Икенсе донъя һуғышында нацизмды еңеү көнө

**Икенсе донъя һуғышында нацизмды еңеү көнө** () — Украинала дәүләт байрамы һәм ял көнө, 2016 йылдан башлап 9 майҙа билдәләнә. Был иҫтәлекле көн совет осорондағы Еңеү көнөн алмаштыра.

8 мая 2023 года Владимир Зеленский подписал указ, согласно которому 9 мая на Украине отмечают День Европы, и внес в Верховную раду законопроект об установлении 8 мая — Дня памяти и победы над нацизмом во Второй мировой войне в качестве выходного дня вместо Дня победы над нацизмом во Второй мировой войне 9 мая. 29 мая 2023 года Верховная Рада сделала День памяти и победы над нацизмом во Второй мировой войне 1939 – 1945 годов 8 мая государственным праздником, отменив День победы над нацизмом во Второй мировой войне 9 мая.

## Байрам тарихы
2015 йылдың 24 мартында Украина Президенты Пётр Порошенко «2015 йылда Европала нацизмды Еңеүҙең 70 йыллығын һәм Икенсе донъя һуғышы тамамланыуҙың 70 йыллығын байрам итеү саралары тураһында» 169-сы указы менән 8 һәм 9 майҙа Еңеүҙең 70 йыллығына арналған саралар үткәрелеүен нығыта. Порошенко фекеренсә, «уның 8 майҙа һәм 9 майҙа Европала нацизмды Еңеүҙең 70 йыллығын, Хәтер һәм татыулашыу көнөн, шулай уҡ Еңеү көнөн билдәләү тураһындағы указы илде берләштереү маҡсатын ҡуя».

«1939—1945 йылдарҙағы Икенсе донъя һуғышында нацизмды еңеүҙе мәңгеләштереү тураһында»ғы 2539-сы закон проекты Украина Юғары Радаһы тарафынан 2015 йылдың 9 апрелендә декоммунизация тураһындағы закон проекттары пакеты буйынса тауыш биреү сиктәрендә ҡабул ителә; шул уҡ йылдың 21 майында көсөнә инә.

## Байрам итеү

### 2015
Украина милли хәтер институты методик материалдар баҫтырып сығара һәм яңы байрамды үҙгәртелгән «форматта» билдәләргә тәҡдим итә. 2015 йылдың 9 майына закон «1939—1945 йылдарҙағы Икенсе донъя һуғышында нацизмды еңеүҙе мәңгеләштереү тураһында»ғы закон рәсми көсөнә инеп өлгөрмәһә лә, Украинала байрамды яңыса, рәсми кимәлдә Еңеү көнөнән айырмалы итеп билдәләйҙәр. Был көндө Ҡыҙыл армияның билдәһеҙ һалдаттары һәйкәленә сәскәләр һалына, Киевта Украина, Эстония, Литва, Польша, Сербиянан хәрби тынлы оркестрҙар ҡатнашлығында тыныслыҡ маршы үтә. Тәүҙә Украина Президенты Пётр Порошенко алдында курсанттар ант бирә.

Иҫтәлекле датаға ҡарата Украина Президенты үҙенең приказы менән дәүләт наградаһын — «Нацизмды еңеүҙең 70 йыллығы» юбилей миҙалын булдыра.

### 2016
Иҫтәлекле көндәрҙән байтаҡ алда Украина милли хәтер институты 2016 йылда байрам Икенсе донъя һуғышындағы ҡатын-ҡыҙҙар яҙмышына арналасағын иғлан итә.

### 2017
2017 йылда Днепр ҡалаһында 9 майҙы байрам иткәндә «Оппозиция блогы» менән АТО ветерандары араһында күмәк һуғыш ҡуба, уға полиция ҡыҫыла.

Бынан тыш, күп кенә ҙур ҡалаларҙа Еңеү көнөн байрам иткәндәгесә «Үлемһеҙ полк» үтә, уларҙа ҡатнашыусылар милләтсе ойошмалар вәкилдәре менән бәрелешә. Киевта милләтселәр был акцияны үткәреүгә ҡаршы төшөргә тырыша. Рәсәй яҡлы һәм Украина яҡлы демонстранттарҙың бәрелештәре Запорожье, Харьков, Одессала ла урын ала.

## Еңеү көнөнән айырмаһы
Декоммунизация тураһындағы закон проекттары пакетын ҡабул итеү менән Украинаның «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙе мәңгеләштереү тураһында»ғы Законы юҡҡа сығарыла. Ҡануниәтте үҙгәртеүгә ярашлы, яңы байрам совет символикаһын һәм «Бөйөк Ватан һуғышы» терминын ҡулланмайынса билдәләнә. Совет символикаһын ҡулланған өсөн 2015 йылдан башлап енәйәт яуаплылығы ҡарала. Байрамдың яңырыуы иғтибарҙы хәрби хәрәкәттәр тарихынан айырым кешеләрҙең тарихтарына күсереүҙе, байрам итеүҙән баш тартып, ҡәҙер-хөрмәт күрһәтеүгә өҫтөнлөк биреүҙе күҙҙә тота.

Украина милли хәтер институты билдәләгәненсә, Хәтер һәм татыулашыу көнө менән Икенсе донъя һуғышында нацизмды Еңеү көнөн байрам итеүҙең мәғәнәһе үҙ эсенә түбәндәгеләрҙе ала:

* Икенсе донъя һуғышы ваҡиғаларының мәғәнәһенә төшөнөү, тарихи совет мифтарын емереү, үткәндәрҙең ҡатмарлы биттәренә ҡағылышлы ғәҙел һөйләшеү алып барыу;
* нацизм менән көрәшкән һәр кемде бер тигеҙ хөрмәтләү, бөтә Берләшкән Милләттәрҙең, дәүләттәрҙең дә, дәүләтселеге булмаған халыҡтарҙың да (йәһүдтәр, украиндар һ. б.) берҙәмлеген һәм хәрби туғанлығын һыҙыҡ өҫтөнә алыу;
* иғтибарҙы хәрби хәрәкәттәр тарихынан айырым кешеләрҙең тарихтарына күсереү, байрам итеүҙән баш тартып, ҡәҙер-хөрмәт күрһәтеүгә өҫтөнлөк биреү.

## Символика
Икенсе донъя һуғышында нацизмды Еңеү көнөн, шулай уҡ Хәтер һәм татыулашыу көнөн байрам итеүҙең рәсми символы тип ҡыҙыл мәк сәскәһе һанала, ул иҫтәлекле Икенсе донъя һуғышы көндәрен байрам итеүҙең дөйөм ҡабул ителгән символы булып тора. Украинала Харьков дизайнеры Сергей Мишакин стилләштереп төшөргән рәүештә ҡулланыла. Иҫтәлекле көндәрҙең икеһенең дә лозунгыһы — «„1939—1945. Хәтерләйбеҙ. Еңәбеҙ“».

## Иҫтәлекле наградалары

* Еңеү көнө 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Закон Украины от 9 апреля 2015 года № 315-VIII «Об увековечивании победы над нацизмом во Второй мировой войне 1939—1945 годов»  // Сайт Верховной Рады Украины
* Указ президента Украины № 169/2015 // Сайт президента Украины