open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Беркимбаев Сматолла Молдаш улы

**Беркимбаев Сматолла Молдаш улы** ( 28 август 1931 йыл — 13 июль 2020 йыл)) — Ҡаҙағстандың партия органдары хеҙмәткәре, йәмәғәт эшмәкәре. Аҡтүбә өлкәһенең почётлы гражданы (2013).

## Биографияһы
Сматолла Молдаш улы Беркимбаев 1931 йылдың 28 авгусында Ойсылҡара ауылында Хромтау районы (элекке Новороссийск районы), фәҡир крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

1954 йылда Мәскәү йәнлек тиреләре институтының тик яҡшы билдәләргә тамамлай.

1971 йылда Алма-Атала КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен яҡшы билдәләргә тамалай..

1956 йылдан 1959 йылға тиклем — Колин һарыҡсылыҡ совхозының баш зоотехнигы, аҙаҡ директоры булып тәғәйенләнә.

1959 йылдан 1965 йылға тиклем — Ҡаҙағстан Коммунистар партияһы Новороссийск райкомының икенсе секретары.

1965 йылдан 1982 йылға тиклем —Ҡаҙағстан Компартияһы Байганин район комитетының беренсе секретары.

1982 йылдың майынан 1983 йылдың ғинуарына тиклем — Темир райком партияһының беренсе секретары.

1983 йылдың ғинуарынан 1984 йылдың декабренә тиклем — Ҡаҙағстан Компартияһы Аҡтүбә өлкә партия ҡарамағындағы комиссия рәйесе.

1984—1989 йылдарҙа — Ҡаҙағстан Коммунистар партияһы Шалкар район комитетының беренсе секретары.

1995 йылдың декабренән 1989 йылдың сентябренә тиклем — Актүбә ҡалаһы хәкимиәтенең етәкләүсе белгесе.

1995 йылдан республика әһәмиәтендәге персональ пенсионер.

## Вазифалары, депутатлыҡ эшмәкәрлеге
1965 йылдан 1987 йылға тиклем партияның Аҡтүбә өлкә комитеты ағзаһы һәм өлкә советы депутаты.

1984 йылдан 1980 йылға тиклем — Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары Советы депутаты, 10-сы саҡырылыш.

Ҡаҙағстан Компартияһының XII, XIII, XIV, XV, XVI съездары делегаты.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы (1956)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1967)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971, 1976)
* Октябрь Революцияһы ордены (1973)
* Ленин ордены (1981)
* Ҡаҙағстандың Курмет ордены (2010 йылдың 30 апреле)
* ВДНХ-ның алтын миҙалы (1984)
* ВДНХ-ның көмөш миҙалы (1975, 1982)
* ВДНХ-ның бронза миҙал (1972)
* Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары Советының Почет грамотаһы (1966, 1982)
* Ҡаҙағстан Республикаһы президентының Рәхмәт хаттары.
* «Ҡаҙаҡ ССР-ы Халыҡ мәғарифы алдынғыһы» түш билдәһе
* Темир районының почетлы гражданы (2001)
* Байганинский районының почетлы гражданы (2001)
* Аҡтүбә өлкәһенең почетлы гражданы — иҡтисад һәм социаль өлкәһен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрлегендәге ҡаҙаныштары өсөн (2013 йылдың 11 декабрендә).
* СССР һәм Ҡаҙағстан Республикаһы миҙалдары

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар


* Известные люди Актюбинской области / Сматолла Беркимбаев
Лапы аралы

**Лапы аралы ** — () — йылға йырҙаһында лапынанхасил булған, үҫемлекһеҙ һәм ярға тоташмаған бәләкәй утрау, ташҡын ваҡытында һыу аҫтында ҡалып, һайлыҡ хасил итә, ә һыу ҡайтҡанда өҫтә күренә башлай.

## Тасуирлама
Ҡағиҙә булараҡ, лапы аралдары ташҡын ваҡытында, һыу күтәрелгәндә ағып килгән ташылдыҡтар ағым тиҙлеге кинәт әкренәйгәндә, һайыраҡ йә һыу ауышы кәмегән урындарҙа, йә бер нәмәгә эләгеп туҡталып өйөлөү арҡаһында хасил була. Шуныһын да билдәләп үтергә кәрәк — ташылдыҡтар ғәҙәттә һыу ағымының иң көслө урынында, үҙәктә ағып барыусан, ундағы тиҙлек кәмеүе тап йылға уртаһында лапы аралы барлыҡҡа килеүгә сәбәпсе була ла инде. Һыу һайыҡҡан осорҙа () ташылдыҡтар кәмей һәм лапы аралдары ла әҙәйә.

Ташылдыҡтар ағым ыңғайына килеп лапы аралдарына өҫтәлә бара. Һөҙөмтәлә, лапы аралдары яр менән тоташа, морондар, пляждар барлыҡҡа килтерә; артабан яңынан айырылып китеп, йәнә арал барлыҡҡа килеү мөмкин. Шулай уҡ улар ике йылға ҡушылған урындағы морон менән ҡушылыуы ихтимал. Үҫемлектәр ҡалҡып сығыуы йәки башҡа сәбәптәр арҡаһында нығынып, лапылыҡтар йырҙа утрауҙарына ла әүерелә. Утрауҙарҙан лапылыҡтар йыш ҡына ағымға ҡаршы яғы тәпәшерәк булыуы менән айырыла, ә утрауҙар өҫтө киреһенсә, ағым ыңғайына табан түбәнәйә бара.

Лапылыҡтар йылға суднолары эшмәкәрлегенә кире йоғонто яһай — йөҙөү юлдарын тарайта, кәкрәйтә һәм тәрәнлеген кәметә.

Тармаҡаланып утрауҙарға әүерелгән ваҡытта улар йылға йырҙаһын да тармаҡлыға әйләндерә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Кондратьев Н. Ер, в. и. Попов, ф. б. процестар теорияһының нигеҙе өйөм снищенко гидроморфологический. Лена: Гидрометеоиздат, 1982, с. 272

## Һылтанмалар
* Наносные образования в речном русле.
* Рычагов Г. И. Ветвление русла реки (фуркация). Острова и осередки 
* Р. С. Чалов. Многолетний и сезонный режимы перекатов и их учёт при проведении путевых работ на судоходных реках.
* Берега и образования в русле.
* Флювиальные процессы и формы рельефа.
* Маккавеев Н. И. Русло реки и эрозия в её бассейне.
Бейсенова Әлиә Сәрсен ҡыҙы

**Бейсенова Әлиә Сәрсен ҡыҙы** (25 март 1932 йыл) — СССР һәм Ҡаҙағстан ғалимы. Ҡаҙағстан милли фәндәр академияһы академигы, география фәндәре докторы (1984), профессор (1985). Ҡаҙағстандың атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (1987), Ҡаҙағстан Республикаһының дәүләт премияһы лауреаты (2013), Ҡаҙағстандың атҡаҙанған эшмәкәре (2014).

## Биографиһы
Әлиә Сәрсен ҡыҙы Бейсенова 1932 йылдың 25 мартында Ҡарағанда өлкәһенең Жанааркин районы Атасу ҡасабаһында тыуған.
1960 йылдан Ғилми-педагогик эшмәкәрлек эшендә Ҡаҙағстан юғары һәм урта мәктәптәре өсөн географияһы буйынса дәреслек һәм методик әсбаптар авторы. Абай исемендәге Ҡаҙаҡ милли педагогия университетының экология кафедраһын ойоштора һәм етәкләй. Төп ғилми хеҙмәттәре Ҡаҙағстан территорияһының физик-географик тарихын өйрәнеүгә һәм экологик мәсьәләләргә арнала. «Почёт Билдәһе» ордены ордены менән бүләкләнә. Ҡаҙағстандың тәбиғәт үҙенсәлектәрен һәм иҡтисади үҫешен тикшереүсе.

Шоҡан Уалихановтың яҙмаларында уның география буйынса тикшеренеүҙәре юғары баһалана.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* 1987 — Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре
* 1987 — «Хеҙмәт ветераны» миҙалы 
* 1988 — Ибрай Алтынсарин исемендәге миҙал — педагогия фәндәре һәм мәғариф өлкәһендә айырым ҡаҙаныштары өсөн
* 1996 — Орден Курмет
* 2001 — фән өлкәһендә дәүләт премияһы Уалиханов Шокан исемендәге Ҡаҙағстан милли фәндәр академияһының «Ҡаҙағстан тарихи географик тикшеренеүҙәрҙең нигеҙе» монография өсөн.
* 2001 — «Ҡаҙағстан Республикаһы бойондороҡһоҙлоғона 10 йыл» миҙалы
* 2006 — Шымкент ҡалаһының почётлы гражданы
* 2007 — Парасат Ордены 
* 2007 — «Ҡаҙағстан Республикаһы фәнен үҫтереүгә индергән хеҙмәте өсөн» билдәһе
* 2011 — Ҡаҙағстан Республикаһы президентының Рәхмәте менән түш билдәһе «Алтын Барыс»
* 2013 — Ҡаҙағстан Республикаһы дәүләт премияһы — әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендә Ҡаҙағстан Республикаһы картографияһы атласы өлкәһендәге ғилми хеҙмәттәре циклы өсөн, Акорд ҡалаһында тапшырыла.
* 2014 — Ҡаҙағстан Президенты Указы менән маҡтаулы исем — "Ҡаҙағстандың атҡаҙанған эшмәкәре".
* 2016 — «Ҡаҙағстан Республикаһы бойондороҡһоҙлоғона 25 йыл» миҙалы

## Ғаиләһе
* Ире: Серик Кирабай (тыу. 1927) — СССР һәм Ҡаҙағстандың ғалим-әҙәбиәт белгесе, филология фәндәре докторы, профессор, академик ҠМФА, Ҡаҙағстандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, Ҡаҙағстандың дәүләт премияһы лауреаты.
* Улы: Нур Кирабай (тыу. 1951) — философия фәндәре докторы, профессор, ҠМФА академигы, РФ-ның атҡаҙанған фән эшмәкәре.
* Улы: Алим Кирабай (тыу. 1972) — Ҡаҙағстан дипломанты, Ҡаҙағстандың Польшалағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы Илсеһе.

## Ғилми хеҙмәттәре
* Ҡаҙағстан тәбиғәтен тикшереү, А-А, 1979:
* Ҡаҙағстандың физик-географяһын тикшереү, А-А, 1982;
* Ҡаҙағстан тәбиғәтен тәүге өйрәнеүселәр, А-А, 1986;
* Ҡаҙағстандың тәбиғәтен өйрәнеү һәм физик-географик идеяларҙы үҫтереү, А., 1990.

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
* Биографияһы Ҡаҙаҡ милли педагогия университеты сайтында. Абай
Арғымаҡ яңғыҙ (йыр)

**Арғымаҡ яңғыҙ** — башҡорт халыҡ йыры, һалмаҡ көй. 

## Текст

Арғымаҡ яңғыҙ, егет малһыҙ,

Малһыҙ егет ниңә һуң ҡәҙерһеҙ?

Малһыҙ ҙа тип хурламағыҙ,

Малһыҙ, йәрһеҙ йөрөмәй тәҡдирһеҙ.
 

Әй һылыуым, һиңә ни бирәйем?

Бохаранан килгән малым юҡ.

 

Күгел дә осор, күлгә төшөр,

Күлдән осоп төшөр күрәнгә.

Күрмәгәндәргә күрһәтмәһен,

Түҙем бирһен ҡайғы күргәнгә.

Әй һылыуым, һиңә ни бирәйем?

Атайыңа бирер ҡалым юҡ.

Ялан ерҙәрҙә ямғыр яуа

Үтер-үтмәҫ үләндең тамырына.

Үтә һөйгән ҡыҙҙар ышанып йөрөр

Егетенең малдар табырына.

Йөрәгемде бүлеп бирер инем,

Йәнһеҙ-тәнһеҙ йөрөр хәлем юҡ.

Ҡарағай ҡапҡа, йәшел буяу,

Күлдәгеңә йәшеле сыҡмаһын.

Малһыҙ ғына егет һөйә тиеп,

Күҙҙәреңдән йәшең сыҡмаһын.

Әй һылыуым, һиңә ни бирәйем?

Малдар һатып йыйған аҡсам юҡ.
 

Ҡарлуғас ҡара, муйыны ала,

Хәсрәте ҙурға егет уйлана.

Арғымаҡ яңғыҙ, егет малһыҙ,

Малһыҙ — йәнһеҙ тиеп уйлама.

Әй һылыуым, һиңә ни бирәйем?

Байлыҡ бирә торған баҡсам юҡ.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Башҡорт халҡ йырҙары. Өфө, 1954; 
* Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар. 1‑се кит. — Өфө, 1974.
Йылға туризмы

**Йылға буйлап ағыу** () — спорт туризмының бер төрө, шулай уҡ һыу туризмы тип тә атала. Бының өсөн ҡулланылған йөҙөү яйланмалары:
* рафт
* байдарка һәм ҡайыҡ
* катамаран
* һал
* резина кәмәләр
* пакрафт
* бубликтар Уларҙы бик юғары ҡатмарлыҡлы ағымдарҙа ҡулланалар (6 категория ҡатмарлыҡ). Шул уҡ ваҡытта бубликта йөҙөүҙең спортҡа ҡағылышлығы һорау тыуҙыра.

## Башҡортостанда йылға туризмы
Республикала һыу туризмы һәм йылғалар буйлап кәмәлә төшөү өсөн бик яҡшы шарттар бар. Башҡортостанда төрлө «холоҡло» йылғалар күп — тигеҙлектәрҙән тыныс ҡына аҡҡандары ла, ярһыу тауҙар йылғалары ла етерлек. Уларҙың яр буйҙары ла бик күркәм, шуға күрә республикала йылға туризмы элек-электән күптәрҙе ылыҡтыра.

Һәр яҙҙа Айғыр тау йылғаһында профессиональ ярыштар уҙғарыла, тик йәй көнө, бигерәк тә эҫел ваҡытта, йылғаларҙың һайыға, ағышы аҡрыная, шуға күрә ҡайһы бер йылғаларҙа суднолар йөрөүе лә ҡыйынлаша.

Йылға туризмы өсөн йышыраҡ ошо йылғаларҙы һайлайҙар: Ағиҙел, Еҙем, Инйәр, Ләмәҙе,Нөгөш, Эҫем, Йүрүҙән, Ҡариҙел Әй.

Йылғалар буйлап ғаилә менән сәйәхәт итеү өсөн ҡулай айҙар: июнь-август, ә Һаҡмар йылғаһы буйлап май-июнь айҙарында ағып төшөү яҡшыраҡ .

## Иҫкәрмәләр
Абашидзе Григол Григолович

**Григол Григолович (**Григорий Григорьевич**) Абашидзе** [ А б а ш и́ д з э ] (; 1 август 1914 йыл — 29 июль 1994 йыл) — совет грузин шағиры һәм яҙыусыһы. Грузин ССР-ы гимны тексының авторҙашы (1944). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974). Икенсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1951). 1944 йылдан ВКП(б) ағзаһы. 1967 йылдан Грузия Яҙыусылар союзы идараһының беренсе секретары. Грузин ССР-ы Фәндәр академияһы ағзаһы (1979). СССР Юғары Советының 8-11-се саҡырылыш Милләттәр Советы депутаты.

## Биографияһы
Григол Абашидзе 1914 йылдың 19 июлендә (1 август) Чиатура ҡалаһында тыуа. 1931 йылда Тифлиста урта мәктәп тамамлай. 1936 йылда И. В. Сталин исемендәге Тбилиси дәүләт университетының филология факультетын тамамлай. 1934 йылдан баҫыла башлай.

Абашидзе шиғриәте геройҙары — грузин кешеһе-хеҙмәткәр («Вечно в доспехах» (1938), «Основоположник» (1939)). Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ошо хаҡта әҫәрҙәр яҙа («Враги» (1941), «Поединок танков» (1941), «Знамена» (1943), «Непобедимый Кавказ» поэмаһы (1943)).

1944 йылда Александр Абашели менән авторҙашлыҡта Грузин ССР-ы гимнын яҙа.

II дәрәжә Сталин премияһына лайыҡ булған (1951) «На южной границе» (, 1949) һәм «Ленин в Самгори» (, 1950) шиғырҙар циклында Абашидзе «патриотизм көсө һәм совет кешеләренең тыныслыҡҡа ынтылышын асып бирә». «Георгий шестой» ( 1942) поэмаһында грузин халҡының милли бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәше сағылдырыла.

«Легенда о первых тбилисцах» (1959) һәм «Путешествие в три времени» (1961) драматик поэмалары, Грузияның XIII быуаттағы тормошон сағылдырған тарихи романдар (1-се китабы, 1957 — «Лашарела», 2-сеһе — «Долгая ночь», 3-сөһө — «Цотнэ, или Падение и возвышение грузин») авторы. Балалар өсөн дә яҙа.

Уның әҫәрҙәре француз, инглиз, урыҫ, украин һ. б. телдәргә тәржемә ителгән. Абашидзе грузин теленә Ш. Петефи, А Мицкевич, П. Неруда, М. Эминеску , И. Вазов, Х. Ботев поэзияһын тәрджемә итә.

1941—1942 йылдарҙа «Мнатоби» () журналының яуаплы сәркәтибе булып эшләй, 1944—1950 йылдарҙа — «Нианга» () юмористик журналының, шулай уҡ «Дроша» () журналының яуаплы мөхәррире.

Абашидзе 1994 йылдың 29 июлендә Тбилисиҙа вафат була. Яҙыусыларҙың һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәренең Дидубий пантеонында ерләнгән.

## Танылыуы һәм наградалары

* Икенсе дәрәжә Сталин премияһы (1951).
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (27.09.1974)
* Ике Ленин ордены (02.07.1971; 27.09.1974)
* Октябрь Революцияһы ордены (31.07.1984)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (17.04.1958)
* "Почет Билдәһе"ордены (24.02.1946)
* Грузия дәүләт премияһы (1994, үлгәндән һуң)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Абашидзе Григол Григорьевич // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
Тор (Нөгөш ҡушылдығы)

**Тор** — Рәсәйҙәге йылға, Башҡортостандың Ишембай, Мәләүез райондары биләмәләрендә аға. Йылғаның оҙонлоғо — 54 км, һыу йыйыу бассейны майҙаны — 445км².

## Географияһы
Баш-Алатау һыртының көнбайыш битләүендә, Артмаҡ тауынан 4 км төньяҡтараҡ баш ала. Нөгөш йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км алыҫлыҡта барып ҡоя.

Йылға буйында Воскресенское һәм Верхотор урынлашҡан.

## Тарихы

XVIII быуат аҙағында йылғаның үрге ағымында бер нисә торама һәм Воскресенка баҡыр иретеү заводынан (хәҙерге Верхотор) торған урыҫ колонияһы барлыҡҡа килгән. Йылғала быуалар төҙөлгән, хәҙер Верхотор менән Воскресенскийҙа һыуһаҡлағыстар, Кузнецовский утары янында быуаһы бар.

## Этимологияһы
Удмуртия топоним белгесе Калинина Л. И. йылғаның исемен, ихтимал, хант телендәге *сор* (*күл*) тигән һүҙҙән килеп сыҡҡандыр, тип яҙа. Мәгәр башҡорт ғалимдары этимологияһы асыҡ түгел тигән һығымта яһай.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры ҡарап мәғлүмәттәре буйынса Кама һыу бассейны округы, йылға бассейны — Кама, бәлкәй йылға бассейны — Ағиҙел, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы башынан Арский ташы һыу үлсәү посына тиклем

### Ҡушылдыҡтары
*(тамағынан алып алыҫлығы)*

* 0,2 км: Второй Ключ инеше
* 26 км: йылға Торғаҫ 
* 40 км: йылға Йылға йылғаһы (Цынгаф-Йылға, Кесе Йылға)

## Иҫкәрмәләр
Торғаҫ (йылға)

**Торғаҫ** () — Башҡортостандың Ишембай районындағы йылға. Тор йылғаһының уң ҡушылдығы. Оҙонлоғо 16 км.

## Урынлашыуы
Йылға буйында Ромадановка ауылы һәм Кузнецовский утары урынлашҡан. Тамағының бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 213 м-ҙан түбәнерәк.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы, Йомағужа һыуһаҡлағысынан алып Салауат ҡалаһына тиклем, Нөгөш йылғаһы инмәй (инешенән Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама

Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәре буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200412111100018091
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101809
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

## Иҫкәрмәләр
Яманташ (йылға)

**Яманташ** — Рәсәй йылғаһы, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Мағаш йылғаһына һул яғынан (тамағынан 8,7 км алыҫлыҡта) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км тәшкил итә.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы башынан Оло Эйек йылғаһына ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).

Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәре буйынса:

— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005003

— Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200500

— Бассейн коды — 12.01.00.005

— ГӨ буйынса томы — 12

— ГӨ буйынса сығарылыш — 2

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Шарлай

**Шарлай** — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға башы Тилегәҙе йылғаһының һул яҡ ярынан 15 километр алыҫлыҡта ята. Йылға оҙонлоғо 13 км

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы, йылға башынан алып Оло Эйек йылғаһына һыуҙарын ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).

Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәре буйынса:

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006770
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200677
* Бассейн коды — 12.01.00.007
* ГӨ буйынса томы — 12
* Ө буйынса сығарылыш — 2

## Иҫкәрмәләр
Ҡушкилде

**Ҡушкилде** — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостандың Ейәнсура районы биләмәләрендә аға. Йылға оҙонлоғо 14 км тәшкил итә.

Яутүбә һыртының көнбайыш битләүендә шишмәнән баш ала. Дөйөм алғанда, көньяҡ-көнбайыш йүнәлешендә текә ярлы үҙән буйлап Георгий тәбиғи сиге янынан аға. Йылға башы Ҡужанаҡ ауылы территорияһында Ҡороюл йылғаһының һул яры яғынан 12 километрҙа ята.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы башынан Оло Эйек йылғаһына ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).

Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005515.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Батуми мәсете

**Батуми мәсете** йәки**Орта Джаме** ( йәки ) — Грузияның Аджария төбәге Батуми ҡалаһы мәсете.

## Тарихы
Батуми мәсете 1886 йыл да грузин сығышлы мосолман дворяны Аслан-бәк Химшиашвили ғаиләһенең заказы буйынса төҙөлә. Ул ике Азизе Джаме һәм Әхмәт- паша Джаме араһында урынлаша. Орта Джаме йәки Орта Джами атамаһы ла шунан килеп сыға, сөнки төрөк теленән «Orta» тигән һүҙ «урта» тигәнде аңлата, йәғни «уртала урынлашҡан». 1932 йылдан 1946 йыл ға тиклем мәсет совет власы тарафынан ябыла.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында мәсет хәрби ҡорал склады итеп тотола. 1946 йылда (*Пправославие динен тотоусыларҙың Изге Николай ҡорамы мелән бер ваҡытта*) мәсет яңынан эшләй башлай.

1995 йылда манараһы яңыртыла. 2007 йылда да төҙөкләндереү эштәре башҡарыла. Мәсет ҡарамағында Ҡөрьән һәм ислам тарихын өйрәнергә теләгән балалар өсөн пансионат-мәктәп эшләй. Шулай уҡ бинала мөфтиәт, мәжлес, бер ничә имам эшләй.

## Тасуирламаһы
Мәсет аҡ тәҫтәге ике ҡатлы бинанан ғибәрәт. Бер манара >һы  һәм алтын ялатылған көмбәҙе бар. Мәсет стеналарын ағалы-энеле Лаздар биҙәй. Батуми ҡалаһында бөгөн дә эшләгән  берҙән-бер мәсет.

## Иҫкәрмәләр
Әкәүәҙ

**Әкәүәҙ ** () — йылға. Башҡортостандың Күгәрсен районы биләмәләре аша аға. Ағиҙелдең һул ҡушылдығы. 

## Географияһы
Йылға оҙонлоғо 13 км (Ҡоро Әкәүәҙ башынан). Йомағужа һыуһаҡлағысынан көньяҡтараҡ урмандар биләмәләрендә аға. Ямантауҙың көнбайыш битләүендә (Көньяҡ Урал тауҙары алды), Бикбулат ауылынан төньяҡҡа табан 11 км алыҫлыҡта баш ала . Төньяҡ-төньяҡ-көнбайыш йүнәлешендә ағып, Йомағужа ГЭС-ынан 16 км өҫтәрәк Йомағужа һыуһаҡлағысына ҡушыла (Ағиҙел тамағынан 965 км алыҫлыҡта).

Түбәнге ағымы «Башҡортостан» милли паркы территорияһы аша тамағы эргәһендә йылға кимәленән 200 метр бейеклектә ярлауҙары булған тәрән үҙәндән аға. Йылға бассейнында ауылдар юҡ.

Төп ҡушылдығы (һул ярҙан): Кәмиә.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Кама бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел Йомағужа һыуһаҡлағысынан Арский ташы һыу үлсәү посына тиклем, бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел. Йылға бассейны — Кама.

Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200212211100017635.

## Иҫкәрмәләр
Тбилиси мәсете

**Тбилиси мәсете** () — Грузияның баш ҡалаһы Тбилиси ҡалаһында урынлашҡан ғибәҙәтхана, йәмиғ мәсете.

## Тарихы

1723—1735 йылдарҙа төрөктәр тарафынан төҙөлә. Полководец, Иран шаһы (*1736-1747 йылдар*) Нәдир шаһ бойороғо буйынса һүтелә. 1846—1851 йылдарҙа Италия архитекторы Джовани Скудиери проекты буйынса ҡабаттан төҙөгән. Әммә 19-сы быуатта уны тағы һүтәләр һәм урынына бөгөн дә эшләгән яңы мәсет һалалар. Тбилисиҙа берҙән-бер ғәмәлдәге мәсет.

Мәсет бинаһы ике ҡатлы, ҡыҙыл кирбестән төҙөлгән. Архитектураһында ислам архитектураһы өлгөләре менән бер рәттән неоготик элементтар ҙа ҡулланылған. Бер манаралы. Мәсет эсе төрлө төҫтәге матур яҙмалар менән биҙәлгән. Бина Тбилисиҙың тарихи үҙәгендә Абонатубани кварталында Ботаника урамында Нарикала ҡәлғәһе йәнәшәһендә урынлашҡан. Мәсет эргәһендә Тбилисиҙың тарихи йөҙөн билдәләүсе атаҡлы Орбелиани мунсалары һәм башҡа матур тарихи биналар урынлашҡан.

## Статусы
Мәсет Грузияның Мәҙәниәт министрлығы балансында тора, әммә шуға ҡарамаҫтан әлегәсә рәсми статусҡа эйә түгел.

## Әҙәбиәт
* «საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი», 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0
**Кантариа К*. Мечети города Тбилиси // Prometheus. № 5. Париж, 2010.

## Иҫкәрмәләр
Рәхмәтов Мирзо Рәхмәт улы

**Рәхмәтов Мирзо Рәхмәт улы** (1 май 1914 йыл, Джафар ҡышлағында (Джафр) Бохара әмирлеге — 20 август 1998 йыл, Дүшәмбе, Тажикстан) — совет тажик партия һәм дәүләт эшмәкәре, дипломат. Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы Илсеһе. Тажик ССР-ы Юғары Советы Президиумы рәйесе (1956—1963).

## Биографияһы
Диһҡан ғаиләһендә тыуған.

1925 йылда крәҫтиән сифатында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1932 йылда «Зарбдор».колхозына инә.

1940 йылдан ВКП(б ағзаһы. 1948—1951 КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы .Юғары партия мәктәбен тамамлай.

* 1933—1934 йылдарҙа— совпартмәктәбендә уҡый.
* 1934—1940 йылдарҙа — комсомол эшендә Гарна, 1937 йылдан 1940 йылға тиклем— Сталинабад ҡала комитеты ЛКСМ секретары.
* 1941—1945 йылдарҙа—Гарм ҡала комитетында бүлек мөдире,КП(б) Тажикстан,
* 1946—1948 йылдарҙа Тажикстан ВК(б) Үҙәк комитетының кадрҙар бүлегенең беренсе урынбаҫары.
* 1951—1956 йыл — Тажик ССР-ы Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары.
* ғинуар-май, 1956 г. — Тажикстан Коммунистар партияһының секретары.
* 1956—1963 йылдарҙа— Тажик ССР- ы Юғары Советы Президиумы рәйесе.
* 1963—1965 йылдарҙа— Тажик ССР-ы мәҙәниәт министры.
* 1965—1966 йылдарҙа— КПСС-тың үҙәк ревизия комиссияһында эшләй.
* 1966—1972 йыл — Йемен Ғәрәп Республикаһында СССР-ҙың Тулы хоҡуҡлы һәм Ғәҙҙәттән тыш Илсеһе.
* 1972—1975 йыл —Мавританияла СССР-ҙың Тулы хоҡуҡлы һәм Ғәҙәттән тыш Илсеһе.

1961—1966 йылдарҙа КПСС-тың Үҙәк Ревизия Комиссия ағзаһы.

1975 йылдан союз әһәмиәтендәге пенсионер. Тажик ССР-ы мәҙәниәт һәйкәлдәрен һаҡлау йәмғиәтен етәкләй.
## Китаптары
* 1961 йыл--«Африка идет к свободе»
* 1988 йыл--"По страницам памяти"   Тажикстанда совет власы урынлаштырыу тураһында.
* 1991 йыл-"На дипломатическом посту " из серии   "История дипломатии СССР"  Йемен Ғәрәп Республикаһында эшләгән осорҙағы хәтирәләр яҙмаһы ингәг.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ленин одены;
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (дүрт);
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены;
* «Почёт Билдәһе» ордены;
* СССР ВДНХ-ның Кесе алтын миҙалы;
* СССР ВДНХ-ның Ҙур алтын миҙалы.

## Әҙәбиәт
* «Дипломатик һүҙлеге» под ред. а. Громыко, а. г. Ковалев, п. п. Севостьянов, Тихвин с. л. в 3-х том, М., «Наука», 1985—1986. — 2-се т., 452 с.

## Һылтанмалар
* Биография С''оветтар Союзы Коммунистар партияһы тарихына буйынса белешмә һәм 1898—1991''
* Дипломат, сәйәсмән һәм дуҫ секретарь КПСС
Ревишвили Амиран Шотаевич

**Амиран Шотаевич Ревишвили** (; 11 февраль 1956 йыл) — СССР һәм Рәсәй табип-кардиохирургы, уйлап табыусы, ғалим, медицина фәндәрен ойоштороусы, профессор. РФА һәм РАМН академигы, РАМН Президиумы ағзаһы, А. В. Вишневский исемендәге хирургия милли медицина тикшеренеү үҙәге директоры (2015), Рәсәй аритмологтары йәмғиәте президенты.

СССР дәүләт премияһы (1986), Рәсәй Федерацияһының дәүләт премияһы (2017) һәм Рәсәй федерацияһы хөкүмәте премияһы (2003) лауреаты.

## Биографияһы
Ревишвили Амиран Шотаевич 1956 йылдың 11 февралендә Мәскәү ҡалаһында тыуған.

1979 йылда СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының И. М. Сеченов исемендәге 1-се Мәскәү медицина институтын, һуңынан ул уҡыу йортоноң аспирантураһын тамамлай.

1982—1998 йылдарҙа А. Н. Бакулев исемендәге йөрәк-ҡан тамырҙары хирургияһы институтында эшләй: тәүҙә өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһын башҡара, һуңынан гипербарик оксигенация лабораторияһы етәксеһе була.

1990 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Профессор дәрәжәһенә эйә була.

2002 йылда РАМН-дың «кардиохирургия» һөнәре буйынса мөхбир ағзаһы итеп һайлана.

2011 йылда РАМН-дың «кардиохирургия» һөнәре буйынса ғәмәлдәге ағзаһы итеп һайлана.

2013 йылдан — Рәсәй Фәндәр академияһының физиология һәм фундаменталь медицина бүлеге буйынса ғәмәлдәге ағзаһы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары
* Дәүләт премияһы лауреаты (1986 йыл).
* Фән һәм техника өлкәһендә Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы (2003 йыл).
* Ике тапҡыр «Призвание» Милли премияһы лауреаты (2007 йыл; 2011 йыл).
* Фән һәм техника өлкәһендә дәүләт премияһы (2017 йыл).
* Почет ордены (2018 йыл).
* Пирогов ордены (2020 йыл).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Һыу үлсәү посы

**Һыу үлсәү посы** —  — йылғаларҙа, күлдәрҙә, диңгеҙҙәрҙә, каналдарҙа, шулай уҡ был яйланмалар урынлашҡан ерҙә гидрологик үлсәү һәм  күҙәтеүҙәр өсөн төрлө йыһаздар һәм ҡорамалдар йыйылмаһы.

Тар мәғәнәлә, һыу үлсәү посы — гидрологик күҙәтеүҙәр үткәрә торған учреждение. Донъялағы төп рәсми гидрологик постарға гидрологик кодтар бүлеп бирелгән. Рәсәйҙә гидрологик постарҙың күпселеге Росгидромет ҡарамағында һәм Гидрометүҙәктең «һыу үлсәү посы — гидросистема станцияһы — гидросистема обсерваторияһы»  селтәре сылбырында түбәнге звено булып тора. Шул уҡ ваҡытта һыуүткәргестәрҙә, гидроэлектростанцияларҙа һ.б. үҙ ведомство постары бар.

## Постарҙың төрҙәре һәм дәрәжәләре
Күҙәтелгән объектҡа һәм күҙәтелгән күләмгә ярашлы рәүештә, гидрологик постарҙың билдәле бер төрө һәм категорияһы бар:

* Йылғаларҙа һәм каналдарҙа гидрологик постар — ГП. Уларҙың бүленеше: 1-се (күҙәтеүҙәрҙең тулы күләмен алып барыусы) һәм 2,3-сө дәрәжә (һыу кимәлен үлсәү постары һәм ҡыҫҡартылған программа буйынса эшләүсе) ГП-лар.
* күлдәрҙә һәм һыуһаҡлағыстарҙа күл гидрологик постары — КГП
* диңгеҙҙәге диңгеҙ гидрологик посттары — ДГП

## Күҙәтеү төрҙәре
Гидрологик поста түбәндәге төр күҙәтеүҙәр үткәрелә:
: һыу объектындағы һыу кимәле (бөтә төрҙәр)
: һыу өҫтө ауышлығы  (ГП-1)
: йылғала йәки каналда аҡҡан һыу күләме (ГП-1)
: һыу температураһы (бөтә төрҙәр)
: һыу болғансыҡлығы (ГП, ОП)
: ағып килгән һәм һыу төбөнән күсенгән ташылдыҡтар күләме (ГП-1)
: тулҡынланыу (МГП, ОП)
: акваторияларҙа рейд үткәреүҙәр (ОГП, МГП)
: һыу тоҙлолоғо (МГП)
: һыу бысраныуының мониторингы (бөтә төрҙәр)

Бынан тыш, ҡайһы бер посттарҙа метеорологик күҙәтеүҙәр ҙә: һауа температураһы, яуым-төшөм, ҡарҙы тикшереү һ.б. үткәрелә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
** Водомерный пост // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
** Статья (недоступная ссылка) (недоступная ссылка с 14-06-2016 [1591 день]) в Словаре по естественным наукам
** Гидрометеорологическая сеть / В. А. Жук // Гермафродит — Григорьев. — М. : Большая российская энциклопедия, 2007. — С. 94. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 7). — .
Үле йылға (иҫке үҙән)

**Үле йылға, иҫке үҙән, аҡмаҫ йылға, туба** — () — йылға йырҙаһының элекке үҙәнендә ваҡыт үтеү менән, айырым ағымһыҙ һыу ятҡылығына әүерелгән өлөшө.

## Тасуирламаһы

Үле йылға, ҡағиҙә булараҡ, элмәк йә дуға рәүешле була. Ғәҙәттә ташҡын һәм йәки ҡар һыуҙары күтәрелгән осорҙа йылғалар туғайҙар аша йырҙаһын турайтырға һәләтле. Йылға ныҡ ташҡанда күрше бөгөлдәр ҡушылыу арҡаһында ла үле йылға үҙәне барлыҡҡа килә. Иҫке үҙәндәр ҡайһы саҡ оҙонса ла була. Бындай үҙән йылғалар күп тармаҡлы булғанда хасил булыусан.

Йырҙаһы турайғас, йылға яңы ҡылымыҡ буйлап аға башлай, ә элекке, оҙонораҡ йырҙаһы, үле йылғаға әүерелә. Яйлап иҫке үҙән сиге ҡом һәм ләм ташылдығы менән күмелә һәм яңы йырҙаға сыҡмай башлай. Күпмелер ваҡыт үле йылға күл булып ҡала, ә һуңынан һаҙмырт болонға йә һаҙлыҡҡа әйләнә, йәки кибә.

## Галерея

Файл:ВЛ10К-1830,_Россия,_Башкортостан,_перегон_Тюльма_-_Зуяково_(Trainpix_132800).jpg|350 пкс|thumb|Төлмәй-Йөйәк араһындағы Инйәрҙең иҫке үҙәне
Файл:Kregi-Countryside-2005.JPG|thumb|300 пкс|Үлән баҫҡан иҫке үҙән
File:Nowitna river.jpg|thumb|Новитна йылғаһының меандрланған үҙәне.Аляска

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Думбадзе Ной Иосифович

**Ной Иосифович Думбадзе** ( — ) — 166-сы гвардия уҡсылар полкы уҡсыһы, гвардия ҡыҙылармеецы. Дан орденының тулы кавалеры.

## Биографияһы
Ной Иосифович Думбадзе 1912 йылдың 8 апрелендә Махарадзевск районының Шемокмеди ауылында хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуа. Грузин. 1947 йылдан ВКП/КПСС ағзаһы. Сауҙа техникумын тамамлап, һатыусы булып эшләй.

Ҡыҙыл Армияла — 1941 йылдан. Бөйөк Ватан һуғышында — 1941 йылдың июленән.

Айырым Приморье армияһының 55-се гвардия уҡсылар дивизияһы 166-сы гвардия уҡсылар полкының уҡсыһы ҡыҙылармеец Думбадзе 1944 йылдың 11 ғинуарында Керчь ярымутрауындағы һуғыштарҙа контрһөжүмде кире ҡаҡҡанда өс дошманды юҡ итә. Ике тапҡыр ут аҫтында батальон штабына ротаның хәрби донесениеларын алып бара.

55-се гвардия уҡсылар дивизияһы буйынса бойороҡҡа ярашлы, 1944 йылдың 18 ғинуарында ҡыҙылармеец Ной Иосифович Думбадзе 3 дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.

1944 йылдың 24 июнендә, шул уҡ дивизия һәм полк составында хәрәкәт итеп, Пружинище ауылы эргәһендә дошмандың оборонаһын өҙгән саҡта беренселәрҙән булып дошман траншеяларына барып етә һәм граната ташлап дошман дзотын, ете һалдатты юҡ итә.

28-се армия буйынса бойороҡҡа ярашлы, ҡыҙылармеец Ной Иосифович Думбадзе 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.

166-сы гвардия уҡсылар полкы Пинск һаҙлыҡтарында ауыр һуғыш алып бара. Дошман урындағы тәбиғи шарттарҙы файҙаланып, көслө нығытма төҙөй. Ной Думбадзе ингән бер төркөм яугирға Ясельда йылғаһын йәшерен рәүештә аша сығып, ҡаршя яҡ ярҙа плацдармды алырға һәм уны төп көстәр килгәнгә тиклем тотоп торорға бйоророла. Йылғаға яҡын урындар ныҡ һаҙамыҡ була. 1944 йылдың 12 июлендә Думбадзе Городыще ауылы эргәһендә йылғаны беренселәрҙән булып аша сыға һәм дошман траншеһына ташлана. Автомат, граната һәм ҡул һуғышы алышында ул дошмандың ун ике һалдатын юҡ итә. Дошман совет яугирҙары ҡыҫымы аҫтында сигенергә мәжбүр була.

26-28 июлдә Брест ҡалаһынан көнбайыштараҡ һөжүм итеүсе совет ғәскәрҙәренә ҡамасаулаған дошман һалдаттарының ҡамауҙа ҡалған төркөмө менән алышҡанда тағы ла унға яҡын дошманды, ике дошман снайперын табып юҡ итә, граната менән пулеметты шартлата.

СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 24 мартындағы указы менән ҡыҙылармеец Ной Иосифович Думбадзе, батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн, 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.

1945 йылда демобилизацияланғандан һуң тыуған иленә ҡайта. Шемокмеди ауылында һатыусы булып эшләй.

1983 йылдың 9 апрелендә вафат була.

## Һылтанмалар

## Әҙәбиәт
*
Оло Тәләк (йылға)

**Оло Тәләк** — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Эҫем йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019256
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101925
* Бассейн коды — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Поиск по данным государственного водного реестра
* Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы
Лайымбирҙе

**Лайымбирҙе** (Ылайымбирҙе) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостанның Баймаҡ районы биләмәләрендә аға. Һаҡмар йылғаһына һул яғынан(тамағынан 626 км алыҫлыҡта) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км тәшкил итә.

Лайымбирҙе йылғаһы Иван Грозный биргән грамотала телгә алына:

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы башынан Оло Эйек йылғаһына ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).

Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәре буйынса:

— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200004983

— Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200498

— Бассейн коды — 12.01.00.005

— ГӨ буйынса томы — 12

— ГӨ буйынса сығарылыш — 2

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Байегетова Айнаш

**Байегетова Айнаш** ( 1914 й. — 1997й.) — совет балыҡ сәнәғәте   алдынғыһы, Ленин исемендәге   Гурьев балыҡ консерваһы комбинатының киҫеүсеһе( резальщица), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960).

## Биография

1914 йылда Редут ауылында,хәҙерге Атырау өлкәһе Махамбәт районында тыуған.

Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1931 йылда башлай. Тәүҙә балыҡ таҙартыусы булып эшләй.Балыҡтарҙы тоҙлай,ыҫлай.,балыҡ комбинатын төҙөүҙә ярҙамлаша.Консерва цехы төҙөлөп бөтөү менән,  резальщица булып эшләй башлай..                                 1933 йылдың 6 ноябрендә был аҙыҡ-түлек гиганты үҙенең тәүге продукцияһын бирә. 1936 йылда Стаханов хәрәкәтенең башланғысына нигеҙ һалыусылар булып Гурьев округында балыҡ консерваһы комбинаты эшселәре тора, шулар араһында Айнаш та була.                                                 1938 йылда «СССР балыҡ сәнәғәте Отличнигы»билдәһе менән бүләкләнә..

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында балыҡ комбинатында көн-төн эшләй ,консерваларҙы һуғышҡа оҙаталар.Шул уҡ ваҡытта Айнаш Байегетева эшләгән цех яңы аҙыҡ изделиялары сығарыуҙы үҙләштерә. Һалдаттар өсөн кипкән икмәк,концентраттар етештерә башлайҙар.

Һуғыштан һуңғы йылдарҙа  социалистик ярыш еңеүсеһе була, 180 процентҡа ҡуйылған бурысын  үтәй.. 

1960 йылдаың 7 мартында СССР  Юғары Советы Президиумы   Указы менән   Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөнөң, 50 йыллығы уңайы менән хеҙмәт һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге айырыуса емешле булғаны өсөн Байегетова Айнашҡа  Социалистик Хеҙмәт Ггеройы   исеме бирелә,  Ленин ордены.  «Ураҡ һәм Сүкеш»миҙалы тапшырыла.

. Ярты быуаттан ашыу эшләп, коллективта,  тиҫтәләрсә  алдынғы эшселәр тәрбиәләй, иң яҡшы остаз исемен ала. Производстваға инициатор тәҡдимдәр индерә.Был эшләп сығарыусанлыҡты 25 процентҡа күтәрә һәм ҙур экономия килтерә.

Район советы һәм өлкә халыҡ Советы депутаты булып һайлана, Ҡаҙағстан компартияһының Балыҡшин райкомы һәм Гурьев обкомы ағзаһы була.  . Ҡаҙаҡ ССР-ы Коммунистар  партияһының  IX съезында делегат.

Бик иртә тормош иптәшен,ҡыҙын,ике улын ерләй.Ауыр ҡайғыларҙы күтәрергә көс таба,әсә мөхәббәтен кесе улына.килененә.ейәндәренә  бирә.

Атырау ҡалаһында йәшәй. 1997 йылда вафат була.

## Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булды:

* алтын йондоҙ «Ураҡ һәм Сүкеш» (07.03.1960);
* ленин ордены (07.03.1960);
* Октябрь Революцияһы ордены (26.04.1971);
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (26.02.1974, 17.03.1981);
* башҡа миҙалдар.
* тамға «СССР-ҙың балыҡ сәнәғәте отличнигы».
* «Ҡаҙаҡ ССР-ы сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре».
* «Атырау өлкәһенең почетлы гражданы» (2010, үлгәндән һуң).

## Хәтер

* Социалистик Хеҙмәт Геройы исемен Балыҡши ҡасабаһы,  Атырау ҡалаһы урамдарының береһенә бирелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* 
* Герой тураһында мәғлүмәт
Аҫау (мәғәнәләр)

**Аҫау** — күп мәғәнәле һүҙ

* **Аҫау** (сифат) — егелмәгән, ҡырағай (ат)
* Аҫау — йылға, Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға
* Аҫау — Башҡортостан Республикаһының Балтас районындағы ауыл.
Тигеҙлектәр

**Тигеҙлек** (, ) — майҙаны буйынса шаҡтай ҙур булған ҡоро ер өҫтө, диңгеҙ һәм океандар төбө, ай өҫтө рельефының иң мөһим элементтарының береһе. Ер өҫтөнөң ауышлыҡһыҙ тип әйтерлек (*5° — ҡа тиклем ауышлыҡ менән*) һәм ҡалҡыулыҡтары әҙ (*200 метрға тиклем*) булыуы менән айырылып торған тигеҙ урын .

Күпселек тигеҙлектәр платформа өҫтөндә формалаша. Ҡайһы бер тигеҙлектәр таулы өлкәләрҙең тау аралары һәм тау алдары иңкеүлектәрендә хасил була. Һыу аҫты тигеҙлектәре океан төбөндә, шельфта, ҡоро ергә сиктәш диңгеҙҙәрҙең соҡорҙарында яһалған *абиссаль* тигеҙлектәр күберәк таралған.

Тигеҙлектәр, тауҙар кеүек үк, ҙур булмаған градиентлы (*1-2 м/км тиклем*) тектоник хәрәкәттәргә дусар була. Ғөмүмән алғанда, тигеҙлектәр ҡоро ер өҫтөнөң 65 % -ын тәшкил итә. Донъяның иң ҙур тигеҙлеге: Амазонка уйһыулығы (*5 млн км2 артыҡ*).

## Классификация

### Диңгеҙ кимәленә ҡарата бейеклек буйынса төрҙәре

* диңгеҙ кимәленән түбән (*Каспий буйы уйһыулығы*)
* 0 метрҙан 200 метрға тиклем (*[[Көнбайыш Себер тигеҙлеге]]*)
* 200—500 метр бейеклектәге (*Устюрт яйлаһы *)
* 500 метрҙан бейегерәк урынлашҡан (*[[Иран]] тауҙарының эске өлөштәре*)

### Өҫтөнөң формаһы буйынса төрҙәре
* горизонталь тигеҙлектәр
* һөҙәк тигеҙлектәр
* тәрән тигеҙлектәр

### Морфологияһы буйынса төрҙәре

* ҡалҡыулыҡлы тигеҙлек
* убалы-түбәле тигеҙлек
* тәпәш таулы тигеҙлек
* теҙмәле тигеҙлек
* яҫы тигеҙлек

### Экзоген процестар өҫтөнлөк итеү буйынса төрҙәре
* денудацион тигеҙлек (яйла)
* аккумулятив тигеҙлек (*аллювиаль, диңгеҙ ултырмалары, күл, боҙ , янартау ултырмалары менән ҡапланған тигеҙлек*)

## Башҡортостан тигеҙлектәре
Башҡортостан Республикаһы сиктәрендә Көнсығыш Европа тигеҙлеге рельефы денудацион ҡалҡыу тигеҙлек, аккумулятив һәм эрозион‑денудацион тигеҙлек  булыуы менән айырыла. Бәләбәй ҡалҡыулығы, Стәрлебаш-Фёдоровка ҡалҡыулығы, Дөйөм Һырт,  Өфө яйлаһы денудацион ҡалҡыу тигеҙлек төрөнә инһә,  Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге аккумулятив һәм эрозион‑денудацион тигеҙлек сифаттарына эйә. Республиканың көньяҡ‑көнсығыш өлөшөндә денудацион Һаҡмар-Таналыҡ тигеҙлеге (абс. бейеклеге 350—500 м) һәм  денудацион‑аккумулятив Ҡыҙыл‑Оло Урғаҙа тигеҙлеге (350—400 м) урынлашҡан  .

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
*Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге
* Болон
* Дала
* Ҡоро ер
* Көтөүлек
* Ялан
* Прерия
* Саванна

## Әҙәбиәт
# Большая российская энциклопедия. В 30 томах. М.: НИ БРЭ, 2010. ISBN 5-85270-320-6

## Һылтанмалар

## Иҫкәрмәләр
Уйһыулыҡ

**Уйһыулыҡ**, **уйпат ер** — () — был термин менән физик географияла ер өҫтөндәге киң майҙандың дөйөм кимәле түбәндә урынлашҡан урын атала . Ул океан яр буйы битләүҙәренә, тауҙар уратып алған уйпаттарға, денудация (эрозия) яҫылыҡтарына йәки ҡалҡыулыҡтарҙан айырмалы башҡа ерҙәргә ҡарата ҡулланыла.

## Тасуирламаһы
Уйһыулыҡтарҙың өҫтө ғәҙәттә тигеҙ, бик һирәк — убалы. Улар йыш ҡына тектоник уйылыу, уйпаттарға ярайһы горизонталь ятҡан континенталь йәки диңгеҙ ултырмалары тулыу һөҙөмтәһендә (башлыса йылға аллювийҙарында) барлыҡҡа килә.

Рельеф формалары классификацияһы бик аныҡ түгел. Уйһыулыҡ тип диңгеҙ кимәленән уртаса 200 метрға түбәндәрәк ятҡан тигеҙлектәрҙе,. һанайҙар. Ҡайһы бер уйһыулыҡтар өҫтө диңгеҙ кимәленән түбәндә ята. Каспий буйы уйһыулығы диңгеҙ кимәленән 26-28 м түбәнерәк урынлашҡан.

Физик картала уйһыулыҡтар йәшел төҫтә булыуы менән айырыла. Шул уҡ ваҡытта был майҙандың абсолют бейеклеге әҙерәк булған һайын йәшел төҫ ҡуйыраҡ була бара. Ә ҡараһыу-йәшел төҫ уйһыулыҡтың океан кимәленән түбәнерәк булыуын аңлата.

Ер йөҙөндәге иң ҙур уйһыулыҡ — Амазонка уйһыулығы (Амазония) — майҙаны 5 млн км²-ҙан ашыу. Көньяҡ Америкала урынлашҡан .

## Әҙәбиәт

## Иҫкәрмәләр
Гөлсара (Гульчара)

**Гульчара** (; 1600—1612) — Картли батшалығынан грузин дворянкаһы, XVII быуат башында грузин-ғосман-сәфәүи дипломатияһында мөһим роль уйнай. Ул 1612 йылда Төрөк-фарсы һуғышы (1603—1618) этаптарының береһендә килешеү төҙөүгә булышлыҡ итә.

## Тарихы
Гульчара Картли батшаһы Симон Беренсегә яҡын була. Фарсы тарихсыһы, уларҙың замандашы, ул Симон ғаиләһенә туған, тип яҙа, шул уҡ ваҡытта Фарсыға ебәрелгән португал илсеһе Антонио де Гувейя уны Симон I йәриәһе булған тип раҫлай. Грузия тарихсылар араһында Гульчараны (исеме, йәки ҡушаматы, фарсы теленән килеп сыҡҡан: *гол-чехр-* «ал йөҙлө») Тинатин (йәки Елена), Симон I ейәнсәре һәм Картли батшаһы Георгий X-ның Симон I Константинополь төрмәһендә ултырғанда уның эргәһенә барып йөрөгән ҡыҙына тиңләштерелгән версия дөйөм ҡабул ителгән тип иҫәпләнә. Хәҙерге Британия тарихсыһы Дэвид Блоу Гульчараны Симон I ҡатын булараҡ күҙәллай.

Үҙ батшалығының ҡаҡшаған автономияһын һаҡлап ҡалырға тырышҡан Картли батшаһы Симон I Ғосман-сәфәүи ҡаршылығына ылыҡтырыла, 1600 йылда әсирлеккә эләгә һәм Истанбулда Едикул ҡәлғәһендә тотола. Ҡасандыр сәфәүиҙәрҙең баш ҡалаһы булған Исфаханға барғанында батшаны оҙатып йөрөгән Гульчара ҡарт батшаны тәрбиәләр өсөн Константинополгә килтереләү. Ул тиҙ Ғосман солтаны Мәхмәт III әсәһе менән дуҫлаша һәм солтан һарайында ихтирам һәм ышаныс яулай, үҙенең «матурлығы, бөйөклөгө һәм телмәре» менән Истанбулдағы Европа дипломаттарын таң ҡалдыра. Сәфәүиҙәр менән һуғыштың ҡосмандар өсөн һәләкәтле булыуы шарттарында Мәхмәт III әсәһе фарсы шаһы Бөйөк Аббас I уның апаһы Зейнаб Бегум аша мөрәжәғәт итергә ҡарар ҡыла. Зейнаб Бегм шаһ һарайында ҙур йоғонтоға эйә була. Мәхмәт III әсәһе илсе итеп Гульчараны файҙалана. Мәхмәт III әсәһе Гульчараға, әгәр ул үҙ миссияһында уңышға өлгәшһә, ғосмандар «уның ирен» әсирлектән ҡотҡарасаҡ, тип вәғәҙә итә. Гульчараның Ғәббәс I тәүге миссияһы ваҡытында уға үҙе менән Симон I алырға рөхсәт ителә. Әммә ғосман солтаны Әхмәт I Симон I артыҡ асылып китеүенән ҡурҡып, ете көн юлда булғандан һуң уны Едикулдан кире ҡайтарталар. Ғосмандарҙың бер нисә тапҡыр уңышһыҙ визиты һәм хәрби уңышһыҙлыҡтарынан һуң 1612 йылда составына Гульчара ингән «солох партияһы» Истанбулда солтанды 1555 йылда ҡабул ителгән килешеү шарттарын ҡабатлаған тыныслыҡ шарттарын ҡабул итергә күндерә. Гульчараның тырышлығы һуңлай — ауырыу батша Симона I 1611 йылда 74 йәшендә Едикулда вафат була. Гульчара артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
*
Александрия Нана Георгиевна

**Александрия Нана Георгиевна** (; 13 октябрь 1949 йыл) — грузин, элек совет, шахматсыһы, гроссмейстер (1976) , СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1971).

## Биографияһы
Александрия Нана Георгиевна 1949 йылда Потиҙа тыуа, белеме буйынса журналист. Ике донъя беренселеге уйындарында ҡатнаша (1975 һәм 1981), ике матчта ла: Пицундала һәм Тбилисиҙа — Гаприндашвилиҙан, баш ҡалала һәм Боржоми шифаханаһында Чибурданидзенан еңелә. Шулай уҡ 1985 йылда Александрия республика беренселегендә Чибурданидзенан еңелә.

1963 йылда 14 йәшендә СССР чемпионатында дебют яһай һәм тарихта иң йәш чемпион була; 1964 йылда — Грузин ССР-ы чемпионы исемен яулай. Өс тапҡыр СССР чемпионы (1966, 1968, 1969). СССР йыйылма командаһы составында күп тапҡырҙар Бөтә донъя олимпиадалары еңеүсеһе (1969—1980). 1967—1990 йылдарҙа донъя беренселеге ярыштарында ҡатнаша. Ике тапҡыр донъя беренселегенең финал уйындарына барып етә, әммә: 1975 йылда — Нона Гаприндашвилиҙан (+3 =1 −8), ә 1981 йылда — Майя Чибурданидзенан (+4 =8 −4, Чибурданидзе донъя чемпионы исемен һаҡлап ҡала) еңелә. 1976 йылда гроссмейстер титулына эйә була. 20-нән ашыу халыҡ-ара турнир еңеүсеһе. Нана Александрияның тренеры Вахтанг Карселадзе була.

1981 йылдың октябрендә Нана Александрия физик культура һәм спортты үҫтереүҙәге һәм шахмат өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн «Почет билдәһе» орденына лайыҡ була.

Грузияла Нана Александрия исемендәге шахмат турнирҙары ойошторола, еңеүселәргә уның исемендәге кубок тапшырыла.

## Ғаиләһе
Нана Александрияның архитектор Леван Бокерия менән никахынан тыуған улы Гига Бокерия — Грузия сит ил эштәре министрының элекке урынбаҫары.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Арахамия-Грант Ревазовна Кетеван
* Гаприндашвили Нона Терентьевна
* Иоселиани Н Михайловна
* Чибурданидзе Майя Григорьевна

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Шахматы: энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 12. — 621 с. — 100 000 экз. — .

## Һылтанмалар
* 
* Партии Наны Александрии в базе Chessgames.com[en] (англ.)
* Личная карточка Наны Александрии на сайте 365chess.com
* Личная карточка Наны Александрии на сайте OlimpBase.org
Вәзәм (йылға)

**Вәзәм** — Рәсәй йылғаһы, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға башы Һаҡмар йылғаһының уң яғынан 448 км алыҫлыҡта ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы башынан Оло Эйек йылғаһына ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө).

Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәттәре буйынса:

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005379
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (ГӨ) — 112200537
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буйынса томы — 12
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

### Ҡушылдыҡтары
* 6,9 км алыҫлыҡта исемһеҙ йылға.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Церетели Василий Зурабович

**Василий Зурабович Церетели** (31 ғинуар 1978 йыл) — Рәсәй рәссамы. Хәҙерге заман сәнғәтенең Мәскәү музейы башҡарма директоры. Рәсәй художество академияһының вице-президенты. Рәсәй йәһүдтәре конгресының йәмәғәт советы ағзаһы.

РАХ академигы (2007; 2002 йылдан — мөхбир ағзаһы). РФ Рәссамдар союзы ағзаһы (2007 йылдан).

## Биографияһы
Василий Зурабович Церетели 1978 йылдың 31 ғинуарында Тбилисиҙа тыуа. 8-се класҡа тиклем ғаиләһе менән Грузияла йәшәй, һуңынан Нью-Йоркка күсә һәм БМО ҡарамағындағы урта мәктәпте тамамлай. School of Design дизайн университетында һәм Визуаль сәнғәт юғары мәктәбендә уҡый, уны 2000 йылда бакалавр дәрәжәһендә уңышлы тамамлай. 2012 йылда Сколковолағы Мәскәү идара итеү мәктәбендә ЕМВА дәрәжәһен ала.

2001 йылда Мәскәүгә ҡайиҡас Василий Церетели сит ил сәнғәт бүлеге мөдире итеп тәғәйенләнә, 2002 йылда — 1999 йылда ойошторолған Мәскәү заманса сәнғәт музейында башҡарма директор. Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының Венециялағы халыҡ-ара күргәҙмә комиссары. 2006—2010 йылдарҙа — Венеция художество биенналеһында Рәсәй павильоны комиссары.

Рәссам, фотограф, бер нисә видеоинсталляция авторы булып тора һәм күп һанлы күргәҙмәләрҙә ҡатнаша.

Василий Церетели — Рәсәй Художество академияһының вице-президенты, Рәсәй Художество академияһының яңы сәнғәт ағымдары бүлеге етәксеһе, Мәскәү Рәссамдар союзы, Рәсәй Рәссамдар союзы, Сәнғәт белгестәре ассоциацияһы, ИКОМ президиумы, CIMAM, Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы Рәйесе ҡарамағындағы мәҙәниәт буйынса совет ағзаһы. Василий Церетели Кандинский Рәсәй милли премияһы жюриһы, хәҙерге заман сәнғәте өлкәһендә Сергей Курехин премияһының жюри ағзаһы, Мәскәү халыҡ-ара йәш сәнғәт биенналеһының ойоштороу комитеты ағзаһы, TERRITORIЯ халыҡ-ара фестиваль-заманса сәнғәт мәктәбенең арт-директоры.

Үҙәк федераль округының Йәмәғәт палатаһы ағзаһы, Үҙәк федераль округында Йәмәғәт палатаһында мәҙәниәт һәм рухи-әхлаҡи тәрбиә өлкәһе буйынса йәмәғәт проекттарын тормошҡа ашырыу буйынса комиссия рәйесе, Үҙәк федераль округтың мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһе буйынса премияһын тапшырыу буйынса конкурс комиссияһы ағзаһы. 2012 йылда Артхроника журналы төҙөгән Рәсәйҙең хәҙерге заман сәнғәтендә иң йоғонтоло 50 кеше исемлеегнә инә, 1 урын биләй. 2013 йылда Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығы ҡарамағныдағы Йәмәғәт советына һәм Хәҙерге заман сәнғәте дәүләт үҙәгенең попечителлек советына инә.

## Наградалары
* Сәнғәт һәм әҙәбиәт ордены кавалеры (Франция, 2015 йыл).
* Католик Изабелла Король ордены офицеры (Испания, 14 апрель 2016 йыл).
* II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы (24 ғинуар 2018 йыл).

## Ғаиләһе
* Ҡатыны — Кира Сакарелло, испан модельеры. Өс улы һәм ғыҙы бар.
* Атаһы — Реваз Махарадзе
* Әсә — Церетели Елена Зурабовна, сәнғәт белгесе, рәссам.
* Олатаһы — Церетели  Зураб Константинович, скульптор, рәссам, СССР-ҙың халыҡ рәссамы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Оләсәһе — Церетели Инесса Александровна (ҡыҙ фамилияһы — Андроникашвили).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Василий Церетели на сайте Российской академии художеств 
* Василий Церетели на сайте Министерства культуры РФ
Саҡмағош (Дим ҡушылдығы)

**Саҡмағош** — Башҡортостандың Бишбүләк районы биләмәләрендә аға. Дүсән ауылы янында Дим йылғаһының уң ярына тамағынан 390 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312111100024434
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102443
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* ГӨ буйынса һаны — 11
* ГӨ буйынса сығарылышы — 1

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Ағиҙел Бөрөнән тамағына тиклем ‎

* РФ тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы сайты
Йылға (Дим ҡушылдығы)

**Йылға** —  — йылға. Рәсәй, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға оҙонлоғо 16 км тәшкил итә.

Йылға Дим йылғаһының уң ярында, тамағынан 248 км алыҫлыҡта ҡушыла.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса::

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010201312211100024776
* Кодтар буйынса гидрологик өйрәнеү (гө) — 111102477
* Бассейн коды — 10.01.02.013
* Гө буйынса томы — 11
* Гө буйынса сығарылыш — 1

## Иҫкәрмәләр