Әлмөхәмәт (Әбйәлил районы)

**Әлмөхәмәт** — Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районындағы ауыл. Сиҙәм ауылы — Әлмөхәмәт ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 659 кеше.
Почта индексы — 453605, ОКАТО коды — 80201804002.
 
## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 47 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Сиҙәм): 1 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Әлмөхәмәт): 3 км

Әлмөхәмәт ауылы Оло Ҡыҙыл йылғаһы буйында, район үҙәге Асҡар ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 47 километр һәм Әлмөхәмәт тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 3 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Тарихы
Әлмөхәмәт ауылына XVIII быуат уртаһында Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Хәҙерге Әбйәлил районында Бөрйән улусына ҡараған өс ауыл була. Шуларҙың иң ҙуры — Әлмөхәмәт (Ҡолбаҡты). Тәүге төпләнеүсенең 1750—1814 йылдарҙа йәшәгән улдары Абдрахман һәм Ишбулды Әлмөхәмәтовтар билдәле. Өлкәне Абдрахмандың Буранғол, Йомағол, Аллағол исемле улдары була. Билдәле фамилияларҙы башлап ебәреүселәр — Ирназар, Иҙге, Аҡназар Йәрмөхәмәтовтар, указлы мөҙәрис Өмөтбай Яйҡаров һәм уның улдары Әхмәтйән (улы Абдрахман), Мөхәмәтйән, Мөхәмәтвәли, Оморҙаҡ һәм уның ағаһы Ильяс. Ауыл шулай уҡ Ҡолбаҡты тип тә теркәлгән. 

1795 йылда ауыл 31 хужалыҡтан тора, унда 257 кеше йәшәй. X рәүиз мәғлүмәттәрендә 100 йортта 640 кеше күрһәтелгән. 

1814 йылдың 19 мартында Парижға ингән 14-се Башҡорт полкы яугирҙәре, рядовойҙар Ҡолбай Әбләзин, Яманғол Абдрахманов, Мөхәмәтәмин Яуғастин ҡаһарманлығы өсөн көмөш миҙалдар менән бүләкләнә. Рус-төрөк һуғышы барған йылдарҙа Солтанбай Ильясов, Абдулнасир Бараҡов, Рысҡужа Хоҙайбиргәнов, Ғүмәр Әлмөхәмәтов империяның көнбайыш сигендә сик хеҙмәтендә була.

Халыҡ эре мөгөҙлө малдарҙы күп аҫыраған. 1842 йылда 96 йорттоң барыһы ла йәйләүгә сыға. 500 кешегә 304 ат, 202 һыйыр, 325 һарыҡ һәм 150 кәзә тура килгән. Малсылыҡтан тыш балыҡ тотоу, һунарсылыҡ һәм игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Шул уҡ ваҡытта 174 сирек, йәғни 1329 бот яҙғы иген сәселә. Бер кешегә 2,4 бот тура килгән.

1866 йылда ауылдағы 107 хужалыҡта 613 кеше йәшәгән. 1900 йылда 2 мәсет, мәҙрәсә, һыу тирмәне булған. Әлмөхәмәттә йәрминкәләр үткәрелгән.

1920 йылда 194 йортта 905 кеше йәшәгән.

## Халыҡ һаны

; Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, төп милләт — башҡорттар (96 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Әлеге ваҡытта ауылда Целинный ауылы урта мәктәбенең филиалы — Әлмөхәмәт башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана, мәсет бар.

## Билдәле шәхестәре
* Буранбаева Сара Абдулхай ҡыҙы (24.06.1967), театр актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).
* Рәмил Ҡол-Дәүләт Дәүләтҡолов (30.05.1958—12.01.1998), шағир, драматург. Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты (1995).
* Өмөтбаев Рамаҙан Ғимран улы (7.04.1924—24.08.1997), дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы һәм публицист. Ленин, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы. Иҡтисад фәндәре кандидаты. 1989 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Ким Әхмәтйәнов исемендәге премияның беренсе лауреаты.
* Өмөтбаев Әсхәт Ғимран улы (10.03.1938—22.10.2007), хужалыҡ эшмәкәре. 1973—1999 йылдарҙа Сибай нефтебазаһы директоры. Башҡортостандың атҡаҙанған нефтсеһе, Сибай ҡалаһының почётлы гражданы.
* Ким Әхмәтйәнов (05.02.1947—09.11.1980), башҡорт әҙәбиәте белгесе, тәнҡитсе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1960). Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге премияһы лауреаты (1972).
* Ибраһимов Фәттәх Әҙелмырҙа улы (1892—1937) — Граждандар һуғышында ҡатнашыусы (1918—1921). Бөрйән-Түңгәүер кантонының хәрби комиссары (1921 - 1922). Башҡорт АССР-ының почётлы таусыһы.

## Урамдары

* 2-се Йәштәр урамы
* Ҡызыл Яр урамы
* Ҡыҙыл урамы
* Ким Әхмәтйәнов урамы
* Тау буйы урамы
* Салауат Юлаев урамы
* Вафир Тайсин урамы
* Рәмил Ҡолдәүләт урамы
* Ленин урамы
* 1-се Йәштәр урамы

## Археологик ҡомартҡылар
Ауыл эргәһендә  Әлмөхәмәт ҡурғандары һәм Баҡырүҙәк  урынлашҡан.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
* 
* 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан. — Справочник. Уфа: ГУП РБ "Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. :илл. ISBN 978-5-87691-038-7
* Альмухаметово на портале «Генеалогия и Архивы»