Тәжүид

**Тәжүид** () — Ҡөрьәнде орфоэпия ҡағиҙәһе буйынса  уҡыу һәм Ҡөрьәнде дөрөҫ уҡырға өйрәткән ярашлы дисциплина *(’илм әт-тәжүид)*, был һүҙҙәрҙең мәғәнәһе боҙолмаһын өсөн эшләнә.

## Тәжүид тураһында ғалимдар
Тәжүидтең ошондай билдәләмәләре бар:

Тәжүид — һәр өндө артикуляцияға һәм үҙенсәлектәренә ярашлылылыҡ бирергә өйрәткән фән.

Тәжүид әйтелеште  ауырлаштырыу өсөн булдырылған тип уйлау хата — киреһенсә, ул Ҡөрьәнде дөрөҫ уҡырға, уның  хәрефтәрен Пәйғәмбәребеҙсә әйтергә өйрәтеү өсөн тәғәйенләнгән.
Был хаҡта Жәзәрий шулай тигән:

Тәжүид — ул телде сәйнәү, өндө тамаҡ төбөнән сығарыу, яңаҡты ҡыйыш-мыйыш килтереү, тауышты ҡалтыратыу,  өндәрҙе икеләтә һуҙыу, оҙонлоғон ҡыҫҡартыу, яңғыратып тыңҡыш уҡыу һәм  «рә» өнөн ҡыҫыу түгел …

* Телде сәйнәү: кеше ауыҙына нимәлер ҡапҡан кеүек һөйләй.
* өндө тамаҡ төбөнән сығарыу: кеше тамаҡ төбө менән һөйләй.
* яңаҡты ҡыйыш-мыйыш килтереү: кеше бар өндәрҙе лә йомшаҡ әйтеп һөйләй, тауышын бала тауышы кеүек сығара. 
* тауышты ҡалтыратыу: кеше өшөгән йә иларға йыйынған кеүек тауышын ҡалтырата. Әммә күңеле нескәреп тауыш ҡалтырау ғәфү ителә. 
* өндәрҙе икеләтә һуҙыу: кеше икеләтелгән тартынҡыларҙы тағы ла арттырыбыраҡ ҡабатлай.
* оҙонлоҡто ҡыҫҡартыу: кеше оҙон һуҙынҡыларҙы бер шым, бер ҡысҡырып әйтә.
*яңғыратып тыңҡыш уҡыу: был назализация (اَلْغُنَّةُ) менән уҡылған өндәрҙе артығы менән һуҙыу.
*«рә» өнөн ҡыҫыу: кеше «ر» хәрефен уҡығанда тауышын өҙә.
Йәғни, ғәрәптәр тыумыштан һөйләшкәнсә, тәбиғи тауыш менән уҡыу талап ителә(А. Р. Сүәйд) .

Тәжүидтең асылы — классик фонетикалағы ғәрәп өндәрен әйтергә өйрәнгәндә мәхрәж бик мөһим.

Мәхрәж — өндө тейешенсә әйтергә өйрәткән махсус механизмдарҙы ҡулланыу.

Тәжүидте өйрәнеү фарыз, Пәйғәмбәр хәҙисендә әйтелгәнсә: «Һеҙҙең иң яҡшығыҙ Ҡөрьәнде өйрәнеүсе һәм башҡаларға уны өйрәтеүселер».

Аллаһ Ҡөрьәндә әйткән: «Ҡөрьәнде дөрөҫ уҡығыҙ» (Әл-Мүзәммил 4).

## Изһар

**Әл-Изһар(الاظهار)** — был () һәр өндөң таҙа, тыңҡышланмай әйтелеүе.Нүн сүкүндән йәки тәнүиндән һуң  изһар хәрефе тора икән, изһар ҡағиҙәһе ҡулланыла. 

### Изһар хәрефтәре
**ء,ه,ع,ح,غ,خ**

## Ҡәлҡәлә
**Әл-Ҡәлҡәлә (**القلقلة**)** — был (*ғәр.*: хәрәкәт)  сүкүнле хәрефте асыҡ итеп әйтеү 1.

### Ҡәлҡәлә хәрефтәре
Ҡәлҡәлә хәрефтәре 5: **<big>ﻕ ﺩ ب ﺝ ﻁ</big>**. Улар бөтәһе лә **قًطْبُ جَدٌّ** һүҙендә ҡулланла.

#### Ҡәлҡәлә кимәлдәре
* **«Ҙур ҡәлҡәлә» (قلقلة كبرى).** Иң юғары кимәлдә асыҡ итеп әйтеү - сүкүнле хәрефтәр һүҙ аҙағында икәү итеп әйтелә. Мәҫәлән: **الحجّ ,الحقّ**
* **«Уртаса ҡәлҡәлә» (قلقلة وسطى).** Сүкүнле хәрефтәр һүҙ аҙағында тора, әммә икәү итеп әйтелмәй. Асыҡ итеп әйтеп уҡыла, әммә тәүге осраҡтағы кеүек үк түгел. Мәҫәлән: **مِنْ عَلَقٍ,احد**
* **«Бәләкәй ҡәлҡәлә» (قلقلة صغرى).** Сүкүнле хәрефтәр һүҙҙәрҙең уртаһында тора.  Мәҫәлән: **الفجْر بطْشة**

## Иҙһәм
Әл-Иҙһәм (اَلْاِدْغَام) —  «нүн-сүкүн» йәки «тәнвин» һүҙ аҙағында үҙенән һуң килгән хәрефкә әйләнә һәм икәү итеп әйтелә, һәм артабан был хәреф   «тәшдид» менән уҡыла.

### Ғүннәле иҙһәм
«Нүн-сүкүн» йәки «тәнвин» : م ن و ي  хәрефтәре менән осрағанда  «нүн-сүкүн» үҙенән һуң килгән хәрефкә әйләнә һәм икәү итеп әйтелә. Өндө икеләтеү  назализация менән башҡарыла — был «иҙһәм мәғәл ғүннә» тип атала.

### Ғүннәһеҙ иҙһәм
«Нүн-сүкүн» йәки «тәнвин» артынан  ل ر хәрефтәре килһә, өндө икеләтеү  назализацияһыҙ (танау эсенә ебәрелмәй) башҡарыла һәм «иҙһәм билә ғүннә» тип атала.

## Шулай уҡ ҡара
* **Тухфат уль-атфаль**

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
*