Гренобль

*Грено́бль*' ( ; Grenoblo, ) — Францияның көньяҡ-көнсығышындағы ҡала һәм коммуна. Изер департаментының һәм Дофине өлкәһенең тарихи үҙәге. Француз Альпының эре сәнәғәт, ғилми һәм университет үҙәге. Халҡы 160 779 кеше (2014).

## Физико-географик характеристикаһы
Гренобль Изер йылғаһы буйында Альп тауҙары араһында өс үҙән буйында урынлашҡан: Шартрёз, Бельдон, Вектор тау массивтары.

Диңгеҙ өҫтөнән бейеклеге — 214 м. Климаты Урта диңгеҙ йоғонтоһо булған уртаса-континенталь. 

Йәйгеһен максмаль температура — 35 °C булһа, ҡышын −10 °C тиклем төшә.




## Тарихы
III быуатта аллоброгтар хәҙерге ҡала урынында Куларо исемле нығытма төҙөй. 380 йылда, Грациан императоры ваҡытында  **Грацианополь** атамалы ҡала булып китә. 

Рим империяһы тарҡалғандан һуң, ҡала Арелат бургунд батшалығы биләмәһенә була. Ә 1032 йылдан ул Изге Рим империяһы составына инә.

1349 йылда был ерҙәр Францияға һатыла. Францияның иҫке тәртибе ваҡытында Гренобль Дофине провинцияһының үҙәге булып һаналған.

Үҙенең географик урыны арҡаһында Гренобль Савой герцогтар менән француз һуғыштары өсөн сик ҡәлғә һәм плацдармға әйләнә. 

Итальян һуғыштары ваҡытында Гренобль тирәләй француз әрмеһе фатирҙарға урынлаштырыла. Был фатирҙарҙа урындағы дворяндар айырылып тора, мәҫәлән, Пьер Террайль де Баярдю 

Һуғыш хәрәкәттәре барғанлыҡтан ҡалаға  йыш ҡына королдәр: Франция короле Карл VIII, Людовик XII һәм Франциск I килә.

XVII быуат башында Гренболь менән маршал Ледигьер Франсуа де Бонн идара итә.

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы батырлығы өсөн ҡала Францияны азат итеү ордены һәм Францияның Хәрби тәреһе менән бүләкләнгән. 

1956 йылда Гренболдә X Ҡышҡы Олимпия уйындары үтә.

## Иҫтәлекле урындар
* *Бастилия* — XIX быуат яртыһында эргәләге тауҙың битләүенән Гренболь күренгән урында төҙөлгән нығынған ҡәлғә. Был урынға туристар бик күпләп йөрөй. 1934 йылда өәлғә ҡоромаларында ҡарау майҙансыҡтарына һауа(эленгән) канат линияһы һалына.
* *Сен-Лоран археология музейы* —бында төрлө археологик экспедиция табыштар коллекцияһы һаҡлана. Бина XII быуат Бенедиктиндар сиркәүендә урынлашҡан.
* *Гренобль парламенты бинаһы* — бында Дофине юғары суд органы ултырышы үткәрелә, бина 1478 һәм 1539 йылдар арауығында төҙөлгән.
* *Гренобль музейы* Боронғо Мысыр, Греция һәи Рим тарихы буйынса археологик экспонаттарын һаҡлай.

## Ғилем һәм мәғариф

 
Греноблдә 3 университет һәм бер нисә икенсе юғары уҡыу йорттары бар:
* 1 Гренобль университеты.
* 2 Гренобль университеты
* 3 Гренобль университеты — билдәле гренбольсы Стендаль исемен йөрөтә.
* Гренболь Политехник институты

## Спорт
1968 йылда Гренобле X Ҡышҡы Олимпия уйындары үтә.

## Ҡала менән бәйләнгән билдәле кешеләр
* Пьер де Баярд — «ҡурҡыу һәм шелтә белмәҫ рыцарь» ҡушаматы алған полководец.
* Антуан Барнав — сәйәси эшмәкәр һәм аҡыл эйәһе, революционер, 1789-91 йылдарҙа Франция Ойоштороусы йыйылышының депутаты.
* Вика, Луи — инженер, Портландцемент уйлап табыусыһы.
* Жан-Франсуа Шампольон — египтологияға нигеҙ һалыусы ориенталист-тарихсы һәм лингвист.
* Стендаль — яҙыусы.
* Рене Арну — автогонщик, Формула-1 пилоты.
* Жан Батист Жозеф Фурье — физик һәм математик, шул уҡ ваҡытта 1802 йылда ҡуйылған Изер департаментының Префекты.
* Пётр Юлиан Эймар (1811—1868) — католик илаһи.
* Фабрис Беллар — программист, ирекле программа менән тәьмин итеү авторы.
* Андре Гигант — профессиональный рестлер, Бөтә Донъя Рестлингында (WWF) сығыш яһай.
* Каложеро Жозеф Сальватор Мориси — композитор һәм класик музыка башҡарыусы, йырсы.
* Рауль Франсуа Мари — химик һәм физик, Париж ғилми академияһы ағза-корреспонденты(1890).
* Сорин Кристоловеану — физик, микроэлектроника инженеры, изоляторҙа кремнийҙы етештереү алымдары технологияларының авторы.

## Мэрҙары
* 1 август 1790 йыл — 21 ноябрь 1790 йыл — Антуан Барнав
* 28 февраль 1848 йыл — 5 май 1848 йыл — Фредерик Фарконне

## Туғандаш ҡалалар

*  Галле, Германия
*  Инсбрук, Австрия
*  Катания, Италия
*  Каунас, Литва
*  Кишинёв, Молдавия
*  Константина, Алжир
*  Батна, Алжир
*  Корато, Италия
*  Оксфорд, Великобритания
*  Печ, Венгрия
*  Реховот, Израиль
*  Сфакс, Тунис
*  Эссен, Германия
*  Иркутск, Россия
* Севан, Армения

## Иҫкәрмәләр