open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
7 август

**7 август** — григориан стиле буйынса йылдың 219-сы (кәбисә йылында 220-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 146 көн ҡала.

 
## 
* 1965: Башҡортостандың үҙ ирке менән Рус дәүләтенә ҡушылыуының 400 йыллығы хөрмәтена Өфө ҡалаһында Дуҫлыҡ монументы асыла.
* 1967: Серафимовкала аҡылдары зәғиф балалар өсөн интернат-йорт эш башлай.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:7 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1860: Лео Алан, Англия астрологы.
* 1870: Густав Крупп, Германия сәнәғәтсеһе һәм финанс магнаты, «Крупп» концерны башлығы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:7 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 1912: Сыртланов Ғәлиасҡар Шәхәйҙәр улы, Өфө губернаһынан 3-сө Дәүләт думаһы (1907—1912) депутаты.
* 1918: Ҡарамышев Әмир Батыргәрәй улы, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, ротмистр.

##
8 август

**8 август** — григориан стиле буйынса йылдың 220-се (кәбисә йылында 221-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 145 көн ҡала.

 
## 
* 1899: АҠШ-тың Миннесота штаты уйлап табыусыһы Альберт Маршалл һыуытҡысҡа патент ала.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:8 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1790: Ференц Кёльчеи, Венгрияның романтик шағиры, дәүләттең милли гимнының һүҙҙәр авторы.
* 1930: Арунас Жебрюнас, СССР һәм Литва кинорежиссёры, сценарист.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:8 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 1835:Уайт Уотсон, Англия геологы, скульптор.

##
9 август

**9 август** — григориан стиле буйынса йылдың 221-се (кәбисә йылында 222-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 144 көн ҡала.

 
## 
* 1859: АҠШ-та эскалаторға патент алына.
* 1928: Ленинградта донъялағы тәүге Цирк һәм эстрада музейы асыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:9 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1920: Анатолий Кито́в, СССР һәм Рәсәй ғалимы, кибернетик, профессор, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре, инженер-полковник.
* 1930: Виктор Барьяхтар, СССР һәм Украина физигы, Украина Милли фәндәр академияһының вице-президенты.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:9 августа вафат булғандар</categorytree>*

##
10 август

**10 август** — григориан стиле буйынса йылдың 222-се (кәбисә йылында 223-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 143 көн ҡала.

 
## 
* 1500: Португалияның диңгеҙ сәйәхәтсеһе Диогу Диаш Мадагаскар утрауын аса.
* 1905: Францияның Булонь-сюр-Мер ҡалаһында эсперантсыларҙың беренсе Бөтә донъя конгресы үтә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:10 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1810: Камилло Кавур, граф, Италия хөкүмәтенең беренсе етәксеһе. 
* 1830: Окубо Тосимити, Япония сәйәсмәне.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:10 августа вафат булғандар</categorytree>*

##
11 август

**11 август** — григориан стиле буйынса йылдың 223-сө (кәбисә йылында 224-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 142 көн ҡала.

 

## 
* 1845: Санкт-Петербургта Рәсәй империяһындағы тәүге магистраль паровоз эшләнә. 
* 1901: Өфөлә түләүһеҙ амбулатор күҙ дауаханаһы асыла.
* 1902: Хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Яңы Мөслим ауылында мәктәп асыла.
* 1906: Англияла тауышлы киноға патент алына.
* 1919: Башҡортостандың дәүләт архив хеҙмәте ойошторола.
* 1959: Мәскәүҙә «Шереметьево» халыҡ-ара аэропорты эш башлай.
* 1992: Жуковскийҙа беренсе халыҡ-ара авиасалон асыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар

### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:11 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1795: Иван Спасский, Рәсәй империяһы табибы, Александр Пушкиндың ғаилә табибы, шағирҙың һуңғы көндәре хаҡындағы яҙмалар авторы.
* 1885: София Парнок, Рәсәй империяһы һәм СССР шағиры, тәржемәсе, әҙәби тәнҡитсе.
* 1900: Александр Мосолов, СССР композиторы, пианист.
* 1910: Филипп Агостини, Франция кинооператоры, кинорежиссёр.
* 1910: Джордж Хоманс, АҠШ социологы.
* 1920: Яков Слободкин, СССР һәм Рәсәй музыканты, виолончелист һәм педагог, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1973).
* 1950: Эрик Бранн, АҠШ музыканты, «Iron Butterfly» рок төркөмө гитарисы.
* 1950: Стив Возняк, АҠШ программисы, «Apple» фирмаһын ойоштороусыларҙың береһе.
* 1950: Геннадий Никонов, СССР һәм Рәсәйҙең ҡорал конструкторы, АН-94 «Абакан» автоматын уйлап сығарып яһаусы.
* 1955: Сергей Мавроди, Рәсәй йүнселе, «МММ» финанс пирамидаһын ойоштороусы.
* 1960: Зөлфәт Хәким, СССР һәм Рәсәй драматургы, композитор, йырсы һәм йәмәғәт эшмәкәре. Татарстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (2020).
* 1955: Виола Дэвис, АҠШ актрисаһы, «Оскар», «Алтын глобус» кинопремиялары һәм башҡа бүләктәр эйәһе.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:11 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 2014: Робин Уильямс, АҠШ актёры.

##
14 август

**14 август** — григориан стиле буйынса йылдың 226-сы (кәбисә йылында 227-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 139 көн ҡала.

 
## 
* 1865: Санкт-Петербург ҡалаһында зоопарк эшләй башлай.
* 1888: АҠШ-та  патент алына.  
* 1893: Парижда донъяла тәүге тапҡыр водитель таныҡлығы бирелә.  
* 1920: Бельгияның Антверпен ҡалаһында Етенсе Олимпия уйындарын асыу тантанаһы була.
* 1930: СССР-ҙың Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм Халыҡ Комиссарҙары Советы «Мәжбүри башланғыс белем биреү тураһында» тигән ҡарар ҡабул итә.
* 1941: Өфөлә «Уфимкабель» заводы эшләй башлай.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:14 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1790: Василий Глинка, Рәсәй империяһы архитекторы, классицизм оҫтаһы, архитектура академигы. 
* 1860: Эрнест Сетон-Томпсон, Канада яҙыусыһы, хайуандар тураһында әҫәрҙәр авторы. 
* 1875: Мстислав Добужинский, Рәсәй империяһы һәм Литва рәссамы, эмигрант.
* 1885: Владимир Бахметьев, Рәсәй империяһы һәм СССР яҙыусыһы, әҙәби тәнҡитсе.
* 1900: Тамара Церетели, СССР-ҙың эстрада йырсыһы, Грузия ССР-ының атҡаҙанған артисы (1958).
* 1940: Макар Алпатов, СССР һәм Рәсәй йырсыһы, театр режиссёры һәм сценарист, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре һәм атҡаҙанған артисы.
* 1945: Вим Вендерс, Германия кинорежиссёры, фотограф, сценарист һәм продюсер.
* 1945: Стив Мартин, АҠШ-тың комик актёры, «Оскар» премияһы лауреаты.
* 1957: Родрик Дэни, Төркиә иҡтисадсыһы.
* 1960: Сара Брайтман, Англия йырсыһы, актриса.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:14 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 2012: Ғиләжетдинов Тажетдин Баһауетдин улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).

## 

## Иҫкәрмәләр
15 август

**15 август** — григориан стиле буйынса йылдың 227-се (кәбисә йылында 228-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 138 көн ҡала.

 
## 
* 1835: Өйөрөлөүсе барабанлы кер йыуыу машинаһына патент алына. 
* 1848: АҠШ-та теш табибы  патент алына. 
* 1924: СССР-ҙа «Радиолюбитель» журналының беренсе һаны баҫылып сыға. 
* 1926: Өфөлә беренсе ҡала велосипед һәм мотоциклда уҙышыу ярыштары үтә.
* 1969: Нефтекама балалар сәнғәт мәктәбе асыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:15 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1769: Наполеон I Бонапарт, Франция императоры.
* 1750: Пьер Сильвен Марешаль, Франция философы, әҙәбиәт|яҙыусы, сәйәси эшмәкәр.
* 1785: Томас де Квинси, Англия яҙыусыһы.
* 1810: Лауринас Ивинскис, Литва яҙыусыһы.
* 1890: Жак Ибер, Франция композиторы.
* 1910: Леонид Душкин, СССР ғалимы, реактив двигателдәр конструкторы. 
* 1925: Оскар Питерсон, Канаданың джаз пианисы.
* 1930: Шәмши Ҡалдаяҡов, Ҡаҙағстан композиторы, илдең Дәүләт гимнының көйө, күп популяр йырҙар (шул иҫәптән «Әниемә» йыры) авторы.
* 1930: Людмила Хитяева, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1983).
* 1945: Ален Жюппе, дәүләт эшмәкәре, 1995—1997 йылдарҙа Францияның премьер-министры.
* 1945: Екатерина Васильева, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1986).
* 1955: Али Лараед, дәүләт эшмәкәре, 2013 йылда Тунистың премьер-министры.
* 1990: Дженнифер Лоуренс, АҠШ актрисаһы, «Оскар» премияһы лауреаты.
* 1990: Нюша (төп исеме Анна Шурочкина), Рәсәй йырсыһы, актёр, йырҙар авторы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:15 августа вафат булғандар</categorytree>*

##
16 август

**16 август** — григориан стиле буйынса йылдың 228-се (кәбисә йылында 229-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 137 көн ҡала.

 
## 
* 1930: Беренсе төҫлө һәм тауышлы мультфильм эшләнә.
* 1960: Стокгольмда Халыҡ-ара астронавтика академияһы ойошторола. 
* 1976: СССР-ҙа «Ирония судьбы, или С лёгким паром!» фильмының премьераһы була.
* 1991: Башҡортостан һәм Татарстан Республикалары араһында «Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеү»гә ҡул ҡуйыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:16 августа тыуғандар</categorytree>*
* 980: Әбүғәлисина, Иран философы.
* 1645: Жан де Лабрюйер, Франция яҙыусыһы.
* 1650: Винченцо Коронелли, Италия картографы, энциклопедист.
* 1845: Габриэль Липпман, Франция физигы, Нобель премияһы лауреаты (1908).
* 1860: Жюль Лафорг, Франция шағиры.
* 1920: Леонид Беда, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы, авиация генерал-лейтенанты, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы.
* 1920: Чарльз Буковски, АҠШ шағиры, яҙыусы.
* 1921: Рөстәм Яхин, Татарстан композиторы.
* 1925: Радий Погодин, СССР яҙыусыһы, сценарист.
* 1940: Брюс Бересфорд, Австралия кинорежиссёры, «Оскар» премияһы лауреаты.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:16 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 1977: Элвис Пресли, АҠШ йырсыһы.

##
12 август

**12 август** — григориан стиле буйынса йылдың 224-се (кәбисә йылында 225-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 141 көн ҡала.

 
## 
* 1099: Ашкелон янындағы алыш: тәре йөрөтөүселәр армияһы (яҡынса 10 000 кеше) Иерусалимды азат итергә ебәрелгән Фатимидтарҙы ҡәтғи ҡыйрата. Вәзир Әл-Афдал Мысырға сигенергә мәжбүр була.
* 1851: АҠШ-та тегеү машинаһына патент алына.
* 1877: Марстың юлдашы — Деймос асыла.
* 1928: Мәскәүҙә хәҙерге М. Горький исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркы асыла. 
* 1953: СССР-ҙа донъялағы беренсе водород бомбаһын һынау үткәрелә.
* 1959: СССР-ҙа «оҙайлы ҡулланылыш» тауарҙарын кредитҡа һатыу рөхсәт ителә. 
* 1980: Өфөлә миллионынсы кеше теркәлә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:12 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1820: Авдотья Панаева, Рәсәй империяһы яҙыусыһы, мемуарсы.
* 1920: Валентин Филатов, цирк артисы, дрессировщик, СССР-ҙың халыҡ артисы (1969).
* 1930: Джордж Сорос, АҠШ финансисы һәм йәмәғәт эшмәкәре, сығышы менән Венгриянан.
* 1950: Рон Маел, «Sparks» поп-рок төркөмө музыканты һәм йыр текстары авторы.
* 1950: Александр Сидельников, СССР хоккейсыһы, ҡапҡасы, олимпия һәм ике тапҡыр донъя һәм Европа чемпионы.
* 1960: Лоран Финьон, Франция спортсыһы, велосипедта уҙышыусы, «Тур-де-Франс» (1983, 1984) һәм «Джиро д’Италия» (1989) ярыштары еңеүсеһе.
* 1980: Доминик Суэйн, АҠШ актрисаһы, «Лолита» (1997) фильмында төп ролде башҡарыусы.
* 1990: Марио Балотелли, Италия футболсыһы, Европаның 2012 йылғы чемпионатының көмөш призёры.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:12 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 1952: Давид Бергельсон, СССР яҙыусыһы.
* 1922: Әминев Миңлетдин Ғилметдин улы, Советтар Союзы Геройы (1943).
* 1991: Ғайсин Хәсән Назар улы, Советтар Союзы Геройы (1945).

##
13 август

**13 август** — григориан стиле буйынса йылдың 225-се (кәбисә йылында 226-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 140 көн ҡала.

 
## 
* 1735: Минзәлә ҡәлғәһендә Башҡорт ихтилалдарын баҫтырыу буйынса Башҡорт эштәре комиссияһы эшләй башлай.
* 1899: АҠШ-та телефон-автоматҡа патент алына. 
* 1913: Англияла тәүге тапҡыр тутыҡмай торған ҡорос ҡоялар. 
* 1932: Италияла ҡыҫҡа тулҡынлы радио уңышлы һынау үтә.
* 1941: Бөрө тегеү фабрикаһы эш башлай.
* 1956: Башҡортостан төҙөлөш комплексының ғилми-тикшеренеү һәм проект-конструкторлыҡ институты — «БашНИИстрой» ойошторола.
* 1961: Германия Демократик Республикаһы Көнбайыш һәм Көнсығыш Берлин араһындағы сикте яба.
* 1990: СССР Президенты М. С. Горбачёв «20-50 йылдарҙағы барлыҡ сәйәси золом ҡорбандарының хоҡуҡтарын тергеҙеү тураһында»ғы указға ҡул ҡуя.
* 1999: Учалы ҡалаһында Башҡорт дәүләт университетының филиалы асыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:13 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1773: Юрий Федорович Лисянский, Рәсәй империяһының диңгеҙ сәйәхәтсеһе, Ер шары тирәләй йөҙгән беренсе рус экспедицияһы командиры.
* 1803: Владимир Фёдорович Одоевский, Рәсәй империяһы яҙыусыһы, философ, кенәз, рус музыка белеменә нигеҙ һалыусы, «Московский вестник» журналын ойоштороусы.
* 1820: Джозеф Альберт Альбердингк Тим, Голландия яҙыусыһы, нәшерсе һәм әҙәби тәнҡитсе. 
* 1860: Энни Окли, АҠШ-тың цирк артисткаһы.
* 1899: Альфред Хичкок, Британия һәм АҠШ кинорежиссёры.
* 1970: Илья Шакунов, Рәсәйҙең театр һәм кино актёры.
* 1970: Алан Ширер, Англия футболсыһы, Премьер-лига тарихында иң яҡшы бомбардир.
* 1975: Кейси Аффлек, АҠШ-тың театр, кино һәм телевидение актёры, «Оскар» кинопремияһы лауреаты.
* 1980: Стас Пьеха, Рәсәй йырсыһы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:13 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 1946: Герберт Уэллс, Англия яҙыусыһы.
* 1956: Якуб Колас, СССР яҙыусыһы.
* 1993: Ваһапов Сабир Әхмәтйән улы, СССР-ҙың дәүләт, хужалыҡ һәм партия эшмәкәре.

## 

## Иҫкәрмәләр
17 август

**17 август** — григориан стиле буйынса йылдың 229-сы (кәбисә йылында 230-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 136 көн ҡала.

 
## 
* 1771: Фотосинтез процесы асыла.
* 1928: Мәскәүҙә «Динамо» стадионы файҙаланыуға тапшырыла.
* 1945: Өфөлә Республика онкология диспансеры эш башлай.
* 1977: СССР-ҙың «Арктика» атом боҙватҡысы һыу өҫтө караптарынан беренсе булып Ерҙең Төньяҡ полюсына барып етә.
* 1988: Бөтә Рәсәй инвалидтар ойошмаһы төҙөлә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:17 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1935: Олег Табаков, СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1988).
* 1960: Шон Пенн, АҠШ актёры, кинорежиссёр һәм сценарист, «Оскар» һәм «Алтын глобус» премиялары лауреаты.
* 1970: Джим Курье, АҠШ спортсыһы, тенниссы, «Оло шлем» турнирҙарының дүрт тапҡыр еңеүсеһе, донъяның элекке беренсе «ракетка»һы.
* 1980: Лене Марлин, Норвегия йырсыһы.
* 1990: Рейчел Херд-Вуд, Британия актрисаһы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:17 августа вафат булғандар</categorytree>*

##
21 август

**21 август** — григориан стиле буйынса йылдың 233-сө (кәбисә йылында 234-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 132 көн ҡала.

 
## 
* 1919: Башревком эвакуациянан ҡайта һәм Стәрлетамаҡта урынлаша.
* 1992: Башҡортостан Республикаһы мосолмандары Диниә назараты ойошторола.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:21 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1660: Анри Готье, Франция ғалимы, геолог, күперҙәр һәм юлдар проектлаусы.
* 1735: Тобиас Фюрно, Англияның диңгеҙ сәйәхәтсеһе, офицер.
* 1805: Август Бурнонвиль, Дания балетмейстеры, хореограф һәм педагог.
* 1935: Анатолий Гладилин, СССР яҙыусыһы, диссидент.
* 1935: Владимир Туриянский, СССР шағиры, композитор, бард.
* 1955: Сергей Сельянов, СССР һәм Рәсәй кинорежиссёры, сценарист һәм продюсер.
* 1975: Алисия Уитт, АҠШ актрисаһы, йырсы.
* 1986: Усэйн Болт, Ямайка еңел атлеты. Һигеҙ тапҡыр олимпия, 11 тапҡыр донъя чемпионы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:21 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 1940: Троцкий Лев Давидович, Совет Рәсәйе һәм СССР-ҙың сәйәси эшмәкәре, революционер.

##
22 август

**22 август** — григориан стиле буйынса йылдың 234-се (кәбисә йылында 235-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 131 көн ҡала.

 
## 
* 1864: 1-се Женева конвенцияһына ҡул ҡуйыла.
* 1865: Уильям Шепперд шыйыҡ һабынға патент ала.
* 1921: РСФСР составында Коми (Зырян) автономиялы өлкәһе ойошторола.
* 1989: Ҡаҙаҡ ССР-ында (1991 йылдан Ҡаҙағстан Республикаһы) ҡаҙаҡ теле дәүләт теле итеп иғлан ителә.
* 1990: «Эхо Москвы» радиостанцияһы тәүге тапҡыр эфирға сыға.
* 2012: Рәсәй рәсми нигеҙҙә Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:22 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1855: Александр Чехов, Рәсәй империяһы прозаигы, публицист, мемуарсы, Антон Чеховтың ағаһы.
* 1860: Пауль Нипков, Германия инженеры, телевидение өлкәһендә уйлап сығарыуҙар авторы.
* 1910: Исаак Шмарук, СССР кинорежиссёры, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* 1920: Рэй Брэдбери, АҠШ-тың фантаст яҙыусыһы.
* 1920: Дентон Кули, АҠШ хирургы, ауырыуға беренсе булып йөрәк яһалма ҡуйыусы (1969).
* 1950: Наталья Егорова, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, режиссёр һәм педагог, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (2002).
* 1975: Родриго Санторо, Бразилия киноактёры.
* 1995: Дуа Липа, Британия йырсыһы, модель һәм йырҙар авторы, сығышы менән Косовонан.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:22 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 1978: Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтғәбделхәй Ғәбиҙулла улы, дин әһеле, Башҡорт милли хəрəкəте эшмәкәре.

##
23 август

**23 август** — григориан стиле буйынса йылдың 235-се (кәбисә йылында 236-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 130 көн ҡала.

 
## 
* 1942: Бөйөк Ватан һуғышында Сталинградты обороналау башланған көн.
* 1943: Рәсәйҙең Хәрби дан көнө: Совет ғәскәрҙәренең Курск дуғаһындағы еңеүе. Был ваҡиға Бөйөк Ватан һуғышы барышына һынылыш бирә.
* 1955: Череповецк металлургия заводы эшләй башлай.
* 1960: Өфөнөң Ленин исемендәге майҙанында В. И. Ленинға һәйкәл асыла.
* 2011: Илеш районы Бишҡурай ауылы урта мәктәбенә ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы                                                                               Муса Гәрәев исеме бирелә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:23 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1880: Александр Грин (төп фамилияһы Гриневский; Рәсәй империяһы һәм СССР яҙыусыһы. 
* 1900: Эрнст Кшенек, АҠШ композиторы, музыка белгесе, педагог.
* 1905: Константин Розанов, Францияның хәрби осоусы-һынаусыһы. 
* 1910: Джузеппе Меацца, Италия футболсыһы, ике тапҡыр донъя чемпионы (1934, 1938).
* 1912: Джин Келли, АҠШ актёры, хореограф, режиссёр, йырсы һәм продюсер.
* 1930: Эдуард Шим (төп фамилияһы Шмидт), СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы, шағир һәм драматург, йыр текстары һәм сценарийҙар авторы, РСФСР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1984).
* 1940: Валерий Пьянов, СССР һәм Рәсәй рәссамы.
* 1945: Рита Павоне, Италия йырсыһы, актриса.
* 1970: Ривер Феникс, АҠШ киноактёры, музыкант.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:23 августа вафат булғандар</categorytree>*

##
24 август

**24 август** — григориан стиле буйынса йылдың 236-сы (кәбисә йылында 237-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 129 көн ҡала.

 
## 
* 1930: Башҡорт АССР-ы Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм Халыҡ Комиссарҙары Советы «Башҡорт АССР-ында мәжбүри башланғыс дөйөс белем биреүҙе индереү тураһында» тигән ҡарар ҡабул итә.
* 1995: «Windows 95» операцион системаһы ҡулланыусыларға тәҡдим ителә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:24 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1420: Альбрехт фон Эйб, Германия гуманисы, рухани.
* 1815: Евгения Тур (төп исеме Елизавета Васильевна Салиас-Де-Турнемир), Рәсәй империяһы яҙыусыһы.
* 1845: Кенәз Лев Голицын, Рәсәй империяһында вино яһауға нигеҙ һалыусы, Массандра һәм Абрау-Дюрсо шарап етештереү үҙәктәрен асыусы. 
* 1865: Фердинанд I, дәүләт эшмәкәре, 1914—1927 йылдарҙа Румыния короле.
* 1870: Владимир Пуришкевич, Рәсәй империяһы сәйәсмәне.
* 1875: Эдуар Ньюпор, Франция авиаконструкторы, лётчик.
* 1899: Хорхе Луис Борхес, Аргентина прозаигы, шағир һәм публицист.
* 1935: Юрий Клепиков, СССР һәм Рәсәй драматургы, сценарист һәм актёр, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
* 1940: Вячеслав Костиков, СССР һәм Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре, дипломат, журналист һәм яҙыусы.
* 1945: Кен Хенсли, Англияның рок-музыканты, «Uriah Heep» төркөмө ағзаһы.
* 1960: Такаси Миикэ, Япония кинорежиссёры.

## 
''Категория:24 августа вафат булғандар
* 1997: Өмөтбаев Рамаҙан Ғимран улы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы һәм публицист.

##
25 август

**25 август** — григориан стиле буйынса йылдың 237-се (кәбисә йылында 238-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 128 көн ҡала.

 
## 
* 1810: Британия уйлап табыусыһы Питер Дюранд консерва банкаһына патент ала.
* 1917: Өфөлә 2-се Бөтә башҡорт ҡоролтайы (съезы) үҙ эшен башлай. Унда Башҡорт мәркәз шураһының яңы составы һайлана, Өфө һәм Силәбе ҡалаларында шураның секретариаттары ойошторола.
* 1921: Ташкентта Башҡортостан АССР-ының Төркөстанда тулы хоҡуҡлы вәкиллеге булдырыла.
* 1926: Өфөлә тәүге ҡала велосипед һәм мотоциклет ярыштары уҙғарыла.
* 1960: Рим ҡалаһында XVII Йәйге Олимпия уйындары башлана.
* 1989: Өфөлә Волга-Урал төбәгендә Ислам динен ҡабул итеүенә 1100 йыл һәм Ырымбур мосолман Диниә назараты эшмәкәрлеге башланыуына 200 йыл тулыуға арналған юбилей тантаналары уҙғарыла.
* 1989: Өфөлә «IKEA» сауҙа үҙәге асыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:25 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1530: Иван Грозный, дәүләт эшмәкәре. 1547—1575 йылдарҙа һәм 1576 йылдан — Рәсәй батшаһы.
* 1847: Хәҙерге Учалы районының Ишкен ауылына нигеҙ һалына.
* 1850: Павел Аксельрод, Рәсәй империяһының сәйәси эшмәкәре, социал-демократ.
* 1850: Шарль Рише, Франция иммунологы, физиолог, Нобель премияһы лауреаты (1913).
* 1917: Өфөлә II Бөтә башҡорт ҡоролтайы асыла.
* 1900: Ханс Адольф Кребс, Германия һәм Англия биохимигы, Нобель премияһы лауреаты (1953).
* 1930: Георгий Данелия, кинорежиссёр, сценарист һәм актёр, СССР-ҙың халыҡ артисы (1989).
* 1930: Шон Коннери, Бөйөк Британия һәм АҠШ-тың театр һәм кино актёры, продюсер, «Оскар» кинопремияһы лауреаты һәм башҡа бүләктәр эйәһе.
* 1945: Марина Костенецкая, СССР һәм Латвия яҙыусыһы, публицист һәм журналист.
* 1970: Клаудиа Шиффер, Германия актрисаһы, йәмәғәт эшмәкәре.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:25 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 1944: Муса Йәлил, шағир, Советтар Союзы Геройы (1956).
* 1993: Ғилемдар Рамазанов, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан шағир, әҙәбиәт белгесе һәм йәмәғәт эшмәкәре.

##
26 август

**26 август** — григориан стиле буйынса йылдың 238-се (кәбисә йылында 239-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 127 көн ҡала.

 
## 
* 1735: Ырымбур ҡалаһына нигеҙ һалына.
* 1812: Наполеон һәм Александр I ғәскәрҙәре араһында Бородино алышы була, унда 1-се башҡорт полкы ҡатнаша.
* 1919: Башревком үҙенең Башҡортостан АССР-ы менән туранан-тура идара итә башлауы тураһында фарман сығара.
* 1936: Ырымбур башҡорт педагогия техникумы Ырымбурҙан Баймаҡ районының Темәс ауылына күсерелә.
* 1972: Мюнхендә XX Йәйге Олимпия уйындары башлана.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:26 августа тыуғандар</categorytree>*
* 865: Әр-Рази (тулы исеме Әбу Бәкер Мөхәммәт ибн Зәкәрия әр-Рази; фарсы энциклопедист ғалимы, табип, алхимик, философ.
* 1676: Роберт Уолпол, Бөйөк Британияның беренсе премьер-министры.
* 1882: Джеймс Франк, Германия физигы, Нобель премияһы лауреаты.
* 1907: Ғариф Ғөбәй, СССР яҙыусыһы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:26 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 1921: Николай Гумилёв, Рәсәй империяһы һәм СССР шағиры.
* 1983: Хәниф Кәрим, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт шағиры.

##
27 август

**27 август** — григориан стиле буйынса йылдың 239-сы (кәбисә йылында 240-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 126 көн ҡала.

 
## 
* 1911: Хәҙерге «ЦСКА» футбол клуб ойошторола.
* 1922: СССР һәм Рәсәйҙең сатирик журналы «Крокодил»дың тәүге һаны баҫылып сыға. 
* 1955: Гиннесстың рекордтар китабының беренсе баҫмаһы донъя күрә.
* 1966: СССР (хәҙер Рәсәй) Оборона министрлығының Хәрби тарих ғилми-тикшеренеү институты эшләй башлай. 
* 2005: Ҡазан ҡалаһында метро асыла.
* 2007: «Өфө-Арена» боҙ һарайы асыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:27 августа тыуғандар</categorytree>*

## 
*<categorytree depth="0">Категория:27 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 1989: Әхмәтов Михаил Владимирович, Советтар Союзы Геройы (1943).

##
28 август

**28 август** — григориан стиле буйынса йылдың 240-сы (кәбисә йылында 241-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 125 көн ҡала.

 
## 
* 1851: Санкт-Петербург һәм Мәскәү араһында тура тимер юл хәрәкәте асыла.
* 1918: Башҡорт хәрби шураһының башҡорт ғәскәрҙәре хәрбиҙәре кейеменең формаһын тасуирлаған фарман сыға.
* 1920: Бөтә Рәсәй статистик иҫәп алыуы үткәрелә.
* 1926: Башҡортостан умартасылыҡ товариществоларының 1-се республика съезы уҙғарыла.
* 1936: «Тойота» автомобиль компанияһы ойошторола.
* 1942: Дәүләкән ҡала статусын ала.
* 1998: Башҡортостан һәм Мордовия хөкүмәттәре араһында «Сауҙа-иҡтисади хеҙмәттәшлек тураһында килешеү»гә ҡул ҡуйыла.
* 2012: Нефтекама автозаводының «Нефаз-52992» электр автобусы Рәсәйҙә беренсе булып сертификация үтә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:28 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1749: Йоһанн Гёте, Германия шағиры, ғалим һәм дәүләт эшмәкәре.
* 1899: Андрей Платонов, СССР яҙыусыһы.
* 1925: Аркадий Стругацкий, СССР фантаст яҙыусыһы, тәржемәсе, сценарист.
* 1925: Юрий Трифонов, СССР яҙыусыһы.
* 1939: Владимир Ивашов, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
* 1940: Филипп Леотар, Франция актёры, шағир һәм йырсы.
* 1943: Валентина Заворотнюк, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
* 1947: Юрий Беляев, СССР һәм Рәсәй-ҙең театр һәм кино актёры.
* 1948: Наталья Гундарева, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры.
* 1965: Сатоси Тадзири, Японияның видеоуйындар, манга һәм аниме авторы.
* 1965: Шанайя Твейн, Канада йырсыһы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:28 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 1979: Константин Симонов, СССР яҙыусыһы, шағир, йәмәғәт эшмәкәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* 1995: Роберт Бикмөхәмәтов, СССР-ҙың әҙәбиәт белгесе, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989).
* 2003: Юрий Саульский, СССР һәм Рәсәй композиторы, дирижёр, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.

##
29 август

**29 август** — григориан стиле буйынса йылдың 241-се (кәбисә йылында 242-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 124 көн ҡала.

 
## 
* 1831: Электромагнит индукцияһы күренеше асыла.
* 1885: Германия инженеры Готлиб Даймлер беренсе мотоциклға патент ала.
* 1932: «Башцветметзолото» тресы ойошторола (1933 йылдан — «Башзолото»). 
* 1936: Ишембай нефть эшкәртеү заводы эш башлай. 
* 1991: «Нур» Өфө дәүләт татар театры асыла.
* 1994: Башҡортостанда Венгрия көндәре башлана.
* 2001: Кешенең оҙон ғүмерлелек гены табыла.
* 2008: Башҡорт дәүләт медицина университетының яңы уҡыу-спорт комплексы файҙаланыуға тапшырыла.
* 2013: Республика кардиологик диспансеры табибтары Башҡортостанда тәүге тапҡыр йөрәкте күсереп ултыртыу операцияһы яһай.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:29 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1780: Жан Огюст Доминик Энгр, Франция рәссамы.
* 1915: Ингрид Бергман, Швеция һәм АҠШ-тың кино актёры.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:29 августа вафат булғандар</categorytree>*

##
30 август

**30 август** — григориан стиле буйынса йылдың 242-се (кәбисә йылында 243-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 123 көн ҡала.

 
## 

* 1846: Ырымбурҙа башлыса башҡорттар иҫәбенә төҙөлгән Каруанһарай тарихи-архитектура комплексы асыла.
* 1873: Франц-Иосиф Ере асыла.
* 1901: Хьюберт Сесил Бут (Hubert Cecil Booth) электр саң һурғысына патент ала.
* 1917: 2-се Бөтә башҡорт ҡоролтайында һайланған Башҡорт мәркәз шураһының яңы составтағы беренсе ултырышы була.
* 1918: «Башҡорт тауышы» гәзитенең тәүге һаны сыға.
* 1926: Преображенский заводы ҡасабаһының атамаһы Йылайырға үҙгәртелә.
* 1939: Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты хөкүмәт ҡарарҙарын мотлаҡ рәүештә ике дәүләт телендә — башҡорт һәм урыҫ телдәрендә сығарыу тураһында ҡарар ҡабул итә.
* 1996: Башҡортостанда Сергей Аксаков исемендәге Бөтә Рәсәй әҙәби премияһы булдырыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:30 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1860: Исаак Левитан, Рәсәй империяһы рәссамы.
* 1871: Эрнест Резерфорд, Бөйөк Британия физигы, Нобель премияһы лауреаты (1908).
* 1954: Александр Лукашенко, Беларусь Президенты.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:30 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 1935: Анри Барбюс, Франция яҙыусыһы.
* 2006: Нәғиб Мәхфүз, Мысыр яҙыусы-романисы, драматург, сценарист.
* 2011: Йәүҙәт Ғиләжетдинов, Рәсәй Социология фәндәре академияһы академигы, Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре.
* 2012: Игорь Кваша, СССР һәм Рәсәй актёры, театр һәм кино режиссёры, телетапшырыуҙар алып барыусы, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.

## 

## Иҫкәрмәләр
19 август

**19 август** — григориан стиле буйынса йылдың 231-се (кәбисә йылында 232-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 134 көн ҡала.

 
## 
* 1905: Рәсәй империяһында Дәүләт думаһын ойоштороу тураһында манифест ҡабул ителә.
* 1927: Туймазы ауылында метеостанция эшләй башлай. 
* 1945: Манжурияла Японияның Квантун армияһы, еңелеүен тулыһынса танып, ҡорал ташлай.
* 1960: Тарихта беренсе булып СССР тере йән эйәләре – Белка һәм Стрелка ҡушаматлы эттәрҙе космосҡа осора.
* 1991: ГКЧП-ның СССР-ҙы һаҡлап ҡалыуға йүнәлтелгән саралары.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:19 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1780: Пьер Жан Де Беранже, Франция шағиры, йыр текстары авторы.
* 1830: Юлиус Лотар Мейер, Германия ғалимы, химик.
* 1945: Иэн Гиллан, Британияның рок-йырсыһы, «Deep Purple» рок төркөмө вокалсыһы.
* 1950: Рубин Абдуллин, музыкант-органсы, юғары мәктәп эшмәкәре, 1988 йылдан Ҡазан дәүләт консерваторияһы ректоры, профессор (1992). Рәсәйҙең (1992) һәм Татар АССР-ының (1988) халыҡ артисы.
* 1951: Владимир Конкин, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры («Как закалялась сталь», «Место встречи изменить нельзя» фильмдары).
* 1975: Трэйси Томс, АҠШ киноактрисаһы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:19 августа вафат булғандар</categorytree>*
* 14: Октавиан Август, Боронғо Рим императоры.
* 1819: Джеймс Уатт, Шотландия инженеры.
* 1918: Бәхтегәрәй Шәфиев, Башҡортостанда революцион хәрәкәттә һәм граждандар һуғышында ҡатнашыусы, журналист.
* 1918: Мулланур Вахитов, татар революционеры һәм сәйәси эшмәкәре.

##
18 август

**18 август** — григориан стиле буйынса йылдың 230-сы (кәбисә йылында 231-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 135 көн ҡала.

 
## 
* 1586: Өфө ҡала статусын ала. Тарихи Башҡортостан территорияһында Өфө өйәҙе ойошторола.
* 1682: 10 йәшлек Пётр I Бөйөк Рәсәй Батшаһы итеп иғлан ителә.
* 1782: Санкт-Петербургта Пётр I-гә  һәйкәле асыла.
* 1845: Рәсәй География йәмғиәте ойошторола.
* 1900: Рәсәй империяһы инженеры Константин Перский дөйөм ҡулланылышҡа «телевидение» һүҙен тәҡдим итә.
* 1955: Башҡортостан уҡытыусыларының I съезы эш башлай.
* 1994: Башҡортостан һәм Абхазия араһында «Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеү»гә ҡул ҡуйыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:18 августа тыуғандар</categorytree>*
* 1750: Антонио Сальери, Австрия композиторы, дирижёр һәм педагог.
* 1810: Жюль-Жозеф Перро, Франция бейеүсеһе, балетмейстер.
* 1815: Александр Миддендорф, Рәсәй империяһының тәбиғәт фәндәре белгесе, сәйәхәтсе, Петербург Фәндәр академияһы ағзаһы.
* 1830: Франц Иосиф I, дәүләт эшмәкәре, 1848—1916 йылдарҙа Австрия императоры һәм 1867—1916 йылдарҙа Венгрия короле, Беренсе донъя һуғышын башлаусы.
* 1890: Вальтер Функ, Германия журналисы, иҡтисадсы.
* 1925: Брайан Олдисс, Англияның фантаст яҙыусыһы.
* 1940: Дмитрий Китаенко, дирижёр һәм педагог, СССР-ҙың халыҡ артисы (1984).
* 1945: Винс Мелоуни, Австралия музыканты, «Bee Gees» төркөмөнең элекке гитарисы.
* 1945: Владимир Мигуля, СССР композиторы, йырсы.
* 1950: Деннис Эллиотт, Британия музыканты, скульптор, «Foreigner» төркөмөнең элекке барабансыһы.
* 1980: Эстебан Матиас Камбьяссо Дело, Аргентина футболсыһы, милли йыйылма команданың ярым һаҡсыһы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:18 августа вафат булғандар</categorytree>*

##
Ибраһимов Илдус Ғамир улы

**Ибраһимов Илдус Ғамир улы** (17 октябрь 1957 йыл) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп эшмәкәре. Техник фәндәр докторы (1997), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2009).

## Биографияһы
Илдус Ғамир улы Ибраһимов 1957 йылдың 17 октябрендә Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районы Таймаҫ ауылынды тыуған.

1979 йылда Өфө нефть институтын тамамлағандан һуң Өфөнөң Резина-техник изделиелар заводында эшләй.

1980 йылдан Бөтә Союз нефтте һәм нефть продукттарын йыйыу, әҙерләү һәм ташыу ғилми-тикшеренеү институтында, 1982 йылдан — Өфө нефть институтында һәм артабан Өфө дәүләт нефть техник университетында: 1986—1992 йылдарҙа лаборатория мөдире, 2000 йылдан — нефть аппараттары технологияһы кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 2001 йылдан — механика факультеты деканы; 2004 йылдан — уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор;

1992—194 йылдарҙа — Башҡортостан Фәндәр Академияһының Физика-математика һәм техник фәндәр бүлегенең ғилми секретары.

Фәнни эшмәкәрлеге нефть-газ комплексының айырыуса ҡатмарлы объекттары хәүефһеҙлеген тәьмин итеү проблемаларына, нефтехимия аппараттарын эшләүгә һәм яңыртыуға бәйле.

Ибраһимов Илдус Ғамир улы ҡатнашлығында, мәғлүмәт технологияларын файҙаланып, ҡорамалдарға техник диагностика үткәреүҙең комплекслы системалары, вакуумлы колонналар өсөн айыртыу ҡоролмалары, нефть һәм нефть продукттарын йылытыу өсөн торба мейестәр эшләнә, улар Башҡортостан Республикаһының, Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәренең һәм БДБ илдәренең нефть эшкәртеү һәм нефтехимия пр тиеларында индерелә. 140-н ашыу фәнни хеҙмәт һәм 10 уйлап табыу авторы.

## Хеҙмәттәре
* Работоспособность сварного оборудования из жаропрочных хромистых сталей. — СПб., 2008 (авторҙаш);
* Ресурс стальных резервуаров. — СПб., 2008 (авторҙаш);
* Коррозия и защита нефтезаводского и нефтехимического оборудования. — М., 2010 (авторҙаш).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Солтанов Фәйзулла Вәли улы

**Фәйзулла Вәли улы Солтанов** (15 октябрь 1922 йыл — 24 ноябрь 1992 йыл) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре, 1967—1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйесе. РСФСР Юғары Советының һәм БАССР-ҙың 7-11 саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. I дәрәжә Ватан һуғышы (1985), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1976), Халыҡтар Дуҫлығы (1982), Ҡыҙыл Йондоҙ (1966) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Солтанов Фәйзулла Вәли улы 1922 йылдың 15 октябрендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районының) Байдәүләт ауылында тыуған.

Стәрлетамаҡ педагогия техникумында белем алғандан һуң, 1939—1941 һәм 1943—1946 йылдарҙа Ейәнсура районының ауыл мәктәптәрендә уҡыта. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.

1946—1958 йылдарҙа партия һәм комсомол эшмәкәрлеге менән мәшғүл була. 1956 йылда — К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия инситутын, ә 1962 йылда КПСС Үҙәк комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһын тамамлай.

1962 йылдан алып Бөрө дәүләт педагогия институты ректоры вазифаһын атҡара. 1963 йылдан алып КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты секретары булып эшләй.

1967—1990 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйесе вазифаһын үтәй.

1992 йылдың 24 ноябрендә Өфөлә вафат була, Мосолмандар зыяратында ерләнгән.

## Бүләктәре
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1976), 1-се дәрәжә Ватан һуғышы (06.04.1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1966), Халыҡтар дуҫлығы (1982), «Почёт билдәһе» (1966) ордендары менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Биография
* Указ об увековечении памяти Ф. В. Султанова
* http://www.bashkortostan.ru/news/42570/ 
*
Аласыҡ

**Аласыҡ** — башҡорт йәйләүҙәрендәге тура мөйөшлө, 2 йәки 4 яҡлы һөҙәк яҫы ҡыйыҡлы, ер иҙәнле ваҡытлыса торлаҡ; йәйләүҙә көн итеү өсөн ҡабыҡ йәки ситәндән эшләнгән ҡаралты,ишек алдындағы йәйге аш өйө. 

## Төҙөлөшө
Күсмә аласыҡ тура мөйөшлө ҡабыҡ (һирәгерәк кейеҙ) менән көпләнгән дүрт ҡыҫандан торған, уларҙың өҫкө остары уртаға бөгөлөп, ҡыйыҡ барлыҡҡа килтергән. Стационар аласыҡ стеналарҙың мөйөштәренә һәм стена һыҙығы буйлап ҡаҙып ултыртылған бағаналарҙан һәм уларға беркетелгән 2—3 рәт горизонталь һайғауҙан, күсереп йөрөтөлгән ҡабыҡ, таҡта, ситән (һирәгерәк кейеҙ) япманан торған.

## Интерьеры

Традицион интерьерҙың төп элементы — таҡта һике. Стационар аласыҡҡа ингән урында бешеренеү өсөн усаҡ эшләгәндәр. Ултыраҡ тормошҡа күскәндән һуң аласыҡ йәйге аш бүлмәһе һәм аҙыҡ-түлек һаҡлау урыны сифатында файҙаланыла башлай. 19 быуат аҙағынан башлап аласыҡ ағас иҙәнле һәм тәҙрәле итеп төҙөй башлайҙар, мейес сығаралар. Ғәҙәттә ҡаҙ йолҡоу ( Ҡаҙ өмәһе), йөн тетеү өмәләре үткәрелгән; ҡышын унда яңы тыуған быҙауҙарҙы, бәрәстәрҙе тотҡандар. Урал аръяғында, Башҡортостандың көньяҡ‑көнбайыш, үҙәк һәм тау‑урман райондарында таралған.

## Әҙәбиәт
* Руденко С.И. Башкиры: ист.‑этногр. очерки. М.; Л., 1955; Шитова С.Н. Традиционные поселения и жилища башкир. Вторая половина XIX — первая четверть XX в. М., 1984.

## Иҫкәрмәләр
Зайцев Михаил Алексеевич

**Зайцев Михаил Алексеевич** (1 март 1938 йыл — 8 июль 2010 йыл) — Башҡортостандың комсомол, партия, хужалыҡ, йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәре. 1995—1999 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе, Башҡортостан Республикаһының 12-се саҡырылыш Юғары Советы һәм 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советы ағзаһы (1997—1999). Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү тармағының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1998). Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.

## Биографияһы
Михаил Алексеевич Зайцев 1938 йылдың 1 мартында Башҡорт АССР-ының Шишмә районы Боголюбовка ауылында тыуған. 1972 йылда Өфө авиация институтын тамамлаған.

Хеҙмәт юлын 1956 йылда Өфө электромеханика техникумын тамамлағандан һуң Өфө электр лампалары заводында көйләүсе булып башлай.

1957—1960 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Унан һуң электр лампалары заводында мастер булып эшләй.

1963—1975 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Өфө ҡалаһы Орджоникидзе район комитеты, Өфө авиация институтының комсомол комитеты секретары, КПСС-тың Өфө ҡала комитетының ойоштороу бүлеге инструкторы, Өфө электр лампалары заводының партия комитеты секретары булып эшләй.

1975 йылдан алып 1980 йылға тиклем — партияның Орджоникидзе район комитеты секретары, КПСС-тың Өфө ҡала комитетының пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире.

1980—1991 йылдарҙа — баш ҡаланың Киров район Советы башҡарма комитеты, артабан Өфө ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе.

1992 йылдан алып — халыҡ депутаттарының Өфө ҡала Советы рәйесе — Өфө ҡалаһы мэры. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының ун икенсе саҡырылыш халыҡ депутаты булып һайлана.

1995 йылдың 21 мартында Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың беренсе ултырышында уның рәйесе итеп һайлана. 1997—1999 йылдарҙа — Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Йыйылышының Федерация Советы ағзаһы.

СССР миҙалдары, БАССР Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһының, Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советы Почёт грамоталары менән бүләкләнгән. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.

## Хеҙмәттәре
* Становление двухпалатного парламента и развитие законодательства суверенного Башкортостана. — Уфа, 1999.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Толкачёв Константин Борисович

**Толкачёв Константин Борисович** (1 март 1953 йыл) — дәүләт эшмәкәре, юрист-хоҡуҡ белгесе. Юридик фәндәр докторы (1998), профессор (1998). Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған юрисы, Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының почётлы хеҙмәткәре (2000). Эске хеҙмәт генерал‑майоры (1998). 1999 йылдан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты һәм рәйесе (2-се — 5-се саҡырылыш).

## Биографияһы
Константин Борисович Толкачёв 1953 йылдың 1 мартында Кемерово өлкәһенең бөгөнгө Новокузнецк ҡалаһында тыуа. Юғары белемле — СССР Эске эштәр министрлығының Рязань юғары мәктәбен, ошо уҡ министрлыҡтың Академияһын тамамлаған. Эске эштәр хеҙмәтенең отставкалағы генерал-майоры. Юридик фәндәр докторы, профессор, Рәсәй Федерацияһы Юридик фәндәр академияһының ғәмәлдәге ағзаһы. 300-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.

Хеҙмәт юлын 1970 йылда Кузнецк металлургия комбинатында торба йәбештереүсе ярҙамсыһы булып башлай. 1971 йылдан 1973 йылға тиклем Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. 1977—1996 йылда СССР һәм Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлыҡтары системаһында етәксе вазифалар биләй. 1996 йылда Рәсәй Федерацияһының Эске эштәр министрлығы Өфө юридик институты начальнигы итеп тәғәйенләнә.

Башҡортостан Республикаһының икенсе — дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе. 1999—2001 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советында конституция закондарын сығарыу комитеты ағзаһы. Европаның урындағы һәм төбәк властары конгресы Төбәктәр палатаһында Рәсәй Федерацияһы вәкиле урынбаҫары. Рәсәй Федерациһы Закондар сығарыусылар советының ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Ярлыҡау мәсьәләләре буйынса комиссия рәйесе. Башҡортостан Республикаһының Президент Советы ағзаһы була.

Дуҫлыҡ (2013), Почёт (2003), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2003), «Салауат Юлаев» (2008), 1-се дәрәжә Бөйөк Петр, Андропов ордендары, ун дүрт миҙал, исемле ҡорал менән бүләкләнгән. Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының почетлы хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы.

2015 йылдың 9 декабрендә Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов Константин Толкачёвҡа Рәсәй Федерацияһы Президентының Рәхмәтен тапшырҙы.

2019 йылдың июнендә Рәсәй Федерацияһы Президенты Указына ярашлы Александр Невский ордены менән, 2022 йылдың сентябрендә «законлыҡты нығытыуға индергән өлөшө һәм әүҙем йәмәғәт эшмәкәреге өсөн» — Рәсәй Президентының Почёт грамотаһы менән бүләкләнде.

## Йәмәғәт эшмәкәрлеге
* «Берҙәм Рәсәй» бөтә Рәсәй сәйәси фирҡәһе ағзаһы.
* Толкачёв Константин Борисович Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың 60-сы Беүә бер мандатлы һайлау округы буйынса депутаты. Ул һайланған округтар:
* 5-се саҡырылыш — Берҙәм республика һайлау округы
* 4-се саҡырылыш — 60-сы Беүә һайлау округы
* 3-сө саҡырылыш — 93-сө Мәсәғүт һайлау округы
* 2-се саҡырылыш — 3-сө Киров һайлау округы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*