Сабрата

**Сабрата** (, , ‎), шулай уҡ  Абротон (, ) — Урта диңгеҙ Ҙур Сирт (Ливия, Эз-Завия муниципалитеты)  ҡултығының яры буйында урынлашҡан боронғо ҡала. Сабрата — Лептис-Магна һәм Эа менән бер рәттән Триполитания союзына ингән «өс ҡаланың»  иң көнбайыш ҡалаһы. 1982  йылда  ЮНЕСКО-ның  Бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә индерелә.

## Тарихы
Беҙҙең эраның VII — VI  быуаттарына тиклем  элекке ливия-берберҙар ауылы урынында  Тир ҡалаһынан финикиялылар ваҡытлыса сауҙа факторияһын ойоштора,  уға урындағы «Sbrt'n» (Sbrtn) исеме бирелә. Тәбиғи портҡа эйә булған фактория Африканың эске райондары менән Транссахара сауҙаһында ҡатнаша. Беҙҙең эраға тиклем V быуатта ҡала Карфаген  хакимлығы аҫтына эләгә, ә уның емерелеүенән һуң беҙҙең эраға  тиклем  146 йылда  Рим зонаһы йоғонтоһона эләгә.

Беҙҙең эраға тиклем II—I быуаттарҙа  Сабрата Нумидия  батшалығы составына инә.  Беҙҙең эраға тиклем 106 йылда Римдә Нумидия батшаһы Югуртаны язалап үлтергәндән һуң Сабрата, уны урындағы юлбашсылар идара итһә лә,  Рим йоғонтоһонда була. Римдә  граждандар һуғышынан һуң һәм республикансыларҙың еңелеүенән һуң  (б.э. тиклем 46 й.)  ҡала аҙаҡ Нумидия өлөшө булып, ҡыҫҡа ваҡытҡа Яңы Африка Рим провинцияһы  составына инә (), ә беҙҙең эраға тиклем 27  йылда ҡайтанан Африканың Рим провинцияһы  составына инә.

I быуаттан әкренләп  романизация башлана һәм  II  быуатҡа ҡалаға үҙенсәлекле планлаштырыу  һәм провинциаль Рим ҡалаһына хас институттар:  капитолий, форумдар, курия - ала. Император Адриан хакимлығы осоро  Цезарь форумында 138 йыл башында Сабрата халҡы исеменән Илаһи Сабина хөрмәтенә ҡуйылған бағышлау яҙмаһы  менән даталана, был яҙыу, күрәһең, ҡаланың рим колонияһы статусы алыуын билдәләй. II  быуатта ҡала төбәктең иҡтисади һәм мәҙәни үҙәгенә әйләнә, ә уның халҡы 20 меңгә етә. Сабрата сауҙагәрҙәре Римға  фил һөйәген, ҡолдар һәм бойҙай  алып килә. Билдәле булыуынса, Остияның Рим театрынан һуң   — империяның һәр тарафтарынан тауар килгән  Римдың төп порты артында  сауҙа форумы урынлаша (), унда Африканан сауҙагәрҙәрҙең контораһы  була. Караптар, үлсәү саралары, дельфин һүрәттәре төшөрөлгән ҡара-аҡ мозаикалы иҙәндәр менән биҙәлгән биналарҙа — фил һөйәге менән сауҙа итеү һәм байлыҡтың төп сығанағы  символы менән йәнәш  — Сабрата  карабы хужаһының яҙыуҙары  табылған: *navicularii Sabratenses*. Сарбатанан сыҡҡандар Рим аристократияһы булып китә. Рим һыбайлыһы Статилий Капелла () билдәле, уның һөйәркәһе Флавия Домицилла император Веспасиандың  38-се ҡатыны булып китә.

Яҡынса 200 йылда, күрше Лептис Магна ҡалаһында тыуған Септимия Север ваҡытында, Сабратала ҡиммәтле мәрмәрҙән мөһабәт йәмәғәт биналары  төҙөлә.

IV быуат уртаһында элекке уңышы тамамлана. Сабрата, Төньяҡ Африканың башҡа ҡалалары менән бер рәттән тәбиғәт һәләкәттәренән һәм ҡырағай ҡәбиләләр һөжүменән күп тапҡыр интегә. 365 йылда цунами менән оҙатылған көслө ер тетрәү була.  Ҡалаға йыш ҡына гетулдарҙың ()  һәм австориандарҙың () ҡырағай бербер ҡәбиләләре һөжүм итә.  363—365  йылдарҙа һуңғылары  Африка комиты тарафынан тәғәйенләнгән Роман юл ҡуйыуы арҡаһында  Триполия ҡалалары Лептис Магна һәм Сабратаның тирә-яғын ҡыйрата.  Сабратаның штурм менән алынып яндырылыуы ихтимал. Артабанғы йылдарҙа емерелгән ҡоролмаларҙан яҙыуҙары менән плиталар һәм таштар форум һәм курия йәмәғәт биналарын йүнәтеүгә ҡулланыла. Ниһайәт,  439  йылда Гейзерих вандалдары ҡәбиләләре бөтә Төньяҡ Африка буйлап тарала.  Улар, халҡын берберҙәр һөжүме алдында көсһөҙ ҡалдырып, Сабратаның  ҡала диуарҙарын емерә. 533—534 йылдарҙа Юстиниан I ваҡытында вандалдар ҡыратылып, ҡала өлөшләтә тергеҙелһә лә,  V—VI  быуаттар  Сабратаның  әкренләп бөлгөнлөккә төшөү ваҡыты була. Ярты  Сабрата диуар менән уратып алына, ә порт яны өлөшөндә яңы базилика төҙөлә.  Быуат үткәндән һуң, VII быуатта Төньяҡ Африканы ғәрәптәр баҫып алғандан һуң, сәйәси һәм иҡтисади тормош Триполиға күсә, Сабрата бөтөнләй тарҡала. Яҡынса  XIV быуатҡа тиклем һуңғы бер нисә ғәрәп тарихсыһы   (Мөхәммәт әл-Иҙриси XII  быуатта,  Ибн Хәлдун XIV  б.) ҡәлғәне Сабра исеме аҫтында һаман телгә алалар, әммә тормош тораҡта,  моғайын, VIII быуаттарҙа уҡ һүнгән булған.

## Иҫтәлекле урындары
Сабратала Рим театры, Серапис һәм Исида ғибәҙәтханалары  һаҡланып ҡалған. Император Юстиниан ваҡытындағы христиан базиликаһы һәм Сабрата кешеләре- аристократтар йортоноң мозаикалы иҙәндәре  ҡыҙыҡһыныу уята

## Фотогалерея

Файл:Nymphaeum Sabratha 01.JPG|Нимфеум
Файл:Seaside Bath Sabratha01.JPG|Диңгеҙ янында эҫе сығанаҡ
Файл:Toilet sabratha 01.JPG|Йәмәғәт бәҙрәфе (Латрина)
Файл:Agora Sabratha.JPG|Ултырыштар залы
Файл:Curia Sabratha.JPG|IV быуат сенат бинаһы 
Файл:Peristyle house Sabratha 02.JPG|Галерея менән йорт
Файл:Mosaic Peristyle house Sabratha.JPG|Йортта мозаика
Файл:Baptisterium Sabratha Apuleus Basilica.JPG|Апулей базиликаһы, сиркәүгә төкәтмә 
Файл:Flavius Tullus Sabratha.JPG|Сабратала Антониндар ҡорамында Флавия Тулия фонтаны (5 яҡшы император)
Файл:Portic Antonine Temple Sabratha.JPG|Антониндар ҡорамы (5 яҡшы император)
Файл:Mausoleum of Bes (Sabratha, Az Zawiyah, Libya).jpg|Б. э. тиклем II б. Бес  мавзолейы


## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт

* Каптерева Т. П. Искусство стран Магриба. Древний мир. М., 1980.
* Matthews K. D. Jr. Cities in the Sand. Leptis Magna & Sabratha in Roman Africa. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1957.
* Mattingly D. J. Tripolitania. Ann Arbor: University of Michigan, 1994.
* Raabe A. W. Imagining Roman-ness: A Study of the Theater Reliefs at Sabratha. Chapel Hill: University of North Carolina, 2007.

## Һылтанмалар

* UNESCO site of Sabratha archaeological
* Сабрат

## Шулай уҡ  ҡарағыҙ

* Африка (рим провинцияһы)