Красноусол

**Красноусол**, **Усолка** () — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 11991 кеше.
Почта индексы — 453050, ОКАТО коды — 80221823001.
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**


Красноусол Усолка йылғаһы.jpg| Көгөш йылғаһы
Красноусол.jpg|Красноусол
Красноусол Тоҙйылға.jpg|Көгөш
File:Санаторий Красноусольский - panoramio.jpg|Красноусол шифаханаһы


## Тарихы
Красноусол (Усолка) ауылы 1930—1963 йылдарҙа Ғафури районының административ һәм 1965 йылдан Красноусол ауыл Советы үҙәге. Өфөнән көньяҡ‑көнсығышҡа табан 130 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан 26 саҡрым алыҫлыҡта Көгөш йылғаһы буйында, Талбазы—Красноусол, Архангел—Красноусол, Стәрлетамаҡ—Красноусол, Ишембай—Красноусол автомобиль юлдары буйында урынлашҡан.

Ауылға XVIII быуат уртаһында Богоявленск заводы торамаһы булараҡ нигеҙ һалына. 1770 йылда ауылда Лепёхин Иван Иванович була. 1772 йылда 788 ир-ат иҫәпкә алынған, 1865 йылда 371 йортта — 2773 кеше теркәлгән. Ауыл халҡы игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән, заводта эшләгән.1810 йылда сиркәү төҙөлгән, 1870 йылда училище, 3 һыу тирмәне, 2 сауҙа кибете булған. 1896 йылдағы сығанаҡтарҙа ауыл Богоявленск (Усолка) исеме менән теркәлгән. 1906 йылда сиркәү, ир һәм ҡыҙ балалар земство мәктәптәре, уҡыу бүлмәһе, Пашковтың быяла заводы, завод дауаханаһы, почта-телеграф бүлексәһе, шарап, 3 һыра һәм 13 бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән, ауылда улус идараһы урынлашҡан. 

1920 йылда Красноусол заводы документтарға «Усолка» исеме менән ингән. 1928 йылдан хәҙерге исемендә һәм ҡала тибындағы ҡасаба статусында, 2005 йылда хәҙерге статусын ала. Ауылдан төньяҡ‑көнсығышта, 5 саҡрым алыҫлыҡта, Красноусол минераль сығанаҡтары бар. Халҡы (мең кеше): 1906 йылдан — 2,8; 1920 йылда — 5,5; 1939 йылда — 9,7; 1959 йылда— 9,7; 1989 йылда — 10,3; 2002 йылда — 11,8; 2010 йылда— 12,9. Урыҫтар, башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002). ПУ, башҡ. интернат-гимназияһы, 3 урта мәктәп, Красноусол урта мәктәбе № 1, 3 балалар баҡсаһы, үҙәк район дауаханаһы һәм китапханаһы, балалар китапханаһы, мәҙәниәт йорто, 4 үҙешмәкәр сәнғәт халыҡ коллективы, тарих- тыуған яҡты өйрәнеү музейы, мәсет, сиркәү бар.

## Урамдары
Исемдәре:

А.Чушкин урамы ()

Аксаков урамы ()

Аксаков тыҡрығы ()

Әсфәндиәров урамы ()

Афган урамы ()

Аэродром урамы ()

Баязит Бикбай урамы ()

Яр буйы урамы ()

Блюхер урамы ()

Дауахана тыҡрығы ()

Вәхитов урамы ()

Яҙ урамы ()

Сейә урамы ()

Воробьёв урамы ()

Көнсығыш урам ()

Высоцкий урамы ()

Г.Вахрушев урамы ()

Ғ.Туҡай урамы ()

Гагарин тыҡрығы ()

Ғафури урамы ()

Гвардея урамы ()

Социалистик Хеҙмәт Геройы Санъярова урамы ()

Гоголь урамы ()

Гоголь тыҡрығы ()

Горин урамы (

Таулы урам ()

Ғөбәйҙуллин урамы()

Д.Бедный урамы ()

Алыҫ урам ()

Дарвин урамы()

Дача урамы ()

Дача урамы ()

Дзержинский урамы ()

Достоевский урамы ()

Дуҫлыҡ тыҡрығы ()

Дуҫлыҡ урамы (()

Берҙәмлек урамы ()

Берҙәмлек тыҡрығы ()

Ёршов урамы ()

З.Әхмәтйәнов урамы ()

З.Биишева урамы ()

З.Исмәғилев урамы ()

З.Мәхмүтов урамы 

Завод урамы ()

Зәки Вәлиди урамы ()

Көнбайыш урам ()

Көнбайыш тыҡрыҡ ()

Захаров урамы )

Йәшел урам (

Йәшел тыҡрыҡ ()

Баҡса еләге урамы ()

Зиннур Иҙрисов урамы ()

Зөбәржәт урамы ()

Ильясов урамы ()

Интернационал урамы ()

К.Маркс урамы (№

Калинин урамы ()

Ҡалмыҡ урамы ()

Каширин урамы ()

Каширин тыҡрығы ()

Кейекбаев урамы ()

Киров урамы ()

Ковальский урамы ()

Комаров урамы ()

Комаров тыҡрығы ()

Коммунистик урамы ()

Комсомол урамы ()

Ҡыҙылармеецтар урамы ()

Ҡыҙыл партизан урамы ()

Матур Шишмә урамы ()

Ҡыҙыл Яр ()

Крупская урамы ()

Куйбышев урамы ()

Куйбышев тыҡрығы ()

Курбатов урамы ()

Курорт урамы ()

Аҡһыл күк урам ()

Леваневск урамы ()

Ленин урамы ()

Урман урамы ()

Леспромхоз урамы ()

Леспромхоз тыҡрығы ()

Ломоносова урамы ()

Туғай урамы ({{lang-ru|Луговая  улица)})}

Луначарский урамы ()

М.Аҡмулла урамы ()

М.Акмуллы (улица) ()

М.Гәрәев урамы 

М.Ғафури урамы()

М.Горький урамы ()

М.Кәрим урамы ()

Майская (улица) ()

Ҡурай еләге урамы ()

Матросов урамы ()

Маяковский урамы ()

Бал урамы ()

Минғәжев урамы ()

Тыныслыҡ урамы ()

Тыныслыҡ тыҡрығы ()

Тыныс урам ()

Михелев урамы ()

Мичурин тыҡрығы ()

Мичурин урамы ()

Йәштәр урамы ()

Яр буйы урамы (

Некрасов урамы ()

Яңы урам ()

Яңы Завод урамы ()

Яңы ауыл урамы ()

Яңы Тормош урамы ()

Яңы Тормош тыҡрығы ()

Күл урамы ()

Күл тыҡрығы ()

Октябрь урамы ()

Островский урамы ()

Парк урамы ()

Пархоменко урамы ()

Патриотик урамы ()

Петров урамы ()

Пионер урамы ()

Еңеү тыҡрығы ()

Еңеү урамы ()

Тау урамы ()

Ялан урамы ()

Сәнәғәт урамы (()

Пугачев урамы (())

Пугачев тыҡрығы (())

Пушкин урамы ())

Пятяри урамы ()

Пятяри тыҡрығы ()

Р.Гәрпов урамы ()

Йәйғор урамы ()

Рафаэль Сабитов урамы ()

Ровенская  урамы (())

Шишмә урамы ()

Рәсәй урамы ()

Сәғит Агиш урамы ()

Баҡса урамы ()

Баҡса тыҡрығы ()

Салауат урам ()

Салауат тыҡрығы ()

Салауат Юлаев урамы ()

Һамар урамы ()

Сахалин урамы ()

Свердлов урамы (

Яҡты урам )

Төньяҡ урам ()

Ауыл урамы ()

Сирень урамы ()

Совет урамы ()

Ҡояшлы урамы (()

Ҡарағай урамы ()

Социалистик урамы ()

Спорт урамы ()

Степная (улица) ()

Тимирязев урамы ()

Тимирязев тыҡрығы ()

Тыныс урам ()

Толстой урамы ()

Хеҙмәт урамы ()

Тургенев урамы()

Тургенев тыҡрығы ()

Тюлькасская урамы (

Усолка урамы )

Ушаков урамы ()

Ф.Яҡупов урамы ()

Фабрика урамы ()

Фрунзе урамы ()

Х.Дәүләтшина урамы ()

Халиҡов урамы ()

Сәскә урамы ()

Чапаев урамы ())

Чернышевский урамы (()

Чесноковка  урамы ()

Чкалов урамы ()

Ш.Бабич урамы ()

Шайморатов урамы ()

Энтузиастар урамы ()

Юбилейная (улица) ()

Юбилей тыҡрығы ()

Көньяҡ урамы ()

Юныс Зәйнуллин урамы ()

Алмағас урамы ()

Еләк урамы ()

Гәрәбә урамы ()

Ясная Поляна урамы ()

## Билдәле шәхестәре
* Горин Анатолий Сергеевич (1.03.1922—14.11.1981), Бөйөк Ватан һуғышы яугире, штурм авиацияһы лётчигы, капитан (1957). Советтар Союзы Геройы (1946).
* Клявлин Марс Сәлих улы (27.04.1949), ғалим-инженер‑технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Химия фәндәре докторы (1994), профессор (2000). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (1999). Бөтә Союз уйлап табыусылар һәм рационализаторҙар йәмғиәте премияһы лауреаты (1978).
* Воробьёв Сергей Владимирович (24 май 1952 йыл) — Башҡортостанда йәшәп рус телендә ижад итеүсе шағир, яҙыусы, тәржемәсе һәм журналист, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы, Ғафури районының «Звезда» гәзите хеҙмәткәре.
* Зәйнуллин Радик Әнүәр улы (2 апрель 1961 йыл) — ғалим-химик-органик. 1983 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Химия институты ғилми хеҙмәткәре; 1990 йылдан Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университеты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1998—2006 йылдарҙа аспирантура бүлеге мөдире, 2007 йылдан — сифат бүлеге начальнигы. Химия фәндәре докторы (2003), профессор (2010). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2011).
* Копсов Анатолий Яковлевич (6 апрель 1942 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-энергетик. 1992—1994 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советы Рәйесе. Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһының Федерация Советы депутаты (1994—1996). Техник фәндәр докторы, профессор.
* Шолом Владимир Юрьевич (12 февраль 1955 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, Өфө дәүләт авиация техник университетының  һәм майлау ғилми-тикшеренеү институты директоры, Өфө дәүләт авиация техник университетының «Мехатронные станочные системы» кафедраһы профессоры. Техник фәндәр докторы. Рәсәй инженер академияһы ағза-корреспонденты. Трибология буйынса Рәсәй милли комитеты ағзаһы. «Трение и смазка в машинах и механизмах», «Приводная техника» ғилми баҫмаларының мөхәрририәт советы ағзаһы. Рәсәй сәнәғәтселәр һәм эшҡыуарҙар сою́зының республика бүлексәһе — Башҡортостан Республикаһының эш биреүселәр Союзы етәксеһе һәм идара ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт палатаһының иҡтисад һәм эшҡыуарлыҡҡа ярҙам мәсьәләләре буйынса комиссия рәйесе. «Өфө авиация институтының хужалыҡ иҫәбе ижади үҙәге» технопаркының генераль директоры (халыҡ-ара күргәҙмәләр һәм конференциялар дипломанты, иң яҡшы сәнәғәт компанияһы тип танылған (2007 й.)
* Лобанов  Владимир Геннадьевич (1 ғинуар 1959 йыл) — скульптор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2015). Рәссамдар союзы ағзаһы (1991).
* Суздальцев Александр Иванович (12 октябрь 1937 йыл) — нефть һәм газ сығарыу буйынса оператор, рационализатор, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1977).
* Мичурин Вениамин Николаевич (7 апрель 1965 йыл) — спортсы. Дзюдо буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1997), Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (1999). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (1995). 60 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһында сығыш яһай, Паралимпия уйындарының ике тапҡыр көмөш (1992, 2000) һәм бронза (1996) призеры. Күп тапҡыр донъя чемпионы. Күреү һәләте боҙолған спортсылар араһында Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.
* Ҡасимов Эльвир Әбүбәкер улы (26 ноябрь 1979 йыл) — спортсы. Кикбоксинг буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (2000). Кикбоксинг буйынса донъя чемпионы (2000), Рәсәй кубоктарын (2002—2003) яулаусы. Бокс буйынса Рәсәй чемпионатының (2000) бронза призёры, студенттар араһында Рәсәй чемпионы (1999—2001).
* Сергиенко Иван Викторович (16 сентябрь 1969 йыл) — педагог, иҡтисад фәндәре кандидаты (2000), педагогия фәндәре докторы (2006). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2008).
## Видеояҙмалар
*  Красноусол

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
*  А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 169-сы б. 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* История села на сайте «Генеалогия и архивы» 
* Красноусол. Бойондороҡһоҙ сайт
* Село Красноусольский, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»
* «Налог Белешмәһе» статистикаһында Краноусол ауылы