open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бикбулатова Зәйтүнә Ислам ҡыҙы

**Бикбулатова Зәйтүнә Ислам ҡыҙы** (28 май 1908 йыл — 23 февраль 1992 йыл) — башҡорт театр актёры. 1938 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1928—1992 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. СССР‑ҙың (1973) һәм РСФСР‑ҙың (1955) халыҡ, РСФСР‑ҙың (1947) һәм Башҡорт АССР‑ының (1944) атҡаҙанған артисы. РСФСР‑ҙың К. С. Станиславский исемендәге (1967), БАССР-ҙың Салауат Юлаев исемендәге (1976) дәүләт премиялары лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1958), «Почёт Билдәһе» (1968) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Зәйтүнә Ислам ҡыҙы Бикбулатова 1908 йылдың 28 майында Өфө губернаһының Өфө өйәҙеСафар ауылында тыуған.

Өфө сәнғәт техникумының театр бүлеген тамамлай. Зәйтүнә Бикбулатова 1928 йылдан Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй.

Үҫмер сағынан уҡ баш ҡаланың Карл Маркс урамында, ул саҡтарҙа «Ким» тигән комсомол клубында драма, хор, әҙәбиәт түңәрәгендә шөғөлләнгән Зәйтүнәне, Өфөлә сәнғәт техникумы асылғас, тәүгеләрҙән булып ошо уҡыу йортона ҡабул итәләр. Техникумда уҡыған ваҡытында уҡ ул Башҡорт драма театры сәхнәһендә барған спектаклдәрҙә ҡатнашыу бәхетенә ирешә. Сөнки ҡыҙ үҙен ысын мәғәнәһендә сәхнә өсөн генә яратылған илаһи йән итеп таныта. Янып торған зәңгәр күҙҙәр, ҡыйыулыҡ, һылыу йөҙ, һомғол буй-һын, ярһыу йөрәк, бай күңел — Зәйтүнәнең асылы.

## Ролдәре
Дездемона (У. Шекспир, «Отелло»), Лауренсия (Лопе де Вега, «Һарыҡ шишмәһе»), Анна Каренина (Л. Толстой, «Анна Каренина»), Тәңкәбикә (М. Кәрим, «Ай тотолған төндә») ролдәре тотош ил театр сәнғәтенең сағыу ваҡиғалары була. Зәйтүнә Ислам ҡыҙы бөтә ғүмерен башҡорт театр сәнғәтенә арнау менән бергә үҙен әүҙем йәмәғәтсе итеп тә таныта. Ул күп йылдар Башҡортостан Театр эшмәкәрҙәре союзы рәйесе вазифаһын үтәй, СССР театр эшмәкәрҙәре союзының Үҙәк советы президиумы ағзаһы була, хәҙерге Бәҙәр Йосопова исемендәге Актерҙар йортон төҙөүҙө ойоштороуға ғәйәт ҙур өлөш индерә. Ауыр яҙмыш һынауҙары кисергән йылдарында ла, үҙ театрына тоғро ҡалып, халҡыбыҙҙың мәшһүр ҡыҙы ғүмеренең һуңғы көндәренәсә уға хеҙмәт итә.

## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
* СССР-ҙың халыҡ артисы
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы
* РСФСР-ҙың Станиславский исемендәге дәүләт премияһы (1967)
* Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Почёт Билдәһе» ордены

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Словари и энциклопедии на Академике
Монзон

**Монзо́н** йәки **Монсон** (*Monzón*) — Испанияла, Уэска провинцияһында, Арагон автономиялы берлегендә урынлашҡан ҡала. 3инка йылғаһы буйында урынлашҡан.
1 февраль

**1 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 32-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 333 көн ҡала (кәбисә йылында 334).



## 
* 772 йыл: 72-се Рим Папаһы итеп консул һәм герцог Теодат ғаиләһенән римлян һайлана, ул Адриан I исемен ҡабул итә.
* 1186 йыл: Госпитальерҙар Сүриәләге Маргат (Маркаб) ҡәлғәһен ала, Иерусалим бирелгәс, ул ордендың үҙәгенә әйләнә.
* 1709: Тымыҡ океанда Хуан-Фернандес архипелагында Робинзон Крузоның прототибы буласаҡ матрос Александр Селкирк табылған.
* 1720: Швеция һәм Пруссия солох килешеүенә ҡул ҡуя.
* 1732: Рәсәй империяһы һәм Персия Ғосман империяһына ҡаршы бергәләп көрәшеү хаҡындағы Рәшт килешеүенә ҡул ҡуя.
* 1816: Декабристарҙың тәүге йәшерен сәйәси ойошмаһы «Ҡотҡарыу союзы» төҙөлә.

## 

### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:1 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1795: Александр Смирдин, Рәсәй империяһы сауҙагәре, китап баҫтырыусы һәм һатыусы.
* 1857: Владимир Бехтерев, Рәсәй империяһы невропатологы, психиатр, психолог һәм физиолог.
* 1884: Евгений Замятин, Рәсәй империяһы һәм СССР яҙыусыһы.
* 1900: Анатолий Головня, СССР кинооператоры, юғары мәктәп уҡытыусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1980). 
* 1931: Борис Ельцин, Рәсәйҙең беренсе президенты.
* 1942: Лев Лещенко, СССР-ҙың эстрада йырсыһы, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:1 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 1957: Фридрих Паулюс, Гитлер армияһының генерал-фельдмаршалы.

##
3 февраль

**3 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 34-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 331 көн ҡала (кәбисә йылында 332).

 
## 
* 1014 йыл: Харальд Свенсон Дания короле итеп иғлан ителә.
* 1451 йыл: Мәхмәт II Фәтих икенсе тапҡыр Ғосман империяһы солтаны була.
* 1565 йыл: Иван Грозный опричнина ойоштора.
* 1783: АҠШ-тың бойондороҡһоҙлоҡ өсөн һуғышы: Испания АҠШ-тың бойондороҡһоҙлоғон таный.
* 1830: Рәсәй империяһы, Бөйөк Британия һәм Франция Лондон протоколына ҡул ҡуйып, Грецияның Ғосман империяһынан бойондороҡһоҙлоғон таный.
* 1867: Муцухито Япония императоры була (Император Мэйдзи).
* 1930: Гонконгтағы конференцияла Вьетнам Коммунистар партияһын ойошторолоуын иғлан итә. 
* 1940: Башҡортостан АССР-ының Урман сәнәғәте халыҡ комиссариаты ойошторола.
* 1940: Мәсәлим Вәлиев ижад иткән тәүге башҡорт операһы «Һаҡмар»ҙың премьераһы була.
* 1958: Гаагала Бельгия, Нидерланд һәм Люксембургтың иҡтисади берлеге Бенилюкс төҙөү тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла.  
* 1966: «Луна-9» планета-ара автоматик станцияһы Айға төшөп, был планета панорамаһын Ергә тапшыра.
* 1969: Ҡаһирәлә Фәләстин милли конгресында Фәләстинды азат итеү ойошмаһы етәксеһе итеп Ясир Арафат һайлана.
* 1972: Саппорола XI ҡышҡы Олимпия уйындары башлана.
* 1972: Өфөлә хәҙерге 167-се балалар баҡсаһы асыла.
* 1976: Мозамбиктың баш ҡалаһы Лоуренсу-Маркеш исеме Мапуту тип алмаштырыла.
* 1991: Итальян коммунистар партияһы эшмәкәрлеген туҡтата.
* 1994: Рәсәй Федерацияһы һәм Грузия араһында Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла.
* 1995: Башҡортостан Республикаһы һәм Ҡурған өлкәһе араһында «Гуманитар сферала хеҙмәттәшлек тураһында» килешеүе төҙөлә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:3 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1690: Ричард Роулинсон, Бөйөк Британия руханийы, үҙе туплаған боронғо китап һәм ҡулъяҙмаларҙы хәҙерге Оксфорд университетының Бодли китапханаһына васыят итеп ҡалдырыусы.
* 1809: Феликс Мендельсон, Германия композиторы.
* 1895: Георгий Светлани, СССР-ҙың кино һәм эстрада артисы.
* 1915: Борис Пайчадзе, СССР футболсыһы, тренер, «Динамо» (Тбилиси) командаһы уйынсыһы, СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1944).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:3 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 1938: Мутин Илдархан Ибраһим улы, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
* 2011: Татьяна Ивановна Шмыга, СССР һәм Рәсәй йырсыһы, театр һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1978).

##
5 февраль

**5 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 36-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 329 көн ҡала (кәбисә йылында 330).

 
## 
* 62 йыл: Помпейҙа көслө ер тетрәү була.
* 1204 йыл: Алексей V Дука Византия императоры итеп иғлан ителә.
* 1265 йыл: Ги Фулькуа Ле Гро 183-сө Рим Папаһы итеп һайлана, ул Климент IV исемен ҡабул итә.
* 1494 йыл: Литва Бөйөк кенәзе Александр Ягеллон һәм Мәскәү Бөйөк кенәзе Василий III араһында 1487—1494 йылдарҙағы Сик буйы һуғышын тамамлаған «Мәңгелек солох» төҙөлә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:5 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1918: Ҡара Ҡараев, СССР композиторы, педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978). СССР-ҙың халыҡ артисы (1959).
* 1999: Василий Леонтьев, ғалим-иҡтисадсы, 1973 йылғы Нобель премияһы лауреаты.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:5 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 1977: Иҙрисов Ғилемхан Иҙрис улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).

##
4 февраль

**4 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 35-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 330 көн ҡала (кәбисә йылында 331).
 
## 
* 900 йыл: Людовик IV Сабый Форххаймдағы йыйында көнсығыш франктар короле итеп иғлан ителә.
* 960 йыл: Тай-цзу Ҡытай императоры тәхетен ала, Сун династияһы хакимлығы башлана.
* 1508 йыл: Максимилиан Габсбург Тренто ҡалаһында Изге Рим империяһы императоры титулын ҡабул итә.
* 1719: Пётр I Рәсәй империяһында халыҡ иҫәбен алыу тураһында указ сығара.
* 1722: Петр I «Рангтар тураһында табель» индерә.
* 1755: Мәскәү дәүләт университеты эш башлай.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:4 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1933: Жак Превер, Франция шағиры, сценарист.
* 1933: Игорь Кваша, СССР һәм Рәсәй-ҙең театр һәм кино актёры, режиссёр, телетапшырыуҙар алып барыусы. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1978).
* 1945: Полад Бюль-Бюль Оглы, СССР һәм Әзербайжан йырсыһы, дәүләт эшмәкәре һәм дипломат. Әзербайжан ССР-ының халыҡ артисы (1982).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:4 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 1975: Луис Джордан, джаз музыканты, композитор.

##
8 февраль

**8 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 39-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 326 көн ҡала (кәбисә йылында 327).



## 
* 421 йыл: Констанций III Көнбайыш Рим империяһының хакимдаш императоры була.
* 1433 йыл: Мәскәү бөйөк кенәзе Василий II һәм Мария Ярославнаның туйы.

## 

### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:8 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1834: Менделеев Дмитрий Иванович, Рәсәй империяһы химигы, педагог һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* 1828: Жюль Верн, Франция яҙыусыһы, фәнни фантастикаға нигеҙ һалыусы.
* 1895: Хорлогийн Чойбалсан, Монголияның сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре.
* 1900: Иван Иванов-Вано, СССР режиссёры, рәссам, сценарист, совет мультипликацияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
* 1931: Джеймс Дин, АҠШ актёры.
* 1965: Игорь Прокопенко, СССР һәм Рәсәй журналисы, яҙыусы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:8 февралдә вафат булғандар</categorytree>*

##
6 февраль

**6 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 37-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 328 көн ҡала (кәбисә йылында 329).

 
## 
* 1643 йыл: Абел Тасман Фиджи архипелагын аса. 
* 1663 йыл: Англияла алтын гинея һуға башлайҙар.
* 1689 йыл: 16 йәшлек Пётр I һәм 19 йәшлек Евдокия Лопухинаның туйы була.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:6 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1855: Фёдор Куманин, Рәсәй империяһының театр тәнҡитсеһе, нәшерсе, драматург-тәржемәсе. 
* 1895: Пол Брэгг, АҠШ диетологы, сәләмәт тормош хәрәкәтен башлаусы.
* 1905: Владислав Гомулка, Польшаның сәйәси эшмәкәре.
* 1911: Рональд Рейган, Америка Ҡушма Штаттарының 40-сы президенты.
* 1960: Игорь Матвиенко, СССР һәм Рәсәй музыканты, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2020).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:6 февралдә вафат булғандар</categorytree>*

##
7 февраль

**7 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 38-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 327 көн ҡала (кәбисә йылында 328).



## 
* 457 йыл: Лев I Макелла Византия тәхетенә ултыра.
* 1311 йыл: Иоанн Люксембургский Чехия тәхетенә ултыра.
* 1550 йыл: Джованни Мария Чокки дель Монте 221-се Рим папаһы итеп һайлана, «Юлий III» исемен ала.
* 1780: Сыктывкар ҡалаһына нигеҙ һалына.

## 

### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:7 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1870: Альфред Адлер, Австрия психиатры, психолог, психотерапияға нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
* 1870: Пётр Струве, Рәсәй империяһы иҡтисадсыһы, философ.
* 1906: Пу И, Цин дәүләтенең һуңғы императоры.
* 1915: Семён Ислюков, СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, 1955—1968 йылдарҙа КПСС-тың Сыуашстан өлкә комитетының беренсе секретары, 1968—1985 йылдарҙа Сыуаш АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйесе. .
* 1935: Мәғсүм Гәрәев, яҙыусы, журналист, Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2005).
* 1979: Тавакуль Карман, Йемен хоҡуҡ яҡлаусыһы, журналист һәм сәйәсмән.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:7 февралдә вафат булғандар</categorytree>*

##
Иҫке Байрамғол

**Иҫке Байрамғол** (шулай уҡ ***Әүеш***) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл, Тунғатар ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 281 кеше.
Почта индексы — 453715, ОКАТО коды — 80253884009.

## Тарихы
Байрамғол ауылына үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә Әүешкүл күле буйында Мулдаҡай ауылы кешеләре нигеҙ һала. Бында  1824 йылда 49 ир-ат һәм 64 ҡатын-ҡыҙ күсеп килә. Старшина ярҙамсыһы Байрамғол Ғәбделйәлилов уға үҙ исемен бирә.  X рәүиз ваҡытында уға 78 йәш була һәм ул үҙенең өлкән улдары менән йәшәй. Яңы ауылға Байрамғолдоң ҡустылары ла күсеп килә. X рәүиз ваҡытында ауылда 39 йортта 306 кеше йәшәй.
103 кешенең 180 аты, 40 һыйыры, 150 һарығы, 15 баш кәзәһе булған. Һандар күсмә тормоштоң рентабелһеҙлеген раҫлай. Шул уҡ 1842 йылда  40 бот ужым һәм 392 бот яҙғы иген сәселә.

Был ауыл бөгөн Иҫке Байрамғол тип атала. 1919—1930 йылдарҙа Тамьян-Ҡатай кантонының Туңғатар улусына ингән.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 65 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡорама (станция): 25 км.

## Тирә-яҡ мөхит
*Тауҙар*
* Әүеш тауы
* Аҡсатүбә
* Нәрәле тауы
* Ҙур Көмәс тауы
* Бәйрәмәле тауы
*Күлдәр*
* Алагүл күле
* Әүеш күле
*Башҡа урындар*
* Мәсекәй һаҙлығы

## Иҫтәлекле урындары
* Ауыл эргәһендә, Әүештауҙа, мосолмандарҙың ғибәҙәт урыны - Рамаҙан әүлиә һәм шәйех Мөхәмәт Миғнан Алүстең ҡәберҙәре урынлашҡан. Тау шулай уҡ Көньяҡ Урал дельтапланеристарынң күнекмәләр һәм ял итеү урыны булып тора. 50 гектар майҙанды биләгән Әүешкүл һәм уның тирә-яғы һаҡларға тәҡдим ителгән объекттар исемлегенә индерелгән.
* Әүлиә шишмәһе

## Видеяҙмаларҙа
* источник Аулия
* Мусульманские святыни - источник Аулия, озеро Аушкуль и гора Ауштау.
* В Старобайрамгулово приходит цифровое эфирное телевещание РТРС
## Матбуғатта
* Әүлиә шишмәһе. Йәшлек гәзитендә мәҡәлә
## Урамдары
* Байрам урамы  ()
* Илсе Ғайса урамы  ()
* Урман урамы  ()
* Яңы урам  ()
* Мәктәп урамы  ()
* Үҙәк урам  ()

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Ауыл тураһында
9 февраль

**9 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 40-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 325 көн ҡала (кәбисә йылында 326).

 
## 
* 474 йыл: Зенон Исавр Византия императоры итеп иғлан ителә (474 йылдың ноябренә тиклем улы Лев менән бергә).
* 1552 йыл: Чилиҙың беренсе губернаторы конкистадор Педро де Вальдивия Санта-Мариа-ля-Блака-де-Вальдивия ҡалаһына нигеҙ һала. 
* 1601 йыл: Испанияның баш ҡалаһы ҡабат Вальядолидҡа күсерелә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:9 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1441: Алишер Навои, Урта Азия төрки халыҡтары шағиры.
* 1887: Василий Иванович Чапаев, Ҡыҙыл Армия командиры, Граждандар һуғышы геройы.
* 1915: Борис Андреев, театр һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1962).
* 1920: Григорий Речкалов, СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, авиация генерал-майоры, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы.
* 1925: Валентин Зорин, СССР һәм Рәсәй политологы, журналист, яҙыусы, СССР һәм РСФСР-ҙың дәүләт премиялары лауреаты.
* 1925: Лидия Князева, театр һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1970).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:9 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 1881: Фёдор Михайлович Достоевский, Рәсәй империяһы яҙыусыһы.
* 1954: Ғәбделәхәт Вилданов, башҡорт тел белгесе, фольклорсы һәм этнограф.

##
10 февраль

**10 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 41-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 324 көн ҡала (кәбисә йылында 325).

 
## 
* 1772: Франц Иосиф I фон Лихтенштейн Лихтенштейн кенәзе була.
* 1784: Екатерина II бойороғо буйынса Ҡырымдағы порт һәм ҡәлғә Севастополь исемен ала.
* 1810: Александр I бөйөк княжна Анна Павловнаны Наполеонға кейәүгә биреүҙән баш тарта.
* 1869: «Башҡорт ерҙәрен яңынан бүлеү тураһында» закон сыға.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:10 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1890: Борис Пастернак, СССР яҙыусыһы, Нобель премияһы лауреаты (1958).
* 1911: Мстислав Всеволодович Келдыш, СССР ғалимы.
* 1915: Владимир Михайлович Зельдин, театр һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы.
* 1945: Владимир Шумейко, СССР һәм Рәсәйҙең хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:10 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 1755: Шарль де Монтескьё, Франция ғалимы, яҙыусы.
* 1837: Александр Сергеевич Пушкин, рус шағиры, прозаик.
* 1878: Клод Бернар, Франция психологы, эксперименталь психологияға нигеҙ һалыусы.
* 1891: Софья Васильевна Ковалевская, математик һәм механик.

##
11 февраль

**11 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 42-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 323 көн ҡала (кәбисә йылында 324).

 

## 
* Б. э. т. 660 йыл: Император Дзимму Япония тәхетенә ултыра. Япон дәүләтенең барлыҡҡа килеүе.
* 435 йыл: Гейзерихтың вандалдарының Африкалағы баҫып алынған ерҙәре солох килешеүе буйынса Валентиниан III тарафынан таныла. Вандалдар Нумидияның бер өлөшө менән көнсығыш Мавританияны үҙ хакимлығы аҫтына ала, әммә бының өсөн империяға йыл да яһаҡ түләргә һәм федераттар сифатында сиктәрҙе берберҙарҙан һаҡларға тейеш була. Гейзерих үҙенең улы Гунерихты Римға аманат рәүешендә ебәрә, ул оҙаҡламай кире ҡайта.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:11 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1650: Рене Декарт, Франция философы, математик һәм физик.
* 1847: Томас Эдисон, АҠШ уйлап табыусыһы, эшҡыуары.
* 1847: Василий Качалов, Рәсәй империяһы һәм СССР актёры, нәфис һүҙ оҫтаһы, СССР-ҙың халыҡ артисы (1936).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:11 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 1824: Дмитрий Горчаков, Рәсәй империяһы шағиры, драматург.
* 1829: Александр Грибоедов, Рәсәй империяһы шағиры, драматург, дипломат.
* 1948: Сергей Эйзенштейн, СССР-ҙың театр һәм кино режиссёры, рәссам, сценарист, сәнғәт теоретигы, педагог.
* 1969: Әхмәров Ҡасим Закир улы, башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы (1963), профессор.

##
12 февраль

**12 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 43-сө көнө. Йыл аҙағына тиклем 322 көн ҡала (кәбисә йылында 323).

 
## 
* 881 йыл: Карл III Йыуан Рим папаһы Иоанн VIII ҡулынан Көнбайыш императоры тажын ала.
* 1049 йыл: Бруно фон Эгисхайм-Дагсбург 152-се Рим папаһы итеп һайлана, «Лев IX» исемен ҡабул итә.
* 1111 йыл: Рим папаһы Пасхалий II Изге Рим империяһы императоры Генрих V таж кейҙереүҙән баш тарта, ә Генрих V уны ҡулға ала һәм Римдән алып китә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:12 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1809: Чарльз Дарвин, Бөйөк Британия сәйәхәтсеһе, тәбиғәтте өйрәнеүсе.
* 1809: Авраам Линкольн, АҠШ-тың 16-сы президенты.
* 1941: Назарбаева Сара Алпыс ҡыҙы, Ҡаҙағстандың беренсе президенты Нурсолтан Назарбаевтың ҡатыны.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:12 февралдә вафат булғандар</categorytree>*

##
13 февраль

**13 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 44-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 321 көн ҡала (кәбисә йылында 322).

 
## 
* 1241: Монголдарҙың Польшаға баҫып инеүе: Турск янындағы алышта Байдар етәкселегендәге монгол отряды Краков воеводаһы Владимирҙың ополчениеһын ҡыйрата.
* 1503: Барлетталағы рыцарҙар турниры: Шарль де ла Мотте етәкселегендәге ун өс французға ҡаршы Этторе Фьерамоска етәкселегендә ун өс итальян ҡаршы сыға. Аяуһыҙ алышта итальяндар еңеп сыға. Наполи короллеге француздарҙан азат ителә, Неаполдә тәхеткә испан короле Фердинанд Католик ултыра, ә уның үлеменән һуң тәхет Габсбургтарға ҡала. Этторе Фьерамоска хөрмәтенә һәйкәл ҡуйыла.
* 1511: Тевтон ордены рыцарҙары үҙенең бөйөк магистры итеп Альбрехт Бранденбург-Ансбах фон Гогенцоллернды һайлай. Ул ордендың һуңғы бөйөк магистры һәм Пруссияның беренсе герцогы була.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:13 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1766: Томас Мальтус, Бөйөк Британия демографы, иҡтисадсыһы.
* 1805: Петер Густав Лежён-Дирихле, Германия математигы.
* 1883: Евгений Вахтангов, актёр һәм режиссёр, Мәскәүҙәге хәҙерге Вахтангов исемендәге Дәүләт академия драма театрына нигеҙ һалыусы һәм уның тәүге етәксеһе. 
* 1892: Семён Андреевич Новгородов, телсе, яҡут алфавитын төҙөүсе.
* 1910: Уильям Брэдфорд Шокли, Америка физигы, транзистор уйлап сығарыусыларың береһе, физика буйынса 1956 йылғы Нобель премияһы лауреаты.
* 1910: Лидия Смирнова, театр һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1974).
* 1950: Питер Габриэл, Бөйөк Британия музыканты.
* 1988: Евгений Гараничев, Рәсәй биатлонсыһы, 2014 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарының бронза призёры.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:13 февралдә вафат булғандар</categorytree>*

##
15 февраль

**15 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 46-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 319 көн ҡала (кәбисә йылында 320).

 
## 
* 438: Дөйөм ҡулланыу өсөн Рим империяһы закондарының тәүге рәсми йыйылмаһы — «Феодосий кодексы» ҡабул ителә.
* 1045: Бөйөк Новгородта София соборы төҙөлә башлай.
* 1113: Рим Папаһы Пасхалий II тәүге монах орденын — Изге Иоанн Иерусалимлының госпитальерҙарының рыцарҙар орденын таный, һуңғараҡ ул Мальта ордены булараҡ киңерәк билдәлелек ала.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:15 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1564: Галилео Галилей, Италия ғалимы, тәбиғәт фәндәренә нигеҙ һалыусы.
* 1862: Савва Морозов, Рәсәй империяһы эшҡыуары, меценат.
* 1935: Илһам Шакиров, СССР йырсыһы, РСФСР-ҙың (1983), Татар (1969) һәм Ҡараҡалпаҡ (1981) АССР-ҙарының халыҡ артисы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:15 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 1857: Михаил Иванович Глинка, рус композиторы.
* 1938: Туйкин Кәбир Кәрим улы, яҙыусы, драматург һәм шағир. Сәйәси золом ҡорбаны.
* 1953: Рәимов Риф Мөхсин улы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, тәүге башҡорт совет тарихсы-ғалимдарының береһе, тарих фәндәре докторы (1950).

##
16 февраль

**16 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 47-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 318 көн ҡала (кәбисә йылында 319).

 
## 
* 1571 йыл: Иван Грозный Рәсәй империяһының тәүге хәрби уставын (воевода Михаил Воротынский әҙерләгән «Приговор о станичной и сторожевой службе») раҫлай.
* 1854: Верный ҡәлғәһенә нигеҙ һалына (1921 йылдан — Алматы, 1929—1997 йылдарҙа Ҡаҙағстандың баш ҡалаһы).
* 1918: Ырымбур мосолман хәрби-революцион комитеты Башҡорт Хөкүмәте һәм Башҡорт мәркәз шураһы ағзаларын ҡулға ала.
* 1918: Литваның Рәсәйҙән һәм Германиянан бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:16 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1865: Василий Болотнов, Рәсәй империяһы һәм СССР рәссамы.
* 1880: Николай Подвойский, СССР-ҙың партия һәм хәрби эшмәкәре.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:16 февралдә вафат булғандар</categorytree>*

##
17 февраль

**17 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 48-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 317 көн ҡала (кәбисә йылында 318).

 
## 
* 1740: Санкт-Петербург өсөн иң түбән температура теркәлә — минус 40°C.
* 1852: Санкт-Петербургта тамашасылар өсөн тәүге тапҡыр Эрмитаж музейы асыла.
* 1918: Башҡортостан Ваҡытлы Революцион Советы ойошторола.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:17 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1600: Джордано Бруно, Италия шағиры, инквизиция утында яндырылыусы.
* 1906: Агния Барто, СССР-ҙың балалар яҙыусыһы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:17 февралдә вафат булғандар</categorytree>*

##
18 февраль

**18 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 49-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 316 көн ҡала (кәбисә йылында 317).

 
## 
* 1911: Һиндостанда тарихта тәүге тапҡыр почта авиарейсы башҡарыла. Осоусы Анри Пике 6,5 мең хаттан һәм 250 асылманан торған йөктө Аллаһабадтан Нейниға 13 км араға алып бара.
* 1913: Фредерик Содди ғилми әйләнешкә «изотоп» терминын тәҡдим итә.
* 1918: Борай ауылында Борай башҡорт милли советы Башҡортостан мөхтәриәте составында Борай башҡорт кантоны ойошторолоуы тураһында иғлан итә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:18 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1780: Алексей Венецианов, Рәсәй империяһы рәссамы.
* 1825: Мор Йокаи, Венгрия яҙыусыһы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:18 февралдә вафат булғандар</categorytree>*

##
19 февраль

**19 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 50-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 315 көн ҡала (кәбисә йылында 316).

 
## 
* 1594 йыл: Сорғот ҡалаһына нигеҙ һалына.
* 1775: Императрица Екатерина II Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан өсөн башҡорттарҙан 4 мең ат йыйыу тураһында указға ҡул ҡуя.
* 1855: Францияла донъялағы беренсе һауа торошо картаһы төҙөлә.
* 1878: Томас Эдисон фонографҡа патент ала.
* 1899: Санкт-Петербург Политехник институты асыла.
* 1921: «Труд» гәзитенең беренсе һаны сыға.
* 1930: Борай район гәзитенең тәүге донъя күрә.
* 1954: СССР Юғары Советы Президиумы Ҡырым өлкәһен РСФСР-ҙан Украина ССР-ы составына биреү тураһында ҡарар ҡабул итә.
* 1955: Мәскәү — Берлин даими тимер юл бәйләнеше булдырыла.
* 1957: СССР менән Цейлон (1972 йылдан — Шри-Ланка) араһында дипломатик мөнәсәбәттәр булдырыла.
* 1986: Советтар Союзының «Мир» орбиталь станцияһы эшләй башлай.
* 2008: «Су-35БМ» күп маҡсатлы истребителенең тәүге осошо.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:19 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1473: Николай Коперник, Польша астрономы.
* 1920: Иван Поминов, СССР ғалимы, физик-оптик, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* 1940: Руслан Әхмәтов, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2003).
* 1945: Юрий Антонов, СССР һәм Рәсәй йырсыһы, композитор, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (1997).
* 1950: Георгий Ковтун (1950), СССР балетмейстеры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1988).
* 1955: Рафиҡ Мөхәммәтшин (1955), СССР һәм Рәсәй ғалим-тарихсыһы, Рәсәй Ислам институты ректоры.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:19 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 1989: Ғәлләмов Абдрахман Әбдрәхим улы, башҡорт теленең ғалим-методисы.

##
20 февраль

**20 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 51-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 314 көн ҡала (кәбисә йылында 315).

 
## 
* 395 йыл: Вифлеемда тәүге ҡатын-ҡыҙҙар монастырына нигеҙ һалына.
* 1705: Петр I ҡарары менән Рәсәй империяһында рекрут йөкләмәһе индерелә.
* 1744: Сенаттың «Башҡорттар тарафынан яңы суҡындырылған иноверецтарҙың ауылдарында мәсет төҙөмәү тураһында» указы сыға.

## 
### Башҡортостан менән шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:20 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1795: Василий Перовский, Рәсәй империяһының дәүләт һәм хәрби эшмәкәре, генерал-адъютант.
* 1895: Семён Саркисов, СССР ғалим-неврологы, нейрофизиолог, СССР Медицина фәндәре академияһы академигы.
* 1903: Лев Михайлович Доватор, СССР-ҙың Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған хәрби эшмәкәре, генерал-майор. Советтар Союзы Геройы (1941).
* 1905: Алексей Кузнецов, СССР-ҙың партия эшмәкәре.
* 1905: Тимофей Лебешев, СССР кинооператоры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1965).
* 1920: Евгений Драгунов, СССР-ҙың атыу ҡоралдары конструкторы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:20 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 1949: Василий Иванович Лебедев-Кумач, СССР шағиры, күп популяр йыр текстары авторы.
* 1977: Рәми Ғарипов, Башҡортостандың халыҡ шағиры (1992).

##
21 февраль

**21 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 52-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 313 көн ҡала (кәбисә йылында 314).

 
## 
* 1784: Екатерина II күрһәтмәһе буйынса Ҡырымдағы порт һәм ҡәлғә Севастополь исемен ала.
* 1804: Пар көсө менән йөрөгән тимер юл локомотивы — паровозды — һынау уңышлы үтә.
* 1811: Гемфри Дэви үҙе асҡан газ — хлорҙың үҙенсәлектәрен иғлан итә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:21 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1835: Михаил Микешин, Рәсәй империяһы рәссамы.
* 1875: Жанна Луиза Кальман, Францияла йәшәгән, донъя тарихында иң оҙон ғүмерле кеше, 1997 йылда вафат була.
* 1895: Евгений Беляев, СССР-ҙың ғалим-шәрҡиәтсеһе, ислам тарихын өйрәнеүсе.
* 1905: Лев Атаманов, СССР кинорежиссёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1978).
* 1915: Евгений Лифшиц, СССР-ҙың ғалим-физигы, академик.
* 1925: Алексей Парамонов, СССР футболсыһы, 1956 йылғы Олимпия уйындары чемпионы.
* 1925: Игорь Шамо, СССР композиторы, Украина ССР-ының халыҡ артисы (1975).
* 1935: Владимир Скулачёв, СССР-ҙың ғалим-биохимигы, академик.
* 1935: Борис Тимеркәев, СССР-ҙың ғалим-физигы, Татарстан Республикаһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (2000).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:21 февралдә вафат булғандар</categorytree>*

##
22 февраль

**22 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 53-сө көнө. Йыл аҙағына тиклем 312 көн ҡала (кәбисә йылында 313).

 
## 
* 1632 йыл: Галилео Галилей «Птолемей һәм Коперник — ике ғаләм системаһы тураһында һөйләшеү» исемле үҙенең иң мөһим хеҙмәтен баҫтыра.   
* 1714: Санкт-Петербургта Дарыуханасы баҡсаһына нигеҙ һалына (хәҙер — РФА В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтының Ботаника баҡсаһы).

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:22 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1732: Джордж Вашингтон, Америка Ҡушма Штаттарының тәүге президенты. 
* 1840: Август Бебель, марксист, Германия Социаль-демократик партияһын һәм II Интернационалды ойоштороусыларҙың береһе.
* 1850: Фёдор Васильев, Рәсәй империяһы рәссамы.
* 1875: Владимир Адрианов, Рәсәй империяһы һәм СССР-ҙың хәрби картографы, компастар конструкторы, рәссам.
* 1913: Ранко Маринкович, Хорватия прозаигы, шағир һәм драматург.
* 1965: Дарья Михайлова, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2013).
* 1975: Дмитрий Спирин, Рәсәй музыканты.
* 1975: Ольга Будина, Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, Рәсәй Федерацияһының дәүләт премияһы лауреаты (2001).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:22 февралдә вафат булғандар</categorytree>*

##
23 февраль

**23 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 54-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 311 көн ҡала (кәбисә йылында 312).

 
## 
* 1874: Инглиз майоры Уолтер Уингфилд үҙе «Sphairistike» тип атаған, әле теннис булараҡ билдәле уйынға патент ала.
* 1893: Рудольф Дизель дизель двигеленә патент ала.
* 1903: Куба Гуантанамо базаһын АҠШ-ҡа мәңгелек ҡуртымға бирә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:23 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1685: Георг Фридрих Гендель, Германия композиторы.
* 1745: Иван Старов, Рәсәй империяһы архитекторы.
* 1900: Максим Штраух, театр һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1965).
* 1917: Хәмзәт Ҡырымшамхалов, СССР скульпторы, рәссам. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.
* 1945: Светлана Герасименко, СССР астрономы, Чурюмов-Герасименко кометаһын асыусы.

## 
''Категория:23 февралдә вафат булғандар
* 1855: Карл Фридрих Гаусс, байтаҡ фәнни өлкәләргә тос өлөш индергән немец математигы һәм физигы.
* 1943: Миңлеғәле Шайморатов, генерал-майор, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы командиры.
* 1945: Алексей Николаевич Толстой, яҙыусы.
* 1992: Зәйтүнә Бикбулатова, башҡорт театр актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1973).
* 2009: Пстыго Иван Иванович, хәрби осоусы, Советтар Союзы Геройы, авиация маршалы.

##
25 февраль

**25 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 56-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 309 көн ҡала (кәбисә йылында 310).

 
## 
* 1836: Сэмюэл Кольт АҠШ-та Кольт револьверына патент ала.
* 1848: Францияла Икенсе республика иғлан ителә.
* 1920: Башревком рәйесе итеп Әхмәтзәки Вәлидов һайлана.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:25 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1905: Павел Вирский, балет артисы, хореограф, педагог. СССР-ҙың халыҡ артисы (1960).
* 1910: Татьяна Вечеслова, балерина, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1939).
* 1910: Павел Клушанцев, СССР кинооператоры, кинорежиссёр, сценарист һәм яҙыусы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1970).
* 1935: Октай Синаноғлу, Төркиә ғалимы, физик-химик һәм молекуляр биофизик.
* 1940: Валентина Шарыкина, театр һәм кино актёры, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (2000).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:25 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 2010: Владислав Галкин, СССР һәм Рәсәй актёры, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы (2009).

##
24 февраль

**24 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 55-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 310 көн ҡала (кәбисә йылында 311).

 
## 
* 1466: Брюггела (Бельгия) билдәле булғандарҙан иң тәүге лотерея үткәрелә, ойоштороусыһы рәссам Ян ван Эйктың тол ҡатыны була.
* 1582: Рим Папаһы Григорий XIII үҙенең Inter gravissimas буллаһы менән йыл иҫәбен реформалау һәм Григориан календарын индереү тураһында иғлан итә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:24 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1875: Александр Гадд, Рәсәй империяһы хәрби эшмәкәре, контр-адмирал.
* 1895: Всеволод Иванов, СССР яҙыусыһы.
* 1930: Григорий Чапкис, СССР һәм Украина бейеүсеһе, хореограф, Украинаның халыҡ артисы (2010).
* 1939: Кукушин Вадим Сергеевич, СССР һәм Рәсәйҙең ғалим-педагогы.
* 1956: Джудит Батлер, Америка Ҡушма Штаттары философы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:24 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 1971: Биктимеров Сәлмән Ғәлиәхмәт улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 2003: Вәлиева Баныу Нурғәли ҡыҙы, РСФСР-ҙың (1955) һәм БАССР-ҙың (1947) халыҡ артисы.

##
28 февраль

**28 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 59-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 306 көн ҡала (кәбисә йылында 307).

 
## 
* 1720: Пётр I ҡарары буйынса Рәсәй империяһының бөтә учреждениеларында эш башҡарыуҙы тәртипкә һалыу өсөн дәүләт коллегиялары ойошторола.
* 1732: Санкт-Петербургта беренсе Кадет корпусы асыла.
* 1810: Урыҫ гвардияһының революцияға тиклем берҙән-бер диңгеҙ часы булған Гвардия экипажы булдырыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:28 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1848: Афанасьев Георгий Емельянович, тарихсы, журналист, дәүләт эшмәкәре һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* 1908: Баринов Виктор Васильевич, архитектор, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* 1982: Водянова Наталья Михайловна, супермодель, актёр һәм филантроп (мохтаждарға ярҙам итеүсе).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:28 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 1945: Мөстәҡимов Зәйнулла Мөстәҡим улы, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир, Советтар Союзы Геройы (1945).

##
29 февраль

**29 февраль** — григориан стиле буйынса  кәбисә йылында йылдың 60-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 306 көн ҡала. Кәбисә түгел йылда берҙән-бер булмаған көн.

 
## 
* 1504 йыл: Христофор Колумб Ай тотолоу күренешен Ямайка индеецтарын ҡурҡытыу өсөн файҙалана.
* 1696 йыл: Пётр I Аҙау походына тәүге караптар төҙөүгә үҙе етәкселек итер өсөн Воронежға килә.
* 1720: Швеция королеваһы Ульрика Элеонора үҙенең ире ландграф Фридрих Хессе-Кассель (Фридрих I) файҙаһына тәхеттән баш тарта. 
* 1880: Альп тауҙары аша Италия менән Швейцарияны тоташтырған Готард тимер юл тоннелен төҙөү тамамлана.
* 1888: АҠШ инженеры Герман Холлерит табулятор (тәүге электр иҫәпләү машинаһы) уйлап таба.
* 1936: Нильс Бор атомдың планетар төҙөлөшөн тәҡдим итә.
* 1952: Дик Баттон фигуралы шыуыу буйынса бишенсе тапҡыр донъя чемпионы була.
* 1976: Танэгасима япон космодромынан «Ume» фәнни-тикшеренеү юлдашы осорола.
* 2004: Жан-Бертран Аристид төшөрөлгәндән һуң Гаитиҙың ваҡытлы президенты итеп Гаити Юғары судының баш судьяһы Бонифас Александр антҡа килтерелә, был вазифаны ул 2006 йылға тиклем үтәй.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:29 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1920: Илья Исаакович Нусинов, СССР драматургы, киносценарийҙары авторы.
* 1920: Мишель Морган, Франция киноактрисаһы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:29 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 2008: Джанет Каган, АҠШ-тың фантаст яҙыусыһы.

##
Ҡаҡы

**Ҡаҡы** (, ) — ике өлөшлөләр класының  әүернә сәскәлеләр ғаиләһенә ҡараған үҫемлек. Йыуан һабаҡлы, киртләс япраҡлы, сәскәләре һары. Әскелт тәмле, ашарға яраған үҫемлек. 

Ҡала парктарында ла, болондарҙа ла, юл ситтәрендә лә осратырға мөмкин. Үҙенсәлекле япрағы ла, һабағы ла ҡаҡыны башҡа үҫемлектәрҙән айырырға ярҙам итә.

Башлыса япраҡтарҙан һәм ҡабығынан әрселгән һабағын ашарға була. Ҡаҡы бик тиҙ үҫә һәм ҡата, шуға уны йәш сағында ашарға кәрәк.

Ҡаҡының һабағы ғына түгел, япраҡтары, хатта тамыры ла ашарға яраҡлы. Көҙөн ҡаҙып алынған тамырын шул килеш ашарға мөмкин. 

Бешерергә лә була, тоҙлағанда керәнде лә алмаштыра. Таҙартылған һабаҡты киҫкеләп, бәлеш эслегендә ҡулланырға мөмкин. Сәскәгә тумаланған өлөшөн табала ҡыҙҙырып бик тәмле һәм үҙенсәлекле ризыҡ әҙерләргә була.

Тәме редисты хәтерләтә, шунлыҡтан турамаларға ошо йәшелсә урынына ла һалалар. Һабаҡтарын һәм япраҡтарын ашҡа өҫтәйҙәр. Быҡтырып, ит, балыҡ ризыҡтары менән табынға бирәләр. 

Йәш һабаҡтарында, япраҡтарында С витамины, тимер, баҡыр, бор, марганец, молибден, титан, аҡһымдар, эфир майҙары, азотһыҙ экстрактив матдәләр бар.

Халыҡ дауаһы булараҡ ҡаҡыны зәңгегә, бабаһырҙарға ҡаршы ҡулланалар. Ҡаҡыны киптерәләр, тоҙлайҙар, әсетәләр. Тәүгә үҫеп сыҡҡандарының тамырын керән урынына ла файҙаланалар. 

Үҫеп еткән ҡаҡы сәскәгә күмелгәс, һап-һары ялбып таждары менән тирә-яҡты йәмләп ултыра. Уның ағас һымаҡ ҡаты һабағы бесәнлектәрҙе сүплеккә әйләндерә.
 

## Һылтанмалар
* Ҡаҡы. «Башҡортостан» гәзитендә мәҡәлә 
* Экологический центр
* Кладововая леса
* Шәрәфетдинов Д.М. Йәшел байлыҡ. -Өфө; Китап, 2011. ISBN 978-5-295-05347-4

## Иҫкәрмәләр
Злобин Степан Павлович

**Злобин Степан Павлович** (11 ноябрь 1903 йыл — 15 сентябрь 1965 йыл) — рус совет яҙыусыһы. «Салауат Юлаев» тарихи романы (1929) авторы. Беренсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1952).

## Биография
Степан Павлович Злобин 1903 йылдың 11 ноябрендә Мәскәүҙә тыуған.

Бала сағы Өфө һәм Рязань ҡалаларында үтә. 1921—1924 йылдарҙа Мәскәү Юғары әҙәбиәт-художество институтында уҡый. Өфөлә урта мәктәптә уҡытыусы булып эшләй. 1925 йылда, туберкулёз сире көсәйгәс, эшен ташларға мәжбүр була. Бер нисә йыл Госпланда экономист вазифаһын башҡара, экспедицияларҙа ҡатнаша. Радиола балалар өсөн тапшырыуҙар мөхәррирләй.

Әҙәбиәткә 1924 йылда балалар өсөн шиғырҙар һәм әкиәттәр менән килеп инә. XIX быуат аҙағынан 1927 йылға тиклем Көньяҡ Уралдағы ваҡиғалар тураһындағы «Юлдар» (Дороги) романы йыйылмай ҡала, был ваҡытта әҙәби сәйәсәт көсәйә. Уның «Салаут Юлаев» исемле беренсе тарихи романы (1929) уңыш килтерә.

1930 йылдан СССР Яҙыусылар союзында тарих секцияһы рәйесе булып эшләй.
Һуғыш башланғас, хәрби корреспондент була. Вязьма янында немец пленына эләгә, 1945 йылда азат ителә. Плен тураһында роман яҙа, тик был романды баҫтырыу мөмкин булмай.

«Буян утрауы» (1948), «Степан Разин» (1951) тарихи романдарын яҙа. Был романдар И. В. Сталинға ҙур йоғонто яһай һәм уға Сталин премияһы бирелә, немец пленында булыуы аҡлана. Уның «Хәбәрһеҙ юғалғандар» романы пленда булған совет һалдаттарын аҡлауҙа ҙур роль уйнай. 1905 йылғы революция тураһындағы «Быуат иртәһе» романы яҙылып бөтмәй ҡала.

С. П. Злобин 1965 йылдың 15 сентябрендә вафат була, Мәскәүҙең Новодевичье зыяратында ерләнә.

## Наградалары һәм бүләктәре
* Сталин премияһы (1952)
* II дәрәжәләге Ватан һуғышы ордены.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡ
* Казак В. Лексикон русской литературы XX века = Lexikon der russischen Literatur ab 1917. — М.: РИК «Культура», 1996. — 492 с. — 5000 экз. — ISBN 5-8334-0019-8

## Һылтанмалар
*   
* Библиус 
* БСЭ 
* Биография
* Юрий Домбровский. Степан Павлович  (воспоминания)
26 февраль

**26 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 57-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 308 көн ҡала (кәбисә йылында 309).

 

## 
* 1658 йыл: Швеция һәм Дания араһында Роскилле солох килешеүе төҙөлә. 
* 1706: Ихтилал барышында бөтә башҡорт йыйынында батша Пётр I мөрәжәғәтнамә төҙөлә, уны Мәскәүгә алып барыу өсөн Дөмәй Ишкәев етәкселегендә 8 кешенән торған илселәр делегацияһы һайлана.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:26 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1855: Николай Насонов, Рәсәй империяһы һәм СССР-ҙың ғалим-зоологы, академик. 
* 1862: Фанни Брате, Швеция рәссамы.
* 1910: Сергей Горшков, СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, флот адмиралы, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы.
* 1920: Михаил Меерович, СССР композиторы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1981).
* 1940: Вячеслав Глазычев, СССР һәм Рәсәй ғалимы һәм йәмәғәт эшмәкәре, тәнҡитсе, тәржемәсе һәм публицист. Профессор.
* 1954: Рәжәп Эрдоған, Төркиәнең 12-се президенты (2014 йылдан).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:26 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 2005: Джеф Раскин, «Macintosh» компьютерын төҙөүсе.

##
27 февраль

**27 февраль** — григориан стиле буйынса йылдың 58-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 307 көн ҡала (кәбисә йылында 308).

 
## 
* 380 йыл: Рим империяһы башлығы Бөйөк Феодосий I христианлыҡты Никей инаныуы формаһында дәүләт дине итеп раҫлай.
* 425 йыл: Константинополдә университет асыла. 
* 1598 йыл: Земство соборы ҡарары менән Борис Годунов батша итеп һайлана.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:27 февралдә тыуғандар</categorytree>*
* 1870: Башкиров Василий Николаевич, Рәсәй империяһы архитекторы.
* 1932: Элизабет Тейлор, кино актёры, «Голливуд королеваһы» исемен һәм өс тапҡыр «Оскар» премияһын яулаусы. 
* 1956: Анне Вески, йырсы, Эстония ССР-ының атҡаҙанған артисы, Рәсәйҙең Дуҫлыҡ ордены (2011) кавалеры.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:27 февралдә вафат булғандар</categorytree>*
* 1936: Иван Петрович Павлов, рус физиологы, физиология һәм медицина буйынса Нобель премияһы лауреаты (1904).
* 1943: Мөхәмәтйәнов Шәкирйән Юныс улы (Александр Матросов), Бөйөк Ватан һуғышы яугире, Советтар Союзы Геройы (1943).

##