open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
16 май

**16 май** — григориан стиле буйынса йылдың 136-сы (кәбисә йылында 137-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 229 көн ҡала.

 
## 
* 1681: Батша Фёдор Алексеевич указына ярашлы, Волга-Урал төбәге мосолмандарын көсләп христианлаштырыу планлаштырыла, һөҙөмтәлә Сәйет Йәғәфәров етәкселегендәге башҡорт ихтилалы тоҡана.
* 1773: Миәкә районының Ҡанбәк ауылына нигеҙ һалына.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:16 майҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1805: Николай Устрялов, Рәсәй империяһы тарихсыһы, археограф һәм педагог.
* 1860: Сергей Волконский, Рәсәй империяһы һәм Совет Рәсәйенең театр эшмәкәре, режиссёр, тәнҡитсе, әҙип. 1921 йылдан эмиграцияла йәшәй.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:16 майҙа вафат булғандар</categorytree>*

##
17 май

**17 май** — григориан стиле буйынса йылдың 137-се (кәбисә йылында 138-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 228 көн ҡала.

 
## 
* 1782: Борай районы Абдулла ауылына нигеҙ һалына.
* 1865: Халыҡ-ара электр элемтәһе союзы ойошторола.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:17 майҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1815: Ирина Кони, Рәсәй империяһы актрисаһы, прозаик. 
* 1820: Сергей Соловьёв, Рәсәй империяһы тарихсыһы, «История России с древнейших времён» хеҙмәтенең авторы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:17 майҙа вафат булғандар</categorytree>*

##
18 май

**18 май** — григориан стиле буйынса йылдың 138-се (кәбисә йылында 139-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 227 көн ҡала.



## 
* 1704: Кронштадт ҡалаһына нигеҙ һалына.
* 1787: Францияла донъяла беренсе тапҡыр быялаға гравировка яһайҙар.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:18 майҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1525:  Питер Брейгель, Голландия рәссамы.
* 1525:  Джордж Гаскойн, Британия шағиры, драматург.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:18 майҙа вафат булғандар</categorytree>*

##
20 май

**20 май** — григориан стиле буйынса йылдың 140-сы (кәбисә йылында 141-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 225 көн ҡала.

 
## 
* 1754: Рәсәй империяһында тәүге банк асыла.
* 1754: Үрге-Әүжән-Петровский заводы төҙөлә башлай.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:20 майҙа тыуғандар</categorytree>*
*  1470: Пьетро Бембо, Италия шағиры.
* 1799: Оноре де Бальзак, Франция яҙыусыһы, Европа әҙәбиәтендә реализмға нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:20 майҙа вафат булғандар</categorytree>*
* 1983: Фәрит Иҫәнғолов, яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1970).

##
21 май

**21 май** — григориан стиле буйынса йылдың 141-се (кәбисә йылында 142-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 224 көн ҡала.

 
## 
* 1712: Санкт-Петербург Рәсәй империяһының баш ҡалаһы итеп иғлан ителә. 
* 1724: Сенат «Башҡорттарға ҡурсаулы урмандарҙы ҡырҡмау тураһында» тигән указ сығара, уға ярашлы Башҡортостан урмандары ҡаҙнаныҡы тип иғлан ителә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:21 майҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1780: Иван Теребенёв, Рәсәй империяһы скульпторы, монументалист һәм график.
* 1780: Элизабет Фрай, Бөйөк Британияның тәүге феминисткаларының береһе, дәүләттең төрмә системаһын үҙгәртеүсе. 

## 
*<categorytree depth="0">Категория:21 майҙа вафат булғандар</categorytree>*
* 1973: Сәғит Агиш, башҡорт яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.

##
22 май

**22 май** — григориан стиле буйынса йылдың 142-се (кәбисә йылында 143-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 223 көн ҡала.

 
## 
* 1856: Мәскәүҙәге хәҙерге Третьяков дәүләт галереяһына нигеҙ һалына
* 1940: СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Социалистик Хеҙмәт Геройының «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы булдырыла.
* 1945: Өфөләге 1-се типография файҙаланыуға тапшырыла.
* 1957: Стәрлетамаҡ сода-цемент комбинаты эш башлай.
* 1960: СССР-ҙың Бөтә Союз радиоһында «С добрым утром!» йәкшәмбе тапшырыуы тәүге тапҡыр эфирға сыға.
* 1995: «Наш дом — Россия» Бөтә Рәсәй йәмәғәт хәрәкәте Юстиция министрлығында рәсми теркәлеү үтә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:22 майҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1813: Рихард Вагнер, Германия композиторы.
* 1840: Марко Кропивницкий, Рәсәй империяһы драматургы, актёр һәм режиссёр.
* 1859: Артур Конан Дойл, Британия яҙыусыһы.
* 1885: Джакомо Маттеотти, Италия социалистик партияһы лидерҙарының береһе.
* 1905: Вилем Завада, Чехия шағиры, тәржемәсе.
* 1905: Леонид Мартынов, СССР шағиры, тәржемәсе һәм мемуарист.
* 1915: Ғәли Шәмсетдинов, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир, танк ротаһы командиры, гвардия лейтенанты, Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).
* 1930: Марисоль Эскобар, Франция һәм АҠШ рәссамы, скульптор, сығышы менән Венесуэланан.
* 1935: Иван Чуйков, СССР һәм Рәсәй рәссамы.
* 1935: Илдар Әхмәҙиев, СССР рәссамы, Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
* 1945: Юрий Рыбчинский, СССР һәм Украина шағиры, драматург һәм сценарист.
* 1950: Берни Топин, Британия рәссамы, йыр текстары авторы.
* 1960: Хидэаки Анно, Японияның кино режиссёры.
* 1970: Наоми Кэмпбелл, Британия актрисаһы.
* 1980: Андрей Чадов, Рәсәйҙең театр һәм кино актёры.
* 1980: Люси Гордон, Британияның кино актрисаһы, фотомодель.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:22 майҙа вафат булғандар</categorytree>*

##
23 май

**23 май** — григориан стиле буйынса йылдың 143-сө (кәбисә йылында 144-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 222 көн ҡала.

 
## 
* 1759: Өфө кремленең Михайлов башняһына эләккән йәшендән көслө янғын сыға һәм ҡаланың 210 йорто, воевода йорто, провинция канцелярияһының бинаһы, төрмә, гауптвахта, сауҙа рәттәре, ҡатын-ҡыҙҙар монастыры, бер нисә сиркәү яна.
* 1930: «Комсомольская правда» гәзите Ленин ордены менән бүләкләнә.
* 1931: ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты бюроһы Умартасылыҡ үҙәге ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул итә.
* 1933: Дыуан район гәзите сыға башлай.
* 1935: Өфө—Новосибирск маршруты буйынса велоуҙышҡа старт бирелә.
* 1972: Учалы ҡалаһында хәҙерге Салауат Низаметдинов исемендәге сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжы асыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:23 майҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1707: Карл Линней, Швецияның тәбиғәтте өйрәнеүсеһе, табиб; хайуандар һәм үҫемлектәр доньяһының дөйөм классификацияһын төҙөүсе.
* 1790: Жюль Себастьен Сезар Дюмон-Дюрвиль, Францияның диңгеҙ сәйәхәтсеһе, Тымыҡ океанды тикшереүсе.
* 1805: Иоганн Генрих Буфф, Германия ғалимы, химик һәм физик.
* 1810: Маргарет Фуллер, АҠШ яҙыусыһы.
* 1885: Николай Зубов, Рәсәй империяһы һәм СССР-ҙың океандар тикшереүсеһе, контр-адмирал-инженер.
* 1925: Джошуа Ледерберг, АҠШ ғалимы, генетик, физиология һәм медицина буйынса 1958 йылғы Нобель премияһы лауреаты.
* 1930: Виталий Вульф, СССР һәм Рәсәй тәнҡитсеһе, театр белгесе, телетапшырыуҙар алып барыусы, Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1998).
* 1935: Фәсил Әхмәтов, СССР композиторы, РСФСР-ҙың (1981) һәм Татар АССР-ының (1977) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Рәсәйҙең (1992) һәм Татарстандың (1995) халыҡ артисы.
* 1935: Флора Әхмәтова-Урмансы, СССР ғалимы, фольклорсы, тәржемәсе, Татарстандың Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.
* 1945: Михаил Багдасаров, цирк артисы, Әрмән ССР-ының атҡаҙанған (1980) һәм Рәсәйҙең халыҡ (1997) артисы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:23 майҙа вафат булғандар</categorytree>*

##
24 май

**24 май** — григориан стиле буйынса йылдың 144-се (кәбисә йылында 145-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 221 көн ҡала.

 
## 
* 1925: «Комсомольская правда» гәзитенең беренсе һаны донъя күрә.
* 1956: Швейцарияла беренсе тапҡыр «Евровидение» йыр бәйгеһе үтә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:24 майҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1830: Алексей Саврасов, Рәсәй империяһы рәссамы.  
* 1900: Эдуардо Де Филиппо, Италия комедиографы, актёр һәм кинорежиссёр.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:24 майҙа вафат булғандар</categorytree>*

##
25 май

**25 май** — григориан стиле буйынса йылдың 145-се (кәбисә йылында 146-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 220 көн ҡала.

 
## 
* 1919: Мәскәүҙең Ҡыҙыл майҙанында физкультурниктарҙың тәүге парады була.
* 1931: Өфөлә Башҡортостан коммунистик университеты эшләй башлай.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:25 майҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1810: Пьер Эдмон Буассье, Швейцария ботанигы, сәйәхәтсе, 3600-гә яҡын яңы үҫемлек төрөн тасуирләп һүрәтләүсе. 
* 1845: Герман Ларош, Рәсәй империяһының музыка һәм әҙәби тәнҡитсеһе, композитор.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:25 майҙа вафат булғандар</categorytree>*
* 1997: Александр Бурзянцев, рәссам. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989), БАССР-ҙың халыҡ (1979) рәссамы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1986).
* 1984: Ғабдулла Әхмәтшин, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, драматург, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.

##
26 май

**26 май** — григориан стиле буйынса йылдың 146-сы (кәбисә йылында 147-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 219 көн ҡала.

 

## 
* 1910: Петербургта Пётр I һәйкәле асыла.
* 1941: Өфөнөң 7-се икмәк заводы эш башлай.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:26 майҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1907: Джон Уэйн, АҠШ-тың кино актёры. «Оскар» һәм «Алтын глобус» премиялары лауреаты (1970).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:26 майҙа вафат булғандар</categorytree>*

##
27 май

**27 май** — григориан стиле буйынса йылдың 147-се (кәбисә йылында 148-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 218 көн ҡала.

 
## 
* 1703: Санкт-Петербург ҡалаһына нигеҙ һалына.
* 1795: Рәсәй империяһында һәр кем ҡуллана алған беренсе дәүләт китапханаһы — Императорҙың асыҡ китапханаһы (хәҙер Рәсәйҙең милли китапханаһы) эшләй башлай.  

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:27 майҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1863: Шальк Франц, Австрия операһы һәм симфоник оркестры дирижеры, педагог.
* 1930: Джон Барт, АҠШ педагогы, яҙыусы, Милли китап премияһы лауреаты (1972).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:27 майҙа вафат булғандар</categorytree>*
* 1993: Илфаҡ Смаҡов, йырсы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1985), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1989).

##
28 май

**28 май** — григориан стиле буйынса йылдың 148-се (кәбисә йылында 149-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 217 көн ҡала.

 
## 
* 1927: СССР-ҙа маркалы почта конверттары һатыуға сығарыла.
* 1938: РСФСР составында Мурманск өлкәһе ойошторола.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:28 майҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1908: Ян Флеминг, Британияның хәрби-диңгеҙ разведкаһы офицеры, журналист һәм яҙыусы, Джеймс Бонд тураһындағы романдар авторы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:28 майҙа вафат булғандар</categorytree>*
* 1968: Ямалетдинов Шаһый Ямалетдин улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1946).
* 2002: Вәлиев Дамир Жәүәт улы, ғалим-философ, профессор.

##
29 май

**29 май** — григориан стиле буйынса йылдың 149-сы (кәбисә йылында 150-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 216 көн ҡала.

 
## 
* 1918: Совет Рәсәйендә Таможня хеҙмәте ойошторола.
* 1923: СССР-ҙың Ҡыҙыл Тәре һәм Ҡыҙыл Ярым Ай йәмғиәте ойошторола.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:29 майҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1902: Каракис Иосиф Юльевич, СССР архитекторы, төҙөүсе, рәссам һәм педагог.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:29 майҙа вафат булғандар</categorytree>*

##
31 май

**31 май** — григориан стиле буйынса йылдың 151-се (кәбисә йылында 152-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 214 көн ҡала.

 
## 
* 1221: Калка йылғаһы буйындағы алышта ҡыпсаҡтарҙың рус кенәздәренең берләшкән коалицияһы Джэбэ һәм Сүбәҙәй етәкселегендәге монгол ғәскәре тарафынан тар-мар ителә.
* 1991: Өфөлә төрки телле театрҙарҙәң 1-се «Туғанлыҡ» фестивале асыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:31 майҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1845: Юлия Жемайте (төп исеме Юлия Бенюшявичюте-Жимантене), Литва яҙыусыһы.
* 1948: Светлана Алексиевич, СССР һәм Беларусь яҙыусыһы. Нобель премияһы лауреаты (2015).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:31 майҙа вафат булғандар</categorytree>*

##
Аҡыҡ

**Аҡыҡ** — ҡыҙыл йәки ҡыҙғылт һары төҫтәге аҫыл таш.

Халцедондың йәшерен кристаллы агрегатынан торған тау тоҡомо. Төрлө ҡалынлыҡтағы һәм төҫтәге таптар һәм һыҙыҡтарҙың күп тапҡыр сиратлашыуы хас. Төҫө буйынсаса аҡык бер төрлөләргә, нәҙек һыҙыҡлыларға һәм таплыларға айырыла. Бер төрлөләре: карнеол (ҡыҙыл), сапфирин (күкһел йәшел), сардер (көрән), хризопраз (йәшел). Һыҙыҡлылар: төрлө составлы оникстар. Таплылар: гелиотроп (ҡыҙыл таптар йәки йәшел фондағы һыҙыҡтар), моховиктар (ҡара йәки йәшел ҡушылдыҡлы һөттәй аҡ). 

Башҡортостан территорияһында аҡык ҙур запастары Силәбе өлкәһе сигендә (Магнитогорск ҡалаһынан көньяҡ-көнбайыштараҡ) табылған. Биҙәү һәм ярым аҫыл таш.

## Аҡыҡ башҡорт мифологияһында
* Ҡурсалау маҡсатынан йәш килендәргә аҡыҡ ҡашлы йөҙөк, беләҙек йөрөтөргә ҡушҡандар. 

## Литература
* *Шуман В.* Мир камня. Драгоценные и поделочные камни. — М.: Мир, 1986. С.120.

## Иҫкәрмәләр
1 июнь

**1 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 152-се (кәбисә йылында 153-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 213 көн ҡала.
 
## 
* 1755: Туймазы районыың Түбәнге Бишенде ауылына нигеҙ һалына.
* 1831: Төньяҡ магнит полюсы асыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:1 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1780: Карл фон Клаузевиц, Германия хәрби эшмәкәре, теоретик.
* 1910: Александр Долуханян, СССР композиторы, Әрмән ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1958).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:1 июндә вафат булғандар</categorytree>*

## Иҫкәрмәләр

##
2 июнь

**2 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 153-сө (кәбисә йылында 154-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 212 көн ҡала.

 
## 
* 1856: Хәҙерге Амур өлкәһенең административ үҙәге Благовещенск ҡалаһына нигеҙ һалына.
* 1857: АҠШ-та сәнсемле теген машинкаһына патент алына.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар

#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:2 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1740: Донасьен Альфонс де Сад, Франция яҙыусыһы, философ. 
* 1755: Иван Акимов, Рәсәй империяһы рәссамы, классицизм вәкиле.
* 1840: Томас Харди, Англия яҙыусыһы, шағир.
* 1876: Константин Тренёв, СССР прозаигы, драматург.
* 1915: Тапио Вирккала, Финляндия дизайнеры, скульптор.
* 1920: Марсель Райх-Раницкий, Германияның әҙәби тәнҡитсеһе, публицист.
* 1930: Чарльз Конрад, АҠШ астронавы, Айға аяҡ баҫҡан өсөнсө кеше.
* 1930: Андрей Сахаров, СССР һәм Рәсәй ғалимы, тарихсы.
* 1940: Константин II, Грецияның һуңғы короле (1964—1974).
* 1945: Георгий Колосов, СССР һәм Рәсәй фотографы, хәҙерге заман пикториализм вәкиле.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:2 июндә вафат булғандар</categorytree>*

##
3 июнь

**3 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 154-се (кәбисә йылында 155-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 211 көн ҡала.

 
## 
* 1917: Эшсе һәм һалдат депутаттарының I Бөтә Рәсәй съезы асыла.
* 1919: Башҡортостан АССР-ының Социаль тәьминәт халыҡ комиссариаты ойошторола.
* 1933: Башҡорт теле буйынса терминологик комиссия эш башлай. 
* 1965: АҠШ астронавы Эдвард Уайт тәүге тапҡыр асыҡ космосҡа сыға.
* 1989: Оло Теләк станцияһы янында ҙур тимер юл фажиғәһе була.
* 1992: Рәсәй Федерацияһының Именлек советы ойошторола.
* 2000: Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы эш башлай.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:3 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1843: Климент Тимирязев, Рәсәй империяһы ғалимы, тәбиғәт фәндәре белгесе, физиолог, физик, яҙыусы. 
* 1907: Антонио Спадавеккиа, СССР композиторы, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1977), сығышы менән Италиянан.
* 1982: Елена Исинбаева, Рәсәйҙең ҡолға менән һикереүсеһе, ике тапҡыр Олимпия чемпионы (2004, 2008).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:3 июндә вафат булғандар</categorytree>*

##
4 июнь

**4 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 155-се (кәбисә йылында 156-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 210 көн ҡала.

 
## 

* 1774: Салауат Юлаев отрядтары Бөрөнө ала.
* 1807: Рус армияһы составындағы ике башҡорт полкы Гросс-Егерсдорф, Таплакен быуаһы, Битенен һәм Юргайчен янындағы француздарға ҡаршы хәрби алыштарҙа ҡатнаша.
* 1856: Рәсәй империяһы сәүҙәгәре Павел Третьяков картина галерияһы ойоштора.
* 1917: 1-се Өфө губерна крәҫтиән съезы асыла, уның эшендә 1000 делегат ҡатнаша.
* 1925: АҠШ-тың «Крайслер» автомобиль концерны ойошторола.
* 1940: Мәскәүҙә «Динамо» стадионы файҙаланыуға тапшырыла.
* 1962: СССР киноэкрандарында тәүге тапҡыр «Фитиль» сатирик журналы күрһәтелә.
* 1965: Мәскәүҙә шағир Михаил Лермонтовҡа һәйкәл ҡуйыла.
* 1992: Рәсәй Федерацияһы составында Ингуш Республикаһы ойошторола.
* 1993: Силәбе өлкәһендә Башҡортостан Республикаһы көндәре башлана.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:4 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1801: Михаил Бестужев-Рюмин, декабрист.
* 1821: Аполлон Майков, Рәсәй империяһы шағиры.
* 1867: Карл Густав Эмиль Маннергейм, Финляндияның дәүләт һәм хәрби эшмәкәре, маршал.
* 1870: Элизабета Хессельблад, Швецияның шәфҡәт туташы, католик монахиняһы.
* 1882: Фёдор Комиссаржевский, Рәсәй империяһының театр режиссёры, педагог, рәссам һәм тәржемәсе.
* 1930: Виктор Тихонов, СССР хоккейсыһы һәм тренеры.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:4 июндә вафат булғандар</categorytree>*
* 1995: Рәмзилә Хисаметдинова, башҡорт шағиры, уҡытыусы-педагог, Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы.

##
5 июнь

**5 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 156-сы (кәбисә йылында 157-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 209 көн ҡала.

 
## 
* 1718: Петр I указы менән Санкт-Петербург генерал-полицмейстеры вазифаһы булдырыла.
* 1744: Петербругта Рәсәй империяһындағы беренсе Фарфор мануфактураһы ойошторола.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:5 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1723: Адам Смит, Шотландия иҡтисадсыһы, фәлсәфәсе.
* 1805: Пётр Клодт, Рәсәй империяһы скульпторы, классицизмдың һуңғы осоро вәкиле.
* 1883: Джон Мейнард Кейнс, Бөйөк Британия иҡтисадсыһы.
* 1891: Элен Спарроу, Франция табибы һәм микробиологы.
* 1900: Деннис Габор, Англия физигы, сығышы менән Венгриянан, голографияға нигеҙ һалыусы, Нобель премияһының 1971 йылғы лауреаты.
* 1925: Бой Гоберт, Германия һәм Австрия актёры һәм театр режиссёры.
* 1930: Владимир Попов, СССР рәссамы, мультипликацион кино режиссёры. 
* 1930: Николай Сидельников, композитор, П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваторияһы профессоры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы.
* 1933: Велимир Живоинович, Сербия актёры.
* 1935: Кахи Кавсадзе, СССР һәм Грузияның театр һәм кино актёры.
* 1984: Якуб Клепиш, Чехия хоккейсыһы.
* 1985: Рубен де ла Ред, Испания футболсыһы, Европа чемпионы (2008).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:5 июндә вафат булғандар</categorytree>*

##
6 июнь

**6 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 157-се (кәбисә йылында 158-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 208 көн ҡала.

 
## 
* 1882: Электр үтегенә патент алына.
* 1905: Өфө ҡалаһында хәҙерге «Иммунопрепарат»  предприятиеһы эш башлай.
* 1921: Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты башҡорт телен рус теле менән бер тиң дәрәжәлә дәүләт теле итеп иғлан итеү тураһында ҡарар ҡабул итә. 
* 1922: СССР-ҙа Әҙәбиәт һәм нәшриәт эштәре буйынса баш идаралыҡ () ойошторола.
* 1937: Донъялағы беренсе күсеп йөрөүсе поляр ғилми-тикшеренеү станцияһы «Северный полюс-1» эш башлай.
* 1957: Мәскәүҙә  магазины асыла.
* 1985: СССР-ҙа «Союз Т-13» йыһан карабы осорола.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:6 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1599: Диего Веласкес, Испания рәссамы.
* 1735: Антон Швейцер, Германия дирижёры, композитор.
* 1850: Фердинанд Браун, Германия физигы, кинескопты уйлап сығарыусы, Нобель премияһы лауреаты (1909).
* 1799: Александр Сергеевич Пушкин, Рәсәй империяһы шағиры, яҙыусы, драматург, рус рус әҙәби теленә нигеҙ һалыусы.
* 1875: Томас Манн, Германия яҙыусыһы, Нобель премияһы лауреаты.
* 1890: Александр Аросев, революционер, СССР-ҙың партия эшмәкәре, чекист, дипломат һәм яҙыусы, актриса Ольга Аросеваның атаһы.
* 1895: Николай Щорс, Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында һәләк булған ҡыҙыл командир.
* 1895: Александр Бродский, СССР ғалимы, физик-химик, Социалистик  Хеҙмәт Геройы (1969).
* 1900: Манфред Сакель, Польша неврологы, психиатр.
* 1903: Арам Ильич Хачатурян, композитор. СССР-ҙың халыҡ артисы (1954), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).
* 1915: Винсент Персикетти, АҠШ композиторы, пианист һәм педагог. 
* 1950: Шанталь Акерман, Бельгия кинорежиссёры, сценарист һәм актриса.
* 1950: Алексей Дударев, СССР һәм Белоруссия драматургы, сценарист.
* 1960: Стив Вай, АҠШ музыканты, рок-гитарист һәм композитор.
* 1962: Орлов Андрей Борисович, хәрби осоусы, Рәсәй Федерацияһы Геройы.
* 1970: Джеймс Шаффер, АҠШ-тың рок-музыканты, «Korn» төркөмө гитарисы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:6 июндә вафат булғандар</categorytree>*
* 2014: Мәүлетбай Ғәйнетдинов, йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).

##
7 июнь

**7 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 158-се (кәбисә йылында 159-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 207 көн ҡала.

 
## 
* 1340: Голландияның Роттердам ҡалаһына нигеҙ һалына.
* 1847: Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Амангилде ауылы нигеҙләнә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:7 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1845: Леопольд Ауэр, Рәсәй империяһы һәм Германия музыканты, скрипкасы, дирижёр, композитор һәм педагог. 
* 1887: Сидор Артемьевич Ковпак, СССР-ҙың хәрби начальнигы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:7 июндә вафат булғандар</categorytree>*

##
8 июнь

**8 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 159-сы (кәбисә йылында 160-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 206 көн ҡала.

 
## 
* 1824: Кер йыуыу машинаһына патент алына.
* 1869: АҠШ-та саң һурҙырғысҡа патент алына.
* 1940: Химик элементтарҙың периодик таблицаһында 93-сө булып теркәлгән нептуний элементын асыу тураһында иғлан ителә.
* 1946: Журналистарҙың Копенгагенда уҙған бөтә донъя конгресында Халыҡ-ара журналистар ойошмаһы төҙөлө. 
* 1966: СССР-ҙа Тарих һәм мәҙәни ҡомартҡыларҙы һаҡлау йәмғиәте ойошторола.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:8 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1625: Джованни Кассини, Италия астрономы, Париж Фәндәр академияһы академигы.   
* 1810: Роберт Шуман, Германия композиторы, пианист һәм дирижёр.
* 1867: Фрэнк Ллойд Райт, АҠШ-тың новатор архитекторы.
* 1920: Иван Кожедуб, СССР-ҙың хәрби осоусыһы, истребитель, өс тапҡыр Советтар Союзы Геройы.
* 1925: Гурий Марчук, ғалим-математик, физик һәм геофизик, 1986—1991 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы президенты, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1975).
* 1955: Тим Бернерс-Ли, Бөйөк Британия ғалимы, Бөтә Донъя Селтәрен уйлап сығарыусы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:8 июндә вафат булғандар</categorytree>*
* 1996: Абдуллин Мансур Иҙиәт улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1943).

##
9 июнь

**9 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 160-сы (кәбисә йылында 161-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 205 көн ҡала.

 
## 
* 1719: Пётр I Рәсәй империяһы губерналарын провинция һәм өйәҙҙәргә бүлә.
* 1883: Мәскәүҙә хәҙерге Дәүләт тарих музейы тантаналы асыла.
* 1921: Өфөлә Башҡорт АССР-ының Үҙәк фәнни китапханаһы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханаһы) асыла. 
* 1945: Совет ғәскәрҙәренең Германиялағы төркөмө ойошторола.
* 1950: Өфө лак-буяу заводы эшләй башлай.
* 2018: «Евразия йөрәге» халыҡ-ара сәнғәт фестивале барышында Өфөлә Милли кейем байрамы үткәрелә. Уға 40-тан ашыу халыҡтың милли кейемендә 1192 кеше килә, һәм был Рәсәй рекорды итеп теркәлә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:9 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1672: Пётр I, Рәсәй империяһының һуңғы Батшаһы (1682—1721) һәм беренсе Императоры (1721—1725).
* 1775: Георг Фридрих Гротефенд, Германия филологы, боронғо фарсы яҙмаларын уҡыуға нигеҙ һалыусы. 
* 1840: Акакий Церетели, Грузия шағиры.
* 1865: Карл Нильсен, Дания композиторы, скрипкасы, дирижёр һәм педагог.
* 1875: Генри Дейл, Англия фармакологы, Нобель премияһының 1936 йылғы лауреаты.
* 1920: Владимир Юкин, СССР һәм Рәсәй рәссамы, пейзаж оҫтаһы, Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы (1995).
* 1930: Бен Абруззо, АҠШ-тың һауа шарында осоусыһы, Атлантик һәм Тымыҡ океандарҙы экипаж составында беренсе осоп сығыусы.
* 1930: Лин Картер, АҠШ-тың фантаст яҙыусыһы.
* 1950: Юрий Щекочихин, СССР һәм Рәсәй журналисы, яҙыусы, драматург, сценарист һәм телетапшырыуҙар алып барыусы.
* 1990: Лорен Сока, Англия актрисаһы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:9 июндә вафат булғандар</categorytree>*
* 2003: Таһирова Майя Авзал ҡыҙы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы.

##
12 июнь

**12 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 163-сө (кәбисә йылында 164-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 202 көн ҡала.

 
## 
* 1849: Противогазға патент алына. 
* 1920: Панама каналы рәсми асыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:12 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1890: Эгон Шиле, Австрия рәссамы һәм графигы, экспрессионизм вәкиле.
* 1915: Владимир Магницкий, СССР-ҙың ғалим-геофизигы, академик.
* 1915: Дэвид Рокфеллер, АҠШ банкиры, дәүләт эшмәкәре.
* 1920: Лазарь Карелин (төп фамилияһы Кац), СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы, драматург. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* 1950: Вячеслав Полунин, клоун, режиссёр, актёр, Рәсәйҙең халыҡ артисы (2001).
* 1955: Анатолий Белкин, СССР һәм Рәсәйҙең хоҡуҡ белгесе, шағир һәм эрудит, «Что? Где? Когда?» телевизион уйынында ҡатнашыусы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:12 июндә вафат булғандар</categorytree>*

##
10 июнь

**10 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 161-се (кәбисә йылында 162-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 204 көн ҡала.

 
## 
* 1610 йыл: Голландиянан тәүге күскенселәр Төньяҡ Америкалағы Манхэттен утрауына барып етә.
* 1793: Францияла донъялағы тәүге зоопарк асыла.
* 1865: Мюнхендың Милли театрында Рихард Вагнерҙың «Тристан һәм Изольда» музыкаль драмаһының премьераһы була.
* 1909: Донъяла тәүге тапҡыр бәлә-ҡаза сигналы «SOS» ҡулланыла.
* 1921: Яҙыусы Лев Толстойҙың «Ясная Поляна» дәүләт музей-усадьбаһы эшләй башлай.
* 1931: Мәскәү менән Ленинград араһында «Красная стрела» поезы йөрөй башлай.
* 1934: Ишембай эшселәр ҡасабаһына нигеҙ һалына, 1940 йылда ул ҡала статусын ала.
* 1935: АҠШ-тың Балтимор ҡалаһында бөгөн күп илдәрҙә таралыу алған «Аноним алкоголиктар» берләшмәһе теркәлә.
* 1945: Совет ғәскәрҙәренең Германиялағы төркөмө ҡуйылған бурыстарын тормошҡа ашыра башлай.
* 2010: III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы асыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:10 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1729: Бибиков Александр Ильич, Рәсәй империяһының дәүләт һәм хәрби эшмәкәре, генерал-аншеф.
* 1865: Фредерик Кук, АҠШ-тың тикшеренеүсе диңгеҙ сәйәхсеһе.
* 1870: Сергей Спасокукоцкий, Рәсәй империяһы һәм СССР ғалимы, хирург, академик.
* 1880: Андре Дерен, Франция рәссамы, график, театр декораторы, скульптор һәм керамист.
* 1895: Иммануил Великовский, АҠШ ғалимы, физик һәм тарихсы, сығышы менән Рәсәй империяһынан. 
* 1895: Хэтти Макдэниел, АҠШ киноактрисаһы, ҡара тәнле артистар араһынан «Оскар» премияһының беренсе лауреаты (1940).
* 1910: Хаулин Вулф (тулы исеме Честер Артур Бёрнетт), АҠШ йырсыһы.
* 1915: Сол Беллоу, АҠШ яҙыусыһы, әҙәбиәт буйынса 1976 йылғы Нобель премияһы лауреаты.
* 1922: Джуди Гарленд, Америка кино актёры, йырсы.
* 1925: Элий Белютин, СССР һәм Рәсәй рәссамы, педагог, сәнғәт белгесе.
* 1925: Ефим Гамбург, СССР-ҙың режиссёр-мультипликаторы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1986).
* 1930: Илья Глазунов, СССР һәм Рәсәй рәссамы, Сәнғәт академияһы академигы, СССР-ҙың халыҡ рәссамы (1980).
* 1965: Элизабет Хёрли, Англия актрисаһы, продюсер.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:10 июндә вафат булғандар</categorytree>*
* 2008: Сыңғыҙ Айытматов, СССР һәм Ҡырғыҙстан яҙыусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978).

##
13 июнь

**13 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 164-се (кәбисә йылында 165) көнө. Йыл аҙағына тиклем 201 көн ҡала.

 
## 
* 1860: Рәсәй империяһының Дәүләт банкы ойошторола.
* 1901: Хәҙерге «Өфөводоканал» муниципаль унитар предприятиеһы эш башлай.
* 1912: Мәскәүҙә хәҙерге А. С. Пушкин исемендәге Дәүләт һынлы сәнғәт музейы асыла.
* 1956: Башҡортостан Республикаһының Төҙөлөш һәм ҡала төҙөлөшө комплексы ғилми-тикшеренеү, проект-конструкторлыҡ һәм производство институты ойошторола.
* 1969: хәҙерге Ярославль дәүләт университеты асыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:13 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1790: Хосе Антонио Паэс, Венесуэланың азатлығы өсөн көрәш батыры, илдең беренсе президенты.
* 1815: Осип Сомов, Рәсәй империяһы ғалимы, математик һәм механик.
* 1831: Джеймс Максвелл, Шотландия физигы, математик һәм механик.
* 1855: Лев Лопатин, Рәсәй империяһы ғалимы, философ-идеалист һәм психолог, Мәскәү университеты профессоры.
* 1860: Нортамо, Финляндияның юморист яҙыусыһы.
* 1865: Уильям Йитс, Ирландия шағиры, драматург, әҙәбиәт буйынса 1923 йылғы Нобель премияһы лауреаты.
* 1870: Жюль Борде, Бельгия ғалимы, бактериолог һәм иммунолог, вакциналар эшләүсе, Нобель премияһы лауреаты (1919).
* 1885: Элизабет Шуман, Германия йырсыһы (сопрано).
* 1910: Гонсало Торренте Бальестер, Испания яҙыусыһы, әҙәбиәт белгесе.
* 1910: Мэри Уикс, АҠШ-тың театр, кино һәм телевидение актрисаһы.
* 1935: Христо Явашев, АҠШ скульпторы, рәссам, сығышы менән Болгариянан.
* 1940: Гойко Митич, Югославия киноактёры, режиссёр һәм каскадёр.
* 1944: Пан Ги Мун, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының 8-се Генераль секретары (1.01.2007—31.12.2016).
* 1955: Николай Мухин, СССР һәм Рәсәй рәссамы, монументаль сәнғәт академигы, Рәсәйҙең халыҡ рәссамы (2005).
* 1975: Никита Белых, Рәсәй иҡтисадсыһы, сәйәсмән һәм хужалыҡ эшмәкәре.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:13 июндә вафат булғандар</categorytree>*
* 1982: Иғдәүләтов Зәйни Сирай улы, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1970).

##
11 июнь

**11 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 162-се (кәбисә йылында 163-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 203 көн ҡала.

 
## 
* 1742: АҠШ-та аш (кухня) плитаһы уйлап сығарыла.
* 1826: Мәскәүҙә 1-се күҙ дауаханаһы асыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:11 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1845: Эжен Мюнц, Францияның сәнғәт тарихсыһы.
* 1864: Рихард Штраус, Германия композиторы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:11 июндә вафат булғандар</categorytree>*
* 1990: Мырҙағәлимов Ғәзис Ғәбиҙулла улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).

##
14 июнь

**14 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 165-се (кәбисә йылында 166-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 200 көн ҡала.

 
## 
* 1783: Ҡәлғә-ҡала Севастополгә нигеҙ һалына. 
* 1834: АҠШ-та наждак ҡағыҙына патент алына.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:14 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1820: князь Павел Вяземский, Рәсәй империяһының дәүләт эшмәкәре, йәмәғәтсе. 1881—1882 йылдарҙа цензура хеҙмәте етәксеһе, Боронғо яҙмалар менән ҡыҙыҡһыныусылар йәмғиәтен ойоштороусы. 
* 1830: Николай Курочкин, Рәсәй империяһының сатирик шағиры, тәржемәсе һәм публицист.

## 
''Категория:14 июндә вафат булғандар
* 1864: Макс Вебер, Германия социологы, философ, тарихсы һәм сәйәси иҡтисадсы.
* 1899: Хорхе Луис Борхес, Аргентина прозаигы, шағир һәм публицист.

##
15 июнь

**15 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 166-сы (кәбисә йылында 167-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 199 көн ҡала.

 
## 
* 1844: Резинаны вулканлаштырып йәбештереүгә патент алына.
* 1911: АҠШ-та IBM компанияһы ойошторола.
* 1918: Мәскәүҙә Йәш натуралистарҙың үҙәк биостанцияһы (Йәш тәбиғәт яратыусылар станцияһы) ойошторола.
* 1931: ВКП (б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты бюроһы Өфөлә финанс-иҡтисад техникумын (бөгөн Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университеты филиалы) асыу тураһында ҡарар ҡабул итә.
* 1954: Швейцарияла Европа футбол ассоциациялары союзы (УЕФА) ойошторола.
* 1973: Ишембай эксперименталь-механика заводы эшләй башлай.
* 2001: Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ( төҙөлә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:15 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1330: Эдуард Плантагенет (ҡушаматы «Ҡара Принц»), 100 йыллыҡ һуғыштың танылған хәрби эшмәкәре.
* 1755: Антуан де Фуркруа, Франция ғалимы, химик, сәйәси эшмәкәр.
* 1880: Сергей Антимонов, Рәсәй империяһы һәм СССР-ҙың театр актёры.
* 1915: Томас Хакл Уэллер, АҠШ-тың табип-вирусологы, академик, Нобель премияһының 1954 йылғы лауреаты.
* 1920: Алла Казанская, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, театр педагогы, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1971).
* 1920: Альберто Сорди, Италия актёры, кинорежиссёр.
* 1930: Одиль Версуа, Франция актрисаһы, сығышы менән рус милләтенән, Марина Владиҙың апаһы.
* 1930: Магомедали Магомедов, СССР һәм Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре, 1994—2006 йылдарҙа Дағстан Республикаһының Дәүләт Советы рәйесе. Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт Геройы (2019).
* 1950: Любомирас Лауцявичюс, СССР һәм Литваның театр һәм кино актёры.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:15 июндә вафат булғандар</categorytree>*

##
16 июнь

**16 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 167-се (кәбисә йылында 168-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 198 көн ҡала.

 
## 
* 1903: «Pepsi-Cola» сауҙа маркаһы теркәлеү үтә.
* 1903: АҠШ-тың «Ford Motor Company» автомобиль компанияһы ойошторола.

* 1973: «Самотлор—Усть-Балыҡ—Төмән—Ҡурған—Өфө—Әлмәт» нефть үткәргесе сафҡа индерелә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:16 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1735: Иван Ганнибал, Рәсәй империяһының хәрби эшмәкәре, Ҡара диңгеҙ флотының баш командующийы, Херсон ҡалаһына нигеҙ һалыусы.
* 1845: Генрих Дрессель, Германия археологы, нумизмат.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:16 июндә вафат булғандар</categorytree>*
* 2013: Ғәфүров Марсель Абдрахман улы, Башҡортостандың рус телендә ижад иткән яҙыусыһы, журналист һәм тәржемәсе. Башҡорт АССР-ының (1976) һәм РСФСР-ҙың (1982) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, әҙәби премиялар лауреаты.

##
17 июнь

**17 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 168-се (кәбисә йылында 169-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 197 көн ҡала.

 
## 
* 1930: СССР-ҙың Сталинград (артабан Волгоград) трактор заводында тәүге трактор эшләнә.
* 1955: Ту-104 реактив пассажир самолёты тәүге осош яһай.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:17 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1856: Рубо Франц Алексеевич, Рәсәй империяһы рәссамы.
* 1882: Игорь Стравинский, Рәсәй империяһы композиторы, дирижёр һәм пианист.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:17 июндә вафат булғандар</categorytree>*
* 1958: Халиҡов Тимербулат Ғәләүетдин улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 2012: Кәтибә Кинйәбулатова, башҡорт балалар шағиры һәм яҙыусыһы.

##
18 июнь

**18 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 169-сы (кәбисә йылында 170-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 196 көн ҡала.

 
## 
* 1922: Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты элекке Өфө губернаһы өйәҙҙәрен кантондар итеп үҙгәртеү тураһында ҡарар ҡабул итә.
* 1932: Халыҡ-ара баскетбол федерацияһы FIBA ойошторола.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:18 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1845: Шарль Луи Альфонс Лаверан, Франция физиологы, Нобель премияһы лауреаты. 
* 1849: Эммануэль Райхер, Германия актёры, Берлиндағы Драма сәнғәтенең юғары мәктәбен ойоштороусы. 

## 
*<categorytree depth="0">Категория:18 июндә вафат булғандар</categorytree>*
* 1967: Ишбулатов Рәхим Усман улы, рәссам, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1961).

##
19 июнь

**19 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 170-се (кәбисә йылында 171-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 195 көн ҡала.

 
## 
* 1910: АҠШ-тың Вашингтон штатындағы Спокан ҡалаһында тәүге тапҡыр «Атайҙар көнө» билдәләнә.
* 1910: АҠШ хөкүмәте илдең барлыҡ пассажир караптарына радиоҡорамалдар ҡуйырға күрһәтмә бирә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:19 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1910: Пол Флори, АҠШ-тың физик-химигы, химия буйынса Нобель премияһы лауреаты (1974). 
* 1910: Ғәбделбарый Әхтәмов, СССР-ҙың балет артисы, Татар АССР-ының атҡаҙанған артисы (1945).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:19 июндә вафат булғандар</categorytree>*

##
20 июнь

**20 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 171-се (кәбисә йылында 172-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 194 көн ҡала.

 
## 
* 1793: АҠШ-та мамыҡ таҙартыу машинаһына патент алына.
* 1840: АҠШ уйлап сығарыусыһы Сэмюэл Морзе телеграфҡа патент ала.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:20 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1615: Сальватор Роза, Италия рәссамы, гравёр, шағир һәм музыкант.
* 1915: Теренс Янг, Англия кинорежиссёры, сценарист.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:20 июндә вафат булғандар</categorytree>*
* 2003: Домашников Борис Фёдорович, СССР-ҙың халыҡ рәссамы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1977).

##
21 июнь

**21 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 172-се (кәбисә йылында 173-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 193 көн ҡала.



## 
* 1925: Мәскәүҙә «Рено» маркалы 16 автомобилдән торған такси хеҙмәте эшләй башлай.
* 1974: Волгоград дәүләт университеты асыла.

## 

### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр

#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:21 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1730: Мотоори Норинага, Японияның фән һәм мәҙәниәт эшмәкәре.
* 1832: Луиза Рэйнер, Бөйөк Британия рәссамы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:21 июндә вафат булғандар</categorytree>*
* 2011: Ғәйнетдин Моталов, беренсе башҡорт дирижёры, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1969).

##
22 июнь

**22 июнь** — григориан стиле буйынса йылдың 173-сө (кәбисә йылында 174-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 192 көн ҡала.

 
## 
* 1675: Англиялағы Гринвич обсерваторияһы эшләй башлай.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:22 июндә тыуғандар</categorytree>*
* 1805: Джузеппе Мадзини, Италия революционеры, илдең берләшеүе өсөн көрәшеүсе. 
* 1845: Ричард Седдон, дәүләт эшмәкәре, 1893—1906 йылдарҙа Яңы Зеландияның премьер-министры.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:22 июндә вафат булғандар</categorytree>*

##