Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар

**Әзербайжанда журналистарҙы сериялы ҡулға алыуҙар (2023—2025)** — 2023 йылдың ноябренән башлап Әзербайжанда бойондороҡһоҙ киң мәғлүмәт саралары журналистарын бер-бер артлы ҡулға алыуҙар тулҡыны күҙәтелде, оҡшаш сценарий буйынса бер нисә енәйәт эше ҡуҙғатылды.

2023 йылдың 20 ноябрендә — «AbzasMedia» етәксеһе Үлви Ғасәнле һәм проект координаторы Магомед Кекалов, 21 ноябрҙә — «AbzasMedia» баш мөхәррире Севиндж Аббасова (Вағифкызы), 28 ноябрҙә — «Kanal13» YouTube-каналы етәксеһе Азиз Оруджев, 30 ноябрҙә — «AbzasMedia» хәбәрсеһе Наргиз Абсаламова, 12 декабрҙә — «Kanal11» YouTube-каналы етәксеһе Теймур Керимов, 13 декабрҙә — «Turan» мәғлүмәт агентлығының иҡтисад бүлеге мөхәррире Хафиз Бабалы, 2024 йылдың 14 ғинуарында — «AbzasMedia» хәбәрсеһе Эльнара Ғасымова, 6-8 мартта — «Toplum TV» видеомөхәррире Мүшфиғ Джаббаров һәм «Toplum TV» нигеҙ һалыусыларының береһе Алескер Мамедлы, 18 апрелдә — «Məclisinfo» сайты етәксеһе Имран Алиев, 30 майҙа — Азат Европа радиоһы/Азатлыҡ радиоһы хеҙмәткәре Фәрид Меһрализаде, 6 декабрҙә — «Meydan TV» баш мөхәррире Айнур Ғанбарова (Эльгюнеш), хәбәрселәр Айсель Умудова, Айтаж Ахмадова (Тапдыг), Хаяла Ағаева һәм Рамин Джебраилзаде (Деко), шулай уҡ журналист Натиғ Джавадлы, 2025 йылдың 17 ғинуарында — «Toplum TV» хәбәрсеһе Фарид Исмаилов, 6 февралдә — «Meydan TV» мөхәррире Шамшад Ага һәм «Toplum TV» мөхәррире Шаһназ Гусейнова (Бейляргызы), 20 февралдә — бойондороҡһоҙ хәбәрсе Нурлан Гахраманлы (Либре), 1 мартта — бойондороҡһоҙ хәбәрсе Фатима Мовламлы, 7 майҙа — «Америка тауышы» журналисты Үлвия Гулиева (Али) һәм 28 августа — бойондороҡһоҙ фотохәбәрсе Әхмәд Мохтар ҡулға алынды.

Ҡулға алынған киң мәғлүмәт саралары етәкселәренә ҡарата Әзербайжан Республикаһының Енәйәт кодексының 206.3.2-се статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылды, һуңынан был эшкә башҡа КМС хеҙмәткәрҙәре лә йәлеп ителде. Баҡы ҡалаһының Баш полиция идаралығында тәүтикшереү үткәрелде, уның һөҙөмтәләре буйынса журналистарға өҫтәмә статьялар буйынса ғәйепләүҙәр белдерелде: ойошторолған төркөм тарафынан ҙур килем алыу маҡсатында законһыҙ эшҡыуарлыҡ; енәйәт юлы менән алынған милекте ҙур күләмдә легалләштереү; ойошторолған төркөм тарафынан контрабанда; ойошторолған төркөм тарафынан һалым түләүҙән ҡасыу; документтарҙы ялғанлау; ялған документтарҙы ҡулланыу һәм хеҙмәт килешеүе төҙөмәйенсә кешеләрҙе эшкә йәлеп итеү.

2023—2025 йылдарҙа Эске эштәр министрлығының Баҡы ҡалаһы Баш полиция идаралығының Тикшереү бүлегендә AbzasMedia, Toplum TV һәм Meydan TV-ға ҡаршы енәйәт эштәре сиктәрендә кәмендә 110 кеше шаһит булараҡ һорау алынды. Һорау алынғандар араһында журналистарҙан тыш, уларҙың ғаилә ағзалары, дуҫтары, офис итеп ҡулланылған фатир хужалары һәм ҡулға алынғандар файҙаланған такси водителдәре лә булды. Күпселек шаһиттар суд барышында үҙ күрһәтмәләренән баш тартты һәм уларға күрһәтмә бирергә мәжбүр итеү өсөн баҫым яһалыуы тураһында белдерҙе.

Ҡулға алыуҙар тулҡыны барышында ҡулға алынған журналистарҙың ғаилә ағзаларына, шулай уҡ граждандар йәмғиәте әүҙемселәренә һәм журналистарға илдән сығыу тыйылды. Дәүләт сик хеҙмәте уларҙың күбеһенә илдән сығыу Эске эштәр министрлығы ҡарары менән сикләнгәнен хәбәр итте. Әммә әүҙемселәр был ҡарар тураһында алдан иҫкәртелмәне — улар был хаҡта тик аэропортта, дәүләт сиген үткәндә генә белде. Хоҡуҡ яҡлаусылар һәм юристар был тыйыуҙарҙы нигеҙһеҙ тип баһаланы.

Ҡулға алыуҙар ил эсендә лә, сит илдәрҙә лә фекер алышыу тыуҙырҙы. Әзербайжан президенты Илһам Алиев илдә һүҙ ирке гарантияланған тип белдерҙе һәм ҡулға алынғандар журналистика эшмәкәрлеге өсөн түгел, ә законһыҙ финанслау өсөн тотҡарланған, тип әйтте. Оппозиция лидерҙары һәм граждандар йәмғиәте әүҙемселәре был ваҡиғаларҙы матбуғат иркен баҫыу тип атаны. Халыҡ-ара хоҡуҡ яҡлау ойошмалары ҡулға алынғандарҙы «сәйәси тотҡондар» тип атаны һәм Әзербайжан властарын уларҙы кисекмәҫтән һәм шарттар ҡуймайса азат итергә саҡырҙы.

## Иҫкәрмәләр