Ҡолбаҡ

**Ҡолбаҡ** () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Арыҫлан ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 322 кеше.
Почта индексы — 452507, ОКАТО коды — 80236810005.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 42 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Арыҫлан): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 47 км

Ҡолбаҡ ауылы Әй йылғаһы буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 42 километр һәм тимер юл станцияһы Һилейәнән (Силәбе өлкәһе) төньяҡ-көнсығышҡа табан 47 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Тарихы
Ҡолбаҡ ауылына Троицк өйәҙе Әйле улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. 1786 йылдан рәсми документтарҙа билдәләнә. Шулай уҡ Сатай атамаһы менән дә теркәлә. Ауыл атамаһы ан­тропонимдан алынған.

Сатайҙың улы — Киҫәүбай Сатаев (1745—1813), уның улдары Сәйетбаттал, Сәйғафар Кисәүбаевтар. Ҡолбаҡ Ҡолбаҡов сығанаҡтарҙа күрһәтелмәгән. Әммә уның улдары һәм ейәндәре күп: Ҡолһары Ҡолбаҡов (1757—1815, кантон ярҙамсыһы, Шүләмин ауылында йәшәгән), уның улдары Мөхәмәтғәле, Мөхәмәтйән һәм **Хәсән Ҡолһарин** (1793—1844, легенда буйынса, йәнәһе, *Салауат Юлаевтың улы*, зауряд-сотник, поход старшинаһы, дистанцион начальник, йорт старшинаһы, кантон начальнигы ярҙамсыһы булып хеҙмәт иткән, 14-се разрядҡа тиклем үрләгән; ике ҡатынынан Хөсәйен һәм Ихсан исемле улдары тыуған); 14-се класлы чиновник Байһары Ҡолбаҡов
.

**Хәсән Ҡолһарин** — 4-се Башҡорт кантонының Урал аръяғы өлөшөндәге 2-се бүлексәһенә ҡараған Әйле улусының йорт старшинаһы (1850 йылда — 81 йәш; уның улы зауряд-ясауыл Батырша).
Абдулкәрим Ҡолбаҡов, уның улдары — старшин­а ярҙамсыһы Әхтәм, поход­ старшинаһы Ғайса, йорт есаулы Ғәбделсәләм.

Мөхәмәтдин Буҙыҡаев — 4-се Загорный кантоны начальнигы.

Әхәт Ҡолбаков — йорт стар­шинаһы.

1795 йылда Троицк өйәҙе Әйле улусының 6 ауылы араһында Ҡолбаҡ иң ҙуры булған — 25 йортта 145 кеше (73 ир-ат) йәшәгән. 1816 йылда 37 йортта 169, 1834 йылда 40 йортта — 238, 1850 йылда 38 йортта — 236 кеше йәшәгән.

1842 йылда 233 кешегә 38 сирек ужым һәм 67 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. 40 йортта 290 ат, 100 эре мөгөҙлө мал, 80 һарыҡ, 20 кәзә аҫыралған. 4-әр умарта һәм солоҡ булған.

Златоуст заводының бәхәсле ерендә йәшәгән һәм 1818 йылда башҡорттар иҫәбенә индерелгән Ҡыуаҡан улусына ҡараған Байһаҡал ауылынан 15 ҡаҙаҡ Ҡолбаҡ ауылынан күсерелгән булған. Уларҙың исемдәре: Ҡашҡа Ҡабалов (Мөхәмәттшафиҡ улы), Жулан Тулыбаев, Мәтән Беғайҙаров, Мырзабай Күпәсов, Пүләмыш Күпәсов, Пүләмыш Байғужин, Үтән Үтәгәнов, Шөкөрбай Байғужин.

Бынан тыш, бында Сәмәр ауылынан — 4, Иҙрис ауылынан — 4 ир-егет беркетелгән. Төрлө ғәйептәре (хеҙмәттән ҡасҡандары) өсөн, 3 кеше Себергә оҙатылған. Ҡолбаҡ ауылынан Әбдрәзәк һәм Иҫәнбай ауылдарына 5 кеше күсеп киткән.

## Биләмә берәмектәренә инеүе

## Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
Ҡолбаҡ ауылында 1859 йылда 50 йортта — 288, 1865 йылда 48 йортта 283 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.

1845 йылда төҙөлгән мәсет, һыу тирмәне булған.

1877 йылда Ҡолбаҡта урыҫ-башҡорт мәктәбе асыла.

Ауылдың 1897 йылғы тасуирламаһында түбәндәге һүҙҙәр бар. Ул ауыл хужалығы продукттары һатылған Ҡуҫа заводынан 22 километр алыҫлыҡта урынлашҡан булған. 1891 йылдан алып биләмәләр 170 ир-ат йән башына бүленгән. Бүленгән ерҙәре булмаған кешеләр күбәйгән. Баҫыуҙар Әй, Урғыла, Биҙе, Алйылға буйҙарында урынлашҡан. Улар йырындар менән киҫкеләнгән. Ер яңы һөрөлгән. Системаһыҙ сәсеү әйләнеше күҙәтелә. Ауылда 2 һуҡҡыс, 5 елгәргес булған. Сысҡандар хужалыҡҡа зыян килтергән. Ауыл эргәһендә 2 тимерлек һәм 3 кибет булған.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда мәсет, урыҫ-башҡорт министрлыҡ мәктәбе, бакалея һәм мануфактура кибеттәре теркәлгән.

1920 йылда Ҡолбаҡта 80 йортта 403 башҡорт йәшәгән.

Әлеге ваҡытта Ҡолбаҡта башланғыс мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре
* Ҡолбаҡов Вәлишә Ҡолбаҡ улы (1777—1843) — 14-се класлы чиновник, кантон начальнигы, зауряд-сотник (1810). Троицк өйәҙе Әйле улусы (хәҙерге — Ҡыйғы районы) башҡорто. 1811 йылдан дистанция начальнигы, 1820—1832 йылдарҙа 4-се башҡорт кантоны начальнигы булған. Кантон икегә бүленгәндән һуң, 1835 йылға тиклем 4-се Көнбайыш кантоны менән идара иткән. Өс ҡатынынан — улдары Иштуған, Ғәлиулла, Мөхәмәтйәр, Ибраһим, Әйүп, Шаһиәхмәт, Аҡъегет, Исмәғил һәм ҡыҙҙары Гөлзаһира, Туйбикә, Хәжәр, Бибифәзилә). Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

## Хәтер

## Урамдары

* Ғәмбәр урамы ( Гамбара (улица)
* Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)
* Әй урамы ( Айская (улица)
* Йылға аръяғы урамы — ( Заречная (улица)

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары*'
*Тауҙар:*

*Урмандар:*

*Йылғалар:*
* [[Әй (йылға)|Әй]], [[Урғалы|Урғыла]], Биҙе, [[Алйылға]]

*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:*

*Башҡа урын-ер атамалары:''

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Әйле
* Буҙыҡаев Мөхәмәтйән Ярымбай улы

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Һылтанмалар
* 
*  534—535 сс.
* ИСДБ д. Кулбаково, 534-535 сс. 
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан
* История д. Кулбаково 
* Кулбаково (Сатаево)
* Карта д. Кулбаково. Улицы

## Видео, фото
* Ҡолбаҡ ауылы
* Фотографиялар

## Иҫкәрмәләр