Дон (автомобиль юлы)

**«Дон» М4  федераль автомобиль юлы** — () -  Рәсәйҙең  Мәскәү - Воронеж - Дондағы Ростов - Краснодар - Новороссийск федераль әһәмиәтле автомобиль юлы. автомобиль юлыдың оҙонлоғо 1540 км самаһы. Хәрәкәттең йәнлелеген 2016 йылда 68,7 млн транспорт сараһы тәшкил итте, был шунан алдағыһынан  30 % күберәк

Мәскәүҙән Краснодарға тиклем юлдың төп өлөшө - Европа маршрутының бер киҫеме булып тора .Краснодарҙан Джубгаға тиклем  маршрут , Джубганан Новороссийскиға тиклем  составында. Бынан тыш М4   юлында Европа маршруты  участкаһы бар,  ул Новошахтинскиҙан  Павловская станицаһы (Краснодар крайы)  развязкаһына тиклем дауам итә, шулай уҡ  юлы (европа маршруты  өҙөгө)  Воронеждың көнсығыш өлөшөнән  Рогачёвка ауылы янындағы развязкаға тиклем бара. Мәскәү өлкәһендә  Яңы Усман һәм Рогачевка янында, шулай уҡ Адыгея Республикаһы сигенән Саратовская станицаһы юлына сыҡҡансы автомагистраль режимы һаҡлана, башҡа киҫемдәрҙә — ҡәҙимге  юл режимы (1Б -нан 2-се категорияға тиклем). Хәрәкәт һыҙаттары:2.

2013 йылдың 16 октябренән  «Дон» М4 трассаһының өс участкаһында (51—71-се км, 76—103-се км һәм 113—120-се км) Мәскәү өлкәһендә максималь массаһы   3,5 тоннанан артмаған еңел һәм йөк автомобилдәре өсөн 130 км/сәғ тиҙлек рөхсәт ителгән .

## Юл төҙөү тарихынан
Ҡаты япмалы Мәскәү — Воронеж — Дондағы Ростов (маршрут № 5)  маршруты буйынса автомобиль юлы проектын ГИПРОДОРНИИ эшләгән һәм 1959-1967 йылдарҙа өсөнсө категория техник талаптарына ярашлы төҙөлгән: юл полотноһы менән киңлеге  һәм хәрәкәт өсөн ике һыҙат һалынған. Әйтергә кәрәк,  юлдың айырым участкалары XIX быуаттың 2-се яртыһында төҙөлгән булған, Кашира — Воронеж  участкаһы  1957—1961 йылдарҙа реконструкцияланған

1980—1990 йылдарҙа юлды заманға ярашлы үҙгәреүҙәр дауам итә.

1984 йылда Мәскәү өлкәһендә светофорһыҙ магистраль юл төҙөлә башлай.  1990 йылға Домодедово районында   оҙонлоғонда ике комплекс файҙаланыуға тапшырыла.

СССР тарҡалғас, 1991 йылдың декабрендә автомобиль юлы Рәсәй хөкүмәте тарафынан федераль әһәмиәтле юлдар исемлегенә индерелә һәм бөгөн йәшәп килгән атамаһы бирелә. Юлды реконструкциялау, оҙонайтыу, төҙөкләндереү дауам итә.

## Юл торошо

Йәй көнө ял итергә Кавказ яғына барыусылар, шул уҡ ваҡытта көньяҡ райондарҙан Мәскәүгә, Санкт-Петербургҡа йәшелсә-емеш ташыған фуралар хәрәкәте көсәйә.  Шуға күрә тығындар барлыҡҡа килеүсән.

.

## Маршрут тасуирламаһы

### [[Мәскәү]]

**  Мәскәү автомобиль юлы ҡулсаһы;

### [[Мәскәү өлкәһе]]

**  *Старонагорная ур.* (Видное);
**  * Ленин Комсомолы просп.* (Видное);
** Пахра йылғаһы ;
**  Кашира шоссеһы;
**  *Промышленная ур.* (Домодедово);
**  Кашира шоссеһы;
** «Ҡырым»  автомобиль  юлына  тиклем;
**   Мәскәүҙең бәләкәй ҡулсаһы ;
**  *Чкалов ур. * (Барыбино);
**  Кашира шоссеһы һәм *Старомихневская ур.* (Михнево);
**  Кашира шоссеһы;
**   Мәскәүҙең оло ҡулсаһы ;
**  Кашира шоссеһы;
**  *Пристанционная ур.* (Ступино);
** Кашираға автомобиль юлы;
** Ока йылғаһы ;
**   (Кашира — );
**   «Каспий»;
** Кашираға автомобиль юлы;

#### [[Тула өлкәһе]]
**   Ясногорск автомобиль  юлы — Мордвес;
**   (Тула — Венёв);
**  автомобиль юлы   Новомосковск;
**   (Тула — Новомосковск);
**  Богородицкиҙың иҫке урауы;
** Богородицкиға автомобиль юлы;
**  Богородицкиҙың иҫке урауы;
**  Ефремовтың иҫке урауы;
**   (Ефремов — Данков);
**  Ефремовтың иҫке урауы;

#### [[Липецк өлкәһе]]
**    Бабарыкино автомобиль  юлы — Ламское;
**    Бабарыкино автомобиль  юлы — Становое  — Елец;
** Елец автомобиль  юлы  — Лебедянь;
**   Быстрая Сосна йылғаһы;
**   (Орёл — Тамбов);
**  Задонскиға иҫке  ;
**   Дон йылғаһы;
**  Задонскиға иҫке ;
**  Хлевноеға иҫке ;
**   (Хлевное — Липецк);
**  Хлевноеға иҫке ;

#### [[Воронеж өлкәһе]]

**  Воронеждың түләүле урауы; йәки Воронеж һыуһаҡлағысы аша түләүһеҙ;
** Воронеж йылғаһы;
**   (Воронеж — Тамбов);
**   (Курск — Воронеж — Һарытау);  федераль трассаһы менән бәйле; 
**  Һарытау, Нововоронежға;
** Можайское автомобиль  юлына;
** Данково автомобиль  юлына ;
** Давыдовкаға автомобиль юлы;
** Лиски автомобиль  юлы;
** Икорец йылғаһы ;
** Бобров автомобиль  юлы;
** Пчелиновкаға автомобиль юлы;
** Липовка   — Владимировка автомобиль  юлы;
** Битюг йылғаһы ;
** Лосево;
**    Россошь ҡалаһына; һәм Белгород өлкәһенә
** Осередь йылғаһы ;
**  * 40 лет Октября ур.* һәм *Строительная ур.* (Павловск);
**  Верхний Мамон урауы;
** Верхний Мамон — Калач автомобиль  юлы ;
** Дон йылғаһы ;
** Верхний Мамон урауы;
**  Богучар — Кантемировка автомобиль  юлы;
** Богучарка йылғаһы ;

#### [[Ростов өлкәһе]]
** Чертково автомобиль  юлы ;
**   Миллерово — Вёшенская;
**   Миллерово — Луганск;
** Тарасовский урауы;
**  *Проездный переулок* (Глубокий) (ике кимәлдә);
** Каменск-Шахтинский;
** Северский Донец йылғаһы ;
**   Каменск-Шахтинский — Луганск;
**   ( — Волгоград);
** Гуковоға автомобиль юлы;
** Красный Сулинға автомобиль юлы;
**  *Дачная ур.* (Шахты);
**   (Шахты — Харьков);
**  *Баклановский пр.* (Новочеркасск);
** Дондағы Ростовтың төньяҡ урауы ;
**  *Аксайский проспект* (Дондағы Ростов);
** Аксай;
** Дон йылғаһы ;
**  *Левобережная ур.* (Дондағы Ростов);
** Волгодонскиға автомобиль юлы;
**   (Дондағы Ростов — Ставрополь);
** Батайск автомобиль  юлы;

#### [[Краснодар крайы]], [[Адыгея]]

** Кущёвская:
*** "Казак даны яланы" музей-туристик комплексы (4-се гвардия Кубань казактары кавалерия корпусы яугирҙарына һәйкәл);
***  Кущёвская — Староминская автомобиль юлы;
** Октябрьская — Крыловская автомобиль  юлы;
**   «Кавказ»;
**  *Магистральная ур.* (Павловская);
**  *Московская ур.* (Березанская);
** Выселки автомобиль  юлы;
** Кореновск — Тимашёвск автомобиль  юлы;
** Динская — Старомышастовская автомобиль  юлы;
** Краснодар:
***  *Ростов шоссеһы;*
***  *Уральская ур.;*
***  *Бершанская ур. *;
***  *Аэропорт ур.* (аэропорт Пашковский);
***  * Крупская ур.;*
***  *Горячеключевская ур.* ();
**  йылғаһы Кубань;
** Краснодарҙың көньяҡ урауы;
** Адыгейск —  автомобиль  юлы;
** Адыгейск;
** Һарытау — Апшеронск автомобиль  юлы;
** Һарытау;
** Горячий Ключ:
*** Петушок ҡаяһы;
** Молдавановка;
** Дефановка;
** Горское;
**   ( — Сочи);
** Бжид;
** Архипо-Осиповка;
** Текос;
** Пшада;
** Михайловский Перевал;
** Геленджик:
***  * Луначарский ур.;*
***  *Объездная ур.*;
***  *Луначарский ур. *;
***  *Солнцедар ур.*;
** Кабардинка;
** Новороссийск.

## Иҫтәлекле урындары
* Евгений Родионовҡа бағышланған һәйкәл, тәре рәүешендә эшләнгән.
*  Воронеж өлкәһендә:
** Бөйөк Ватан һуғышындағы Урта Дон операцияһына һәйкәл. 
* Ростов өлкәһендә: 
** «Ятып ҡалғандарға» — һуғыштан ҡайта алмағандарға һәйкәл, 1010 км-ҙа; 
** Бөйөк Ватан һуғышындағы механизатор ҡатын-ҡыҙҙарға һәйкәл, Миллерово янында. 
* Краснодар крайында: 
** Кущёвская станицаһы янында 4-се гвардия Кубань казактары кавалерия корпусы яугирҙарына һәйкәл; 
** Горячий Ключ ҡалаһы янында Петушок ҡаяһы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Карта трассы М4 "Дон" 
* Раздел автодороги М-4 «Дон» на сайте ГК «Автодор»
* Информационный сайт об автодороге М-4 «Дон» 
* История трассы M4-Дон