open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сәйетов Марат Шакир улы

**Сәйетов Марат Шакир улы** ()  (2 май 1934 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, 1986 йылдан Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһының баш табибы, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы  депутаты.

## Биографияһы
Сәйетов Марат Шакир улы 1934 йылдың 2 майында  Башҡорт АССР-ының  Ауырғазы районы Сыбайтал ауылында тыуған. 
Милләте буйынса  татар, юғары белемле — 1959  йылда  Башҡортостан медицина институтын  тамамлаған.

Хеҙмәт юлын, 1959 йылда Башҡортостан медицина институтын тамамлағас Яңауыл районы башҡарма комитетында һаулыҡ һаҡлау мөдире булып эшләй башлай.
1963—1965 йылдарҙа академик Бурденко исемендәге нейрохтрургия фәнни-тикшеренеү институтында орднатурала уҡый.
1966—1969 йылдарҙа Яңауыл районы дауаханаһында баш табиб.

1969—1986 йылдарҙа БАССР-ҙың Һаулыҡ һаҡлау министрлығында баш окулист.
1986 йылдан Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһының баш табибы.
Өфө ҡалаһының Киров районы, 25-се Утро һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы.
  
## Ҡарағыҙ
*БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104

## Һылтанмалар
*  12 созыв (БАССР)
Йосопов Борис Хафиз улы

**Йосопов Борис Хафиз улы** (; 1 май 1942 йыл) — ауыл хужалығы, партия органдары һәм һөнәри белем биреү өлкәһе ветераны. 1979 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы, 1982 йылдан КПСС-тың Дәүләкән район комитеты секретары, халыҡ депутаттарының район Советы рәйесе, КПСС район комитетының беренсе секретары, 1990 йылдан —103-сө һөнәри-техник училище директоры. 1990 йылдың 11 октябрендә Башҡорт АССР-ының ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.

## Биографияһы
Йосопов Борис Хафиз улы ул 1942 йылдың 1 майында БАССР-ҙың Дәүләкән районы Иҫке Мерәҫ ауылында тыуған.

1970 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.

Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1960 йылда Дәүләкән районының Ленин исемендәге колхозында ябай колхозсы булып башлай.

1961—1964 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.

1970 йылда институтты тамамлағас, Стәрлетамаҡ районында баш зоотехник, совхоз-техникумда партком секретары булып эшләй.

1979—1982 йылдарҙа — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы вазифаһында.

1982—1990 йылдарҙа КПСС-тың Дәүләкән райкомында секретарь, Дәүләкән районы халыҡ депутаттары Советы рәйесе, КПСС-тың Дәүләкән район комитетының беренсе секретарь була.

1990 йылдан Дәүләкән ҡалаһындағы 103-сө һөнәри-техник училище директоры.

1990 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советының һуңғы, тарихи 12-се саҡырылышына Дәүләкән районы, 196-сы Бик-Ҡарамалы һайлау округы буйынса халыҡ депутаты итеп һайлана.

Юғары Советтың халыҡ депутаттары Советтары, идаралыҡ һәм үҙидаралыҡ үҫеше мәсьәләләре буйынса комиссияһы ағзаһы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре

## Ҡарағыҙ
* БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 95.
* Парламентаризм в Башкортостане: история и современность. — Т. 2. — Уфа, 2005.УДК 930 ISBN 5-8258-0204-5

‎
Сәғиҙуллин Рәмил Шәйҙулла улы

**Сәғиҙуллин Рәмил Шәйҙулла улы** (; 24 февраль 1952 йыл ) — хужалыҡ һәм совет органдары эшмәкәре. 1987—1991 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Туймазы ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары, рәйесе.   
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы  депутаты, Ҡатын-ҡыҙҙар эше, ғаиләне һаҡлау, әсәлек һәм балалыҡ буйынса комиссия ағзаһы.

## Биографияһы
Сәғиҙуллин Рәмил Шәйҙулла улы 1952 йылдың 24 февралендә Башҡорт АССР-ының  Туймазы районы Ҡандра ҡасабаһында тыуған. 
Милләте башҡорт, юғары белемле — 1987  йылда Өфө нефть институтын тамамлаған.

Хеҙмәт юлын 1969 йылда Стәрлетамаҡ химия заводында слесарь булып башлай.
1970—1972 йылдарҙа Совет армияһы сафтарында хеҙмәт итә.
Запасҡа сығарылғандан һуң быраулау эштәре идаралығында слесарь булып эшләй.
1987 йылда институтты тамамлағас «Межрайводоканал» идаралығында мастер, баш инженер һәм начальник булып эшләй.
1987—1991 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Туймазы ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе.
1991 йылдан ремонт-төҙөлөш идаралығы начальнигы.

Туймазы ҡалаһы 142-се Ҡандра һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының   ҡатын-ҡыҙҙар эше, ғаиләне һаҡлау, әсәлек һәм балалыҡ буйынса комиссия ағзаһы.

## Ҡарағыҙ
*БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104

## Һылтанмалар
*  12 созыв (БАССР)

 ‎
Свободин Николай Михайлович

**Свободин Николай Михайлович** (23 август 1938 йыл ) — СССР һәм партия эшмәкәре, 1992 йылдан Фёдоровка районы халыҡ депутаттары советы рәйесе — район администрацияһы башлығы, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ көнкүреше тауарҙары, сауҙа, коммуналь-көнкүреш һәм халыҡҡа башҡа хеҙмәт күрһәреү буйынса комиссия ағзаһы.

1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы  депутаты.

## Биографияһы
Свободин Николай Михайлович 1938 йылдың 23 августнда Башҡорт АССР-ының  Бишбүләк районы Боголюбовка ауылында тыуған. 
Милләте буйынса  урыҫ, юғары белемле — 1960  йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.

Хеҙмәт юлын, 1960 йылда  Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағас, Бишбүләк районы «Дим» совхозында инженер-механик булып башлай.
1961—1968 йылдарҙа Фёдоровка районы «Пугачев» совхозында өлкән инженер, баш инженер һәм директор булып эшләй.

1988—1992 йылдарҙа район советының башҡарма комитеты рәйесе.
1992 йылдан Фёдоровка районы халыҡ депутаттары советы рәйесе — район администрацияһы башлығы.

Фёдоровка районы, 265-се Пугачёв һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ көнкүреше тауарҙары, сауҙа, коммуналь-көнкүреш һәм халыҡҡа башҡа хеҙмәт күрһәреү буйынса комиссия ағзаһы.

  
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены, «Почёт Билдәһе» ордены, миҙалдар

## Ҡарағыҙ
*БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104

## Һылтанмалар
*  12 созыв (БАССР)
Ағиҙел (йыр)

**Ағиҙел** —— башҡорт халыҡ йыры.

Ағиҙелкәй ҡайҙа? Ай, туғайҙа.

Ағиҙелкәй һымаҡ һыу ҡайҙа?

Ағым һыу, Ағиҙел буйҙары.

Ағиҙелкәй һыуҙың, ай, буйҙары,

Йәмле сағы уның яҙғы айҙа.

Ағым һыу, Ағиҙел буйҙары.

Ағиҙелкәйҙәрҙең, ай, буйында,

Һандуғастар һайрай муйылда.

Ағым һыу, Ағиҙел буйҙары.

Иҙел һыуын эскән ир-арыҫлан

Яман теләк йөрөтмәҫ уйында.

Ағым һыу, Ағиҙел буйҙары.

Ағиҙелкәй һыуы, ай, тын икән,

Яр ситтәре бигерәк ҡомло икән.

Ағым һыу, Ағиҙел буйҙары.

Ағиҙелдә үҫкән, ай, ҡыҙҙарҙың

Тауыштары бигерәк моңло икән.

Ағым һыу, Ағиҙел буйҙары.

= Нотаһы =

= Әҙәбиәт =

* Фәнүзә Нәҙершина. Башҡорт халыҡ йырҙары йыр риүәйәттәре.(өс телдә: башҡорт, урыҫ, инглиз)Өфө «Китап» 1997 йыл.288 бит. ISBN 5-295-02094-0
* Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар.

= Һылтанмалар =

= Иҫкәртмәләр =
Сафронов Леонид Павлович

**Сафронов Леонид Павлович** (14 май 1938 йыл) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ көнкүреше тауарҙары, сауҙа, коммуналь-көнкүреш һәм халыҡҡа башҡа хеҙмәт күрһәреү буйынса комиссия ағзаһы.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

## Биографияһы
Сафронов Леонид Павлович 1938 йылдың 14 майында Свердловск өлкәһенең Түбәнге Серги ауылында тыуған.
Милләте буйынса рус, юғары белемле — 1961 йылда Куйбышев индустриаль институтын тамамлаған.

Хеҙмәт юлын 1961 йылда «Башэлектромонтаж» тресының Салауат монтаж идаралығында мастер булып башлай. артабан бүлек мөдире, баш инженер була.
1968—1980 йылдарҙа ошо уҡ треста управляющий урынбаҫары, баш инженер булып эшләй.
1980 йылдан КПСС-тың Өфө ҡала комитетында икенсе секретарь.
1987 йылдан СССР Госснаб Башҡортостан идаралығында начальник.
1991 йылдан Башҡортостан коммерция-производство предприятиеһының генераль директоры.

Мишкә районы 240-сы Камай һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының халыҡ көнкүреше тауарҙары, сауҙа, коммуналь-көнкүреш һәм халыҡҡа башҡа хеҙмәт күрһәтеү буйынса комиссия ағзаһы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены, ике «Почёт Билдәһе» ордены, миҙалдар

## Ҡарағыҙ
* БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104

## Һылтанмалар
*  12 созыв (БАССР)
Оло Бешәҙе

**Оло Бешәҙе** () — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостандың Йылайыр районы, Баймаҡ районы биләмәләрендә аға. Йылға *Яман Йылайыр* йылғаһына тамағынан өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

## Этимологияһы
Атаманың тамырында башҡорт телендәге «Бешә» — «йәш ҡарағай» һәм «-ҙе» диалект һүҙ яһаусы ялғау ҡушылыу юлы менән яһалған.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө).:

Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса::

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005065
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200506
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса һаны — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* РФ тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы
Сәхәбетдинов Зәнфир Абзал улы

**Сәхәбетдинов Зәнфир Абзал улы** (; 7 октябрь 1951 йыл) — комсомол, партия органдары һәм ауыл хужалығы ветераны. 1991 йылдан Шишмә районы «Коммунизм» колхозы рәйесе.

1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Юғары Советтың аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы.

## Биографияһы
Зәнфир Абзал улы Сәхәбетдинов 1951 йылдың 7 октябрендә Башҡорт АССР-ының Шишмә районы Иҫке Муса ауылында тыуған.
Милләте татар, юғары белемле — 1976 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.

1969—1971 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Запасҡа ҡайтарылғандан һуң Шишмә районы «Коммунизм» колхозының ВЛКСМ комитетында секретарь була.
1976 йылда институтты тамамлағас, Стәрлетамаҡ һәм Шишмә районы хужалыҡтарында баш агроном булып эшләй.
1983—1985 йылдарҙа — «Смычка совхозы» партком секретары.
1985 йылдан — «Урал» колхозы рәйесе.
1991 йылдан — Шишмә районы «Коммунизм» колхозы рәйесе.

Шишмә районы 273-сө Ибраһим һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы.

## Ҡарағыҙ
* БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104

## Һылтанмалар
*  12 созыв (БАССР)
Новиков Сергей Владимирович (ректор)

**Новиков Сергей Владимирович** (8 декабрь 1977 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, дәүләт хеҙмәткәре. 2015 йылдан Башҡортостан Республикаһының иҡтисади үҫеш министры, 2019 йылдан Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы һәм ректор вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы, 2020 йылдың 7 июленән — университет ректоры. Иҡтисад фәндәре кандидаты (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2019).

## Биографияһы
Сергей Владимирович Новиков 1977 йылдың 8 декабрендә Өфөлә тыуа.

1999 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетын тамамлай.

Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1997 йылда «Уралавиа спецтехнология» НПП-һында менеджер булып башлай. 1999 йылда «Имплантера» НПП-һының финанс менеджеры була, ошо уҡ йылда дәүләт хеҙмәтенә күсә.

1999—2004 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Иҡтисад һәм монополияға ҡаршы министрлыҡтың әйҙәүсе, һуңынан баш белгесе була, артабан —бүлек мөдире урынбаҫары. 2004 йылда БР Иҡтисади үҫеш һәм сәнәғәт министрлығының бүлек начальнигы. 2004—2005 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең иҡтисади үҫеш һәм социаль сәйәсәт идаралығының социаль-иҡтисади үҫеште фаразлау бүлегенең баш белгесе. 2005—2006 йылдарҙа — ошо уҡ бүлек мөдире, ә 2006—2008 йылдарҙа — ошо уҡ идаралыҡ начальнигы урынбаҫары − БР Президенты Хакимиәтенең Иҡтисади экспертиза һәм анализ бүлеге мөдире. 2008—2009 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Президенты хакимиәтенең Дәүләт-хоҡуҡи идаралығының экспертиза бүлеге мөдире урынбаҫары, 2009—2010 йылдарҙа — Эксперт-аналитика идаралығы начальнигы.

2010—2015 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы буйынса дәүләт заказдарын урынлаштырыу дәүләт комитеты рәйесе. 2015 йылдан 2019 йылдың апреленә тиклем Башҡортостан Республикаһы Иҡтисади үҫеш министрлығын етәкләй. 2019 йылдың июлендә "Федераль дәүләт статистика хеҙмәтенең статистика мәғлүмәтен эшкәртеү һәм таратыу төбәк-ара төп мәғлүмәт үҙәге"нең директоры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы итеп тәғәйенләнә, ә 2019 йылдың 22 авгусынан ваҡытлыса Өфө дәүләт авиация техник университетын етәкләй.

2019 йылдың 6 сентябрендә Сергей Владимирович Новиков Өфө дәүләт авиация техник университеты ректоры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы вазифаһын рәсми башҡара башлай, бер үк ваҡытта университеттың Социаль һәм иҡтисади системаларҙа идара итеү кафедраһы доценты (УСиЭС).

2020 йылдың 7 июлендә рәсми рәүештә Өфө дәүләт авиация техник университеты ректоры вазифаһына тәғәйенләнә.

2012 йылда «Рәсәй Федерацияһының Иҫәп палатаһы менән хеҙмәттәшлекте нығытыуҙа күрһәткән хеҙмәте өсөн» отличие билдәһе һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Рәхмәт Хаты менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* УГАТУ возглавит экс-министр экономического развития Башкирии
* Из министров в ректоры: экс-глава Минэконома Башкирии возглавит УГАТУ
* В УГАТУ представили нового ректора
* Сергей Новиков избрался ректором УГАТУ
* Официальный сайт Сергея Владимировича Новикова
Трофимов Валерий Николаевич

**Трофимов Валерий Николаевич** (6 сентябрь 1959 йыл) — Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡала Советы рәйесе, «Энергоинжиниринг» яуаплылығы сикләнгән ширҡәт директоры.

## Биографияһы
Валерий Николаевич Трофимов 1959 йылдың 5 сентябрендә Өфө ҡалаһында тыуа. 1981 йылда сәнәғәт электроникаһы һөнәре буйынса Өфө авиация институтын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген шул уҡ йылда В. И. Ленин исемендәге Өфө приборҙар эшләү заводында башлай. 1983—1986 йылдарҙа Ҡораллы Көстәр сафында хеҙмәт итә. 1986—2012 йылдарҙа Өфө «Электроаппарат» заводында төрлө вазифаларҙа эшләй, йыйыу цехының лаборатория начальнигынан алып предприятиеһының генераль директоры вазифаһына тиклем юл үтә. 2008—2012 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡала советының икенсе саҡырылыш депутаты. 2012—2013 йылдарҙа «Гип-Энерго» яуаплылығы сикләнгән ширҡәт директоры булып эшләй. 2013 йылдан — «Энергоинжиниринг» яуаплылығы сикләнгән ширҡәт директоры. 2016 йылдың 18 сентябрендә Өфө ҡала советының дүртенсе саҡырылыш депутаты итеп һайлана. 2016 йылдың 27 сентябренән — Өфө ҡала советы рәйесе.

Әлеге ваҡытта Валерий Трофимов «Энергоинжиниринг» яуаплылығы сикләнгән ширҡәте директоры булып эшләй. Бер үк ваҡытта Өфө ҡалаһы советы депутаты, ҡала советы рәйесе вазифаһын округы башлығы вазифаһын башҡара (Өфө — халҡы бер миллиондан ашҡан ҡалалар араһында ҡала советы рәйесе һәм уның депутаттары бушлай эшләгән берҙән-бер ҡала).

«Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаһы.

Өйләнгән, ҡыҙ һәм ул тәрбиәләй.

## Наградалары
* Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәт сәйәсәте буйынса дәүләт комитетының Почет грамотаһы (12.09.2000).
* «Рәсәй профессионалы» миҙалы (2005 йыл, сентябрь).
* Өфө ҡалаһы ҡала советының Почет грамотаһы (20.09.2007).
* «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар төҙөүсеһе» (04.09.2009).

## Һылтанмалар
* Структура Совета городского округа город Уфа Республики Башкортостан
* Личная страница на официальном сайте Совета городского округа город Уфа Республики Башкортостан. 
* Личная страница на официальном сайте Администрации городского округа город Уфа Республики Башкортостан
* Председателем горсовета Уфы избран Валерий Трофимов
* Валерий Трофимов избран председателем городского Совета Уфы
* Новый состав уфимского Горсовета избрал председателя и трех замов
* Горсовет Уфы возглавил Трофимов
* В Уфе состоялось первое заседание Совета Уфы четвертого созыва
Глуховцев Всеволод Олегович

**Глуховцев Всеволод Олегович** (12 ғинуар 1965 йыл) — СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы. Фантастик һәм фәлсәфәүи хикәйә жанрҙарында ижад итеүсе. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университетының Өфө филиалы уҡытыусыһы. Философия фәндәре кандидаты (1997). «СССР Ҡораллы Көстәренең 70 йыллығы» миҙалы менән бүләкләнгән. Рәсәй Федерацияһының Журналистар союзы ағзаһы
.

## Биографияһы
Всеволод Олегович Глуховцев 1965 йылдың 12 ғинуарында Башҡортостандың Белорет ҡалаһында тыуған. Хәҙерге ваҡытта Өфөлә йәшәй. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университетының Өфө филиалында «Философия, тарих һәм хоҡуҡ» кафедраһы доценты булып эшләй.
Орджоникидзе исемендәге Дәүләт идара академияһы аспирантураһында уҡый. Философия фәндәре кандидаты (1997), диссертацияһының темаһы — «В. И. Вернадскийҙың социаль-этик ҡараштары», һуңғараҡ «В. И. Вернадскийҙың социаль-этник концепцияһы» исеме аҫтында айырым китап итеп нәшер ителә. 

Автомобилдәр төҙөү тарихы менән ҡыҙыҡһына.

## Ижады
Яҙыусы-фантаст булараҡ рәсәйҙең эре нәшриәттәрендә 2002 йылдан алып баҫтырыла башлай. Тәүге әҫәре — «Перевал Миллера» повесы — АСТ йыйынтығында донъя күрә. Бер нисә романын Э. А. Байков менән берлектә яҙа (коллектив псевдонимдары «Артур Василевский»). Ҡайһы бер китаптары («Последний переход», «Смерти нет», «Бог сумерек») Самойлов Андрей менән берлектә яҙған.

Прозаһы 2004 йылдан әҙәби журналдарҙа нәшер ителә, әҫәрҙәре башлыса ябай көнкүреш юҫығында бирелгән әхлаҡи — фәлсәфәүи притча жанрында («Смерть идеалиста», «Письмо», «Ясновидящий»). Уның хикәйәләр жанры, артыҡ туралыҡ өсөн тәнҡитләнеүгә ҡарамаҫтан, «социаль проза» тип билдәләнә.

2016 йылда "Созвездие Большой Медведицы" һәм "Перстень Парацельса" премияларына дәғүә итә (номинант).

## Фантастик жанрлы әҫәрҙәре
* 
* 
* 
* 
* Байков Эдуард, Глуховцев Всеволод. Рой. Битва бессмертных, СПб, Крылов, 2011. — 928 с. — ISBN 978-5-4226-0192-9.
* Байков Эдуард, Глуховцев Всеволод. Рой, СПб, Крылов, 2010. — 480 с. — ISBN 978-5-4226-0109-7.
* Глуховцев Всеволод, Самойлов Андрей. Последний переход, СПб, Ленииздат, 2008. — 384 с. — ISBN 5-289-02607-X.
* Глуховцев Всеволод, Самойлов Андрей. Смерти нет, СПб, Азбука-классика, 2006. — 448 с. — ISBN 5-325-01627-7.
* Глуховцев Всеволод, Самойлов Андрей. Бог сумерек, М., АСТ, 2003. — 272 с. — ISBN 5-17-018648-7.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
* 

## Һылтанмалар
* 
* 
*
Али Назим

**Али Назим** (псевдоним; төп исеме һәм фамилияһы **Мәхмүтзадә Әләкбәр Мәхмүт уғлы;** азерб. Mahmudzadə Ələkbər Mahmud oğlu (Əli Nazim); 24 ноябрь 1906 йыл — 23 август 1943 йыл) — СССР-ҙың ғалим-тәнҡитсеһе һәм әҙәбиәт белгесе. Сәйәси золом ҡорбаны.

## Биографияһы
Али Назим 1906 йылдың 24 ноябрендә Тәбриз ҡалаһында тыуған. Ленинград көнсығыш институтын тамамлаған, һуңғараҡ Мәскәүҙә аспирантурала уҡып, уны уңышлы тамамлай. Фәнни-педагогик эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. 1921 йылдан алып «Иштираҡ» («Коммунист») гәзитендә баҫыла. 1930 йылдан алып Коммунистар партияһы ағзаһы. Марксистик әҙәби тәнҡитсеһе булараҡ сығыш яһай. Әзербайжанда марксистик төнҡитенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, тип һанала. Шулай уҡ уның классик әҙәбиәте тарихы буйынса эштәре билдәле (М Ф. Ахундов, Дж. Мамедкулизаде, М. А. Сабир һәм башҡалар тураһында). Назимдың ҡайһы бер мәҡәләләрендә вульгар социологизм йоғонто бар.

1936 йылда уны «өҙгөссөлөк ғәҙәттәре һәм плагиат» өсөн партия ағзалығына кандидаттарҙан сығаралар. 1937 йылдың 18 мартында ҡулға алына. Али Назимдың күрһәтмәләре һөҙөмтәһендә *« 51 кеше яманатлы булып ҡала»*. СССР Юғары судының хәрби коллегияһының шул уҡ йылдың 10 октябрендәге ҡарарына ярашлы 10 йылға хөкөм ителә. А. Джавад, Г Джавид, Мушфиг, Мусаханлы, Юсиф Вәзир, С. Гусейн, Кантемир, Талыблы һәм А. Рази менән бергә « герман-япон фашизмы агенты троцкист, мусауатсы һәм һәм национал-уклонист» тип иғлан ителә.

1941 йылдың 23 авгусында атып үлтерелә. 1950 йылда аҡлана.

## Билдәле эштәре
* «Пролетар әҙәбиәте тураһында» (1926)
* «Мәҙәни революция һәм мәҙәни мираҫ мәсьәләләре» (1928)
* «Беҙҙең драматургиябыҙ юлдары» (1933)
* «Классиктарҙы ленинса өйрәнеү» (1934)
* «Октябрь һәм беҙҙең тәнҡит» (1934)

## Иҫкәрмәләр
Оло Ҡуһа

**Оло Ҡуҫа** (Оло Ҡуһа, Оло Күсә) () — Рәсәйҙәге йылға, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Ялан Йылайыры йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км

## Этимологияһы
1990-сы йылдарҙағы эҙләнеүҙәр һөҙөмтәһендә урыҫса Куса тип аталған гидронимдың сығышы асыҡланған: *Ҡуһа — башҡорттарҙың диалект һөйләшендә «ҡамыш» тигәнде аңлата. Тимәк, Ҡуһа — ҡамышлы йылға тигән мәғәнә бирә*, тип яҙған тел белгесе М.Ғ. Усманова.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем, Бәләкәй йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005096
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (гө) — 112200509
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* Гө буйынса һаны — 12
* Гө буйынса сығарылыш — 2
## Шулай уҡ ҡарағыҙ
*Ҡуһа (йылға)

## Иҫкәрмә

## Һылтанмалар
*
Оло Ҡалмаҡ

**Оло Ҡалмаҡ** —  Рәсәй йылғаһы, Башҡортостан  биләмәләрендә аға. Ялан Йылайыры (Крепостной Йылайыр) йылғаһы ҡушылдығы. Йылайыр йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, 

һыу хужалығы участкаһы —  Һаҡмар йылғаһы  инешенән башлап Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем. Өҫтәмә бассейны юҡ.  Йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).

Рф территорияһы буйынса мәғлүмәт әҙерләү һәм һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте:

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005058
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (гө) — 112200505
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

*
Оло Шар

**Оло Шар** — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы, Йылайыр районы биләмәһендә аға. Йылайыр йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км. бассейн майҙаны — 127 км².

## Этимологияһы
Шар һүҙенең башҡортса бер нисә мәғәнәһе бар. Шуларҙың береһе — һыуға ҡағылышлыһы — ошолай:

***Шар*** — *Әрәмә баҫҡан түмгәкле һаҙлыҡ урын*. Тимәк, йылға ла һаҙмырт ярлы, һаҙмырт урындан баш ала

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем, Йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).

Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005263

* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200526
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса һаны — 12
* ГӨ буйынса сығарылышы — 2

## Иҫкәрмәләр
Бүжән (Ҡаҫмарт ҡушылдығы)

**Бүжән — ** () — Рәсәйҙәге йылға, Башҡортостан Республикаһы һәм Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Ҡаҫмарт йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем, йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән РФ территорияһы буйынса мәғлүмәттәр буйынса:

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005669
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (гө) — 112200566
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса һаны— 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

### Ҡушылдыҡтары (тамағынан км алыҫлыҡта)
* 4 км: йылға Әбүләис (һул)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Саниев Ильяс Сәғит улы

**Саниев Ильяс Сәғит улы** ()  (10 март 1953 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре,
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы  депутаты.

## Биографияһы
Саниев Ильяс Сәғит улы 1953 йылдың 10 мартында Татар АССР-ының  Баулы районы Шалты ауылында тыуған. 
Милләте буйынса  татар, юғары белемле — 1975  йылда  Ҡазан ауыл хужалығы институтын  тамамлаған.

Хеҙмәт юлын 1975 йылда, Ҡазан ауыл хужалығы институтын тамамлағас, агроном булып башлай, Совет армияһы сафтарына саҡырыла. Хеҙмәт итеп ҡайтҡас, артабанғы хеҙмәт юлы ауыл хужалығы менән бәйле.
1977—1987 йылдарҙа Туймазы районы XXI партсъезд исемендәге колхозда агроном, баш агроном, колхоз рейесе булып эшләй.
1987—1988 йылдарҙа райондың агросәнәғәт берекмәһе рәйесе итеп тәғәйенләнә.
1988 йылдар «Туймазы» агросәнәғәт комбинатының генераль директоры булып эшләй.
1992 йылдан «Туймазы» агросәнәғәт компанияһының генераль директоры булып эшләй.

257-се Иҫке Ҡандра һайлау округы буйынса Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының  республиканың, ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш буйынса комиссия ағзаһы.

## Ҡарағыҙ
*БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104

## Һылтанмалар
*  12 созыв (БАССР)
Саутин Владимир Николаевич

**Саутин Владимир Николаевич** (24 июль 1935 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған урман сәнәғәте хеҙмәткәре; Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының сәнәғәт, энергетика, транспорт, элемтә, информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссия рәйесе.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы  депутаты.

## Биографияһы
Саутин Владимир Николаевич йылдың 24 июлендә Сыуаш АССР-ының  Алатырь ҡалаһында тыуған. 
Милләте буйынса  рус, юғары белемле —  1957 йылда  Волга буйы урмансылыҡ институтын  тамамлаған.

Хеҙмәт юлын, институтты тамамлағас, леспромхозда урман әҙерләү мастеры булып башлай. Артабан өлкән инженер, леспромхоз директоры була.
1966—1977 йылдарҙа «Башлес» берекмәһенең материальүтехник тәьмин итеү бүлеге начальнигы, берекмә начальнигы урынбаҫары булып эшләй.
1975 йылда «Башлес» берекмәһенең генераль директоры урынбаҫары.

1986 йылдан «Башлеспром» урман сәнәғәте берекмәһенең генераль директоры.

Архангел районы 155-се Архангел һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының сәнәғәт, энергетика, транспорт, элемтә, информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссия рәйесе.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Почёт Билдәһе» ордены, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған урман сәнәғәте хеҙмәткәре
## Ҡарағыҙ
*БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. - Уфа, Китап, 1994. - с. 104

## Һылтанмалар
*  12 созыв (БАССР)
Бохарсы

**Бохарсы** () — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Һаҡмар йылғаһының уң ярында тамағынан 362 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға ҡайҙа көслө, ҡайҙа шаршылы, ҡайҙа сөңгөллө, тыныс ҡына аға. Оҙонлоғо 26 км. Һыуының температураһы хатта йәйге осорҙа ла юғары түгел, +16-18 градустан ары күтәрелмәй.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө).

Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005485
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (гө) — 112200548
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* Гө буйынса томы — 12
* Гө буйынса сығарылыш — 2

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Сәмиғуллин Рафаэль Исхаҡ улы

**Сәмиғуллин Рафаэль Исхаҡ улы** (; 26 май 1941 йыл — 1994 йыл) — комсомол, партия һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе.

1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

## Биографияһы
Рафаэль Исхаҡ улы Сәмиғуллин 1941 йылдың 26 майында Башҡорт АССР-ының Илеш районы Түбәнге Сереккүл ауылында тыуған.
Милләте башҡорт, юғары белемле — 1979 йылда Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлаған.

Хеҙмәт юлын 1959 йылда санпэпидстанцияла фельдшер булып башлай.
1960—1963 йылдарҙа Совет Армияһына хеҙмәт итә. Запасҡа ҡайтарылғас, ВЛКСМ-дың Илеш райкомының икенсе секретары, артабан рофессиональ-техник училище директорының тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары була.
1974—1985 йылдарҙа КПСС-тың Илеш районы комитетында инструктор, райондың «Сельхозхимия» берекмәһендә управляющий урынбаҫары булып эшләй.

1985—1990 йылдарҙа район Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары.
1990 йылдан КПСС-тың Илеш район комитетының икенсе секретары.
1992 йылда дәүләт һәм муниципаль милек менән идара итеү буйынса Илеш район комитеты рәйесе итеп һайлана.

Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана.
  
Сәмиғуллин Рафаэль Исхаҡ улы 1994 йылда вафат була.

## Ҡарағыҙ
* БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104

## Һылтанмалар
*  12 созыв (БАССР)
Оло Көйөргәҙе

**Оло Көйөргәҙе** — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһендә, Башҡортостан Республикаһында аға. Йылға тамағы Оло Юшатыр йылғаһының уң ярының 20-се километрында. Йылға оҙонлоғо 71 км тәшкил итә, бассейнының һыу йыйыу майҙаны — 1090 км².Иҙәк-Ишмәт ауылынан арыраҡ баш ала һәм Түбәнге Баба ауылы янында Оло Юшатыр йылғаһына ҡоя. Уның буйында бик күп ауылдар төйәк тапҡан. Бер нисә урында биш-алты км ерҙә Ырымбур өлкәһе менән Башҡортостан Республикаһының  сиге булып тора

## Ҡушылдыҡтары
Төп ҡушылдыҡтары (тамағынан алыҫлығы):
* 33 км: Шайтан йылға (Оло Көйөргәҙе ҡушылдығы)
* 37 км: Кесе Көйөргәҙе йылғаһы
* 62 км: Урай йылғаһы

## Атамаһы

Көйөргәҙе гидрониы элекке карталарҙа Кургаза тип билдәләнгән. Башҡортса *ҡур* тигән һәм уға ҡушылған *гәҙе* һүҙенән алынған тигән фекерҙәр бар. *Ҡур* боронға башҡорт телендә йылға башы, *гәҙе* ялғауы ла боронғо башҡорт телендә йылға тигәнде аңлата. Рәшит Шәкүрҙең " Исемдәрҙә ил тарихы" китаабында ла эҙләнеү эше баҫтырылған. *Ө. Ҡобағошов Көйөргәҙе гидронимы тураһында, халыҡ фекеренсә, «ҡыр ҡаҙы — ҡыр ғаҙы» һүҙҙәренән килеп сыҡҡан булырға тейеш, тип хәбәр итә. Өҫтәүенә, ул нәҡ ана шул версияны нығытыусы миҫалдар ҙа килтерә. Мәҫәлән, Каҙлыяр йылғаһы (Оло Юшатырҙың ҡушылдығы), уның сыҡҡан ерендә элекке ауыл — Ҡаҙлыбаш, шулай Ҡаҙлы- күл күле (шул уҡ Күмертау районында). Был атамаларҙа гәүге компоненттар, ысынлап та, «ҡаҙ». Республика һәм ил буйынса ла «өйрәкле» йәки «ҡаҙлы» күлдәр һәм йылғаларға миҫалдарҙы әллә күпме килтерергә мөмкин. Шуға күрә Көйөргәҙе гидронимының ҡыр ҡаҙы һүҙҙәренән барлыҡҡа килеүе тураһындағы фекер иғтибарға лайыҡ. Әммә бсҙ уны башҡорт телендәге ҡур (русса «солод, закваска; местность с выходом многочисленных источников») һәм боронғо башҡорт телендәге ғаҙы «йылға» һүҙҙәренән яһалған, тип иҫәпләйбеҙ.*

## Йылға буйында ултырған ауылдар
* Зәк-Ишмәт
* Таймаҫ
* Түкән
* Беренсе Кинйә
* Яҡуп
* Разномойка
* Яҡшымбәт
* Яңы юл
* Үрге Баба
* Көйөргәҙе
* Урта Баба
* Түбәнге Баба

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй Дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһының Һаҡмарға ҡойған еренән алып тамағына тиклем. Йылғаның йырҙа бассейны — Урал йылғаһы (Рәсәй бассейны өлөшө).

Объекттың дәүләт һыу реестрындағы коды — 12010000712112200006947.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Минсылыу Усманова. Имя отчей земли. Уфа, Китап, 1994
*
Ғәҙәш

**Ғәҙәш** —  — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Ғәҙәш йылғаһы Иҙәш йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
РФ территорияһы буйынса Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән мәғлүмәттәр:

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005645
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (гө) — 112200564
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Мырҙағәлин Радмир Дамир улы

**Мырҙағәлин Радмир Дамир улы** (23 февраль 1958 йыл) — тележурналист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997). Журналистар союзы ағзаһы (1986). Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (1993).

## Биографияһы
Радмир Дамир улы Мырҙағәлин 1958 йылдың 23 февралендә БАССР-ҙың Баймаҡ районы Бәхтегәрәй ауылында тыуған. 1981 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай һәм «Башҡортостан» телерадиокомпанияһында эш башлай, бында эшләгән дәүерендә төрлө вазифалар биләй, профессиональ һәм ижади яҡтан үҫешә: 1986 йылдан — өлкән мөхәррир, 1992 йылдан — ижади берекмә етәксеһе, 1999 йылдан — ТВ мәғлүмәт программаларының баш белгес координаторы, 2000 йылдан мәғлүмәт музыкаль радиотапшырыуҙар программаһының баш мөхәррире. 2002 йылдан алып «Башҡортостан» ТРК ДУП-ында: мәғлүмәт музыкаль радиотапшырыуҙар программаһының баш мөхәррире, 2003 йылдан — реклама мәғлүмәт үҙәгенең баш белгесе.

2007 йылда «Век» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенә (Өфө) бүлек начальнигы итеп тәғәйенләнә.

Радмир Мырҙағәлин ижтимағи-сәйәси һәм социаль темаларға телевизион тапшырыуҙар авторы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997)

Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (1993)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

Лауреаты премии Ш. Худайбердина
Кесе Көйөргәҙе

**Кесе Көйөргәҙе —** Рәсәйҙәге йылға, Ырымбур өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға тамағы Оло Көйөргәҙе йылғаһының уң ярының 37-се километрында ята. Йылға оҙонлоғо 46 км.

Төп ҡушылдығы — Һарыйылға (һул ҡушылдығы, тамағынан 18 км алыҫлыҡта).

Йылға атамаһы башҡорт телендәге «көйөр» (хәҙерге «ҡур»- шишмә) һәм «гәҙе»- боронғо төрки телдә «йылға» («үгүз»,үгүҙ -йылға). һүҙҙәренән алынған.
## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай,  һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһының Һаҡмар йылғаһына ҡушылған еренә һәм тамағына тиклем. Йылға йырҙа бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).

Һыу ресурстарының федераль агентлығы әҙерләгән РФ территорияһында һыу хужалығын районлаштырыу геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006961
* Гидрологик өйрәнеү буйынса коды (ГӨ) — 112200696
* Бассейн коды — 12.01.00.007
* ГӨ буйынса томдың һаны — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Дәүләтова Камилә Йәүҙәт ҡыҙы

**Дәүләтова Камилә Йәүҙәт ҡыҙы** (21 октябрь 1962 йыл) — ғалим-сәйәсмән, комсомол, мәғариф һәм дәүләт органдары  хеҙмәткәре. 2008 йылдан Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры урынбаҫары, 2010 йылдан — йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрының беренсе урынбаҫары, 2011 йылдан мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары, 2014 йылдан — мәғариф министры урынбаҫары; 2016—2019 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Мәғарифты үҫтереү институтының фәнни инновацион эштәр буйынса проректоры. Рәсәй Федерацияһының 4-се саҡырылыш (2003—2007) Дәүләт думаһы депутаты. Сәйәси фәндәр кандидаты (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2002). Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2012) һәм Рәсәйҙең 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе (2007). 

## Биографияһы
Камилә Йәүҙәт ҡыҙы Дәүләтова 1962 йылдың 21 октябрендә Көньяҡ Ҡаҙағстан өлкәһенең Ильич ҡалаһында тыуған.

1984 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.

1996—1997 йылдар — Өфө ҡала хакимиәтенең йәштәр эштәре буйынса идаралығы начальнигы. 1997—1998 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Йәштәр эштәре буйынса дәүләт комитеты рәйесе булып эшләй.

1998—2000 йылдар — БР Министрҙар Кабинеты ҡарамағындағы Йәштәр эштәре буйынса идаралыҡ начальнигы. 2000—2003 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитеты рәйес.

2003—2007 йылдар — Рәсәй Федерацияһының дүртенсе саҡырылыш Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы депутаты.

2008—2010 йылдар — Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры урынбаҫары. 2010—2011 йылдар — Башҡортостан Республикаһы йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрының беренсе урынбаҫары. 2011 йыл — Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары, мәҙәниәт министры вазифаһын башҡара. 2014 йылдан — Башҡортостан Республикаһы мәғариф министры урынбаҫары.

## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары
* Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2002).
* Рәсәй Федерацияһы Мәғариф министрлығының «Йәштәр сәйәсәте өлкәһенең почетлы хеҙмәткәре» билдәһе (2002).
* «Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреүҙәге ҡаҙаныштары өсөн» билдәһе (2002).
* Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы Рәйесенең Рәхмәт хаты (2006).
* II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордендың миҙалы (2007).

## Һылтанмалар
* Давлетова Камиля Жаудатовна – биография 
* Давлетова Камиля Жаудатовна
* Давлетова Камиля Жаудатовна
* Список депутатов Государственной Думы по одномандатным избирательным округам
* Камиля Давлетова назначена заместителем министра образования Башкортостана
Иҙәш (Ҡаҫмарт ҡушылдығы)

**Иҙәш** — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе  биләмәләрендә аға. Йылға Ҡаҫмарт йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.

## Этимологияһы
Был атаманы венгр топонимист-ғалимы венгр телендәге «тәмле, татлы» тигән сифаттан килеп сыҡҡан тип иҫәпләй.

Шул уҡ ваҡытта башҡорт телендә *«иҙәү»* — *«ҡул болғау»* тигән ҡылымдан яһалған исем ҡылым -*«иҙәш»* булыуы ла ихтимал

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем, Бәләкәй йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө)

РФ территорияһы буйынса Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән мәғлүмәттәр:

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005638
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (гө) — 112200563
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* Гө буйынса томы — 12
* Гө буйынса сығарылыш — 2

### Ҡушылдыҡтары (тамағынан км алыҫлыҡта)
* 26 км: Ғәҙәш йылғаһы (һул)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

*
Әминова Сәлимә Салауат ҡыҙы

**Әминова Сәлимә Салауат ҡыҙы** (19 сентябрь 1969 йыл) — Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры балетмейстеры (1992 йылдан), режиссер. Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2007).

## Биографияһы
Сәлимә Салауат ҡыҙы Әминова 1969 йылдың 19 сентябрендә Өфөлә тыуа. Милләте — башҡорт. Атаһы — Әминев Салауат Баймаҡ районы Темәс ауылынан. Әсәһе — Ейәнсура районы Байдәүләт ауылынан, Сәлимә бәләкәйҙән Һүрәм йылғаһы буйында урынлашҡан ошо ауылда ялдарын үткәрә, сая, батыр ҡыҙ булып үҫә. Бейергә яратҡан ҡыҙ Ф. Ғасҡаров исемендәге бейеү ансабле янындағы студияла шөғөлләнә. Һығылмалы кәүҙәле, сибәр ҡыҙҙы, артабан ансамблдә бейер өсөн, Ҡазан сәнғәт институтына уҡыуға оҙаталар. 1993 йылда Сәлимә әлеге институттың хореография факультетын тамамлай. Уға яҡташы, күренекле балетмейстер Нинель Дауыт ҡыҙы Юлтыеванан бейеү серҙәрен өйрәнеү бәхете тейә. Студент йылдарында Сәлимә Ҡазан театрҙарында йыш була, был ҡалаға ылыға башлай. Шулай итеп, Сәлимә Салауат ҡыҙы, әле студент сағында да уҡ, Татар Академия театрында балетмейстер булып эшләй (1992 йылдан)һәм ошо көнгәсә әлеге театрға тоғро ҡала.

## Ижади эштәре
Татарстан театрҙары, мәҙәниәт үҙәктәренән тыш, Сәлимә Әминованы башҡа ҡалаларҙа ла көтөп алалар. Башҡортостандың Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры, Өфөләге «Нур» татар театры, М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында ла ул спектаклдәргә бейеүҙәр ҡуя. Анкара театрында «Һүнгән йондоҙҙар» спектаклен ҡуйыу өсөн Рәшит Зәһиҙуллин менән бергә саҡырыла.

**Спектаклдәр өсөн ҡуйған бейеү күренештәре:**

*«Зәңгәр шәл» ([[Тинчурин Кәрим Ғәли улы|К. Тинчурин]]); «Шәжәрә», «Гөргөри кейәүҙәре», «Хушығыҙ!» ([[Миңнуллин Туфан Абдулла улы|Т. Миңнуллин]]); «Баскетболист», «Ҡазан егеттәре» (А. Ғиләжев); «Батыр кыҙҙар» (Т. Ғиззәт); «Жан Баевич» (Г. Исхаки); «Ханума» (А. Цагарели), «Мәңгелек буран» ([[Айытматов Сыңғыҙ Түрәҡол улы|Сыңғыҙ Айтматов]] буйынса Илгиз Зәйниев ҡуйған, 2018)* һәм башҡалар. Шулай уҡ айырым концерт номерҙарын да ҡуя.

**Балетмейстер булараҡ**

Банкрот (Ғәлиасҡар Камал)

Ауыл эте Аҡбай (Туфан Миңнуллин)

Мөхәббәт FM (Илгиз Зәйниев)

Зәңгәр шәл (Кәрим Тинчурин)

Ут күршеләр (Салауат Юзеев)

Диләфруз (Туфан Миңнуллин)

Йәш йөрәктәр (Фәтхи Бурнаш)

Ҡыйыу ҡыҙҙар (Тажи Ғиззәт)

Йән киҫәккәйем (Туфан Миңнуллин)

Гөргөри кейәүҙәре (Туфан Миңнуллин)

Гөлъямал (Наҡый Иҫәнбәт)

GO Баламишкин (Флорид Бүләков)

*Пластика буйынса режиссер* Dertmend — Закир Рамеев (Илгиз Зәйниев инсценировкаһы)

*Хореограф булараҡ* — Тартюф (Ж.-Б. Мольер)

«Бейеү пәрейе»  (Илдус Ғабдрахмановтың *Юбилей кисәһе*) 

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* 2007 — Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре

## Ғаилә хәле
Ире Илдус Ғабдрахманов, Камал театры актеры, Татарстандың халыҡ артисы (*[[2014 йыл|2014]]*).

## Һылтанмалар
* Сәлимә Әминова. Камал театры сайты
* Салима Салаватовна Аминова (видео, 2:15)
* Табигать балалары
* Артистлар.ру
* «БИШЕНЧЕ КЛАССТА УК ТӨШЕМӘ КЕРГӘН ИДЕ…»
*  БИЮ ПӘРИЕ / ОЧАРОВАННЫЙ ТАНЦЕМ / СӘЛИМӘ ӘМИНОВА — ЮБИЛЕЙ КИЧӘСЕ

## Иҫкәрмәләр
Яман Юшатыр

**Яман Юшатыр** — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға тамағы Кесе Юшатыр йылғаһы уң ярының 21-се километрында. Йылға оҙонлоғо 41 км тәшкил итә.

## Исеменең килеп сығышы
Гидроним башҡорт теленән «Насар Юшатыр» тип тәржемә ителә. 1901 йылғы сығанаҡта — *Юшатырка*.

## Ҡушылдыҡтары
Труска һул), Чугуш (һул), Чалуга (һул), Төйлөгән (һул)

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса һыу Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһы ҡушылғандан алып тамағына тиклем Һаҡмар йылғаһы ҡушылған тамағына тиклем. Йылғаның йырҙа бассейны — Яйыҡ (һыу бассейдың рәсәй өлөшө).

Рф территорияһы буйынса мәғлүмәт әҙерләү һәм Һыу ресурстарының федераль агентлығы әҙерләгән РФ территорияһында һыу хужалығын районлаштырыу геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006893
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (гө) — 112200689
* Бассейн коды — 12.01.00.007
* Гө буйынса томы — 12
* Гө буйынса сығарылыш — 2

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Ҡороған (Һаҡмар ҡушылдығы)

**Ҡороған ** () — Рәсәйҙәге йылға, Һаҡмар йылғаһының ҡушылдығы. Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы һәм «Медногорск ҡалаһы» муниципаль берәмеге аша аға. Ҡыуандыҡҡа еткәс, Һаҡмарға тамағынан 386 км алыҫлыҡта һул ярынан ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 71 км. Һыу бассейны майҙаны — 794 км².

Тамағынан инешенә табан Новоказанка, Йомағужа 2-се, Беләүтамаҡ, Иҙелбай, Рысай, Һарыбай, Ҡыуандыҡ аша аға.

## Ҡушылдыҡтары
*(тамағынан алыҫлығын билдәләй)*

* 45 км: йылға Беләү (һул)
* 55 км: йылға Имәнле (Имелле) (һул)
* 61 км: йылға Башҡалған (һул)

## Этимологияһы
Ырымбур топонимсыһы *С. М. Стрельников* атаманы төрки йәки монгол сығышлы һүҙ менән бәйләй: алтайса — «кураган», тываса — «хураган», монголдарҙың «хург(н)» — «һарыҡ бәрәсе».

Мәгәр, башҡорт телендә йылғаларға исем ҡылымдар биреү шулай уҡ киң таралған, шуға күрә атама башҡорт сығышлы тип фараз итергә була. *Ҡурау* — ныҡ кибеү (*ҡураған үләндән - ҡура*й); ҡураған йылға иһә — өлөшләтә кибә торған йылға тигәнде аңлатыуы ихтимал

Филология фәндәре кандидаты *Миңһылыу Усманова* иһә йылғаның исемен башҡорт телендәге ***"ҡороған"*** һүҙе менән бәйләй 

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем, Бәләкәй йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).

РФ территорияһы буйынса Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән мәғлүмәттәр:

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005423.
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200542
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса  — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

## Иҫкәрмәләр
Аҡ болот (йыр)

**«Аҡ болот»** — башҡорт халыҡ йыры (оҙон көй).    

----Аҡ болотҡай менән, ай, күк болот

Ҡара болотҡайҙы күсерә.

Дармандары юҡҡа дәртле егет

Йәш ғүмерен зая кисерә.

Ал кәрәкмәй беҙгә, гөл булғас,

Ят кәрәкмәй беҙгә, һеҙ булғас.

Улисәкәй буйы, ай, улисә,

Улисәнең буйы күрнисә.

Ярлы егет йөрөй япа-яңғыҙ,

Байҙың бисәкәйе бер нисә.

Ал кәрәкмәй беҙгә, гөл булғас,

Ят кәрәкмәй беҙгә, һеҙ булғас.

## Әҙәбиәт

* Кирәй Мәргән Башҡорт халҡының эпик ҡомартҡылары. — Өфө, 1961;
* Сәғитов М. М. Боронғо башҡорт ҡобайырҙары. — Өфө, 1987;
* Галин С. Ә. Тарих һәм халыҡ поэзияһы. — Өфө, 1996.
* Сәғитов М. М. Боронғо башҡорт ҡобайырҙары. — Өфө, 1987;
* Киреев А. Н. Башкирский народный героический эпос. 0 Уфа, 1970;
* Галин С. А. Башкирский народный эпос. — Уфа, 2004.
* Юматов В. С. Древние предания у башкирцев Чубиминской волости. // Башкирия в русской литературе. Том 1. Составление, предисловие и комментарии М. Г. Рахимкулова. — Уфа, 1961. С. 250.

## Һылтанмалар
*  
* http://www.vatandash.ru/index.php?article=907 
* http://ufa-gid.com/encyclopedia/akhak.html