Буран ауылы өләсәйҙәре

**«Бура́н ауылы өләсәйҙәре»** (, ) — Удмуртияның Малопургинский районы Буран ауылынан удмурт һәм рус халыҡ йырҙары, шулай уҡ Рәсәй һәм сит илдәрҙең танылған башҡарыусыларының төрлө хиттарын туған удмурт телендә үҙенсәлекле башҡарыусы Рәсәй музыкаль фольклор коллективы. Коллективтың продюсеры — Ксения Рубцова, «Людмила Зыкина Йорто» директоры.

Коллектив 2012 йылда Баҡыла "Евровидение—2012"лә йыр конкурсында Рәсәй вәкиле булараҡ ҡатнаша, уның һөҙөмтәләре буйынса икенсе урын ала.

Бынан 40 йыллап элек (2010 йылға ҡарата) Удмуртияның Буран ауылында «Буран ауылы өләсәйҙәре» фольклор ансамбле ойошторола. 2010 йылда коллективта ҡатнашыусыларға уртаса 70 йәш була. Репертуарҙың нигеҙе — туған удмурт телендә боронғо фольклор йырҙары.

Тәүге тапҡыр коллектив 2008 йылда танылған башҡарыусыларҙың йырҙарын удмурт телендә йырлап сығыш яһай: Удмурт дәүләт филармонияһында үткәрелгән туған тел байрамында Борис Гребенщиковтың һәм Виктор Цойҙың йырҙары удмурт телендә башҡарыла. Шунан алып улар бер нисә тапҡыр матбуғат һәм телевидениеның иғтибар үҙәгендә була.

Коллектив «Евровидение-2010» конкурсының Рәсәй милли һайлап алыу турында «Длинная-длинная береста и как сделать из неё айшон» йыры менән (өсөнсө урын алалар), шулай уҡ "Евровидение-2012"нең һайлап алыу турында «Party for Everybody» йыры менән ҡатнаша. Һуңғы һайлап алыу туры һөҙөмтәләре буйынса «Буран ауылы өләсәйҙәре» еңеү яулай һәм Баҡыла (Әзербайжан) «Евровидение-2012» халыҡ-ара йыр конкурсында Рәсәй исеменән сығыш яһау хоҡуғына лайыҡ була һәм финалда икенсе урын ала.

2011 йылдың 11 июнендә Ольга Николаевна Ту́ктарева һәм Галина Николаевна Конева, Беренсе каналда «Кем миллионер булырға теләй?» телеуйынында ҡатнашып, 800 мең һум аҡса ота. Өләсәйҙәр, отош аҡсаһы тулыһынса Буран ауылында ҡорам төҙөүгә тотоноласаҡ, тип белдерә.

Удмурт Республикаһы Президенты А. А. Волковтың 2012 йылдың 24 майындағы 97-се Указы менән коллективтың һигеҙ ҡатнашыусыһына (Байсарова Грана Ивановнаға, Бегишева Алевтина Геннадьевнаға, Дородова Зоя Сергеевнаға, Конева Галина Николаевнаға, Пугачёва Наталья Яковлевнаға, Пятченко Валентина Семёновнаға, Ту́ктарева Ольга Николаевнаға һәм Шкляева Екатерина Семёновнаға) «сәнғәтте үҫтереүгә индергән тос өлөштәре һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн» «Удмурт Республикаһының Халыҡ артисы» тигән почетлы исемдәр бирелә.

2012 йылдың ноябрь башында «Буран ауылы өләсәйҙәренең» һәм танылған этно-поп йырсы Варвараның «А не пойду замуж я» берлектәге йыры премьераһы була, апрелдә киң ҡулланылған «Sprite» газлы эсемлегенең реклама видеороликтарында төшәләр, 7 июндә Удмурт Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығы Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы идаралығының юл хәрәкәте хәүефһеҙлеген аңлатыу буйынса штаттан тыш хеҙмәткәрҙәре таныҡлыҡтарына лайыҡ булалар.

2013 йылдың 24 авгусында «Буран ауылы өләсәйҙәре» Коми Республикаһы Сыктывдин районының Ыб ауылында өсөнсө фин-угор мәҙәниәте фестивалендә хедлайнер була.

2014 йылдың 2 ғинуарында коллективтың 75 йәшлек ағзаһы Галина Конева Сочиҙа ҡышҡы Олимпия уйындарының олимпия уйындары эстафетаһының факелен күтәреп барыусыларҙың береһе булды. 2016 йылда коллектив беренсе тапҡыр Laula kanssain («Пой со мной») в Йоэнсуу[21] көй-моң фестивалендә сығыш яһаны.

## Составы

### Ағымдағы составы
Коллективтың 2014 йылда тупланған яңы составына түбәндәгеләр инә: элекке солистар Удмуртияның «Италмас» дәүләт академия йыр һәм бейеү ансамбленән Анна Прокопьева, «Айкай» республика фольклор йыры театрынан Валентина Серебрякова, Малопургин районының «Арганчи» ансамбленең элекке етәксеһе Екатерина Антонова һәм Лудорвай ауылынан үҙешмәкәр артистар.

### Элекке ҡатнашыусылар

* Наталья Яковлевна Пугачёва (тыуған: 28 окт.,1935 й.) — Удмурт Республикаһының Халыҡ артисы (2012)[14], «Евровидение-2012»[24]-лә сығыш яһай.

* Граня Ивановна Байсарова (12 июнь, 1949 й.) — Удмурт Республикаһының Халыҡ артисы (2012), "Евровидение-2012"лә сығыш яһай.
* Алевтина Геннадьевна Бегишева (3 март, 1958 й.) — Удмурт Республикаһы Халыҡ артисы (2012), "Евровидение-2012"лә сығыш яһамай.
* Зоя Сергеевна Дородова (15 апрель, 1940 й.) — Удмурт Республикаһы Халыҡ артисы (2012), "Евровидение-2012"лә сығыш яһамай.
* Галина Николаевна Конева (15 октябрь, 1938 й.) — Удмурт Республикаһының Халыҡ артисы (2012), "Евровидение-2012"лә сығыш яһай.
* Валентина Семёновна Пятченко (21 октябрь, 1937 й.) — Удмурт Республикаһының Халыҡ артисы (2012), "Евровидении-2012"лә сығыш яһай.
* Ольга Николаевна Ту́ктарева (26 апрель, 1968 й.) — Удмурт Республикаһының Халыҡ артисы (2012), "Евровидение-2012"лә сығыш яһай — ансамблдең художество етәксеһе.
* Екатерина Семёновна Шкляева (2 ноябрь, 1937 й.) — Удмурт Республикаһының Халыҡ артисы (2012), "Евровидение-2012"лә сығыш яһай.
* Елизавета Филипповна Зарбатова (1927 й. — 13 ғинуар, 2014 й.) — коллективтың бер нисә йыры авторы, ансамблдең иң оло ҡатнашыусыһы, «Евровидение-2012»-лә сығыш яһамай, гастроль сығыштарында ҡатнашмай.

## 2014 йылда составтың алмашыныуы
2014 йылдың майында «Людмила Зыкина Йорто» менән коллектив солистары араһында төҙөлгән биш йыллыҡ контракттың мөҙҙәте үтә, улар уны оҙайтырға теләмәй. Продюсерҙың коллективҡа яңы, йәшерәк солистарҙы йыйыу тәҡдиме «өләсәйҙәрҙең» ошондай ҡарар ҡабул итеүенә килтерә. Шунан һуң коллективтың оло солистары эштән сығарыла, улар урынына яңы состав туплана. «Өләсәйҙәр» үҙҙәренең эштән сығарылыуҙары хаҡында интернет аша белә. Ансамблдең элекке солистарына коллективтың йырҙарын фонограмма ҡулланып башҡарыу тыйыла — бөтә авторлыҡ хоҡуҡтары, шул иҫәптән «Буран ауылы өләсәйҙәре» исемен дә индереп, «Людмила Зыкина Йортонда». Коллективтың яңы составы бер ни тиклем ваҡыт коллективтың оло ҡатнашыусылары яҙҙырған фонограмманы ҡулланып сығыш яһай. Ә элекке солистары хәҙерге ваҡытта коллективтың «Буран ауылынан өләсәйҙәр» тигән яңы исеме аҫтында сығыш яһай.

## Факттар

* «Буран ауылы өләсәйҙәре» концерт сығыштарында йыйылған аҡсаны ауылдың изге ҡорамын, тыуған ауылдарында 1895 йылда төҙөлөп, үткән быуаттың 30-сы йылдары аҙағында емертелгән Изге Троица Храмын ҡайтанан төҙөүгә тотонасаҡтары тураһында күп тапҡырҙар белдергәйне. 2012 йылдың 24 майында Буран ауылында буласаҡ Храмдың нигеҙе һалына башлай. Ә 2012 йылдың 30 майында, ансамблдә ҡатнашыусылар Баҡынан ҡайтҡан көндө, буласаҡ сиркәү урынын нурландырыу буйынса дини йола башҡарылыу планлаштырыла. Удмурт Республикаһы башлығы Александр Волков 1 миллион һум аҡса бүлергә, шулай уҡ Буран ауылы юлының сифаты һәм һыу менән тәьмин итеү мәсьәләләрен дә хәл итәсәгенә вәғәҙә бирә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* «Өләсәйҙәр» — Әзербайжанда фольклор һәм бейеү ансамбле.

## Һылтанмалар

* Официальный сайт ансамбля «Бурановские бабушки». // buranovskiebabushki.ru
* Сайт поддержки ансамбля «Бурановские бабушки» на «Евровидении-2012». // buranovskie-babushki.ru
* «Бурановские бабушки» и Маргарита Майская на юбилее Н.Бандурина 
* Семён Порохин. Пати фо эврибади. От «Бурановских бабушек» до песни про Чай. КУЛЬТУРМУЛЬТУР про «Евровидение-2012» с места событий.  // kulturmultur.com (15 мая 2012 года)
* Война бурановских бабушек: почему поменялся состав знаменитого коллектива. / «МК в Ижевске». 21.11.2014 г.
* «Бурановские бабушки»: Что осталось за кадром или кто есть кто? Интервью газете «Провинция. Северо-Запад» (Волховский район) 

## Иҫкәрмәләр