Надин Гордимер

**Надин Гордимер** (; 20 ноябрь 1923 йыл, Спрингс, Трансвааль провинцияһы — 13 июль 2014 йыл, Йоханнесбург) — Көньяҡ Африка Республикаһының инглиз телле яҙыусыһы. «Таң ҡалдырғыс эпосы менән кешелеккә бик ҙур файҙа килтергәне өсөн» әҙәбиәт буйынса 1991 йылғы Нобель премияһы лауреаты. Африка милли конгресы ағзаһы һәм апартеид режимына ҡаршы әүҙем көрәшсе.

## Биографияһы
Надин Гордимер 1923 йылдың 20 ноябрендә Йоханнесбург эргәһендәге Спрингс тигән кескәй генә шахтёр ҡасабаһында йәһүд ғаиләһендә тыуа. Атаһы сәғәт йүнәтеүсе, һуңынан ювелир Айзек-Вольф (Исидор) Гордимер (1887—1962) ун өс йәшендә Рәсәй империяһының Ковен губернаһы (хәҙерге Каунас) Шавель өйәҙе Жагор ҡалаһынан Көньяҡ Африка Союзына иммиграциялай, ә әсәһе Ханна Гордимер (тыумышта Майерс, 1897—1973) алты йәшлек сағында Лондондан күсә. Уның Бетти Аделаида (кейәүгә сыҡҡас Вольф, 1920—2000) тигән апаһы була.

Надинды монастырь эргәһендәге башланғыс мәктәпкә уҡырға бирәләр. Ун йәшендә йөрәк ауырыуы табалар һәм ул өйҙә уҡый башлай. 1939 йылда 16 йәшендә Йоханнесбургта сыҡҡан «Форум» журналы уның «Иртәгә тағы кил» тигән беренсе хикәйәһен баҫа. Мәктәпте тамамлағас, Витватерсранд университетына уҡырға инә, әммә әҙәбиәт менән шөғөлләнеү өсөн унан китә.

1940—50-се йылдарҙа Көньяҡ Африка Республикаһында апартеид нығына, раса дискриминацияһы көсәйә, тән төҫө бер иш булмағандар араһында никах тыйыла. Яҙыусы бала сағында «үҙенең аҡ тәнен» өҫтөнлөк билдәһе итеп күреүен хәтергә төшөрә, һуңыраҡ ҡына ҡабаттан тыуған кеүек үҙгәреш кисерә. Гордимер туранан-тура апартеидҡа ҡаршы сыға алмай, ул үҙ мөхитендәге кешеләрҙе һүрәтләй, йәмғиәттең психологик киҫелешен бирә.

Гордимерҙың «Йөҙгә йөҙ» тигән беренсе хикәйәләр йыйынтығы 1949 йылда баҫылып сыға, 1953 йылда «Ялғанлы көндәр» тигән романы донъя күрә, уның йәш героиняһы Хелен яҙыусының үҙе кеүек үк эволюция кисерә.

«Сит халыҡтарҙың ере» романы (1958) — Йоханнесбург йәмғиәтенең 1950-се йылдар уртаһындағы күп планлы картинаһы, ул йәш инглиз журналисы Тоби Ходдтың күргәндәре аша һүрәтләнә.

1964 йылда Гордимер журналист Энтони Сэмпсон менән Нельсон Манделаның уны дәүләткә хыянат итеүҙә ғәйепләгән судтағы «Мин үлемгә әҙер» тигән телмәрен әҙерләүҙә ҡатнаша. Гордимер сит илдә баҫтырыр өсөн суд барышын теркәп бара. Ләкин уларҙың бөтә тырышлыҡтары Манделаны төрмәнән ҡотҡара алмай.

«Джулай халҡы» романы (1981) бөтә донъяла билдәлелек ала. Хикәйәләү үҙәгендә — архитектор Смайзл ғаиләһе. Йоханнесбургтан ауылға ҡасҡан ғаилә үҙ хеҙмәтсеһенең өйөндә йәшәй. Гордимер ауыл кешеләре менән аҡ тәнлеләр ғаиләһе араһындағы мөнәсәбәттәрҙе тәрән психологизм менән һүрәтләй, улар араһындағы социаль һәм мәҙәни упҡынды анализлай.

Гордимерҙы әҙәбиәт буйынса Нобель премияһына бер нисә тапҡыр тәҡдим итәләр. Ниһайәт, 1991 йылда Нобель премияһы Надин Гордимерға тапшырыла.

Уның «Әле иң ҡулай ваҡыт» тигән һуңғы романы 2012 йылда баҫыла һәм хәҙерге Көньяҡ Африка Республикаһында апартеидҡа ҡаршы хәрәкәт ветерандарының тормошо тураһында һөйләй. Надин Гордимерҙың романдары, хикәйәләре һәм мәҡәләләре донъяның 40 теленә тәржемә ителгән. Һуңғы йылдарҙа яҙыусы СПИД менән көрәш программаларына ярҙам итә.

### Шәхси тормошо
* Беренсе никахындағы ире (1949—1952) — Джеральд Гавронский (1924—2008), дантист, Витватерсранд университетының ортодонтия профессоры, «The Transitional Dentition of Cercopithecus Aethiops with Special Reference to the Mandibular Anterior Teeth» (1980) тигән монография авторы; был никахта ҡыҙы Ориана (Oriane Phoebe Gavronsky, 1950 йылғы) тыуа.
* Икенсе никахындағы ире (1954) — Рейнхольд (Рейнхардт Ханс) Кассирер (1908—2001), Германияның эре сәнәғәтсеһе Гуго Кассирерҙың (Берлиндағы Hugo-Cassirer-Straße урамы уның исемен йөрөтә) улы, невролог Рихард Кассирерҙың, галерист Пауль Кассирерҙың һәм сәнәғәтсе Альфред Кассирерҙың бер туғанының улы, философ Эрнст Кассирерҙың, психиатр Курт Гольдштейндың һәм галерист Бруно Кассирерҙың ике туғанының улы; сәнғәт коллекционеры, галерист, Сотбис аукцион йортоноң Көньяҡ Африка филиалын нигеҙләүсе һәм уның генераль директоры; был никахта тыуған улы — Нью-Йорк режиссёр-документалисы Хьюго Кассирер (1955 йылғы).

### Үлеме
Надин Гордимер 2014 йылдың 13 июлендә 90 йәшендә Йоханнесбургтағы йортонда балалары Хьюго менән Ориана эргәһендә вафатбула.

## Библиография

### Романдары
* *Ялғанлы көндәр* () (1953)
* *Сит халыҡтар ере* () (1958)
* *Осраҡҡа бәйле мөхәббәт *() (1963)
* *Юғалған буржуаз донъя* () (1966)
* *Шөһрәтле ҡунаҡ* () (1970)
* *Һаҡлаусы *() (1974)
* *Бургерҙың ҡыҙы* () (1979)
* *Джулай халҡы* () (1982)
* *Тәбиғәт уйынсығы* () (1987)
* *Улымдың хикәйәте* () (1990)
* *Эргәмдә бер кем юҡ* () (1994)
* *Йорт мылтығы* () (1998)
* *Осраҡлы танышыу* () (2001)
* *—* () (2005)
* *Әле иң ҡулай ваҡыт* () (1998)

### Хикәйә йыйынтыҡтары
* *Йөҙгә йөҙ* () (1949)
* *—* ()
* *Йыландың арбағыс тауышы* () (1952)
* *Алты фут тыуған ер* () (1956)
* *—* () (1956)
* *—* (Friday’s Footprint) (1960)
* *Иғлан итеү тыйыла* () (1965)
* *Ливингстондың юлдаштары* () (1970)
* *Һайланма хикәйәләр* () (1975)
* *—* () (1978)
* *Һалдаттың ҡосағы* () (1980)
* *Унда ниҙер бар* () (1984)
* *—* () (1984)
* *—* () (1988)
* *—* () (1989)
* *Һикереү һәм башҡа хикәйәләр* () (1991)
* *—* () (1992)
* *—* () (1992)
* *—* () (2003)
* *—* () (2007)
* *—* () (2011)

### Пьесалары
* *—* () (1949)

### Эссе йыйынтыҡтары
* *—* () (1973)
* *—* () (1980)
* *Необходимый жест: Письма, политика и места* () (1988); авторҙашы Стивен Клингман
* *—* () (1995)
* *—* () (1999)

### Башҡа хеҙмәттәре
* *—* () (1973)
* *Апартеид *() (1986)
* *—* () (1983) (документаль, Хьюго Кассирер менән)
* *—* () (документаль, Хьюго Кассирер менән)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Roberts R. S. *No Cold Kitchen: A Biography of Nadine Gordimer*. Johannesburg: STE Publishers, 2005.