Татар дәүләт гуманитар-педагогия университеты

**Татар дәүләт гуманитар-педагогия университеты** — Рәсәй Федерацияһының иң боронғо юғары уҡыу йорттарының береһе.Ҡазан ҡалаһында урынлашҡан. 
2011 йылдан Ҡазан Волга буйы федераль университетының бер өлөшө булып тора.

## Университет тарихы
1876 йылдың 24 октябрендә Император Александр II Указы буйынса Рәсәйҙә Санкт — Петербург һәм Мәскәү Уҡытыусылар институтынан һуң өсөнсө Уҡытыусылар институты булараҡ нигеҙ һалына. Барлыҡҡа килгәндән һуң уның исеме бер нисә тапҡыр үҙгәрә. Мәҫәлән, 1918 йылда ул **Ҡазан педагогия институты** итеп үҙгәртелә. 1919 йылда Ҡазан педагогия институтына педагогик составтың бер өлөшө һәм Ҡазан университетының тарих-филология факультеты һәм физика-математика факультеты студенттарының бер өлөшө, Ҡазан юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары, Ҡазан уҡытыусылар семинарияһы, халыҡ уҡытыусыларын уҡытыу өсөн Ҡазан земство мәктәбе индерелә, ә уҡыу йорто үҙе Х**алыҡ мәғарифы юғары институты** тип үҙгәртелә. 1921 йылда элекке исеме — Ҡазан педагогия институты кире ҡайтарыла. 1929 йылда Көнсығыш академияһы һәм Ҡазан университетының ижтимағи фәндәр факультеты менән берләшеү юлы менән **Көнсығыш педагогия институты** итеп үҙгәртелә. 1931 йылда исеме **Татар педагогия институты**, ә 1934 йылдан **Ҡазан дәүләт педагогия институты** тип үҙгәртелә. 1994 йылда уҡыу йорто университет статусын ала һәм, шуға ярашлы, **Ҡазан дәүләт педагогия университеты** тип атала. 2005 йылда КДПУ базаһында ике төбәк юғары уҡыу йортон-Татар — америка төбәк институтын һәм Татар дәүләт гуманитар институтын ҡушыу юлы менән Татар дәүләт гуманитар-педагогия университеты ойошторола. 2009 йылда ТДГПУ-ны Ҡазан (Волга Буйы) федераль университеты составына индереү тураһында ҡарар ҡабул ителә. 2011 йылдың 1 сентябрендә ТДГПУ юридик яҡтан йәшәүҙән туҡтай. ТДГПУ-ла уҡыған бөтә студенттар КФУ студенттары була.

ТДГПУ Волга Буйының күп кенә педагогия вуздарына нигеҙ һалыусы була. 1930-31 йылдарҙа Көнсығыш-педагогия институтының милли бүлексәләре базаһында Чебоксарҙа, Йошкар-Олала һәм Ижевскиҙа педагогия юғары уҡыу йорттары ойошторола.

Тарихтың төрлө осорҙарында уҡыу йортон етәкләгәндәр:

* Парамонов Егор Иванович — 1876 йылдан 1896 йылға тиклем Ҡазан уҡытыусылар институты директоры.
* Анастасиев Андрей Иванович — 1896 йылдан 1902 йылға тиклем Ҡазан уҡытыусылар институты директоры.
* С. Н. Никольский — 1902 йылдан алып 1906 йылға тиклем
* В. М. Гайев — 1906 йылдан алып 1918 йылға тиклем
* 1919 йылдан 1922 йылға тиклем: А. А. Максимов — Инициатива төркөмө рәйесе А. П. Машкин — Совет рәйесе С. П. Сингалевич, В. Г. Дитякин, Н. Н. Фирсов, Г. Ғөбәйҙуллин — Университет менән идара итеү буйынса комиссия
* С. П. Сингалевич — 1922 йылдан 1929 йылға тиклем беренсе ректор.
* Г. Г. Кудояров — 1929 йылдан алып 1932 йылға тиклем
* Г. К. Касымов — 1933 йылдан алып 1934 йылға тиклем
* Йосопов М. Р. — 1934 йылдан алып 1935 йылға тиклем
* Биктагиров А. Т. — 1935 йылдан алып 1939 йылға тиклем.
* И. А. Громов — 1940 йылдан 1944 йылға тиклем
* Я. А. Туишев — 1945 йылдан алып 1967 йылға тиклем
* М. З. Зәкиев — 1967 йылдан алып 1986 йылға тиклем
* Р. А. Йосопов — 1986 йылдан 2002 йылға тиклем
* З. Ғ. Ниғмәтов — 2002 йылдан 2008 йылға тиклем
* Замалетдинов Р. Р. — 2008 йылдан

## Структураһы

* социаль-иҡтисади факультет (СИФ)
* татар филологияһы факультеты (ТФФ)
* филологик белем биреү факультеты (ФБФ)
* хоҡуҡи белем биреү факультеты (ХБФ)
* психологик-педагогик белем биреү факультеты (ППБФ)
* сит телдәр факультеты (СТФ)
* тәбиғи-география факультеты (ТГФ)
* математика факультеты (МФ)
* физика факультеты (ФФ)
* физик культура факультеты (ФКК)
* художестволы белем биреү факультеты (ХБФ)
* тарих факультеты (ТФ)

Шулай уҡ университет ҡарамағында эшләйҙәр:

* өҫтәмә белем биреү институты
* гуманитар һәм педагогик тикшеренеүҙәр институты (ТДГПУ ҒТИ)
* мәғлүмәт технологиялары һәм белем биреү сифаты менеджменты үҙәге
* ирансылыҡтың волга буйы төбәк үҙәге
* ғәрәп мәҙәниәте үҙәге
* төрөк мәҙәниәте үҙәге

Уҡыу формаһы: көндөҙгө, ситтән тороп уҡыу.