Никитин Андрей Леонидович

**Никитин Андрей Леонидович** (19 август 1935, Калинин, РСФСР, СССР ― 15 ноябрь 2005, Мәскәү, Рәсәй) — Рәсәй һы, археолог, прозаик, әҙәбиәт белгесе, публицист. СССР география йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

Волга-Ока араһы буйында, Аҡ диңгеҙ ярҙарында археологик тикшеренеүҙәрҙә, Новогород, Псков, Ҡырым,  Украинаның көньяғында, Молдавияла, Кавказ аръяғында ҡаҙыныу эштәрендә ҡатнаша. Көнсығыш Европа археологияһы, тарихы, палеографияһы, тарихи экологияһы буйынса эштәр авторы.

## Биографияһы
Андрей Леонидович Никитин театр рәссамы, сценограф Леонид Александрович Никитин (1896—1942) ғаиләһендә тыуған.

1940 йылдан  Мәскәү өлкәһенең  Загорск (Сергиев Посад) ҡалаһында, 1953 йылдан Мәскәүҙә йәшәй. 1960 йылда Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетын *тарихсы һәм археолог* һөнәре буйынса тамамлай . 1962—1965 йылдарҙа — СССР Фәндәр академияһының археология институты аспиранты. 1973 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы; 1974 йылдарҙа — СССР Фәндәр академияһының Бөтә Союз  география йәмғиәте ағзаһы. 1975 йылдан алып 1985 йылға тиклем  — СССР Яҙыусылар союзы ҡарамағында  «Слово о полку Игореве» проблемалары буйынса Даими комиссияның ғилми  секретары. 1976 йылдан алып 1984 тиклем  —  «Советский писатель» нәшриәтендә  проза бүлегенең  өлкән мөхәррире. 1985 йылдан — ижади эштә.

Мәскәүҙә  вафат була, Введенское зыяратында ерләнә (17 уч.).

### Археологик тикшеренеүҙәр
Археолог сифатында А. Л. Никитин боронғо Новгородта (1954), Арин-Берд (1956, Әрмәнстан), Владимир янында үрге палеолит торағы  Сунгирҙә (1957, 1958), Тамандә антик  ҡәберлектәрҙә (1962), Молдавияла славян биләмәләрендә  (1963), боронғо грек ҡалаһы Ольвияла (Украина) (1968, 1969) ҡаҙыныу эштәрендә ҡатнаша.

1957 йылдан А. Л. Никитин  Переславль-Залесскийҙа (1957—1964) һәм Ростов  (1958—1959), Ярославль өлкәһе райондарында неолит һәм бронза быуаты ҡәберлектәрен һәм тораҡтарын археологик тикшеренеүҙәре менән етәкселек итә, һуңыраҡ Аҡ диңгеҙ (1969—1971) Тер ярҙарында археологик тикшеренеүҙәр алып бара.

Тикшеренеүҙәренең был йүнәлеше менән А.Никитиндың Мәскәү «Распахнутая земля, или Путь через лабиринт» (1973), «Дороги веков» (1980), «Над квадратом раскопа» (1982), «Костры на берегах» (1986) нәшриттәрендә баҫылып сыҡҡан  фәнни-художестволы китаптары бәйле. 

### Публицистика
1963 йылдан А.Л. Никитин публицист булараҡ, фән, сәнғәт, тәбиғи мөхитте, милли мәҙәни мираҫты һаҡлау темаларына «Советская культура», «Московская правда», «Известия», «Литературная газета», «Литературная Россия» гәзиттәрендә, «Вокруг света», «Знание — сила», «Новый мир», «Октябрь», «Север» журналдарында,  яҙыусы очерктарының «Пути в незнаемое», «Писатель и время»  йыйынтыҡтарында, шулай уҡ үҙе ойошторған  «Дорогами России» йыл һайын сығарыла торған йыйынтыҡта мәҡәләләр менән сығыш яһай. Мәҫәлән, 1986 йылда «Вокруг Света» журналындағы мәҡәләһендә ул Днепр буйлап  «варягтарҙан гректарға юл» каган Святослав хакимлығына тиклем файҙаланылмауын күрһәтә, ә юлдың боронғолоғо «Повесть временных лет» мөхәррире тарафынан  Рус ере апостол Андрейҙың Константинополдән Римға Днепр буйлап барыуына ҡарағанда Дунай буйлап юлдың  5-6 тапҡыр ҡыҫҡа сәйәхәт итеүен  нигеҙләү өсөн уйҙырма булған.  А. Л. Никитин шулай уҡ Рюрикты-рус тарихындағы фантом, ә Олегты - 911 йылдың 2 сентябрендә (6420) тҙөлгән даталы документ — шартнамә менән раҫланған беренсе фигура тип һанай.

### Рәсәй йәшерен йәмғиәттәрен өйрәнеү
1990 йылдарҙа А. Л. Никитин  1920—1930 йылдарҙағы Рәсәйҙең  ижтимағи тормошо тарихын өйрәнеүҙә йәшерен  мистик йәмғиәттәр һәм ордендар менән бәйле яңы йүнәлештәр аса һәм әүҙем эшләй. Тәүге  журнал баҫмалары  айырым китап булып сыға. шулай уҡ «Мистические общества и ордена в советской России» сериялы баҫмаларҙа ОГПУ—НКВД—МГБ архивынан тикшереү эштәре материалдары, хаттар, төрле йүнәлештәге мистиктарҙың иҫтәлектәре һәм фотоһүрәттәре баҫылған

А. Л.Никитин 1920—1930 йылдарҙа СССР-ҙа эшләгән тамплиерҙар һәм розенкрейцерҙар ордены йошмалары тарихын ентекләп өйрәнә. Уникаль материалдар базаһында (атап әйткәндә, тикшереү эштәре, сөнки күп совет мистиктары репрессияланған), ул был ойошмаларҙың йолаларын, символикаһын һәм тәғлимәттәрен тергеҙә.

А.Л. Никитин, «Вече» нәшриәтендә уның совет осорондағы ватан  рухи мәҙәниәтенең әҙ билдәле аспекттарына арналған күп йыллык тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһе булған  яңы китабы «Тайные ордены в Советской России: Тамплиеры и розенкрейцеры» (М., 2006) китабы баҫмаға әҙерләнеү ваҡытында, 2005 йылдың 15 ноябрендә вафат була.  Уның баҫылып сығыуы авторҙың яҡты иҫтәлегенә арнала.

## Әҙәби һәм фәнни мираҫы
А.Л.Никитиндың археологик тикшеренеүҙәре  Переславль-Залесский, Ростов, Ярославль, Архангельск һәм Мурманск тыуған яҡты өйрәнеү музейҙарында, Дәүләт Тарих музейында (Мәскәү), Дәүләт Эрмитажында (Санкт-Петербург) һәм  РФА археология институты архивы фондтарында урынлашҡан; Никитиндарҙың шәхси һәм ғаилә архивы  материалдары — Рәсәй дәүләт әҙәбиәт һәм сәнғәт архивында (ф. 3127),  Дәүләт Әҙәбиәт музейында (Мәскәү) һәм башҡа учреждениеларҙа һаҡлана.

## Библиография

А. Л. Никитиндың Көнсығыш Европа археологияһы һәм палеогеографияһы буйынса төп фәнни эштәре түбәндәге баҫмаларҙа баҫылып сыға:
* Материалы и исследования по археологии СССР (т. 110, 1963)
* Советская археология (1964, № 3; 1965, № 1; 1973, № 2; 1974, № 2; 1975, № 3; 1976, № 1—3; 1977, № 1; 1978, № 1)
* Советская этнография (1976, № 2; 1977, № 5)
* Природа (1978, № 1)
* Известия Всероссийского Географического общества (т. 112, 1980)
* Памятники древнейшей истории Евразии (1975) и др.

### Книги
* 
*  (обл.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
* 
* 
* 
*  (в пер.)
* 
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
* 

;Текстология русских летописей
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)

### Статьи
*  (в пер.)
*  (в пер.)
* Тропою саамов // Дружба народов. 1980. — № 10. С. — 194—209.
* Полуночный берег // Дорогами России. — М., 1981. — Сб. 1. — С. 299—357.
* Заключительный этап развития анархистской мысли в России // Вопросы философии. 1991. — № 8. — C. 89-101.
* Рыцари Ордена Света // Родина. 1991. — № 11/12. — C. 118—122.
* К событиям 20-х гг. вокруг Кропоткинского музея // Труды Комиссии по научному наследию П. А. Кропоткина. М., 1992. — Вып. 2. — C. 82-123.
* Тамплиеры в Москве // Наука и религия. 1992. — № 4-12; 1993. — № 1—4, 6—7.
* Легенды московских тамплиеров // Литературное обозрение. 1994. — № 3/4. — C. 103—112; № 5/6. — C. 55-59.
* Неизвестный Николай Гумилёв: К изучению поэтического наследия // Вопросы литературы. — 1994. — № 1.
* Мистические ордена в культурной жизни советской России // Russian Studies. — СПб., 1995. — Т. I, кн. 4. — С. 189—276.
* Анархо-мистики Кропоткинского музея и масонство // Труды Международной научной конференции, посвящённой 150-летию со дня рождения П. А. Кропоткина. — М., 1995. — Вып. 1: Идеи П. А. Кропоткина в философии. — С. 136—144.
* Мистические общества и ордена в России (20-30-е гг.) // Россия и гнозис. Материалы конференции. ВГБИЛ. — М., 1996. — С. 60—68.
* Каменные алтари древности — радары иных миров? // Дельфис. — 1996. — № 1 (6). — С. 89-92.
* Московский Сен-Жермен // Клуб Третий Глаз. — М., 1997. — № 2. — С. 6.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Московская энциклопедия. Том 1: Лица Москвы. Книга 3: М-Р. — М.: Фонд «Московские энциклопедии», 2010

## Һылтанмалар

* Никитин, Андрей Леонидович. На сайте «Хронос».
* Книги Андрея Леонидовича Никитина (Вышли по состоянию на 2001 год)
* Андрей Никитин. КОРОЛЕВСКАЯ САГА