Малакология

**Малакология** — зоологияның йомшаҡ тәнлеләрҙе, йәғни моллюскыларҙы (Mollusca) өйрәнеүсе бүлеге.

Атамаһы грек һүҙенән килеп сыҡҡан  — моллюскылар.

Моллюскылар өйрәнеүсе ғалим малаколог тип атала.

**Малакология молюскыларҙың**:
* систематикаһына,
* килеп сығышына (филогения),
* таралыуына (зоогеография),
* биологияһына,
* экологияһына ҡағылған мәсьәләләрҙе ҡарай.

**Малакология үҙ эсенә түбәндәге бүлектәрҙе ала**:
* *конхология* (конхиология) — моллюск ҡабырсаҡтарын, тикшеренеүгә арнала*
* лимакология* (лимакология)— лайлалы ҡусҡарҙарҙы тикшеренеүгә арнала ,
* *тевтология* (тевтология) — башаяҡлы моллюскыларҙы тикшеренеүгә арнала.

**Малакологияның ғәмәли тармағы моллюскыларҙы кеше эшмәкәрлегендәге әһәмиәтенән сығып өйрәнә**:
* медицинала
* ветеринарияла,
* ауыл хужалығында һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә.

**Палеомалакология** өлкәһендәге тикшереүҙәр боронғо малакофаунаны һәм улар осраған геологик ҡатламдарҙың йәшен (датировка) билдәләүгә арнала. Быға ҡабырсаҡтарҙың һәйбәт һаҡланыуы ныҡ булышлыҡ итә.

**«Malacology» терминының авторҙары** булып франко-америка эксцентрик натуралисы Рафинеск Константэн Самюэл (*Samuel Rafinesque Constantine-Schmaltz*; 1814) һәм зоолог француз Анри-Мари Дюкрота-Блэнвиль (*de Ducrotay Blainville*; 1825). һанала.

## Тарихы
1794 йылда моллюскыларҙың (шул мәлдә билдәлеләренең) иң тәүге тулы ғилми тасуирламаһы төҙөлә.

1868 йылда немец малакологтары йәмғиәте ойошторола.

1962 йылдан алып донъя малакологтарының халыҡ-ара берләшмәһе *Unitas* *Malacologica эшләп килә* (1977 тиклем Unitas Malacologica Europaea тип атала) http://www.ucd.ie/cobid/unitas/index.html , һәм халыҡ-ара Конгрестар үткәрә.

## Малакологтарҙың милли ойошмалары
* Австралия — *Malacological Society of Australasia* https://web.archive.org/web/20080720000509/http://www.austmus.gov.au/science/division/invert/mal/malsoc/index.htm
* Бельгия — илдә малакологтарҙың ике йәмғиәте эшләй
** *Société Belge de Malacologie* — франкоязычное https://web.archive.org/web/20050404015442/http://www.sbm.be.tf/;
** *Belgische Vereniging voor Conchyliologie* (B.V.C.) — голландскоязычное (1961 йылда «Gloria Maris», атамаһы менән нигеҙләнгән. Яңы атамаһы 1976 йылдан алып). Шулай уҡ, *Belgian Society for Conchology атамаһы менән дә йөрөй* https://web.archive.org/web/20090518143748/http://www.neptunea.org/BVC-Coast1.html
* Бөйөк Британия һәм Төньяҡ Ирландия —
** *Conchological Society of Great Britain and Ireland*;
** *Malacological Society of London* https://web.archive.org/web/20071025060505/http://www.sunderland.ac.uk/MalacSoc
* Германия — *Deutsche Malakozoologische Gesellschaft* http://www.hausdernatur.de/hncengl.htm 
* Испания — *Sociedad Española de Malacología*
* Италия — *Società Italiana di Malacologia* http://aicon.com/sim 
* Латвия — *Malacology in Latvia* https://web.archive.org/web/20070209104333/http://mollusca.from.lv/
* Нидерланды — *Nederlandse Malacologische Vereniging* http://www.spirula.nl/
* Польша — *Stowarzyszenie Malakologów Polskich*, *The Association of Polish Malacologists* https://web.archive.org/web/20040806172435/http://hum.amu.edu.pl/~polmal/smp/logo.htm
* Россия —
** *Дальневосточное малакологическое общество* (ДВМО, 1994)https://web.archive.org/web/20070822015325/http://rfems.dvo.ru/r_info.htm

* АҠШ — илдә бер нисә йәмғиәт һәм клуб :
** *American Society Malacological* (1931 йылда төҙөлгән) http://www.malacological.org/students/;
** *Of America Conchologists* http://www.conchologistsofamerica.org/;
** *Society of Oregon Conchologists* (1965 йылда төҙөлгән) http://www.oregonshellclub.com/
** *Boston Malacological The Club* ('Mal' Club; 1910 йылдың 14 мартынан ; Бостон) http://www.bostonmalclub.org/ .
** *Conchological Pacific The Club* (County Museum of Natural History Los Angeles, Лос-Анджелеста) — 2003 йылда Америка малакологтарының ике бик боронғо клубы : *Pacific Shell the Club* (1945 йылда нигеҙләнгән) һәм *the Club Conchological of Southern California* (1902 йылда нигеҙләнгән *Shell Tuesday The Club*) ҡушылыуы һөҙөмтәһендә төҙөлгән https://web.archive.org/web/20081012080015/http://mysite.verizon.net/tjrutkas/page2.html.
** *Philadelphia Shell The Club* (1955 йылда нигеҙ һалына) http://www.phillyshellclub.org/ 

* Филиппины — *Malacological Society of the Philippines, Inc.*
* Франция — *Association Française de Conchyliologie* http://www.xenophora.org/
* Эстония — *Eesti Malakoloogia Ühing*

## Конгрестарҙа һәм симпозиумдарҙа

### Халыҡ-ара
* *17th International Congress of Unitas Malacologica* (UM), *World Congress of Malacology* — Phuket, Таиланд, 18—24 июль 2010 йыл. https://web.archive.org/web/20090311005854/http://www.wcm2010.com/home.asp
* *16th International Congress of Unitas Malacologica* (UM), Antwerp, Бельгия, 2007. http://www.naturalsciences.be/wcm2007 
* *15th Internation*  *al Congress of Unitas Malacologica* (UM), Perth, Австралия, 2004. http://www.ucd.ie/cobid/unitas/congress/um-wcm2004.html 
* *14th International Congress of Unitas Malacologica* (UM), Vienna, Австрия, 2001. http://www.ucd.ie/cobid/unitas/congress/um-wcm2001.html 
* *13th International Congress of Unitas Malacologica* (UM), Washington, D.C., США, 1998. Труды pdf 18MB . Формаль рәүештә ул 1-се халыҡ-ара конгресс тип атала («World» Congress of Malacology). Сөнки *American Malacological Union* (AMU) (64-се кәңәшмә) һәм *Western Society of Malacologists* (USA) (31-се кәңәшмә) ойошмаларының йыл һайын үтә торған кәңәшмәләре берләштерелә. Ул *Unitas Malacologica ойошмаһының Европанан ситтәге тәүге* Конгресы.
* *Unitas Malacologica ойошмаһының 1-се Конгресы,* Лондон, Великобритания, 17—21 сентябрь 1962 йыл. http://www.ucd.ie/cobid/unitas/congress/um-wcm.html 
* *7th International Conference on Molluscan Shellfish Safety* — Nantes, Франция, 14—19 июнь 2009 йыл. http://www.icmss09.com/index.html 

### Европала
* *5th Congress of the European Malacological Societies*, 2008
* *6th Congress of the European Malacological Societies* (CEMS) — Vitoria-Gasteiz, Испания, 18—22 июля 2011 http://www.euromalacol2011.eu 

## Журналдар
* *American Malacological Bulletin* http://www.malacological.org/publications/amb.php 
* *Basteria*
* *Fish &amp;amp; Shellfish Immunology*
* *Folia Malacologica*
* *Heldia*
* *Journal of Conchology*
* *Journal of Medical and Applied Malacology*
* *Journal of Molluscan Studies* http://mollus.oxfordjournals.org
* *Malacologia* http://malacologia.fieldmuseum.org  — *The Field Museum* (Чикаго, Иллинойс, США) һәм *Institute of Malacology* (Мичиган) бергәләп баҫтыра.
* *MalaCo*
* *Malacological Review*
* *Mollusca* http://www.mollusca-journal.de — издаётся *Museum of Zoology Dresden* (Museum für Tierkunde Dresden). Дрезден, Германия
* *The Nautilus* http://www.shellmuseum.org/nautilus.html  — с 1886 года публикуется музеем Bailey-Matthews Shell Museum. Первые два тома были изданы под названием *The Conchologists’ Exchange*.
* *Neptunea* https://web.archive.org/web/20080708084811/http://www.neptunea.org/BVC-Coast_Neptunea.html — с 2002 года публикуется в Бельгии
* *Ruthenica* (Russian Malacological Journal) http://www.ruthenica.com/  — Российский малакологический журнал, публикуется с 1991 года (ISSN 0136-0027)
* *The Veliger* http://www.theveliger.org/
* *Venus (Japanese Journal of Malacology)*
* *Vita Marina*
* *Бюллетень Дальневосточного малакологического общества*

## Малакологтар
***Алякринский, Оскаровна Ингу** — моллюскыларҙың физиологик адаптацияһы буйынса белгес .
***Ализаде, Камбай Аскер оглы** (1899—1990) — милләте әзербайжан, совет геологы, палеонтологы, малакологы. Академик.
***Балашов Игорь Александрович** — украин. Малаколог, .БДБ илдәренең көньяк төбәктәрендәге ер өҫтө моллюскылары буйынса белгес. 
***Богословская Маргарита Федоровна** (1922—) — палеомалаколог, биология фәндәре докторы.
***Брусина, Спиридион** — Загреб университеты профессоры
***Винарский, Максим Викторович** — биология фәндәре кандидаты. Төп ҡыҙыҡһыныуы —Евразияның сөсө һыу моллюскылары, уларҙың систематикаһы һәм үҙгәреүсәнлеге (шулай уҡ, — Lymnaeidae).
***Голиков, Александр Николаевич** (1931—) — урыҫ малакологы. Төп ҡыҙыҡһыныуы — Рәсәйҙең (СССР) төньяҡ һәм алыҫ көнсығыш диңгеҙҙәренең ҡорһағаяҡлы моллюскыларының систематикаһы һәм фаунистикаһы, Gastropoda макросистемаһы.
***Кантор, Юрий Израилевич** — биология фәндәре докторы. «Neogastropoda» төркөмөнә ҡараған (Turridae)http://www.sevin.ru/menues1/index_rus.html?../laboratories/britayev_staff.html  фаунаһын, систематикаһын, морфологияһын һәм эволюцияһын өйрәнеү менән шәғәлләнә.
***Кафанов, Александр Иванович** — палеомалаколог, биология фәндәре докторы, профессор.
***Крамаренко, Сергей Сергеевич** — Gastropoda төркөмөндәге ер өҫтө моллюскыларының үҙгәреүсәнлеген һәм популяцион экологияһын өйрәнә.
* Л**еонова, Татьяна Борисовна** (1946—) — геология-минералогия фәндәре докторы. Фән буйынса директорҙың (1996) урынбаҫары һәм моллюскылар лабораторияһы мөдире.
* Л**утаенко, Константин Анатольевич** — биология фәндәре докторы. Алыҫ көнсығыш малакологтары йәмғиәте рәйесе. Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе — Bivalvia төркөмөндәге диңгеҙ моллюскылары.
***Любин, Павел Анатольевич** — биология фәндәре кандидаты. Рәсәйҙең төньяҡ диңгеҙҙәрендәге ҡорһағаяҡлы моллюскыларҙы өйрәнә.
***Менка, Карл Теодор** (1791—1861) — немец зоологы, *Zeitschrift Malakozoologie für* (1854 — *Blatten Malakozoologische*) журналына нигеҙ һалыусы .
***Набоженко, Максим Витальевич** — биология фәндәре кандидаты, энтомолог, малаколог. Рәсәйҙең көньяҡ диңгеҙҙәрендәге ике ҡапҡаслы моллюскыларҙы өйрәнә.
***Несис, Назимович Кир** — Cephalopoda төркөмөнең систематикаһы һәм фаунаһы буйынса белгес.
***Пархаев, Павел Юрьевич** — биология фәндәре кандидаты, палеонтолог. Боронғо моллюскыларҙы өйрәнеү менән шөғөлләнә.
***Руженцев, Василий Ермолаевич** — палеомалакологы, биология фәндәре докторы. Ленин премияһы лауреаты.
***Сон Михаил Олегови**ч — украин малакологы, моллюскыларҙың ситтән осраҡлы ингән (инвазийные виды) төрҙәрен өйрәнеү менән шөғөлләнә.
***Ярослав Игоревич** (1932—2004) — урыҫ малакологы, биология фәндәре докторы, профессор, РАЕН. академигы.
***Сысоев Александр Владимирович** — Gastropoda төркөмөнә ҡараған диңгеҙ моллюскыларын өйрәнә. Рәсәй фаунаһы моллюскыларының өс каталогын төҙө-ҙә ҡатнашҡан.
***Фролов Александр Александрович** —сөсө һыуҙа тереклек итеүсе ике ҡапҡаслы моллюскыларҙы өйрәнеү менән шөғөлләнә. Шулай уҡ, Рәсәйҙең европа өлөшөнөң төньяғындағы Pisidioidea төркөмөн өйрәнә..
***Филатова Зинаида Алексеевна** (1905—1984) — урыҫ малакологы.
***Шиманский, Виктор Николаевич** — палеомалаколог, биология фәндәре докторы, профессор.
***Шиков, Евгений Викторович** — ер өҫтө моллюскыларының фаунаһын һәм биотоп буйынса бүленешен өйрәнеүсе белгес.
***Шилейко, Анатолий Алексеевич** — ер өҫтө моллюскыларының филогенияһы һәм систематикаһы буйынса белгес.
***Шмидт, Адольф** (1806—1889) — немец малакологы һәм табибы.
***Роберт Такер Аббот ''Robert Tucker Abbott*** (1919—1995) — американың күренекле малакологы. Моллюскылар буйынса 30-ҙан ашыу китап авторы, публицист, *The Nautilus* (1971).
**'Жан-Гильом Брюгиер Jean Bruguière Guillaume** (1749 йәки 1750—1798) — француз зоологы, дипломат һәм малаколог. Яҡынса 50 ырыу һәм төр моллюскыны тасуирләй..
* ***Eduard Martens von*** (1831—1904) — немец зоологы. 150 ырыу һәм 1680 төр моллюскыны һүрәтләгән.
* ***Odhner Hjalmar*' Nils* (1884—1973) — швед малакологы.
****Johannes Thiele*** (1860—1935) — немец зоологы. 1500 төр моллюскыны һүрәтләгән.

== Иҫкәрмә ==
<references group="" responsive=""></references>

== Әҙәбиәт ==
* Heppel, D. «The long dawn of Malacology: a brief history of malacology from prehistory to the year 1800.» *Archives of Natural History'' 22 (3): 301—319 (October 1995).
* 

## Һылтанмалар
* Форум малакологов
* Клуб коллекционеров морских раковин
* www.conchology.be
* www.molluscan.com