open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Астафьева Тамара Аркадьевна

**Астафьева Тамара Аркадьевна** (17 март 1937 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең табип-педиатры. СССР-ҙың халыҡ табибы (1985).

## Биографияһы
Тамара Аркадьевна Астафьева 1937 йылдың 14 мартында Зырянкала (Яҡутстан) тыуа.

Бер йылдан һуң ғаиләләре менән бергә Новосибирскиға күсенәләр. 2 йәшендә ғаилә Кемерово өлкәһе>нә Киселевскиға күсенә.

Тамара Астафьева мәктәпте тамамлағандан һуң Томск дәүләт медицина институтына уҡырға инә.

1963 йылда институтты тамамлағас, Томск өлкәһенең Асино ҡалаһының үҙәк ҡала дауаханаһына ебәрелә, һәм бында 25 койкалыҡ балалар бүлеге мөдире һәм балалр табыу йортонда табип-неонатолог була. 1965 йылдан — район педиатры.

Дауахананың профком рәйесе була.

Инә 1972 йылда КПСС сафына инә.

Балалар поликлиникаһында 2006 йылға тиклем эшләй, әммә инсульт һөҙөмтәһендә табиплыҡ практикаһын ҡалдырырға мәжбүр була. Һуңынан тағы биш йыл Асино автотранспорт предприятиеһында табип булып эшләп, пенсияға сыға.

Асинола йәшәй.

### Ғаиләһе
Буласаҡ тормош иптәше Анатолий менән 1964 йылда бейеү майҙансығында таныша. Никахта ике балалары тыуа: Светлана — балалар поликлиникаһында шәфҡәт туташы һәм Аркадий — Томск хәрби-медицина академияһы уҡытыусыһы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* СССР-ҙың халыҡ табибы (1985)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1972)
* РФ Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Рәхмәт хаттары (1976, 1980, 1984)
* Профсоюз өлкә комитетының Маҡтау ҡағыҙы (1984, 1986)
* Профсоюз Үҙәк Комитетының Маҡтау ҡағыҙы һәм Рәхмәт хаты (1989, 1996)
* Томск өлкәһе һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәрҙәренең почет китабына индерелгән (1997).

## Иҫкәрмәләр
Куделина Тамара Фёдоровна

**Куделина Тамара Федоровна** (1932 — 4 февраль 1997) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Тамбов өлкәһе Староюрьевский районының Ленин исемендәге тоҡомсолоҡ заводының һауынсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

## Биографияһы
Куделина Тамара Федоровна 1932 йылда Тамбов өлкәһендә урыҫ ғаиләһендә тыуған.

Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, Куделина Тамара Федоровна 1947 йылда Ленин исемендәге совхоздың малсылыҡ фермаһында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Тиҙ арала совхоздың алдынғы һауынсыһы булып китә. Районда йылында һәр һыйырҙан йылына уртаса 5000 килограмдан артыҡ һөт һауып алыусы беренсе һауынсы була. Ете йыллыҡ осорондағы социалистик ярыштарҙа даими призлы урындар яулау осоро.

1966 йылдың 22 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы ауыл хужалығында һәм малсылыҡта юғары һөҙөмтәләр алыу һәм рекордлы күрһәткестәр булдырғаны өсөн Куделина Тамара Федоровнаға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.

Куделина Тамара Федоровна артабан да ауыл хужалығында хеҙмәт итеүен дауам итә. Төп эшенән айырылмайынса ситтән тороп Чакинский ауыл хужалығы техникумында «зоотехник» һөнәрен ала. Куделина Тамара Федоровна Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәләрендә даими ҡатнаша. Уның төркөмөндәге һыйырҙар тотороҡло рәүештә 5000 килограмдан ашыу һауым бирә.

Тамара Федоровна Куделина һауынсылыҡ тармағы һәм Тамбов өлкәһе исеменән СССР Юғары Советының 7-се һәм 8-се саҡырылышы депутаты итеп һайлана. Дүрт тапҡыр Куделина Тамара Федоровна Тамбов өлкә советына депутат итеп һайлана. Просоюздарҙың XV һәм XVI съезына делегат була.

Куделина Тамара Федоровна Староюрьево район үҙәгендә йәшәй. 1997 йылдың 4 февралендә вафат була.

## Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:

* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын йондоҙ миҙалы (22.03.1966)
* Ленин ордены (22.03.1966)
* Октябрь Революцияһы ордены (08.04.1971)
* башҡа миҙалдар.

## Иҫкәрмә

## Әҙәбиәт
* СССР Юғары Советы депутаты. Һигеҙенсе саҡырылыш. — Мәскәү, 1970.

## Һылтанмалар
*
Маркова Юлия Константиновна

**Маркова Юлия Константиновна** (10 август 1996 йыл, Волгоград) — Рәсәй гандболисткаһы, Рәсәй йыйылма командаһының һәм ГК «ЦСКА»-ның һул яҡ ситтәге уйынсыһы. Рәсәй чемпионы Динамо-Синара составында 2014 йылда Рәсәй чемпионы. 2016 йылдағы йәштәр донъя чемпионатының көмөш призеры.

## Биографияһы
Маркова Юлия Константиновна Волгоградта 1996 йылдың 10 авгусында тыуған. Башланғыс кластарҙа уҡыған сағында уҡ гандбол секцияһына яҙыла һәм спорт менән шөғөлләнә башлай. Гандбол менән урындағы «Динамо-Синара» командаһында профессиональ карьераһын башлап ебәрә. Был осорҙа аҡ-зәңгәрҙәр клубы илдең иң көслө клубы була. Юлия 2013/14 йылдар миҙгелендә чемпион титулын яулаған команданың ағзаһы булып тора. Был Волгоград ҡатын-ҡыҙҙар гандбол командаһының һуңғы триумфы була.

Артабанғы бер нисә миҙгел буйына «Динамо-Синара» уйынсылары күп юғалтыуҙар алып бара, ә 2016 йылда Маркова Юлия команданың лидеры булып китә.

Юлия Константиновна Маркова Волгоград дәүләт физик культура академияһын тамамлаған.

2019 йылдың йәй көндәренән алып Юлия Маркова — ПГК ЦСКА-ның уйынсыһы.

## Йыйылма командалағы карьераһы
Рәсәйҙең йәштәр йыйылма командаһы составында Ю. К. Маркова 2016 йылда донъя чемпионатында ҡатнаша һәм уның көмөш миҙалын яулай 2017 йылда спортсы төп милли командаға саҡырыла һәм 2017 йылда Германияның баш ҡалаһында үткәрелгән донъя чемпионатында өлкәндәр өсөн Донъя чемпионатында ҡатнаша.

## Иҫкәрмә

## Һылтанмалар
* Юлия Маркова гандбольный европа федерацияһы сайтынан
Васильева Анна Михайловна

**Анна Михайловна Васильева** (1916 йылдың 14 декабре, Амгинский улусы, Бетюнский наслегы — 1992 йылда, Саха Бетюнцы ауылы) — Саха АССР-ы Амгинский районы Бетюнский ауыл хеҙмәтсәндәр депутаттары советы башҡарма комитеты рәйесе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Саха ССР-ы Юғары советы депутаты.

## Биографияһы
1916 йылда Бетюнский наслегында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Башланғыс мәктәптә дүрт синыф тамамлай, шунан һуң урындағы колхозда хисапсы-писарь, эре мөгөҙлө мал фермаһы мөдире була. 1937 йылда Ванифадий Васильевҡа кейәүгә сыға. 1945 йылдан — Бетюнское ауыл советы башҡарма комитеты рәйесе. 1977 йылға саҡлы ошо вазифаны башҡара.

Бетюнское район башҡарма комитеты рәйесе булып, төрлө төҙөлөш һәм ауыл хужалығы производствоһын үҫтереү менән шөғөлләнде, социаль-мәҙәни объекттар Бетюнец район үҙәге. Район етәкселеге уны Бетюнское йыл эсендә яңы төҙөлгән мәктәп, мәҙәниәт йорто, 220 торлаҡ йорттарҙы, төрлө хужалыҡ объекттарын һәм етештерелә. Указ президиума верховного совета ссср күренекле өсөн 1971 йылдың 8 апрелендә уңыштар, игенселек һәм малсылыҡ продукттарын етештереү һәм дәүләткә һатыу планын үтәүгә өлгәшә исеменә лайыҡ булды ауыл хужалығы үҫешенең биш социалистик хеҙмәт геройы тапшырыу менән ленин ордены һәм алтын миҙал менән «Ураҡ һәм Сүкеш».

Саха ССР-ы Юғары советы депутаты итеп һайлана .

1977 йылда пенсияға сыға. Бетюнцы ауылында йәшәй, 1992 йылда вафат була.

## Наградалары
* Ленин ордены
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
* Яҡутстан Республикаһының һәм Амгинский улусының почётлы гражданы
* Яҡут АССР-ы халыҡ хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1976)

## Хәтер
* Бетюнцы ауылында урам уның исеме менән аталған.
* 2003 йылда Бетюнцы ауылында Анна Васильеваға арналған музей асыла

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Владимир Пестерев. История Якутии в лицах. — Якутск: «Бичик», 2001.

## Һылтанмалар
* 
* Анна Михайловна Васильева// Энциклопедия ЯСИА
Сапрыкина Ольга Степановна

**Сапрыкина Ольга Степановна** (21 ғинуар 1924 йыл, икенсе мәғлүмәт буйынса 9 сентябрь 1923 йыл — подпольщица, «Йәш гвардия» антифашистик ойошмаһында һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

## Биографияһы
Ольга Степановна Сапрыкина 1924 йылда Орёл өлкәһенең Покровка районы Трудки ауылында  эшсе ғаиләһендә тыуа.

Атаһы — Сапрыкин Степан Константинович, әсәһе — Дьяченко Ульяна Ивановна. Ата-әсәһе Донецк ҡалаһында ( Юзовка ҡалаһы) йәшәй һәм шахтала эшләй.

Һуңынан ғаилә Орел өлкәһенә күсенә. Унда атаһы вафат булғас, алты бала менән ҡалған әсәһе ҡабаттан Донбассҡа,  Луганск өлкәһенең  Краснодон ҡасабаһында йәшәгән туғандары эргәһенә  ҡайта. Ольга 1931 йылда Краснодон  урта мәктәбендә уҡый башлай.

Әммә 1936 йылда әсәһе менән  даими йәшәү өсөн Винницаға күсенәләр. Шул уҡ йылдың октябрь айында  комсомолға ирнә. 1941 йылда Винница урта мәктәбен тамамлай.

Һуғыш башланғас, ҡаланан эвакуацияланып, әсәһе менән бергә  туғандарына, Краснодон ҡасабаһына баралар. Бында доттар, дзоттар төҙөй, танкка ҡаршы соҡорҙар ҡаҙый. 1942 йылдың яҙында почтала эшләй башлай.

Краснодондың оккупацияһы ваҡытында  Николай Сумский менән таныша. Йәш гвардеецтарға ярҙам итә башлай, мөмкинлеге булғанда уларҙың эшмәкәрлегендә ҡатнаша. Йәшерен ойошма тар-мар ителгәндән һуң,  1943 йылдың яҙында Ҡыҙыл Армияға хеҙмәт итергә китә. Тимер юл ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә, штабтың писары булып эшләй.

Демобилизациянан һуң, 1945 йылдың ноябрендә  Мәскәүгә килә, был ваҡыт уның әсәһе, ағаһы һәм һеңлеһе бында йәшәгән була. 1946 йылда юридик мәктәпте тамамлай, ә 1957 йылда — юридик институтты.  Бухгалтер, иҡтисадсы, инспектор, МАИ ревизоры, Социаль тәьминәт министрлығының юридик мәктәбендә, РСФСР электр сәнәғәте дәүләт комитетында һәм башҡа учреждениеларҙа эшләй.

1979 йылда II төркөм инвалидлыҡ буйынса пенсияға китә.

Һуңғы молодогвардеец  була (2012 йылға, 2013 йылдың сентябренә ҡарата).

## Наградалары
2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены  һәм «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы.

«Йәш гвардия» ойошмаһы эшендә туранан-тура ҡатнашҡан өсөн  наградаларға эйә түгел. Әммә Мәскәү ҡала думаһының 2013 йылдың апрелендәге  ҡарары менән  уны Маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләйҙәр «Мәскәү ҡалаһының почетлы ветераны» билдәһе тапшыралар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Последний герой // «Российская газета» — Неделя № 5843 (170)
* МОЛОДАЯ ГВАРДИЯ — город КРАСНОДОН
* Помогали молодогвардейцам
* Документы из архива музея Московской школы N 312
Северьянова Анна Алексеевна

**Северьянова Анна Алексеевна** (1908—1969) — СССР-ҙың комсомол йәштәре һәм пионерҙар хәрәкәтенең совет эшмәкәре, ВЛКСМ Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ленин исемендәге Бөтә союз пионерҙар ойошмаһының Үҙәк Комитеты рәйесе (1928—1931), «Трехгорная мануфактура» комбинаты директоры.

## Биографияһы
Северьянова Анна Алексеевна 1908 йылда Мәскәүҙә эшселәр ғаиләһендә тыуа. Урта белем ала, 1924 йылда «Туршелк» фабрикаһында үҙалы хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1923 йылда комсомол сафына инә, 1927 йылда — ВКП(б) ағзаһы, ВЛКСМ-дың Хамовнический район комитеты бүлеге мөдире була.

20 йәшендә ВЛКСМ-дың VIII съезында ВЛКСМ Үҙәк Комитеты ағзаһы итеп һайлана һәм Бөтә Союз пионер ойошмаһы Үҙәк комитеты рәйесе вазифаһын биләй.

1931 йылда Ивановоға эшкә ебәрелә, унда ВЛКСМ өлкә комитеты секретары итеп һайлана. 1932—1933 йылдарҙа ВКП(б) Үҙәк Комитеты ҡарамағандағы марксизм—ленинизм курстарында уҡый. 1933 йылдан «Трехгорная мануфактура»ла партком секретары була. 1937 йылдан Халыҡ Комиссарҙары советы ҡарамағындағы Спорткомитет мәктәптәренең өлкән инспекторы булып күсә.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Ленинградҡа китә һәм унда НКГБ-ның 4-се идаралығына йүнәлтмә ала. 1943 йыл Мәскәүгә саҡыртып алына һәм Измайлово итеп иләү-туҡыу фабрикаһы директоры итеп тәғәйенләнә. 1946 йылда «Трехгорная мануфактура» директоры була.

1955 йылдан еңел сәнәғәт министры урынбаҫары, бер үк ваҡытта хеҙмәт һәм эш хаҡы буйынса дәүләт комитеты ағзаһы. 

ВКП(б)-ның XIX съезы делегаты (1952).

1969 йылдың майында вафат була.

## Наградалары һәм хәтер
* Өс Ленин ордены менән бүләкләнә. Мәскәүҙең Пресненск районындағы бер урам уның исемен йөрөтә.

## Сығанаҡтар
* *Евгения Жуковская.* Директор
* Лидеры детского и пионерского движения России и СССР
Васина Клавдия Александровна

**Клавдия Александровна Васина** ҡыҙ фамилияһы — **Линькова** (1927—2016) — совет ауыл хужалығы хеҙмәтсәне, колхоз звеньевойы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

## Биографияһы
1927 йылда Татар АССР-ы ауылдарының береһендә тыуған.

1941 йылда хеҙмәт эшмәкәрлеген Татарстандың Тәтеш районы «Новый мир» сельхозартелендә башлай, һәм Бөйөк Ватан һуғышы осоронда «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалына лайыҡ була.

1945 йылда Тәтеш ауыл хужалығы мәктәбен тамамлағандан һуң, «Новый мир» колхозында баҫыусылыҡ бригадаһы звеньевойы була Клавдия — һуғышҡа тиклем уңышы түбән булған ужым бойҙайын эшкәрткәндәр. Үҙаллы уҡып, агротехника буйынса әҙәбиәт уҡып, шулай уҡ Татар АССР-ы Быуа сорт һынау участкаһының, Ҡаҙан селеция станцияһының һәм Куйбышев тәжрибә яланындағы тәжрибәне өйрәнеп, Клавдия Александровнаның звеноһы эшкә тотона. Игенде йыйып алғандан һуң, Линькова участкаһынан бойҙай уңышы гектарынан  арыштыҡы— гектарынан 30,14 центнер була. Был юғары күрһәткес, сөнки колхоз өсөн иң уңышлы һаналған 1939 йылда ла уңыш гектарынан бөтәһе  тәшкил иткән була. 1948 йылдың яҙында звеньевой Клавдия Линькова ға һәм «Новый мир» колхозы рәйесе Михаил Зотовҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә, ә ауыл хужалығы артеленең 24 хеҙмәтсәне орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә.

Артабан, 1950—1970 йылдарҙа К. А. Линькова малсылыҡта эшләй, ферма мөдире була. Шулай уҡ йәмәғәт эштәре менән шөғөлләнә — Татар АССР-ы Юғары советы депутаты итеп һайлана. Һуңынан пенсияға сыға.

## Наградалары
* 1948 йылда К. А. Линьковаға, Ленин ордены тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
* Шулай уҡ миҙалдар менән бүләкләнә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Герои Социалистического Труда Татарстана

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Клавдия Александровна Линьков
Лаптева Наталья Фёдоровна

**Лаптева Наталья Федоровна** (14 сентябрь, 1920 йыл) — совет еңел сәнәғәт хеҙмәткәре, туҡыусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

## Биографияһы
Лаптева Наталья Федоровна 1920 йылдың 14 сентябрендә Лебедки ауылында (хәҙер — Смоленск өлкәһе, Гагарин районы). 1933 йылдан Ленинградта йәшәй, унда туғыҙ класс тамамлай. 1937 йылдан Ленинград йоҡа һәм техник буҫтау комбинатында туҡыусы булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы алыштарында ҡатнаша. Һағыштан һуң ҡабат ошо комбинатҡа ҡайта.

Туҡыусы булараҡ, Лаптева даими рәүештә эшендә юғары күрһәткестәрг өлгәшә, производствоға алдынға ысулдар индерә. Етенсе биш йыллыҡты ул йыл да ике айҙа тамамлай. Бынан тыш, бишенсе саҡырылыш СССР Юғары Советына депутат итеп һайлана, район һәм өлкә комитет ағзаһы, съездар делегаты була.

СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән 1966 йылдың 9 июнендә «ете йыллыҡ планды үтәүҙәге юғары ҡаҙаныштары һәм туҡыма, трикотаж, аяҡ кейеме, теген изделиелары һәм еңел сәнәғәттең башҡа продукциялары етештереү буйынса юғары техник-иҡтисади күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн» Наталья Лаптева Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә, Ленин орденына һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалына лайыҡ була.

Н. Ф. Лаптева йәмәғәт тормошонда ла әүҙем ҡатнаша. КПСС-тың XXII съезы, СССР профсоюздарының XIV съезы делегаты, Ленинград өлкә комитеты, партияның Нева район комитеты ағзаһы итеп һайлана. Ленинград өлкәһе Ульяновка ҡасабаһының почетлы гражданы.

1980 йылдан хаҡлы ялда һәм Ленинградта йәшәй.

Шулай уҡ ике Ленин, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары, миҙалдар менән бүләкләнгән.

## Иҫкәрмәләр
Потапова Ольга Яковлевна

## Биографияһы
Ольга Яковлевна Потапова Украинаның Хмельницкий өлкәһе хәҙерге Славуцкий районы Полянь ауылында 1914 йылда тыуған. 1931 йылда леспромхоздың Ирбейский заводында хеҙмәт юлын башлай. 

1948 йылда Иркутск өлкәһенең Ангарск ҡалаһына күсә. 1953 йылда алып ҡаланың төрлө төҙөлөш объекттарнда малярҙар бригадиры булып эшләй. Беренсе комплекслы бригада бригадиры итеп тәғәйенләйҙәр ангарский 1955 йылда 16-сы Ангарск төҙөлөш идаралығының беренсе комплекслы отделочниктар бригадаһының бригадиры итеп тәғәйенләнә. Ул 70 хеҙмәт кешеһенән торған бригадала менән етәкселек итә. 1959 йылда был коллективҡа «Коммунистик хеҙмәт бригадаһы» тигән маҡтаулы исем бирелә.

1960 йылдың 7 мартында  СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән «Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөнөң 50 йыллығы айҡанлы хеҙмәттәге һәм йәмәғәт эшмәкәрлегендәге айырыуса ҙур ҡаҙаныштары өсөн»  Потапова Ольга Яковлевнаға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.

О. Я. Потапова ғүмеренең аҙағына тиклем артабан да төҙөлөштә эшләй. 

КПСС-тың XXII съезына төҙөлөш тармағынан һәм Ангарск ҡала советынан делегат булып бара. Ангарск ҡала советының депутаты, КПСС-тың Иркутск өлкә комитеты һәм КПСС-тың Ангарск ҡала комитеты ағзаһы була. 

О. Я. Потапова Ангарск ҡалаһында йәшәй. 1965 йылдың 15 апрелендә вафат була. 

## Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:

* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын йондоҙ миҙалы  (07.03.1960)
* Ленин ордены (07.03.1960)
* "Хеҙмәт батырлығы өсөн" миҙалы (09.08.1958)
* башҡа миҙалдар.

## Хәтер

* 1982 йылда Социалистик Хеҙмәт Геройы О. Я. Потапова исеме менән Ангарск ҡала урамдарының береһе атала.
* Был урамдағы йорттарҙың береһенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.

## Иҫкәрмә

## Әҙәбиәт

* *Ю. М. Бархатов* Иркутяндар - Социалистик Хеҙмәт Геройҙары. - Иркутск, 2013.
* Атом проекты геройҙары. - Саров, 2005.

## Һылтанмалар

*
Сопова Анна Дмитриевна

**Сопова Анна Дмитриева** (10 май, 1924 йыл — 31 ғинуар, 1943 йыл) — антифашист-подпольщик, Бөйөк Ватан һуғышы осоронда ваҡытлыса оккупацияла ҡалған Краснодондағы «Йәш гвардия» йәшерен комсомол ойошмаһы ағзаһы .

## Биографияһы
Сопова Анна Дмитриевна 1924 йылдың 10 майында Украина ССР-ының Донецк губернаһы, Артемовск округы Шевырёвка ауылында (хәҙер Украинаның Донецк өлкәһе Донецк ҡалаһы сите) эшсе Дмитрий Петрович (Пепугович) һәм хужабикә Прасковья Ионовна Соповтар ғаиләһендә тыуа. Мәрйә. Ауыл мәктәбендә 3 класс тамамлай. 1935 йылда ғаилә Краснодонға күсенә, артабан ҡаланың 1-се мкәтәбендә белем ала.

1939 йылда Анна комсомолға инә. Пионерҙар вожатыйы була. Һуғыш алдынан 9-сы класты тамамлай.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Анна комсомол ойошмаһы исеменән яралыларға медикаменттар, «Молотов коктейле» өсөн шешәләр йыя. Һуңынан шахтала эшләй. Краснодон немец оккупацияһында булғанда ваҡытында «Йәш гвардия» йәшерен комсомол ойошмаһына инә. Звено командиры итеп һайлана. Анна м Сопова йәшерен ойошма эшендә әүҙем ҡатнаша.

Листовкалар яҙа һәм йәбештерә, немец оккупация ғәскәрҙәренең һаны һәм урынлашыуы тураһында мәғлүмәттәр йыя, 1942 йылдың 7 ноябргә ҡараған төнөндә дирекцион өҫтөнә ҡыҙыл флаг ҡаҙау акцияһында ҡатнаша.

1943 йылдың ғинуарынан һуң молодогвардеецтарҙы ҡулға ала башлағас та Анна Сопова Краснодонда ҡала, әсирҙәргә ашарға ташый, уларҙың ҡасыуын ойоштороуҙы планлаштыра.

Әммә 1943 йылдың 25 ғинуарында уның үҙен ҡулға алалар һәм 31 ғинуарҙа язалайҙар.

Краснодон ҡалаһының үҙәк майҙанында молодогвардеецтарҙың туғандар ҡәберлегендә ерләнә.

## Наградалары
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (13.09.1943, үлгәндән һуң)
* «1-се дәрәжә Ватан һуғышы партизаны» миҙалы (21.09.1943, үлгәндән һуң)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар
* 
*  
* 
*
Балод Екатерина Мартыновна

**Балод Екатерина Мартыновна (Балоде)** (1898 йыл — 29 декабрь, 1978 йыл) — Латвия бассейнының Рига үҙәк дауаханаһы шәфҡәт туташы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1969).

## Биографияһы
Балод Екатерина Мартыновна 1898 йылда хәҙерге Латвияның Бауский крайында тыуа. Милләте буйынса латыш.

1919 йылда медицина шәфҡәт туташтары курсын тамамлай. РКП(б)/ВКП(б)/КПСС сафына инә.  Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнаша.

1947 йылда Рига үҙәк дауаханаһының туберкулез бүлексәһенә шәфҡәт туташы булып урынлаша . 30 йыл дауамында Балтика буйы моряктарының һаулығы һағында тора. Үҙенең эш тәжрибәһен йәштәр менән ихлас бүлешә. 

СССР Юғары Советы Президиумының 1969 йылдың 4 февралендәге Указына ярашлы, Балод Екатерина Мартыновна «совет халҡы һаулығын һаҡлау өлкәһендәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн» Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була, Ленин ордены «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы менән наградлана.

Латвия ССР-ы коммунистар партияһының XXI съезы делегаты (1971).

Хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң Рига ҡалаһында йәшәй, 1978 йылдың 29 декабрендә вафат була, урындағы Урман зыяратында ерләнә.

Ленин (04.02.1969), «Почет билдәһе» ордендары (28.10.1967), миҙалдар, шул иҫәптән «Хеҙмәт батырлығы өсөн миҙалы» менән наградлана (20.07.1950).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Сергеева Екатерина Степановна

**Сергеева Екатерина Степановна** (24 декабрь 1919 йыл — 26 декабрь 2006 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1950).

## Биографияһы
Екатерина Степановна Сергеева (Васильева) 1919 йылдың 24 декабрендә Псков өлкәһе Порховский районы Опочно ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

1941 йылдан 1944 йылға тиклем Бөйөк Ватан һуғышында Е. С. Сергеева үҙенең бәлиғ булмаған ҡыҙы менән немец-фашист ғәскәрҙәре ваҡытлыса оккупациялаған биләмәлә йәшәй, Балтик буйындағы концлагерға ҡыуып алып кителә.

1944 йылда азат ителеп, тыуған ауылы Опочноға ҡайта, Псков өлкәһе Порховский районы «Полоное» совхозында һауынсы булып эшләй башлай.

Һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа үҙенә беркетелгән һыйырҙарынан һөт һауыу буйынса юғары күрһәткестәргә өлгәшә. 1948 йылда 10 һыйырҙың һәр береһе 5212-шәр килограмм һөт бирһә, 1949 йылда һигеҙ һыйырҙың һәр береһенән уртаса 6794 кг һөт һауа.

СССР Юғары Советы Президиумының 1950 йылдың 5 октябрь Указы менән «1949 йылда ауыл хужалығы продукттары тапшырыу буйынса дәүләт планын һәм продуктив мал-тыуарҙың һәм ҡош-ҡорттоң һәр төрө үрсеү планын арттырып үтәгәндә юғары күрһәткестәргә өлгәшкән өсөн» Екатерина Степановна Васильеваға, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.

Артабан ул, Ленинград ауыл хужалығы мәктәбендә малсылыҡ бригадирҙары курстарын тамамлап, Порховский районы «Полоное» совхозының һөт-тауар фермаһы коллективын етәкләй.

1975 йылдан — хаҡлы ялда. Порховский районы Полоное ауылында, ә ғүмеренең һуңғы йылдарында — Санкт-Петербургта йәшәй. 2006 йылдың 26 декабрендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1950)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (5.10.1950)
* Ленин ордены (5.10.1950)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (28.07.1948)
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы 

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Время выбрало их. Псковичи — Герои Социалистического Труда* / Никитенко Н.. Псков. 2003 г.
Васильева Елизавета Романовна

**Елизавета Романовна Васильева** (1888—1959) — «Красная заря» заводы сборщицаһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

## Биографияһы
10 йәшенән Петербург мамыҡ иләү бумагопрядильный фабрикаһында хеҙмәт юлын башлай

1913 йылдан — завод «Эриксон» заводында — һуңынан «Красная заря» производство берекмәһенең төп предприятиеһында эшләй. Предприятиеға килеүенең тәүге көндәренән забастовка хәрәкәтендә әүҙем ҡатнаша.

1919 йылда партияға инә, заводта тәүге партия ячейкаһы секретары була. Тәүге биш йыллыҡтар осоронда телефон станцияларын йыйыусылар сборщики бригаданы етәкләй, мастер була. Һуғыш йылдарында заводы менән бергә Өфөгә эвакуациялана, фронтҡа кәрәкле продукцияһы етештереүҙә ҡатнаша.

1957 йылда, хеҙмәттең прогрессив ысулдарын үҙләштереүҙә һәм ғәмәлгә индереүҙә ҙур ҡаҙаныштары һәм ҙур өлөш индергәне өсөн, Елизавета Романовна Васильева Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Герои Социалистического Труда Ленинградской области

## Әҙәбиәт
* Рабочая энциклопедия: 1921—1985. Л.:Лениздат, 1986

## Һылтанмалар
Голубева Валентина Николаевна

**Голубева Валентина Николаевна** (1949 йыл) — туҡыусы, "Большая Ивановская мануфактура"ның генераль директоры. Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977, 1984). СССР дәүләт премияһы лауреаты (1980).

## Биографияһы
Голубева Валентина Николаевна 1949 йылдың 9 мартында Новосибирск өлкәһенең Төньяҡ районындағы Назарово ауылында тыуа. Атаһы — Николай Яковлевич Чирков участка фельдшеры булып эшләй, әсәһе — Полина Павловна, шәфҡәт туташы. Брянск өлкәһендә үҫә, шунда мәктәп тамамлай.

1966 йылда Шуйский ПТУ-һына уҡырға инә һәм туҡыусы һөнәрен алып сыға. Иваново кизе-мамыҡ техникумын һәм Фрунзе исемендәге Иваново текстиль институтын таммалай.1967 — Иваново камва комбинаты туҡыусыһы.

1979 йылда «Лендокфильм» студияһы Н. В. Голубева тураһында «Наша мама — герой» документаль фильмын төшөрә. Режиссер Н. В Обуховичтың күҙаллауы буйынса, унда Голубеваның ғаиләһе лә ҡатнаша. Цензура һөҙөмтәһендә фильм 1980 йылдар аҙағына тиклем күрһәтелмәй.

1986 йылдан — С. М. Киров исемендәге Иваново туҡыу фабрикаһы директоры.1987 йылдан — Иваново кизе-мамыҡ етештереү берекмәһенең генераль директоры.1987−2002 йылдарҙа — "Большая Ивановская мануфактура"ның генераль директоры. 2002 йылда — «БИМ» акционерҙар йәмғиәтенең директорҙар советы рәйесе, генераль директор вазифаһын 1998 йылдан коммерция бүлегендә эшләгән улы Голубев Павел Борисович (1970—2005) биләй.

КПСС (1981—1990), РСФСР Юғары Советы Президиумы ағзаһы, 10 йыл дауамында КПСС Өлкә комитетының бюро ағзаһы.

## Наградалары
* Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977, 1984)
* СССР дәүләт премияһы (1980)
* Ленин комсомолы премияһы
* Ике Ленин ордены
* III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены.

## Хәтер
* 80-се йылдар уртаһында Ивановола В. Н. Голубеваға бронза бюст ҡуйыла. 1990 йылда ул, үҙенең үтенесе буйынса алына.
* «Наша мама — герой» документаль фильмы (1979—1989), реж. Н. Обухович, «Лендокфильм» киностудияһы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Юбилейный день рождения отмечает в марте дважды Герой Социалистического Труда Валентина Николаевна Голубева (неопр.) (недоступная ссылка). Дата обращения 10 марта 2010. Архивировано 14 мая 2018 года.
* Биография в газете деловой информации Ивановской области
Васильева Нина Васильевна (бригадир)

**Нина Васильевна Васильева** (1915—1993) — комплекслы бригада бригадиры (Псков өлкәһе), Социалистик Хеҙмәт Геройы.

## Биографияһы
1915 йылдың 15 ғинуарында (хәҙер — Псков өлкәһе Палкинский районы) Хашки ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

Мәктәптең 4 класын тамамлаған. 1928 йылдан Палкинский районы Новая Уситва ауылындағы етен заводында эшләй, 1931 йылдан — «Путь Ильича» колхозында хисапсы, һөт-тауар фермаһы мөдире. 1958 йылдан пенсияға сыҡҡанға тиклем — комплекслы (баҫыу эшкәртеү) бригадаһы бригадиры. Пенсияға сыҡҡандан һуң да «Путь Ильича» колхозында бригадир булып эшләүен дауам иткән.

КПСС ағзаһы. Делегаттар һайлана, КПСС-тың XXII съезына делегат, РСФСР Юғары Советына, депутат итеп һайлана; III Бөтә Союз колхозсылар съезына делегат була; Новоуситовский ауыл советы депутаты, ауыл хужалығы буйынса комиссияла эшләй.

1993 йылдың 19 авгусынд Палкинский райондың ауыл Яңы Уситва ауылында вафат була. Шунда уҡ ерләнгән.

## Хәтер
Н Бюст. Васильева в ҡасабаһында урынлаштырылған Палкино (июль 2001).

## Наградалары
* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы социалистик хеҙмәт геройы (11.12.1973) — *Бөтә Союз социалистик ярышында өлгәшкән ҙур уңыштары, игенселек һәм башҡа аҙыҡ-түлек етештереү һәм һатыу буйынса алынған йөкләмәләрен үтәгәндә күрһәткән ҡыйыулығы өсөн*
* ике Ленин ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* миҙалдар, шул иҫәптән миҙал СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһе ВДНХ миҙалдары

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Знаменательные и памятные даты 2010 года по Псковской области
Васильева Нина Васильевна (мастер)

**Васильева Нина Васильевна** (23 июль 1937 йыл  — 5 апрель 2018 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы, Тверь өлкәһе «Красный май» заводының быяланы нәфис биҙәү оҫтаһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).

## Биографияһы
Нина Васильевна Васильева 1937 йылдың 23 июлендә Вышневолоцкий районы Никифоровка ауылында (хәҙер — Тверь өлкәһе) тыуған.

1951 йылда ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай, 1954 — Вышний Волочек ҡалаһындағы быяла заводы янындағы профессиональ-техник мәктәбендә уҡый. Шымартыусы шлифовщица, аҙаҡ — оҫталарының нәфис биҙәлеше «Красный май» быяла заводының быяланы нәфис биҙәү оҫтаһы булып эшләй. 1970-се йылдарҙа Мәскәүҙә ситтән тороп техникум тамамлай.

Пенсияға сыҡҡас, йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнеүен дауам итә; район башлығы ҡарамағындағы йәмәғәт советы рәйесе урынбаҫары. Вышний Волочекта йәшәгән.

2018 йылдың 5 апрелендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (15.1.1981) — унынсы совет биш йыллығының йомғаҡтары буйынса
* Октябрь Революцияһы ордены
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
*   Герои Социалистического Труда Тверской области  

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* РЕЕСТР Героев Социалистического Труда и полных кавалеров ордена Трудовой Славы Тверской области
* МАЛАЯ РОДИНА НА ВАС ДЕРЖИТСЯ!
Балокумья

**Балокумья** () йәки **балакумья** ()  — Албанияның Элбасан өлкәһендә барлыҡҡа килгән, хөҙерге ваҡытта Косово һәм Төньяҡ Македония албандары араһында бик популяр булған кукуруз онанан бешерелгән печенье. Ғәҙәттә, 14 мартта, мәжүселек заманынан ҡалған «Йәй көнө»    байрамында бешерәләр Был байрамды тәүҙә Эльбасанда ғына байрам итәләр, 2004 йылдан Албанияның дәүләт байрамы итеп иғлан ителә.

## Этимологияһы
«Балокумья» һүҙенең килеп сығышын XVI быуатта Эльбасан менән идара иткән Ғосман хакимы менән бәйләйҙәр. Ул беренсе тапҡыр печеньены тәмләп ҡарағас «Eshtë basil okume!(алб. - Рахат-лукум кеүек тәмле ) тип әйткән, ошо фразанан ballokumja тигән заманса һүҙ барыҡҡа килгән.. Хәҙерге ваҡытта көл урынына һөт ҡулланалар. ().

## Рецепты
Балакумьяның төп ингредиенттары: кукуруз оно, май (ғәҙәттә кәзә һөтөнән), шәкәр һәм йомортҡа. Ҡамыр баҡыр тазикта ағас ҡалаҡ менән бутала, сөнки баҡырҙың йылылыҡ үткәреүсәнлеге юғары һәм был концинсецияға ыңғай була тип һанала. Ҡамырҙы баҫыу энергия талап иткә, шуға ла был эште йыш ҡына ирҙәр башҡара. Балокумьяны ағас утын яғылған мейестә бешерәләр...

Эльбасала йәшәүселәр «Йәй көнө» байрамына әҙерләнгән балакумьяны башҡа ҡалаларҙа йәшәүсе дуҫтарына һәм туғандарына ла ебәрәләр.

## Иҫкәрмәләр
Үҙәк Европала һыу баҫыу (1997)

**Үҙәк Европала һыу баҫыу** 1997 йылдың июлендә, Одра һәм Морава йылғалары йырҙаларынан ташып сығыу сәбәпле, башлана. Һәм был хәл Польша, Чехия һәм Германияға.ҡағылды. 114 кеше һәләк булды, матди зыян 4,5 миллиард доллар тәшкил итте.

Һыу баҫыу Чехияла башлана, ә һуңыраҡ Польша һәм Германия территорияларына тарала. Польшаның бөтә тарихында иң ҡот осҡос һыу баҫыу тип һаналды, шуның өсөн дә уны **Мең йыллыҡ һыу баҫыуы** (пол. Powódź tysiąclecia) тип аталды. Был термин шулай уҡ Германияла ла ҡулланыла (нем. Jahrtausendflut).

## Сәбәптәре
Көньяҡ-көнбайыш Польшала һәм төньяҡ Чехияла үткән ике ямғырлы осор, 3-10 һәм 17-22 июль, һыу баҫыуҙың сәбәбе була. Генуя циклонының төньяҡ Италиянан Моравияға һәм Польшаға күсеүе яуым-төшөм артыуына килтергән. Көньяҡ Польша оҙайлы осорҙа түбән баҫым үҙәге булып ҡалған.

Бер нисә көндә яуған ямғырҙар бер нисә айҙың уртаса яуым-төшөмөнә тура килә. Кимәл 300—600 мм тәшкил итә. Һыу кимәле 2-3 метрғә күтәрелә. Был ямғырҙар бөтә донъя тарихындағы иң көслө ямғырҙарҙың береһе була.

1997 йылғы һыу баҫыу «Донъя» һыу баҫыуы тип аталды, сөнки бындай ямғырҙарҙың ихтималлығы аныҡ бер йыл өсөн 0,1 % тип баһалана.

## Ваҡиғалар үҫеше

Һыу баҫыу 5 июлдә Чехияла башлана, 6 июлдә Польша территорияһына тарала. Был һыу баҫыу көтөлмәгән бик етеҙ ташҡындан ғибәрәт булды, ярты көндә һыу кимәле 4 метрға артты.

Польшала иң тәүге ҡаза күреүсе тораҡ пункты Глухолазы ҡалаһы һәм яҡын-тирәләге ауылдар булды. Премьер-министр Влодзимеж Цимошевич ҡалаға 7 июлдә килде. Бәлә-ҡаза тиҙҙән Рацибуж ҡалаһына ҡағылды. Клодзко ҡалаһында йәше йөҙ йылдан ашып киткән бер нисә боронғо бина зыян күрә. 8 июлдә һыу баҫыу Крапковице ҡалаһына барып етә.

Одер йылғаһы, үҙ йырҙаһынан аша сығып, үҙенең ярындағы бөтә ҡалаларҙы баҫты. 10 июлдә Ополе ҡалаһын, 12 июлдә — Вроцлав һәм Рыбник ҡалаларын, бер аҙ һуңыраҡ — Глогув ҡалаһын һыу баҫты.

Поляк-немец сигендә (Одер — Нейсе буйынса сик) һыу баҫыу тиҙлеге кәмей. Шуның арҡаһында немец яғы әҙерләнергә өлгөрә, шуға ла инде зыян күпкә кәмерәк була.

18 июлдә Польша президенты Александр Квасьневский милли матәм көнө иғлан итә.

## Һыу кимәле
Түбәндә ташҡын ваҡытында Одра йылғаһының һыу кимәле үҙгәреүе яҙылған таблица килтерелә::

## Иҫкәрмәләр
Ниязбеков Шәкен Оңласынулы

**Шәкен Оңласынулы Ниязбеков** (1938 йылдың 12 октябре, Жамбыл, Ҡаҙаҡ ССР-ы — 2014 йылдың 16 авгусы, Алматы, Ҡаҙағстан; ) — ҡаҙаҡ рәссамы, хәҙерге заман Ҡаҙағстан флагы авторы. Ҡаҙағстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.

## Биографияһы
Шәкен Оңласынулы Ниязбеков 1938 йылдың 12 октябрендә Ҡаҙаҡ Совет Социалистик Республикаһының Жамбыл ҡалаһында (хәҙер Тараз) тыуған. Мәктәпте тамамлағас, уҡыуын ул саҡтағы данлыҡлы "Мухинский училищеһы"на (киң матбуғат саралары ҡайһы берҙә В. И. Мухина исемендәге Ленинград юғары художество-сәнәғәт училищеһын шулай тип атай). Унда уҡыған сағында Исаакиевский собор, Эрмитаж, бер нисә һарайҙы реставрациялау эштәрендә ҡатнаша. Киләһе утыҙ йыл эсендә Шәкен Оңласынулы бик күп художество конкурстарында әүҙем ҡатнаша.

Рәссамдаың «Құрманғазы», «Көбік шашқан», «Исәтәй Тайманов», «Абай», «Шоқан Уәлиханов», «Мұхтар Әуезов», «Сырым Датұлы», «Жамбыл», «Қазақстаннан келген солдат», «Ана» кеүек бик күп картиналары бик ҡиммәтле тип һанала һәм йыш ҡына күргәҙмәләрҙә экспонат итеп ҡуйыла.

Шулай уҡ Шәкен Оңласынулы Алматы гербы авторы булып тора.

### Ҡаҙағстан Республикаһы флагы

1992 йылда ул Ҡаҙағстан Республикаһы дәүләт флагы конкурсында ҡатнашты. Бөтәһе конкурсҡа 600-ҙән ашыу эш ебәрелә Ҡаҙағстандан, БДБ илдәренән, Монголиянан, Германиянан, Төркиәнән һәм башҡа күп илдәрҙән 1200 рәссам. Шәкен Ниязбеков булдырған флаг, бер нисә этап үтеп, һайлап алына, һәм конкурста еңеү яулай. Ҡаҙағстан республикаһы закон 1992 йылдың 4 июнендә Ҡаҙағстан Республикаһында «Ҡаҙағстан Республикаһының Дәүләт флагы тураһында» тигән Закон ҡабул ителгән.. Был Закондың тексына ярашлы:
3-сө статья. Ҡаҙағстан Республикаһының Дәүләт флагы уртаһында нурҙарын һибеп торған ҡояш һәм унан түбәндә ҡыйылып осҡан бөркөт һүрәте төшөрөлгән фирүзә төҫөндәге дүрт мөйөшлө туҡыманан ғибәрәт. Һабы эргәһендә — милли орнамент төшөрөлгән вертикаль һыҙат. Һүрәттәр, Ҡояш, нурҙар, бөркөт һәм орнамент — алтын төҫөндә. Флагтың оҙонлоғона ҡарата киңлеге нисбәте — 1:2.


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Ғатауллин Урал Миңлезар улы

**Ғатауллин Урал Миңлезар улы** (11 апрель 1970 йыл) — телеоператор. 1992 йылдан хәҙерге «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы юлдаш телевидениеһының оператор ассистенты, телеоператоры, 2013 йылдан — баш телеоператор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2014).

## Биографияһы
Урал Миңлезар улы Ғатауллин 1970 йылдың 11 апрелендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.

12 йәшенән фотография менән мауыға башлай һәм 16 йәше тулғанда тормошон телевидение менән бәйләргә ҡарар итә.

1988 йылда Орджоникидзе районындағы 57-се урта мәктәпте тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген «Союзпечать» агентлығында экспедитор булып башлай. Бер үк ваҡытта республика йәштәр гәзите «Ленинец» редакцияһында Светлана Гафурова алып барған
"Йәш журналист мәктәбе"нә йөрөй.

1989 йылда Телерадиоүҙәккә яҡтыртыусы булып эшкә урынлаша.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2014).
* «100 лет Республике Башкортостан» юбилей миҙалы (декабрь, 2019)

## Һылтанмалар
* Одноклассники. Личная страница Урала Гатауллина
Аралика Иван

**Иван Аралика** (хорв. Ivan Aralica; ) — хорват яҙыусыһы, эссеист, драматург, педагог. Хорват фән һәм сәнғәт академияһы ағзаһы.

## Биографияһы
Иван Аралика 1930 йылдың 10 сентябрендә Книна эргәһендә тыуа. Педагогия училищеһын һәм Задар университетының философия факультетын тамамлай.

Далмация ауылынды уҡыта. Коммунизм идеялары менән мауыҡҡан осорҙан һуң, И. Аралик «Хорват яҙы» (1971) булараҡ билдәле ваҡиғаларҙа әүҙем ҡатна ша. Хорватияға ҙур автономия һәм Югославия Социалистик федератив республикаһында (СФРЮ) хорваттарға азатлыҡ биреү өсөн сығыш яһай.

Хорват милли хәрәкәтендә репрессиялар башланыуы, артабанғы профессиональ һәм социаль деградация уны христиан, католик тамырҙарына ҡайтара, доктринерский әҙәбиәтен пропагандалауҙан, үҙ әҙәби кредоһын булдырыуҙан баш тартыуға килтерә.

Хорватиялағы ладемократик үҙгәрештәр һәм Югославияның тарҡалыуынан һуң, Аралика Хорват фән һәм сәнғәт академияһына һайлана.

Сәйәсәт менән шөғөлләнә башлай. «Хорват демократик берҙәмлеге» уңдар партияһына инә һәм уның исемлеге буйынса Хорватия парламенты вице-президенты итеп һайлана.

## Ижады
И. Аралика — романдар, повестар, хикәйәләр, драмалар һәм эсселар авторы. Белгестәр фекере буйынса, XX быуаттың 2-се яртыһының иң яҡшы романистарҙың береһе.

Нигеҙҙә, Андрич Иво, Томас Манн һәм Кнут Гамсун ижады йоғонтоһонда реалистик фантастика һәм иртә модернизм, стилендә ижад итә.

1979—1989 йылдарҙа һигеҙ роман баҫтыра. Уларҙың иң яҡшыларында «Psi u trgovištu» (Баҙарҙағы эттәр, 1979), «Duše robova» (Души рабов, 1984), «Graditelj svratišta» (1986), «Asmodejev šal» (1988) Хорватия, Босния һәм Герцеговинала XVI—XVIII быуаттарҙағы драматик ваҡиғалар,, Австрия, Ғосман империяһы һәм Венеция араһында барған өс быуатлыҡ «цивилизациялар бәрелеше» тарихы уртаһында ҡалған хорваттарҙың тарихи юлы һүрәтләнә.

Һуңыраҡ ике публицистика китабы (береһе — тураһында серб империализмы генезисы, икенсеһе тарихи темаға, Босния һәм Герцеговина низағының тарихи ҡатмарлыҡтары темаһына), һәм байтаҡ сатирик, сәйәси памфлеттар яҙа.

## Һайланма әҫәрҙәре
; Романдары

* *Konjanik* (1971 йыл)
* *Psi u trgovištvu* (1979 йыл)
* *Put bez sna* (1982 йыл)
* *Duše robova* (1984 йыл)
* *Graditelj svratišta* (1986 йыл)
* *Majka Marija* (1992 йыл)
* *Zadah ocvalog imperija* (1991 йыл)
* *Sokak triju ruža*

; Хикәйәләр һәм эсселар йыйынтығы

* *Opsjene paklenih crteža* (1977 йыл)

; Киносценарийҙары

* Бабай менән ғүмер/ Zivot sa stricem (1987 йыл)
* Sokak triju ruza (видео, 1992 йыл)
* Gospa (1995 йыл)
* Cetverored (1999 йыл)
* Һыбайлы / Konjanik (2003 йыл)

## Наградалары
* Король Дмитар Звонимир ордены
* Хорватияның Владимир Назор исемендәге сәнғәт өлкәһендәге дәүләт премияһы (2010).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Momentalni antikomunist Ivan Aralica
Йыһаншин Ғәлимйән Кәрим улы

**Ғәлимйән Кәрим улы Йыһаншин** — (1940—2016) ғалим-инженер-технолог, химик. Техник фәндәр докторы

## Биографияһы
Ғәлимйән Кәрим улы Йыһаншин 1940 йылдың 11 майында Ярославль өлкәһенең ҡала тибындағы Константиновский ҡасабаһында тыуған.

Ғалим-инженер-технолог, химик.

1966 — Өфө нефть институтын тамамлай.

1960—1962 — Черниковкала Өфө нефть эшкәртеү заводында эшләй.

1966—1967 — Өфө нефть институтына эшкә ҡалдырыла.

## Хеҙмәт юлы
1970—1972 — Новосибирский ҡалаһында СССР Фәндәр Академияһының Себер бүлеге Г. К. Боресков исемендәге Катализ институтында кесе ғилми хеҙмәткәр вазифаһында эшләй.

1972 йылдан Өфө нефть институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән
1973—1976 — Алжирҙың Нефть һәм газ Милли институты (Бумердес ҡалаһы) преподавателе
1977—1991 йылдарҙа өлкән ғилми хеҙмәткәр,
Өфө дәүләт нефть техник университеты профессоры.
бер үк ваҡытта 1991 йылдан Өфөләге «ИМПА Инжиниринг» ғилми-производство фирмаһы директоры һәм

2001 йылдан — Өфөләге «IМРА engineering» предприятиеһының баш ғилми етәксеһе. Техник фәндәр докторы (1999). СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1991).

2016 йылдың 18 июлендә Өфөлә вафат булған.

## Һөнәри ҡаҙаныштары
Нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы сәнәғәт процестарына шыйыҡсалы экстракциялы технологияларҙы камиллаштырыуға үҙ өлөшөн индерҙе. Ғәмәлдәге ҡорамалдарҙа йылы һәм масса алмашыу процестарын шәбәйтеү мөмкинлеген биреүсе, минерал майҙарҙың ҡиммәтле компоненттары сығыуы артыуын тәьмин итеүсе, экстракторҙарҙың етештереүсәнлеген үҫтереүсе, техник-иҡтисади күрһәткестәрҙе яҡшыртыусы контакт һәм  ҡоролмалары булдырҙы.

Ғалимдың асыштары Ангарск, Рязань, Өфө һ. б. һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендәге нефть эшкәртеү предприятиеларында ҡулланыла.

Үҙ-ара  процестары өлкәһендә 200-ҙән артыҡ фәнни эш һәм 37 уйлап сығарыу авторы.

1991 йылда году была создана Научно-производственная фирма «ИМПА» фәнни-производство фирмаһы (хәҙер — ИМПА Инжиниринг) төҙөлә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* 1991 — СССР-ҙың уйлап табыусыһы
* 1999 — техник фәндәр докторы

## Хеҙмәттәре
* Трубчатые печи: назначение, конструкции, расчёты и безопасность эксплуатации. Уфа, 2006 (соавт.).
* Йыһаншин Ғ. К. етәкселегендә техник-иҡтисади күрһәткестәрҙе яҡшыртыусы контакт һәм  ҡоролмалары, ғәмәлдәге ҡорамалдарҙа йылы һәм масса алмашыу процестарын шәбәйтеү мөмкинлеген биреүсе, минерал майҙарҙың ҡиммәтле компоненттарын сығарыуҙы арттырыуҙы тәьмин итеү, экстракторҙарҙың етештереүсәнлеген үҫтереү һ. б. башҡарылды.
 
## Сығанаҡтар

## Һылтанмалар
* [/index.php/component/content/article/2-statya/12729-ziganshin-galimzyan-karimovich Зиганшин Галимзян Кармович ]
* Зиганшин Галимзян Каримович 
* ООО «ИМПА Инжиниринг», г. Уфа, ул. Мира, 61
* «ИМПА Инжиниринг»

## Иҫкәрмәләр
Братск һыуһаҡлағысы

**Бра́тск һыуһаҡлағысы** — Рәсәйҙең Братск ГЭС-ын төҙөү һөҙөмтәһендә Иркутск өлкәһендә Ангара йылғаһында барлыҡҡа килгән һыу ятҡылығы, ул күләме буйынса донъяла икенсе урынды биләй. Уның ярында Братск ҡалаһы урынлашҡан, шуға күрә һыуһаҡлағыс та ошо ҡаланың исемен йөрөтә.

Һыу ятҡылығы суднолар йөрөтөү, балыҡ тотоу, ағас ағыҙыу һәм ҡаланы һыу менән тәьмин итеү өсөн файҙаланыла. Балыҡ ресурстарыныэ күп булыуы менән айырылып тора.

## Төп характеристикаһы

Братск ГЭС-ында плотина 1961 йылда төҙөлә, һыуһаҡлағысҡа һыу йыйыу 1967 йылда тамамлана. Һыу өҫтө майҙаны 5426 кв. километрҙан 5470 кв. километрға тиклем, ә күләме 169 кубометрға етә. Һыуһаҡлағыстың файҙалы күләме 35,41 кубометр тәшкил итә, уртаса тәрәнлеге — 31 м, максималь тәрәнлеге — 101 м, һыу кимәленең үҙгәреше — 7,08 метр.

Яр буйы һыҙаты 7400 км, Ангара, Ока, Ия кеүек эре йылғалар һәм башҡа йылғалар ҡойған урындарҙа оҙон ҡултыҡтар барлыҡҡа килгән. Һыуһаҡлаҡыстың киңлеге 20 километрҙан ашыу.

## Шулай уҡ ҡара
* Усть-Илимское водохранилище
* *Распутин В. Г.* Прощание с Матёрой.
* Новоудинский музей Сталина

## Иҫкәрмәләр
{{Иҫкәрмәләр|refs=

## Әҙәбиәт
* *Братское водохранилище. Инженерная геология территории*, М., 1963.

## Һылтанмалар
*
Бровина Флора

**Бровина Флора** (; 1949 йыл) — Косово-албан журналисы, шағир һәм йәмәғәт эшмәкәре.

## Биографияһы
Бровина Флора 1949 йылдың 30 сентябрендә Косовола тыуа. Илир () исемле ағаһы бар.

Приштинала медицина институтын тамамлағандан һуң, уҡыуын Загребта дауам итә, педиатрия буйынса махсуслаша. Косовоға ҡайтып, Флора *Rilindja* көндәлек гәзитендә журналист булып эшләй башлай. Һуңынан Приштин дауаханаһына табип-педиатр булып урынлаша. 1990 йылдарҙа сәйәси хәл-ваҡиғалар киҫкенләшкәс, ваҡиғаларҙан ситтә ҡалмай һәм көс ҡулланыу акттары тураһында мәғлүмәт туплай, гуманитар эшмәкәрлек менән шөғөлләнә, етем-балаларға психологик реабилитация үҙәген етәкләп, балаларға ярҙам ойоштора башлай.

Косово һуғышы ваҡытында, 1999 йылдың 20 апрелендә, Бровинаны битлек кейгән ир-аттар урлап билдәһеҙ йүнәлештә алып китә. Һуңыраҡ асыҡланыуынса, ул серб әсирлегендә була, халыҡ-ара ойошмалар ҡыҫылғанға тиклем, йыл ярым Сербия төрмәдәрендә үткәрә.

Флора Бровина сәйәси эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. 2001 йылда Косово демократик партияһы исемлеге буйынса Косово президенты вазифаһын дәғүә итә. 2004 йылдан шул уҡ партия ағзаһы булараҡ Косово парламентына һайлана. Шулай уҡ Косово албандарының ҡатын-ҡыҙҙар лигаһына етәкселек итә.

Бер нисә шиғри йыйынтыҡ авторы булып тора:

* *«Vërma emrin tim»* (1973),
* *«Bimë e zë»* (1979),
* *«Luleborë»* (1988),
* *«Mat e çmat»* (1995),
* *«Thirrje e Kosovë»* (1999).

2001 йылда уның шиғырҙары Роберт Элси тәржемәһендә Нью-Йоркта баҫылып сыға.

## Наградалары
1999 йылда Флора Бровина швед ПЕН-клубы наградадаһын ала һәм *PEN Center American үҙәгенең* *Barbara Goldsmith Freedom to WriteAward* премияһына лайыҡ була. Шулай уҡ кеше хоҡуҡтары буйынса Генрих Белль фонды премияһы лауреаты.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Flora Brovina
* Flora Brovina | WISE Muslim Women
* Kosovo’s first lady
Васильева Евлалия Ивановна

**Васильева Евлалия Ивановна** (10 август 1923 йыл — 6 февраль 2017 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Яльчикский районының «Победа» колхозы агрономы (1950—1963), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960), РСФСР-ҙың атҡаҙанған агрономы (1958).

## Биографияһы
Евлалия Ивановна Васильева 1923 йылдың 10 авгусында Чебоксар өйәҙе Ларготы ауылында (хәҙер Сыуашстандың Моргауш районы Юнга ауылы). Колхоз рәйесе, Социалистик Хеҙмәт Геройы Василий Васильевич Зайцевтың (1912—1982) ҡатыны.

* 1945 — Сыуаш ауыл хужалығы институтын тамамлап, Чебоксар районы «Ленин юлы» колхозында агроном булып эшләгән.
* 1950—1963 — Яльчикский районы «Еңеү» колхозының баш агрономы була.
* 1956 — Сыуаш АССР-ының атҡаҙанған агрономы
* 1958 — РСФСР-ҙың атҡаҙанған агрономы
* 1963—1978 — Сыуаш АССР-ының ауыл хужалығы продукцияһын етештереү һәм әҙерләү министрының игенселек һәм орлоҡсолоҡ мәсьәләләре буйынса беренсе урынбаҫары.
* 1967 — Сыуаш АССР-ының Хеҙмәт Даны һәм Ҡаһарманлығы почёт китабына индерелгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
СССР Юғары Советы Президиумының 1960 йылдың 7 март]УКказы менән юғары етештереү күрһәткестәре, игенселек технологияһын камиллаштырыу һәм продуктлылығын арттырыуға ҙур өлөш индергәне өсөн  Ленин ордены һәм ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы алтын тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
* Ленин ордены (1960)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1973)
* Сыуаш АССР-ының атҡаҙанған агрономы (1956)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған агрономы (1958)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Герои Социалистического Труда Чувашии

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Евлалия Ивановна Васильева на официальном сайте «Чувашская энциклопедия»
* Секретарь регионального отделения Партии тепло поздравил с 90-летним юбилеем Героя Соцтруда Евлалию Ивановну Васильеву. (Фотография юбиляра)
* Выступление Героя Социалистического Труда Евлалии Ивановны Васильевой на видеоконференции Чувашского регионального отделения «Союза пенсионеров России»
* Хамăр ял 28.08.2013 (Интервью в преддверии юбилея — 90 летия Е. И. Васильевой)
* Люди труда — гордость Чувашии
Герекмазян Мари

**Мари Герекмазян**  (; 1913–1947) — әрмән сығышлы төрөк скульпторы. Төркиәлә беренсе скульптор ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе. Билдәле төрөк шағиры һәм рәссамы Бедри Рахми Эйюбоглуның һөйәркәһе була.
## Биографияһы
Мари Герекмазян Ғосман империяһы Кайсери провинцияһы Талас ауылында тыуа.  Урындағы "Варт Базриг" башланғыс әрмән мәктәбендә уҡый.
Һуңынан Мари Истанбулға күсенә.  Истанбулда Есаян исемендәге әрмән мәктәбендә уҡый. Унда уҡыған ваҡытта Герекмезян танылған төрөк яҙыусыһы Әхмәт Хәмди Танпынар менән таныша. Танпынар Мари Герекмезянды фәлсәфә буйынса ғилми дәрәжә алырға өмөтләндерә. Мари Истанбул университетына уҡырға инә. Университетта Мимар Синан исемендәге сәнғәт университетының скульптура кафедраһында уҡый. Университетта Бедри Рахми Эйюпоглу уның ассистенты була.  Ул уның бюстын эшләй. Академияла билдәле немец скульпторы Рудольф Беллинг уҡыта.

Герекмезян Истанбулдағы Гетронаган һәм Есаян урта мәктәптәрендә сәнғәт һәм әрмән теле уҡытыусыһы булып эшләй. Мари шул уҡ ваҡытта  Истанбулда Арти Ґиртаран башланҡыс мәктәбендә уҡыта. Был мәктәп бөгөнгө көндә лә эшләүе билдәле.

1946 йылда Герекмезян туберкулёз менингиты менән ауырый башлай. Икенсе донъя һуғышы яңы баҫылған була, шул сәбәпле медицина хеҙмәте бик ҡыйбат була. Бедри Рахми үҙенең картиналарын һата, әмма Герекмезянды ҡотөара алиай.  Герекмезән 1947 йылда 35 йәшендә вафат була.  Шишли Әрмән зыяратында ерләнә.

Ошо сәбәп менән  Бедри Рәхми эскелеккә һалына. 1949 йылда ул «Büyük Kulüp» шиғырын уҡыған ваҡытта илай башлай. Ҡатыны Эрен Эйюпоглу уны ташлап Францияға сығып китә. Һуңыраҡ ҡатыны балалары менән әйләнеп ҡайта, әммә был хәлде бер ҡасан да онотмай

## Ижады
Герекмазяндың күпселек әҫәрҙәре бөгөнгө көндә юғалған.  Уның башҡа әҫәрҙәре Истанбулдағы «Resim все Heykel Muzesi» (Рәсем һәм скульптура музейында) һәм шәхси коллекцияларҙа урын алған. Мари Герекмезяндың иң танылған әҫәрҙәре::

Профессор Нешет Омер бюсты (1943)

Профессор Секип Тунч бюсты (1943)

Патрик Месроб Тина маскаһы (1944)

Яхья Кемал Баятлы бюсты (1945)

Рәхми Эйубоглуның бюсты

## Премиялары
Герекмазян 1943 йылда профессор Нешет Омер һәм профессор Шекип Тунч бюсттары өсөн «Анкара скульптура экспонаты» премияһынә лайыҡ була. Ул 1945 йылда шағир Яхья Кемал Беятли бюсты өсөн «Анкаралағы Дәүләт һынлы сәнғәткүргәзмәһе»ндә "Беренсе урын өсөн" премияһынә лайыҡ була.

## Мираҫ
Истанбулдағы Гетронаган Әрмән урта мәктәбе 2012 йылдың декабрендә Мари Герекмезяндың  күргәҙмәһен асты, күргәҙмәне танылған әрмән-төрөк фотографы Ара Гулер ойоштоҙо.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ