Ҡотлобай (ауыл)

**Ҡотлобай** (*Ҡыпсаҡ* ) — Рәсәй Федерацияһының Ҡурған өлкәһенең Сафакүл районындағы ауыл, 1972 йылда бөтөрөлгән . Ауыл халҡының нәҫелдәре хәҙер Сөләймән ауылында һәм Сафакүл районының башҡа ауыл ҡасабаларында йәшәй  .

Ауылдың атамаһы, элекке йәшәүселәрҙең хәтирәләре буйынса, аҫаба Ҡотлобай исеменән, башҡортса «ҡотло»  һәм «бай»  исеменән килеп сыҡҡан.

## География .
Ауыл Сөй күле янында Сөләймән яҡынса өс саҡрым алыҫлыҡта, ауылдан 3—4 саҡрым алыҫлыҡта, Абдулменево ауыл советы үҙәгенән 8 саҡрым алыҫлыҡта , Силәбе районы менән административ сик янында урынлашҡан. Силәбе районының Ҡотлобай ауылына иң яҡын ҡасаба Шамурино ауылы була .

## Хикәйә

### Оренбург губернаһы
1780 йылда Оренбург губернаһында хәҙерге Башҡорттан Табын ырыуынан  аҫабалар күл ярына ҡаҙаҡ ҡыуып сығара. Күлде Сөй тип атағандар, уның тирәһендә  үҫкән. Башҡа ауылдарҙан айырмалы рәүештә, Ҡотлобай бай крәҫтиәндәр булмаған. Йорттар күбеһенсә балсыҡтан һәм һаламдан төҙөлгән. Бүрәнә өйҙәр һирәк һәм бәләкәй булған.

1914–1918 йылдар ауыл өсөн ауыр осор була. Ғаиләләрен, ҡатындарын ҡалдырып, ирҙәр фронтҡа китә. Ҡотлобай ауылында өс кенә кешеһенең Беренсе донъя һуғышында иҫән ҡалыуы билдәле, 1926 йылда халыҡ һаны 1900 йылға ҡарағанда 203—142 кешегә кәмерәк була, ауырыуҙар һәм аслыҡ арҡаһында үлем осраҡтары арта. Аслыҡ бигерәк тә 30-сы йылдарҙа көслө була. Халыҡ мал-тыуар, баҡса тоторға тырышҡан, күршеләренә был эштәрҙә ярҙам иткән. Өмөтһөҙлөккә бирелеп, кешеләр дегәнәк, ҡырағай ҡош йомортҡаларын ашаған. Ауылда техника бөтөнләй юҡ тиерлек. 1932—1933 йылдарҙа Кутлубаевоға тракторҙар килә башлағас, кешеләр улар тураһында төрлө тойғолар кисерә: ҡайһы берәүҙәр уларҙа эшләргә хыяллана, ә икенселәр уларҙы «шайтан үрсеме» тип һанай.

1939–1940 йылдарҙа Ҡотлобайсылар мул уңыш ала, ләкин яңынан һуғыш башлана. Ун өс Ҡотлобайҙын халығы фронтта һәләк була. Еңеүгә егерме алты Ҡотлобай кешеләр тыл хеҙмәтсәне үҙ өлөшөн индерә. 1942 йылда башланғыс мәктәп асыла. Уның дүрт класы була, бишенсе класҡа тиклемгеләрҙе башҡа ауылдарға — Баҡай, Соколоу һәм Сөләймән ебәрәләр. Баҡай һәм Ҡотлобай мәктәптәрендә уҡытыу башҡорт телендә барҙы. 1943 йылға тиклем Силәбе өлкәһенә ҡарай.

## Һуғыштан һуң .
1957 йылда ауыл “Сибиряк” совхозы составына ингәс, халыҡ эш хаҡын аҙыҡ-түлек түгел, ә аҡсалата ала башлай. Бүрәнә йорттар төҙөлә, техника, машиналар, тегеү машиналары, сепараторҙар барлыҡҡа килә.

### Байрамдар .
Ҡотлобайҙар мосолман булғанлыҡтан, дине байрамдар ( Ҡорбан байрамы, Ураҙа байрамы ) дәүләт байрамдары ( Яңы йыл, 1 май ) менән бер рәттән билдәләнгән. Ауылда шулай уҡ башҡорттарҙың Һабантуй байрамы үткәрелгән.

### Ауылды күсереү .
Ҡотлобайның артабанғы үҫешенә электр уты, дауахана (фельдшер аҙнаһына бер тапҡыр килә торғайны), юғары уҡыу йорто булмауы ҡамасаулай. Ҡотлобайҙа эш юҡ тиерлек, унда йәшәүселәр эш буйынса Сөләймәнғә күсеп йөрөгән. 1970 йылға ауылда бары өс ғаилә ҡалған, әммә хатта улар ҙа уны ташлап киткән. 1972 йылда Ҡурған өлкә башҡарма комитеты «Ҡотлобай ауылын күсереү тураһында» ҡарар ҡабул итә.

## Халыҡ һаны
Элекке урындағы кешенең хәтирәләре буйынса, Г.Г. Арсланов: "Ауыл саф ине. Урыҫтар бөтөнләй булмаған."

## Беҙҙең заман .
Ауыл биләмәһендә әле лә зыярат эшләй. Уның эргәһендә «Ҡотлобай ауылы» тип яҙылған һәйкәл  ҡуйылған.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Ҡурған башҡорттары .

## Иҫкәрмәләр

# https://bashenc.online/ru/articles/109656/
# http://www.etomesto.ru/map-atlas_orenburgskogo-kraya/?y=54.745539&x=62.507164
# http://www.etomesto.ru/map-karta-strelbickogo_vostok/?y=54.739995&x=62.510597

## Әҙәбиәт

* Арсланов Ш. Г. "Страницы истории деревни Кутлубаево"