open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лотфулла (исем)

**Лотфулла** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Лотфулла исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән: Алланың рәхимлеһе, мәрхәмәтлеһе, изгелекле, алланың һөйөклөһө мәғәнәһенә эйә.

## Билдәле шәхестәр
Әбделғәзизов Лотфулла Кәлимулла улы (12 июнь 1866 йыл — 30 октябрь 1913 йыл) — уҡытыусы-мәғрифәтсе. 1895—1902 йылдарҙа хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Белорет районы Сермән ауылындағы урыҫ-башҡорт училищеһы мөдире. Тырышлыҡ өсөн көмөш миҙалы менән бүләкләнеүсе (1900). Силәбе өлкәһе Троицк ҡалаһының почётлы гражданы (1906).

Ҡарамышев Лотфулла Ғибәҙулла улы (22 октябрь 1917 йыл — 27 март 1985 йыл) — СССР-ҙың партия, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында һәм 1945 йылдағы совет‑япон һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).

Сәфиуллин Лотфулла Әғәҙулла улы ( 1907 йыл — 22 июль 1942 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. гвардия сержанты.

Лотфулла Фәттәхов, Лотфулла Әбделмән улы Фәттәхов — татар рәссамы, Рәсәйҙең һәм Татарстандың атҡаҙанған сәнғат эшмәкәре; СССР-ҙың, Татарстандың Ғ. Тукай исемендәге Дәүләт премиялары лауреаты.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Шәйех Лотфулла мәсете (фарс. مسجد شیخ لطف الله / Masjede Šeykh Lotfollâh) — Исфахандың иң ҙур мәсете, Наҡшә Джахан майҙаны (шулай уҡ Имам майҙаны тип атала), Исфахан ҡалаһы үҙәгенең көнсығышында уранлашҡан, ул — Иранда һәм донъяла иң ҙур мәсеттәрҙең береһе. Ул фарсы архитектураһының, атап әйткәндә, исфахан мәктәбенең сағыу өлгөләренең береһе булып тора. Наҡшә Джахан майҙаны һәм уның биләмәләрендә урынлашҡан архитектура ҡомартҡылары составындығы Ирандағы ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы объекттарының береһе һанала.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Йәғәфәр (исем)

**Йәғәфәр** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Йәғәфәр исеме бар.

## Этимология
Йәғәфәр исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Йәннәт шишмәһе тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Әбдрәшитов Йәғәфәр Мөхәрәм улы (30 ноябрь 1949 йыл) — ғалим-инженер‑технолог, хужалыҡ, юғары мәктәп һәм дәүләт эшмәкәре. 1989—2011 йылдарҙа «Каустик» һәм «Полиэф» йәмғиәттәренең генераль директоры, 2011—2017 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы директоры, бер үк ваҡытта 2011 йылдан — химия һәм химик технологиялар кафедраһы мөдире. Башҡортостан Республикаһының 1-се һәм 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Техник фәндәр докторы (1998). Рәсәй Федерацияһының (1994) һәм Башҡорт АССР-ының (1990) атҡаҙанған химигы. СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1989), Дуҫлыҡ ордены (1999) кавалеры.

Абдуллин Йәғәфәр Ҡәйүм улы () (1913—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкының 2-се эскадрон командиры. Гвардия лейтенанты.

Әхмәтшин Йәғәфәр Әхмәт улы (4 ноябрь 1924 йыл — 17 ғинуар 1945 йыл) — Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы лейтенанты, Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, Советтар Союзы Геройы (1945).

Әхтәмов Йәғәфәр Әхтәм улы (1910 йыл — 6 июль 1942 йыл Курск өлкәһе) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

Бәҙретдинов Йәғәфәр Зәйнәғетдин улы (12 февраль 1912 йыл — 2007 йыл) — финансы-иҡтисадсы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1974), Бөйөк Ватан һуғышы яугире.

## Ауылдар
Йәғәфәр () — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Йәлил

**Йәлил** (Жәлил, Джалиль, Залил) — ғәрәптәрҙән таралған төрки халыҡтар араһында киң ҡулланыш алған ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Йәлил — «бөйөк», «оло», «ҙур», «хөрмәтле», «шөһрәтле», «атаҡлы» мәғәнәләрен аңлатҡан ир-ат исеме. Был исемдең Джалиль, Жәлил, Залил варианттары бар.

## Билдәле шәхестәр
Йәлил Әхмәт улы Сөләймәнов (16 март 1968 йыл) — рәссәм, 1996 йылдан Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2011). Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1997). Башҡорт әҙәбиәт ғилеме белгесе, филология фәндәре докторы (1991), профессор Әхмәт Сөләймәновтың улы.

Йәлил Төхвәт улы Һөйөндөкөв (20 сентябрь 1960 йыл) — ғалим-эколог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының (2012) һәм Рәсәй Тәбиғәт ғилеме академияһының мөхбир ағзаһы (2011), биология фәндәре докторы (2001), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2011).

Йәлил Ғиниәт улы Кейекбаев (Кейекбаев Жәлил Ғиниәт улы) (25 октябрь 1911 йыл — 19 март 1968 йыл) — күренекле башҡорт тел белгесе, төркиәтсе, яҙыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. 1944 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1961), профессор (1961). БАССР-ҙың 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1967), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1967). Ленин (1967) һәм «Почёт Билдәһе» (1961) ордендары кавалеры.

## Фамилияларҙа
Муса Йәлил (тулы исеме Муса Мостафа улы Йәлилов; 2 февраль (15 февраль) 1906 йыл — 25 август 1944 йыл) — СССР шағиры. Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 1929 йылдан ВКП (б) ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1956, үлгәндән һуң), Ленин премияһы лауреаты (1957, үлгәндән һуң).

## Топоним
Йәлил (ҡасаба) () — Татарстан Республикаһының Сарман районындағы ҡала тибындағы ҡасаба.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында»  
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Солтанов Ғарифйән

**Солтанов Ғарифйән** (5 ғинуар 1876 йыл — 1940-сы йылдар) — крайҙы өйрәнеүсе. Урыҫ-япон, Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашҡан.

## Биографияһы
Ғарифйән Солтанов Өфө губернаһы Өфө өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Салауат районы) Ҡыҙырбаҡ ауылында 1876 йылдың 5 ғинуарында тыуған.

Урыҫ-япон, Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашҡан.

Салауат Юлаев тураһындағы йырҙарҙы, риүәйәттәррҙе һәм легендаларҙы яҙып алған. 1890—1897 йылдарҙа урындағы халыҡтан Салауат Юлаев тураһынағы йырҙарҙың 223 юлын яҙып алған. Солтановтың үҙе әйтеүе буйынса, яҙыуҙарының бер өлөшө генә һаҡланған. Хәтерендә ҡалған ҡайһы берен тергеҙгән. Һәм яңы йыйылған йыр, легенда һәм риүәйәттәре менән бергә («Элек Салауат тураһында йырлатмайҙар ине», «Салауаттың сит илдә михнәт күреүе», «Салауат батыр мәргән уҡсы булған») Башҡорт тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институтына тапшыра. Институттың директоры Х. Х. Хамматовҡа 1940 йылдың 15 октябрендәге яҙған хатында Солтанов, бала сағында ул ҡарттар, Салауат батыр тураһында һөйләгәндә, улар: «Һаҡ бул, улым!» тигәндәр, сит кешеләр янында йырлау кәрәкмәй, һине ҡулға алыуҙары бар тип киҫәткәндәр (РФА Өфө ғилми үҙәге. Ф.3, оп.12, д.64. л.159).

1890 йылда ауыл йыйынында «Салауат батыр» йырын скрипкала башҡарғаны өсөн 5 тәүлеккә ябып ҡуялар. 1925 йылда Башҡортостан үҙәк крайҙы өйрәнеү музейына, легендалар буйынса Салауаттыҡы тип танылған эйәрҙе бүләк итә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Усманов Ә.Н. Салауат батыр. Өфө, 1945.
* Башкирское народное творчество Т.2: Предания и легенды. 1997.

## Һылтанмалар
*
Һаҙый (исем)

**Һаҙый** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Һаҙый исеме бар.

## Этимология
Һаҙый исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Юлбашсы, тура юл күрһәтеүсе, тура юлға әйҙәүсе тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Һаҙый Сәғҙи (тулы исеме Мөхәммәтһаҙи Ғәйнан улы Сәғәҙиев; 25 март 1883 йыл — 26 ғинуар 1933 йыл) — яҙыусы, тәржемәсе, журналист.

Ханов Һаҙый Йыһанур улы (1895 йыл) — БАССР-ҙың Юғары суды ағзаһы, тройка рәйесе.

Һаҙый Таҡташ, Мөхәммәтһаҙый Хәйрулла улы Таҡташев (; 1 ғинуар 1901 йыл — 8 декабрь 1931 йыл) — шағир, татар совет шиғриәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

Арыҫланов Һаҙый Мөхәмәҙи улы (29 март 1925 йыл — 21 август 1998 йыл) — СССР һәм Рәсәй журналисы, «Стерлитамакский рабочий» гәзитенең баш мөхәррире (1966—1990). Экология мәсьәләләре буйынса мәҡәләләр авторы. СССР Журналистар союзы ағзаһы (1957). СССР Журналистар союзы премияһы лауреаты (1975). РСФСР-ҙың (1979), БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1975).

Сәғәҙиев Мөхәммәтһаҙи Ғәйнан улы (Һаҙый Сәғҙи) (1883 йыл — 1933 йыл) — яҙыусы, тәржемәсе, журналист.

Вәлиев Һаҙый Вәли улы — БАССР-ҙың 3-сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Стәрлетамаҡ районы, 76-сы Түбәнге Уҫылы һайлау округы буйынса.

Хашаба Һаҙый — ФК Пирамидз () — Мысыҙың Ҡаһирә ҡалаһындағы египет футбол клубының футбол директоры.

## Фамилия
Закир Һаҙый, Һаҙыев Закир Һаҙый улы (15 март 1863 йыл — 1932 йыл) — XX быуат башы яҙыусыһы.

Мөнир Һаҙый (Һаҙыев Мөхәммәт-Мөнир Мөхәммәт-Ғәҙей улы; 10 декабрь 1876 йыл — 10 август 1913 йыл) — башҡорт тарихсыһы, дин әһеле. Ырымбур губернаһы ғилми архив комиссияһының мөхбир ағзаһы (1911).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Һаҙый Таҡташ исемендәге әҙәби премия — Татарстан Республикаһының дәүләт премияһы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Бикбов Ғәйнулла Латип улы

**Бикбов Ғәйнулла Латип улы** (1889 йыл — 10 июль 1938 йыл) — СССР хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре.

## Биографияһы
Ғәйнулла Латип улы Бикбов 1889 йылда Ырымбур губернаһында тыуған.

1905—1907 йылдарҙа тыуған ауылындағы урыҫ-башҡорт мәктәбе уҡыусыһы. 1907—1910 йылдарҙа — ауыл йәмғиәте писары булып эшләй.

1910—1917 йылдарҙа — хәрби хеҙмәткәр. 1917—1918 йылдарҙа — Амударья флотилияһының эштәр башҡарыусыһы.

1918 йылдың май-октябрендә ремонт оҫтаханаһының иҫәпсеһе. 1918 йылдың октябрь-декабрь айҙарында — улус земство идарадығы рәйесе. 1918 йылдың декабренән 1919 йылдың майына тиклем — улус башҡарма комитеты ағзаһы.

1919 йылдың майы-июле — улус земство идаралығы рәйесе. 1919 йылдың июль-сентябре — улус башҡарма комитеты секретары.

1919 йылдың сентябрь-декабре — Башҡорт Автономиялы Совет Республикаһының Үҫәргән кантоны революцион комитеты секретары.

1919 йылдың декабренән — 1921 йылдың майы — Башҡорт АССР-ының Үҫәргән кантоны башҡарма комитетының финанс бүлеге мөдире.

1921 йылдың майы — 1922 йылдың феврале — Башҡорт АССР-ының Үҫәргән кантоны совет халыҡ хужалығы рәйесе.

1922 йылдың февраль-ноябрендә — Башҡорт АССР-ының Үҫәргән кантон башҡарма комитеты рәйесе.

1922 йылдың ноябре — 1924 йыл — БАССР-ҙың Йылайыр кантоны башҡарма комитетының аслыҡ эҙемтәләрен бөтөрөү комиссияһы рәйесе.

1924 йыл — 1925 йылдың майы — Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты рәйесе урынбаҫары.

1925 йылдың майы — 1929 йылдың майы — БАССР-ҙың Йылайыр кантон башҡарма комитеты рәйесе, Йылайыр орлоҡ совхозын булдырыу инициаторы һәм төп ойоштороусыһы.

1929 йылдың майы — 1930 йылдың апреле — Йылайыр орлоҡ совхозы директоры урынбаҫары. 1930 йылдың апреле — 1931 йылдың апреле — Тамъян-Ҡатай тоҡомсолоҡ совхозының директоры урыбаҫары. 1931 йылдың апреле — 1932 йылдың марты — Көйөргәҙе ит совхозы директоры.

1932 йылдың марты — 1935 йыл — Башҡорт һөт һәм ит тресы директоры урынбаҫары. 1935—1937 йылдарҙа — Өфө ҡала аҙыҡ-түлек тресының Ҡала яны хужалығы мөдире.

1937 йылдың 13 авгусында репрессияға дусар ителә. 1938 йылдың 10 июлендә атып үлтерелә. 1957 йылдың авгусында аҡлана.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Список от 3 февраля 1938г. [Башкирская АССР] - 1-я категория - РГАСПИ, ф.17, оп.171, дело 414, лист 299
* 7-й фонд ЦА ФСБ. Дата сессии ВК ВС: 10.07.1938. Дата расстрела: 10.07.1938

## Әҙәбиәт
*  Жертвы политического террора в СССР, 4-ое издание
*  Книга памяти Республики Башкортостан

## Һылтанмалар
* Бикбов Гайнулла
* Гайнулла Латыпович Бикбов
* [Открытый список](https://ru.openlist.wiki/%D0%91%D0%B8%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%B2_%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_(1889))
* БИКБОВ Гайнулла Латыпович
Варакин Борис Александрович

**Варакин Борис Александрович** (22 март 1929 йыл, Вологда — 23 декабрь 2008 йыл, Санкт-Петербург) — ғалим-педагог, тренер. Регби буйынса СССР йыйылма командаһының беренсе тренеры (1974 йыл). Педагогия фәндәре кандидаты (1983). РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1974).

## Биографияһы

### Спорт карьераһы
Ленинград автоматика һәм приборҙар төҙөү  авиация техникумын, П. Ф. Ле́сгафт исемендәге милли дәүләт физик культура, спорт һәм сәләмәтлек университетын тамамлай (1958 йыл). Еңел атлетика менән шөғөлләнә (урта дистанцияға йүгерә), «Буревестник» ирекле спорт йәмғиәте өсөн сығыш яһай . Һуңғараҡ тренерлыҡ карьераһы менән  шөғөлләнә, 1963 йылда Ленинград   санитар-гигиена медицина институтында (ЛГСМИ) регби секцияһын аса һәм  команданың  тренеры була. «Буревестник» кеүек билдәле булған ЛСГМИ командаһы менән , 1968 йылда СССР чемпионаты уйындарында 4-се урынды яулай ,  ә 1969 йылда  уның менән бергә  «Ленинградтың спорт аҙнаһы» һәм Ленинград Кубогын яулай. Ленинград Кубогы еңеүен билдәләп, ул регби буйынса тренерҙарҙың ҡырҡа етешмәүен билдәләй һәм Лесгафт исемендәге физкультура институтында регби  буйынса факультатив курстар асыуҙы саҡыра.

1970 йылда Варакин тренер булараҡ 30 иң яҡшы СССР регбисы  исемлегенә эләгә.  «Буревестник» менән бергә ул 1971 йылда СССР чемпионатының бронза призеры һәм 1973 йылда  СССР  чемпионатының көмөш призеры була.  «Приморец» клубы менән 1977 йылда СССР Кубогы финалына тиклем етә. 1979 йылда СССР-ҙың Беренсе лигаһында команда менән 8-се урынды яулай  һәм уны Юғары лигаға сығара.

1974 йылда Варакин «Социалистик индустрия» призына турнирҙа СССР йыйылма командаһын етәкләй,  унда  совет регбистары еңә.  Варакин командаһында  туғыҙ уйынсы Ленинград  «Буревестник» командаһы өсөн сығыш яһай. «Социалистик индустрия»  турнирҙарында СССР йыйылма командаһы менән шулай уҡ 1975 һәм 1977 йылдарҙа етәкселек итә, һуңыраҡ СССР йыйылма командаһының икенсе тренеры булып эшләй.  Варакиндың регбистарҙы әҙерләү методикаһы СССР йыйылма командаһына оҙаҡ ваҡыт  рәсми матчтарҙа барлыҡ тиерлек көнәркәштәрҙе еңергә мөмкинлек бирә.

Варакин шулай уҡ Ленинград медицина институтының ҡайһы бер спорт ярыштары судьяһы булып эшләй (шул иҫәптән саңғы уҙыштары).

### Академик карьераһы
1952—1960 йылдарҙа бер нисә предприятиела физик культура инструкторы, 1960—1961 йылдарҙа Петроград райспорткомитет рәйесе була. 1961—1964 йылдарҙа Ленинград санитар-гигиена медицина институтында, 1964—1972 йылдарҙа 1-се Ленинград медицина институтында  (физик тәрбиә кафедраһының өлкән уҡытыусыһы) һәм А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетында (1980 йыл) өлкән уҡытыусы. 1972—1979 йылдарҙа  1-се Ленинград медицина институты доценты. Педагогия фәндәре кандидаты (1983). Шулай уҡ «Основы подготовки регбистов» китабы  авторҙашы булараҡ билдәле (1984).

## Библиография
* 

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

*
Самсонов Владимир Парфеньевич

**Самсонов Владимир Парфеньевич** (1922—1989) — СССР ғалимы, физика-математика фәндәре кандидаты.

## Биографияһы
Владимир Парфеньевич Самсонов 1922 йылдың 3 ғинуарында Яҡут өлкәһе Нюрбин  улусының  Александровский ауылында Яҡутстанда билдәле уҡытыусылар Самсоновтар — Парфений Никитичтың (РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы) һәм Надежда Евменьевнаның (Яҡут АССР-ы мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы) ғаиләһендә тыуған. Уның ағалары: Александр һәм Николай.

Мәктәптә яҡшы өлгәш күрһәтеп, комсомолец була. Мәктәпте тамамлағандан һуң Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә, ә 1942 йылдың сентябрендә  Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында һуғыша.  Артиллерияның кесе командирҙар курсын тамамлап, Волхов фронтына ебәрелә. Бер нисә тапҡыр яралана һәм һәр тапҡыр госпиталдәрҙән хәрәкәттәге армияға ҡайта. 

Һуғыштан һуң тыуған иленә ҡайта һәм Яҡутстан педагогия институтын тамамлай (хәҙ М.К. Аммосов исемендәге Төньяҡ-Көнсығыш федераль университеты). Юғары уҡыу йортон тамамлағас, СССР Фәндәр академияһы Себер бүлексәһенең яҡут филиалына эшкә инә  — тәүҙә өлкән лаборант, аҙаҡ кесе ғилми хеҙмәткәр була. 1968 йылдан 1977 йылдың апреленә  тиклем ғилми секретарь, ә 1977 йылдан алып ғүмеренең аҙағына тиклем — яҡут космофизик тикшеренеүҙәр һәм аэрономия институты директоры урынбаҫары (ИКФИА), унда ғүмер буйы шунда эшләй. В.П. Самсонов Яҡутстанда  космофизик тикшеренеүҙәрҙең  башында тора, поляр балҡыштарҙы өйрәнеү өсөн  Бөтә Союз станциялар селтәрен ойоштороусылары араһында була.

1971 йылда Мәскәүҙә «Тонкая структура пространственно-временного распределения полярных сияний» темаһына кандидатлыҡ  диссертацияһы яҡлай. Самсонов Владимир — бер нисә ғилми уйлап табыу авторы, шуларҙың береһе СССР халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәзмәһенең бронза миҙалы менән билдәләп  үтелә.  СССР Фәндәр академияһы Себер бүлеге Президиумы ҡарамағындағы космофизика һәм радиофизика   фәнни советы ағзаһы, поляр балҡышы һәм төнгө күк йөҙө яҡтылығы эшсе төркөмө һәм СССР Фәндәр академияһы Президиумы ҡарамағындағы Ведомство-ара Геофизика комитетының ионосфера секцияһы, геомагнетизм һәм аэрономия халыҡ-ара ассоциацияһының баҫып инеүҙәр зонаһы буйынса ағза булып тора.  Уның етәкселегендә бер нисә кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана.

Ғилми эш менән бер рәттән, йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә — институттың  партбюро секретары һәм рәйесе булып һайлана, СССР Фәндәр академияһы Себер бүлеге яҡут филиалының профком һәм партком секретары урынбаҫары, Саха республикаһы Тыныслыҡты яҡлау комитеты була.  Яҡутсан КПСС өлкә комитетының   һәм «Знание» йәмғиәтенең штаттан тыш лекторы була.

1989 йылдың 26 авгусында Якутскта вафат була.

## Ҡаҙаныштары

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм  1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены, шулай уҡ күп кенә миҙалдар менән бүләкләнгын, улар араһында «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалы һәм «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн»  миҙалдары бар.
* СССР ВДНХ бронза миҙалы менән бүләкләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Самсонов Владимир Парфеньевич 
* Самсонов Владимир Парфеньевич 
* О САМСОНОВЕ ВЛАДИМИРЕ ПАРФЕНТЬЕВИЧЕ
* Бессмертный полк ИКФИА СО РАН
* В Якутске открылась военная выставка «Во славу Родины»
Мәжит

**Мәжит** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимология
Мәжит башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән, данлы, маҡтаулы; бөйөк, данлыҡлы, билдәле тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Мәжит Ғафури (Абдулғафуров Ғәбделмәжит Нурғәни улы; 20 июль 1880 йыл — 28 октябрь 1934 йыл) — яҙыусы. Башҡортостандың халыҡ шағиры (1923).

Буранғолов Мәжит Фазлый улы (1904 йыл — 7 март 1943 йыл) — халыҡ йырсыһы, музыкант.

Нартайлаҡов Мәжит Әхмәт улы (3 февраль 1960 йыл) — ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1997), Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2006), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002) һәм һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы (2002). Башҡортостандың (1998) һәм Рәсәй Федерацияһының (2008) атҡаҙанған табибы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2012).

Алкин Мәжит Сәмиғулла улы (15 февраль 1940 йыл) — башҡорт йырсыһы (тенор), педагог. 1971 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1992—1995 йылдарҙа музыка факультеты деканы. Сәнғәт фәндәре кандидаты (2011), профессор (1992). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1977). Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге призға йәш йырсыларҙың республика конкурсы лауреаты (1972).

Билалов Мәжит Мәсғүт улы (1885 — 11 декабрь 1933) — башҡорт теле белгесе.

## Фамилия
Мәжитов Нияз Абдулхаҡ улы (20 август 1933 йыл — 11 октябрь 2015 йыл) — тарихсы-ғалим, археолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының беренсе рәйесе (1995—2002), Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы советы рәйесе (2000—2009). Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2006) һәм 2006—2012 йылдарҙа уның вице-президенты. Тарих фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2013).

Мәжитов Хөсәйен Йәләй улы (19 апрель 1928 йыл — 3 ноябрь 1989 йыл) — башҡорт йырсыһы (баритон). Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1975).

Мәжитов Рәмил Ғиниәт улы (13 апрель 1957 йыл — 21 октябрь 2020 йыл) — дәүләт һәм мәғариф эшмәкәре, ғалим-педагог, менеджер, сәйәсәт фәндәре кандидаты. 2019 йылдан Башҡортостан йәбештереү-монтаж һәм сәнәғәт етештереүе колледжы директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы — Башҡортостандың халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың Өфөләге музейы.

Мәжит Ғафури исемендәге үҙәк мәҙәниәт һәм ял паркы (Ғафури паркы) — Өфөләге мәҙәниәт һәм ял паркы.
 
Мәжит Ғафури музейы — Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы Еҙем-Ҡаран ауылындағы Мәжит Ғафури музейы.

Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры — Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә урынлашҡан драма театры.

Мәжит Ғафури урамы Өфө ҡалаһының Киров һәм Ленин райондары сигендә урынлашҡан.
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Баязит (исем)

**Баязит ** — ғәрәптәрҙән инеп, төрки телле халыҡтар араһында таралған ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Баязит башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, ир балаларға ҡушылған мосолман исеме. «Матур», «шәп» мәғәнәһен аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Баязит Дим (Баянов Баязит Фәтхелислам улы; 24 ғинуар 1909 йыл — 10 октябрь 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир-яҙыусы, журналист, СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1944).

Баязит Бикбай — (9 ғинуар 1909 йыл — 2 сентябрь 1968 йыл) — башҡорт шағиры, прозаик, драматург. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1957), Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1970). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955) һәм «Почёт Билдәһе» (1939) ордендары кавалеры.

Баязит I **Йәшен Баязит I ** (, ; яҡынса 1357—1403) — Ғосман империяһы солтаны, 1389—1402 йылдарҙа хакимлыҡ итә.

Баязит Рәмзи улы Байназаров (17 ғинуар 1980 йыл — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2009), Бөрйән районы Яуымбай ауылында тыуған.

## Фамилияларҙа
Баязитов Сынтимер Биктимер улы (; (13 июнь 1965 йыл) — дәүләт һәм мәғариф эшмәкәре, ғалим-педагог. 2019 йылдан Өфө күп профилле һөнәри колледж директоры; 2006—2007 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы мәғариф министры, 2008—2018 йылдарҙа Өфө ҡала хаҡимиәте башлығы урынбаҫары. Педагогия фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2005) һәм мәғариф отличнигы (2000), Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2002

Баязитов Роберт Ишдәүләт улы (2 ноябрь 1939 йыл) — комсомол, партия һәм мәғариф ветераны. 1985—2004 йылдарҙа Бөрйән районы Байназар урта мәктәбе директоры. Рәсәй Федерацияһының (1997) һәм Башҡорт АССР-ы мәктәбенең (1988) атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1979).

Баязитов Мөхәммәтсафа Атаулла улы (21 апрель 1877 йыл — 26 декабрь 1937 йыл) — дин һәм йәмәғәт эшмәкәре, «Нур» гәзитен нәшер итеүсе, Ырымбур дини мосолман йыйылышының (Ырымбур мосолман диниә назараты) һуңғы мөфтөйө. Рәсәйҙә беренсе рәсми мосолман ойошмаһы рәйесе — мөфтөй күҙәтеү, мәсеттәр төҙөү, никах теркәү, мөлкәт бүлеү, мосолман ғөрөф-ғәҙәттәрен дөрөҫ үтәлешен тикшереү эше менән шөғөлләнә. Репрессияланған, үлгәндән һуң аҡлана.

Баязитова Әминә Тимерҡаҙыҡ ҡыҙы (17 декабрь 1946 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны. Рәсәйҙең мәғариф отличнигы һәм почётлы мәғариф хеҙмәткәре, уҡытыусы — методист, юғары категориялы уҡытыусы.

Баязитова Зифа Ғаяз ҡыҙы (4 июнь 1951 йыл) — театр актёры. 1979 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1998).

## Топонимикала
Баязит () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл.

Баязит — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы ауыл.

Баязит — Силәбе өлкәһендәге ауыл.

Баязит — Ҡурған өлкәһендәге ауыл.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Айсыуаҡ (исем)

**Айсыуаҡ** — мосолман халыҡтары араһында башҡорттарҙан таралған ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Айсыуаҡ — башҡорт телендәге «ай» һәм «сыуаҡ» һүҙҙренән яһалған ҡушма исем. Мәғәнәһе — айлы төндә тыуған.

## Билдәле шәхестәр
Айсыуаҡ Үҙәнбаев — (1767 йыл—?) — хәрби эшмәкәр. 1788—1790 йылдарҙағы Рус-швед һәм 1807 йылғы Рус-прусс-француз һуғыштарында ҡатнашыусы. Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы Муйнаҡ ауылында йәшәгән.

Айсыуаҡ бей — XVI быуатта йәшәгән башҡорт халҡының Ғәйнә ҡәбиләһе башлығы. Башҡорт риүәйәттәре буйынса, ғәйнәләрҙең Рус дәүләте составына үҙ теләге менән инеү шарттары тураһында Мәскәүгә барып, аҡ батша Иван Грозный менән һөйләшеүҙәр алып бара. Ике яҡлы килешеү төҙөлгәндән һуң рус подданныйлығын ҡабул итеү тураһында ярлыҡаш, йәғни жалованная грамота ала.

## Фамилияларҙа
Айсыуаҡов Исмәғил Фазлетдин улы — (15 сентябрь 1905 йыл — 4 октябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, интендантлыҡ хеҙмәтенең гвардия өлкән лейтенанты.Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы Соҡаҙытамаҡ ауылында тыуған.

## Топонимдарҙа
Айсыуаҡ (тау) — Уралдағы тау, Ирәндек һырты. Иҫке Сибай ауылы үҙәгендә, Ҡарағайлы һәм Төйәләҫ йылғалары ҡушылған ерҙә урынлашҡан.

Айсыуаҡ () — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы башҡорт ауылы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Абдулхаҡ (исем)

**Абдулхаҡ** — ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Абдулхаҡ (Әбделхаҡ) башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, ҡушма исем, ике үҙ аллы һүҙҙән яһалған (абдул+хаҡ) ысын, дөрөҫ мәғәнәһенә эйә.

## Билдәле шәхестәр
Игебаев Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы, Абдулхаҡ Игебаев (2 июль 1930 йыл — 27 сентябрь 2016 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (2010). 1963 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының (1980) һәм РСФСР-ҙың (1991) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1990) һәм Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы лауреаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры.

Аҡҡулов Абдулхаҡ Ғәббәс улы (; 15 июль 1910—26 июнь 1975) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкында, артабан — 132-се уҡсылар дивизияһында, 1944—1945 йылдарҙа — НКВД-ның 488-се айырым батальонында хеҙмәт итә. Политрук, лейтенант.

Баһауетдинов Абдулхаҡ Хәйретдин улы () (1915 йыл — 12 август 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, лейтенант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкының саперҙар взводы командиры.

Бикҡужин Абдулхаҡ Закир улы () (14 ноябрь(ҡайһы бер документтарҙа 17 ноябрь[1]) 1919 йыл — 15 март 2007) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, өлкән лейтенант. 112 -се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының артиллерия дивизионы яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы (1985), «Ҡыҙыл Йондоҙ» (1941) ордендары кавалеры.

Ҡаһарманов Абдулхаҡ Абдрахман улы (24 апрель 1927 йыл — 21 май 2007 йыл) — уҡытыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1957), Рәсәй Федерацияһының мәғариф отличнигы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

## Атаһының исемендә
Саттарова Эльза Абдулхаҡ ҡыҙы (28 июль 1958 йыл) — журналистика ветераны, 2007—2017 йылдарҙа Ҡырмыҫҡалы районының «Кармаскалинская новь» гәзите мөхәррире. 1978 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2012).

Мәжитов Нияз Абдулхаҡ улы (20 август 1933 йыл — 11 октябрь 2015 йыл) — тарихсы-ғалим, археолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының беренсе рәйесе (1995—2002), Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы советы рәйесе (2000—2009). Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2006) һәм 2006—2012 йылдарҙа уның вице-президенты. Тарих фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2013).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Бер туған (нәшриәт)

**Бер туған** — Германияла Әлиә Тайсина нигеҙләгән нәшриәт йорто. Шул уҡ исемдәге журнал.

## Тарихы
Берлиндағы Татар-башҡорт мәҙәни үҙәге ағзаһы Әлиә Тайсина журналдың тарихын былай тип һөйләне: «2004 йылда "Бер туған" нәшриәтен асыу өсөн ҙур булмаған дәүләт субсидияһын алдым. "Бер туған" журналын сығара башлағанға тиклем ул минең менән бергә йәшәгән улым Андрей Тайсин компьютер дизайны буйынса верстальщик һәм белгес булып эшләй ине. Минең дә журналист һәм редакция эшендә бай тәжрибә тупланған ине. Өҫтәүенә, Берлиндағы өс рәссам: Рәис Хәлилов, Шамил Ғимаев, Нурия Хадеева, Татар-башҡорт мәҙәниәте үҙәге ағзалары, буласаҡ нәшриәттең китаптарын иллюстрациялау теләге менән янып йәшәйҙәр ине.»

2002 йылдан  «Германияла татарҙар» исемле журнал нәшер ителә.
2003 йылда журнал исеме «Бер туған» тип үҙгәртелә, артабан был исем нәшриәткә бирелә.Журнал Германияла йәшәүсе башҡорттар һәм татарҙарҙың ижтимағи һәм мәҙәни тормошон яҡтырта. 
Журналда материалдар рус, немец, татар, башҡорт телдәрендә бирелә.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, "Бер туған" журналы баҫмаһын 2010 йылда туҡтатырға тура килә, нәшриәт эшен дауам итә.
Нишриәттә немец һәм Рәсәй авторҙарының китаптары баҫыла. 

Нәшриәттә Әлиә Тайсина тәржемәһендә немец телендә Ғабдулла Туҡайҙың «Шүрәле» әҫәре донъя күрә. Артабан башҡорт һәм татар әкиәттәре немец теләндә баҫтырыла. 2011 йылдың яҙында  "Урал батыр" ҙың икенсе эшкәртелгән баҫмаһын немец телендә нәшер итәләр. Шулай уҡ "Аҡбуҙат" эпосы тәржемәһе әҙер. Нәшриәттә Шамил Ғимаевтың яңы төҫлө һүрәттәре менән биҙәрлән  "Урал батыр" һәм "Аҡбуҙат" баҫмаларына әҙерләнә.
## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Татар-башҡорт мәҙәни үҙәге (Берлин)
## Нәшриәттең рәсми сайты
Bertugan  

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Төбәк интерактив энциклопедик портал «Башҡортостан»
Любизар

Любизар — күп мәғәнәле төшөнсә.

* Любизар — тарихи башҡорт халыҡ йыры.
* Любизар — төбәк йәмәғәт ойошмаһы.
* Любизар — башҡорт эстрадаһында төркөм.
Зөбәржәт (исем)

**Зөбәржәт** — мосолман илдәрендә, фарсыларҙа, ғәрәптәрҙә, татарҙарҙа һәм башҡа төрки халыҡтарҙа, шул иҫәптән башҡорттарҙа таралған ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Зөбәржәт башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән ҡатын-ҡыҙ исеме. Зәңгәр төҫтәге аҫыл таш исеменән алынған. Мәғәнәһе аҫыл таштай ҡиммәтле, ҡәҙерле тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Йәнбирҙина Зөбәржәт Нәби ҡыҙы (18 сентябрь 1945 йыл — 9 май 2009 йыл) — шағир, 1990 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2006). Хәким Ғиләжев исемендәге премия лауреаты (2001).

Шәйхисламова Зөбәржәт Фәнил ҡыҙы — филология фәндәре кандидаты, БДУ-ның Башҡорт филологияһы, шәрҡиәт һәм журналистика факультеты уҡытыусыһы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Зөбәржәт — үтә күренеп торған асыҡ йәшел төҫтәге аҫыл таш.

«Зөбәржәт» ансамбле («Изумруд») — «Байкал Тулҡыны (Волны Байкала)» татар-башҡорт йәштәр үҙәге базаһында милли йыр һәм бейеү ансамбле.

Зөбәржәт урамы — Өфө ҡалаһы ҡала округы составындағы Жилино (Башҡортостан) ауылындағы (Октябрь районы ҡарамағындағы Нуғай ауыл Советына инә) урам.

Зөбәржәт (йыр) — башҡорт халыҡ йыры бар.

«Зөбәржәт ҡалаһы тылсымсыһы» («Волшебник изумрудного города») — ошо исемдәге әкиәт буйынса режиссер Илсур Ҡаҙаҡбаев ҡуйған спектакль.

Зөбәржәт — Мостай Кәримдең «Ай тотолған төндә» әҫәрендәге герой.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Әғзәм

**Әғзәм** (Ағзам) — төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Әғзәм — «бөйөк», «дәрәжәле» мәғәнәһен аңлатҡан мосолман ир-ат исеме. Был исемдең икенсе варианты — Ағзам.

## Билдәле кешеләр
Сөләймәнов Әғзәм Сибәғәт улы () (1917 йыл — 18 февраль 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы, 17-се гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, ҡылыссы. Яуҙа һәләк була. Полесье өлкәһе Передрейка ауылында (Белоруссия) ерләнгән.

Сәлихҡолов Әғзәм Ғибат улы (19 март 1909 йыл — 17 февраль 1995 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой. Ике тапҡыр II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры . Башҡортостандың Баймаҡ районы Темәс ауылында тыуған.

Вәлиханов Әғзәм Вәлихан улы (27 февраль 1927 йыл — 5 октябрь 2006 йыл) — нефтсе, хужалыҡ эшмәкәре. 1965—1977 йылдарҙа «Татнефть» берекмәһе начальнигы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Татар АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе, Академик И. М. Губкин исемендәге премия лауреаты.

Фәйзуллин Әғзәм Шакир улы (1921 йыл — 19 март 1984 йыл) — комсомол органдары эшмәкәре, мәғариф хеҙмәткәре. 1946 йылдан ВЛКСМ‑дың Өфө ҡала комитеты, 1947 йылдан ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитеты секретары; 1953 йылдан Өфөләге 2‑се урта мәктәптең директор урынбаҫары, 1955 йылдан 39‑сы урта мәктәп директоры. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1981) һәм «Почёт Билдәһе» (1948) ордендары кавалеры.

Фәссәхов Әғзәм Фәйзрахман улы (1. 01. 1955) — уҡытыусы, Илсекәй төп мәктәбе директоры. Башҡорт дәүләт университетының
роман-герман филологияһы факультетын тамамлаған (1982). Башҡортостан Республикаһы мәғариф отличнигы.

## Фамилиялар
Әғзәмов Ғилметдин Әғзәм улы (; 1903 йыл — 30 ғинуар 1991 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкы 82-мм миномёт батареяһының сүкеүсе тимерсеһе. Гвардия ҡыҙылармеецы, ефрейтор, прапорщик. Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) һәм II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.

Әғзәмов Эдуард Лотфи улы (псевдоимы **Эдуард Әғзәми**; 5 ноябрь 1937 йыл) — журналистика ветераны, яҙыусы, 1961 йылдан СССР Журналистар союзы, 1993 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы (1993). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988), Яңауыл ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (1997) һәм Ғәли Соҡорой исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (1999).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Гәүһәр

**Гәүһәр** — ҡатын-ҡыҙҙар исеме. Гәүһәр, Гәүһәриә — башҡорттарҙа, башҡа төрки халыҡтарҙа, мосолмандарҙа таралған ҡатын-ҡыҙ исемдәре.

## Этимологияһы
Гәүһәр исеме башҡорт теленә фарсы теленән килеп ингән. Мәғәнәһе ынйы бөртөгө, аҫыл таш, ынйы
бөртөгөндәй матур, ҡәҙерле тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Зәйнуллина Гәүһәр Динмөхәмәт ҡыҙы (16 август 1935 йыл) — телсе ғалим. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

Батталова Гәүһәр Тимерхан ҡыҙы (22 декабрь 1965 йыл) — тележурналист, дәүләт хеҙмәткәре. 2011 йылдан «Боронғо Өфө» тарихи-мәҙәни музей-ҡурсаулығы республика дәүләт бюджет учреждениеһы директоры. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2002), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2002).

Фәйзуллина Гәүһәр Садиҡ ҡыҙы (10 июнь 1924 йыл — 6 апрель 1987 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1954—1979 йылдарҙа Баймаҡ районы «Ҡыҙыл Октябрь» колхозы һауынсыһы. РСФСР-ҙың 7‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының иң яҡшы һауынсыһы (1963). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

Гәүһәриә әүлиә — Мораҙым старшинаның бер туған апаһы. Ул да был тирәлә үҙенең уҡымышлығы, ғилемлеге менән дан тотҡан, мәҙрәсәлә уҡытҡан. Уны ла халыҡ, хөрмәтләп, Әүлиә тауынан көньяҡтараҡ, Ослотау битенә ерләгән. Ул ятҡан изге урында әлеге ваҡытта һылыу ҡуш ҡайындар үҫә. Аллаһ Тәғәлә ризалығы өсөн аят, доғалар уҡып, Гәүһәриә инәй рухына доға бағышлап шул ҡайындарҙы ҡосаҡлап торһаң, ҡатын-ҡыҙҙан сир китә, ғаиләгә бәхет ҡайта, йортҡа ҡот ҡуна, теләге тормошҡа аша, тигән ырым-ышаныу бар. Уның да шишмәһе булған, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, нефть эҙләп, был тирәләрҙе быраулап, ерҙе соҡоп бөтөрөү арҡаһында, башҡа күп шишмәләр һымаҡ, Гәүһәриә шишмәһе лә юҡҡа сыҡҡан.

Гәүһәр-хатун, Гәүһәрхан-солтан (), шулай уҡ Гәүһәр-хатун () йәки Гәүһәр-солтан ( ; 1455 йылға тиклем, Әдирнә — 1477 йылдан һуң, Истанбул) — ғосман солтаны Мәхмәт II Яулап алыусы һәм уның ҡатыны Гөлбаһар-хатундың ҡыҙы. Аҡ Ҡуйлылар династияһынан принцҡа кейәүгә бирелә.

Гәүһәр батыр, Гауди Токтаулқызы — XVIII быуатта хәҙерге Ҡаҙағстан ерендә йәшәгән батыр ҡыҙ. Ҡаракирәй Ҡабанбай ҡатыны, батыр Малайһарының һеңлеһе. Ире менән бергә бер нисә алышта ҡатнаша. Арғын ҡәбиләһенең Басенин нәҫеленән. Ысын исеме — Мәйсәрә.

Гәүһәршат, Gəwhərşat (1546 йыл) — Ҡазан ханлығы батшабикәһе, ханбикә. 1531—1545 йылдарҙа Ҡазан ханлығында ижтимағи-сәйәси ваҡиғаларҙа әүҙем ҡатнашыусы, бәлиғ булмаған хан Джан-Али янындағы регент (1531—1533). Ибраһим хан һәм Нур-Солтан бикәнең ҡыҙы, Ҡазан хандары Мөхәммәт-Әмин һәм Абдул-Латифтарҙың һеңлеһе.

«Принц Бәҙәр һәм принцесса Гәүһәр Самандалы»— Мең дә бер кисә йыйынтығындағы әкиәттәрҙең береһе.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Гәүһәр Шад мәсете, Гәүһәршад мәсете (фарс. مسجد گوهرشاد) — Иранда Мәшһәд ҡалаһында урынлашҡан мәсет, Имам Реза кәшәнәһе комлексының бер өлөшө. Мәсетте 1418 йылда Гоһаршад әмере буйынса батша һарайы архитекторы Ғәүәмеддин Ширази төҙөгән.

«Гәүһәр ҡул» — билдәле һәм бөтәһе лә яратҡан режиссер Леонид Гайдайҙың бөйөк фильмы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Зәкәриә (исем)

**Зәкәриә** — боронғо йәһүдтәрҙән ғәрәптәргә ингән, ғәрәптәрҙән башҡа төрки телле халыҡтар араһында таралған ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Зәкәриә — «иҫтә ҡалған», «иҫтәлекле» мәғәнәһен аңлатҡан ир-ат исеме.

## Билдәле шәхестәр
Зәкәриә Шәрәфетдин улы  Аҡназаров (22 август 1924 йыл — 2 апрель 2000 йыл) — совет комсомол, партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1962—1986 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. СССР-ҙың 6—9‑сы, РСФСР-ҙың 10-сы һәм 11‑се, Башҡорт АССР-ының 4—11‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1966—1971 йылдарҙа КПСС‑тың Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы. Ике Ленин (1971, 1984), Октябрь Революцияһы (1981), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957, 1966) һәм Халыҡтар дуҫлығы (1974) ордендары кавалеры. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.
 
Зәкәрийә **Зәкәрийә ибн Азан** () — Израиль халҡына ебәрелгән Ислам пәйғәмбәре. Библиялағы рухани Захария бер тип һанала. Ҡөрьәндә ете тапҡыр телгә алынған. Яхъя (*Иоанн Креститель*) пәйғәмбәрҙең атаһы.

Әлимбәтов Зәкәриә Далха улы (?) — педагогик хеҙмәт ветераны, Башҡорт АССР-ының Атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР-ҙың мәғәриф алдынғыһы, Малаяҙ мәктәп-интернаты директоры (?), Мәләүездә район мәғарифы етәксеһе (?) һәм республикабыҙҙың Мәғариф министрлығында бүлек начальнигы (?).

## Халыҡ ижадында
«Кәриә-Зәкәриә» — йырлы бейеү, уйын:

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан»
Гостищев Виктор Кузьмич

**Виктор Кузьмич Гостищев** (21 ноябрь 1937 йыл, Белгород өлкәһе Гостищево ауылы) — СССР һәм Рәсәй хирургы, Рәсәй Медицина фәндәре академияһы (1999, 1993 йылдан ағза-корреспонденты) һәм Рәсәй Фәндәр академияһы (2013) академигы.
Хирургик инфекция, ашығыс абдоминаль хирургия өлкәһендә белгес.

## Биографияһы
Курск медицина институтының дауалау факультетын тамамлай (1961).

1965 йылдан И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университетының дөйөм хирургия кафедраһында эшләй. Бында СССР Медицина фәндәре академияһы академигы В. И. Стручков етәкселеге аҫтында кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.

1988 йылдан әлеге көнгә тиклем И. М. Сеченов исемендәге Мәскәү медицина академияһының дөйөм хирургия кафедраһы мөдире.
Сеченов университеты Аҡһаҡалдар советы ағзаһы. Уның етәкселегендә 27 докторлыҡ һәм 80-дән ашыу кандидатлыҡ диссертациялары яҡланған.

2013 йылда Рәсәй Фәндәр академияһы академигы булып китә.

Рәсәй Федерацияһының дөйөм хирургтар ассоциацияһы президенты, Халыҡ-ара хирургтар йәмғиәте һәм Халыҡ-ара гепато-панкреато-билиар хирургия ассоциацияһы ағзаһы.
Рәсәй Медицина фәндәре академияһының һәм Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының «Хирургияла инфекция» проблемалы комиссияһы рәйесе булған.

«Хирургия. Журнал имени Н. И. Пирогова» журналының редколлегия ағзаһы.

Хирургик инфекция буйынса 20-нән ашыу монография, уҡыу әсбаптары һәм дәреслектәр авторы, 500-ҙән ашыу хеҙмәте баҫылып сыҡҡан, 20-нән ашыу уйлап табыу һәм патенттар авторы.

Хирургик инфекция, этиология, патологик физиология, эренле хирургик инфекцияларҙы, эренле яраларҙы хирургик һәм өҫтәлмә дауалау алымдарын эшләү, ашығыс абдоминаль хирургия өлкәһендә фундаменталь тикшеренеүҙәр алып бара.

Эренле перитонит ваҡытында үҙенсәлекле лапаростомия методикаһы, үпкәнең эренле-емергес сире ваҡытында торакостомия һәм торакоабсцессостомия методикаһы, эренле сакроилеит ваҡытында операциялар методикаһы авторы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Дуҫлыҡ ордены (2018)
* «Почет Билдәһе» ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1991)
* Рәсәй федерацияһының дәүләт премияһы
* Ике тапҡыр Рәсәй Федерацияһының фән һәм техника өлкәһендә хөкүмәт премияһы лауреаты (1995, 2002)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995)
.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Гостищев Виктор Кузьмич (неопр.). sechenov.ru. Дата обращения: 30 сентября 2018.
Сынғыҙ (исем)

**Сынғыҙ**— башҡорт ир-ат исеме, төрки телле халыҡтарҙа ла йыш осрай.

## Этимологияһы
Сыңғыҙ (Сынғыҙ) исеме башҡорт теленә монголдарҙан килеп ингән, мәғәнәһе «бөйөк», «көслө» тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Айытматов Сыңғыҙ Түрәҡол улы (ҡырғ. Чыңгыз Төрөкулович Айтматов; 12 декабрь 1928 йыл — 10 июнь 2008 йыл) — ҡырғыҙ совет яҙыусыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).

Ханов Сыңғыҙ Һаҙый улы (30 декабрь 1915 йыл — 1941) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе. 1937—1940 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт нәшриәтенең сектор мөдире. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

Мостафаев Сыңғыҙ (; 29 август 1960 йыл — 15 июнь 1992 йыл) — әзербайжан граждан һәм хәрби журналисы, милли телевидениены үҫтереүгә ҙур өлөш индереүсе. Сит илдәрҙең ҡайһы бер мәғлүмәт агентлыҡтары менән хеҙмәттәшлек итә.
Таулы Карабах хәрби хәрәкәттәр зонаһынан күп репортаждар, шул иҫәптән Ходжалы һуйышындағы данлыҡлы репортаж авторы. Әзербайжандың милли геройы.

Фараджев Әнүәр Сыңғыҙ улы (; 10 май 1962 йыл) — Әзербайжан этнологы, тарихсы һәм публицист.

Сыңғыҙхан (монгол телендә — Чингиз хаан, үҙ исеме — Темуджин; 1162 йылдар тирәһе — 1227 йылдың 18 авгусы) — донъя тарихында иң ҙур империя — Монгол империяһын нигеҙләүсе.

## Ауылдар исеме
Сыңғыҙ () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Садиҡ (исем)

**Садиҡ** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Садиҡ исеме бар.

## Этимология
Садиҡ исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе тура һүҙле, дөрөҫлөктө яратыусы, саф күңелле, эскерһеҙ, тоғролоҡло, ихлас күңелле, дуҫ тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Сайранов Садиҡ Уйылдан улы (15 май 1917 йыл — 21 октябрь 1976 йыл) — Халхин‑Гол йылғаһы буйында 1939 йылғы совет‑япон ҡораллы бәрелешендә һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, уҡсылар полкының взвод командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1945).

Садиҡ Сәғитов (1777 йыл—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

Байтүрин Садиҡ Айтуған улы (1912 йыл — ?) — журналист, партия эшмәкәре.

Жәфәр әс-Садиҡ (вафаты — 765) — шиғый-имами, Жәфәри мәҙһәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

Мәҡсүд Сөндөклө, Мәҡсүтов Садиҡ Мөбин улы (2 (15) сентябрь 1904 йыл — 23 октябрь 1981 йыл) — шағир. 1937 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1975).

## Фамилияла
Садиҡов Төхвәт Әбдрәхим улы (; ?- 18 февраль 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, гвардия рядовойы.

Садиҡов Сисәнбай Садиҡ улы (; 1916 йыл — 25 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант.

Садиҡов Әхмәр Садиҡ улы (; 1902 йыл — яҡынса 13 июль 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы.

Садиҡов Төхвәт Әбдрәхим улы (; ?- 18 февраль 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, гвардия рядовойы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Боков Алексей Николаевич

**Боков Алексей Николаевич ** (12 сентябрь 1927 йыл — 2014 йыл) — ғалим-табип, медицина фәндәре докторы, профессор. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991). Ростов коммуналь гигиена фәнни мәктәбенә нигеҙ һалыусы.

## Биографияһы
Алексей Николаевич Боков 1927 йылдың 12 сентябрендә Белоруссияның Могилев ҡалаһында тыуған. Фельдшер-акушерлыҡ мәктәбендә белем ала (1946).

1951 йылда Курск медицина институтын (хәҙерге Курск дәүләт медицина университеты) уңышлы тамамлай. Институттың аспирантураһында уҡый. Уҡыуҙы тамамлағас ассистент, доцент булып эшләй. 1959 йылда РСФСР Һаулыҡ һаҡлау министлығының бойороғо менән Ростов медицина институтына күсерелә.

1959 йылдан алып 2013 йылға тиклем Ростов дәүләт медицина университетында эшләй. 1959 йылдан алып 1996 йылға тиклем коммуналь гигиена кафедраһы мөдире була. 1955 йылда медицина фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1969 йылда «Гигиеническая оценка токсичности строительных материалов и изделий из синтетических полимеров» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Медицина фәндәре докторы ғилми исеме ала. 1959—1962 йылдарҙа декан урынбаҫары, 1970—1972 йылдарҙа медицина институтының ғилми эш буйынса проректоры вазифаһын биләй. 1996 йылдан — Ростов дәүләт медицина университетының гигиена кафедраһы профессоры.

Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: халыҡ хужалығында полимер материалдарҙы ҡулланыу һәм уларҙың кеше организмына тәьҫире. Уның етәкселегендә 40 фән кандидаты һәм докторы әҙерләнгән.

А. Н. Боков 15 уйлап табыу, 450-гә яҡын фәнни хеҙмәттәр авторы булып тора. Рәсәй экология академияһының мөхбир ағзаһы, Рәсәй хәүефһеҙлек, оборона һәм хоҡуҡ тәртибе проблемалары академияһы академигы.

Алексей Николаевич Боков 2014 йылда вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991)
* Һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1972)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1985)

## Һылтанмалар
* Алексей Николаевич Боков 
* Алексей Николаевич Боков 
* Алексей Николаевич Боков. История кафедры гигиены РГМУ
Рәсүл (исем)

**Рәсүл** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимология
Рәсүл башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән, илсе, хәбәр килтереүсе, пәйғәмбәр тигәнде аңлата

## Билдәле кешеләр
Сәғитов Рәсүл Хәсән улы (14 март 1964 йыл) — башҡорт радиожурналисы, яҙыусы һәм тәржемәсе. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар һәм Яҙыусылар союздары ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт (2016), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2004), Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2005)..

Хәмзәтов Рәсүл Хәмзәт улы (8 сентябрь 1923 йыл — 3 ноябрь 2003 йыл) — авар шағиры, прозаик, публицист, СССР һәм Рәсәйҙең йәмәғәт һәм сәйәсәт эшмәкәре, тәржемәсе. Сталин (1952) һәм Ленин  премиялары лауреаты (1963), Дағстан АССР-ының халыҡ шағиры (1959), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974).

Итжыймасов Рәсүл () — башҡорт тарханы, Иҫәт провинцияһы Ҡара Табын олоҫо (Башҡортостан Республикаһы Учалы районы Рәсүл ауылы) старшинаһы. Рәсәй империяһына ҡаршы баш күтәргән армия полковнигы.

## Фамилия
Зәйнулла Рәсулев (*Зәйнулла бин Хәбибулла бин Рәсүл*, *Зәйнулла-ишан*; 20 март 1833 йыл — 2 февраль 1917 йыл) — башҡорт дин әһеле, ишан, йәмәғәт эшмәкәре һәм мәғрифәтсе. Нәҡшбәндиә тәриҡәте шәйехе, йәдитселек етәкселәренең береһе. Халыҡта әүлиә һәм табип һымаҡ та билдәле булған. Шәрҡиәтсе В. В. Бартольд уны башҡорттарҙың «рухи короле» тип атай.

Рәсүлев Ғабдрахман Зәйнулла улы (1881—1950) — башҡорт дин эшмәкәре, мөфтөй. СССР-ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандарының Диниә назараты рәйесе (1936—1950). Нәҡшбәндиә тәриҡәте ағзаһы.

Ғайса Фәтҡулла улы Рәсүлев (1866—1921) — башҡорт дин һәм йәмәғәт эшмәкәре, ахун.

Рәсүлев Мөждәбә Муса улы (1897—1946) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Бөрйән-Түңгәүер ихтилалы етәкселәренең береһе.

Талха Ғайса улы Рәсүлев — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, Зәки Вәлидиҙең яҡын көрәштәштәренең береһе.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Рәсүлиә — Ырымбур губернаһы (хәҙерге Силәбе өлкәһе) Троицк ҡалаһындағы 5-се йәмиғ мәсете янындағы мәҙрәсә. Тәүге мөҙәрисе — Зәйнулла Рәсүлев.

Рәсүл (), күпл. — «рүсүли», **Рәсүлуллаһ** (Аллаһ илсеһе) — яңы Изге Китап һәм яңы шәриғәт килтергән нәби.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Мөслим (исем)

**Мөслим** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимология
Мөслим башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, ислам динен тотҡан, мосолман тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Әбсәләмов Мөслим Бәхтейәр улы (12 июнь 1932 йыл — 5 июль 2009 йыл) — уҡытыусы, прозаик һәм публицист.

Мөслим Марат (тулы исеме — Мөслимов Минимулла Нәбиулла улы; 10 май 1909 йыл — 17 август 1975 йыл) — башҡорт шағиры, журналист, тәржемәсе. 1935 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1‑се Бөтә Союз совет яҙыусылары съезы (Мәскәү, 1934) делегаты.

Мөслим Мөхәммәт оғлы Магомаев(әзерб. Müslüm Məhəmməd oğlu Maqomayev; 1942 йылдың 17 авгусында, Баҡы — 2008 йылдың 25 октябре, Мәскәү) — совет, Әзербайжан, Рәсәй эстрада һәм опера йырсыһы (баритон), актёр, композитор. СССР-ҙың халыҡ артисы (1973).

Асакируддин Абу́л-Хөсәйен Мөслим ибн әл-Хажаж ән-Найсабу́ри, күберәк имам Мөслим булараҡ билдәле (‎; 821, Нишапур — 875, Нишапур) — ислам дин белгесе, хәҙистәрҙе өйрәнеүсе һәм хоҡуҡ белгесе.

## Фамилияла
Мөслимов Павел Ильич (15 июнь 1967 йыл , Өфө, Башҡорт АССР-ы, РСФСР, СССР) — Рәсәй биатлонсыһы, Олимпия уйындары һәм донъя чемпионаттары призеры. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры. Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары.

## Ауылдар
Мөслим () — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы.
 
Яңы Мөслим ауыл Советы — Мәсетле районындағы ауыл биләмәһе.
## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Мөслим (Вәрәш) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Мөслим районы үҙәге. Мөслим ауыл советы составына керә һәм уның үҙәге булып тора.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар