Чопич Бранко

**Бранко Чопич** (Бранко Ћопић; 1 ғинуар 1915,  (серб.)баш., Босния Краинаһы, Австро-Венгрия — 26 март 1984, Белград, Сербия) — Югославия Сербия яҙыусыһы һәм шағиры. Сербия фән һәм сәнғәт академияһы (1968) һәм Босния һәм Герцеговина фән һәм сәнғәт Академияһы ағзаһы (1973).

## Биографияһы

### Бала сағы
Беренсе донъя һуғышы башында (1915 йылдың 1 ғинуарында) Австро-Венгрия биләмәһендә, Босния өлкәһенең  (серб.)Грмеч тауы итәгендә урынлашҡан Хашань ауылында тыуған. Яҙыусының үҙе хәтерләүе буйынса, уның атаһы, Вид Чопич, австровенгрия армияһы составында һуғышҡан, ә Ниджо ағаһы серб үҙ ирке менән армияға китеүселәр составында Австро-Венгрияға ҡаршы һуғыша. Һуғыш тамамланғандан һуң ғына улар бөтәһе бергә осраша ала.

Бранкоға 4 йыл тулған саҡта, уның атаһы «испанка» ауырыуынан вафат була. Малай ҡустыһы Райко, апайы Смилька һәм әсәһе София (ҡыҙ фамилияһы — Новакович), Ниджо бабайы, Рада олатайы менән бергә йәшәйҙәр. Ҡышҡы оҙон кистәрҙә Ниджо халыҡ әкиәттәре һәм йырҙары һөйләй, Бранко йөрәгендә ижад менән ҡыҙыҡһыныу уята. Бранко олатайы менән бергә һарыҡ көтә йөрөй. Алты йәшендә уға бәрәстәр тәрбиәләүҙе ышанып тапшыралар.

Бранко уҡырға, үҙенең хәтирәләре буйынса, мәктәптә уҡый башлағанға тиклем, һандыҡтан халыҡ йырҙары китабын табып алып өйрәнә. Һуңынан, өсөнсө класта уҡыған сағында, бабайынан ауырлыҡ менән ике динар һорап алып, уҡытыусыһынан «Мигель Сервантес» китабын һатып ала. Был китапта яҙыусының тормошо һүрәтләнә һәм «Дон Кихот» романынан өҙөктәр бирелә

Тыуған ауылында башланғыс мәктәпте тамамлағандан һуң, алыҫ түгел урынлашҡан Бихач ҡалаһында гимназияла уҡыуын дауам итә.

### Үҫмерлек һәм йәшлек йылдары
Гимназияны тамамлағандан һуң, Баня-Лука ҡалаһына уҡытыусылар мәктәбенә уҡырға китә. Уны тыйылған әҙәбиәт уҡығаны өсөн дүртенсе курста уҡыуҙан ҡыуалар. Уҡыуын дауам итеү өсөн Бранко Сараевоға күсә, әммә унда ла һуңынан ҡыуыла. Артабан ул Карловацҡа бара, унда урындағы уҡытыусылар мәктәбен тамамлай. Бынан һуң Белград университетының философия факультетына уҡырға инә.

Студент йылдарында әҫәрҙәрен баҫтырып сығара башлай. Беренсе баҫмаһы 1928 йылда «Венац» йәштәр журналында баҫылып сыға. 1929 йылдан башлап, мөхәррире Жика Миличевич булған «Политицтә» әүҙем рәүештә әҫәрҙәрен баҫтыра башлай. Унда, башлыса үҙенең «балалар мәнфәғәтендә сәйәсәт» даими колонкаһында, 126 материалын баҫтырып сығара. Уның мәҡәләләре тәнҡитселәр араһында ыңғай баһалама ала, һәм ул 1939 йылда Милан Ракич исемендәге премияға лайыҡ була.

1940 йылда университетты тамамлай.

### Югославияның халыҡ-азатлыҡ армияһы

Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Югославия операцияһын Бранко Чопич Югославия Короллеге армияһының студент батальонында Мариборҙа ҡаршылай. Дуҫтары менән бергә был көндәрҙә ул Мрконич-Града янында дошмандарға отпор бирергә маташа. Һуңынан армия таратыла, Чопич тыуған яғына ҡайта. Унда шунда уҡ халыҡ-азатлыҡ хәрәкәте партизандарына ҡушыла, һуғыш аҙағына тиклем улар менән ҡала, дуҫы Скендер Куленович менән бергә хәрби корреспондент булып эшләйҙәр. Һуғышта туплаған тәжрибә Чопичтың күп әҫәрҙәре өсөн мөһим нигеҙ булып тора

### Һуғыштан һуңғы осор
Һуғыш тамамланғандан һуң, барлыҡ ғүмерен Бранко Чопич Белградта йәшәп үткәрә, Югославия һәм Европа буйынса күп сәйәхәт итә.

«Пионир» балалар гәзитенең баш мөхәррире булып эшләй башлай, һуңынан профессиональ яҙыусылыҡ эшенә ваҡыт бүлә башлай. Уның әҫәрҙәре бер нисә тапҡыр экранға сығарыла

1950 йылда Чопич сатирик «Еретик мәҫәл» баҫтырып сығара, уны үҙенең сығышында Иосип Броз Тито ҡырҡа тәнҡитләй. Артабан уның сатира әҫәрҙәре яҙыусыны бер нисә тапҡыр ғәйеп ташлауға дусар итә.

1951 йылдың 28 июнендә балалар табибы булып эшләгән Богданка Цица Иличҡа өйләнә.

1958 йылда «Не грусти, бронзовый страж» романы өсөн Чопич НИН (Недељне информативне новине) журналының абруйлы премияһына лайыҡ була

1965 йылдың 16 декабренән— Серб фән һәм сәнғәт академияһының әҙәбиәт һәм тел бүлеге ағза-корреспонденты, 1968 йылдың 7 мартынан — академик.

### Һуңғы йылдары

Бранко Чопич һуңғы йылдарҙа үҙен яңғыҙ тоя, оҙайлы депрессияла була. Ошо кәйеф тәьҫире аҫтында 1984 йылдың 26 марты төнөндә, ул ваҡытта халыҡта Бранко күпере булараҡ билдәле булған — Бранко урамы буйлап, Сава йылғаһы аша һалынған туғанлыҡ һәм берҙәмлек Күперенән ташлана. Бранко Чопич үҙ-үҙен үлтергәндән һуң был исем өҫтәмә, ҡайғылы мәғәнә ала.

Белградта, Яңы зыяратта ерләнгән.

## Наградалары
* I дәрәжә Туғанлыҡ һәм берҙәмлек ордены.
* I дәрәжә «Халыҡ алдында ҡаҙанышы өсөн» ордены.
* Таҫмалы Югославия флагы ордены.
* 1941 йылғы Партизан хәтере миҙалы.
* 1939 йыл — Милан Ракич исемендәге премия.
* 1947 йыл һәм 1948 йыл — Фән һәм мәҙәниәт буйынса Комитет премияһы.
* 1949 йыл — СФРЮ Хөкүмәте премияһы.
* 1956 йыл — Белград ҡалаһының Октябрь премияһы.
* 1958 йыл — «Не грусти, бронзовый страж» романы өсөн НИН журналы премияһы.
* 1965 йыл — «Младо поколене» журналы премияһы.
* 1969 йыл — СР Сербия 7 июль премияһы.
* 1970 йыл — Антифашистское вече народного освобождения Югославии премияһы.
* 1972 йыл — Петр II Петрович Негош исемендәге премия.
* 1978 йыл — Скендер Куленович исемендәге премия.

## Хәтер

Белградтағы (Король Милан урамы, 23-сө йорт), Бранко Чопич һуңғы йылдарҙа йәшәгән йортта, 2011 йылдың 10ғинуарында мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. Майҙаны 150 м² булған фатир, яҙыусының ҡатыны Богданка Илич-Чопич вафат булғандан һуң, йыһазы менән бергә Сербия фән һәм сәнғәт академияһына күсә. Әлеге ваҡытта Бранко Чопич фонды унда яҙыусының музей-фатирын булдырыу өсөн көрәшә.

Йыл һайын проза һәм шиғриәт өлкәһендәге ҡаҙаныштар өсөн Бранко Чопич исемендәге премия тапшырыла

Бранко Чопич һәйкәле уның тыуған ауылы Хашаниҙа, Баня-Лукала, Херцег-Новиҙа ҡуйылған

## Иҫкәрмәләр