open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Костенко Тамара Николаевна

**Костенко Тамара Николаевна** (17 март 1937 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).

## Биографияһы
Тамара Николаевна Костенко 1937 йылдың 17 мартында Краснодар крайы Апшерон районының Хадыженский ҡасабаһында тыуған, хәҙер Хадыженск ҡалаһы.

Ете синыфты тамамлағас, Ейск ауыл хужалығы техникумын «зоотехния» һөнәре буйынса тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген 1955 йылда Кущёвский районы «Еңеү» колхозының 2-се һөт-тауар фермаһында мөдир булып башлай. Ферманы тарҡау торошта ҡабул итеп, ул ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә хеҙмәт ойоштороу культураһы һәм һауым буйынса алдынғылар рәтенә сығара. 1976 йылда һәр һыйырҙан уртаса 4120 килограмм һөт алына, был үткән йыл күрһәткестәренә ҡарағанда 20 килограмға артыҡ була. Дәүләткә һөт һатыуҙың йыллыҡ йөкләмәһе 1067 тонна урынына 1090 тонна сифатлы һөт продукцияһы һатыла.

СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 23 декабрендәге Указы менән, Бөтә Союз социалистик ярышында планды һәм социалистик йөкләмәләрҙе үтәүҙә күрһәткән фиҙаҡәр хеҙмәте, дәүләткә бойҙай һәм башҡа ауыл хужалығы продукттарын әҙерләүҙә һәм һатыуҙа өлгәшкән ҡаҙаныштары өсөн Костенко Тамара Николевнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.

КПСС ағзаһы булараҡ, КПСС-тың XXVII съезына делегат итеп һайлана. Бер нисә хеҙмәттең, шул иҫәптән «Беҙҙең ферма бөгөн һәм иртәгә» авторы була (Краснодар, Китап нәшриәте, 1979 йыл).

1992 йылдан Тамара Николаевна хаҡлы ялда, Среднечубурск ауыл биләмәһендә йәшәй

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы 
* Ике Ленин ордены (1973)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены (1986)
* миҙалдар, шул иҫәптән СССР ВДНХ-ның көмөш миҙалы.
* Кубандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1996).
* Краснодар крайы хакимиәтенең Почёт грамотаһы (2002)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Герои Социалистического Труда Краснодарского края

## Әҙәбиәт
* 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Костенко Тамара Николаевна
* Кущёвский музей — История в лицах
Стальная Анастасия Викторовна

**Стальная Анастасия Викторовна** (6 ғинуар 1998 йыл, Ростов өлкәһенең Песчанокопская станцияһы) — Рәсәй волейболсыһы, һөжүм итеүсе. 2019 йылдың Йәйге универсиадаһы чемпионы. Волейбол буйынса спорт мастерлығына кандидат.

## Биографияһы
Анастасия Викторовна Стальная 1998 йылдың 6 ғинуарында Ростов өлкәһендә тыуған. Туғыҙ йәшендә волейбол менән шөғөлләнә башлай. Алты йыл дауамында Мәскәү ҡалаһының 65-се балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе «Никала» күнекмәләр ала (2007—2013). 2013 йылда йәштәр йыйылма командаһында әүҙем уйнай. 2014, 2015, 2016 йылдарҙа төрлө йәш категориялары составында Европа чемпионы була.

Беренсе миҙгелде өлкәндәр командаһында урындағы Факел менән Яңы Уренгойҙа үткәрә. Һуңынан ике йыл Мәскәүҙең «Нур» клубында уйнай. 2016/2017 миҙгелендә Череповецк ҡалаһының «Северянка» клубы өсөн сығыш яһай, юғары А лигаһының алтынын яулай. 2018—2019 йылдарҙа миҙгелде Силәбенең «Динамо-Метар» составында үткәрә.

2019 йылда Калининград «Локомотивына» күсә.

Италияла йәйге Универсиада, 2019 йылда, Рәсәй милли йыйылма составында турнир еңеүсеһе була.

## Ҡаҙаныштары

### Йыйылма командалар менән
* Европа чемпионы (үҫмерҙәр) 2014 йыл;
* 2015 йылда йәштәр араһында Европа чемпионы;
* 2016 йылда йәштәр араһында Европа чемпионы;
* 2019 йылда Йәйге универсиада чемпионы.

### Клубтар менән
* А юғары лигаһының Рәсәй чемпионаты алтыны

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Профиль  на сайте ВФВ
* Профиль на сайте volleyservice.ru
Нусдорф плотинаһы һәм шлюзы

**Нусдорф шлюзы һәм быуа** () — Вена ҡалаһы янындағы  Нусдорф ҡасабыһында, Дунай йылғаһының тәбиғи тармағы — 17.3 км Дунай каналы айырыллып сыҡҡан урында  гидротехник ҡоролма, плотина һәм шлюз.

Ҡоролма 1892 йылдың 18 июлендәге рейхстат законы нигеҙендә төҙөлө. Был закон Вена штадтбаны тигән тимер юлын финасналыуҙы, Дунай каналын сауҙа юлына әүрелдереү һәм ҡышҡы гавань төҙөү, Вена йылғаһын көйләү һәм ошо ике йылға буйлап коллектор төҙөү ҡарала. Нусдорф плотинаһын һәм шлюзен төҙөгәнгә тиклем Дунай канала Беренсе донъя һуғышына тиклем ағып килеүсе боҙ һәм йөҙөп йөрөүсө ҡапҡанан һаҡланған булған (нем.) (48,6 оҙонлоғо м, бейеклеге 5,7 м ауырлығы һәм 440 тонна). Плотина һәм күпер төҙөү архитектура проекты транспорт комиссияһы художество советнигы  *Вагнер Оттоға*  бирелә. Ул плотина өҫтөнән, *Рудольф Вейер* ижад иткән бронза арыҫландар менән биҙәлгән, ҡеүәтле бағаналар проектлай. 1894 йылдың авгусында төҙөш башлана. Таш һалыу 1897 йылда тамамлана, 1898 йылда ҡорос конструкциялар беркетелә. *Отто Вагнер планы* буйынса Нусдорф плотинаһы һәм уның өҫтәндәге тимер күпер янында административ бина булырға тейеш. 1899 йылда ташҡын ваҡытында быуа өсөн беренсе һынау була, уның эргәһендә Дунай каналы участкаһын ташҡындан һаҡлай. 1899—1911 йылдарҙа канал стеналарын төҙөкләндереү һәм канал төбөн тәрәнәйтеү эштәре башҡарыла. Икенсе донъя һуғышынан һуң йөҙөп һөрөүсө ҡапҡалар алыштырыла һәм һуғыштан һуңғы емеректәр төҙәтелә. 1964—1970 йылдарҙа Нурдофта шлюздар тергеҙелә. 1971—1978 йылдарҙа йылға үҙәне тергеҙелә.. Отто Вагнер проекты буйынса төҙөлгән , икенсе донъя һуғышынан ҡалған шлюз 1964—1966 йылдарҙа ни өсөн киренән төҙөлөүө билдәле түгел. Бәлки, хәҙерге заман караптары өсөн шлюз бик бәләкәй булған һәм техник үҙенсәлектәре яңырыу талап иткән тигән фараз бар.

1966 йылдың 25 ноябрендә ҡала советы тулыһынса механизацияланған шлюз рәсми рәүештә асылды тип иғлан итә. Шлюз камераһы 85 метр һәм киңлеге 15 метр, шул уҡ ваҡытта канал киңлеге 20 метр.

2004-2005 йылдарҙа  плотина аҫтында Нусдорф электр станцияһы төҙөлә, әммә был плотина күренешен үҙгәртмәй.  Бер йылда уның 12 турбинаһы 28 110 000 кВТ*сәғәт электр энергияһы етештерә һәм 10 000 йорт хужалыған тәьмин итә.

2017 йылдың яҙында 322 метрлыҡ плотина аша балыҡтарҙы үткәреү ҡоролмаһы эшләнә.

## Галерея

## Иҫкәрмә

## Һылтанмалар

* Нусдорф плотинаһы
Орлова Мария Андреевна

**Орлова Мария Андреевна** (23 ғинуар 1903 йыл — 5 февраль 1984 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. Кострома өлкәһе Кострома районының СССР-ҙың Совхоздар министрлығының «Караваево» тоҡомло һөтсөлөк совхозы һауынсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1950).

## Биографияһы
Мария Андреевна Орлова 1903 йылдың 23 ғинуарында хәҙерге Кострома өлкәһе Кострома районының Гридино ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.

1928 йылда ире менән бергәауылға даими йәшәргә караваево ауылына күсенәләр, шунда һауынсы булып урынлаша. 1930 йылда хәҙер «костромская» булараҡ билдәле яңы тоҡом һыйырҙары сығарыла. «Караваево» тоҡомло һөтсөлөк совхозы селекция процесында актив ҡатнаша. Малдар менән эшләүҙә грамоталы ҡараш был яңы тоҡомдан һөт һауып алыу буйынса яңы һөҙөмтәләргә килтерә.

Бөйөк Ватан һуғышы осоронда малсылар көтөү менән эшләүен дауам итә. Яңы тоҡомдо һаҡлап ҡалыу өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләй. 1944 йылда яңы тоҡом «костромская» булараҡ раҫлана.

1948 йыл йомғаҡтары буйынса һәр һыйырҙан 4561 килограмм һөт һауып алына. 1949 йылда был күрһәткес 5978 килограммға етә.

СССР Юғары Советы Президиумының 1950 йылдың 16 октябрендәге Указына ярашлы, ауыл хужалығындағы һәм малсылыҡтағы юғары рекордлы күрһәткестәре өсөн Орлова Мария Андреевнаға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм Ленин ордены менән ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы» тапшырыла.

Мария Орлова ауыл хужалығында эшләүен артабан дауам итә.

1984 йылдың 5 февралендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1950)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (16.10.1950)
* Ленин ордены (16.10.1950)
* Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (25.08.1948, 12.07.1949)
* миҙалдар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Герои Социалистического Труда Костромского района: 1948—1974 гг. — Кострома, 2014.
* Костромское созвездие. Ярославль, 1975

## Һылтанмалар
*
Магассоуба Нанфадима

**Нанфадима Магассоуба** — Гвинеяның ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтары өсөн һәм сәйәси эшмәкәре. Етәксе Гвинея ҡатын-ҡыҙҙарының хоҡуҡтары һәм гражданлығы өсөн милли коалиция етәксеһе (CONAG-DCF), 2013 йылдан — Гвинея Милли ассамблеяһы ағзалаһы.

## Биографияһы
Магассоуба Кандар префектураһында тыуа. Өс тиҫтә йыл дауамында профсоюзда һәм йәмәғәт ойошмаларында эшләһә лә, CONAG-DCF президент булараҡ ҡына киң танылыу ала. Магассуби етәкселегендә CONAG ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса алдынғы милли ойошма статусын ала һәм БМО ҡарамағындағы консультатив төркөм тип таныла.

2013 йылдағы һайлауҙарҙа уны Гвинея халыҡтары берләшмәһе (ОНГ) Милли Ассамблеяһы ағзаһы итеп һайлайҙар. Ул Гвинеяла һәм милли теләктәшлек һәм балаларҙы, ҡатын-ҡыҙҙарҙы яҡлау министры була. 2015 йылғы президент һайлауҙарында Альфа Конданың Кандарҙағы еңеүенә булышлыҡ итеүе өсөн билдәләнә. Магассоуба Кандарҙа *RPG Rainbow* *Alliance* вәкиле булараҡ әүҙем эшләүен дауам итә. 2016 йылдың июнендә уны Мамади Диавари урынына *RPG Rainbow Alliance* делегацион комиссияһы рәйесе вазифаһына тәғәйенләйҙәр.

2017 йылдың 4 майында Магассоуба Йель университетында Африка сәйәси лидерҙарының 4-се Форумында ҡатнаша.

Магассоуба 2016 йылдың июлендә уны ошо вазифала Фатумат Бинт Диалло алмаштырғанға тиклем Ҡатын-ҡыҙҙар-парламентарийҙар союзы президенты була. Ҡатын-ҡыҙ-парламентарий булараҡ, Гвинеяла күп ҡатынлылыҡҡа рөхсәт биреүгә ҡаршы сығыш яһай. 2018 йылдың 29 декабрендә 26 ҡатын-ҡыҙ- парламент ағзаһы менән бергә 1968 йылдан алып тыйылған күп ҡатынлылыҡты легалләштергән Граждандар кодексына -үҙгәрештәр индереү өсөн тауыш биреүҙән баш тарта:
 

## Иҫкәрмәләр
Микис Теодоракис

**Ми́кис Теодора́кис** (, МФА: [ˈmicis θɛɔðɔˈɾacis]; 29 июль 1925 йыл) — Греция композиторы, сәйәси эшмәкәр. «Халыҡтар араһында тыныслыҡты нығытыу өсөн» халыҡ-ара Ленин премияһы лауреаты (1983).

## Биографияһы
Микис Теодоракис 1925 йылдың 29 июлендә Грецияның Хиос утрауында тыуған. Уның атаһы сығышы менән Крит утрауынан, әсәһе —  Кесе Азияла тыуған. Малай бала саҡтан уҡ музыкаға ылыға, был сәнғәт төрөнә һөйөүө уға ниндәйҙер музыка ҡоралында уйнай белмәгән ваҡытынан уҡ көйҙәр итергә этәрә. 17 йәшендә егет Пелопоннес ярымутрауында урынлашҡан Триполис (Триполи ) ҡалаһында хор ойоштора.

Икенсе донъя һуғышы йылдарында Микис Теодоракис Ҡаршылыҡ күрһәтеү хәрәкәтендә ҡатнаша. Бының өсөн нацистар тарафынан ҡулға алынып, язалауҙарға дусар ителә.

Грециялағы 1946—1949 йылдарҙағы граждандар һуғышы барышында композитор Эгей диңгеҙенең Көнсығыш Спорады архипелагындағы Икария утрауына һөргөнгә ебәрелә, аҙағырак ошо диңгеҙҙәге ҙур булмаған Макронисос утрауындағы концлагерға ябыла, бында шулай уҡ язалауҙар һәм туҡмауҙар кисерә.

## Әҫәрҙәре

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ленин комсомолы премияһы лауреаты (1967).

## Библиография
* Mikis Theodorakis: Journals of Resistance. Translated from the French by Graham Webb, Hart-Davis MacGibbon, London, 1973.
* Mikis Theodorakis: Music and Theater, Translated by George Giannaris, Athens, 1983.
* George Giannaris. Mikis Theodorakis. Music and Social Change, Foreword by Mikis Theodorakis. G. Allen, London, 1972.
* Gail Holst. Myth & Politics in Modern Greek Music, Adolf M. Hakkert, Amsterdam, 1980.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Official Web Site
* Edition Romanos
* Orchestra Mikis Theodorakis
* Lilian Voudouri Library
* Ha’aretz August 2004 Interview 
* https://web.archive.org/web/20071025011629/http://www.protoporia.gr/protoporia/author.asp?author_id=917183
* *Теодоракис М.* Деньги и их обожествление. / Статья, пер. с греческого.
* Подробная биография Микиса Теодоракиса на русском, переводы песен
*
Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы

**Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы** (; 28 декабрь 1909 йыл (10 ғинуар 1910 йыл) — 26 март 1984 йыл) — театр актёры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1971), Татар АССР-ының халыҡ (1957) артисы. 1945 йылдан ВКП (б) ағзаһы.

## Биографияһы
Ғәлимә Вафа ҡыҙы Ибраһимова 1909 йылдың 28 декабрендә хәҙерге Татарстан Республикаһының Мамадыш районы Түбәнге Шандыр ауылында тыуған.

1929 йылда Н. И. Фешин исемендәге берләштерелгән художество-театр техникумын тамамлай.

1929—1932 йылдарҙа Мәскәүҙә Театр сәнғәтенең үҙәк техникумында (ГИТИС) татар академия театры труппаһында белем ала.

1932 йылдан Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры актисаһы булып эшләй.

Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы 1984 йылдың 26 мартында вафат була.

## Театрҙа башҡарған ролдәре
Луиза — «Мәкер вә мәхәббәт» (Ф.Шиллер), Дездемона — «Отелло», Корделия — «Король Лир» (В.Шекспир), Катерина — «Яшенле яңгыр», Полина — «Төшемле урын», Михеевна — «Соңгы корбан» (А.Островский), Фатыйма — «Тормыш җыры» (М.Әмир), Горелова — «Диңгездәгеләр өчен» (Б.Лавренев), Зөһрә — «Мулланур Вахитов» (Н.Исәнбәт), Хафиза — «Ефәк сөзәнә» (А.Каххар), Ана — «Гүзәлем Әсәл» (Ч.Айтматов), Туктабикә — «Кыз урлау» (М.Кәрим), Җәүһәрия — «Зөбәйдә — адәм баласы», Ана — «Әни килде» (Ш.Хөсәенов), Мәрхәбә — «Татар хатыны ниләр күрми» (Г.Ибраһимов) һ.б.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* ТАССР-ҙың халыҡ артисы (1957)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1971)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Татарский энциклопедический словарь. -Казань. Институт татарской энциклопедии АН РТ. — 703с. илл. ISBN 0-9530650-3-0
Галанова Лидия Андреевна

**Галанова Лидия Андреевна** (1876—1956) — совет уҡытыусыһы; Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1947).

## Биографияһы
1876 йылдың 7 ноябрендә Өфө губернаһының Минзәлә өйәҙе Заинское ауылында (хәҙерге Удмурт Республикаһының Сарапул районы) тыуған.

1903—1905 йылдарҙа Мәскәүҙә юғары ҡатын-ҡыҙҙар курсында уҡый. 1905 йылда студент сыуалыштарында ҡатнашҡан өсөн Өфөгә һөрөлә, полиция күҙәтеүе аҫтында була. 1898-1903 йылдарҙа Минзәләлә ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһында һәм 1906—1918 йылдарҙа шәхси ирҙәр гимназияһында уҡытыусы булып эшләй. Октябрь революцияһынан һуң, 1918—1939 йылдарҙа, Өфө ҡалаһында 11-се мәктәп директоры булып эшләй.

Л. А. Галанова етәкселеге аҫтында 11-се мәктәптә Башҡортостан Республикаһында беренсе булып махсус оҫтаханалары менән политехник уҡытыу индерелә; бында уҡыусылар үҙидараһы системаһы, түңәрәктәр селтәре эшләй. Был республиканың өлгөлө мәктәбе булып китә, һәм 1934 йылда мәктәпкә Л. А. Галанованың исеме бирелә (1995 йылға тиклем мәктәп был исемде йөрөтә). Мәктәпте тамамлаусылар араһында СССР-ҙың билдәле фән һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре бар: Заварицкий А. Н., Пекарский П. П., Кузеев Р. Г һәм башҡалар.

1956 йылдың 2 апрелендә Өфөлә вафат була.

Ире — Галанов Виктор Дмитриевич (1878—1937) — совет дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, социал-демократик һәм революцион хәрәкәттә ҡатнашыусы, Башҡорт ВКП(б) обкомының партия тарихы бүлеге мөдире

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

- БАССР-ҙың Хеҙмәт Геройы (1922),

- Хеҙмәт Геройы (1936)

- Ленин ордены (1951),

- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1944) 

- миҙалдар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Энциклопедия Башкирии → Лидия Андреевна ГАЛАНОВ
* Галанова үҙе марш уйнай
Гаевская-Соколова Мария Сергеевна

**Гаевская-Соколова Мария Сергеевна** (9 май 1908 йыл, Мәскәү — 27 ғинуар 1986 йыл, шунда уҡ) — СССР ғалим-биологы, мейе биохимияһы һәм йыһан биологияһы өлкәһе белгесе, Сталин премияһы лауреаты.

## Биографияһы
1908 йылдың 9 майында Мәскәүҙә тыуған. Атаһы — Соколов Сергей Юрьевич (1875—1964) — СССР һәм Рәсәй бактериолог-маляриологы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы.

1930 йылда К. А. Тимирязев исемендәге ауыл хужалығы академияһының агрохимия бүлексәһен тамамлай.

1930—1935 йылдарҙа сәнәғәт биохимияһы өлкәһендә төрлө ойошмаларҙа эшләй.

1935—1937 йылдарҙа эксперименталь физиология һәм терапия институтында ғилми хеҙмәткәр була, организмды терелтеү проблемаларының биохимик мәсьәләләре менән шөғөлләнә.

1937—1964 йылдарҙа — 1948 йылдан СССР Медицина фәндәре академияһы системаһында үҙаллы учреждение булып киткән, Үҙәк нейрохирургия институтының организмды терелтеү буйынса лабораторияһында эшләй. Космос программаһында ҡатнаша.

1964—1977 йылдарҙа СССР фәндәр академияһының медик-биологик проблемалар институтында туҡыма биохимияһы лабораторияһы мөдире.

1986 йылдың 27 ғинуарында вафат була. Уның көлө менән урна Мәскәүҙә Дон зыяратының 22-се колумбарийына (секция № 6) ҡуйылған.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Биология фәндәре кандидаты (1943)

- Биология фәндәре докторы (1956)

- Профессор (1971).

- Мейе биохимияһы һәм йыһан биологияһы өлкәһендә белгес.

- 1952 йылда Сталин премияһы лауреаты — фәнни тикшеренеүҙәре һәм агония йәки клиник үлем хәлендәге организмдың йәшәү функцияларын тергеҙеү ысулдарын эшләгәне өсөн.

- РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1975)

- СССР һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы.

- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)

- «Почёт Билдәһе» ордены (1951)

- Миҙалдар.

## Төп хеҙмәттәре
* 

## Сығанаҡтар
* Биографические сведения// Космический мемориал
* Лауреаты Сталинской премии, Ленинский путь, 17 апреля 1952 года
Клара Поллачек

**Клара Поллачек** (, тулы исеме — *Clara Katharina Pollaczek*, ҡыҙ фамилияһы — *Loeb* (*Löb*); 1875—1951) — Австрия яҙыусыһы. Ҡайһы бер әҫәрҙәре *Bob* һәм *Bob Béol* псевдонимдары аҫтында сыҡҡан.

## Биографияһы
1875 йылдың 15 ғинуарында Австро-Венгрияның баш ҡалаһы Венала банкир Луи Лёбтың (*Louis Loeb*, 1843—1928) йәһүд ғаиләһендә тыуған. Энеләре Альфред һәм Отто, һеңлеһе Анна була. Үҙ йортонда башланғыс белем ала.

19 йәшендә яҙа башлай, ир-ат псевдонимдары ҡултамғаһын ҡуя. 1897 йылдың апрелендә Neue Deutsche Rundschau әҙәби журналында уның тәүге әҫәре — *«Mimi. Schattenbilder aus einem Mädchenleben»* баҫылып сыға. 1898 йылдың 10 майында Прагала тыуған Отто Поллачекҡа (*Otto Pollaczek*) кейәүгә сыға. Никахта ике малай тыуа — Герман Эрих һәм Карл Фридрих. Ғаилә Венала йәшәй. 1907 йылда Поллачектың компанияһы финанс ҡытыршылыҡтарына тарый һәм 1908 йылдың 17 апрелендә Отто Поллачек үҙ үҙенә ҡул һала. Клара ата-әсәһе йортона күсә.

Беренсе донъя һуғышынан һуң ғаиләнең финанс хәле ҡатмарлана. Шунлыҡтан 1924 йылда Клара Поллачек әҙәби эшмәкәрлегенә ҡайта, шулай уҡ тәржемәсе булып эшләй. 1920—1930 йылдарҙа Neue Freie Presse көндәлек гәзитендә хикәйә, новелла һәм шиғырҙар баҫтыра; бер нисә роман яҙа.

Австрияны Өсөнсө Рейхҡа ҡушҡандан һуң, Клара Поллачек антисемит эҙәрлекләүҙәргә дусар була. Ике йылдан һуң ул Чехословакияның баш ҡалаһы Прагаға күсә һәм уны Германия баҫып алғансы бында йәшәй. Артабан Поллачек Швейцарияла йәшәгән дуҫтарына күсенә һәм Икенсе донъя һуғышы тамамланға тиклем был илдә ҡала. 1945 йылда Бөйөк Британияла йәшәгән улы Карлдың ғаиләһенә ҡушыла. 1948 йылда Клараны уның ағаһы Отто Лёб Венаға ҡайтарыуҙы ойоштора.

Клара Поллачек ауырығандан һуң, әҙәби карьераһын дауам итә алмай.

1951 йылдың 22 июлендә Венала вафат була һәм ҡаланың *Sieveringer Friedhof* конфессия-ара зыяратында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Stephan Kurz*. Im Schatten Schnitzlers. Leben und Werk von Clara Katharina Pollaczek (1875–1951). Böhlau, Wien 2012, ISBN 978-3-205-78746-4.
* *Renate Wagner*. Der fünfte Akt. Clara Katharina Pollaczek. in dies.: Frauen um Arthur Schnitzler. Verlag Jugend und Volk, Wien/München 1980, ISBN 3-7141-7102-9.

## Һылтанмалар
* Clara Katharina Pollaczek
* Biographische Ressourcen zu Clara Katharina Pollaczek 
* „Im Schatten des Todes“ - Die Beziehung zwischen Arthur Schnitzler und Clara Katharina Pollaczek
* Clara Katharina Pollaczek
Аронова Раиса Ермолаевна

**Аронова Раиса Ермолаевна** (10 февраль 1920 йыл — 20 декабрь 1982 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1946).

## Биографияһы
Раиса Ермолаевна Аронова 1920 йылдың 10 февралендә Һарытау ҡалаһыныңы эшсе-тимер юлсылар ғаиләһендә тыуған.

95-се урта мәктәпте, аэроклуб, М. И. Калинин исемендәге Һарытау ауыл хужалығын механизациялау институтының ике курсын тамамлай. 1940 йылда Мәскәү авиация институтына күсә.

1941 йылдың октябрендә Ҡыҙыл Армияға китә. 1942 йылда Энгельс осоусылар хәрби мәктәбен тамамлай. Шул уҡ йылда ВКП(б) ағзаһы була.

1942 йылдың майынан Бөйөк Ватан һуғышында. Еңеүгә тиклем Төньяҡ-Кавказда 4-се һауа армияһы составында, 4-се Украин һәм 2-се Белорус фронттарында һуғыша. 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкының өлкән осусыһы (325-се төнгө бомбардировка авиация дивизияһы, 4-се һауа армияһы, 2-се Белорус фронты) Кавказды обороналауҙа, Ҡырым, Белоруссия, Польшаны азат итеүҙә, Германия территорияһында дошманды тар-мар итеүҙә ҡатнаша.

1943 йылдың 23 мартында яралана. Самолетының борты менән йәнәшәлә зенит снаряды шартлай. Һөҙөмтәлә ул 34 янсыҡлы яра ала. Иң ҙур 17 ярсыҡты хирургты сығарып ала, ҡалған 17 ваҡ ярсыҡ ҡабырғаһында ғүмере буйына ҡала. Һәм улар тормоштан иртә китеүенә сәбәпсе була. Ҡалған ярсыҡтар едти ҡан ауырыуына килтерә, һәм уның үлеменә сәбәп була. Әммә был 39 йылдан һуң була. Ә ул саҡта, 1943 йылда, ул һауыға һәм һыҙланыуҙарына ҡарамаҫтан, осоуын дауам итә.

Хәрби батырлығы өсөн ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943, 1945), 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1944), Ҡыҙыл Йондоҙ  ордены (1942), «Кавказды обороналаған өсөн» һәм «1941—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә

1946 йылдың 15 майында 941 хәрби осош яһағаны, дошманға ҙур зыян килтергәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн Раиса Ермолаевна Ароноваға өсөн Ленин ордены һәм 8961-се «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.

Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Р. Е. Аронова Сит телдәр хәрби институтын тамамлай (1952). КПСС Үҙәк Комитеты, СССР Эске эштәр министрлығы һәм Дәүләт именлеге комитеты аппараттарында эшләй. Сит телдәрҙәге шифрлы дипломатик, хәрби, коммерция һәм агентура документтарын уҡыу һәм тәржемә итеү менән шөғөлләнә, сит ил дәүләттәренең шифрҙарын һәм кодтарын аналитик асыу эштәрендә ҡатнаша.

1961 йылдан майор Аронова — запаста. Мәскәүҙә йәшәй һәм эшләй.

1982 йылдың 20 декабрендә вафат була, Мәскәүҙә Кунцево зыяратында ерләнә.

## Китаптары
* «Ночные ведьмы». Саратов, 1983.
* Тревожные ночи // Героини. — М., 1969

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ночные ведьмы

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар

* 
* Ночные ведьмы — Аронова Раиса
* Аронова Раиса Ермолаевна (1920—1982)
* КРЫЛАТАЯ ГВАРДИЯ — галерея изображений
* Аронова Раиса Ермолаевна фильм цикла «Герои Победы»
* Героини: очерки о женщинах — Героях Советского Союза / ред.-сост. Л. Ф. Торопов; предисл. Е. Кононенко. — Вып. 1. — М.: Политиздат, 1969. — 447 с.
Баллидж мәмерйәһе

**Баллидж мәмерйәһе** () — Пазар ауылынан 6 км көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан ҙур булмаған мәмерйә, Токат иле (Төркиә). Мәмtрйә Баллидж ауылынан 600 м көньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан.

Баллиджа мәмерйәһе ташҡа әүләнгән хайуандар ҡалдыҡтары табыла торғанмәмерйә. Уның дөйөм оҙонлоғо 68 м (223 фут). Өҫкө секцияһы Пермь-Триас осорондағы мәрмәренән һәм эзбизташтан тора. Мәмерйә ауыҙынан өҫтә ике ҡатлам һәм аҫта тағы ла биш ҡатлам бар, барлығы ете ҡатламдан тора. Биш ҡатлам өс геологик осорҙа барлыҡҡа килгән. Ике ҡатламдан торған бер участок төньяҡ-көнсығышҡа һәм көньяҡ-көнбайышҡа һуҙылған. 3-сө һәм 4-се ҡатлам булған икенсе участок икенсе эволицион осорҙа барлыҡҡа килгән, 5-се ҡатлам 20 быуатта барлыҡҡа килән. Асыҡ урында быуаһы булған галерея төньяҡ-көнбайыш йүнәлештәге беренсе секция булып тора. Беренсе ҡатта  сталактиттар һәм сталагмиттар һәм Ташҡа әйләнгән ҡаҙылмалар залы, икенсе ҡатта Ярғанаттар залы. Өсөнсө ҡаттың ҡупшы галереяһы Бәшмәк, Колонна һәм Яңы залдарынан тора.

Кәрлә ярғанаттар мәмерйәнең төрлө өлөшөндә йәшәй, уларҙы ишетергә, еҫен тойорға була, тик күп осраҡта улар күренмәй. Мәмейә стеналарында иҫ киткес матур төҫтәр бар, фильтрланған һауа кислородҡа бай. Мәмерйә ауыҙынан яҡынса 45-50 м эстәрәк киң салон башлана. Был залда ҡасандар файҙаланылған штуракурланған стена ҡалдыҡтары тороп ҡалған. Салонда күп кенә сталактиттар, сталагмиттар, колонналар, һыу ятҡылыҡтары бар.

2019 йылда мәмерйә ЮНЕСКО-ның алдан тәҡдим ителгән Төркиәләге Бөтә донья мираҫы исемлегенә индерелгән.

## Һылтанмалар
* 

## Тышҡа һылтанмалар
*Ballıca Cave
*Virtual Tour of Ballıca Cave
*Description in UNESCO page of Tentative heritage sites
## Иҫкәрмәләр
Вильгельм Кинцль

**Вильгельм Кинцль** (; ,  — , ) — Австрия композиторы, дирижёры һәм музыка белгесе.

В. Кинцль Австрияның көньяҡ-көнсығышында Муре йылғаһы буйында урынлашҡан Грац ҡалаһында тыуып үҫә, ошонда уҡ Иоганн Бува мәктәбендә фортепианола уйнау серҙәренә төшөнә башлай. Ләкин был музыка ҡоралында әллә ни ҙур уңыштарға өлгәшә алмағас, Игнац Уляның ҡала оркестры концертмейстеры Вильгельм Майер етәкселегендә скрипкала уйнарға өйрәнә башлай. Шулай уҡ ул ваҡытта башлыса Мюнхендә эшләгән Мортье-де-Фонтенан фортепиано дәрестәрен ала. Артабан Прага һәм Лейпциг консерваторияларында музыка буйынса белем алыуын дауам итә, Вена университетында музыка белгесе булараҡ диссертация яҡлай. Төрлө ваҡыттарҙа Эдвард Ганслик, Ференц Лист һәм Йозеф Крейчи уның уҡытыусылары була; Йозеф Крейчи ярҙамында Кинцль Вагнер музыкаһы менән яҡындан таныша: Крейчи уҡытыусыһын Байройтҡа «Нибелунгтар ҡулсалары» премьераһына үҙе менән алып бара. Ғөмүмән опера жанрын Вагнерса аңлау Кинцлдең ижадына бик ныҡ йоғонто яһай.

Кинцль, нигеҙҙә, операларға музыка яҙыусы композитор, уға «Евангелист» операһы иң ҙур билдәлелек килтерә лә инде (; 1895). Уның башҡа опералары: «Urvasi» (1886), «der Narr Heilmar» (1892), «Дон Кихот» (1898), «Der Kuhreigen» (1911). Кинцль, Гуго Вольф менән бер рәттән, Шуберт заманынан алып йырҙар яҙыусы иң популяр композитор булараҡ та таныла. Улар араһында — «Малайҙың тылсымлы мөгөҙө» (мәҫәлән, «An Boten einen») йырҙар йыйынтығы. Кинцлдең бәләкәй вокал әҫәрҙәре араһында Автрияның тәүге гимны ла (1929 йылға тиклем) бар.

Кинцлдең музыка белгесе булараҡ хеҙмәттәренән Вагнерҙың биографияһы буйынса ғилми эше (1904), «Музыкаль декламация» китабы () һәм бик күп мәҡәләләре айырым бер урын алып тора, .

## Хәтер
* Кинцлдең фотоһүрәте Австрияның 2007 йылғы почта маркаһына төшөрөлгән.
* Венала композитор йәшәгән йорт стенаһына мемориаль таҡта ҡуйылған.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

*
Музыкаль гимназия (Русе)

**Музыкаль гимназия** (болг. Музикална гимназия,  **пастор Вангемандың етемдәр приюты**) — тарихи бина,  Русе (Болгария) ҡалаһындағы Борисова урамында, 33-сө һанлы йорт, мәҙәниәт ҡомартҡы. Ташланған бинала шәхси мәҙәни-сәнғәт үҙәге төҙөү планлаштырыла.

Бина 1900-1901 йылдарҙа русе протестант общинаһы тарафынан немец протестант мәктәбе  менән етемдәр йорто һәм балалар баҡсаһы өсөн төҙөлгән. Төҙөү өсөн сараны Русе һәм Бухарест евангелий общиналары бирә, русе пасторы Теодор Вангеман бер нисә тапҡыр Германияға бара һәм  иғәнә йыя.Төҙөлөшкә 320 мең алтын марка китә. Архитектор Удо Рибау дүрт этажлы бинаны электик стилдә,   неоклассицизм һәм неоготика менән берләштереп, бай орнамент һәм колонналар менән биҙәп, проектлай.Төҙөлөш менән инженер Тодор Тонев етәксек итә, тамамлау стадияһында немец инженеры Мербах  эшләй.

1905 йылдың 5 октябрендә немец протестанттар мәктәбен асыу тантанаһы була, ә 1909 йылда ул урта бизнес-мәктәбенә үҙгәртелә. Мәктәпкә немец колонияһы кешеләренең һәм күренекле русе  сауҙагәрҙәр ғаиләһе балалары йөрөй, етемдәр йортона, милләт һәм ҡатламдарына ҡарамыйынса, балалар ҡабул ителә, әммә тәрбиә протестанттар рухында бара. Беренсе донъя һуғышы аҙағында, 1918 йылдың көҙөндә, болғар власы тарафынан, мәктәп, немец милке һаналып, тартып алына. Румын бомбардировкаһында зыян күргән бина, һуғыштан һуң  ремонтлана. Бында  Изге Иосиф француз ирҙәр гимназияһы, Петр Бирон (1935) гимназияһы, Дәүләт технология университеты (1945), ауыл хужалығы машиналары заводының хеҙмәт резервтары мәктәбе һәм, ниһайәт, музыкаль гимназия. 1973 йылда бина мәҙәниәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителә.

Бина 1977 йылда Карпат ер тетрәүендә бик ҙур зыян күрә. 1980 йылда конструкция нығытыла, әммә бина, 2007 йылда аукционда аға-энеле Бобоковтар һатып алғанға тиклем,ташландыҡ хәлдә ҡала. Туғандар  бинаны реконструкциялауға  € 1,000,000  инвестицияларға һәм уны мәҙәни-сәнғәт үҙәгенә үҙгәртергә тейеш.

Музыкаль гимназия эргәһендә русе баптистар сиркәүе урынлашҡан.
Файл:Rousse High School of Music Nedko 1.jpg||
Файл:Rousse High School of Music Nedko 2.jpg||
Файл:Rousse High School of Music Nedko 3.jpg||


## Иҫкәрмәләр
{{Иҫкәрмәләр|refs=
}}
Болгария флагы

**[[Болгария]] флагы** — дәүләт символдарының береһе,  яҡтары 3:5 булған дүртмөйөшлө туҡымала өс  горизонталь тигеҙ буйлы һыҙаттарҙан тора:  өҫкө өлөшө — аҡ, уртаһы — йәшел һәм аҫҡы өлөшө — ҡыҙыл.

## Флаг төҫтәре һәм уларҙы мәғәнәһе

*  Аҡ төҫ — **тыныслыҡ һәм азатлыҡ символы**;
*  Йәшел төҫ — **урман һәм ауыл хужалығы;**
*  Ҡыҙыл төҫ — **иреклек өсөн кәрәштә ҡойолған ҡан.**

## Тарих
Тәүге тапҡыр аҡ, йәшел һәм ҡыҙыл һыҙатлы флагты  Беренсе болгар легионы 1861-1862 йылдарҙа ҡуллана, әммә уларҙың флагында төҫтәр урынлашыу тәртибе хәҙергегә ҡарағанда, башҡаса була: өҫтә — йәшел, уртаһында — аҡ, аҫта — ҡыҙыл. Шундай уҡ флаг, әммә төҫтәр кире тәртиптә урынлаша, Филлип Тотюҙың ирекле отряды Серб-төрөк һуғышында 1876-1877 йылдарҙа файҙаланыла. 1870 йылдарҙа йәшел-аҡ-ҡыҙыл триколоры Болгар революцион үҙәк комитетының флагы булып китә. 1879 йылдың 16 апрелендә  беренсе болгар конституцияһының 23 статьяһында аҡ-йәшел-ҡыҙыл триколор  Болгарияның флагы итеп  раҫлана . 1947 йылдан алып 1990 йылға тиклем флагтың кантонында Болгар халыҡ республикаһының гербы урынлаша. 1990 йылда яңы конституцияһына ярашлы, герб флагтан алып ташланыла. Шулай итеп,  флагтың нисбәте лә үҙгәрә: 2:3-тән 3:5-кә.
Файл:Flag of Stiliana Paraskevova.svg|Болгар ополчениеһы байрағы, дәүләт флагы прототибы.
Файл:Flag Legion Rakovski.svg|Беренсе болгар легионы флагы (1861-1862)
Файл:Flag of Bulgaria (1946-1967).svg| — 1948
Файл:Flag of Bulgaria (1948-1967).svg|1948 — 
Файл:Flag of Bulgaria (1967-1971).svg| — 
Файл:Flag of Bulgaria (1971-1990).svg| — 


*
Гетало Людмила Васильевна

**Гетало Людмила Васильевна** (1918 — 2007) — совет врач-эпидемиологы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).

## Биографияһы
1918 йылдың 29 сентябрендә Ростов өлкәһенең Новочеркасск ҡалаһында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған.

1941 йылда Ростов медицина институтының санитар-гигиена факультетын тамамлағандан һуң,
Л. В. Гетало Ҡыҙыл Армия сафына алына һәм ғәмәлдәге армияның медицина часына ебәрелә. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Л. В. Гетало Көньяҡ фронтта батальон табибы һәм 3-сө Белорус фронтында өлкән полк табибы булып хеҙмәт итә.

1944 йылдан алып — Новочеркасскта эвакуацион госпиталдә табип-ординатор һәм Краснодар крайында район санэпидемстанцияһында табип-эпидемиолог булып эшләй. 1947 йылдан Сахалин өлкәһе һаулыҡ һаҡлау бүлегенең эпидемияға ҡаршы секторы начальнигы итеп тәғәйенләнә.

1951 йылда Л. В. Гетало Липецк ҡалаһына күсеп килә һәм Липецк ҡала санэпидемстанцияһының эпидемиология бүлеге мөдире һәм Липецк өлкәһе һаулыҡ һаҡлау бүлегенең баш эпидемиологы итеп тәғәйенләнә. 1971 йылда РСФСР һаулыҡ һаҡлау министрлығы йөкләмәһе буйынса Л. В. Гетало Әстерхан өлкәһендә холера усағын бөтөрөүҙә ҡатнаша.

1971 йылдың 20 июлендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән, «өлгөлө хеҙмәте өсөн» Л. В. Гетало Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.

1978 йылдың 23 октябрендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән «һаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереүҙә өлгәшкән ҙур ҡаҙаныштары өсөн» Гетало Людмила Васильевнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла һәм Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.

Төп эшмәкәрлегенән тыш Л В. Гетало Липецк ҡалаһы халыҡ депутаттарының Правобережный район Советы депутаты, медицина хеҙмәткәрҙәре профсоюздарының Липецк өлкә комитеты президиумы ағзаһы итеп һайлана.

1986 йылдан хаҡлы ялда. Липецк ҡалаһында йәшәй. 2007 йылда вафат булған.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы  (23.10.1978)

- Социалистик Хеҙмәт Геройы (23.10.1978)

- Ленин ордены (23.10.1978)

- II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (11.03.1985)

- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (20.07.1971)

- «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

- РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Карпат ер тетрәүе (1977)

**[[Карпат тауҙары|Карпат]] [[Ер тетрәү|ер тетрәүе]]** (шулай уҡ Бухарест йәки Вранча ер тетрәүе 1977 йылда; рум. Cutremurul din 1977; болг. Вранча  ер тетрәүе) хәҙерге Румыния тарихында иң көслө һәм иң һәләкәтле ер тетрәүе була.  Ул 1977 йылдың 4 мартында  урындағы ваҡыт буйынса 21:22 сәғ. башлана һәм 55 секунд дауам итә. 1940 йылдағы Карпат ер тетрәүе ваҡытындағы һымаҡ, ер аҫты һелкенеүҙәре Көнсығыш Европа тигеҙлегенең  бик ҙур территорияһында, шул иҫәптән Мәскәү һәм Ленинграддта һиҙелә.

## Ваҡиғалар барышы
Ер тетрәүенең үҙәге Вранча өйәҙендә, Карпат һырты бөгөлөшөндә була, шуға күрә уны (Болгарияла атаған кеүек) Вранча ер тетрәүе тип атау дөрөҫөрәк булыр ине. Сейсмик селтәрҙәренең төрлө баһалары буйынса магнитуда 7,2-7,5 тәшкил итә. Ер тетрәүе үҙәгенең интенсивлығы 8-9 балға етә, хатта Мәскәүҙә 4-5-баллы һелкенеүҙәр теркәлә һәм бөтә Балҡан ярымутрауы  буйлап асыҡ һиҙелә. Иң һәләкәтле ер аҫты тулҡындары көньяҡ-көнсығышта Вранча  — Бухарест — Свиштов һыҙағы буйлап үтә.

## Ҡорбандар һәм емереклектәр
Рәсми мәғлүмәттәр буйынса, Румынияла ҡорбандар һаны 1578 кешегә етә, шуларҙың 1424 (90 %)   Бухареста 33 ҡатлы бина аҫтында һәләк була. Илдең  бер ҡатлы  төҙөлөштәр урынлашҡан ауылдар райондарында  ҡорбандар сағыштырмаса аҙ була. Шул уҡ ваҡытта 11 300-ҙән ашыу кеше йәрәхәтләнә һәм 35 000 төҙөлөш зыян күрә. Дунайҙың икенсе ярында, Свиштов ҡалаһында, Болгария, өс күп фатирлы йорт емерелә, унда 100 кеше һәләк була.

## См. шулай уҡ

* Вранча ер тетрәүе (1940)

## Иҫкәрмәләр
Макарова Татьяна Петровна

**Макарова Татьяна Петровна** (25 сентябрь 1920 йыл, Мәскәү — 25 август 1944 йыл, Остроленка, Польша) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған хәрби осоусы. 46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкының звено командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң).

## Биографияһы
Татьяна Петровна Макарова 1920 йылдың 25 сентябрендә Мәскәү ҡалаһында тыуған. Урыҫ.

Мәскәү ҡалаһының 12-се мәктәбенең ете класын, Мәскәү аҙыҡ-түлек сәнәғәтенең механика-технология техникумын (хәҙер колледж аҙыҡ-түлек Мәскәү), аэроклуб тамамлай. «Большевик» кондитер фабрикаһында техник-кондитер, аҙаҡ хәрби авиация мәктәбендә инструктор булып эшләй.

Ҡыҙыл Армияла 1941 йылдан. 1942 йылда Энгельс хәрби авиация пилоттар мәктәбен тамамлай.

Бөйөк Ватан һуғышы фронттарының хәрәкәттәге армияһында 1942 йылдың майынан. 588-се төнгө еңелсә бомбаға тотоу авиация полкының звено командиры. 

1942 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы.

628 төнгө хәрби осош яһай. Дошман өҫтөнә 96 тонна бомба һәм 300 мең листовка ташлай. Уның эш итеүе һөҙөмтәһендә 103 янғын усағы барлыҡҡа килә, 2 кисеү, 2 зенит нөктәһе, 1 прожектор, боеприпастарҙың 2 келәте, дошмандың тере көстәренең икәүҙән артыҡ взводы юҡ ителә һәм зыян күрә

1944 йылдың 25 авгусында һауа һуғышында яныусы самолетта штурман Вера Белик менән һәләк була. Польшаның Остроленка ҡалаһында ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 23 февралендәге Указы менән командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
* Ленин ордены;
* Ике Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены

## Хәтер

* 1960 йылдан 1994 йылға тиклем Мәскәүҙә Татьяна Макарова исемен Һаҙ урамы йөрөткән
* 2005 йылда *Макарова Татьяна* исемен Көнсығыш административ округындағы яңы урам ала.
* Татьяна Макарова хөрмәтенә СССР-ҙың почта конверты сығарыла

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* Музей Героя Советского Союза летчика Т. П. Макаровой.
* Л. Литвинова. «Героический экипаж».
* Крылатая гвардия — галерея изображений.

## Һылтанмалар
*
Батракова Мария Степановна

**Мария Степановна Батракова (Демидов)** (1922 йылдың 21 ноябре — 1997 йылдың 16 июне) Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, Көньяҡ фронттың 28-се армияһы, 118-се уҡсылар дивизияһы, 463-сө уҡсылар полкы батальон комсоргы, Советтар Союзы Геройы (1944), кесе лейтенант, Мелитополь ҡалаһының почётлы гражданы (1993).

## Биографияһы
Мария Степановна Батракова 1922 йылдың 21 ноябрендә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1919) Уномерьауылында тыуған. Һуңыраҡ ғаилә Ленинградҡа күсеп килгән. 1938 йылда урта мәктәпте тамамлай.

Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл армияла (РККА) 1939 йылдан. 1939—1940 йылдарҙағы совет-фин һуғышында ҡатнаша.

1941 йылда тағы Ҡыҙыл армияға саҡырыла һәм фронт һыҙығы аръяғына ебәрелә. «Эльза» исеме аҫтында комендатура канцелярияһында эшләй, немец ғәскәрҙәренең күсеүе тураһында мәғлүмәт тапшыра. Йәшерен эше асылғас, төрлө язалауҙарға дусар ителә. Аҫыр алдынан, төндә, Мария Батракованы, башҡа гестапо тотҡондары менән бергә, партизандар азат итә һәм ул госпиталгә оҙатыла.

Дауаланғандан һуң ҡабат фронтҡа ебәрелә. 1943 йылдың 30 авгусында Анастасиевский районы Кислицкий утары (хәҙерге Ростов өлкәһе Матвеев-Курган районы) эргәһендә гвардия кесе лейтенанты М. С. Батракова танк десантында ҡатнашыусы автоматсылар ротаһы составына индерелә. Дошмандың ҡойонло артиллерия уты аҫтында танктар ышыҡ урынға сигенергә мәжбүр була. Командирҙарын юғалтҡан 22 автоматсы йәшенеп ята, әммә комсорг Батракова яугирҙәрҙе алға әйҙәй, һәм немец позициялары яулана.

1943 йылдың 30 сентябрендә 1-се батальон Молочная. йылғаһын аша сығырға тейеш була. Һуғыш барышында Мария Батракова һәләк булған рота командирын алмаштыра, ҡаты яраланыуына ҡарамаҫтан, яугирҙәрҙе атакаға күтәрә. Дошман контратакаларына ҡарамай, яугирҙәр бейеклекте бер нисә тәүлек буйына тотоп тора.

1944 йылдың 19 мартында СССР Юғары Советы Президиумы указы менән командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғыштарҙа күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн кесе лейтенант Батракова Мария Степановнаға, Ленин ордены һәм «Алтын йондоҙ» миҙалы (№ 2759) тапшырылып, Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

Һуғыш тамамланғандан һуң М. С. Батракова (Демидова) Ленинградҡа әйләнеп ҡайта, йәмғиәткә файҙалы эштәр менән шөғөлләнә. 1997 йылдың 16 июнендә вафат була. Санкт-Петербургта Волково лютеран зыяратында ерләнгән.

## Наградалары
* Советтар Союзы Геройы (1944 йылдың 19 марты)
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 2759)
* Ленин ордены
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы

## Хәтер
* Мелитополь ҡалаһында (Украина) Мария Батракова урамы.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
* 
* 

## Һылтанмалар
* 
* М. С. Батракова
* Героини. Выпуск I. (Очерки о женщинах — Героях Советского Союза). — М., Политиздат, 1969.
Мелиссанти

**Мелиссанти**  (, псевдоним **Єва Кугія-Скандалакі** / ; , Афина&nbsp;— )&nbsp;—  грек педагогы, журналисы һәм яҙыусыһы.  Ҡайһы бел сығанаҡтар буйынса 1990 йылда үлгән.  Уның исеме  **Ivi** йәки **Hebe** ; уның фамиляһы ла **Koúyia** йәки **Koughia** булып яҙылғаны осрай.

## Биографияһы
Ева Кугия-Скандалаки 1910 йылда Афинала тыуған, бала саҡтан музыка, рәсем төшөрөү, бал һәм классик бейеү сәнғәтен өйрәнгән.
1923 йылдан 1924 йылға тиклем Швейцария санаторийына урынлаша һәм унда туберкулёздан дауалана. 

Афина институттарында француз, немец һәм инглиз телдәрен өйрәнә. Һуңынан Афина мәктәптәрендә француз телен уҡыта башлай. Шул уҡ ваҡытта гәзит һәм әҙәби журналдар өсөн тәнҡит мәҡәләләрен яҙа.
1932 йылда  грек Яннис Скандалакисҡа () кейәүгә сыға.

Мелиссанти псевдонимы менән билдәле булған Ева Кугия-Скандалаки 1991 йылда вафат була, ҡайһы бер сығанаҡтар 1990 йылда вафат булған тип тә бирә.

## Ижады
Мелиссантиның  «Phōnes entomou» («Бөжәктәр тауыша») тигән беренсе шиғырҙар йыйынтығы 1930 йылда нәшер ителә. Дөйөм алғанда ул ун йыйынтыҡ нәшер итә.
«Ta poiimata tis Melissanthis 1930-1974» («Стихи Мелиссанти шиғырҙары») тигән китап 1976 йылда ғына баҫыла.
« O mikros adhelfos» («Бәләкәй ҡустым») тигән балалар пьессаһы өсөн Сикиаридио премияһына лайыҡ була. Сит ил шағирҙары  Роберт Фрост , Эмили Дикинсон и Райнер Мария Рильке шиғырҙарын грек теленә тәржемә итә. 

Уның иртә поэзияһы дини темаларҙан илһам ала, һуңыраҡ яҙылған шиғырҙары экзистенциаль концепциялар йоғонтоһонда яҙыла. 

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Афина академияһы премияһы (1936)  «O gyrismos tou asotou» өсөн
* Паламас почётлы наградаһы (1945)  «Exomologisi» 
* Поэзия өсөн дәүләт наградаһы (1965)
* «Хеҙмәт өсөн» Алтын тәре ордены (1965)

## Һайланған библиография
* Phōnes entomou («Бөжәктәр тауышы») (1930)
* Profiteies («Пәйғәмбәрлек») (1931, 1940)
* O gyrismos tou asotou («Юлдан яҙғандың әйләнеп ҡайтыуы») (1935)
* Lyriki Exomologisi («Лирик тәүбә ҡылыу») (1945)
* Anthropino Schima («Кешегә ишара») (1961)
* To fragma tis Siopis («Барьер тишины») (1965)
* Ta poiimata tis Melissanthis 1930-1974 («Стихи Мелиссанти») (1976)

## Иҫкәрмәләр
Мирьям Вайксельбраун

**Мирьям Вайксельбраун** (; 1981 йыл) — Австрия телевидениеһында алып барыусы һәм актриса.

Австриянан ситтә 2015 йылғы Евровидение йыр конкурсы алып барыусыһы булараҡ билдәле..

## Биографияһы
Мирьям Вайксельбраун 1981 йылдың 27 сентябрендә Инстбрукта тыуған.

Медиаиндустрияла ул 1998 йылда Antenne Tirol Австрия төбәк радиостанцияһында эшләй башлай. BRAVO журналы үткәргә *2000 Girl* һайлауҙарынан һуң билдлелек ала. Һуңғараҡ, Һуңынан, Tirol TV төбәк телекомпанияһында һәм ҡыҫҡа ваҡыт *Das Magazin*, мәҙәни программаһында эшләгәндән һуң, ул 2001 йылда яңыраҡ ойошторолған VIVA Plusтелестанцияһына эшкә күсә һәм унда һигеҙ ай дауамында *Cologne Day* тапшырыуында ҡатнаша. бынан һуң Мирьям Мюнхенға — MTV Germany, ә аҙаҡтан Берлинға күсеп китә, унда ул *MTV Select* 2005 йылдың ғинуарына тиклем) һәм Total Request Live программаларының (2007 йылдың апреленә тиклем) йөҙө була.

Бер үк ваҡытта ZDF-ла булған телевизорҙан «Wetten, dass..» телешоуында (2003 йылдан алып) һәм ORF-ла «Expedition Österreich» шоуында (2004 йыл) һәм «Dancing Stars» шоуында эшләй. Һуңғы шоуында ҡатнашыу өсөн Romy (Auszeichnung) премияһына лайыҡ була.

2006 йылда Мирьям Вайксельбраун RTL-да «Dancing on Ice» программаһы алып барыусыһы була, шулай уҡ «Ball Life» (2007), «Kiddy Contest}}» тапшырыуны алып бара (2007 һәм 2008). 2010 йылда Sat.1-да «Die Hit-Giganten» серияһының өс тапшырыуныда ҡатнаша.

Ошо эштәренән тыш ул Ян Дриестың *«Tage Letzte, jetzt»* аудиодрамаһы өсөн тауышын яҙҙырта. 2007 йылдан алып телевизион һәм нәфис фильмдарҙа төшә башлай, ә шулай уҡ мюзиклдарҙа ҡатнаша. 2012 йылдың сентябренән 2014 йылдың мартына тиклем Sky Deutschland-та Харальд Шмидттың шоупрограммаһында ярҙамсы була. Артабан алып барыусы булып эшләүен һәм кинола төшөүөн дауам итә.

2015 йылда VOX телеканалында «Grill den Henssler» кулинар шоуында саҡырылған ҡунаҡ була.

Мирьям Вайксельбраун бер нисә премияға, шул иҫәптән 2015 йылда Йыл тиролсеһе премияһына, лайыҡ була.

### Шәхси тормошо

Мирьямдың Мелани исемле игеҙәге бар, улар төрлө фамилия алған: Мирьям — Вайксельбраун (әсәһенең фамилияһы), Мелани — Биндер (атаһының фамилияһы).

Ике йыллыҡ мөнәсәбәттәрҙән һуң Мирьям музыкант Марке (*Nigsch Marcus*) менән араларын өҙә. Шулай уҡ уның *Sat.1-Frühstücksfernsehen* Ян Хан менән бәйләнештәре була, әммә дүрт йылдан һуң улар айырылыша.

2013 йылдан Мирьям Вайксельбраун Бен Америка йырсыһы Лана дель Райҙың менеджеры Бен Моусон (*Ben Mawson*) менән мөнәсәбәттәрҙә тора, 2013 йылдың 28 сентябрендә уларҙың ҡыҙҙары тыуа. Хәҙерге ваҡытта улар Лондонда Ислингтонда йәшәйҙәр, икенсе бала көтәләр.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальный сайт
* Профиль на ''ORF''
Автономова Наталия Сергеевна

**Автономова Наталия Сергеевна** (29 июнь 1945 йыл) — СССР һәм Рәсәй философы, фәлсәфә тарихсыһы һәм философик әҙәбиәт тәржемәсеһе, яңы замандың Европа фәлсәфәүи фекере, эпистемология, хәҙерге заман француз фәлсәфәһе, психоанализ, философия әҙәбиәтен тәржемәләү мәсьәләләре буйынса белгес. Фәлсәфә фәндәре докторы. РГГУ-ның Е. М. Мелетинский исемендәге Юғары гуманитар тикшеренеүҙәр институтының әйҙәүсе ғилми хеҙмәткрәе, Гуманитар тикшеренеүҙәр академияһының мөхбир ағзаһы. «Яңы фәлсәфәүи энциклопедия» авторҙарҙың береһе.

## Биографияһы

Наталия Сергеевна Автономова 1945 йылдың 29 июнендә Рязань ҡалаһында тыуа. 1969 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының филология факультетында роман-герман бүлеген тамамлай.

1973 йылда — философия фәндәре кандидаты, 1988 йылда докторлыҡ ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.

СССР Фәндәр академияһының Философия институтында, (1973 йылдан — Рәсәй Фәндәр академияһының Философия институты), РГГУ ҡарамағындағы Гуманитар тикшеренеүҙәр институтында (1998 йылдан), Халыҡ-ара фәлсәфә коллеженда программаһы етәксеһе (Париж, 1998 йылдан) булып эшләй. 1991—2001 йылдарҙа Европаның ҡайһы бер университетында уҡыта (Париж, Орлеан, Безансон, Лозанна).

В. С. Автономованың һеңлеһе һәм М. Л. Гаспаровтың алыҫ туғаны (уның өләсәһе һәм Гаспаровтың әсәһе ике туғандар), уның менән берлектә яҙылған хеҙттәр авторы, уның хаттарының адресаты.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Францияның Ҡаҙаныштар ордены (2008).
* «Гуманитар тикшеренеүҙәр» номинацияһында Андрей Белый премияһы (2009).
* Ленин комсомолы премияһы (1978)

## Ғилми хеҙмәттәре
### Монографиялары
* Философские проблемы структурного анализа в гуманитарных науках. (Критический очерк концепций французского структурализма). М., 1977 (премия Ленинского комсомола, 1978)
* Рассудок. Разум. Рациональность. М., 1988
* Метафора и понимание. Загадка человеческого понимания. М., 1991
* Познание и перевод. Опыты философии языка. М., 2008
* Открытая структура: Якобсон — Бахтин — Лотман — Гаспаров. М., 2009 (премия Андрея Белого)
* Философский язык Жака Деррида. М., 2011

### Тәржемәләре
* Фуко М. Слова и вещи (М., 1977; 2-е изд. — 1994)
* Шерток Л., Де Соссюр Р. Рождение психоаналитика: от Месмера к Фрейду. М., 1991
* Лапланш Ж., Понталис Ж.-Б. Словарь по психоанализу (М., 1996; 2-е изд., перераб. и доп. — СПб.,2010)
* Деррида Ж. О грамматологии (М., 2000)
* Серио П. Структура и целостность (М., 2001)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* О своей исследовательской, переводческой и преподавательской деятельности интервью Фонду «Устная история»
* Интервью журналу *Логос*, 1999
* Н. С. Автономова на сайте Школы высших исследований в социальных науках, Париж
Немет Жанетт

**Жанетт Немет** (, р 21 ғинуарҙа 1994) — венгр спортсыһы, ирекле стиль көрәшсеһе, европа чемпионаты призёры.

## Биографияһы
1994 йылда Веспремда тыуған. 2013 йылда донъя чемпионатында 16-сы урын биләй. 2014 йылда Европа чемпионатында 5-се һәм донъя чемпионатында —15-се урындар. 2015 йылда Европа уйындарында - 8-се урын, һәм донъя чемпионатында — 21-се. 2016 йылда Европа чемпионатында - 9-сы урын яулай, бынан тыш Рио-де-Жанейрола Олимпия уйындарында ҡатнашып, 10-сы урынға сыҡты. 2017 йылда Европа чемпионатында көмөш миҙал яуланы, һәм донъя чемпионатында 12-се  урын яуланы. 2018 йылда Европа чемпионатында - 7 урын.

Бухарест ҡалаһында 2019 йылда үткән Европа чемпионатында 76 килограмға тиклем ауырлыҡ категорияһында бронза миҙал яуланы. 
## Төп һөҙөмтәләре

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
## Тышҡы һылтанмалар
* 
* 
* 
* 

* 
* Жанетт Немет — профиль на сайте International Wrestling Database (англ.)
Куэста Луиза

**Мария Луиза Куэста Вила** (; 26 май 1920 йыл — 21 ноябрь 2018 йыл) — Уругвай хоҡуҡ яҡлаусыһы. Ғүмерен Уругвай хәрби диктатураһы ваҡытында хәбәрһеҙ юғалыусыларҙы эҙләүгә бағышлай. Улы Небио Мело Куэста тап ошо хәрби диктатура осоронда ююҡа сыға һәм бөгөнгәсә хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә.

## Биографияһы
Луиза Куэста 1920 йылдың 26 майында Сорианола тыуа. 1973 йылдың июненә тиклем ҡағыҙҙар һәм буяуҙар етештереү оҫтаханаһында эшләй. Һуңынан ҡулға алына һәм 1973 йылдың 28 июненән 1974 йылдың 31 ғинуарына тиклем 5-се пехота батаьоны төрмәһендә тотола.

Улы Небио Мело Куэста ҡатыны һәм ҡыҙы менән Аргенинаға ҡыуыла. ҡатыны менән 1976 йылда уны урлайҙар һәм шунан алып уның тураһында бер ниндәй хәбәо-хәтер булмай. Луиза Куэста улын үҙе эҙләй башлай.

1985 йылда «Ҡулға алынған хәбәрһең юғалыусы уругвайҙарҙың әсәләре һәм ғаиләләре» (ингл. Family of formed Uruguayans Disappeared Detained was) төркөмө ойошторола. 2018 йылдың 21 ноябрендә Монтевидеола вафат була. 

## Хәтер
2013 йылдың 30 авгусында Республика университеты Луиза Куэстаға ҡиммәттәрҙе формалаштырыу һәм кеше хоҡуҡтарын яҡлауға индергән өлөшө өсөн доктор Гонорис Кауза исемен бирә.

2014 йылдың 7 мартында Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө сиктәрендә Уругвай почта бүлексәһе Луиза Куэста иҫтәлеген мәңгеләштереү, уның образын Уругвай йәмғиәтендә һаҡлау маҡсатынан марка сығара

2015 йылдың 20 апрелендә Монтевидео муниципалитеты 1694/15 һанлы ҡарары менән элекке Казавалль поликлиникаһы бинаһында урынлашҡан D муниципалитеты йәмәғәт үҙәгенә Куэста Луиза хөрмәтенә иҫтәлекле таҡтаташ ҡуя.

## Иҫкәрмәләр