open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ҡырҙас

**Ҡырҙас** () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 656 кеше.
Почта индексы — 453615, ОКАТО коды — 80201825001.
 

## Халыҡ һаны

; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар (99 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 24 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 73 км
* Йәнйегет йылғаһы буйында урынлашҡан

## Инфраструктура
* Мәктәп
* Шәхси хужалыҡтар

## Транспорт
80Н-043 «Сәрмән — Амангилде — Баймаҡ» автомобиль юлы.

## Фотолар

## Урамдары

* Тау урамы ()
* Йылға аръяғы урамы ()
* Комсомол урамы ()
* Тыныслыҡ урамы ()
* Салауат Юлаев урамы ()
* Совет урамы ()
* Урал Батыр урамы ()
* Мәктәп урам ()
* Йәнйегет урамы ()

## Тарихы
1833—1834 йылдарҙа йылға исемен йөрөткән Ҡырҙас ауылы барлыҡҡа килә. Уға нигеҙ һалыусылар — Ишҡол ауылы халҡы. Ул саҡта 153 кеше йәшәгән 27 ихата булған. X ревизия буйынса 320 кеше 40 йортта йәшәгән. 1920 йылда 112 йортта 588 кеше иҫәпләнгән. Ауылды икенсе төрлө ***Сяу-Кала*** тип тә атағандар.

Халыҡтың төп шөғөлө — малсылыҡ. Йәйләүгә 27 йорттоң 21-е ылау менән сыға, улар 161 кеше тәшкил итә. Уларҙың 150 аты, 65 һыйыры, 125 һарығы һәм 30 кәзәһе булған. Улар өсөн ауыл хужалығы иҡтисадтың яңы тармағы булған. Улар 1842 йылда 56 бот ужым һәм 480 бот яҙғы иген сәсә. 1842 йылда Мырҙаҡай Ҡарамандин йылына 100-шәр бот сәскән.

## Билдәле шәхестәр
* Әхмәтйәнов Динир Әсғәт улы (28.10.1957) — Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәтенең етәксе урынбаҫары (2017).
* Хисмәтов Мөхәмәтйән Фазылйән улы (10 сентябрь 1930 йыл, БАССР-ҙың Әбйәлил районыны Ҡырҙас ауылы — 18 март 2010 йыл, Өфө) — географ, география фәндәре кандидаты (1959), профессор (1992), БАССР-ҙың атҡаҙанҡан фән эшмәкәре (1977).
* Юнысов Мәҡсүт — Рәсәй империяһы дипломаты, мулла.

## Матбуғатта
* Әбйәлилдән — Еңеү сәләме
* Әбйәлил районының Ҡырҙас ауылында тыуған Мәҡсүт Юнысов батша Петр Беренсенең дипкурьеры булған 
* Әбйәлил районының Ҡырҙас ауылы. Насар тоттоң үҙеңде,Хәҙер ал кәрәгеңде!
* "Аманат"лы Ҡырҙас ауылы уҡыусылары
* Ҡырҙас ауылы халҡы Радий Хәбировҡа ағастан йорттар төҙөү мәсьәләһе тураһында һөйләне

## Видеояҙмалар
* 17.06.2018, "Ҡуңыр буға"лар Әбйәлил районы Ҡырҙас ауылында Баймаҡ районы
* 

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *[[Ғайсин Әхтәр Мәғәз улы|Гайсин А. М.]]* Посол белого падишаха: Наследие Юнуса-ахуна и документы АВПРИ о дипломатических поездках Максюта-муллы. 2-е изд., перераб. и дополн. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2019. — 344 с.
* *[[Ғайсин Әхтәр Мәғәз улы|Гайсин А. М.]]* Максют Юнусов и его потомки: генеалогические схемы тангауров деревни Кирдас. — Уфа: Гилем, 2012.
Мәхмүт (Әбйәлил районы)

**Мәхмүт** () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 584 кеше.
Почта индексы — 453606, ОКАТО коды — 80201840005.
 

## Халыҡ һаны

; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (100 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 27 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Хәлил): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Әлмөхәмәт): 17 км

## Урамдары

* Әхмәт Зәки Вәлиди урамы ( Ахмет Заки Валиди(улица)}})
* Дуҫлыҡ урамы ( Дружбы(улица)}})
* Ҡыҙыл урамы ( Кизил(улица)}})
* Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)}})
* Йәштәр урамы ( Молодежная (улица)}})
* Яр буйы урамы ( Набережная(улица)}})
* Мәктәп урамы ( Школьная (улица)}})

## Тарихы
Ҡарағай-ҡыпсаҡтарҙың иң ҙур ауылы — Мәхмүт ауылы. V ревизия мәғлүмәттәре буйынса, 55 йортта 240 башҡорт һәм 19 татарҙар 3 ихатала булған. 64 йылдан һуң X ревизия мәғлүмәттәре буйынса, унда 80 ихатала 408 кеше йәшәгән. 1831 йылда 13 ғаилә Өмөтбай ауылына, Таһир һәм Нуралыға күскәс, берешәр ғаилә килә.

Уға нигеҙ һалыусы билдәле. Ул тархан Мәхмүтбай Ейәнғолов, 1755 йылда Әүжән һәм Ағиҙел йылғалары буйлап Әүжән-Петровск заводтарына ерҙәр биреүҙә ҡатнаша, улдары: Ғәҙелбай, Дәүләтбирҙе, Дәүләтҡол, Дәүләтҡол, Илбул, Теләүембәт, Теләүле.

Мәхмүттәр — малсылар. 432 кеше йәшәгән 84 йортҡа 600 ат, 250 һыйыр, 50 һарыҡ, 25 баш кәзә тура килгән. 1842 йылда бөтәһенә 464 бот яҙғы иген сәселгән.

## Ер-һыу атамалары
* Мәхмүт ауылы тарихы. Ауыл тарихына бәйле мәғлүмәттәр, легендалар.
* Тағы уҡығыҙ.

## Видеояҙмалар
* Әбйәлил районы, Мәхмүт ауылы.
* Мәхмүт ауылы тәбиғәте.
* Әбйәлил районы, Мәхмүт ауылы кешеләре.
* 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Михайловка (Әбйәлил районы)

**Михайловка** () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1103 кеше. Ауылда бер мәктәп бар . Директор - Әсләм Зөлфәр улы Махиянов .
Почта индексы — 453622, ОКАТО коды — 80201837001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 26 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 30 км

## Рәсемдәр

Рәсем:Mikhaylovka (Abzelilovsky District).jpg|Михайловка ауылы


## Иҫкәрмәләр
Мораҡай

**Мораҡай** () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 329 кеше.
Почта индексы — 453611, ОКАТО коды — 80201813005.
 

## Халыҡ һаны

; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (98 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 79 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Байым): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мораҡай): 2 км

## Урамдары

* Дуҫлыҡ урамы ( Дружбы (улица)}})
* Көркәктау урамы ( Куркактау (улица)}})
* Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)}})
* Йәштәр урамы ( Молодежная (улица)}})
* Салауат Юлаев урамы ( Салавата Юлаева (улица)}})
* Үҙәк урам ( Центральная (улица)}})
* Ямантау урамы ( Ямантау (улица)}})

## Тарихы
Ауылға Верхнеурал өйәҙе Күбәләк улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1786 йылдан алып билдәле. Тәүге төпләнеүсенең исеме менән аталған, уның улдары Сынбулат, Иманһары, Мәүлит, Ҡаҙыбай Мораҡаевтар билдәле.

Мураҡайҙа V ревизияла 26 йорт була. Унда 88 ир-егет һәм 96 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1834 йылда — 293, 1859—290, 1920 йылда — 398 кеше йәшәгән.

Мораҡайҙың улдары Сынбулат (1775 йылғы), Иманһары (1832 йылда Себергә һөргөнгә ебәрелгән), Мәүлит менән Ҡаҙыбай атаһының ауылында йәшәгән.

Халыҡтың төп шөғөлө — ярым күсмә малсылыҡ. 48 йорт хужалығында (204 кеше) 115 ат, 100 һыйыр, 200 һарыҡ, 50 кәзә булған. Ауыл хужалығы бик аҙ кешегә таныш булған. 1843 йылда бында 88 бот ужым һәм 224 бот яҙғы иген сәселгән.

1900 йылда халыҡ һаны 323 кеше тәшкил итә, 1920 йылда — 398 кеше, 1939 йылда — 325 кеше, 1959 йылда — 310 кеше, 1989 йылда — 291 кеше, 2002 йылда — 293 кеше, 2010 йылда — 329 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002 йыл буйынса). Башланғыс мәктәп (Яңы Балапан ауылы урта мәктәбе филиалы), фельдшер-акушерлыҡ станцияһы, клуб, мәсет эшләй.

## Тәбиғәт ҡомартҡылары
Мораҡай ҡурғандары һәм Көркәк тауҙары

## Видеояҙмалар
* Башҡортостан. Әбйәлил районы Мураҡай ауылы.

## Иҫкәрмәләр
Түбәнге Әбдрәш

**Түбәнге Әбдрәш** () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 76 кеше.
Почта индексы — 453605, ОКАТО коды — 80201804005.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 58 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Сиҙәм): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Әлмөхәмәт): 12 км

## Ер-һыу атамалары

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Рауил

**Рауил** () — Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 494 кеше.
Почта индексы — 453626, ОКАТО коды — 80201831004.

## Халыҡ һаны

; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (99 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 16 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ишҡол): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 65 км

## Урамдары

* Айҙар Мөхтәруллин(урамы)  ()
* Әхмәт Зәки Вәлиди(урамы)  ()
* Киров(урамы)  ()
* Ҡултыҡһаҙ(урамы)  ()
* Ҡыҙыл буйы(урамы)  ()
* Йәштәр(урамы)  ()
* Салауат Юлаев(урамы)  ()
* Таһир Кусимов(урамы)  ()
* Үҙәк(урам)  ()

## Тарихы
Рауил ауылы Оло Ҡыҙыл йылғаһының һул ярында урынлашҡан. Ул тирә-яҡтан тауҙар менән уратып алынған. Төньяҡтан — Бейәғаҙа, көньяҡтан — Бәләғаҙа, көнсығыштан — Торпай, көнбайыштан — Ирәндек алды тау теҙмәләре, көньяҡ-көнсығыштан Айранды тауы урынлашҡан.

Ауылдың барлыҡҡа килеүенә 250—260 йыл самаһы. Ауыл халҡы тәүҙә Еруба йәки Убалы ер тигән урында төйәк иткән. Хәҙерге ауылдан Оло Ҡыҙыл йылғаһы аша сыҡҡас, көнбайышта, тау теҙмәләренең береһендә Ялпаһаҙ, Бейәгән, Һәбекәй исемле үҙәктәр йәйрәп ята. Шуларҙың Бейәгән (Бейә бәйләгән) үҙәгенең һул яғында, ауыл ҡарттары һөйләп ҡалдырыуынса, Еруба ауылы шул ерҙә урынлашҡан булған. Әле лә нигеҙ таштары бар. Бер нисә саҡрымға һуҙылған Бейәгән үҙәгенең уртаһынан йылға аға. Мал көтөү өсөн, бигерәк тә тибенгә йөрөгән аттарға уңайлы үләнле ере һәм һөжүм иткән дошмандан йәшеренер урындарҙың булыуы ҡыҙыҡһындырған инде ауыл халҡын.

1736—1740 йылдарҙа ауыл халҡы Ҡараһаҡал яуында ҡатнашҡан өсөн Еруба ауылы яндырыла һәм, халыҡ икенсе ауылға күсенә. Ғалим Ә. Әсфәндиәровтың мәғлүмәттәре буйынса, был ауыл Ташъяр тип аталған була. Ул ауылдың ҡайһы тирәлә булыуы аныҡ ҡына билдәле түгел. Шулай ҙа ололарҙың һөйләүенсә, ауыл Оло Ҡыҙыл йылғаһының һул яғында, Рауил ауылының хәҙерге урынынан бер-ике саҡрым көнбайыштараҡ, Бейәғаҙа тауы эргәһендә ҡая таштар тапҡырында булған, тиҙәр.

Ауылға 18 быуаттың 2‑се яртыһында Нуғай даруғаһы Тамъян улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүсе йорт старшинаһы Рауил Мостафин исеме менән аталған. Шулай уҡ Йәрәбә, Ташъяр исемдәре менән билдәле булған.

## Билдәле шәхестәре
* Ғилманов Фитрат Абдулла улы (15.04.1921—2015), хәрби эшмәкәр, генерал-майор. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1967—1979 йылдарҙа СССР Эске эштәр министрлығы эске ғәскәрҙәренең дивизия командиры. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Видеояҙмалар
* Деревня в горах. Равилово Абзелиловский р-н Башкортостан
* Как мы брали Равилово. Часть 2.
*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Хәлил мәктәбе (Әбйәлил районы)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7. 
* 

## Һылтанмалар
* 
* Равилово на портале «Генеалогия и Архивы»
Һәйетҡол

**Һәйетҡол, Сәйетҡол** () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 146 кеше.
Почта индексы — 453628, ОКАТО коды — 80201816005.

## Халыҡ һаны

; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 36 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Буранғол): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 91 км

## Урамдары
* Аҡташ урамы ()
* Тыныслыҡ урамы ()

## Тарихы
Күсәр халҡы Дәүләт ауылынан айырылып сыҡҡан, һуңынан үҙҙәре Һәйетҡол (Башай) ауылын ойошторған. Был хәл 1816 йылда була. Зауряд-сотник Һәйетҡол Таңғай улы Ғәйетҡолов исемен йөрөтә.

VII һәм VIII ревизияларҙа шул уҡ халыҡ һаны (163) һәм йорт хужалығы (15) күрһәтелгән. 1859 йылда 25 ихатала 129 кеше, шул иҫәптән ситтән килеүселәр йәшәгән. Беренсе совет халыҡ иҫәбен алыуҙа ауылда 210 кеше 40 йортта йәшәгән.

Ауылда 1805—1807 йылдарҙа Рәсәйҙең Францияға ҡаршы походында ҡатнашыусы Баязит Сәмәрғолов, шулай уҡ көмөш миҙалдар кавалерҙары, 1814 йылдың 19 мартында Парижды яулап алыуҙа ҡатнашҡан XIV башҡорт полкы яугирҙәре Иҫәнгилде Бауагилдин, Йосоп Абдулхәлилев, зауряд-сотник Һәйетҡол Ғәйетҡолов йәшәгән.

XIX быуаттың 40-сы йылдарында 172 кеше йәшәгән 27 ихатанан 22-е йыл һайын Әбей-Батҡан, Суҡраҡлы, Күсәк йылғалары буйлап күсеп йөрөгән. Уларҙың 100 аты, 80 һыйыры, 70 һарығы, 50 кәзәһе була. Улар һөрөнтө ерҙәре ни бары 18 дисәтинә тәшкил иткән. 1842 йылда ауыл халҡы 192 бот яҙғы иген сәскән

Ауыл халҡы малсылыҡ менән шөғөлләнгән.

## Билдәле шәхестәре
* Камалов Абдулхай Йәноҙаҡ улы (15 ғинуар 1926 йыл — 23 июль 1999 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, «ll дәрәжә Ватан һуғышы», «lll дәрәжә Дан» ордендары, «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн», «Батырлыҡ өсөн», «Кёнигсбергты алған өсөн», «Германияны еңгән өсөн» миҙалдары кавалеры.

## Видеояҙмалар
* Сәләмәт ауыл 2020 Һәйетҡол ауылы Әбйәлил районы
* 

## Иҫкәрмәләр
Салауат (Әбйәлил районы)

**Салауат**  () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 323 кеше.
Почта индексы — 453601, ОКАТО коды — 80201837007.

## Халыҡ һаны

; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 15 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Михайловка): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 41 км

## Урамдары

* Йылға аръяғы урамы ()
* Тыныслыҡ урамы ()
* Муса Мортазин урамы ()
* Мөхәмәтйәр Рәхмәтуллин урамы ()
* Совет урамы ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Салауат ауылына 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалында әүҙем ҡатнашыусы Салауат батыр нигеҙ һала.

Документтарҙа фамилияһы телгә алынмай. Л. Я. Соймонов төҙөгән 1740 йылдағы "Башҡорт ихтилалы тураһында өҙөк"тә ике тапҡыр Тамъян улусы башҡорто Салауаттың исеме телгә алына. Ихтилал етәксеһе Сәйетбайҙың ике ҡустыһы — Әлкәлин Ҡолош менән Тәпсе («ҡустыһы Һарынбәт һәм башҡорт Салауат Ҡараһаҡал менән уртаҡ булғандар») карателдәр ҡулына эләгә. 1740 йылдың 25 июнендә тотҡондарҙың береһе «Тамъян улусы башҡорто Салауат Ағиҙелгә 40 ғаилә менән килде», тип һөйләй әсирҙәрҙең береһе. Баш күтәреүселәр, бөтә малдарын ҡалдырып, Ағиҙел йылғаһы аша «Ҡараҡай тауҙарына, Ҡыҙыл йылғаһына тиклем» йүнәлеүен тиҙләтә. Был мәғлүмәттәр, Салауаттың 1740 йылдағы Ҡараһаҡал ихтилалында айырыуса ҙур роль уйнағанлығы тураһындағы фекерҙе иҫбатлай.

Салауаттың улы Кинйәкәй (1736—1813), ейәндәре Бикташ (1768—1813), Истамғол, Кузяхмет, Рәхмәт тыуған ауылында йәшәгән. Беренсе күскенсе улы исеме менән ауыл шулай уҡ Кинйәкәй тип атала.

1795 йылда 18 йорт хужалығында 140 кеше йәшәгән. X ревизия 68 йортта 400 кешене күрһәткән. 1920 йылда 145 йортта 644 кеше йәшәгән.

Салауаттар Ватанды һаҡлауға үҙ өлөшөн индерә. 1805—1807 йылдарҙа Пруссия һәм Польша биләмәләрендә Рәсәйҙең союздаштар менән Наполеон Францияһына ҡаршы походында Яңыбай Ғәйетов ҡатнаша. Наполеонды Рәсәйҙә, сит илдәрҙә һәм уның баш ҡалаһында тар-мар иткәнд көмөш миҙалдар кавалерҙары Ҡасҡын Әбдрәшитов, Ишкилде Ишемғолов ҡатнаша.

Салауаттар — мал үрсетеүселәр. 45 йорттоң 40-ы 310 кешеһе менән Маяғашлы, Сирмешән, Ҡаржау йылғалары буйлап күсеп йөрөгән. Уларҙың 350 аты, 180 һыйыры, 100 һарығы, 60 кәзәһе иҫәпләнә. Игенселек өсөн 59 дисәтинә ер үҙләштерелгән. 1842 йылда бөтәһенә 708 бот яҙғы иген сәселә. Сәсеүлектәрҙең яртыһынан күберәгенә дүрт кеше хужа була: Мөхәмәтйәр Килдейәров (100 бот), Дәүләтша Байғәлин (105 бот), Йыһанша Ырыҫбаев (105 бот), Рахманғол Абдулғәзизов (110 бот).

## Билдәле шәхестәре
* Фәттәхетдинов Хәлфетдин (1892—1938) — хәрби эшмәкәр. Беренсе донъя, Рәсәйҙәге Граждандар һәм совет-поляк һуғыштарында ҡатнашыусы.

## Видеояҙмалар
* Әбйәлил районы Салауат ауылы биләмәһендә Ағинәйҙәр ҡоро.
* «Алтын бишек» акцияһының сираттағы ҡатнашыусыһы — Әбйәлил районы Салауат ауылы 

## Матбуғатта
* Әбйәлил районының Салауат ауылында яңы фельдшер-акушерлыҡ пункты асылды 

## Иҫкәрмәләр
Һамар (Әбйәлил районы)

**Һамар** () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 197 кеше.
Почта индексы — 453601, ОКАТО коды — 80201837008.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 29 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Михайловка): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 27 км

## Билдәле шәхестәр
* Васёв Григорий Тимофеевич (24.12.1922–31.12.2004), Советтар Союзы Геройы (1945). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы. 1950—1969 йылдарҙа СССР Дәүләт именлеге комитеты хеҙмәткәре, полковник.

## Иҫкәрмәләр
Әбдрәшит (Әлшәй районы)

**Әбдрәшит** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 619 кеше.
Почта индексы — 452119, ОКАТО коды — 80202804001.
 

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 27 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 27 км

## Урамдары

* Көнсығыш ятҡылығы урамы ()
* Гараж урамы ()
* Дуҫлыҡ урамы ()
* Урман урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Таулы урам ()
* Күл урамы ()
* Шишмә урамы ()
* Үҙәк урам ()

## Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 73 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Тарихы
Әбрәшит (Таукүл) район үҙәгенән һәм Раевка тимер юл станцияһынан көньяҡ‑көнсығышта 27 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауылға Бәләбәй өйәҙе Яйыҡ‑Ҫыбы‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә Стәрлетамаҡ өйәҙе башҡорттары нигеҙ һала, 1745 йылдан алып билдәле. Шулай уҡ Тат (Тоҡ)‑Йылға, Тоҡтар‑Әбдрәшит булараҡ теркәлгән. Тәүге төпләнеүсе Әбдрәшит Ишмөхәмәтов исеме менән йөрөтөлә. 1806 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса бында типтәрҙәр килеп урынлаша. 1795 йылда 10 йортта 74 кеше йәшәгән, 1865 йылда 70 йортта — 389 кеше. Ауыл халҡы игенселек, малсылыҡҡ, умартасылыҡҡ менән шөғөлләнгән. Мәсет, училище, ел һәм 2 һыу тирмәне булған. Халҡы: 1906 йылда — 704 кеше; 1920 йылда — 900 (Яңы Әбдрәшит ауылы менән бергә иҫәпкә алынған); 1939 йылда — 533 кеше; 1959 йылда — 782 кеше; 1989 йылда — 526 кеше; 2002 йылда — 661 кеше; 2010 йылда — 619 кеше. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002). Төп мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар

## Билдәле шәхестәре
* Бикәев Солтан Хәмит улы (25 декабрь 1916 йыл — 8 октябрь 2006 йыл) — совет-фин һуғышында (1939—1940) һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, танкист, полковник (1975). Мәскәүҙә үткән Еңеү Парадында ҡатнашыусы. 1967—1992 йылдарҙа Өфөләге 2-се ҡала типографияһы директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1977), СССР матбуғаты отличнигы (1977), Советтар Союзы Геройы (1943).
* Шамил Анаҡ (тулы исеме **Мәхмүтов Шамил Ғүмәр улы **; 25 ноябрь 1928 йыл — 21 октябрь 2005 йыл) — башҡорт шағиры. 1969 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990).
* Мәхмүтов Әмир Ғөбәй улы (28 июнь 1947 йыл) — шағир, яһыусы, ғалим, тәнҡитсе, педагог, йәмәғәт эшиәкәре.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар
* 18 июль 2015 йыл. Әлшәй районы Әбдрәшит ауылының 220 йыллығы
* Әбдрәшит
* Әбдрәшит. Тыуған ерҙә. июль 2021 йыл

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 422.
Әбделкәрим (Әлшәй районы)

**Әбделкәрим** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 68 кеше.
Почта индексы — 452119, ОКАТО коды — 80202804002.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселеген башҡорттар (99 %) тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 37 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Әбдрәшит): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 37 км

## Урамдары
* Йылға аръяғы урамы ()
* Нефтсе биләмәһе ()
* Үҙәк урам ()

## Тарихы
Әбделкәрим ауылына 1784 йылда Төрөмбәт ауылынан барлыҡҡа килгән Яңы Төрөмбәт йорто сотнигы Әбделкәрим Төрөмбәтов нигеҙ һала. Уның атаһы Төрөмбәт Ырыҫҡолов — төп ауылдың (хәҙерге Ауырғазы районы) тәүге төпләнеүсеһе. 1850 йылғы 9-сы ревизия алдынан Төрөмбәттең улдары Абдрахман (уның балалары — Хәсән, Фәйзулла, Хәбибулла, Кәлимулла), Йәнебәк (1752—1841) ағаһы Әбделкәрим (уның улдары Әбделнасир, Ҡотлозаман) етәкселегендә утарға күсенәләр, һуңынан ауылға әүерелә. 1859 йылда унда 15 йортта аҫаба башҡорттар (70 кеше) һәм уларҙың керҙәштәре (18 кеше) йәшәгән. 1920 йылда 53 йортта 295 башҡорт була..

## Матбуғатта
* Аманат. 8 май 2021, Әлшәй районы Әбделкәрим ауылында һәйкәл асҡандар

## Видеофильмдар

## Иҫкәрмәләр
Айтуған (Әлшәй районы)

**Айтуған** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 16 кеше.
Почта индексы — 452132, ОКАТО коды — 80202816002.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 58 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Гәйнәямаҡ): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аксенов): 23 км

Хутор Айтуган - panoramio.jpg
Хутор Айтуган - panoramio (1).jpg
Хутор Айтуган - panoramio (2).jpg
Хутор Айтуган - panoramio (3).jpg
Хутор Айтуган - panoramio (4).jpg



## Иҫкәрмәләр
Адамовка (Әлшәй районы)

**Адамовка** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1 кеше.
Почта индексы — 452113, ОКАТО коды — 80202861002.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса украиндар 100 процент тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 33 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Торонтайыш): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 33 км

## Урамдары
* урамы ()

## Тарихы
Адамовка ауылына 1908 йылда нигеҙ һалына.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар

## Иҫкәрмәләр
Баязит (Әлшәй районы)

**Баязит** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 181 кеше.
Почта индексы — 452088, ОКАТО коды — 80244865002.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 21 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ташлы): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 21 км
## Тарихы
Баязит Ташлы ауыл Советы биләмәһенә инә. Район үҙәгенән һәм Раевка тимер юл станцяһынан төньяҡ‑көнбайышҡа табан 21 саҡрым алыҫлыҡта Ташлы йылғаһы (Төйлән йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан.
Ауылға 1923 йылда Бәләбәй кантоны Ташлы ауыл кешеләре Ҡыҙылҡабаҡ исеме менән нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүсе Баязит Тимербулатов була. 1925 йылда 14 йорт теркәлгән. 1930 йылдан хәҙерге исемен йөрөтә. Халҡы: 1939 йылда — 132 кеше; 1959 йылда — 173 кеше; 1989 йылда — 89 кеше; 2002 йылда — 100 кеше; 2010 йылда — 81 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002).

## Урамдары
Исемдәре:

Игенсе урамы ()

Йәштәр урамы ()

## Тәбиғәт ҡомартҡылары
## Билдәле шәхестәр
* Нурия Абдуллина (15.03.1957), үҙешмәкәр йырсы-композитор, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.  
* Мәүлийәров Хәмит Дәүләтйәр улы (1.05.1964), Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре, 2015 йылдан Рәсәй Федерацияһының төҙөлөш министры урынбаҫары.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий стр.428 
* 
* «Налог Белешмәһе» статистикаһында Баязит урамы
Үрге Әүрез

**Үрге Әүрез** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 99 кеше.
Почта индексы — 452102, ОКАТО коды — 80202846003.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселеге — татарҙар (88 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 31 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Түбәнге Әүрез): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шафран): 8 км

## Урамдары

* Йылға урамы ()
* Стаханов урамы ()
* Тельман урамы ()

## Тарихы
Әүрез исемле ауылдар күп булған. Уларҙың иң тәүгеһе Әүрезбаш (Үрге Әүрез) 1765 йылда аҫаба башҡорттар менән килешеү буйынса Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерендә барлыҡҡа килә. 1859 йылда бында 490, 1870 йылда — 555, 1917 йылда — 1038, 1920 йылда 838 мишәр булған.

1843 йылда 385 мишәргә 840 бот ужым һәм 2816 бот яҙғы иген сәселә.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар

## Иҫкәрмәләр
Иҙрис (Әлшәй районы)

**Иҙрис** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 389 кеше.
Почта индексы — 452120, ОКАТО коды — 80202870006.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 7 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Сураҡай): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шафран): 7 км

## Урамдары

* Ҡарға урамы ()
* Торна урамы ()
* Туғай урамы ()
* МТФ урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Йәйғорло урам ()
* Сыйырсыҡ урамы ()
* Һандуғас урамы ()
* Һайыҫҡан урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Иҙрис ауылы — Яйыҡ-ҫыбы-мең улусы аҫабалары торамаһы. Тәүге төпләнеүсе — улус йөҙ башы Иҙрис Моашев, ул 1760 йылдың 14 мартында төҙөлгән килешеү буйынса старшина Мәҡсүт Мырҙаҡаев етәкселегендә башҡа аҫаба халыҡтар менән берлектәге ерҙәргә татарҙарҙы индерә. Ул саҡта Иҙрис Сураҡай ауылында ла йәшәй. 1770 йылда йөҙ башы Иҙрис Муашев шул уҡ ауылда йәшәй. Яңы ауыл XVIII быуаттың 70-се йылдарында барлыҡҡа килгән. 1795 йылда Иҙрис ауылы — 68 кеше йәшәгән 11 ихаталы ауыл. 1834 йылда 23 йортта 183 кеше иҫәпләнә, 1859 йылда 46 йортта — 276, 1870 йылда 45 йортта — 268, 1817 йылда 128 йортта — 717, 1920 йылда 125 йортта — 612 аҫаба башҡорт.

1843 йылда 183 кешегә 32 бот ужым, 768 бот яҙғы иген сәселгән. 1917 йылда 128 йорт хужаһының 494 дисәтинә һөрөнтө ере була, шул иҫәптән 77 — 4 дисәтинәгә тиклем, 33 — 10 дисәтинәгә тиклем, 4 — 15-кә тиклем, тағы 4 — 15-тән ашыу дисәтинә. 10 кеше игенселек менән шөғөлләнмәгән. 3 йортта йәшәгән 33 рус кешеһенең 75 тиҫтә һөрөнтө ере булған.

## Матбуғатта
* Башҡортостан ҡыҙы. 11 сентябрь 2019, «Бер-беребеҙҙең ҡәҙерен беләйек!..»
* Әлшәй хәбәрҙәре. 22 май 2020, Ир-егеттең йәшен һанамайҙар, ә күрһәткән эшен һынайҙар…

## Видеофильмдар
* Идрис 28 июль 2017йыл

## Бәйләнештә төркөмөндә

## Инфраструктура
Ауылда медпункт, китапханаһы менән мәҙәниәт йорто, балалар баҡсаһы һәм мәсет бар. Мәктәп ябылған.

## Иҫкәрмәләр
Казанка (Әлшәй районы)

**Казанка** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 350 кеше.
Почта индексы — 452111, ОКАТО коды — 80202822001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 13 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 13 км

## Билдәле шәхестәре
* Фролов Александр Павлович (27.09.1921—10.10.1994), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы, авиация полкының эскадрилья командиры урынбаҫары, майор (1945). Советтар Союзы Геройы (1965).

## Иҫкәрмәләр
Ҡайраҡлы (Әлшәй районы)

**Ҡайраҡлы** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 186 кеше.
Почта индексы — 452130, ОКАТО коды — 80202806006.

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса сыуаштар 96 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 50 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аксенов): 10 км

## Урамдары

* И.Машков урамы ()
* Иванов урамы (
* Урман урамы ()
* Тау аҫты урамы ()
* Үҙәк урам 

## Тарихы
Барлыҡҡа килеү ваҡыты буйынса иң тәүгеһе — шул уҡ исемле йылға буйындағы Ҡайраҡлы ауылы. Сыуаш легендаларын һәм риүәйәттәрен өйрәнеүсе, күренекле тарихсы В. Д. Димитриев был ауыл тураһында былай тип яҙа: «250 — 300 йыл элек хәҙерге Әлшәй районының урман массивында Ҡайраҡлы ауылы барлыҡҡа килгән. Уға ауыр һалым золомы арҡаһында Волга буйынан килгән сумдырылмаған сыуаштарҙың өс ғаиләһе нигеҙ һалған. Ҡазан эргәһенән бер ғаилә килгән. Ситтән килеүсе кешеләр араһында Түбек тә була. Тәүҙә өс урында төпләнәләр, һуңынан бер ауылда төпләнәләр». Был легенданың деталдәре билдәһеҙ, әммә сығанаҡтар ауылға нигеҙ һалыныуҙың теүәл ваҡытын һаҡлап ҡалған. Сыуаш крәҫтиәндәре 1781 йылда Яйыҡ-ҫыбы-мең улусы башҡорттары тарафынан 50 йыл мөҙҙәткә индерелә.

1795 йылда бында 333 кеше иҫәпләнә, 1816 йылда — 401, 1834 йылда — 567, 1870 йылда — 720, 1920 йылда — 1244 кеше.

XIX быуат аҙағында ауылда 3 тирмән була.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар
* Ҡайраҡлы ауылы юбилейы. 6 июль 2021 йыл

## Иҫкәрмәләр
Бәләкәй Аҡҡолай

**Бәләкәй Аҡҡолай** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 138 кеше.
Почта индексы — 452120, ОКАТО коды — 80202822002.
 

## Халыҡ һаны
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса башҡорт милләте (91 %) өҫтөнлөк итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 5 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Казанка): 16 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 5 км

## Урамдары
* Комсомол урамы ()
* Йәштәр урамы ()

## Тарихы
19-сы быуат башында Иҫке Аҡҡолайҙан Бәләкәй Аҡҡолай ауылы барлыҡҡа килә. 1917 йылда 24 йортта 140 башҡорт йәшәйref>Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 424. .

## Матбуғатта

## Видеофильмдар
* Бәләкәй Аҡҡолай ауылында ГТО нормалары тапшырыу 13 октябрь 2020 йыл

## Иҫкәрмәләр
Мәндән

**Мәндән** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 412 кеше.
Почта индексы — 452103, ОКАТО коды — 80202840001.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһында өҫтөнлөк иткән милләт — татарҙар (81 %)..

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Урамдары
Исемдәре:

* Ялан урамы ()
* Шишмә урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Мәндән ауыл Советы үҙәге. Район үҙәгенән көньяҡ‑көнбайышта 30 саҡрым һәм Шафран тимер юл станцияһынан көньяҡта 15 саҡрым алыҫлыҡта Манатман йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға Нуғай даруғаһы Илекәй‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1778 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса мишәрҙәр нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүсе Мәндән Мортазин исеме менән аталған. 1795 йылда 180 кеше иҫәпкә алынған, 1865 йылда 104 йортта — 691 кеше. Ауыл халҡы игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. Мәсет булған. 1906 йылда 3 мөгәзәй теркәлгән. Халҡы:1795 йылда — 180 кеше; 1816 йылда — 210 кеше; 1834 йылда — 350 кеше; 1859 йылда — 564 кеше; 1870 йылда — 711 кеше; 1906 йылда — 1073 кеше; 1920 йылда — 1227 кеше; 1939 йылда — 932 кеше; 1959 йылда — 822 кеше; 1989 йылда — 552 кеше; 2002 йылда — 502 кеше; 2010 йылда — 412 кеше. Татарҙар йәшәй (2002). Төп мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар
* Мәндән ауылы юбилейы. 28 август 2018 йыл
* Мәндән ауылында мәсет асыу. 16 октябрь 2019 йыл
* Мәндән ауылында Әсәләр көнө
* Әлшәй районы Мәндән ауылы 2018 йылдың йәйендә

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Ҡырым (Әлшәй районы)

**Ҡырым** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы татар ауылы. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 581 кеше.
Почта индексы — 452118, ОКАТО коды — 80202834401.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
1920 йылда 4 йортта белорустар һәм урыҫтар йәшәгән, бөгөнгө көндә халыҡтың күпселеге — татарҙар.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 27 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 27 км

## Урамдары
Исемдәре:

* Октябрҙең 60 йыллығы урамы ()
* Дауахана урамы 
* Комсомол урамы ()
* Ленин урамы ()
* Күл урамы ()
* Сәнәғәт майҙансығы зонаһы ()
* Баҡса урамы ()
* Совет урамы ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Ҡырым Әбдрәшит ауыл Советы биләмәһенә ингән. Район үҙәгенән һәм Раевка тимер юл станцияһынан көнсығышҡа табан 27 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауылға 1892 йылда Бәләбәй өйәҙендә Одинцовтан һатып алынған ерҙәрҙә Һамар губернаһынан күсеп килеүсе урыҫтар ҡасаба булараҡ нигеҙ һала. Одинцовский булараҡ та теркәлгән. 1890 йылда шул уҡ исемле икенсе ҡасабала эстондар йәшәй. 1906 йылда урыҫ-эстон мәктәбе булған. 1910—1920 йылдарҙа утар булараҡ теркәлгән.1920 йылда 4 йортта белорустар, урыҫтар йәшәгән. 1990‑сы йылдарҙа Ҡырым менән Раевка совхозының Үҙәк усадьба ҡасабаһы (1920‑се йылдарҙа нигеҙләнгән) бергә ҡушыла. 2005 йылдан хәҙерге статусын ала.

Халҡы: 1906 йылда — 122 кеше; 1920 йылда — 259 кеше; 1939 йылда — 263 кеше; 1959 йылда — 108 кеше; 1989 йылда — 582 кеше; 2002 йылда — 566 кеше; 2010 кеше — 529 кеше. Урыҫтар, татарҙар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, амбулатория, үҙәк район дауаханаһының психиатрия бүлеге, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

## Видеофильмдар
* Беҙ йәшәгән Ҡырым ауылы. 5 август. 2021 йыл

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡырым ауылы
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 428.
Ҡунҡаҫ

**Ҡунҡаҫ** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 31 кеше.
Почта индексы — 452106, ОКАТО коды — 80202864002.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар милләттең күпселек өлөшөн башҡорттар тәшкил итә (100 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 35 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Себенле): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 35 км

## Урамдары

* Дим урамы ()

## Тарихы
Ҡункаҫ ауылына нигеҙ һалыу Илекәй-Мең улусы аҫабаһы Ҡунҡаҫ Кашаев исеме менән бәйле. Ул 1762 йылда Яңы Ишле ауылына яһаҡлы татарҙарҙың керҙәшлегендә ҡатнаша. Ул саҡта Ҡунҡаҫ ауылы ла була.

1795 йылда Үрге Ҡунҡаҫ ауылында 94 аҫаба кеше менән 22 йорт була. 1816 йылда — 110, 1834 йылда — 86, 1850 йылда — 224, 1859 йылда — 312, 1870 йылда — 309, 1920 йылда 209 башҡорт иҫәпкә алынған.

Ҡуңҡаҫ ауылынан Ҡотлогилде Ҡотлобаев 1812 йылғы һуғышта ҡатнашҡан.

1843 йылда 186 кешегә 520 бот яҙғы иген сәселгән.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар

## Иҫкәрмәләр
Мырҙағол

**Мырҙағол** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 85 кеше.
Почта индексы — 452116, ОКАТО коды — 80202837002.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 99 % тәшкил итә(40 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 67 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Тавричанка): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 67 км

## Тарихы
Мырҙағол ауылы 1813 йылда Айыт (12 ғаилә) һәм Абдрахман (3 ғаилә) ауылдары башҡорттары тарафынан барлыҡҡа килгән. 1816 йылда 29 ихатала 175 башҡорт йәшәгән. Беренсе күскенсе Мырҙағол Яуышев 1766 йылда тыуған, улдары Ишбулды (улы Ишкинә) һәм Аҡбулды. 1859 йылда 40 йортта 155 аҫаба һәм 66 керҙәш иҫәпләнә, 1917 йылда 84 йортта — 458 башҡорт, Мырҙағолда (1-се бүлендек) 12 йортта — 76 башҡорт, 2-се Мырҙағолда 22 йортта — 162 башҡорт һәм 14 типтәр була.

## Урамдары

* Йәшел урам ()
* Йылға урамы ()
* Салауат Юлаев урамы ()
* Яңауыл урамы ()

## Сайтта
* Ижади уңыштар һиңә, Айгөл! 26 май 2021

## Видеофильмдар
* Мырҙағол ауылында шәжәрә байрамы. 18 июль 2012
* Мырҙағол ауылына 60 йыл 2016
* Мырҙағол ауылында стела асыу. 23 сентябрь 2016 йыл, 20 ғинуар

## Билдәле шәхестәр
* Дилмөхәмәтов Әхнәф Мөҙәрис улы (1941—2012) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, тарих фәндәре кандидаты.

## Иҫкәрмәләр
Түбәнге Әүрез

**Түбәнге Әүрез** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 683 кеше.
Почта индексы — 452102, ОКАТО коды — 80202846001.
 

## Халыҡ һаны

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселеге — татарҙар (92 %).
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 14 км

## Билдәле шәхестәр
* Шәрипов Илгиз Ҡадир улы (1960) — Рәсәй эшҡыуары һәм сәйәси эшмәкәре.
* Ихсанов Рафиҡ Рәшит улы (27 сентябрь 1965 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, запастағы полковник. Афған һуғышында һәм Төньяҡ Кавказдағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусы. Башҡортостан Республикаһынан Федерация Советы ағзаһы ярҙамсыһы. «Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаһы. Рәсәй Геройы (2000).

## Урамдары

* Йылға аръяғы урамы) ()
* Ленин урамы ()
* Маршрут урамы ()
* Тыныслыҡ урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Октябрь урамы ()
* Ялан урамы ()
* Баҡса урамы ()
* Мәктәп урамы ()

 

## Тарихы
Шул уҡ Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы башҡорттары менән 1778 йылғы төҙөлгән килешеү буйынса мишәрҙәр Түбәнге Әүрез ауылына нигеҙ һала.

1834 йылда бында 670 мишәр иҫәпләнә, 1859 йылда — 891, 1870 йылда — 897, 1917 йылда — 2006, 1920 йылда — 1815 мишәр, уларҙы 1870, 1917, 1920 йылдарҙа башҡорттар тип яңылыш атағандар.

1834 йылда 670 мишәргә 840 бот ужым һәм 4552 бот яҙғы иген сәселгән.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар
* Бала сағым шишмәһе. 2015 йылдың 16 июле
* Әүрез ауылының яңыртылған мәҙәниәт йорто. 21 сентябрь 2021 йыл

## Иҫкәрмәләр
Николаевка (Әлшәй районы)

**Николаевка** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2 кеше.
Почта индексы — 452096, ОКАТО коды — 80244845009.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 33 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Әбдрәшит): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 33 км

## Билдәле шәхестәр
* Сахно Зинаида Андреевна (18.09.1938—7.02.2008), театр рәссамы. 1977 йылдан СССР-ҙың Театр эшмәкәрҙәре, 1980 йылдан — Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1977).

## Иҫкәрмәләр
Никифар

**Никифар** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 845 кеше.
Почта индексы — 452131, ОКАТО коды — 80202849001.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса күпселек милләт — татарҙар (74 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 45 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аксенов): 12 км

## Урамдары

* Дим урамы ()
* Дуҫлыҡ урамы ()
* Комсомол урамы ()
* Йәштәр урамы (
* Күпер урамы ()
* Йылға урамы ()
* Спорт урамы (
* Шоссе урамы ()

## Тарихы
Никифар ауылына 1742 йылда, Илекәй-Мең улусы аҫабалары үҙҙәренә типтәрҙәрҙе ҡабул иткәндән һуң, Өфө провинция канцелярияһының 1746 йылдың 29 авгусындағы указы буйынса нигеҙ һалына. Бында 1778 йылда Ҡазан юлының Бишур ауылында йәшәүсе татар Усман Романов 6 ихата менән кешеһе ҡабул ителә. 1795 йылдың 9 мартында типтәрҙәрҙең яңы төркөмө ҡабул ителә.

Ерһеҙ башҡорттар типтәр ҡатламына эләгә. 1795 йылда бында 217 башҡорт (31 йорт), 65 хеҙмәтле татар (12 йорт), 18 типтәр (4 йорт) булған. 1816 йылда башҡорттар булмай, уның ҡарауы, 390 типтәр, 50 татар, 1834 йылда — 492 типтәр, 80 татар, 1859 йылда — 663 керҙәш, 1870 йылда — 659 типтәр һәм 136 татар, 1920 йылда 2178 типтәр арта. Шул уҡ ваҡытта 420 йорт булған.

19-сы быуат аҙағында шаршамбы көндө баҙарҙар үткәрелеүе билдәләнә, ауыл эргәһендә 8 тирмән була.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар
* Никифар. 1 август 2017йыл
* Никифар. 5 май 2021 йыл (1-се өлөш)
* Никифар ауылы юбилейы. 18 август 2017 йыл
* Никифарҙа һабантуй. 16 июнь 2018 йыл

## Иҫкәрмәләр
Яңы Константиновка (Әлшәй районы)

**Яңы Константиновка** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 99 кеше.
Почта индексы — 452116, ОКАТО коды — 80202818002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Күпселек халыҡ — башҡорттар (36 %), урыҫтар (38 %).

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 50 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Зелёный клин): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 50 км

## Билдәле шхестәр
* Демичева Раиса Николаевна (20.01.1928—9.08.1995), ауыл хужалығы хеҙмәткәре, 1963—1978 һәм 1981—1987 йылдарҙа Дәүләкән районы «Коммунар» колхозының комплекслы бригада бригадиры. РСФСР-ҙың IX саҡырылыш (1975—1980) Юғары Cоветы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). 

## Иҫкәрмәләр
Яңы Ҡыпсаҡ (Әлшәй районы)

**Яңы Ҡыпсаҡ** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 148 кеше.
Почта индексы — 452114, ОКАТО коды — 80202831003.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 27 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡыпсаҡ-Асҡар): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 27 км

## Урамдары

* 120502-се квартал ()
* 120503-сө квартал ()
* Аҡсулпанов урамы ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Яңы Ҡыпсаҡ ауылы 1925 йылдан һуң Бәләбәй кантоны биләмәһендә шул уҡ кантондың Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылынан бүленеп сыҡҡан. 1920 йылда ла, 1925 йылда ла булмаған.

## Шулай уҡ уҡығыҙ
* Осќон май 2010 йыл

## Видеофильмдар
* Яңы Ҡыпсаҡ юбилейы. 29 июнь 2018 йыл

## Иҫкәрмәләр
Яңы Сәпәш

**Яңы Сәпәш** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 283 кеше.
Почта индексы — 452136, ОКАТО коды — 80202819001.
 
## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 97 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 10 км

## Урамдары

* 040703 квартал ()
* Күл урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Яңы Сәпәш ауылы XX быуат башында төп ауыл Сәпәштән айырылып сыға (1917 йылда 73 йортта 446 дисәтинә һөрөнтө ере булған 411 башҡорт теркәлгән, өҫтәүенә 31 хужалыҡҡа һөрөнтө ерҙәр 4 дисәтинәгә тиклем, 26 — 10 дисәтинәгә, 7 — 15-кә, 6 — 15-тән ашыу дисәтинәгә тура килгән).

## Матбуғатта
* Әлшәй хәбәрҙәре. 3 февраль 2021, Беҙ уларҙың батырлығын бер ҡасан да онотмаясаҡбыҙ
* Башҡортостан. 6 сентябрь 2020, Ауылдың күрке — мәҙәниәт йорто
* Башҡортостан ҡыҙы. 8 декабрь 2021, «Тәңкәләр сыңында — дәүерҙәр ҡайтауазы»
* Йәшлек. 28 март , Бөгөн сәсәниә Розалия Солтангәрәеваның тыуған көнө

## Видеофильмдар
* Һабантуй-2021! Әлшәй районы, Яңы Сәпәш ауылы. 2021 йылдың 7 июне
* Яңы Сәпәш ауылының юбилейы — 2019 йылдың 16 июле
* Яңы Сәпәштә Әсә көнө
* Яңы Сәпәштә ауыл мәҙәниәт йортон асыу. 11 сент. 2020 йыл

## Билдәле шәхестәр
* Рөстәм Ғиззәтуллин (16.09.1974), йырсы, композитор, продюсер. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2016).
* Розалиә Солтангәрәева (28.03.1955), башҡорт фольклорсы-ғалимы, филология фәндәре докторы (2003). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2005). Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия лауреаты (1991).

## Иҫкәрмәләр
Яңы Балғажы

**Яңы Балғажы** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 28 кеше.
Почта индексы — 452131, ОКАТО коды — 80202849005.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 58 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Никифар): 13 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аксенов): 25 км

## Урамдары
* Үҙәк урам ()

## Тарихы
Яңы Балғажы (Түбәнге Балғажы) 20-се быуат башында барлыҡҡа килә. 1920 йылда 30 йортта 70 башҡорт кешеһе иҫәпкә алынған. 5 йылдан һуң ихаталарҙың һаны 10-ға тиклем кәмегән, был яңы ауыл — яңы биләмә барлыҡҡа килеүен раҫлай (хәҙерге Миәкә районы биләмәһендә).

## Матбуғатта

## Видеофильмдар

## Иҫкәрмәләр
Чехов А.П. исемендәге шифахана ауылы

**Чехов А.П. исемендәге шифахана ауылы** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 168 кеше.
Почта индексы — 452134, ОКАТО коды — 80202813009.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 47 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Воздвиженка): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аксенов): 12 км
## Тарихы
Воздвиженка ауыл Советына ҡарай. Район үҙәгенән көньяҡ-көнбайышҡа 47 саҡрым һәм Аксёнов тимер  юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 12 саҡрым  алыҫлыҡта Ғәйнә йылғаһы  буйында урынлашҡан. XX быуат башында Бәләбәй районы территорияһында Андреевка ҡымыҙ менән дауалау ҡасабаһы булараҡ нигеҙләнгән. 1920-се йылдарҙан Чехов курорты ауылы тип теркәлә. 1930-сы йылдарҙан — Чехов шифаханаһы тораҡ пункты. 2005 йылда статус үҙгәрә: ҡасаба ауылға әйләнә. Халҡы: 1920 йылда — 30 кеше; 1939 йылда — 404 кеше; 1959 йылда — 434 кеше; 1989 кеше — 215 кеше; 2002 йылда — 214 кеше; 2010 йылда — 168 кеше. Урыҫтар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп (Воздвиженка урта мәктәбе филиалы), фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.

Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге 211-з һанлы Законына ярашлы, райондың башҡа 5 тораҡ пункты менән бер үк ваҡытта ауыл тораҡ пункты (село) һәм ауыл биләмәһе статусын ала.«Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона индерелгән төҙәтмәләр тураһында, тораҡ пункттарҙың ойошторолоуы, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусын үҙгәртеү, административ үҙәктәрҙе күсереү менән бәйле», 1-се статья

5. Түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртеү, ауылдың төрөн билдәләү:

3) Әлшәй районында:

а) Раевка совхозының Дим бүлексәһе Ҡармыш ауыл Советы ; 
б) Чехов шифаханаһы ауылы Воздвиженка ауыл Советы  ; 
в) Ауыл хужалығы техникумы Аксёнов ауыл Советы; 
д) Тавричанка ҡасабаһы Ҡыҙыл ауыл Советы ; 
е)«Шафран» совхозы Түбәнге Әүрез ауыл Советы ; 
  

## Урамдары
Исемдәре:

Курорт урамы ()

## Тәбиғәт ҡомартҡылары
1911 йылда ауыл янындағы Әлшәй урман хужалығында ултыртылған ҡарағастар  — тәбиғәт ҡомартҡылары.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Һарай (Әлшәй районы)

**Һарай** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 342 кеше.
Почта индексы — 452105, ОКАТО коды — 80202861004.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса күпселек милләт — татарҙар (77 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 35 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 35 км

## Урамдары

* Тау урамы ()
* Дуҫлыҡ урамы ()
* Урман урамы ()
* Туғай урамы ()
* Тыныслыҡ урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Һарай ауылы — Яйыҡ-ҫыбы-мең улусының аҫаба ерендә XVIII быуат уртаһында барлыҡҡа килгән ерһеҙ башҡорттар һәм типтәрҙәр торамаһы. Тәүге төпләнеүсе беҙгә билдәһеҙ. Әммә уның улы Биктимер Һараев 1743 йылда ревизия күрһәтелә. Уның улдары Тимербулат, Бикмөхәмәт, Баймырҙа, Бикҡужа була. Бында 1812 йылда 8-се башҡорт кантонынан күсерелгән башҡорттар араһында: Солтанғол (уның улдары Сафиулла, Ғәбиҙулла, Ғөбәйҙулла), Иманғол, 54 йәш (уның улы Яманғол), Буранғол, 50 йәш (уның улы Мөхәмәтша), Солтанморат, 37 йәш (улдары Ғәлиулла, Хәбибулла). Юлдаш Мырҙағолов, 30 йәш, Дәүләтшаның улы, уның 65 йәшлек ағаһы Ишкилде Иштәкәев.

Бында типтәрҙәр 1764 йылдың 6 апрелендә һәм 1751 һәм 1777 йылдарҙың 20 ноябрендә Яйыҡ-ҫыбы-мең улусы башҡорттары менән төҙөлгән килешеүҙән һуң ишәйә.

1795 йылда Һарайҙа 3 йортта 14 керҙәш башҡорт һәм 23 йортта 152 типтәр була (типтәрҙәрҙең сығышы беҙгә билдәһеҙ). 1816 йылда 30 башҡорт һәм 178 типтәр, 1834 йылда — 34 башҡорт, 273 типтәр, 1859 йылда — 563 керҙәш, 1870 йылда — 596 башҡорт, 1920 йылда 1068 башҡорт иҫәпкә алынған. 1870 һәм 1920 йылдарҙа халыҡтың этник сығышын күрһәтеү күпкә дөрөҫөрәк булыр ине.

1843 йылда 34 башҡортҡа 80 бот ужым һәм 240 бот яҙғы иген сәселгән.
.
## Билдәле шәхестәре
* Дауытов Мәхмүт Ғайса улы (23 февраль 1927 — 18 май 2015) — хеҙмәт алдынғыһы, скрепер машинисы. Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған юл төҙөүсөһө (1965). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
## Матбуғатта
* Әлшәй хәбәрҙәре. 26 февраль 2020, «Беҙҙең туй Һарай ауылында үтте»

## Видеофильмдар
* Һарай ауылы, Әлшәй районы, Башҡортостан. 8 июнь 2019 йыл

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*