Ханонкин Александр Аркадьевич

**Ханонкин Александр Аркадьевич** (; 23 июнь 1934 йыл, Одесса — 3 декабрь 2000 йыл, Одесса) — СССР һәм Украина ғалимы-физигы, геофизигы һәм психологы. Техник фәндәре докторы, профессор.   И.И. Мечников исемендәге Одесса милли университетының синергетика ғилми-тикшеренеү лабораторияһы мөдире, Украинаның фән һәм техника өлкәһендәге ике Дәүләт премияһы лауреаты (1983 һәм 1996)

## Биографияһы һәм карьераһы
Александр Аркадьевич Ханонкин Одессала мәктәп уҡытыусыһы Аркадий Овсеевич һәм уның ҡатыны Фаина Майоровна Ханонкиндар ғаиләһендә тыуған.

1958 йылда А.А. Ханонкин К.Д.Ушинский исемендәге Одесса дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетын тамамлай, уның ғилми етәксеһе профессор Лазарь Борисович Эрлих була.

1957 йылдан Александр Аркадьевич Одесса Суднолар ремонтлау заводының рентген лабораторияһында инженер-рентгенолог вазифаһында эшләй.

1966 йылдан К.Д.Ушинский исемендәге Одесса дәүләт педагогия институтының физика кафедраһы ассистенты була.

1968 йылда О.В. Куусинен исемендәге Петрозаводск дәүләт университетында кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.

1969 йылда А. А. Ханонкин СССР Фәндәр академияһының Геология институты директоры А. В. Пейвеға геологик процестарҙың моделдәр әҙерләүҙә физик эксперименттарҙы файҙаланырға тәҡдим итә. Александр Вольдемарович Одесса дәүләт университетының (хәҙер - И.И. Мечников исемендәге Одесса милли университеты) геология-география факультетына мөрәжәғәт итергә кәңәш бирә. Шул ваҡыттан алып физик А. Ханонкин Одесса геологтары, атап әйткәндә, профессор Игорь Петрович Зелинский менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә.

1972 йылдан Одесса дәүләт университетының Физика ғилми-тикшеренеү институтында (хәҙерге И.И. Мечников исемендәге Одесса милли университеты) өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһында эшләй.

1974 йылда Одесса милли университетында ғәмәли металлофизиканың яңы тармаҡ ғилми-тикшеренеү лабораторияһын ойоштора һәм етәкләй. Етәксенең ғилми ҡыҙыҡһыныуҙары киңәйеү менән бәйле ул ике тапҡыр үҙенең исемен үҙгәртә: 1992 йылда ул инженер психологияһы лабораторияһы тип атала башлай, ә 1995 йылда — синергетика лабораторияһы. 

1992 йылда Санкт-Петербург ҡалаһында Сәнғәт академияһының ситтән тороп уҡыу бүлеген тамамлай.

2000 йылдың 3 декабрендә Одессала вафат була.

## Фәнни эшмәкәрлеге
1989 йылда А.А. Ханонкин һәм бер төркөм ғалимдар Украина ССР-ының фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы менән бүләкләнә. ().

Ер тетрәүҙе күҙаллау йүнәлешендә эшләгәне өсөн Украинаның Дәүләт премияһы лауреаты була (1996).

Был тикшеренеүҙәр менән бер рәттән лаборатория Одессакабель һәм Стальканат заводтары менән хеҙмәттәшлектә оҙайлы ваҡытҡа сыҙамлы кабель эшләү буйынса эшләнмәләр алып бара. А. А. Ханонкин әүҙем уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеге алып бара, атап әйткәндә, Одесса милли университетының психология кафедраһында инженер психологияһы курсын уҡыта, дин психологияһы курсын ойоштороу өҫтөндә эшләй.

1996 йылда Одесса милли университеты профессорҙары А. А. Ханонкин, И. П. Зелинский һәм Е. А. Черкезға Днепропетровск һәм Киев ғалимдары менән берлектә «Закономерности деформации верхней части тектоносферы Земли, которые установлены теоретическими и экспериментальными методами»  эше өсөн Украинаның фән һәм техника өлкәһендәге Дәүләт премияһы тапшырылды.(укр.«Закономірності деформації верхньої частини тектоносфери Землі, що встановлені теоретичними і експериментальними методами»).

## Хеҙмәттәре

* 
* 
* 
* 

* Наблюдение потери устойчивости поверхностного слоя зогнутого кристалла методом отражательной рентгеновской микроскопии / И. Б. Старый, А. А. Ханонкин // Журнал прикладной механики и технической физики. – 1966. – № 2. – С. 87-88.
* Вивчення втомленості кременистого заліза в зв’язку з втратою стійкості поверхневого шару досліджуваного зразка / О. А. Ханонкін, Л. М. Моісеєв // Доп. АН УРСР. Серія А. – 1971. – № 7. – С. 659-660.
* Рентгенографические методы исследования структурных несовершенств и дефектов решетки в криталлических материалах / А. А. Ханонкин, Б. М. Ровинский, В. Г. Лютцау // Аппаратура и методы рентгеновского анализа. – 1971. – Вып. 9. – С. 3-35. 
* Формоизменение медного микропровода, подвергнутого экстремальным электрическим нагрузкам / Л. М. Моисеев, А. А. Ханонкин // Известия АН СССР. Металы. – 1990. – С. 159-166.
* О природе пластических деформаций глинистых пород оползневых склонов Одесского побережья / А. А. Ханонкин, И. П. Зелинский, Л. М. Моисеев // Геоэкология. – 1993. – № 2. – С. 55-65.
* Влияние факторов моделированных землетрясений на электрическую активность и поведение гидробионтов / А. А. Ханонкин, Е. С. Тимофеева // Доп. НАН України. Математика. Природознавство. Технічні науки. – 1999. – № 7. – С. 157-161.
* Психика и знаковые системы / А. А. Ханонкин, А. Я. Шатагина // Психологія на перетині тисячоліть : зб. наук. праць учасників П’ятих Костюківських читань. – Київ, 1999. – Т. ІІІ. – С. 445-448.
* Икона – медиатор в психологии религии / Е. С. Данилова, А. А. Ханонкин // Наука і освіта. – 2000. – № 4. – С. 52-54.
* Хронотоп в психологии / А. А. Ханонкин // Шатагина А. Я., Шатагина Е. А. На площади Времени : Яков Миронович Штернштейн. Александр Аркадьевич Ханонкин : воспоминания об ученых. Научное наследие. Документальные материалы / А. Я. Шатагина, Е. А. Шатагина. – Одесса : Астропринт, 2011. – С. 266-269.

## Әҙәбиәт

* Набережная рассветов. Память, наши жизни и мы… : воспоминания об ученых – Якове Мироновиче Штернштейне и Александре Аркадьевиче Ханонкине. Научное наследие. Документальные материалы / авт.-сост. А. Я. Шатагина, Е. А. Шатагина. – Одесса : Астропринт, 2013. – 328 с.
* На площади времени. Яков Миронович Штернштейн. Александр Аркадьевич Ханонкин : воспоминания об ученых. Научное наследие. Документальные материалы / авт.-сост. А. Я. Шатагина, Е. А. Шатагина. – Одесса : Астропринт, 2011. – 288 с.
* Професори Одеського (Новоросійського) ун-ту : біогр. слов. / ОНУ iм. I. I. Мечникова, Наук. б-ка. – Вид. 2-ге, доп. – Одеса : Астропринт, 2005. – Т. 4: Р – Я. – С. 341-345. 
* Ханонкін Олександр Аркадійович: Фізик, геофізик, психолог // Букач В. М. Історія Південноукраїнського державного педагогічного університету ім. К. Д. Ушинського в особах : біограф. довідник / В. М. Букач. – Одеса : Південноукр. держ. пед. ун-т ім. К. Д. Ушинського, 2005. – С.62-63.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Одеський національний університет імені І. І. Мечникова