open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пинега (Ленинград өлкәһе)

**Пинега** — Ленинград өлкәһе Тихвин районы Горский ауыл биләмәһендәге ауыл.

## Исеме
Исеме — юлды ҡыҫҡартыусы йылға. Балтик буйы-фин сифаты *pieni* «бәләкәй, ҡыҫҡа» һүҙенә ҡарай, һүҙ бәләкәй генә га- суффиксы ярҙамында барлыҡҡа килгән, ул балтик яны-фин детерминантының рудименты *-jogi* «йылға».

## Тарих
*Пнева ауылы* А. М. Вильбрехттың 1792 йылғы Новгород наместниклығының картаһында телгә алына.

Ауыл булараҡ *Пинега* Ф. Ф. Шуберттың 1844 йылдағы Рәсәй көнбайышының махсус картаһында күрһәтелгән.

XIX быуаттың аҙағында Пинега ауылы Новинский улусына ҡараған, ХХ быуат башында — Новгород губернаһының Тихвин өйәҙе Новинский улусының 1-се земство участкаһына ҡарай

1933 йылда мәғлүмәттәре буйынса *Пинега* Городокский ауыл советы составына инә.

1966 һәм 1973 йылдарҙың мәғлүмәттәре буйынса *Пинега* Городокский ауыл советы составына инә, Пяхта — ауылдың административ үҙәге була.

1990 йыл мәғлүмәттәре буйынса *Пинега* Горский ауыл советы составына инә.

1997 йылда Горский улусының *Пинега* ауылында барлығы 2 кеше йәшәй, 2002 йылда — 4 кеше (урыҫтар — 50 %, сыуаштар — 50 %).

2007 йылда *Пинега* Горский ЯҘЫУСЫЛАР 3 кеше йәшәһә, 2010 йылда — 6.

## Географияһы
Пинега райондың көнбайышында (Кайвакса — Саньково)  автомобиль юлдарының көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан.

Административ үҙәкә тиклем ауылдан ара — 18 км.

Яҡындағы тимер юл станцияһы Тихвинға тиклем — 42 км.

Ауыл Паша йылғаһының уң яҡ ярында, уның Пинегаға ҡушылған ерендә урынлашҡан.

## Демография

ImageSize = width:330 height:300
PlotArea = left:30 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
 id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:65
ScaleMajor = unit:year increment:30 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
 bar:1879 color:gray1 width:1 
  from:0 till:39 width:15 text:39 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1910 color:gray1 width:1 
  from:0 till:65 width:15 text:65 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1997 color:gray1 width:1 
  from:0 till:2 width:15 text:2 textcolor:red fontsize:8px
 bar:2002 color:gray1 width:1 
  from:0 till:4 width:15 text:4 textcolor:red fontsize:8px
 bar:2007 color:gray1 width:1 
  from:0 till:3 width:15 text:3 textcolor:red fontsize:8px
 bar:2010 color:gray1 width:1 
  from:0 till:6 width:15 text:6 textcolor:red fontsize:8px
 bar:2017 color:gray1 width:1 
  from:0 till:2 width:15 text:2 textcolor:red fontsize:8px


## Урам
*Вознесенский*.

## Иҫкәрмәләр
Волкенштейндың килем йорто

**Л. Ф. Волкенштейндың килем йорто ** — Дондағы Ростовтың Станислав урамы һәм Гәзит тыҡрығы мөйөшөндә урынлашҡан бина. Төбәк әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы.

## Тарихы һәм тасуирламаһы

Гәзит тыҡрығы яғынан йортта элекке хужаһы тураһында һөйләгән геральдик ҡалҡанды күрергә мөмкин. . Лев Филиппович (Исаак-Лейб Фишелевич) Волькенштейн (1858—1935) — Ростовта популяр адвокат, театр һөйөүсе һәм водевилдәр авторы, ҡустыһы —  «Рәсәй тимер юлдары йәмғиәте» директоры, присяжныйҙар вәкиле  Михаил Филиппович (Моисей Фишелевич йәки Фалькович) Волькенштейн (1859—1934) кеүек А.П. Чеховтың гимнзия буйынса иптәше, шулай уҡ публицистар  Ф. А. Волькенштейн һәм О. А. Волькенштейндарҙың, шағир . М. Волькенштейндың,  рәссам М. В. Добужинскийҙың һәм бухгалтер О. И. Волькенштейндың ағаһы булған. 

Ике гимназисты уртаҡ мауығыуҙар — театр бәйләй. Береһе драматург, икенсеһе  1890 йылда Ростовта билдәле присяжны вәкиле, эшҡыуар Файн менән бергә ҡалала Асмолов театрының милектәше  була.


Волкенштейн   1890 йылда һатып алған бина бер ҡатлы була.  Классик ремонттан һуң, уны  классик   декор менән биҙәй. Ә көнсығыш стенаһыда  арыҫландар  менән  геральдик ҡалҡан барлыҡҡа килә. Лев Филиппович  Волкенштейн  йортта ҡатыны Софья Ефремовна (?-1940), ике ҡыҙы (Ольга һәм Алиса) һәм кескәй улы (һуңынан Парижа адвокат Юрий Волькенштейн, 1892—?) менән йәшәй.

1930 йылда бинаға  ике ҡат өҫтәлеп төҙөлә.  1943 йылдың авгусынван уны Аҙау-Дон пароходсылығы биләй, ә һуңынан  йорт тағы  орлаҡ бинаһы була.

Йорттоң йәшәүселәре һуғышҡа тиклем йәшәгән күршеләренән был йортҡа А.П. Чехов килеп йөрөгәне тураһында ишетәләр. Ә йорт хужаһының яҙмышы хаҡында уларға бер нәмә лә   билдәле булмай. Был һорауға яуап   «Онотолмаған ҡәберҙәр. Рәсәй сит иле. 1917—1997 йыл» тигән китапта Лев Волкенштейндың .   Парижда  1935 йылдың 20 майында  вафат булыуы тураһында әйтелә. Эмиграцияла булған сағында ул «Иллюстрациялы Рәсәй» журналында хеҙмәттәшлек итә, уның  биттәрендә Чехов тураһында хәтирәләр баҫылып сыға. Лев Волкенштейндың портреты   «Приазовский край»  гәзитенең 25-йыллығына арналған  номерында  күренеп ҡала. Лев Филиппович редакция  юрисы булып иҫәпләнгән.

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт

* 
* 
* 
* 
* 
*
Мыльцындың килем йорто

**Мыльцын килем йорто**, шулай уҡ *Мыльциндың килем йорто* — XIX быуат граждандар архитектураһы ҡомартҡыһы һәм Дондағы Ростов ҡалаһында урынлашҡан мәҙәни мираҫ объекты.

## Тарихы
Мәҙәни мираҫ объекты исемлегендәге йорттоң хужаһы — Федор Иванович Мыльцин. Ул иген менән сауҙа итә һәм банк эштәре менән шөғөлләнә. Федор Мыльцин 30 йыл дауамында ҡала йәмәғәт банкында эшләй, күп өлөшөндә директор вазифаһын биләй. Дондағы Ростов ҡалаһында почетлы гражданы исемен йөрөтә һәм шәфҡәтлелек менән шөғөлләнә. 1913 йылда Мыльциндың аҡсаларҙы туҙҙырыуҙа ҡатнашлығы тураһында мәғлүмәт була, шуның менән бәйле ул банк директоры булыуҙан туҡтай.

Уның йорто — архитектура ҡомартҡыһы, XIX быуат аҙағында төҙөлә. Мыльцын йорто ҡала тарихи өлөшөнөң үҙәге тип йөрөтөлә, ул тирә-яҡ төҙөлөштәрҙең барлыҡҡа килеүенә ҙур йоғонто яһай. У здания местная категория охраны.
Бина алдында урындағы һаҡлау категорияһы. 2001 йылдың 9 ғинуарында сыҡҡан «Урындағы әһәмиәткә эйә булған Мыльцын килем йортоноң территорияһын һәм һаҡлау зонаһын билдәләү» тураһында 2-се һанлы ҡарар менән мәҙәни мираҫ объектының сиктәре һәм һаҡлау зонаһы билдәләнә Дондағы Ростов ҡалаһының мөлкәт-ер мөнәсәбәттәре департаменты 2010 йылдың 12 мартында «Мыльцын килем йортон» муниципалләштереүгә ҡағылған 834-се ҡарар ҡабул итә.
Мыльцын йортоноң подвал биналарын реконструкциялағанда ер аҫтына китеүсе күп кимәлле подвалдар табылған. Улар Дондағы Ростовтың үҙәгендәге ер аҫты ҡыуышлыҡтарының өлөшө булыуы мөмкин

## Тасуирламаһы
Архитектура стиле Дондағы Ростовта 1917 йылғы революцияға тиклем төҙөлгән айырым йорттарға хас. Беренсе ҡатында сауҙа йорттары урынлашҡан. Йорт эклектиканың неоклассик йүнәлештәге элементтары менән биҙәлгән.
Файл:Apartment house of F. I. Myltsyn.png|2012 йылда Мыльцындың килем йорто   
Файл:Apartment house of F. I. Myltsyn2.png|Мыльцындың килем йортоноң фасады 
Файл:Внутренний двор.JPG|Эске ихатаһы торошо
Файл:Доходный дом Мыльцына - вид с пр. Семашко.JPG|Килем йортоноң икенсе ҡаты
Файл:Стена здания по ул. Обороны.JPG|Йорт диуары
Файл:Фасад здания по пр-т. Семашко.JPG|Бинаның фасады


## Иҫкәрмәләр
Йылғасылар дауаханыһы (Таганрог)

**Йылғасылар дауаханаһы** — Таганрогта бер бинаға берләштерелгән боронғо айырым йорттар  (Грек урамы, 41-се, 43-сө йорттар).

## Йорт тарихы
Ике ҡатлы йорттар  XIX быуат аҙағында төҙөлгән. XIX быуат башында был биналар урынында ҙур баҡса булған, уның хужаһы булып сәнғәттәр академияһы ректоры, Округ суды рәйесе скульптор Иван Петрович Мартостың ир туғаны Федор Мартос торған.   

Был йорттарҙың хужалары һәм йәшәүселәре билдәле. Йорт беренсе тапҡыр  1880  йылдарҙа телгә алына. Шул  ваҡытта йорттоң хужаһы статский советниктың тол ҡатыны  Александра Даниловна Гирс була.  Уның ире,  1825 йылда Таганрог ҡалаһында  төҙөлөш комитеты ағзаһы була.

1899 йылда   йортҡа өс кеше  хужа була: Александра Даниловна  Гирс, Рындина (уның улы, отставкалағы генерал-майор  1909 йылда бүҫерҙән вафат була) һәм коллеж советнигының тол ҡатыны Обыденная Екатерина Петровна була. Александра Даниловна һәм Екатерина Петровна  89 һәм 90 йәштәрендә вафат була. Егреме көн айырма менән улар  1891 йылдың  20 ноябрендә  вафат була. 

XIX быуат аҙағында йортто сауҙагәр Дмитрий Егорович Мануси һатып ала.  1910 йылда бина Сотников Яков Васильевичҡа күсә. Сотниковтың   вафатынан һуң  1916 йылдың 23 сентябрендә, йорт васыятнәмә буйынса вариҫтарына ҡала.  Улар йортҡа  1925 йылда тиклем хужа була. Яков Васильевичтың ҡатыны Любовь Адреевна   1914 йылда 64 йәшендә тиф йоҡтороп вафат була. Йорттоң бер өлөшөндә рус теле уҡытыусыһы Мария Васильевна Григорьева фатирҙа йәшәй.   

43-сө һанлы йорт XIX быуат аҙағынан казак ҡатын-ҡыҙы Абрамова Ольга Ивановнаға  ҡарай, һуңынан уны Таганрог мещаны Катков  Николай Александрович һатып ала. Уның йортонда Таганрог округының Округ идаралығы начальнигы ярҙамсыһы   Вениамин Алексеевич Пронин фатирҙа йәшәй 

Әлеге ваҡытта 41 һәм 43-сө йорттарҙа һыу транспорты һәм балыҡ сәнәғәте эшселәрен хеҙмәтләндереүсе йылғасыларҙың порт дауаханаһы урынлашҡан. Дауахана 1934 йылда  асыла. 1976 йылда дауахананың поликлиникаһы өсөн Гарибальди тыҡрығында бина төҙөлгән.

## Архитектура үҙенсәлектәре
41, 43-сө йорттар төрлө кимәлдә төҙөлгән, был урындың  һарҡыу булыуы менән аңлатыла. Ике бинаның да төп подъезы төкәтмәлә урынлашҡан, төп ишеге өҫтөндә семәрле рәшәткә менән балкон яһалған. Ҡат араларында кәрнизе бар. 43-сө йорттоң икенсе ҡаттағы тәҙрәләре  бөҙрә таш менән,  ситке һул тәҙрә өҫтөндә өс мөйөшлө фронтон менән биҙәлгән. 41-се йорттоң икенсе ҡаттағы тәҙрәләре тура мөйөшлө сандриктар менән биҙәлгән.  

Грек урамы һәм Некрасов тыҡрығы киҫелешендәге 43-сө йорттоң мөйөшөн киҫеп алалар, беренсе ҡат тәҙрәләрен көпләйҙәр.   

## Әҙәбиәт
Гаврюшкин О. П. По старой Греческой... (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — .

## Һылтанмалар

* Таганрог. Греческая улица, дома 41 и 43 

## Иҫкәрмәләр
Мирабель Һарайы

**Мирабель Һарайы** () — Зальцбург ҡалаһының архитектура ҡомартҡыһы, үҙенең баҡсаһы арҡаһында ҡаланың иң билдәле иҫтәлекле урындары иҫәбенә инә.

Һарай, һарай яны баҡсаһы һәм уратып алған төҙөлөш ҡаралтылары ЮНЕСКО-ның һаҡлауы аҫтындағы архитектура ҡомартҡыларына ҡарай.

## Тарихы
Һарай 1606 йылда епископ Вольф Дитрих фон Ратенау тарафынан һөйгәне Соломия Альт өсөн төҙөлә һәм тәүҙә Альтенау Һарайы тип атала. 1612 йылда епископ ҡулға алынғандан һуң уның энеһе һәм һарайҙың яңы хужаһы Маркус Ситтикус фон Хохенемс ағайының һөйәркәһен һәм уның 15 балаһын һарайҙан ҡыуып сығаралар. Бер нәмә лә унан алдағы хужаның хурлығын иҫкә төшөрөп тормаһын өсөн, Маркус Ситтикус һарайҙың исемен үҙгәртә, һарайҙы Мирабель тип атай, был һүҙ итальян теленән тәржемә иткәндә «бик матур» ( 'изумительный' һәм  'матур') тигәнде аңлата.

Һарай күп тапҡыр яңынан төҙөлә һәм 1727 йылда һуңғы күренешен ала. Баштағы төҙөлөштән тик подвалдағы бүлмәнең көньяҡ-көнсығыш ҡабырғаһының өлөшө генә ҡала.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* История Дворца Мирабель на официальной странице города Зальцбурга
Энс (йылға)

**Энс** () — Үҙәк Европалағы йылға, Дунайҙың уң ҡушылдығы. Йылғаның оҙонлоғо 320 км. Йылғаның тамағы районында һыуҙың уртаса тотонолоуы 210 м³/сек тәшкил итә.

Энс йылғаһының башы Түбән Тауэрн тауҙарында, Австрия федераль ерҙәре Зальцбург биләмәһендә урынлашҡан. Артабан йылға төньяҡ-көнсығыш йүнәлештә Штирия биләмәһе буйынса Көнсығыш Альп тауҙар теҙмәләре араһындағы үҙәнлектән ағып үтә.

Штайрҙан төньяҡта Энс йылғаһы Үрге һәм Түбәнге Австрия араһында сик барлыҡҡа килтерә, улар урта быуаттарҙа «*Энстан юғары* *Австрия*» һәм «*Энс*тан *түбән Австрия*» булараҡ билдәле булғандар. Энс йылғаһы Маутхаузен һәм Энс ҡалалары янында Дунай йылғаһына ҡушыла.
Энс йылғаһы үҙәне буйлап Гезойзе милли паркы (Штирия ере, Австрия) урынлашҡан. Дөйөм алғанда парк йылға үҙәненең 110 километрын биләй.
Энс йылғаһы ярында Энс ҡалаһы - Австрияның боронғо ҡалаһы урынлашҡан.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 

## Фотогалерея

Файл:Ennsradweg bei Radstadt.jpg|Радштадт эргәһендә Энстың үрге ағымы 
Файл:Ennstal.jpg|Энс Штирияла
Файл:Enns in Steyr.jpg|Энс Штайрҙа
Ҡаҙағстандың дипломатик миссиялары исемлеге

**Ҡаҙағстандың дипломатик миссиялары исемлеге** — ( - Ҡаҙағстандың тәү сиратта БДБ-ла,  Европаның һәм Азияның төрлө илдәрендә эшләп килгән дипломатик миссиялары исемлеге.

## Европа
*  Австрия, Вена (илселек)
*  Әзербайжан, Баҡы (илселек)
*  Әрмәнстан, Ереван(илселек)
*  Белоруссия, Минск (илселек)
*  Бельгия, Брюссель (илселек)
*  Болгария, София (илселек)
*  Хорватия, Загреб (консуллыҡ)
*  Чехия, Прага (илселек)
*  Франция, Париж (илселек)
*  Германия, Берлин (илселек)
** Майндағы Франкфурт (генераль консуллыҡ)
** Ганновер (консуллыҡ)
** Мюнхен (консуллыҡ)
*  Греция, Афина (илселек)
*  Венгрия, Будапешт (илселек)
*  Италия, Рим (илселек)
*  Латвия, Рига (консуллыҡ)
*  Литва, Вильнюс (илселек)
*  Молдова, Кишинёв (илселек)
*  Нидерланд, Гаага (илселек)
*  Норвегия, Осло (илселек)
*  Польша, Варшава (илселек)
*  Румыния, Бухарест (илселек)
*  Рәсәй, Мәскәү (илселек)
** Санкт-Петербург (генераль консуллыҡ)
** Әстерхан (консуллыҡ)
** Омск (консуллыҡ)
*  Словакия, Братислава (консуллыҡ)
*  Испания, Мадрид (илселек)
*  Швейцария, Берн (илселек)
*  Украина, Киев (илселек)
*  Бөйөк Британия, Лондон (илселек)
** Абердин (консуллыҡ)

## Америка
*  Бразилия, Бразилиа (илселек)
*  Канада, Оттава (илселек)
** Торонто (консуллыҡ)
*  Куба, Гавана (консуллыҡ)
* , Мексика, Мехико (илселек)
*  АҠШ, Вашингтон (илселек)

## Африка
*  Мысыр, Ҡаһирә (илселек)
*  Ливия, Триполи (илселек)
* Эфиопия, Аддис-Абеба (илселек)
* ЮАР, Претория (илселек)

## Яҡын һәм Урта Көнсығыш
*  Грузия, Тбилиси (илселек)
*  Иран, Тегеран (илселек)
** Мешхед (консуллыҡ)
*  Израиль, Тель-Авив (илселек)
*  Иордания, Амман (илселек)
*  Ливан, Бейрут (илселек)
*  Катар, Доха (илселек)
*  Сәғүд Ғәрәбстаны,  Әр-Рияд (илселек)
*  Төркиә, Анкара (илселек)
** Истанбул (консуллыҡ)
*  Оман, Маскат (илселек)
*  БҒӘ, Әбү-Дәби (илселек)
** Дубай (консуллыҡ)

## Азия
*  Афғанстан, Ҡабул (илселек)
*  Ҡытай, Пекин (илселек)
** Гонконг (генераль консуллыҡ)
** Шанхай (генеральное консуллыҡ)
*  Һиндостан, Нью-Дели (илселек)
*  Япония, Токио (илселек)
*  Көньяҡ Корея, Сеул (илселек)
*  Ҡырғыҙстан, Бишкәк (илселек)
*  Малайзия, Куала-Лумпур (илселек)
*  Монголия, Улан-Батор (илселек)
*  Оман, Маскат(илселек)
*  Пакистан, Исламабад(илселек)
*  Сингапур (илселек)
*  Таиланд, Бангкок (илселек)
*  Тажикстан, Дүшәнбе (илселек)
*  Төркмәнстан, Ашхабад (илселек)
*  Үзбәкстан, Ташкент (илселек)

## Халыҡ-ара ойошмалар
* Женева (БМО ҡарамағындағы учреждениеларҙа даими вәкиллек  ) 
* Нью-Йорк (БМО эргәһендә даими вәкиллек) 
* Париж (ЮНЕСКО эргәһендә даими вәкиллек)
Бер манат

**Бер манат** - (), (, ) — әзербайжан манаты һәм Төркмәнстан манаты банкноталары һәм тимер аҡсаларының номиналы.

### Әйләнештән сыҡҡандары

### Әйләнештәгеләр

## Тимер аҡсалар

### Стандарт тәңкәләр
1 манатлыҡ тимер аҡсалар Төркмәнстанда 2010 йылдан сығарылған .

### Әзербайжандың иҫтәлекле тәңкәләре
Тәңкәләр  баҡыр-никель иретмәһенән   Бөйөк Британия Король аҡса һуғыу йортонда һуғылған, индивидуаль блистер ҡапта сығарылған. Оҡшаш дизайнлы, әммә башҡа номиналдағылар көмөштән һәм алтындан сығарылған.

**Аверс**: герб һәм дәүләт атамаһы, 8 мөйөшлө йондоҙ һәм һилалдан (ярымай) торған орнамент һәм  номинал.

**Реверс**: ярашлы спорт төрө күренеше ,   һәм  тигән яҙмалар — «Баҡы 2015 Беренсе Европа уйындары».

**Номиналы**: 1 манат. **Массаһы**: 28,28 г. **Диаметры**: 38,61 мм. **Тиражы**: 1000 дана.

### Төркмәнстандың иҫтәлекле тәңкәләре

## Иҫкәрмәләр
Ляньюньган

**Ляньюньган** ( , «Дунси**лянь** утрауы һәм **Юнь**тай тауы эргәһендәге порт(**ган**)») — ҠХР-ҙың Цзянсу провинцияһындағы ҡала округы.

## Географияһы һәм иҡтисады
Ляньюньган ҡала округы ҠХР-ҙың көнсығыш өлөшөндә, Цзянсу провинцияһының төньяҡ-көнсығышында, Һары диңгеҙ ярында урынлашҡан. Ляньюньган ҡала округының майҙаны — 7,446 кв. км. Халыҡ һаны — 4 688 100 кеше (2004 йыл аҙағына).

Ляньюньган ҡала округы иҡтисады округ территорияһында урынлашҡан ҙур мәғдән ятҡылыҡтарын эшкәртеүгә нигеҙләнә. Ляньюньган территорияһында шулай уҡ Тяньвань атом электр станцияһы бар.

2020 йылға Ебәк юлын тергеҙеү — Рәсәй-Ҡаҙағстан-Ҡытай автомагистрален төҙөү планлаштырыла, ул Ляньюньганды Санкт-Петербург менән бәйләйәсәк.

## Административ-территориаль бүленеше
Ляньюньган ҡала округы 2 районға һәм 3 өйәҙгә бүленә.

## Туғанлашҡан ҡалалар
*  Сакаи
*  Сага
*  Грейт Джелонг
*  Мокпхо
*  Иҙел
*  Нейпир

## Иҫкәрмәләр
Нючёпинг

**Нючёпинг** () — Швеция ҡалаһы, Балтик диңгеҙе ярында урынлашҡан, Сёдерманланд лены һәм шул исемдәге коммунаның үҙәге.

## Тарихы
XVI быуатта король Карл Туғыҙынсының резиденцияһы була. 1390, 1665, 1719, 1719 йылда 1825 ййылдарҙа ҙур янғындарға дусар була. 1719 йылда ул урыҫ ғәскәрҙәре тарафынан тулыһынса тиерлек ҡыйратыла.

## Иҫтәлекле урындары
Төп иҫтәлекле урыны — Нючепинг ҡәлғәһе, ул XII быуат аҙағында төҙөлә башлай.

## Транспорты
Нючепинг аша Европа E04 маршруты үтә.

Ҡаланан төньяҡ-көнбайышҡа табан 7 километрҙа Стокгольм-Скавста аэропорты — пассажирҙар әйләнеше буйынса Швецияла өсөнсө урынды биләй.

## Туғанлашҡан ҡалалар
*  Выборг (Рәсәй)

## Шулай уҡ ҡара
* Нючепингский замок

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Ҙур совет энциклопедияһы : [30. т. / гл. ред. а. м. Прохоров. — 3-изд. — М. : советская энциклопедия, 1969—1978.
Нагорск

**Нагорск** — ҡала тибындағы ҡасаба. Рәсәй Федерацияһының Киров өлкәһе Нагорский раонының Нагорск ауыл биләмәһе.

## Географияһы
Нагорск ҡасабаһы Киров ҡалаһынан 130 км төньяҡ-көнсығышҡа табан, Киров өлкәһенең Кобра йылғаһының Вятка йылғаһына ҡушылған ерендә урынлашҡан. Нагорск ҡасабаһы диңгеҙ кимәленән 160 метр бейеклектә тора.

## Тарих
Нагорск тораҡ пункты 1595 йылда нигеҙ һалынған. Ҡала тибындағы ҡасаба статусын уға 1965 йылда бирu`yl`h.

2006 йылдың 1 ғинуарынан алып Нагорск ҡасабаһында Киров өлкәһенең 2004 йылдың 7 декабрендәге № 284-ЗО Законы буйынса Нагорск ҡала муниципаль берәмеге барлыҡҡа килә.

## Халыҡ
2108 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Нагорск ҡасабаһында 4406 кеше йәшәй. Ҡасаба башлығы — Исупов Сергей Ювенальевич.

## Иҫкәрмәләр


## Сығанағы
*
Пазарджик

**Пазарджик** (тиклем 1934 йылда — **Татар Пазарджик**) — Болгарияның көньяғындағы ҡала, Үрге Фракия уйһыулығының үҙәк өлөшөндә, Родопи тауҙарынан төньяҡтараҡ, Марица йылғаһы буйында, Софиянан 110 км алыҫлыҡта , ҙурлығы буйынса илдә икенсе урында булған Пловдивтан 36 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Пазарджикка1485 йылда нигеҙ һалынған. Осло башлы 20 мәсет манараһы ҡаланың борондан ҡалған йөҙөн билдәләй Бөгөнгө көндә ҡалала ике мәсет кенә һаҡланған — Эскиджамия (1540) һәм Куршумджамия (1667) мәсеттәре.

## Сәйәси хәл
Туғанлашҡан ҡалалары — Ставрополь (Ставрополь крайы)

## Билдәле кешеләр
* Величков, Константин (1855—1907) — болгар яҙыусыһы, шағир, ижтимағи-сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре, рәссам.
* Георги Георгиев (1976) — дзюдоист спортсы. 2004 йыл олимпия уйындарының бронза призеры (Афина).
* Джуджев, Стоянок (1902—1997) — болгар музыка белгесе һәм фольклорсыһы.
* Муравиев, Константин (1893—1965) — Болгарияның премьер-министры (1944).
* Траянов, Теодор (1882—1945) — болгар шағиры. Пазарджиктың почетлы гражданы.
* Фурнаджиев, Никола (1903—1968) — болгар шағиры.
* Ваня (1977) — болгар поп-фолк-йырсыһы

## Галереяһы

Pazardzhik 002.JPG|Иҫке йорт
Pazardzhik 032.JPG|Ҡала урамдары
Pazardzhik Stanislav Dospevski House.jpg|Станислав Доспевскийҙың йорто


## Һылтанмалар
* Община Пазарджик
* Городской портал
* Статистика населения
Гастайнерталь

**Гастайнерталь** (, шулай уҡ *Tal Gasteiner*) — Австрияла Зальцбург федераль ерҙәге үҙән. Минераль сығанаҡтары, шулай уҡ һыу һәм тау курорттары менән билдәле, уларҙың иң киң танылғандары — Бадгастайн, Бад-Хофгастайн һәм Дорфгастайн.

## Геология
Гастайнерталь үҙәне Юғары Тауэрн тауҙары араһында урынлашҡан. Был урындар өсөн гнейстарҙың булыуы хас. Шулай уҡ бик күп миҡдарҙа кварциттар, һәүерташтар һәм доломиттар бар.

## Тарихы
Гастайнерталь үҙәнен беренсе башлап уның минераль сығанаҡтарына иғтибар иткән боронғо римляндар яҡынса 2 мең йыл элек үҙләштерә башлағандар. Был районда йәшәгән кельт ҡәбиләләре бында алтын сығарғандар, был уларға бер нисә быуат дауамында иҡтисади муллыҡ һәм әүҙем сауҙа итеү мөмкинлеген тәьмин итә.

963 йылда документаль сығанаҡтарҙа «Гастуна» атамаһы барлыҡҡа килә. «Гастайнерталь» атамаһы беренсе тапҡыр 1203 йылда ғына телгә алына. 1218 йылда был биләмә Бавария герцоглығы составына инә, әммә 1297 йылда Зальцбург епископлығына тапшырыла.

XVI быуаттарҙа был урындар һыу сығанаҡтары арҡаһында яңы популярлыҡ алалар. Был ваҡытҡа инде алтын запасы бөтә, шулай уҡ чума эпидемияһы тарала; былар бөтәһе бергә үҙәнде ташландыҡ хәлгә килтерә, ләкин минераль һыуҙарға ҡарата ҡыҙыҡһыныуҙың артыуы был урындарҙың яңынан тергеҙелеүенә булышлыҡ итә.

XX быуат башында был яҡтарға тимер юл үткәрелә, был төбәктең артабанғы үҫешенә булышлыҡ итә. XX быуаттың икенсе яртыһында күтәргестәр төҙөлә; хәҙер Гастайн үҙәне минераль сығанаҡтары арҡаһында ғына түгел, ә саңғы һәм тау туризмына бәйле лә үҫешә.

Һыу инеү урындары һәм һыу сығанаҡтары быуаттар дауамында Европаның билдәле кешеләре, юғары ҡатлам һәм хаҡимлыҡ итеүселәр династияһы вәкилдәре араһында ҙур популярлыҡ менән файҙалана. Бында төрлө ваҡыттарҙа Фридрих III, Отто фон Бисмарк,  Шуберт, Шопенгауэр, император Франц-Иосиф һәм уның ҡатыны һәм башҡа бик күптәр булғандар.

Хәҙер Гастайнерталь үҙәне һәм унда урынлашҡан курорттар төрлө илдәрҙең туристары араһында ҙур популярлыҡ менән файҙалана.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
*
Фестунгсбан

**Фестунгсбан** (  — ҡәлғә,  — юл) — Зальцбург ҡалаһындағы фуникулёр. Ул ҡаланы Иҫке ҡәлғә тауы менән бәйләй һәм ул Австрияның эшләгән фуникулерҙарының иң боронғоһо булып тора. Уның үҙенсәлекле исеме Фестунг тауы исеменән килеп сыҡҡан.

Фуникулер 1892 йылда асыла. Башта ул һыу балласты ярҙамында эшләй; был механизм ярҙамы менән хәрәкәт 1959 йылдың 18 октябрендә туҡтатыла (ул ваҡыттар хөрмәтенә транспорттың түбәнге майҙансығында фонтан һәм механизмдар экспозицияһы һаҡлана). 1959—1960 йылдарҙа ҡыш дауамында фуникулер электрлаштырыла һәм 1960 йылдың 16 апрелендә электр тартыу көсө менән эшләй башлай. Киләһе модернизациялау 1972—1974 йылдың ҡышында һәм 1991—1992 йылдарҙа үткәрелә.

Хәҙерге фуникулер 1992 йылдың 11 апреленән алып үҙгәрешһеҙ эшләй. Элек ул SETG компанияһы тарафынан хеҙмәтләндерелә (), хәҙер — ҡала транспорты компанияһы Salzburg AG.

Хәҙерге фуникулер пассажирҙарҙы Хоэнзальцбург ҡәлғәһенә килтерә. Уның өлкәндәр өсөн хаҡы € 9,80 торған билеты бер үк ваҡытта ҡәлғә музейына билет булып тора.

* Һыҙығы оҙонлоғо: 198,5 метр
* Колея: 1040 м
* Бейеклек кимәленең айырмаһы: 102 метр
* Максималь ауышлыҡ: 62 % (~ 31 градус)

Линия бер юллы, уртаһында разъезд.

## Двигатель
* Ҡеүәте: 225 кВт
* Штаттағы тиҙлеге: 4 м/с
* Максималь тиҙлеге: 5 м/с

## Вагондар
* Һыйҙырышлылығы: 48 кеше
* Оҙонлоғо: 9,3 м
* Киңлеге: 1,9 м
* Ауырлығы (пассажирҙарһыҙ): 5580 кг
* Эшләнеү йылы: 1992

Линияла 2 вагон ҡулланыла.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Райсцуг

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* сайт фуникулёра
Ҡәҙерғолов Мөхәммәт Нурғәле улы

**Ҡәҙерғолов Мөхәмәт Нурғәле улы** () (10 март 1919 — 16 октябрь 1998) —  ҡурайсы, БАССР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989). Бөйөк Ватан һуғышы яугиры.

## Биографияһы
Мөхәмәт Нурғәле улы Ҡәҙерғолов 1919 йылдың 10 мартында Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Темәс ауылында донъяға килгән (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы).

Армия хеҙмәтенә алынғанға тиклем Баймаҡ районының «Ударник» колхозында бухгалтер булып эшләй. 1939 йылда хеҙмәткә алына әммә, унан ҡайтып өлгөрмәй, һуғыш башлана. 225-се (95-й) Полтава уҡсы гвардия дивизияһы сафтарында Ватанды фашистарҙан һаҡлап, көрәшә.

1945 йылда сержант дәрәжәһендә ғәскәр сафынан сығарыла. Һуғыштан яраланып, инвалид булып ҡайта. 1946 йылда Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылына ҡайтып, төпләнә.

Һуғыштан һуң 1946 йылдан алып почта, дәүләт страховкалау инспекцияһы хеҙмәткәре булып эшләй.

Иҫке Собханғол ауылында 1969 йылда балалар музыка мәктәбе асыла. 1970 йылда ҡурай класы ойошторола һәм Мөхәмәт Нурғәле улын балалар музыка мәктәбендә уҡытырға саҡыралар. Шул йылда уҡ ул ҡурайсылар ансамблен дә ойоштора.

1973 йылдан — район мәҙәниәт йортоноң художество етәксеһе, 1974 йылдан уның директоры.

1946 йылда уҡ Мөхәмәт Нурғәле улы Иҫке Собханғол ауылында «Мәсемташ» ансамбле ойоштороп ебәрә һәм 1980 йылға тиклем уның етәксеһе, ойоштороусыһы була. Был хаҡта «Башҡортостан» республика гәзите 2016 йылда Башҡортостан­дың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙ­мәт­кәре Мөхәмәт Ҡәҙерғоловтың иҫ­тәлегенә һәм райондың мәшһүр «Мәсемташ» халыҡ ансамбленә 70 йыл тулыу уңайынан үткәрелгән Ҡурай байрамы тураһындағы мәҡәләлә бына нимә яҙа: Тәүге ҡурай­сылар Зәкир Ғәбитов (Ғәлиәкбәр ауылынан), Әхмәтгәрәй Уразаев, Фәруҡ Маликов, Мөжәүир Сәйетбатталов, Ишбулды һәм Әхмәт Ҡотлобаевтар була. 1967 йылда коллективҡа «халыҡ ансамбле» исеме бирелә. «Мәсем­таш» менән йөҙгә яҡын кешенең яҙмышы бәйле.

1998 йылдың 16 октябрендә Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында вафат булған һәм шунда ерләнгән.

## Ижады
Ҡәҙерғолов  башҡорт моңдарын  нәфислек, виртуозлыҡ, музыка орнаментикаһын оҫта ҡулланып башҡарыуы менән танылыу яулаған. Ул Башҡортостандың Урал аръяғы ҡурай уйнау классик традицияларын дауам иткән. 

Репертуарында 200-ҙән ашыу башҡорт халыҡ йыры һәм инструменталь көйҙәр, шул иҫәптән, “Алты егет”, “Ашҡаҙар”, “Бейеш”, “Буранбай”, “Ғилмияза”, “Ильяс”, “Урал”, “Шәүрә” кеүек башҡорт мәҙәниәтенең алтын хазинаһына ингән көйҙәрҙе башҡарған. 

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Республика ҡурайсылар конкурсы лауреаты (Өфө, 1954). 
* "Батырлыҡ өсөн" миҙалы 
* 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
*Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
*Ватан һуғышы миҙалдары .

## Иҫтәлеге
2010 йылдан алып Бөрйән районында Мөхәммәт Ҡәҙерғолов исемендәге призға ҡурайсылар конкурсы үткәрелә. 

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
*
*Мәсемемдә үҫә ҡурайым - "Башҡортостан" - 20 апрель, 2016 http://bashgazet.ru/litiratura/22150-msememd-urayym.html
Гимнасиарх

**Гимнасиарх** (, от грек. γυμνασίαρχος) — боронғо Грецияла вазифалы кеше, төрлө урындарҙа һәм төрлө дәүерҙә уның дәрәжәһе һәм вазифаһы төрлөсә була. Был термин грек γυμνάσιον (гимнасий) + ἄρχειν (архонт) һүҙенән алынған.

Боронғо Афинала беҙҙең эраға тиклем V һәм IV быуаттарҙа һәр йыл һайын һәр филдан факелдар тотоп йүгереү ярыштарын ойоштороу буйынса сығымдарҙы ҡаплатыу өсөн гимнасиарх һайлана. (Лампадефорий). Ярышта ҡатнашыусыларҙы өйрәтеү менән бәйле бөтә сығымдарҙы ҡаплатыу вазифа бурысы тип иҫәпләнелә, Афина халҡы хәлле яҡташтарынан талап иткән был бурыс дәүләт вазифаларының иң ҡиммәтлеһе була. гимнасиархтың билдәле бер хоҡуҡтары ла булғандыр, әммә был хаҡта мәғлүмәт һаҡланмаған.

Македонский власы урынлаштырылғандан һуң Афинала үҙгәрештәр була. Йыл һайын һайланған гимнасиарх гимнасийҙа дөйөм тәртипте күҙәтә, ә ҡайһы берҙә, учреждениены тотоу өсөн йәмәғәт аҡсалары бүленмәгәнлектән, сығымдарҙы үҙ кеҫәһенән ҡаплата.



## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
** Gilman, D. C.; Peck, H. T.; Colby, F. M., eds. (1905). **. . [./https://ru.wikipedia.org/wiki/New_York New York]:  Эта работа в свою очередь цитирует:
*** Glatz, "Gymnasiarchia, " in Daremberg and Saglio, *Dictionnaire des antiquités* (Paris, 1896)
** Athletics in the Ancient World By E. Norman Gardiner Page 78 
** City government in Hellenistic and Roman Asia minor By Sviatoslav Dmitriev Page 227 
*
Райсцуг

**Райсцуг** ( йәки *Reiszug*) күтәргес, Зальцбург ҡалаһы янында (Австрия) Хоэнзальцбург замогына йөк ташыу өсөн, арҡан тартыу көсөндә эшләгән тимер юл. Юл үҙенең йәше менән билдәле; ул 1495 йәки 1504 йылда асылған тип иҫәпләнә. Райсцугты Зальцбург фуникулеры менән бутарға ярамай, фуникулер замокка килеүселәрҙе ташый һәм 1892 йылда төҙөлгән.

## Тарихы

### Юлдың барлыҡҡа килеүе
Юл беренсе тапҡыр 1515 йылда, һуңғараҡ Зальцбург архиепископы булып киткән кардинал |Маттеус Ланг тарафынан телгә алына. Шулай итеп, был юл хәҙер ҙә эшләүсе иң боронғо тимер юл транспорты өлгөләренең береһе.

Райсцуг әлегә тиклем замоктың стенаһы аша тәүге маршрут буйынса йөрөй. Маршрут Ноннберг аббатлығы биләмәһендә замоктың көнсығыш стенаһы аҫтында башланып китә; артабан юл биш концентрик оборона стеналары аша үтеп, ҡәлғәнең үҙәк ихатаһына тиклем 65 % ауышлыҡта дауам итә. Һәр стенаны үтеү урынында ҡапҡа бар, уларҙың һәр береһе ныҡ ағас ҡапҡас менән бикләнергә мөмкин. Ҡапҡаларҙың булыуы һәм йәше кардинал Ланг биргән һүрәтләүҙең иҫбатланышы булып тора.

### Хәҙерге заман тарихы
Фараз ителеүенсә башта линияла сана кеүек тележкалар ҡулланылған, әммә тиҙҙән ағас рельстар һәм тәгәрмәстәр ҡуйыла. Вагондар сүс арҡан менән һөйрәлә. 1910 йылға тиклем линия кешеләрҙең йәки хайуандарҙың көсө иҫәбенә эшләй. Ҡулланыу ваҡыты эсендә линия бер нисә тапҡыр яҡшыртыла һәм үҙгәртеп ҡорола (һуңғы тапҡыр — 1990 йылда). Хәҙер линияла ҡорос рельстар һәм ҡорос трос ҡулланыла. Электр двигателе иҫәбенә хәрәкәткә килтерелә, линияның эшен контролләү өсөн видеокүҙәтеү системаһы ҡуйылған.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Статья о Райсцуге на Funimag
Превеза

**Превеза**(грек. Πρέβεζα) — Греция ҡалаһы, Амвракикос ҡултығының яр буйында урынлашҡан. Перевеза периферия берәмегенең һәм Эпирҙағы Превеза общинаһының административ үҙәге. Халҡы 2011 йылда халыҡ иҫәбен алыу буйынса 19 042 кеше тәшкил итә.

## Этимология
Филолог-профессор Макс Васмар 1914 йылда (*Wasmar Max*, Griechenland Slaven Die in) топонимдың килеп сығышы славяндарҙың «перевоз» һүҙе менән бәйле тип аңлата. Ҡала борон, ысынлап та Ион диңгеҙенән йөк оҙатыу пункты булған. Петрос Фуркис () шулай уҡ ҡала исеменең албан морфемаһы *prevëzë-za* барлығын иҫбатлай.. Топонимдың альтернатив трактовкаланғаны (Панайотис Аравандинос, ) итальян телендәге  , йәғни аҙыҡ-түлек , *провизия* һүҙенән килеп сыҡҡан тип аңлатылыуы.

## Тарих
Беҙҙең эраға тиклем 290 йылда. молостарҙың батшаһы Пип  () ҡалаһына нигеҙ һалған (уның ҡатыны Антигонаның әсәһе Береника хөрмәтенә атаған), ул хәҙерге Михалицион () тораҡ пункты янында, Превеза ҡалаһынан 10 километр төньяҡта тора. Беҙҙең эраға тиклем Эмилий Павел етәкселегендә 168 йылда. римлеләр ҡаланы баҫып ала һәм емерә .

XI быуатта балыҡсыларҙың Превеза тораҡ пункты барлыҡҡа килә. 1292 йылда Превеза беренсе тапҡыр телгә алына.

1204 йылда дүртенсе тәре походында Эпир батшалығы барлыҡҡа килә. 1358—1416 йыл Превеза ундағы Арт деспотатына инә.

Мәхмәт II (1451—1481) идаралығы ваҡытында Превезаны төрөктәр 1477 йылда яулап ала.1495 йылда улар  нығыта.

Бынан һуң да ҡала йә төрөктәр, йә венециандар ҡулында була.

1701 йылда Бук замогы шартлатыла. 1702 йылдың август айында уның урынында Изге Андрей замогы төҙөлә..

1752 йылда Венеция сәғәт башняһы төҙөлә.

Кампо-Формио солохо буйынса Превеза Беренсе француз республикаһына бирелә. Ҡалаға 280 гренадерҙан торған гарнизонкилә. 1798 йылдың 12 октябрендә төрөктәр француз ғәскәрҙәрен никополь эргәһендәге яуҙа ҡырып һала.

Люневиль солохо буйынса Превеза 1801 йылда Төркиәгә күсә. Али-паша һарайҙы үҙгәртеп ҡора һәм нығыта.

1863—1912 йылдарҙа ҡалала Превеза санжагы тора.

Беренсе Балҡан һуғышы барышында Превезаны 21 октябрь (3 ноябрендә) 1912 йылда грек армияһы азат итә

Превеза аэродромда грек хәрби авиацияһы урынлаша, уның ғәмәлендә лётчик Сахов Николай данлыҡлы була. Грецияға Превеза рәсми рәүештә Ллондон тыныслыҡ килешеүе буйынса 1913 йылда күсә.

## Белем
Эпирҙың технологиялар институтының филиалы бар () үҙәге — Арт.

## Превеза общинаһы йәмәғәтселеге
Бsk ойошмаға 5 тораҡ пункттары инә. Халҡы  кеше (2011 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса). Превеза общинаһының майҙаны 31,526 квадрат километр тәшкил итә.

## Халыҡ

## Билдәле шәхестәр
* Теодорос Гривас (1797—1862) — 1821-30 йылдарҙағы азатлыҡ һуғышында ҡатнашыусы, генерал, һуңынан король Оттонға ҡаршы ихтилалды етәкләй.
* Джемиль Дино(1894—1972) — албан дипломаты һәм сәйәсмәне.
* Афанасия Цумелека (1982) 2004 йыл олимпия чемпионы (спорт йөрөшө буйынса- 20 км).

## Иҫкәрмәләр
Нови-Сад телевидениеһы

**Нови-Сад телевидениеһы** (сер. Новосадск телевизија), 2010 йыл тиклем **Аполло ТВ** (сер. Аполо ТВ) — Нови-Сад ҡалаһының телеканалы.

## Тарих
Нови-Сад ҡалаһындағы «Аполло» мәғлүмәт үҙәге Нови-Сад Скупщинаһы депутаттары ҡарары менән1999 йылдың 13 сентябрендә барлыҡҡа килә, уға телеүҙәк, гәзит һәм радиостанция инә. Ҡала халҡын илдә һәм донъяла буласаҡ ваҡиғалар тураһында даими мәғлүмәт менән тәьмин итеү маҡсатында был үҙәк булдырыла. «Аполло» телеканалы ил үҙәгенән теле мәғлүмәт тапшырыуҙың төп сығанағы булып тора. 2010 йылдың 5 июлендә ул *Нови-Сад телевидениеһы* тип атала.

## Тапшырыуҙар селтәре
Телеканалдың тапшырыуҙар программаһы нигеҙен мәғлүмәт программалары һәм ток-шоу тултыра. Шулай уҡ телевидение тарафынан ғилми һәм мәҙәни-ағартыу программалары, спорт тапшырыуҙары, музыкаль-күңел асыу программаһы, ватан һәм сит ил фильмдарын һәм сериалдарын тапшырыу башҡарыла.

## Әҙәбиәт
* Dušan Popov Dr, Apolo TV, Sada Novog Enciklopedija, 28 knjiga, Novi Sad, 2007.

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт
Нови-Сад (община)

**Нови-Сад** (сер.  Нови Сад) — Сербияның Көньяҡ-Бачский округы составындағы общинаһы.

Нови-Сад общинаһының халҡы 319 259 кеше (2007 йылдағы мәғлүмәттәр буйынса) тәшкил итә, бер квадрат километрға халыҡ тығыҙлығы 457 кеше/км2. Нови-Сад общинаһы 699 квадрат километр майҙанды биләй, шуларҙың 71,5 % сәнәғәт маҡсатында ҡулланыла.

Община административ үҙәге — Нови-Сад ҡалаһы. Нови-Сад общинаһы 16 тораҡ пунктынан тора, Нови-Сад общинаһындағы тораҡ пунктарының уртаса майҙаны яҡынса 43,7 квадрат километр..

## Община халҡының статистикаһы

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Официальная статистика Сербии  
* PDF версии издания «Издаје и штампа — Републички завод за статистику Србије»
Гөлистан тыныслыҡ килешеүе

**Гөлистан тыныслыҡ килешеүе** () — 
— 1804—1813 йылдарҙағы рус-фарсы һуғышы тамамлағандан һуң Рәсәй империяһы һәм Фарсыстан (Иран) араһындағы тыныслыҡ килешеүе. 1813 йылдың 12 (24) октябрендә Гөлистан ауылында (Карабах) ҡул ҡуйылған. 

Килешеүгә Рәсәй империяһы исеменән генерал-лейтенант Н. Ф. Ртищев һәм Фарсыстан исеменән мирза (сит ил эштәре министры) Абул-Хәсән хан () ҡул ҡуйған.

## Тарихы

Инглиз-рус һуғышы тамамланғандан һуң һәм 1812 йылдың июлендә Рәсәй менән Британия империяһы араһында Эребрус килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң Фарсыстан шаһы һарайы ҡарамағындағы британ илсеһе һәм тулы хоҡуҡлы министры сэр Гор Оусли тура ҡапма-ҡаршы эш алған — Рәсәй менән Фарсыстан араһындағы һөйләшеүҙәрендә аралашсы булырға тейеш була. Ул Гөлистан килешеүенә «дөйөм» (Status quo ad praesentem) ҡул ҡуйыу идеяһын сығарған, ә бәхәсле территориялар мәсьәләләрен артабанғы комиссиялар сисһен өсөн ҡалдырылған, был артабан территориаль мәсьәлә буйынса Рәсәй һәм Фарсыстан араһында бер туҡтауһыҙ ҡапма-ҡаршылыҡтар барлыҡҡа килеүенә килтергән.

1812 йылдың октябрендә Асландуз янында ҡаты еңелеүгә дусар булған, йәш вариҫ принцы Аббас-Мирза саҡ әсиргә эләкмәй ҡалған. Бынан һуң ул рус баш командующийы Ртищевҡа тыныслыҡ килешеүҙәрен яңынан башлау тураһында үтенес менән мөрәжәғәт иткән.

Алдағы һөйләшеүҙәр 1813 йылдың йәйендә Тбилисила башлана. Аралашсы булып уларҙа Фарсыстанда инглиз илсеһе сэр Гор Оусли ҡатнашҡан.

## Шарттары
Килешеүгә ярашлы Фарсыстан Рәйсә империяһына артабанғы өлкәләрҙең күсеүен таныған: Дағстан, Картли, Кахетия, Мегрелия, Имеретия, Гурия, Абхазия һәм хәҙерге Әзербайжандың өлөштәре: Баҡы, Карабах, Гянджа, Ширван, Шеки, Дербент, Куба ханлыҡтары.

Гөлистан тыныслыҡ килешеүе яҡтарҙың сауҙаһында хоҡуҡ нормалары урынлаштырған һәм был Рәсәй менән Иран араһында сауҙаның масштабын арттырыуы көтөлгән. Әммә был килешеүҙең статьяларын ҡулланыу тотҡарланған һәм 1755 йылғы тыйылыусы булараҡ аталған тараф ғәмәлдә булып ҡалған. Был тарифҡа ярашлы Баҡыла һәм Әстерханда эскпортлаусы тауарҙарға 23 процентлы пошлина һалынған. 1813 йылғы Гөлистан тынысылыҡ килешеүе тик 1818 йылда ғәмәлғә ингән, Рәсәй һәм Иран киңерәк сауҙа операциялар башҡарырға мөмкинлек алған.

## Эҙемтәләре
Рәсәйгә Кавказ аръяғының ҙур өлөшөн ҡушыу, бер яҡтан урындағы халыҡтарҙы фарсы һәм төрөк яулаусыларының ябрылыуҙарынан ҡотолдорған, әкренләп феодаль тарҡаулыҡты бөтөрөүгә юл асҡан, төбәктең иҡтисади үҫешен юғарыраҡ кимәлгә күтәрергә булышлыҡ иткән; икенсе яҡтан, Кавказ халыҡтары һәм рус хакимиәте менән урыҫ күскенселәре араһында дини һәм этник нигеҙҙә йыш ҡына ҡытыршылыҡтар барлыҡҡа килгән, был Рәсәйҙең ошо төбәгендә юғары тотороҡһоҙлоҡ тыуҙырған.

Фарсыстан Кавказ аръяғын юғалтыу менән риза булмаған. Британия империяһы ҡотортоуы менән, ул тиҙҙән Рәсәйгә ҡаршы яңы һуғыш башланған. Һуғыш Фарсыстандың еңелеүе һәм Төркмәнчай тыныслыҡ килешеүенә ҡул ҡуйыу менән тамамланған.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* «Договоры России с Востоком» стр. 71-80, СПб., 1869.

## Һылтанмалар
* 
* Текст договора (частичный)
* «Полное собрание Законов Российской Империи. Царствование Государя Императора Александра Первого» Российская национальная библиотека
Нови-Сад (аэропорт)

**Нови-Сад** — Сербияның баш ҡалаһы Воеводина эргәһендәге аэропорт.

Аэропорт Нови-Сад ҡалаһынан 16 км төньяҡтараҡ, Белград—Хоргош трассаһынан көнсығышта торған Ченей ауылы янында урынлашҡан.

1994 йылда бында хәҙерге заманса 2,5 км оҙонлоғондаҙы асфальт япмалы һыҙаты булған аэропорт төҙөү планлаштырылған, әммә әлегә тиклем осоу-ултырыу һыҙаты үлән менән ҡапланған һәм бынан самолеттар бары тик эске авиарейстар ғына башҡара.

2012 йылдың 5 апрелендә Воеводина хөкүмәте аэропорттың яңы үҫеш планын ҡабул итә, уның буйынса 2015 йылда яңы терминал төҙөү ҡаралған. Терминалдың һәм аэропорттың башҡа өлөштәренең планлаштырылыуы Черногорияның Тиват аэропорты моделе нигеҙендә башҡарыласаҡ тип күҙаллана. Проектҡа дөйөм инвестициялар күләме 20 миллион евро самаһы тәшкил итә.

## Иҫкәрмәләр
Нови-Сад университеты

**Нови-Сад ҡалаһы университеты**(сер. Яңыраҡ баҡса янында Универзитет / u Sadu Univerzitet Novom) — Сербияның Нови-Сад ҡалаһы университеты, ҙурлығы буйынса илдә икенсе урында тора. Сербияның тарихы бик ҡатмарлы була. 1941 йылда герман ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алынған Сербия дәүләтенең өлөшө Венгрия, Болгария һәм Албанияға бирелә. 1945 йылда ул Югославия Федератив Халыҡ Республикаһы, 1963 йылда Югославия Социалистик Федератив Республикаһы иғлан ителә. Уның составында Сербия Халыҡ Республикаһы, 1963 йылда Сербия Социалистик Республикаһы булдырыла. Ошо осорҙа Сербия Халыҡ Республикаһында Нови-Сад ҡалаһы университетына нигеҙ 1960 йылда һалынған. Илдәге этник-ара ҡаршылыҡтар үҫеше һәм сепаратизм 1990-сы йылдар башында граждандар һуғышына һәм Югославияның тарҡалыуына килтерә. Сербия айырым дәүләте барлыҡҡа килә һәм унда Нови-Сад университеты ғәмәлдә ҡала.

Нови-Сад университеты 14 факультетты үҙ эсенә ала, шуларҙан Михайл Пупин исемендәге техник факультеты Зренянин ҡалаһында (1986 йылда бындағы 1974 йылда барлыҡҡа килгән Технико-педагогия училищеһы нигеҙендә төҙөлгән), педагогия факультеты — Сомбор ҡалаһында, төҙөлөш һәм иҡтисад факультеты, шулай уҡ венгр телендә уҡытҡан уҡытыусылар факультеты — Суботица ҡлаһында, ҡалғандары Нови Сад ҡалаһында урынлашҡан.

Университет составына илдең сәнғәт академияһы инә.

## Почетлы докторы
* Вукобратович Миомир

## Һылтанмалар
* Официальный сайт Университета г. Нови-Сад
Сливен (община)

**Сливен** (болг. Сливен Община) — Болгарияның общинаһы. Сливен өлкәһе составына инә Был общинаның халҡын 2008 йылдың 15 сентябрендә 133 тәшкил 067 кеше тәшкил итә.

Общинаның майҙаны 1366 км² тәшкил итә.

Сливен общинаһының кметы (мэры) — Стефан Николов Радев (ГЕРБ), ул обшина идаралығына һайлауҙар һөҙөмтәһе буйынса кмет итеп ҡуйылған.

Сливен общинаһы составына 45 тораҡ пункттары ингән: 2-һе ҡала һәм 43 ауыл. Община административ һәм территориаль рәүештә 38 кметлыҡҡа бүленгән, ә 250 кешенән кәм халҡы булған 6 тораҡ пункттарҙа община кметы тарафынан тәғәйенләп ҡуйған кмет наместниктары идара итә (Бинкос, Бозаджии, Выглен, Зайчари, Изгрев һәм Раково).

## Община составы
Община составына түбәндәге ауылдар керә:

# ауыл Биково
# ауыл Бинкос
# ауыл Блатец
# ауыл Божевци
# ауыл Бозаджии
# ауыл Бяла
# ауыл Выглен
# ауыл Гавраилово
# ауыл Гергевец
# ауыл Глуфишево
# ауыл Глушник
# ауыл Голямо-Чочовени
# ауыл Горно-Александрово
# ауыл Градско
# ауыл Драгоданово
# ауыл Желю-Войвода
# ауыл Зайчари
# ауыл Злати-Войвода
# ауыл Изгрев
# ауыл Ичера
# ауыл Калояново
# ауыл Камен
# ҡала **Кермен**
# ауыл Ковачите
# ауыл Крушаре
# ауыл Малко-Чочовени
# ауыл Мечкарево
# ауыл Младовый
# ауыл Николаево
# ауыл Новачево
# ауыл Панаретовци
# ауыл Раково
# ауыл Самуилово
# ауыл Селиминово
# ауыл Скобелево
# ҡала **[[Сливен]]**
# ауыл Сотиря
# ауыл Средорек
# ауыл Старо-Река
# ауыл Старо-Село
# ауыл Струпец
# ауыл Тополчане
# ауыл Трапоклово
# ауыл Чинтулово
# ауыл Чокоба

## Иҫкәрмәләр
Оломоуц (хоккей клубы)

**«Оломоуц»** () — Чех Республикаһының шайбалы хоккей клубы. Клуб торған Оломоуц ҡалаһы Чех Республикаһының төньяҡ-көнбайышында һәм Моравия тарихи өлкәһенең үҙәк өлөшөндә, шулай уҡ өлөшләтә Силезияла урынлашҡан. Был хоккей клубы Чех Республикаһының Оломоуц ҡалаһында урынлашҡан. «Оломоуц» клубына нигеҙ 1955 йылда һалынған. 

## Тарих
«Оломоуц» хоккей клубына 1955 йылда нигеҙ һалынған. Клуб 1993/94 миҙгелендә Чех Республикаһының чемпионы исемен яулап алған. 1997 йылда «Оломоуц» хоккей  клубы Чехия лигаһында уйнау өсөн үҙенең лицензияһын Чех Республикаһының «Карловы Вары» клубына һата, ә үҙе Чехия икенсе лигаһында уйнарға ғариза бирә. 2013/14 йылдар миҙгелендә «Оломоуц» Чех Республикаһының икенсе дивизионының еңеүсеһе була һәм чехияның элиталы дивизионына кире ҡайта. 2014/15 миҙгеле «Оломоуц» хоккей клубы өсөн уңышлы башланған. «Оломоуц» хоккей клубы командаһы миҙгел башында башта бишенсе урында бара, әммә миҙгел аҙағына клуб ун өсөнсө позицияға төшә. Турнир һөҙөмтәләре буйынса был хоккей клубы элитала ҙур ауырлыҡ менән һаҡлана. 1994 йылда Оломоуц ҡалаһының хоккей клубы командаһы Чех Республикаһының хоккей буйынса чемпионат ярышында беренсе урынды яулап, еңеүсе булa.

## Ҡаҙаныштары
* **Чехия хоккей буйынса чемпионаты:**
** **Еңеүсе (1) ** : 1994

## Һылтанмалар
* Профиль н eliteprospects.com
Оломоуц крайы

**Оломоуц крайы** () — административ берәмек, Чех республикаһының төньяҡ-көнбайышында һәм Моравия тарихи өлкәһенең үҙәк өлөшөндә, шулай уҡ өлөшләтә Силезияла урынлашҡан.

Төньяҡта 104 км оҙолоҡта Польша менән сикләшә Шулай уҡ край Чехияның Моравия-Силезия, Злинский, Көньяҡ Моравия һәм Пардубицкий крайҙары менән сиктәш

Оломоуц крайының майҙаны 5267 квадрат километрға тиң, был Чехия территорияһының 6,7%-ы. Крайҙың административ үҙәге — Оломоуц ҡалаһы.

## Халыҡ
Төбәктә 398 тораҡ пункты иҫәпләнә, шул иҫәптән 26 ҡала, унда 628 427 кеше (2011 йыл халыҡ иҫәбен алыу буйынса) йәшәй, былл край халҡының 57,5%-н тәшкил итә.

## Ҡалалар

## Административ бүленеше

Крайы 5 районға бүленгән:

## Иҡтисад һәм транспорт
Төбәк. өлөшө тулайым Чехия милли продуктының 4,8%-н тәшкил итә..

Крайҙың үҙәгендә һәм көньяғында ауыл хужалығы продукттары (атап әйткәндә, иген культуралары һәм шәкәр сөгөлдөрө) етештерелә һәм уны эшкәртеү, аҙыҡ-түлек сәнәғәте бар. Шулай уҡ крайҙар туҡыу һәм тегеү сәнәғәте предприятиелары, машиналар төҙөү һәм оптика сәнәғәте бар.

Транспорт инфраструктураһына 744 км тимер юлы һәм 3461 км автомобиль юлы инә.

Оломоуц эргәһендә халыҡ-ара аэропорт бар.

## Туризм
Jeseníky ҡурсаулығы, ундағы 45 метрлыҡ шарлауыҡ һәм һыуһаҡлағыс туристарҙы йәлеп итеүсе урын булып тора. Litovelské Pomoraví ҡурсаулығында урман массивтары дәүләт һаҡлауы аҫтында тора.

Тәбиғи ландшафттан тыш, иҫтәлекле тарихи урындар бар, мәҫәлән, Бузов (Bouzov), Штернберк (Šternberk), Усов (Úsov), Товачов (Tovačov) замоктары.

Оломоуц ҡалаһының тарихи үҙәгендәге архитектура объекттары бик күп, улар ренессанс, барокко мәҙәниәте ҡомартҡыһы булып һаҡлана.

Барокко стилендәге Изге Троица Колоннаһы ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы объекты булып тора.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Край хакимиәте рәсми сайты
Корча

**Корча** (, грек. Κορυτσά, , арум. Curceaua, ) — Албания ҡалаһы, Албанияның көньяҡ-көнсығышында урынлащҡан. Корча ҡалаһында 76 меңгә яҡын кеше йәшәй (2011). Был ҡала шул уҡ исемдәге округтың һәм өлкәнең административ үҙәге, диңгеҙ кимәленән 850 м бейеклектә урынлашҡан. Корча ҡалаһының мэры Сотирак Фило.

## Халыҡ
Корча ҡалаһында күпселектә булған албан халҡынан башҡа, аромунадар, гректар, македондар йәшәй. Албандарҙың араһында күпселеге — православие динен тотҡан кшеләр.. Әммә ҡалала 1913 йылдағы мәғлүмәттәр буйынса 16 мең кеше йәшәгән, шуларҙың 11 меңе гректар һәм бары 4 меңе генә албандар. Грек армияһы биләп ҡалыу булһа, Беренсе донъя һуғышы барышында һәм шулай уҡ Грецияға еңеү килтергән 1940 йылдағы грек-итальян һуғышында ла Корча ҡалаһын гректар баҫып алған була.

## Иҫкәрмәләр
Енәйәт һәм яза (фильм, 1969)

**«Енәйәт һәм яза»** — совет нәфис фильмы. 1969 йылда режиссёр Лев Кулиджановтарафынан Федор Достоевскийҙың шул исемдәге романы буйынса төшөрөлгән

## Сюжет
Студент Родион Раскольников талау маҡсатында процентщица әбейҙе балта менән сабып үлтерә, енәйәт барған фатирға осраҡлы ҡайтып ингән әбейҙең һеңлеһен дә Раскольников үлтерә. Родион Раскольников үҙе эшләгән эшенән ныҡ ҡурҡа — ул ү?-үҙенә урын таба алмай. Уның апаһы Дуня, буласаҡ ирен һөймәһә лә, кейәүгә сығырға һәм ҡустыһына ярҙам итергә йыйына. Раскольниковтың «ғәжәп көслө кеше» тураһындағы теорияһы уның күҙ алдында селпәрәмә ватыла, ә ул үҙе көндән-көн шикләнеүгә һәм ныҡ ҡурҡыуға бата бара. Яҙмыш Раскольников менән фәхишәлек юлы менән ас ғаиләһенә ярҙам күрһәтеүсе Сонечка Мармеладова менән осраштыра. Тап ошо йәш ҡыҙ эшләгән ҙур гонаһы-кеше үлтереүе%өсөн язаланғын Родионды үҙ ғәйебен танырға һәм полиция участкаһына барып, үҙенең енәйәте тураһында һөйләргә ышандыра. Раскольников Себергә һөргөнгә китә, ә Сонечка уның янына каторга урынына китеп, Родион Раскольниковҡа рухи терелергә ярҙам итә.

## Ролдәрҙә
* Георгий Тараторкин — *Родион Романович Раскольников*
* Иннокентий Смоктуновский — *Порфирий Петрович*
* Татьяна Бедова — *Софья Мармеладова*
* Виктория Федорова — *Раскольникова Авдотья Романовна, Родиондың апаһы*
* Ефим Копелян — *Свидригайлов Аркадий Иванович*
* Евгений Лебедев — *Семен Захарович Мармеладов*
* Майя Булгакова — *Катерина Ивановна Мармеладова*
* Ирина Гошева — *Пульхерия Александровна Раскольникова, Родиондың әсәһе*
* Владимир Басов — *Лужин Петр Петрович*
* Александр Павлов — *Разумихин*
* Елизавета Евстратова — *Алена Ивановна*
* Соколова Любовь — *Лизавета*
* Инна Макарова — *Настасья*
* Валерий Носик — *Заметов*
* Юрий Медведев — *Лебезятников Андрей Семенович*
* Евгений Лазарев — *Зосимов*
* Юрий Саранцев — *поручик Порох*
* Юрий Волков — *Никодим Фомич*
* Константин Адашевский — *извозчик*
* Николай Афанасьева — *түрә*
* Анатолий Абрамов — *дворник*
* Владимир Васильев — *шарманщик*
* Евгений Гурова — *ресторанға килеүсе*
* Сергей Никоненко — *Николай*
* Владимир Носик — трактир *хеҙмәтсеһе*
* Петр Репнина — *доктор*
* Дзидра Ритенберга — *Луиза Ивановна*
* Виктор Рождественский — *дин әһеле*
* Николай Романов — *түрә*
* Рыжов Иван — *Тит Васильевич, эшсе*
* Эрика Ферда — *Амалия Ивановна*
* Виктор Чекмарев — *мещан, Порфирий Петровичтың ярҙамсыһы*
* Анатолий Яббаров — *ҡунаҡ*
* Белокуров владимир — *трактирсы* (титрҙарҙа юҡ)

## Ижади төркөм
* Сценарий авторҙары: Лев Кулиджанов, Николай Фигуровский
* Режиссер: Лев Кулиджанов
* Оператор: Вячеслав Шумский
* Рәссам: Петр Пашкевич
* Композитор: Михаил Зив
* Тауыш режиссёры: Дмитрий Белевич

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
*