Бөтә донъя тирә-яҡ мөхит көнө

**Бөтә донъя тирә-яҡ мөхит көнө** (БМО телдәрендә: , исп=Día mundial del medio ambiente, фр=Journée mondiale de l'environnement, ғәрәп=اليوم العالمي للبيئة , ҡыт=世界环境日). Йыл һайын бөтә донъяла 5 июнь көнө билдәләнә .

## Тарихы

БМО-ның Генераль Ассамблеяһының 27-се сессияһында иғлан ителгән  ( № A/RES/2994 (XXVII) резолюция,15 декабрь, 1972 йыл).

Был көндө үткәреү датаһы 5 июнь —  1972 йылда Стокгольмда тирә-яҡ мөхит проблемалары буйынса БМО конференцияһы башланған көн алынған.

Генераль Ассамблея үҙенең резолюцияһында   Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы системаһына ингән дәүләттәрҙе  һәм ойошмаларҙы йыл һайын был көндө уларҙың тирә-яҡ мөхитте һаҡлауға һәм яҡшыртыуға ынтылышын раҫлаған  саралар үткәрергә саҡыра.

Генераль Ассамблеяһының 27-се сессияһында шулай уҡ БМО системаһының яңы ойошмаһы  — БМО-ның Тирә-яҡ мөхит программаһы (ЮНЕП) булдырыла. Тап бына ЮНЕП ҡанаты аҫтында йыл һайын Бөтә донъя тирә-яҡ мөхит көнө билдәләнә.

## Бөтә донъя тирә-яҡ мөхит көнө тематикаһы һәм девиздары
Һәр йылдың тематикаһы  һәм девизы билдәләнә, төп халыҡ-ара саралар үткәреү урыны һайлана.

* 2018 йыл — «Пластик менән бысратыуға ҡаршы көрәш»
* 2017 йыл — «Мин тәбиғәт менән»
* 2016 йыл — «Ҡырағай хайуандарҙы законһыҙ рәүештә һатыуға ҡаршы абсолют түҙеп тормаусылыҡ сәйәсәте»
* 2015 йыл — «Ете миллиард төш. ОБер Планета. Һаҡлыҡ менән файҙалан» 
* 2014 йыл — «Тауышыңды күтәр, әммә диңгеҙ кимәлен түгел!» ()
* 2013 йыл — «Уйла. Аша. Һаҡла» ()
* 2012 йыл — «Йәшел иҡтисад: ә һин уның өлөшөмө?»
* 2011 йыл — «Урмандар: тәбиғәт биргәнде файҙаланып»
* 2010 йыл — «Төрҙәр күплеге. Бер планета. Бер киләсәк»
* 2009 йыл — «Һеҙҙең планетағыҙ һеҙгә мохтаж»
* 2008 йыл — «Бәйлелектән ҡотол! Иҡтисадҡа юлда углерод бүлеп сығарыуҙы кәметеп!»
* 2007 йыл — «Боҙ иреүе — Ҡайнар тема!»
* 2006 йыл — «Сүлдәр һәм сүлләнеү — Ҡоролоҡло ерҙәрҙең сүлгә әйләнеүенә юл ҡуймаҫҡа!»
* 2005 йыл — «„Йәшел ҡалалар“: Планета өсөн план!»
* 2004 йыл — «Диңгеҙҙәр һәм океандар кәрәк! Үле түгел, тере килеш»
* 2003 йыл — «Һыу — ике миллиард кеше уға ныҡ мохтажлыҡ кисерә!»
* 2002 йыл — « Ергә шанс бирергә»
* 2001 йыл — «Бөтә донъя тормош селтәренә инергә»
* 2000 йыл — «Тирә-яҡ мөхит мөхиттең мең йыллығы — эшкә күсергә ваҡыт»
* 1999 йыл — «Беҙҙең Ер — беҙҙең киләсәк. Ҡотҡарайыҡ уны!»
* 1998 йыл — «Ерҙәге тормош хаҡына — диңгеҙҙәребеҙҙе ҡотҡарайыҡ»
* 1997 йыл — « Ерҙәге тормош хаҡына»
* 1996 йыл — «Беҙҙең Ер, беҙҙең көнкүреш мөхите, беҙҙең йорт»
* 1995 йыл — «Беҙ, халыҡтар:  глобаль тирә-яҡ мөхит мөхит хаҡына берләшеү»
* 1994 йыл — «Бер Ер — бер ғаилә»
* 1993 йыл — «Ярлылыҡ һәм  тирә-яҡ мөхит — зарарлы әйләнеште өҙөргә»
* 1992 йыл — «Ер бөтәһенеке берәү — вуның тураһында бергә хәстәрлек күрәйек»
* 1991 йыл — «Климат үҙгәреүе. Глобаль партнерлыҡ зарурлығы»
* 1990 йыл — «Балалар һәм тирә-яҡ мөхит мөхит»
* 1989 йыл — «Глобаль йылыныу, глобаль иҫкәртеү»
* 1988 йыл — «Кеше тирә-яҡ мөхитте беренсе урынға ҡуйғанда, үҫеш туҡтамаҫ»
* 1987 йыл — «Тирә-яҡ мөхит һәм йәшәр урын: ҡыйыҡ ҡына түгел»
* 1986 йыл — «Донъя өсөн ағас»
* 1985 йыл — «Йәшлек: халыҡ һәмтирә-яҡ мөхит»
* 1984 йыл — «Сүлгә әйләнеү»
* 1983 йыл — «Хәүефле ҡалдыҡтарҙы йыйыуҙы, алып ташлауҙы һәм күмеүҙе ойоштороу: кислоталы ямғырҙар һәм энергия»
* 1982 йыл — « Стокгольмдын һуң ун йыл (тәбиғәтте һаҡлау проблемаларына күҙәтеү)»
* 1981 йыл — «Грунт һыуҙары; кеше туҡланыуында токсик химия матдәләре»
* 1980 йыл — «Яңы ун йыллыҡҡа яңы оран: емерелмәй үҫеш»
* 1979 йыл — «Балаларыбыҙҙың бер генә киләсәге — емермәй үҫеш»
* 1978 йыл — «Емермәй үҫеш»
* 1977 йыл — «Тәбиғәттә озон ҡатламын  һаҡлау проблемаһы; ерҙәрҙе юғалтыу һәм тупраҡ  деградацияһы»
* 1976 йыл — «Һыу — тормоштоң төп  ресурсы»
* 1975 йыл — «Кеше йәшәгән пункттар»
* 1974 йыл — «Бер генә  Ер»

## Рәсәй
Рәсәйҙә Тирә-яҡ мөхит көнө менән бер рәттән 2008 йылдан бирле был көндә Эколог көнө лә билдәләнә.

## Италия
Италияла Тирә-яҡ мөхит көнө уңайынан 2010 йылдан OIKOS компанияһы тирә- яҡ мөхитте яҡшыртыу акциялар серияһы үткәрелә. 

## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡара

* Тирә-яҡ мөхит көнө (Украина)
* Тирә-яҡ  мөхитте һаҡлау
* Халыҡ-ара тирә-яҡ мөхитте һаҡлау  хоҡуҡиәте

## Һылтанмалар
 

* 
* Официальный сайт
*  Программа Организации Объединённых Наций по окружающей среде
*  Всемирный день в 2007 йылу 
*  Всемирный день в 2008 йылу 
* Всемирный день окружающей среды в 2010 йылу (на английском) 
* Акции компании OIKOS в поддержку Всемирного дня окружающей среды в 2010 йылу (многоязычный сайт)