Ковалёв Сергей Никитич

**Ковалев Сергей Никитич** (15 август 1919, Петроград) — 24 февраль 2010, Санкт-Петербург — стратегик тәғәйенләнештәге совет атом һыу аҫты крейсерҙарының генераль конструкторы.

Сергей НИкитич Ковалев ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1963, 1974)  Ленин премияһы (1965) һәм СССР, РФ   Дәүләт премияһы (1978, 2007) лауреаты, дүрт тапҡыр Ленин ордены (1963, 1970, 1974, 1984),   Октябрь Революцияһы ордены (1979) кавалеры,  Рәсәй Фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы  (1991, СССР Фәндәр академияһы — 1981), техник фәндәре докторы.

## Биографияһы
Сергей Никитич Ковалёв  1919 йылдың  15 авгусында  Петроградта диңгеҙ офицеры Никита Назарович Ковалев һәм уның ҡатыны Анастасия Ивановна ғаиләһендә тыуа. 

Мәктәпте тамамлағандан һуң,  1937—1942 йылдаррҙа  Ленинград караптар төҙөү институтында уҡый.   Бөйөк Ватан һуғышы осоронда эвакуацияла булып, уҡыуҙы  Николаев караптар төҙөү институтында тамамлай. 

1943 йылда  институтты  тамамлағандан һуң, 18 -се Үҙәк конструкторлыҡ бюроһына эшкә ебәрелә (хәҙер «Рубин» диңгеҙ техникаһының  Үҙәк конструкторлыҡ бюроһы). 1948 йылда  1948 йылда Махсус конструкторҙар бюроһына (143) баш конструктор ярҙамсыһы вазифаһына күсерелә.  1954 йылдан 617-се проекттың пар-газ-турбиналы кәмәһенең баш конструкторы була.

1958 йылдан 658, 658М, 667А, 667Б, 667БД, 667БДР, 667БДР, 667БДР һәм 941 проекттарының стратегик тәғәйенләнештәге атом һыу аҫты кәмәләре һәм һыу аҫты крейсерҙарының баш (һуңынан Генераль) конструкторы була.  «Севмаш»та уның проекттары буйынса 73 һыу аҫты кәмәһе төҙөлә Дөйөм алғанда, Ковалевтың һигеҙ проекты  буйынса 92 һыу аҫты кәмәһе төҙөлә.

Сергей Никитич 90 йәшенә тиклем конструкторҙар бюроһына эш башына килә һәм эш көнө тамамланғас сығып китә.

Сергей Никитич Ковалёв Санкт-Петербургта 92-се йәшендә вафат була. 2011 йылдың 24 февралендә ул үҙен насар тоя башлай. Туғандары «Ашығыс ярҙам» саҡырта, ул дауаханаға илткән юлда вафат була.

Беренсе мартта «Рубин» диңгеҙ техникаһының үҙәк конструкторҙар бюроһында  һәм Николай соборында йыназа уҡыу ойошторола. Ковалёв Санкт-Петербургтағы Красненькое зыяратында ерләнә.

## Бүләктәре

### Маҡтаулы исемдәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы — ике тапҡыр:
** 1963 — СССР Юғары Советы Президиумының 1968 йылдың 28 апрелендәге Указы менән «ракета ҡоралының яңы типтарын, шулай уҡ атом һыу аҫты кәмәләрен һәм был ҡорал менән йыһазландырылған һыу өҫтө караптарын эшләү һәм етештереү, Хәрби-диңгеҙ флоты караптарын яңынан ҡоралландырыу эшендәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн», Ленин ордены, Ураҡ һәм Сүкеш алтын миҙалы тапшырылыу менән, («баҫтырып сығарыуға тейш түгел тигән билдәл менән»).
** 1974
*  7 июль 2003 йыл — Северодвинсктың  Почетлы гражданы

### Миҙалдар һәм ордендар

* 1963, 1970, 1974, 1984 — дүрт Ленин ордены
* 1978 — Октябрь Революцияһы ордены
* 1997 — В.Г. Шухов исемендәге алтын миҙал 
* 2003 — «Диңгеҙ ҡаҙаныштары өсөн» ордены
* 2009 — II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн»  ордены.

### Премиялары

* 1965 — Ленин премияһы — 658в проекты кәмәләрен  төҙөү эштәре буйынса етәкселеге өсөн
* 1978 — СССР Дәүләт премияһы — 667БДР проекты караптарын төҙөү эштәре буйынса етәкселеге өсөн.
* 2004 — Санкт-Петербург Хөкүмәтенең А.Н. Крылов исемендәге премияһы  — ватан суднолар төҙөүҙе үҫтереүгә һәм сәнәғәттең Рәсәй Фәндәр академияһы менән бәйләнештәрен нығытыуға ҙур өлөш индергәне өсөн.
* 2006 — Рәсәй Федерацияһының Дәүләт премияһы —  өс быуын атом һыу аҫты  ракета йөрөтөүселәрен  уйлап тапҡан, эшләгән һәм үҫтергән өсөн.

### Дәртләндереү

* Һыу аҫты караптарын төҙөүҙе үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн Рәсәй Федерацияһы Президентының (1999 йылдың 16 сентябре) Рәхмәт хаты.

### Хәтер

* 1985 йылда Санкт-Петербургтағы Геройҙар аллеяһында Сергей Никитичҡа бюст ҡуйыла (скульпторы А. М. Игнатьев, архитектор В. И. Ковалева).
* 2011 йылда Севмаш предприятиеһы яры буйына С.Н. Ковалев  исеме бирелә.
* Северодвинскта «Йондоҙсоҡ» предприятиеһында Төньяҡ флот өсөн  20180ТВ проектының диңгеҙ ҡоралдары транспорты төҙөлгән.
* 2014 йылдың 15 авгусында Диңгеҙ техникаһының  «Рубин»  Үҙәк  конструкторлыҡ бюроһы (ЦКБМТ) бинаһында  стратегик тәғәйенләнештәге ракета һыу аҫты крейсерҙары генераль конструкторы, академик Сергей Никитич Ковалёвҡа мемориаль таҡтаташ асыла
* 2017 йылдың мартында Советтар Союзы флоты адмиралы Н.Г.Кузнецов  исемендәге Хәрби-диңгеҙ академияһында академик Сергей Ковалёвтың исемле аудиторияһы асыла һәм барельефлы иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла.

## Сығанаҡтар

## Һылтанмалар

* 
* 
* Создатели оружия — Ковалёв Сергей Никитич
* С. Н. Ковалёв — мысли и фразы
* Краткая биография С. Н. Ковалёва
* Подводные крейсера на конвейере
* *Денис Нижегородцев.* «Я познакомился с ним 60 лет назад»