Бредихин Фёдор Александрович

**Бреди́хин Фёдор Александрович** (8 декабрь 1831 йыл йәки 1 декабрь һәм 14 декабрь 1831 йыл, — 14 май 1904 йыл) — Рәсәй империяһы астрономы, Мәскәү Император университетының атҡаҙанған профессоры, физика-математика факультеты деканы, Император фәндәр академияһының астрономия буйынса ординар академигы (1890) Мәскәү обсерваторияһы университеты һәм Пулково обсерваторияһының директоры.

## Биографияһы
Фёдор Александрович Бредихин 1831 йылдың 8 декабрендә (23 ноябрь) Николаев ҡалаһында тыуған. Нәҫелдән килгән диңгеҙ офицерҙарының боронғо дворяндар ғаиләһенән — флот подполковнигы Александр Фёдорович Бредихиндың улы. Бала сағы Херсон янындағы Солониха ауылында атаһының имениеһында үтә. Шиғриәт, музыка менән мауыға, бер нисә сит телдә һөйләшә. Математикаға һәм тәбиғи фәндәргә ынтылышы иртә уяна. Бының менән ул үҙен беренсе тәрбиәсеһе һәм өй уҡытыусыһы — Херсон гимназияһының элекке директоры З. И. Соколовскийға бурыслы, тип һанай.

1845-1849 йылдарҙа Одессалағы Ришельевский лицейы ҡарамағындағы пансионда уҡый. 1849 йылда Ришельевский лицейына уҡырға инә, 1851 йылда алтын миҙал менән тамамлай. 1851 йылда Мәскәү университетына уҡырға инә бында ул прфессор Ф. М. Спасский уҡыусыларының береһе була. 1855 йылда Мәскәү университетының физика-математика факультетын тамамлай. Һуңғы курстарҙа астрономия профессоры А. Н. Драшусов йоғонтоһо аҫтында Бредихин үҙ һөнәре итеп астрономияны һайлай һәм профессорлыҡҡа әҙерләнеү өсөн университетта ике йылға ҡалдырыла.

Бредихиндың эшмәкәрлеге оҙаҡ йылдар Мәскәү университеты менән бәйле була. 1857 йылда уҡ ул астрономия кафедраһында адъюнкт вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнә. 1862 йылда магистр диссертацияһын *«Кометаларҙың ҡойроғо» темаһына яҡлай.* 1865 йылда — докторлылыҡ диссертацияларын *«О возмущениях комет, не зависящих от планетных притяжений» темаһына* 1863 йылда экстраординар профессор, 1865 йылдан ординар профессор вазифаһын биләй. 1873-1876 йылдарҙа Мәскәү университетының физика-математика факультеты деканы. 1882 йылда — Мәскәү университетының атҡаҙанған профессоры. 1873—1890 йылдарҙа университет обсерваторияһы директоры була. «Мәскәү астрофизик училищеһын» булдыра. 1890—1895 йылдарҙа Ф. А. Бредихин Пулково обсерваторияһы директоры була; Рәсәй астрономдары өсөн обсерваторияның киң ишектәрен аса.

## Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары

Бредихин тикшеренеүҙәре астрономияның бөтә төп тармаҡтарын тиерлек үҙ эсенә ала. Иҫ киткес теүәллек менән ул меридиан түңәрәгендә ҙур булмаған планеталарҙың рефрактор микрометры торошон күҙәтә. Микрометрик винттың хаталарын һәм күҙәтеүсенең шәхси хаталарын тикшерә.

Уның туранан-тура ҡатнашыуы менән Ҡояш хромосфераһын билдәле спектроскоп менән системалы күҙәтеүҙәр, ҡояш таптарын һәм факелдарҙы фотоға төшөрөү, Ай һәм Марс һәм Юпитер планеталары өҫтөндә тикшеренеүҙәр башлана.

1875 йылда тәүгеләрҙән булып, У. Хёггинстан һуң, газ томанлығының химик составын өйрәнә башлай. Инструменталь оптиканан алып гравиметрияға тиклем һәм башҡа өлкәләргә лә ҙур өлөш индерә.
Шулай ҙа уның тикшеренеүҙәренең төп йүнәлеше булып 1858 йылда башланған кометаларҙы өйрәнеүҙән тора.

## Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Бредихин Александр Фёдрович бик күп йәмәғәт эшмәкәрлеге алып бара. 1886-1890 йылдаҙа Мәскәү тәбиғәт һынаусылары йәмғиәте президенты), 1891 −1893 йылдарҙа Рәсәй астрономия йәмғиәте ағзаһы һәм уның рәйесе; Рәсәй география йәмғиәте ағзаһы, Галлела Леопольдино-Король фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1883), Лондон король астрономия һәм Ливерпуль астрономия йәмғиәттәренең ағза-корреспонденты (1884), Париждағы Оҙонлоҡтар бюроһының ағза-корреспонденты (1894), Харьков университетының (1891), Мәскәү университетының (1897) почетлы ағзаһы.
Астрономия өлкәһендәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн Ф. А. Бредихин исемендәге премия булдырыла.

Бредихин Ф. А. үпкә шешеүенән Санкт-Петербургта  вафат була. Васыятына ярашлы, Владычное ауылында (хәҙерге Бредихино, Заволжск) ерләнгән.

## Хәтер

* Бредихин исемен йөрөткән астероид (786) Бредихин Франц Кайзер 20 апрелдә 1914 йылда асҡан, Гейдельберг, Германия.
* Фёдор Александрович Бредихин исемен 1970 йылда ай кратерына бирелә.
* СССР-ҙа почта маркаһы Ф. А. Бредихинға арналған сығарыла.
* Бредихиноисемендә тораҡ пункты (Иваново өлкәһе)().
* Киншема ҡалаһының урамы Бредихин исемен йөрөтә.
* Заволжск ҡалаһында Бредихин майҙаны ().
* Бредихин тыҡрығы Заволжскиҙа.
* Федор Бредихин исемен Латвия Диңгеҙ Пароходствоһының рефрижератор судноһы йөрөтә.
* Заволжск ҡалаһында крайҙы өйрәнеү музейы экспозицияһы.
* "Бредихинский уҡыуҙары " конференцияһы 1983 йылдан алып үткәрелә.
* СССР ФӘНДӘР АКАДЕМИЯҺЫ Бредихин исемендәге премия булдырылған (1946), астрономия өлкәһендәге күренекле эштәр өсөн .

Файл:Stamp of USSR 1779.jpg|Почта маркаһы СССР, 1954 йыл:  Ф. А. Бредихин,В. Я. Струве,А. А. Белопольский
Файл:Stamp of USSR 1958.jpg|Почта маркаһы « Тыуыуына — 125 йыл», 1956 йыл


## Хеҙмәттәре
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Бредихин Әҙәби тәржемә а. ф. / Мөхәррир: м. е. Сачок, Касаткина, в. с. — ИД «Референт», 2016. — Стр 256, илл. ISBN 978-5-902022-95-4

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Андреев А. Ю. Бредихин Фёдор Александрович (неопр.). История Императорского Московского университета. Дата обращения: 28 сентября 2013.
* 
* Бредихин, Фёдор Александрович // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* 
* 
*  (обл.)
* 
* 
* 
* 
* Застрожнова Е. Г. Бредихин Фёдор Александрович // Ученые — фондообразователи Санкт-Петербургского филиала Архива Российской академии наук : Краткий биографический справочник : А—В / науч. ред. и сост. Е. Ю. Басаргина, И. В. Тункина. — СПб. : Реноме, 2018. — С. 104—105. — 196 с. — (Ad fontes. Материалы и исследования по истории науки; т. 13). — . — doi:10.25990/mjny-8444.

## Һылтанмалар
* Биография 
* 
*  Краткая история рода Бредихиных
* Бредихин Фёдор Александрович (неопра.). Мәскәү университеты йылъяҙмалар. Мөрәжәғәт датаһы: 9 ноябрь 2017.