open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валкеакоски

**Валкеакоски** () — Финляндия үҙәгенең көньяҡ-көнбайыш өлөшөндәге Пирканмаа провинцияһы ҡалаһы. Тампере ҡалаһының көньяғына табан 35 км-ҙа, Турку ҡалаһынан төньяҡ-көнсығышына табан 145 км-ҙа һәм Хельсинкиҙан төньяҡ-көнбайышҡа табан 145 км-ҙа урынлашҡан. Муниципалитетының майҙаны 372,04 км², шул майҙандың һыу өҫтө 100,06 км² тәшкил итә.

## Халыҡ
2012 йылдың халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса бында 21 043 кеше йәшәй. Халыҡ тығыҙлығы — 77,37 кеше/м². Рәсми тел — фин теле, ул 98,1 процент халыҡтың тыуған теле булып тора. Халыҡтың 0,2%-ы туған теле тип швед телен һанай һәм халҡтың 1,6 % — башҡа телдәрҙе тыуған теле тип һанай. 15 йәштән кесе кеше өлөшөн халыҡтың 16 %; 65 йәштән өлкән кешеләр өлөшө — 19,6 % тәшкил итә.

## Билдәле кешеләре
* Йоэнсуу, Матти (1948—2011) — фин яҙыусыһы, криминаль детективтар авторы
* Каллио, Мика (ырыу. 1982 йыл) — фин мотоциклда уҙышыусыһы
* Хакулинен, Вейкко (1925—2003) — фин саңғысыһы

## Туғанлашҡан ҡалалары
*  Крагерё, Норвегия
*  Сокол, Россия
*  Наньчан, Китай
*  Мариехамн, Финляндия
*  Фехельде, Германия
*  Хайдусобосло, Венгрия

## Галереяһы

Файл:Tervasaari paper mill.jpg|ЦБК Валкеакоски.
Файл:Säteri viscose fibre factory (cropped).jpg|Вискоза сүс заводы
Файл:Metsäkansan rautatieasema.JPG|Метсяканстың иҫке тимер юл станцияһы


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* 
*  На Викискладе есть медиафайлы по теме Валкеакоски
* Официальный сайт
Крагерё

**Крагерё** () — Норвегияның Телемарк губернияһындағы коммунаһы. Коммунаның административ үҙәге — Крагерё ҡалаһы. Коммунаның рәсми теле — нейтраль. 2007 йылда коммунаның халҡы 10 614 кешенән тора. Крагерё майҙаны — 305,66 квадрат километр, код-идентификаторы — 0815.

## Халыҡ тарихы
Һуңғы 60 йыл эсендә Крагерё коммунаһы халҡының үҫеше.

Туғандаш ҡалалары: 
Мариехамн,
Валкекоски,
Готланд

## Иҫкәрмәләр


## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Норвегия коммуналары.

## Һылтанмалар
* 
*  На Викискладе есть медиафайлы по теме Крагерё
* Статистика коммуны из бюро статистики Норвегии
* Информация о г. Крагерё на официальном туристическом портале Норвегии
Седльце

**Седльце** (*Седлец*, пол.Siedlce , , *Шедлиц*; Поляк батшалығы ваҡытында урыҫ исеме  — **Седлец**, реформаға тиклем орфографияла ять аша яҙылған — *Сѣдлецъ*) — Польшаның  көнсығышындағы ҡала  (Мазовецкий воеводлығы),  Варшаваға тиклем алыҫлыҡ— яҡынса 90 километр. Седльце Седлец повятының (административ-территориаль берәмегенең) административ үҙәге, әммә ҡала статусына эйә булараҡ   уға инмәй.

Ҡала майҙаны 32 км².  Халыҡтың һаны  76 меңдән ашыу  кеше тәшкил итә (2015 йыл).

## Тарихы

### Поляк батшалығында.
1846 йылдың февралендә дворян Потоцкий Панталеон бәләкәй отряды менән рус гарнизонына һөжүм итә һәм ҡаланы яулап ала. Был дөйөм халыҡ ихтилалына башланғыс һалыуға ынтылыш була. Пантелеон Потоцкий тиҙҙән әсирлеккә алына һәм  аҫыу юлы менән  үлем язаһына хөкөм ителә. Яза 1846 йылдың 17 мартында Седльце баҙарында үтә. Баш күтәреүселәр Себергә һөргөнгә ҡыуыла.

1919 йылдың 3 майында Потоцкий язаланған урында иҫтәлекле  тәре асыла.

## Билдәле шәхестәре

* Белецкий Евгений Андрианович (1908—1979) — СССР альпинисы, токарь-лекалолар яһаусы.
* Боруц  Артур — польша футболсыһы, инглиз  «Борнмут» клубы һәм Польша йыйылма командаһы һаҡсыһы.
* Залевский  Витольд (1921—2009) — поляк прозаигы, публицист һәм сценарист.
* Йоделка  Иоанн (1973) — поляк прозаигы.
* Челомей  Владимир Николаевич — механика һәм идара итеү процестары өлкәһендә совет ғалимы, СССР фәндәр академияһы академигы ОКБ-52 (хәҙер НПО «Машина төҙөү») генераль конструкторы.
* Яхонтов  Владимир Николаевич —  совет артисы, актёр, бер актёр театры жанрына нигеҙ һалыусы.

## Ҡала фотоһүрәттәре

Файл:Pałac Ogińskich.JPG|Седльцела Огинский һарайы.
Файл:Holy Trinity Orthodox Church, Siedlce.jpg|Православие сиркәүе
Файл:Staw w parku.JPG|Ҡала паркы
Файл:Kościół Św.Stanisława.JPG|Рим-католик сиркәүе
Файл:Siedlce, Poczta Polska.jpg|Почта
Файл:Siedlce, ulica Kilińskiego.jpg|Ҡала үҙәге


## Туғандаш ҡалалар

*  Киров (Рәсәй)
*  Волковыск Белоруссия
*  Пескантина (Италия)
*  Дазинг (Германия)
*  Сабинов (Словакия)
*  Вильнюс  (Литва)
*  Бердичев (Украина)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Agaton Giller, «Podróż więźnia etapami do Syberyi w roku 1854» https://books.google.pl/books?id=AkcEAAAAYAAJ&dq=Pantaleon&lr=&as_brr=0&pg=PA24&ci=162,691,804,788&source=bookclip
* http://spcisiezagrudzie.org/index,1-3,postacie_historyczne.html 
http://spcisiezagrudzie.org/index,1-3,postacie_historyczne.html
Йонава

**Йонава** (лит. Jonava) —  Литвала ҡала, Йонава районының административ үҙәге.

## Географияһы
Нярис йылғаһының уң ярында Вильнюстан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай  106 км  һәм Каунастан төньяҡ-көнсығышҡа табан 32 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Халҡы
1970 йылда Йонавала 14 563 кеше, 1979 йылда — 28&#x20;413 кеше йәшәгән; 1989 йылда халыҡ һаны 36&#x20;520 кеше, 2001 йылда — 34&#x20;954 тәшкил иткән. Йонава - Литвала халыҡ һаны буйынса туғыҙынсы ҡала.

## Исеме
Ҡалаға нигеҙ һалыусының улы Ян исемен йөрөтә. Ҡаланың исеме  1915 йылға тиклем   - Яново (урыҫса) йәки Janowo (пол.).

## Гербы
Аҡ аҡҡош һүрәте менән  Ионава гербы 1996 йылда Литва президенты декреты менән  раҫлана.

## Сауҙа һәм хеҙмәттәр өлкәһе
Ионавала Maxima селтәренең 3  *йорт янында магазин Maxima X*, 3 *IKI* супермаркеты, 1 *Cento* дискаунтеры,  2 *Norfa* супермаркет-дискаунтеры,  1  *Supernetto* дискуантер форматындағы магазиндар эшләй.  

## Тарихы
Ҡаланың башланғысы XVIII быуат башында һалына,  Доминик  Коссаковскийҙың тол ҡатыны Коссаковская Мария үҙенең поместьеһында ағас костёл төҙөй.  Король Август III 1750 йылда Мария Коссаковскаяға айырым хоҡуҡтарға  ҡул ҡуя, был өҫтөнлөктәргә ярашлы Коссаковская баҙары менән ҙур ауыл ойоштора, һәм унда төрлө дин кешеләренә төпләнергә мөмкин була.

1835 йылда Санкт-Петербург - Варшава почта тракты үткәрелә, ҡалала почта станцияһы төҙөлә,   ә 1838 йылда оптик телеграфы линияһы үткәрелә. 1871 йылда Либава  - Кошедары (хәҙер Кайшядорис), тимер юл станцияһы төҙөлә. 

Ионавала шағир Алексис Хургинас тыуған һәм бала сағын үткәргән.  

### «Азот» производство берекмәһендә авария
1989 йылдың 20 мартында ҡаланың көнсығыш ситендә, тораҡ йорттарҙан 4 км алыҫлыҡта урынлашҡан «Азот» производство берекмәһендә авария һәм янғын һөҙөмтәһендә донъя практикаһында аналогы булмаған күләмдә атмосфераға  ағыулы матдәләр сығарып ташлана (аммиак, хлор һ. б.). Был «СССР-ҙа ерҙең химик  зарарланыуының беренсе осрағы» тип рәсми һанала.
Файл:Abraomaskulvietispaminklas.jpg|
Файл:Achemos akmuo.jpg|
Файл:Fountains in Jonava.jpg|
Файл:JKKC1.jpg|
Файл:Jonava library.jpg|
Файл:Jonavos rajono teismas1.jpg|
Файл:Jonavos seniejis laiptai.jpg|
Файл:Santavres fontanai.jpg|
Файл:Zeimiu gatve Jonavoje.jpg|
Файл:Sold ollar clock.jpg|
Файл:Vasario 16 gatves pabaiga.jpg|
Файл:Misciukaites mokykla.jpg|
Файл:JSG5.jpg|
Файл:Jonavos kulturos namai.jpg|
Файл:Jonavos savivaldybe.jpg|
Файл:JSC1.jpg|


## Шәхестәре

* Янукониса  Андрюс (p. 1971), литва эшҡыуары
* Томас Микуцкис — Литва йыйылма командаһы футболсыһы

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт

*  (обл.)

## Һылтанмалар

* Официальная страница Ионавского района 
* Неофициальная страница
Тересполь күпере

**Тересполь күпере** — Брест ҡәлғәһенең Цитадель һәм Тересполь нығытмаларын бәйләүсе Көнбайыш Буг йылғаһы аша һалынған аҫылмалы күпер. Рәсәй империяһында бындай конструкциялы иң ҙур күпер. 1944 йылда немец армияһы сигенгән ваҡытта емерелгән.

## Тарихы

Рәсәй дәүләт хәрби-тарихи архивында һаҡланған документацияға ярашлы, 1843—1848 йылдарҙа рус хәрби инженерҙар төркөмө, күперҙең айырылғыһыҙ һәм бүленмәй торған өлөшө булған Тересполь ҡапҡаһы комплексы менән (уға күпер ванттарын тарттырыу һәм нығытыу системаһы урынлаштырылған) Көнбайыш Буг аша күпер проектын эшләгән. Проект 1854 йылда раҫланған, ә 1860 йылда инде ҡоролма эксплуатацияланған. Был күперҙән беренсе булып сыкты Рәсәй империяһы, Ул осорҙа сәйәхәтселәрҙең яҙмаларында художество ҡиммәттәре бер генә тапҡыр билдәләнмәгән Рәсәй империяһындағы тәүге  күпер булған. 1914 йылға тиклем күперҙең йырҙа тороғо 91,9 м һәм киңлеге 9 м самаһы, бейеклектәрҙең Балтик системаһы билдәһе буйынса суднолар йөрөү  136,10 м.булғанда, күперҙең ситке анкерҙары араһындағы оҙонлоғо 159 м тәшкил итә. 

1911—1915 йылдарҙа ҡәлғә объекттарын яңыртҡанда инженер ведомствоһы сым күперҙе тулыһынса һүтеп, уның урынына бетон-металл конструкция төҙөү планлаштырылған. Ләкин был ниәтте тормошҡа ашырырға Беренсе донъя һуғышы.ҡамасаулаған. 1914 йылда рус армияһы сигенергә мәжбүр булған, һәм шул ваҡытта терәк пилондар һәм ванттар, шулай уҡ күперҙең бөтә түшәме һүтеп алынған. 1915 йылда күперҙең бер һыҙатын немецтар тергеҙгән. 1919-1921 йылдарҙағы совет-поляк һуғышында Тересполь күпере яндырылған. 1930 йылда поляк сапёрҙары вантлы күпер урынына ағас фермалы ағас бағана терәкле күпер төҙөгән,  өлөшө кимәле бер нисә метрға күтәрелгән. Күперҙән уң яҡта Сапёрная пристань төҙөлгән.

Икенсе донъя һуғышы хәрби хәрәкәттәре осоронда 1939 йылдың сентябрендә һәм 1941 йылдың июнендә күпер зыян күрмәгән. 1944 йылда немец армияһы сигенгәндә ваҡытында Көнбайыш Буг аша бөтә кисеүҙәр, шул иҫәптән Тересполь күпере шартлатылған. Һуғыштан һуңғы осорҙа күпер тергеҙелмәгән, һаҡлауға, ике уның ярында ғына күпер  фрагменты һаҡланмаған.

## Тергеҙеү проекты
2011 йылдың 23 мартында Брест ҡала башҡарма комитеты рәйесе Александр Палышенков етәкләгән Брест ҡәлғәһе делегацияһы «Брест — Тересполь» халыҡ-ара туристик йәйәүлеләр үткәүеле төҙөү һәм эшмәкәрлек мәсьәләһе буйынса польша яғы менән консультация үткәргән. Күперҙе тергеҙеү планлаштырыла, уның аша сәйәхәтселәр йәйәү (йәки велосипедта) Польша сик һыҙығы үткән яҡынса 1200 метр араны, нан Обводной каналға тиклем үтә алыр ине.

Тересполь күперенең һәм ҡапҡаһының мәҙәни ҡатламын һәм ер аҫты ҡоролмаларын өйрәнеү маҡсатында 2011 йылдың июне һәм 2013 йылдың авгусында төҙөлөш башланырға тейешле урында археологик ҡаҙыныуҙар үткәрелгән.

2013 йылдың 16 июлендә «Алдынғы төҙөлөш технологиялары» компанияһы күперҙе тергеҙеү проектын тәҡдим итә. 2013 йылдың 23 авгусында төп нигеҙ база сифатында 1941 йылғы күпер һүрәттәрен файҙаланыу тураһында ҡарар ҡабул ителде. Ул саҡта күпер оҙонлоғо 92 м, ә киңлеге — 9 м тәшкил иткән. Күперҙе тергеҙеү шулай уҡ Тересполь ҡапҡаһын һәм Сапёрный пристанын да яңынан тергеҙеүҙе фаразлай
.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Пескантина

**Пескантина** () — Италия дәүләтенең Венеция өлкәһе Верона провинцияһында урынлашҡан коммунаһы.

Пескантина коммунаһының халыҡ һаны 14 096 кеше тәшкил итә (2004 йылда алынған мәғлүмәттәре буйынса). Пескантина коммунаһында башлыса итальяндар йәшәй. Рәсми теле — итальян теле. Италия илендәге бар халыҡтың да дине рим-католик дине булған кеүек, Пескантина коммунаһындағы халыҡтың төп  дине булып рим-католик дине тора. Пескантина коммунаһының бер квадрат километр ерендәге халыҡ тығыҙлығы 653 кешегә тигеҙ. Италияның төньяғында урынлашҡан Пескантина коммунаһының майҙаны 19,66 квадрат километр тәшкил итә. Коммуна диңгеҙ кимәленән 80 метр бейеклектә тора. Пескантина халҡының этнохронимы — пескантинсылар. Пескантина коммунаһының почта индексы — 37026. Телефон коды — 045.

Пескантина коммунаһының ҡурсалаусыһы — изге Лаврентий, уға арналған байрам коммунала һәр йылдың [10 август]]ында тантаналы рәүештә үткәрелә.

## Туғанлашҡан ҡалалары
*  Седльце, Польша (1993)

## Һылтанмалар
* Тораҡ пункты рәсми сайтында
Анатолия цивилизациялары музейы

**Анатолия цивилизациялары музейы** (Anadolu Medeniyetleri Müzesi, ингл.  Anatolian Civilizations Museum of) — донъяның иң бай музейҙарының береһе, Төркиәнең төп тарихи музей, дәүләттең баш ҡалаһы Анкарала урынлашҡан.

Музей 1921 йылда барлыҡҡа килгән, артабанғы йылдарҙа Төркиәнең беренсе президенты, Анкарала хет музейы төҙөргә теләгән һәм уның өсөн яңы бина алыуға, музейға тирә-яҡтағы хет ҡалалары ҡалдыҡтары һаҡланып ҡалған райондарҙан бик күп экспонаттар йыйыуға булышлыҡ иткән Кәмал Ататөрк йоғонтоһонда тиҙ арала киңәйә. Шулай уҡ музей Төркиә территорияһында табылған башҡа экспонаттар менән тулылана.

Әлеге ваҡытта музей неолит, бронза быуаты, Ассирия һәм Урарту, хет һәм фригиялылар, Боронғо Греция һәм Боронғо Рим, Византия империяһы, Оттоман империяһы цивилизациялары осоро коллекцияларына эйә.

Анатолия циыилизациялары музейы 1997 йылда «Европаның йыл музейы» исеменә лайыҡ була.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Һынлы сәнғәт һәм скульптура дәүләт музейы
* Этнография музейы (Анкара)

## Иҫкәрмәләр
Дазинг

**Дазинг** () — . Германияның, Бавария Республикаһындағы йәрминкә общинаһы

Дазинг общинаһы Швабия хөкүмәт округында, Айх-Фридберг районында, урынлашҡан. Дазинг общинаһы шул уҡ исемдәге идаралыҡҡа буйһона. Дазинг общинаһында 5359 кеше йәшәй (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса). Община торған майҙан 40,91 квадрат километрҙы биләп тора. Ул диңгеҙ кимәленән 483 метр бейеклектә ята. Общинаның башлығы — Эрих Нагль. Данзиг общинаһының рәсми коды — *09 7 122 71*.

## Халыҡ

	   

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Рәсми бите
Сабинов

**Сабинов** (, , , ) — Словакияның көнсығышындағы ҙур булмаған ҡала. Ҡаланың халыҡ һаны — яҡынса 12 мең кеше. Майҙаны 23,83 квадрат километр, ҡала диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә ята. Бер квадрат километрҙағы халыҡтың тығыҙлығы 546 кешегә тигеҙ. 

## Тарих
Беренсе тапҡыр Сабинов булып 1248 йылда игенселек ултырағы кеүек телгә алына. 1299 йылда Сабинов ҡалаһы Прешов һәм Вельким Шариш ҡалалары менән бергә ҡала хоҡуғын ала. 1405 йылда Сабин король ҡалаһына әүерелә. XV быуат аҙағында Сабинов Пентаполитанаға инә. Пентаполитана биш ҡала (Сабинов, Кошице, Прешов, Бардейов, Левоча) берекмәһе булған була. XVI—XVIII быуаттар Сабинов ҡалаһы өсөн үҫеш йылдары була. XIX быуатта ҡала оҙайлы көрсөккә (кризисҡа) инә. Был кризис XX быуаттың уртаһына тиклем дауам итә.

## Иҫтәлекле урындары
* Готика Изге Иоанн Креститель готик костелы
* Лютеран кирхаһы
* Униат сиркәүе
* Православие сиркәүе
* Ратуша

## Туғанлашҡан ҡалалар
*  Собеслав (Чехия)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Шариш

## Һылтанмалар
Сайтта ҡалаларҙың Сабинов
Усти-над-Лабем

**Усти-над- Лабем** (ҡайһы берҙә — **Усть-над-Лабой**;  — *Усти-на-Лаб.*, элекке. нем.Aussig an der Elbe, иҫкесә русса **Аусиг**) — Чехияның төньяғындағы статусҡа эйә булған ҡала, Билина йылғаһының Эльбаға ҡойған урынында урынлашҡан.  Устец крайының һәм Усти-над-Лабем районының административ үҙәге.  Мөһим тимер юлы  үҙәге (Прага-Дрезден-Берлин магистрале) һәм йылға порты. 

Халҡы 98,9 мең кеше (2009; Усти —   халҡы һаны буйынса  Чехияла туғыҙынсы ҡала). Майҙаны 93,9 км² тәшкил итә.  4 ҡала районына бүленә: Нештемице (*Neštěmice*), Северни-Тераса (*Terasa Severní*), Стршеков (*Střekov*), Центрум (*Centrum*).

## Тарихы
Усти урынында ауыл 993 йылдан  билдәле. Ҡалаға Пржемысл Оттокар II  тарафынан   XIII быуатта нигеҙ һалына.  1423 йылда Изге Рим империяһы императоры Сигизмунд ҡаланы Саксонияның курфюрсы  Фридрих Беренсегә тапшыра. Устила  саксония гарнизоны төпләнә. 1426 йылдың  16 июнендә  гуситтарҙың 25 меңлек армияһы Усти  янында  75 меңлек немец армияһын тар-мар итә. Икенсе көндө гуситтар Бөйөк Прокопий етәкселегендә ҡалаға бәреп инә, немец халҡын үлтерә һәм ҡаланы емерә. Усти тик  1429 йылда ғына яңынан төҙөлә. Вржешовицкий Якубок ҡулы аҫтында еңеүселәр һәм еңеүселәр  татыу йәшәүен дауам итә. 1583 йылда ҡаланың байтаҡ өлөшө янғындан юҡҡа сыға. Ҡала шулай уҡ Утыҙ йыллыҡ һәм Ете йыллыҡ һуғыштар ваҡытында зыян күрә. XIX быуатта Усти мөһим тау сәнәғәте үҙәге була.   

Усти иртә нацизм үҙәктәренең береһе була; Усти ҡалаһында нацистарҙың күп  теоретик эштәре баҫылып сыға. Шулай итеп, 1938 йылдың йәй һәм көҙ айҙарында Устинан Прагаға һәм башҡа ерҙәргә   йәһүдтәр күсеп китә. 1938 йылдың ноябрендә, Мюнхен килешеүенән һуң, Устила ҡалған шул уҡ йәһүдтәр үлем лагерҙарына һөргөнгә ебәрелә.  Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, герман армияһы сафтарында булып, ҡалала  немец халҡының күп өлөшө һәләк була. Усти 1945 йылдың апрелендә бомбаға тотоуҙарҙан зыян күрә. 1946—1948 йылдарҙа бөтә немец халҡы ҡаланан ҡыуыла (53 мең самаһы кеше), күптәре судһыҙ һәм тикшереүһеҙ атып үлтерелә (Устиц атыуы).

## Халҡы

## Иҡтисады
Чехияла  химия сәнәғәтенең иң ҙур  үҙәктәренең береһе (синтетик буяуҙар, ашлама, көкөрт кислотаһы етештерә); машиналар эшләү, аҙыҡ-түлек һәм текстиль сәнәғәте үҫешкән. Әлеге ваҡытта ауыр сәнәғәт көрсөк стадияһында.

## Иҫтәлекле урындары

* Дева Марияның Күккә күтәрелеү костёлы.
* Зоопарк (1908 йылда барлыҡҡа килгән),  Красне-Бржезно ҡалаһында урынлашҡан..
* Стршеков замогы.

Ҡалала «Усть-надо-Лабем» футбол клубы бар. Йыл һайын Усть-надо-Лабем ярыммарафоны уҙғарыла.

## Билдәле кешеләре

* Гандалович Петр  чех сәйәси,  дәүләт һәм дипломатик эшмәкәр.
* Антон Рафаэль Менгс — классицизм дәүеренең немец рәссамы.
* Рудольф Зибер — продюсер, Марлен Дитрихтың ире.
* Иржи Ярошик — футбол буйынса ЦСКА-ның һәм Чехия йыйылма командаһының элекке уйынсыһы. 

## Туғандаш ҡалалар

*  Владимир, Рәсәй

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* 
* Туристическая информация об Усти-над-Лабем
Коимбра

**Коимбра** (порт.  Coimbra; []) — Португалияла ҡала, бер үк исемле округ һәм муниципалитет үҙәге, Бейра-Литорал тарихи провинцияһы үҙәге.

Ҡала үҙенең тирә-яҡтары менән бергә Ҙур Коимбра агломерацияһын тәшкил итә.  Халыҡ һаны — 101,1 мең кеше (ҡалала), 101,1 мең кеше (муниципалитетта), 430 мең кеше (ҡала агломерацияһында). Ҡала һәм  муниципалитет ҡаланың иҡтисади-статистик Үҙәк төбәгенә һәм   Байша-Мондегу төбәгенә инә. Иҫке  административ бүленеш буйынса Бейра-Литорал провинцияһына инә.

Коимбра Португалияның беренсе баш ҡалаһы булған. Хәҙер ҡала башлыса  Европаның иң боронғо, үҙенең традицияларына   һәм мәҙәни мираҫына бай булған университеты арҡаһында  билдәле. Ҡала халҡының өстән бер өлөшө университет менән бәйле (уҡытыусылар, студенттар, хеҙмәтләндереү персонал).

## Урынлашыуы
Ҡала Португалияның баш ҡалаһы  Лиссабондан  төньяҡҡа ҡарай 182 км алыҫлыҡта Мондегу йылғаһы буйында урынлашҡан.  

Муниципалитет сиктәш:

* төньяҡта — Меальяд муниципалитеты
* көнсығышта — Пенакова, Вила-Нова-Пойареш, Миранда-ду-Корву муниципалитеттары
* көньяҡта — Кондейша-а-Нову муниципалитеты
* көнбайышта —   Монтемор-у-велью
* муниципалитеты 
* төньяҡ-көнбайышта —  Кантаньеде муниципалитеты

## Климаты




## Халҡы

## Тарихы
Ҡала - Коимбра графлығының  871—987 һәм 1064—1096 йылдарҙа баш ҡалаһы була.

2004 йылда  Коимбра  Сидаде-де-Коимбра  стадионында футбол буйынса европа чемпионатын ҡабул итеүсе ҡалаларҙың береһе була.

## Райондары

## Туғандаш ҡалалары

*  Бейра (), Мозамбик
*  Даман и Диу (), [Һиндостан]
*  [Дили (), Көнсығыш Тимор
*  Куритиба (), Бразилия
*  Кембридж (), шт. Массачусетс, АҠШ
*  Минделу (), Кабо-Верде
*  Падуя (), Италия
*  Пуатье (), Франция
*  Саламанка (), Испания
*  Сан-Паулу (), Бразилия
*  Санта-Клара (), шт. Калифорния, АҠШ
*  Сантос (), Бразилия
*  Сантьяго-де-Компостела (), Испания
*  Сарагоса (), Испания
*  Фес (, ) Марокко
*  Халле (), Германия
*  Экс-ан-Прованс (), Франция
*  Эш (), Люксембург
*  Ярославль, Рәсәй

## Ҡала менән бәйле билдәле кешеләре

* Ал Берту
* Албукерке, Филипе
* Альвареш, Франсишку
* Афонсу II
* Афонсу III
* Афонсу IV
* Велозу, Мигел
* Жудисе, Жозе Мигел
* Зе Каштру
* Куньял, Алвару
* Педру I
* Пашеку ди Аморин, Фернанду
* Кастро, Инес де
* Са-де-Миранда, Франсишку де
* Са, Мем ди
* Саншу I
* Сержиу Консейсау
* Пасуш Коэлью, Педру
* Хомем, Антонио

## Фотоһүрәттәр галереяһы

Файл:Vista coimbra encosta.jpg|Ҡала панорамаһы
Файл:Pt-coimbra-mosteiro-santacruz.JPG|Изге Тәре монастыры


## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Коимбра (округ)
* Муниципалитеты округа Коимбра
* Районы округа Коимбра
* Коимбрский университет
* Конимбрига

## Һылтанмалар

* Официальный сайт муниципалитета
* ''Verdes Anos'' — Fado http://www.verdesanos.com/home.htm
Йювяскюля

**Йювяскюля**, элегерәк *Ювяскюль* һәм *Ювэскюлэ* (фин.jyväskylä ) — үҙәк Финляндияла ҡала һәм муниципалитет,  Кески-Суоми берәмеге (ляни) үҙәге. Ҡала атамаһы «иген ауылы» тип тәржемә ителә.

Халҡы —  128,2 мең кеше.

Ҡала Тампере ҡалаһынан төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 147 км  һәм Хельсинкинан төньяҡҡа ҡарай 270 км алыҫлыҡта,   Пяййянне һәм Кейтеле күлдәре эргәһендә урынлашҡан.

Ҡалаға 1837 йылдың 22 мартында император Николай I указы буйынса нигеҙ һалына.

2012 йылда һорау алыуҙарҙа  фин граждандары Йювяскюляла йәшәү кимәлен  ылыҡтырғыс  тип иҫәрләй.

## Мәғарифы

1858 йылда бында беренсе фин телле лицей асыла, ул юғары урта баҫҡыслы  уҡыу йорто тип иҫәпләнгән. 1863 йылда фин телендә  уҡытыусылар әҙерләү буйынса беренсе училище асыла. 1864 йылда — ҡыҙ балалар өсөн тәүге фин телле мәктәп, 1914 йылда  Финляндияла беренсе йәйге университет асыла.

1966 йылдан  Йювяскюля Университеты эшләй, был Финляндияла иң ҙур юғары уҡыу йорттарының береһе, унда 16 мең самаһы студент уҡый. Университетта 7  факультет иҫәпләнә, шул иҫәптән илдә берҙән-бер физик культура факультеты бар

Бөтәһе 40 меңгә яҡын кеше ҡаланың төрлө  уҡыу йорттарында уҡый.

## Транспорты
Йювяскюля тимер юлы вокзалы ҡала-ара автобустар линияһы менән тоташҡан. Вокзалдан   Хельсинки, Тампере, Турку, Ваас һәм Финляндияның   башҡа ҡалаларына поездар йөрөй. 

Йювяскаля аэропортынан  Хельсинки ҡалаһына туранан-тура рейстәр башҡарыла, шулай уҡ  E75 һәм E63 автомобиль магистралдәре үтә.

## Спорты

* «Йювяскюль» — футбол клубы.
* ЮП — хоккей клубы.

## Иҫтәлекле урындары
Ҡалала Алвара Аальто проекттары буйынса биналар урынлашҡан. Финляндия Раллиһы уҙғарыла.  .

## Туғандаш ҡалалар

*  Обнинск, Рәсәй
*  Һарытау, Рәсәй
*  Ярославль, Рәсәй

## Билдәле кешеләре

* Ари Ахон — фин хоккейсыһы, ҡапҡасы
* Ферри Граф — йырсы   (хәҙерге ваҡытта  Йювяскюляла йәшәй)
* Юха Канккунен— автомобилдә ярышыусы, ралли буйынса дүрт тапҡыр донъя чемпионы
* Олли Мяяття — фин хоккейсыһы, «Питтсбург Пингвинз» НХЛ клубы һаҡсыһы, Олимпия уйындарының бронза призеры
* Софи Оксанен —  (1977 й.)— эстон-фин драматургы (атаһы — фин, әсәһе — эстон), уның «Очищение»  романы һәм шул уҡ исемле пьесаһы  донъяның  28 теленә, шул иҫәптән рус теленә  тәржемә ителгән.
* Яни Сойнинен — трамплиндан фин ырғыусыһы, олимпия чемпионы
* Раймо Сумманен — фин хоккейсыһы һәм тренеры.
* Отто Вилле  Куусинен — фин сәйәси эшмәкәре, 1892—1900 йылдарҙа Йювяскюля лицейында уҡыған.

## Климаты
Йювяскюля ҡалаһының климаты диңгеҙ һыҙаттары менән уртаса-континенталь.  Ҡыш оҙайлы, сағыштырмаса йомшаҡ. Йәй ҡыҫҡа һәм һалҡын. Уртаса йыллыҡ температура +3,3 °C. Йыллыҡ яуым-төшөм 643 мм.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* 

## Һылтанмалар

* Официальный сайт города Ювяскюля
* Visit.Jyvaskyla на русском языке
Юджин (Орегон)

**Юджин** (ингл.  Eugene) — ҙурлығы буйынса Орегон (АҠШ) шатытында икенсе ҡала, Лейн округының администарив үҙәге.

## Тарихы
Хәҙерге ҡала урынлашҡан урында башта  калапуйя  ҡәбиләһе индеецтары йәшәгән,  был хаҡта  төрлө археологик табыштар һөйләй.

1871 йылда ҡалала тимер юл станцияһы төҙөлә, ә 1876 йылда университет асыла.

## Климаты һәм географияһы
Юджин ҡалаһы Мак-Кензи йылғаһынан көньяҡта  Уилламетт йылғаһы буйында ике ҡушылдыҡ араһында Уилламет үҙәнендә урынлашҡан   Яҡын булған ҙур ҡалаһы — Портленд.

### Климаты
Оҙон вегетация осоро  һәм йомшаҡ ҡыш менән урта диңгеҙ климаты.  Уртаса йыллыҡ температураһы +12&nbsp;°C.

## Мәғариф системаһы

* Орегон университеты
* Лейн  колледжы
* Төньяҡ-көнбайыш христиан колледжы 
* Юджиндың тәүрат колледжы

## Мәҙәниәте
Йыл һайын Бахтың Орегон фестивале уҙғарыла, шулай уҡ йыл һайын ауыл йәрминкәләре үтә

Ҡалала 11 музей бар.  2008 йылдың 16 ғинуарынан алып 26 ғинуарына тиклем Юджинда «Славян фестивале» үтте.

## Транспорты
Коммерция аэропорты Eugene Airport,  халыҡ-ара аэропорт -  Portland International Airport.

## Туғандаш ҡалалар

*  Катманду, Непал
*  Чиндж, Көньяҡ Корея
*  Какегава, Япония
*       Иркутск, Рәсәй

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Официальный сайт Юджина
* Сайт Орегонского фестиваля Баха
Континент-ара дерби

**Континент-ара дерби** (Kıtalararası Derbi) — «Фенербахче» һәм «Галатаһарай» араһындағы теләһә ниндәй футбол матчы атамаһы (Истанбулдың азия һәм европа өлөшөнән ике төп төрөк командаһы). Шулай уҡ был ҡапма-ҡаршылыҡ **Мәңге көндәшлек** (Ezelî Rekabet) булараҡ билдәле. Шулай уҡ ике дәғүәсе лә төрөк футболы тарихында иң уңышлы клуб.булған. Был дерби быуаттан ашыу йәшәй инде һәм иң сағыу һәм килешмәүсән, йыш ҡына донъялағы иң аяуһыҙ һәм йола булараҡ бик күп һандағы тамашасыны йәлеп иткән һәм ил буйынса ике команданың да ярҙамын тойған дербиҙың береһенә әйләнә. 2009 йылдың сентябрендә британия Daily Mail * гәзите *«Фенербахче — Галатаһарай» дербийын барлыҡ замандарҙың иң ҡөҙрәтле ун футбол ҡаршылығында икенсе урынға ҡуйҙы.

## Тарихы

Ике команда араһында беренсе иптәштәрсә уйын беренсе булып, 1909 йылдың 17 ғинуарында, йәкшәмбе, үткән. Папазын Чайыры майҙанында, хәҙерге Фенербахче Шөҡрө Саражоғлу стадионы урынында үткән матч «Галатаһарай» файҙаһына 2:0 иҫәбе менән тамамланды. «Фенербахче» Истанбул футбол лигаһының дүртенсе уйын аҙнаһында, 1914 йылдың ғинуарында, йәкшәмбе көн, «Галатаһарай»ҙы  4:2 иҫәбе менән тәүге тапҡыр еңде.

2003 йылдың 21 сентябрендә ике клуб үҙҙәренең ҡапма-ҡаршы тороу тарихында тамашасының  Төрөк суперлигаһы сиктәрендә матч үткәрә. Тиң иҫәп менән тамамланған (2:2) уйынға 71 334 кеше килә. Дербиҙа иң ҙур еңеү «Галатаһарай» тарафынан 7:0 иҫәбе менән яуланды. Был уйын 1911 йылдың 12 февралендә 1910/1911 Истанбул футбол лигаһының алтынсы аҙнаһы сиктәрендә үткәрелде. «Фенербахче»ның иң ҙур еңеүе иһә, «Галатаһарай» 0:6 иҫәбе менән тар-мар ителгәндә, «Фенербахче» аҙсылыҡта булып та, дүрт гол индергәдә, 2002 йылдың 6 ноябрендә, теркәлгән.

## «Төрккулюбю»: «Галатһарай» һәм "Фенербахче"ны берләштереү идеяһы

Лиганың беренсе уйындары Төркиәлә, Истанбулда 1904 йылда үтте. Башта был лига Истанбул футбол лигаһы тип атала. Унда «Кади-Кёй», «Мода», «Элпис» «ХМС Имогене» командалары ҡатнашҡан. Тора Улар Төркиәлә йәшәгән инглиз, грек һәм әрмән аҙсылығы вәкилдәренән торған. «Галатһарай» миҙгел лигаһы ҡушыла. «Галатһарай» лигаға 1906/07 миҙгелендә, ә «Фенербахче» — 1909/10 миҙгелендә, ҡушылған. 1911/12 миҙгелендә «Галатһарай» ҡатнашмаған һәм «Фенербахче»ға үҙ футболсыларын: Әмин Бюлент Сердароғлу Мөхәммәдәминде, Йәләл Ибраһим һәм башҡа икәүҙе «Страгглерс» командаһына ҡаршы матчҡа ҡуртымға биреп торған. «Фенербахче» был тәҡдимде ҡабул итмәй. 1912 йылда «Галатаһарай» президенты Али Сами Ен һәм «Фенербахче» президенты Галип Ҡолаҡсызоғлу кәңәшмә үткәреп, протокол төҙөйҙәр һәм лигалағы төрөк булмаған командаларға ҡаршы көслө төрөк командаһын һайларға һөйләшәләр. Быға ярашлы, яңы клуб «Төрккулюбю» (Türkkulübü), тип аталырға тейеш ине, уның формаһы тотош аҡ һәм ҡыҙыл йондоҙло булырға тейеш. булған. Бынан тыш, улар музей ойошторорға ҡарар итә. 1912 йылдың 23 авгусында улар Халыҡ-ара олимпия комитетының Ғосман секцияһына петиция бирәләр. 1913 йылғы Икенсе Балҡан һуғышы арҡаһында командаларҙың берләшеүе барып сыҡмай.

## Иҫкәрмәләр
В. А. Мемориэл Стэдиум

**В. А. Мемориэл стэдиум** (ингл. *V. A. *Memorial *Stadium *) ― Ветерандар эштәре буйынса Идаралыҡ Госпитале (*Veterans Administration *Hospital) территорияһындағы бейсбол стадионы, АҠШ-тың Огайо штатындағы Чилликоти ҡалаһында урынлашҡан. Чилликоти Пэйнтс бейсбол клубының йорт майҙаны. Майҙансыҡ бейсбол уйыны өсөн файҙаланылһа ла, бында шулай уҡ софтбол һәм футбол ярыштары, шулай уҡ спорт булмаған саралар үткәрелә.

Стадион өс меңдән артыҡ кеше һыйҙыра. Төп трибуна түшәм аҫтында урылашҡан һәм бетон һәм кирбестән эшләнгән. Ул үҙ эсенә 12, уларҙың тәүге алтыһы ― арҡалы, тамашасылар ултырыу урынын алған. Шулай уҡ бында тағы ике өҫтәмә асыҡ трибуна бар. 2006 йылға тиклем булдырылған, һуңынан яһалма менән алмаштырылған, яланда натураль газон үҫә.

## Тарихы
Стадион 1954 йылда балаһы хәрби хеҙмәттә булған әсәләргә ярҙам итеү менән шөғөлләнгән *Blue Star Mothers of America *коммерцияға ҡарамаған ойошманың аҡсаһына төҙөлгән. Башта ул госпиталь пациенттары софтбол уйнау мөмкинлегенә эйә булһын тигән маҡсатта ойошторолған.

1993 йылда, ул мәлдә Чилликоти Пэйнтс клубы ҡараған Фронтир Лигаһы В. А. Мемориэл Стэдиумды үҙенең төп майҙансыҡтарҙың береһе тип иғлан итә. Ветерандар эштәре буйынса департаменты менән хеҙмәттәшлек иткән Пэйнтс Чилликоти етәкселеге стадионды , һәм клуб ҡатнашлығындағы беренсе уйын 1993 йылдың июнендә үтә.

2006 йылда ҡала Росс округы хакимиәте вәкилдәре урындағы спорт һөйөүселәр ойошмаһы менән бергә стадионды артабан төҙөкләндереүменән шөғөлләнә.

Шулай уҡ стадионда  фильмының ҡайһы бер сәхнәләре (*A Little Inside*, 1999) төшөрөлгән.

## Спорт саралары
* Лига Проспекты Чилликоти Пэйнтс.
* 2008—2011 йылдар: Mid-Americanконференцияһының бейсбол буйынса чемпионаты.
* 2009—2011 йылдар: Бөйөк Күлдәр университет-ара спорт конференцияһының бейсбол буйынса чемпионаты (GLIAC).
* Бейсбол буйынса район һәм төбәк чемпионатының III дивизионы (OHSAA).
* Төньяҡ яр спорт конференцияһының бейсбол буйынса чемпионаты.
* Бейсбол һәм футбол буйынса даими матчтар (OHSAA).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Chillicothe Paints.com
* Prospect League Website
Фехельде

**Фехельде** () — коммуна. Ул Германия Федератив Республикаһының Түбәнге Саксония федераль ерендәге коммунаһы.

Фехельде коммунаһы Пайне районы составына ҡарай. Фехельде коммунаһында 16 094 кеше йәшәй, (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса). Коммунала йәшәүсе халыҡтыңың күбеһе дәүләт теле булған немец телендә һөйләшә һәм христиан (католик) динен тота.  Илдәге кеүек үк евро аҡса берәмеге ҡулланыла. Германия Федератив Республикаһының был коммунаһы иҡтисади яҡтан үҫешкән район. Фехельде коммунаһының майҙаны 75,89 квадрат километр тәшкил итә, коммунаның үҙәге диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә ята. Фехельденең коммуна башлығы — Хартмут Мароц. Коммунаның рәсми коды — *007 57 1 03*.

Фехельде коммунаһы 17 ауыл округына бүленгән.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Рәсми бите
Мадрид де Метрополитано

**Метрополитано стадионында де Мадрид** () — Испания баш ҡалаһы Мадридта урынлашҡан элекке футбол стадионы. Стадион 50 000 тирәһе тамашасы һыйҙырышлы. «Метрополитано де Мадрид»  1923 йылдан алып 1966 йылға тиклем, яңы Висенте Кальдерон стадионын төҙөр алдынан «Атлетико Мадрид» футбол клубының үҙ майҙаны булып хеҙмәт иткән .

## Тарихы
«Стадион Метрополитано» 1920-се йылдар башында төҙөлгән һәм 1923 йылдың 13 майында мадрид «Атлетико»һы президенты Хулиан Руэт заманында тантаналы асылған. Тәүҙәрәк клуб баш ҡаланың башҡа командалары: «Реал Сосьедад Химнастика Эспаньола» һәм «Расинг» менән бергә арена ҡуртымға ала.

Стадионды төҙөү Колония-дель-Метрополитано урбанизация проектының бер өлөшө булған, унда яңы аренаға исем биргән Мадрид метрополитены әүҙем ҡатнаша. Ул хәҙерге Авенида-де-ла-Рейн-Викториянан алыҫ түгел, хәҙер Вена ҡалаһы майҙаны тип аталған территорияла, Беатрис-де-Бобадилья, Сантьяго-Русиньоль һәм Пасео-де-Хуан XXIII  урамдары араһында урынлашҡан.

Испаниялағы граждандар һуғышы осоронда, фронтҡа яҡын бөтә район кеүек үк, стадион тулыһынса тиерлек емерелгән.

1943 йылдың 21 февралендә «Атлетико», мадрид «Реал»ына ҡаршы матч үткәреп, тергеҙелгән «Метрополитано»ға кире ҡайтҡан. Хужалар 2:1 иҫәбе менән еңеү яуланы. 

Шул уҡ йылда  стадион үҙендә Испания кубогы финалын ҡабул итә, бында 20 июндә «Атлетик Бильбао» өҫтәмә ваҡыт эсендә «Реал Мадрид»ты минималь иҫәп менән еңгән.

Аргентина «Сан-Лоренсо де Альмагро » үҙенең легендар европа турын «Метрополитано»лағы 1946 йылдың 23 декабрендә үткән «Атлетико»ны 4:1 иҫәбе менән еңеү матчынан башлаған. 

1949 йылдың 19 октябрендә лото - Эва Дуарте Кубогын уйнағанда, «Валенсия» «Мадрид де Метрополитано»ла «Барселона»ны 7:4 иҫәбе менән еңгән. 1950 йылдың 15 апрелендә «Атлетико Мадрид»командаһы ағалы-энеле Отамендилар стадион йәмғиәтенән стадионды һатыл алған. 1954 йылда «Метрополитано» яңынан асыла, һәм уның ҙурлығы 50 000 тамашасы һыйҙырырлыҡ артҡан.

1966 йылда «Атлетико Мадрид», һуңыраҡ «Висенте Кальдерон» тип аталған, Мансанарес йылғаһы янындағы яңы стадионға күскән. «Метрополитано де Мадрид» һүтеп алына, ә уның урынына торлаҡ һәм офис биналары төҙөлә. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, һүтелгәндән һуң барлыҡҡа килгән урамдарҙың яңы  конфигурацияһы һәм яңы төҙөлгән биналар мадрид «Атлетико»һы эмблемаһы силуэтын хәтерләтә.

## Халыҡ-ара матчтар
Испанияның футбол буйынса йыйылма командаһы  «Метрополитано де Мадрид» стадионында, барыһы ла иптәштәрсә, өс матч үткәрелгән:
Сборная Испании по футболу провела на стадионе «Метрополитано де Мадрид» три матча, которые все были товарищескими:

## Иҫкәрмәләр
Яңы Наваринский ҡәлғәһе

**Яңы Наваринский ҡәлғәһе **(; Anavarin-i cedid) ― ГрециялағыПилос ҡалаһы янындағы ғосман ҡәлғәһе. Наваринский мөһим стратегик әһәмиәткә эйә ике һарайҙың береһе. Яңы ҡәлғә бухтаның көньяҡ инеү урынында урынлашҡан, төньяҡтағы инеү урынын XIII быуатта Ахейя кенәзлегенең тәре йөрөтөүселәре төҙөгән Иҫке Наваринский ҡәлғәһе һаҡлаған. Һуңғараҡ төҙөлгән ҡәлғәне алда төҙөлгән ҡәлғәнән айырыр өсөн гректар уны **Неокастро** йәки **Ньокастро **( ― «яңы һарай»).тип атайҙар.

Ҡәлғәне 1572—1573 йылдарҙа *капудан -паша *Улуч Али Лепанто эргәһендәге ҡаты алыштан һуң төҙөткән. йылдан һуң, 1645 йылда Наварин Крит һуғышы алдынан Критты баҫып алыуға әҙерлек базаһы булған. ыпбашында аңлайышһыҙ тың. Венеция республикаһы ғәскәрҙәре Морей һуғышы барышында Франческо Морозини етәкселеге аҫтында 1686 йылда Мостафа паша һәм Джәфәр паша һаҡлаған ике ҡәлғәне лә баҫып ала. Пелопоннестың башҡа өлөштәре менән бер рәттән, 1715 йылға тиклем, төрөктәр яңынан тартып алғанғаса, ҡәлғәләр венециянлылар ҡулында була. 1770 йылдың 10 апрелендә 1768—1774 йылдарҙағы Рус-төрөк һуғышы һәм Пелопонес ихтилалы ваҡытында рустарға яҡын көстәр контроленә күсә. Ҡамау алты көн дауам итә, һәм ғосман гарнизонына Критҡа эвакуацияланырға рөхсәт ителә. Әммә 1770 йылдың 1 июненән рус флоты Наварино ярҙарына күскән һәм һарай өлөшләтә емерелгән көйө, яңынан төрөктәр ҡулына күскән .

1821 йылдың мартында, Грек революцияһы башланғандан һуң, ҡәлғә грек баш күтәреүселәренең ҡамауына эләгә. Ҡамау алты ай дауам иткән. 1821 йыл авгусының тәүге аҙнаһынан хәүефһеҙ эвакуацияланыу гарантияланыуына ышанып, гарнизон бирелә, ләкин төрөктәрҙең барыһы ла ҡырыла. Ҡәлғә бер нисә йыл дауамында гректар контроле аҫтында була, әммә 1825 йылдың 11 майында Ибраһим паша ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алынған. 1828 йылдың яҙында Николь Жозеф Мезон етәкселегендәге француз ғәскәрҙәренә тапшырылғанға тиклем, төрөк-мысыр гарнизоны ҡәлғәлә булған.

## Иҫкәрмәләр
Смуха спорт клубы

**Смуха спорт клубыК**(الرياضي نادي سموحة) — Искәндәриә ҡалаһындағы мысыр футбол клубы. Команда  86 000 самаһы тамашасыны һыйҙырған Борг әл Ғәрәп стадионында өйҙәге матчтарын үткәрә. 2010 йылдан клуб мысыр Премьер-лигаһында сығыш яһай.

## Тарихы
«Смуха»ға 1949 йылдың 29 декабрендә нигеҙ һалынған. 2008/2009 миҙгелендә команда Икенсе дивизионда икенсе урын алды һәм ул саҡта мысыр Премьер-лигаһына яҡынайған саҡта ғына, һуңғы матчының беренсе юлында «Кафр-эз-Зайят» клубынан отолоп һәм «Әл-Мансур»  мысыр элитаһына путёвканан ҡолаҡ ҡағып, еңелде. Киләһе йылда 2010 йылдың 28 апрелендә «Смуха» үҙенең Икенсе дивизион төркөмөндә «Әбү-Кир-Семад» командаһын 7:1 иҫәбе менән тар-мар итеп үҙенә беренсе урынды һәм Премьер-лигаға сығыуҙы тәьмин иткән . 

Премьер-лиганың дебют миҙгелендә «Смуха» арттан икенсе 15-се урынды биләй, әммә киләһе йылда ҡатнашыусылар һаны киңәйгәнлектән, лиганы ташлап китә алмай. Артабанғы ике чемпионат сәйәси сәбәптәр буйынса тамамланмаған. 2014 йылда клуб «Замалек» командаһын 2:1 иҫәбе менән отоп, финал турнирында «Әл-Әхли» командаһына туп айырмаһы буйынса ғына юл биреп, чемпионатта икенсе урынды биләй. Шул уҡ йылдың июлендә «Смуха»  Мысыр Кубогының ярым финалында  «Әл-Әхли»ҙе 2:1 иҫәбе менән еңә, ләкин турнир финалында минималь иҫәп менән «Замалек»тан еңелә.

## Ҡаҙаныштары

* **Мысыр Чемпионаты**:
** **2 урын (1)**: 2013/14
* **Мысыр Кубогы**:
** **Финалист (1)**: 2013/14

## Халыҡ-ара турнирҙарҙа сығыштары

## Иҫкәрмәләр
Талси

**Талси**, шулай уҡ *Талсы* (лат. Talsi) — Латвияла ҡала, Стенде тимер юлы станцияһынан  12 км алыҫлыҡта ята.  XIII быуаттан билдәле.  1917 йылға тиклем Тальсен  (нем. Talsen) тип аталған.

Халҡы  2008 йылға  кеше тәшкил иткән. Ҡалала  аҙыҡ-түлек, текстиль, металл эшкәртеү сәнәғәте үҫешкән. Тыуған яҡты өйрәнеү һәм художество музейы бар.

## Тарихы
Немец рыцарҙарының ябырылыуына тиклем Талси һәм уның тирә-яҡтарында ливалар йәшәй,  һуңынан бында  куршиндар төпләнә. Яҙма сығанаҡтарҙа   ҡаланың исеме тәүге тапҡыр 1231 йылда осрай. Яҡшы нығытылған Талси замогы тураһында шулай уҡ йылъяҙмаларҙа телгә алына. Боронғо заманда Талси Курш округының мөһим үҙәге булған.  

Талси  ҡаласығы Талси күленең көнсығыш ярында урынлашҡан. Убаның бейеклеге диңгеҙ кимәленән  32 метр. Был иң ҙур һәм иң нығытылған ҡаласыҡтарҙың  береһе булған. Ҡаҙыу мәғлүмәттәре бында  X быуаттан алып XIII быуатҡа тиклем иртә феодал дәүеренең ҙур үҙәге булыуы  тураһында һөйләй. XIII быуат аҙағында йәки XIV  быуат башында  Дзирнавкалнс ҡалҡыулығында  орден һарайын төҙөү  Талсиның үҫешенә булышлыҡ итмәй. 

Һуңынан Талси округаһының ерҙәрен поляктар, шведтар һәм урыҫтар яулап ала. 

1657 һәм  1709 йылдарҙа чума эпидимияһынан күп халҡы вафат була.   

Талсила латыш яҙыусы  Упит Эрнест-Бирзниек һәм рус яҙыусыһы Сергей Сергеев-Ценский уҡыта. XIX быуат аҙағында Талсиның халҡы 4000 кешегә арта; 1897 йылдағы иҫәп алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, ҡалала  4200 кеше, шул иҫәптән латыштар (2 088), йәһүдтәр (1 402), немецтар (623) һәм башҡа милләт вәкилдәре йәшәй. Талси ҡала хоҡуғын 1917 йылда ала. 

1918 йылдың 18 ноябрендә Латвияла  Латвия Республикаһы иғлан ителә. Талси  крайы территорияһы, аҙаҡ өйәҙе, ә 1949 йылдан һуң районы күп тапҡыр үҙенең сиктәрен һәм күләмен үҙгәртә, әммә биләмәнең үҙәге булып һәр ваҡыт Талси ҡала.

## Туғандаш ҡалалар

*  Щелково, Рәсәй
*  , АҠШ
*  Приенай, Литва
*  Таураге, Литва
*  Глоструп, Дания
*  Курессааре, Эстония
*   Сёдерчёпинг, Швеция

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Талсинский крайының рәсми сайтында
* Mesta туристик порталында ҡала тураһында мәғлүмәт бирҙе.lv
* Ҡала тураһында мәғлүмәт поспеловтың мәғлүмәт базаһы
*
Вакканай

— Хоккайдо утрауында порт,  Соя округының үҙәге, Японияла иң төньяҡ ҡала.

Ҡаланың майҙаны — 76089 км², халҡы 37 001 кеше (2014 йылдың 30 июненә ҡарата), халыҡ тығыҙлығы — 48,63 кеше/км²

Ҡала Охот диңгеҙенең Лаперуз боғаҙы ярында урынлашҡан, ул  Хоккайдоны Сахалин утрауынан айыра.  Ҡалаға 1949 йылдың 1 апрелендә нигеҙ һалына.

Климат дымлы, елле һәм ямғырлы, йылына 1100 мм ашыу яуым-төшөм яуа. Ғәҙәттә, яуым-төшөм  ҡышын ҡар рәүешендә.

Южно-Сахалинск, Невельск һәм Корсаков —  Вакканайҙың туғандаш ҡалалары. Портҡа   йыш  Рәсәй моряктары килә.

## Климаты
Вакканай климаты уртаса муссонлы. Куросионың йылы  ағымы йоғонтоһо арҡаһында ҡыштар бында яҡында урынлашҡан Южно-Сахалинскҡа һәм бер үк киңлектә тиерлек урынлашҡан Тернееға ҡарағанда күпкә йомшаҡ . Әммә бында шул уҡ географик киңлектәрҙә ятҡан Краснодар  йәки Симферополь үлсәме буйынса ҡыштар шулай ҙа ныҡ һалҡын.  

Кёппен классификацияһы буйынса Вакканайҙа дымлы континенталь климат (Dfb).

## Мәғарифы

### Юғары белем
Шәхси университеттарҙың береһе  — Вакканай Хокусэй  Гакуэн (яп. 稚内北星学園大学).

### Мәктәптәре
Башланғыс мәктәп (1—6 йыл уҡыу):   Вакканай Тюю (稚内中央), Вакканай Минато (稚内港),  Вакканай Минами(稚内南),  Вакканай Хигаси(稚内東), Сиомигаока (潮見が丘), Коэтой (声問), Соя (宗谷), Омисаки (大岬), Томиисо (富磯).

Урта мәктәп (уҡыу йылдың 7—9 йыл уҡыу): Вакканай Тюгакко (稚内), Вакканай Минами Тюгакко  (稚内南), Вакканай  Хигаси  Тюгакко (稚内東), Соя Тюгакко (宗谷), Сиомигаоко Тюгакко  (潮見が丘).

Өлкән мәктәп (10—12 йыл уҡыу): Хоккайдо Котогакко Вакканай  (北海道稚内高等学校) һәм шәхси мәктәп Вакканай Отани  Котогакко (稚内大谷高等学校).

## Транспорты

* Hokkaido JR — Вакканай станцияһы

Төп Соя линияһының  һуңғы станцияһы. Поезд  Асахикаванан килә.

Корсаков менән паромлы кисеү менән тоташҡан.

Ҡаланан  көнсығышҡа ҡарай 10 км алыҫлыҡта аэропорт урынлашҡан (ИАТА: WKJ, ИКАО: RJCW).

## Иҫкәрмәләр

Файл:Wakkanai harbor.JPG|Ҡалҡыулыҡтан күренеш
Файл:Wakkanai night view.JPG|Төн
Файл:Sunset of Cape Soya.jpg|Байыш


## Һылтанмалар

*
*  На Викискладе есть медиафайлы по теме Вакканай
* Официальный сайт
Лохья

**Лохья** — Финляндияла ҡала һәм муниципалитет, Көньяҡ Финляндия төбәгендә Уусимаа провиницяһы. Халҡы өҫтөнлөклө фин телле,  аҙсылығы швед телле

## Ҡала тарихы
Лохья  XIV быуат башында Уусимаа провиницяһының көнсығышында тораҡ һәм сауҙа  үҙәге булған. Урта быуаттарҙа Лохья сауҙа үҙәге булараҡ билдәле була. Финляндия территорияһында урындағы халыҡ беренсе булып тау эше һәм етештереүҙе үҫтерә башлай.   Лохьяның баҡсасылыҡ һәм йәшелсә үҫтереү буйынса боронғо традициялары булған. Был йолалар хәҙерге заман Лохья символикаһында күрһәтелгән: эзбизташ һәм алма.

## Дөйөм мәғлүмәттәр
Лохья  Ҙур Хельсинки эргәһендә уңайлы урынлашҡан һәм үҫешкән автомобиль юлдары селтәренә эйә. Хельсинкинан Лохьяға тиклем юлға бер сәғәттән әҙерәк ваҡыт китә.

Лохья пейзажында баҡсалар һәм усадьбалар иғтибарға лайыҡ. Лохьяны Лохья теҙмәһе бүлә, ул Көньяҡ Финляндияның эре күл сиситемаһының һыу айырғысын булдыра. 

Үҙәк өлөшөндә  урта быуаттарҙа төҙөлгән  Изге Лаврентий сиркәүе урынлашҡан. Ҡалған үҙәк өлөшө башлыса 1960 йылдарҙа һәм һуңыраҡ төҙөлгән төрлө төҙөлөштәрҙән тора.  2005 йылда асылған яңы китапхана бинаһы — ҡаланың иң үҙәгендәге заманса бина.

Лохья муниципалитеты ҡала менән  1997 йылда  берләштерелә. 2009 йыл башында Самматти муниципалитеты ҡушыла.  2013 йылда  Карьялохья муниципалитетын берләштереү көтөлә.

## Билдәле кешеләре

* Хенрик Хенрикинпойка  Ванберг  (1630—1709) — швед хакимлығы осоронда Финляндия крәҫтиәндәре араһында юғары вазифалар биләгән крәҫтиән, риксдаг депутаты (швед парламентының);  риксдаг тарихында берҙән-бер финн, ул Швед короллегендә крәҫтиән ҡатламының рәйесе итеп һайланған  (1680).
* Кёсси Каатра (1882—1928) — фин яҙыусыһы һәм шағиры.

## Туғандаш ҡалалар

*  Можайск, Рәсәй
*  Шаторальяуйхей, Венгрия
*  Щелково, Россия

## Галереяһы

Файл:Lohja skyline2.jpg|Лохьяньярви күле яғынан Лохьяға күренеш
Файл:Lohja Laurinkatu July 11 2005.jpg|Лохья үҙәгендә Лауринкату урамы, 2005 йылдың йәйе
Файл:Lohja City Library.jpg|2005 йылда асылған яңы китапхана бинаһы
Файл:Lohjan Pyhän Laurin kirkko maaliskuussa 2007.jpg|Лохьяла Изге Лаврентий сиркәүе
Файл:Vappulan omakotialuetta.jpg
Файл:Aurlahti fountain.jpg


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Town of Lohja — официальный сайт
Разград

**Разград** (болг.  Разград) — Лудогория Республикаһында,  Лудогорие тарихи өлкәһендәге ҡала. Разград  өлкәһендә урынлашҡан, Разград общинаһына инә.  Халҡы-33,4 мең кеше тәшкил итә. 

## Туғанлашҡан ҡалалар

#  Орёл, Рәсәй (1968 йыл)
#  Авджылар, Төркиә (2000 йыл)
#  Арма, Бөйөк Британия (1995 йыл)
#  Виттенберге, Германия (2001 йыл)
#  Дижон, Франция (2007 йыл)
#  Кэлэрашь, Румыния (1992 йыл)

## Спорты

* Ҡалала «Лудогорец 1945» профессиональ футбол клубы урынлашҡан.  1945—2006 йылдарҙа шулай  уҡ һәүәҫкәр  «Лудогорец ФК 2003 » булған. (1983 йылда барлыҡҡа килгән «Антибиотик» клубы менән 1997 йылда ҡушылған). "Лудогорец" ФК - Болгарияла биш тапҡыр чемпион (2012—16 йылдарҙа).

## Билдәле шәхестәре

* Дечев  Данаил (1891—1962) — болгар рәссамы, Болгарияның халыҡ рәссамы, бер нисә орден кавалеры, Димитров премияһы лауреаты. Разградта тыуған.
* Дуралиев  Осман — ирекле көрәшсе, Олимпия уйындарынының ике тапҡыр көмөш призеры,  донъя һәм Европа чемпионатының ике тапҡыр көмөш призеры
* Петров Илия (1903—1975) — болгар рәссамы,  Болгария фәндәре академияһы ағзаһы.
* Джена (1985 йылда тыуған) — болгар поп-фолк йырсыһы

## Һылтанмалар

* Статистика населения
* Официален сайт на Община Разград
* Музеи в Разград
* Разград Онлайн 
* Домино: Разград
Маргит (ҡала)

**Маргит** (ингл. &#x20;Margate) — Көньяҡ-Көнсығыш Англияла  Кент графлығындағы ҡала, Танет районының административ үҙәге.

## Тарихы һәм географияһы
Ҡала Танет утрауының төньяҡ ярында урынлашҡан. Халҡы  58 465  кеше тәшкил итә ( 2001 йылға).

Маргит ҡалаһына *Meregate исеме аҫтында* 1254 йылда нигеҙ һалына, 1293 йылда Маргит тип үҙгәртелә. Диңгеҙ порты. Викториан архитектураһы ҡомартҡылары менән  ҡала үҙәге яҡшы һаҡланған. 1835 йылда табылған ер аҫты *Ракушкалар ҡыуышлығы*  *(Grotto Shell)* ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра.

Ҡала халҡының килеменең төп сығанағы булып туристарҙы хеҙмәтләндереү  тора.

## Мәҙәниәте
Маргитта ике театр бар, уларҙан *Король театры* — Англияла ололоғо буйынса икенсе. 2011 йылдың апрелендә Маргитта  хәҙерге заман сәнғәте музейы асыла. 

## Шахмат турнирҙары
1920 —30 йылдарҙа Маргитта шул  ваҡыттағы көслө шахматсыларҙың ҡатнашлығында бер нисә халыҡ-ара шахмат турнирҙары үтә. 

* 1923 йыл, март — апрель. 1. Эрнст Грюнфельд.
* 1935 йыл, апрель — май. 1. Самуил Решевский.
* 1936 йыл, апрель. 1. Сало Флор
* 1937 йыл, март — апрель . 1-2. Пауль Кересе һәм Файн Ройбен.
* 1939 йыл, апрель. 1. Пауль Керес.

## Партнер ҡалалар

*  Идар-Оберштайн, Германия
* / Ялта, 

## Иҫкәрмәләр
Ратуша (Ротенбург-об-дер-Таубер)

**Ратуша** —   Ротенбург- об-де-Тауберҙа бина, ҡала властары эшләү өсөн тәғәйенләнгән. Урта быуат осоронда төҙөлгән.

## Тарихы
Ротенбург-об-дер-Тауберҙа ратушаның готик өлөшө  1250 йылда төҙөлгән. Уға йәнәш торған Яңырыу дәүере стилендәге ҡоролма 1572 йылда төҙөлә башлаған,  1578 йылда тамамланған.

Ҡасандыр готик стилдә төҙөлгән бинаның өлөшө янғын арҡаһында юҡҡа сығыуы һөҙөмтәһендә төҙөлөш эштәрен яңыртырға кәрәк була. Яңы төкәтмә бөтөнләй башҡа стилдә башҡарыла, әммә шул уҡ ваҡытта бинаның ҡалған готик өлөшө менән берҙәм ансамбль барлыҡҡа килтерә. Баҙар майҙаны яғынан бинаға аркадалар төкәтеп төҙөлә һәм киң тышҡы баҫҡыс эшләнә.

Башняның бейеклеге 61 метр  тиерлек тәшкил итә. Унда күҙәтеү майҙансығы урынлашҡан, унан ҡаланың бөтә күренеше асыла. Ратуша баҙар майҙанында урынлашҡан. Ҡалала йола бар, уға ярашлы, кис баҙар майҙанында ратуша эргәһендә фонарь менән ҡарауылсы йөрөй, ул ҡала легендаларын һөйләп,  биләмәләрҙе урап үтә.

Күҙәтеү майҙансығына  бормалы баҫҡыстар  ярҙамында күтәрелергә мөмкин. Күҙәтеү майҙансығы   9:30 сәғәттән алып 12:30  тиклем,  13:00 сәғәттән алып 17:00 тиклем асыҡ.  Бынан ҡала панорамаһын һәм Таубер йылғаһы үҙәнен күрергә мөмкин.
Rothenburg BW 28.JPG|
Burgweg Panorama vom Mühlacker Rothenburg ob der Tauber 20180216 001.jpg|
City hall, Rothenburg ob der Tauber, Bavaria, Germany, 1890s.jpg|
Hafengasse, szemben a Marktplatz. Jobbra a Városháza. Fortepan 70444.jpg|
Fountain IMG 6977 - Rothenburg ob der Tauber.JPG|
General view - Rothenburg ob der Tauber.JPG|
Herrngasse, Altes Rathaus Rothenburg ob der Tauber 20180922 001.jpg|
Marktplatz, Rothenburg ob der Tauber, 1901.jpg|
Rathaus Rothenburg 1900.jpg|
RodT Rathaus bei Nacht7069.jpg|
Rothenburg ob der Tauber, Hotel Eisenhut an der Herrngasse - panoramio.jpg|
Rothenburg ob der Tauber Marktplatz 1-001.jpg|
1572 йылда төҙөлгән бина өлөшөнөң архитекторы   Якоб Вольф була. Бина бер нисә тапҡыр яңынан төҙөлөү менән бәйле,  унда бер нисә стиль бергә ҡушылған — готика, ренессанс, барокко. Ратушаның  подвалында зиндандар бар, улар  шулай уҡ урта быуат осоронда төҙөлгән. Зиндандар яҙыҡлыҡ эшләгән урындағы граждандарҙы ябып ҡуйыу өсөн ҡулланылған. Был иҫтәлекле урынды  09:00 алып 18:00 сәғәткә тиклем күрергә мөмкин.

Ратушаның эркеры ренессанс стилендә  башҡарылған.  Ратуша барокко стилендәге аркада менән биҙәлгән.

Ратушала механик сәғәт  урынлаштырылған, ул көнөнә бер нисә тапҡыр фигуралар ярҙамында бургомситр Нуштың батырлығы тураһында легенда һөйләй. Риүәйәттәр буйынса, 1631 йылда Ротенбургты фельдмаршал Тилли  ғәскәрҙәре  баҫып ала, ул ҡаланы таларға, ә ҡала советын — язаларға теләй. Уға өс литрҙан артыҡ  шарап тултырылған кубок тәҡдим итәләр. Кемдә кем кубокты бер эсеүҙә бушата, шул саҡ Тилли ҡалаға мәрхәмәт күрһәтергә вәғәҙә итә.  Ярҙамға  бургомистр Нуш  килә, ул быны эшләй һәм ҡаланы ҡотҡарып алып ҡала.

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт

* 
* 
*