Нью-Йорк (штат)

**Нью-Йорк (штат)** () — АҠШ штаты. Штаттың тәртип номеры — 27. 1788 йылдың 26 июлендә төҙөлгән. Элек Нью-Йорк провинцияһы исеме менән йөрөгән.
Штаттың ҡушаматы — Империя штаты.

2011 йылғы мәғлүмәт буйынса Нью-Йорк (штат) штатында 19 465 197 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат км-ға 137,76 кеше. АҠШ штаттары араһында халыҡ һаны буйынса урыны — 3.

Майҙаны 141 300 кв.км, шуның 13,46 % һыу майҙаны биләй.

## Милли паркылар, һәйкәлдәр һәм тарихи иҫтәлекле урындар
* Милли монумент «Ирек һәйкәле» Эллис утрауын һәм Ирек һәйкәлен үҙен үҙ эсенә ала. Фредерик Бартольди тарафынан проектланған һәм рәсми рәүештә «Донъяны яҡтыртҡан Ирек» тип аталған һәйкәл Франция тарафынан АҠШ-ҡа АҠШ-тың Бойондороҡһоҙлоҡ декларацияһының йөҙ йыллығын билдәләү хөрмәтенә бүләк ителгән; уның тантаналы асылышы Нью-Йорк ҡултығында 1886 йылдың 28 октябрендә булған. Шул ваҡыттан алып ул АҠШ символына һәм демократия менән иректең кәүҙәләнешенә әйләнгән.
* Түбәнге Манхэттендағы «Африкан ҡәберлеге» милли һәйкәле — Африка сығышлы американдарға бағышланған берҙән-бер милли һәйкәл. Ул XVII һәм XVIII быуаттар аҙағында ерләнгән 400-ҙән ашыу африкалының ҡалдыҡтары ятҡан урынҙы һаҡлай; был — колония дәүерендә Африка сығышлы кешеләр (иреклеләр ҙә, ҡол ителгәндәр ҙә) өсөн иң ҙур ҡәберлектәрҙең береһенең бер өлөшө, унда ерләнгән ҡалдыҡтарҙың һаны, фараз буйынса, тиҫтәләгән меңгә еткән. Был урынды ҡаҙыныу һәм өйрәнеү эштәре «Ҡушма Штаттарҙағы иң мөһим тарихи ҡала археологияһы проекты» тип аталған.
* Файр-Айленд милли диңгеҙ заповеднигы — АҠШ-тың милли диңгеҙ заповеднигы, ул Файр-Айленд утрауының 26 миль (42 км) оҙонлоғондағы өлөшөн һаҡлай; утрау — оҙонлоғо яҡынса 30 миль (48 км) булған барьер утрау, һәм ул Лонг-Айлендтың материк өлөшөнән Грейт-Саут-Бей ҡултығы менән айырылған. Утрау Саффолк округы составына инә.
* «Гейтвей» милли ял зонаһы Нью-Йорк ҡултығына инеү урыны янында 26 000 акрҙан (10 522 га) ашыу һыу майҙанын, тоҙло һаҙлыҡтарҙы, һыу-һаҙлыҡ ерҙәрен, утрауҙарҙы һәм яр һыҙығын биләй, уның ҙур өлөшө Нью-Йорк штаты сиктәрендә урынлашҡан.
* «Франклин Д. Рузвельт йорто» милли тарихи һәйкәле, 1945 йылда нигеҙләнгән, Нью-Йорк штатының Хайд-Парк ҡалаһындағы Спрингвуд поместьеһын һаҡлай.
* Ниагара шарлауығының милли тарихи мираҫ зонаһы АҠШ Конгресы тарафынан 2008 йылда төҙөлгән; ул Нью-Йорк штатының Уитфилд ҡалаһының көнбайыш сигенән алып Онтарио күлендәге Ниагара йылғаһының тамағына тиклем һуҙыла, һәм Ниагара-Фолс, Янгстаун һәм Льюистон кеүек тораҡ пункттарҙы үҙ эсенә ала. Шарлауҙарҙың каскадтарына һоҡланығыҙ, шарлауҙарҙы яҡындан күреү өсөн кәмәлә йөрөп сығығыҙ һәм күҙәтеү майҙансыҡтарынан иҫ киткес күренештәр менән ләззәтләнегеҙ. Составҡа Ниагара шарлауығы дәүләт паркы һәм Колониаль Ниагараның тарихи районы инә. Зона менән идара итеү штат властары менән хеҙмәттәшлектә башҡарыла.
* Онтарио күленең милли диңгеҙ заповеднигы NOAA-ның Океан һәм атмосфера буйынса милли идаралығы тарафынан 2024 йылда булдырылған; ул Онтарио күленең көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Джефферсон, Освего, Каюга һәм Уэйн округтары ярҙары янында, 1722 квадрат миль (1300 кв. диңгеҙ миль; 4460 км²) майҙан биләй һәм тарихи батҡан караптарҙы, шулай уҡ төп халыҡтар өсөн мәҙәни, тарихи һәм рухи әһәмиәткә эйә булған биләмәне һаҡлай. Идара итеү NOAA-ның Милли диңгеҙ заповедниктары идаралығы һәм Нью-Йорк штаты тарафынан берлектә башҡарыла.

## Климат

## Иҡтисад

## Тағы ҡарағыҙ

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар