open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Либерти (компания)

**«Либерти»** — мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн Рәсәй туристик компанияһы. Компанияға Санкт-Петербургта 2004 йылда нигеҙ һалына. Компания тик коляскала йөрөүсе инвалидтарға туристик хеҙмәт күрһәтә һәм улар өсөн ҡаланың төрлө иҫтәлекле урындарын яраҡлаштыра. Санкт-Петербургтан тыш, Новгород, Выборг, Рәсәйҙең Алтын ҡулсаһы, Киев һәм башҡа башлыса элекке совет республикалары илдәренең мәҙәни үҙәктәре буйлап, һәм тағы ла Франция, Италия, Чехия һәм башҡа Европа дәүләттәре буйлап турҙар ойоштора.

## Тарих
Экскурсоводтар Наталья Гаспарян һәм Мария Бондарь «Либерти» компанияһына Санкт-Петербург ҡалаһында 2004 йылда нигеҙ һалалар. Тәүге осорҙа фирма Германия туристарын Санкт-Петербург ҡалаһына саҡырыу менән шөғөлләнгән, компания хеҙмәткәрҙәре коляскала йөрөүсе инвалидтар өсөн тур маршруттарын коляскала йөрөүсө инвалидтарға уңайлы булһын өсөн ентекләп уйлайҙар. Фирманың бюджеты тик 40 мең һум ғына тәшкил иткән, уға өҫтәп Наталья Гаспарян һәм Мария Бондарь банкта ҡулланыусы булараҡ 700 мең  кредит алғандар.

2010 йылда ААЙ «Либерти» компанияһы бөтә Рәсәй социаль эшҡыуарҙар конкурсында еңеү яулай һәм «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фондынан 1,7 миллион һум процентһыҙ заём ала. Бынан алып агенствоның һөҙөмтәлелеге бер миҙгелдә 200 турға тиклем артҡан, йыллыҡ әйләнеше 3 миллион һум тәшкил иткән, ә 2011 йылда 3,5 миллион һумға тиклем күбәйә. Компания төп килемде элеккесә сит ил клиенттарынан ала, шул уҡ ваҡытта Рәсәй инвалид-туристарына турҙар үҙҡиммәте буйынса, ә бала-инвалидтарға — бушлай бирелә. Фирма йәмәғәт эшмәкәрлегендә әүҙем ҡатнаша, музейҙарҙы яҡшы сифатлы пандустар менән тәьмин итеү менән шөғөлләнә. Туристик компанияның пландарында һәр кемгә уңайлы ҡунаҡхана, никах агентлығы, инвалидтар өсөн яраҡлашҡан туризм өсөн белешмәләр һәм журналдар баҫып сығарыу инә.

2012 йылда Рәсәйҙә социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә һәм ҡуҙғатыуға өлөш индергән өсөн Наталья Гаспарян һәм Мария Бондарь «Яҡшылыҡ импульсы» премияһы лауреаттары була. 2015 йылда «Сноб» журналы социаль бизнес өлкәһендә эшләүсе иң уңышлы биш компаниялар араһына "Либерти"ны ла индерә, баҫманың мәғлүттәре буйынса компанияның йыллыҡ әйләнеше 4 миллион һум тәшкил итә.

Компанияның ойошторосылар рәтенә Санкт-Петербург төбәк инвалидтары йәмәғәт ойошмаһы һәм «Беҙ — йәмғиәттең өлөшө» () инвалидтар өсөн ҡала социаль-сәйәси гәзите инә. Фирманың пландарына һаңғырауҙар һәм насар ишеткән кешеләр өсөн туристик сәфәрҙәр ойоштороу инә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* «Либерти» компанияһының рәсми сайты
Нэт Вэй

**Натанаэль Мин-Ян Вэй, Барон Вэй** (, ); шулай уҡ **Нэт Вэй** булараҡ билдәле, 19 ғинуар 1977) — британ социаль эшҡыуары, Лордтар палатаһының иң йәш ағзаһы (2011 йылдың 30 сентябренә ҡарата). «Оло йәмғиәт» проектында Бөйөк Британия хөкүмәтенең элекке кәңәшсеһе.

Нэт Вэй «Shaftesbury Partnership» компанияһын нигеҙләүсе һәм элекке партнеры, «Teach First» социаль предприятиеһының ағза-нигеҙләүсеһе һәм «Absolute Return For Kids» хәйриә ойошмаһының элекке кәңәшсеһе. «Young Foundation» ойошмаһының һәм Бөтә донъя иҡтисади форумының элекке хеҙмәткәре.

## Биографияһы
Вэйҙың ата-әсәләре Гонконгтан эмигрант булғандар. Атаһы христиан дин әһеле — пастор булған һәм 1970-се йылдарҙа Бөйөк Британияға күскән. Нэт Вэй 1977 йылдың 19 ғинуарында Уотфорд ҡалаһында тыуған. Белемде сэр Фрэнк Маркхэм исемендәге мәктәптә, Милтон-Кинстағы дәүләт дөйөм белем биреү мәктәбендә ала, бында ҡайһы бер уҡыусылар уҡыуға етди мөнәсәбәте булғанлыҡтан уны кәмһеткәндәр. Нэт Вэй Лондон иҡтисади һәм сәйәси фәндәре мәктәбендә путунхуаны әүҙем өйрәнә һәм кантон, француз һәм немец телдәре буйынса практик белем ала.

Оксфордтағы "Ғайса колледжы"н тамамлағандан һуң, өс йыл дауамында Вэй «McKinsey & Company» компанияһында эшләй, бында 2002 йылда «Teach First» нигеҙләгән Брэд Уигдортз менән таныша. 2006 йылда Нэт Вэй «Shaftesbury Partnership» ойошмаһына нигеҙ һала, был ойошма ҙур масштаблы социаль реформалар эшләп Виктория дәүерендәге социаль рефоматорға оҡшарға ынтылған. «Shaftesbury Partnership» хәҙерге ваҡытта эшһеҙлек һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге бер нисә проекттар менән эш итә. «Shaftesbury Partnership» ойошмаһы аша Нэт Вэй «The Challenge Network» бойондороҡһоҙ хәйриә ойошмаһының ойоштороусыларының береһе булып китә.

## Иҫкәрмәләр
Ренат Хойбергер

**Ренат Хойбергер** (; 18 декабрь 1976 йыл, Цюрих, Швейцария) — Швейцария эшҡыуары һәм менеджеры, *South Pole Group* компанияһының нигеҙләүселәренең береһе һәм етәксеһе; *Climate Friendly Pty* (Австрия) һәм VNEEC (Вьетнам) компаниялары директорҙар советы ағзаһы; парник газдары (Киото протоколы һәм Эмиссион квоталары менән сауҙа итеү) буйынса эксперт.

## Биографияһы
Ренат Хойбергер 1976 йылдың 18 декабрендә Швейцарияның Цюрих ҡалаһында тыуған. Бала саҡта журналист булырға хыяланған.

Индонезияла Swisscontact техник кооперацияһы Швейцария фондында эшләгәндән һуң, 16 йәшендә Ренат "Бөтә донъя тотороҡло үҫеш студенттар йәмғиәте"нең () ойоштороусыларҙың береһе була, бында «Тотороҡлоҡ орлоҡтары» () дисциплинар араһы платформаһын төҙөүҙә ҡатнаша.

Цюрихтың Швейцария юғары техник мәктәбендә тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендә фән магистры дәрәжәһен ала. Һуңыраҡ Франциялағы *INSEAD* бизнес-мәктәбенең социаль эшҡыуарлыҡ буйынса курстарын () тамамлай.

2002 йылда Цюрихтың Швейцария юғары техник мәктәбенән бүленеп сыҡҡан һәм климаттың үҙгәреүе өлкәһендә ысулдар һәм стандарттар төҙөү менән шөғөлләнгән *[[:en:myclimate|myclimate]]* коммерция булмаған ойошманың нигеҙләүселәренең береһе һәм етәксеһе була.

*Myclimate* компанияһының барлыҡҡа килеүенән алып, Ренат Хойбергер климаттың үҙгәреүе тураһында БМО-ның рамлы конвенцияһы сиктәрендә үткәрелгән сараларҙа даими ҡатнашыусы һәм спикер була. Был теманы үҫтереп 2013 йылда Давостағы Бөтә донъя иҡтисади форумында «Уңыш күсеше: Яңы климат тормошына?» () исемле доклад менән сығыш яһай.

2006 йылда Патрик Бөрги (), Томас Камерат () һәм Кристоф Саттер менән берлектә *South Pole Carbon Asset Management, Ltd.* (хәҙерге *South Pole Group*) компанияһына нигеҙ һала һәм уның етәкселәренең береһе була. Был компания парник газдарын сығарыуҙы кәметеү буйынса проектарҙа, эмиссион квоталар менән сауҙа итеү һәм үҙ өлкәһендә консалтинг хеҙмәттәрен күрһәтә.

## Бүләктәре һәм премиялары
2011 йылдың 13 декабрендә *South Pole Carbon Asset Management, Ltd.* компанияһында эшмәкәрлектәре өсөн Ренат Хойбергер Кристоф Саттер менән берлектә Швабтың социаль эшҡыуарлыҡ фонды менән йыл социаль эшҡыуары тип атала.

## Библиография
* Renat Heuberger, Alan Brent, Luis Santos, Christoph Sutter, Dieter Imboden, «Evaluating projects that are potentially eligible for Clean Development Mechanism (CDM) funding in the South African context: A case study to establish weighting values for sustainable development criteria», ETH, , 2003.
* Heuberger R, Thomas F, «Quality standards for micro-climate protection projects»"Qualitäts-Standards für Mikro-Klimaschutz-Projekte", Umwelt-Fokus, 2004.
* Heuberger Renat, Brent Alan, Santos, Luis, Sutter Christoph, Imboden Dieter, «CDM Projects under the Kyoto Protocol: A Methodology for Sustainability Assessment — Experiences from South Africa and Uruguay», «Environment, development and sustainability : a multidisciplinary approach to the theory and practice of sustainable development», Springer, , 2007.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Twitter: renatheuberger.
* Сығыштары һәм интервью:
** CEO Renat Heuberger at WEF Panama 2014 discussing climate change (видео).
**   (интервью).
**  (интервью).
Чернигов

**Чернигов** () — Украиналағы ҡала. Чернигов өлкәһенең үҙәге.

## Билдәле шәхестәр
* Немчинов Александр Михайлович (15.11.1919—3.10.1985), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, батарея командиры, өлкән сержант (1943). Майор дәрәжәһендә 1966 йылда запасҡа сыға, Черниговта йәшәй. Советтар Союзы Геройы (1943).

## Галерея

File:Чернігів. Червона площа.jpg|Pretty square (Krasna ploshcha) and Shevchenko Theatre
File:NSH Chernigiv Operniy Teatr 001.JPG|Опера һәм драма театры
File:Chernigiv Desna hotel IMG 8722 74-101-0076.JPG|Desna отеле
File:Chernihiv City Council.jpg|Chernihiv City Council
File:Черниговская областная филармония.jpg|Чернигов филармонияһы
Файл:AX Chernihiv Pyatnytska Church.jpg|Пятницкая церковь
Файл:Борисоглебский собор в Чернигове.jpg|Изге Борис һәм Глеб сиркәүе
Файл:St. Catherine Church.jpg|Изге Екатерина сиркәүе
|
|
|


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Сайт города Чернигов
Билдинг-баҡса

**Билдинг-баҡса** () — 2012 йылда ойошторолған Рәсәй балалар баҡсаһы селтәре, һәм тағы ла франшиза буйынса таралған шул уҡ исемдәге бизнес-модель.

Селтәргә Яңы проекттарҙы үрләтеү буйынса стратегик инициативалар агентлығы булышлыҡ күрһәтә.

## Тарих
Билдинг-баҡса Марина Шилкина менән 2012 йылда Һамар ҡалаһында ойошторола. Башта был Һамар ҡалаһының «Филиппок» балалар баҡсаһы була, һуңынан ул «Билдинг-баҡса»ға әйләндерелгән.

2012 йылдың авгусында Билдинг-баҡсаны шулай уҡ Мәскәү өлкәһенең Наро-Фоминск ҡалаһында төҙөргә планлаштырыла, ә шул уҡ йылдың ноябрендә Билдинг-баҡсаны Мәскәү өлкәһенең Ивантеевка ҡалаһында төҙөргә йыйынғандар. 2013 йылдың майында шул уҡ өлкәнең Сергиев-Посад ҡалаһында бер Билдинг-баҡса асырға планлаштырылған. 2014 йылдың 7 мартында Иркутск өлкәһендә тәүге Билдинг-баҡса Шелехов ҡалаһында асыла. Сорғот ҡалаһында проектта саф һауала йөрөү урыны булмағанлыҡтан туҡтатыла.

«Эксперт» журналы мәғлүмәттәренә ярашлы, 2014 йылда селтәрҙә 30 балалар баҡсаһы иҫәпләнгән. Бынан башҡа франшиза буйынса тағы ла Рәсәйҙең 5 субъектында 109 балалар баҡсаһы һәм 2014 йылдың йәйендә шул уҡ йылдың көҙөнә ҡарай йәнә биш төбәктә асырға планлаштырылған. Проектты нигеҙләгән Марина Шилкинанан алынған «Ведомости» гәзите мәғлүмәттәре буйынса, 2013 йылға ҡарата билдинг-баҡсалар 17 Рәсәй Федерацияһы субъекттарында презентацияланған һәм 2014—2016 йылдарҙа уларҙы Рәсәйҙең 14 төбәгендә төҙөргә планлаштырылған.

## Бизнес-модель
Селтәрҙең бизнес-моделе артабанғыса: тығыҙ төҙөлөшлө урындарҙа күп ҡатлы йорт һалыусы төҙөлөүсе йортто планлаштырғанда аҫҡы ҡаттарҙа балалар баҡсаһы өсөн урын ҡалдырыуы мөмкин. Һуңынан проектты эшләгән ваҡытта ул баҡсаны етәкләгән эшҡыуар менән ҡаралырға тейеш. Даими рәүештә муниципаль берәмектәре һәр бер уҡыған балаға субсидия түләргә, һәм ул субсидияның дәүмәле дәүләт балалар баҡсаларында һәр бер балаға киткән сығымдарға тиң булырға тейеш. Баҡса етәксеһе үҙ сиратында балалар аҫрауға киткән хаҡын субсидия суммаһына кәметә.

## Баһалар
2012 йылда был проектты Рәсәй премьер-министры Владимир Путин хуплай. «Социаль проекттар» йүнәлешендәге проекттарҙы үрләтеү департаментының директор урынбаҫары Ирина Петрунина Билдинг-баҡса проекты хаҡында ыңғай фекерен әйтә.

Шул уҡ йылда Мәскәү өлкәһе хөкүмәте проектты ҡабул итә һәм уны үҙенең балалар баҡсаларындағы урындарҙың күп етешмәгән муниципаль берәмектәренә тәҡдим итә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Фермерҙар мәктәбе

**«Фермерҙар мәктәбе»** — төрлө категория һәм төркөмдәргә ҡараған йәштәргә агробизнеста һөнәри йүнәлеш биреү маҡсатында эшләүсе төбәк йәмәғәт ойошмаһы. Ойошма етем балалар, ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалар учреждениелары тәрбиәләнеүселәре һәм сығарылыусылары, мөмкинлектәре сикләнгән етемдәр (олигофрендар), ауыл йәштәре, иректән мәхрүм ителеү урындарынан сыҡҡан йәштәр, ауыл хужалығы уҡыу йортон тамамлап, эш һәм торлаҡ мохтажлығын кисереүселәр менән эшләй.

## Тарихы
1980 йылда Вячеслав Горелов спорт орентиры буйынса спортсылар әҙерләй. 1994 йылда Горелов хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү үҙәге һәм спорт мәктәбе нигеҙендә хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү эшен ойоштора. Шул уҡ йылды «Койва» ойошмаһы асыла, ул ауыр үҫмерҙәр һәм хөкөм ителгән йәштәр өсөн сәйәхәттәр ойоштора. Ошо маҡсатта Горелов «Туризм енәйәттәргә ҡаршы» тигән проект әҙерләй, уны ҡала хакимиәте хуплай. «Ирень» лагеры ойошторола, уның атлы һәм велосипедлы маршруттары була, лагерь аша бөтәһе 2000-ләп кеше үтә. Тиҙҙән лагерь дәүләт милкенә күсерелә. 2000 йылда Вячеслав Горелов шәхси эшҡыуар булып теркәлә һәм Пермь крайы Ильинский районы Кривец ауылында ситтән килеүсе балыҡсылар өсөн ҡунаҡ йорто төҙөй. 2003 йылда етем балалар өсөн лагерь үткәрә. Ошо йылдан башлап Горелов [ Ваһит Әләкбәров]тың «<nowiki/>Беҙҙең киләсәк» фонды менән хеҙмәттәшлек итә.

«Фермерҙар мәктәбе» ойошмаһы 2009 йылда барлыҡҡа килә. Уның программаһы этаплап тормошҡа аша: һөнәри йүнәлеш һәм социалләшеү курстарына 18 — 23 йәшлек 30 кеше саҡырыла. Икенсе этапта иң яҡшы һөҙөмтәгә өлгәшкәндәр агробизнес менән бәйле специальностар буйынса һөнәри әҙерлек үтә. Ойошма продукция һатыуҙы көйләгән, шуға үҫмерҙәрҙең дә, продукция һатып, табыш алыу мөмкинлеге бар. 2012 йылда «Фермерҙар мәктәбе» проекты «Беҙҙең киләсәк» фондының премияһына лайыҡ була.

Район хакимиәте проектҡа ер бирә, унда балалар йорттары сығарылыусылары төйәкләнә алыр ине — йорттар һалыр өсөн ағас участкаһы ла бүленә. Ләкин «Фермерҙар мәктәбе» өсөн тигән урман майҙанында, Горелов әйтеүенә ҡарағанда, быға тиклем законһыҙ ағас һатыу барған, ниһайәт, эшҡыуар ағас яҙҙырыуға өлгәшһә, был ерҙең ағастары ҡырҡып, ташып алынған булып сыға. Горелов иһә былар хаҡында үҙенә рөхсәтһеҙ ағас ҡырҡҡан өсөн 160 мең һумлыҡ штраф ҡағыҙы килеп төшкәс кенә белә.

## Иҫкәрмәләр
Ардаһан (провинция)

**Ардаһан** — Төркиә Йөмһүриәтенең төньяҡ-көнсығыш провинцияһы. 1918 йылдан Төркиә Йөмһүриәте составында.

## География
Ардаһан Әрмәнстан, Грузия, Артвин, Эрзурум, Карс провинциялары менән сиктәш.
Халҡы — 133 756 кеше (2009).

Баш ҡала — Ардахан (17 мең кеше 2000 йылда).

## Административ ҡоролош

6 район:

# Ардахан (Ardahan)
# Чылдыр (Çıldır)
# Дамал (Damal)
# Гёле (Göle)
# Ханак (Hanak)
# Пософ (Posof)

## Иҫкәрмәләр
Әрзурум (провинция)

**Әрзурум** () — Төркиә Йөмһүриәтенең провинцияһы. Осман Империяһы ваҡытында ил үҙәге Әрзурум илден 2-се ҡала (Истанбулдан һуң).

Провинцияға сәйәхәт менән Пушкин Александр Сергеевич барған.

## География
Әрзурум Агры, Карс, Ардаһан, Артвин, Ризе, Байбурт, Эрзинджан, Бингөл, Муш провинциялары менән сиктәш. Көнсығыш Анатолия составында.

Халҡы— 937 389 кеше (2009).

## Административ ҡоролош

19 район:
# Ашкале (Aşkale)
# Чат (Çat)
# Эрзурум (Erzurum)
# Хыныс (Hınıs)
# Хөрәсән (Horasan)
# Азизие (Ilıca)
# Испир (İspir)
# Карачобан (Karaçoban)
# Караязы (Karayazı)
# Кёпрюкёй (Köprüköy)
# Нарман (Narman)
# Олту (Oltu)
# Олур (Olur)
# Пасинлер (Pasinler)
# Пазарьёлу (Pazaryolu)
# Шенкая (Şenkaya)
# Текман (Tekman)
# Тортум (Tortum)
# Узундере (Uzundere)

## Һылтамналар
* armeniapedia.org: Erzerum_Province
Сороки (ҡала)

**Сороки** () — Молдовалағы ҡала. Днестр йылғаһында урынлашҡан.

## Билдәле шәхестәре
* Крайзельбурд Леонид Петрович (5.12.1899—15.10.1965), ғалим-уролог, йәмәғәтсе. 1946 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1958 йылға тиклем — Республика клиник дауаханаһының бүлек мөдире. Рәсәйҙәге Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 1955 йылдан Урологтарҙың Башҡортостан фәнни медицина йәмғиәте рәйесе.   Медицина фәндәре докторы (1949), профессор (1951). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1964). СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1957). Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1945) ордендары кавалеры.

## Галерея

Soroca13.jpg|Ҡала күренеше
Soroca04.jpg|Ҡала урамында
Soroca100.JPG|Молдавия һәм Украина сигендәге паром
Soroca77.JPG|Сороки ҡәлғәһенән ҡала күренеше


## Топографик карта
* 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Сайт города Сороки
LifeSpring Hospitals

**LifeSpring Hospitals** — Хайдарабад ҡалаһындағы, Махараштра һәм Карнатака штаттарында йәшәгән ярлы ҡатындарына ҡыйбат булмаған һәм сифатлы ярҙам күрһәткән Һиндостандағы ҙур булмаған дауаханалар селтәре. 2005 йылда Acumen америка коммерциялы булмаған фонды менән HLL Lifecare (Hindustan Latex Limited исеме аҫтында билдәле) һинд дәүләт презерватив етештереүселәре был ойошманы нигеҙләйҙәр. 2011 йылға ҡарата LifeSpring Hospitals 9 дауахананың хужаһы, ә 2014 йылға ҡарата — 11 йә 12 дауахана.

LifeSpring Hospitals ойошмаһының төп маҡсаты — бер яҡтан насар финансланған дәүләт дауаханалары һәм икенсе яҡтан һинд ҡатын-ҡыҙҙарының күпселегенә үтә ҡиммәт булған шәхси клиникалары тәҡдим иткән уңайлыҡтары араһында булған ҙур араны юҡҡа сығарыу (унан башҡа, дәүләт дауаханаларың күптәре коррупция, һаҡсыларҙан һәм шәфҡәт туташтарынан ришүәт алыу менән билдәле, күптәрендә инфекция ауырыуҙарын алыу ауыр түгел). Бюджет авиакомпаниялары LifeSpring Hospitals өсөн бизнес-моделгә тотона, KPMG компанияһы дауаханалар селтәрен барлыҡҡа килтереүҙә ярһам күрһәтә. LifeSpring Hospitals ярлыларҙы үҙ клиенттары тип ҡарағанға күрә, ул түләүһеҙ булған хәйриә ойошмаларына ҡарағанда тотороҡлораҡ.

2005 йылдың декарендә LifeSpring Hospitals ойошмаһының тәүге дауаханаһы Хайдарабад ҡалаһының Мула-Али биҫтәһендә асыла, ә 2008 йылдың февралендә шәхси уртаҡ предприятие кеүек теркәлә. 2005—2010 йылдарҙа LifeSpring Hospitals дауаханалар селтәре 82 мең ҡатынға һәм уларҙың балаларына уңайлыҡтар күрһәтә (уңайлыҡтарҙың күбеһе шәхси дауаханаларҙағы хаҡтарға ҡарағанда 30-50 % арзаныраҡ). Бала табыу һәм төрлө хирург операцияларҙан башҡа, был ойошма бала табыуы алдынан күҙәтеү һәм педиатр ярҙамын күрһәтә, вакцинациялар һәм диагностикалар үткәрә, үҙ дарыуханалар селтәре аша дарыуҙар һаталар һәм белем биреү программаларын алып баралар.

2010 йылдың ноябрендә LifeSpring Hospitals селтәренә нигеҙ һалыусы Анант Кумар АҠШ президенты Барак Обама менән бергә үткән инновация моделдәре булған эшҡыуарҙарҙың түңәрәк өҫтәлендә ҡатнаша.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Официальный сайт
Тайс Донн

**Донн Тайс** (; 12 июль 1959 йыл) — Америка эшҡыуары һәм менеджеры, *D.light Design* компанияһы етәксеһе (CEO, 2011) һәм директорҙар советы рәйесе (2010), ярлы халыҡты ҡояш энергияһы менән тәҡъмин итеүҙе үҙҙенең маҡсаты итеп ҡуя; *Greenline Industries, Inc.* (CEO, 2009) етәксеһе; *Sustainable Solutions* (2006) компанияһына нигеҙ һалыусы һәм идара итеүсе партнёр, *NanoBusiness Alliance* кәңәшмәләр советы ағзаһы һәм йәш президенттар Ойошмаһының офицеры ().
Тайс «пирамиданың нигеҙҙәре» баҙарының эксперты.

## Биография
Донн Тайс Висконсин-Милуоки Университетында иҡтисад буйынса бакалавр дәрәжәһен ала (), һәм шулай уҡ Мичиган университетында MBA дәрәжәһен ала.

Тайс IDG Books баш операциялар директоры була; Oakland Tribune һатыу-итеү буйынса директор булып эшләй, Dreyer’s Grand Ice Cream маркетинг һәм яңы аҙыҡ-түлектәр буйынса директор; һәм тағы ла Procter & Gamble бренд-менеджеры була (Folgers).

Тайс 1997 йылдан 2002 йылға тиклем Winterland компанияһының президенты була; компанияның директорҙар советы ағзаһы була.

Holt & Associates алты йыл буйы эшләй.

2003 йылдың ғинуарынан алып 2006 июленә тиклем Тайс Nano-Tex компанияһын етәкләй, LLC.

Доннды карьера ҡыҙыҡһындырмай.
Бер көндә ул үҙенең донъяны бысраҡтан ҡотҡарыусы түгел икәнен аңлай һәм үҙен социаль мәсьәләләргә бағышларға итә.

2006 йылда Донн Тайс Sustainable Solutions команияһына нигеҙ һала, һәм шул вағыттан башлап компанияның идарасы партнёры булып сығыш яһай.

2008 йылдың ноябрендә Тайс *[[D.light Design]]* командаһына ҡушыла, директор вазыфаһында эшләй.

2009 йылдың ғинуар айынан Greenline Industries компанияһын етәкләй, Inc.

2010 йылда Донн Тайс *D.light Design* директорҙар советы председателе, ә 2011 йылдың мартынан CEO.
Шул ваҡыттан башлап компания уның етәкселегендә үҫешә.

## Иҫкәрмәләр
Big Society Capital

**Big Society Capital** (**BSC**; инглиз теленән *«ҙур йәмғиәттең капиталы»*) — берҙәм етәкселек аҫтында ирекле булған Бөйөк Британия компаниялар, фондтар һәм трастар төркөмө, ул күпләп социаль инвестициялар яһай.

## Инвесторҙар
Big Society Capital 2012 йылдың 4 апрелендә Бөйөк Британия хөкүмәте хәл итеүе буйынса Британия аҡса һалыусыларының 15 йыл буйы актив булмаған счеттарында булған 400 миллион фунт стерлингы һәм Barclays, HSBC, Lloyds Banking Group һәм RBS Бөйөк Британияның дүрт иң ҙур банкылары биргән 200 миллион фунт стерлингы аҡсаһына нигеҙләнә.

«Мерлин проекты» () буйынса, ирекле банкылар BSC капиталына 40 % тиклем тигеҙ өлөштә капитал һала ала, әммә улар 20 % тауыш менән миноритар акционеры булып ҡала. Улай булһа ла, улар ойошманың бөтөрөүө сағында өҫтөнлөк хоҡуғына эйә булалар.

## Структураһы
Big Society Capital төркөмөнөң нигеҙендә ошо ойошмалар тора:
* The Big Society Trust — үҙ эшмәкәрлегендә төркөм миссияһы, бирелгән формат буйынса социаль мәсьәләләрҙе сисеү, менән сикләнгән траст.
* Big Society Capital Limited — төркөмдөң етәкләү компанияһы.
* The Big Society Foundation — хәйриә иғәнәләр алған һәм BSC төркөмө миссияларына ярҙам иткән гранттар программаһын үҫтергән фонд.
The Big Society Trust (TBST) «Big Society Capital Limited» компанияһының мажоритар хужаһы (60 % капиатал — 80 % тауыштар), ә был — ойошманың эшмәкәрлегенең профилен үҙгәртеүен тыя.

## Эшмәкәрлеге
Big Society Capital хәйриә ойошмаларына һәм социаль предприятияларға булған инвестицияларҙа ҡатнашмай, әммә инвестицияларҙы аҙағына еткергән финанс аралашсыларға ярҙам итә.

Big Society Capital тотороҡло һәм план буйынса үҫешеү маҡсатында үҙенең төп эшмәкәрлегендә гранттар бирмәй, ә финанс ярҙамды кире ҡайтарыу нигеҙендә күрһәтә. Фонд барлыҡҡа килгән саҡта уҡ уның аҡсаларының төп алыусылары социаль предприятилар була, сөнки хәйриә ойошмалары уларған биргән аҡсаларҙы күп осраҡта ҡайтара алмаясаҡ.

BSC ҡулланған инстументтары араһында:
* Компанияларҙың докапитализацияһы (мәҫәлән, Charity Bank банкының 38,72 % BSC хужа була).
* Теүәккәл һәм оборот капитал биреү.
* Социаль облигацияларҙы сығарыуҙа ҡатнаша.
* Инфраструктура проектарына инвестициялар, социаль инвестицияларҙың проект арандеррайтингында ҡатнашыу.
* Консультациялар һәм ярҙам күрһәтеү.

BSC бер проектҡа 500 меңдән башлап 15 миллион фунт стерлингка тиклем аҡса бирә ала.

Big Society Capital күп осраҡта Бөйөк Британиялағы социаль мәсьәләләрҙе хәл иткән ойошмаларға инвестициялар күсерә.

## Эшмәкәрлегенең күрһәткесе
2013 йылдың аҙағына ҡарата Big Society Capital йөкләмәләрҙең киң спектрына 149 миллион фунт стерлинг инвестициялар күсерә, улар араһында йәштәр араһында булған эшһеҙлек һәм оло кешеләрҙең изоляцияһын бөтөрөү кеүек социаль проблемаларҙы хәл итеү.

## Сығанаҡтар
* Рәсми сайт: .

## Иҫкәрмәләр
Сэм Голдман

**Сэм Голдман** (, ; 1979 йылда, Спрингфилд, Массачусетс, АҠШ) — канада һәм америка социаль эшҡыуар һәм менеджер, *[[D.light Design]]* (CEO, 2011) компанияһына нигеҙ һалыусы һәм етәксеһе, үҙенең маҡсаты итеп ярлы халыҡты ҡояш электр ҡеүәте менән тәҡмин итеү; Neurio Technology Inc етәкселәренең береһе (Канада); үҙе бер нисә компанияға нигеҙ һалған һәм идара итә, тағы ла коммерция булмаған ойошмаларҙың һәм компанияларҙың кәңәшсеһе.

## Биография
Самуэль Голдман 1979 йылда Спрингфилдта, АҠШның Массачусетс штатында тыуған.
Уның атаһы АҠШ халыҡ-ара үҫеш агентствоһында (USAID) ауыл хужалығы иҡтисад белгесе, әсәһе — әсәләрҙең һаулығын нығытыу өҫтөндә эшләгән.

Сэм бала-сағын Пакистанда, Перула, Һиндостанда һәм Көнбайыш Африкала үткәрә.
Ул шунда уҡ тирә-яҡты һаҡлау эйәрсене була.

Канадала Викториан университетында (1997—2001) Сэм Голдман биология һәм тирә-яҡты һаҡлау буйынса магистр дәрәжәһен ала.

Бенинда (Африка) дүрт йыл (2001—2005) волонтёр була, Донъя корпусы менән бергә GARPE-ONG коммерсия булмаған ойошмаға нигеҙ һала һәм идара GARPE-ONG.
Ошо вазифала илдә беренсе булып, майлы моринга япрағынан больница һәм медицина үҙәктәре өсөн эшләнгән аҙыҡ ҡушымталары эшләүсе завод төҙөй.

2004 йылда Бенинда, Сэм күршеһенең малайы өҫтөнә кәрәсин лампаһын яңылыш түгеп саҡ үлмәй ҡалғанын күрә.
Ул шунда Африкала халыҡ светодиот лаппалары һәм ҡояш панелдәре булғанда, һаман да кеше һаулығына йоғонто яһаусы әйберҙәр ҡулланғанына аптырай.

Төньяҡ Америкаға ҡайтҡас, Стэнфорд университетының МВА эшҡыуарлыҡ дизайны курсына уҡырға инә.
Ул унда Нед Тозун менән таныша, үҙенең халыҡ өсөн яҡтыртыу йыһаздарын таратыу ысулы менән бүлешә.

2007 йылда Сэм Голдман Нед Тозун менән бергә *[[D.light Design]]* компанияһына нигеҙ һала һәм етәкселәренең береһе була (CCO).

В марте 2011 йылдың мартынан компанияның идаралығынан китә, стратегик менеджмент менән ныҡлап шөғөлләнә башлай.

2010 йылдан Driptech, Inc кәңәшсеһе.

2013—2014 йылдарҙа Kuli Kuli Inc компанияһында кәңәшсе булып эшләй.

## Наградалары
2011 йылда Сэм Голдман Ашока фонды менән билдәләнгән һәм Sargent Shriver Award for Distinguished Humanitarian Assistance Донъя корпусы премияһын ала.

2013 йылда Сэм Голдман һәм Нед Тозун Forbes тарфынан 30 мөһим социаль эшҡыуар тип атала.

2014 йылда Сэм Голдман, Донн Тайс һәм Нед Тозун, үҙҙәренең *[[D.light Design]]* эштәре өсөн, Шваб фонды тарафынан йыл социаль эшҡыуары тип аталалар.

Шул уҡ йылда Голдман The Charles Bronfman Prize тәғәйенләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* LinkedIn: sam-goldman.
Үтәшев

**Үтәшев** — башҡорт һәм татар фамилияһы.

* Үтәшев Марат Мөхәр улы (1938 т.) — ғалим-сәйәсәтсе, политик фәндәр докторы.
* Үтәшев Хөрмәтулла Ғаззали улы (1959 т.) — Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (1995) халыҡ артисы.
* Үтәшев Фәрит Зәйнулла улы (1947 т.) — инженер‑механик. БР фәндәр академияһының мөхбир ағҙаһы (2012), техник фәндәр докторы (1992). Башҡортостандың атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1997).
----
* Үтәшева Ләйсән Альберт ҡыҙы (1985 т.) — Рәсәй спортсыһы, художестволы гимнастика буйынса атҡаҙанған спорт мастеры.
Аҡбулатов

**Аҡбулатов** — фамилия.

* Аҡбулатов Ғәфүр (? — 1662) — 1662—1664 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.
----
* Аҡбулатова Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы (1960 т.) — шағир, журналист.
Ноғоманов

**Ноғоманов** — фамилия.

* Ноғоманов Борис Миңлеғәлим улы (1936 т.) — яҙыусы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991).
*  Ноғоманов Дәйләғи Сирай улы (1922—1944) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
----
* Ноғоманова Флүрә Ғәлимйән ҡыҙы (1936 т.) — йырсы, педагог, БССР-ҙың халыҡ артисы (1991).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ноғманов
Ашока (фонд)

**Ашока**, **Ашока: Йәмәғәт өсөн инновациялар** (, ) — Америка Ҡушма Штаттарының Колумбия округының закондар йыйылмаһы буйынса эшләгән халыҡ-ара коммерциялы булмаған фонд — эшмәкәрлеге социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендә эшләгән ойошмаларҙы һәм кешеләрҙе эҙләү, уларға ярҙам күрһәтеү булған глобаль ассоциация.

«Ашока» — система буйынса социаль эшҡыуарлыҡта инициативаларҙы, феноменды һәм «социаль эшҡыуарлыҡ» һүҙбәйләнешен популяризацияһы менән шөғөлләнгән тәүге ойошма.

## Ойошма

1980 йыдың 3 июнендә Билл Дрейтон, McKinsey & Company компанияһының бизнес менән идара итеүҙә элекке консультанты, «Ашока» фондын барлыҡҡа килтерә.

Дрейтонды ойошманың исеменә Ашока исемле һинд дәүләтенең батшаһы һоҡландыра — беҙҙең дәүергә тиклем 273—232 йылдарҙа Маурьйә империяһының хакимы күп ҡан түгелгән һуғышта Көньяҡ Азияның күп өлөшөн, әлеге Афғанстандан башлап Бенгалияға тиклем, һәм артабан көньяҡҡа табан Бенгал ерҙәрен үҙенә буйһондора, шунан һуң ул үҙ принциптарын үҙгәртә. Мәҙәниәтте һәм белем биреүҙе үҫтереү менән тотош ғүмер кимәлен яҡшыртыу — үҙенең хаким булған ваҡытындағы төп маҡсаттары. Әлеге тикшеренеүселәр уйҙары буйынса, Буддизмды донъя диненә үҙгәртеү өсөн был хаким бөтәһенәндә күберәк эш эшләгән.

«Ашока» фондының штаб-квартираһы Америка Ҡушма Штаттарында Виргиния штатында Арлингтон округында урынлашҡан. 2014 йылға ҡарата бөтә донъя буйлап ойошманың 37 региональ офисы асылған.

## Эшмәкәрлегенең күрһәткесе

### Финанслау
1981 йылға ҡарата «Ашока» фондының бюджеты 50 000 АҠШ долларҙарына тиң булһа, 2008 йылдың ғинуарына ҡарата 30 млн АҠШ долларҙарына тиклем күбәйә.

2010—2011 йылдарҙағы мәғлүмәттәр буйынса, «Ашока» фондының үҙ активтары 85 млн АҠШ долларҙарына тиң, шул уҡ ваҡытта 5 млн долларҙы инвестиция кеүек ойошмаларға бирә.

### Ағзалыҡ
2007 йылға ҡарата ойошмала 60 илдән 1 800 күберәк стипендиат-ағза эшләй. 2011 йылда уларҙың һаны 2 меңде уҙа. Ойошманың үҙ әйтеүе буйынса, 2014 йылда 70 илдән булған 3 меңгә тиклем ағзалар һаны күбәйә.

### Ярҙам итеү
«Ашока» фонды күп социаль инициативаларға, уларҙың уйлап табыусыларына һәм етәкселәренә ярҙам итә, улар араһында Dialogue Social Enterprise, D.light, Endeavor Global, Medic Mobile, Root Capital, TMSS, UnLtd, VisionSpring, Waste Concern, Гәмәл Әлбинсәид, Альбина Руис, Ацумаса Тотисако, Сүп-сар банкы, Грегори Диз, Реза Дегати, Джеру Биллимория проектары һәм башҡалар.

## Иҫкәрмәләр
Батый

**Батый** (*Батыу, Бату, Саин-хан*; ) (яҡынса  — /1256) — монгол юлбашсыһы һәм дәүләт эшмәкәре, Жуси улусы хакимы һәм уға нигеҙ һалыусы. Сыңғыҙхандың ейәне. Батый «Саин-хан» ҡушаматын йөрөткән, ул версияларҙың береһенә ярашлы «йомшаҡ күңелле» тип аңлатылған.

## Иртә йылдары
1224 йылда Сыңғыҙхан менән башҡарылған бүленеш буйынса, өлкән улы Жусиға Ҡыпсаҡ далаһы, Хорезм, Кавказдың өлөшөн, Ҡырым һәм рус кенәзлектәре ерҙәре бирелә. 1227 йылда Жуси мәрхүм була, был осорҙа уның ҡулында ҡыпсаҡ далаларының Азиялағы өлөшө һәм Хорезм ғына була.

## Көнбайыш яуы
1236—1243 йылдарҙа Батый монголдарҙың дөйөм Көнбайыш яуына етәкселек итә, һөҙөмтәлә Дәшти Ҡыпсаҡтың көнбайыш өлөшө, Волга буйы Болғары, Волга-Урал һәм Кавказ халыҡтары яулап алына. 1237—1238 йылдарҙа Рязань һәм Владимир, 1239 йылда Чернигов һәм 1240—1241 йылдарҙа Киевҡа Батый ҡатнашлығында яуҙар була. 1241—1242 йылдарҙа Польша һәм Венгрия баҫып алына, Батый ғәскәрҙәре Адриатик диңгеҙенә тиклем барып етә.

Монгол армияһы Үҙәк Европаға барып еткәс Изге Рим империяһы императоры ҡаршылыҡ күрһәтергә маташа, Батый буйһоноуҙы талап иткәндә, император ул хандың шоңҡарсыһы () булырға ризалығын белдерә. Әммә ике империя ғәскәрҙәре араһында алыштар булмай. Һуңыраҡ Батый көнбайышҡа яуҙар ойоштормаған, Волга буйында урынлашҡан *Һарай‑Батыу* ҡалаһында йәшәгән.

## Улусты нығытыу

1242 йылдан алып Сыңғыҙхан нәҫеле ырыуының номиналь аҡһаҡалы булып китә.

1243 йылда Батый Угэдэй хан үлгәнен белеп көнбайышҡа яуҙы тамамлай. Ғәскәрҙәре Түбәнге Волга буйына күсә, был ерҙәр Жуси улусының үҙәгенә әйләнә.

1246 йылда Монгол империяһының бөйөк ҡағаны (ханы) итеп *Гөйөк* һайлана, ул электән Батыйҙың дошманы булған. 1248 йылда Гөйөк-хан мәрхүм булған, һәм 1251 йылда дүртенсе бөйөк ҡаған итеп Батыйға лояль мөнәсәбәтле *Мүнке* һайланған. Уға ярҙамға Батый-хан үҙенең ҡустыһы Бәркәне ғәскәр менән ебәрә.

1251 йылдан алып Сығатай улусының хакимдашына әйләнә. Батыйҙың шәхси улусына көнбайыш һәм үҙәк Башҡортостан ерҙәре ингән.

## Вариҫтары

Батыйҙың вариҫтары: Сартак, Тукан, Абукан һәм Улагчи.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
*  (в пер.)
*  (в пер.)

## Һылтанмалар
* 
* Гаффари. Списки Устроителя мира.
* Утемиш-Хаджи ибн Мулана Мухаммад Дости. Чингиз-наме.
Ноғоманов Дәйләғи Сирай улы

**Ноғоманов Дәйләғи Сирай улы** (6 октябрь 1922 йыл — 12 октябрь 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. Айырым инженер-танк полкының траллаусы танкылар взводы командиры, өлкән лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң).

## Биографияһы
Дәйләғи Сирай улы Ноғоманов 1922 йылдың 6 октябрендә БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ кантоны Әрмет ауылында тыуған.

1941 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.

1943 йылдан 1-се Украина, 1-се Белоруссия фронттарында хеҙмəт итə.

## Батырлығы

«Советтар Союзы Геройы» исеме 1945 йылдың 24 мартында бирелә.

1944 йылдың 12 октябрендә Польшаның Михалув ҡасабаһы янында батырҙарса һәләк була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Советтар Союзы Геройы]] (1945, үлгәндән һуң)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (24.03.1945)
* Ленин ордены (24.03.1945)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (15.11.1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (12.07.1944)

## Хәтер

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
* 
* 
*
Бейек бина

Бейек бина тип Рәсәйҙә СССР заманынан бирле 75 метрҙан бейегерәк йәки 25 ҡаттан юғарыраҡ биналарҙы атайҙар. Башҡа илдәрҙә 35-тән 100 ҡатҡа тиклем биналарҙы иҫәпләйҙәр, 100 метрҙан бейегерәк биналарҙы (АҠШ һәм Европала 150 метрҙан бейегерәк) биналар үтә бейек биналартип иҫәпләнә. Әммә ҡала мөхите һәм бейек биналар буйынса Совет белгестәре «бейек бина»ға теүәл төшөнсә биреп булмай, дөйөм осраҡта 14 ҡаттан бейек һәм 50 метрҙан юғары бинаны бейек бина тип иҫәпләргә була.

Бейек биналарҙың тәғәйенлеше төрлө булыуы мөмкин: ҡунакхана, офис, тораҡ йорт, уҡыу йорттары. Йыш ҡына бейек биналар күп функциялы булалар: төп тәғәйенләнешенән башҡа магазин, офис, кинотеатрҙар һ.б. урынлашыуы мөмкин.

Был төр төҙөлөштөң хәҙерге заман норматив бзаһы булмауы Рәсәйҙә бейек биналар төҙөүҙө тотҡарлаусы төп фактор булып тора.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ<span class="cx-segment" data-segmentid="27"></span>
* Үтә бейек йорттар

## Иҫкәрмәләр
Дардак

**Дардак** (, ) — Үзбәкстандың Ҡурғантүбә районындағы эшселәр ҡасабаһы. Ҡорғантүбә районының административ үҙәге. 2015 йылдың ҡарата халыҡ һаны 26 055 кеше.

Ҡасаба Ҡарадаръя йылғаһы буйында урынлашҡан. Халҡы яҡынса 40 мең кеше тәшкил итә. 2012 йылдан "ҡала тибындағы ҡасаба" статусы. Ҡасабала еңел сәнәғәт предприятиелары урынлашҡан.

## Тарихы
1898 йылдың майында өйәҙҙә Ҡырғыҙ-Андижан ихтилалы була.
Сколл фонды

**Сколл фонды** () — АҠШ-та теркәлгән коммерцияға ҡарамаған халыҡ-ара фонд; социаль эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә — үҫеш кисереүсе илдәрҙә һаулыҡ һаҡлау һәм мәғариф тармаҡтарын инвестициялай.

## Ойошторолоуы
Сколл фонды 1999 йылда барлыҡҡа килә, уны нигеҙләгән Джеффри Сколл, eBay'ҙан китеп, компаниялағы өлөшөн 2 млрд АҠШ долларына һатҡас, был сумманың яртыһын Фондҡа һала һәм уның етәсеһе була.

Фондтың штаб-фатиры Пало-Альтола (Калифорния, <nowiki/>АҠШ<nowiki/>) урынлашҡан.

«Сколл фонды селтәренә» 2014 йылда түбәндәгеләр инә:
* Лондондағы Оксфорд университетының бизнес-мәктәбе эргәһендәге Фәнни Skoll Centre for Social Enterpreneurship;
* Skoll World Forum on Social Enterpreneurship;
* Social Edge онлайн форум-общинаһы;
* Социаль эшҡыуар-новаторҙарҙың эшен дәртләндереү һәм үҫтереү буйынса Skoll Awards for Social Enterpreneurship грант программаһы.

## Эшмәкәрлеге
Мөһим социаль бурыстар араһында Сколл фонды тирә-яҡ мөхиттең тотороҡлолоғона, һаулыҡ һаҡлауға, үҙ-ара түҙемле мөнәсәбәттәргә һәм кеше хоҡуҡтарына, иҡтисади һәм социаль тиңлеккә, тыныслыҡ һәм хәүефһеҙлеккә ҙур әһәмиәт бирә.

2014 йылда Фонд климат үҙгәреүенә, ядро ҡоралы таралыуға, глобаль эпидемияларға, Яҡын Көнсығыштағы конфликтҡа һәм һыу ресусртары етмәүгә айырыуса ҙур иғтибар бүлде.

Гранттар программаһы буйынса өс йыл буйына Сколл фонды һәр проектҡа 1 миллионғаса доллар бүлә һәм уларҙың «тәжрибә-сәнәғәт һынауы» кимәленә сығыуына өлгәшергә тырыша, артабан улар тормошҡа ашырылырға һәм киң таратылырға тейеш буласаҡ.

Сколл фонды Global Impact Investing Network’тың ағзаһы булып тора.

## Эшмәкәрлек күрһәткестәре
2000—2010 йылдарға Сколл фондысоциаль эшҡыуарлыҡҡа булышлыҡ итеүсе иң эре ойошмаларҙың береһе булып тора һәм венчур филантропияһының иң йоғонтоло үҙәктәре иҫәбенә инә. Уның булышлығы менән башҡа ойошмаларҙан, программаларҙан һәм форумдарҙан тотош бер селтәр барлыҡҡа килде.

2010—2011 йылдар мәғлүмәттәре буйынса, Сколл фондының 512 млн долларҙан ашыу күләмдә үҙ активтары була.

Сколл фонды ярҙамын алыусылар араһына, мәҫәлән, Джон Вудтың (ингл.  *<span lang="en">[[:en:John Wood (activist)|John Wood]]</span>*) Room to Read ойошмаһы инә, ул донъяның иң ярлы төбәктәрендә китапханалар, мәктәптәр төҙөй һәм уларҙың тәьминәте менән шөғөлләнә.
Атап әйткәндә, үҙенә күрһәтелгән ярҙам арҡаһында *Room To Read* 2010 йылда 10 меңенсе китапханаһын аса алды, бер меңенсе мәктәпте төҙөнө һәм *Girls>>Education* программаһы аша 10 меңенсе ҡыҙыҡайға ярҙам итте.

Сколл фонды шулай уҡ түбәндәгеләргә ярҙам итте һәм билдәләне: B Lab, Barefoot College, Blue Ventures, Ceres, CrowdRise, Digital Divide Data, Educate Girls, Friends-International, Fundación Capital, KickStart International, M-KOPA, Medic Mobile, Proximity Designs, Slum Dwellers International, VisionSpring, Water & Sanitation for the Urban Poor, Ижтимағи һәм экологик эштәр институты, Экологик хәүефһеҙлек фонды һәм башҡа бик күп ойошмалар, уларҙы ойоштороусылар һәм етәкселек итеүселәр.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт: .
* Twitter: SkollFoundation.
Ғәмәл Әлбинсәйет

**Ғәмәл Әлбинсәйет** (; 8 сентябрь 1989 йыл) — Индонезия табибы, 2013 йылда, 24 йәшлек сағында, «Garbage Clinical Insurance» («Сүп-сар медицина страховкаһы») проектын аса. Проекттың асылы шунан тора: һәр бер фәҡир, сүп-сар йыйып, уны табипҡа түләүһеҙ күренеү йә балаһын балалар баҡсаһына алып барыу хоҡуғын бирә торған купонға алмаштыра ала. Проект бәләкәй килемле кешеләргә квалификациялы медицина ярҙамы алыу мөмкинлеген биреп кенә ҡалмай, илдең сүп-сарҙан таҙарыуына ла булышлыҡ итә. Әлбинсәйет ойошторған коммерция предприятиеһының бөтә килеме ошо проектты киңәйтеүгә китә (икенсел сеймалды ҡабул итеү пункттары асыуға).

Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә проект 2 мең фәҡиргә ярҙам итә һәм донъяла киң билдәлелек ала (2015 йылдың апреленә «Garbage Clinical Insurance» 3,5 мең кешегә ярҙам күрһәткән). Башланғыс осорҙа Әлбинсәйеттең компанияһы Маланг ҡалаһындағы биш клиниканы аккредитациялай, улар фәҡирҙәр тарафынан сүп-сарға алмаштырып алынған купондарҙы ҡабул итә. Органик ҡалдыҡтар ашлама итеп эшкәртелә, ә органик булмағандары сүп-сар эшкәртеүсе махсус компанияларға тапшырыла. Алынған килемдәр проект ағзаларының медицина сығымдарын ҡаплауға тотонола (Әлбинсәйет проектта эшләүгә 88 медицина ирекмәне, 15 табип һәм 12 шәфҡәт туташы яллай, шулай уҡ башҡа акушеркалар, фармацевтар һәм дантистар менән килешеүҙәр төҙөй). Бер аҙҙан Әлбинсәйет ҙур булмаған үҙ клиникаһын асыуға өлгәшә.

Әлбинсәйет шулай уҡ Indonesia Medika медицина үҫеше ойошмаһын аса һәм уның генераль директоры булып тора. Ул — Prince of Wales Young Sustainability Entrepreneur Prize, Индонезияның тикшеренеүҙәр һәм технологиялар министрлығының Inspiring Scientific Award, AusAID Indonesian Social Innovator Award лауреаты, Unilever компанияһынан Unilever Sustainable Living Young Entrepreneur Awards финалсыһы. Ул шулай уҡ Ашока фондының Ashoka Young Changemaker ағзаһы.

## Тарихы
Ата-әсәһе медицина ярҙамына түләй алмағанлыҡтан эсе китеп вафат булған 3 йәшлек ҡыҙ тураһында ишеткән Әлбинсәйеттә проект идеяһы тыуа. Халҡының 60%-ы самаһының медицина страховкаһы булмаған Индонезия өсөн был киң таралған проблема булып тора. Шул уҡ ваҡытта Индонезия ауылдарында сүп-сарҙы йыйып эшкәртеү ҡабул ителмәгән, ҡатырға менән пластмассаны сүп эшкәртеүселәргә һатырға мөмкин булыр ине (илдә сүптең яртыһы ғына йыйыла). Шулай итеп, Әлбинсәйет фәҡир кешеләр өсөн медицина хеҙмәттәре күрһәтеү юлын таба: билдәле күләмдә ҡатырға, пластик шешәләр һәм башҡа пластмасса тапшырған ярлы кеше айына ике мәртәбә клиникаға барыу мөмкинлеген биргән иң ябай страховка ала. Тиҙҙән Әлбинсәйеттән өлгө алыусылар идеяны һаулыҡ һаҡлауға ғына түгел, сифатлы белем биреү өлкәһендә лә ҡуллана башлай.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Garbage Clinical Insurance — Gamal Albinsaid
* Gamal Albinsaid, Dokter Muda yang Dibayar Dengan Sampah
Марк Килбургер

**Марк Килбургер** (; 1977 йылда, Канадала тыуған) — канада социаль эшҡыуары, менеджер, йәмәғәт эшмәкәре, публицист, балалар хоҡуғы өсөн көрәшеүсе, ҡустыһы Крейг Килбургер менән бергә, Балаларға азатлыҡ ойошмаһына һәм *[[:en:Me to We|Me to We]]* нигеҙ һалыусы һәм етәксеһе ().

## Биография
Марк Килбургер 1977 йылда Канадала тыуған.

Ул шәхси колледждарҙа уҡыған: Collège Jean-de-Brébeuf Торонтола (Канада) һәм Neuchâtel Junior College Невшателдә (Швейцария).

Марк Гарвардский университетының халыҡ-ара бәйләнештәр һөнәрен уңышлы тамамлай.
Родс стипендияһын алғас, Килбургер Оксфордский университетын хоҡуҡ өлкәһе дәрәжәһендә тамамлай.

Шул ваҡытта Крейг ҡустыһы, Пакистандан ҡоллоҡтан ҡасҡан Икбал Масих малай тураһында ишетеп,, үҙенең классташтарын балалар ойощмаһы төҙөргә өгөтләй, һыңыраҡ ул ойошма бөтә донъяға билдәле «Балаларға азатлыҡ» ойошмаһына әүерелә ().

Тәүге уңыштарҙан һуң ойошманың эштәре килеп сыҡмай һәм финастары тиҙ аҫҡа тәгәрәй.
Улар ҡуртымға алынған офистарҙан китеп, ата-әсәләренең әйәнә ҡайтырға тура килә.
Шул ваҡытта Крейгка ағаһы ярҙамға килә.

Марк ауыр ваҡытта ҡустыһының башланғыстарына ярҙам итергә була, Уолл-стриттағы тәҡдимдән баш тарта һәм ойошманың нигеҙ һалыусыһы булып сығыш яһай.

Шул ваҡыттан башлап, ағалы-ҡустылы бергә социаль эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә башлайҙар.

2008 йылда Марк ҡустыһы Крейг менән бергә Me to We ойошмаһын төҙөйҙәр, уның эшмәкәрлеге социаль әһәмиәтле проекттары тормошҡа ашырырға һәм экологик таҙа аҙыҡ-түлекте пропагандалау була.
*Me to We* килемдең яртыһын «Балаларға азатлыҡ» ойошмаһына ярҙамға ебәрәләр, икенсе өлөшөн компанияны үҫтереүгә йүнәлтәләр.

## Награда һәм премиялары
2010 йылдың 7 апрелендә генерал-губернатор Марк Килбургерҙы Канада ордены менән бүләкләй — Канаданың юғары дәүләт дәрәжәһен ала.

Марк Королева Елизаветта II Бриллиант юбилей медален ала.

Марк Килбургер бер нисә университеттың хөрмәтле докторы, шул исәптән: Карлтон, Гуэлф, Капилано һәм башҡалар.

## Шәхси тормошо
Марк Килбургер Роксанне Джоялға өйләнгән (), Free the Children һәм Me to We проекттарының идара итеүсеһе, уларҙың ике балаһы бар.

Марк бала саҡында регби менән шөғөлләнә, һәр йәй һайын спорт лагерында ял итә.
Гарвардта уҡығанда ла ошо спорт төрө менән шөғөлләнә.

## Библиография
* *Me to We* (совместно с Крейгом Килбургером, 2004).
* *Take Action* (совместно с Крейгом Килбургером, 2002).
* *Take More Action* (совместно с Крейгом Килбургером, 2008).
* *Making of an Activist* (совместно с Крейгом Килбургером, 2007).
* *The World Needs Your Kid* (совместно с Крейгом Килбургером, 2009).
* *Global Voices: Volume 1* (совместно с Крейгом Килбургером, 2010).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальная биография на сайте Me to We: Founders Craig & Marc Kielburger , Marc Kielburger .
Рамаллаһ

**Рама́ллаһ** ( (), ) — Иордан йылғаһының көнбайыш яры территорияһының үҙәк өлөшөндә, Иерусалим (әл-Ҡудс) ҡалаһынан төньяҡтараҡ 13 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

1993 йылдан алып Фәләстин Дәүләтенең административ баш ҡалаһы булып тора.

Халҡы 27 460 кеше (2007).

## Тарих

Ҡалаға XVI быуат уртаһында нигеҙ һалына.

1948 йылда Ғәрәп-израиль конфликты барышында Трансиордания биләмәләренә инә.

1967 йылда Алты көнлөк һуғыш осоронда Израиль ғәскәрҙәре менән баҫып алына.

1993 йылда «Ослолағы килешеүҙәр» менән ҡала Фәләстин автономияһы составында ҡала.

2002 йылдың майында Израиль ғәскәрҙәре Рамаллаһ ҡалаһынан сығалар.

2004 йылда Рамаллаһ ҡалаһында Ясир Арафат ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Нед Тозун

**Нед Тозун** (, ; 28 июль 1978 йыл) — Америка социаль эшҡыуары һәм менеджеры, донъяның ярлы ҡатламдарын ҡояш электроэнергетикаһы менән тәьмин иткән «*D.light Design*» (CEO, 2011) компанияһын ойоштороусыларҙың береһе һәм етәксеһе.

## Биографияһы
Нед Тозун Стэнфорд университетында компьютер фәндәре өлкәһендә бакалавр дәрәжәһен, ә аҙаҡтан МВА дәрәжәһен ала (2007).

2005 йылдың март айынынан башлап со-ойоштороусыһы булып сығыш яһай һәм 2006 йылдың декабренә тиклем Namewaves, Inc. компанияһының баш техник директоры (СТО) булып эшләй.

2003 йылдың ғинуарынан башлап 2007 йылдың ғинуарына тиклем балаларға музыкаль альбомдар эшләүҙә һәм һатыуҙа шөғөлләнгән Made For You Music, Inc. компанияһының со-ойоштороусыһы һәм етәксеһе булып эшләй.

Стэнфордта уҡыған ваҡытта Сэм Голдман менән таныша, ә Сэм Африкала йәшәгән ваҡытындағы күҙәтеүҙәрен һөйләп бирә һәм ярлы илдәрҙә йәшәгән халыҡтар өсөн булған яҡтырта торған приборҙар эшләү һәм уларҙы таратыу пландары менән бүленә.

2007 йылда Нед Тозун Сэм Голдман менән бергә «D.light Design» компанияһын ойоштора һәм уның президенты була. 2011 йылдың март айында етәкләүҙән китеп тора, ул стратегик менеджмент өлкәһендә компанияла эшләй башлай.

## Наградалары һәм премиялары
2013 йылда Forbes Нед Тозунды һәм Сэм Голдманды 30 иң яҡшы социаль эшҡыуарҙар исемлегенә керетә.

2014 йылда Нед Тозун, Донн Тайс һәм Сэм Голдман, D.light Design компанияһында үҙ эштәре өсөн Шваба фонды уларҙы йыл социаль эшҡыуарҙары исемлегенә керә.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* LinkedIn: ned-tozun.
* Facebook: ned.tozun.
* CrunchBase: ned-tozun.
* Статьи и интервью:
** BBC News Interviews d.light President Ned Tozun.
** 视频: Interview with Ned Tozun of D.Light Designs.
** Turning on The Light For Customers on Tiny Incomes.
B Lab

**B Lab** — Америка Ҡушма Штаттарында, Пенсильвания штатындағы Делавэр округында урынлашған коммерциялы булмаған ойошма. 2006 йылда өс дуҫ — Джей Коен Гилберт, Барт Хоулахан һәм Эндрю Кэссо — был ойошмаға нигеҙ һалалар. Социаль һәм экологик файҙалығы критерияларға тура килгән компаниялар өсөн B Lab махсус сертификаттар (B Lab certification йә B Corporation certification) барлыҡҡа килтерә. Ошо сертифакаттар, шулай уҡ үҙ рейтингылары һәм аналитик материалдары ярҙамында B Lab экономиканың яңы секторын барлыҡҡа килтерәләр һәм өс бер-береһе менән бәйләнгән инициативалар ярҙамында систем үҙгәрештәр яһай: ысынлап та «яҡшы компаниялар» һәм яҡшы маркетинг араһында айырмаларҙы табыу өсөн «Certified B Corporations» төркөмөн төҙөй; инвестицияларҙы социаль проектар һәм тирә-яҡты һаҡлау яғына күсереүгә йоғонто яһай; социаль эшҡыуарлыҡты һәм инвестицион йоғонто яһауҙы тиҙ үҫтергән дәүләт программаларын алға ебәрә.

B Lab донъялағы социаль үҙгәрештәр өсөн булған инновацион коммерциялы һәм коммерциялы булмаған моделдәрҙе алға ебәрә, үҙ сертификаттарының секторын ҙурайтыр өсөн оҙайлы капитал баҙарын һәм стратегик инициативаларҙы үҫтерә, социаль яуаплыҡ предметына корпорацияларҙың уставтарын яҡшырта, социаль предприятияларҙы һәм бизнесты берләштерә. Баҙарҙа B Lab сертификациялары Det Norske Veritas, Underwriters Laboratories һәм Technischer Überwachungsverein компаниялары менән ярыша. 2014 йылдың яҙына ҡарата 27 илдән булған 1 мең тирәһе компаниялар экономиканың 60 тармағында B Lab сертификаттарын ала, тағы ла 16 мең компания ойошманың ҡоралдары менән ҡуллана.

Башланғыс этапта «B Lab» ойошмаһын күп билдәле заказчиктар һәм инвесторҙар хуплай — Рокфеллер фонды, Халыҡ-ара үҫеш буйынса АҠШ агентствоһы, Deloitte, Prudential Financial һәм Halloran Philanthropies. B Lab компанияларҙың яңы төрөн уйлап сығара — В Corporation («В» «файҙалы» тигәнде аңлата). Был юридик билдә һәм компанияларға үҙҙәрен социаль яуаплы ҡулланыусы һәм инвесторҙарға һанарға мөмкинлек биргән сертификациялар системаһы. B Corporation сертификатын һәм статусын алыр өсөн, компаниялар үҙҙәренең оәоштороу килешеүҙәрен үҙгәртергә тейеш: менеджерҙар акционерҙар тураһында ғына тулҡынланырға тейеш түгел, улар компания эшселәренең, берләшмәләрҙең һәм тирә-яҡтың мәнәфәғәттәрен иҫәпкә алалар. Бындай үҙгәрештәр эшҡыуарҙарға эске байлыҡтарын юғалтыуҙарына ҡурҡмай ғына сит инвесторҙарҙы алалар.

2014 йылда Сколл фонды «В Lab» ойошмаһын донъяның социаль эшҡыуарҙар конкурсының финалисты кеүек бүләкләй. Шулай уҡ B Lab корпорациялар һәм дәүләт ҡануниәте тураһында булған айырым информацион сайтты етәкләй.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Официальный сайт