Ғайса (пәйғәмбәр)

**Ғайса**  (,  — *Иисус сын Марии*) — Исламда Ғайса Пәйғәмбәр, (нәби) һәм Аллаһтың рәсүле, Инжилдә — Иисус Христос.

## Исламда Ғайса Пәйғәмбәр
Исламдағы иң хөрмәтле пәйғәмбәрҙәр иҫәбенә инә, улар араһында Нух(ғәләйһиссәләм), Ибраһим (Ислам пәйғәмбәре) (ғәләйһиссәләм), Муса (ғәләйһиссәләм) һәм Мөхәммәт (салләЛлаһу ғәләйһи үә сәлләм). Ҡөрьәндә донъяға килеүе Әҙәм пәйғәмбәрдекенә (ғәләйһиссәләм) оҡшаш. Ҡөрьәндә әйтелеүенсә, Аллаһ Ғайса пәйғәмбәргә (ғәләйһиссәләм) изге китап Инжил иңдергән. Ислам эсхатологияһында 
Ғайса (ғәләйһиссәләм) Дәжжәлгә ҡаршы көрәшер Пәйғәмбәр тип нарыҡлана.

## Ғайсаның донъяға килеүе
* **Яралтылыуы**
Исламда Ғайса Пәйғәмбәр Аллаһтың бойороғо буйынса, атай ҡатнашлығыһыҙ донъяға килгән тип иҫбатлана. Әҙәм ғәләйһисссәләм дә атайһыҙ яралтыла, шуға бында оҡшашлыҡ бар тип һанала. Ҡөрьәндә бәйән ителеүенсә, Мөхәммәт Пәйғәмбәр янына бер төркөм нәсәра килә лә, ни өсөн мосолмандар Ғайсаны илаһи зат түгел тип әйтеп кәмләй, тигән дәғүә белдерә. Быға яуап итеп, Ҡөрьән Кәримдән аят килтерелә: "Әҙәм ғәләйһиссәләм атайһыҙ һәм әсәйһеҙ яралтылды, шуның кеүек Ғайса ғәләйһиссәләм дә атайһыҙ бар ҡылынды. Икеһе лә Аллаһтың ҡөҙрәте менән , ғәҙәти булмаған юл менән яралтылдылар. Әҙәм ғәләйһиссәләм ата-әсәһеҙ яралтылған булһа ла, Аллаһының улы тип әйтмәйҙәр, ни өсөн Ғайса пәйғәмбәрде (ғәләйһиссәләм) Аллаһ улы, тиҙәр
* **Донъяға килеүе**
Ҡөрьәндә Мәрйәм Ғайсаны алыҫҡа китеп таба, тип әйтелә.

* **Мәрйәмдең тыуған йортона ҡайтыуы**

Ғибәҙәт ҡылыр ваҡыт етә. Шул мәл гел генә уҡыныр михрабында Мәрйәмдең юҡлығын күрәләр. Йыраҡ түгел Бәйт Ләхем тип аталған дошман ҡәүем йәшәгәнгә күрә, ҡурҡып уны эҙләй башлайҙар. Етмәһә, кемдер Мәрйәмдең шул яҡҡа китеп барғанын шәйләп ҡалған.
Кешеләрҙән бик оялһа ла, ҡурҡһа ла, Мәрйәм ҡайтыр яҡҡа китә.Ҡаршыларына сабый күтәреп килеп сыҡҡан Мәрйәмдең ишетмәгән һүҙе ҡалмай. Атаң-әсәң яҡшы кешеләр, Бәйтел-Мәҡдистә бығаса ишетелмәгән-күрелмәгән насарлыҡ эшләнең, тип битәрләйҙәр.

«Ғайсаны күргәс, улар: „Һин Бәйтел-Мәҡдистә быға ҡәҙәр булмаған насар эш менән килдең. Әй Һарундың һеңлеһе! Һинең атаң Ғимран яуыз кеше түгел, Бәйтел-Мәҡдистең имамы, ғибәҙәт ҡылыусыларҙың олуғы ине. Әсәң Хәббә бинте Фәҡуд та боҙоҡ ҡатын түгел ине. Ата-әсәң яҡшы кешеләр була тороп, был баланы һин нисек таптың?“ — тиҙәр».

Барыһы ла Ғимран ғаиләһен тик яҡшы яҡтан белһә лә, ҡаты асыуланалар .

## Балалығы
Сабыйын тотоп килеп сыҡҡан Мәрйәмгә бит һөйләшергә ҡушылманы. Ул ымлап ҡына, яуапты баланан алығыҙ, тигән ишара яһай. Ҡәүемдәштәре оторо ҡыҙып китә:
— Әле һин беҙҙе мәсхәрәләп, имсәк баланан яуап алдыртмаҡсыһың. Ул әле һөйләшеү түгел, бер нәмә лә аңламай.

Мәрйәм Инәгә алдан уҡ сабый һөйләшә белеп тыуасағы хәбәр ителгән булған:

Был мөғжизә ырыуҙаштарын ышанырға мәжбүр итә. Барыһы ла сабыйҙың Аллаһ рәсүле булыуын иҫбатлай.

## Ғайсаның вәғәздәре
Мосолман дине буйынса Ғайса Исламдағы башҡа Пәйғәмбәрҙәр кеүек үк, Аллаһтың берәү генә икәнен аңлатҡан, иманға өндәгән. ,

### Тәүрат һәм Инжил
Инжилдә Ғайсаның Ирод I батша ваҡытында йәшәүе бәйән ителә (б.э.т. 4 йыл)),Август идара иткән ваҡытҡа ла тура килә (б.э.т. 6 йыл), Йәһүҙиәлә халыҡ һанын алғанда ул була. Быны теүәл раҫлап булмай, әммә был мәсьәлә менән шөғөлләнгән белгестәр Ғайса Пәйғәмбәр б.э.т. 7—6 йылдарҙа тыуған тип һанай.

Мосолмандар Ғайсаға иңгән хаҡ Инжил юғалған, исеме генә ҡалған тип һанай. Йәғни был китаптан Ғайсаның ысын тарихын белеп булмай, тиҙәр.

Ғайса (ғ.с.) әйткән:

Әммә Ғайса ғ.с. вәғәздәренә ҡолаҡ һалыусылар әҙ була, 12 кеше иман килтереп, уның сәхәбәләренән булдылар:

### Ғайсаның рисәләте
Инжилдә әйтелеүенсә, Ғайса ғ.с. 12 сәхәбәһе менән тотош Фәләстинде йөрөп сыҡҡан. Сәйәхәте ваҡытында ул бик күп кирәмәттәр күрһәткән, ауырыуҙарҙы аяҡҡа баҫтырған, үлгәндәрҙе терелткән.

Ғайса ғ.с. әйткән:

Ғайса ғ.с. күрһәткән был мөғжизәләр кешеләргә тәрән йоғонто яһай. Ул һәр ерҙә лә был кирәмәттәрҙең тик Аллаһтың бойороғо менән генә үтәлеүен әйтә, «Аллаға инаныуың һине ҡотҡарҙы», — тип әйтеп йөрөй.

Иман килтереүселәр арта барғанын күреп, элекке руханиҙар һәм ғөләмәләр уға ҡарата хаслыҡ уйлай башлай.

## Вафаты
Ҡөрьән Ғайса ғәләйһиссәләмдең йәһүҙиҙәр ҡулынан һәләк булыуын кире ҡаға.

## Ҡөрьәндә Ғайсаның исемдәре һәм эпитеттары

Ғайсаның исеме Ҡөрьәндә төрлө эпитеттар менән бирелә.

Ҡөрьән, 4:171
«Мәсих — Мәрйәм улы Ғайса, Аллаһының ебәрелгән илсеһе, Аллаһы тәғәләнең кәлимәһе, йәғни Аллаһы тәғәләнең һүҙе менән генә атайһыҙ яралтылған!»

* **Мәсих** ( — мессия. С
* **Аллаһ кәлимәһе** — был төшөнсә Ҡөрьәндә тик Ғайса ғ.с.гә ҡарата ғына ҡулланылған. Аллаһ иманлы Мәрйәмгә баланың исемен ул донъяға килмәҫ элек үк белдереп ҡуя. Ғайсаға Аллаһ исемде үҙе ҡуша — «Мәсих Ғайса».
* **Аллаһ ҡоло**
* **Аллаһның Ғәләмәте**
* **Аллаһның Рәхмәте **

## Ҡөрьәндә Ғайса (ғәләйһиссәләм) тураһында аяттар
Ҡөрьәндә Ғайса (ғәләйһиссәләм) исеме 25 тапҡыр ҡабатлана, Әҙәм исеме лә шул саҡлы уҡ. Был ҡайһы бер ғөләмәләр әйтеүенсә Ғайса (ғәләйһиссәләм) менән Әҙәм (ғәләйһиссәләм) пәйғәмбәрдәрҙең берҙәй ғәләмәт булыуын күрһәтә -

* «Мәрйәм» сүрәһенең 16- 40-сы аяттарында Ғайса Пәйғәмбәрҙең яралыуы һүрәтләнә. Мәрйәм бәлиғ булғас, бер саҡ ул башҡаларҙан ситкәрәк китеп, тәнен күрмәһендәр өсөн пәрҙә ҡороп, ғөсөл ала башлай. Ҡапыл уның ҡаршыһында бик сибәр ир һынында Ябраил фәрештә пәйҙә була. Ҡыҙ ҡалтырап төшә һәм: «Әгәр ҙә һин Аллаһнан ҡурҡыусы тәҡүә бәндә булһаң, һинең зарарыңдан Аллаһҡа һыйынам», — ти һала. Ябраил фәрештә иһә:
— Мин Аллаһның илсеһе. Һине бер пак һәм маҡтаулы бала менән шатландырырға килдем, — тип яуаплай.
Билдәле, Мәрйәм был һүҙҙәрҙән бөтөнләй ҡаушай, ғәжәпләнә:
— Минең нисек балам тыуһын?! Миңә бер ир кешенең дә ҡағылғаны юҡ, мин уйнашсы түгел, — тип асыулы яуаплай.
— Дөрөҫ, — ти Ябраил фәрештә. — Ләкин Раббыбыҙ: «Ир кеше ҡағылмаған ҡыҙҙан бала таптырыу Беҙҙең өсөн бик еңел эш. Беҙ ул баланы ҡөҙрәтебеҙҙе күрһәтер өсөн кирәмәт һәм уға иман килтереүселәргә рәхмәт итеп иңдерәсәкбеҙ. Ул баланы атайһыҙ яралтыу тәҡдир ҡылынған эш, булмайса ҡалмаҫ», — тине".

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Иисус в Исламе  — взгляд мусульман
* Алиев А. Иисус в Исламе // «Дагестанская правда», 23.12.2004.
* Путилов С. Иисус в Коране // Интернет-портал «Credo.ru», 22.10.2007 г.
* Мусульманский Иисус  Антология. Сост., перевод, коммент. Б. Г. Деревенского. СПб.: «Амфора», 2009.
* Иисус Христос — взгляд Ислама 
* Тәсһилүл бәйән фи тәфсирил Ҡөрьән// Ҡөрьән тәфсиренең еңеләйтелгән аңлатмаһы. 4 томда. — Ҡазан:2004 йыл
* Ситдиҡова Гүзәл. Динебеҙҙә ҡатын-ҡыҙ//Башҡортостан ҡыҙы. −2008,№ 8 (Мәрйәм Инә)

## Һылтанмалар
* Ҡөрьән Кәрим — Д. Кинельский тәржемәһенән башҡортсаға Ф. Н. Байышев, Д. Д.Мәһәҙиев тарафынан әйләндерелгән