Сафар (Миәкә районы)

**Сафар** () — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 288 кеше.
Почта индексы — 452098, ОКАТО коды — 80244820004.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Ҡырғыҙ-Миәкә): 35 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Йәнәби-Урсай): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аксенов): 59 км

## Халыҡ һаны
Ауылдың үҫеше тураһында түбәндәге мәғлүмәттәр бар:

1795 йылда 12 йортта 29 ир-ат, 28 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.
1816 йылда — 100 кеше,
1834 йылда — 140 кеше,
1850 йылда — 132 кеше,
1870 йылда — 211 кеше,
1917 йылда — 462 кеше,
1920 йылда — 471 кеше йәшәгән.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Урамдары

* Дуҫлыҡ (урамы), ()
* 1 Май (урамы), ()
* Ҡаҙан (урамы), ()
* Йәштәр (урамы), ()
* Яңы (урамы), () 

## Тарихы
Сафар ( халыҡ телендә Ҫапар) ауылы Йәнәби‑Урсай ауыл Советына ҡарай. Район үҙәгенән көньяҡ‑көнбайышҡа 35 саҡрым һәм Аксёнов тимер юл станцияһына көньяҡ‑көнбайышҡа табан 59 саҡрым  алыҫлыҡта Дим йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға Нуғай даруғаһы Күл-Иле- Мең улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. 1770 йылдан алып билдәле. Тәүге төпләнеүсе Сафар Тәмәев исеме менәнн аталған. Сафар Тәмәев 1750 йылдың 10-11 июль килешеүе буйынса Тауҡай-Гәйнә ауылына Ғәйнә улусы башҡорттарынан 30 ғаиләне керҙәшлеккә индереүҙә ҡатнашыуы билдәле. 1795 йылда  12 йортта 57 кеше йәшәгән, 1865 йылда 62 йортта — 211 кеше. Ауыл халҡы  малсылыҡ, игенселек менәнн шөғөлләнгән. 1906 йылда  мәсет, 2 бакалея кибете теркәлгән.

Тарихи документтар буйынса,Сафарҙа йәшәүселәр:Ҡолтай Сафаров, тархан Ҡарағол Дайоров,Ҡолтайҙың улы-Бәҙрән Ҡолтаев, Ишәли Күскилдин 1770,1786, 1793 йылдарҙа ер килешеүҙәрендә ҡатнашалар. Ауылдың хужалыҡ итеү мөмкинлектәре түбәндәге мәғлүмәттәр менән ҡылыҡһырлана: 1843 йылда 297 кешегә 40 бот ужым,712 бот ярауай ашлыҡ сәселә, 1917 йылда 85 йортҡа 635 дисәтинә һөрөнтө ер тура килә, шул иҫәптән,17 хужалыҡтың 4,  22 хужалыҡтың 10 дисәтинәгә тиклем,10 хужалыҡтың 15-кә, 13 хужалыҡтың 15 дисәтинәнән күберәк һөрөнтө ере булған.5 проценттан ашыу йорт — 23 — игенселек менән шөғөлләнмәгән. Башҡорттар йәшәй (2002). Урта  мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
### Легендан өҙөк

## Ауылдағы аралар
Ауылда «ара» түгел, ә «нәҫел» тигән һүҙ күберәк ҡулланыла.Ҡан- ҡәрҙәшлекте аңлатҡан был төшөнсәгә ҙур иғтибар бирә ауыл халҡы. Дүрт төрлө нәҫел атамаһы һаҡлай ауыл тарихы :ҡараҡайҙар, шомолар, сыуаш һәм ҡалмаҡ нәҫелдәре.Ҡараҡайҙар нәҫеленән булған Солтанғужин Шәйәхмәт Әхмәтвәли улы ғүмерен мәғарифҡа арнаны, мәктәп директоры булды.Ҡалмаҡтар — ауылда иң ҙур нәҫел. Улар үҙҙәрен, хатта, «ҡомалаҡтар» тип атарға яраталар. Маҡтанырға яйы сыҡҡанда, беҙ бит- ҡомалаҡ, тип өҫтәп ҡуялар.(Ҡомалаҡтың ҡабарыуы-маҡтансыҡ булыу мәғәнәһендә).Шомолар-Әхмәҙуллиндар.Ә сыуаш нәҫеленең тарихы былай: яҙ көнө һөрөлгән баҫыу өҫтәндәге бер ыҙандан яңы тыуған бала табып алып ҡайталар. Йүргәктең төрөлөшө буйынса, уның сыуаш балаһы булыуын асыҡлайҙар. Бала малай кеше була. Уны башҡорт ғаиләһе ҡарап үҫтерә, өйләнә, балалар үҫтерә.Сыуаш нәҫеле шулай тарала.
Ауылда ҡан-ҡәрҙәшлекте, белеү,туғанлыҡ ептәрен нығытыу маҡсатынан 2017 йылда, архив материалдарына таянып, Абайҙуллиндар,Абдуловтар, Лотфуллиндар,Байтуриндар, Әхмәҙуллиндар, Афзалетдиновтар (төҙөүсеһе-Абдулова Фәйрүзә Арыҫлан ҡыҙы), Әхмәтшиндар (төҙөүсеһе-архив хеҙмәткәрҙәре)һәм Шәйгәрҙановтар (өлкән быуын кешеләре һөйләүе буйынса) шәжәрәләр төҙөнө, шәжәрә байрамы үткәрҙе.

## Ер-һыу атамалары
Исемдәре:
#### Урман исемдәре

Мәсет урманы

Йомро уҫаҡлыҡ

Имәнлек

Ҡайынлыҡ

Кашап ҡулы

Илҡасҡан ҡулы

Ҡыҙбикә ҡулы

Бурһыҡ өңө

Тимеркәй

Һуйырлы сағыл

Кинйәбай беләге

Сирмеш ҡыуағы

Балағас ҡулы

Уҫаҡлыҡ

Үткәүел

#### Ялан исемдәре

Иген бүләге

Поселка

Йәшелкүл башы

Мискә ҡырлайы

Мишә ҡарт яланы

Ураҙбикә ҡойоһо

Дирән (Тәрән) соҡор

Ҡыҙылъяр

Йүкәле ҡабаҡ

Умарталыҡ

Бикҡол сауҡалығы

Дипҫән

Ҡыҫыҡ буйы

#### Тау,ҡалҡыулыҡтар исемдәре

Тыныслыҡ тауы

Ғирфан тауы

Ҡаршытау

Өстаған

Зуев мороно

Ҡантай ҡулы

Дегермән (Тирмән) сағылы

Рәпи ҡулы
 
Сауҡалыҡ

Кәзә ҡулы

Ғусман тауы

Кәртә ҡулы

Ҡымыҙлыҡ соҡоро

Һуһарлы сағыл (Халыҡ телендә-Ҫыуырлы сағыл)

Баҡса соҡоро

#### Туғай исемдәре

Оло туғай

Еләкле аҡлан

Йомро туғай

Маръя баҡсаһы

Мулла төбәге

Асы

Сәгер

Айырым төбәк (Айыртыва- халыҡ телендә)

#### Юл исемдәре

Ҡорған юлы

Ҡырын юл

Ҡабаҡ буйы юлы

#### Йылға

Көрмәҙе йылғаһы

##### Дим йылғаһы кисеүҙәре

Тәкә башы кисеүе

Ҡарама кисеүе

Ғирфан кисеүе

Яҡшембәт кисеүе

##### Һыу инеү урындары

Ташлыҡ

Шарламаҡ

Ҡолаҡлыҡ

Ярлау

#### Шишмәләр

Таһир шишмәһе

Үр шишмәһе

Даишма башы

## Видеояҙмалар
*  Сафар ауылы тарихы.2019 йыл. БСТ

## Билдәле шәхестәре
* Әхмәтшин Марс Әһлиулла улы (21.0.2.1948), журналист, яҙыусы. Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостандың (1997) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Абдулова Фәйрүзә Арслан ҡыҙы (16.10.1964), уҡытыусы. Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2006),Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы (2019).
* Сөләймәнова Рәйсә Төхфәт ҡыҙы (8.03.1969), табип-хирург. Медицина фәндәре кандидаты.
* Мөхтәруллина Сәүиә Ғабдулла ҡыҙы Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Зарипова Гөлнур Ғәлләүетдин ҡыҙы (01.01.1961), уҡытыусы,Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* Абайҙуллин Заһир Зайбар улы (9.12.1965), һәүәҫкәр композитор. Халыҡ араһында таралған билдәле йырҙар авторы.
* Ғирфанов Рәхимйән Ғирфан улы (1904 йыл—?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы, 62-се гвардия кавалерия полкының ҡул пулеметы тоҫҡаусыһы, ҡылыссыһы була.
* Абдулов Рафаэль Хәсән улы (1933 йыл—22 ноябрь 2022 йыл) — уҡытыусы, рәссам. 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Сафарово на портале «Генеалогия и Архивы»
* А.З.Асфандияров  «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 437-се б. 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.