Белоруссия сәнәғәте

**Белоруссия** **[[сәнәғәт]]е**нең төп тармаҡтары: машиналар эшләү, электр энергетикаһы һәм металл эшкәртеү, калий тоҙо сығарыу, химия һәм нефть химияһы сәнәғәте, урман һәм ағас эшкәртеү, еңел һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте.

## Дөйөм характеристикаһы
Иҡтисади ҡатмарлылыҡ индексы буйынса Белоруссия Массачусетс технология институты рейтингында донъяла 30-сы урынды биләй һәм Гарвард университетының Халыҡ-ара үҫеш үҙәге рейтингында күрше 5 илдән (Латвия, Рәсәй һәм Украина) өсәүҙе уҙып китә һәм 31-се урында тора.

Сәнәғәттең мөһим тармаҡтары (сәнәғәт етештереү күләмендә өлөшө буйынса):

* Аҙыҡ-түлек, эсемлектәр һәм тәмәке изделиелары етештереү — сәнәғәт етештереү күләмендә өлөшө 25,3 %, 759 предприятие теркәлгән, 142 мең хеҙмәткәр (сәнәғәттә мәшғүл булғандарҙың дөйөм һанынан 15,8 %) эшләй;
* Нефть эшкәртеү һәм кокс продукттары етештереү — 12,8 процент, 34 предприятие, 12,8 мең хеҙмәткәр (1,4 процент) мәшғүл;
* Электр энергияһы, газ, пар, эҫе һыу менән тәьмин итеү — 11,5 %, 191 предприятие, 94,9 мең хеҙмәткәр (10,6 %) мәшғүл;
* Химия продукттары етештереү өлөшө — 8,2 %, 343 предприятие, 48 мең хеҙмәткәр (5,4 %) мәшғүл;
* Резина һәм пластмасса изделиелар, башҡа металл булмаған минераль продукттар етештереү өлөшө — 7,5 %, 1918 предприятие, 84,8 мең хеҙмәткәр (9,5 %) мәшғүл;
* Металлургия производствоһы, әҙер металл изделиелар етештереү өлөшө (машиналар һәм ҡорамалдарҙан тыш) — 6 процент, 1412 предприятие, 61,4 мең хеҙмәткәр (6,9 процент) мәшғүл;
* Башҡа машиналар һәм ҡорамалдар етештереү өлөшө — 5,5 %, 491 предприятие, мең хеҙмәткәр (9,7 %) мәшғүл;
* Туҡыу изделиелары, кейем, күн һәм тире изделиелары етештереү өлөшө — 4 %, 1571 предприятие, 85,5 мең хеҙмәткәр (9,6 %) мәшғүл;
* Ағас һәм ҡағыҙ изделиелары етештереү, полиграфия сәнәғәте өлөшө — 3,9 %, 2156 предприятие, 58,1 мең хеҙмәткәр (6,5 %) мәшғүл;
* Башҡа әҙер изделиелар етештереү, машиналарҙы һәм ҡорамалдарҙы ремонтлау, монтажлау өлөшө — 3,7 %, 2099 предприятие, мең хеҙмәткәр (7,4 %) мәшғүл;
* Транспорт саралары һәм ҡорамалдар етештереү өлөшө — 3,2 %, 178 предприятие, 44,8 мең хеҙмәткәр (5 %) мәшғүл;
* Электр ҡорамалдары етештереү өлөшө — 2,8 %, 326 предприятие, 33,3 мең хеҙмәткәр (3,7 %) мәшғүл;
* Һыу менән тәьмин итеү; ҡалдыҡтарҙы йыйыу, эшкәртеү һәм алып ташлау өлөшө — 1,6 %, 185 предприятие, 37 мең хеҙмәткәр (4,1 %) мәшғүл;
* Иҫәпләү, электрон һәм оптик аппаратура етештереү өлөшө — 1,6 %, 264 предприятие, 19,8 мең хеҙмәткәр (2,2 %) мәшғүл;
* Төп фармацевтик продукттар һәм препараттар етештереү өлөшө — 1,2 %, 72 предприятие, мең хеҙмәткәр (1,1 %) мәшғүл;
* Тау сәнәғәте өлөшө — 1,2 %, 36 предприятие, 10,2 мең хеҙмәткәр (1,1 %) мәшғүл.

2011—2016 йылдарҙа юғары технологиялы производстволар өлөшө сәнәғәт производствоһы күләме структураһында 1,7 проценттан 2,9 процентҡа тиклем, түбән технологиялы производстволар өлөшө — 26,7 проценттан 35,1 процентҡа тиклем үҫкән; түбән һәм юғары кимәлдәге уртаса технологиялы производстволар өлөшө кәмегән — 35,7 проценттан алып 25,9 процентҡа тиклем һәм 27,7 процентҡа тиклем. Эшкәртеү сәнәғәтендә өҫтәлгән ҡиммәт структураһында был осорҙа юғары технологиялы тармаҡтарҙың өлөшө 3,5 проценттан 5,6 процентҡа тиклем, түбән технологиялы тармаҡтар — 29,7 проценттан 41,9 процентҡа тиклем арта; Уртаса технологиялы түбән технологиялы һәм юғары кимәлдәге тармаҡтарҙың өлөшө ярашлы рәүештә 25,5 % һәм 41,3 % 23 % һәм 29,5 % тиклем кәмей.

Сәнәғәт ойошмаларының иң күп өлөшө Минскиҙа (3175, йәки 26 %), Минск өлкәһендә (2738, йәки 23 %), Иң аҙы Витебск һәм Гродно өлкәләрендә (1107 һәм 1115, йәки 9 %) теркәлгән. 2016 йылда дөйөм сәнәғәт производствоһында бәләкәй предприятиелар һәм микроорганизациялар сәнәғәт производствоһы күләме 8205 миллион һум (яҡынса 10 %) тәшкил итә. Ағас изделиелары, ҡағыҙ һәм полиграфия сәнәғәте (30,7 %), башҡа әҙер продукция етештереү, машиналар эшләү техникаһын ремонтлау һәм монтажлау (27,3 %), иҫәпләү техникаһы, электрон һәм оптик ҡорамалдар (26,7 %), металлургия һәм металл эшкәртеү (21,3 %), резина, пластик һәм башҡа металл булмаған әйберҙәр етештереү (20 %), шулай уҡ туҡыма, кейем, аяҡ кейеме етештереүҙә (17,7 %) бәләкәй предприятиеларҙың һәм микро-ойошмаларҙың өлөшө ҙур.

### Сәнәғәт продукцияһының мөһим төрҙәрен етештереү динамикаһы
Сәнәғәт продукцияһының мөһим төрҙәрен етештереү:

Сәнәғәт продукцияһы етештереү буйынса предприятиеларҙың уртаса йыллыҡ ҡеүәтен файҙаланыу:

## Тау сәнәғәте
Белоруссияның тау-ҡаҙылма сәнәғәте сәнәғәт производствоһының дөйөм күләменең 1,2 процентын етештерә, был файҙалы ҡаҙылма ятҡылыҡтарының булмауына бәйле. Калийлы тоҙ сығарыу химия сәнәғәте тураһындағы бүлектә телгә алына.

2016 йылда нефть сығарыу йылына 1645 мең тонна, тәбиғи газ 215 млн м³ тәшкил итә. Нефть һәм газ сығарыу сәнәғәт һәм торлаҡ фонды ихтыяждарын ҡәнәғәтләндермәй. Белоруссияла йән башына 22,7 м3 сығарыла (Рәсәйгә ҡарағанда 200 тапҡырға кәмерәк) һәм нефть Әзербайжан, Ҡаҙағстан һәм Рәсәйгә ҡарағанда 20 — 25 тапҡырға аҙыраҡ).

2011—2016 йылдарҙа торф сығарыу ике тапҡырға кәмей, 3,1 миллиондан 1,5 миллион тоннаға тиклем (88 процент яғыулыҡ ихтыяжына, 11 процент ауыл хужалығы өсөн). Аҡбур сығарыу икеләтә арта, 100 мең тоннанан 196 мең тоннаға тиклем (аҡбур Гродно өлкәһендә — 22 процент, Могилёвта 77 процент аҡбур сығарыла).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Белоруссияның тышҡы сауҙаһы

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
* Рост промышленного производства выдохся (рост реального объема промышленного производства в Беларуси, который наблюдался в 2017 г. и первой половине 2018 г., в последние шесть месяцев сменился вялотекущим снижением) // ekonomika.by, июнь 2019

## Иҫкәрмәләр