open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Үәхдәт әл-вүжүд

**Үәхдәт әл-вүжүд** (; ) — Ибн әл-Ғәрәби тәғлимәтен тасуирлаған философик категория. Ибн әл-Ғәрәби үҙе был терминды ҡулланмаған. Һүҙбәйләнеш үәхид («берҙәмлек») һәм вүжүд ("йәшәйеш ) һүҙҙәренән тора.

## Концепцияһы
Үәхдәт әл-вүжүд нигеҙен суфый метафизикаһы, неоплатон эманацион доктринаһы һәм гностицизм, шулай уҡ кәләм һәм фәлсәфә кеүек тәғлимәт элементтары ингән теософия тәшкил итә

Үәхдәт әл-вүжүд концепцияһына ярашлы, барлыҡҡа килтереү сәбәбе — Абсолюттың үҙ-үҙен күреүгә һәм үҙ-үҙен танып белеүгә ынтылышында. Абсолют ғаләмдең предметтарында һәм асылдарында ғәмәлгә аша, әммә илаһи камиллыҡтың атрибуттары унда айырыла. Улар тик кешелә генә бергә йыйыла, ә камил кешелә (әл-инсан әл-камил) Абсолют үҙ-үҙен тулыһынса танып белеүгә өлгәшә.

Үәхдәт әл-вүжүд тәғлимәте әйтеп бөтөлмәгәнлек һәм ике мәғәнәлелек менән характерлана. Үәхдәт әл-вүжүд тәғлимәтен комментаторҙар төрлөсә аңлата һәм ниндәйҙер кимәлдә тәғлимәттең асылын үҙгәртә. Быға урта быуат авторҙарының, шулай уҡ хәҙерге заман тикшеренеүселәренең хеҙмәттәрендә баһа төрлөлөгө сәбәпсе була.

Был тәғлимәт мосолман дин ғилеменә һәм «фәлсәфәүи» суфыйлыҡ үҫешенә ҙур йоғонто яһаған. Уны сөнни һәм шиғый аҡыл эйәләре ҡабул иткән һәм үҫтергән. Был инанысҡа ҡаршылар — Ибн Тәймиә, Ибн Хәлдүн, Ибн Хәжәр әл-Әсҡәләни, Сүриә, Мысыр һәм Мәғриб фаҡиһтары. *Ғәлә әд-дәүләт Симнәни* Ибн әл-Ғәрәби тәғлимәтенә альтернатива сифатында үәхдәт әш-шүһүд исемен алған доктринаны тәҡдим итә. Ошо ике доктрина яҡлылар бер-береһе менән һаман да тынысланып етмәгән әүҙем көрәш алып бара.

Күп кенә тикшеренеүселәр һәм тәнҡитселәр үәхдәт әш-шүһүд тәғлимәтен пантеизм төрө тип һанай.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Күбрауыйлыҡ
* Үәжд

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Али-заде А. А. «Фәлсәфә, суфыйсылыҡ тарихы һәм терминологияһы (тасаввуф)» // «Топос»әҙәби-фәлсәфәүи журналы, 27.04.2004
* Кныш А. Д. Үәхдәт әл-вүжүд // Ислам: энциклопедик һүҙлек / Отв. мөхәррире. С. М. Прозоров. — М. : Фән, ГРВЛ, 1991. С. 48-49. — 315 с. — 50 000 дана. — .
* 
* Донъяны барлыҡҡа килтереүҙең мосолман концепцияһы // Философия тарихы: Көнбайыш Рәсәй Көнсығыш (беренсе китап. Боронғо һәм урта быуаттар философияһы). М.: Грек-латин кабинеты, 1995. 480 с.
Грегори Хайнс

**Гре́гори Хайнс** (; 14 февраль 1946 йыл, Нью-Йорк, АҠШ — 9 август 2003 йыл, Лос-Анджелес, АҠШ) — Америка Ҡушма Штаттары актёры, хореограф һәм бейеүсе.

## Биографияһы
1946 йылдың 14 февралендә Нью-Йоркта тыуған. Биш йәшенән алып ҡустыһы Морис менән чечётка бейеүе менән шөғөлләнә, ә өс йылдан һуң Бродвейҙа сығыш яһай башлай. Һуңғараҡ был һәләтен «Клуб „Коттон“» гангстер-музыкаль фильмында файҙаланған, бейеү ҙә ҡуйған.

«Аҡ төндәр» (1985) картинаһында хореограф булараҡ һәм драматик ролендә (СССР ГУЛагына эләккән АҠШ бейеүсеһе ролендә) танылған балет оҫтаһы Михаил Барышников менән бергә сығыш яһай.

Әммә йышыраҡ кинолағы комедия амплуаһына өҫтөнлөк бирә: «Бөтә донъя тарихы, беренсе өлөшө» (1981); «Быуат килешеүе» (1983); «Артҡа ҡарамай йүгерәйек» (1986); «Гарлемда ярһыу» (1991); «Яңырыу дәүере кешеһе» (1994); «Тын алыуын көткәндә» (1995).

Ләкин шулай уҡ мистик («Бүреләр», 1981), фантастик («Емерелеүҙәр кабинаһы», 1990), музыкаль («Дала», 1989; «Боджанглс», 2001) фильмдәрҙә лә ролдәр башҡара.

2003 йылдың 9 авгусында Лос-Анджелеста бауыр яман шешенән вафат була.

## Һайланма фильмография

## Иҫкәрмәләр
Башҡорт (күл)

**Башҡорт** () — Ҡаҙағстандың Төньяҡ-Ҡаҙағстан өлкәһе Жамбыл районындағы күл. Сенжар ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 20 км һәм бөтөрөлгән Богатое ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 1 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

1940-сы йылдарҙағы топографик төшөрөү мәғлүмәттәре буйынса, күл өҫтө майҙаны 1,28 км² тәшкил итә. Күлдең иң ҙур оҙонлоғо — 1,4 км, иң ҙур киңлеге — 1,1 км. Яр буйы һыҙатының оҙонлоғо — 4,3 км, яр буйы һыҙатының үҫеше — 1,06. Күл диңгеҙ кимәленән 138,3 м бейеклектә урынлашҡан.

Күл урындағы әһәмиәткә эйә булған балыҡсылыҡ һыуһаҡлағыстары исемлегенә индерелгән.

## Иҫкәрмәләр
Тәүәкән мәктәбе

**Тәүәкән мәктәбе** — Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы Тәүәкән ауылында Сәнкем урамы, 1 адресы буйынса урынлашҡан уҡыу йорто

## Тарихы

## Етәкселәре
* Хәмзә Дәүләтшин
* Ришат Мәғизов
* Рәшит Бикмөхәмәтов
* Әхмәҙиә Яхин
* Ғимран Ибраһимов
* Ҡараҙбаева Альбина Фәнис ҡыҙы
* Ҡараҙбаев Йәмил Винер улы

## Уҡытыусылары

* Ҡараҙбаева Альбина Фәнис ҡыҙы — рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Яхина Ғәлиә Ғирфан ҡыҙы — директорҙың уҡыу-тәрбиә эше буйынса урынбаҫары, башланғыс кластар уҡытыусыһы.
* Буранбаева Ильмира Ғәйфулла ҡыҙы — директорҙың тәрбиә эше буйынса урынбаҫары, туған тел һәм туған әҙәбиәт уҡытыусыһы,
* Бикбов Азат Фираит улы — математика, физика уҡытыусыһы
* Бикбова Гүзәл Әбүбәғәли ҡыҙы — математика уҡытыусыһы
* Дәүләтбаев Илшат Хәлил улы — физик культура, тормош хәүефһеҙлеге нигеҙҙәре уҡытыусыһы
* Искәндәрова Зилиә Фәнил ҡыҙы — рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Ҡараҙбаев Йәмил Винер улы — география, технология, информатика һәм ИКТ уҡытыусыһы
* Ҡараҙбаева Гөлнара Марат ҡыҙы — технология, музыка, физик культура уҡытыусыһы
* Ҡараҙбаева Гөлсинә Фирәйет ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Сәлихова Гөлназ Салауат ҡыҙы — башҡорт теле һәм башҡорт әҙәбиәте уҡытыусыһы, «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы — 2012» төбәк-ара конкурсының «Юғары педагогик оҫталыҡ өсөн» номинацияһында еңеүсе
* Төхвәтуллина Зилиә Әнүәр ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Хөсәйенова Фирүзә Тәлғәт ҡыҙы — тарих, йәмғиәтте өйрәнеү, немец теле уҡытыусыһы
* Шәһәрова Рәмилә Рәмил ҡыҙы — башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Дәүләтбаева Фәриҙә Салауат ҡыҙы — инглиз теле уҡытыусыһы
* Ҡараҙбаева Ләйсән Мәхмүт ҡыҙы — уҡытыусы, биология, химия, һынлы сәнғәт

* Яхина Ғәлиә Ғирфан ҡыҙы — учитель начальные классы
* 

## Мәктәпте тамамлаусы билдәле шәхестәр
* 

## Мәктәпте тамамлап, башҡа мәктәптәрҙә эшләүсе уҡыусылары
* 

## Мәктәптең ҡаҙаныштары
* 

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Дәрестән тыш эшмәкәрлекте ойоштороу Дәрестән тыш эшмәкәрлекте ойоштороу (Салихова Гөлназ Салауат ҡыҙы)
* Тәүәкән

## Сығанаҡтар
* Мәктәп сайты Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение средняя общеобразовательная школа д. Таваканово муниципального района Кугарчинский район Республики Башкортостан

## Иҫкәрмәләр
Үәхдәт әш-шүһүд

**Үәхдәт әш-шүһүд** (; ) — суфый термины, йөкмәткеһе буйынса поляр булған әл-Хәлләж мистик-фәлсәфәүи , Әл-Джили һәм әс-Симнәни тәғлимәттәренә ҡарата ҡулланыла .

## Имам Раббани тәғлимәте
Әс-Симнәни тәғлимәте Иранда (XVI быуат уртаһына тиклем) Көнсығыш Төркөстанда һәм Төньяҡ Һиндостанда мистик концепциялар үҫешенә ҙур йоғонто яһай. Үәхдәт әш-шүһүд тәғлимәтен тулыһынса рәсмиләштереүҙә икенсе кеше булып һинд суфыйы Әхмәт Фәруҡи Сирхинди (1564—1624) тора, ул *Имам Раббани* булараҡ билдәле. Тәүҙә ул үҙенең дини эшмәкәрлегендә Ибн әл-Ғәрәби тәғлимәтенә эйәрә, әммә һуңынан уның дошманы булып китә. Быға Һиндостан хакимы Бөйөк Акбарҙың мосолмандарҙы, христиандарҙы һәм һинд культтарын тотоусыларҙы берләштергән синкретик дин булдырырға маташыуы сәбәпсе була. Был идеяға ҡаршы протест рәүешендә Имам Раббани үәхдәт әш-шүһүд тәғлимәтен үҫтерә.

Имам Раббани әс-Симнәни идеяларын Һиндостан һәм Афғанстанда Нәҡшбәндиә тәриҡәте тарафдарҙары араһында яраҡлаштыра һәм тарата, был идеяларҙы тулыһынса «хаҡ дин» йүнәлешенә индерергә тырыша. Ул пантеистик принципты кире ҡаға, уның нигеҙендә «Бөтәһе лә Ул» постулаты ята, һәм «Барыһы ла Унан» принцибын индерә. Кеше Аллаһта иремәй, ә Уның барлығын ғына тоя һәм уның берлеген (үәхдәт әш-шүһүд) раҫлай.

Имам Раббани фекеренсә, Аллаһ менән «берләшеүгә» килтергән бөтә мистик «хәлдәр» һәм «тойоуҙар» — һаташыу һәм мираж. Мистик, әгәр ул экстаз хәлендә илаһи атрибуттар алған һәм үҙе Аллаһтың кәүҙәләнеше булып киткән тип иҫәпләһә, көфөрлөккә бирелә. Уның фекеренсә, мистиканың төп маҡсаты — «Аллаһҡа хеҙмәт итеү». Әгәр кеше шәриғәтте тота икән, уның өлөшөнә рухи асылыштар төшөүе ихтимал.

Имам Раббани дини экстаздар практикаһына ҡаршы сығыш яһай, күп йәһәттән шау иррационализмдан ситкә тайпыла һәм аҡыл дәлилдәренә ҙур әһәмиәт бирә. Уның «шаһитлыҡ берлеге» (үәхдәт әш-шүһүд) тураһындағы доктринаһы мосолман ортодокстарының ҡаршылыҡ күрһәтеүенә дусар булмай, сөнки ул ортодоксаль исламдың төп принциптарына һәм постулаттарына ҡаршы килмәй.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Үәжд
* Маҡам‎ ‎

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Акимушкин О. Ф. Вахдат аш-шухуд // Ислам: энциклопедический словарь / Отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, ГРВЛ, 1991. — С. 49-50. — 315 с. — 50 000 экз. — .
* 
*
Башҡорт (Һамар өлкәһе)

**Башҡорт** () — Рәсәй Федерацияһы Һамар өлкәһе Безенчук районында тимер юл разъезы. Васильевка ауыл биләмәһе составына инә.

## Географияһы
Өлкәнең көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, урман-дала зонаһында, Волганың һул ярындағы һыубаҫар туғай өҫтө киртләстәре сиктәрендә, Сызрань-Чапаевск тимер юл линияһы эргәһендә район үҙәге Безенчук ҡасабаһынан туранан-тура төньяҡ-көнбайышҡа табан 15 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Климаты
Климаты уртаса континенталь ҡоро, уға эҫе ҡоро йәй һәм һалҡын әҙ ҡарлы ҡыш хас. Яуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары 363 мм тәшкил итә. Ғинуарҙа уртаса температура -13,4 °С, июлдә +21,4 °С тәшкил итә.

## Халҡы

2002 йылда даими рәүештә 18 кеше (урыҫтар 94 %) йәшәгән.

## Инфраструктураһы
Юл хужалығы. Башкирский тимер юл платформаһы эшләй.

## Иҫкәрмәләр
Башҡорт (Ҡурған өлкәһе)

**Башҡорт** () — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Половинный районында ауыл. Башҡорт ауыл советының административ үҙәге һәм берҙән-бер тораҡ пункты.

## Географияһы
Башҡорт күле буйында урынлашҡан.

## Тарихы
1917 йылғы революцияға тиклем Тубыл губернаһы Тубыл өйәҙенең Башҡорт улусы үҙәге була. 1926 йылға мәғлүмәттәр буйынса, 263 хужалыҡтан торған. Административ яҡтан Урал өлкәһе Ҡурған округының Половинный районы Башҡорт ауыл советы үҙәге булған.

## Халҡы

1926 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 1135 кеше (540 ир-егет һәм 595 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән, шул иҫәптән урыҫтар халыҡтың 98 % тәшкил иткән.

## Иҫкәрмәләр
Башҡорт (мәғәнәләр)

**[[Башҡорт]]** — башҡорт халҡының атамаһы.

* Башҡорт (этноним) — этноним.

## Исем
* Башҡорт (исем) — ир-ат исеме.
* Башҡорт хан — ҡыпсаҡ ханы (XII быуат).
* Башҡорт (Башгирд, Башджурт) — башҡорт ҡәбиләләре башлығы (IX быуат).

### Тахаллус
* Насретдин әл-Насыри әл-Башҡорди
* Сәнжар әл-Башҡорди
* Тажетдин Ялсығол әл-Башҡорди

## Ауылдар
* Башҡорт (Ҡурған өлкәһе) — Ҡурған өлкәһе Половинный районында ауыл.
* Башҡорт (Сыуашстан) — Сыуашстан Ядрин районыда ауыл.
* Башҡорт (Һамар өлкәһе) — Һамар өлкәһе Безенчук районында тимер юл разъезы.

## Күлдәр
* Башҡорт (күл) — Ҡаҙағстандың Төньяҡ-Ҡаҙағстан өлкәһе Жамбыл районындағы күл.
* Башҡорт күле (Ҡурған өлкәһе) — Ҡурған өлкәһе Половинный районында күл.

## Башҡалар
* Башҡорт (гәзит) — ижтимағи-сәйәси гәзит.
* Башҡорт ауыл советы — Ҡурған өлкәһе Половинный районында ауыл биләмәһе.
Исем мәктәбе (Күгәрсен районы)

**Исем мәктәбе** — Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы Исем ауылында Ленин урамы, 81 адресы буйынса урынлашҡан уҡыу йорто

## Тарихы
Мәктәп тарихы 1914 йылда башлана. 1926 йылда мәктәп рәсми статус ала. 1934 йылда Һарытауҙа мәктәп бинаһы төҙөлә һәм 1940 йылда Исем ауылына күсерелә. Шул уҡ йылда мәктәп ете йыллыҡ мәктәпкә әйләнә.

1953 йылда ике һигеҙенсе класс асыла, улар Назаркин урта мәктәбенең филиалдары була. 1954 йылдан урта мәктәп итеп үҙгәртелә.

Унынсы синыф уҡыусыларының беренсе сығарылышы 1956 йылда (60 уҡыусы) була.

1970 йылдан кабинет системаһына күсә башлайҙар. Етмешенсе йылдар уртаһында мәктәптә уҡыусылар айырыуса күп була. 1976 йылда — 121, 1978 йылда — 100, 1979 йылда — 106 сығарылыш уҡыусыһы була. 2012—2013 йылдарҙа мәктәпкә капиталь ремонт үткәрелә.

## Етәкселәре
* Спиридонова Клавдия Федоровна — 1994 йылдан
* Кузнецова Татьяна Александровна — 2008 йылдан
* Көсөкбаев Ринат К. — 2019 йылдан.

## Уҡытыусылары
* Спиридонова Клавдия Федоровна — «Башҡортостан Республикаһы мәғариф алдынғыһы», «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы». Был мәктәптә 1965 йылдан алып эшләй, тәүҙә немец теле уҡытыусыһы, һуңынан рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй. 1985 йылдан алып кластан тыш эштәрҙе ойоштороусы була.
* Кузнецова Татьяна Александровна
* Сажнева Лилия Ягафаровна — директоры урынбаҫары, география уҡытыусыһы
* Семенова Лира Ринат ҡыҙы — уҡытыусы
* Вәлишина Юлия Олеговна — инглиз теле, информатика уҡытыусыһы
* Ғәипйәнова Альбина Альберт ҡыҙы — башланғыс кластар, һынлы сәнғәт уҡытыусыһы
* Ишҡыуатова Гөлназирә Ғәли ҡыҙы — тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү уҡытыусыһы
* Кулагин Василий Александрович — биология һәм химия уҡытыусыһы
* Пантелеева Рәзилә Мәрүәр ҡыҙы— башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Сәйетбаталов Риф Зәки улы — физкультура уҡытыусыһы
* Сәлихов Тәлғәт Хөснул улы — физика һәм математика уҡытыусыһы
* Юлтина Зөлфиә Зәкирйән ҡыҙы — башҡорт теле уҡытыусыһы
* Абдрахманова Флүзә Ғәйзулла ҡыҙы — математика уҡытыусыһы
* Иванов Сергей Николаевич — тормош хәүефһеҙлеге, тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү уҡытыусыһы
* Кошкина Любовь Ивановна — рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы
* Көсөкбаев Ринат К. — физкультура уҡытыусыһы
* Семенова Лира Ринат ҡыҙы — инглиз теле уҡытыусыһы
* Яҡупова Люция Зәкәриә ҡыҙы — рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы

## Мәктәпте тамамлаусы билдәле шәхестәр
* 

## Мәктәпте тамамлап, башҡа мәктәптәрҙә эшләүсе уҡыусылары
* 

## Мәктәптең ҡаҙаныштары
* 

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Исем

## Сығанаҡтар
* Мәктәп сайты 
муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение средняя общеобразовательная школа с. Исимово

## Иҫкәрмәләр
Мөнфи

**Мөнфи**, **мүнфи** (,  — *һөргөнгә ебәрелгән, ҡыуылған*; ) — Урта Быуат Испанияһында ҡасҡын *мудехарҙар* һәм *морискиҙар*.

## Тарихы

Улар был исем аҫтында XVI һәм XVII быуат әҙәбиәтендә телгә алына. *Кастилия* һөжүменән һуң тарҡалған Гранада әмирлегенең таулы урындарында һыйыныу эҙләгән ҡасаҡ маврҙар төркөмдәре. Бигерәк тә мосолман ихтилалдарын баҫтырғандан һуң монфиҙар күп барлыҡҡа килә. Уларҙың төп шөғөлө юлдарҙа бандитлыҡ һәм пиратлыҡ була.

1492 йыл һуңынан күп мудехарҙар тауҙарҙа йәшерен берләшмәләр ойоштора, унда улар ислам ритуалдарын сағыштырмаса иркен ҡуллана ала. Күп кенә мөнфиҙәр ҡатнашҡан Альпухар ихтилалы (1568) бындай консолидация миҫалы булып тора.

## Иҫтәлеге
Улар иҫтәлегенә Кутар (Малагаһы) тигән бәләкәй ҡалала йыл һайын  (хәреф. «Юлбаҫарҙар байрамы») үткәрелә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Әл-Әндәлүс
* Кордова хәлифәлеге

## Әҙәбиәт
*
Гранада әмирлеге

**Гранада әмирлеге** (, ) — Европала һуңғы ғәрәп дәүләте һәм Пиреней ярымутрауы территорияһында һуңғы Ислам дәүләтселеге, 1228 йылдан 1492 йылдың 2 ғинуарына тиклем булған.

## Тарихы
Гранада әмирлеген испандар яулап алыуы ярымутрауҙа Христиан Реконкистаһының һигеҙ быуатлыҡ христиан процесын тамамлай. Гранаданың ҡолауы, Константинополдең баш һалыуы кеүек, Европа дәүләтселеге тарихында мөһим этап була. 1492 йылда Гранада әмирлеге емерелгәндән һуң, уның территорияһы Гранада батшалығы булараҡ, Кастилия короллегенең бер өлешөнә әйләнә.

### Юҡҡа сығыуы сәбәптәре
XV быуат аҙағында Гранада әмирлегенең көсһөҙләнеүенә Кастилия һәм Леон Короллеге менән даими һуғыштар булышлыҡ итә, һөҙөмтәлә ауыр яһаҡ түләргә тура килә. Мәҫәлән, 1470 йылғы килешеү буйынса Гранада Кастилияға йыл һайын 20 мең алтын дублон түләргә бурыслы була. Әмирлек ҡалаларында аристократик төркөмдәрҙең үҙ-ара ыҙғыш-талашы киҫкенләшә.

Сәйәси-иҡтисади характерҙағы ыҙғыштан тыш, халҡының этник талаштары көсәйә. Тикшеренеүҙәр буйынса, XV быуатта Гранада әмирлегенең халҡы һаны яҡынса 5 млн тәшкил итә. Бындай ҙур булмаған тау территорияһы өсөн байтаҡ һан. Испандар мавр тип атағандарҙың күпселеген берберҙәр — ғәрәптәр баҫып алған африка ҡәбиләләренең береһе вәкилдәре тәшкил итә. Баҫып алыусы ғәрәптәрҙең тоҡомдары һәм династия вәкилдәре — төрөк солтандары яллаған яңысарға бәйле булған ише — берберҙәргә бәйле булып сыға.

## Тарихи әһәмиәте
XV быуат аҙағында әмирлек көрсөккә дусар була — ҡаҙнала хроник рәүештә аҡса, аҙыҡ — түлек етешмәй, халыҡ аслыҡ кисерә, ҡала биналары буш тора һәм емерелә.

1492 йылда Гранада 1453 йылгы өметһеҙ Константинополде хәтерләтә. Былар барыһы ла социаль ойошманың күрһәтелгән етешһеҙлектәре, гуманитар көрсөк һәм Гранаданың тышҡы сәйәси хәле менән бергә, әмирлекте тулыһынса еңелеүгә килтерә. Иберия ярымутравын мосолмандарҙан яулап алып, Испания триумфты байрам итә. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, шул уҡ йылда испан экспедицияһы Колумб Американы аса. Бынан тыш, күп кенә күренекле христиан эшмәкәрҙәре мосолман Гранадаһының емерелеүен төрөктәр һөжүме аҫтында христиан Константинополенең ҡолатылыуы өсөн лайыҡлы компенсация тип кабул итәләр.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Гранада хакимдары
* Ибн Әл-Хатиб

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар

* Начало Реконкисты в Испании. Мусульманские государства 
* Гранадский эмират (XIII—XV вв.) на сайте «Руниверс» 
*
Иранда ислам

**Иранда ислам** дәүләт дине булып тора. Иран халҡының күпселеге ислам динен тота. Мосолмандарҙың 90-95 проценты — шиғыйҙар, 5-10 проценты — сөнниҙәр..

## Тарихы

Ислам Иранға VII быуатта Ғәрәп яулап алыусылары менән бергә килә. XI быуат аҙағына Иранда йәшәүселәрҙең күпселеге, ислам динен ҡабул итеп, мосолман була. XVI быуатҡа тиклем Иран халҡының күпселеге сөнниҙәр була. 1501 йылда сәфәүиҙәр шәйехе Исмәғил I үҙен Ирандың шаһы тип иғлан итә һәм Сәфәүиҙәр дәүләтен булдыра, ул, исламдың шиғый-ун икеселәр йүнәлеше ул булдырған дәүләттә дәүләт дине булараҡ таныла, тип иғлан итә. Сәфәүиҙәр власы урынлаштырылған бар ерҙә лә сөнниҙәр, шулай уҡ «киҫкен» шиғыйҙар ҡанлы эҙәрлекләүгә дусар ителә. 1698 йылда шығыйлыҡ Иран халҡының күпселегенеңдиненә әүерелә.
XX быуаттың беренсе яртыһында Иранда исламдың сәйәсәткә йоғонтоһо бик аҙ була, шаһ Мөхәммәт Риза Пәхләүи бахаи общинаһынан булған этник әҙербайжандарға ҡараған министрҙары ҡатнашлығында ислам йоғонтоһон бөтөрөү буйынса үткәргән Аҡ революция һәм көнбайыш ҡиммәттәрен өҫтөн итеп ҡуйыуы Иран йәмғиәтен һәм 1979 йылдағы Ислам революцияһын радикалләштереүгә килтерә. Иран ислам республикаһы тип үҙгәртелә, һәм Ислам республикаһы Советында власҡа һәм дәүләт башлығы вазифаһына — рахбарға — шиғый-ун икеселәр тәриҡәтенә ҡараған вәкилдәр килә.

## Халҡы һәм таралыуы

Ислам динен иранлыларҙың 99,4 проценты тота. Иран мосолмандарының 90—95 проценты — шиғыйҙар, 5—10 проценты — сөнниҙәр. Ирандағы сөнниҙәрҙең күпселеге курдтар, луралар, төркмәндар һәм белуджиҙар. Сөнниҙәр башлыса илдең төньяҡ-көнбайышында, көньяғында һәм көнсығышында йәшәй.
Иранда шиғыйҙарҙың күпселеге ун икенселәр йүнәшенә ҡарай.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ирандағы дин

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Petrushevsky, I. P.,(1985) Islam in Iran, State University of New York Press, ISBN 978-0-88706-070-0
* Foltz, Richard (2013).Religions of Iran: From Prehistory to the Present. London: Oneworld publications. ISBN 978-1-78074-308-0 ISBN 978-1-78074-308-0

## Һылтанмалар
** Иран. The World Factbook — Central Intelligence Agency 
** Густерин П. Рейтинг исламских государств // Үҙәк Азия.
Зимбабвела ислам

**Зимбабвела** ислам динен тотоусылар әллә ни күп түгел, уны был ил халҡының 1 проценттан кәмерәк өлөшө тота.

## Тарихы
Ислам Көнсығыш Африка яр буйҙарынан Зимбабве территорияһына ғәрәп сауҙагәрҙәре һәм ҡолдар менән сауҙа итеүселәр менән бергә үтеп инә башлай. Археолог Дж. Т. Бент фекеренсә, нәҡ ғәрәптәр — урта быуат дәүләте Мономотапа Оло Зимбабвеның төп ҡалаһын төҙөүселәр (яҡынса 1130 йыл). Оман династияһына Әл-Сәйет хакимлығы осоронда Занзибар солтанатында ҡолдар менән сауҙа итеүсе ғәрәптәр үҙҙәренең Танзания, Малави һәм Мозамбик яр буйҙарында урынлашҡан базаларынан Зимбабве биләмәләренә килеп етә. Йөҙәр йылдар буйына Зимбабве һәм күрше илдәрҙән дүрт миллиондан ашыу ҡол урлана һәм Һиндостан менән Ғәрәп иленә һатыла>. Күп кенә мосолмандар Замбияға колониаль дәүерҙә килә. Улар, нигеҙҙә, Һиндостан һәм Пакистан кешелре була. Күп кенә мосолмандар Маникаленд төбәгендә алмаз шахталары асылғандан һуң Төньяҡ һәм Көнбайыш Африканан килеп төпләнә. Күрше Малавиянан мосолмандар Яо ҡәбиләһенән күсенә. Илдең төп халҡының бик аҙы ғына ислам динен ҡабул итә. 1992 йылда мосолман радикализмы таралыуҙан ҡурҡып, Зимбабве хөкүмәте мосолмандарға асыҡ рәүештә ғибәҙәт ҡылыуҙы тыя.

## Халыҡ һаны һәм таралыуы
Зимбабве халҡының күпселеге христиан динен тота һәм традицион инаныуҙарға ышана, ә ислам әҙселектең дине булып ҡала. Төрлө мәғлүмәттәр буйынса, ислам динен башлыса Азия, Төньяҡ һәм Көнбайыш Африка илдәренән күсеп килгән 50000 — 200000 мигрант тота, улар халыҡтың 1 проценттан кәмерәк өлөшөн тәшкил итә. Зимбабве Конституцияһы дин тотоу иреклеген бирә. Илдә сит ил миссионер төркөмдәре бар. Бөтә эре ҡалаларҙа тиерлек мәсеттәр эшләй. Мәсеттәр Африка мосолман агентлығы иҫәбенә финанслана, ә Африка үҙ сиратында Кувейттан аҡса ала.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Зимбабве. АҠШ-тың Дәүләт департаменты
* Зимбабве христиандары һәм мосолмандары хеҙмәттәшлек эҙләй
Башҡорт (ҡәбиләләр башлығы)

**Башҡорт** (**Башгирд, Башджурт**) — башҡорт ҡәбиләләре башлығы.

## Мәғлүмәттәр
X быуаттың 1-се яртыһында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса IX быуаттың 1-се яртыһында) йәшәгән һәм башҡорт ҡәбиләләре башлығы булған. Хазар ҡағанлығының сәскә атыуы осоронда (VIII быуат аҙағы — IX быуат) уның сәйәси власының башҡорттар иленә таралыуы ихтимал. СССР тарихсы-археологы М. И. Артамонов буйынса, ғәрәптәр менән һуғыш йылдарында Көньяҡ Урал хазарҙар өсөн ышаныслы тыл ролен уйнаған.

XI быуат фарсы тарихсыһы Гардизи, Ибн әл-Мукафф (яҡынса 780 йылғы) мәғлүмәттәрен файҙаланып, 1050 йыл тирәһендә яҙылған «Зәйн әл-әхбәр» («Хәбәрҙәр биҙәге») хеҙмәтендә, Башҡорт (Башгирд, Башджурт) исемле шәхес тураһында телгә ала. Башҡорт *«[[хазарҙар]]ҙың иң юғары дәрәжәлеләренән була. Ул 2000 һыбайлыһы менән хазарҙар һәм [[ҡыймаҡтар]] араһында урынлаша. Хазар ҡағаны Башҡортҡа саҡлабты ҡыҫырыҡлап сығарыу тәҡдиме менән кеше ебәрә…»* тиелә унда. Шулай итеп, ул затлы кеше була, Хазар ҡағанына буйһона, ҙур территорияға эйә була һәм уның 2000 кешелек ғәскәре була. Күрәһең, ул Хазар ҡағанлығының айырым провинцияһы наместнигы булған. Бөтә яҙма сығанаҡтарҙа «башҡорт» исеме халыҡ исеме булараҡ ҡулланыла, шуға күрә Гардизи мәғлүмәттәре, моғайын, иртәрәк булған ваҡиғаларға барып тоташа.

Гардизи ҡырғыҙҙарҙың башлығы хазар ҡағанына килгәнен хәбәр итә. Ҡаған ҡырғыҙға ҡарата ризаһыҙлыҡ белдерә, ул ситкә китергә мәжбүр була һәм Башҡортҡа килә. Был хаҡта ишеткәс, хазар ҡағаны Башҡортҡа кешене ебәрә һәм уны ҡыуып сығарыуҙы талап итә. Башджурт был хаҡта саҡлиб (ҡырғыҙҙар башлығы) менән һөйләшә һәм икенсе биләмәләргә юллана. Юлда ул ҡыймаҡтар һәм туғыҙ уғыҙҙар биләмәләре араһындағы бер урынға килә. Туғыҙ уғыҙҙар ханы үҙ ҡәбиләһе менән низағ сыға, был күптәрҙең үлеменә сәбәпсе була. Ҡалғандары тарала һәм был урынға әкренләп саҡлибтар килә башлай. Хан бөтәһен дә ҡабул итә һәм уларға яҡшылыҡ күрһәтә, шуға күрә улар күп йыйыла. Ул кешене Башҡортҡа ебәрә, уның менән дуҫлаша һәм шуның менән көсәйә, шунан һуң ғуҙҙарға (уғыҙҙарҙың бер төркөмөнә) һөжүм итә. Хан уның эргәһендә йыйылған ҡәбиләгә ул «ҡырғыҙ» исемен бирә.

## Исеменә бәйле фараздар
Фараз буйынса, ҡәбиләләр башлығы йәки хан исеменән башҡорт халҡының этнонимы барлыҡҡа килгән. Был фаразды тәүгеләрҙән булып Н. В. Бикбулатов нигеҙләп яҙған. Бынан тыш, башҡорт — риүәйәттәрҙә дала традицияһына ярашлы башҡорттарҙың етәксеһе исеменә әүерелгән боронғо этноним, тигән фекер бар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Бартольд В. В.*  Извлечение из сочинения Гардизи Зайч ал-Ахбар. Сочинения. В 2 т. Т.8. — М., 1973. — С. 46, 47.
* Гумилёв Л. Н. Древняя Русь и Великая Степь. — М., 1997.
* 

## Һылтанмалар
* 

## Видеояҙмалар
*
Чадта ислам

**[[Чад|Чадта ислам]]** иң күп һанлы дин булып тора. Мосолмандар башлыса төньяҡ райондарҙа йәшәй һәм халыҡтың яҡынса 57,8 % тәшкил итә. Илдә сөнни йүнәлешле исламдың мәлики мәҙһәбе өҫтөнлөк итә, ғәрәптәр араһында шәфиғи мәҙһәбе яҡлылар ҙа бар. Илдең төньяғында ҡадирилек ордены йоғонтоһо, көньяҡта — тижәниә, йоғонтоһо таралған, илдең ҡайһы бер төбәктәрендә сенуситтар.бар. Чад мосолмандарының 5-10%-ы исламдың фундаменталист йүнәлештәрен— үәһһәбилек  һәм сәләфилекте яҡлаусылар тип баһалана  Чад мосолмандары ислам традицияларын исламға тиклемге йолалар һәм инаныуҙар менән берләштерә.

Ислам Чад территорияһына XI быуат аҙағында үтеп инә башлай. Чадта, башлыса ҡатмарлы географик шарттар арҡаһында, ислам әкрен тарала. Чадта ғәрәп телен белгән кеше аҙ булғанлыҡтан, ғәрәптәр менән бәйләнеш мөсһөҙ була.

Мосолмандарҙың 48 %-ҡа яҡыны үҙҙәрен сөнни тиҙәр, 21 %-ы — шиғый һәм 4 %-ы — әһәмәниҙәр, дингә ышаныусыларҙың ҡалғаны ниндәй ҙә булһа төркөмгә ҡаратмай.

Сәғүд Ғәрәбстаны һымаҡ башҡа мосолман илдәре менән сағыштырғанда, Чадта ислам мәғарифы көсһөҙ. Чадта беренсе мосолман мәктәбенә — *École Mohamed Illech* — 1918 йылда нигеҙ һалынған. Юғары ислам белеме алыу маҡсатында, Чадтан студенттар башҡа илдәргә — Мысырға (Әл-Азһар университеты), Суданға һ.б. урындарға уҡырға бара.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Густерин Павел Вячеславович Рейтинг исламских государств // ЦентрАзия.
Ғәбитова Тамара Зәйләғи ҡыҙы

**Ғәбитова Тамара Зәйләғи ҡыҙы** (10 май 1937 йыл) — уҡытыусы, БАССР-ың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1987)

## Биографияһы
Тамара Зәйләғи ҡыҙы Ғәбитова 1937 йылдың 10 майында БАССР-ҙың Маҡар районы (хәҙер Ишембай районы) Әптек ауылында тыуған. 1958 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.
;Хеҙмәт юлы:
* 1960 йылда — Аҫҡар мәктәбендә математика уҡытыусыһы
* 1961 һәм 1966—1979 йылдарҙа — Иҫке Собханғол мәктәбе уҡытыусы
* 1963 йылдан — Белорет ҡалаһында мәктәп-интернат, киске мәктәп уҡытыусыһы
* 1979, 1987—1992 йылдарҙа — Өфө ҡалаһының 24-се мәктәбе уҡытыусыһы
* 1983 йылдан — Күгәрсен районы Мораҡ ауылының 1-се мәктәбе уҡытыусыһы
* 1987 йылдан — Хәйбулла районы Аҡъяр ауылының 2-се мәктәбе уҡытыусыһы

## Ғаиләһе
Ире — Ғәбитов Исмәғил Әхмәҙулла улы, дәүләт эшмәкәре. Ғәбитовтар өс ул тәрбиәләп үҫтерә:
* Ғәбитов Азат Исмәғил улы — Өфө дәүләт нефть техник университетының «Төҙөлөш ҡоролмалар» кафедраһы профессоры.
* Ғәбитов Илдар Исмәғил улы — техник фәндәр докторы, профессор, Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры.
* Ғәбитов Наил Исмәғил улы — медицина фәндәре кандидаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* БАССР-ың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1987)

## Сығанаҡтар
* 

## Иҫкәрмәләр
Ҡаҙағстан Олимпия уйындарында

Ҡаҙағстан Олимпия уйындарында айырым команда булараҡ беренсе тапҡыр1994 йылда сығыш яһай. 1988 йылға тиклем ҡаҙаҡ спортсылары СССР йыйылма командаһы составында сығыш яһай. СССР тарҡалғандан һуң, 1992 йылда Барселонала үткән йәйге Олимпия уйындарында һәм 1992 йылда Альбертвилдәге ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡаҙаҡ спортсылары Олимпия флагы аҫтында Берләшкән командала, ә 1994 йылда Лиллехаммерҙағы ҡышҡы Олимпия уйындарынан башлап — үҙ флагы аҫтында айырым команда булараҡ ҡатнаша.

Бөтәһе 7 йәйге (72 миҙал) һәм 7 ҡышҡы (8 миҙал) Олимпия уйындарында ҡатнаша.

Ҡаҙағстан Алматыла 2022 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарын үткәреүгә ғариза бирә, әммә Халыҡ-ара олимпия комитеты үткәреү урыны итеп Пекинды һайлай.

### Йәйге төрҙәрҙә миҙалдар
2021 йылдың 10 авгусына ҡарата

## Байраҡ йөрөтөүселәр

### Ҡышҡы Олимпия уйындары

### Йәйге Олимпия уйындары

### Ҡышҡы төрҙәрҙә миҙалдар
 2022 йылдың 20 февраленә ҡарата

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Олимпия уйындарында Ҡаҙағстан байраҡсылары исемлеге
* Ҡаҙағстан Паралимпия уйындарында
* Ҡаҙағстан Азия уйындарында
* Ҡаҙағстан Универсиадала

## Допинг скандалы
Халыҡ-ара Олимияпия комитетының тәртип комитеты ҡарары менән 2016 йылда ҡаҙаҡ олимпиадасылары Пекин - 2008 һәм Лондон - 2012 олимпиадаларындағы бер нисә олимпия миҙалын юғалта:
* ауыр атлеттар — Ирина Некрасова һәм Мария Грабовецкая
* грек-рим стилендә көрәшсе Асет Мамбетов
* ауыр атлеттар — Владимир Седов (2008) Майя Манеза (2008) һәм Алмас Үтәшев.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Казахстан на Олимпийских Играх. Olympteka.ru
* Статистика на Sports-reference.com
* 
* Национальный олимпийский комитет Республики Казахстан,,
Академия театры

**Академия театры** — СССР-ҙа иң ҙур һәм боронғо театрҙарға бирелгән юғары исем.

Был юғары исем 1919 йылда индерелә. Академик театр статусын илдең иң боронғо алты театры ала: Ҙур театр, Кесе театр, Художество театры, Александрин театры, Мариин театры, Михайлов театры.

1920 йылда статус алған театрҙар, академик театрҙар ассоциацияһына берләштерелә, ул бер йыл ғына йәшәй.

1920-се һәм 1930-сы йылдар сиктәрендә академия театрҙар һаны байтаҡҡа арта. Е. Б. Вахтангов исемендәге театр, Шевченко исемендәге Украина опера һәм балет театры (1926), Одесса милли академия опера һәм балет театры (1926), Иван Франко исемендәге украин театры (1940), Ғәлиәсҡәр Камал исемендәге Татар театры (1926), Хәмзә исемендәге Үзбәк театры (1933), Башҡорт дәүләт драма театры (1935), Лахути исемендәге Таджик театры (1939), Лысенко исемендәге Украина опера һәм балет театры (1934), 1967 йылда М. Горький исемендәге Ташкент рус драма театры маҡтаулы исем алды.

## СССР тарҡалғандан һуң

### Рәсәйҙә
1996 йылда Краснодар академия драма театрына, В. И. Качалов исемендәге Ҡазан драма театрына академия исеме бирелә.

1998 йылда Якутск дәүләт рус драма театрына һәм Ю. П. Киселев исемендәге Һарытау йәш тамашасы театрына бирелә.

### Башҡа илдәрҙә
2004 йылда Бабур исемендәге исемендәге Ош дәүләт музыкаль-драма театры академия исемен яулай. 2006 йылда Харьков музыкаль комедия театры һәм Михаил Водяный исемендәге Одесса музыкаль комедия театры был маҡтаулы исемгә лайыҡ була.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Ричард Нойтра

**Ричард Йозеф Нойтра** (; 8 апрель 1892, Вена, Австрия — 16 апрель 1970, Вуппертал, Германия) — Австрия һәм Америка архитекторы, XX быуат уртаһындағы модернизмға нигеҙ һалыусыларының береһе.

## Биографияһы
Рихард Йозеф Нойтра 1892 йылда Венала  йәһүд ғаиләһендә тыуған һәм,Вена техник университетында уҡығанда, Адольф Лоостың уҡыусыһы була. Был ваҡытта Отто Вагнерҙың ижады менән мауыға, юғары белем алғас, Германияға стажировкаға китә, унда Эрих Мендельсондың студияһында эшләй. 1923 йылда Америка Ҡушма Штаттарына эмиграцияға китә һәм 1929 йылда был илдең гражданлығын ала. Бында архитектор Фрэнк Ллойд Райт һәм уның менән берлектәге ҡайһы бер проекттарҙа ҡатнаша, һуңынан университетта элекке дуҫы һәм курсташы Рудольф Шиндлер тарафынан эшкә саҡырыла, уның менән бергә Калифорнияға йәшәргә һәм эшләргә күсә.

Был йылдарҙа Нойтраның үҙенсәлекле стиле формалаша башлай, ул аныҡ геометрик пропорцияларҙы еңеллек һәм һауалылыҡ менән берләштереүгә нигеҙләнә, был көнбайыш яр буйы халҡының талаптарына тап килә. Уның ҡарашының айырыуса үҙенсәлеге булып клиенттарының ихтыяждарын теүәл үтәү тора, шул уҡ ваҡытта коллега-архитекторҙар заказсыларға резиденцияның художестволы ҡарашын көсләп һалырға тырыша. Проектлауҙы башлағанда, Нойтра тәү сиратта һәр ваҡыт үҙенең клиентының ихтыяждарын асыҡларға тырыша һәм шунан һуң ғына бинаға ниндәйҙер сәнғәт элементтарын өҫтәй, уны тирә-яҡ пейзаж менән сағыштыра. Бер нисә уңышлы проект тамамланғас, Лос-Анджелеста архитекторҙың тәүге уҡыусылары барлыҡҡа килә, уларҙың иң билдәлеләре — Грегори Эйн, Харвел Хамилтон Харрис һәм Рафаэль Сориано.

1970 йылда Германияла вафат була, үҙенән һуң «Тормош һәм форма» исемле китап-автобиографияһын ҡалдыра.

## Галерея

Файл:Lovell House 2.jpg|Ловелл йорто, Лос-Анджелес, Калифорния
Файл:Jardinette Apartments (Richard Neutra), Hollywood.JPG|Жардинеттаның торлаҡ бинаһы, Голливуд
Файл:Kaufman_House_Palm_Springs.jpg|Кауфман йорто, Палм-Спрингс, Калифорния
Файл:Miller House, Palm Springs, California.jpg|Миллер йорто, Палм-Спрингс, Калифорния


## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

*  Включена библиография
* 
* 
* 
* 
* 
* W. Boesiger (ed.), Richard Neutra, Buildings and Projects (Рихард Нойтра, Постройки и проекты, Zurich : Girsberger, 1951, 1959, 1966)
* Aylesa Forsee, Men of Modern Architecture (Люди современной архитектуры, Philadelphia, McCrae Smith, 1966)

## Һылтанмалар

* Нойтра на сайте GreatBuildings.com)
* Нойтра на сайте Modernsandiego.com)
* Биография архитектора на сайте r20thcentury.com)
* Информация и фотографии на Winkens.ie)
Албулена Криезиу

**Албулена Криезиу** (; 27 август 1986 йыл) — албан актрисаһы, 2003 йылда "Debanti politik"театр постановкаһында актриса сифатында дебют яһай. Иң билдәле роле — «Debanti politik» исемле һабын операһында — Мимоза Укай һәм «O sa mirë» ситкомында Тринги Белегу роле.

## Биографияһы
Албулена Криезиу 1986 йылдың 27 авгусында Джяковицала тыуа. Бала саҡтан актриса булырға хыяллана.

Пече ҡалаһындағы Одхис Паскале сәнғәт мәктәбендә актерлыҡ оҫталығы буйынса урта мәктәпте тамамлай. 2008 йылда тамамлай Приштина университетының сәнғәт факультетыy шулай уҡ актерлыҡ оҫталығы буйынса тамамлай, һуңынан шул уҡ өлкәлә магистр дәрәжәһен ала.

Альбулена кинола һәм театрҙа бик күп ролдәр уйнай. Гьяков профессиональ театрында, Приштиналағы Додона театрында, Скопьелағы Албан театрында һәм Act Productions-да хеҙмәт итә. 2016 йылда Италияла уҙғарылған "Урта Диңгеҙ кинофестивале"ндә һәм Францияла DC фестивалендә «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» наградаһын ала/

Приштинала йәшәй, Косово милли театрында хеҙмәт итә. Криезиу үҙе хәбәр итеүенсә, театр уның өсөн — «икенсе йорт», сөнки унда ул үҙен иркен тоя, ә унда эшләү «айырыуса рәхәтлек килтерә».

### Шәхси тормошо
Бер нисә тапҡыр кейәүгә сыға. 2016 йылдың авгусында режиссер Илер Бокшиға кейәүгә сыға. 25 декабря 2017 года у них родился сын Дон.

Бер интервьюһында Албулена Криезиу үҙенең яратҡан проекты тип Гьяков профессиональ театрында ире һәм режиссеры Илир Бокши менән бергә уйнаған «Dorëzimi në Spokan» спектаклен атай.

## Эштәре

### Фильмографияһы

* 2005 — Anatema
* 2006 — Vaska
* 2006 — Tonight Is Cancelled
* 2007 — Rikthimi
* 2007 — E dehura
* 2009 — Si Merlin
* 2009 — Shiko botën
* 2009 — Darka
* 2010 — Këpuca
* 2010 — Ashensori
* 2010 — Kodi i jetës
* 2010 — Sinner’s Pride
* 2010 — Turpi
* 2010 — Tri dritaret
* 2011 — The Wedding Tape
* 2012 — Kolona
* 2014 — Dear Nita
* 2016 — Cheating for Papers

### Телевидениела
* 2009 — Lexi në qytet
* 2009 — SpitaliKS
* 2013 — O sa mirë
* 2014—2015 — Stinë dashurie
* 2019—2020 — iStar

### Театрҙа

* 2003 — Debanti politik
* 2004 — Lulëkuqet
* 2005 — Shi në Uerto Monte
* 2005 — Betohem se…
* 2005 — Letër nga burgu… letër në burg
* 2005 — Lumturizet
* 2006 — Sekretet e dashurisë
* 2009 — Tregimi zoologjik
* 2010 — Vdekja dhe vasha
* 2010 — Peer Gynt
* 2019 — The 39 Steps
* 2020 — Eshtrat që vijnë vonë
* 2020 — Allo Allo!

### Клиптар
* 2014 — *Arsye s’kam* (Вәли Куки)

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Урта Диңгеҙ кинофестивалендә иң яҡшы ҡатын ҡыҙ роле өсөн приз, Италия (2016);
* DC фестивалендә иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле өсөн приз, Франция (2016).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Малышева Клара Николаевна

**Малышева Клара Николаевна** (31 декабрь 1935 йыл — 26 март 2025) — Рәсәй, Белоруссия балеты артисы һәм уҡытыусыһы. Белорус ССР-ның Милли опера һәм балет театры солисы (1965—1977), Белорус ССР-ның халыҡ артисы (1971), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы(1964).

## Биографияһы
1955 йылда Пермь хореография училищеһен (уҡытыусыһы Е. Н. Гейденрейх) тамамлай.

1955—1957 йылдарҙа Горький опера һәм балет театрында бейей, 1957—1964 йылдарҙа Силәбе опера һәм балет театры солисы. Бөтәһе 20-нән ашыу партия башҡара.

1965—1977 йылдарҙа Беларусь ССР-ның Милли опера һәм балет театры балет труппаһының төп солисы.

1977 йылдан Минск хореография училищеһы классик бейеү уҡытыусыһы һәм художество етәксеһе (1977—1992). 1983—2005 йылдарҙа Японияла оҫталыҡ дәрестәре алып бара.

### Ғаиләһе
Ире: Отар Михайлович Дадишкилиани — балетмейстер.

Балалары:
* Нателла — балерина, Оманда балет мәктәбендә уҡыта
* Денис — Беларусь Республикаһының Милли опера һәм балет театрында балет артисы.

## Ижады
Юғары техникаға, экспрессив һәм энергетик бейеү манераһына, классик партияларҙан алып гротеск партияларына тиклем киң диапазонлы репертуарға эйә була.

### Балет партиялары

* *Маша* («Щелкунчик» П. И. Чайковского)
* *Аврора* («Спящая красавица» П. И. Чайковского)
* *Китри* («Дон Кихот» Л. Минкуса)
* *Джульетта* («Ромео и Джульетта» С. С. Прокофьева)
* *Жизель* («Жизель» А. Адана)
* *Нина* («Маскарад» Л. А. Лапутина)
* *Никия* («Баядерка» Л. Минкуса)
* *Золушка* («Золушка» С. С. Прокофьева)
* *Эсмеральда* («Эсмеральда» Ц. Пуни)
* *Генриетта* («Большой вальс» И. Штрауса)
* *Катюша* («Последний бал» Ю. С. Бирюкова)
* *Вакханка* («Вальпургиева ночь» Ш. Гуно)
* *Катерина* («Каменный цветок» С. С. Прокофьева)
* *Эгина; Фригия* («Спартак» А. И. Хачатуряна)
* *Девушка* («После бала» Г. М. Вагнера)
* *Джулия* («Альпийская баллада» Е. А. Глебова)
* *Невзира* («Избранница» Е. А. Глебова)
* *Доврская дева* («Пер Гюнт» на музыку Э. Грига)

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* 1964 — РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы
* 1971 — Беларуссия ССР-ның халыҡ артисы
* 2018 — Алтын һәм көмөш нурҙары һибелгән Ҡояш ҡалҡыу ордены (Япония).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Антонова К. И., М. И. Глинки* исемендәге Силәбе опера һәм балет театры.// Рус балеты: Энцикл.- М., 1997.
* *Дмитрин Г., Антонова К.* Силәбе операһы. — Силәбе, 1967.
* *Иванова О.* Музыка сәнғәте ҡоролмаһы / / Рәсәй гәзите. — 1997. 10 ғинуар.
* *Смирнов С.* Ҡыҙыҡлы спектаклдәр / / Төньяҡ эшсеһе. — 1962. 1 авг.

## Һылтанмалар
*  
*  
* 
* 
*
Ричард Мейер

**Ричард Мейер** (, 12 октябрь 1934 йыл) — АҠШ архитекторы, Нью-Йорк авангардының алдынғы вәкиле, Притцкер премияһы лауреаты.

## Биографияһы
Архитектура белемен Корнелл университетында ала. Архитектура-пуристарының «Нью-Йорк бишәүе» иҫәбенә инә, башҡаларҙан бигерәк пурист идеалдарына яҡынлаша. 1956—1963 йылдарҙа «Скидмор, Оуингс һәм Мэррилл», «Дэвис, Броди һәм Вишневски» һәм «Марсель Брейер энд Ассощиэйтс» фирмаларында эшләй. 1963 йылда Нью-Йоркта үҙ фирмаһын аса.

Архитекторҙың хрестоматиялы ҡоролмаларының береһе — Майндағы Франкфуртта Биҙәү-Ҡулланма сәнғәте музейы (1985), унда уның абстракт стиле иң ҙур өлгөрөүгә өлгәшә. Был ҡоролма 1990-сы йылдар архитектураһы үҫешенә ҙур йоғонто яһай. Һуңғы проекттары араһында Гетти-үҙәге (1997) һәм  Тыныслыҡ Алтары музейы (2006) билдәле.

Уның биналарында яһалма мөхит хаосына ҡаршы ҡуйылған тәртип һәм аныҡлыҡ метафораһы ҡулланыла. Мейер романтик моденизмы йүнәлешен (уны башлап ебәреүсеһе Ле Корбюзье булған) дауам иткән тип иҫәпләнә.

## Ричард Мейерҙың эштәре

* Бодрумдағы йорттар, Бодрум, Төркиә, 2010—2014
* Бөйөк Армия майҙаны, Бруклин, Нью-Йорк, 20032008
* Ара Пачис Мюзем (Тыныслыҡ Алтары музейы), Рим, Италия, 2006
* ECM City Tower, Прага, Чехия, 2004—2007
* Сан-Хосе Сити Холл, Сан-Хосе, Калифорния, 2004—2007
* Фәнни технологиялар институты бинаһы, Итака, Нью-Йорк, 2007
* Фридер Бурда музейы, Баден Баден, Германия, 2004
* Скрентон университеты, Connolly Hall, 2007
* Юбилей сиркәүе, Рим, Италия, 2003
* Сендра Окконор резиденцияһы, Феникс, Аризона, 2000
* Камден медицина үҙәге, Сингапур, 1998
* Гетти үҙәге, Лос-Анджелес, Калифорния, 1997
* Рахоффски Хауз, Даллас, Техас, 1996
* Телевидение һәм Радио музейы, Беверли Хиллз, Калифорния, 1996
* Эдинбург паркы проекты, 1995
* Хәҙерге заман сәнғәте музейы, Барселона, Испания, 1995
* Сити Холл һәм Үҙәк Китапхана, Гаага, Нидерланд, 1995
* Штадтхауз, Ульм, Германия, 1994
* Даймлер-Крайслер үҙәге, Ульм, Германия, 1992
* Юғары Сәнғәт музейы, Атланта, Джорджия, 1983
* Хартфорд семинарияһы, Хартфорд, Коннектикут, 1981
* Тикшеренеү үҙәге, Бронкс, Нью-Йорк, 1976
* Дуглас Хауз, Харбор Спрингс, Мичиган, 1973
* Смитс Хауз, Дариен, Коннектикут, 19651967

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальный сайт Richard Meier & Partners, Architects LLP
* Официальный сайт «Meier Tower»
* Официальный сайт «Houses in Bodrum»
* Фотографии Euregio Office Building в Базеле
Мөхәккимиҙәр

**Мөхәккимиҙәр** ( — *ҡарарҙы [Аллаһҡа] тапшырыусылар*) — тәүге хәрижи ағымдарҙың береһе.

## Этимологияһы
Улар элгәре Али ибн Әбү Талип яҡлы булған, әммә Али ибн Әбү Талип менән Мүәвиә ибн Әбү Суфыян араһындагы третей судын кире ҡаҡҡан өсөн шундай ҡушамат алған һәм: «Хөкөм бары тик Аллаһтыкы!» тигән өндәмә сығарған.**Тәүге мөхәккимиҙәр** хәлифә Али ибн Әбү Талипҡа ҡаршы сығып, Әл-Күфә (хәҙерге Ираҡ) янындағы Хәрура тигән ергә йыйылғандар, шунлыҡтын хәрижиҙәрҙең икенсе ҡушаматы *хәруриҙар*.

## Тарихы
Ибн Таһир әл-Бағдади мөхәккимиҙәрҙең дине Усман ибн Әффан менән Мүәвиә ибн Әбү Суфыянды ғына түгел, хатта Алиҙы, уларҙың арҡалаштарын, третей судьяларын һәм бөтә фасиҡ мосолмандарҙы кафыр тип таный. Ҡайһы бер сөнни бидғәт белгестәре мөхәккимиҙәрҙе мөртәт һәм кафыр тип иҫәпләй.

Мөхәккимиҙәрҙең лидерҙары Абдулла ибн әл-Ҡәүүә, Ғаттар ибн әл-Әғүәр, Ғабдулла ибн Үәһәб әр-Расиби, Урва ибн Хөдәйер, Йәзид ибн Ғәсим әл-Мөхәриби һәм Хәрҡүс ибн Зөбәйер әл-Бәжәли (Ҙу-с-Судәйә) була. Улар 12 меңлек ғәскәр башында була, Нахраван янында Алиға ҡаршы һуғыша һәм еңелә.

## Мөхәккимиҙәр һәм ибәдиҙәр
Ибәдиҙәр беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған берҙән-бер төркөм, улар үҙҙәренең килеп сығышын мөхәккимиҙәр менән бәйләй.

Ибәдиҙәр раҫлауынса, мөхәккимиҙәр үҙҙәренең дошмандарына тап Али ибн Әбү Талип үҙе Талха ибн Ғөбәйдуллаға һәм Зөбәйер ибн әл-Ғәүүәмгә ҡарата Дөйә һуғышындағы мөғәмәләһендәй эш иткәндәр. Хәрижиҙәрҙең радикаль мәҙһәбтәре араһында, дошмандарын иманһыҙлыҡта ғәйепләү кеүек һ. б. ҡараштарҙың барлыҡҡа килеүе, уларҙың формалашыуының һуңғы этабы менән бәйле һәм мөхәккимиҙәрҙең үҙ позицияһы менән бер ниндәй ҙә уртаҡлығы юҡ.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* Энциклопедия сект: хариджитские секты: мухаккимиты (араб.). Дата обращения: 22 сентября 2014.
Фрай Отто

**Фрай Пауль Отто** (; ) — Германия ы.

Үҙенең ҡоролмаларында ҡулланған тент һәм мембрана конструкцияларын булдырыусы булараҡ бөтә донъяға танылыу ала.

## Биографияһы
1925 йылдың 31 майында Зигмар ҡалаһында (хәҙерге Германияның Хемниц ҡалаһы районы) скульптор ғаиләһендә тыуған.

1931—1943 йылдарҙа Целендорф мәктәбендә (Берлин) ташсыға уҡый.

Люфтваффеға хәрби хеҙмәткә саҡырылғанға тиклем, Берлинда архитектураны өйрәнә. Ахырҙа Икенсе донъя һуғышында истребитель-осоусы булараҡ һуғыша.

Француз хәрби әсирҙәр лагерына интернацияланған. Был лагерҙы төҙөгәндә ул үҙен инженер-конструктор сифатында күрһәтә, еңел конструкцияларҙан төҙөлгән бер нисә проект (атап әйткәндә, һыйыныу өсөн палаткалар) тәҡдим итә, улар ғәмәлгә ашырыла.

Азат булғас, Фрай Отто Берлин техник университетына уҡырға инә, уны 1950 йылда архитектор дипломы менән тамамлай. Һуңынан АҠШ-та ҡыҫҡа ваҡыт стажировка үтә, унда  Эрих Мендельсон, Людвиг Мисс ван Дер Роэ, Ричард Нойтра һәм Фрэнк Ллойд Райт кеүек архитекторҙар менән осраша.

Целендорфта үҙенең архитектура бюроһын асып. Отто үҙенең архитектура эшмәкәрлеген  1952 йылда Германияла башлай. 1954 йыл ул аҫылмалы (тартылған) конструкцияларҙан төҙөлгән ҡоролмалары өсөн докторлыҡ дәрәжәһен ала.

1964 йылда Отто Штутгарт университетының Еңел конструкциялар институтына нигеҙ һала  һәм пенсияға сыҡҡанға тиклем профессор булараҡ уның менән етәкселек иткән. Пенсияға сыҡҡас,  архитектор, инженер һәм консультант булараҡ әүҙем эшләй.

2015 йылдың 9 мартында вафат булған.

## Ҡайһы бер эштәре

* 1967 йыл  — Монреалдә «Экспо-1967» күргәҙмәһендә Көнбайыш Германияның павильоны.
* 1972 йыл  — Мюнхенда Олимпия стадионының ҡыйығы.
* 1985 йыл  — Сәғүд Ғәрәбстанында Tuwaiq Palace бинаһы (Хапполд бюроһы менән берлектә).
* 2000 йыл — Ганноверҙа «Экспо-2000» күргәҙмәһендә Япония павильонының ҡыйығы.

## Ҡайһы бер наградалары

* 1974 йыл  — архитектура өлкәһендә Томас Джефферсон миҙалы.
* 1980 һәм 1998 — архитектурала Ага-хан премияһы.
* 1990 йыл — Хонда премияһы.
* 1996 йыл — архитектурала Вольф премияһы.
* 2005 йыл  — RIBA алтын миҙалы (Британия архитекторҙарының король институты).
* 2006 йыл — архитектурала Император премияһы.
* 2015 йыл — Притцкер премияһы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Официальный сайт Фрая Отто
* Frei Paul Otto 
* Architekt von internationalem Renommée 
* Ausstellung des Architekturmuseums zu Frei Otto )
Любляна үҙәк баҙары

**Люблян үҙәк баҙары** (), икенсе исеме ― **Плечник баҙары** () — баҙар, Словенияның баш ҡалаһы Люблянда урынлашҡан. Баҙар бинаһы архитектор Йоже Плечник тарафынан 1931 һәм 1939 йылдар араһында проектлана. Баҙар Өслө һәм Аждаһалар күперҙәре араһында, Любляница йылғаһының уң ярында төҙөлгән. Шулай уҡ баҙар өлөшләтә Адамич-Лундер яр буйында һәм Погачар һәм Водник майҙандарында урынлашҡан.

Баҙарҙың төп бинаһы классицизм элементтары менән неоренессанс стилендә төҙөлгән.

## Тарихы
1895 йылғы ер тетрәү һөҙөмтәһендә ҡыҙҙар өсөн епархия коллегияһы менән иҫке монастырь емерелә. Зыян күргән бина һүтелгәндән һуң, Водник майҙанында асыҡ баҙар эшләй башлай.

Төп бинаны Йоже Плечник 1931—1939 йылдарҙа проектлай һәм ул 1940—1942 Матко Цурк тарафынан төҙөлә. Башта баҙар майҙаны 1876 квадрат метр тәшкил итә.

Баҙар бинаһы стилендә Яңырыу осоро архитектураһы йоғонтоһо һиҙелә. Бинаның йылғаға ҡараған тәҙрәләре ҙур ярым түңәрәк рәүештә эшләнгән, ә майҙан яғында колоннада бар. Шулай уҡ баҙар бинаһында айырыуса лоджия күҙ яуын алып тора, улар антик стилдә башҡарылған. Бинаның ҡыйығы черепица ябыу материалы менән ҡапланған.

Йоже Плечник баҙарҙың ике бинаһы араһындағы араны монументаль ябыҡ күпер менән тоташтырырға ниәтләй, әлеге күпер Петковшек яр буйына тиклем һуҙылырға тейеш була, әммә был күпер төҙөлмәй ҡала. Плечниктың күпергә ҡарата пландары 2010 йылдың июлендә, Мясницкий күпер проектланып төҙөлгәндән һуң ғына, генә тулыһынса тормошҡа ашырыла.

## Тасуирламаһы
Баҙар аҙнаның йәкшәмбе көнөнән башҡа бөтә көндәрендә лә асыҡ. Погачар майҙаны һәм Водник майҙаны киҫешкән урында сәскә баҙары урынлашҡан; төп бинаның аҫҡы ҡатында — балыҡ баҙары, ә өҫкө ҡатында икмәкханалар, һөт һәм ит кибеттәре урынлашҡан.

## Галерея

File:Ljubljana_-_Pogačarjev_trg_(2008-07).jpg|Погачар майҙанынан күренеш
File:Fruit_stalls_at_Ljubljana_Central_Market_02.JPG|Баҙар бинаһында


## Иҫкәрмәләр
Гюнтер Бениш

**Гюнтер Бениш** (; ,  — , ) Германия архитекторы, архитектура профессоры,  Икенсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. Мюнхенда Олимпия паркы төҙөлөшө (1967—1972) арҡаһында бөтә донъяға билдәлелек ала.

## Биографияһы
Гюнтер Бениш Дрезденда тыуып үҫкән. 1934 йылда уның ғаиләһе Хемницҡа күсә. 18 йәше тулмаған Гюнтер 1939 йылда вермахтҡа хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Икенсе донъя һуғышы осоронда Бениш U-2337  һыу аҫты кәмәһе менән командалыҡ итә һәм һуғыш тамамланғас, британдарға әсирлеккә эләгә.

1947 йылда Англиянан ҡайтҡас, Бениш Штутгарттың юғары техник мәктәбенә уҡырға инә, унда 1947-1951 йылдарҙа архитектураны өйрәнә. Уҡыуын тамамлағандан һуң, 1951-1952 йылдарҙа Штутгартта Рольф Гутбродтың архитектура бюроһында эшләй.

1952 йылда Бруно Ламбарт менән берлектә Штутгартта үҙенең архитектура бюроһын аса. 1966 йылда  *Behnisch & Partner* архитектура төркөмө нигеҙләнә. 1989 йылда Гюнтер Беништың улы Штефан Штутгартта филиал аса, тиҙҙән ул 1991 йыл үҙ аллы *Behnisch Architekten* бюроһына әүрелгән. 1967-1987 йылдарҙа Бениш Дармштадт техник университеты һәм бер үк ваҡытта урындағы стандарттар институты менән етәкселек итә.

1982 йылда Бениш Берлин сәнғәт академияһына ағзалыҡҡа ҡабул ителә, ә 1984 йылда Штутгарт университетының почетлы доктор исемен ала. В 1996 йыл Бениш Саксония сәнғәт академияһын ойоштороусы ағзаларының береһе була, унда 2000 йылға тиклем архитектура класын алып бара.

Гюнтер Бениш оҙайлы ауырыуҙан һуң 88 йәшендә Штутгартта вафат була.

## Ижады
Гюнтер Бениш Германияла модерн архитектураһының иң билдәле вәкилдәренең береһе һәм «бер ниндәй ҙә статуслы һәм власть символикаһы булмаған демократик төҙөлөш яҡлы» тип һанала һәм «демократия төҙөүсеһе» ҡушаматы ала. Бениш төҙөгән «быяла-һауа формаларында азатлыҡ» донъяла ГФР образын билдәләй, һәм был йәһәттән Мюнхендағы Олимпия паркы айырым роль уйнай 1972 йылғы йәйге Олимпия уйындары һәм Бонндағы Германия бундестагының пленар ултырыштар залы бинаһы. Берлинда Сәнғәт академияһы бинаһы өсөн Бениш бинаның бик ҡыйыу һәм прогрессив проектын төҙөй.

## Һылтанмалар

* Сайт Behnisch Architekten
*
Нәсех һәм мәнсух

**Нәсех һәм мәнсух** () — Ҡөрьәндең йәки хәҙистәрҙең ҡайһы бер аяттарының хөкөмдәрен башҡа аяттарҙың йәки хәҙистәрҙең хөкөмдәре файҙаһына бөтөрөү.

## Мәғәнәләре
**Нәсех** () — мәғәнәһе: «бөтөрөү», «алып ташлау», «үҙгәртеү», «бүтәнсә итеү»; Исламда Аллаһ үәхиҙәрен үҙгәртеү, алыштырыу йәки бүтәнсә итеп биреү.

**Мәнсух** — ғәмәлдән сығарылған хөкөм тигән мәғәнәләге атама

## Тарихы
Мосолман доктринаһына ярашлы, Илаһи үәхиҙәр Мөхәммәт Пәйғәмбәргә 23 йыл дауамында ебәрелә. Һәм был үәхиҙәр Изге яҙмаға — Ҡөрьәнгә ингән аяттар менән генә сикләнмәй. Үәхиҙәр өс категорияға бүленә тип иҫәпләнелә:

# Ҡыҫҡа ваҡытлы, бер миҙгеллек кенә мәғәнәгә эйә булған үәхиҙәр. Улар ниндәй ҙә булһа конкрет тормош ситуациялары буйынса иңдерелә һәм дөйөм характерҙа булмай.
# Оҙайлы, тотороҡлораҡ әһәмиәткә эйә булған үәхиҙәр. Улар Мөхәммәт Пәйғәмбәр тарафынан кеше алдында йәки конкрет кешеләр менән һөйләшеүҙәрҙә әйтелә, иҫтә ҡала һәм яҙып алына.
# Аллаһтың ихтыярына ярашлы, уның Мәңгелек Һүҙенә — Ҡөрьәнгә инергә тейешле үәхиҙәр.

Ҡөрьән аяттарын ғәмәлдән сығарыу миҫалы булып түбәндәге хәҙис тора: «Ғәйшә бинт Әбү Бәкер бәйән итеүенсә, Ҡөрьәнгә иңдерелгәндәр араһында*Ун тапҡыр имеҙеү тыйыла* тигән һүҙҙәр булған, әммә һуңынан был бойороҡ „*биш имеҙеү*“ тип үҙгәртелгән». Был аят Ҡөрьәндә Пәйғәмбәрҙең вафатына тиклем һаҡлана

## Ҡөрьәндә

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
* Ҡөрьәндә нәсех һәм мәнсух alizadeh.narod.ru