open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дженни Карези

**Дженни Карези** (греч. Τζένη Καρέζη; төп исеме — **Евгения Карпузи**; 12 ғинуар 1934 йыл — 27 июль 1992 йыл) — Грецияның театр һәм кино актрисаһы.

## Биографияһы
Евгения Карпузи Афинала 1934 йылдың 12 ғинуарында (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа 1932 йә 1936 йыл күрһәтелә) тыуған. Уның атаһы математик, ә әсәйем мәктәптә уҡытыусы булып эшләй. Евгения Салоникиҙа шәхси француз мәктәбендә, ә һуңынан афинала уҡый. Ул французса иркен аралаша. Үҫмер йылдарында атаһы ғаиләһен ташлап китә, һәм ҡыҙ әсәһе тәрбиәһендә үҫә.

1951 йылда Грек Милли театрының театр мәктәбенә уҡырға ҡабул ителә. Уның уҡытыусылары драматург Ангелос Терзакис һәм режиссёр Димитрис Ронтирис булған. 1954 йылда Театр мәктәбен тамамлағандан һуң, ул шунда уҡ Алексис Минотис һәм Катина Паксино кеүек актёрҙар менән төп ролдәрҙә уйнай башлай.

Марика Котопуля театрында *La Heléne belle* француз комедияһында Мелина Меркури һәм Василисс Диамантополос менән бергә ҡатнашыуы уның тәүге сәхнә сығышы дебюты була. 1955 йылда Карези, Алекос Сакеллариостың *Laterna, kai filotimo ftoheia* комедияһында уйнап, кинола төшә, шулай уҡ был фильмдың 1957 йылда сыҡҡан дауамы ла, *Laterna, kai garyfallo ftoheia*, ҙур уңыш ҡаҙана.

1960-сы йылдар уның карьераһында иң бейек нөктә була, 1961 йылда ул үҙенең грек кинематографы классикаһы тип аталған театр труппаһын етәкләй: *Лола* (1964), *Миненң ахмаҡ, ахмаҡ ғаиләм *(1965), *Дженни-Дженни* (1966), һәм *Пулемёт өсөн концерт* (1967). *Ҡыҙыл фонарь* (1963) фильмы «Оскар» премияһының сит телдәге иң яҡшы фильмы өсөн номинацияһында уның иң ҙур уңышы була.

*Лисистрата* (1972) уның һуңғы фильмы була. Киләһе тиҫтә йылда ул *Кем Вирджиния Вульфтан ҡурҡа?*, *Медея* һәм *Электра* кеүек классик театр әҫәрҙәрендә продюсер һәм актриса сифатында сығыш яһай. Ул театр сәхнәһендә һуңғы тапҡыр 1990 йылда Лула Анагностакиның *Алмаз һәм блюз*. әҫәрендә уйнай. Аҙаҡ ул күкрәк биҙе яман шеше арҡаһында сәхнәне ташлап китергә мәжбүр була.

Дженни Карези 1992 йылдың 27 июлендә үҙ йортонда яман шештән вафат була. Меңләгән кеше килә, уның менән хушлаша. Дженни Карезиҙы Беренсе афина зыяратындаерләйҙәр.

## Шәхси тормошо
1960-сы йылдар башында Карези журналист Захос Хадзифотиуға кейәүгә сыға, әммә ике йылдан был никах айырылышыу менән тамамлана. 1967 йылда, *Пулемёт өсөн концерт* фильмын төшөргән ваҡытта, ул Костас Казакос менән таныша, был никахтан уның Константинос исемле улы тыуа.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Дженни Карези (англ.) на сайте Find a Grave
*
Бредихина Антонина Романовна

**Бредихина Антонина Романовна** (23 февраль 1947 йыл — 31 октябрь 2017 йыл) — фармацевтика сәнәғәте алдынғыһы, СССР Медицина һәм микробиология сәнәғәте министрлығының Белгород өлкәһендә урынлашҡан СССР-ҙың 50 йыллығы исемендәге Белгород витаминдар комбинаты аппаратсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1986).

## Биографияһы
Антонина Романовна Бредихина 1947 йылдың 23 февралендә Белгород ҡалаһында тыуған. Мәктәп тамамлағас, Белгород витаминдар комбинатына эшкә урынлаша. Аппаратсы ярҙамсыһы булып эшләй башлай, аҙаҡ оператор була. Туғыҙынсы һәм унынсы биш йыллыҡтарҙа етештереүҙә юғары һөҙөмтәләр күрһәтә. Ленин ордены һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләүгә тәҡдим ителә.

СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән 1986 йылдың 3 июнендә Бредихина Антонина Романовнаға фармацевтика сәнәғәтендә юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкәне өсөн, Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.

Комбинатта эшләүен артабан дауам итә. Дөйөм хеҙмәт стажы 35 йыл тәшкил итә.

Белгород ҡалаһында йәшәй. Бредихина Антонина Романовна 2017 йылдың 31 октябрендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (03.06.1986)
* Ленин ордены (31.03.1981, 03.06.1986)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (11.03.1976)
* миҙалдар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Анна фон Мильденбург

**Анна фон Мильденбург** (, ысын исеме *Белльшан Анна Мильденбург фон* — австрия яҙыусыһы Бар Германда кейәүҙә *Анна Бар-Мильденбург* — ; ,  — , ) — Австрияның опера йырсыһы, драматик сопрано.

Вена консерваторияһында Роза Папир менән Иоганнес Ресста, һуңынан Козима Вагнерҙа һәм үҙен ҡурсалаусы Густав Малерҙа шәхси формала уҡый. 1895 йылда Гамбург операһында Вагнерҙың "Нибелунгтар ҡулсаһы"нда (ҡуйыусыһы — Малер) Брунгильда партияһын башҡарып, беренсе сығыш яһай, 1897 йылда Байройт фестивалендә «Парсифаль» операһында Кундри партияһын йырлай. 1898 йылдан 1897—1907 йылдарҙа директоры Малер булғанда уңыш менән файҙаланған Вена һарай яны опера сәхнәһендә сығыш яһай. Мильденбург 1917 йылға саҡлы вена труппаһы солисы булып ҡала, һәм уның иң уңышлы партияһы булып «Тристан һәм Изольда» операһындағы Изольда партияһы иҫәпләнә.

1920-се йылда Бар-Мильденбург һирәгерәк сығыш яһай— атап әйткәндә, ваҡыты-ваҡыты менән Зальцбург фестивалендә күренгән. Был осорҙа ул Мюнхенда уҡыта, һәм ул Лауриц Мельхиорҙың уҡытыусыһы була.

Анна фон Мильденбург XIX—XX быуат сигендә вагнер репертуарының иң ҙур йырсыларының береһе һанала. Яҙмыш иронияһы буйынса, уның һаҡланып ҡалған берҙән-бер яҙмаһы, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ошо репертуарҙан түгел: 1904 йылда яҙылған Карл Мария фон Веберҙың «Оберон» операһынан «Ozean, du Ungeheuer!» арияһы речитативы.

1909 йылдан австрия яҙыусыһы Герман Барҙа кейәүҙә.

Мюнхенда һәм Аугсбургта опера режиссёры булып эшләй.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Stefan, Paul. Bahr Анда-Mildenburg. — Wien: Wiener Wila Anstalt Literarische, 1922 (Die Wiedergabe. — 1. Reihe. — Band 6).
*
Нина Кустурица

**Нина Кустурица** (; 1975 йылда тыуған) — югославия сығышлы австрия кинорежиссёры, сценарист һәм продюсер, документаль һәм нәфис фильмдарҙа эшләй.

## Биографияһы
1975 йылда югославия ҡалаһы Мостарҙа дирижёр Абид Кустурица һәм уның ҡатыны — театр актрисаһы Ратка Крстулович-Кустурицаның ғаиләһендә тыуған; киноактриса Здравка Крстуловичтың (Zdravka Krstulović) .

Босния һәм Герцеговинаның баш ҡалаһы Сараевола үҫкән. Вена музыка һәм башҡарыу сәнғәте университетында, уның институтында — Вена киноакадемияһында (Filmakademie Wien) Петер Патцак (Peter Patzak) етәкселегендә режиссура өйрәнә.

Күп кенә милли һәм халыҡ-ара фестивалдәрҙә: Берлин йәштәр киноһы халыҡ-ара форумында, Мар-дель-Плата халыҡ-ара кинофестивалендә, Роттердам халыҡ-ара кинофестивалендә, Макс Офюльс Кинофестивалендә, Сан-паулу һәм Лидс халыҡ-ара кинофестивалендә, Хоф халыҡ-ара кинофестивалендә (Internationale Hofer Filmtage) һәм башҡаларҙа ҡатнаша.

Австрия баш ҡалаһы Венала йәшәй һәм эшләй. Уҡытыусы хеҙмәте һәм лекциялар менән шөғөлләнә — Австрияла ла, сит илдәрҙә лә кино, режиссура һәм актёр оҫталығы буйынса төрлө университеттар һәм институттарҙа семинарҙар, лекциялар, практикумдар үткәрә.

## Ижады

Үҙенең тәүге тулы метражлы *«Auswege»* (2003) фильмында Нина Кустурица йорт көсләүенән зыян күргән өс ҡатын тураһында һөйләй. 2004 йылғы Берлин кинофестивалендә фильм йәш кино номинацияһында бүләкләнә.

Ул 2009 йылда уның *«Little Alien»* документаль фильмы бер нисә халыҡ-ара кинофестивалендә күп һанлы наградаларға лайыҡ була.

2018 йылда *«Ciao Chérie»* тулы метражлы нәфис фильмы Хоф халыҡ-ара кинофестивалендә «Австрия киноһы» номинацияһында күрһәтелә, ә 2019 йылдың ғинуарында иң яҡшы монтаж ҡоролғаны өсөн Австрия кинопермияһына лайыҡ була.

### Һайланма фильмографияһы
* 1997 йыл — *Speak Easy* (ҡыҫҡа метражлы фильм)
* 1998 йыл — *Ich bin der neue Star* (документаль фильм)
* 1999 йыл — *Wishes* (ҡыҫҡа метражлы фильм)
* 1999 йыл — *Lesen macht Tot* (нәфис фильм)
* 2000 йыл — *Draga Ljiljana* (документаль фильм)
* 2001 йыл — *Der Freiheit* (ҡыҫҡа метражлы фильм)
* 2002 йыл — *Laut und deutlich* (документаль фильм)
* 2003 йыл — *Auswege* (нәфис фильм)
* 2004 йыл — *24 Wirklichkeiten in der Sekunde — Michael Haneke im Film* (документаль фильм)
* 2005 йыл — *Kotsch* (нәфис фильм)
* 2007 йыл — *Auf dem Strich — Paul Flora im Film* (документаль фильм)
* 2007 йыл — *Vienna’s Lost Daughters* (документаль фильм)
* 2009 йыл — *Little Alien* (документаль фильм)
* 2013 йыл — *Schlagerstar* (документаль фильм)
* 2017 йыл — *Ciao Chérie* (нәфис фильм)

### Театр эшмәкәрлеге
* 2015 год — *Pappà Leone*
* 2018 год — *Erschlagt die Armen!*

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальный сайт
* 
* Профиль н Твиттер
Баранова Мария Ефимовна

**Баранова Мария Ефимовна** (1923—1991) — совет ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

## Биографияһы
Мария Ефимовна Баранова 1923 йылдың сентябрендә Гривенская станицаһында, хәҙер Краснодар крайының Калинин районында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 

Ауыл мәктәбендә ете класты тамамлағас, урындағы Красноармейский дөгө совхозында  ауыл хужалығы производствоһының төрлө участкаларында эшләй башлай. 1960 йылда «Славянский» дөгөсөлөк совхозының йәшелсә бригадаһында эшләй, кәбеҫтә, ҡарбуз һәм виноград үҫтерә. Һуңыраҡ дөгө баҫыуында һыу ҡойоусы була

1963  йылда Мария Ефимовна 45,8 гектар майҙанда  һәр гектарынан Кубандың түбәнге өлөшө өсөн рекордлы булған 89,2 центнер дөгө үҫтерә; звено етәксеһе булып һайлана һәм СССР-ҙың  Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә ҡатнаша. 1966 йылда Краснодар крайында үҙенең дөгө баҫыуында юғары уңыш — һәр гектарынан 86 центнер дөгө ала.

СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 23 июнендәге указы менән етештереүҙе арттырыуҙа һәм бойҙай, арыш, ҡарабойҙай, дөгө, башҡа иген культураларын әҙерләүҙә өлгәшкән уңыштары һәм техниканы юғары етештереүсәнле ҡулланғаны өсөн Баранова Мария Ефимовнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә. 

Производство менән бер рәттән, йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. КПСС ағзаһы була, Краснодар крайы  һәм Славянский районы  хеҙмәтсәндәр депутаттарының район советы депутаты итеп һайлана, ауыл хужалығы эшселәре һәм хеҙмәткәрҙәренең VI профсоюз съезы делегаты һәм СССР профсоюздарының XIII съезы делегаты һәм профсоюздарҙың Үҙәк Комитет ағзаһы була (1963).

Баранова Мария Ефимовна,  союз әһәмиәтендәге  пенсионер  булып,  1979 йылда хаҡлы ялға сыға . Әммә, үҙенең тәжрибәһен йәш дөгө үҫтереүселәргә тапшырып,  1986 йылға тиклем эшләүен дауам итә.

Краснодар крайының Славянский  районында  йәшәй. 1991 йылдың 22 майында вафат була.

## Хәтер

* Краснодар крайының Славянский  районында хеҙмәт батырына мемориаль  билдә ҡуйылған.
* Герой исемен Славянский районы Дөгө ҡасабаһындағы 56-сы  урта дөйөм белем биреү мәктәбе йөрөтә

## Ҡаҙаныштары

* Эш һөҙөмтәләре буйынса 8-се биш йыллыҡта Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены ң (1971) һәм икенсе Ленин ордены менән бүләкләнгән(1973).
* Шулай уҡ миҙалдар менән бүләкләнгән, улар араһында  ВДНХ СССР алтын миҙал  (1963)  һәм «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы (1970).
* 1972 йылда  «СССР Союзының 50-йыллығы Союзы» иҫтәлекле билдәһе; 1973  һәм 1974 йылдарҙа «Социалистик ярыш еңеүсеһе» исеменә лайыҡ була һәм иҫтәлекле билдәләр  менән бүләкләнә; 1977 йылда  «Бөйөк октябрҙең 60 йыллығына» иҫтәлекле билдә менән бүләкләнә

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Герои Социалистического Труда Краснодарского края

## Библиография

* Трудовая слава Кубани. Под. ред. Н.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Заздравных, Краснодар, 2003.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Баранова Мария Ефимовна
* Героям Отечества посвящается…
Агата Барбара

**Агата Барбара** (иглиз һәм мальта телендә *Agatha Barbara*, 11 март 1923 йыл, Заббар, Мальта — 4 февраль 2002 йыл, шунда уҡ) — Мальтаның дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. 1982—1987 йылдарҙа — Мальта президенты.

## Биографияһы
1942—1947 йылдарҙа мәктәптә уҡытыусы булып эшләй. 1946 йылда сәйәсәт менән әүҙем ҡыҙыҡһына башлай һәм Мальтаның Лейбористар партияһына инә. 1947 йылда Мальта Лейбористар партияһы башҡарма комитеты ағзаһы итеп тәғәйенләнә һәм Мальта Вәкилдәр палатаһына һайланып, илдең тәүге ҡатын-ҡыҙ депутаты була. Артабан Мальта парламентының барлыҡ саҡырылыштары депутаты була һәм 1982 йылда үҙ ирке менән вәкәләттәренән бушатыла. 1955 йылда мәғариф һәм мәҙәниәт министры итеп тәғәйенләнә һәм Мальтаның тәүге ҡатын-ҡыҙ министры була. Халыҡтың киң ҡатламдарын уҡытыу өсөн йүнәлтелгән мәғариф реформаһын уҙғара. Мальтаның Бөйөк Британиянан бойондороҡһоҙлоғо өсөн әүҙем көрәшә. Был идеяны пропогандалап, Көнбайыш Европа илдәренә һәм АҠШ-ҡа күп мәртәбә бара, шулай уҡ ошо мәсьәлә буйынса БМО-ла сығыш яһай.

1958 йылда лейбористар хөкүмәте ҡолай һәм Барбара вазифаһынан китә, ә һуңыраҡ Мальтала британ хакимлығына ҡаршы манифестацияларҙа ҡатнашҡаны өсөн төрмәгә ябылыуға хөкөм ителә.

1971 йылда лейбористар йәнә хөкүмәт төҙөргә ирешә, бында Агата Барбара мәғариф һәм мәҙәниәт министры вазифаһын ала. Ул йәнә реформалар уҙғарыу менән шөғөлләнә, улар башлыса техник белем биреүҙе булдырыуға йүнәлтелә.

1974—1981 йылдарҙа — хеҙмәт һәм социаль тәьминәт (1976 йылдан — хеҙмәт, социаль тәьминәт һәм мәҙәниәт) министры, шулай уҡ премьер-министра урынбаҫары функцияларын үтәй. Эшселәрҙең социаль гарантияларын үҫтереү эшендә, эшһеҙлек кимәлен кәметеүҙә ҙур уңыштар яулай. Мальтала музей эшен үҫтереүгә тос өлөш индерә. 

1981 йылғы һайлауҙар конституцион көрсөккә килтерә, сөнки уларҙың һөҙөмтәләре буйынса Милли партия тауыштарҙың күбеһен йыя, әммә парламентта был партия вәкилдәре тик 31 урын ала, шул уҡ ваҡытта 34 урынды Лейборист партияһы вәкилдәре биләй. Милли партия депутаттары парламентҡа ҡаршы бойкот иғлан итә һәм протестар ойоштора. 1982 йылдың 15 февралендә Агата Барбара Мальтаның президенты итеп һайлана, һәм ошо осорҙа ул ике төп сәйәси көстәр араһында низағты хәл итергә ирешә.

1987 йылда уның президент срогы тамамлана һәм ул үҙенең тыуған ҡалаһы Заббарға ҡайта һәм 2002 йылда бында вафат була.

## Хәтер
* Агата Барбараның портреты Мальтаның 1986 йылғы банкноталары серияһында урынлаштырылған.
* 2006 йылдың 23 апрелендә Мальта президенты Эдвард Фенек Адами указы буйынса Заббар ҡалаһында Барбара хөрәтенә һәйкәл ҡуйыла.

## Шәхси тормошо
Барбара бер ваҡытта ла кейәүҙә булмаған.

## Бүләктәре

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* http://www.doi.gov.mt/EN/islands/presidents/barbara_agatha.asp
Буракова Валентина Ивановна

**Валентина Ивановна Буракова (Чеснокова)** (тыуған 1921) — совет аҙыҡ-түлек сәнәғәте алдынғыһы, Вохма май-сыр заводы мастеры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

## Биографияһы
Валентина Ивановна 1921 йылдың майында Кострома губернаһының Кологрив өйәҙе (хәҙерге Кострома өлкәһенең Кологрив районы) Ключовка ауылында тыуған. 1939 йылда Горький өлкәһендә сыр эшләү мастерҙары мәктәбен тамамлай. 1939—1944 йылдарҙа лаборант, һуңынан Кологрив районы Ильинское май сыр заводы мастеры булып эшләй. Унан һуң 3 йыл тирәһе — Ленинградта Микоян исемендәге фабрикала кондитер була.

1947 йылда Кострома өлкәһенә әйләнеп ҡайта һәм Нея районында һөт сәнәғәтенең артта ҡалған предприятиеләрендә производствоны яйға һалырға ебәрелә. 10 йыл дауамында Вожерово, Мармыш, Солтан май сыр заводтарында мастер булып эшләй. 1957—1962 йылдарҙа технолог, һуңынан Поназырево ҡасабаһында Хмелёвка баш май сыр заводы директоры булып эшләй. 1962—1971 йылдарҙа — Кострома өлкәһенең Шарья районы Заболоть май сыр заводы мастеры.

1971 йылдың мартында Валентина Ивановна Кострома өлкәһенең Вохма ҡасабаһынан килә һәм Вохма май сыр заводы мастеры булып эшләй башлай. Үҙ теләге менән артта ҡалған май сыр заводына бара. Ауыр эш участкаһына килгәс, ул май сыр заводы коллективын өлкәлә алдынғы предприятиеләр рәтенә сығара. Күп эшселәрҙең хеҙмәте юғары хөкүмәт наградалары менән билдәләнә. СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 26 апрелендәге указы менән, ит һәм һөт сәнәғәтен үҫтереүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, Чеснокова Валентина Ивановнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла һәм Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.

1976 йылдан Костромала йәшәй.

### Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
— Социалистик Хеҙмәт Геройының «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы,
 
— Ике Ленин ордены (14.06.1966, 26.04.1971),

— Октябрь Революцияһы ордены (23.12.1974),

— В. И. Лениндың тыуыуының 100 йыллығы уңайынан «Маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы (1970),

— СССР ВДНХ-ның Ҙур алтын миҙалы һәм дипломы.

## Әҙәбиәт
* *Буракова В.* Годы трудового созидания // Сев. правда. — 1977. — 11 августа.
* *Буракова В.* Счастье в труде // Вохом. правда. — 1977, — 30 июня.
* *Буракова В.* С позиций наставника // Вохом. правда. — 1979. — 17 июля.
* *Иванова В. Ф., Надарейшвили Г. М.* Мастер-сыродел В. И. Буракова. — М.: Пищевая промышленность, 1976. — 20 с. Герои пятилетки.
* *Баева В.* Такой у неё характер. Очерк // Вохом. правда. — 1976. — 15 мая.
* *Новополянский Д.* Талант ответственности [Из мастеров мастер] // Правда. — 1977. — 18 октября.
* *Попова Т.* В моей судьбе ты стала главной // Вохом. правда. — 1998. — 5 ноября.
* *Иванова Т.* Буракова с поклоном к вохмичам // Вохом. правда. — 1998. — 5 ноября. Костромскому сыроделию — 120 лет.
Бокастова Мария Алексеевна

**Бокастова Мария Алексеевна** (1930 йыл 29 сентябрь — 2019 йыл 26 сентябрь) — Медногорск «Уралэлектромотор» электротехник заводында цех бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).

## Биографияһы
1930 йылдың 29 сентябрендә Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районының Яңы Соҡулаҡ ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

1943 йылда атаһы фронтта һәләк була.

Һигеҙ класты тамамлағас комсомол путевкаһы буйынса Медногорск заводы «Уралэлектромотор» ҡарамағындағы һөнәрселек училищеһына уҡырға инә.

1948 йылдан — заводта электр сымы сырмаусы, ә 1953 йылдан — һөнәрселек училищеһында производствоға өйрәтеү мастеры.

1959 йылда яңынан «Уралэлектромотор» заводы цехына күсә һәм бригадир итеп тәғәйенләнә.

Етенсе биш йыллыҡта (1959—1965 йылдарҙа) уның бригадаһы 11 йыллыҡ норманы үтәй, бының өсөн Ленин ордены менән бүләкләнә.

Туғыҙынсы биш йыллыҡты (1966—1970 йылдар), иң мөһим һәм күп хеҙмәт талап иткән операцияларҙың береһен башҡарып, 3,5 йыл эсендә үтәй.

1976 йылдың 10 мартында, СССР Юғары Советы Президиумының указы менән Бокастова Мария Алексеевнаға, туғыҙынсы биш йыллыҡ заданиеһын үтәгәндә өлгәшкән ҙур производство уңыштары өсөн Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.

Үҙенең хеҙмәт эшмәкәрлеге осоронда 100 мең тирәһе электродвигатель статоры сырмай.

Ырымбур өлкәһенең Медногорск ҡалаһында йәшәй. 1979 йылда уға «Медногорсктың почетлы гражданы» исеме бирелә.

2013 йылдан алып — Ырымбур өлкәһе губернаторы эргәһендә аҡһаҡалдар советы ағзаһы.

КПСС-тың XXV съезы делегаты (1976).

Медногорскта 2019 йылдың 26 сентябрендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976)

- «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (1976)

- Ленин ордены (1966)

- Ленин ордены (1976)

- Миҙалдар

- «Туғыҙынсы биш йыллыҡ ударнигы» тамғаһы (1970)

- «Социалистик ярыш еңеүсеһе» тамғаһы (өс тапҡыр: 1973, 1976, 1977)

## Танылыуы
2018 йылдың 1 октябрендә Ырымбур өлкәһе Медногорск ҡалаһы үҙәгендә Геройҙар аллеяһында М. А. Бокастованың портреты менән гранит йондоҙ ҡуйылған.

## Һылтанмалар
* 

## Иҫкәрмәләр
Ираклис (волейбол клубы)

**Ираклис** (греч. Θεσσαλονίκης ΤΑΠ Ηρακλής) — Салоники ҡалаһының 1921 йылда ойошторолған «Ираклис» спорт клубының волейбол бүлеге. Боронғо грек мифологияһы геройы Геракл хөрмәтенә атала. 2000 йылдарҙа Грецияның иң уңышлы клубы булып тора.

## Тарихы
Икенсе донъя һуғышынан һуң клуб һәр ваҡыт Грецияның иң яҡшы командалары араһында була. «Ираклис» милли йыйылма командаларға бик күп уйынсылар бирә.

«Ираклис» тарихта "Олимпиакос"тан ҡала ЕКВ чемпиондары лигаһы финалында уйнаған икенсе клуб булып тора. 2005 йылда Ллой Болл, Томас Хофф, Клейтон Стэнли кеүек донъя класы уйынсылары командаға "Дүртәү финалына"сығырға ярҙам итә. Уйын Салоникиҙа үтә. «Ираклис» ярым финалда «Локомотив-Белогорье» командаһын еңә,әммә финалда, көйәрмәндәренең ҙур ярҙамына ҡарамаҫтан, «Тур» француз клубынан еңелә. 2006 йылда «Ираклис» Римдә тағы финалға сыға һәм «Сислей» (Тревизо) клубына еңелә. Команданың 4000 грек көйәрмәне Римгә бара. Ике йылдан һуң клуб өсөнсө тапҡыр финалға сыға, ләкин был юлы "Трентино"нан ҡалыша.

## Титулдары
* **Волейбол буйынса ирҙәр араһында Греция чемпионаты**
** **Еңеүсе** (**4**): 2002, 2005, 2007, 2008
** *2-се урын* (*10*): 1971, 1975, 1999, 2000, 2001, 2003, 2004, 2006, 2011, 2012
* **Греция кубогы**
** **Еңеүсе** (**5**): 2000, 2002, 2004, 2005, 2006
** *Финалист* (*1*): 2001
* **Грецияның суперкубогы**
** **Еңеүсе** (**4**): 2004, 2005, 2007, 2008
** *2-се урын* (*2*): 2000, 2006
* **ЕКВ чемпиондары лигаһы**
** *Финалист* (*3*): 2004/05, 2005/06, 2008/09
** 3-сө урын (1): 2001/02
** 4-се урын (1): 2003/04

## Ағымдағы состав

## Билдәле волейболсылар
*  Олег Ахрем
*  Ллой Болл
*  Слободан Бошкан
*  Франс Гранворка
*  Мариос Гиурдас
*  Франк Депестель
*  Хоэль Деспайн
*  Пламен Константинов
*  Маркус Нильссон
*  Клейтон Стэнли
*  Симон Тишер
*  Томас Хофф
*  Матей Чернич

## Һылтанмалар
* Iraklis Thessaloniki VC Официальный сайт
Тавернаракис Нектариос

**Некта́риос Никола́у Тавернара́кис** (, ; 2 май 1967 йыл, Ираклион, Крит утрауы, Греция) — Рреция биологы, ҡартайыу, күҙәнәктең үлеме һәм нейродегенерация процесын өйрәнә. Әлеге ваҡытта Крит Университеты (Ираклион һәм Ретимнон, Крит утрауы, Греция) медицина факультетының молекуляр системалы биология профессоры, шулай уҡ Ираклион ҡалаһы FORTH фәнни-тикшеренеү үҙәге эргәһендәге молекуляр биология һәм биотехнология Институты директоры, нейрогенетика һәм ҡартайыу лабораторияһын етәкләй.

## Белеме һәм ғилми карьераһы
Салоники Аристотель исемендәге Университеттың биология факультетын (1989) тамамлап, фән бакалавры дәрәжәһе (B.Sc.), ә шулай уҡ Крит Университеты биология факультетының молекуляр генетика өлкәһендә философия фәндәре докторы (Ph.D.) дәрәжәһен (1995) ала. Ратгер  университетында (Нью-Джерси,США) молекуляр биология һәм биохимия факультетында постдокторантлыҡ тикшеренеүҙәрен үткәрә, шунан һуң (2002 йыл) FORTH фәнни-тикшеренеү үҙәге эргәһендәге молекуляр биология һәм биотехнология институтында эшләй.

2010 йылда Крит Университеты биология факультетының даими профессоры итеп һайлана.

2013 йылдан FORTH фәнни-тикшеренеү үҙәге эргәһендәге молекуляр биология һәм биотехнология институты диркторы вазифаһында.

## Фәнни өлөш
Күҙәнәктәрҙең үлеме нейродегенератив сирҙәр һәм ҡартайыу процестарын, шулай уҡ хәтер һәм уҡытыу механизмдарын өйрәнеүгә һиҙелерлек өлөш индергәне донъя кимәлендәге ғилми әҙәбиәттә сағылыш тапҡан.

## Наградалары һәм премиялары
Түбәндә ғалимдың наградалары һәм премияларының тулы булмаған исемлеге тәҡдим ителә.

* Премия Галена за научные исследования (2017).
* Honorary Education Business Award (2017).
* Член Научного Совета Европейского исследовательского совета (2016).
* Награда Европейского исследовательского совета (2016).
* Награда Фонда Santé (2015).
* Награда Афинской академии наук (2014).
* Член Европейской Академии (2014).
* Премия Фонда Эмбирикион (2012).
* Профессор биологического факультета Университета Крита (2010).
* Член Европейской организации молекулярной биологии (2009).
* Награда Европейского исследовательского совета (2008).
* Награда Центра FORTH (2007).
* Награда Фридриха Вильгельма Бесселя от Фонда Александра фон Гумбольдта (2007).
* Член *Faculty of 1000* (2006).
* Академическая Премия в области медицины и биологии от Фонда Бодоссакиса (2005).
* Молодой исследователь Европейской организации молекулярной биологии (2002—2005).
* Феллоу *HFSPO* (1996—2000).
* Феллоу Комиссии по исследованию рака штата Нью-Джерси (1996).

## Һайланма әҫәрҙәре

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Tavernarakis Lab
* Institute of Molecular Biology and Biotechnology
* Foundation for Research and Technology — Hellas
* University of Crete Medical School
Агнеш Гергей

**Агнеш Гергей** (; тыуғанда исеме — **Агнеш Гутманн** (); Эндрёд (), Венгрия; 5 октябрь 1933) — мадьяр шағиры, прозаик, эссеист, тәржемәсе, Кошут исемендәге премия лауреаты. Уның ике туған апаһы Джудит Фэнакэл (), шулай уҡ билдәле яҙыусы, Венгрия Әҙәбиәт академияһы ағзаһы.

## Биографияһы
1933 йылдың 5 октябрендә журналист Дьёрди Гутманн () һәм дәүләт чиновнигы Роза Фэнакэл () ғаиләһендә тыуған. Бала сағы Залаэгерсегта үтә, Будапешт һәм Сегед мәктәптәрендә уҡый. Уның атаһы фашистарҙың Маутхаузен концентрацион лагерында һәләк була. Агнеш Гергей әсәһе менән Швейцария ҡарамағындағы булған йортта йәшәп холокосттан ҡотола, әммә аҙаҡ улар ҙа геттоға эләгә. Венгрияны фашист ғәскәрҙәренән азат иткәндән һуң, Гутманндар Эндрёдтағы йортона ҡайталар.

Агнеш 17 йәшендә локомотив заводында хеҙмәт юлын башлай. 1950-се йылдарҙа сәйәси сәбәптәр менән университетта белемен дауам итә алмай, әммә һуңыраҡ Лоранд Этвёш исемендәге университеттың гуманитар фәндәр факультетында уҡый һәм 1957 йылда урта мәктәптәрҙе мадьяр һәм инглиз телдәре уҡытыусыһы дипломын ала. 1963 йылға тиклем уҡытыусы булып эшләй.

Артабан Венгрия радиоһында сит ил трансляцияһы журналисы һәм мөхәррире була. Аҙаҡ әҙәби күҙәтеүсе булараҡ эшләй. 1977—1988 йылдарҙа әҙәби журналда мөхәррир вазифаһын үтәй

## Ижады
1960-сы йылдарҙан үҙ әҫәрҙәрен, башлыса мөхәббәт лирикаһын, яҙа . 2006 йылға ҡарай 14 китап нәшер итә, шулар араһында 6-һы — һайланма әҫәрҙәр йыйынтыҡтары. 2006 йылда һайланма шиғырҙар йыйынтығы сыға. Артабан дүрт бүлектән торған автобиографик романы баҫтырыла, ул ысынбарлыҡ менән фантастика жанрҙары ҡушылған стилдә яҙылған.

Тәржемәләр уның ижадында мөһим урын биләй. 1958—1959 йылдарҙа нәшер ителгән Джеймс Джойс һәм Дилан Томастың китаптары — уның тәүге тәржемәләре була. Ула башлыса шиғырҙар тәржемә итә, әммә тәржемәләр араһында драма, роман һәм хикәйәләр ҙә бар. Агнеш Гергейҙың тәржемәләре — ул ғәҙәттә инглиз әҙәбиәте, шулай уҡ башҡа телдәрҙәге әҫәрҙәргә лә тәржемә яһай.

## Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Ул каллиграфия ассоциацияһы ағзаһы һәм Венгрия яҙыусылар клубын етәкләй. 1998 йылда Венгрия Фәндәр академияһы һәм Сәнғәт академияһы советында эшләй. Бер нисә мәртәбә мадьяр әҙәбиәтен халыҡ-ара конференцияларҙа күрһәтә, сит ил әҙәби тикшеренеүҙәр үҙәге эшендә ҡатнаша.

## Бүләктәре
* Аттила Йожеф премияһы (1977, 1987)
* Тибор премияһы (1985, 1996)
* Йыл китабы (1988)
* Милан Фюшт премияһы (1994)
* Сальваторе Квазимодо премияһы(1995)
* Гетц премияһы (1996)
* Кошут исемендәге премия (2000)
* Artisjus премияһы (2007)
* Будапешттың почётлы гражданины (2014)

## Иҫкәрмәләр

## Өҫтәмә сығанаҡтар
* 

* 

* 
* 
*  
* Halmai Tamás: Gergely Ágnes; Balassi, Bp., 2012 (Kortársaink)
Вильма Хугоннаи

Графиня **Вильма Йозефа Лаура Илька Хугонаи Сент-Дьёрдь** (, шулай уҡ как **Вильма Хугоннаи** ( исеме аҫтында билдәле); 30 сентябрь 1847, Надь-Тетень — 25 март 1922, Будапешт) — Венгрияның тәүге ҡатын-ҡыҙ табибы.

## Биографияһы

1847 йылдың 30 сентябрендә граф Кальман Хугоннаи фон Сент-Дьёрдь һәм графиня Риза Панчей ғаиләһендә бишенсә бала булып донъяға килгән. XIX быуатта ҡыҙҙар урта мәктәптәргә йөрөмәгән, шунлыҡтан Вильма йортонда белем ала. 18 йәшендә ер биләүсе Дьёрдь Силашшиға кейәүгә сыға, ғаиләлә өс ул тыуған.

1872 йылда Силашши ҡатынына Швейцарияның Цюрих университетына медицина факультетына уҡырға инергә рөхсәт бирә, әммә ул уҡыуға һәм йәшәүгә киткән сығымдарҙы үҙ аллы ҡапларға тейеш була. 1879 йылда Хугоннаи юғары уҡыу йортон тамамлап, сығарылыш квалификацион имтихандарҙы уңышлы тапшыра, һәм университет ҡарамағындағы хирургия клиникаһына эшкә урынлаша.

1880 йылда Австро-Венгрияға ҡайта, әммә медицина менән шөғөлләнеүгә хоҡуҡ ала алмай. 1881 йылдың мартында Венгрия университетына уҡырға инер өсөн тейешле документтарҙы тапшыра, әммә 1882 йылдың майында Венгрияның дин һәм мәғариф министрына дипломының илдә ғәмәлдә булыуын һорап яҙған мөрәжәғәте кире ҡағыла. Ул имтихандар тапшыра һәм акушерка булып эшләргә генә хоҡуҡ ала. Айырылшҡандан һуң ғаиләһен үҙ аллы аҫрарға мәжбүр була.

1887 йылда профессор Винс Вартаға (1844—1914) кейәүгә сыға, ул 1899—1909 йылдарҙа Венгрия король фән йәмғиәте президенты вазифаһын биләй. Никахта бер ҡыҙ тыуа. Иренең үтенесе буйынса медицина практикаһын ҡалдыра, әммә үҙ дипломын законлы булыу хоҡуғы өсөн көрәшен дауам итә. 1895 йылда Венгрияла ҡатын-ҡыҙҙарға университеттарҙа уҡырға рөхсәт бирәләр, ә 1897 йылдың майында Вильмаға рәсми рәүештә табип булып эшләргә рөхсәт бирелә, әммә 1913 йылға тиклем барлыҡ ҡатын-ҡыҙҙар ир-ат коллегалары күҙәтеүе аҫтында эшләгәндәр. Шулай итеп ул Венгрияла тәүге ҡатын-ҡыҙ табип булып китә.

Беренсе донъя һуғышы башланғас, 1914 йылдың авгусында Хугоннаи ҡыр медикатры курстарын тамамлай һәм Техник университеты ҡарамағындағы Хәрби госпиталдең баш табибы итеп тәғәйенләнә. Иҫтәлекле хәрби миҙал һәм II класс Ҡыҙыл Тәре алдындағы хеҙмәттәре өсөн билдәһе менән бүләкләнә.

1922 йылдың 25 мартында Будапешт ҡалаһында вафат булған. Керепеши зыяратында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Erzsébet Kertész: Vilma doktorasszony. Az első magyar orvosnő életregénye. Budapest 1965, 1998.
* Iván Völgyes, Nancy Völgyes: The liberated female. Life, work, and sex in socialist Hungary. Westview Press 1977. S. 9.
Жале Инан

**Жале Инан** (; 1 февраль 1914 йыл, Истанбул — 26 февраль 2001 йыл, Истанбул) — Төркиәнең классик археологы. Истанбул университетының классик археология профессоры. Төркиә ҡатын-ҡыҙҙарынан иң беренсе археолог булараҡ билдәле.

## Биографияһы
Жале Инан 1914 йылдың 1 февралендә Ғосман империяһының баш ҡалаһы Истанбулда археология музейы директоры Азиз Оган ғаиләһендә тыуған. Ҡыҙ атаһы юулын дауам итеп, археолог булырға ҡарар итә. 1934 йылда Жале Инан ҡыҙҙар өсөн урта мәктәпте тамамлай һәм университетҡа уҡырға инә. Бында башта медицинаны өйрәнә, сөнки был ваҡытта Төркиәлә археологик кафедралар булмай. 1935 йылда стипендия ала, был уға Берлинға Германия археология институтына уҡырға барырға мөмкинлек бирә. Бынан тыш Мюнхен ҡалаһында классик археологияны өйрәнә, 1943 йылдың мартында Герхард Роденвальд етәкселегендә «*Kunstgeschichtliche Untersuchung der Opferhandlung auf römischen Münzen*» тигән докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Шул уҡ 1943 йылда кире Төркиәгә әйләнеп ҡайта, бында Истанбул университетының боронғо тарих һәм нумизматика кафедраһы ассистенты булып китә. 1944 йылда граждан инженеры Мостафа Инанға кейәүгә сыға, ул һуңыраҡ Истанбул техник мәктәбендә уҡыта. 1947 йылда Төркиәнең тәүге классик археологияһы профессоры Ариф Мөфид Манселдең ассистенты була. Уның менән бергә ҡаҙыныу эштәрендә ҡатнаша.

1953 йылда хабилитация процедураһын үтә һәм 1963 йылда профессор исемен ала. 1975 йылда ул Манселде кафедра мөдире вазифаһында алыштыра һәм кафедраны 1983 йылға тиклем етәкләй. Жале Инан Германия һәм Австрия археология институттары ағзаһы була. Уның Перге һәм Сиделағы археологик тикшеренеүҙәре Төркиәлә археология үҫешенең һәм архитектура ҡомартҡыларын һаҡлауҙың төп нигеҙе булып китә.

## Хәтер
Анталия ҡалаһының ҡатын-ҡыҙҙар музейы Жале Инан иҫтәлегенә арнап йыл һайын «Йыл ҡатын-ҡыҙы» премияһын тапшыра.

## Хеҙмәттәре
* *Roman and early Byzantine portrait sculpture in Asia Minor*. London 1966. *(соавтор)*
* *Roman sculpture in Side*. Ankara 1975, (Researches in the region of Antalya; 8).
* *Römische und frühbyzantinische Porträtplastik aus der Türkei. Neue Funde*. Mainz 1979, ISBN 3-8053-0391-2. *(соавтор)*
* *Toroslar’da bir antik kent: Lyrbe? Seleukeia? = Eine antike Stadt im Tauros-Gebirge*. Ankara 1998. (Kazi monografileri dizisi; 5). ISBN 975-7538-93-0.
* *Perge’nin Roma Devri Heykeltraşlığı*, Band 1: Istanbul 2000, ISBN 975-6899-50-6, Band 2: Istanbul 2003, ISBN 975-6899-87-5.

## Әҙәбиәт
* N. Basgelen, M. Lugal (Hrsg.): *Festschrift für Jale İnan*. Istanbul 1989, ISBN 975-7538-06-X.
* Wolfgang Radt: *Jale Inan*. in: *Gnomon* 74, 2002, S. 285—288.
* Angelika Dierichs: *Ein Leben für die Archäologie. Jale Inan, die erste türkische Archäologin*. in: Antike Welt 36,2 (2005) S. 42-44.

## Иҫкәрмәләр
Император вальсы

**«Император вальсы»** () — 1948 йылда экранға сыҡҡан режиссёр Билл Уайлдерҙың кинофильмы. Таҫма «Оскар» премияһының ике номинацияһына — иң яҡшы фильм музыкаһы һәм төҫлө фильмда иң яҡшы костюмдар өсөн (Эдит Хэд һәм Джил Стил), шулай уҡ иң яҡшы америка мюзиклы өсөн АҠШ сценаристары Гильдияһы премияһы номинацияһына лайыҡ була.

## Сюжеты
Фильмдағы ваҡиғалар XX быуат башында Австро-Венгрия империяһында бара. Америка коммивояжёры Вёрджил Смит яңы асышын — фонографын — императорға һатыу өмөтө менән Венаға килә, һәм шуның менән уның популярлығын тәьмин итергә теләй. Император һарайының ҡабул итеү бүлмәһендә Вёрджил үҙенең пуделе Шахерезада менән император пуделдәренең береһенең «туйын» атҡарыу тураһында килешергә килгән йәш графиня Йоханна Августа Франциска фон Штолценберг-Штолценбергты осрата. Тоҡомһоҙ америка эте Баттонс һәм Шахерезадның бәрелеше аңлашылмаусанлыҡҡа алып килә, һөҙөмтәлә Вёрджилды һарайҙан ҡыуалар. Әммә ул моңаймай һәм императорҙың ҡала ситендә урынлашҡан резиденцияһы Тиролгә китә. Шул уҡ ваҡытта Шахерезаданың нервы өйәнәге кисергәне асыҡлана, һәм «эттәр буйынса психоаналитик» доктор Цвибак, пуделдең ҡурҡыуын таратыр һәм күңелендә тынғы тергеҙер өсөн Баттонс менән тағы бер тапҡыр осрашырға кәңәш итә. Был графиняны Вёрджил менән осрашыу эҙләргә мәжбүр итә, һөҙөмтәлә Шахерезада ғына тынысланып ҡалмай, Йоханна үҙе лә американлыға ғашиҡ була…

## Ролдәре
* Бинг Кросби — *Вёрджил Смит*
* Джоан Фонтейн — *Йоханна Августа Франциска*
* Роланд Калвер — *барон Голения*
* Люсиль Уотсон — *принцесса Битоцка*
* Ричард Хэйдн — *император Франц-Иосиф*
* Гарольд Вермилия — *Чамберлен*
* Зиг Руман — *доктор Цвибак*

## Һылтанмалар
Ригер Оргелбау

**Rieger Orgelbau** (Ригер Оргелбау) — орган музыка ҡоралы етештереүсе  австрия фирмаһы. Фирмаға Франц Ригер нигеҙ һалған. 1873 йылдан ул  Rieger & Söhne (Ригер Шөне) тип аталған , ә 1879 йылдан, улдары мираҫлыҡҡа алғас   Гебрюдер Ригер тигән атама ҡабул ителгән. Икенсе бөтә донъя һуғышынан һуң фирма Чехия дәүләт ҡарамағына алынған һәм икенсе оҫтахана - Rieger-Kloss (Ригер-Клосс) менән берләштерелгән. Ригерҙар традицияһын Австрияға күсенеп, «Rieger Orgelbau» оҫтаханаһы асҡан яңы хужалары ла дауам итә .

## Франц Ригер - фирмаға нигеҙ һалыусы

Франц Ригер Австрия Силезияһында Цоссен ( Соснова ) тигән төбәктә 1812 йылдың 13 декабрендә  тыуған. Атаһы баҡсасы булған. Ул  яҡшы белем ала һәм орган конструкторы булырға ҡарар итә, һәм ул ошо маҡсатта Венаға юллана , унда органдар эшләүсе Джозеф Сейберттан һөнәргә өйрәнә. Белем алыуын тамамлап , ул 1844 йылла мастер булараҡ өйгә ҡайтып, органдар етештереүгә тотона. Өйләнә, туғыҙ балаға ғүмер бирә. 1845 йылда Бургберг сиркәүенә орган эшләп бирә. 

Ул 1852 йылда Австрия монархияһының  Сауҙа-сәнәғәт  реестрына ҡабул ителгән. Классик традицияларҙа органдар эшләп, ул юғары репутация яулаған. Улдары менән берлектә Һөҙөмтәле эше өсөн 1879 йылда ул император указы буйынса Алтын тәре менән бүләкләнә. 

Ягерндорфта 1886 йылдың 29 ғинуарында вафат була .

## Бөгөн
Ригерҙа әле 40-ҡа яҡын кеше эшләй; унар кешенән ике төркөм планлаштырыу этабынан алып әҙер булғанса эште алып бара. Бигерәк тә торбалар урынлаштырыу ныҡ яуаплы,  уның һуңғы сиктә һәр өнөнөң сифаты өсөн яуаплылыҡҡа эйә булып торалар. 

Материал - торбалар етештереү цехы, слесарь цехы, деталдәр етештереү оҫтаханалары  шул уҡ бинала урынлашҡан, орган сифатын тәьмин итеү өсөн һәр өлөштә тулы контроль булдырылған. Ригер социаль ғәҙеллек мәсьәләһен күптән күҙ уңында тота, беренселәрҙән булып егерменсе быуат башында уҡ ул үҙ хеҙмәткәрҙәренә медицина страховкаһы биргән һәм фатирҙарына электр үткәрткән. Хәҙерге ваҡытта органдарҙың өлөштәрен етештереүҙе нигеҙҙә мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр тормошҡа ашыра.

Яңы органдар эшләгәндә улар ниндәй ҙә булһа конкрет стилгә йәбешеп ятмай, күсермә эшләмәй, ә ижади традицияларҙа яңы мөмкинлектәр табырға тырыша. Үҙ дизайн философияһы булдырылған, орган музыкаға хеҙмәт итә тигән ҡараш өҫтөнлөк итә. Улар былай тип яҙа: «Һәр хәлдә беҙҙең маҡсат - үткәндәрҙә генә ҡалмаҫҡа, бөгөнгө һәм киләсәк өсөн ижад итергә»

## Библиография
* *Orgel-Katalog: Gebrüder Rieger: Orgel- und Harmoniumfabrik* (Jägerndorf, 1888)
* Orgelbauanstalten Gebrüder Rieger (Jägerndorf, 1938)
* R. Quoika: *Die Jägerndorfer Orgelbauer Rieger und ihr Haus*, in *Jägerndorfer Heimatbrief* XIX (1967)
* C. Glatter-Götz: *Rieger Orgelbau* (Schwarzach, 1995)
* :de:Alfred Reichling: "Rieger", Grove Music Online ed. L. Macy (Accessed 2007-06-28), http://www.grovemusic.com/ 

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
## Һылтанмалар
Ислам Биби

**Ислам Биби** (; ) — Гельманд провинцияһында Лашкар-Гах полиция бүлегенең ҡатын-ҡыҙ офицерҙар отрядын етәкләгән афған полицияһы лейтенанты.

## Биографияһы
Ислам Биби 1974 йылда Афғанстандың төньяҡ-көнсығышында Ҡондоҙ провинцияһында тыуа. 1990 йылдарҙа бер ни тиклем ваҡытҡа Иранға күсергә мәжбүр була. Һуңынан Биби иленә кире ҡайтып, 2005 йылдан полиция участкаһында эшләй башлай. Ваҡыт үтеү менән ул өлкән лейтенант званиеһын ала. Шуныһы иғтибарға лайыҡ — ул 10 йәштән үткәс кенә уҡый башлай ашыу ул уны ҡасан булһа.

32 ҡатын-ҡыҙға етәксе булып, ул бик күп хәүефле операцияларҙа ҡатнаша һәм ҡалаға үтеп ингән Талибан төркөмө ағзаларын уңышлы ҡулға ала. Уның өсөн көндәлек эш талиптарға һәм ҡәбилә кенәздәренә ҡаршы көрәш кенә түгел, шәхси ғаиләһендә урынлаштырылған тәртиптәргә ҡаршы көрәш тә була..

Уның ғаиләһе полицияла эшләүенә ҡаршы була. Ислам хоҡуҡ һаҡлау органдарында эшләй башлағандан һуң ике йыл үткәс, телефондан шылтыратып янай башлайҙар.

Ислам Биби кейәүгә сыға һәм алты бала таба (ике малай һәм дүрт ҡыҙ).

2013 йылдың 3 июле иртәһендә Ислам Бибиҙы билдәһеҙ боевиктар атып үлтерә. Шуға тиклем ул бүлексәгә шылтыратып, эшкә хәүефһеҙ барып етер өсөн транспорт саҡырта. Уға мәсьәләне үҙенә хәл итергә ҡушалар, йәғни полицияла эшләгән ҡайныһы килеп уны мотоциклда эшкә алып барырға тейеш була. Уны өйөнән 50 метр алыҫлыҡта атып үлтерәләр. Һөжүм ваҡытында туғандарының береһе яралана. Бер шаһит белдереүенсә, ул өс тапҡыр атыу тауышын ишетә, башҡалар иһә 10 тапҡыр ти. Ҡатын алған яраларынан дауаханала вафат була.

## Һылтанмалар
* Страница Ислам Биби на сайте организации AWID

## Иҫкәрмәләр
Котельникова Антонина Григорьевна

**Антонина Григорьевна Котельникова** (1927 — 2000) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Киров өлкәһе Уржумский районының «Буйский» дәүләт тоҡомсолоҡ совхозында сусҡа ҡараусы,  Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)

## Биографияһы
Антонина Григорьевна Котельникова 1927 йылдада  Киров өлкәһенең Уржумский районы Александровский ауылында  крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.  

Ауыл мәктәбенең 4 синыфын уҡый һәм сусҡа фермаһына эшкә урынлаша. Ун дүрт йәшендә фабрика-завод мәктәбенә уҡырға инә, иретеп йәбештереүсегә уҡый. Заводта эшләй. Тик илленсе йылдарҙа ғына  тағы сусҡа фермаһына эшкә килә. Юғары производство күрһәткестәренә өлгәшә. Йәш малдарҙы һимертеү буйынса районда иң яҡшыһы була. 

1968 йылда  даими  йәшәү урынына күсеп килә һәм  "Буйский" дәүләт тоҡомсолоҡ совхозында эшләй башлай, унда уға уржум тоҡомонан булған  27 инә сусҡаны ышанып тапшыралар.  Йыл һайын ул 500-ҙән ашыу сусҡа балаһы үҫтерә. 

СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың  8 апрелендәге указы менән ауыл хужалығында юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкәне һәм сусҡасылыҡта рекордлы күрһәткестәре өсөн Антонина Григорьевна Котельниковаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә. 

Һуңыраҡ эшләүен дауам итә. Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә ҡатнаша. 

Буйский  ауылында йәшәй. 2000 йылда вафат була.

## Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ була:

* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (08.04.1971)
* Ленин ордены (08.04.1971)
* "Хеҙмәт батырлығы өсөн"  миҙалы (24.04.1958)
* башҡа миҙалдар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Золотая плеяда кировчан. - Киров, 2009.

## Һылтанмалар

*
Копьёва Нина Константиновна

**Копьёва Нина Константиновна** (4 февраль 1930 йыл — 20 май 2010 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. 1948 йылдан Горький өлкәһе Дальнеконстантиновский районының «Нижегородец» совхозында һауынсы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

## Биографияһы
Нина Константиновна Копьёва 1930 йылда Түбәнге Новгород өлкәһенең хәҙерге Лукояновский районы Мессинговка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

Ата-әсәһен бик иртә юғалта. Апаһының ғаиләһендә тәрбиәләнә, «Нижегородец» совхозында һауынсы булып эшләй. 1943 йылда, башланғыс класты тамамлағас, совхоз фермаһына эшкә килә. Биш йыл быҙау ҡараусы булып эшләй. 1948 йылда һауынсы булып эшләй башлай.

1957 йылда эшендә юғары һөҙөмтәләр күрһәтә. Йылына һәр һыйырҙан уртаса 5007 литр һөт һауып ала. Райондың иң яҡшы һауынсыһы булып китә.

1965 йылда уға үҙенә беркетелгән һәр һыйырҙан 3205 литр һөт һауып алыуға өлгәшә. Уның төркөмөндә бөтәһе 21 эре мөгөҙлө мал була

СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы указы менән ауыл хужалығында юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкәне һәм малсылыҡта рекордлы күрһәткестәре өсөн Нина Константиновна Копьёваға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.

Ауыл хужалығында артабан да эшләүен дауам итә. Октябрь Революцияһы һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.

Ҙур Покровка ауыл советы һәм Дальнеконстантиновский район советы депутаты итеп һайлана.

2010 йылдың 20 майында вафат була. Борисов-Покровское ауылы зыяратында ерләнәе.

## Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ була:

* "«Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (22.03.1966)
* ике Ленин ордены (12.03.1958, 22.03.1966)
* Октябрь Революцияһы ордены (06.09.1973)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (23.12.1976)
* башҡа миҙалдар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Герои Труда — нижегородцы. — Нижний Новгород, 2001.

## Һылтанмалар
*
Борченко Мария Яковлевна

**Борченко Мария Яковлевна** (20 сентябрь 1927 йыл — июль 2008 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949).

## Биографияһы
Мария Яковлевна Борченко 1927 йылдың 20 сентябрендә Алтай крайының Новоегорьевское ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

Һигеҙ класты тамамлағандан һуң, 1943 йылдан урындағы И. В. Сталин исемендәге колхозға ябай колхозсы булып эшкә инә, ә 1946 йылдан — ошо уҡ колхозда иген культураларын үҫтереү буйынса звено етәксеһе итеп тәғәйенләнә.

1948 йылда эш һөҙөмтәләре буйынса М. Я. Борченко звеноһы Егорьевский районында «Альбидум 3700» сортлы яҙғы бойҙайҙан колхозда иң юғары уңышты ала — егерме гектар майҙанда 29,1 центнер.

СССР Юғары Советы Президиумының 1949 йылдың 20 майындағы Указы менән «1948 йылда арыш һәм бойҙайҙан юғары уңыш алғаны өсөн» Борченко Мария Яковлевнаға Ленин  ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.

1950 йылдан 1953 йылға тиклем Барнаул крайы ауыл хужалығы мәктәбендә колхоз етәксеһе кадрҙарын әҙерләү буйынса уҡый, уны тамамлағандан һуң агроном һөнәре ала. 1953 йылдан Ҡалман машина-трактор станцияһында агроном булып эшләй, һуңынан Егорьевский машина-трактор станцияһында эшселәр комитеттың рәйесе була. 1965 йылда Егорьевский район Советы башҡарма комитетының ауыл хужалығы идаралығына инженер итеп тәғәйенләнә.

Төп эшмәкәрлегенән тыш хеҙмәтсәндәр депутаттарының Алтай край Советы депутаты итеп һайлана.

1986 йылдан пенсияға сыҡҡандан һуң, Барнаул ҡалаһында йәшәй. 2008 йылдың июлендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (20.05.1949)
* Ленин ордены (20.05.1949)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Энциклопедия Алтайского края : В 2 т.* / [Редкол.: В. Т. Мищенко (гл. ред.) и др.]. — Барнаул : Пикет, 1997 г. — Т. 1. — 366 c. — ISBN 5-89637-001-6
* *Трудовая слава Алтая* / В. М. Самотохин. — Барнаул : Алт. кн. изд-во, 1985 г. — 223 с.
Лазарева Люциана Васильевна

**Лазарева Люциана Васильевна** (13 июнь 1928 йыл — 22 март 2005 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, колхоз бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

## Биографияһы
Люциана Васильевна Лазарева 1928 йылдың 13 июнендә Удмурт АССР-ының Завьялов районы Завьялово ауылында тыуған. Уның атаһы «Ҡыҙыл хеҙмәт» колхозында бухгалтер, фронтта Ржев ҡалаһы янында 1942 йылдың 20 февралендә һәләк була.

1943 йылда хисапсылар курсын тамамлағандан һуң, «Ҡыҙыл хеҙмәт» колхозында — һәләк булған атаһы урынына хисапсы булып эшләй.

1953 йылдан Пазелинский агромәктәбен тамамлағандан һуң, Азимская машина-трактор станцияһында агроном-йәшелсә үҫтереүсе булып эшләй. 1955 йылдан 1959 йылға тиклем — «Ҡыҙыл хеҙмәт» колхозында агроном-йәшелсә үҫтереүсе, 1959 йылдан — Завьялов районының «Рәсәй» колхозында агроном- орлоҡсолоҡ белгесе булып эшләй. 1964 йылда егерме биш трактор, ун ике автомашина, алты комбайн, 2550 һөрөнтө ер, эре мөгөҙлө мал һәм сусҡа фермаһына эйә булып, составында 250 кеше — механизаторҙар, баҫыу белгестәре, малсылар булған комплекслы бригаданы етәкләй. 1965 йылда бригада ҙур уңыш ала: борсаҡ — 22,9 ужым арышы — 26,7, бойҙай — 22,4, арпа — 28, картуф — 150,4 ц/га.

СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 23 июнендәге Указы менән "етештереүсәнлектә өлгәшкән юғары һөҙөмтәләре һәм ауыл хужалығы аҙыҡ-түлеген әҙерләүҙә һәм техниканы юғары етештереүсәнле ҡулланыуҙа уңыштары өсөн Люциана Васильевна Лазареваға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.

Л. В. Лазарева производство эшмәкәрлеге менән бер үк ваҡытта ҙур ижтимағи эш тә алып бара — «Рәсәй» колхозының комсомол ойошмаһы секретары, 1972 йылдан 1978 йылға тиклем — партия ойошмаһы секретары була. Лазарева 1948 йылда ауыл Советы һәм Завьялов районы Советы депутаты итеп һайлана. 1970 йылда Удмурт АССР-ы Юғары Советының депутаты итеп һайлана.

2005 йылдың 22 мартында Удмурт Республикаһының Завьялов районы Завьялово ауылында ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* «Ураҡ һәм Сүкеш»  миҙалы (23.06.1966)
* Ленин ордены (1966)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Удмуртская Республика: энциклопедия* / Гл. ред. В. В. Туганаев; [УрО РАН, Удмурт. ин-т истории, яз. и лит.]. — 2-е изд., испр. и доп. — Ижевск: Удмуртия, 2008 г. — 765 с. — ISBN 978-5-7659-0486-2
Пряхина Зоя Кузьминична

**Пряхина Зоя Кузьминична** (4 ноябрь 1927 йыл — 5 декабрь 1994 йыл) — совет халыҡ мәғарифы алдынғыһы, Һарытау өлкәһе, Федоровка районының Мокроус урта мәктәбе уҡытыусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).

## Биографияһы
Пряхина Зоя Кузьминична 1927 йылда хәҙерге Һарытау өлкәһе Федоровка районының Романовка ауылында, урыҫ ғаиләһендә тыуа. Атаһы бригадала иҫәпсе булып эшләй, туберкулездан иртә вафат була. Әсәһе — һауынсы. Ғаиләлә ете бала тәрбиәләнә. 1935 йылдан Романовка урта мәктәбендә уҡый.

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында эшләргә тура килә. Ул ер ҙә һөрә, сәсә лә, һаламды күбәләргә лә өйә, игенде элеваторға ла алып бара, иҫәпсе булып та эшләй. 1945 йылда мәктәпте тамамлай. Иң яҡшы уҡыусы булараҡ, ҡыҙҙы Ҡалды ете йыллыҡ мәктәбенә башланғыс синыфтар уҡытыусыһы итеп ебәрәләр.

1946—1948 йылдарҙа Һарытау ҡалаһында Уҡытыусылар институтында уҡытыусылар курсы үтә. 1948 йылда Федоровка районының Ивановка ауылында уҡытыусы булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1951 йылда Халыҡ мәғариф бүлегенә педагогия кабинеты мөдире итеп ебәрелә, бер үк ваҡытта Мокроус урта мәктәбендә уҡыта.

1951 йылдан алып Һарытау педагогия институтында ситтән тороп уҡый. Белем алыуын 1955 йылда тамамлай. 1959—1986 йылдарҙа Мокроус мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй. Үҙен оҫта һәм грамоталы, фәнен бар камиллығында белгән педагог итеп таныта. Мәктәптә күп йылдар Пряхина етәкселегендә әҙәби-драма түңәрәге эшләй.

СССР Юғары Советы Президиумының 1978 йылдың 27 июнендәге Указы менән белем биреү һәм тәрбиә эшендә ҙур ҡаҙаныштары өсөн Пряхина Зоя Кузьминичнаға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены, «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырыла.

Федоровка район советы депутаты итеп һайлана. 1980—1982 йылдарҙа Һарытау өлкә депутаттары советы депутаты була. Мәғариф хеҙмәткәрҙәре профсоюзының өлкә комитеты ағзаһы.

Мокроус ҡасабаһында йәшәй. 1994 йылдың 5 декабрендә вафат була. Ҡасабаның иҫке зыяратында ерләнә.

## Наградалары
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (27.06.1978)
* Ленин ордены (27.06.1978)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (20.07.1971)
* РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (07.101.959)
* РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы
* башҡа миҙалдар.

## Хәтер
* 1996 йылдың 8 февралендә 1-се Мокроус мәктәбе стенаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Главное — не слова… 
* фрагмент кинофильма
* Фильм. Вечер памяти