Валаам инвалидтар йорто

**Валаам инвалидтар йорто** — инвалидтар йорто, Валаам утрауында урынлашҡан (Ладога күленең төньяҡ өлөшө), һуғыштан һуңғы ваҡытта унда 1950—1984 йылдарҙа шулай уҡ Карел-Фин ССР-ында йәшәгән һуғыш инвалидтары хеҙмәтләндерелә. Элекке монастырь бинаһында урынлашҡан. 1984 йылда ябыла (вариҫы булып Олонец районы Видлиц ауылындағы инвалидтар йортотора).

## Тарих
Карел-Фин ССР-ы Юғары Советы Указына ярашлы инвалидтар йорто 1950 йылда нигеҙләнгән. 1950 йылдың 20 ноябрендә утрауҙа 904 кеше була. Инвалидтар монастырь биналарына урынлаштырыла,. Инвалидтарҙың, эшкә һәләтле булғандары — эшләй. 1950 йылдың 28 июлендә 50 инвалид утрау ҙа эшкә урынлаштырылған була.

1959 йылда утрауҙа 1500 инвалид булған. [633 сығанағы көн күрһәтелмәгән]

Интернатта йәшәүселәр араһында Григорий Волошин, Иван Калитаров (тыуған 1924), Матвей Котов, Николай Сергеевич Кошелев, Меньшиков Василий, Михаил Холодный (тыуған 1920), В. Н. Качалов, Хатов Алексей Алексеевич, Ланев Федор Васильевичтар була.

1960-сы йылдарҙа архипелагҡа экскурсиялар килә башлай.

Валаам тәбиғи музей-ҡурсаулыҡ директоры Владимир Высоцкий әйтеүенсә: «Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, зыярат ҡәберҙәре тулыһынса тиерлек юғалып бөткән. Бөгөнгө көндә улар юҡ. Теге йәки был инвалидтың ҡәбере урынын аныҡ күрһәтеү мөмкин түгел». Фельдшер Любовь Щеглакова утрауҙа үлгән ветерандарҙың фамилияларын тергеҙеү менән шөғөлләнә. Ветерандарҙың наградалары һәм бүләк китаптары ҡайҙа булған, был билдәһеҙ, һаҡланмаған.

Утрауҙа патриархы Кирилл Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары иҫтәлегенә мемориалды изгеләндерә. 54 ветерандың исеме исемлеккә керә. Буласаҡ һәйкәл өсөн мәғлүмәт яҙыусы Санкт-Петербург һәм Төньяҡ-көнбайыш төбәгенең Ерләү тармағы предприятиелары ассоциацияһы вәкиле фекере буйынса, был зыяратта 200-гә яҡын инвалид ерләнгән булырға тейеш. Вафат булған инвалидтарҙы Игумен зыяратындағы руханиҙар ҡәберҙәре араһында ерләгәндәр. Ҡәбер өҫтөнә металдан һаранғ ғына итеп яҙылған табличкалар ҡуйғандар: уларҙа бары тик фамилиялары, йәшәгән йылдары күрһәтелгән. Уларҙа һуғыш геройының ҡәбере тигән билдәләр юҡ.

## Сәнғәттә
Валаам йорт-интернатында йәшәгән кешеләрҙе үҙенең графика эштәрендә рәссам Геннадий Добров һүрәтләгән.

### Әҙәбиәт
* *Евгений Кузнецов*. «Валаамская тетрадь». 144 с. ISBN 5-94668-021-8; 2004 г.
* *Евгений Кузнецов*. «Валаамская тетрадь». 137 с. ISBN 978-5-94668-021-9; Росток, 2004
* *Нагибин Ю.* «Бунташный остров». 448 с. ISBN 5-17-026649-9, 5-9660-0793-4; 2005 г.
* *Нагибин Ю.* «Терпение».
* *Нагибин Ю.* «Богояр».
* Семёнов В., Белецкая И. Книга памяти: Валаам, Горицы, Андога. — М.: Эдитус, 2019—232 с.

### Музыка
Мәскәү прог-рок/пост-метал төркөмө **Adaen** 2015 йылдың февралендә  исеме аҫтында йыр сығарған, уның тексында Бөйөк Ватан һуғышының Валаам һәм Соловецк инвалидтары проблемаһы күтәрелә. Березин Валентиндың, коллективтың фронтмены, гитарасыһы һәм йырсыһы, әйтеүенсә, йыр тексы, шулай уҡ урта быуат метафора язалап үлтереүҙәре, Евгений Кузнецовтың «Валаам дәфтәре» йоғонтоһо аҫтында яҙылған.

### Фильм
* Время отдыха с субботы до понедельника — режиссер Игорь Таланкин яҙыусы Юрий Нагибиндың «Терпение» хикәйәһе мотивтары буйынса нәфис фильм төшөргән, музыкаһы «Центр» төркөмөнөкө, шулай уҡ төркөмдөң ҡатнашыусылары фильмда төшкән.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Валаам
* Валаамский монастырь

## Иҫкәрмә

## Һылтанмалар
* Билғамдың инвалидтар йортонда булды. / Сердоболь. *Альманах ҡала*. — 2013. —№ 13/14. 20-24 с.
* Валаамский инвалид тураһында хәтирәләр Добра рәссам Геннадий. / Сердоболь. *Альманах ҡала. * — 2013. —№ 13/14. С 92-103.
* 
* Неперспективный кеше менән Билғамдың утрауҙары 
* Байрам менән күҙгә күҙ. 
* Серле утрау Билғамдың
* ''Светлана Цыганкова''. Мөҙҙәтһеҙ валаамский. Архивында табырға мөмкин фамилияһы фронтовик-инвалид, утрау ерләнгән туғандаш ҡәберенә һалыр өсөн монастырь
* ''Германов Алена''ә. Штефандың билғамдың ветераны исемен утрауҙары-бөйөк ватан инвалидтар 
* Бер серияһы «тыуған ил буйынса мин аш» | Билғамдың
* ''Игорь Мельников''. Фронтовик кәрәкмәгән
* ''Беат Физелер''. «Хәйерсе еңеүсе»: инвалид, советтар союзы бөйөк ватан һуғышы