Ковалевский Иван Ефимович

**Ковалевский Иван Ефимович** (19 октябрь 1899 йыл — 11 июнь 1994 йыл) — шағир, СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Совет Армияһы майоры, Граждандар һуғышы һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Әсирлеккә эләккәс, фашистарға ҡаршы шиғырҙар яҙа. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1967) кавалеры.

## Биографияһы
Сумский өлкәһе  Конотоп районы Бочечки ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Сиркәү-мәхәллә мәктәбен тамамлағас, батраклыҡтабула, артабан шәкәр заводында мастер ярҙамсыһы булып эшләй.

Бөйөк Октябрь социалистик революцияһынан һуң  Ҡыҙыл гвардияға инә. Граждандар һуғышында  данлыҡлы совет хәрби начальнигы Г. Д. Гай командалыҡ иткән 24-се Һамар-Сембер Тимер уҡсылар дивизияһында хеҙмәт итә. Сембер дивизияһы В. И. Чапаевтың 25-се уҡсылар дивизияһы менән берлектә хәрәкәт алып барған һуғышта Ковалевский ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Был күрһәткән батырлығы өсөн Чапаев  Ковалевскийға исеме яҙылған сәғәт бүләк итә.

1920 йылда Большевиктарҙың Рәсәй Коммунистар партияһына  ҡабул ителә.

Артабан  баҫмасыларҙы юҡ итеүҙә ҡатнаша.

Үҙ ғүмерен Кыҙыл Армияла хеҙмәт итеүгә бағышлап, Ташкент хәрби  училищеһына уҡырға инә. Уны 1924 йылда тамамлағас, Дондағы Ростовҡа ебәрелә һәм 1941 йылға  тиклем артиллерияла хеҙмәт итә.

1932 йылда  Ковалевский Юғары артиллеристар курсын тамамлай һәм  9-сы Дон уҡсылар дивизияһының Новочеркасскиҙағы танкетлы батальонына хәрби аҙыҡландырыу начальнигы итеп тәғәйенләнә. Һуңғараҡ уға  майор званиеһы бирелә.

Ковалевский шиғырҙар яҙа, «Мои герои» (1938) һәм «Перед боем» (1940) тигән шиғырҙар йыйынтығын баҫтырып сығара.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, фронтҡа   6-сы армияның 41-се уҡсылар дивизияһына артиллерия штаб начальнигы вазифаһында  ебәрелә.  Харьков өсөн барған һуғышта 1942 йылдың 26 майында ауыр яралана һәм контузия ала. Ошо хәлендә әсирлеккә алына.

Әсирлектә фашистарға ҡаршы йүнәлтелгән шиғырҙар ижад итә, уларҙы барактарҙың стенаһына, цемент тоҡтарынан йыртып алынған ҡағыҙ киҫәктәренә яҙа.

1945 йылда әсирлектән азат ителә. Махсус тикшереүҙәрҙән һуң Ковалевскийға майор хәрби званиеһын ҡайтаралар һәм ауырыуы арҡаһында запасҡа сығаралар.

1946-1947 йылдарҙа Ковалевский Воскресенскиҙағы  цемент заводында эшләй, артабан Дондағы Ростовҡа ҡайта һәм «Ростсельмаш» заводына эшкә инә.

Әсирлектә саҡта Ковалевскийҙың һаулығы ныҡ ҡаҡшаған була, шунлыҡтан шағир 1952 йылда заводтан китә һәм әҙәбиәт менән шөғөлләнә башлай.

1959 йылда Ковалевскийҙың фашист әсирлегендә яҙылған, уның менән әсирлек лагерында бергә булып, тере ҡалған кешеләр һәм үҙе һаҡлап ҡалған шиғырҙары «Дон» журналында Евгений Долматовскийҙың инеш һүҙе менән баҫылып сыға.

Артабан уның «Рождение песни», «Наклонились вербы», «Взятое с бою», «Я снова в дороге», «Красная птица», «Над полями, травами…», «Стучи, моё сердце», «Родниковый свет» шиғырҙар йыйынтығы нәшер ителә.

Шағир шулай уҡ  балалар өсөн «У нашего дома, у тихого Дона» һәм «Красная птица» шиғырҙар китабын баҫтырып сығара.

1960 йылда Ковалевскийҙы СССР Яҙыусылар союзына ҡабул итәләр.

Билдәле дон шағиры Даниил Долинский  Ковалевскийҙың шиғырҙары тураһында былай тип яҙа:

Дондағы Ростовта 1994 йылдың 11 июнендә 95-се йәшендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1967)
миҙалдар
* РСФСР Юғары Советы Президиумының Маҡтау Грамотаһы(5 мая 1980)

## Хәтер

## Китаптары
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Әҙәбиәт
* Писатели Советского Дона, 1966, страницы=32—34
* Писатели Дона, 1976, страницы 125—128
* Писатели Дона, 1986, страницы 174—178.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Иван Ефимович Ковалевский на сайте «Биография. Ру»
* Иван Ефимович Ковалевский в Большой биографической энциклопедии
* Иван Ефимович Ковалевский  в каталоге «Библус»
* 
* 
*