Иррегуляр ғәскәрҙәр

**Иррегуляр ғәскәрҙәр** (һуңғы латинса irregularis — дөрөҫ түгел) — ҡайһы бер дәүләттәрҙә ҡораллы көстәрҙең ҡәтғи ойошмаған, комплектлау, хәрби хеҙмәт үтеү, уҡытыу тәрбиә биреү даими булмаған, регуляр ғәскәрҙән кейеме менән ныҡ айырылып торған , ҡайһы берҙә үҙ-үҙҙәрен кейендереп, ҡоралландырып, аттар менән тәьмин иткән хәрби частары, берләшмәләре һәм берекмәләре атамаһы.

Даими ғәскәрҙәрҙән айырмалы булараҡ, хеҙмәтте һәр саҡ түгел, ә айырым осорҙа ғына алып баралар (Рәсәйҙә элек — казак, ҡалмыҡ, башҡорт-мишәр ғәскәре һәм башҡалар).

*[[Беренсе донъя һуғышы]]нанһуң донъяның бөтә алдынғы дәүләттәрендә лә юҡҡа сығарыла. Быға тиклем улар [[Австро-Венгрия]]ла (кроата, пандурҙар), [[Төркиә|Төркиәлә]] (башибузук, черкес, [[курдтар]]) булып килгән, ә XX быуат башында Англия, Франция колонияларында урындағы халыҡтарҙан ғәскәрҙәр ойошторолған.

Хәҙерге шарттарҙа уларҙың тарау-торау хәрби формированиеларҙан, халыҡ ополчениеһынан (халыҡ ғәскәре) һәм төрлө составлы һәм тәғәйенләнешле хәрбиләштергән отрядтарҙан тороуы мөмкин. Бынан тыш, бөгөн иррегуляр ғәскәркәрҙәргә дошмандың киң күләм зыян килтергән ҡорал ҡулланыуы эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашыу, аварияларҙа ҡотҡарыу, тергеҙеү эштәре алып барыу, хәрби хәл режимын тәьмин итеү, шулай уҡ оккупацияла ҡалған территорияларҙа көрәштә партизан алып барыу йөкмәтелеүе мөмкин

== Рәсәйҙә ==
Рәсәй империяһы ҡораллы көстәренең [[Ҡоро ер ғәскәрҙәре|ҡоро ер көстәре]] (хәрби көстәр) [[1881 йыл]]да :

* регуляр (даими);
* *иррегуляр (даими булмаған)*.

<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
"уларҙан тәүгеләре… төп көс булып тора, икенселәре ғәскәри әҙерлек буйынса ҡайтышыраҡ булһа ла , ҡайһы бер хеҙмәттәрҙә регуляр ғәскәрҙән файҙалыраҡ булып тора <templatestyles src="Шаблон:Конец цитаты/styles.css" /><div class="ts-Конец_цитаты-source">— <cite>Генерал от инфантерии А. </cite><cite>Ф. Редигер</cite></div></blockquote> Рус дәүләте Украинаһында сикте һаҡлау һәм оборона маҡсатында урынлаштырылған казак ғәскәрҙәре, үҙ хеҙмәте өсөн башҡа [[Ҡатлам|Рәсәй ҡатлам]]дары менән сағыштырғанда борондан ҙур льготалар менән файҙаланған.

Рәсәйҙә *иррегуляр ғәскәрҙәр'' составы:

* Казактар (казак ғәскәре);
* Башҡа ҡәүемдәр частары (инородцы).

XVII быуат уртаһында һәр саҡ урыҫ армияһы походтарында һуңғараҡ казак ғәскәренә беркетелгән ҡалмыҡ атлылары булыуы күренә. Даими ҡораллы көстәр (XVIII быуат башында) төҙөлгәндән һуң иррегуляр ғәскәр атлы еңел кавалерия һәм казак ғәскәре — Дон, Ҡара диңгеҙ, Әстерхан, Яйыҡ һәм башҡа казак атамалары менән йәшәп килгән.XX быуат башында улар составына шулай уҡ дағстан һәм кубань милицияһы, Дағстан атлы полкы һәм Төркөстан атлы дивизионы инә.

Шулай уҡ улар иҫәбенә ингәндәр:

* Милиция
* Дәүләт ополчениеһы

## Хәҙерге иррегуляр ғәскәрҙәр
* Белоруссия территориаль ғәскәрҙәре
* Бөйөк Британия территориаль армияһы
* Ҡаҙағстан территориаль ғәскәрҙәре

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* Иррегулярные войска // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 11 т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* ;
* Казачий словарь-справочник. — Сан. Ансельмо, Калифорния, С. Ш.А.. Составитель словаря Г. В. Губарев, редактор — издатель А. И. Скрылов. 1966—1970.
* Кузьмин-Караваев В. Д. Иррегулярные войска // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Большая советская энциклопедия (БСЭ), Третье издание, выпущенной издательством «Советская энциклопедия» в 1969—1978 годах в 30 томах;
* Вавилон — «Гражданская война в Северной Америке» / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. — М. : Военное изд-во М-ва обороны СССР, 1979. — 654 с. — (Советская военная энциклопедия : [в 8 т.] ; 1976—1980, т. 2).;
* Военный энциклопедический словарь (ВЭС), М., ВИ, 1984 г., 863 с. с иллюстрациями (ил.), 30 листов (ил.);
* Словарь военных терминов. — М.: Воениздат. Сост. А. М. Плехов, С. Г. Шапкин. 1988.
* Большой Энциклопедический словарь. 2000.
* Российская государственность в терминах. IX — начало XX века. — М.: Крафт+. А. Р. Андреев. 2001.
* Война и мир в терминах и определениях. под общей редакцией Дмитрия Рогозина . 2014.

## Һылтанмалар
* Энциклопедия, Министерство обороны Российской Федерации (Минобороны России)..
* Галерея, Иррегулярные войска Российской армии в Отечественной войне 1812 года..