open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ер еләге

**Ер еләге**  ( , урыҫ телендәге «клубок, шарообразное тело» тигәндән) — еләк төрө, башҡорт телендә ерле атамалары күп: *тупар, таш еләге, шартый, шыртлаҡ еләк, йөндө еләк* 

## Еләк тураһында

Ер еләге тураһында "Башҡортостан" гәзитендәге мәҡәләнән (2013, 5 июль):
Ер еләге ҡайын еләгенән үҙенә башҡа тәме, татлыраҡ һәм сөсөрәк булыуы, эрелеге, һабағынан япраҡса менән өҙөп алырға тура килеүе менән айырыла. Тап һуңғы үҙенсәлеге арҡаһында уны ҡайһы бер төбәктәрҙә шыртлаҡ еләк тип атайҙар ҙа инде. Емештәре аҡһыл йөнтәҫерәк булғанға, бәғзе райондарҙа йөндө (йөнлө) еләк тигәнде лә ишетеп, рәхәтләнеп көлгән бар. Инйәр-ҡатайҙар уны тупар тип атай, йыйғанда тупырлап төшөп торған өсөндөр.
Төпһәһе менән сығып, таҙартырға тура килгәнгә күрә, уны эшкәртеүҙе мәшәҡәтлерәк һанайҙар, әммә һоҡланғыс хуш еҫе, тәме менән ҡыш табындарҙы йәмләп тора. Ҡайһы саҡ төпһәһе менән дә ҡайнаталар, бик ҡупшы килеп сыҡмаһа ла, быныһының файҙаһы күберәк тип һанала. Хәҙер таҙартылмаған килеш блендер менән генә туғып, шәкәрләп йә туңдырып ҡуйыуға өҫтөнлөк биреүселәр күбәйә .

## Ер еләгенән аш-һыу

### Ҡайнатма
Уның ҡайнатмаһын ҡайнатмаларҙың батшаһы тип тә атайҙар. Ҡайнатма былай эшләнә:1 кг ер еләге, 1 кг шәкәр, ярты стакан һыу. Ер еләген таҙартып,  алдан әҙерләнгән сироп өҫтөнә  һалырға. Емешкә сшәкәр тулыһынса һеңеп бөтөргә тейеш. Ныҡ талғын утта бешерелә. Еләк бик һутлы булһа, ҡайнатмаға һыу өҫтәмәҫкә лә мөмкин.

Сиропһыҙ әҙерләр өсөн еләк менән шәкәрҙе бергә бутап, һалҡынса урында 10 – 12 сәғәт тоторға кәрәк.

### Сәй

Ер еләгендә  витаминдар (С, РР, В1,В2),  минералдар (тимер, марганец) ифрат күп.  Ашҡаҙан ауырыуҙарына еләк сәйе бик яҡшы дауа. Шулай уҡ ул бөйөр ауыртҡанда ла ярҙам итә.  Уның япрағынан сәй  тамаҡ шешен дауалауҙа ҡулланыла.  Ауыҙҙы сайҡатып алырға ла була. Ул былай әҙерләнә:  емешенән, япрағынан, тамырынан әҙерләнгән  ҡатышмаға бер стакан ҡайнар һыу ҡойорға һәм биш минутҡа ултыртып торорға.  Ер еләге сәйгә тәм һәм хуш еҫ бирә. 

Ер еләгенән ҡаҡ эшләйҙәр, уны ҡушып ҡамыр ризыҡтары бешерәләр 

## Галерея

Garden strawberries. Eastern Siberia.png|thumb|Баҡса ер еләге. Бурятия
Fragaria viridis (berries).jpg|thumb|Йәшел ер еләге емеше (Fragaria viridis)
Fragaria moschata detail.JPG|thumb|


## Иҫкәрмәләр

## Ҡарағыҙ
* Земляника
* Клубничное дерево
Косово Фән һәм сәнғәт академияһы

**Косово Фән һәм сәнғәт академияһы** (; ; серб. Академија наука и уметности Косова) — Косово Республикаһының юғары ғилми учреждениеһы.

## Тарихы һәм ойошоуы
1950 йылдарҙа Косовола юғары кимәлдә ойошторолған ғилми тикшеренеүҙәр үткәреү мәсьәләһе күтәрелә башлай. 1953 йылда Албанология институты ойошторола, әммә ул ике йылдан һуң Югославия властары баҫымы һөҙөмтәһендә ябыла. 1967 йылда институт ҡабаттан тергеҙелә һәм шул ваҡыттан алып төбәктең ғилми һәм мәҙәни тормошона әүҙем йәлеп ителә.

1970 йылдарҙа Косовола крайға Югославияның башҡа республикалары менән бер рәттән азатлыҡ талап иткән милли хәрәкәт көсәйә. Косовола юғары ғилми учреждение ойоштороу мәсьәләһе киҫкен тора. 1974 йылда Косово Ассамблеяһы уны төҙөү буйынса комиссия ойошторола. 1975 йылдың 20 декабрендә Косово фән һәм сәнғәт академияһына нигеҙ һалына. Уның беренсе президенты элекке Югославиятерриторияһында хәҙерге албан шиғриәтенә нигеҙ һалыусы тип иҫәпләнгән Эсад Мекули була. Академия составына дүрт бүлек инә: лингвистика һәм әҙәбиәт бүлеге, социаль фәндәр бүлеге, тәбиғи фәндәр һәм сәнғәт бүлектәре.

## Ағзалары

Косовоның Фән һәм сәнғәт академияһында 24 штатлы һәм 11 ассоциацияланған ағза эшләй. Ғилми учреждениеның хәҙерге президенты — профессор Хивзи Ислами, вице-президенты —профессор Паязит Нуши. Исуф Красники — генераль секретарь. Лингвистика һәм әҙәбиәте бүлегенә шағирҙары һәм яҙыусы Экрем Баша етәкселек итә, социаль фәндәр бүлегенә — тарихсы Йософ Байрактари, тәбиғәт фәндәре бүлегенә — Фейзулах Красники, сәнғәт бүлегенә — скульптор Люан Мулики. Албан-Америка Нобель премияһы лауреаты Ферид Мурад һәм Тереза Әсә кеүек билдәле шәъестәр уның почетлы ағзаһы була һәм шулай булып ҡала.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальный сайт Академии наук и искусств Косова
Хәбир Ғәлимов музейы

**Хәбир Ғәлимов музейы** — башҡорт совет опера йырсыһы (драматик тенор), РСФСР-ҙың (1947) һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1942) Хәбир Латип улы Ғәлимовтың тыуған ауылында, Лағыр урта мәктәбендә урынлашҡан музей.

## Тарихы
2005 йылда йырсының тыуыуына 100 йыл тулыу уңайынан Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Салауат районының Лағыр ауылында Хәбир Ғәлимов музейы булдырыу тураһындла ҡарар ҡабул итә.
Музей бер ни тиклем һуңыраҡ ойошторола. Экспозицияла артистың шәхси әйберҙәре, төрлө йылдарҙағы спектаклдәренең, концерттарының, гастролдәренең афишалары, йорт йыһазы урын алған. Музей Лағыр урта мәктәбе бинаһында урынлашҡан.
Музей етәксеһе — Фәғилә Зиннәтуллина.

## Галерея
Хәбир Ғәлимов музейы күренештәре.

ЛСШ. Музей Х. Галимова 03.jpg 
ЛСШ. Музей Х. Галимова 04.jpg 
ЛСШ. Музей Х. Галимова 05.jpg 
ЛСШ. Музей Х. Галимова 06.jpg 
ЛСШ. Музей Х. Галимова 07.jpg 
ЛСШ. Музей Х. Галимова 08.jpg  


## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Проект:Башҡортостан мәҙәниәте/Музейҙар
Йөйәк мәктәбе музейы

**Йөйәк мәктәбе музейы** — музей. Башҡортостан Республикаһы Белорет районының Йөйәк мәктәбендә ойошторолған. Ул 1984 йылдың 14 декабрендә асылған һәм әлегәсә эшләп килә.

## Тарихы

Музей Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы, Йөйәк мәктәбенең тарих уҡытыусыһы Шәйбәков Ринат Гәрәй улы инициативаһы менән ойошторола. Мәктәптә эшкә килеү менән үк Ринат Гәрәй улы тыуған яҡты өйрәнеү музейыын булдырыу ниәте менән материалдар туплай башлай. Тарихсы булараҡ, ул музей өсөн кәрәкле булырҙай экспонаттарҙы ауыл халҡынан йыя, был эшкә уҡытыусылар коллективы ла, уҡыусылар ҙа өлөш индерә.

2006 йылда музей республика мәктәп музейҙары конкурсында диплом менән бүләкләнә.

Музей шул уҡ йылда Башҡортостандың Рәсәй дәүләтенә ҡушылыуына 450 йыл тулыу айҡанлы муниципаль һәм төбәк конкурстарында ҡатнашып, еңеп сыға.

2009 йылда музейға «Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы мәктәп музейы» исеме бирелә һәм быны раҫлап, сертификат тапшырыла.

Мәктәп республиканың иң яҡшы музейҙары иҫәбенә ингән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Проект:Башҡортостан мәҙәниәте/Музейҙар
Лағыр мәктәбенең крайҙы өйрәнеү музейы

**Лағыр мәктәбенең крайҙы өйрәнеү музейы** — Салауат районы Лағыр ауылының Лағыр урта мәктәбендә урынлашҡан мәктәп крайҙы өйрәнеү музейы. «Янғантау» геопаркы маршрутына инә.

## Тарихы

Лағыр музейы тарихы уҙған быуаттың 80-се йылдарынан башлана. Ул иҫке мәктәп бинаһында урынлаша. Етәксеһе Мәүлиә Яруллина була. Материалдар йыйыуға Мәүлизә Байрамова, Резеда Ғөбәйҙуллина ҙур өлөш индерә.
2001 йылда яңы мәктәп төҙөлгәс, музей уның беренсе ҡатында урынлаша. Тупланған материалдар системаға һалынып, «Башҡорт көнкүреше», «Ауылдың билдәле кешеләре», «Хеҙмәт ветерандары», «Мәктәп тарихы», «Совхоз тарихы», «Ауылыьбыҙ Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында» бүлектәре буйынса урынлаштырылған.
Бөгөн музейҙың төп фондында — 330, фәнни-ярҙамсы фондта 120 экспонат бар. Төп фондта яугир-ветерандарҙың шәхси әйберҙәре, көнкүреш әйберҙәре, археологик ҡаҙылмалар, кейем-һалым, фотолар һәм башҡалар бар.
Музейҙа край этнографияһы, боронғо донъя, мәктәп тарихы, колхоз, совхоз тарихы, абруйлы яҡташтарыбыҙ, уларҙың исеме үлемһеҙ, яугир-интернационалистар темалары буйынса экскурсиялар ойошторола.
Райондың Салауат Юлаев һәм башҡа мәктәп музейҙары менән бәйләнеш булдырылған.
2012—2013 уҡыу йылында музейҙа ремонт эшләнә, заманса мебель алына.
2019 йылдан музей «Янғантау» геопаркы маршрутына индерелгән.

## Галерея

Школьный краеведческий музей д. Лагерево 03.jpg
Школьный краеведческий музей д. Лагерево 02.jpg
Школьный краеведческий музей д. Лагерево 01.jpg


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Лагеревский краеведческий музей
## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Проект:Башҡортостан мәҙәниәте/Музейҙар
Тристено дендропаркы

**Тристено арборетумы** йәки **Тристено дендропаркы** (Horb. Arboretum Trsteno)  — Хорватияла Торстен районында урынлашҡан донъялағы иң боронғо  ботаника баҡсаһы/ Элек Европала иң матур урындарҙың береһе булып  һаналған. Хорватияның Адриатика буйында берҙән-бер арборетум. 

## Тарихы
XV быуат аҙағында  урындағы дворян  Гоззе корабль капитандарына сәйәхәттәренән орлоҡтар үҫемлектәр һәм алып килеүҙәрен һорағандар, шулай итеп арборетум барлыҡҡа килгән. Арборетумдың барлыҡҡа килгән теүәл ваҡыты билдәле түгел, ләкин ул 1492 йылда уҡ булған икәне билдәле. Арборетумды һуғарыу өсөн 15 м оҙонлоҡтағы һыу үткәргес төҙөгәндәр. Был акватория әле лә һаҡланған. 1948 йылда баҡса Хорватияның Фәндәр һәм сәнғәт академияһына тапшырыла һәм ошо осорҙан бирле дендропарк академия милегендә һаҡлана. Дендрарий билдәле булған  Иҫке Дубовицкий республиканың, Далмация һәм Урта диңгеҙ парктары араһында айырым урын алып тора. Ул XV быуатта баҡса архитектураһы булған «Сараралы паркы»н да үҙ эсенә алған.

1962 йылда Дендрарий Тристено һаҡлана торған тәбиғи һәйкәлдәр исемлегендә «Ландшафт архитектураһы» һәйкәле булараҡ теркәлгән. Һаҡлана торған территория 255 000 квадрат метрҙы биләй.

1991 йылдың 2 һәм 3 октябрендә Югославия халыҡ армияһы канонерка һәм самолёттар ҡулланып дендрарийғы өлөшләтә зыян килтерәләр. Һуғыш ваҡытында  Тристеноға шаҡтай зыян килә. Шулай уҡ, дендрарий 2000 йылда ҡоролоҡ ваҡытында урман янғыны ваҡытында ныҡ зыян күрә, янғын 120 000 квадрат метр тирәһе паркка зыян килтерә.

Тристено үҙәк майҙанында урынлашҡан ике «Көнсығыш Платан» ағастары — арборетум ғорурлығы булып торалар. Был ағастар ике катастрофаны кисергән. Улар 500 йылды уҙғандар һәм  Европала үҫкән төрҙәрҙең уникаль өлгөләре булып һаналалар. Боронғо ағастарҙың бейеклеге яҡынса 45 һәм 60 м,  диаметрҙары яҡынса 5 м. Хорватияла Яңырыу осоронда элек бай ғаиләнең  йорто булған урында,  1502 йылда  күп экзотик үҫемлектәр булған парк асыла. 

## Популяр мәҙәниәттә
"Престолдар уйыны" телесериалының һәм өсөнсө дүртенсе сезондарында Тристено дендропаркы Королева Дауаханаһындағы «Ҡыҙыл крепость һарайы» баҡсалары декорацияһы сифатында файҙаланған.

## Галерея

Image:Arboretum Trsteno-1.JPG|Тристено дендропаркы 
Image:Arboretum Trsteno, Croatia.JPG|Тристено дендропаркы
Image:Arboretum Trsteno-3.JPG|Тристено дендропаркы
Image:Neptunova fontana Trsteno.jpg|Тристено дендропаркы Нептун фонтаны


## Һылтанмалар

* Trsteno at the Academy website 
* Trsteno Arboretum, the oldest renaissance garden in Dalmatia
Заменһоф Клара Александровна

**Заменһоф Клара Александровна** (ҡыҙ фамилияһы *Зильберник*, ) — эсперантсы, Людвик Заменһофтың ҡатыны.

Заменһоф Клара Александровна 1863 йылдың 5 октябрендә Ковно ҡаоаһында (хәҙер — Каунас, Литва) һабын заводы хужаһы Александр (Сендер Лейбович) Зильберник ғаиләһендә тыуа.

1886 йылда Людвик Заменһоф менән танышып, 1887 йылда кейәүгә сыға.

Халыҡ-ара эсперанто телен булдырыуҙа ире менән бер фекерҙә була. Уға Unua Libro беренсе эсперанто дәреслеген баҫтырып сығарыуҙа ярҙам итеү өсөн, үҙенең бирнәһен: ун мең һум аҡса бирә.

Ул бөтә ғүмере буйы иренең ярҙамсыһы була, бик йыш шәхси сәркәтип эшен башҡара. Л. Заменһоф вафат булғандан һуң, эсперантоны донъяға таратыу буйынса әүҙем эшмәкәрлек алып барыуын дауам итә.

1921 Конкордо эсперантсыларының Варшава йәмғиәтен ойоштороу инициаторы була. 1905—1924 йылдарҙа Бөтә донъя эсперанто конгрестарында ҡатнаша.

Уның атаһы Ковно һабын заводы хужаһы, эсперансы Александр Зильберник (1831—1906 йәки 1832—1903) «Первая книга (Unua Libro)» беренсе эсперанто дәреслеген сығарыуҙы финанслай.

Никахында өс балаһы була: Адам (1888—1940), София (1889—1942) һәм Лидия (1904—1942).

## Иҫкәрмәләр
Некрасов Николай Владимирович

**Некрасов Николай Владимирович** (18 декабрь 1900 йыл — 4 октябрь 1938 йыл) — СССР эсперантсыһы һәм эсперанто тәржемәсеһе, яҙыусы, шағир, журналист, тәнҡитсе. Сәйәси золом ҡорбаны.

## БиографияҺы
Николай Владимирович Некрасов 1900 йылда Мәскәүҙә тыуа. 15 йәшендә эсперантоны өйрәнә. 1918—1919 йылдарҙа үҙ ҡулы менән сығарған *Juna* *Mondo* («Юный мир») баҫмаһының мөхәррире була. *La* *Nova Epoko* («Новая эпоха») әҙәби ревьюһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе һәм 1922—1930 йылдарҙа уның мөхәррире була. "Новая эпоха"ның эшмәкәрлеге араһында Франция мәғариф министры Леон Берарға яҙылған асыҡ хатты билдәләргә мөмкин. Ул 1922 йылдың июнендә француз уҡыу йорттарында «потенциаль хәүефле» булараҡ эсперантоны уҡытыуҙы тыя (хатта эсперантоның популярлығын арттырыу өсөн рәхмәт белдерелә һәм артабан бик күп революцион әҫәрҙәр баҫылған француз телен тыйырға кәңәш ителә). 1933 йылда *«Новые проблемы языкознания» мәҡәләләр йыйынтығын мөхәррирләй*.

1920 йылда рус телендә үҙенсәлекле шиғырҙарҙан торған ике китап баҫтырып сығара.

Тәү сиратта рус шиғриәт классикаһын эсперантоға тәржемә итеүсе булараҡ билдәле. Некрасовтың үҙенең шиғри мираҫы төрлө матбуғат баҫмаларында баҫыла. Уның ижадына Блок һәм Бальмонт кеүек рус символизмывәкилдәре йоғонто яһай.

1930 йылдар уртаһында Некрасов СССР-ҙағы эсперантистик хәрәкәттең башҡа ағзалары менән бергә Сталин терроры объекты була һәм 1938 йылдың 4 октябрендә атып үлтерелә. 1957 йылдың 26 ноябрендә аҡлана.

## Ижади эштәре

### Шиғри тәржемәләре
* *Kupra rajdanto* (*Медный всадник*), Пушкин.
* *Eŭgeno Onegin* (*[[Евгений Онегин]]*), Пушкин, SAT.
* *Dekdu* (*Двенадцать*) һәм *Najtingala ĝardeno* (*Соловьиный сад*), Блок.
* *Blanka cigno* (*Белый лебедь*) һәм *La mortaj ŝipoj* (*Мёртвые корабли*), Бальмонт.
* *Nubo en pantalono* (*Облако в штанах*) һәм *Suno* (*Солнце*), Маяковский.
* *Monna Liza,* Михаил Герасимов.
* *Socialismo*, *Patrino* (*Мать*) Бежименский.

### Проза тәржемәләре
* *Ruĝa Stelo* (*Красная звезда*) Александр Богданова, SAT, 1929.
* *La Vojo de formiĝo kaj disvastiĝo de la lingvo internacia* (*The way of formation and spread of the international language*), Эрнст Дрезен, SAT, 1929
* *Historio de la mondolingvo* (*History of the world Language*), Эрнст Дрезен.

### Үҙ шиғриәте
* *Fablo pri ĝilotinŝraŭbeto* (*Басня о маленьком винте с левой резьбой*), *Sennacieca Revuoла баҫыла*.
* *Testamento de Satano* (*Завет Сатаны*).
* *Verda flamo* (*Зелёное пламя*)
* *Krono de sonetoj pri Esperanto* (*Венок сонетов*).
* *Mi moskvano* (*Я, москвич*), *Internacia Literaturoла баҫыла*.

### Үҙ прозаһы
* *Bibliografio de Esperantaj presaĵoj en USSR dum 12 jaroj de la revolucio 1917—1928* (*1917—1928 йылдарҙа СССР-ҙа революцияның 12 йылында эсперантола баҫылған материалдар библиографияһы*), Мәскәү, 1928.
* *Tra USSR per Esperanto* (*СССР аша эсперанто тураһында*).
* *La Nova Epokoла* Несколько әҙәбиәт тураһында эсперантола баҫылған бер нисә эссе. .

## Иҫкәрмәләр
Сафуан Әлибаев музейы

**Сафуан Әлибаев музейы** — Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры, шағир Сафуан Әлибаевтың тыуған ауылы Тирмәндә уның исемен йөрөткән урта мәктәп бинаһында урынлашҡан музейы.

## Тарихы
2015 йылдың 1 сентябрендә асыла. Әлибаевтарҙың шәжәрә ағасы менән танышыуҙан башланған экскурсия, артабан «Ҡәләмдәштәренең иҫтәлекле бүләктәре», «Бала сағы һәм мәктәп йылдары», «Әҙәбиәт һәм журналистика майҙанында», «Юлдарым, юлдарым», «Йырлап тора күңелем», «Ижад бейеклектәре» кеүек бүлектәрҙә, шағирҙың тотош тормош һәм ижад юлын байҡап, дауам итә.
Ошонда уҡ әҙәбиәт һөйөүселәр әҙиптең шәхси әйберҙәре: эш өҫтәлендәге яҙыу машинкаһы, сумкаһы, яҙыу-һыҙыу ҡоралдары, кейемдәре, еләнен, төрлө танытма-дипломдарының күсермәләре менән таныша ала.

2018 йылдың апрель айында Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы эргәһендә эшләй башлаған ата-әсәләр комитеты ағзалары һәм яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы Бураҡаева Сафуан Әлибаев музейы менән танышты һәм Ҡунаҡтар кенәгәһенә үҙенең фекерен яҙып ҡалдырҙы.

Ил инәһенең башҡорт телен, мәҙәниәтен һаҡлау һәм үҫтереүгә өлөш индереү тураһында нәсихәттәре тыңлаусыларҙың күңеленә үтеп инде. 

Мәктәп уҡыусылары, уҡытыусылары, ағинәйҙәр йыр ансамбле, эстәлекле сығыштар әҙерләгәйне. Ата-әсәләр комитеты йәмәғәтселәре һәм яҡташтары, викиөләсәй Абдуллина Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙы, "Шәжәрә" нәшриәтендә баҫылып сыҡҡан "Әйле. Тырнаҡлы. Түбәләҫ" китаптарын халыҡҡа бүләк итеп тапшырҙы.

## Һылтанмалар
* «Шағир музейы саҡыра», Зөһрә Ҡотлогилдина, «Башҡортостан» гәзите, 2015 йыл, 18 сентябрь.
* «Открытие музея-кабинета Сафуана Алибаева в школе села Терменево Салаватского района РБ». Национальный литературный музей РБ.
## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Проект:Башҡортостан мәҙәниәте/Музейҙар
Косово виләйәте

**Косово виләйәте** (‎; ; ; , ; ) — Балҡан ярымутрауында Ғосман империяһы провинцияһы, ул Косово территорияһын һәм Македонияның байтаҡ өлөшөн үҙ составына ала. Санжак — серб-черногор төбәге, 1878 йылдан алып 1909 йылға тиклем Австро-Венгрия оккупацияһы аҫтында булыуына ҡарамаҫтан, шулай уҡ формаль рәүештә виләйәт составына ингән. Ускюб (Сколье) административ үҙәк һәм провинцияның иң эре ҡалаһы булып иҫәпләнә, унда 32 000 кеше йәшәй. Ҙурлығы буйынса икенсе ҡала — Приштина, унда 30 000 кеше йәшәй.

Виләйәткә биш санжак инә:

* Скоп — Скопье, Куманово, Качаник, Штип, Кратово һәм Кочани ҡалалары инә
* Призрен — Призрен һәм Тетово ҡалалры инә
* Печ — Печ, Джаковица, Гусинье, Беране һәм Трговиште ҡалалары инә
* Приштин — Приштина, Косовска-Митровица, Вучитрн, Гниляне һәм Прешево ҡалалары инә
* Новипазар — Нови-Пазар, Сьеница, Колашин, Нова-Варош һәм Приеполье ҡалалары инә

Албан милли хәрәкәте тарафынан Косово виләйәте бойондороҡһоҙ албан дәүләте өлгөһө булараҡ ҡарала. Тап уның территорияһында Призрен лигаһы ойошторола.

Беренсе Балҡан һуғышынан һуң виләйәт Сербия, Черногория һәм Албания араһында бүленеп алына.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
«Каравелла» диңгеҙ музейы

**«Каравелла» диңгеҙ музейы** — Янғантау шифаханаһында урынлашҡан диңгеҙ музейы. «Янғантау» геопаркы маршрутына инә. 

## Тарихы
Музей хужаһы — Рауил Саматов. Ошо ҙур коллекцияны ул Кубала хеҙмәт иткән сағында уҡ йыя башлай. Хәрби хеҙмәттән бер сумаҙан ҡабырсаҡ алып ҡайта. Һәм шул ваҡыттан диңгеҙ донъяһы менән ныҡлап ҡыҙыҡһына башлай.
Бөгөн уның коллекцияһында 1500 экспонат иҫәпләнә һәм унда нимәләр генә юҡ: диңгеҙ гөбөргәйелдәре, крокодил, диңгеҙ һәм сөсө һыу балыҡтары, океан акулалары ҡарасҡылары, моллюскылар һәм диңгеҙ ҡусҡарҙары ҡабырсаҡтары, коралдар, диңгеҙ йондоҙҙары, диңгеҙ терпеләре, крабтар һ.б.
Коллекцияла шулай уҡ Атлантик океанда тотолған һәм 1200 килограмм ауырлығында булған алты метрлы бысҡы-балыҡтың 1,5 метрлыҡ мороно, Гренландия китының 210 сантиметрлыҡ мыйығы, һәр береһе 15 килограмм тартҡан гигант Тридакна ҡабырсағы, Һиндостан диңгеҙендә Калимантан утрауы эргәһендә ауланған 1 метр оҙонлоғондағы 54 килограмлыҡ йәшел диңгеҙ гөбөргәйеле ҡарасҡыһы, алты дана диңгеҙ скаты коллекцияһы, морждың 61 сантиметрлыҡ, ике килограмлыҡ аҙау теше, тигр акулаһының ике метрлыҡ яңаҡ һөйәге.
Сөсө һыуҙа йәшәүселәрҙән, Әй йылғаһында тотолған 35 килограмлыҡ йәйен, Дәүләкән районының Асылыкүл күлендә тотолған 15 килограмлыҡ шүкә башы һәм Венесуэланың ике пираньяһы.
Музейҙа башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының биҙәүестәре араһында киң ҡулланылған ҡортбаштар ҙа бар.
Экспонаттар араһында беҙҙең ҡасандыр Тасис диңгеҙе булған урында йәшәүебеҙҙе раҫлаған әйберҙәр ҙә бар. Был хаҡта Салауат районынан һәм күрше райондарҙан йыйылған ташҡа әйләнгән табыштар һөйләй. Уларҙың йәше йөҙәр йылдар менән иҫәпләнә, ә уникаль экземплярға — трилобитҡа (ҡатҡан диңгеҙ ҡыҫалаһы) хатта ярты миллиард йыл!

## Галерея

Sea museum in Yangantau 01.JPG
Sea museum in Yangantau 02.JPG
Sea museum in Yangantau 1.JPG
Sea museum in Yangantau 2.JPG
Sea museum in Yangantau 3.JPG  
   

   

## Һылтанмалар
* Морской музей в Янгантау
* Морской музей "Каравелла"
* Экскурсии по геопарку "Янган-Тау". Морской музей Каравелла
* Морской музей "Каравелла" курорта "Янган-Тау" 
## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Проект:Башҡортостан мәҙәниәте/Музейҙар
Үрәзмәтов Флүр Зинур улы

**Үрәзмәтов Флүр Зинур улы** (13 май 1955 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, дәүләт хеҙмәткәре. 2004—2020 йылдарҙа Шишмә районы хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996) һәм халыҡ мәғарифы отличнигы (1994). 

## Биографияһы
Флүр Зинур улы Үрәзмәтов 1955 йылдың 13 майында Башҡорт АССР-ы Шишмә районының Яңы Сафар ауылында тыуған.

1979 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтының агрономия факультетын тамамлай.

## Хеҙмәт юлы
1979—1981 — Башҡорт АССР-ы Шишмә районы Ленин исемендәге колхоздың орлоҡсо-агрономы.

1981—1983 — Башҡорт АССР-ы Шишмә районы Ленин исемендәге колхоздың баш агрономы.

1983—1984 — Өфө ҡалаһының Калинин емеш-йәшелсә контораһының заместитель директор урынбаҫары, һуңғараҡ — директоры.

1984—1985 — Башҡорт АССР-ы Мәләүез районының СССР-ҙың 50 йыллығы исемендәге колхоз рәйесенең урынбаҫары.

1985 — Башҡорт АССР-ы Мәләүез районының СССР-ҙың 50 йыллығы исемендәге колхоздың баш агрономы

1985—1998 — Башҡорт АССР-ы Мәләүез районының «Марс» колхозы рәйесе.

1998—2000 — «Мәләүез шәкәр заводы» Асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең тышҡы идарасыһы.

2000—2004 — «Мәләүез шәкәр заводы» Асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры.

2004—2005 — Шишмә районы хакимиәте башлығы.

2006 — 2020 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Шишмә муниципаль районы хакимиәте башлығы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының мәғарифы алдынғыһы (1994)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996)
* Башҡортостан Республикаһының Почёт Грамотаһы (2005)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Башинформ
* Берҙәм республика бизнес-порталы. 
* Виперсон
* Үрәзмәтов Флүр Зинур улы 
* Шишмә районы хакимиәте сайты. Флүр Зинур улы Үрәзмәтов
Идризи Вальдете

**Вальдете Идризи** () — Косовоның ҡатын-ҡыҙ сәйәсмәне һәм граждан активисы. Косово демократик партияһы ағзаһы. «Построение общества Митровица» (Community Building Mitrovica, CBM) коммерцияға ҡарамаған, маҡсаты — Косовска-Митровица ҡалаларындағы албан һәм серб диаспоралары араһындағы низағтарҙы бөтөрөүгә, улар араһында диалог урынлаштырыуға ярҙам итеүсе ойошма (НКО) башлығы.

## Биографияһы
Косовск-Митровица ҡалаһының төньяҡ өлөшөндә тыуып үҫә. Косово һуғышы ваҡытында сербтар тарафынан ҡыуыла.

Һуғыштан һуң сит ил донорҙары ярҙамында «Митровица йәмғиәте төҙөү» НКО-һына нигеҙ һала. Ойошма офисы буфер зонаһында, KFOR һағы аҫтында, ҡаланың ике — көньяҡ һәм төньяҡ, албан һәм серб өлөшөн берләштереүсе Ибар күпере эргәһендә урынлашҡан. Вальдете Идризи албан һәм серб телдәрендә журнал нәшер итә. Рок-музыка мәктәбенә нигеҙ һалған һәм уға Косовск-Митровица ҡалаһының көньяҡ һәм төньяҡ өлөшө балалары йөрөй. Төньяҡ Митровицалағы Приштин университетында серб-албан балалары өсөн инглиз теле курстары ойоштора.

2011 йылдың 22 декабрендә CiviKos Platform башҡарма директор итеп һайлана. Вазифаһын 2012 йылдың 16 ғинуарында башҡара башлай.

2017 йылда Косово демократик партияһынан баш ҡала мэры һайлауҙарында ҡатнаша һәм беренсе турҙа еңеп сыға, икенсе турҙа Яңы Косово альянсы кандидаты Агим Бахтириға (*Bahtiri Agim*) еңелә.

Косовск-Митровицаның көньяҡ өлөшөндә йәшәй.

## Наградалары
2008 йылда албандарҙы һәм сербтарҙы яраштырыу буйынса тыныслыҡ хеҙмәте өсөн АҠШ Дәүләт департаментының ҡаһарманлыҡ өсөн IWOC Халыҡ-ара премияһына лайыҡ була. Soroptimist International of Europe (SIE) ойошмаһының SIE Award 2009 һәм Women International Film ' s & Showcase ойошмаһының Television TheWIFTS Peace Award 2016 премияларын ала.

## Иҫкәрмәләр
Мурзина Флүрә Ишбулат ҡыҙы

**Мурзина Флүрә Ишбулат ҡыҙы** (16 май 1960 йыл) — телетапшырыуҙар алып барыусы, 1993 йылдан «Башҡортостан» дәүләт телерадиотапшырыуҙар компанияһының телевидение студияһы дикторы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2017). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2002).  Балаҡатай районының почётлы гражданы (2009).

## Биографияһы
Флүрә Ишбулат ҡыҙы Мурзина 1960 йылдың 16 майында Башҡорт АССР-ы Балаҡатай районы Түбәнге Үтәш ауылында тыуған.

Өфөләге 1-се интернат-мәктәпте алтын миҙалға тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт университетының химия факультетында уҡый (1977—1982).

1982 йылдан Балаҡатай районының Майғазы урта мәктәбендә химия фәненән уҡыта.

1983 йылдан Башҡорт АССР-ы телевидение һәм радио тапшырыуҙары дәүләт комитетында эшләй.

1993 йылдан «Башҡортостан» дәүләт телерадиотапшырыуҙар компанияһының телевидение студияһы дикторы.

## Ижади эшмәкәрлеге
Телевидение менән хеҙмәттәшлеге Башҡорт республика интернат-мәктәбендә уҡыған сағында уҡ башлана — Флүрә «Йәйғор» программаһының балалар өсөн тапшырыуҙарын алып бара. 1983 йылдан «Һеҙҙең хаттар буйынса», «Йәйғор» әҙәби-музыка тапшырыуҙарының режиссёр ассистенты, сығарыу бүлеге мөхәррире һәм бер үк ваҡытта алып барыусы булып эшләй. Д. Исламовтың повесы буйынса башҡорт телендә төшөрөләгән «Мадам Баттерфляй» фильмында ҡатнаша.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәи киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2002).
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2017).
* Балаҡатай районының почётлы гражданы (2009).
* «Башҡортостан Республикаһы төҙөлөүгә 100 йыл» миҙалы (2019)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Флүрә Мурзина, ГТРК «Башҡортостан» сайтында шәхси сәхифәһе 
* Флүрә Мурзина, Балаҡатай районы сайтында шәхси сәхифәһе
Македония ихтилалы көнө (1941)

**Македония ихтилалы көнө** 11 октябрҙә билдәләнә. Был көндә Югославия Македонияһында Икенсе донъя һуғышы ваҡытында фашизмға ҡаршы башланған Македония ихтилалы йыллығын билдәләйҙәр. Социалистик Федератив Югославия Республикаһы составындағы Социалистик Македония Республикаһында был көн милли байрам булып һанала, һуңғараҡ Төньяҡ Македонияла ул шулай уҡ дәүләт байрамы тип иғлан ителә. Әлеге көн ял көнө булып тора.

## Тарихы
Икенсе донъя һуғышы осоронда Күсәр илдәре Югославия короллегенә баҫып инә. 1941 йылдың 11 октябрендә югослав коммунистары Вардар Македонияһында болгар оккупанттарына ҡаршы ҡораллы ихтилал әҙерләй башлайҙар, ихтилал Прилептағы урындағы полиция участогына һөжүм итеүҙән башлана. 11 октябрь ихтилалынан фашист оккупацияһынан азат итеү өсөн ҡаршы һуғыш башлана, ул 1944 йылға тиклем дауам иткән Македония коммунистар хәрәкәтенең артабанғы үҫеше менән тап килә.

## Байрам итеү
Йыл һайын 11 октябрь көнө Македония ихтилалы Көнө айҡанлы рәсми церемониялар, күмәк кеше алдында сығыш яһауҙар һәм тантаналар үткәрелә. Шулай уҡ «11 октябрь» исемле рәсми награда менән бүләкләнеү үткәрелә.

## Фекер айырымлыҡтары
Югослав сәйәси пропагандаһының төп бурыстарының береһе Югославия коммунистик партизан хәрәкәтен данлау була. 1990 йылдарҙа Македония Республикаһы бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң македон тарихсылары югослав коммунистик тарихын ғәҙәттәгесә ҡабул итәләр. Ысынында иһә, 1941 йылдың 19 апрелендә болгар армияһы Вардар Македонияһына бәреп ингәндә, урындағы халыҡ уларҙы азатлыҡ алып килгән һалдаттар булараҡ ҡаршы алалар. Бынан һуң урындағы коммунистар Болгар коммунистик партияһы йоғонтоһо аҫтына эләгәләр. Әммә 1941 йылдың июнендә,Германия СССР-ға бәреп ингәндән һуң, август айында Коминтерн ҡарар ҡабул итә һәм македон коммунистары ҡабаттан Югославия коммунистар партияһына ҡушылалар. 11 октябрҙә Прилептағы полиция участогына һөжүм яһала. Һөжүмдең берҙән-бер ҡорбаны болгар полицияһына саҡырылған урындағы полиция хеҙмәткәре була. Бер аҙҙан күренекле югослав коммунистарының күбеһе үлтерелә йәки ҡулға алына һәм төрмәгә ултыртыла, унда улар 1944 йылғы Болгария дәүләт түңкәрелешенә тиклем тотола. 1942 йыл дауамында һәм 1943 йылдың күпселек өлөшөндә ҡаршылыҡ көсһөҙ һәм аҙ һанлы була.

## Иҫкәрмәләр
Фёдор Белов музейы

Советтар Союзы геройы Фёдор Иванович Белов Хәрби Дан музейы 2005 йылдың 18 ғинуарында Сибай ҡалаһының 12-се мәктәп бинаһында барлыҡҡа килә. Майҙаны 41 кв. м. 15 экспозиция эсендә 373 экспонат урын алған. Әһәмиәтле экспонаттар араһында миҙал һәм значоктар, фронт хаттары, һуғыш предметтары, фотоһүрәттәр, Мамай курганы тупрағы. Йыл әйләнәһенә музейҙы 550 тирәһе кеше ҡарай. 
## Һылтанмалар
* Музей боевой славы
* В Сибае музей Героя Советского Союза Федора Белова пополняется новыми экспонатами
## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Проект:Башҡортостан мәҙәниәте/Музейҙар
Сергей Чекмарёв музейы

**Сергей Чекмарёв музейы** — музей. Башҡортостан Республикаһы Сибай ҡалаһы гимназияһында урынлашҡан.

## Музей экспонаттары
Музейҙа «С. Чекмарёв эҙҙәре буйлап», Мәктәп йылъяҙмаһы, Мәктәп ветерандары, «Еңеү көнө!» экспозициялары эшләп килә.

## Музей эшмәкәрлеге
Музей фәнни-тикшеренеү, тәрбиәүи эшмәкәрлеккә йүнәлтелгән. Патриотик, этик, эстетик, әхлаҡи тәрбиә алып бара. Мәктәп-ара һәм төбәк проектарҙа ҡатнашып, күргәҙмәләр ойошторола. Рәсәй, республика, ҡала музейҙары менән хеҙмәттәшлек алып барыла. Музей бүлектәребуйлап рус, башҡорт, инглиз, немец телендә экскурсиялар үткәрелә. Музей тураһында китап баҫтырыла.
 

## Музей етәкселәре

* 1978—1993 йй. — Котова Клавдия Павловна, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, музейҙы ойоштороп ебәреүсе.
* 1993—1996 йй. — Милешина Инна Анатольевна, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
* 1996—2002 йй. — Ғүмәрова Эмма Фитрат ҡыҙы, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
* 2002—2012 йй. — Усманова Мәҙинә Ғиниәт ҡыҙы, сит телдәр уҡытыусыһы.
* 2012 йылдан Мирхәйҙәрова Зөлфиә Алмас ҡыҙы, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.

## Һылтанмалар
* Историческая Справка
* Музей гимназии стал победителем республиканского этапа Всероссийского конкурса музеев образовательных организаций
* Музей им. Чекмарева 
* В Башкирии впервые состоялись литературные встречи «Чекмаревская весна»

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Проект:Башҡортостан мәҙәниәте/Музейҙар
Әл-Фүжәйрә (әмирлек)

**Әл-Фүжәйрә** (**Фүжәйрә**) (; , *таң*) — Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренә ингән әмирлек.
* Баш ҡалаһы — Әл-Фүжәйрә.
* Майҙаны — , халҡы — 

## Географияһы
Фүжәйрә әмирлеге, башҡаларынан айырмалы рәүештә, һинд океанының Оман ҡултығы ярында урынлашҡан. Уның биләмәләре Оман ҡултығы буйлап 90 километрҙан ашыу оҙонлоҡҡа һуҙылған. Фүжәйрә территорияһының күп өлөшөн яр буйҙарына терәлеп торған тиерлек тауҙар биләй.

## Әмирлек тарихы
Әл-Фүжәйрә — Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренә ингән иң йәш әмирлек. Башта әмирлек Шәржә (Шәрҡиә) составына инә. 1901 йылда урындағы шәйех Әл-Фүжәйрәнең Шәржәнән бойондороҡһоҙлоғон иғлан иткән була, әммә Англия уны 1953 йылда ғына таный. 1892—1971 йылдарҙа Әл-Фүжәйрә биләмәһе [Килешеүле Оман] ]составына инә. 1971 йылдың 2 декабренән Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре составында.

=== Әл-Фүжәйрәнең [әш-Шәрҡи затынан шәйехтәре (1971 йылдан — әмирҙәр) ===
* 1876—1936 йылдар — Хамад I бин Абдаллаһ
* 1936—1974 йылдар — Мөхәммәд бин Хамад
* 1974 йылдан — Хамад бин Мөхәммәд әш-Шәрҡи (Хамад бин Мөхәммәд II]]

## Иҡтисады
Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәрендә байлыҡ һәм сәскә атыуҙың төп сығанағы — нефть юҡ, уның ҡарауы бик уңайлы урынлашҡан һәм йылдам үҫешкән диңгеҙ порты бар. Балыҡсылыҡ һәм ауыл хужалығы, хәҙер инде туризм Әл-Фүжәйрәләге иҡтисади эшмәкәрлектең төп төрҙәре булып тора.

## Туризм
Әмирлек яр буйындағы ҡомлоҡтары, тау морондары, матур тарлауыҡтары, күп төрлө минераль сығанаҡтары һәм йәшеллектәре менән дан тота, шул арҡала туристар араһында популяр. Әмирлектә иҫтәлекле урындар күп. Шәржә — Әл-Фүжәйрә автотрассаһы буйында урынлашҡан йома баҙарында туристарға төрлө илдәрҙә етештерелгән келәмдәр, сувенир һәм көршәкселәр етештергән милли һауыт-һаба, башҡа әйберҙәр тәҡдим ителә. Бында XVII быуатта төҙөлгән бик боронғо мәсет бинаһы ла бар. Әмирлектең төньяғында *Диббә Әл-Фүжәйрә* тип аталған балыҡсылар ҡаласығы бар, бында көпшә ҡабып, битлек, акваланг менән йөҙөү өсөн иң яҡшы урын булып тора. Әл-Фүжәйрәнең элекке әмире һарайы — Әл-Хәйли ҡәлғәһе баш ҡаланан 8 км көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан. Илдең иң көнсығыш форты — Әл-Битнә (1735 йыл). Емерелгән фортлы, бәләкәй генә күлле һәм пальмалы Вади-Дәфт тигән урын бар.

## Галерея

File:Al Bidya-mosque.jpg|Әл-Бәдиғә мәсете
File:Fujeirah north 1501200713074 Acacia tortilis.jpg|Фүжәйрә тәбиғәте күренеше


## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Песчаные дюны (филателия)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Объединенные Арабские Эмираты: новая перспектива. Абед, Ибрагим., Хельер, Питер. Лондон: Трайдент Пресс. 2001. с. 92. ISBN 1900724472, OCLC 47140175
Кельвин Харрис

**Адам Ричард Вайлс** (), **Кельвин Харрис** псевдонимы аша билдәле (; 17 ғинуар 1984 йыл, Дамфрис, Шотландия) — автор-башҡарыусы, музыкаль продюсер һәм диджей. Уның дебют студия альбомы *Created I Disco*  алтын яулай, ә синглы «in the Acceptable 80s» һәм «The Girls» топ-10 британ чарттарына инә. 2009 йылда икенсе студия альбомын *Ready for the Weekend*  сығара, ул Chart Albums UK  тәүге юлдарҙа дебютләнә( сығыш яһала), шул иҫәптән алтын яулай. 2010 йылда «Fly Eye Records» тип исемләнгән лебл сығара, һуңынан Sony/Music Publishing ATV. партнерлығы менән килешеү төҙөй.

Донъя билдәлелеге Кельвин Харрисҡа 2012 йылдың октябрендә уның өсөнсө студия альбомы *[[:ru:18_Months|18 Months]]* сығарылыуында килә. Бөтә британ чарттарын яулап, альбом  200 етәкләй, ә бөтә һигеҙ синглдары Бөйөк Британияның ун яҡшы альбомы хуплау исемлегенә инә, шул иҫәптәнМайкл Джексон рекордын уҙып. Артистың дүртенсе студия альбомы *Motion* 2014 йылдың ноябрендә сыға, икенсе юлда берләшкән короллек һәм бишенсе юлда АҠШ-та дебютләнә. Харис US Dance/Electronic Albums икенсе рәттән тапҡыр етәкләй. 

Харрис йыш башҡа башҡарыусыларҙың йырҙарын һәм альбомдарын продюсировать итә , шулай уҡуртаҡ композиция яҙа.

## Шәхси тормош
2013 йылда Кельвин Рита Ора  менән осраша. Һуңғы тапҡыр парҙар 2014 йылдың апрель аҙағында тамашасылар алдында  бергә күренә, әммә  Billboard Awards церемонияһында диджей яңғыҙлыҡта бара. Рита үҙенең интервьюһында ҡатмарлы алыҫ-ара мөнәсәбәттәре тураһында үҙе һөйләй , был да шул айырманың сәбәбе була. Кельвин ысынбарлыҡтағы хәлде  фанаттарҙан йәшерә алмай, һәм ошолай тип яҙа: «Ғәйбәт хәбәрҙәрен  булдырмау өсөн былай тип әйтәм— беҙ Рита менән күптән айырылыштыҡ. Ул бик ныҡ матур һәм талантлы ҡыҙ, һәм мин уға тик яҡшылыҡ ҡына теләйем».

Әлеге ваҡытта Кельвин Аарика Вульф менән мөнәсәбәттә.

## Дискография

* 2007: *[[:ru:I_Created_Disco|I Created Disco]]*
* 2009: *Ready for the Weekend*
* 2012: *18 Months*
* 2014: *[[:en:Motion (Calvin Harris album)|Motion]]*
* 2017: *[[:ru:Funk_Wav_Bounces_Vol._1|Funk Wav Bounces Vol. 1]]*

## Фильмографияһы

* 2015: Антураж — үҙе ролендә

## Иҫкәрмә

## Һылтанмалар

* Официальный сайт
* Йырсы сайты records ultra ла 
* Кельвин Харрис «Твиттере»ҙа
Вайтим

**Вайтим ** () йәки **гема **(, гег диалектендә *gjâmë*) — албандарҙа үлгәндәрҙе илау йолаһы, шулай уҡ уның менән бәйле фольклор жанры.
## Көньяк Албанияла
Көньяҡ Албанияла, ғәҙәттәгесә, был йолала ҡатын-ҡыҙҙар ғына ҡатнашҡан, уларҙың һәр береһе поэтик текстты яҙып, мәрхүмде үлемдән терелтеҙе үтенә һәм уның нимәгә эйә булыуын һөләй, һуңынан хор рефрен башҡара. Элегерәк хәлле ғаиләләр профессиональ илаусыларҙы яллаған. 1670 йылда Ғосман сәйәхәтсеһе Элия Челеби Гирокастра өлкәһендә булғанда был йоланың шаһиты була[:

 () — вайтимд бер төрө, Лаберия өсөн хас албан изополифоник йырлау төрө..

## Төньяк Албанияла
*Gjâma e Burrave* (), Төньяҡ Албанияға хас ( Шкода өлкәһендә) һәм Косовоның ҡайһы бер төбәктәре, ирҙәр генә башҡарған һәм ир-аттарҙы ҡайғыртҡанда ғына башҡарыла тоған йыр. Черногория албандары, үҙҙәре йолала ҡатнашмайҙар, Төньяҡ Албаниянан профессиональ илаусыларҙы (gjâmatarë) яллайҙар..Был йолала кәм тигәндә ун кеше ҡатнаша. Улар күкрәктәренә һуғалар һәм биттәрен тырнап, ҡабатланылар: "O i mjeri unë për ty o biri / nipi / miku jem" (Алб. - "Ах, мин бәхетһеҙ, о, улым / бер туғаным / дуҫым").

'Gjâma e Burrave' барлыҡҡа килеүен 1468 йылда албан юлбашсыһы Скандербег үлеме менән бәйләйҙәр. Был версия Марина Балетның Лека Дудиндың милли герой өсөн ҡайғы-хәсрәттән сәстәрен һәм һаҡалдарын йолҡоп алыуы тураһында һүҙҙәренә нигеҙләнгән..

'Gjâma e Burrave' традицияһы албан католиктары араһында мосолмандар ҡарағанда күберәк таралған, сөнки ислам нигеҙендә, ир-аттарға үлгәндәр өсөн илау тыйыла.

Коммунистик режимда был ғөрөф-ғәҙәт тыйылған, ә 1990 йылдан һуң уны ҡайтанан аяҡҡа баҫтырыу эштәре башланған.

Үлгәндәрҙе илау традицияһы албан һуғышсыларының албан йырҙарында ла сағылыш тапҡан[5.

## Иҫкәрмәләр
Лисичанск ҡала төбәкте өйрәнеү музейы

**Лисичанск ҡала төбәкте өйрәнеү музейы ** — ( ) - тыуған яҡты өйрәнеү музейы,   Луганск өлкәһе Лисичанск ҡалаһындағы өс музейың береһе. 1964 йылда штайгер мәктәбендә ойошторолған,  ә 1991 йылда яңы бинаға - Ленин проспектындағы 94-се йортҡа  күсерелгән. Музейҙа 6 экспозиция залы булдырылған), фонд коллекцияһында  17 000-дән ашыу экспонат бар.

Музейҙа тыуған яҡты өйрәнеү тематикаһына китап презентациялары, яҡташтар менән осрашыуҙар,  хәтер кисәләре, экскурсиялар һәм народоведение дәрестәре, методик дәрестәр һәм  клуб ултырыштары үткәрелә.

## Музей экспонаттары
Лисичанскиҙың барлыҡҡа килеүе Донбасста ташкүмер сығара башлау менән  бәйле. Бында йәшәгән һәм эшләгән ғалимдар, тикшеренеүселәр һәм инженерҙар араһында Лутугин Леонид Иванович, Менделеев Дмитрий Иванович, Тим Иван Августович һәм күп кенә башҡа билдәле кешеләр.

Уникаль экспонаттар араһында Ворошилов Климент Ефремовичтың әйберҙәрҙен айырып әтергә мөмкин : бөтәүле күмер  киҫәгенән эшләнгән ваза, ҡыҙыл ағастан эшләнгән таяҡ, механик стена сәғәте, диңгеҙ сәғәте, пенал, ручка, пенсне, шкатулка.

«Украин йорто» стационар экспозицияһы нигеҙендә тематик кисәләр һәм методик дәрестәр үткәрелә.

## Эш ваҡыты
Шишәмбе — йома: 8:00 — 17:00Шәмбе: 9:00 — 14:00Ял көндәре: йәкшәмбе, дүшәмбеАйҙың һуңғы йомаһы — санитар көн

## Галерея


LisMuseumGuest.jpg|М.Ломако
Файл:Lysychansk Local History Museum1.jpg|Экспонат
Файл:Lysychansk Local History Museum2.jpg|Экспонат


## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
*Сайт Лисичанского краеведческого музея
Һатай (Антакья) Археология музейы

**Антакья (Һатай) Археологик музейы** () — Антакья янындағы археологик табылдыҡтарҙан тора (боронғо Антиохия), донъялағы иң ҙур рим мозаика коллекцияларының береһе. Төркиәлә 2011 йылда асылған Зеугм мозаика музейы коллекцияһы ғына уны уҙған.

## Тарихы
Антакьяла һәм тирә-яғында тәүге ҡаҙыныу эштәре 1932 йылдан үткәрелә башлай. Француз археологы Клод Прост тәҡдиме менән музей төҙөү буйынса ҡарар ҡабул ителгән, һәм 1934 йылда архитектор Мишель Экочерд етәкселегендә был эш башлана. 1939 йылда төҙөлөш тамамлана, әммә экспонаттар ҡуйыу, туплау өсөн йәнә тағы туғыҙ йыл кәрәк була. 1948 йылдың 23 июлендә музей асыла. Экспонаттар һаны артыу сәбәпле, 1960-сы йылдарҙа музей майҙанын ҙурайтыу башлана һәм 1973 йылда яңы бина ла асыла, унда күргәҙмә залдары һигеҙгә етә.

2011 йылда ҡала ситендә музей өсөн яңы бина төҙөлә, ул 2014 йылдың 28 декабрендә асыла. Гәзиттәр хәбәр итеүенсә, күсенгән ваҡытта өлөштәр буталыу арҡаһында кәмендә 10 мозаика дөрөҫ тергеҙелмәгән булып сыға.

## Йөкмәткеһе
Һатай Археологик музейында 34 меңдән ашыу артефакт һаҡлана, улар Рим империяһының иң ҙур ҡалаларының береһе Антакьяла ижад ителгән булған.

Ирекле һәм тормошсан манерала башҡарылған мозаикалы эштәр Фетида Орфей, Геракл, Дионис һәм башҡа мифологик персонаждар ғәмәлдәрен һынландыра. Музейҙа палеолит осоро әйберҙәре, тәңкәләр коллекцияһы, хетт скульптуралары һәм Сүриәнең төньяҡ өлөшөндәге башҡа урындарында табылған монаяттар һаҡлана.

Мозаиканың күп өлөшө Антакьяла 1935—1939 йылдар араһында Принстон университеты менән Францияның Милли музейы хеҙмәттәшлек итеп алып барылған ҡаҙыныуҙар һөҙөмтәһендә, Боронғо Антиохияла, Искәндәриәлә (Александрия) һәм Дафна сауҡалығында, Антакьяның заманса ял итеү зоналарында табылған.

## Галерея

File:Antakya Archaeological Museum Menander plays Philadelphoi in 2008 01.jpg|
File:Antakya Archaeological Museum Antakya Archaeology Museum Boat of Psyches in 2004 03.jpg|
File:Antakya Archaeological Museum Dionysos and Ariadne mosaic All in 2008 02.jpg|
File:Antakya Archaeological Museum Dionysos and Ariadne mosaic Persons Maenad, Dionysus & Ariadne and Silenus in 2004 04.jpg|
File:Antakya Archaeological Museum Dionysos and Ariadne mosaic Top decoration in 2008 04.jpg|
File:Antakya Archaeological Museum 6496.jpg|
File:Antakya Archaeological Museum 6111.jpg|
File:Antakya Archaeology Museum Statuette of sleeping traveller 5983.jpg|
File:Antakya Archaeology Museum Palmyra style tombstone 5972.jpg|
File:Antakya Archaeological Museum 4113.jpg|



## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Эргма Эне

**Эргма Эне** () (29 февраль, 1944 йыл) — эстон астрофизигы һәм сәйәсмәне, Эстония Фәндәр академияһы ағзаһы. 2003—2006 һәм 2007—2014 йылдарҙа Рийгикогу (Эстония парламенты) рәйесе була. 2007 йылдың майынан — «Ватан союзы һәм Res Publica» партияһы рәйесе урынбаҫары.

## Белеме
Эне Эргма Вильянди (1962) ҡалаһында К. Р. Якобсон исемендәге урта мәктәпте тамамлай. Тарту университетының (1962—1964) физика факультетында һәм Мәскәү дәүләт университетының (1969) физика факультеты астрономия бүлеген тамамлай. Шунда уҡ физика-математика фәндәре кандидаты (1972) исемен ала, ә 1984 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.

## Фәнни карьераһы
Эргма Эстон ССР-ы Фәндәр академияһының Астрономия институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй (1972—1974), кесе, һуңынан өлкән ғилми хеҙмәткәр, ғилми секретарь, СССР Фәндәр академияһының (1974—1988) Астрономия институтының ғилми етәксеһе була. 1988—1992 йылдарҙа — Тарту университетының теоретик физика һәм астрофизика кафедраһы профессоры, 1992—1998 йылдарҙа — Теоретик физика институты мөдире. Фәнни карьераның юғары нөктәһе — Эстония Фәндәре академияһының вице-президенты вазифаһы була (1999—2004).

Эне Эргма ТЕА Эстон энциклопедияһының (2008) мөхәрририәт коллегияһы ағзаһы булып тора.

## Сәйәси эшмәкәрлеге
2002 йылда «Res Publica» партияһына инә. 2003 йылда X Рийгикогу депутаты була. Шулай XI һәм XII Рийгикогу депутаты була. Һуңғы икеһендә парламент рәйесе вазифаһын биләй. 2006 йылда президентлыҡҡа дәғүә итә. Эстон парламентыныъң 2/3 тауышын йыя алмай еңелә. 2007 йылдан берләшкән «Ватан Союзы һәм Res Publica» фирҡәһенең рәйес урынбаҫары.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Сайт Парламента Эстонии (на русс. языке)
* Эне Эргма в радиопередаче «В рамках приличия» (mp3 из последнего проекта Урмаса Отта)
* Интервью с Эне Эргма, опубликованное в газете «Молодежь Эстонии»)
Скопье марафоны

**Скопье марафоны** () — Македонияның Скопье ҡалаһында йыл һайын май айында үткән марафон.

Трассаның ғәмәлдәге рекордсмендары булып ир-егеттәр араһында кениялы Кипротич Кируи (2:12:36) һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында уның милләттәше Стелла Барсосио (2:33:42) тора. Шулай уҡ еңеү һаны буйынса ла икешәр тапҡыр беренселекте алған кениялылар лидер — Кипротич Кируи (2016, 2017) һәм Сесилия Вангуи (2011, 2012).

## Тарихы
Скопье ҡалаһында беренсе марафон ярышы 1997 йылда ойошторола. 1998 йылда икенсе марафон үткәргәндән һуң финанс ауырлыҡтары арҡаһында ваҡытлыса туҡтатылып тора. Туғыҙ йылдан һуң саралар ҡабаттан тергеҙелә, әммә 2007 йылда ярыммарафон ғына үткәрелә.

2008 йылда ярыштар тулы форматта тергеҙелә һәм шунан алып йыл һайын өс дисциплинала — марафон, ярыммарафон һәм 5 километрға уҙғарыла. Ярыштарҙы тергеҙеүгә Европа союзының махсус вәкиле Эрван Фуэре ҙур һиҙелерлек өлөш индерә.

2009 йылдан ярыштар ингән халыҡ-ара марафон һәм уҙыштар ассоциацияһына (AIMS) инә.

2012 йылда Скопье марафоны Лондонда үткән Олимпия уйындарына һайлап алыу өсөн квалификация ярыштары исемлегенә индерелә. Унда 36 илдән 4000 самаһы атлет ҡатнаша.

2015 йылда Македонияла ул ваҡыттағы премьер-министр Никола Груевский һәм уның хөкүмәтенә ҡаршы баш күтәреүҙәр һөҙөмтәһендә ярыштар үткәрелмәй.

2017 йылда марафонда 51 илдән 8500 самаһы спортсы ҡатнаша.

Рәсәй спортсылары араһында Алексей Трошкин һәм Татьяна Перепелкина юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә, 2012 йылда улар үҙ дистанцияларында көмөш миҙал яулай.

## Еңеүселәр

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальный сайт
Үрелеп эшләнгән хорват орнаменты

**Үрелгән хорват орнаменты** (хорв. hrvatski pleter) —  Хорватияға хас геометрик орнамент, мәҫәлән, хорват сәнғәтенең дороман стиле. Күп осраҡта өс һыҙаттың үрелешенән тора, ҡайһы берҙә зооморф һәм үҫемлек (һирәгерәк антропоморф) мотивтар менән сиратлаша комбинироваться . Архитектурала һәм биҙәү-ҡулланма сәнғәтендә, иң элек  IX—XII быуатта төҙөлгән хорват сиркәүҙәрен һәм монастырҙарын биҙәү өсөн ҡулланыла.

## Миҫалдар
Хорват үрелгән орнаментын ҡулланыуҙың иң билдәле  миҫалдары:

* Вишеслав кенәздең купеле (VIII быуат) — Хорватия христиан сәнғәтенең иң боронғо ҡомартҡыларының береһе. Купелдәге тәре һүрәте  үрелгән орнамент менән бирелгән .
* Бранимир кенәздең яҙмаһы (IX быуат) — кенәз Бранимир төҙөгән сиркәүҙең тяблоһын биҙәп торған, үрге сите орнамент менән биҙәлгән, латин телендәге иҫтәлекле яҙыу, 
* Мунцимир кенәздең яҙмаһы (IX быуат) — Уздольела  изге Лука сиркәүе тимпанын биҙәп торған латин телендә яҙылған иҫтәлекле яҙма. Үрелгән орнамент зооморф һындар менән (ҡош һүрәттәре) аралаштырылған скомбинирован. 
* Степан Држислав кенәздең яҙыуы (X быуат) —түбәнге сите орнамент менән биҙәлгән латин телендә яҙылған иҫтәлекле яҙма.
* Сплит купеле (XI быуат) — үрге сиге орнамент һәм  кеше һүрәте (фараз ителгәнсә, король  Дмитар Звонимир) менән биҙәлгән. 
* Башчан плитаһы (XI и XII быуаттар араһы) — глаголик текст уйып яҙылған таш плита, үрге ҡырыйы орнамент менән биҙәлгән.

**Хәҙерге заманда ҡулланылышы**

Хорватия бойондороҡһоҙ дәүләте флагының үрге һул  мөйөшөндә урынлашҡан стилләштерелгән үрелгән хорват орнаменты. Шулай уҡ Хорватия Ҡораллы көстәренең гербы ҡырыйында ла эшләнгән, шулай уҡ ойоштороу 1995 йылда раҫланған хорват үрелгән  Ордены (Red hrvatskog pletera) һәм Хорват тәре ордены (Red hrvatskog križa).

## Галереяһы

Файл:Krstionica Viseslav.PNG|Кенәз Вишеславтың купеле
Файл:Greda i zabat s natpisom kneza Branimira 879.jpg|Бранимир кенәздең яҙыуы
Файл:10cent pleter Drzislav.jpg|Степан Држислав кенәз яҙыуы
Файл:Reljef splitska krstionica.jpg|Сплит купеле
Файл:Bascanska ploca.jpg|Башчан плитаһы
Файл:Flag of Croatia (1941–1945).svg|Бойондороҡһоҙ Хорватия дәүләте флагы
Файл:Osrh.jpg|Хорватия Ҡораллы көстәре гербы
Файл:Order of Croatian Wattle.jpg|Үрелгән хорват Ордены
Файл:Order of Croatian Cross.jpg|Үрелгән хорват тәре Ордены


## Иҫкәрмәләр
Словакияла ислам

**[[Словакия]]ла [[ислам]]** аҙ һанлы диндәренең береһе булып тора. Словакияның ислам фонды мәғлүмәттәре буйынса, илдә 4 меңдән алып 5 меңгә тиклем мосолман йәшәй. Күпселеге илдең баш ҡалаһы — Братиславала. Община ағзаларының төп өлөшөн Албания һәм Босниянан сығыусылар, шулай уҡ ғәрәптәр тәшкил итә.

2015 йылға ҡарата, Словакия Европа Союзының үҙ территорияһында бер генә мәсет тә булмаған берҙән-бер ил булып ҡала. Шул сәбәпле илдең рәсми властары Сүриә кеүек илдәрҙән бары тик христиан динле ҡасаҡтарҙы ғына ҡабул итергә риза. Ислам дине дәүләт тарафынан танылмаған һәм теркәлмәгән. Братиславала Ислам фондына нигеҙ һалған Мөхәммәд Хасна, фонд бер нисә тапҡыр Братислава властарына мәсет төҙөргә рөхсәт һорап мөрәжәғәт итте, әммә мөрәжәғәт һәр саҡ кире ҡағылды, тип раҫлай.

Этностарҙы һәм мәҙәниәттәрҙе өйрәнеү үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, халыҡтың 70 проценттан ашыуы илдә ислам дине булыуына, хатта мосолмандарҙың үҙ динен тотоуына һәм ислам үҙәктәре төҙөүенә ҡаршы.

«Курс — социаль демократия» (СМЕР) партияһы депутаты Ян Подманицкий иҫәпләүенсә: *Конституция Словакии гарантирует право мусульман на свободу вероисповедания, однако Словацкая республика не обязана обеспечивать государственную поддержку и финансирование религии, которая не пользуется популярностью среди населения и является для нашей страны [Словакии] нетрадиционной религией.*
Словакия Эске Эштәр министрлығы вәкиле Иван Метик түбәндәге белдереү яһай: «Мы очень хотим помочь Европе с проблемой миграции. Мы могли бы принять 800 мусульман, но, увы, в Словакии нет мечетей. Как мусульмане смогут интегрироваться, если им здесь не понравится?»

## Иҫкәрмәләр
Һыҙыҡса һуғышы

**Һыҙыҡса (дефис)** **һуғышы** (, ) — 1989 йылдағы "Бәрхәт революция"нан һуң чехтар һәм словактар араһында Чехословакияның атамаһы буйынса бәхәсе.

«Бәрхәт революция» 1989 йылдың ноябрендә булыуға ҡарамаҫтан, 1990 йылдың башында да ил «Чехословакия Социалистик Республикаһы» (чех һәм словак телдәрендә лә «československá socialistická republika», ČSSR) тип йөрөтөлә. Президент Вацлав Гавел атаманан «социалистик» һүҙен алырға тәҡдим итә, әммә словак сәйәсмәндәре тағы ла бер үҙгәреш талап итә — ил исеме 1918—1920 (һәм һуңыраҡ та) һәм 1938—1939 йылдарҙағыса һыҙыҡса аша яҙылырға («Чехо-Словакия») тейеш.

1990 йылдың 29 мартында Чехословакия парламенты илдең атамаһы чех телендә — һыҙыҡсаһыҙ (, ), һәм словак телендә дефис аша (, ) тип яҙылырға тейеш, тигән ҡарар ҡабул итә. Әммә был хәл ҡәнәғәтләнерлек түгел тип таныла, һәм 1990 йылдың 20 апреленән парламент тағы ла илдең атамаһын үҙгәртә — хәҙер ул «Чех һәм Словак Федератив Республикаһы» (, ) тип атала. Чех телендә лә, словак телендә лә фразаның тәүге һүҙе генә ҙур хәреф менән яҙылғанлыҡтан, «словак» һүҙен нисек яҙыу мәсьәләһе килеп тыуа; атаманың барлыҡ һүҙҙәрен дә ҙур хәреф менән яҙырға ҡарар итеп, проблема урап үтелә.

Ил атамаһы буйынса бәхәс тел һәм мәҙәниәт буйынса ике туғандаш халыҡтың бәхәсе юҡ ҡына сәбәп буйынса милләт-ара мөнәсәбәттәрҙең киҫкенләшеү миҫалдарының береһе булып тора. Конструктив хәл ителмәгән ҡапма-ҡаршылыҡтарҙың йыйылыуы 1993 йылда илдең Чехия һәм Словакияға бүленеүенә килтерә. Хәҙерге Чехия һәм Словакия дәүләттәрендә ике бойондороҡһоҙ милли дәүләттәрҙең барлыҡҡа килеүен ҡыҙыҡлы аспекттарының береһе «дефис һуғышы» булған тарихи ихтыяж тип ҡарала.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* «Дефисная война: когда дефис разделяет» 
* «Раздел Чехословакии, или отношения между чехами и словаками в 1989—1992»