Шайбалы хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы

**Шайбалы хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһы** — шайбалы хоккей буйынса халыҡ-ара турнирҙарҙа Рәсәй исеменән сығыш яһаусы йыйылма команда. Рәсәй хоккей федерацияһы идара итә. Тәүге тапҡыр 1992 йылда йыйыла һәм СССР йыйылма командаһының хоҡуҡи вариҫы булараҡ донъя чемпионатында иң көслөләр төркөмөндә ҡатнашыу хоҡуғына эйә була. СССР йыйылмаһы һөҙөмтәләрен иҫәпкә алып, Рәсәй йыйылма командаһы донъя чемпионаттарында 27 еңеү яулай (СССР йыйылма командаһының — 22 һәм Рәсәй йыйылмаһының — 5), шулай уҡ Олимпия уйындарында 9 алтын миҙал яулай (СССР йыйылмаһының — 7, Берләшкән команданың — 1, Рәсәйҙән Олимпия спортсыларының — 1). 2023 йылдың майына ҡарата Халыҡ-ара хоккей федерацияһы рейтингында өсөнсө урынды биләй. Донъяның иң көслө хоккей йыйылмаларының береһе булып тора һәм Канада, Швеция, Финляндия, Чехия һәм АҠШ йыйылма командалары менән бер рәттән "ҙур хоккей алтауы"на инә.

## Тарих башы
Рәсәй империяһында тәүгә ойошторолған Бөтә Рәсәй хоккей союзы 1911 йылда Халыҡ-ара хоккей лигаһына инә. Әммә шул уҡ йылда Рәсәй хоккей союзы лиганан сығарыла. Рәсәй командалары бер генә халыҡ-ара матч та үткәрә алмай.

1940-сы йылдарҙың икенсе яртыһында Рәсәйҙә йәнә шайбалы хоккей менән ҡыҙыҡһыныу башлана. 1946 йылда тәүге СССР чемпионаты үткәрелә, ә ике йылдан һуң беренсе халыҡ-ара хоккей матчы була — Мәскәү йыйылмаһы сит боҙҙа Праганың ЛТЦ командаһын еңә. 1952 йылда Бөтә Союз хоккей секцияһы Бөтә донъя хоккей лигаһына инә һәм донъя чемпионаттарында, Олимпия уйындарында уйнау мөмкинлеге ала. Шайбалы хоккей буйынса СССР йыйылмаһы командаһының тарихыы ошо ваҡыттан башлана тип әйтергә мөмкин. Рәсәй йыйылмаһы уның хоҡуҡи вариҫы булып тора. 1954 йылда уҡ СССР йыйылмаһы донъя һәм Европа чемпионаттарында еңә, ә 1956 йылда Олимпия уйындарында алтын миҙалдар яулай. Шул ваҡыттан «Ҡыҙыл машина» ҡушаматы алған СССР йыйылма командаһы тағы ла 22 донъя чемпионатында, 27 Европа чемпионатында еңә һәм Олимпия турнирында 7 еңеү яулай.

## Тарихы

### 1992—1994: 1992 йылғы Олимпия уйындарында, 1993 йылғы донъя чемпионатында еңеүҙәр һәм 1994 йылғы Олимпия уйындарында 4-се урын
СССР тарҡалғандан һуң бер нисә аҙна үткәс, Альбервилдәге 1992 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе йыйылмаһы сығыш яһай. СССР йыйылмаһының элекке тренеры Виктор Тихонов етәкселегендә Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе йыйылмаһы совет еңеү традицияларын дауам итә һәм алтын миҙал яулай.

1992 йылда Чехословакияла донъя чемпионатында ҡатнашыу өсөн Виктор Тихонов етәкселегендә Рәсәй йыйылмаһы ойошторола. Донъя чемпионатында рәсәйлеләр төркөмдән ышаныслы сығып китә, беренсе урынды биләй, әммә сирек финалда буласаҡ чемпионға — Швеция йыйылма командаһынан еңелә (0:2, Рәсәй йыйылма командаһының беренсе еңелеүе).

1992 йылғы донъя чемпионатынан һуң Рәсәй хоккей федерацияһы ғәҙәти булмаған ҡарар ҡабул итә: Тихоновты, 1994 йылда Лиллехаммерҙа үтәсәк уйындарҙы күҙ уңында тотоп, Рәсәй олимпия йыйылма командаһы тренеры итеп саҡыралар, ә башҡа турнирҙарҙа ҡатнашыу өсөн йыйылма команданы Борис Михайлов етәкләй. Михайловтың ярҙамсылары итеп билдәле белгестәр Петр Воробьёв, Игорь Тузик, Геннадий Цыгуровтар тәғәйенләнә.

Михайлов өсөн беренсе донъя чемпионаты — 1993 йылда Германияла үткән турнир. Төркөмдә рәсәйҙәр бик үк уңышлы сығыш яһамай. Шулай ҙа өсөнсө урындан плей-офҡа сыға. Сирекфиналда рәсәйҙәр турнир хужаларын 5:1 иҫәбе менән еңә. 30 апрелдә ярымфиналда канадалыларҙы ота. Финалда Мюнхендың "Олимпиахалл"ында рәсәйҙәр шведтарҙан реванш ала (3:1) һәм бойондороҡһоҙ Рәсәй тарихында тәүгә донъя чемпиондары була.

1994 йылда Лиллехаммерҙағы Олимпиадала Тихонов етәкселегендәге команда Рәсәй хоккей йондоҙҙарына иҫәп тота алмай. Ул ваҡытта НХЛ клубтарында уйнаусы Павел Буре, Сергей Фёдоров, Алексей Ковалев, Валерий Каменский, Сергей Зубов, Игорь Ларионов һәм башҡа күптәр Норвегиялағы турнирға килә алмай. Һөҙөмтәлә Рәсәй клубтары уйынсыларынан торған Рәсәй йыйылма командаһы төркөм этабында уҡ ауырлыҡтар кисерә. Төркөмдә дүртенсе урын алып, Рәсәй командаһы сирек финалда икенсе төркөмдөң көтөлмәгән еңеүсеһе — канадалыларҙы, шведтарҙы һәм американдарҙы еңеүгә өлгәшкән Словакия командаһына эләгә. Ауыр матчта улаларҙы еңеп, ярымфиналға үтә. Ярымфиналда Швеция командаһынан еңелә. Өсөнсө урын өсөн матчта Рәсәй йыйылма командаһы финдарға ҡаршы тора алманы — 0:4. Тәүге Олимпиадала Рәсәй йыйылма командаһы миҙалдар яулай алмай, шул уҡ ваҡытта СССР командаһы үҙ тарихында был турнирҙарҙан бер тапҡыр ҙа наградаһыҙ әйләнеп ҡайтмай. Лиллехаммерҙағы Олимпиада һөҙөмтәләре буйынса 63 йәшлек Виктор Тихонов йыйылма команданың тренеры вазифаһынан бушатыла.

## Әлеге составы
Турнирҙың рәсми сайтына ярашлы (официальный сайт турнира), 2022 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарына йыйылма команда.

## Ҙур турнирҙарҙа сығыш яһауы

### Донъя чемпионаттары һәм Олимпия уйындары

### Еврохоккейтур

### Донъя Кубогы

;**Шулай уҡ Рәсәй йыйылма командаһы түбәндәге турнирҙарҙа наградалар яуланы:**

*  Германия кубогын яулаусы: 1992, 1993.
*  «Известия» гәзите приздарына турнир еңеүсеһе: 1992, 1993, 1994, 1995.
*  Саун Кубогын яулаусы: 1992.
*  Ниссан кубогының икенсе призёры: 1992, 1994
*  «Төньяҡ балҡышы» турнирының өсөнсө призёры: 1995.

## Формаһы
Рәсәй йыйылма командаһының традицион төҫтәре — аҡ, күк һәм ҡыҙыл — 1992 йылдан бирле үҙгәрмәй. Айырыу билдәләре — Рәсәй гербы төшөрөлгән ике башлы сәмреғош һәм боронғо славян шрифты менән биҙәлгән «Рәсәй» яҙыуы. Шул уҡ ваҡытта форманың дизайны даими үҙгәрә: 2002 йылғы Олимпиадаға тиклем формала Рәсәй хоккей федерацияһы гербы һүрәтләнә. 2006 йылғы Олимпиаданан алып формала Рәсәйҙең дәүләт гербы һүрәтләнә. 2018 йылда Рәсәй Олимпия комитеты дисквалификациялана һәм Рәсәй гербы урынына «Olympic Athlete from Russia» яҙыуы менән уйынсы номеры өҫтәлә. 2021 йылда донъя чемпионатында ла шундай уҡ хәл була, тик был юлы команда Рәсәй Олимпия командаһы (ОКР) флагы менән сығыш яһай. Яңы комплект 2022 йылғы Олимпия уйындарына әҙерләнә, әммә унда аҡ төҫтәге ОКР флагы һаҡлана.

## Ҡулланылмаған номерҙар
* **17** — Валерий Харламовтың уйын номеры, был номер менән СССР йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай.

## Рекордтар
* Рәсәй йыйылма командаһы донъя чемпионаттарында еңеү серияһы оҙайлығы буйынса лидер булып тора — 27 матч еңелеүһеҙ. Алдағы рекорд СССР командаһында — 24 матч рәттән. Әммә Советтар Союзы йыйылма командаһының еңеү серияһы тигеҙ иҫәп менән өҙөлә, был хәҙерге ҡағиҙәләр буйынса мөмкин түгел.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Рәсәй хоккей федерацияһы
* Шайбалы хоккей буйынса Рәсәйҙең икенсе йыйылма командаһы
* Шайбалы хоккей буйынса Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы
* Шайбалы хоккей буйынса Рәсәй юниорҙар йыйылма командаһы
* Шайбалы хоккей буйынса Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы
* Шайбалы хоккей буйынса СССР йыйылма командаһы
* Шайбалы хоккей буйынса БДБ йыйылма командаһы
* Ҡыҙыл машина
* Рәсәй Олимпия комитеты
* Рәсәй Олимпия комитеты ҡышҡы Олимпия уйындарында 2022

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Федерация хоккея России
* Профиль сборной России на Sports.ru
* Сборная России по хоккею с шайбой на сайте «Хоккейные архивы»