Ханларова Зәйнәп Яхъя ҡыҙы

**Ханларова Зәйнәп Яхья ҡыҙы** (; 28 декабрь 1936 йыл) — йырсы (лирик сопрано). СССР-ҙың халыҡ артисы (1980).

## Биографияһы

### Бала сағы
Ханларова Зәйнәп 1936 йылдың 28 декабрендә Баҡыла тыуған. Нефтсе Яхъя һәм хужабикә Периджаһан Ханларовтарҙың ғаиләһендә биш баланың иң кесеһе була. Бала сағында уҡ атаһы Зәйнәптә мугамдың (әзербайжан музыкаһының төп жанры) айырылғыһыҙ өлөшө булған көнсығыш шиғриәтенә һөйөү уята. Кесе йәштән үк Ханларова музыка ярата, буш ваҡытында ул урындағы Пионерҙар һарайында художество үҙешмәкәр түңәрәктә ҡатнаша.

### Йәшлеге
Баҡы ҡалаһының 161-се һанлы мәктәбендә уҡый. Бала саҡтан уҡ уҡытыусы булырға хыяллана, Сабир исемендәге Баҡы педагогия мәктәбенә уҡырға инә. Хатта педагогик мәктәп уҡып та, Зәйнәп музыкаға ынтыла, үҙешмәкәрлектә ҡатнаша, мәктәп сараларында мугамдар башҡара: педагогия мәктәбенең һуңғы курсында уҡығанда, 1955 йылда, Зәйнәп Ханларова коллектив менән бергә филармонияла әзербайжан халыҡ йыры «Әзербайжан маралы» менән сығыш яһай, уның башҡарыуын Афрәсиәб Баҙалбейли, Йәнгир Йәнгиров һәм Ҡәмбәр Гусейнли юғары баһалай. Уларҙың тәҡдиме буйынса, педагогия мәктәбен тамамлағас, Ханларова Әсәф Зейналла исемендәге музыка мәктәбенә уҡырға инә.

Зәйнәп Ханларованың мугам уҡытыусыһы булып күренекле ханенде (әзербайжан халыҡ йырсыһы, мугамдар башҡарыусы) Шушинский Сәйет була. Ханенде Зәйнәпте йырға ғына түгел, шулай уҡ сәхнә тәртибенә лә өйрәтә. Сәйет Шушинский Зәйнәпкә «Чаргях» мугамын башҡарырға тәҡдим итеп, һынап ҡарарға була, сөнки ул тик ирҙәр мугамы тип һанала. 1960 йылда Ханларова «Чаргях» мугамын беренсе ҡатын-ҡыҙ булып башҡара ; Ханларова башҡарыуында был яҙма Әзербайжан радиоһының Алтын фондында һаҡлана.

### Артабанғы карьераһы
1961 йылда Әсәф Зейналла исемендәге музыка мәктәбен тамамлағас, республиканың атҡаҙанған артисы Шәмси Баҙалбейли саҡырыуы буйынса Мөслим Магомаев исемендәге Әзербайжан дәүләт филармонияһы солисы булып китә.

1975 йылдан алып — халыҡ инструменттары ансамбленең художество етәксеһе була. Ансамблдә ҡатнашыусыларҙан халыҡ араһында популяр кларнетсы Вәли Ҡадымов, гармунсы Әвтәндил Исрафилов, кеманчист Вәзировтар һ.б. була.

## Ижады
Зейнаб Ханларованың ижад манераһы артистизм, темперамент менән айырыла. Үҙенең сығыштарында Ханларова бейеү элементтарын йыш ҡуллана, йыр башҡарыуына руладалар һәм гайнатма хас. Йырсының башҡарыу стилен республиканың халыҡ һәм атҡаҙанған артистары, мугам оҫталары, күренекле мәҙәниәт эшмәкәрҙәре һәм Әзербайжандан, башҡа илдәрҙән тамашасылар юғары баһалай.

Ханларова эстрада музыка жанрында ҙур уңыштарға өлгәшә. Уның башҡарыуында бер нисә халыҡ йыры, композиторҙар Тофик Кулиевтың, Ариф Меликовтың, Рәмиз Миришлиның, Алекпер Тагиевтың, Эмин Сабитоглының, Ҡара Ҡараевтың, Фиҡрәт Әмировтың, Оҡтай Кәзимов һәм башҡаларҙың йырҙары популярлыҡ яулай. . Композитор Алекпер Тагиевтың беренсе йырҙары Зәйнәп Ханларова башҡарыуында яңғырай, уның башҡарыуында Эмин Сабитоглының ритмлы йырҙары популяр булып китә. Йырсының репертуарында үҙе ижад иткән йырҙар ҙа мөһим урын биләй. Ханларова рус йыры («Калинка»), әрмән («Нунэ»), грузин («Долер»), фарсы («Эй гол ман»), пушту («Чекор»), япон («санг Дарик»), төрөк («яланчы Сэни»), грек («Эла мо») һәм башҡа күп кенә телдәрҙе башҡара.

Ханларова шулай уҡ Әзербайжандан ситтә лә ҙур популярлыҡ яулай. Үҙенең йырсы карьераһы йылдарында элекке Советтар Союзы республикаларында, Чехия, Словакия, Румыния, Венгрия, Польша, Франция, Испания, Канада, Италия, Швеция, Швейцария, Дания, Төркиә, Ираҡ, Афғанстан, Япония, АҠШ, Йемен, Сүриә, Ливан, Кувейт һәм башҡа илдәрҙә ҙур уңыш менән сығыш яһай.

Зейнаб Ханларованың репертуарында мугамдар мөһим роль биләй. Әзербайжан халыҡ йырсыһы профессиональ «Чаргях», «Махур-һин», «Гатар», «Харидж сегях», «Хумаюн», «Бәйәғәт-Кюрд», «Шахназ», «Бәйәғәт-Шираз», «Шура» һәм «Дилкеш» мугамдарын оҫта башҡара .

Әзербайжан дәүләт опера һәм балет театрында Зәйнәп Ханларова Ләйлә (Үзәир Гәжибековтың «Ләйлә һәм Мәжнүн»), Әслә («Әсли һәм Керем»), Әрәбзәнғә (Мөслим Мағомаевтың «Шах Исмәғил»), Сәнем (Шәфиғә Ахундованың «Килен ҡаяһы») һ.б. иҫтә ҡалырлыҡ образдарын тыуҙыра.

Зәйнәп Ханларованың йырҙары менән 38 пластинка сығарыла.

## Йәмәғәт эштәре
1985 йылдың 24 февралендә Ханларова Зәйнәп Яхья ҡыҙы 333-сө һанлы Мирбашир округы буйынса Әзербайжан ССР-ы XI саҡырылыштың Юғары Советына һайлана, Юғары Советтың мәҙәниәт буйынса Комиссия ағзаһы була. 1990 йылдың 30 сентябрендә 266-сы һанлы Баҡы округынан Әзербайжан Республикаһының XXII саҡырылышының Юғары Советы депутаты итеп һайлана.

1995 йылдың 12 ноябрендә 86-сы һанлы Тертер һайлау округынан Милли Мәжлескә һайлана, Милли Мәжлестең мәҙәниәте буйынса Комиссия ағзаһы (1995 йылдар алып хәҙерге көнгә тиклем).

## Ғаиләһе
* Атаһы — Ханларов Яхья Аслан улы (1890—1968) — Баҡы нефть промыслалары эшсеһе.
* Әсәһе — Ханларова Периджаһан Иса ҡыҙы — хужабикә.
* Ире — Сәлим Бабаев (1975 йылдан никахта) — балыҡ хужалығы системаһында етәксе вазифаларҙа эшләй.
* Балалары — Рамин (1975) һәм Рамал (1978) Бабаевтар.

## Фильмографияһы
*  — «Ритмы Апшерона» (фильм-концерт)

Год в кино11970
*  — «Встреча на свадьбе» (фильм-концерт)

Год в кино11970
*  — «Концертная программа» (фильм-концерт)

Год в кино11971
*  — «Чудак» (вокал)

Год в кино11979
*  — «Поющая земля»

Год в кино11981
*  — «Аккорды долгой жизни» («Жизнь Узеира»)

Год в кино11981
*  — «Здравствуй, Зейнаб!» (фильм-концерт)

Год в кино11982
*  — «Шарт» (вокал)

Год в кино11971
*  — «Хазри поэзии».

Год в кино12000

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Алиев Гейдар ордены (26.12.2016) — *әзербайжан мәҙәниәтен үҫтереүгә индергән ҙур хеҙмәте өсөн*
* «Бойондороҡһоҙлоҡ» ордены (Әзербайжан) (26.12.2006) — *әзербайжан музыка мәҙәниәтен үҫтереүҙә ҙур ҡаҙаныштары өсөн*
* Халыҡтар дуҫлығы ордены (26.12.1986) — *совет музыка сәнғәтен үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн*
* «Почёт Билдәһе» ордены (02.07.1971)
* СССР-ҙың халыҡ артисы (28.07.1980) — *совет музыка сәнғәтен үҫтереүҙәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн*
* Әзербайжан ССР-ының атҡаҙанған артисы (1967)
* Әзербайжан ССР-ының халыҡ артисы (1975) — *әзербайжан совет* *музыка һәм башҡарыу сәнғәтен үҫтереүгә ҙур ҡаҙаныштары өсөн*
* Әрмән -CCР-ының халыҡ артисы (15.03.1978) — *Әрмән һәм Әзербайжан ССР-ы араһында мәҙәни мөнәсәбәттәрҙе үҫтереүҙә ҡаҙаныштары һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн*
* Әзербайжан Республикаһы Президентын маҡтаулы диплом (28.12.2011) — *әзербайжан музыкаһын әүҙем пропагандалау өсөн*
* Әзербайжан ССР-ының дәүләт премияһы (1987) — *концерт программалары өсөн*
* Приздар, маҡтаулы «Алтын диск» бөтә союз грампластинкалар фирмаһы «Мелодия» (18.02.1986) — *Көнсығыш әзербайжан халыҡ йырҙары һәм йыр грампластинкаһы өсөн*

## Иҫкәрмәләр

### Комментарий


### Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт

### Китаптар
### Книги
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Мәҡәләләр
* 
* 
* 
* 

### Документтар
* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О награждении тов. Ханларовой З. Я. орденом Дружбы народов» от 26 декабря 1986 г.
* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении почётного звания „Народный артист СССР“ тов. Ханларовой З. Я.» от 28 июля 1980 г. // Ведомости Верховного Совета СССР. — 06.08.1980. — № 32 (2054). — С. 5.
* «О награждении З. Я. Ханларовой орденом Гейдара Алиева» : Азербайджанская Республика — Баку, 2016.
* «О награждении З. Я. Ханларовой Почётным дипломом Президента Азербайджанской Республиики» : Азербайджанская Республика — Баку, 2011.
* «О награждении З. Я. Ханларовой орденом Независимости» : Азербайджанская Республика — Баку, 2006.