Одиссея

**«Одиссе́я»** () — Боронғо Греция шағиры Гомерҙыҡы тип һаналған, «Илиада»нан һуң икенсе классик поэма. Фараздар буйынса, беҙҙең эраға тиклем VIII быуатта йәки һуңыраҡ ижад ителгән. Әҫәр Одиссей исемле мифик геройҙың Троя һуғышынан һуң тыуған яҡтарына ҡайтҡан ваҡытында тарыған мажараларын, шулай уҡ Одиссейҙың уны Ион диңгеҙендәге Итака утрауында көтөүсе ҡатыны *Пенелопа* кисергән хәл-ваҡиғаларҙы һүрәтләй. 

Гомерҙың икенсе билдәле әҫәре «Илиада» кеүек «Одиссея» поэмаһында ла мифик элементтар бик күп, уларҙы хатта тағы ла күберәк тип әйтергә лә була (алпамыша циклоп Полифем, тылсымсы Кирка, Эол алла менән осрашыуҙар һ. б.). Поэмалағы мажараларҙың күбеһен Алкиной батшалағы мәжлес барышында Одиссей үҙе тасуирлап һөйләй.  

## Поэма
Антик поэзияға хас булған алты быуынлы шиғыр формаһы — *гекзаметр* менән яҙылған «Одиссея» 12 110 шиғырҙан тора. Әҫәргә беҙгә хәҙер билдәле тышҡы күренеште б. э. т. III быуатта Александрия китапханаһының тәүге хеҙмәткәрҙәренең береһе *Зенодот Эфесский* бирә. Ул быны Гомерҙың «Илиада» менән «Одиссея»һын тикшереп өйрәнгәндән һуң эшләй, ике әҫәрҙе лә грек алфавитындағы хәрефтәр һанына ярашлы 24 йырға (рапсодияға) бүлә һәм уларҙың һәр береһен алфавиттағы хәрефтәр менән билдәләй, «Илиада»ға баш хәрефтәр, ә «Одиссея»ға — бәләкәй хәрефтәр тура килә. 

### Беренсе строфа

«Илиада» кеүек «Одиссея» ла боронғо грек мифологияһы аллаһы *Музаға* мөрәжәғәттән (өндәш һүҙҙән) башлана ():

: *Муза, скажи мне о том многоопытном муже, который*
: *Долго скитался с тех пор, как разрушил священную Трою,*
: *Многих людей города посетил и обычаи видел...*

## Әҙәбиәт

### Тәржемәләр
* Одиссея. Героическое творение Омира. Переведена с еллиногреческого языка [прозой П. Е. Екимовым]. Ч. 1-2. М., 1788.
* Одиссея. / Пер. [прозой] И. Мартынова. В 4 ч. СПб., 1826—1828.
* *Гомер*. Одиссея. / Пер. П. А. Шуйского. Свердловск, 1948. 424 стр. 1000 экз.
* *Гомер*. Одиссея. / Пер. В. Вересаева. М., 1953.
Ентекле комментарий:
* Гомер. Одиссея. / Пер. В. А. Жуковского. Ст. и прим. В. Н. Ярхо. Отв. ред. М. Л. Гаспаров. (Серия «Литературные памятники»). М.: Наука, 2000. 544 стр. 5000 экз.
Учебные издания:
* *Дрбоглав И. Ф.* Словарь к Одиссее Гомера в порядке стихов. Тифлис, 1894. 300 стр.
* *Голинкевич Н. Т.* Читаем Гомера. Одиссея: Песнь 1-я. Комментарий с переводом и словарем. М.: Высш. шк., 1996. 222 стр. 1500 экз. ISBN 5-06-003391-0

### Тикшеренеүҙәр
: *См. также литературу в статьях [[Гомер]] и [[Илиада]]*
* *Шестаков С. П.* О происхождении поэм Гомера. Вып. 1. О происхождении Одиссеи. Казань, 1892. 238 стр.
* *Ирина Владимировна Шталь * «Одиссея» — героическая поэма странствий. (Серия «Из истории мировой культуры»). М.: Наука, 1978. 165 стр. 50000 экз.
* *Мальчукова Т. Г.* «Одиссея» Гомера и проблемы её изучения: Учеб. пособие по спецкурсу. Петрозаводск, 1983. 92 стр. 500 экз.
* *Антипенко А. Л.* «Мифология богини»: По данным «Одиссеи» Гомера. М.: Ладомир, 2002. 256 стр. 1000 экз. ISBN 5-86218-419-8
* *Тихонов А. А.* Одиссея разума и разум Одиссея. Ульяновск, КТП, 2003. 166 стр. ISBN 5-86045-144-X
* *Орлов И. Л.* «Путь Одиссея». Москва, ИПЦ "Маска", 2009. 613 стр. ISBN 978-5-911146-342-7

### Одиссеяға антик аңлатмалар (схолии)
Текст схолий к «Одиссее» по изданию Диндорфа (1855):
* Vol. I. Песни I—VIII
* Vol. II Песни IX—XXIV. Указатели.

Новое издание схолий (начато):
* *Filippomaria Pontani (ed.)*, Scholia Graeca in Odysseam: 1. Scholia ad libros a-b. Rome: Edizioni di storia e letteratura, 2007. Pp. xl, 382. ISBN 978-88-8498-446-3. (рецензия)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
* Греческий текст с инструментами
* Греческий текст в Викитеке
*  (перевод Вересаева)
*  (перевод Жуковского)
* Одиссея. С комментариями (перевод П. А. Шуйского)
* Одиссея. Песнь 1 (перевод П. А. Шуйского)
* *Троцкий И.* Одиссея // Литературная энциклопедия 1929—1939. — Т. 8. — М.: ОГИЗ РСФСР, Советская энциклопедия, 1934.
* Отец и сын в «Одиссее» — из диссертации Александры Барковой «Функции 'младших героев' в эпическом сюжете»