Сухарто

**Суха́рто** (), 1991 йылдан шулай уҡ **Мөхәммәт Сухарто хажи** булараҡ та билдәле (, ; 8 июнь 1921 йыл, Кемусук — 27 ғинуар 2008 йыл, Джакарта) — Индонезияның хәрби һәм дәүләт эшмәкәре. Генерал-лейтенант (1966); 1997 йылда уға махсус булдырылған «Бөйөк генерал» (; ). Индонезияның икенсе президенты — 1966 йылда илдең ул саҡтағы президенты Сукарно указына ярашлы уның исеменән эш итеү хоҡуғы ала, Сукарно отставкаға киткәндән һуң, 1967 йылдан 1968 йылғаса президент вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы була, президент вазифаһын рәсми нигеҙҙә 1968 йылдан 1998 йылғаса биләй. Шулай уҡ Кабинет Президиумы рәйесе (1966—1967; президент Сукарно бары тик номиналь нигеҙҙә генә хөкүмәт башлығы булып торғанлыҡтан, ғәмәлдә хөкүмәткә тулыһынса Сухарто етәкслек итә), оборона министры (1966—1971), Индонезияның Милли армияһы (Ҡораллы көстәренең) баш командующийы (1968—1973), Индонезияның Ҡоро ер ғәскәрҙәре штабы начальнигы (1965—1967) вазифаларын башҡара. 1974 йылдан 1998 йылға тиклем — илдең сәйәси партияһы «Голкар» блогы рәйесе. 1992 йылдан 1995 йылғаса — Ҡушылмаусанлыҡ хәрәкәтенең генераль секретары.

## Исем-шәрифенең үҙенсәлектәре
Ява утрауында йәшәүсе халыҡ вәкилдәренең күпселеге кеүек, Сухартоның беҙ күнеккән кеүек фамилияһы булмай, «*Сухарто*» — уға тыуғандан һуң бирелгән исем. Туранан-тура тәржемә иткәндә — «*яҡшы милек, яҡшы мөлкәт*»;  ( — *яҡшы*;  һәм  — *милек, мөлкәт* , йәғни «*мөлкәтле*»; ). «Мөхәммәт»  исемен ул 20-се быуат аҙағында, 1991 йылда Мәккәгә хаж ҡылғандан һуң ҡабул итә һәм был осраҡҡа ҡағылышлы мосолман йолалары нигеҙендә был яңы исеменә «хажи» ҡушылмаһын өҫтәй. Шулай уҡ төп исеме Сухарто ике төрлө яҙылыш менән осрай: индонезия теленең 1970 йылға тиклем ғәмәлдә булған ҡағиҙәләренә ярашлы  *Soeharto* (бында «*у*» өнө «*ое*» диграфы аша бирелә) һәм индонезия теленең хәҙерге заман нормалары буйынса *Suharto*.

Сухарто илгә етәкселек иткән йылдарҙа киң матбуғат сараларында һәм рәсми кимәлдә Индонезияның социаль һәм мәҙәни йолалары нигеҙендә президентҡа ҡарата *Пак Ха́рто* () һүҙ бәйләнешен ҡулланыу бигерәк тә популяр була — был ил ағаһы йәшендәге ир-атҡа  мөрәжәғәт иткәндә өндәшеү һүҙе йә уның тураһында һөйләгәндә индонезийҙар ғәҙәттә файҙаланған атама. «Pak» һүҙмә-һүҙ тәржемә иткәндә — *ата, атай* () һәм шәхси исемдең Ява утрауында йәшәүселәр ҡулланған ҡыҫҡартылған формаһынан ғибәрәт. Көнбайыш илдәре матбуғатында һәм Индонезияның үҙендә һирәгерәк Сухарто шулай уҡ *Йылмайыусы генерал* (; , ) ҡушаматы менән дә йөрөтәләр.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* 
*  
* 
* 
* *[http://www.imf.org/external/np/sec/nb/1997/nb9722.htm Camdessus Commends Indonesian Actions]*. Press Release. International Monetary Fund. (31 October 1997)
* 
*  
* 
* 
*  
* 
*  
* 
* 
* «Jakarta Leftist Out As Army Chief» New York Times 15 October 1965
* 
* 
* 
* 
*  
* McDonald, H., *Suharto’s Indonesia*, Fontana Books, 1980, Blackburn, Australia, ISBN 0006357210
* McGlynn, John H. et al., *Indonesia in the Soeharto years. Issue, incidents and images*, Jakarta 2007, KITLV
* Retnowati Abdulgani-Knapp; *Soeharto: The Life and Legacy of Indonesia’s Second President: An Authorised Biography*'. Marshall Cavendish Editions; ISBN 9812613404, ISBN 978-9812613400
* Ricklefs, M.C. 1991. *A History of Modern Indonesia since c.1300. 2nd Edition*, Stanford: Stanford University Press. ISBN 0-333-57690-X
* 
* Schwarz, A. 1999, *A Nation in Waiting: Indonesia’s Search for Stability*, Westview Press; 2nd edition (October 1999), ISBN 0-8133-3650-3
* 
* 
* «Sukarno Removes His Defense Chief» New York Times 22 February 1966
*  
* 
* «Vengeance with a Smile», Time Magazine, Friday, 15 Jul. 1966 
*  
*