынан башлап Ауыл хужалығы институтында алып барыла (Ғ.Ҡ.Зарипова, Р.С.Йәнекәев һ.б.). Сүсле аҡтамырсыҡ бөтә ауыл хужалығы зоналарында, себер аҡтамырсығы урман һәм урман-дала райондарында үҫтерелә. Башҡортостан буйынса себер аҡтамырсығы Аласный, Бурятский, Северный һ.б. сорттары ҡулланылышҡа индерелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар

*
Баҙарғол Юнаев

**Баҙарғол Юнаев** (*Бәҙәрғол Юнаев*; ? — ?) — Иҫәт провинцияһы башҡорттарынан Уложенный комиссия депутаты. Крәҫтиәндәр һуғышында (1773—1775) ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёв генерал-фельдмаршалы.

## Биографияһы
Себер даруғаһы Бәкәтин улусы башҡорттарынан. Шул уҡ улустың сотнигы (1760), шулай уҡ даруғаның Бәкәтин, Һеңрән һәм Шуран улустары старшинаһы.

Комиссияға ислам динен тотоу иреклеге, башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғын һаҡлау, аҫаба башҡорттар менән тау заводы хужалары, казактар, мишәрҙәр, төрлө категориялы крәҫтиәндәр, яһаҡлы татарҙар һәм башҡалар араһында ерҙе файҙаланыу мәсьәләләрен көйләү, һалымдарҙы һәм йөкләмәләрҙе кәметеү, Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәт иткән өсөн эш хаҡы түләү, урындағы власть вәкилдәренең үҙ вазифаларынан артыҡ файҙаланыуҙары һәм башҡа тураһында наказ тәҡдим итә.

1773 йылдан аҙағында — 1774 йылға тиклем Урал аръяғында баш күтәреүселәр етәкселәренең береһе була. 1774 йылда ғинуар—мартында Силәбе баш күтәреүселәр үҙәге етәкселәренең береһе. Баҙарғол Юнай улы отряды Кәҫле заводы, Ҡыштым заводтары янындағы һуғыштарҙа, Силәбе ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. Апрель—майҙа Баҙарғол Юнай улы халыҡты Пугачёвтың төп ғәскәренә мобилизациялау менән шөғөлләнә. Йәй—көҙҙә Иҫәт провинцияһында баш күтәреүселәр етәкселәренең береһе. 1774 йылда декабрендә ҡулға алына, Силәбе төрмәһендә тотола (стенаға бығаулап ҡуйыла). 1778 йылдан Сенат указы менән хәрәкәттә ҡатнашҡаны өсөн депутатлыҡ исеменән мәхрүм ителә.

## Әҙәбиәт
* *Валеев Д. Ж.* Очерки истории общественной мысли Башкортостана. Уфа, 1995.

## Һылтанмалар
*
Марокко халҡы

**Марокко халҡы** — бөтәһе 33.8 млн кеше йәшәй. Илдә йәшәүселәрҙең 60 % — ғәрәп халҡы, 40 % — бербер халҡы.7 меңгә яҡын йәһүд халҡы бар.

**Йыллыҡ халыҡ үҫеше** — 1,5 % (2009 йыл).

**Тыуыу кимәле** —
20,96 яңы тыуған бала / 1000 кеше (2009 йыл)

**Үлеү кимәле** —
5,45 үлеү / 1000 кеше (2009 йыл)

Белем кимәле — 66 % ир-егеттәр, 40 % ҡатын-ҡыҙҙар (2004 йылғы халыҡ иҫәбе алыу буйынса).

## Марокко халҡы

## Һылтанмалар

* http://www.census.gov/ipc/www/idb/ranks.html
Пермь өйәҙе

**Пермь өйәҙе** — 1781 йылдан 1923 йылға тиклем Пермь наместниклығы һәм Пермь губернаһы составында ойошторола. 

Административ уҙәге — Пермь ҡалаһы. 

## Тарих
1781 йылда нигеҙләнгән. 1781 йылдаң Пермь наместниклығы составында ойошторола. Өйәҙгә Ҡазан губернаһы Пермь провинцияһының үҙәк өлөшө ингән. 1796 йылдаң алып Пермь губернаһы составында. 1923 йылда өйәҙ бөтөрөлә, уның территорияһы Урал өлкәһенең Пермь округына инә.

## География
Майҙаны — 27 268 км² (1897). Административ уҙәге — Пермь ҡалаһы. XIX быуат аҙағында төньяҡта — Пермь губернаһы Соликамск өйәҙе, көнсығышта — Верхотур өйәҙе, көньяҡта — Көңгөр һәм Уҫы өйәҙҙәре, көнбайышта Оханск өйәҙе менән сиктәш була. 

## Иҡтисад
Халҡы башлыса игенселек, һөнәрселек менән шөғөлләнә. XIX быуат аҙағында Йоҡ-Кама заводы, 39 тире иләү, 30 май һығыу, 6 таҡта ярыу, 5 суйын иретеү, 2 араҡы, 2 тимер етештереү заводтары һәм башҡа предприятиелар эшләй. Ҙур йәрминкәләр Архангел-Пашийский заводы ҡасаба, Ильинка, Үрге Чусовой Ҡаласығы ауылдарҙа үткәрелә. XIX быуат уртаһында Сулман йылға буйлап пароход бәйләнеше асыла. Пермь тимер юлы участкалары — Пермь—Екатеринбург (1878), Пермь—Котлас (1899), Пермь—Көңгөр—Екатеринбург (1909) һәм башҡалар — һалына. Пермь өйәҙе 50 сиркәү, 8 мәсет иҫәпләнә (1870).

## Халҡы
Халҡы 1795 йылда — 82 400 кеше, 1870 йылда — 152 714 (шул иҫәптән башҡорттар 2168), 1897 йылда — 272 967 (башҡорттар — 3 677, татарҙар — 6 982, урыҫтар — 259177 һәм башҡалар). XIX быуат аҙағында өйәҙҙә 243 614 крәҫтиән, 18 655 мещан, 5 942 дворян, 787 сауҙагәр иҫәпләнә; мосолмандар — 10608, православие динендәгеләр — 259 949 (шул иҫәптән 19 761 старообрядсы), католиктар — 1024, йәһүдтәр — 1003 һәм башҡалар. Идара итеүҙең кантон системаһы индерелгәс, Пермь өйәҙе территорияһында 1‑се башҡорт кантоны ойошторола. 1869 йылда өйәҙҙә 1667 торама пункт була. 1874 йылда 3 станға, 43 улусҡа бүленгән. XIX быуат аҙағында башҡорттарҙың төп өлөшө Башҡорт Ҡолтайы, Ҡуян ауылдарында йәшәй.

## Административ-территориаль бүленеше
1913 йылда Пермь өйәҙе составында 44 улус иҫәпләнә:

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Пермская губерния: список населённых мест по сведениям 1869 года. СПб., 1875;  
* Первая всеобщая перепись населения Российской империи, 1897 год. Т.31. Пермская губерния. СПб., 1904.

## Һылтанмалар
*
Ялтыр

**Ялтыр** () — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы башҡорт ауылы, Яратҡол ауыл биләмәһенә керә. 

## Географик урынлашыуы
* Район үҙәгенә тиклем (Арғаяш): 50 км
* Ауыл биләмәһе үҙәгенә тиклем (Яратҡол): 7 км.

## Тарихы
Ауыл Ялтыр Таймасов исемен йөрөтә. Ялтыр Таймасов — башҡорт тарханы, Ҡара-Табын улусы старшинаһы, Таймаҫ Шәһимовтың улы.

Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонына ҡарай. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Мөхәмәтҡолой улусы составында була. 

Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.

## Халҡы
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 198 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 102 ир-ат һәм 96 ҡатын-ҡыҙ.

2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (99 %) йәшәй.

## Билдәле шәхестәре
* Шәһимов Фазылйән Закир улы (1933—1994) — металлург, техник-электромеханик. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). РСФСР-ҙың почетлы металлургы (1965).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Крутолапова

**Крутолапова** () — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл, Яратҡол ауыл биләмәһенә керә.

## Халыҡ һаны
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 56 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 28 ир-ат һәм 28 ҡатын-ҡыҙ. 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауыл халҡының күпселеген башҡорттар (63 %) тәшкил итә, урыҫтар 24 %, татарҙар — 13 %.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Биҡҡол (Арғаяш районы)

**Биҡҡол** () — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы башҡорт ауылы, Яратҡол ауыл биләмәһенә керә. 

## Халыҡ һаны
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 258 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 135 ир-ат һәм 123 ҡатын-ҡыҙ.

2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (97 %) йәшәй.

## Ауыл инфраструктураһы
Ауылда фельдшер-акушер пункты, китапхана бар 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Ҡалмыҡ Республикаһы

**Ҡалмыҡ Респу́бликаһы**, **Ҡалмығстан** — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Көньяҡ федераль округына ҡарай.

Республиканың сиктәштәре:
* Көньяҡта — Дағыстан республикаһы
* Көньяҡ-көнбайышта — Ставрополь крайы
* Көнбайышта — Ростов өлкәһе
* Төньяҡ-көнбайышта Волгоград өлкәһе
* Көнсығышта — Әстрәхән өлкәһе.

## География

### Географик урыны
Ҡалмыҡ Респу́бликаһы, Рәсәйҙең көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан. Элиста ҡалаһы Мәскәүҙән 1343 саҡрым (1267 км) йыраҡта урынлашҡан.

Республика территорияһы оҙонға — төньяҡтан көньяҡҡа 485 саҡрым (458 км) һәм көнбайыштан көнсығышҡа 448 саҡрым (423 км).

Регион сүл, ярымсүл, далалы зонала урынлашҡан.

## Ҡалмыҡ республикаһының тарихы

## Халыҡ

Халыҡ һаны — 280 581 кеше (2015). Халыҡ тығыҙлығы — 3,75 кеше/км² (2015). Ҡала халҡы — 130 700 кеше (2015).

Халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡала һәм ауыл халҡы өлөшө:


ImageSize = width:600 height:300
PlotArea = left:50 right:60 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:350
ScaleMajor = unit:year increment:50 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1926 color:yellow width:1 
   from:0 till:142 width:15  text:141&nbsp;594 textcolor:red fontsize:9px
  bar:1926 color:orange width:1 
   from:0 till:0 width:15  text:нет(0 %) textcolor:green fontsize:8px
  bar:1939 color:yellow width:1 
   from:0 till:221 width:15  text:220&nbsp;684 textcolor:red fontsize:9px
  bar:1939 color:orange width:1 
   from:0 till:35 width:15  text:35020(16 %) textcolor:green fontsize:8px
  bar:1959 color:yellow width:1 
   from:0 till:185 width:15  text:184&nbsp;857 textcolor:red fontsize:9px
  bar:1959 color:orange width:1 
   from:0 till:39 width:15  text:38616(21 %) textcolor:green fontsize:8px
  bar:1970 color:yellow width:1 
   from:0 till:268 width:15  text:267&nbsp;993 textcolor:red fontsize:9px
  bar:1970 color:orange width:1 
   from:0 till:92 width:15  text:91710(34%) textcolor:green fontsize:8px
  bar:1979 color:yellow width:1 
   from:0 till:294 width:15  text:293&nbsp;528 textcolor:red fontsize:9px
  bar:1979 color:orange width:1 
   from:0 till:119 width:15  text:119031(41%) textcolor:green fontsize:8px
  bar:1989 color:yellow width:1 
   from:0 till:323 width:15  text:322&nbsp;589 textcolor:red fontsize:9px
  bar:1989 color:orange width:1 
   from:0 till:148 width:15  text:147585(46%) textcolor:green fontsize:8px
  bar:2002 color:yellow width:1 
   from:0 till:292 width:15  text:292&nbsp;410 textcolor:red fontsize:9px
  bar:2002 color:orange width:1 
   from:0 till:130 width:15  text:129539(44%) textcolor:green fontsize:8px
  bar:2010 color:yellow width:1 
   from:0 till:289 width:15  text:289&nbsp;481 textcolor:red fontsize:9px
  bar:2010 color:orange width:1 
   from:0 till:128 width:15  text:127637(44%) textcolor:green fontsize:8px


; Милләт буйынса бүленеш

### Торамалар (йәшәү пункттары)

Ҡалалар — Элиста, Лагань һәм Бәшиңтә. Бөтәһе 262 торама бар, уларҙың икәүһендә халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре (2010) буйынса кеше йәшәмәй.