Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты

**Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты** (бүр. Зүүн Сибиириин гүрэнэй соёлой дээдэ һургуули) — Улан-Удэ ҡалаһындағы (Бүрәт Республикаһы) юғары уҡыу йорто.

Институт составына 4 факультет инә, улар иҫәбендә 27 кафедра эшләй. Институттың ғилми китапханаһында яҡынса 500 мең экземпляр иҫәпләнә,шул иҫәптән 300 ваҡытлы баҫма. Институттың уҡытыусылары составына яҡынса 300 кеше инә. Институт фольклорҙы һаҡлау һәм үҫтереү буйынса халыҡ-ара ойошма (ЮНЕСКО) ағзаһы булып тора.

## Тарихы
СССР Министрҙар Советының 1960 йылдағы 1008-се ҡарары менән Көнсығыш-Себер дәүләт китапхана институты (ВСГБИ) ойошторола. 1964 йылда институт Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты (ВСГИК) тип үҙгәртелә.

1970-се −1980-се йылдарҙа институтты артабан үҫтереүгә йүнәлтелгән саралар үткәрелә. Улар иҫәбенә фәнни эштәр (уҡытыуҙың яңы йүнәлештәрен, проекттарын һәм концепцияларын эшләү, профессор-уҡытыусылар составы һанын арттырыу, университеттың ғилми фонды формалашыу), шулай уҡ матди-техник тәьмин итеү (яңы уҡыу корпусын, ятаҡтар һәм Байкал күлендә спорт-һауыҡтырыу лагерын төҙөү) инә.

1995 йылда Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының 406-сы бойороғо менән ВСГИК Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһы (ВСГАКИ) тип үҙгәртеп ҡорола.

2014 йылда ВСГАКИ яңынан Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты (ВСГИК) тип үҙгәртелә, был финанслау күләменә һәм белем биреү программаһының дөйөм һанына йоғонто яһамай.

## Институттың структураһы

### Факультеттары
Институт составына 6 факультет һәм 27 кафедра инә:

### Аспирантура һәм докторантура
Аспиранттарҙы һәм докторанттарҙы әҙерләү 6 йүнәлеш буйынса тормошҡа ашырыла:

### Ғилми бүлектәре
Институтта шулай уҡ 9 ғилми бүлек эшләй:

Мәғлүмәт технологиялары үҙәге

Фәнни китапхана

Аспирантура һәм докторантура бүлеге

Өҫтәмә белем биреү һәм инновация үҙәге

Уҡытыу-методик идара

Ғилми-тикшеренеү секторы

Уҡыу процесын ойоштороу һәм технологик тәьмин итеү үҙәге

Фольклор һәм этнография ғилми үҙәге

### Инфраструктураһы
Ятаҡтар

Студенттар профкомы

Психологик хеҙмәт

Спорт-һауыҡтырыу лагеры «ОСЛиК»

Йәмәғәт туҡланыуы бүлеге

Медицина пункты

Эске хеҙмәт тәртибен күҙәтеү

## Белем биреү
Бөгөнгө көндә университетта 39 һөнәр буйынса уҡыу процесы алып барыла

## Фәнни тикшеренеүҙәре

### Тикшеренеү йүнәлештәре
Институтта бөгөнгө көндә ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге түбәндәге йүнәлештәр буйынса алып барыла:
Себерҙең һәм Рәсәй төньяғының этномәҙәниәте.

Байкал төбәгенең мәҙәни ресурстарының капиталлаштырыу процесы.

Халыҡтың художество ижады һәм төбәктең профессиональ сәнғәте.

Көнсығыш Себерҙең һәм Монголияның музей, клуб һәм китапхана эштәрендә инновацион процестар.

Көнсығыш Себерҙә һәм Монголияла рекреация, мәҙәни сервис һәм туризм.

Бүрәт Республикаһында туристик кластерҙар формалаштырыуҙа мәҙәни ресурстары.

Шулай уҡ университетта рецензияланыусы «Вестник ВСГАКИ» журналы баҫыла, унда тарих фәндәре, сәнғәт белеме һәм культурология буйынса мәҡәләләр инә. Журналда фәнни тикшеренеүҙәр тураһында мәғлүмәт, шулай уҡ конференция материалдары баҫыла.

### Диссертацион советтары

## Халыҡ-ара эшмәкәрлеге
Төбәк-ара һәм халыҡ-ара бәйләнештәрҙе нығытыу университет эшмәкәрлеге йүнәлештәренең береһе булып тора. Бөгөнгө көндә академия 30 ил (Германия, Ҡытай, Корея һәм башҡалар.), шулай уҡ сит ил университеттары (Варшава университеты, Үҙәк Европа университеты, Оксфорд университеты, Огайо Дәүләт университеты) менән бәйләнеш тота. Артабан АҠШ, Италия һәм Төркиә менән хеҙмәттәшлек планлаштырылған.
Сит ил партнерҙары менән хеҙмәттәшлек өс йүнәлеш буйынса башҡарыла:

- студенттар менән алмашыу, 

- уҡытыусыларҙың һәм аспиранттарҙың стажировкалары,

- ғилми программаларҙа ҡатнашыу,

- халыҡ-ара конференциялар һәм симпозиумдар ойоштороу һәм үткәреү, шулай уҡ төрлө ижади саралар ойоштороу.

2002 йылдан университетта «Көнсығыш Себер һәм Монголияның мәҙәни киңлектәре» исеме аҫтында конференциялар үтә, унда мәҙәниәт һәм белем биреү проблемалары, социаль-педагогик технологиялар, мәҙәниәт, белем һәм ял өлкәһендәге эшмәкәрлек, шулай уҡ Монголия һәм Байкал төбәге үҫеше һәм тарихы тикшерелә.
Шулай уҡ 2004-2011 йылдар араһында бер нисә халыҡ-ара конференциялар үткәрелә («Азиа-Тымыҡ океан төбәге халыҡтары илдәренең тарихы һәм мәҙәниәте көнүҙәк мәсьәләләре», «Себерҙең театр сәнғәте: традициялар һәм хәҙерге заман», «Рәсәй–Монголия: Мәҙәни оҡшашлыҡ һәм мәҙәни бәйләнештәр»).
.

## Ректорҙары исемлеге
# Жалсабон, Дашидондок Жалсапович (1960—1968)
# Никифоров Сергей Иванович (1968—1990)
# Балханов, Гавриил Иванович (1990—1995)
# Пшеничникова, Раиса Ивановна (1995—2015)
# Перова, Елена Юрьевна (2019 йылдың ноябренән)

## Билдәле уҡытыусылары

## Билдәле тамамлаусылары
- Баторова, Ирина Валерьевна — Рәсәй Бүрәт балетмейстеры, Бүрәт дәүләт милли йыр һәм бейеү театры «Байкал» солисы, Бүрәт Республикаһының халыҡ артисы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы.

- Лыгденов, Солбон Дондокович — Рәсәй Бүрәт кинорежиссеры.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ''Рәсми сайты''
* ''Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһы'' сайты *edu.ru*