open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Льюис Раунд Уилсон китапханаһы

**Льюис Раунд Уилсон китапханаһы** (ингл.  Уилсон Louis Round Library) ― Чапел-Хиллдағы Төньяҡ Каролина университеты китапханаһы. 1929 йылда төҙөлә. 1984 йылда Дэвис китапханаһы асылғанға тиклем университеттың төп китапханаһы булып торған.

## Тарих
Китапхана бинаһы 1927—1929 йылдарҙа университет кампусы реконструкцияланған ваҡытта төҙөлә: 1920 һәм 1931 йылдар араһында бында барлығы 23 ҡоролма барлыҡҡа килә. Бинаның проекты бозар стилендә архитектор Артур Кливленд һәм данлыҡлы McKim, Mead &amp;amp; White төҙөлөш фирмаһы архитекторы Уильям Кендалл тарафынан эшләнә. Бинаның планы стандарт Карнеги китапханаһы планына ярашлы итеп төҙөлә. 1923 йылда Карнеги корпорацияһы 1907 йылда корпорацияның аҡсаһына төҙөлгән элекке китапхана бинаһын яңыртып төҙөргә һәм яңы китапхана төҙөргә үҙенең ҡаршылығы булмауы тураһында әйтә. Шуға ҡарамаҫтан, был яңы ҡоролма өсөн аҡса бүлдерергә университет заявка бирмәй. 1956 йылда китапханаға уның беренсе китапханасыһы Льюис Раунд Уилсондың исеме бирелә. Быға тиклем бина бары тик «Китапхана» тип кенә аталып йөрөтөлгән була.

Үҙенең бай фонды менән башҡа китапханалар араһында айырылып торасаҡ китапхананы төҙөүҙең төп инициаторҙарының береһе Уилсон була. 1929 йылдың 19 октябрендә китапхана асыла, ә теүәл 10 көн үткәс, биржа баҙары ҡолай. Университетты дәүләт ярҙамы менән төҙөү кәметелә, шунлыҡтан Уилсон китапхана өсөн шәхси фондтарҙан аҡса һәм китаптар йыя. Шулай тап Бөйөк депрессия осоронда китапхана иң ҡиммәтле даналар менән тулыландырыла.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Уилсон Library
Гера ҡалаһы ратушаһы

**Гера ҡалаһы ратушаһы** () ― Гера ҡала советы һәм хакимиәте резиденцияһы. Иген баҙары менән ҡала баҙары араһында бер-береһе менән тоташҡан бер нисә бинала урынлашҡан.

## Тарих
Урта быуаттағы хроника мәғлүмәттәре буйынса, Герала ратуша 1254 йылда уҡ булған. 1425 йылдың 30 мартында уның тураһында беренсе тапҡыр яҙыла. 1450 йылда Саксониялағы феодалдарҙың бер низағы ваҡытында бина емерелгән, әммә 1487 йылда ул тергеҙеллгән.

Хәҙерге күренешле ратуша бинаһы 1573—1575 йылда Яңырыу архитектураһы стилендә төҙөлә. Альтенбург ратуша бинаһына ныҡ оҡшаш булғанлыҡтан, тарихты тикшереүселәр бина Торгауҙан архитектор Николаус Громан проекты буйынса төҙөлгән тип иҫәпләйҙәр. 1575 йылдың 14 октябрендә манара шпиле тантаналы рәүештә баҫтырылып ҡуйыла. Элек ратуша менән йәнәш «*Икмәк банкыһы»* (хәҙер бында ресторан) урынлашҡан, ә уның ҡаршыһында ― иҫке хурлыҡ бағанаһы торған. 1754 йылдан алып ул әлеге көндәге күренешендә бында тора.

1780 йылда ҡалала сыҡҡан янғын ваҡытында ратуша бинаһы етди зыян күрә, әммә уның стеналары уттан зарарланмаған, шуға күрә 1783—1784 йылдарҙа ул үҙенең үҙенсәлекле проектына ярашлы баштағы хәленә килтереп тергеҙелә; берҙән-бер етди үҙгәреш булып баҙар яғындағы фронтон ғына тора. 1793 йылда ратушаның Иген баҙарына ҡараған артҡы өлөшөнә ике ҡатлы төкәтмә өҫтәлә.

1911—1912 йылдарҙа ратуша тағы ла бер бина менән киңәйтелә. Был йорт *Яңы ратуша* тип атала һәм ул да шулай уҡ Иген баҙары янында урынлашҡан. Барлыҡ биналар бер-береһе менән тоташып тора.

1973 йылда ратуша подвалында «Фетнэпхен» кабареһы асыла.

### Портал
Ратуша порталы 1573—1576 йылдарҙа Лобед архитекторы Никола Тейнер һәм ике ташсы ҡатнашлығында төҙөлә. Портал фронтонында Изге Рим империяһының ике башлы бөркөтө һәм шулай уҡ Рейсс һәм Зольмс династияларының гербы төшөрөлгән. Зольмс гербының бында ҡуйылыу сәбәбе балиғ булмаған улы Генрих II Постум янында регент булған Доротея фон Зольмс-Зонненвальд хакимлыҡ иткән саҡта порталдың төҙөлөүендә.

Шулай уҡ бында данлыҡлы йорттарҙың гербтары менән бер рәттән ҡала гербы ла бар. Ҡала гербы латин телендәге ике яҙма менән уратылған. Аркалағы өс ир фигураһы портал төҙөлгән ваҡытта ҡала менән идара итеүсе өс бюргермейстерҙы һүрәтләй. Ул йылдарҙа Герала өс кеше советы ултырышы булған һәм бюргермейстер һәр йыл һайын һайлап ҡуйылған
Портал ишегенең һыртында боронғо рим алиһәһе Юстиция һырлап төшөрөлгән. Алиһә үҙ атрибуттары: күҙҙәрен ҡаплаусы сепрәк, үлсәү һәм ике ҡыры ла үткерләнгән ҡылыс — менән төшөрөлгән. Порталдың уң яғында гера терһәге үлсәүе (0,572 м) төшөрөлгән.

### Ҡарауыл башнялары
1936—1939 йылдарҙа ратушала кешеләр һуңғы тапҡыр йәшәй. Әлеге ваҡытта бында бинаның кескенә фатирында йәшәгән иң һуңғы кеше әйберҙәренең даими экспозицияһы урынлашҡан.

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
* Anja Löffler: *Denkmaltopographie Bundesrepublik Deutschland — in Thüringen Kulturdenkmale (3 Band). Gera Stadt*. Für Thüringisches und Landesamt Denkmalpflege Archäologie, Erfurt 2007, .
* Siegfried Mues/Brodale Klaus: *Gera Stadtführer*. Gondrom Verlag, 1995 Bindlach, .
Фессалия төбәге университеты

**Фессалия университеты** (*грек.* Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας}}) ― Грецияның Фессалия төбәгендәге университеты. 1984 йылда нигеҙ һалына .  Университеттың административ-уҡыу үҙәге Волос ҡалаһында урынлашҡан, шулай уҡ учреждениеның кампустары Ларисса, Трикала, Кардица һәм Ламия ҡалаларында урынлашҡан.

2014 йыл мәғлүмәттәре буйынса, университетта яҡынса 14 000  студент, 3 500-ҙән ашыу аспирант уҡый һәм 710 уҡытыусы эшләй.

## Эмблемаһы
Фессалия университеты эмблемаһында һүрәтләнгән тауҙарҙа йәшәй улар. Пелион тауҙарында йәшәгән һәм медицина һәм музыка өлкәһендә тәрән белеме менән дан тотҡан, йәйәнән атыу, һунар, художестволы гимнастика менән шөғөлләнгән һәм күрәҙәсе һәләтенә эйә кентавр Хирон һүрәтләнгән.

## Тарихы
Университет, күбеһенә 2001 йыл аҙағында нигеҙ һалынған, алты факультетҡа берләшкән ун һигеҙ кафедраан тора. 2013 йылда Үҙәк Греция университетының компьютер технологиялары һәм биомедицина информатикаһы кафедраһы, Ламиялағы кампус менән бергә, Фессалия университеты составына күсерелә .

## Факультеттары һәм кафедралары
Университет үҙ эсенә алты: гуманитар һәм социаль фәндәр, инженер эштәре, ауыл хужалығы фәндәре, һаулыҡ һаҡлау, физик тәрбиә һәм спорт факультеттарын ала. Бөтәһе бергә ун һигеҙ кафедра иҫәпләнә.

Һәр кафедраның үҙ студент ойошмалары бар. Сит ил студенттары өсөн башҡа телдәрҙә программалар  булһа ла, уҡытыу грек телендә алып барыла: инглиз, француз, немец һәм итальян телендә курстар үткәрелә.

Ларисала медицина фәндәре факультеты эргәһендә Университеттың төп дауаханаһы эшләй.




## Академик баһа
2015 йылда тышҡы баһа биреү комитеты Фессалия университетына «*ыңғай»* баһа бирә.

Барлыҡ грек университеттарының тышҡы баһаһын Белем сифатын тәьмин итеү һәм алдағы йылдарҙа  аккредитация (HQAA) үткәреү агентлығы башҡара.

## Галереяһы

File:Department of Architecture, University of Thessaly.jpg|Волостағы инженер эштәре Мәктәбе кампустары территорияһында архитектура кафедраһы
File:Administrative building of University of Thessaly, Volos.jpg|Волос университетының административ бинаһы
File:Καπνοβιομηχανία Ματσάγγου 3674.jpg|Иҡтисад кафедраһы элекке Матсагос сигарет компанияһының бинаһында урынлашҡан.  


## Иҫкәрмәлр
Бар районы

**Бар районы** () — Винница өлкәһендәге район. Район үҙәге — Бар ҡалаһы.

2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 51 444 кеше йәшәй.

## Һылтанмалар
* Барська РДА  

## Иҫкәрмәләр
Фетнэпхен

**Фетнэпхен** () ― Германия, Тюрингияның Гера ҡалаһындағы кабареһы.

## Тарих
Германия Демократик Республикаһының һәр бер округтың административ үҙәгендә кабаре булдырыу кәрәклеге тураһындағы ҡарарына ярашлы кабаре 1973 йылда төҙөлгән.

1989—1990 йылдарҙа Фетнэпхен кабареһе Гераның район хакимиәте контроле аҫтында була. 1991 йылдың 31 июлендә яңы федераль ерҙәр территорияларында беренсе шәхси предприятие булып приватизациялана.

Приватизация ГДР территорияһында быға тиклем сикләнеп килгән ижади азатлыҡтың һәм шул уҡ ваҡытта иҡтисади үҙаллылыҡтың барлыҡҡа килеүен аңлата. Кабарены дәүләт тарафынан финанслау туҡтатыла, һәм килемдең төп сығанағы булып кешеләрҙең кабареға килеү өсөн түләүе тора. Гералағы кабаре хәҙер Көнсығыш Тюрингиялағы берҙән-бер кабаре.

## Программалары
Кабаре электән үк мәғрифәтселек идеялары менән бәйләнгән немец традицияларына ғына хас киҫкен сатира һәм юмор менән һуғарылған спектаклдәр ҡуйыуы менән билдәле. Ғәҙәттә сәхнәлә ябай кешеләрҙең тормошо, шансон йырлау, пародия номерҙары һәм тәрән фекерле мотивтар менән һуғарылған комедиялар йыш ҡына күрһәтелә торған була.

Шулай уҡ кабаре ГДР осоронда рәсми киң мәғлүмәт саралары яҡтыртмаған йәмәғәт тормошоноң төрлө яҡтарын күрһәтергә тырыша.

Кабаре ҙур уңыштарға өлгәшә: уның ике майҙансығына йыл һайын яҡынса 40 000 кеше килә.

## Ансамбль
Фетнэпхен ― даими составлы кабаре ансамбле. Төркөмгә Ева-Фастенау Мария (1978 йылдан алып), Марко Шейдт (2012 йылдан алып), Гиза Юрке (2012 йылдан алып), Майкл Зеебот (2016 йылдан алып), Сюзанна Райсс (2015 йылдан алып) инә. Уларҙың сығышында ҡайһы бер саҡта Таня Аренберг (2016 йылдан алып) һәм Валентин Ольбрих (2016 йылдан алып) ҡатнаша. Фетнэпхен ― бөтә Тюрингияның иң ҙур сатира театры.

Һәр бер программала башлыса артистар дуэты сығыш яһай, шунлыҡтан ансамбль ағзалары бер үк ваҡытта биш төрлө сараларҙа ҡатнаша ала. Ева-Мария Фестенау ғына яңғыҙ номерҙар башҡара.

## Майҙансыҡтары
Фетнэпхен ― элекке ГДР-ҙа берҙән-бер кабареһы, уның даими эшләүсе ике майҙансығы бар.

1973 йылда кабаре ойошторолғас та уның беренсе майҙансығы барлыҡҡа килә. Ул ҡала ратушаһы подвалында урынлаша.

1995 йылда Капеллендорфтың бер трактирында кабареның икенсе майҙансығы асыла.

2008 йылдың яҙында Фетнэпхендың тағы ла бер асыҡ һауалағы майҙансығы «Хофгут» барлыҡҡа килә. Ул Унтермхаус кварталында урынлашҡан һәм Бундесгартеншау сәскә фестивале майҙансығы менән таш замок араһында бер рәттә тора. Майҙансыҡ йылдың апреленән октябргә тиклем эшләй: бында урындағы халыҡ ҡала байрамдарын, туй һәм юбилейҙар үткәрә. Әммә 2017 йылдың июлендә урындағы халыҡтың байрамдар ваҡытында кешеләрҙең шау-шыуынан, көслө музыка тауышынан ҡәнәғәтһеҙлек күрһәтеп ялыу яҙыуҙары арҡаһында ябыла.

Кабаре кәмитселәре башлыса бөтә Тюрингияның театрҙарында, мәҙәниәт йорттарында һәм ресторандарында сығыш яһай. Капеллендорф майҙансығы июль-август эшләмәй, шуға күрә артистар уның тирә-йүнендә сығыш яһай.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Fettnäppchen Homepage Kabarett
Фессалияның тимер юл музейы

**Фессалияның тимер юл музейы** (шулай уҡ **Волос тимер юл музейы**, ) ― Грецияның Волос ҡалаһында 2006 йылда тимер юлдар үҫеше тарихына арналған музей. Волос станцияһы вокзалы бинаһының беренсе ҡатында урынлашҡан.

Музейҙа Фессалия тимер юл тарихы менән бәйле экспонаттар ҡуйылған. Экспонаттар араһында ― һирәк осрай торған фотолар, тимер юл хеҙмәткәре мундирҙары, иҫке телеграф аппараттары, ХIХ быуат аҙағында поездарға билеттар һатыу машиналары, ағас һәм бронзанан яһалған төрлө ҡулайламалар һәм ҡорамалдар, сәғәт, поездарҙың расписаниеһы, хәрәкәтсән составтарҙың өлөшө, иҫке светофорҙар һәм үлсәү приборҙары. Бында шулай уҡ документтар коллекцияһы бар, һирәк осраған китаптар, тарихи документтар һәм башҡа Грецияның ХIХ быуат тимер юл архитектураһына ҡағылған документтар. Ул документтар араһында ― Эваристо де Кириконың Пелион тимер юлын төҙөү өсөн эшләгән һыҙма йыйынтыҡтары.

Әлеге ваҡытта проектты тормошҡа ашырыу Фессалия университеты менән хеҙмәттәшлек итеп алып барыла. Был проект буйынса хәрәкәтсән составты станцияның көньяҡ-көнбайыш өлөшөнә асыҡ ҡуйып, кешеләргә түләүһеҙ ҡарау ойоштороласаҡ. Шулай уҡ планда XIX быуат аҙағында Греция короле ғаиләһенә ҡараған 9-10 метрлы паровоз һәм ике вагонды ҡуйыу күҙ алдында тотола.

Хәҙерге ваҡытта музейҙы алдан яҙылыу буйынса һәр бер аҙнаның дүшәмбе-йома көндәрендә ҡарарға мөмкин.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Фессалия тимер юлдары

## Һылтанмалар
* OSE page on site Museum
* Culture Ministry of Greek, Heritage Volos Cultural
Волос Никаһы (Ники Волос)

**Волос Никаһы** () ― Грецияның Волос ҡалаһы футбол клубы. 2018 йыл мәғлүмәттәре буйынса, команда Грецияның өсөнсө футбол лигаһы Гамма Этникала уйнай. 1976 йылда һәүәҫкәр командалар араһында Волос Никаһы командаһы футбол кубогы уйындарында еңеү яулай.

## Төҫтәре һәм эмблемаһы
Волос Никаһы клубы эмблемаһында боронғо грек алиһәһе Ника һүрәтләнгән, унда Самофракия Никаһының һыны (статуяһы) төшөрөлгән. Еңеү алиһәһе тәү башта Иониялағы иң дәрәжәле грек клубына ҡараған Смирна ҡалаһының Панионис командаһы эмблемаһы була, ләкин клуб таратыла һәм бары тик Икенсе грек-төрөк һуғышы тамамланғандан һуң ғына Афинала ҡайтанан ойошторола. Волос Никаһы футбол командаһын нигеҙләүселәр араһында Смирнанан (хәҙер Измир) һәм уның яҡын тирәһенән күсеп килгән ҡасаҡтар була. Шуға күрә улар яңы клуб составында уйнағанда үҙҙәренең элекке эмблемаһын тергеҙергә була.

## Ярҙам
Футбол клубының иң билдәле ярҙам төркөмө ― «*Клуб синих*» йәки «*Индеецтар*» исеме аҫтында 1985 йылда берләшкән фанаттар. Билдәле булыуынса, уның рәсми рәүештәге исеме «*Клуб синих имени Панагиотиса Нтокоузиса*» ― был исем мотоциклда барғанда юл-транспорты ваҡиғаһында һәләк булған клубҡа нигеҙ һалыусы ағзаларҙың береһе иҫтәлегенә аталған. Команданың тағы бер ярҙам клубы ― «*Клуб синих ангелов, 1994*». был клуб 1994 йылда барлыҡҡа килә һәм грек ультрастары араһында киң популярлыҡ менән файҙалана.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Официальный сайт
Херне

**Херне** (нем. Herne) —   Германияла, Төньяҡ Рейн-Вестфалия ерендәге ҡала.   Бохум һәм Гельзенкирхен ҡалалары араһында ята.

Халҡы — 169,2 мең кеше (2007 йыл).

## Географияһы
Херне Бохум һәм Реклингхаузен араһында Эшер үҙәненең көньяҡ битләүендә, ҡомло һөҙәктә ята. Ҡала тау сәнәғәте һәм индустриаль ландшафттар менән уратып алынған. Ҡала  биләмәһенең иң бейек нөктәһе — 130 м, иң түбәне — диңгеҙ кимәленән 33 метр. Ҡаланың иң ҙур оҙонлоғо төньяҡтан көньяҡҡа   6,3 км, көнбайыштан көнсығышҡа  12,2 км тәшкил итә.

### Һыуҙары
Херненың төньяҡ сиге байтаҡ һуҙымында Эмшер тарафынан барлыҡҡа килгән, уның үҙәнендә Рейн-Херне каналы үтә. Херне территорияһы буйлап Эмшерҙың ҡушылдыҡтары аға.  Был Бернигер-Бах, Зондигер-Бах, Шторхенграбен, Ландвербах һәм Росбах, Мюленбах, Шмидесбах ҡушылдыҡтары менән Остбах,    Дорнебургер-Хюллер һәм Бах-Бах.

Херне менән түбәндәге ҡалалар сиктәш (сәғәт уғы буйынса төньяҡтан башлап): Хертен, Реклингхаузен, һәм Кастроп-Рауксель (бөтәһе лә Реклингхаузен районында), шулай уҡ Бохум һәм Гельзенкирхен (икеһе лә үҙаллы ҡала округтары).

## Туғандаш ҡалалар

*  Энен-Бомон, Франция (1954)
*  Уэйкфилд, Бөйөк Британия (1956)
*  Ометепе, Никарагуа (1988)
*  Белгород, Рәсәй (1990)
*  Лютерштадт-Айслебен, Германия (1990)
*  Конин, Польша (1991)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Вестфалия археологик музей-Липпе

## Иҫкәрмәләр
Дельменхорст

**Дельменхорст** (нем. Delmenhorst, ) — Германияла,   Түбәнге Саксония ерендәге ҡала.

## Дөйөм мәғлүмәттәр

* Халҡы 73,9 мең кеше тәшкил итә (2013 йылда) һәм ҙурлығы буйынса Түбәнге Саксонияла 10-сы  була. 
* 62,36 км². майҙанды биләй.
* Рәсми коды — *01 03 4 000*.
* Бремендан көнбайышта һәм Ольденбургтан 35 км көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан.

## Тарихы
1247 йыл — Дельма йылғаһы буйында  ҙур булмаған  нығытманан йырын менән ҡәлғә  барлыҡҡа килә.

1254 йыл — Дельменхорст исеме тәүге тапҡыр яңғырай.

1371 йыл —  Дельменхорст ҡала тип аталыу  хоҡуғын ала, әммә тағы ла күп кенә йылдар сиратлап ҡалаларҙан, ул ваҡытта  Ольденбург һәм :ru:Бремен герцоглыҡтарынан бәйле була.

1690 йыл — Дельменхорст үҙ йәрминкәһен булдырыу хоҡуғына эйә була.

1832 йыл  — беренсе һәр аҙналыҡ  «Delmenhorster Kreisblatt» гәзите бөгөнгө көнгә тиклем сығарыла.

Дельменхорст, пробка һәм тәмәке индустрияһы ( 1850 йылдан) һәм  Бремен-Ольденбург тимер юл участкаһын асыу ( 1867 йылда) арҡаһында XIX быуат аҙағына Везер-Эмс төбәгендә иң эре сәнәғәт  ҡалаһы була.  Һуңыраҡ бында шулай уҡ  һинд сүсе, йөн һәм линолеум етештерелә.

1903 йыл — Дельменхорст бойондороҡһоҙлоҡ алыуға өлгәшә һәм үҙенең ратушаһы хоҡуғына эйә була, ул 1910 йылдан   1914 йылға тиклем төҙөлә.

2000 йыл — ҡала  интернациональ 2000 Expo күргәҙмәләрҙә ҡатнаша.

## Иҫтәлекле урындары

* Ратуша һәм  һыу ҡыуҙырыу башняһы
* *Graftanlagen* — нығытма ҡалдыҡтары, соҡор.

## Халҡы
XIX быуатта индустриалләштереүгә тиклем Дельменхорст халҡы 1937  (1816 йыл) кеше тәшкил иткән һәм 1900 йылға 16 579 кешегә тиклем артҡан. Халыҡтың артыуының икенсе тулҡыны  Икенсе донъя һуғышы тамамланыу менән  башлана,  мәҫәлән, 1950 йылда 57 273 кеше иҫәпләнә.  2010 йылда дөйөм халыҡ һаны 77 174 кеше тәшкил итә, шуларҙың 39 258 ҡатын-ҡыҙ (50,9 %) һәм сит ил кешеләре 5906 (7,7 %). 2009 йылда Дельменхорст ҡалаһындағы  219 кеше  Рәсәй Федерацияһы Гражданлығына эйә булған. 

## Сәйәсәте
44 ағзанан торған ҡала советы,  һәм обер- бургомистр 5 йыллыҡ  срокҡа һайлана. Киләһе һайлауҙар 2011 йылдың сентябрендә  үтә

Туғандаш ҡалалар:

*  Аллоннес (Франция)
*  Борисоглебскиҙа (Рәсәй)
*  Эберсвальд (Германия)
*  Кольдинг (Дания)
*  Люблин (Польша)

## Транспорты
Дельменхорст аша   федераль автобандар — А1/А28 һәм E37/E22  үтә

Дельменхорст Бремен аэропортынан 14 км алыҫлыҡта ята һәм  *Hauptbahnhof Delmenhorst* тимер юлы вокзалы бар.

Дельменхорст юғары кимәлдә моторлаштырылған — 1000 кешегә 674 автомобиль  (Германияла моторлаштырылыу урта кимәлдә 550/1000 кешегә, ә  Рәсәйҙә 207/1000 кешегә тәшкил итә).

## Галереяһы

Файл:Delmenhorst-Kupferstich-Merian.png|Баҡыр гравюра 
Файл:Wasserturm-Delmenhorst.jpg|Һыу ҡыуҙырыу башняһы


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Рәсми бите
* Веб-Камералар
Лангенхаген

**Лангенхаген** (нем. Langenhagen) — Германияла,  Түбәнге Саксония ерендәге ҡала.

Ганновер районы составына инә. Халҡы 52 583 кеше тәшкил итә  (2010 йылдың 31 декабренә)  71,99 км²  майҙанды биләй. Рәсми коды — *2 03 41 010*.

Ҡала  6 ҡала районына бүленгән.

## Тарихы

Лангенхагендың тәүге тапҡыр документаль телгә алыныуы Нинхаген (нем. Nienhagen) атамаһы аҫтында 1312 йылдың 15 февралендә   билдәләнә.

1862 йылда ҡалала аҡылға зәғиф кешеләр өсөн психиатрия дауаханаһына нигеҙ һалына,  унда 1866 йылдан 1868 йылға тиклем  Нобель премияһы лауреаты Роберт Кох  эшләй. Бөгөн уның тураһында  Лангенхагенда мәктәп һәм урам атамалары хәтерләтә.

Клиниканың иң билдәле клиенты булып сериялы үлтереүсе Фриц Харман тора.

XX быуат башында Лангенхаген иҡтисади әһәмиәт яғынан  мөһим транспорт үҙәгенә әүерелә. Тимер юлы вокзалы һәм Урта герман каналына пристань төҙөлә.

Икенсе бөтә донъя һуғышы аҙағында  Лангенхаген утҡа тотолоу арҡаһында  тулыһынса тиерлек емерелгән.

Ҡалала Зильбер Зее   (нем.Silbersee, һүҙмә - һүҙ- көмөш күл), федераль  A2 автобаны төҙөлөшөндә барлыҡҡа килә  (нем. Bundesautobahn 2, ҡыҫҡаса ВАВ № 2). Күлдең атамаһын, версияларҙың береһе буйынса,  Люфтваффе летчиктары бирә, улар Берлин эргәһендә осош яһағанда уның буйынса йүнәлеш тотҡандар.

## Халҡы

## Туғандаш ҡалалар

*  Л-Тре, Франция
*  Саутуарк, Англия, Бөйөк Британия
*  Яңы Урында, Словения
*  Штадль-Паур, Австрия
*  Родевиш, Саксония, Германия
*  Глогув, Польша
*  Жоинвиль, Бразилия
*  Биелин, Босния һәм Герцеговина

## Башҡалар
Лангенхагенда  Ганновер-Лангенхаген (HAJ) халыҡ-ара аэропорты урынлашҡан..

## Фотоһүәрттәр

Файл:Langenhagener-Park.JPG|Муниципаль паркта тарихи аллея.
Файл:Аэропорт Лангенхаген 2.jpg|Лангенхаген аэропорты.
Файл:Аэропорт Лангенхаген.jpg|Аэропорт. Диспетчер үҙәге вышкаһы.
Файл:Перекрёсток в Лангенхагене.jpg|Лангенхагенда урамдарҙың береһе.
Файл:Коммерческий центр в Лангенхагене.jpg|Коммерция үҙәге.
Файл:Silbersee Langenhagen.jpg|Зильберзее күле.
Файл:Автобан_в_Лангенхагене.jpg|Зилберзее күле районында автобан № 2 .
Файл:Ратхауз (Мэрия) Лангенхагена.jpg|Ратхауз (Мэрия).


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Рәсми бите
Эттлинген

**Эттлинген** —  Германиялағы ҡала. 

Халыҡ һаны 39 мең кеше тәшкил итә (2005).

Ҡала Альб йылғаһы буйында, Шварцвальдтың төньяҡ ситендә, Карлсруэнан 10 км көньяҡҡа ҡарай алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Тарихы
Эттлинген ҡалаһы беренсе тапҡыр  788 йылда Эдининг ( **) исеме аҫтында телгә алына. Оттон I Эттлинг өҫтөнән патронатлыҡты Вейсенбург монастырына йөкмәтә. 

1227 йылда ҡала Баденға күсә, ҡаланың макрграфтары үҙҙәренең хоҡуҡтарын ваҡытлыса Лихтенталь монастырына бирә.  XVII быуат аҙағында француздар менән һуғыш ваҡытында  Эттлинген емерелә, әммә һуңынан яңынан төҙөлә. 

Испан мираҫы өсөн һуғыш ваҡытында Эттлингендан алып Рейнға тиклем Эттлинген нығытмалар линияһы һуҙыла. Эттлинген янындағы алышта 1796 йылдың 9 һәм 10 июлендә Моро эрцгерцог Карл  тарафынан еңелә.

1837 йылдың 2 авгусында Эттлингендә, немец сәйәсмәне Франц  Питер Буль (нем. Franz Peter Buhl; 1809—1862) ғаиләһендә  Франц Арманд Буль тыуған.

## Туғандаш ҡалалар

*  Эперне (Épernay), Франция, 1953 менән
*  Мидделкерке (Middelkerke), Бельгия, 1971
*  Кливдон (Clevedon), Бөйөк Британия, 1980
*  Лебау (Löbau), Саксония, 1990
*  Гатчина, Рәсәй, с 1992
*  Менфи (Menfi), Италия (Сицилия), 2004


Rathausturm_Ettlingen.JPG|Ратуша
Ettlingen-Schloss-08-2020-gje.jpg
Ettlingen-Schloss-31b-Innenhof-von Osten-2021-gje.jpg
Ettlingen-St Martin-06-2021-gje.jpg
Ettlingen-St Martin-28-Kreuzigungsgruppe-2021-gje.jpg
Ettlingen-Johanneskirche-02-2021-gje.jpg
Ettlingen-Johanneskirche-06-innen-2021-gje.jpg
Ettlingen-Herz-Jesu-Kirche-102-2021-gje.jpg
Ettlingen-Herz-Jesu-Kirche-210-im Chor-2021-gje.jpg


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Ҡала сайтынан

## Әҙәбиәт

*
Волос археология музейы

**Волос археология музейы** () ― Греция, Фессалия периферияһы, Волос ҡалаһы музейы.1909 йылда Алексиос Афанасакис иғәнәһенә ойошторола. Грецияның иң боронғо археология музейҙарының береһе.

## Экспозиция

Музейҙа бик күп археологик табылдыҡтар бар, улар төрлө тикшеренеүселәр тарафынан Фессалия территорияһында XX быуат буйына табылған. Экспонаттар араһында ― неолит ваҡытына ҡараған кеше тораҡтарында табылған биҙәнеү әйберҙәре, ауыл хужалығы хеҙмәт ҡоралдары, йорт кәрәк-ярағы. Уларҙың барыһы ла тиерлек хәҙерге Димини һәм Сескло ауылдары тирәһендә табылған; балсыҡ статуэткалар һәм предметтар, төрлө геометрик стилдә яҙылған грек вазалары, шундай легендар булған аргонавтар экспедицияһы һәм Троян һуғышы тураһындағы грек мифологиялары дәүеренең артефакттары. Бында шулай уҡ үҙенсәлекле төҫтәре һаҡланып ҡалған классик осорҙоң ғәҙәти булмаған ҡушма статуэтка һындары, эллин дәүеренең рельефлы һирәк стелалары, шулай уҡ Грецияның иртә христиан һәм византия осоро рельефтары бар.

Ҡыҙыҡлы экспонаттар араһында археологик ҡаҙыуҙар урынында табылған мәйет һөлдәһе һәм уның янындағы зыянһыҙ күсерелгән предметтар, ҡәбер таштары һаҡлана. Археология музейынан алыҫ түгел урында, Димини һәм Сескло ауылдарында, шулай уҡ неолит осоронда йәшәгән кешеләрҙең тораҡтарының реконструкциялары ҡуйылған.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Список музеев Греции

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Ministry of Hellenic Culture and Tourism
* i-politismos
* www.aroundpelion.com
Войдокилья

**Войдокилья** () ― Месинияла,  Урта диңгеҙ яры буйындағы пляж. Формаһы менән омега (Ω)  грек  хәрефен хәтерләтә, өс яҡтан дюндарҙың ярым түңәрәк һыҙаттары менән уратып алынған. Ҡоро ер яғынан Войдокилье менән йәнәш Гиалова лагунаһы урынлашҡан, унда  бик күп ҡоштар йәшәй. Пляж һаҡланған биләмә булып тора һәм «Натура 2000» европа программаһының һаҡланған участка селтәренә инә.

## Тарихы
Пляждан  өҫтә батша Нестор мәмерйәһе урынлашҡан. Тағы ла юғарыраҡ XIII быуатта төҙөлгән  франк Боронғо Наварин ҡәлғәһе (йәки *Палеокастро*) емереклектәре ята. Пляждың төньяҡ-көнсығыш осонда Несторҙың  улы Фрасимедтың ҡәбере урынлашҡан. Туранан-тура яҡынлыҡта археологтар тарафынан неолит дәүере артефактары табылып, был урында б.э. тиклем 4000 йылда күсеп ултырыуҙары тураһында  фактҡа күрһәтһә лә,  ҡәберлек микен  осорона  (беҙҙең эраға тиклем 1680―1060) ҡарай.

Гомер  «ҡомло Пилос» тураһында әйтеп, был пляжды күҙ уңында тотҡан тип һанала. . Бында Телемах үҙенең атаһы Одиссейҙы эҙләгәндә, батша Несторҙы сәләмләгән.  Шулай уҡ мифҡа ярашлы, нәҡ ошо Нестор мәмерйәһендә  Гермес Аполлондан урлап алған малды йәшергән.

## Урынлашыуы
Йәйәүлеләр маршруты Воидокильянан башлана. Нестор мәмерйәһенә күтәрелеү пляждың көньяҡ-көнбайыш осонда урынлашҡан, ә мәмерйәнән һуң һуҡмаҡ Палайокастро яғына дауам итә. Воидокилья Мессиниялағы Петрохори ауылы эргәһендә ята. Урындағы  емереклектәр кәртәләнеп алынмаһа ла, бында территория ябыҡ тип хәбәр итеүсе билдәләр тора. Туристар һарай һәм уның стеналары тирәләй ҡурҡмайынса йөрөй. 

Гиалова лагунаһы төрлө күсер ҡоштар өсөн мөһим туҡталыш булып тора. Бында уларҙың  258 төрө тереклек итә, шуларҙың 79-ына юғалыу хәүефе янай.

Пляж нудистарҙың һәм гейҙарҙың яратҡан ял урыны булып тора.

## Галереяһы

Файл:Voidokilia.jpg|Нестор мәмерйәһе яғынан пляж һәм лагуна күренештәре  
Файл:Voidokilia Bucht Pylos.jpg|  Фрасимед кәшәнәһе яғынан күренеше
Файл:Thrasimidis tomb.jpg|Фрасимед кәшәнәһе
Файл:Palaiokastro and Nestors Cave.jpg|Пляж яғынан Нестор мәмерйәһе менән ҡәлғә емереклектәре күренеш
Файл:Nestors cave.jpg|Нестор мәмерйәһенә инеү.
Файл:Voidokilia naturists.jpg|Натуристар ял итә


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Voidokilia website information
* Information on Yialova birds
* Natura 2000
Гиалова

**Гиалова **(; **Дивари булараҡ та билдәле**,  ― садок) ― ((лагуна), Грецияның Пилос-Нестор общинаһы территорияһы биләмәләрендәге тоҙло һыу ятҡылыҡтары (лагунаһы). Пилостан яҡынса һигеҙ саҡрым төньяҡта урынлашҡан. Лагуна  Войдокилья ҡултығының бер өлөшө булып тора һәм уникаль экосистемаға ҡарап, ҡурсаулы зоналарҙан ғибәрәт. Ҡултыҡтың бөтә территорияһы, Наварин бухтаһы һәм Сфактерия утрауы менән бергә, « Натура 2000» һаҡ аҫтында торған учаскалар селтәренә ҡарай. Ул Европа союзы һағы аҫтында тора.

## Фауна
Лагуна ― ҡырағай йәнлектәрҙең йәшәү мөхите, беренсе сиратта ― күсер ҡоштар бында Африкаға Төньяҡ Европанан ҡышҡылыҡҡа күскән саҡта туҡтап йәшәү мөхите булып тора. Бында шулай уҡ һөтимәрҙәрҙең күп төрҙәре, рептилиялар, балыҡтар һәм амфибиялар киң таралған. Улар араһында ― юғалыу хәүефе яналған африка хамелеоны бар. Был төр Рим идаралығы ваҡытында төбәктә барлыҡҡа килгән тип иҫәпләнә, шулай уҡ, ул Pax Romanaның башҡа төбәктәрендә лә, мәҫәлән, Пиреней ярымутрауы, Мальта һәм Кипрҙа бар тип һанала.

## Археология
Территория археология зонаһы тип иғлан ителгән. Бында уникаль боронғо ҡомартҡылар бар, шул иҫәптән Войдокилияла Фрасимед кәшәнәһе, Корифасионда һәм Палеокастрола классика дәүерендәге Пилос емереклектәре, Нестор мәмерйәһе, Пилос батша кәшәнәләре. 1960 йылда Дивари янындағы урында Н. Ялоурис етәкселеге аҫтында эллин некрополендә ҡаҙыуҙар алып барыла. Эш ваҡытында бер нисә зарар күрмәгән ҡурғандар табыла. Һөйәк ҡалдыҡтарынан тыш, ҡәберҙәрҙә уникаль артефакттар табыла: башлыса керамик изделиелар, шулай уҡ, төрлө металдан эшләнгән әйберҙәр һәм зювелир изделиелары. Табылдыҡтар араһында дельта формалы аскос, балсыҡ иләк, бәләкәй фаянс тәрилкә һәм балыҡ өсөн тәрилкәләр бар. Был табыштар хәҙер Пилос археология музейында һаҡлана.

## Әҙәбиәт
* Γιαλούρης, Ν., 21 Αρχαιολογικό Δελτίο, 1966 Χρονικά, σελ. 163—165
* Κορρές, Γ.Σ., Όρμος Ναυαρίνου του Αρχαιότητα στην Ο, Ημέρες Επτά, Καθημερινή, 1994 2 Οκτωβρίου

## Һылтанмалар
* Society ornithological Greek
* Pylos
Фейсалабад университеты

**Фейсалабад университеты** (, ингл.  University of The Faisalabad), **TUF ** — Пакистандың Пенджаб провинцияһы Фейсалабад ҡалаһындағы шәхси юғары уҡыу йорто.

## Тарих
Университет 2002 йылда Мәҙинә фондының Хажи Мөхәммәт Сәлем нигеҙләгән хәйриә ойошмаһы эгидаһы аҫтында ойошторола. Был уҡыу йортон ул үҙенең «Индустрия. Хеҙмәт. Мәғариф» программалары сиктәрендә сифатлы профессиональ белем биреү һәм Фейсалабад округы халҡы араһында юғары белемгә ихтыяжды ҡәнәғәтләндереү өсөн төҙөй. Университеттың ике кампусы — Сәлим һәм Әминә кампустары бар.

2002 йылда уҡ уҡыу йорто Пенджаб провинцияһы хөкүмәте комиссияһының аккредитацияһын ала һәм Пакистандың юғары белем комиссияһы тарафынан таныла. Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн Сәлим һәм Ғәйшә кампустары Фейсалабадтың үҙәгенән бер нисә саҡрым алыҫлыҡтаҫы Саргодхероуд проспектында урынлашҡан. Ир-егеттәр өсөн Әмин кампусы Фейсалабад ҡалаһының сауҙа-сәнәғәт палатаһы һәм Дәүләт туҡыу университеты менән бер рәттән Уэст-Канал-роуд проспектында ҡала үҙәгендә тора.

2012 йылдың мартында юғары белем биреү комиссияһы университеттың рейтингыһын беренсе тапҡыр күтәрә. Университет үҙ категорияһында икенсе урын ала. 2014 йылда университет Пакистан университеттары араһында ун дүртенсе, ә шәхси юғары уҡыу йорттары араһында өсөнсө урынға сыға.

## Структураһы
Университет структураһында 4 факультет һәм 1 колледж бар. Һаулыҡ һаҡлау факультетында фармакология, физиотерапия, оптометрия, медицина технологиялары, шәфҡәт туташтары эше, диетология кафедралары эшләй. Техника һәм технологиялар факультетында электротехника һәм телекоммуникация өлкәһендәге белгестәр, шулай уҡ туҡыу сәнәғәте инженерҙары белем ала. Идара итеү факультетында администраторҙар, финансист һәм маркетологтар уҡый. Сәнғәт һәм социаль фәндәр факультетында ғәрәп философияһы, сәнғәте, ислам философияһы кафедралары эшләй. Университеттың медицина стоматология колледжында стоматология өлкәһендәге белгестәр әҙерләнә.

## Иҫкәрмә


## Һылтанмалар
* University Of The Faisalabad (TUF), Faisalabad
Унтершлайсхайм

**Унтершлайсхайм** (**Унтершляйсхайм**, (нем. Unterschleißheim) — Германияла, Бавария Республикаһында ҡала һәм ҡала общинаһы.

Үрге Бавария административ округына буйһона. Мюнхен  районы составына инә. Халҡы 26416 кеше тәшкил итә (2010 йылдың 31 декабренә). 14,93  км². майҙанды биләй. Төбәк коды — *09 1 84 149*. Урындағы  транспорт сараларының теркәү номеры (автомобиль номерҙарының кодтары) (нем. Kraftfahrzeugkennzeichen) — M.

## Халҡы
2015 йылдың  31 декабреня ҡарата община халҡы тәшкил  кеше тәшкил итә.

	 

## Туғандаш ҡалалар

*  Зеленоград, Рәсәй
*  Лука, Тюрингия, Германия
*  Ле-Крес, Франция
*  Зенгоалья-Киштекшег, Венгрия
*  Красноярск, Рәсәй (2008—2009)

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Рәсми бите
Куксхафен

**Куксхафен** (нем.Cuxhaven , Cuxhoben) — Германиялағы ҡала, район үҙәге, Түбәнге Саксония ерендә урынлашҡан.

Куксхафен районы составына инә. Халҡы   50 055 кеше тәшкил итә ( 31 декабрь 2011 йыл). 161,91 км² майҙанды биләй. Рәсми коды — *03 3 52 011.* 

Туғанлашҡан ҡалаһы булып 2004 йылдың  14 авгусынан  Рәсәй ҡалаһы Мурманск тора.

## Куксхафен менән бәйле билдәле шәхестәр

* Карстен Нибур (1733— 1815) — ғәрәп донъяһы илдәре буйлап  сәйәхәт итеүсе, математик, картограф, натуралист. Хәҙер Куксхафен өлөшө булған Людингворт ауылында тыуған.

## Галерея

Файл:Cuxhaven 07-2016 photo23 Kugelbake.jpg| 
Файл:Map_cuxhaven_1910.jpg| 
Файл:Sitzverteilung Stadt cuxhaven 2006.png| 
Файл:Cuxhaven 07-2016 photo11 port area.jpg| 
Файл:Cuxhaven 07-2016 photo04 Water tower.jpg|Һыу ҡыуҙырыу башняһы
Файл:Cuxhaven 07-2016 photo09 port area.jpg| 
Файл:Cuxhaven -Altenbruch -St. Nicolai - 2005 by-RaBoe 002.jpg| 
Файл:Cuxhaven 07-2016 photo14 port area.jpg| 
Файл:Cuxhaven watt 02.jpg|Башня 
Файл:Cuxhaven 07-2016 photo10 port area.jpg| 
Файл:Cuxhaven 07-2016 photo12 port area.jpg| 
Файл:Cuxhaven 07-2016 photo20 port area.jpg| 
Файл:Cuxhaven 07-2016 photo29 Outer Elbe.jpg| 
Файл:Cuxhaven 2006 Cux-Port Westseite by-RaBoe.jpg| 


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Рәсми биттәрендә.
Нойбранденбург

**Нойбра́нденбург** (, н.-луж. *Nowy Braniboŕ*, полабск. *Branibor Nowy*) —Германияла Мекленбург-Алғы Померания ерендәге ҡала. Мекленбург Поозерье районына инә.

## Тарихы
Нойбранденбург ҡалаһына 1248 йылдың 4 ғинуарында граф Йохан Бранденбург нигеҙ һала.

1945 йылда   совет ғәскәрҙәре тарафынан фашист оккупацияһынан азат ителә. Азат ителгәндән һуң ҡала башлығы итеп  Сагнаев Барлыбай тәғәйенләнә. 

2011 йылдың 1 июленә Мекленбург Поозерье районы составына инә; быға тиклем ер буйһоноуында ҡала статусына эйә булған.

## Туғандаш ҡалалары

*  Колленьо, Италия (1965)
*  Вильжюиф, Франция (1966)
*  Невер, Франция (1973)
*  Кошалин, Польша (1974)
*  Петрозаводск, Рәсәй (1983)
*  Фленсбург, Германия (1987)
*  Гладсаксе, Дания (1990)
*  Назарет, Израиль (1998)
*  Янчжоу, Ҡытай (1999)

## Билдәле шәхестәре

* Петер Йохан Зюсмильха — статистик һәм демограф, Һоро монастырь ҡарамағындағы Нойбранденбург гимназияһында уҡыған.
* Рәссам Фридрих Давид Каспар, ата-әсәһе Нойбранденбургтан сыҡҡан,  унда йыш килгән.
* Отто-Эрнст Ремер, вермахт генералы,  Социалистик империя партияһына нигеҙ һалыусы һәм уның икенсе рәйесе, Нойбранденбургта тыуған.
* Томас Цереск — спортсы (ишеү буйынса), Нойбранденбургта тыуған.

## Фотоһүрәттәр

NB-Treptower-Tor-11-IV-2007-060.jpg|Трептов ҡапҡалары - төп ҡапҡалар 
NB_TreptowerTor.jpg|Трептов ҡапҡалары - алғы ҡапҡалар 
Caspar David Friedrich 036.jpg|  
NB_Marienkirche.jpg|  
Neubrandenburg_Stadtmauer-mit-Wiekhäuschen.jpg|  


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Рәсми бите
Хаген

**Хаген** (нем.Hagen) — Германияның көнбайышында, Төньяҡ Рейн-Вестфалия федераль ерендә, Рур төбәгенең көньяҡ-көнсығышындағы ҡала. Йыш ҡына Хагенды Зауэрланд ҡапҡалары тип атайҙар (), сөнки ул был төбәктең төньяҡ-көнбайыш өлөшө менән сиктәш.  Халҡы 190,1 мең кеше тәшкил итә (2009 йыл).

Хагенда Германияның берҙән-бер ситтән тороп уҡыу формаһын тәҡдим иткән  дәүләт университеты — Хаген  ситтән тороп уҡыу университеты  урынлашҡан

## Халҡы

## Билдәле кешеләре

* Эмиль Шумахер  (1912—1999) — немец рәссамы-абстракционисы.
* Nena (1960 йыл 24 март) — немец йырсыһы һәм актрисаһы,  Neue Deutsche Welle вәкиле.

## Туғандаш ҡалалары

*  Смоленск, Рәсәй (1985)
*  Элк, Польша (1955)
*  Левен, Франция (1960)
*  Коувола, Финляндия (1963)
*  Монлюсон, Франция (1965)
*  Штеглиц-Целендорф, Германия (1967)
*  Брук-на-Муре, Австрия (1975)
*  Модиин-Маккабим-Реут, Израиль (1997)

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт

*
Шпайер

**Шпайер** (шулай уҡ **Шпейер**; , пфальц. Schbaija) — Германияла,  Рейнланд-Пфальц ерендәге ҡала.

Рейн йылғаһы буйында урынлашҡан (Рейн-Неккар төбәгендә). Халҡы яҡынса 50 мең кеше тәшкил итә.

## Исеме
Археологик мәғлүмәттәр  беҙҙең эраға тиклем  500 йыл элек ҡалала кельттар ултырған тип фаразларға мөмкинлек бирә, башта ул  *Новиомаг* (Noviomagus) исемен йөрөтә, һуңыраҡ, рим дәүерендә, ҡала  *Аугуст Неметум* һәм *Цивитас Неметум* (Неметер ҡәбиләләре ҡалаһы) исеме аҫтында, был өлкәлә йәшәгән герман ҡәбиләһе исеме буйынса билдәле була. VI быуатта ҡала үҙенең биләмәһе аша аҡҡан Шпайербах йылғаһы исеменән *Спира* (Spira) исемен ала. 

Урта быуатта  Шпайер  бик мөһим була.

## Географияһы
Шпайер Үрге Рейн уйһыулығында урынлашҡан, Людвигсхафендан һәм Маннхаймдан көньяҡҡа табан 20 км алыҫлыҡта  һәм Карлсруэнан төньяҡҡа табан 34 км  алыҫлыҡта, Шпайер йылғаһының Рейнға ҡойған ерендә ята. Ҡапма-ҡаршы яҡта,  йылғанан көнсығышҡа табан Хоккенхаймға ҡараған Зигельхайн (Siegelhain) ултырағы урынлашҡан.

## Тарихы

* б. э.10 й.—  Шпайер биләмәһендә рим хәрби лагерына нигеҙ һалына. 
* 346 — беренсе тапҡыр ҡала епископы тураһында телгә алына
* 496 йылдан  506 йылға тиклем— тәүге  тапҡыр «Спира» исеме барлыҡҡа килә.
* 1030 —  Изге Рим империяһы императоры Конрад II   Шпайер соборын ҡора башлай.  Бөгөнгө көндә был — роман стилендәге һаҡланып ҡалған  иң ҙур сиркәү, 1981 йылдан — объект ЮНЕСКО-ның  Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән.
* 1076 — император Генрих IV үҙенең  баш ҡалаһы Шпайерҙан Каноссаға данлыҡлы походын яһай.  
* 1096 — беренсе тәре походы ваҡытында билдәле йәһүд погромдары  
* 1294 — Шпайер үҙенең элекке баш ҡала хоҡуғын юғалта һәм Изге Рим империяһының ирекле ҡалаһы була. 
* 1526 —   ҡалала Беренсе Шпайер рейхстагы үтә.
* 1529 — Шпайерҙа съезда лютеран немец кенәзлеге вәкилдәре антиреформацион резолюцияға ҡаршы протест белдерә. Ошонан   протестантизм төшөнсәһе барлыҡҡа килгән. 
* 1689 — ҡала француз отрядтары тарафынан ныҡ емерелә. 
* 1792 һәм 1814 йылдар араһында Шпайер француз идаралығы аҫтында була.
* 1990 — Шпайер үҙенең 2000-йыллығын билдәләй. 
* 1991 — Зинсхайм техника музейы үҙенең филиалын  Шпайерҙа аса.

## Административ ҡоролошо
Үҙидара субъекты коды — *07 18 3 000*. Ҡала дүрт ҡала районына бүленә.

## Билдәле шәхестәре

* Георг Фридрих Кольб (1800—1884) — билдәле немец статистигы һәм публицисы
* Ансельм Фейербах   (1829—1880) — немец тарихи рәссамы
* Ойген Йегер (1842—1926) — иҡтисадсы һәм публицист.
* Герман Децнер (1882—1970) — колониаль ғәскәрҙәр офицеры, Яңы Гвинеяны тикшереүсе.

## Туғандаш ҡалалары

*  Курск (Рәсәй)
*  Шартр (Франция)
*  Равенна (Италия)
*  Гнезно (Польша)
*  Явне (Израиль)
*  Каренгера (Руанда)

## Фотоһүрәттәр

Speyer Dom meph666-2005-Feb-26.jpg|Шпайер соборы
Speyer_Rathaus.JPG|Ратуша
Speyer_DreifaltigkeitsKirche01.JPG| Троицк соборы
Gedaechtniskirche Speyer Sued.jpg|Протестацияның мемориаль сиркәүе


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Рәсми ҡала сайтында
«Луганщина хеҙмәтсәндәре» мемориалы

**«Луганщина хеҙмәтсәндәре» мемориалы** () — 1967 йылда Луганск өлкәһендә ҡуйылған һәйкәл.

## Дөйөм характеристикаһы
1967 йылда Совет урамында Луганщина хеҙмәтсәндәре хөрмәтенә Бөйөк Октябрь социалистик революцияһының 50 йыллығына тура килтереп һәйкәл ҡуйыла. Мемориалдың тулы исеме — «Октябрҙең 50 йыллығы хөрмәтенә Луганщина хеҙмәтсәндәренә». Һәйкәлдең авторҙары — скульпторҙар П. Овчаренко, И. М. Чумак һәм архитектор М. Житомирский. Һәйкәл башы өҫтөнә факел тотҡан эшсе һынын кәүҙәләндерә. Скульптура мөйөшлө платформала ҡуйылған, уның өҫтөнә яҙылып ҡуйылған:

## Һәйкәлде реставрациялау
Һәйкәлде төҙөгән тәүге материал бетондан була, ул тәбиғәт факторҙары тәьҫирендә емерелә башлай. Скульптураны баҡыр ҡатламы менән көпләргә ҡарар ҡабул ителә, ә бер нисә юл-транспорт ваҡиғаһы һөҙөмтәһендә ныҡ зыянланған нигеҙен гранитҡа алмаштырырға булалар. Был эште «Луганськміськбуд» компанияһынан, ә скульптураны баҡыр менән көпләүҙе Харьков белгестәренән эшләтәләр.

Кис көнө һәйкәлде яҡтыртыу өсөн махсус яҡтыртыу ҡулайламаһы ҡуйыла. Ҡала башлығының беренсе урынбаҫары Манолис Пилавова һүҙҙәре буйынса, ҡала бюджетынан реставрация эштәре өсөн 400 мең гривна бүленгән. 2009 йылдың 26 июнендә баҡыр һәйкәл яңынан асыла.

### Халыҡ биргән исеме
Халыҡ һәйкәлде төрлөсә: «Факеллы ир», «Ут сығарыусы», «пироманьяк» һәм хатта «Фантомас»— тип тә атап йөрөтә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Һәйкәл «Луганщин Хеҙмәткәре»
Сан-Фелипе Нери майҙаны

**Сан-Фелипе Нери майҙаны** () — Иҫке Барселона районының Готика кварталындағы бәләкәй майҙан. Уның исеме янындағы Сан-Фелипе Нери сиркәүе исеменән алынған. Сиркәүҙән уң яҡта Сан-Фелипе Нери мәктәбе урынлашҡан. Мәктәп майҙанды уйын майҙансығы сифатында файҙалана. Сиркәүҙең һул яғында ораторианецтар йорто тора. Майҙан үҙәгендә тормош символын кәүҙәләндергән һигеҙ мөйөшлө фонтан. Бинаның архитектураһы урта быуаттарҙағы барокко стилендә төҙөлгән.

## Тарих

Ҡасандыр майҙанда 1752 йылда төҙөлгән Нери һарайы урынлашҡан. XX быуат уртаһында готик биналар бер ташын да ҡалдырмайынса майҙанға күсерелә. Neri ҡунаҡханаһы төҙөлгәс, ул, майҙандағы готик ҡоролмаларға оҡшатып, тыштан готик таш плитәләр менән көпләнә. 1938 йылда Испанияла барған Граждандар һуғышында Франсиско Франко Барселонаны ҡамай. 1938 йылдың 30 ғинуарында франкистарҙың бомбаһы сиркәүгә төшә, һөҙөмтәлә 30 кеше һәләк була, уларҙың күбеһе Сан-Фелипе Нери мәктәбендә уҡыусы балалар, ә уларҙың ҡайһы берҙәре Мадридтан Барселонаға ҡасып килгән, сиркәү улар өсөн ваҡытлыса приют булған. Емереклектәр аҫтында тере ҡалған кешеләрҙе табып сығарған саҡта, икенсе бомба төшә һәм тағы 12 кеше үлә, шулай итеп бында һәләк булғандарҙың һаны 42-гә барып баҫа. Шул ваҡиғаны раҫлаусы булып бомбанан зыян күргән сиркәү стенаһы тора. Һуңынан франкистар власы сиркәү стенаһында сиркәү дин әһелдәрен язалап үлтергән анархистарҙың пуляларынан эҙҙәр ҡалған тигән миф тарата.

2015 йылға тиклем майҙанда торған аяҡ кейеме музейы ошо йылда ябыла.

## Иҫкәрмәләр
Мобил сәнғәт музейы

**Мобил сәнғәт музейы** (ингл.  Art of Mobile Museum) — һынлы сәнғәт музейы Мобил ҡалаһында (Алабама) урынлашҡан. Музейҙа АҠШ-тың көньяғы һәм Европа сәнғәт әҫәрҙәре ҡуйылған. Музей бинаһында йыш ҡына төрлө белем биреү программалары үтә.

## Төп мәғлүмәт
1963 йылда Мобил сәнғәт ассоциацияһы музейға нигеҙ һала. Бина «Ланган» ҡала паркы территорияһы мөлкәте булып тора. 2002 йылда 15 миллион доллар суммаға реконструкция эштәре алып барыла. Музейҙың үлсәме өс тапҡырға, йәғни 95 000 футҡа тиклем (826 8 кв. м.) арттырыла. Музей төньяҡ америка алмаш музейҙар программаһына инә.

## Коллекциялары

Музейҙа коллекциялар даими һәм ваҡытлыса нигеҙҙә тора. Даими коллекциялар үҙ эсенә Мария һәм Чарльз Роднингтарҙың африка битлектәре галереяларын, Европа сәнғәтенән Майзель галереяһын, америка сәнғәтенән Катрина К. Кокрейн, Риддиктың быялалар коллекцияһын һәм Фридмандың «Балалар сәнғәте» коллекцияларын ала. Африка коллекцияһында битлектәр, скульптура һәм башҡа төрлө йола әйберҙәре бар. Азия коллекцияһында боронғо замандарҙан алып XX быуат башына тиклемге әҫәрҙәр ҡуйылған. Америка галереяһында башлыса 1776 йыл менән күрһәтелгән скульптуралар, картиналар тора. Европа галереяһында Европала ижад ителгән картиналар, гравюралар, скульптуралар, шулай уҡ декоратив биҙәү-ҡулланма сәнғәте әҫәрҙәре ҡуйылған. Быялалар коллекцияһында боронғо рим быяла изделиелары һәм хәҙерге заман быяла изделиялары күрһәтелә. «Балалар сәнғәте» коллекцияһында 17-се, 18-се, 19-сы быуат балаларының һәм йәштәренең портреттары ҡуйылған.

Йыл һайын үткәрелә торған асыҡ сәнғәт һәм һөнәрҙәр йәрминкәләре музейға күп сәнғәт әҫәрҙәрен һатып алырға мөмкинлек бирә. Был йәрминкәләр сәнғәт һөйөүселәр лигаһы һәм Мобил сәнғәт музейы тарафынан байыҡтырыла. Һуңғы йылдарҙа коллекционерҙар үҙ коллекцияларын музейға бүләк итеп тапшыра. 2001 йылда музей өсөн яңы бина төҙөлә, Атлантанан Хэверти һәм доктор Дж. Роудс Хэверти музейға хәҙерге заман сәнғәт быяла изделиеларын бүләк итә. Улар барыһы 183 экспонатты музейға иғәнә итеп биргән.

## Иҫкәрмәләр
Арвайхээр

**Арвайхэ́эр** (*Арвайхэрэ*, *Арбай-Хэрэ*; Арвайхээр?ᠠᠷᠪᠠᠶᠢᠬᠡᠭᠡᠷ?) — ҡала, Монголияла Уверхангай аймағының административ үҙәге. Халҡы — 21 705 кеше (2010 йылға), 2000 гойылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса — 19 058 кеше. Ҡалала аҙыҡ-түлек ризыҡтарын етештереүсе производстволар, теген, аяҡ кейеме фабрикалары эшләй. Арвайхээре банк, ҡунаҡханалар бар. Ааэропорт эшләй, уның халыҡ*ара коды — AVK.

Арвайхээр — аймаҡтың төп мәҙәни үҙәге. Ҡалала милли драма театры бар, йыл һайын ат спорты буйынса ярыштар, төрлө фестивалдәр үткәрелә. Арвайхээрҙа бер нисә йыл рәттән төрлө ярыштарҙа еңеү яулаған Арвайхээр ҡушаматлы айғырға һәйкәл ҡуйылған. Арвайхээр атамаһы ла ҡалаға шул ат ҡушаматы буйынса бирелгән.
File:ArwaicheerZentralplatz.jpg|Здание администрации
File:ArwaicheerTheater.jpg|Театр
File:ArwaicheerSportpalast.jpg|Спортивный центр


## Иҫкәрмәләр
Бетел (Аляска)

**Бетел** (англ. Bethel, центр. юпикMamterilleq) — Аляска штатының көнбайыш ярында урынлашҡан ҡала, АҠШ, Анкориджанан көнбайышҡа табан 550 км. Уға тик һауа һәм һыу юлдарынан ғына барырға мөмкин. Бетел — Кускоквим йылғаһында төп порт, Юкон-Кускоквим йылғаһы дельтаһында урынлашҡан 56 ауыл өсөн администоратив үҙәк һәм транспорт узелы.

## Географияһы
АҠШ-бы статистика бюроһы мәғлүмәттәренә ярашлы, ҡаланың дөйөм майҙаны 126 км², шуның 113 км² — ҡоро ер һәм 13 км² — һыу ресурстары. Дөйөм майҙанының 10.39 проценты һыу биләй.

### Климаты
Бетелдә бик оҙон, ваҡыты менән күп ҡарлы һәм бик һыуыҡ ҡышлы һәм ҡыҫҡа, йомшаҡ йәйле субарктик климат (*Dfc* согласно классификации климата Кёппендың климатты классификациялауына ярашлы). Йәй буйы ни бары 13 көн генә һауа температураһы 21 C°-ҙан юғары күтәрелә.

* Уртаса йыллыҡ температура — −0,8 C°
* Уртаса йыллыҡ ел тиҙлеге — 5,2 м/с
* Уртаса йыллыҡ һауа дымлылығы — 71 %

## Туғандаш ҡалалар

*  Анадырь, Рәсәй (1989)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* City of Bethel
Пасео-де-Грасия

**Пасео-де-Грасия** (; ) — Барселонаның (Испания, Каталония) иң төп проспекты һәм мөһим сауҙа һәм ҡаланың эшлекле райондарының береһе, унда ҡаланың бер нисә иң билдәле архитектура ҡомартҡылары урынлашҡан. Проспект Эшампленың үҙәк өлөшөндә, Плас-Каталуньянан алып Каррер-Гран-де-Грасияғатиклем һуҙылған.

Пасео-де-Грасия Барселонаның һәм Испанияның иң ҡиммәт урамы тип һанала.

## Тарих

Элек Ками-де-Хесус («Иисус юлы») тип билдәле булған Пасео-де-Грасия башта ысынбарлыҡта баҡсалы ауыл урамынан аҙ ғына ҙурыраҡ була, ул Барселона менән элек айырым ҡала булған Грасияны тоташтырып тора. Урам 1821 йылда бында либераль ҡала советы һәм уның башында торған етәксеһе Плана Рамон тарафынан башҡарылған беренсе урбанизациялауға тиклем үҙгәрешһеҙ торған. Был проект шул ваҡытта Барселонала ҡоторған эпидемия арҡаһында юҡҡа сыҡҡан.

Либерал хөкүмәт ҡолағандан һәм абсолютизмға ил кире ҡайтҡандан һуң, 1824 йылда генерал Хосе Бернальдо де Кирос, маркиз Кампо-Саградо, тырышлығы менән проспектты төҙөү проектына ҡабаттан тотоналар. 1827 йылда яңы проспекттың киңлеге 42 метр тәшкил итә, һәм ул аристократтарҙың иң яратҡан урынына әүерелә. Улар бында атта һыбай йөрөү оҫталығын һәм XIX быуат дауамында бөтә ҡиммәтле ат экипаждарын күрһәтә.

1906 йылда архитектор Пере Фалькес-и-Урпи проспект өсөн биҙәкле эскәмйәләр һәм фонарҙар эшләтә. Был ваҡытта Пасео-деГрасия Барселонаның иң модалы урамына әйләнә, унда кархитекторҙар Антонио Гауди, Пере Фалькес-и-Урпи, Жозеп Пуч-и-Кадафалк, Льюис Доменек-и-Монтанер, Энрик Санье модерн һәм ар-нуво стилендә төҙөгән биналар ҡалҡып сыға.

Басктар иле () хөкүмәте Пасео-де-Грасия, 60 адресы буйынса урынлаша, был Испанияла Граждандар һуғышы барған саҡта була. Каталон шағире Сальвадор Эсприу Кас-Фустер (Пасео-Грасия, 132) йортонда йәшәй.

## Билдәле биналар

* Илья-де-ла-Дискордия
** Амалье йорто, архитектор Жозеп Пуч-и-Кадафалк (1890—1900)
** Каса-Батльо, архитектор Антонио Гауди (1904—1906)
** Льео һәм Морера йорто, архитектор Доменек-и-Монтанер, Льюис (1902—1906)
** Парфюмерия музейы
* Касес-Антони-Рокамора, архитектор Жозеп Бассегода-и-Амиго (1914—1917)
* Каса-Бонавентура-Феррер, архитектор Пере Фалькес-и-Урпи (1906)
* Каса-Фустер, архитектор Жозеп Пуч-и-Кадафалк (1908—1911)
* Каса-Мила «La Pedrera», архитектор Гауди, Антонио (1905—1910)
* Каса-Понс-и-Паскуаль, архитектор Энрик Санье (1891)
* Каса-Рамон-Касас, архитектор Антони Ровира-и-Рабасса (1898)
* Отель Мажестик (1918)
* Палау-Роберт (1903)

## Транспорт
* Пасео-де-Грасия (метро станцияһы)
* Диагональ (метро станцияһы)
* Пасео-де-Грасия (тимер юл станцияһы)

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
* ALBAREDA, Joaquim, GUÀRDIA, i altres Manel.*Barcelona de Enciclopèdia*, Gran Enciclopèdia Catalana, Barcelona, 2006.
Собрино де Ботин

**Собрино де Ботин** () — донъялағы боронғо өҙлөкһөҙ эшләүсе ресторан (Гиннес рекордтар китабы буйынса). Ресторанға 1725 йылда нигеҙ һалынған. Рәссам Франсиско де Гойя Королдең зауыҡлы сәнғәт академияһына уҡырға алыуҙарын көткән сағында Ботин кафеһында официант булып эшләй. Ресторан Эрнест Хемингуэй романында һәм Бенито Перес Гальдостың «Фортуната и Хасинта» китабында (1886—1887 йылда баҫыла) телгә алына. Ресторан Мадридтың Кучильерос урамындағы 17-се йортта урынлашҡан.

## Тарих
Ресторанға француз Жан Ботин һәм уның ҡатыны 1725 йылда нигеҙ һала һәм ресторан башта **Каса Ботин** () тип атала. Ботиндың туғаны Кандидо Ремис ресторанды мираҫҡа алғас, уның исемен «Собрино де Ботин» тип үҙгәртә. Был исем беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған. *Собрино* испан теленән «туған» тип тәржемә ителә. 1868 йылда ресторанда утын яғып бешерә торған мейес һалына.

Ресторан үҙенсәлекле рецептар ҡулланыуҙан тыш бер ваҡытта ла уты һүнмәгән мейесе менән билдәле билдәле. Ресторан һәм уның төп ризығы *асадо кочинильо* (, ҡыҙҙырылған сусҡа бәрәсе ите) Эрнест Хемингуэйҙың «И восходит солнце (Фиеста)» романының һуңғы биттәрендә телгә алына. Икенсе *де сопа ахо* (херес һәм һарымһаҡ өҫтәлгән тауыҡ һурпаһында бешерелгән йомортҡа) ризығы Мадрид ирҙәренең потенцияһын күтәреү сараһы булараҡ ҙур популярлыҡ менән файҙалана.

Ресторан фасадына 1971 йылдың 25 майында Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ҡуйған таҡтаташта был урындың Бенито Перес Гальдостың «Фортуната и Хасинта» китабында телгә алыныуы тураһында яҙылған. Әммә ресторан романда икмәкхана тип күрһәтелгән.

1920 йылда уҡ «Собрино де Ботин» Деэса-де-ла-Вильела пикник өсөн майҙансыҡтар итеп үҙ филиалдарын аса. XХ быуатта ресторан менән Гонсалестар ғаиләһе (Эмилио Гонсалес һәм Ампаро Мартин) идара итә. 2004 йылдың ғинуарында Гонсалес ғаиләһе Мексикала «Собрино де Ботин» филиалын аса (унда үҙенсәлекле төп мейестең күсермәһе ҡуйылған).

Инглиз телендә был урынды телгә алыусы авторҙар — Грэм Грин(«Монсеньор Кихот» романы) һәм Фредерик Форсайт («Икона» һәм «Кобра» романдары). Шулай уҡ сәйәсмән Индалесио Прието «Моя жизнь» китабында «иҫ китмәле бартолильос де Ботин» тураһында яҙа.

## Иҫкәрмәләр