open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Таңатар (Хәйбулла районы)

**Таңатар** () — Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 12 кеше.
Почта индексы — 453808, ОКАТО коды — 80255832003.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Аҡъяр): 13 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Яңы Ергән): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 71 км

## Билдәле шәхестәре
* Ҡәҙим Аралбай (1.09.1941), Башҡортостандың халыҡ шағиры (2011). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991). 
Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт (1996) һәм әҙәби премиялар лауреаты.

## Иҫкәрмәләр

 
## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 
* Таңатар. Историко-краеведческое издание. Автор статей, составитель и редактор Кадим Аралбай. — Уфа: изд. Самрау, 2021. — 29 с.
Таштуғай

**Таштуғай** () — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 358 кеше.
Почта индексы — 453805, ОКАТО коды — 80255840006.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Аҡъяр): 40 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Подольск): 16 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 98 км

## Билдәле шәхестәре
* Үтәшев Хөрмәтулла Ғаззали улы (23.11.1959), актёр, режиссёр һәм театр эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1995) артисы. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2002).

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978–5–295–04683–4

## Иҫкәрмәләр
Үрнәк (Хәйбулла районы)

**Үрнәк** () — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 149 кеше.
Почта индексы — 453813, ОКАТО коды — 80255805006.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Аҡъяр): 48 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Оло Әбеш): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 105 км

## Ауылдың арҙаҡлы шәхестәре
* Фәрзәнә Аҡбулатова (1 февраль 1960) — башҡорт журналисы һәм шағиры, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың журналистар һәм яҙыусылар союздары ағзаһы, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Йәнтеш

**Йәнтеш** () — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл, икенсе исеме — Һарылар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 489 кеше.
Почта индексы — 453812, ОКАТО коды — 80255820003. ИФНС коды — 0267.

## Тарихы
1795 йылда үткәрелгән V рәүиз материалдарына ярашлы ауылдағы 15 ихатала 105 кеше, ә 1816 йылғы рәүиз мәлендә 27 ихатала 175 кеше йәшәй, һәм Йәнтеш ауылы Ырымбур губернияһы Ырымбур өйәҙенең IX Башҡорт кантонынның Таулыҡай Ҡотлобаев командаһына инә. Хәҙерге ваҡытта Ейәнсура районы составындағы Мәмбәтша, Ҡужанаҡ, Асҡар, Иҙелбәк ауылдары ла ошо командаға ҡарай. 1816 йылда Йәнтеш ауылында Ишкенә Рыҫбаев (1772 й. т.); Шәрифйән Йәнтешев; Ҡәҙрәт Йәнтешев; Теүәлмәш, Үтәмеш үәм Муса Йәнтешевтар; Ишелбай Рысаев; Ҡарамас һәм Яныбай Арыҫланғоловтар; Иштановтар; Искужа һәм Игебай Буранҡаевтар; Аҡъегет Искужин; Ишҡабул Ҡудашев; Әлибай Нарбутин; Билал Тәүелбаев, Моталовтар йәшәй.

1834 йылғы рәүиз мәлендә Йәнтештәге 59 ихатала 362 кешенең, ә 1859 йылда үткәрелгән рәүиздә 50 ихатала 218 кешенең йәшәүе теркәлә. 1917 йылда 114 ихатала 619 кеше йәшәй. 1920 йылда үткәрелгән беренсе совет халыҡ иҫәбен алыу мәлендә 1-се һәм 2-се Йәштеш ауылдарының булыуы теркәлә. 1-се Йәнтеш ауылында 334 кеше йәшәһә, 2-се Йәнтештә халыҡ һаны 165 кеше була. 1989 йылда үткәрелгән Бөтә Союз халыҡ иҫәбен алыу материалдарында ауылда 395 кешенең йәшәүе теркәлә.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Аҡъяр): 36 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Атингән): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 92 км

## Урамдары
* Йәштәр урамы () 

* Салауат Юлаев урамы () 

* Һәҙиә Дәүләтшина урамы () 

* Хоҙайбирҙин урамы () ( улица )  

* Шайморатов урамы ()

* Мәктәп урамы ()

## Билдәле шәхестәре
* Арыҫланов Роберт Мөтиғулла улы (8.04.1934—12.08.2021), комсомол, партия, дәүләт һәм мәғариф эшмәкәре. 1978–1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәғариф министры урынбаҫары. Халыҡтар Дуҫлығы (1986) һәм  «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.
* Ғәйнетдин Моталов (18.12.1929—21.06.2011), беренсе башҡорт дирижёры. Юғары мәктәп уҡытыусыһы. РСФСР-ҙың (1980) һәм Башҡорт АССР-ының (1963) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1969), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955) һәм «Почёт Билдәһе» (1967) ордендары кавалеры.

## Ер-һыу атамалары
* Тәкәл тауы — ауыл уртаһында урынлашҡан тау. Риәүәйәт буйынса Ҡорай батыр тарафынан мәкерле үлтерелгән Тәкәл батыр ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

* 

## Һылтанмалар
* 
* Янтышево на портале «Генеалогия и Архивы»
* Деревня Янтышево, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»
Байбулат

**Байбулат** () — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 205 кеше.
Почта индексы — 452222, ОКАТО коды — 80256845002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 23 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Рәжәп): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 83 км

## Сығанаҡтар
Үрге Ҡаръяуҙы

**Үрге Ҡаръяуҙы** () — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 34 кеше.
Почта индексы — 452221, ОКАТО коды — 80256825007; ОКТМО коды - 80 656 425 106; ГКГН номеры - 0520717.

## Тарихы
Аҫаба башҡорттар биләгән биләмәләрҙә бер нисә Ҡаръяуҙы ауылы булған. Унда, нигеҙҙә, Ҡыр-Йылан ырыуы аҫабалары йәшәгән. Хәҙерге заманда Үрге Ҡаръяуҙы һәм Яңы Ҡаръяуҙы ауылдары Саҡмағош районына ҡарай. Атамаһы кеше исеменән алынған. Мәҫәлән, XIX быуат башында Бүләк ауылында 1812 йылғы Ватан һуғышы яугиры, көмөш миҙал кавалеры, аҫаба башҡорт Мөхәмәтша Ҡаръяуҙин һәм улуста ышаныслы кеше булараҡ танылған Вәлиша Ҡаръяуҙиндың йәшәүе билдәле.

Ҡаръяуҙы ауылы тураһындағы тәүге мәғлүмәт 1673 йылдағы документта бирелә. Унда типтәр Хөсәйен Ҡасаев атай-олатайҙарының 1673 йылдың 23 февралендә төҙөлгән Килешеү нигеҙендә был ерҙәргә башҡорт Супты Ҡолһарин тарафынан индерелеүен билдәләп үтә. Ҡыр-Йылан улусының Ҡаръяуҙы ауылы башҡорто Китап Тләнсиев, иптәштәре менән бергә, 1723 йылдың 8 авгусында Байбулат ауылы типтәре Ишем Кинзинды үҙенең аҫаба ерҙәренә индерә һәм унда йорт һәм башҡа ҡаралтылар төҙөргә рөхсәт итә. Шул уҡ Китап Тләнсиев һәм уның ауылдашы Бикҡол Шардыбаев, улус кешеләре менән бергә, 1737 йылдың 10 декабрендә Байбулат ауылынан яһаҡ татары Ҡуҙмаш Күҫәковты балалары һәм туғанының улы Юмай Йосопов менән бергә үҙҙәренең аҫаба ерҙәренә индерә.

Тәүҙә ауыл Ҡаръяуҙы, артабан Иҫке ҡаръяуҙы, ә бөгөн иһә Үрге Ҡаръяуҙы тип атала. XVIII быуат аҙағында үткәрелгән V рәүиз материалдарында 17 ихатала 125 башҡорттоң һәм алпауыт Тәфкилевтың 17 ихатаһында 37 татарҙың йәшәүе теркәлә. Ни сәбәптәндер типтәрҙәр тураһынеда мәғлүмәт бирелмәй. Уның ҡарауы 1834 йылда типтәрҙәр һаны 118 кешегә етә, ә башҡорттар 211 кеше була. 1870 йылда ауылдағы 103 ихатала 566 башҡорт һәм 92 татар йәшәй. 1920 йылғы совет халыҡ иҫәбен алыуҙа ауылда йәшәгән 804 кеше үҙҙәрен башҡорт тип күрһәтә.

1843 йылда 211 башҡортҡа 272 бот ужым, 552 бот яҙғы иген сәселә, 4 бот картуф ултыртыла. 1909 йылда министрлыҡ училищеһында 19 уҡыусы белем ала.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 24 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Яңы Ҡаръяуҙы): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 69 км

## Билдәле шәхестәре
* Усманов Салауат Мөҙәрис улы (17.09.1947—24.04.2020), юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим. Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы директоры. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитет ағзаһы. Физика-математика фәндәре докторы (1996), профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы фән һәм техника эшмәкәре (2007), юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2005), почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1999), РСФСР-ҙың халыҡ мәғариф отличнигы (1989), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1997), мәғариф отличнигы (1997), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2007).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* .
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4..
Митрәй-Әйүп

**Митрәй-Әйүп, Әйүп, Баҙыбаш, Митрәй** () — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 457 кеше.
Почта индексы — 452215, ОКАТО коды — 80256875005.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек татарҙар (72 %), башҡорттар (26 %).
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 29 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Йомаш): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 60 км

## Тарихы
Митрәй-Әйүп ауылына Ҡазан даруғаһы Ҡыр-Йылан улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1635 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса типтәрҙәр нигеҙ һала. Ауылдың Әйүп, Баҙыбаш, Митрәй булараҡ билдәле булған.

1834 йылда Митрәй ауылында («Әйүп тож») 190 типтәр йәшәгән. 1859 йылда 240 кеше йәшәгән, шул иҫәптән  12 типтәр. 1870 йылда 183 йортта 690 татар иҫәпләнгән, 1920 йылда Митрәй-Әйүп ауылы булараҡ теркәлгән.

XIX быуаттың 70-се йылдарында ауылда 4 тирмән булған. Мәсет тә булған.

Митрәй-Әйүп ауылының  өсөнсө исеме лә бар —  Баҙы йылғаһының үрге ағымында урынлашҡанҡа Базыбаш тип тә йөрөтәләр.

Бөгөн Митро-Әйүп ауылы.

## Сығанаҡтар
Яңы Ҡалмаш

**Яңы Ҡалмаш** () — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 143 кеше булған.
ОКАТО коды — 80256810004.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек татарҙар (56 %) һәм башҡорттар (42 %) йәшәй..
## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 25 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Бәшир): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 85 км

## Ауыл тарихы
Яңы Ҡалмаш ауылында 1795 йылда 63 башҡорт (13 йорт) һәм 45 яһаҡлы татар (6 йорт) йәшәгән. Һуңғыларының керҙәшлек ваҡыты билдәһеҙ. 1816 йылда 60 башҡорт, 30 типтәр, 70 яһаҡлы (дәүләт) крәҫтиән була. Күренеүенсә, яһаҡлы татарҙар типтәр ҡатламына ингән. 1800 йылда үҙҙәренең ҡатламын дәүләт крәҫтиәндәре ҡатламына алмаштырған хеҙмәтле (служидые) татарҙар ҡабул ителә. 1834 йылда 91 башҡорт, 52 типтәр, 120 дәүләт крәҫтиәне иҫәпкә алына. 1859 йылда 199 кеше теркәлә. 21 йылдан һуң 50 йортта 245 кеше йәшәй. Ауылда мәсет, уның эргәһендә мәктәп, 3 тирмән булған. 1920 йылда Өфө кантонының Топорнин улусы составында була, ундағы 160 йортта 815 башҡорт иҫәпкә алына.  1834 йылда башҡорттар Ҡалмаш халҡының 34,6 процентын тәшкил иткән. 1920 йылда ла улар шул сама булырға тейеш.

1843 йылда 91 башҡорт 312 бот ужым һәм 680 бот яҙғы иген сәскән, 24 бот картуф ултыртҡан. Тирмән тотҡандар. Ауылда 150 умарта булған. Мәсет булған.

Башҡорт энциклопедияһы мәғлүмәте буйынса, 2002 йылда ауылда фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.

## Билдәле шәхестәре
* Ғәлиев Мансаф Нурый улы (1925), СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, генерал-майор (1977). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. I дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ, III дәрәжә  «Ҡораллы Көстәрҙә Ватанға хеҙмәт иткән өсөн» ордендары кавалеры. 
* Ҡарамышева Нурия Миңлеғәли ҡыҙы (3.12.1948), ғалим-социолог. Социология фәндәре докторы (1988), профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009).
* Моратов Зиннәт Һибәт улы (9.01.1906—31.05.1988), СССР-ҙың партия эшмәкәре. 1943—1944 йылдарҙа ВКП (б)-ның Татарстан өлкә комитетының өсөнсө һәм икенсе секретары, 1944—1957 йылдарҙа — беренсе секретары; бер үк ваҡытта 1944—1950 йылдарҙа ВКП (б)-ның Ҡазан ҡала комитеты секретары. Өс Ленин (1945, 1950, 1955), Октябрь Революцияһы (1975), Халыҡтар Дуҫлығы (1985) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры..
* Моратов Йәүҙәт Әхнәф улы (8.01.1951—13.02.2021), музыкант-баянсы. 1970 йылдан (өҙөклөктәр менән) хәҙерге Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбленың баянсы-концертмейстеры, шул иҫәптән 1994—1995 йылдарҙа музыкаль етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995). 
* Иғтисам Әмирханов (1786—?), Рәсәй империяһының хәрби эшмәкәре. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* А. 3. АСФАНДИЯРОВ. ИСТОРИЯ СЕЛ И ДЕРЕВЕНЬ БАШКОРТОСТАНА И СОПРЕДЕЛЬНЫХ ТЕРРИТОРИЙ 

## Һылтанмалар
*  {V|10|02|2019}}
Яңы Ҡото

**Яңы Ҡото** () — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 542 кеше булған.
Почта индексы — 452212, ОКАТО коды — .

## Тарихы
Ҡото ауылының атамаһы Йәлдәк улусы башҡорто исеменә бәйле. 1738 йылда тултырылған документта ошо улуста аҫаба башҡорт Ҡото Салтаевтың йәшәүе теркәлә. 1751 йылда балыҡлы һыу ятҡылыҡтарын ҡуртымға биреү тураһындағы яҙмала уның Ҡото ауылында көн иткән улы — Кинйә Кутин атап үтелә.

Шул уҡ ваҡытта Ҡото ауылының шәжәрәһендә Ҡотоноң Йазарбулаттың улы булыуы теркәлгән (тимәк ул Ҡото Йазарбулатов булып сыға). Шунда уҡ Ҡотоноң уландары атала: Уразай, Йәшҡыуат, Мирзаҡай, Кинйәғол, Туҡташ, Атнағол, Айҙағол. Кинйәғол, күрәһең, юғарыла атап үтелгән Кинйә Кутин булалыр тигән фараз барлыҡҡа килә.

1775 йылға тиклем тик Ҡото тигән бер генә ауыл була. Ә бына 1795 йылғы V рәүиз документтарында Иҫке Ҡото һәм Яңы Ҡото ауылдары күрһәтелә. Тимәк башҡорттар, мишәрҙәр һәм типтәрҙәр йәшәгән Яңы Ҡото ауылына нигеҙҙе Йәлдәк улусы башҡорттары XVII быуат аҙағында — XVIII быуат башында (1776—1794 йй.) һала. V рәүиз документтарын буйынса Иҫке Ҡотола 109 башҡорт, 37 типтәрҙең йәшәүе теркәлә. Ә Яңы Ҡото ауылында 145 башҡорт, 28 типтәр һәм 6 кешенән торған бер мишәр ғаиләһенең йәшәүе теркәлә.

1816 йылда Иҫке Ҡотола 100 башҡорт, 40 типтәр, ә Яңы Ҡотола 238 башҡорт һәм 20 типтәр йәшәй. 1859 йылғы рәүиз документтарында Яңы Ҡото ауылында 550 аҫаба башҡорттоң, 54 керҙәштең (припущенник) йәшәүе теркәлә.

Аҫаба башҡорттарҙың бөтәһе лә — Рәсәй империяһының хәрби походтарында йөҙ башы булып хеҙмәт иткән Ҡотой Солтанбәковтың вариҫтары. Ҡотой Солтанбәков үҙе тархан Солтанбәк Мәтиковтың улы булырға тейеш. Типтәрҙәр ауылға III (1762) һәм IV (1782) рәүиздәр араһында Бишҡурай ауылынан (хәҙер Илеш районына ҡарай) күсенеп төпләнә.

1843 йылда Иҫке Ҡото ауылында йәшәгән 112 башҡортҡа 104 бот ужым игене һәм 328 бот яҙғы иген сәселә. Яңы Ҡотола 313 башҡортҡа 224 бот ужым һәм 856 бот яҙғы иген сәселә. Иҫке Ҡотола 60 баш умарта, Яңы Ҡотола 200 баш умарта тотола, Иҫке Ҡотола 3 тирмән, ә Яңы Ҡотола 5 тирмән эшләй.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 76 км

## Билдәле шәхестәре
* Булатов Фаил Әмирхан улы (12.02.1932), хеҙмәт ветераны. 1962—1989 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы, диспетчер хеҙмәте технологы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1971).
* Шаһапов Владислав Шәйхеләғзәм улы (17.03.1948), ғалим-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2012). Физика-математика фәндәре докторы (1989), профессор (1993). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2023).
* Мәлих Харис (27.01.1915—14.03.1944), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт совет шағиры.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.    
*  
* 

## Һылтанмалар
*
Яңы Тайнаш

**Яңы Тайнаш** () — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 19 кеше.
Почта индексы — 452222, ОКАТО коды — 80256845005.

## Тарихы
Архивта 1756 йылдың 17 декабрендә Ҡыр-Йылан улусы башҡорттарының үҙҙәренең аҫаба ерҙәрен заводчик И. Г. Осокинға ҡуртымға биреүҙәре тураһында документ бар. Ер буйынса мәсьәләне хәл итеүҙә, ғәҙәттә, улуста көн иткән бөтә башҡорттар ҙа ҡатнаша. Троицк баҡыр иретеү заводы хужалары Осокиндар ҡуртымға алған ерҙәр хәҙерге Тайнаш ауылынан бик алыҫта урынлашҡан. Шуға ҡарамаҫтан башҡорттар, ерҙәре ҡайҙа урынлашыуына ҡарамаҫтан, аҫабалыҡ ерҙәрен нисек теләй шулай файҙаланырға хоҡуҡлы була.

Ауыл еренә беренсе булып Ҡыр-Йылан улусының аҫаба башҡорто Тайнаш Чикеев килеп төпләнә. Уның исем-шәрифе 1737 йылдың 10 декабрендә төҙөлгән Килешеү яҙмаһында ла телгә алына. Ауыл XVIII быуаттың 20-се йылдарында барлыҡҡа килгән, тип фаразлана. 1737 йылда төҙөлгән ергә ситтәрҙе индереү документында Йылан улусының Тайнаш ауылы атап үтелә. Башҡорттар Аҡманай Тайнашев һәм Борҙоҡай Миңлеғолов үҙҙәренең аҫаба ерҙәренә яһаҡ татарҙары (ниндәйҙер вазифа башҡарған башҡорттар шундай сословиеға ҡараған) Даир, Ҡасим, Бикмәт Ҡәҙерғоловтарҙы, балалары, туған тыумасаһы менән бергә, Шаран, Ерекле, Юрты, Өрөкмән, Тайнаш йылғалары үҙәндәренә индерә.

Шулай итеп, яһаҡ татарҙары аҫабалар еренә 1773 йылда, ә мишәрҙәр 1772 йылда индерелә. XVIII быуат аҙағына яһаҡ татарҙары сословиеһын үҙгәртеп, 1795 йылғы рәүиздә типтәр булараҡ теркәлә. 1812 йылда аҫабалар еренә тағы ла бер төркөм типтәрҙәр индерелә.

1795 йылда ауылда 80 башҡорт, 12 типтәр һәм 23 мишәрҙең йәшәүе теркәлә. Ә 1834 йылға мишәрҙәр 46 кеше булып китә. 1870 йылғы рәүиздә ауылда йәшәгән 470 кешенең барыһы ла үҙҙәрен башҡорт тип таный. 1920 йылда ауыл Иҫке Тайнаш тип атала башлай, әммә тик 1925 йылда ғына 10 йорто булған Яңы Тайнаш рәүиз документтарына теркәлә.

1834 йылда 127 башҡортҡа 336 бот ужым игене һәм 576 бот яҙғы иген, 46 мишәргә 224 бот ужым һәм 208 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда 2 тирмән эшләй. Мәсет була. 1870 йылға ауылда 20 лавка эшләй, йома көндәре баҙар ҙа була. 

1909 йылда Тайнаш министр училищеһында 30 уҡыусы белем ала.

## Халыҡ һаны

; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәтенә ярашлы күпселек  башҡорттар (54 %) һәм татарҙар (38 %) йәшәй.

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 36 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Рәжәп): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 94 км

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.    
*  

## Иҫкәрмәләр
Рәжәп

**Рәжәп** (; икенсе атамаһы **Сәкәш**) — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 532 кеше.
Почта индексы — 452222, ОКАТО коды — 80256845001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 26 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 85 км

## Билдәле шәхестәре
* Баянов Мөкамил Ғаязетдин улы (1929), ғалим-зоолог. 1961 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән  1967—1971 йылдарҙа биология факультеты деканы, 1985—2000 йылдарҙа зоология кафедраһы мөдире. Биология фәндәре докторы (1984), профессор (1985). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2000).
* Ғәлиев Мөнәүир Мөхәмәтәмин улы (1.08.1934—8.09.2012), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, 1968—1994 йылдарҙа Дүртөйлө районының «Уңыш» колхозы рәйесе. СССР-ҙың X һәм XI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1981), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1986).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*
Иҫке Ҡалмаш

**Иҫке Ҡалмаш** () — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1849 кеше булған.
Почта индексы — 452206, ОКАТО коды — 80256850001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 79 км

## Ауыл тарихы
Иҫке Ҡалмаш  ауылының ошо исемдәге йылға буйында урынлашыуы хаҡында 1709 йылда яһаҡлы крәҫтиән Ф. Г. Черемныйҙың башҡорт Усман Йәнырыҫовтан 3 һум аҡса алып тороуы тураһындағы документта яҙыла. XVIII быуаттың 30-сы йылдарынан алып Иҫке Ҡалмаш этник йәһәттән  ҡатнаш ауылға  әүерелә. 1730 йылдан 1739 йылға тиклем Дыуанай улусы башҡорттары яҙмалары буйынса, ауыл ерҙәренә мишәрҙәр индерелә. 1784 йылдан башлап керҙәшлек килешеүе буйынса бында типтәрҙәр ҙә йәшәй. XIX быуат башынан алып бында татар дәүләт крәҫтиәндәре лә төпләнә.

1795 йылғы һәм башҡа йылдарҙағы статистик мәғлүмәттәр 1730 һәм 1739 йылдарҙа мишәрҙәрҙең керҙәшлеге тураһындағы килешеү яҙмаларының булыуын шик аҫтына ҡуя. Сөнки улар 1795 йылдан һуң ғына ауыл общинаһына ҡабул ителгән.

1843 йылда 154 башҡортҡа 56 бот ужым һәм 728 бот яҙғы иген сәселгән, 24 бот картуф ултыртылған. Уларҙың 10 умартаһы булған. 8 мишәр 40 бот ужым һәм 72 бот яҙғы иген сәскән. Ауылда мәсет, 2 тирмән булған.

Башҡорт энциклопедияһы мәғлүмәте буйынса, 2002 йылда ауылда урта мәктәп, 2 балалар баҡсаһы, участка дауаханаһы, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет була.

## Билдәле шәхестәре
* Аҡсурина Фирүзә Исхаҡ ҡыҙы (21.01.1949), ғалим-зоотехник, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (2001), профессор (2007).
* Кашаев Венер Нәбиулла улы (20.10.1949), хужалыҡ эшмәкәре. 1995–2005 йылдарҙа Бөрө автотранспорт предприятиеһының баш инженеры, директоры, 2005 йылдан — Дүртөйлө автотранспорт предприятиеһы директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре. Рәсәйҙең почётлы транспорт хеҙмәткәре, Почётлы автотранспорсы.
* Хисмәтуллин Нәзип Хәмәҙийәр улы (21.12.1927—16.11.2022), нефтсе, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1959—1987 йылдарҙа «Саҡмағош» нефть эшкәртеү станцияһы хеҙмәткәре. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.    
*  

## Һылтанмалар
*   
* Сайт школы села Старокалмашево
Саҡмағош

**Саҡмағош** () — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә  халыҡ һаны 11382 кеше булған.
Почта индексы — 452200, 452201, ОКАТО коды — 80256870001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек татарҙар (72.1 %) һәм башҡорттар (23.1 %) йәшәй.

## Тарихы
Саҡмағош ауылына башҡорттар 1738, 1739, 1745 йылдарҙа керҙәшлек килешеүе  нигеҙендә мишәрҙәре ҡабул итә.
Типтәрҙәр ҙә булған, ләкин уларҙың күсеп ултырыу ваҡыты билдәһеҙ.

Типтәрҙәр бында 1783 йылда бында булмай. Ләкин 1795 йылғы сираттағы халыҡ иҫәбен алыу 7 йорт-хужалығта 47 кешенең 7 типтәрҙәрҙе теркәй. Ул саҡта мишәрҙәрҙең 74 йорт-хужалығы булған, 533 кешеһе булған. 12 йортта 86 башҡорт йәшәгән. 1816 йылда 100 башҡорт, 140 типтәр, 538 мишәр иҫәпкә алына. 1834 йылғы 8-се ревизия 155 башҡортто, 168 типтәрҙе, 556 мишәрҙе күрһәткән. 1859 йылда 193 йортта 1378 кеше йәшәгән. 1870 йылға бөтә ауыл халҡы 1520 кеше һәм 165 йорт иҫәпләнгән. Ауылда 2 мәсет һәм уларҙың береһендә мәктәп булған. 1920 йылда 635 йортта 3141   мишәр һәм типтәр теркәлгән. Башҡорттар һәм типтәрҙәр һаны бер иш булһа ла, башҡорттар 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыусылар иғтибарынан төшөп ҡалған.

1843 йылда 556 мишәр 1496 бот ужым һәм 3600 бот яҙғы иген сәселгән, шул уҡ ваҡытта 155 башҡорт 360 бот ужым һәм 1184 бот яҙғы иген сәскән. Һуңғылары 12 бот картуф ултыртҡан.

XIX быуат аҙағынан 3 бүлектән торған Саҡмағош министрлыҡ училище эшләгән. 1909 йылда унда мишәр һәм башҡорттарҙан 28 уҡыусы белем ала.

1866-1930 йылдарҙа Саҡмағош улусы үҙәге.

## Билдәле шәхестәре
* Азаматов Дамир Мостафа улы (1940—27.11.2020), ғалим-философ. 1978 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институтында һәм Башҡорт дәүләт медицина университетында уҡытыусыһы, профессор-консультанты. Рәсәй Федерацияһы Сәйәси фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, философия фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1992), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2003). 
* Азаматов Марат Мостафа улы (16.11.1941—4.04.2002), СССР хоккейсыһы Һәм Рәсәй тренеры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1978).
* Камилйәнов Ратмир Фаотович (1960—20.12.2020), педагог, 2005—2020 йылдарҙа Саҡмағош гимназияһы директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. 
* Әғзәмов Фәрит Әкрәм улы (28.11.1947) — ғалим-тау инженеры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1990), профессор (1991). Рәсәй Федерацияһының (2004) һәм Башҡортостан Республикаһының (1998) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһы Тәбиғәт фәндәре академияһының Урал тау премияһы лауреаты (1997).

## Иҫкәрмәләр

= Әҙәбиәт ==
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* А. 3. АСФАНДИЯРОВ. ИСТОРИЯ СЕЛ И ДЕРЕВЕНЬ БАШКОРТОСТАНА И СОПРЕДЕЛЬНЫХ ТЕРРИТОРИЙ 

## Һылтанмалар
*
Сейәлеҡул

**Сейәлеҡул** () — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 27 кеше.
Почта индексы — 452221, ОКАТО коды — 80256825011.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Саҡмағош): 20 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Яңы Ҡаръяуҙы): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 70 км

## Билдәле шәхестәр
* Әхнәф Байрамов (30.09.1923—18.02.2010), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы. 1945 йылдан — ВКП(б), 1956 йылдан —СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.  БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1983). 1‑се (1985) һәм 2‑се (1944) дәрәжә Ватан һуғышы, ике Ҡыҙыл Йондоҙ (1943, 1945) ордены кавалеры.

= Сығанаҡтар ==
Алкин

**Алкин** () — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 261 кеше.
Почта индексы — 452154, ОКАТО коды — 80257805009.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 22 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Уҙытамаҡ): 1 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Алкин): 0 км

## Билдәле шәхестәре
* Федоренко Юрий Николаевич (3.04.1974) спортсы. Пауэрлифтинг буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы (2000) һәм атҡаҙанған (2005) спорт мастеры, 2001—2007 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы. Башҡортостандың күренекле спортсыһы (2002). Донъя (2003), Европа (2002) һәм Рәсәй (2002, 2006) чемпионы.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
*
2-се Алкин

**2-се Алкин** () — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4996 кеше.
Почта индексы — 452155, ОКАТО коды — 80257846001.

2022 йылда ҡасабала элекке хәрби часть биләмәһендә хәрби-патриотик парк асылды. Бында партизан ауылы һәм хәрби техника музейы ла бар. 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 24 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Алкин): 3 км

## Сығанаҡтар
Арыҫлан (Шишмә районы)

**Арыҫлан** () — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 650 кеше булған. ОКАТО коды — 80257815001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шишмә): 12 км

## Билдәле шәхестәре
* Әсмә Шайморатова (9.12.1910—11.01.1992), йырсы (лирик-колоратура сопрано). 1942 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры, 1948 йылдан — Татар филармонияһы (Ҡазан), 1950—1960 йылдан Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1950).
* Бикташева Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы (28.07.1911—14.10.1995), театр актёры. 1938 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ (1955) һәм атҡаҙанған (1940) артисы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955) һәм «Почёт Билдәһе» (1969) ордендары кавалеры.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*    
* Село Арсланово Чишминского района Республики Башкортостан. «Сайт Командировка.ру»
Бишкәзә

**Бишкәзә** (; икенсе атамаһы **Бишҡайын**) — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 285 кеше була.
Почта индексы — 452157, ОКАТО коды — 80257820002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 30 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Дмитриевка): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шишмә): 30 км

## Билдәле шәхестәре
* Ғәйнетдинов Мисбах Фәхри улы (1925—2.09.2011), ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1972—1995 йылдарҙа СССР һәм Рәсәй Ауыл хужалығы техникаһы һәм ауыл хужалығы дәүләт комитетының Рязань ҡалаһындағы Бөтә Рәсәй етәксе хеҙмәткәрҙәр һәм белгестәр квалификацияһын күтәреү институтының кафедра мөдире. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Иҡтисад фәндәре докторы (1980), профессор (1981). СССР Ауыл хужалығы техникаһы дәүләт комитеты отличнигы (1980). СССР Министраҙар Советы премияһы лауреаты (1971). Ике 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1945, 1985) һәм  Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры. 
* Саҙретдинов Абрар Мәсәлим улы (4.04.1933), дәүләт, йәмәғәт һәм юғары мәктәп эшмәкәре, ғалим. Иҡтисад фәндәре кандидаты, Рәсәй Федерацияһының Ауыл хужалығы фәндәре академияһы академигы. Башҡорт АССР-ының VII, VIII һәм X саҡырылыш Юғары Советы, РСФСР-ҙың XI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966, 1971, 1981) һәм «Почёт Билдәһе» (1976) ордендары кавалеры. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Мәсетле районының почётлы гражданы (2005).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
* Башҡорт энциклопедияһы — Бишкәзә
Боголюбовка (Шишмә районы)

**Боголюбовка** () — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 36 кеше.
Почта индексы — 452167, ОКАТО коды — 80257810002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 21 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ар): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Йоматау): 15 км

## Билдәле шәхестәр
* Зайцев Михаил Алексеевич (1.03.1938—8.07.2010), Башҡортостандың комсомол, партия, хужалыҡ, йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәре. 1995—1999 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе, Башҡортостан Республикаһының 12-се саҡырылыш Юғары Советы һәм 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, РФ Федераль Йыйылышының Федерация Советы ағзаһы (1997—1999). Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү тармағының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1998). Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.

## Иҫкәрмәләр

 
## Сығанаҡтар
Үрге Хәжәт

**Үрге Хәжәт** () — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 91 кеше.
Почта индексы — 452141, ОКАТО коды — 80257875008.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 21 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Дмитриевка): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шмнгак-Куль): 7 км

## Билдәле шәхестәре
* Айытҡол Таймаҫов (1777—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

## Сығанаҡтар
Үрге Тирмә

**Үрге Тирмә** () — Башҡортостандың Шишмә районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 303 кеше.
Почта индексы — 452170, ОКАТО коды — 80257835002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 15 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Йәрми): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шишмә): 15 км

## Галерея

Башкиры из деревни Верхние Терьмы.jpg
Башкирка из Верхней Терьмы.jpg|thumb|250пкс| 
Башкир из Верхней Терьмы.jpg|thumb|250пкс| 
Башкирка из Верхней Терьмы. Круковский.jpg|thumb|250пкс|
Башкиры из деревни Верхние Терьмы. Круковский.jpg
Башкир из деревни Верхней Терьмы.jpg
Башкирки из деревни Верхние Терьмы.jpg


## Сығанаҡтар
Горный (Шишмә районы)

**Горный** () — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 712 кеше.
Почта индексы — 452160, ОКАТО коды — 80257845003.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 10 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡара Яҡуп): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шишмә): 10 км

## Билдәле шәхестәр
* Куликов Геннадий Григорьевич (9.08.1948), ғалим-инженер‑механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1991), профессор. (1991). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2008), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе (1992).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Ибраһим (Шишмә районы)

**Ибраһим** () — Башҡортостандың Шишмә районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 344 кеше.
Почта индексы — 452164, ОКАТО коды — 80257840001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 30 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шишмә): 30 км

## Билдәле шәхестәре
*   Ғиззәтуллин Абдулла Ғөбәйҙулла улы (5.05.1904—15.03.1945), Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир. 16‑сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһының отделение командиры, гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944). 
*   Хурамшин Тәлғәт Закир улы (1.05.1932—3.03.2019), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, СССР-ҙың нефть продукттары менән тәьмин итеү буйынса дәүләт комитетының 1978-1989 йылдарҙағы рәйесе, РСФСР-ҙың 10-сы саҡырылыш һәм Башҡорт АССР-ының 7-се саҡырылыш Юғары Советтары депутаты, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971), СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1974).
* Әхмәҙуллин Фәтхей Әхмәҙей улы (1895—1938) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
*
Ҡалмаш (Шишмә районы)

**Ҡалмаш** () — Башҡортостандың Шишмә районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 686 кеше.
Почта индексы — 452152, ОКАТО коды — 80257835005.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 15 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Йәрми): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шишмә): 15 км

## Билдәле шәхестәр
* Уразмәтов Әхәт Сәлих улы (9.12.1931—2.07.2015), совет һәм Рәсәй эстрада артисы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1983), БАССР-ҙың халыҡ (1977) артисы. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.

## Иҫкәрмәләр
Келәш (Шишмә районы)

**Келәш** () — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 560 кеше булған.
Почта индексы — 452161, ОКАТО коды — 80257000000.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 22 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ар): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Йоматау): 4 км

## Билдәле шәхестәре
* Камалетдинов Зыяитдин Ямалетдин улы (Зыя Камали; 1873—1942) — ижтимағи һәм дини эшмәкәр, мәғрифәтсе. «Ғәлиә» мәҙрәсәһенең нигеҙләүсеһе һәм ректоры (1906—1918). Йәдитселек етәкселәренең береһе.
* Мостай Кәрим (20 октябрь 1919 — 21 сентябрь 2005), шағир, драматург, тәнҡитсе, публицист, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1992). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1939 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1951–1962 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе, 1962—1989 йылдарҙа РСФСР Яҙыусылар союзы идараһы секретары. РСФСР-ҙың IV–XI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1979). Башҡортостандың халыҡ шағиры (1963). РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1982). ЮНЕСКО ҡарамағындағы Х. К. Андерсен исемендәге Халыҡ-ара балалар һәм үҫмерҙәр өсөн китаптар советының Почётлы дипломы эйәһе (1978). Ленин премияһы (1984), СССР‑ҙың Дәүләт премияһы (1972), РСФСР‑ҙың К. С. Станиславский исемендәге дәүләт премияһы (1967), Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1967), М. А. Шолохов исемендәге премия (1999) лауреаты.
* Сәйфи Ҡудаш — (21 сентябрь 1894 йыл — 29 июнь 1993 йыл ) — шағир, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының II—VI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1943—1948 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостандың халыҡ шағиры (1964). РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1984). Башҡорт АССР‑ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1985). Ленин (1955), өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1943, 1954, 1971), Халыҡтар Дуҫлығы (1974) һәм «Почёт Билдәһе» (1949) ордендары кавалеры.
* Ҡудашева Фәриҙә Йәһүҙә ҡыҙы — (15 декабрь 1920 йыл — 9 октябрь 2010 йыл) — йырсы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1972), Башҡорт АССР-ының (1968) һәм Татарстандың (1990) халыҡ артисы; Татарстан Республикаһының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1996), Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1991), Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (1995).
* Кәримов Илгиз Мостафа улы  (10 ғинуар 1942 йыл — 14 март 2019 йыл) — тәржемәсе, журналист. 1982 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең улы.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*
Түбәнге Тирмә

**Түбәнге Тирмә** () — Башҡортостандың Шишмә районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 331 кеше.
Почта индексы — 452170, ОКАТО коды — 80257835006.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 10 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Йәрми): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шишмә): 10 км

## Билдәле шәхестәр
* Кирәев Арыҫланбәк Иҙиәт улы (26.09.1908—14.06.1952), ауыл хужалығы алдынғыһы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1934—1952 йылдарҙа Ленин исемендәге колхоз комбайнсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1951).
* Мансуров Әхтәм Әхмәт улы (1895—1965) — педагог-методист, тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1944).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Яңауыл (Шишмә районы)

**Яңауыл** () — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 358 кеше.
Почта индексы — 452168, ОКАТО коды — 80257815005.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 15 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Арыҫлан): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шишмә): 15 км

## Билдәле шәхестәре
* Дәүләтов Әхмәт Сәғәҙәтгәрәй улы (10.08.1898—8.08.1974), ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы, 1952—1970 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтының дөйөм хирургия кафедраһы мөдире. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 1942 йылдан 16‑сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһының медик-санитария эскадронының хирургия взводы командиры. Медицина фәндәре докторы (1965), профессор (1965). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1967), РСФСР‑ҙың (1958) һәм БАССР‑ҙың (1943) атҡаҙанған табибы. 1‑се (1945) һәм 2‑се (1944) дәрәжә Ватан һуғышы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1970), Ҡыҙыл Йондоҙ (1943) ордендары кавалеры. 
* Дәүләтов Фирҙинәт Әғләм улы (3.02.1959), ғалим-агроном, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2006). Башҡортостан Республикаһының  атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2011).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Яңы Уҫман (Шишмә районы)

**Яңы Уҫман** () — Башҡортостандың Шишмә районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 190 кеше.
Почта индексы — 452159, ОКАТО коды — 80257875011.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 18 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Дмитриевка): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шөңгәккүл): 7 км

## Билдәле шәхестәр
* Мостафин Йәмил Мостафа улы (20 май 1927) — башҡорт совет прозаигы, тәржемәсе. СССР Яҙыусылар союзы (1971) һәм Рәсәй Яҙыусылар союзының Юғары ижади советы ағзаһы. СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең әҙәби премиялары лауреаты. БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991).
* Мәхмүтов Әнәс Хөсәйен улы (1930—2020) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп эшмәкәре, йәмәғәтсе.

## Сығанаҡтар
Сайран (Шишмә районы)

**Сайран** () — Башҡортостандың Шишмә районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 379 кеше.
Почта индексы — 452162, ОКАТО коды — 80257850011.

Сайран Яңы Троицкий ауыл биләмәһенә ҡарай. Район үҙәгенән һәм Шишмә тимер юл станцияһынан көньяҡ‑көнсығышҡа табан 27 км алыҫлыҡта Бәрҫеүән йылғаһы (Ағиҙел йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан. 
## Тарихы
1906 йылда ауылда 798 кеше, 1920 йылда — 945 кеше йәшәгән; 1939 йылда — 724 кеше; 1959 йылда — 659 кеше; 1989 йылда — 359 кеше; 2002 йылда — 336 кеше. Татарҙар йәшәй. Халҡы “Агропромбизнес” ЯСЙ‑нда эшләй. Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

Ауылға Нуғай даруғаһы Ҫыбы‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1744 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса типтәрҙәр нигеҙ һала. Сарянкин исеме менән теркәлгән. 1834 йылда башҡорттар иҫәпкә алынған. 1865 йортта 100 йортта 422 кеше йәшәгән. ауыл халҡы игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 3 һыу тирмәне булған. 1906 йылда мәсет, һыу тирмәне, 2 бакалея кибете теркәлгән.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 27 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Троицкий): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шишмә): 27 км
## Һылтанмалар
* http://bash.bashenc.ru/index.php/8-statya/12457-sajran

## Сығанаҡтар
Сафар (Шишмә районы)

**Сафар** () — Башҡортостандың Шишмә районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 991 кеше.
Почта индексы — 452151, ОКАТО коды — 80257855001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Мәғариф һәм мәҙәниәт

1883  йылда ( башҡа сығанаҡтар буйынса 1882 й.)– Сәфәр ауылында 2  комплектлы земство училищеһы асыла. Мәктәп башланғыс белем бирә ( 4 йыл); Уҡытыусы Арыҫланғәли Ғәләүетдин улы Әлимғолов XIX быуат аҙағынаса ошо мәктәптә эшләй (хәҙерге Мәләүез ауылы Ҡамбулат ауылынан), уның уҡыуысылары араһынан бик күп һөнәр эйәләре сыға (уҡытыусылар, фельдшерҙар һ.б).

1913 йыл–  2 класлы  7 йыллыҡ мәктәп эш башлай; 

1914 йыл – ҡыҙҙар өсөн башланғыс мәктәп асыла; 

1918 йыл, 16 октябрь–  1 һәм 2 баҫҡыс хеҙмәт мәктәбе булдырыла;
 
1930 йыл – Сәфәр мәктәбе нигеҙендә педагогия техникумы асыла; 

1935 – 1936 йылдар – Сәфәр тулы булмаған урта мәктәбе тулы урта мәктәпкә әйләнә;
 
1945 йыл – балалар йорто асыла; 

1969 йыл, 18 октябрь – мәктәптең яңы бинаһында уҡыу башлана; 

2002 йыл,27 марта   – Сәфәр урта мәктәбе Сәфәр ауылы  муниципаль дөйөм урта белем биреү мәктәбе итеп үҙгәртелә; 

2006 йыл – Сәфәр мәктәбе- Башҡортостан Республикаһы Шишмә районы Сәфәр ауылы Урта дөйөм белем биреү мәктәбе Муниципаль дөйөм урта билем биреү учреждениеһы .

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Шишмә): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шишмә): 12 км

## Билдәле шәхестәр
* Байбурин Ғабдулла Ғиндулла улы (1925—1994) — башҡорт яҙыусыһы, Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы ағзаһы (1963),   «РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» (1985).
* Бикбулатов Мәхмүт Мөхәммәт улы (7.08.1948), дәүләт, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1999—2014 йылдарҙа Өфө ҡалаһы Орджоникидзе районы хакимиәте башлығы. 1999—2003 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр Палатаһы депутаты. Башҡортостандың Мотофедерацияһы президенты. II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнгән, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе, Салауат Юлаев ордены кавалеры, Орджоникидзе районының почётлы гражданы. 
* Зәйтүнә Бикбулатова (28.05.1908—23.02.1992), башҡорт театр актёры. 1938 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1928—1992 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. СССР‑ҙың (1973) һәм РСФСР‑ҙың (1955) халыҡ, РСФСР‑ҙың (1947) һәм Башҡорт АССР‑ының (1944) атҡаҙанған артисы. РСФСР‑ҙың К. С. Станиславский исемендәге (1967), БАССР-ҙың Салауат Юлаев исемендәге (1976) дәүләт премиялары лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1958), «Почёт Билдәһе» (1968) ордендары кавалеры.
* Бикбулатова Фәриҙә Ғариф ҡыҙы (1925 йыл) Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры

## Әҙәбиәт
* «Ағиҙел» журналы, 1999 йыл, 7-се, 8-се һәм 9-сы һандар, «Ал да нур сәс халҡыңа», Д. Мәһәҙиев (А.Әлимғоловтарҙың педагогик эшмәкәрлеге тураһында)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар