open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ғәлимов Имам Ғәлим улы

**Ғәлимов Имам Ғәлим улы** (1908 йыл — 1965 йыл) — 112-се Башҡорт атлы дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, пулемётсы. Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Ғәлимов Имам Ғәлим улы 1908 йылда Башҡорт АССР-ы Асҡын районы Ҡашҡа ауылында ябай эшсе ғаиләһендә ишле ғаиләлә тыуа. Башланғыс белем генә ала.

### Хәрби хеҙмәте
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың декабрендә, Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 275-се полктың (4-се эскадрон) ҡыҙылармеец-пулемётсыһы дәрәжәһендә һуғыштың ахырына ҡәҙәр барлыҡ мөһим һуғыш операцияларында ҡатнаша.
Фронтта фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә командованиеның хәрби бурыстарын өлгөлө башҡарғаны һәм ҡыйыулығы өсөн Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән буләкләнә.
Генерал Г. А. Беловтың «Батырлыҡ һәм дан юлы» китабында былай тип яҙа:  
Үкенескә күрә, орден хужаһын үҙе үлгәндән һуң ғына таба. Күренекле башҡорт яҙыусыһы Әхтәм Ихсан «Саҡма тояҡ аттарҙа» китабында Имам Ғәлимовтың батырлығы һәм бүләкләнеүе тураһында яҙа. Атаһының наградаһы 1970 йылда ул ваҡытта Совет Армияһындә хеҙмәт иткән улы Баян Имам улына тапшырыла.

## Бүләктәре
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1945)

## Матбуғатта уның тураһында
Ҡыйыу башҡорт яугиры тураһында 8-се кавалерия корпусының «Яуға, кавалеристар!» гәзитендә (№ 112,09.08.1942 йыл) Юлмөхәмәтовтың «70 фашисты тар-мар иткән пулемётсы Имам Ғәлимовҡа дан!» мәҡәләһе баҫыла.
«Красная Башкирия» гәзите лә уның тураһында яҙа: «Ғәлимов И.Ғ. 1942 йылдың 5, 6, 9 июлендә Курск өлкәһе Озерки, Борки ауылдары янында үҙен батыр яугир булараҡ күрһәтә. 70 кә яҡын немец һалдатын шәхсән үҙе юҡ итә. Дошмандың ҡаты уты аҫтында фашистарҙың 1 Станок пулемётын сафтан сығара, эскадронға бейеклекте алырға мөмкинлек бирә» (№ 197, 21.08.1942 йыл).

## Һуғыштан һуңғы тормошо
1946 йылда демобилизациялана. Һуғыштан ҡайтҡас, «Красноармеец» колхозында тимерсе булып эшләй. Һәүәҫкәр балыҡсы ла була. Хәләл ефете Зәкиә Ғынийәтдин ҡыҙы (1914 йылғы) менән 6 балаға ғүмер бирәләр. Имам Ғәлимов һуғышта алған яраларынан мандымай 1965 йылда вафат була.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Галимов Имам Галимович
* Галимов Имам Галимович 
* 
* 
* 
* 
* Письма Ахтам Ихсан (Ихсанов А. С.)
Абдрахманов Әхтәм Мөфтәхетдин улы

**Абдрахманов Әхтәм Мөфтәхетдин улы** () (22 май 1913 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкының атлы посыльныйҙар взводы командиры. Лейтенант. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Әхтәм Мөфтәхетдин улы Абдрахманов 1913 йылдың 22 майында Өфө губернаһының Өфө өйәҙе Митрәй (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Ҡаранйылға) ауылында тыуа. Урындағы мәктәптә башланғыс белем ала.

## Хәрби хеҙмәте
Абдрахманов Әхтәм Мөфтәхетдин улы 1935 йылдың 23 октябренән Көньяҡ фронттың 29-сы запас часында, Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафында хеҙмәт итә.

Лейтенант Әхтәм Мөфтәхетдин улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкының атлы посыльныйҙар (йомошсолар) взводы командиры булып хеҙмәт итә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1966)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

## Хәтер
Абдрахманов Әхтәм Мөфтәхетдин улының исеме «Они вернулись с победой. Башҡортостан» баҫмаһының 12-се томына
 һәм Шишмә районының Ҡаранйылға ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдрахманов Ахтям Муфтахетдинович
* Память народа. Абдрахманов Акиям Муфтахутдинович
* Рәсәй дәүләт китапханаһы Они вернулись с победой. Чишминский район, т. 12
* Дорога памяти. Абдрахманов Акиям Муфтахутдинович 

## Иҫкәрмәләр
Мәсәлимов Нәғим Мәсәлим улы

**Мәсәлимов Нәғим Мәсәлим улы**(1904 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се кавалерия полкының санитар-ездовойы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).

## Биографияһы
Нәғим Мәсәлим улы Мәсәлимов 1904 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе хәҙер Дәүләкән районы Имай-Ҡарамалы ауылында тыуған.1941 йылда, Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Дәүләкән районының хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына.112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкы санчасында санитар-ездовой булып хеҙмәт итә.

## Батырлығы
Нәғим Мәсәлим улы, гвардия ҡыҙылармеецы, Владимиро-Волынский янында барған һуғышта дошман уты аҫтында яраланған һалдаттарҙы санчасҡа күсерә, бынан тыш ул үҙенә беркетелгән аттарҙы яҡшы тәрбиәләй: улар һәр ваҡыт көр, ваҡытында ашата һәм таҙа тота. Бының өсөн ул «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавлерийской дивизии» Личный состав
* Документы о награждении Масалимова Нагима Масалимовича
* Масалимов Нагим Масалимович Наградной лист
Абдрафиҡов Морат Вәхит улы

**Абдрафиҡов Морат Вәхит улы** () (1908 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы. Ҡыҙылармеец, гвардия рядовойы, икмәк бешереүсе.

## Биографияһы
Морат Вәхит улы Абдрафиҡов 1908 йылда Өфө губернаһы Златоуст өйәҙендә (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

Ауылда башланғыс белем ала. Колхоз эшендә ҡатнаша.

## Хәрби хеҙмәте
1941 йылда Мәсетле районы хәрби комиссариаты Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра. 112-се Башҡорт (16-сы Чернигов гвардия) кавалерия дивизияһының 7-се кавалерия корпусында Белорус фронтында хеҙмәт итә Гвардия ҡыҙылармеецы Морат Абдрафиҡов дивизияның  ҡамыр баҫыусы вазифаһын башҡара.

Икмәк бешереү мейестәрен төҙөүҙә әүҙем ҡатнашҡан, һәм уның ошо фиҙакәр хеҙмәте хәрби частарҙы туҡтамай икмәк менән тәьмин итеү мөмкинлеген биргән.

## Наградалары
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944 йыл).

## Хәтер
Абдрафиҡов Морат Вәхит улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Мәсетле районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдрафиков Мурат Вахитович
* Память народа. Абдрафиков Мурат Вахитович
* Абдрафиков Мурат Вахитович 
* Они вернулись с победой (списки военнослужащих, вернувшихся живыми с Великой Отечественной войны 1941—1945 гг.) Т. 8: Мечетлинский район. — 2004—653 с. ISBN 5-295-03393-7
* Полевые армейские хлебопекарни

## Иҫкәрмәләр
Абдрахманов Рәхим Абдрахман улы

**Абдрахманов Рәхим Абдрахман улы** () (1900 —) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкының гвардия рядовойы, ездовой. Гвардия ҡыҙылармеецы. «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән билдәләнгән.

## Биографияһы
Рәхим Абдрахман улы Абдрахманов Рәсәй империяһы Өфө губернаһында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районы) тыуған.

## Хәрби хеҙмәте
Краснокама район хәрби комиссариаты 1943 йылдың ғинуарында Абдрахманов Рәхимде Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

112-се Башҡорт кавалерия (16-сы Чернигов гвардия) дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкының рядовойы, ездовой. Был подразделение 1-се Белорус фронты составындағы 7-се гвардия кавалерия корпусына ингән.

Днепр йылғаһын кискәндә, үҙе һал эшләй һәм поход кухняһын йылғаның ҡаршы ярына сығара.

## Наградалары
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)

## Хәтер
Абдрахманов Рәхим Абдрахман улының исеме Башҡортостанда баҫылып сыҡҡан һәм Краснокама районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Краснокама районы

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Фонд 33. Опись 690155. Единица хранения 2087.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдрахманов Рахим Абдрахманович
* Память народа. Абдрахманов Рахим Абдрахманович
* Дорога памяти. Абдрахманов Рахим Абдрахманович 
* РГБ: Они вернулись с победой. Краснокамский район, т. 7, 2004 ISBN 5-295-03392-9

## Иҫкәрмәләр
Миңлеғолов Зиннәт Ғәйзулла улы

**Миңлеғолов Зиннәт Ғәйзулла улы** — (12 февраль 1904 йыл — 1976 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы

## Биографияһы
Зиннәт Ғәйзулла улы Миңлеғолов 1904 йылдың 12 февралендә хәҙерге Башҡортостандың Бөрйән районы Килдеғол ауылында тыуған. 1942 йылда Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерияһы дивизияһында хеҙмәт итә. Миңлеғолов Зиннәт Ғәйзулла улы 1943 йылда, ҡаты яраланып, госпиталгә эләгә. 1944 йылда тыуған яғына бер аяғын юғалтып ҡайтып инә.

1976 йылда ҡаты ауырыуҙан һуң вафат була һәм тыуған ауылында ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. МИНДИГУЛОВ Зиннат Гайзуллович  
* Проект Минобороны России «Дорога памяти». Миндигулов Зиннат Гайзуллович   
* Воины-кавалеристы 112-й башкирской кавалерийской дивизии, призванные Бурзянским РВК
Нәҙершин Мотаһар Закир улы

**Нәҙершин Мотаһар Закир улы** (1923 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1944).

## Биографияһы
Мотаһар Закир улы Нәҙершин 1923 йылда Башҡорт АССР-ы Бөрйән районының Тимер ауылында тыуа. 1942 йылда Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 148-се гвардия артиллерия-миномет полкы 16-сы гвардия Ҡыҙыл Байраҡлы дивизияның 7-се гвардия кавалерия корпусында 5-се батареяла элемтәсе булып хеҙмәт итә. Полк командиры гвардия майоры Хәбиров һәм гвардия полковнигы Вәлиевтың Нәҙершиндың шәхси хәрби ҡағыҙына яҙған яҙыуҙарында былай тип әйтелә: 

СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 10 авгусындағы Указы менән немец илбаҫарҙары менән көрәштә командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн яугир Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

Нәҙершин Мотаһар Закир улы 1946 йылда демобилизациялана.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944, 1945)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «1941 — 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Воины-кавалеристы 112-ой башкирской кавалерийской дивизии, призванные Бурзянским рвк 
* Шаймуратовцы. НАДЫРШИН Мутагар Закирович
* Память народа. НАДЫРШИН Мутагар Закирович. Картотека награждений
* Надршин Мутагар Закирович 
*
Абдрахманов Хәлил Абдрахман улы

**Абдрахманов Хәлил Абдрахман улы** () (1915—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының ат йөрөтөүсеһе (коновод), гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Хәлил Абдрахман улы Абдрахманов 1915 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы) Айыт ауылында тыуған.

Тыуған ауылы мәктәбендә уҡый. Колхозда эшләй.

## Хәрби хеҙмәте
Ҡыҙыл Армия сафына Миәкә районы хәрби комиссариаты саҡыра.

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының ат йөрөтөүсеһе (коновод) булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 10 октябрендә Украина ССР-ы Чернигов өлкәһенең Любеч ҡалаһы янындағы аяуһыҙ алыштарҙа һәләк була.

## Наградалары

## Хәтер
Абдрахманов Хәлил Абдрахман улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Миәкә районы Айыт ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдрахманов Халил Абдрахманович
* Память народа. Абдрахманов Халил Абдрахманович
* Погибшие воины. Миякинский район 
* Книга памяти. Миякинский район
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. Миякинский район / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0

## Иҫкәрмәләр
Әминев Зөфәр Закир улы

**Әминев Зөфәр Закир улы** — (1916 йыл — 22 ғинуар 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының отделение командиры, өлкән сержант. Советтар Союзы Геройы.

## Биографияһы
Зөфәр Закир улы Әминев 1916 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Бикмәт ауылында тыуған. 1941 йылдың 1 декабрендә Туймазы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына.

294-се кавалерия полкының 1-се эскадрон отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә. Ростов өлкәһенең Белая Калитва ҡалаһында барған 79,9 м бейеклек өсөн алышта һәләк була. Лейтенант А.Атаев төркөмө командиры урынбаҫары була.

### Батырлығы
Утыҙ совет һалдаты, шул иҫәптән сержант Зөфәр Әминев хәрби приказ ала: бейеклекте яуларға, уның нығытылган пункттарын алырға һәм нисек кенә булмаһын, рубежды ҡулдан ысҡындырмаҫҡа. Төркөм мөһим һөжүм операцияһының уңышы үҙҙәренең оҫталығына, ҡыйыулығына, ныҡлығына бәйле булыуын яҡшы аңлай. «Был юлда танк түгел, бер генә сысҡан да үтеп сыҡмаһын», — тигән бурыс ҡуйыла. Һәм немецтар үтә алмай. 1943 йылдың 21 ғинуарында фашистар юғалтҡан мөһим тактик сиктәрен, күп һанлы инженер нығытмалары менән бейеклекте кире ҡайтарып алыу өсөн ете тапҡыр һөжүм итә. Улар дүрт бронемашина менән автоматсылар ротаһын ебәрә һәм бейеклек эргәһендә тиҫтәләгән мәйеттәрен ҡалдырып, кире аҫҡа төшөп китә. Тигеҙ булмаған һуғыш оҙаҡҡа һуҙылған ҡан ҡойғос характерҙа була. Дошмандың ҡоторғос ҡыҫымы артҡандан арта. Икенсе көндө, 1943 йылдың 22 ғинуарында, немецтар тағы бер уңышһыҙ һөжүменән һуң, ун танк менән пехота батальонын аҙ һанлы совет һалдаттарына ташлай. «Аҙаҡҡа тиклем торорға. Үлербеҙ, әммә яулап алған бейеклекте немецтарға бирмәйәсәкбеҙ», — ти һуғышсылар. Һәм бейеклекте бирмәйҙәр. Үләләр, ләкин бейеклеккә бер немец һалдатын да үткәрмәйҙәр. Ике тәүлек дауамында дошмандың ете һөжүмен батырҙарса кире ҡағалар. Утыҙ совет һалдаты ике көн эсендә өс йөҙ немецты, өс танкты һәм бронемашинаны юҡ итә. Әминев Зөфәр Закир улы батырҙарса һәләк була. Үлгәндән һуң I дәрәжә Ватан һуғышы орденына лайыҡ була. Лейтенант А.Атаев төркөмө командирының урынбаҫары була.

112-се кавалерия полкының беренсе эскадроны ҡыҙылармеецы-ҡылыссыһы Зөфәр Закир улы Әминевҡа Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә. Шул ук ваҡытта ул I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә. З. З. Әминев Белая Калитва ҡалаһында туғандар ҡәберлегендә ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Советтар Союзы Геройы.
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Аминов Зуфар Закирович  
* Память народа. Герой Аминов Зуфар Закирович  
* Туймазы Башкортостан
Рәхмәтуллин Әхмәҙулла Ғәзиз улы

**Рәхмәтуллин Әхмәҙулла Ғәзиз улы** (1910 йыл — 9 апрель 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының сапёр-шартлатыу взводы сапёры, гвардия ҡыҙылармеецы. «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.

## Биографияһы
Әхмәҙулла Ғәзиз улы Рәхмәтуллин 1910 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Туймазы районының Түбәнге Бишенде ауылында тыуа. 1941 йылдың ноябрендә Туймазы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 62-се кавалерия полкының сапер-шартлатыу взводы саперы булып хеҙмәт итә.

### Батырлығы
1943 йылда Рәхмәтуллин Әхмәҙулла Ғәзиз улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Бүләкләү ҡағыҙында уның тураһында былай тип яҙыла:

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [Шаймуратовцы. Рахматуллин Ахмадулла Газизович](http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/25-lichnyj-sostav-divizii/bukva-r/1619-rakhmatullin-abulat-rakhmatulllovich-2?Itemid=104#:~:text=Материалы.%20РАХМАТУЛЛИН%20Ахмадулла%20Газизович%20(1910,ноябре%201941%20г.%20Туймазинским%20РВК)  
* Память народа. Рахматуллин Ахмадулла Газизович. Медаль «За отвагу»
Килдейәров Миңлейәр Сәғәрйәр улы

**Килдейәров Миңлейәр Сәғәрйәр улы** (21 ғинуар 1911 йыл — 17 декабрь 1944 йыл хәбәрһеҙ юғалған) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 101-се атлы-артиллерия дивизионы ездовойы."Хәрби хеҙмәттәре өсөн" миҙалы (1942) менән бүләкләнгән.

## Биографияһы
Миңлейәр Сәғәрйәр улы Килдейәров 1911 йылдың 21 ғинуарында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе хәҙер Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы Ҡаҙанғол ауылында тыуған. Һуғышҡа тиклем колхозда ат ҡараусыһы булып эшләгән,ғаиләһе, балалары булған.
* 1942 йылда Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына.
* 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының атлы-артиллерия дивизионында ездовой, разведка бүлеге батареяһы командиры булып хеҙмәт итә.
* 1944 йылдың 12 декабрендә хәбәрһеҙ юғала

## Батырлығы
1942 йылдың 9 июлендә батарея дошманға өҙлөкһөҙ ут аса. Дошман ут пунктын (оп) һәм аттар урынлашҡан бүлекте утҡа тота башлай. Килдейәров яралана, шуға ҡарамаҫтан ул көслө ут аҫтында аттарҙы хәүефһеҙерәк урынға күсереп өлгөрә. Батарея командаһы уның аттары ярҙамында ут пунктын арттан килгән пехота алдынан ваҡытында үҙгәртеп тора. Дошман менән ошо алышта күрһәткән тәүәккәллеге, батырлығы өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1942)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Электронные ресурсы «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Личный состав. Кильдияров Минияр Сагарярович
* Память Народа. Донесения о потерях
Баһауетдинов Мөхтәр Хәйҙәр улы

**Баһауетдинов Мөхтәр Хәйҙәр улы** (**Хәйретдин улы**); 1921 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, полк батареяһы разведчигы, гвардия старшинаһы.

## Биографияһы
Мөхтәр Хәйҙәр улы Баһауетдинов 1921 йылда Башҡорт АССР-ының Юрматы кантоны Көҫәпҡол ауылында (хәҙер Ишембай ҡалаһы) тыуа. 1941 йылда Ишембай ҡалаһы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 275-се кавалерия полкында полк батареяһы элемтәсеһе булып хеҙмәт итә.

## Батырлығы
Полк батареяһы разведчигы ҡыҙылармеец Баһауетдинов Мөхтәр Хәйҙәр улы 1942 йылдың 19 декабренән алып 26 декабргә тиклем арала даошмандың өс күҙәтеү пунктын таба, шуларҙың икеһе беҙҙең батареяларҙың уты менән юҡ ителә. Көслө дошман уты аҫтында ике тапҡыр элемтәнең өҙөлөүен булдырмай. Ул үҙе шәхсән 6 немец офицерын һәм һалдатын юҡ итә. 1942 йылдың 30 декабрендә дошмандың көслө уты аҫтынан яралы батарея командиры капитан Әхмәтйәновты алып сыға.
1943 йылдың 1 ғинуарында яуҙа күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн Баһауетдинов Мөхтәр Хәйҙәр улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Дорога памяти 
* Шаймуратовцы. Багаутдинов Мухтар Хайдарович 
* Память народа.Багаутдинов Мухтар Хайдарович.Медаль «За отвагу»
Мөғәлләмов Ғәли Мөғәллим улы

**Мөғәлләмов Ғәли Мөғәллим улы** (1904 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сежанты, гвардия кесе ветеринария фельдшеры, «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены кавалеры.

## Биографияһы
Мөғәлләмов Ғәли Мөғәллим улы 1904 йылда Башҡорт АССР-ының Ҡандра районы Үрмәкәй ауылында тыуа. 1941 йылдың 1 декабрендә Ҡыҙыл Армия сафына Туймазы районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында гвардия өлкән сержанты Мөғәлләмов Ғәли Мөғәллим улы 7 гвардия кавалерия корпусының 16 гвардия кавалерия дивизияһы 58 гвардия кавалерия полкында кесе ветеринария фельдшеры булып хеҙмәт итә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Мөғәлләмов Ғәли Мөғәллим улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы һәм «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены (1943) менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Мөғәлләмов Ғәли Мөғәллим улы
* Память народа. Мугаллимов Галей Мугаллимович
* МУГАЛЛИМОВ Галей Мугаллимович
Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улы

**Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улы** (3 февраль 1906 йыл — 28 февраль 1991 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

## Биографияһы
Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улы 1906 йылдың 3 февралендә Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Байназар ауылында тыуа. 11 йәшендә Баймаҡ ҡалаһында мәҙрәсәлә белем ала. Коллектив хужалыҡтар ойоштороу башланғас, «Буденный» колхозына ағза булып инә, бригадир, ферма мөдире, мал аҙығы әҙерләү мәлендә звено етәксеһе булып эшләй.
 
1937—1939 йылдарҙа армия сафында Рәсәй-төрөк сигендә хеҙмәт итеп ҡайта. Армиянан ҡайтҡас, тағы ла колхоз эшенә тотона.

Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылдың 21 декабрендә Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Был көндә Бөрйән районынан гражданжарҙы икенсе тапҡыр күпләп фронтҡа оҙаталар. Зәйнуллин Сәхиулланы ике тиҫтәнән ашыу райондашы һәм район колхоздарынан йыйылған аттар менән бергә Красноусолдан алыҫ түгел Аҡкүл күле янында урынлашҡан лагерға ебәрелә. Бында һуғышҡа әҙерлек күнекмәләре үткәндән һуң, 1942 йылдың февраль айында Йоматау станцияһынан вагондарға тейәп, фронтҡа оҙаталар.
 
Зәйнуллин Сәхиулла М. Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһының 101-се артиллерия дивизионында 148-се артиллерия-миномет полкында минометчик булып хеҙмәт итә.

Зәйнуллин һуғыштың башынан алып аҙағына тиклем булып, Бөйөк Еңеүҙе Берлинда ҡаршылай.
1947 йылда демобилизациялана.

## Һуғыштан һуңғы биографияһы
Һуғыштан ҡайтҡас тәүҙә ауыл магазинында һатыусы булып эшләй. Аҙаҡ «Ағиҙел» колхозында бригадир, ферма мөдире була. Ҡайҙа ғына эшләһә лә эшенә ҙур яуаплылыҡ менән ҡарай. 1971 йылдың 15 февралендә «Ағиҙел» колхозының дөйөм йыйылышы ҡарары менән һуғыш һәм хеҙмәт ветераны Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улына «Почетлы колхозсы» тигән маҡтаулы исем бирелеп, уның исемен колхоздың Почет китабына индерергә ҡарар ителә.

Хаҡлы ялға сыҡҡас та, ветеран тик ятмай, дини белемен файҙаланып, ауылда имам-хатиб вазифаһын башҡара.

Зәйнуллин Сәхиулла ғаиләһендә 5 бала тәрбиәләнә. Ниязбай (1931-2009), Ғәйзә (1933-2008), Батыр (1934-2005), Сәфәрғәле (1937), Зөләйха (1948). Улар бөтәһе лә лайыҡлы хеҙмәт юлын үткән, араларында атҡаҙанған уҡытыусылар, тимер юлы машинисы, тракторист, тәрбиәсе бар.

Ветеран 1991 йылдың 28 февралендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* 2-се дәрәжә Ватан һағышы ордены (1985)
* «Варшаваны алған өсөн» миҙалы (№ 1208118)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945, № 298966)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (№ 388761)
* «Батырлыҡ өсөн» (№ 554992) миҙалы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* «Таң» гәзите, № 117, 2015 йыл 6 октябрь. «Гвардия старшинаһы Сәхиулла Зәйнуллин һәм хохол, башҡорт малайҙары»
* «Йәшлек» гәзите, № 31-34, сентябрь 2015 йыл."Ҡамауҙан сыҡҡанда"

## Һылтанмалар
* ВОИНЫ-КАВАЛЕРИСТЫ 112-ОЙ БАШКИРСКОЙ КАВАЛЕРИЙСКОЙ ДИВИЗИИ, ПРИЗВАННЫЕ БУРЗЯНСКИМ РВК
Ҡотлогилдин Мырҙабай Мырҙагилде улы

**Ҡотлогилдин Мырҙабай Мырҙагилде улы** (10 июнь 1918 йыл — 10 июль 2000 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының айырым элемтә эскадроны телефонисы, гвардия сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).

## Биографияһы
Мырҙабай Мырҙагилде улы Ҡотлогилдин 1918 йылдың 10 июнендә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1916 йылдың 3 сентябрендә) Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы) Хөсәйен ауылында тыуған.
* 1939 йылда Дәүләкән комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Тәүҙә пулемётсы, һуңыраҡ 21-се айырым химик һаҡлау взводының отделение командиры, 15-се айырым элемтә гвардия эскадроны телефонисы булып хеҙмәт итә.
* 1946 йылда демоблизацияланғандан һуң Дәүләкән районы «Өршәк» колхозында эшләй

## Батырлығы
Гвардия сержанты Ҡотлогилдин Мырҙабай Берлин йүнәлешендә һөжүм итеүсе полк штабы менән дивизияның авангард полк штабы араһында телефон элемтәһен өҙлөкһөҙ тәьмин итә. Дошмандың көслө ут аҫтында оператив элемтә линияһында булған зыянды бөтөрә. Арыу-талыу белмәй, ялһыҙ, батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтеп, дивизия штабын һөжүм итеүсе ғәскәр менән етәкселек итеүҙә булышлыҡ итә. Был батырлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии». Личный состав. Кутлугильдин Мурзабай Мурзагильдиевич
* Наградной лист.Кутлугильдин Мурзабай Мурзагильдиевич
* «История одного подвига»
Әмиров Хәлимулла Сәғиҙулла улы

**Әмиров Хәлимулла Сәғиҙулла улы** — (1909—1943). 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, политрук, эскадрон командиры урынбаҫары, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Әмиров Хәлимулла Сәғиҙулла улы 1909 йылда Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Мишкә ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Мишкә районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында өлкән политрук, дивизияның химик һөжүмдән һаҡлау эскадроны командиры урынбаҫары булып хеҙмәт итә. Хәлимулла Әмиров 1942 йылдың декабрендә (башҡа сығанаҡтар буйынса 1943 йылда) һәләк була, Ростов өлкәһенең Чернышевская станцияһында ерләнә.

## Ғаилә хәле
Өйләнгән. Ҡатыны Әмирова Анна Николаевна. Балалары тураһында мәғлүмәт юҡ.

## Хәтер
Әмиров Хәлимулла Сәғиҙулла улының исеме «Хәтер китабы. Башҡортостан» баҫмаһының 15-се томына һәм Мишкә районының Мишкә ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* «Хәтер китабы. Башҡортостан», 15-се том, 241-се бит
* АМИРОВ Халимулла Сагидуллович
Сабитов Ғәлиулла Зәйнулла улы

**Сабитов Ғәлиулла Зәйнулла улы** (1904 йыл – 7 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы ҡылыссыһы, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Ғәлиулла Зәйнулла улы Сабитов 1904 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Нуриман районы Иҫкеборна ауылында тыуа. 1941 йылда Ҡыҙыл Армия сафына Нуриман районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.

1942 йылдың 7 июлендә 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының Липецк өлкәһе Тербун районы территорияһында барған ҡаты оборона һуғышында һәләк була. Курск өлкәһенең Большая Поляна районы Алешки ауылында (хәҙер Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) туғандар ҡәберлегендә ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Сабитов Галиулла Зайнуллович 
* Память народа.Сабитов Галиулла Зайнуллович. Донесение о безвозвратных потерях
* Список погибших
Иҫәнгилдин Ғәни Ниғмәт улы

**Иҫәнгилдин Ғәни (Ғәниулла) Ниғмәт улы** (1914 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, разведчик, рядовой.

## Биографияһы
Ғәни Ниғмәт улы Иҫәнгилдин 1914 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы Иҫәнгилде ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына БАССР-ҙың Матрай районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһының 62-се кавалерия полкы 7-се гвардия кавалерия корпусында взвод разведчигы булып хеҙмәт итә.

1943 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Миҙалға тәҡдим ителгән награда ҡағыҙында былай тип яҙылған: .

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [Шаймуратовцы. ИСАНГИЛЬДИН Ганиулла (Гани) Нигматович](http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/18-lichnyj-sostav-divizii/bukva-i/588-isangil-din-gani-nigmatovich?Itemid=104#:~:text=Материалы.%20ИСАНГИЛЬДИН%20Ганиулла%20(Гани)%20Нигматович,разведки%2062-го%20гвардейского%20кавалерийского%20полка)  
* Память народа.Исангельдин Гани Нигматович. Медаль «За отвагу»
Әбдрәшитов Мостал Ислам улы

**Әбдрәшитов Мостал Ислам улы** () ( — 26.02.1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се кавалерия полкында взвод командиры. Лейтенант.

## Биографияһы
Мостал (Мифтал) Ислам улы Әбдрәшитов Пенза өлкәһе Ивановка районы Плетнёвка ауылында тыуған.

## Хәрби хеҙмәте
Пенза өлкә хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына саҡыра. 58-се кавалерия полкының взвод командиры.

1943 йылдың 12 (26) февралендә Украинв ССР-ы Ворошиловград өлкәһе (хәҙер — Луганск Халыҡ Республикаһы) биләмәһендә барған һуғыштарҙың береһендә хәбәрһеҙ юғала.

## Хәтер
Әбдрәшитов Мостал Ислам улының исеме Башҡортостанда һәм Пенза өлкәһендә нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм Пенза өлкәһе Плетнёвка ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд 58, опись 18001, дело 646

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдрашитов Мустал Исламович
* Всенародная книга памяти Пензенской области
* Память народа. Абдрашитов Мустал Исламович
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* Всенародная книга памяти Пензенской области
* Хәтер юлы 

## Иҫкәрмәләр
Килдейәров Исхаҡ Мөхәмәҙи улы

**Килдейәров Исхаҡ Мөхәмәҙи улы** (1897 йыл — 1977 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Уҡсылар дивизияһы яугиры, уҡсы, ефрейтор. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).

## Биографияһы һәм батырлығы
Исхаҡ Мөхәмәҙи улы Килдейәров 1897 йылда хәҙерге Башҡортостандың Әбйәлил районы Ишбирҙе ауылында тыуа. 1942 йылдың 12 ғинуарында БАССР Бөрө районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 102-се уҡсылар полкының 41-се уҡсылар дивизияһында хеҙмәт итә. 1945 йылдың 26 апрелендә Германияның Бранденбург провинцияһы Шторков ҡалаһы өсөн барған алыштарҙа Килдейәров Исхаҡ Мөхәмәҙи улы дошмандың траншеяһына бәреп инеп, мылтыҡ төйҙәһе һәм штык менән биш немец һалдатын юҡ итә һәм һөжүмде кире ҡағыуҙа тағы дүрт дошман һалдатын юҡ итә. Немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Килдейәров Исхаҡ Мөхәмәҙи улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) 
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* КИЛЬДИЯРОВ ИСКАК|ИСХАК МУХАМЕДОВИЧ 
* Память народа. Кильдияров Искак Мухамедович. Орден Красной Звезды
Әбдиев Ибраһим Минһаж улы

**Әбдиев Ибраһим Минһаж улы** () (1923-) — 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы 1-се эскадронында хеҙмәт итә. Гвардия рядовойы, гвардия сержанты. III дәрәжә Дан ордены кавалеры.

## Биографияһы
Ибраһим Минһаж улы Әбдиев 1923 йылда БАССР-ҙың Боҙаяҙ ауылында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы) тыуған.

## Хәрби хеҙмәте
1942 йылдың авгусында Үзбәкстан ССР-ы Сәмәрҡәнд өлкәһе Хатырчы район хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына саҡырыла.

Белорус фронты составындағы 7-се гвардия кавалерия корпусы 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының 1-се эскадронында станковый пулемёт тоҫҡаусыһы, пулемёт взводы командиры ярҙамсыһы.

## Наградалары
* III дәрәжә Дан ордены (1944)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)

## Хәтер
Әбдиев Ибраһим Минһаж улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районы Боҙаяҙ ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Абдеев Ибрагим Мингазович 
* Память народа. Абдеев Ибрагим Мингазович
* Абдеев Ибрагим Мингазович
* Они вернулись с победой (списки военнослужащих, вернувшихся живыми с Великой Отечественной войны 1941—1945 гг.) Т. 7 Кармаскалинский район. — 2004. — 669 с.; ISBN 5-295-03392-9 / редкол.: Х. Х. Ишмуратов и др. — Уфа : Китап, 2001

## Иҫкәрмәләр
Ғәбитов Мансур Хажмөхәмәт улы

**Ғәбитов Мансур Хажмөхәмәт улы** (1916 йыл - ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

## Биографияһы
Ғәбитов Мансур Хажмөхәмәт улы 1916 йылда Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуа. Башланғыс белемде ауыл мәктәбендә ала. 15 йәшенән колхозда мал көтә башлай. Һуңынан колхоз «Ҡыҙыл байраҡ» промколхозы тип үҙгәртелә. Мансур ҡап, септә һуға, дуға бөгә, көрәк, күнәк эшләй. 1941 йылдың декабрендә Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Дим станцияһында тиҙләтелгән программа буйынса хәрби әҙерлек үтә һәм 1942 йылдың апрель башында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғышҡа инә. Дон фронты составында Воронеж йүнәлешендә ҡаты бәрелештә 9 июнь көнө беренсе тапҡыр ауыр яра ала. Тамбов ҡалаһында 3 ай госпиталдә дауаланып сыҡҡас, Курск дуғаһы йүнәлешенә ебәрәләр. Курск фронты 28364-се уҡсылар дивизияһының 6-сы гвардияһы составында һуғыша. Аяуһыҙ алыштарҙың береһендә Мансур Ғәбитовтың уң яҡ күҙе яралана. Рязань ҡалаһында ай ярым дауаланып сыҡҡас бер айға отпуск бирәләр. Аҙаҡ тағы ла фронтҡа китә. Ленинград блокадаһын өҙөүҙә ҡатнаша. Немецтарҙы Польша еренә тиклем ҡыуып сығарғас, яңынан Ленинградҡа килеп хеҙмәтен дауам итә. 1945 йылда тыуған ауылы Ғәлиәкбәргә әйләнеп ҡайта. Промартелдә бригадир, аҙаҡ һатыусы ла булып эшләй. Ҡатыны Йәнғәлина Мәрйәм менән 3 ҡыҙ, 3 ул тәрбиәләп үҫтерәләр.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Ғәбитов Мансур Хажмөхәмәт улы СССР оборона министры тарафынан 1985 йылдың 6 апрелендә I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Габитов Мансур Хажмухаметович 
* Габитов Мансур
* Башҡорт кавалерия дивизияһында
Әбдиев Сәлимйән Билал улы

**Әбдиев Сәлимйән Билал улы** () (30 декабрь 1916 йыл — 16 декабрь 2011 йыл) — 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры .

## Биографияһы
Сәлимйән Билал улы Әбдиев 1916 йылдың 30 декабрендә Рәсәй империяһы Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (хәҙер — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районы) Боҙаяҙ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

## Хәрби хеҙмәте
1942 йылдың 10 февралендә БАССР-ҙың Боҙаяҙ район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.

2011 йылдың 16 декабрендә вафат була. Боҙаяҙ ауылында ерләнгән.

## Наградалары
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

## Хәтер
Әбдиев Сәлимйән Билал улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районы Боҙаяҙ ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Юбилейная картотека награждений, шкаф 1, ящик 2. Номер документа 84.

## Һылтанмалар
* Абдеев Салимзян Билалович
* Абдеев Салимзян Билалович
* Память народа. Абдеев Салимзян Билалович
* Дорога памяти. Абдеев Салимзян Билалович 

## Иҫкәрмәләр
Әминев Әхмәҙулла Сәләхетдин улы

**Әминев Әхмәҙулла Сәләхетдин улы** (1905 йыл — 1944 йыл 8 апрель, Ҡырым АССР-ы Күл ауылы) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Әминев Әхмәҙулла Сәләхетдин улы 1905 йылда (ҡайһы бер материалдар буйынса 1906) Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуа.

Ҡыҙыл Армия сафына 1942 йылдың ғинуар айында Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Әминев Әхмәҙулла 1944 йылдың 8 апрелендә һәләк була.

Ҡырым АССР-ының Күл ауылында ерләнгән (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса 1945 йылда хәбәрһеҙ юғалған).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Әминев Әхмәҙулла Сәләхетдин улы
* Аминов Ахмет Салахитдинович
* Әминев Ә. С.
Ғәбитов Барый Ҡасим улы

**Ғәбитов Барый Ҡасим улы** (1909 йыл — 1991 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, саниинструктор, медицина хеҙмәте гвардия старшинаһы. II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) ордендары кавалеры; «Батырлыҡ өсөн» (1942), «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән.

## Биографияһы
Барый Ҡасим улы Ғәбитов 1909 йылда хәҙерге Башҡортостандың Учалы районы Иманғол ауылында тыуа. 1941 йылдың 5 декабрендә Учалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 60-сы гвардия кавалерия полкының 2-се эскадронында санинструктор булып хеҙмәт итә башлай.
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына тәҡдим ителгән награда ҡағыҙында Ғәбитов Барый Ҡасим улының батырлығы тураһында былай тип әйтелә: 
Был ҡыйыулығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Ғәбитов Барый Ҡасим улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

Ғәбитов Барый Ҡасим улы 1991 йылда Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Иманғол ауылында вафат була, шунда ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1942)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Наши герои. Габитов Барый Касимович. Дом культуры с. Имангулово, Учалинского района
* Шаймуратовцы. Габитов Барий Касимович  
* ГАБИТОВ БАРИЙ КАСИМОВИЧ 
* Наши герои. Габитов Барый Касимович
Ғәбитов Ҡадир Шәһиәхмәт улы

**Ғәбитов Ҡадир Шәһиәхмәт улы** (; 1911 йыл — 6 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының отделение командиры, сержант.

## Биографияһы
Ҡадир Шәһиәхмәт улы Ғәбитов 1911 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районы Муллағол ауылында тыуа. 1941 йылдың апрелендә Мәләүез районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерияһы дивизияһының 275-се кавалерия полкында отделение командиры булып хеҙмәт итә.
1942 йылдың 6 июлендә һәләк була. Хәҙерге Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһенең Тербун районында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ГАБИТОВ КАДЫР ШАГИАХМЕТОВИЧ 
* Габитов Кадир Шагиахметович 
* Шаймуратовцы. ГАБИТОВ Кадыр Шагиахметович
* Память народа.Донесения о потерях. ГАБИТОВ Кадыр Шагиахметович
Әбдрәхимов Сәғит Ҡәйүм улы

**Әбдрәхимов Сәғит Ҡәйүм улы** () (1910 - 23.02.1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се полкының химик һаҡланыу буйынса 30-сы айырым батальонында хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Сәғит Ҡәйүм улы Әбдрәхимов 1910 йылда Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Темәс ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

## Хәрби хеҙмәте
1941 йылдың 25 июлендә БАССР-ҙың Баймаҡ ҡала хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

3-сө Белорус фронтында йыл ярым химик һаҡланыу буйынса 30-сы айырым батальонда хеҙмәт итә.

1941 йылдың 27 июленән алып 7 ноябренә тиклем Ленинград фронтында 4-се гвардия уҡсылар дивизияһының 559-сы уҡсылар полкында хеҙмәт итә.

1941 йылдың 7 ноябрендә Тихвин янында һул ҡулы яралана.

1941 йылдың 24 ноябренән 1942 йылдың 1 ғинуарына тиклем Ленинград фронтының 111-се уҡсылар дивизияһының 468-се полкында уҡсы була. Волхов ҡалаһы өсөн барған алыштарҙа күкрәк ситлеге бер нисә урындан яралана.

1942 йылдың 14 мартынан 14 июненә саҡлы Калинин фронтында 20-се гвардия уҡсылар дивизияһының 57-се гвардия уҡсылар полкында хеҙмәт итә.

1942 йылдың 14 июнендә Погорелое Городище ҡалаһы (Тверь өлкәһе) өсөн барған алышта мина ярсығынан контузия ала, башы һәм ботоноң йомшаҡ урындары яралана. 1942 йылдың 9 авгусынан 1943 йылға тиклем химик һаҡланыу буйынса 30-сы айырым батальонда хеҙмәт итә. Үҙен яҡшы әҙерлекле һуғышсы итеп күрһәтә.

1943 йылдың 23 февралендә хәбәрһеҙ юғала.

## Наградалары
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* «1941-1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

## Хәтер
Әбдрәхимов Сәғит Ҡәйүм улының исеме Башҡортостан баҫмаларында һәм Баймаҡ районының Темәс ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Фонд 33. Описе 686196. Һаҡлау берәмеге 3540.

## Һылтанмалар
* Память народа. Абдрахимов Сагит Каюмович
* Шаймуратовцы. Абдрахимов Сагит Каюмович
* Абдрахимов Сагит К. 
* Они вернулись с победой (списки военнослужащих, вернувшихся живыми с Великой Отечественной войны 1941—1945 гг.) Т. 2: Баймакский район. — 2002. — 622 с.; ISBN 5-295-03092-Х

## Иҫкәрмәләр
Рыҫбаев Нурғәли Мырҙағәли улы

**Рыҫбаев Нурғәли (Нурғәлей) Мырҙағәли улы** (; 1912 йыл — 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының танкҡа ҡаршы ҡорал расчеты командиры, өлкән сержант. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Нурғәли (Нурғәлей) Мырҙағәли улы Рыҫбаев 1912 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Ишбирҙе ауылында тыуа. 1941 йылда Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкында 3-сө эскадрондың 4-се отделениеһының танкҡа ҡаршы ҡорал расчеты командиры булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 5 сентябрендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителгән награда ҡағыҙында уның тураһында былай тип яҙыла: «Рыҫбаев Нурғәли Мырҙағәли улы иптәш, һәр ваҡыт батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтеп һәм яуҙаштарын көрәшкә илһамландырып, һуғышҡа беренселәрҙән булып инә. Шәхсән 9 дошман һалдатын юҡ итә һәм социалистик тыуған иле өсөн тиң булмаған һуғышта батырҙырса һәләк була. Үлгәндән һуң 1 дәрәжә Ватан һуғышы орденына лайыҡ».
1942 йылдың 17 декабрендә СССР Юғары Советы Президиумының Указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Рыҫбаев Нурғәли Мырҙағәли улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1942)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* РЫСБАЕВ НУРГАЛЕЙ МУРЗАГАЛЕЕВИЧ|МУРЗАГАЛИЕВИЧ   
* [Шаймуратовцы. РЫСБАЕВ Нургалей (Нургали) Мурзагалеевич](http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/25-lichnyj-sostav-divizii/bukva-r/1634-rysbaev-nurgalej-nurgali-murzagaleevich?Itemid=104#:~:text=Материалы.%20РЫСБАЕВ%20Нургалей%20(Нургали)%20Мурзагалеевич,в%201941%20г.%20Баймакским%20РВК)   
* Память народа. Документы о награждении. Рысбаев Нургалей Мурзагалеевич
Ғәйзуллин Усман Ғәйзулла улы

**Ғәйзуллин Усман Ғәйзулла улы** (? 1915 йыл — 29 сентябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия сержанты, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының эскадрон взводының командир ярҙамсыһы.

## Биографияһы
Усман Ғәйзулла улы Ғәйзуллин 1915 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе хәҙер Дәүләкән районы Мәкәш ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Дәүләкән хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла.
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкы 2-се эскадронының взвод командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 29 сентябрендә һәләк була. Белоруссия ССР-ы Полесск өлкәһенең Нивки ауылында ерләнгән

## Батырлығы
Өлкән сержант Ғәйзуллин Усман Мена станцияһында (Украинаның Чернигов өлкәһендәге ҡала) барған һуғышта взвод яугирҙары менән бергә өйҙә йәшеренеп ут асып ятҡан бер төркөм дошман автоматсыларын юҡ итә. Күрһәткән ҡаһарманлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә..

## Ғаиләһе
Өйләнгән, балалары була. Ғәйзуллин Усман Ғәйзулла улының нәҫелен ейән-ейәнсәрҙәре дауам итә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Личный состав. Гайзуллин Осман Гайзуллович 
* Документы о награждении Гайзуллина Усмана Гайзулловича
Асылбаев Юныс Баһауетдин улы

**Асылбаев Юныс Баһауетдин улы** (1908—1981) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры

## Биографияһы
Асылбаев Юныс Баһауетдин улы 1908 йылда Бөрйән районы Яуымбай ауылында тыуа.
1941 йылдың йәй аҙағында Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Ауылда 5 балаһы менән ҡатыны тороп ҡала.
 
Асылбаев М. Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһында ат ҡараусы (повозочник) булып хеҙмәт итә. Хәрби Прокуратураның секретлы документтарын Висланан алып Бранденбург ҡалаһына тиклем бер урындан икенсе урынға күсереү һәм һаҡлау бурысын үтәй.

«Ҡыҙыл Йондоҙ» орденына тәҡдим ителгән награда ҡағыҙында Асылбаев Юныс тураһында бына нимә тип яҙылған: «Дошмандың авиация һөжүме ваҡытында прокурор Тесленко һәләк була. Асылбаев юғалып ҡалмай, ылауын хәүеф-хәтәрһеҙ урынға йәшереп өлгөрә, һәм шуның менән Хәрби Прокуратура канцелярияһын тулыһынса юғалтыуһыҙ һаҡлап алып ҡала. Ул ҡараған аттар һәр ваҡыт әҙер, ашатылған, оҙайлы марштар ваҡытында ылауҙың һуңлауына һәм боҙолоп ултырыуына юл ҡуймай».
 
Һуғыштың аҙағына тиклем булып, Бөйөк Еңеүҙе Берлинда ҡаршылай. 1946 йылда демобилизациялана.

Һуғыштан ҡайтҡас Асылбаев Юныс колхозда бригадир булып эшләй. Ветеран 1981 йылда 73 йәшендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* 2-се дәрәжә Ватан һағышы ордены (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» (№ 554992) миҙалы.

## Сығанаҡтар
* 

## Һылтанмалар
* АСЫЛБАЕВ ЮНУС БАГАУТДИНОВИЧ 
* Память народа. Асылбаев Юнус Багаутдинович
* АСЫЛБАЕВ|АЛСЫБАЕВ ЮНУС БОГАУТДИНОВИЧ 
* Шаймуратовцы. АСЫЛБАЕВ Юнус Багаутдинович
* ВОИНЫ-КАВАЛЕРИСТЫ 112-ОЙ БАШКИРСКОЙ КАВАЛЕРИЙСКОЙ ДИВИЗИИ, ПРИЗВАННЫЕ БУРЗЯНСКИМ РВК
Шәймәрҙәнов Мөбәрәк Нурый улы

**Шәймәрҙәнов Мөбәрәк Нурый улы** (1909 йыл — 19? йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Ветеринар. Старшина. Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943, 1945), II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

## Биографияһы
1909 йылда Башҡортостандың хәҙерге Благовар районы Ломов ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышына тиклем ҡатыны Әминә менән ветеринария станцияһында ветеринар булып эшләгәндәр. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында уны төҙөй башлағандан алып, 1941 йылдың декабрь айынан, 1945 йылдың майына тиклем хеҙмәттә була. 275-се кавалерия полкы; 58-се гвардия кавалерия полкында (16 гвардия кавалерия дивизияһы) ветеринария фельдшеры булып хеҙмәт итә (Хәрби званиелары: кесе ветфельдшер; ветеринария хеҙмәте гвардия старшинаһы; ветеринария хеҙмәте старшинаһы; гвардия старшинаһы). Ике тапҡыр йәрәхәтләнә — муйыны һәм һул яҡ ботон дошман пуляһы тишеп үтә. Дивизия аттарының һаулығы тураһында ҡайғыртыу ветеринарҙар өҫтөндә була.

## Ғаиләһе
Ҡатыны — Әминә (1924), ветеринар. Балалары: Лиза (1937), Лена (1939), Рәлиф (1942), Рида (1946), Римма (1948), Рәйлә (1958).

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «За боевые заслуги» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймарданов Мубаряк Нуриевич
* Шаймарданов Мубарак Нуреевич
Ғиззатуллин Ғәйфулла Ғөбәйҙулла улы

**Ғиззатуллин Ғәйфулла Ғөбәйҙулла улы** (1922 йыл Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылы — 1977 йыл, Иҫке Монасип ауылы) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Ғиззатуллин Ғәйфулла Ғөбәйҙулла улы 1922 йылда Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылында тыуа. 1941 йылдың декабрендә Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы сафында хәрби юл үтә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Ғиззатуллин Ғәйфулла Ғөбәйҙулла улы «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» (1945), «Батырлыҡ өсөн» (1945) миҙалдары, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) менән бүләкләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* ГИЗЗАТУЛЛИН Гайфулла Губайдуллович 
* ГИЗЗАТУЛЛИН Гайфулла 
* ГИЗЗАТУЛИН Г. Г.
* Память народа. Гизатуллин Гайфулла Губайтович
Сарлыбаев Әхмәҙулла Харрас улы

**Сарлыбаев Әхмәҙулла Харрас улы** (; 1904 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының орудие тоҫҡаусыһы, өлкән сержант. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, III дәрәжә Дан ордены кавалеры.

## Биографияһы
Әхмәҙулла Харрас улы Сарлыбаев 1904 йылда хәҙерге Башҡортостандың Баймаҡ районы Иҙелбай ауылында тыуа. 1941 йылдың 12 ноябрендә Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 275-се кавалерия полкының 28-се уксылар дивизияһында орудие тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә.

### Батырлығы
III дәрәжә Дан орденына тәҡдим ителгән бүләкләү ҡағыҙынан: .

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* III дәрәжә Дан ордены (1944)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* САРЛЫБАЕВ АХМЕТДУЛА|АХМЕДУЛЛА ХАРРАСОВИЧ|ХАРАСОВИЧ 
* Шаймуратовцы. СА(Ы)РЛЫБАЕВ Ахметдулла Харрасович  
* Сарлыбаев Ахметдула Харасович. Память народа

## Сығанаҡтар
* Медаль «За отвагу». ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 76, ящик 27
* Орден Красной Звезды. ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 76, ящик 27
* Орден Славы III степени ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 690155 Дело ист. информации: 7469
* Медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941–1945 гг.» ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 76, ящик 27