Times Higher Education World University Rankings

**Times Higher Education World University Rankings** ― университеттарҙың *Times Higher Education (THE)* журналы йыл һайын баҫтырған глобаль рейтингы. 2004—2009 йылдарҙа нәшриәтсе Quacquarelli Symonds (QS) менән хеҙмәттәшлек итә: улар бергәләп *TTHE-QS World University Rankings рейтингын баҫтыра*. 2010—2013 йылдарҙа THE менән Thomson Reuters араһында килешеү ғәмәлдә була, ә 2014 йылдан журнал Elsevier менән яңы килешеүгә ҡул менән, ул хәҙерге көнгә тиклем THE-ға рейтинг төҙөү өсөн мәғлүмәттәр бирә.

THE дөйөм донъя, предмет, репутация, шулай уҡ өс төбәк: Азия, Латин Америкаһы һәм БРИКС илдәре*,* рейтингын баҫтыра, улар төрлө күрһәткестәрҙе ҡулланып төҙөлә.

THE халыҡ-ара рейтингы *[[Донъя университеттарының академик рейтингы]]* һәм *[[:ru:QS World University Rankings|QS World University Rankings]]* менән бер рәттән университеттарҙың иң абруйлы рейтингы тип һанала. 2010 йылдан яңы, яҡшыртылған методология индергәне өсөн THE маҡтау һүҙҙәре ишетә, әммә академик йәмәғәтселек университеттарҙың репутацияһын тикшеренеүҙәр методологияһында субъективизм, бигерәк тә инглиз телле донъянан ситтә, сағылыш табыуы борсой.

2020 йылдан THE рейтингында Рәсәй ҡалалары рейтингын башында М. В. Ломоносов исемендәге МДУ (174-се позиция), МТФИ (201― 250 интервалында) һәм Юғары иҡтисад мәктәбе (251 ― 300 интервалында) тора. Рейтингка Рәсәйҙән 48 юғары уҡыу йорто инә.

## Тарихы
*Times Higher Education–QS World University Rankings* тәүге рейтингын төҙөүҙе Бен Вильдавски «*The Great Brain Race: How Global Universities are Reshaping the World»* китабында *Times Higher Education-*дың ул саҡтағы мөхәррире Джон О’Лириҙан башланыуы тураһында яҙа. *Times Higher Education* QS компанияһы менән мәғариф һәм карьера мәсьәләләре буйынса хеҙмәттәшлек итергә ҡарар итә.

2009 йылда рейтинг баҫылғандан һуң *Higher Education Times* QS менән килешеүен өҙә һәм Thomson Reuters менән килешеү төҙөй. Баҫма Thomson Reuters, редакция һәм уҡыусылары менән кәңәшләшеп, рейтингтың яңы методологияһын эшләй. Thomson Reuters Times Higher Education исеменән рейтинг төҙөү өсөн мәғлүмәт йыя, анализлай. Уларҙың беренсе рейтингы 2010 йылда баҫылып сыға.

Университеттарҙың Times Higher Education рейтингы, QS World University Rankings, Донъя университеттарының академик  рейтингы менән бер рәттән университеттарҙың иң йоғонтоло халыҡ-ара рейтингы иҫәбенә инә. 2010 йылда *[[:ru:The Globe and Mail|The Globe and Mail]]* Times Higher Education рейтингын, «моғайын, иң йоғонтолоһолор», тип белдерә.

2014 йылда Times Higher Education университеттарҙың дөйөм донъя рейтингында мөһим үҙгәрештәр тураһында белдерә.

## Методология

### Критерийҙар һәм баһалау
2010—2011 йылдарҙа ҡулланылған тәүге методологияла 13 айырым күрһәткес файҙаланыла, улар биш төркөмгә туплана: уҡытыу (йомғаҡлау баһаһының 30 проценты), тикшеренеүҙәр (30 процент), өҙөмтәләр (тикшереү йоғонтоһо) (32,5 процент), халыҡ-ара хеҙмәттәшлек (5 процент), килем (2,5 процент). Индикаторҙар һаны 2004—2009 йылдарҙа алты ғына күрһәткес ҡулланылған Times-QS рейтингы осоронан күпкә арта.

2010 йылдың 3 июнендә беренсе методологияһы проекты сығарыла. Унда тәүҙә 13 күрһәткес ҡулланылырға тейеш була, киләсәктә уларҙың һаны 16-ға тиклем артыу ихтималлығы билдәләнә. «Тикшеренеү күрһәткесе» (55 процент), «институциональ күрһәткес» (25 процент), «иҡтисади әүҙемлек/инновациялар» (10 процент) һәм «халыҡ-ара хеҙмәттәшлек» (10 процент) категориялары индерелә. Категория атамалары һәм уларҙың йоғонтоһо 2010 йылдың 16 сентябрендә сығарылған методологияла үҙгәртелә.

Рейтинг төҙөү методологияһына 2011—2012 йылдарҙа үҙгәреш индерелә. Проекттың мөхәррире Фил Бэти, THE рейтингы ― ул университеттарҙың уҡыу мөхитен тикшереү менән шөғөлләнгән берҙән-бер глобаль рейтинг, башҡалар тикшеренеүҙәргә иғтибар туплай, тип белдерә. Бэти шулай уҡ был рейтингтың, техник һәм тәбиғи фәндәр менән бер рәттән сәнғәт, гуманитар һәм социаль өлкә тикшеренеүҙәрен ҡуйыусы берҙән-бер рейтинг булыуын билдәләй. Был раҫлау хәҙер инде ысынбарлыҡҡа тура килмәй: үҙеңде баһалау рейтинг 2015 йылда QS үҙенең QS World University Rankings рейтингына ғилми белемдең барлыҡ өлкәләрен баһаһын нормалләштереүҙе индерә, инженерия һәм тәбиғи фәндәр буйынса шөғөлләнгән университеттар өҫтөнлөк алмаһын өсөн өҙөмтәләр күләме үҙенсәлекле рәүештә баһалана.

### Баһалар
Рейтинг төҙөгәндә ҡулланылған баһалау методологияһы төрлөсә була.

2010—2011 йылдарҙағы проектты баһалап, Мельбурн институтынан Росс Уильямс ундағы методологияның күберәк махсуслашҡан «студенттар һаны сағыштырмаса күп булмаған фәнни-тикшеренеү учреждениеларына» өҫтөнлөк бирәсәген һәм студенттар һаны күп булған комплекслы программалы учреждениелар зыян күрәсәген белдерә. Ул шулай уҡ индикаторҙарҙың, «аккдемик тотороҡло» булыуын, ҙур күләмле күрһәткестәрҙе ҡулланыу йоғонтоно түгел, ә мәҡәләләрҙе баһалаясағын билдәләй. Universities UK президенты Стив Смит, яңы методологияны «репутацияны субъектив баһалауға йүнәлтелмәгән һәм өҙөмтәләр килтереүҙең ышаныслы сараларын ҡуллана», тип маҡтай һәм бының , «баһалау ысулдарына ышанысты нығытыуын» билдәләй. Бөйөк Британияның Университеттар һәм фән эштәре буйынса министры Дэвид Уиллеттс, рейтингты юғары баһалай, «был юлы репутацияға әҙерәк иғтибар бирелә, ә уҡытыу һәм уҡыу сифатына — ҙурыраҡ», ти ул. 2014 йылда Дэвид Уиллетс TES Глобаль консультатив советы рәйесе итеп һайлана, ул Times Higher Education өсөн стратегик рекомендациялар тәҡдим итеүгә яуаплы.

Times Higher Education рейтинг булдырыуҙа өҙөмтәләргә ҙур әһәмиәт бирәә. Өҙөмтәләр белем биреү һөҙөмтәлелеген билдәләүҙә дөрөҫ түгел: ул төп тел булараҡ инглиз телен ҡулланмаған университеттарҙы уңайһыҙ хәлгә ҡуя, сөнки күпселек академик йәмәғәтселек һәм журналдар өсөн инглиз теле халыҡ-ара тел сифатында ҡабул ителгәнлектән, инглиз теленән башҡа телдәге мәҡәләләргә һылтанмалар табыуы ауыр. Шулай итеп, бындай методологияны уның урынһыҙ һәм инклюзив булмауы өсөн тәнҡитләйҙәр. Методологияның икенсе мөһим етешһеҙлеге шунда: социаль һәм гуманитар фәндәр дисциплиналары сиктәрендә мәҡәләләрҙе баҫма матбуғатта баҫтырыу төп төр булһа, улар цифрлы яҙма өҙөмтәһенә индерелмәй йәиһә унда бик һирәк эләгә.

Times Higher Education шулай уҡ «аныҡ фәндәр»ҙе уҡытҡан учреждениеларға алдан уҡ билдәле фекерҙә (уйҙа) булған өсөн көслө тәнҡиткә дусар ителә. Мәҫәлән, THE-QS донъя университеттары рейтингында Лондондың иҡтисад мәктәбе 2004—2005 йылдарҙа 11-се урын биләй, әммә 2008—2009 йылдарҙа 66-сы һәм 67-се урындарға төшә. 2010 йылдың ғинуарында THE Quacquarelli Symonds, ҡулланған ысул дөрөҫ булмаған, унда айырым учреждениеларға, шул иҫәптән LSE, ҡарата алдан уҡ билдәле фекер булған, тигән фекергә килә.

## Иҫкәрмәләр