Танакадатэ Айкицу

**Танакадатэ Айкицу** (; 18 сентябрь 1856, Фукуока — 21 май 1952 (95 йәш), ) — Япония ғалимы, физигы һәм географы.

## Биографияһы
Танакадатэ Фукуока ауылында (хәҙерге  ҡалаһының өлөшө) самурай ғаиләһендә тыуған. Ул дзицуё яугирлыҡ сәнғәте уҡытыусыһы Танакадатэ Инадзоның һәм уның ҡатыны синтоист руханиҙары ғаиләһенән Кисэйҙың улы булған. Самурайҙарҙа ғәҙәттәгесә, дүрт йәшендә ул яҙыу һәм каллиграфия өйрәнә башлаған, һигеҙ йәшендә ҡылыс менән эш итергә өйрәнә башлаған. 1872 йылда уның ғаиләһе Токиоға күсенгән.

1872 йылда Танакадатэ  уҡырға ингән, унда инглиз телен өйрәнгән, әммә уҡыу ҡиммәтселеге арҡаһында уҡыуын ташларға мәжбүр булған. Ахыр сиктә ул Токио университетына уҡырға ингән һәм уны 1882 йылда тамамлаған, физика буйынса дәрәжә алып. 1885 йылда ул «» исемле япон телен латин имләһенә транслитерациялау ысулын эшләгән. Һуңыраҡ уның системаһы нигеҙендә  япон телен романлаштырыуҙың рәсми системаһы төҙөлгән. 

Ул күп тапҡырҙар Европала булған һәм 1888 йылдан 1890 йылға тиклем Глазго университетында  һәм Берлинда башҡа ғалимдар менән эшләгән. Шотландияла булғанда ул  ағзаһы итеп һайланған. 

Танакадатэ 1893 йылдан 1896 йылға тиклем Япония буйынса күп сәйәхәт иткән,  менән берлектә үткәрелгән геофизик тикшеренеүҙәр өсөн гравитация һәм  буйынса мәғлүмәттәр йыйған. Ул Токио университетында Сейсмология институтына нигеҙ һалған. Уның тәҡдиме буйынса 1899 йылда   нигеҙ һалынған. 

Танакадатэ шулай уҡ хәрби авиацияны ҡулланыу беренсе яҡлы кешеләренең береһе булған. Географик киңлектәре күҙәтеү үҙәген һәм Япония авиация институтын ойоштороусыларҙың береһе булған. 1907 йылда метрик система буйынса Париж конференцияһында Танакадатэ  осошон күргән һәм был өлкәне өйрәнеүҙе дауам итеү өсөн унда торуын оҙайтҡан. 1909 йылдың декабрендә Японияла хәрәкәтһеҙ ҡанатлы осҡостоң беренсе осошо булған, уны Танакадатэ Франция хәрби атташеһы Ив Ле Приер һәм Япония флоты лейтенанты Сиро Айбара менән берлектә төҙөгән. Үҙенең Япония лабораторияһында ул  төҙөгән. Был өлкәлә иң мөһим ҡаҙаныштарҙың береһе «Кокэнки» эксперименталь монопланын төҙөү булған, ул 1938 йылда туҡталышһыҙ 62 сәғәт оса алған, был һауала йөҙөү өлкәһендә берҙән-бер рәсми Япония рекорды булып тора. Танакадатэ 1910 йылдан алып 1916 йылға тиклем һауала йөҙөү һәм авиация буйынса япон телендә лә, француз телендә лә күп мәҡәләләр баҫтырған. Шулай уҡ, ул 1920 йылда Токио университетының авиация факультетына нигеҙ һалған — бындай факультеттар күп кенә көнбайыш университеттарында барлыҡҡа килгәнсе үк. Уның тәрбиәләнеүселәренең береһе  — «» осҡосоноң конструкторы булған.

Танакадатэ Халыҡ-ара ауырлыҡтар һәм үлсәүҙәр комитетының беренсе Япония ағзаһы булған һәм Японияла  рәсми ҡабул итеүгә булышҡан. 1925 йылдан 1947 йылға тиклем ул Япония парламентының  ағзаһы булған. 1944 йылда  (аэронавтика һәм геофизика буйынса) менән бүләкләнгән. Бынан тыш, ул Францияның  менән бүләкләнгән. 1952 йылдың 21 майында Токиола вафат булған.

## Бүләктәре

* 4 дәрәжә  (1902)
* 2 дәрәжә  (1906) 
*  Ҙур таҫмаһы (1916)
*  (1943)
*  (1944) 
*  Ҙур таҫмаһы (1952; үлгәндән һуң)

## Хәтер
1989 йылда уның хөрмәтенә  астероиды аталған. 2002 йылда уның хөрмәтенә иҫтәлекле почта маркаһы сығарылған. Нинохеда «Танакадате мемориаль фәнни музейы» урынлашҡан, унда ғалим ҡулланған ҡоралдар экспонатлана.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* 田中舘愛橘博士 
* 田中舘愛橘

*