open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Соколки (Силәбе өлкәһе)

**Соколки** — Рәсәйҙә Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл районындағы ҡасаба. Ҡыҙыл ауылы биләмәһе составына инә.

## Тарихы
Ҡасабаға 1902 йылда үҙәк губерна күсенселәре тарафынан Ҡыҙыл станицаһы сигендә казактарҙан ҡуртымға алған ерҙәрҙә утар булараҡ нигеҙ һалына. Атамаһын яҡындағы Соколкиҙың ҡотоғо исеменән ала. Статистика мәғлүмәттәренә ярашлы 1920 йылдарҙа Грязнушинский ауыл Советы составына инә. 1947 йылда Соколкиға Башҡортостандан күскенселәр килә. Мәктәп төҙөлә. 1950 йылдарҙа ҡасаба территорияһында «Яҡтылыҡ» колхозы, һуңғараҡ Ленин исемендәге колхоз ойошторола. 1965 йылда клуб, медпункт төҙөлә. 1980—90 йылдарҙа Соколки ҡасабаһында Ленин исемендәге колхоздың бригадаһы эшләй (баҫыусылыҡ, умартасылыҡ, малсылыҡ), уның базаһында 1990 йылдар аҙағында бер нисә фермерлыҡ хужалыҡ ойошторола. Ҡасабаны күрше тораҡ пункттар менән шоссе юлдары бәйләй. Район үҙәгенә һәм ауыл биләмәһе үҙәгенә тиклем алыҫлыҡ 22 км.

## Географияһы
Ҡасаба Силәбе өлкәһенең көньяғында, Көньяҡ Урал тауы алды сиктәрендә, дала зонаһында, Урал йылғаһының уң яҡ ярында, райондың административ үҙәге Ҡыҙыл ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай яҡынса 12 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Ҡасабаның диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге — 295 метр.

; Климаты

Климаты эҫе, ҡоро йәйе һәм ҡырыҫ ҡышы менән ҡырҡа континенталь. Уртаса йыллыҡ яуым — төшөм күләме- 266 мм, иң һалҡын айҙа (ғинуар) уртаса температура -17,9°С, иң йылы (июлдә) — 19,9°С тәшкил итә.

## Халҡы
Халҡы 187 кеше тәшкил итә (1926 йылда — 107, 1956 йылда — 105, 1970 йылда — 135, 1983 йылда — 148, 1995 — 226 кеше).

; Гендер составы

2010 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса, халыҡтың гендер структураһында 45,9 % ир-егет һәм 54,1 % ҡатын — ҡыҙ тәшкил итә

; Милли составы

2002 йылда халыҡ иҫәбен алыуҺөҙөмтәләргә ярашлы халыҡтың милли структураһында башҡорттар — 40 %, урыҫтар 36 % тәшкил итә.

## Урамдары
Ҡасабала ике урам һәм бер тыҡрыҡ бар:

* Дөрөҫлөк урамы
* Хеҙмәт урамы
* Үҙәк тыҡрыҡ

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ҡыҙыл районы

## Иҫкәрмәләр
Стәрлебаш ҡояш электр станцияһы

**Стәрлебаш ҡояш электр станцияһы** — Рәсәй электроэнергетика объекты. Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районының үҙәге Стәрлебаш ауылында урынлашҡан. 2020 йылда асылған.

## Географик урынлашыуы
«Стәрлебаш» ҡояш электр станцияһы Стәрлебаш ауылының көньяғында, Стәрлебаш — Хәлекәй трассаһы буйында урынлашҡан.

## Тарихы
2014 йылдың мартынан был эшкә Рәсәйҙә ҡояш энергетикаһын үҫтереү өсөн төҙөлгән «Солар Системс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте ҡушылды. «Солар Системс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте ағымдағы йылдан Стәрлебаш районында ҡояш электр станцияһын (СЭС) төҙөй башлай. Бының өсөн Стәрлебаш подстанцияһы артында урынлашҡан ер участкаһы һайлап алынды.

Стәрлебаш ҡояш электр станцияһы ҡеүәте 25 МВт. Был станция тирә-яҡ райондарҙы, хатта Стәрлетамаҡ ҡалаһын да электр менән тәьмин итә аласаҡ. Проект буйынса инвестиция күләме 3,4 млрд. һум тәшкил итә.

Стәрлебаш ҡояш электр станцияһы ҡояш нурҙары энергияһын 1365 махсус терәк конструкцияларҙа ҡоролған монокремний фотоэлектр модулдәр ярҙамында электр тогына әйләндерә. Ҡояш электр станцияһын 27 октябрҙә Өфөлә ХХ Рәсәй энергетика форумы һәм ХХVI «Урал энергетикаһы» махсуслашҡан күргәҙмәһе сиктәрендә тантаналы рәүештә телекүпер форматында Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәте етәксеһе Александр Сидякин асты.
Электр станцияны эксплуатациялау өсөн эш урындары булдырылған. Дөйөм алғанда бында районда йәшәүселәр эшләй.

## Иҫкәрмәләр
Морат (тау)

**Морат** () — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Белорет районындағы түбә һәм тау саңғыһы комплексы.

## Географияһы
Морат тауы Уралтау һыртында Белорет ҡалаһы ситендә урынлашҡан. Тау ҡарағай урманы менән ҡапланған. Был түбәлә "Морат" тау саңғыһы комплексы эшләп килә. Был спорт комплексы Көньяҡ Уралда иң боронғоларҙан һанала.
Туристар араһында бик популяр урын булып һанала, сөнки "Абҙаҡ" һәм "Металлург-Магнитогорск" тау саңғыһы үҙәктәрендәге хаҡтар менән сағыштырғанда бында күпкә арзаныраҡ. Шулай уҡ тау түбәһенән тирә-яҡҡа матур күренештәр асыла. Әрүәкрәз, Ямантау, Кирәл, Еләкташ, Яланғас, Белорет ҡалаһы һәм башҡалар күренә.

## Географик урыны
*Өфөгә тиклем —256 км
*Магнитогорск ҡалаһына тиклем—83 км
*Белорет станцияһына тиклем — 9 км 

## Этимологияһы
Тауҙың атамаһы "Морат" антропонимынан килә.

## "Морат" тау саңғыһы комплексы
"Морат" тау саңғыһы үҙәге Белорет ҡалаһы эсендә (Башҡортостан Республикаһы) шул уҡ исемдәге тауҙар битләүендә барлыҡҡа килә. Әлеге ваҡытта 8 трасса эшләп килә, иң оҙоно — 1495 м, иң ҡыҫҡаһы — 300 м. Был трассалар Башҡортостандан ғына түгел, башҡа төбәктәрҙән дә, хатта сит илдән дә туристар һәм тау саңғысыларын йәлеп итә.

Морат тауы битләүҙәрендә 8 трасса һалынған, уларҙың береһе - балаларға иҫәпләнгән , дүрт трасса тәжрибәле спорсылар өсөн тәғәйенләнгән; 4 күтәргестәр (канат юлдары) бар. Шулай Слаломлы трассаһының ауышлығы урыны менән 75 процентҡа етә, был слалом спортын ҡатмарлы һәм ҡыҙыҡлы итә. Трассала хатта профессионалдар араһында ярыштар уҙғарырға мөмкинлек бирә.

## Иҫкәрмәләр
Бикбулат (Салауат районы)

**Бикбулат** () — Себер даруғаһы Шайтан-Көҙәй улусында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Салауат районы менән Силәбе өлкәһенең Әшә районы сиге) нигеҙләнгән ауыл. 1775 йылда яндырыла.

## Тарихы
Бикбулат ауылын Себер даруғаһы Шайтан-Көҙәй улусының йоғонтоло вәкиле, 1762 йылдың 21 авгусында заводсылар И. Б. Твердышев менән И. С. Мясниковҡа улус ерҙәренең бер өлөшөн 60 йылға ҡуртымға биреү тураһында килешеү төҙөүселәрҙең береһе булараҡ билдәле Бикбулат Түкәйев нигеҙләй.

1770 йылдың июнендә Петр Симон Паллас Рәсәй дәүләтенең төрлө урындары буйлап сәйәхәт ҡылған академик экспедицияның Башҡортостан этабында Бикбулат-ауылдан Шайтан-ауылға (Аҙналы) барғанда күргәне тураһында шундай мәғлүмәт теркәп ҡалдыра: «Тәүге ҡалҡыулыҡтар араһында беҙ Һары Ҡондоҙға ҡойған Күлмәк (Битышлы) шишмәһен таптыҡ. Унда алты ғына йорттар торған бәләкәй генә ауыл, быуа, мин беренсе тапҡыр күргән тирмән бар. Һуңыраҡ мин уларҙы йыш күрҙем. Үҙенсәлекле, тап башҡорттар уйлап тапҡан булыуы менән ул ентекле яҙыуҙы талап итә».

Башҡорт ихтилалдары күпләп күҙәтелгән осорҙа Бикбулат ауылын да башҡа башҡорт ауылдары яҙмышы урап үтмәй — 1775 йылда ул батша карателдәре тарафынан яндырыла. Бының сәбәбе булып Шағанай ауылына нигеҙ һалған Шағанай Бурһыҡовтың был ауылда йәшеренеп дары яһауҙарын властарға еткереүе тора.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* 
* Башкирский этап академической экспедиции Петра Симона Палласа: маршрут 1770 года (июнь)
Ҡатай районы (Ҡурған өлкәһе)

**Ҡатай районы** () — Рәсәй ФедерацияһыныңҠурған өлкәһендәге административ-территориаль берәмек (район) һәм муниципаль берәмек (муниципаль район).

Административ үҙәге — Ҡатай ҡалаһы.

## Урынлашыуы
 
Район өлкәнең төньяҡ-көнбайышында, Свердловск һәм Силәбе өлкәләре менән тоташҡан урында урынлашҡан. Төньяҡта ул — Ҡамышлы, төньяҡ-көнбайышта — Богданович, көнбайышта — Свердловск өлкәһе Каменский райондары; көньяҡ-көнбайышта — Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл Армия районы; көнсығышта һәм көньяҡ-көнсығышта — Далматовск районы һәм көньяҡта — Ҡурған өлкәһенең Щучье районы менән сикләшә.

## Тарихы
ВЦИК-тың 1923 йылдағы 3 ноябрь һәм 12 ноябрь ҡарарҙары нигеҙендә Урал өлкәһенең Шадрин округы составында Ҡатай районы барлыҡҡа килгән. Үҙәге итеп Ҡатай ауылы билдәләнгән. Уға Екатеринбург губернаһының Шадринск өйәҙенән Никитин, Песков, Петропавловск улустары һәм өлөшләтә Шутинск өйәҙенең Шутинск улусы ингән. Район составына 16 ауыл Советы инә.

РСФСР Юғары Советы Президиумының 1965 йылдың 12 ғинуарындағы Указы менән Ҡатай ҡалаһы үҙәге итеп билдәләнгән Ҡатай районы төҙөлгән. Район составына Далматовск ауыл районынан күсерелгән 15 ауыл Советы инә.

Ҡурған өлкәһенең 2004 йылдың 6 июлендәге 419-сы һанлы Законы нигеҙендә районға муниципаль район статусы бирелә. Район территорияһында 16 муниципаль берәмек: 1 ҡала һәм 15 ауыл биләмәһе (ауыл Советы) ойошторолған.

## Халҡы

; Урбанизация

Ҡала шарттарында (Ҡатай ҡалаһы) район халҡының 59,2%-ы йәшәй.

; Милли составы

2010 йылдың халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре буйынса: урыҫтар — 91,8 %, ҡаҙаҡтар — 2,4 %, удмурттар — 1,7 %

## Территориаль ҡоролошо
Административ-территориаль ҡоролош сиктәрендә район административ-территориаль берәмектәргә: район буйһоноуындағы 1 ҡала һәм 12 ауыл Советына бүленгән

Муниципаль ҡоролош сиктәрендә бер үк исемдәге муниципаль районға 13 муниципаль берәмек, шул иҫәптән 1 ҡала биләмәһе һәм 12 ауыл биләмәһе инә.

### Тораҡ пункттар
Ҡатай районында 49 тораҡ пункт бар.

## Әҙәбиәт
* Антропов В. И. Земля Катайская: очерки истории. — Курган: Парус-М, 1998—304 с.

## Иҫкәрмәләр
Варган тауы

**Варган тауы** (ғәҙәттәге ҡулланылышта — **Варгановка**) — Көньяҡ Уралда, Силәбе өлкәһендә (Рәсәй) айырым торған тау. Абсолют бейеклеге — 763 метр. Заозерная һыртына ҡарай. 1990 йылға тиклем бында Бөтә Союз туристик маршрут № 55 һалынған булған.

## Топонимика
Атамаһы урыҫса Варган (шаулаусан, ғауғасыл кеше шулай аталырға мөмкин) ҡушаматынан, йә Варганов фамилияһынан килеп сыҡҡан. (Варганить — тауышланыу, ҡысҡырыу, нимәләлер насар уйнау, йәки, тиҙ-тиҙ, урынына еткермәй эшләү).

## Тасуирлама
Варган тауы — айырым торған тау, Заозерная һыртына инә. Уның итәге буйлап оҙонлоғо — 3 километр, киңлеге — 3,5 километр. Абсолют бейеклеге — 763 метр, сағыштырмаса (Куштумга йылғаһы өҫтөнән) бейеклеге 360 метр. Варган тауы түбәһе Түргеяҡ күленән 3 км төньяҡ-көнбайышта, уның үҙәгенән 7,2 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Түргеяҡ күленең көнсығыш ярынан Варган тауы яҡшы күренә.

Төньяҡ һәм көнбайыш яғынан тауҙы Куштумга йылғаһы урап аға. Заозерный һәм Варган һырттары араһындағы биләндән Липовка йылғаһы ағып сыға.

Тау битләүҙәре, бигерәк тә төньяҡ-көнбайыш йүнәлештә текә. Тау аралаш урман (ҡайын, уҫаҡ, имән) менән ҡапланған. Тауҙың көнсығыш яғынан, тау итәгендә, шишмә бар. Тауҙан күренмәй..

## Галерея

Файл:Вид со скалы на Тургояк.jpg|Крутики (ҡаялар) ҡаяһынан  Заозёрный һырты күренеше (уңда — Варган тауы)
Файл:За горы 1.jpg|Заозерный һәм Варган тауҙары өҫтөндә киске шәфәҡ.
Файл:Лучи солнца над Тургояком - panoramio.jpg|Түргеяҡ күле аръяғында — Заозерный һәм Варган тауҙары
Файл:СОЛНЦЕ СЕЛО.jpg|Заозерный һырты өҫтөндә киске шәфәҡ.


## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Малый Уральский хребет
* Крутики (скалы)
* Пугачёва гора
* Липовская (гора, Челябинская область)
* Ильменский хребет
* Золотая гора (Челябинск)
* Заозёрный хребет

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Варганова, гора // Миасс. Энциклопедический словарь
* Миасс. Словарь географических названий / Сост. *Стрельников С. М.* — Златоуст: Изд. С. М. Стрельникова, 1995. С. 8.
* По Южному Уралу: туристские маршруты 171-99-01 (55), 171-90-02 (371). — М.: Главное управление геодезии и картографии при Совете Министров СССР, 1975.
* *Сементовский В. Н.* Тургояк. 1916. — 60 с.
* *Сементовский В. Н.* Жемчужина Южного Урала. Озеро Тургояк // Природа и люди. 1913. № 15. С. 225—228.

## Һылтанмалар
* Страница Варгановой горы на сайте Викимапия
* Страница Варгановой горы на Яндекс. Карты
* Страница Варгановой горы на сайте «Karta-russia.ru» 
* Гора Варганова на карте окрестностей города Златоуста (середина, правая граница карты): издание 1985 года
* Гора Варганова на карте окрестностей Златоуста (Л. 22-Г)
* Варганова гора на топографической карте Урала (2000 год)
Алакүл (Ҡурған өлкәһе)

**Алакүл ** () — Рәсәй, Ҡурған өлкәһе Шучье районында, Тубыл һәм Мейәс йылғалары араһында урынлашҡан күл.

## Тасуирламаһы
Күл тәбиғи рәүештә барлыҡҡа килгән, төрлө яҡтан сикләнгән, һыуы тоҙлораҡ. Күлдең уртаһында утрау урынлашҡан. Һыу ятҡылығы түңәрәк һауыт рәүешле, майҙаны 18 м2 Һыуйыйғыс майҙаны башлыса болондар, көтөүлектәр һәм ҙур булмаған япраҡлы урмандар буйында. Күл һыуы ташҡындар һәм атмосфера яуым-төшөмө иҫәбенә тулылана.

Һыу көҙгөһө — 4.4 3.8 км, уртаса тәрәнлеге 2-3 метр, максималь — 4 метр.

Яр буйҙары уйһыу, тәпәш, тигеҙ генә түңәрәкләнеп бара. Тәрәнлеге лә яйлап ҡына үҫә бара. Һыу өҫтөндә төрлө ҡамыштар, күрән һәм башҡа һыу үҫемлектәре үҙә. Һыуҙы үҫемлек баҫыу 15 процентҡа тиклем етә. Ләм ултырмалары яҡынса 30 см тәшкил итә. Йәйге осорҙа зәңгәрһыу-йәшел ылымыҡтар сәскә атыуы күҙәтелә. Күл ваҡыты-ваҡыты менән туңа һәм балыҡтар тонсоға.

## Фаунаһы
Абориген ихтиофаунаһы (йәғни, күлдең үҙенә тәбиғи рәүештә хас) булараҡ ике төрлө балыҡ — табан һәм майма үрсей. Йылғаға йыл да алабалыҡ, климатҡа яраҡлаштырылған карп селбәрәләре ебәрелә .

## Урынлашыуы
Силәбе һәм Ҡурған өлкәләре сигендә урынлашҡан. Силәбегә тиклем араһы яҡынса — 80 км, Екатеринбургҡа — 130 км.

 «Иртыш» федераль автомобиль юлдары уға яҡын үтә . Күлдән йыраҡ түгел Пивкин (трассанан Силәбе боролошона яҡын), Петрушин (Ҡурған яғынан яҡыныраҡ) ауылдары урынлашҡан. Был ауылдар араһынан күл күлгә йомро юл һалынған.

Көньяҡ-көнбайышҡа күл буйынан 4 километр алыҫлыҡта — Пивкин тимер юлы станцияһы, ә көньяҡ-көнсығышында Алаккүл станцияһы урынлашҡан.

## Этимологияһы
Тарихи Башҡортостан ерҙәрендә урынлашҡан был күлдең атамаһы башҡорт телендәге ала һәм күл һүҙҙәренән яһалған. Ала — тимәк, төрлө төҫтәр менән сыбарланған

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Алакуль
* Озеро Алакуль

## Әҙәбиәт
* 
* Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. — Мәскәү, 1993. — 1-се том, 861 бит.
Асаева Гөлназ Рөстәм ҡыҙы

**Асаева Гөлназ Рөстәм ҡыҙы** (2 июнь 1998 йыл) ― Башҡортостандың эстрада йырсыһы.

## Биографияһы
Гөлназ Рөстәм ҡыҙы Асаева 1998 йылдың 2 июнендә Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. Атаһы ― Башҡортостандың (2021) һәм Татарстандың атҡаҙанған артисы Рөстәм Асаев. Уның менән айырылышҡандан һуң, ҡыҙҙың әсәһе — Башҡортостандың атҡаҙанған артисы йырсы Лилиә Биктимерова артабанғы яҙмышын Башҡортостандың халыҡ артисы шулай уҡ йырсы Фәдис Ғәниев менән бәйләй, һәм ҡыҙ ошо ғаиләлә үҫеп, буй еткерә. 2015 йылда уның энеһе Кәрим тыуа.

14 йәшендә Гөлназ үҙен йыр ижадына етди бағышларға була. Бер нисә йыл эсендә генә иҫ киткес вокалы ҡыҙ булған ғәжәйеп уңыштарға өлгәшә. Ул башҡорт һәм татар телдәрендә йырлай. 

Йыш ҡына Фәдис Ғаниев, Айгөл Закирова, Алина Ғәҙелшина һәм Рөстәм Асаев кеүек танылған артистар менән бергә сығыш яһай. Уның йырҙарын йәштәр ҙә, өлкәндәр лә тыңлай, концерттарында зал һәр ваҡыт туп-тулы була.

Гөлназ ислам динен тота, тәмәке тартыуға һәм алкоголь ҡулланыуға бик кире ҡарай, сәләмәт йәшәү рәуеше алып барыуҙы өҫтөн күрә.

## Шәхси тормошо
Бер ваҡыт матбуғатта Гөлназдың йырсы Радик Юлъяҡшин (Элвин Грей) менән етди мөнәсәбәттәре булыуы тураһында хәбәрҙәр булды. 2017 йылдың мартында, соло концерттарының береһендә Гөлназ Элвин Грей янына сәхнәгә менде, уға ҙур роза букеты бүләк итеп, тексында кейәүгә сығыу тураһында әйтелгән йыр йырланы. Бынан һуң журналистар артистар туйға әҙерләнә имеш тигән уйҙырма мәғлүмәт таратты. Бик тиҙҙән Гөлназ быны кире ҡаҡты һәм, уның йәшендә кейәүгә сығыу тураһында бер генә һүҙ ҙә лә була алмай, тип белдерҙе.

2020 йылдың 18 июлендә Гөлназдың йырсы Вилли (Вилдан Шәмсетдинов) менән никахы булды.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Гульназ Асаева. Биография.  // Наши артисты.
Щучье районы

**Щучье районы** () — Рәсәй ФедерацияһыҠурған өлкәһендәге административ-территориаль берәмек (район) һәм муниципаль берәмек (муниципаль район).

Административ үҙәге — Щучье ҡалаһы.

## Географияһы
Ҡурған өлкәһенең көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Ҡатай, Далмат, Шумихинск, Әлмән һәм Сафакүл райондары, шулай уҡ Силәбе өлкәһе менән сиктәш. Райондың дөйөм майҙаны 2858 км², төньяҡтан көньяҡҡа оҙонлоғо 110 километрға һәм көнсығыштан көнбайышҡа 60 километрға һуҙылған. Район биләмәһен көнбайыштан көнсығышҡа табан тарихи Транссебер тимер юл магистрале һәм Р-254 «Иртыш» федераль автомобиль юлы киҫеп үтә.

Район территорияһында 11-ҙән ашыу таш быуат торамаһы (неолит-энеолит), утыҙҙан ашыу бронза дәүере ҡомартҡылары, биш иртә тимер быуат һәм урта быуат ҡомартҡыһы теркәлгән. Улар араһында Белояр, Кузнецов, Красноярск ауылдары, Алакүл һәм күп ҡатламлы ҡәберлектәр асылған Сүмләк ауылы.

Районы территорияһында Щучье тәбиғи (зоология) дәүләт тыйыулығы урынлашҡан. Майҙаны 11670 гектар.

Районда 140-лап ҙур һәм бәләкәй күл бар. Район үҙәгенең үҙендә ете күл.

## Тарихы
Район ВЦИК-тың 1923 йылдағы 3-сө һәм 12 ноябрь ҡарарҙары нигеҙендә Урал өлкәһенең Силәбе округы составында ойошторолған. Уның составына 18 ауыл Советы ингән.

## Халҡы

; Урбанизация

Район халҡының 49,39 % ҡала шарттарында (Щучье ҡалаһы) йәшәй.

; Милли составы

Район халҡы — 22 881 кеше (2012), нигеҙҙә, урыҫтар. Шулай уҡ ҙур өҫтөнлөк менән башҡорттар булған тораҡ пункттары бар (Арыҫлан ауылы). Башҡорттар шулай уҡ Каясан(Ҡуйһаҙан)  , Нифанка ,Төңгөй, Сухоборское, Даньково (Дәңкәү)  һәм Куликово ауылдарында  ярты йә өстән бер өлөшөн тәшкил итәләр .Бынан тыш, шулай уҡ татарҙар - 1000-гә яҡын кеше - күбеһе Курорт-Озеро , Каясан һәм Майка аулдарында урыҫтар  һәм башҡорттар менән бергә йәшәйҙәр.Шулай уҡ башҡа милләт вәкилдәре -украиндар, удмурттар, ҡаҙаҡтар, коми-пермдәр, әрмәндәр, немецтар һ. б.йәшәй.

## Территориаль ҡоролошо
Административ-территориаль ҡоролош сиктәрендә район 1 ҡала һәм 15 ауыл Советы административ-территориаль берәмектәренә бүленгән

Муниципаль ҡоролош сиктәрендә муниципаль районға 16 муниципаль берәмек, шул иҫәптән 1 ҡала биләмәһе һәм 15 ауыл биләмәһе инә.

Щучье районында 54 тораҡ пункты бар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Район на сайте Курганской областной Думы 
* Официальный сайт района
* Неофициальный сайт района
Юрматы (тарихи урын)

**Юрматы** — Ишембай ҡалаһында тарихи урыны, Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан элекке ауыл.

## Тарихы
Ауыл Стәрлетамаҡ районының Аллағыуат ауыл Советы биләмәһенә инә. Уға 1924 йылда Ҡотлогилдин Мөхәмәтйән нигеҙ һала. Атамаһы Юрматы ырыуы исеменән бирелгән.

Ауыл территориаль яҡтан Ишембай, Ирек, Ҡыҙыл Ауыл ауылдарының яҙмышын хәл иткән БАССР Үҙәк башҡарма комитетының 1934 йылдың 29 мартындағы «Ишембай нефть промыслаһы эшселәре ҡасабаһы ойоштороу тураһындағы» ҡарарға ярашлы Ишембай ҡалаһы сигенә инә

Юрматы — атаҡлы башҡорт ғалимы Юлдашбаев Билал Хәмит улының тыуған иле.

## Хәтер

Ишембай һәм Салауат ҡалалары составына ингән Аллағыуат, Ҡарлыкүл, Ирек, Ҡыҙыл Ауыл, Күс, Новопетровский (Ҡужаҡ) һәм Кесе Аллағыуат ауылдары һәм Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған уның халҡы иҫтәлегенә Салауат-Стәрлетамаҡ автотрассаһы киҫелеше янында, Ишембайға боролған урында «Юрматы ере» мемориаль комплексы төҙөлә.

Төп монументтан төньяҡ-көнбайышҡа табан һалынған йәйәүлеләр юлының ике яғында «Бер кем дә, бер нәмә лә онотолмай» тигән яҙыу яҙылған 8 мәрмәр таҡтаташ тора. Был ауылдарҙан һуғышҡа киткән 1428 яҡташтың һәр өсөнсө тиерлек һуғыштан әйләнеп ҡайтмаған. Уларҙың — 513 фронтовиктың исемдәре таҡтаташтарға уйып яҙылған. Аллағыуат ауылында тыуып үҫкән Советтар Союзы Геройы Әхтәмов Хәсән Баһҙый улына бюст ҡуйылған.

Мемориаль комплекс Башҡортостан Республикаһы Президенты указы буйынса асыла. Комплексты тантаналы асыу ваҡытында Башҡортостан Республикаһының Президенты М. Ғ. Рәхимов ағас ултырта.

## Ҡыҙыҡ мәғлүмәт
Йыл һайын Салауат ҡалаһы ҡала окургы хакимиәте мемориаль комплекс янында митинг, концерт һәм башҡа байрам саралары үткәрә. Бөтә ҡатнашыусыларҙы Салауат ҡалаһында Ленин майҙанынан алып бушлай автобус менән алып баралар.

## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ишимбай
* Куч
* [Ирек (Ишимбай)](https://ru.wikipedia.org/wiki/Ирек_(Ишимбай))
* Кызыл Аул

## Әҙәбиәт

* 
* 

## Һылтанмалар

* Тепло родного очага//газ. «Республика Башкортостан» № 204
Туҙлыҡыуыш (Балтас районы)

**Туҙлыҡыуыш** () — бөткән ауыл. 1811 йылғы VI ревизияға тиклем барлыҡҡа килгән. Башҡорт АССР-ының Балтас районы Еләҙекүл ауыл Советы составында булған. 1986 йылда ғәмәлдән сығарылған.

## Исеменең килеп сығышы
Архив документтарында ауылдың исеме Имән Ишмәт Туҙлы (Имен Ишмет Тузла) тип күрһәтелгән. Шулай уҡ «Тузлу Куш тож» тип тә исемләнгән.

Туҙлыҡыуыш һүҙе ике өлөштән тора: туҙлы (туҙ) һәм ҡыуыш башҡорт һүҙҙәренән алынған (Ж. Ғ. Кейекбаев, 1956)

Туҙлыҡыуыш ауылдары Саҡмағош, Бәләбәй райондарында ла бар.

## Тарихы
1795 йылғы V ревизияла әлеге ауыл теркәлмәгән, әммә 1811 йылғы VI ревизия барышында ауылда 6 йортта 16 башҡорт, 11 мишәр йәшәгәне теркәлгән. Ә. З. Әсфәндиәров фекеренсә, «ауыл VI ревизия алдынан барлыҡҡа килгән. Мишәрҙәрҙе индергән ваҡыт билдәһеҙ».

1834 йылда ауылда 24 башҡорт һәм 24 мишәр хужалығы күрһәтелгән. 1897 йылғы иҫәп алыу барышында 26 йортта этник сығышы күрһәтелмәгән 131 кеше теркәлгән. Октябрь революцияһынан һуң, 1920 йылда 36 йортта 182 кеше йәшәгән, уларҙың күпселеге — башҡорттар.

Ауыл халҡы башлыса игенселек менән шөғөлләнгән. 1834 йылда 360 бот ужым бойҙайы һәм 400 бот ярауай бойҙай сәселгән. Хужалыҡтарҙа эре мал күрһәтелмәгән, йәмгеһе 19 һарыҡ, 8 кәзә теркәлгән. Шул уҡ ваҡытта бер нисә йорт хужаһы солоҡсолоҡ менән шөғөлләнгән (10 солоҡ, 10 умарта).

1952 йылда Киҙгәнбаш ауыл Советы биләмәһенә ингән Туҙлыҡыуыш ауылы Башҡорт АССР-ының Юғары Советы Президиумының «Ҡайһы бер тораҡ пункттарын иҫәп мәғлүмәттәренән алыу» исемле 6-2/396 һанлы Указына ярашлы ғәмәлдә булған ауылдар исемлегенән төшөрөлә.

## Географик урыны
* Еләҙекүл ауыл Советы үҙәгенә тиклем км,
* Иҫке Балтас район үҙәгенә тиклем — 18 км,
* иң яҡын урынлашҡан Көйәҙе тимер юлы станцияһынын 100 км

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное деление Башкирской АССР (на 1 июня 1952 г.). — Башкирское книжное издательство, Уфа, 1953. C.42
* 
* БАШКОРТ АССР-ының ТОПОНИМДАР ҺҮҘЛЕГЕ

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Генеалогия и архивы. Тузулукуш
Әптекәй (күл)

**Әптекәй** ()  — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районындағы күл (Рәсәй).

## Исеменең килеп сығышы
М. Ғ. Усманова фаразлауынса, атамаһы *Әптекәй* (Әптек) башҡорт исеменән алынған. Баймаҡ районында ошо уҡ атамалы ауыл булған, хәҙер бөткән ауылдар исемлегендә.

2020 йылдың 18 ноябрендә Баймаҡ районы Басай ауылынан Иҫәнбәткә табан киткән юл ситендә күрһәткес барлыҡҡа килә. Унда ошо урындан 7 км алыҫлыҡта ятҡан Әптекәй күленә йүнәлеш бирелгән, әммә күрһәткестә таныш булмаған «Оптанай», «OPTANAY» атамалары яҙылғанға күрә, ошо тирәләге ауылдары халҡы ризаһыҙлыҡ белдерҙе, «ВКонтакте» селтәрендә ҙур бәхәс тыуҙы.

## Географик урыны
Әптекәй күле диңгеҙ кимәле өҫтөнән 484 м бейеклектә урынлашҡан. Иҫәнбәт ауылынан — 2, 3 км, Күсей, ауылынан 4, 5 км алыҫлыҡта ята. Күл төньяҡтан көньяҡҡа табан 600 метрға һуҙылған, киңлеге 250 м, максималь тәрәнлеге биш метр тирәһе, күл көҙгөһө 11 га тәшкил итә. Ярҙары текә, ташлы. Ташы балсыҡлы һәүерташтан, йәшмәнән, ҡомташтан тора. Көньяҡ яры тигеҙ. Күлдә табан балығы күп. Әптекәй күленән төньяҡ-көнбайышта Балыҡлы һәм төньяҡта Ағаслы күлдәре ята.
Ошо өс күл (Әптекәй, Балыҡлы, Ағаслы) *Өскүл* атамаһы аҫтында ла билдәле.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ОПТАНАЙ КҮЛЕ ҠАЙҘА?
## Әҙәбиәт
*
Яйпаҡ

**Яйпаҡ** (күл) — Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районы Калиновка ауылы эргәһендә Дим йылғаһының һул яҡ яр буйындағы туғайҙа урынлашҡан күл.

## Тасуирламаһы
Яйпаҡ күле Дим йылғаһының элекке йырҙаһында барлыҡҡа килгән. Һыу ятҡылығы төньяҡтан көньяҡҡа һуҙылған. Күл яуым-төшөм, ер аҫты һвуҙары, аҙ кимәлдә ер өҫтө һыуҙары менән туйына.
Һыуы таҙа, үтә күренмәле. Майҙаны — 0,2 квадрат километр. Төбө ҡомло.
Күлдең ярҙары һөҙәк һәм убалы. Көнбайыштан, Калиновка ауылы яғынан, ерек, тал, имән, уҫаҡ ағастары менән ҡапланған.
Көнсығыштан һыубаҫар туғайҙар һуҙылған. Исемһеҙ ваҡ һыу ятҡылыҡтары бар. Туғайҙарҙың флораһын кесерткән,әрем,меңъяпраҡ һәм башҡа үләндәр тәшкил итә.Йәйге осорҙа «ҡырағай» яр буйҙары күрән, шыршы үләне,ҡырҡбыуын һәм ҡамыш менән ҡаплана.
Күлдә төрлө балыҡ:алабуға,суртан,сабаҡ,ҡорман,ҡарабалыҡ, табан балыҡ,ҡыҙылғанат йәшәй
Ялпаҡ күле ял итеүселәрҙең һәм балыҡ тотоусыларҙың яратҡан урыны
Географик координаталары: Киңлеге: 54°16′29″N (54.27467) Оҙонлоғо: 55°10′45″E (55.179178)
Район үҙәге Дәүләкән 15 саҡрым алыҫлыҡта.
Яҡындағы тимер юлы Дәүләкән (15 км)
Яҡындағы ауылдар: Калиновка, Вперёд,Яңы Яппар
Тәбиғәт ҡомартҡыһы — Калиновка туҡталҡаһы (XV—IX быуат б.э.) 1,1 саҡрым алыҫлыҡта.
Һыу ятҡылыҡтары — Шөңгәккүл (15 км),Яҙлаукүл (4,5 км)
Йырын Сакла — 3,9 км

## Этимологияһы
Яйпаҡ (яйпы) — диалект һүҙ. Йәйелеп ятҡан, киң мәғәнәлә ҡулланыла.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Асылыкүл

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Озеро Яйпак
* Более 100 водоёмов Башкиррии. Озеро Яйпак
Заозёрный һырты

**Заозерный һырты** — Көньяҡ Уралдың Силәбе өлкәһендәге һырты. Айырым торған Варган тауын үҙ эсенә ала. 1990-сы йылдар башына тиклем союз һәм Рәсәй әһәмиәтендәге туристик маршруттарға инә.

## Топонимикаһы
Урындағы халыҡ өсөн (Түргеяҡ ҡасабаһы) Түргеяҡ күле артында урынлашҡан, шуға ла исеме Заозерный тип атала.

## Тасуирлама
Заозерный һырты Илмән тауҙары массивы һәм Уралтау һырты араһында, уны көньяҡ-көнбайыш — төньяҡ-көнбайыш яҡтан дуғаһы менән солғап алған Түргеяҡ күленән 3 км көнбайыштараҡ урынлашҡан. Һырттың иң ҙур бейеклеге Заозерный тауы (683 м). Айырым торған Варган тауы һырттың бер өлөшө тип иҫәпләнә (763. м.).

Күпселек тоҡомдары — гранит һәм гранодиорит.

Һырт буйында бейек ҡая тауҙар теҙмәһе китә. Ул, урыны менән бүленеп, километрға һуҙыла. Көнсығыш яҡтан ҡаялар текә, көнбайыштан һөҙәк. Иң матур ҡая ҡалдыҡтары Самауырҙар тип аталалар.

Һырттың көнбайыш итәгендә Куштумга йылғаһы аға. Заозёрный һырты ҡатнаш урман менән ҡапланған. Йәйҙең икенсе яртыһында ҡара көртмәле бешә, бәшмәктәр күренә башлай. Тау итәгендә көнбайыштан Куштумга йылғаһы аға.

Тау һырты буйлап, был урындарҙың бөтә матурлығын күрергә мөмкинлек биреүсе туристик һуҡмаҡ үтә. Ул 1990-сы йылдар башына тиклем 55-се Бөтә Союз маршрутҡа ингән була. Һырттан Түргеяҡ күленә, Вера ярымутрауына, Илмән тауҙарына, Түргеяҡ ҡасабаһына, Машҡаласыҡҡа, Тал һырттарына, Урал һырттарына, Елсел һәм Тағанайға панорамалы күренеш асыла.

Күп ҡаялары ғәжәйеп формала, яһалма эшләнгән кеүек. Туристар уларға исем биргәндәр: Ҡытай Стенаһы, Күҙәтеү майҙансығы, Бастион, Ҡапҡа, Кесе Башня, Кесе Күҙәтеү майҙансығы, Яңғыҙ Һаҡсы, Көҙгө, Аллалар Тәхете, Ыласын ҡаяһы, Йыраҡтағы Күҙәтеү майҙансығы.

## Галерея

Файл:Вид на Машгородок, озеро Тургояк и Заозёрный хребет с Центрального Ильменского хребта.jpg| Түргеяҡ күле, Түргеяҡ ҡасабаһы, Машҡаласыҡ]], Илмән һырты күренеше
Файл:G. Miass, Chelyabinskaya oblast', Russia - panoramio (24).jpg|Түргеяҡ күленән Заозерный тауҙары күренеше
Файл:Акватория озера Тургояк.jpg|Крутики ҡаяһынан Заозерный һырты күренеше
Файл:Белеет парус одинокий (оз.Тургояк).jpg|Түргеяҡ күленән Заозерный һәм Варган тау һырттары күренеше
Файл:Вид со скалы на Тургояк.jpg|Крутики ҡаяһынан Заозерный һәм Варган тау һырттары күренеше
Файл:За горы 1.jpg|Заозерный һәм Варган һырттары өҫтөндә киске шәфәҡ  
Файл:Заозерный.jpg|Варган тау
Файл:СОЛНЦЕ СЕЛО.jpg|Заозёрный һырты өҫтөндә киске шәфәҡ


## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Малый Уральский хребет
* Крутики (скалы)
* Пугачёва гора
* Липовская (гора, Челябинская область)
* Ильменский хребет

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* По Южному Уралу: туристские маршруты 171-99-01 (55), 171-90-02 (371). — М.: Главное управление геодезии и картографии при Совете Министров СССР, 1975.

## Һылтанмалар
* Белешмә битен һырт заозерная буйынса силәбе өлкәһе
* Силәбе өлкәһендә туристик порталы биттәрендә һырт заозерная 
* Һырт Заозерная сайты биттәрендә «Урынлаштырыусыларын»
Русский (Архангел районы)

**Русский**, «*Рус ҡасабаһы*» — Башҡортостан Республикаһының Архангел районы Инйәр ауыл Советының 2005 йылда бөтөрөлгән ҡасабаһы.

Русский ҡасабаһы территорияһы Лагутовка фактик Инйәр ауыл Советы биләмәһенә инә. Урындағы халыҡ ҡасабаны *Лагутовка-Русский* тип атаған

## Тарихы
1920 йылда Русский ҡасабаһы «Урыҫтар ҡасабаһы» тип аталған, һәм 6 ихатала 34 кеше йәшәгән. Башҡортостан тораҡ пункттары тарихсыһы Ә.З.Әсфәндиәров фекеренсә буйынса был «уның күптән түгел нигеҙләнеүе тураһында раҫлай».

1972 йылдың 1 июленә ҡарата Русский ҡасабаһы Лагутовка ауыл Советы составына инә. Өҫтөнлөклө милләт булып белорустар тора.

1981 йылдың 1 сентябренә ҡарата Русский ҡасабаһы Инйәр ауыл Советы составына инә. Өҫтөнлөклө милләт булып урыҫтар һәм белорустар тора.

2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың төҙөлөүенә, берләшеүенә, бөтөрөлөүенә һәм статусын үҙгәртеүгә, административ үҙәктәр күсеүгә бәйле рәүештә Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» N 211-з ҡарар итә:
4-се статья. Түбәндәге тораҡ пункттарҙы бөтөрөргә:2) Архангел районында

в) Инйәр ауыл Советының Русский ҡасабаһын

## Географияһы
Русский ауылы ҙур булмаған Ҡарамалы йылғаһы эргәһендә урманлы ерҙә урынлаша.

## Географик урыны
1981 йылдың 1 сентябренә ҡарата тиклем булған алыҫлыҡ:

— район үҙәгенә тиклем (Архангел): 27 км

— ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Валентиновка): 9 км

— яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 33 км

Русский ауылы 1972 йылдың 1 июленә ҡарата район үҙәге — Архангел ауылынан 27 км һәм Лагутовка аыул Советы үҙәге — Лагутовканан 1 км алыҫлыҡта урынлаша. Яҡындағы тимер юл станцияһы Ҡарлыманға тиклем алыҫлыҡ — 62 км

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* [Инзерский сельсовет (Архангельский район)](https://ru.wikipedia.org/wiki/Инзерский_сельсовет_(Архангельский_район))
## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
Башкирская АССР : административно-территориальное деление на 1 июля 1972 года : [справочник] / Президиум Верхов. Совета Башк. АССР ; [сост. Н. Н. Кириллова, П. Ф. Максимов, М. Х. Мусин; отв. ред. Б. А. Абдрахманов]. — Изд. 6-е. — Уфа : Башкирское книжное издательство, 1973. — 386, [2] с. : табл. преим., карты. — Алф. указ.: с. 327—387. С.30

Башкирская АССР : административно-территориальное деление на 1 сентября 1981 года : [справочник] / Президиум Верхов. Совета Башк. АССР ; [сост. Н. Н. Исаев, З. З. Харрасов, М. З. Шаймуратов; отв. ред. Ф. Ш. Хисматуллин]. — Уфа : Башкирское книжное издательство, 1981. — 382, [2] с. : табл. преим., карты. — Алф. указ.: с. 326—383. С.36
Оҡҫон (Ҡурған өлкәһе)

**Оҡҫон ** () — Рәсәй, Ҡурған өлкәһе, Барнева йылғаһының ике ярында урынлашҡан ауыл. Оҡҫон ауыл Советының административ үҙәге. Далматов районының бик ҙур тораҡ пункты.

## Географияһы
Ҡурған өлкәһендәге «Далматов районы» муниципаль берәмегендәге Оҡҫон ауылы Екатеринбург ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 180 километр алыҫлыҡта Шадринск — Силәбе юлы буйында урынлашҡан. Урамдары Барнева йылғаһының һәм уға ҡойған Оҡҫон йылғаларының ике яҡ ярында теҙелеп киткән. Йәйгеһен ике йылға ла йыш ҡына ҡорой. Далматов ҡалаһынан (автомобиль юлынан 42 саҡрым) 35 километр алыҫлыҡта, өлкә үҙәге ҡалаһы Ҡурғандан төньяҡ-көнбайышҡа 155 саҡрым алыҫлыҡта (автомобиль юлы буйлап 190 саҡрым).

## Тарихы
Оҡҫон ауылы 1710-1719 йылдар араһында барлыҡҡа килә. 1710—1719 йылдарҙа ауыл тәүге тапҡыр дәүләт халыҡ иҫәбен алыу кенәгәләренә индерелгән.

1736 йылда башҡорт ихтилалдары ваҡытында башҡорттар ур һәм ер өйөп һаҡланған ауылды яндырған. Күп кеше үлтерелгән, йәки әсирлеккә алынған; аттар һәм һыйыр-һарыҡтар далаларға ҡыуып алып кителгән, имение таланған.

1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы ваҡытында хөкүмәт ғәскәре тарафынан эҙәрлекләнгән Пугачев ихтилалсылары — 7 мең самаһы кеше — 1774 йылдың 9 мартында ауыл янында яу тоторға ҡарар иткән. Алыштар ваҡытында фетнәселәр үҙ артиллерияһын юғалтҡан; 800-ҙән ашыу кеше үлтерелгән, күптәре әсирлеккә алынған, ә ҡалғандары һыбайлыларҙан эҙәрлекләнеп, ҡасып киткән. Бик оҙаҡ ваҡыт был урында пулялар, һөңгөләр, уҡтар менән йәҙрәләр табылып тора.

1843 йылда ауылға крәҫтиәндәрҙе крепостнойлыҡҡа һатырға йыйыналар тигән хәбәр килеп етә һәм ауылда йәнә бола сыға. Ул да караттар тарфынан баҫтырыла, бола сығарыусыларҙы ҡаты язалап Себергә оҙаталар.

XIX быуат аҙағында халҡы православие дине тота һәм игенселек, малсылыҡ һәм ҡошсолоҡ менән шөғөлләнә.

Силәбе өлкә Советы Президиумы ҡарары менән 1935 йылдың 29 ғинуарында Оҡҫон районы төҙөлә, үҙәге Оҡҫон ауылында билдәләнә.

1963 йылдың 1 февралдендә Оҡҫон районы бөтөрөлә. Оҡҫон ауылы Далматов районына индерелә.

Совет власы йылдарында ауыл халҡы «Рассвет» колхозында (1950-се йылдар), шунан «Ясная поляна» итселек-һөтсөлөк совхозында (1960-сы йылдар) эшләгән. 1970—1980 йылдарҙа «Оҡҫон» совхозында эшләгәндәр.

## Этимологияһы
Легенда буйынса, тәүге күскенселәр үҙҙәре ял итергә туҡтаған ерҙән йыраҡ түгел башҡорттар оҫҡон табып, уның хаҡында йәнләнеп китеп һөйләшкәндәрен ишеткән. Күскенселәргә ул «уксин» тип ишетелгән. Яҡындағы йылғаға — Уксиночка, ә урынлашып йәшәй башлаған биҫтәгә Уксинская тип исем биргәндәр.

## Халҡы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Сайт Уксянской СОШ
* Сообщество во ВКонтакте Уксянское NEWS
Аҡыҫтау

**Аҡыҫтау** ( Акыстау) — Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы Сураҡай ауыл Советының 2005 йылда юҡҡа сығарылған ҡасабаһы

## Географияһы
Аҡыҫтау ҡасабаһы Буласово йылғаһы буйында  Аҡыҫтау тауы янында урынлаша.

## Тарихы
Ауылдың атамаһы Акыҫтау тауының исеменә барып тоташа (*Аҡыҫ* шәхси исем һәм *тора* -тау) (Русско-башкирский словарь-справочник названий населенных пунктов Республики Башкортостан. - Уфа: Китап, 2001.- 320 с. С. 26).

Башҡортостан тораҡ пункттарын өйрәнеүсе тарихсы Ә.З. Әсфәндиәров күрһәтеүенсә, Аҡыҫтау 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәрендә лә, 1925 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәрендә лә иҫәпкә алынмаған (История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4)

Аҡыҫтау ҡасабаһы 2005 йылда бөтөрөлә

2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың төҙөлөүенә, берләшеүенә, бөтөрөлөүенә һәм статусын үҙгәртеүгә, административ үҙәктәр күсеүгә бәйле рәүештә Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» N 211-з  ҡарар итә:
4-се статья. Түбәндәге тораҡ пункттарҙы бөтөрөргә:1) Әлшәй районында:а) Сураҡай ауыл Советының Аҡыҫтау ҡасабаһын;

## Халҡы
1969 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Аҡыҫтау ауылында  150 кеше йәшәгән, өҫтөнлөклө  милләттәр булып  башҡорттар торған.

2002 йылдың  1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны  0 кеше тәшкил итә.

## Географик урыны
Түбәндәге тораҡ пункттарға тиклемге алыҫлығы:

* район үҙәгенә тиклем (Раевка): 19 км
* ауыл советы үҙәгенә тиклем (Сураҡай): 5 км
* яҡындағы тимер юл станцияһы (Шафран): 9 км

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Минкә (станция ҡасабаһы, Силәбе өлкәһе)

**Минкә** — Рәсәйҙәге Силәбе өлкәһе Ҡытаутамаҡ ҡала округына ингән тимер юл станцияһы ҡасабаһы.

## Географияһы
Йүрүҙән йылғаһы ярында урынлашҡан. Ҡасабала шул уҡ Минкә исемле туҡталҡа пункты бар. Ҡытаутамаҡҡа тиклем алыҫлығы — 6 км.

Минкә станцияһының рельефы таулы, ауылдан көнсығышта — Башташ тау армыттары, көньяҡ-көнсығышында — Козлов тауы (482 м).

Ландшафы — ҡарағас һәм япраҡлы аастар менән аралашҡан аҡһыл ылыҫлы ҡарағай урмандары зонаһы.
 
## Топонимикаһы
Силәбе топонимисы Николай Шувалов «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области» тигән һүҙлегендә былай тип яҙған: 
«Минйылға (Мәнйылға), бәләкәй йылға, Эҫем йылғаһының уң ҡушылдығы, ҡасаба, Әшә районы; Минә, Үрге һәм Түбәнге йылғасыҡтар, Минйәр йылғаһының уң ҡушылдығы, Эҫем бассейны; *Минкә, йылғасыҡ, Йүрүҙәндең уң ҡушылдығы, обгон, пункт, ҡасаба, 1779 йылда Минкә металлургия заводы булараҡ нигеҙләнгән ауыл; Ҡытау-Ивановск районының Минкә тауы*; Минйәр, йылға, Эҫемдең уң ҡушылдығы; 1784 йылда нигеҙләнгән район ҡарамағындағы ҡала; Мини, йылғасыҡ, Әшә йылғаһының уң ҡушылдығы, Эҫем бассейны, 1867 йылда нигеҙләнгән ҡасаба, Әшә районы» 
Һәм топонимды мең ҡәбиләһенә бәйләп аңлата. Әммә Минкә урынлашҡан ерҙәр Түбәләҫ һәм Көҙәй ырыуҙары ерҙәре сигендә урынлашҡаны бындай аңлатманы ҡабул итергә нигеҙ була алмай. Көҙәйҙәрҙә Миндеш ауылы бар, бәлки, шул атама менән уртаҡлығы барҙыр.

## Тарихы
Һамар—Златоуст тимер юлын төҙөү ул замандың иҡтисади үҫеше өсөн бик әһәмиәтле була. Өфө—Златоуст араһында ғына 3 йөҙгә яҡын төрлө ҡоролма — күперҙәр, һыуайырғыстар, нығытыу дамбалары, терәүҙәр төҙөлә. Эҫем һәм Йүрүҙән йылғалары аша ҙур тимер күперҙәр һалына. Билдәле урыҫ инженеры, профессор А. Белелюбский ошо проекттарҙың авторы була.

Магистраль бик ҡыҫҡа срокта төҙөлә. 1888 йылдың сентябренән — Һамарҙан Өфөгә, 1890 йылдың 8 сентябренән Златоустҡа тиклем хәрәкәт асыла, 25 октябрҙә тәүге поезд Силәбегә килә. Трасса Урал һырттарын киҫеп үтеп, Көнбайыш Себергә һуҙыла.

## Халҡы
 бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, халыҡ һаны 2010 йылда 495 кеше (ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ 234 261) тәшкил итә.

## Урамдары
Ҡасабала 11 урам һәм 1 тыҡрыҡ бар.

## Һылтанмалар
* https://yandex.ru/maps/geo/selo_minka/53154185/?ll=58.227469%2C55.003612&source=wizgeo&utm_medium=maps-desktop&utm_source=serp&z=16 Минкә ауылы картала
* Шувалов От Парижа до Берлина по карте Челябинской области
* «Южно-Уральская железная дорога» на сайте «Рустрана» 
* Вязовой — ЮУЖД станцияһы http://chel-portal.ru/enc/vyazovaya Силәбе өлкәһе порталы. Вязовая

## Иҫкәрмәләр
Сатрайорт (Ишембай районы)

**Сатрайорт** () — бөткән утар. Башҡорт АССР-ы Маҡар районы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы) Ҡолғона ауыл Советы составына ингән. 1864 йылғы документта телгә алына. 1969 йылға тиклем ауылдар исемлегенән алынған.

## Географик урыны
* район үҙәгенә тиклем (Петровское): 56 км
* ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ҡолғона): 13 км
* яҡындағы тимер юл станцияһына тиклем (Стәрлетамаҡ): 91 км

## Тарихы
1864 йылғы «2-се Верхнеурал башҡорт кантоны йәйләүҙәре тураһында ведомостәр» исемле документта телгә алына. Сатрайорт Ҡарағай-Ҡыпсаҡ улусы административ-территориаль берәмеге составына ингән була һәм Сатрайорт тураһында ошолай яҙылған: Һәүәнәк йылғаһы үрендә был йәйләү борондан (200 йыл тирәһе) бар, 3 саҡрымдай урманлы һәм таулы киңлектәрҙе биләй. Унда 1 июндән 11 июнгә тиклем йәйләйҙәр.

Бохарова Г. Һ. яҙыуынса, Сатрайорт топонимы үҙ эсенә йорт һүҙен алған — башҡорттарҙың «йорт» тип аталған ултыраҡ тораһы өсөн ғәҙәти атама. Ж. Ғ. Кейекбаевтың фаразлауынса, йорттар тау башҡорт ҡәбиләләренең боронғо торалары булған, улар Башҡортостандың тик тау-урман райондарында осрай һәм һөжүм ваҡытында башҡорттар уларҙы йәшенеү урындары итеп ҡулланған.
Ишембай районы топонимияһы буйынса тикшеренеү эшендә Суфиева А. Ш. (етәксеһе Ҡарабаев М. И.) бик ҡыҙыҡлы факттар килтерә. Юрматы ырыуы шәжәрәһендә *йорт* термины халыҡ, ҡәбилә территорияһы, шул уҡ ваҡытта йорт, өй мәғәнәһендә ҡулланылған.
Шәжәрәнән өҙөк:
Улуҡ заманда Жәнбәк хан илан Аҡсаҡ Тимер хан иде. Булар [ваҡытында] йортҡа олуғ бөлгенлек булды, һәр тарафҡа яулар булды. Әмәт Хәмәт ханның йорты бозылды. Бер аз кешеләр илан ҡачып, олуғ Иделнең ары яғына чыҡдылар һәм йорт урыны ҡазыдылар.
Был текстан, йорт һүҙе ил, тора мәғәнәһендә бирелеүе, аңлашыла, йәғни өй мәғәнәһендәге йорт һүҙенән күпкә киңерәк. Ысынлап та, Башҡортостандан ситтә йәшәгән башҡорттар элек-электән Башҡортостанды *Оло йорт*, тип исемләгәндәр. Был хеҙмәттә йорт һүҙе булған күп ойконимдар килтерелә, улар араһында Сатрайорт та бар.

*Сатра* һүҙе catr (фарсы), catur (төрөк) һүҙҙәре боронғо һинд chattra һүҙе менән бәйле, уның дөйөм мәғәнәһе — ябыныу, йәшенеү.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* 

## Әҙәбиәт
*
Салауат Юлаев исемендәге майҙан (Өфө)

**Салауат Юлаев исемендәге майҙан** (Өфө)— Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөләге майҙан. Уның тарихы 1967 йылда Салауат Юлаевҡа Ағиҙелдең текә ярында һәйкәл ҡуйыуҙан башлана.

## Тарихы
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, скульптор Сосланбәк Тавасиев Өфәгә эвакуациялана. Бында ул тәүге тапҡыр башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаев тураһында ишетә һәм батырҙың шәхесе менән ҡыҙыҡһына башалай. Егерме йылға яҡын ул Салауат Юлаев һыны өҫөтөндә эшләй. Сосланбәк Тавасиев Салауат батыр Ағиҙелдең текә ярында ярһыу атта торорға тейеш тип иҫәпләй һәм республика етәкселегенә үҙенең хаҡлығын бик ауырлыҡ менән аңлата.

1967 йылдың 17 ноябрендә Өфө ҡалаһының көньяғында Ағиҙелдең текә ярына ҡуйылған Салауат Юлаев һәйкәле асыла. Ҙурлығы буйынса Европала унан да ҙурыраҡ һыбайлы һәйкәле юҡ. Һәйкәлдең бейеклеге 9,8 метр, ауырлығы — 40 тонна. Скульптор Сосланбәк Тавасиев менән Исмәғил Ғәйнетдинов һәйкәл янында Өфө халҡы өсөн майҙан булдырыуҙы ла күҙ уңында тота.

Өс йылдан һуң Сосланбәк Тавасиев СССР Дәүләт премияһына, һуңыраҡ Художество академияһының Алтын миҙалына лайыҡ була.

Һәйкәл йылғаға ҡаратып ҡуйылған, шуға күрә уны ҡарар өсөн постаменттан түбәнгәрәк төшөргә кәрәк. 2007 йылда майҙандан һул яҡта Конгресс-холл һәм Салауат Юлаев майҙанында матур фонтан асыла. Ул ике кесе архитектура формаһынан ғибәрәт. Аллеяның өҫкө яғында 4 метр ҙурлыҡтағы түңәрәк форма ҡуйылған, унда ун ете фонтан көпшәһенән һыу атыла.

Комплекстың түбән яғында диаметры ун һигеҙ метрлы түңәрәк ҡуйылған, унда бер нисә баҫҡыстан декоратив шишмә ағып төшә. Был яһалма «шишмә» аша өс күпер һалынған. Бында 800 кубометр һыу бирелә, тағы 200 кубометры торбаларҙа. Йөҙәрләгән ҡайнап атылған шишмәләр, каскадтар һәм аҡҡан һыу ҡурай сәскәһен хасил итә. Был фонтан менән идара итеү үҙәге ер аҫтында алты метр тәрәнлектә урынлашҡан. Һыуҙы ҡабыҙыу һәм һүндереүҙе автоматтар башҡара, баҫымды электроника көйләй. Төндә фонтан төрлө төҫтәргә мансыла.

Салауат Юлаев майҙанының уң яғында, телевидение ҡаршыһында, башҡорт халҡының батыр улы, шағир Шәйехзада Бабичҡа һәйкәл ҡуйылған Ул 2019 йылдың 28 июнендә асылған.

## Былар ҡыҙыҡлы
Һәйкәл асылғандан алып, Салауат Юлаев майҙаны Өфө халҡының һәм ҡунаҡтарының яратҡан урынына әйләнә. 1960—1980 йылдарҙа бында студенттарҙың ауылса «киске уйындары» үтә. Бер нисә быуын йәштәр һәйкәл янында таныша, яҡташтар бында бер-береһен табыша.

Майҙанда башҡорт тирмәһе ҡоролған, унда сувенирҙар һатып алырға, тамаҡ ялғап алырға була.

2015 йылдың 9-10 июлендә үткән ШОС һәм БРИКС илдәре етәкселәренең саммиты үтә. Өфөләге Салауат Юлаев майҙанында Халыҡ-ара матбуғат үҙәге төҙөлә. Унда ШОС һәм БРИКС саммиттарында эшләү өсөн аккредитацияланған 1000 журналист эшләй. 8,5 мең квадрат метр майҙанды биләгән үҙәк саммиттан һуң һүтеп алынған .

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Салауат Юлаев һәйкәле (Өфө)

Өфө

Тавасиев Сосланбәк Дафай улы

## Һылтанмалар
* Уфа за один день 
* Памятник Салавату Юлаеву в Уфе (сферик панорама) 
* Салауат Юлаев һәйкәле 

## Иҫкәрмәләр
Морат (төшөнсәләр)

**Морат** — ир-ат исеме, күп мәғәнәле атама:

* Морат — 1704—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.
* Морат Рәмзи — башҡорт тарихсыһы.
* Морат Аджи — төрки донъяһын өйрәнеүсе.
* Морат (тау) — Башҡортостан Республикаһы Белорет районындағы  түбә һәм тау саңғыһы комплексы.
* Морат (археологик ҡомартҡы) — Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Оҙонгүл ауылынан йыраҡ түгел урынлашҡан б.э.т. XII—III мең йыллыҡтарға ҡараған археологик ҡомартҡыһы.
* Морат (Силәбе өлкәһе) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында юҡҡа сыҡҡан ауыл.
Первомайка (Ҡыҙыл районы)

**Первомайка** — Рәсәйҙә Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл районындағы ҡасаба. Гранит ауыл биләмәһе составына инә.

ОКАТО коды: 75232820006

ОКТМО коды: 75632420126

## Тарихы һәм исеме

Первомайка ҡасабаһы Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл районының төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Күрше тораҡ пункттар менән Первомайка ҡасабаһын грунт юлдары бәйләй. Район үҙәгенә тиклем (Ҡыҙыл ауылы) — 57 км, ауыл биләмәһе үҙәгенә тиклем (Гранит ҡасабаһы) — 12 км. Ҡасабаға 1930 йылдар башында «Уралец» совхозының бер бүлексәһе төҙөлөү менән, 1 Май байрамы алдынан нигеҙ һалына, ҡасабаның атамаһы ла шул ваҡиға менән бәйле. Яңы барлыҡҡа килгән ҡасабаға землянкаларҙа йәшәүсе бер нисә ғаилә күсеп килә. 1936 йылда беренсе трактор һатып алына. Бүлексә иген етештереүҙә һәм һөт малсылығында махсуслаша (һуңғараҡ — һарыҡ үрсетеү буйынса). 1954 йылда ҡасабаға сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү өсөн йәштәр күп килә. Торлаҡ йорттар, малсылыҡ биналары, социаль мәҙәни көнкүреш объекттарын төҙөү әүҙем башлана. Хәҙер Первомайка ҡасабаһы биләмәһендә «Уралец» ауыл хужалығы производствоһы кооперативының 2-се бүлексәһе урынлаша; 4 крәҫтиән-фермерлыҡ хужалығы эшләй. Башланғыс мәктәп, китапхана, клуб, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар. Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн механизатор К. И. Лящук (Ленин ордены), агроном В. М. Гарейнов (Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены), һауынсы Н. Л. Хәмзина («Хөрмәт билдәһе» ордены) дәүләт наградаларына эйә була; Чечня Республикаһы территорияһының хәрби хәрәкәттәрендә ҡатнашыуы өсөн А.Г. Прытков «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены, Р.Ш. Әһлиуллин Батырлыҡ ордены менән бүләкләнә. Ҡасабала йәшәүсе 10 бала тәрбиәләп үҫтергән Г.К. Ибраһимова 1-се дәрәжә «Әсәлек миҙалына» лайыҡ була.

## Географияһы
Ҡасаба Силәбе өлкәһенең көньяғында, Көньяҡ Урал тауы итәге сиктәрендә, дала зонаһында урынлашҡан. Райондың административ үҙәге Ҡыҙыл ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан туранан 30 километр алыҫлыҡта ята. Диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге 405 метр тәшкил итә. Рельефы — ярым тигеҙлек; иң яҡын бейеклектәр — 428, 448 һәм 464 м. Ландшафты — ҡылғанлы-бүтәгәле дала.

; Климаты

Климаты эҫе, ҡоро йәйе һәм ҡырыҫ ҡышы менән ҡырҡа континенталь. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм күләме — 266 мм, күп йыллыҡ күҙәтеүҙәр буйынса иң һалҡын айҙа (ғинуар) уртаса температура -17,9°С, уртаса температура иң йылы айҙа (июлдә) — 19,9°С тәшкил итә.

## Халыҡ
 Ҡасаба халҡы 253 кеше тәшкил итә (1970 йылда — 395, 1983 йылда — 302, 1995 йылда 326 иҫәпләнгән).

; Гендер составы

2010 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, гендер структурала ир-егеттәр 47,4 %, ҡатын — ҡыҙҙар 52,6 % тәшкил итә.

; Милли составы

2002 йылда халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, Первомайка ҡасабаһында халыҡтың милли структураһында башҡорттар 59 % тәшкил итә.

## Урам
Ҡасаба урам селтәре өс урамдан тора:.
 Үҙәк урам
Беренсе май урамы
Мәктәп урамы

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ҡыҙыл районы

## Иҫкәрмәләр
Әлмәнкүл

**Әлмәнкүл** () — Рәсәй, Ҡурған өлкәһе Әлмән районындағы күл.

## Урынлашыуы
Әлмәнкүл Ҡурған өлкәһе Әлмән районындағы Әлмән ауылының көнбайышыраҡ яғында урынлашҡан. Екатеринбургтан Әлмәнкүлгә тиклем — 370 км, Каменск-Уральский аша — 360 км. Географик координаттары: киңлеге — 54°57′9″N (54.952568), оҙонлоғо — 63°33′19″E (63.555384).

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы ҡушылған урындан Ҡурған ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010500311111200004902
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 211200490
* ГӨ буйынса һаны (номеры) — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

## Тасуирламаһы
* Уртаса тәрәнлек: 3м
* Иң ҙур тәрәнлек: 4м
* Һыуҙың үтәҙеклеге, таҙалыҡ: Таҙа
* Һыу менән тәьмин итеү сығанаҡтары: Кәртәмеш
* Майҙаны: 5,92км2
* Төбө: ләмле

Һыу ятҡылығы ситтән күренеп тормай, һыуы сөсө. Һыу кимәле яуым-төшөм һәм ташҡын иҫәбенә туплана. Ярҙары тигеҙ, ярлауһыҙ. Тәрәнлеге аҡрынлап арта бара. Көнбайыштан күбеһенсә һаҙланған, үлән баҫыусан.

Ландшафт күбеһенсә асыҡ майҙанлы, һирәкләп ваҡ сауҡалыҡтар һәм башҡа япраҡлы урмандар осрай. Көньяҡ һәм көнсығыш ярҙары булап буйлап Әлмән ауылы урамдары һуҙылып киткән. Көньяҡ яры буйлап автомобиль юлы үтә

## Фаунаһы
Күл һыуын ҡаплаған үҫемлектәр ҡоштарҙың күпләп үрсеүенә булышлыҡ итә.

Күлдә табанбалыҡ, алабуға, сабаҡ үрсей. Күлгә 2012 йылда Әлмән балыҡсылыҡ хужалығы пелядь ебәргән, хәҙер уны сәнәғәт кимәлендә аулайҙар. Һыу ятҡылығы менән 2029 йылдың 27 февраленә тиклем сәнәғәт кимәлендә «Әлмән балыҡсылыҡ хужалығы» ЯСЙ-һы файҙалана.

## Этимологияһы
Күлдең атамаһы ла, тарихы ла янындағы татар ауылы Әлмән тарихы менән бәйле. Улар Ҡазан ханлығы емерелгәндән һуң Урал аръяғына күсенеп килгәндәр (1551—1556). Иҫәт йылғаһының бер ҡушылдығына килеп еткәс, улар шунда урынлашырға булалар. 1720 йылда ауыл халҡының күпселек өлөшө тарихи башҡорт ерҙәренә — Әлмән күленең көнсығыш ярына күсенә һәм унда Әлмән биҫтәһенә нигеҙ һала. Беренсе булып күл буйында йортон Әлмән исемле кеше һала. Ауыл да, күл дә уның исемен йөрөтә башлай

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Альменколь
* Альменколь озеро
Убалы (Ҡурған өлкәһе)

**Убалы** — () Рәсәйҙә Ҡурған өлкәһенең Әлмән районындағы ауыл. Парамоново ауыл Советы составына инә.

## Исеме
Ауылдың исеме башҡорттар атаған Убалы күле исеменән.

## Географияһы
Убалы ауылы Ҡурған өлкәһенең көньяҡ-көнбайышында, Көнбайыш Себер тигеҙлегенең көньяҡ өлөшө сиктәрендә, урман-дала зонаһында, Убалы күленең төньяҡ-көнсығыш ярында,  автомобилдәр юлы эргәһендә, райондың административ үҙәге Әлмән ауылынан яҡынса көньяҡ-көнбайышҡа табан 22 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Убалы ауылының диңгеҙ кимәленән абсолют бейеклеге — 170 метр.

; Климаты

Климаты тейешле дәрәжәлә дымлы булмауы, йылы, ҡоро йәйе һәм аҙ ҡарлы һалҡын ҡышы менән континенталь. Иң һалҡын айҙа (ғинуарҙа) күп йыллыҡ уртаса температураһы −17,7°С, иң йылы айҙа (июлдә) уртаса температура — +25,2°С. Уртаса йыллыҡ яуым- төшөмдөң күләме — 370—380 мм. Ҡар ҡатламы йылда 150—160 көн дауамында ята.

; Сәғәт бүлкәте

Убалы ауылы, бөтә Ҡурған өлкәһе кеүек үк, МСК+2 сәғәт зонаһында урынлашҡан. Ваҡыттың күсеүе сағыштырмаса UTC +5:00 тәшкил итә.

## Халҡы

; Гендер составы

2010 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса гендер структураһында ир-егеттәр 45,9 %, , ҡатын — ҡыҙҙар 54,1 % тәшкил итә.

; Милли составы

2002 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, халыҡтың милли структураһында башҡорттар 93 % тәшкил итә.

## Урамдары
Тораҡ пункттың урам селтәре бер урамдан тора (Әминев урамы).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Әлмән районы
* Убалы (күл)

## Иҫкәрмәләр