Ҡарт Муйнаҡ

**Ҡарт Муйнак** () — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл, Тунғатар ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны — 237 кеше булған..
Почта индексы — 453714, ОКАТО коды — 80253884004.

## Тарихы
Барын-Табын улусының төп ауылдарының береһе Муйнаҡ ауылы була. Ул Ҡара(Барын)-Табын улусы старшинаһы Рәсүл Этйеймәҫовтың улы, Пугачев ихтилалында ҡатнашҡан һәм шулай уҡ старшина булған Муйнаҡ Рәсүлевтың исемен йөрөтә.

Ауылдар XVIII быуат аҙағында уҡ билдәле була. Ҡарт Муйнаҡта 142 кеше йәшәгән 32 хужалыҡ иҫәпләнгән. Бәләкәй Муйнаҡта 27 хужалыҡта 121 кеше һәм Муйнаҡта (Дауыт) 13 йортта 34 кеше йәшәгән. Малай-Муйнаҡ Буранғол тип тә йөрөтөлгән. Шулай итеп, V рәүизгә тиклем халҡының бер өлөшө төп ауылдан айырылып сыҡҡан һәм яңы ауылдар барлыҡҡа килтергән. 1859 йылғы X рәүиз буйынса Ҡарт Муйнаҡта 88 хужалыҡта 500, Малай-Муйнаҡта 32 хужалыҡта 200 кеше йәшәгән. Өсөнсө ауыл инде юҡҡа сыҡҡан. Уларҙың һәр береһендә ерҙе ҡуртымға алыу шарты менән аҫаба халыҡтың өсөшәр керҙәш йорто булған. Керҙәштәр башҡорт общинаһына 10-ар тин түләгән һәм аҫаба башҡорттар кеүек, ҡаҙна һәм община файҙаһына бөтә йөкләмәләрҙе башҡарғандар. 1920 йылға Ҡарт Муйнаҡта халыҡ һаны яртылаш кәмегән, уның ҡарауы, икенсе ауылда ул 144 кешегә артҡан.
XIX быуаттың беренсе яртыһында ике ауыл да Троицк өйәҙендә 4-се Загорный кантонының 1-се һәм 2-се йорттарына ингән. 1864 йылдан башлап улар Туңғатар улусына буйһона. Улус 1919—1930 йылдарҙа Тамъян-Катай кантоны составында була.

Ҡарт Муйнаҡта 1844 йылда 65 йортҡа 360 ат, 85 һыйыр, 330 һарыҡ һәм 73 кәзә тура килгән. Кесе Муйнаҡ ауылында шул уҡ ваҡытта бер ел һәм ике һыу тирмәне-болғауыстары эшләй. 35 йортта 533 ат, 64 һыйыр, 323 һарыҡ һәм 44 кәзә булған.

## Хәҙерге осор
Туңғатар ауыл советына ҡарай. Фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).

## Ревизия материалдары
1859 йылда Ҡарт Муйнаҡ ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

## Географик урыны
Уй йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 40 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Комсомольск): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡорама): 11 км.

## Урамдары
* Йылға урамы ()
* Мәктәп урамы ()
* Тау урамы ()
* Үҙәк урам ().

## Билдәле шәхестәре
* Мәғәсүмов Фәтхулла Борхай улы (1892—1921) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Бөрйән-Түңгәүер ихтилалы етәкселәренең береһе.
* Лоҡманова Мәүлиҙә Миҙхәт ҡыҙы (1.02.1948), педагог. 1968 йылдан Учалы районы Кәрим мәктәбе уҡытыусыһы һәм директоры; 1971—1977 йылдарҙа — хәҙер Учалы ҡалаһы эсендә ҡалған Рудник ҡасабаһындағы 2-се мәктәп уҡытыусыһы. 1991—2004  йылдарҙа Учалы ҡалаһының 10-сы мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ мәғарифы отличнигы (1991).

## Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары
* Тәкәғашҡа. 1961 йылда Учалы районы Ҡарт Муйнаҡ ауылы Яхъя Рәхмәтуллиндан (1897 йылғы) Н. Сәйәрғәлин яҙып алған. — БЛ, Jfe 25; БХИ, РЛ. № 182; БПЛ, № 127; БНТ, ПЛ, № 207.

## Ер-һыу атамалары
* Васйылға йылғаһы
* Ҡаҫмаҡты һыуы йылғаһы
* Ҡыуандыҡ йылғаһы
* Ҙур Көмәс тауы
* Оҙонтау тауы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* 
* 1859 йылғы ревизия материалдары
* Ауыл тураһында

## Сығанаҡтар