Башкиров Шаһивәли Ғәли улы

**Шаһивәли Башкиров**, Шаһвәли (*варианты*: Шаһивәли Ғәли улы Башкиров,  (*[[1894 йыл|1894]]-[[1938 йыл|1938]]*) — дәүләт эшмәкәре, Татарстан республикаһының юстиция халыҡ комиссары, мәғариф халыҡ комиссары (1934-1937), Татарстан республикаһы прокуроры. РКП (б) ағзаһы (*[[1918 йыл|1918]]-[[1936 йыл|1936]]*).

## Биографияһы
1894 йылда Ҡазан губернаһы Мамадыш өйәҙе (*хәҙерге* Ҡуҡмара районы) Камышлы ауылында тыуған. Иҫке Ҡая ауылы мәктәбен, Мамадыш мәктәбен тамамлаған.

## Хеҙмәт юлы
1913-1915 йылдарҙа — Ҡаҙанда магазинда приказчик. 1915 йылда Вятка губернаһы Малмыж өйәҙе Ноҡрат Аланы ауылында магазинда эшләй. 1915-1918 йылдарҙа — хәрби хеҙмәттә, 95-се пехота полкы ефрейторы.

## Октябрь революцияһы
1918 йылдың яҙынан Мамадыш өйәҙе Камышлы ауылында ярлы-ябағай комитеты сәркәтибе. Мамадыш өйәҙе Люга ауылында волость ҡулланыусылар кооперацияһы бухгалтеры.

## Граждандар һуғышы
1918 йылдың декабренән Ҡыҙыл Армияла. Ҡаҙанда мосолман командалыҡ курстары сәркәтибе, РКП (б)-ның батальон һәм полк бүлексәләре рәйесе, полк командиры ярҙамсыһы вазифаларында.

## ТАССР-ҙың ойошторолоуы
1921 йылдың йәйенән Татарстан АССР-ның игенселек буйынса халыҡ комиссариатында нәшриәт бүлеген етәкләй. «*Игенсе*» журналын сығарыуҙа туранан-тура ҡатнаша.

1922 йылдың яҙынан Быуа кантоны башҡарма комитеты рәйесе. Кантонда астарға ярҙам итеү комитеты рәйесе. Һуңыраҡ РКП (б) Быуа кантон комитеты рәйесе.

## Ҡаҙанда
* Татар АССР-ның сауҙа эштәре буйынса халыҡ комиссары урынбаҫары.
* Татар АССР-ның эшсе-крестьян инспекцияһы халыҡ комиссары урынбаҫары.
* Татар АССР-ның ауыл хужалығын кредитлау шураһы (Татселькредсоюз) рәйесе.
* Татар АССР-ның юстиция халыҡ комиссары.
* Татар АССР-ның прокуроры.
* Татар АССР-ның ауыл хужалығы кооперацияһы идаралығы рәйесе.
* Татар АССР-ның дәүләт нәшриәте (Татгосиздат)рәйесе.
* РКП (б)-ның өлкә комитетында ауыл хужалығы бүлеге мөдире.
* 1930 — 1933 йылдарҙаТатар АССР-ның промысел кооперацияһы шураһы рәйесе.
* 1934 — 1937 йылдарҙа Татар АССР-ның халыҡ халыҡ мәғәрифе комиссары, бер үк ваҡытта «*[[Мәғариф|Белем]]*» журналы, «*Уҡыу Ударнигы*» гәзите мөхәрририәттәрен етәкләй.
* 1937 йылда "Союзкинопрокат"тың Ҡаҙан студияһы директоры.

## Хеҙмәттәре
Ш. Г. Башкиров. 1929—1930 йылдарҙа Татарстан Совет Социалистик Республикаһында промкооперацияның эш һөҙөмтәләре һәм уның алдында торган бурыстар. Каҙан: ТДН, 1932.

## Репрессия
1936 йылдың йәйендә ВКП (б)-ның Үҙәк комитетының «*троцкий-зиновьевсы ихтилалға ҡаршы блоктың террорсы эшсәнлеге тураһында*» ябыҡ хатын тикшергәндә, мәғариф халыҡ комиссары Ш. Башкиров оппозиционерҙар Мөхөтдинов һәм Ғәлә Хоҙаяровты яҡлауҙа ғәйепләнә, 1937 йылдың апрелендә эшенән азат ителә. 1937 йылдың авгусында НКВД тарафынан ҡулға алына. 1938 йылдың 9 майында СССР юғары суды хәрби коллегияһы, «*уң троцкист, милләтселек менән һуғарылған террор ойошмаһының етәкселәренән береһе*» булыуҙа ғәйепләп, иң юғары язаға хөкөм итә. 1957 йылда аҡлана.

## Ғаиләһе
Ҡатыны Разия Ғосман ҡыҙы, математика уҡытыусыһы һәм «*ватанын һатҡан кешенең ғаилә ағзаһы*» булараҡ, 1938 йылда репрессиялана, 8 йыл тотҡонлоҡҡа хөкөм ителә. 1956 йылда аҡлана.

Улы Шамил Шаһивәли улы (*[[1927]]-[[2010]]*), ғалим-физик, физика-математика фәндәре докторы (*[[1970 йыл|1970]]*), профессор (*[[1971]]*), ТР ФА мөхбир-ағзаһы (*[[1994]]*), РСФСР атҡаҙанған фән эшмәкәре (*[[1980]]*).

Ейәндәре Ҡаҙан мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй.

## Хәтер
Ҡуҡмара ҡала тибындағы биҫтәһендә урамға исеме бирелгән.

## Сығанаҡтар
# Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.
# Национальный архив Республики Татарстан. Фонд Р-3622, опись 1, дело 198.
# Возвращенные имена. Документальные очерки. — Казань, 1990
# Хаклык аклаган исемнәр. Казан: ТКН, 1991. ISBN 5-298-00652-3
# Г. Р. Кәримова. К вопросу о реализации суверенных прав ТАССР (20-е годы ХХ века). Казан, «*Ученые записки КФУ*», том 153, кн.3, 2011.

## Һылтанмалар
* Татарстан республикаһының хәтер китабы
* Ш. Г. Башкиров «''Милләттәштәр''» сайтында
* Ф. Н. Баһауетдинов. Һәр яңы эшкә ҡыйыу тотондо. «''Научный Татарстан республикаһы, удмурт республикаһы''», 2013, 2-се һан. 

## Иҫкәрмәләр