Нижинский Вацлав Фомич

**Ва́цлав Фоми́ч Нижи́нский** (; 12 март 1889 йыл, Киев, Рәсәй империяһы — 8 апрель йә 11 апрель 1950 йыл, Лондон, Бөйөк Британия) — рус балет артисы, хореограф, бейеү сәнғәте новаторы. Дягилевтың Рус балетында төп бейеүселәрҙең береһе. Бронислава Нижинскаяның ағаһы.  «Весна священная», «Фавндың төштән һуң ялы»,«Уйындар» һәм «Тиль Уленшпигель» спектаклдәре хореографы.  1909—1913 йылдарҙа Дягилевтың Рус балетында әйҙәүсе бейеүсе һәм балетмейстер.

1913 йылдан эмиграцияла йәшәй.
 
1950 йылдың 8 апрелендә Лондонда вафат булған. 1953  йылда Парижда Монмартрҙа бөтә донъяға билдәле балет артистары янында ҡайтанан ерләнгән.
## Биографияһы

Киевта профессиональ  балет артистары Томаш Нижинский менән Элеонора Береда ғаиләһендә  икенсе бала булып донъяға килгән. Ата-әсәһе сығышы менән Польшанан. Тыуған көнө билдәле түгел, балет белгесе В. М. Красовская төрлө  көндәрҙе күрһәтә:  1889 йыл 17 декабрь; 1890 йыл  12 март{{sfn|Красовская|1981}. Ике йылдан һуң уларҙың тағы бер балаһы тыуа— Бронислава.  1882- 1894 йылдарҙа Томаш менән Элеонора Йозеф Сетовтың балет труппаһы менән гастролдә була.Аталары балаларын балетҡа кесе йәштән өйрәтә башлай. Сәхнәгә Вацлав тәү тапҡыр биш йәшендә сыға, Одесса тетрында гопак бейеүен башҡара .

1894 йылда Йозеф Сетов үлгәндән һуң труппа тарҡала.Томаш Нижинский үҙ труппаһын булдырып ҡарай, тик эш килеп сыҡмай.Ғаилә осраҡлы килешеүҙәр менән генә аҡса таба. Вацлав  ҙур булмаған номерҙар менән сығыш яһап, атаһына  ярҙам иткәндер тиҙәр. Мәҫәлән Раштыуа ваҡытында ул Түбәнге Новгородта сығыш яһай.  1897 йылда  Финляндияла гастролдә саҡта , Т. Нижинский йәш бейеүсе Румянцеваға ғашиҡ була һәм ғаиләһен ҡалдыра. Элеонора өс балаһы менән Петербургҡа китә. Петербург балет училищеһында эшләп йөрөгән поляк бейеүсеһе Станислав Гиллерт ярҙам ҡулы һуҙа.

Һәләтле бейеүсе Вацлавты Петербург балет училищеһына алалар( 1898) . Ике йылдан һуң училищеға Броняны ла алалар. Вацлавтың характерында ниндәйҙер сәйер һыҙаттар барлығы һиҙелә, ләкин ул бик һәләтле бейеүсе булғанлыҡтан заманында билдәле бейеүсе булған педагог Н. Г. Легаттың иғтибарын үҙенә йәлеп итә.

1905 йылдың мартынан педагог Михаил Фокин сығарылыш класы уҡыусыларының имтиханы өсөн балет ҡуя. «А́цис һәм Галатея» уның тәү башлап ҡуйған балеты була. Фавн роленә Фокин сығарылыш класында уҡымаған Нижинскийҙы саҡыра. 1905 йылдың 
10 апрелендә Петербургтағы Мария театрында был  спектакль ҡуйыла,  рецензияларҙа Нижинскийҙың ғәҙәттән тыш һәләтле булыуы тураһында яҙыла:

Сығарылыш класынан Нижинский барыһын да хайран ҡалдырҙы: йәш артисҡа саҡ 15 йәш тулған, уға мәктәптә тағы ике йылға ҡалырға тейеш.  Һәр хәлдә шундай һирәк осрай торған һәләтте күреүе күңелле. Еңеллек һәм элевация матур һәм йомшаҡ хәрәкәттәр менән бергә- һоҡланғыс күренеш.  15 йәшлек артист вундеркинд булып ҡына ҡалмаһын, ары камиллаша барһын тип теләргә ҡала .

1907 йылда Нижинский училищены тамамлай һәм Мария театрына ҡабул ителә,  был театрҙа ул 1906 йылдан алып сығыш яһай башлаған була. Һәләтле бейеүсе  бик тиҙ арала театрҙың премьерына әйләнә,  М. Ф. Кшесинская, О. И. Преображенская, Анна Павлова,  Тамара  Карсавинаның партнёры булараҡ сығыш яһай. М. М. Фокиндың «Армида павильоны» (*Аҡ тәнле ҡол*, 1907), «Мысыр төндәре» (*Ҡол*, 1908), «Шопениана» (1908) һәм башҡа академик балеттарҙа ҡатнаша.Мария театрында 1911  йылдың ғинуарына тиклем  эшләй,  «Жизель» балетында әҙәпһеҙ кейемдә сығыш яһаған өсөн тип император ғаиләһе талабы буйынса эшенән бушатыла.

С. П. Дягилев  В. Ф. Нижинскийҙы Париждағы Урыҫ сезондарында () ҡатнашырға саҡыра. Бейеүсе Европала иҫ киткес һәләтле бейеүсе булып таныла. Бик бейек итеп һикерә алғанға һәм  оҙайлы элевация (оҙон итеп һикерә алыу) эшләй алған өсөн уны ҡош кеше , икенсе  Вестрис  тип йөрөтә башлайҙар. 1909 - 1913 йылдарҙа Нижинский Урыҫ сезондарының  төп бейеүсеһе була, Фокиндың бығаса ҡуылған һәм яңы балеттарында ролдәр башҡара. 1912 йылда Фокин труппаны ташлап киткәндән һуң Нижинский бер аҙ балетмейстер ҙа була, «Весна священная» һәм «Уйындар» балеттарын ҡуя.
* 
** «Павильон Армиды»
** «Пир», рус композиторҙары  музыкаһына дивертисмент 
** «Сильфидалар»
** «Клеопатра» ( «Мысыр төндәре»нән эшкәртелгән)
* 
** «Карнавал» Р. Шуман музыкаһына
** «Шехерезада» ( Римский-Корсаков Николай Андреевич
** «Жизель»
** «Ориенталии» ( Э. Григ һәм К. А. Синдинг,   Стравинский Игорь Фёдорович оркестровкаһы
* 
** «Видение розы» (К. М. Вебер, Париж тамашасыһын тәҙрә аша һикереүе менән хайран ҡалдыра)
** «Нарцисс»
** «Петрушка» (Стравинский Игорь Фёдорович
** «Лебединое озеро»
** «Синий бог»  (Рейнальдо Ан)
* 
** «Фавндың төштән һуң ялы», Клод Дебюсси музыкаһына үҙе ҡуйған
** «Дафнис һәм Хлоя» Равель Морис
*  — «Игры» , К. Дебюсси музыкаһына үҙе ҡуйған

## Бүләктәре
* Орден Академических пальм —  Павлова Анна Павловна, Фокин Михаил Михайлович һәм Григорьев Сергей Леонидович  менән бергә Париждағы беренсе Рус сезонынан һуң командор дәрәжәһенә лайыҡ була 

## Әҫәрҙәр
* 
* 

## Хәтер
*   йылда Монакола балет артистары һәм хореографтар өсөн Нижинский премияһы булдырыла.
*   2011 йылдың 11 июнендә «Дягилевтың Рус балеты»на 100 йыл тулыу айҡанлы Варшава Ҙур театрында Вацлав менән Бронислава Нижинскийҙарҙың бронза  һындары ҡуйыла (Фавн һәм Нимфа, скульпторы Геннадий Ершов).

## Иҫкәрмәләр

## Библиография
* 
* 
* 
* 
* *Надеждин Н. Я*. Вацлав Нижинский: «Отдых фавна»: Биографические рассказы. М.: Майор, Осипенко, 2011. — 192 с. (Серия: «Неформальные биографии»). — 2000 экз. — ISBN 978-5-98551-146-8.
* Незабытые могилы. Российское зарубежье: некрологи 1917—1997 в 6 томах. Том 5. Н — Пер. М.: «Пашков дом», 1999. — С. 100. — ISBN 5-7510-0169-9.
* *Нижинская Р.* Вацлав Нижинский. — М.: Терра, 2004. — ISBN 5-275-01012-5.
* 

## Һылтанмалар

* Документальный фильм «Больше, чем любовь. Вацлав Нижинский»  на телеканале «Культура»
* Вацлав Нижинский  на сайте Проекта 1917