open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Береш (Инйәр ҡушылдығы)

**Береш** () —  Рәсәй,  Башҡортостандағы Белорет районының Инйәр төбәгендәге йылға. Йылғаның тамағы Инйәр йылғаһының уң яҡ ярында, 108-се саҡрымында, ул йылға исеменән бирелгән Береш ауылы эсенән үтеп килеп ҡоя.  Йылғаның оҙонлоғо 12 км.Инйәрҙең буйынан-буйына тауҙар теҙелеп килә, Асыу һырты  Береш башына тоташа 
Һыу объекты системаһы: Инйәр → Эҫем → Ағиҙел → Кама → Волга → Каспий диңгеҙе

## Этимологияһы
Йылғаның атамаһы "бер иш" һүҙбәйләнешенән килеп сыҡҡан тип фараз итәләр. Дөрөҫ булыуы ла ихтимал, сөнки Инйәрҙең һул ярында ла тап шул урында тиерлек ҙурлығы буйынса ла бер ишерәк икенсе бер йылға килеп ҡоя.Ул йылға буйындағы ауыл Берештамаҡ тип атала. (Береш - Республиканың элекке премьер-министры Р.И. Байдәүләтов тыуған ауыл). Берештамаҡ - башҡорт халҡының  ҡаһарман улы Ирек Зариповтың әсәһе Вәсилә Зарипованың тыуған ауылы.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама..

Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса ::

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019768
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101976
* Бассейн коды  — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры)  — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Тоҙ (Инйәр ҡушылдығы)

**Тоҙ** йылғаһы  — Рәсәй,  Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы йылға. Йылғаның тамағы Инйәр йылғаһының уң яғына  ағымы буйынса  115-се саҡрымда урынлашҡан. Оҙонлоғо 13 км.

## Урынлашыуы
Тоҙ йылғаһы данлыҡлы Асы шифаханаһы урынлашҡан Асы ауылының уртаһынан ағып ята. Ул ныҡ тоҙло. Борондан бында илдең бик йыраҡ өлкәләренән дә дауаланырға килгәндәр. Һыуын шифалы ванналар өсөн файҙаланалар, ярындағы батҡағы ла бик шифалы, тик уны ҙур йөк машиналары менән ташып бөткәндәр тиерлек 

## Тарихы

Тоҙ йылғаһын ауыл халҡы "асы" тип, ауылға ла шул исемде биргән. Әйтергә кәрәк, Асы ауылында Тоҙ йылғаһынан башҡа ла минераль сығанаҡтар күп, уларҙың һәр береһенең тәме лә, тоҙлолоғо ла башҡа.Тоҙ йылғаһының һыуын борондан быуын һыҙланыуҙан файҙаланғандар, Бөйөк Ватан һуғышынан яраланып ҡайтҡан яугирҙәр шунда килеп шифа тапҡан.

Тоҙ һатыуҙа булмаған мәлдәрҙә, бигерәк тә һуғыш ваҡытында ошо һыуҙы ҡайнатып, таш тоҙ эшләп алғандар.

Асының шифалы һыуҙары тураһында  беренсе булып академик Ф. Н. Чернышев (1889 йыл) мәғлүмәт биргән. Ике йылдан Белорет хастаханаһы табибы Эрман һыуҙы тикшертергә Берлин университетына ебәргән (1901 йыл). Химик составы буйынса ул Германиялағы Киссенгок сығанаҡтарына яҡын тип табылған.

«Ассинская» тигән исем менән һыу шешәләргә тултырып һатылған. Хәҙер Асы минераль сығанаҡтары  федераль кимәлдәге гидрогеологик тәбиғәт ҡомартҡыһы тип танылған .

1999 йылда Асы минераль сығанаҡтары нигеҙендә «Асы» шифахана комплексы төҙөлгән .
Шифахана 2001 йылда асылған.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:

* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019737
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101973
* Бассейн коды  — 10.01.02.006
* ГӨ буйынса һаны (номеры)  — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 1

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
*Азамат Байымов. “Асы” һыуҙары— тәбиғәт мөғжизәһе. - "Башҡортостан", 2012, 13 октябрь
* Целебная деревня Ассы https://vecherka.su/articles/society/28803/
Төлмәй (йылға)

**Төлмәй** — Рәсәй, Силәбе өлкәһенең һәм Башҡортостан Республикаһының  Белорет районындағы йылғаһы.

Йылға Силәбе өлкәһе Ҡатау-Иваново районынан баш ала. Йылғаның тамағы Инйәр йылғаһының уң яғына ағымы буйынса 126-сы саҡрымда урынлашҡан. Оҙонлоғо 62  км .

Һыу объекты системаһы: Инйәр → Эҫем → Ағиҙел → Кама → Волга → Каспий диңгеҙе

## Урынлашыуы
Төлмәй йылғаһы Белорет районындағы Инйәр ҡасабаһы менән Асы ауылы араһындағы арауыҡтағы йылға. Был йылға буйында Төлмәй һәм Түбәнге Төлмәй ауылдары урынлашҡан булған. Хәҙерге ваҡытта Түбәнге Төлмәйҙә генә бер аҙ халыҡ йәшәй, Төлмәй ауылы юҡҡа сыҡҡан.
Йылға Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы дәүләт тәбиғәт Көньяҡ Урал ҡурсаулығы биләмәһенән ағып килә.

Ул  Ҡоро Тау («Сухие Горы») һәм Нәре һырттары араһындағы үҙәндән баш ала. Башланған ере ҡарурмандар, тау һаҙлыҡтары, диңгеҙ кимәленән  580 метр бейеклектә. Үрге ағымында бейек һырттар, ҡаялар, батҡаҡлыҡтар оҙатып бара. Түбәнге Төлмәй һәм Төлмәй станцияһы араһында ул Инйәрҙең 126 км-ында уға килеп ҡоя.  Башлыса ҡар һыуҙары һәм яуым-төшөмдән тулылана.

## Ҡушылдыҡтары
Төп ҡушылдығы - Ямашты йылғаһы. Шулай уҡ күп һанлы тау шишмәләре ҡушыла.

## Экологияһы
Йылға бассейнында хужалыҡ эштәре алып барылмай, тамағында тиерлек урынлашҡан Түбәнге Төлмәйҙән башҡа ауыл-ҡасабалар юҡ.  Һыуы үтәҙек, таҙа.  Йылғала ҡыҙылбалыҡ, ажау (ҡушбаш), бәрҙе һәм башҡа балыҡтар үрсей.

Хәҙерге ваҡытта  ҡурсаулыҡ биләмәһендә экологик туристик маршруттар төҙөлгән, шулай уҡ Төлмәй йылғаһына ла үтеп була. Һыу ташҡанда кәмә менән төшөп була, әммә төбөнә батҡан ағастар хәүеф тыуҙыра 

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса — 10010200612111100019713.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Справочная статья. Река Тюльмень (Тюльма). Сайт Весь Южный Урал
* Голубые дороги Южного Урала http://perevalnext.ru/golubyie-dorogi-yuzhnogo-urala/
Ватан (интернет-радио)

** «Ватан» интернет-радиоһы** () — Интернет селтәрендә тәүлек әйләнәһенә эшләгән дәүләт радиоһы. 2017 йылдың 11 октябрндә эфирға сыға башлай.
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* «Ватан» интернет-радиоһының рәсми сайты  
* Республикала башҡорт телендә интернет-радио асылды
Кәшфуллин Әсхәр Кәшфулла улы

**Кәшфуллин Әсхәр Кәшфулла улы** (17 август 1930 йыл — июль 2018 йыл) — шағир. Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.

## Биографияһы
Әсхәр Кәшфулла улы Кәшфуллин 1930 йылдың 17 авгусында Башҡорт АССР-ының Кушнаренко районы Шыршы-Тартыш ауылында тыуған. Атаһы Кәшфулла Нәсибулла улы Бөйөк Ватан һуғышынан ҡайтмай. Ағалы-ҡустылы Кәшфуллиндар эшкә егелә, әсәләренә донъя көтөргә ярҙам итәләр. Әсхәр Кәшфуллин башта тыуған ауылында уҡый, һуңынан — Кушнаренко урта мәктәбендә белем ала. 1948 йылда Өфөлә һөнәрселек училищеһын тамамлай, артабан электр-техник техникумында уҡый. Заводта ябай эшсенән алып инженерға тиклем хеҙмәт юлын үтә.
Тәүге шиғыры «Ленинсы» гәзитендә баҫыла. Бер бөртөк туғаны Афғандың вафаты уның ижадына ныҡ тәьҫир яһай.

## Ижады
1993 йылда Әсхәр Кәшфулла улын «Шәреҡ» радиоһына эшкә саҡыралар. Уның йомшаҡ, яғымлы тауышы радио тыңлаусыларға оҡшап ҡала, ул ҡыҙыҡлы әңгәмәләр ойоштора, тура эфирҙар алып бара. Осрашыуҙарға республиканың билдәле шәхестәрен, артистарын, шағирҙарын, композиторҙарын саҡыра. Шул уҡ ваҡытта ул әүҙем ижади тормош алып бара, уның шиғырҙарына бик күп йырҙар яҙыла, «Печали мои перенеслись в песни», «Летят гуси», «Жизни короткий миг» исемле китаптары донъя күрә. Әҫәрҙәренең тематикаһы: изгелек, намыҫ идеалдары, әхлаҡ нигеҙҙәре.
Уның шиғырҙарына йырҙарҙы билдәле композиторҙар яҙа — Рим Хәсәнов, Нур Даутов (Баҡыр шишмә«»), Мөфтәдин Ғиләжев, Фирзәр Мортазин, Илдар Шәрипов («Ышандыр»), бик күп йырҙарҙы Риф Арыҫлан ижад иткән («Тормош шунан ҡоролған», «Кем ғәйепле», «Ҡағылмағыҙ яңылыш» һәм башҡалар).  Йырҙарҙы Айҙар Ғәлимов, Радик Динәхмәтов, Резеда Әминева, Салауат Фәтхетдинов, Хәлиҙә Бигичева, Илһам Вәлиев, Туйсин Илсур, Мәсәлимова Рәүилә һәм башҡалар яратып башҡаралар.
Республика кимәлендә һәм шағирҙың тыуған яғы, Кушнаренко районында, Әсхәр Кәшфуллиндың юбилейҙарын ҙурлап үткәрәләр, мәктәптәрҙә, китапханаларҙа уның хөрмәтенә йырлы-моңло осрашыуҙар, кисәләр үткәрәләр.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Асхар Кашфуллин — поэт-песенник (к 85-летию со дня рождения) 
* Медный родник. Аскар Кашфуллин   

## Видеояҙмалар
#   Выпуск от 2015-09-29 Поэт, автор популярных песен Асхар Кашфуллин
#  Встреча с поэтом- земляком Асхаром Кашфуллиным
Йәнгиров Мәрүән Йәнгир улы

**Йәнгиров Мәрүән Йәнгир улы** (21 апрель 1908 йыл — 7 декабрь 1992 йыл) — башҡорт совет партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре кандидаты (1951). РСФСР-ҙың 2‑се һәм 5‑се, Башҡорт АССР-ының 4‑се, 5‑се һәм 6‑сы саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1949, 1957) һәм «Почёт Билдәһе» (1943) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Мәрүән Йәнгир улы Йәнгиров 1908 йылдың 21 апреленда Яныш ауылда тыуған. 1933 йылда Мәскәү план институты тамамлай. 1933 йылдан алып партия эшендә. Мәскәүҙә 1951 йылда ВКП(б) ҮК ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен һәм ВКП(б) ҮК ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһы тамамлаған. 

1951 йылдан — СССР Фәндәр Академияһы Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты директоры.

1967 йылда яңы асылған Башҡорт дәүләт педагогия институты (хәҙерге М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты) директоры итеп тәғәйенләнә.

1992 йылдан Мәрүән Йәнгиров хаҡлы ялда. Өфө ҡалаһында 1992 йылдың 7 декабрендә вафат була.

## Бүләктәре
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1949, 1957, ?) һәм «Почёт Билдәһе» (1943) ордены менән бүләкләнгән.

## Хәтер
2008 йылда Өфө ҡалаһының Чернышевский урамындағы 105-се йортта Мәрүән Йәнгиров иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.

## Ғаиләһе
Улы: Йәнгиров Рәшит Мәрүән улы (8.11.1954, Өфө — 14.12.2008, Мәскәү) — Рәсәй киноһы һәм әҙәбиәте белгесе.

## Библиография
* Нас воспитала Советская Родина. Мемуары. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1981.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Уфа советская: Марван Янгиров построил Горсовет. Сайт «Уфимский городской портал»
* http://bashkortostan.news-city.info/docs/sistemse/dok_iegcwz.htm
Башҡорт телендә морфонология

**Башҡорт телендә морфонология** —  башҡорт тел ғилеменең һүҙ үҙгәреү, форма яһалыу һәм һүҙ яһалыу барышында үҙ-ара йоғонто яһашҡан төрлө типтағы морфемаларҙың фонологик  структураһын өйрәнеүсе киҫәге.  

Морфоноло́гия ("морфофонология" тигән һүҙҙең ҡыҫҡартылған варианты), шулай уҡ морфофонология, фономорфология — тел белеменең бер киҫәге, теге йәки был телдең фонемалар төҙөлөшө һәм составы, морфемаларының вариантлашыуы законсалыҡтарын, йәғни был телгә хас булған морфонологик күренештәр тупланмаһын өйрәнә. Инглиз телендә яҙылған хеҙмәттәрҙең күбеһендә  (ҡайһы берҙә — урыҫ телендәгеләрҙә лә) морфонология морфофонемика (morphophonemics) тип йөрөтөлә.

Морфонологияның төп структураларын морфонемалар тәшкил итә. Ә морфонемалар —  төрлө морфемаларҙың һүҙҙәрҙә  бер-береһен алмаштырырға һәләтле фонемаларҙан торған варианттары ул.  

Морфонемалар төҙөлөшө, фонемаларҙың типтары, һүҙҙәге урыны һәм башҡа билдәләр менән айырыла.  

Башҡорт телендә морфонологик күренештәрҙең 4 төрө айырып йөрөтөлә: 
* фонемаларҙың сиратлашыуы; был төргә һүҙ структураһындағы сиратлашыусы морфонемалар инә; һуҙынҡы морфонемаларҙың сиратлашыуы сингармонизм законына бәйле; тартынҡыларҙың сиратлашыуы — тамыр морфемаларының башында һәм аҙағында:  [ҡ]ырын-[м]ырын ([ҡ—м]);  я[п] —  я[б]ыу ([п—б]) һ.б., шулай уҡ аффикстарҙың башында һәм аҙағында осрай, мәҫәлән:  заман[д]аш —  яу[ҙ]аш ( [д— ҙ]),  ҡуйҙы[ҡ] — кейҙе[к] ([ҡ —к]); сиратлашыу осраҡтарының күбеһе ассимиляция һөҙөмтәһе булып тора;
* нигеҙҙәрҙең киҫелеүе; был төргә һуҙынҡыларҙың сифаты һәм һаны үҙгәреү хас: ха[лыҡ] — ха[лҡ]ым,  ал[ты] —  ал[тм]ыш,  һа[ры] —  һа[рғ]ылт һ.б., редупликация осрағында беренсе һүҙҙең бер өлөшө үҙгәрә, мәҫәлән, ту[п]-ту[лы],  йо[п]-йо[мро] һ.б.; үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә аҙаҡтағы  [д], [т] төшөп ҡала: пое[зд] —  пое[зғ]а, вла[ст’] —  вла[сҡ]а һ.б., алмаштарҙа [л], [н] юғалтыла, мәҫәлән, у[л] —  у[н]ы, ми[н] —  ми[ң]ә һ.б; 
* морфемаларҙың күбәйеүе; был төргә ҡараған сораҡтарҙа морфемалар араһына өҫтәмә морфема килеп инә, мәҫәлән, ике-[ш]-әр, оло-[ғ]-ай, кеҫә-[һ]-е, әбей-[һ]әбей һ.б.; 
* фонемаларҙың берләшеүе; был төргә ҡараған осраҡтарҙа бер төрлө  фонемаларҙың береһе төшөп ҡала, мәҫәлән, ҡапҡа артында — ҡапҡ[а]ртында,  ҡарағас — ҡар[а]ғас, артистар — артис[т]ар һ.б.

## Әҙәбиәт
«Морфемика, словообразование и морфонология башкирского языка». Уфа: Гилем, 2006

Юлдашев А.А.«Грамматика современного башкирского литературного языка». М.: Наука, 1981. — 495 c.

## Һылтанмалар
* Формообразование и словоизменение в башкирском языке (функционально-семантический аспект) 

*
Буланкин Дмитрий Александрович

Буланкин Дмитрий Александрович (1978 йылдың 8 авгусында(19780808),  ҡалаһында тыуған) — спортсы (боҙҙа мотоуҙышсы). Рәсәй халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2003). Рәсәй спорт туризмы министрлығының № 6-н-г приказы менән Буланкин Дмитрий Александровичҡа 2010 йылдың 9 февралендә «Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры» исеме бирелә.
## Биографияһы
Александр Буланкин үҙ атаһының тәрбиәләнеүсеһе.
Мин Пензала йәшәнем. Атайым уҙышсы ине, мин тәү башлап ун өс йәштә үҙемде боҙҙа һынап ҡараным. Оҡшаны. Бер яҡтан ҡарағанда, бик киҫкен хәрәкәтле спорт төрө, ә икенсе яҡтан, боҙҙа уҙыш һуҡмаҡ буйлап уҙышҡа ҡарағанда, хәүефһеҙерәк. Һәм 1996 йылда уҡ мин Рәсәй ярымфиналына сыҡтым. Унда унынсы урынды яуланым, спорт мастерлығына кандидат нормаһын үтәнем. Аҙаҡ армияла хеҙмәт иттем, шунда беренсе тапҡыр Өфөгә килеп эләктем. Хеҙмәтемде тамамларға.

2000 йылдан алып Ғ. Ф. Ҡадиров исемендәге спорт клубы өсөн сығыш яһай.
Башҡорт физик культура институтын тамамлаған (2008). РОСТО тəрбиəлəнеүсеһе (Пенза; тренеры В. Г. Шумилин).
Донъя (2004), Европа (2003—04, 2006, 2009) һəм Рəсəй (2006) шəхси чемпионаттары еңеүсеһе, Рəсəй Кубогын (2008) һəм Ролоф Тайс кубогын (Нидерланд, 2000) яулаусы, Ғ.Ф.Ҡадиров мемориалы еңеүсеһе (2003—04). Рəсəй команда чемпионаттары еңеүсеһе (2002—09, 2014). Үҫмер спортсылар араһында Рəсəй чемпионатының бронза призёры (1999).
Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы (2002 йылдан). Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнгән (2004).

## Һылтанмалар

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Рәсәй халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2003)
* «Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры» (2010)
* Салауат Юлаев ордены (2004)
интервью
Болдырев Владимир Михайлович

**Болдырев Владимир Михайлович** (27 май 1915 йыл — 10 март 1998 йыл) — ветеринар врач, дәүләт хеҙмәткәре. 1966—1975 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Ауыл хужалығы министрлығының бүлек етәксеһе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ветеринар врачы (1965). СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1973). Ике 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1946, 1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971), Ҡыҙыл Йондоҙ (1946) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Владимир Михайлович Болдырев 1915 йылдың 27 майында Пенза губернаһының Мухановка ауылында тыуған.

1938 йылда Һарытау зооветеринария институтын тамамлаған.

1950 йылдан алып һөнәре буйынса республика ветеринария клиникаһы директоры вазифаһында эшләй. 1952—1960 йылдарҙа — баш ветеринар табип, ә 1966—1975 йылдарҙа — БАССР Ауыл хужалығы министрлығының бүлек башлығы, 1960—1966 йылдарҙа — Башҡортостан фәнни-производство ветеринар лабораторияһы директоры.

Башҡортостанда бруцеллёз, трихофития, туберкулёз, сусҡа һәм ҡош тағундары, бешмә эпизоотияһын бөтөрә, трихофитиянан ТФ-130 вакцинаһын индерә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* II дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены (1946. 1985)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1946)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1966).

## Һылтанмалар
* Башҡорт энциклопедияһы
Бойчев Игорь Николаевич

**Бойчев Игорь Николаевич** (10 июль 1927 йыл — 14 июль 1999 йыл) — инженер-технолог, СССР дәүләт премияһы лауреаты (1974).

## Биографияһы
Игорь Николаевич Бойчев 1927 йылдың 10 июлендә Өфө ҡалаһында тыуған.

1949 йылда Өфө авиация институтын тамамлай.

Эш урыны: Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе, 1949 йылдан алып инженер-технолог, өлкән инженер-технолог, 1952 йылдан цех начальнигы урынбаҫары, 1956 йылдан — бүлек начальнигы, 1961 йылдан — цех начальнигы, 1966 йылдан — М-412 двигателдәрен етештереү буйынса директор урынбаҫары, 1988—1990 йылдарҙа — инженер-конструктор.

Бойчев Игорь Николаевич етәкселегендә яңы етештереү ҡеүәттәре булдырыла һәм М-412 автомобиль двигателдәрен күпләп етештереү буйынса юғары механизацияланған һәм автоматлаштырылған производство ойошторола.
СССР‑ҙың Дəүлəт премияһы лауреаты (1974). Хеҙмəт Ҡыҙыл Байраҡ (1971), «Почёт Билдəһе» (1966) ордендары менән бүлəклəнгəн.
1999 йылдың 14 июлендә Өфө ҡалаһында 72 йәшендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* СССР Дәүләт премияһы (1977)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
* «Почёт билдәһе» ордены (1966)
* миҙалдар.

## Һылтанмалар
* Башҡорт энциклопедияһы 
* Урал энциклопедияһы
Богомолова Галина Евгеньевна

**Богомолова Галина Евгеньевна** (15 октябрь 1977 йыл) — Рәсәй еңел атлеты, уртаса һәм оҙон дистанцияға йүгереү менән шөғөлләнә. Өс тапҡыр Олимпия уйындарында ҡатнашыусы (2000, 2004, 2008). 2008 йылдағы Рим марафоны еңеүсеһе. Биш тапҡыр Рәсәй чемпионы (2000, 2003, 2005, 2006). 25 һәм 30 километрға шоссе буйлап һәм марафонда йүгереү буйынса Рәсәй рекордсыһы. Халыҡ-ара класслы Рәсәй спорт мастеры.

## Биографияһы
Галина Евгеньевна Богомолова 1977 йылдың 15 октябрендә Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында тыуған. Бәләкәй сағынан спорт менән шөғөлләнә, башлыса еңел атлетика, йүгереү менән мауыға. Татьяна Васильевна Сенченко һәм Евгений Гаврилович Сенченко тренерҙар тандемы етәкселегендә шөғөлләнә.

1996 йылда еңел атлет Галина Богомолова үҫмерҙәр йыйылма командаһына индерелә, ә өс йылдан милли йыйылма командаһы ағзаһы була. Магнитогорск ҡалаһында дәүләт педагогия университетын тамамлай. 2000 йылда спортсы Рәсәй чемпионатында ҡатнаша, беренсе һәм өсөнсө урын биләй. Галина һуңыраҡ та шулай уҡ уңышлы сығыш яһай — 2003 һәм 2004 йылдарҙа — шул уҡ турнирҙарҙа. 2000 йылда Галина шулай уҡ Европа Кубогында ҡатнаша һәм икенсе урынға лайыҡ була.

2003 һәм 2004 йылдарҙа Галина Богомолова донъя чемпионаттарында сығыш яһай. 2004 йылда Галина Афинала Олимпия уйындарында ҡатнаша, ә бер йылдан Хельсинкиҙа донъя чемпионатының финалына инә. 2006 йылда Галина Богомолова Чикагола уҙғарылған марафонда еңеүсе була, ә 2008 йылда Римда уҙғарылған марафонда еңеү яулай. 2008 йылда Рәсәй олимпия йыйылма командаһы составына инә һәм Пекинда «Олимпиада 2008»ҙә ҡатнаша, унда марафон дистанцияһы финишына килеп етә алмай.

Балаһы тыуғандан һуң, 2011 йылда ярыштарға әйләнеп ҡайта: ярым марафон буйынса Рәсәй чемпионатында икенсе булһа, һуңынан Нью-Йорк марафонында 10-сы урынды биләй.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* (инг.)
* Профиль ВФЛ
Ҡотипов Зиннәт Ҡотип улы

**Ҡотипов Зиннәт Ҡотип улы**, **Зиннәт Ҡотип** (1918 йыл — 6 июль 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған шағир. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

## Биографияһы
Зиннәт Ҡотип улы Ҡотипов 1918 йылда   Арый ауылында тыуған.

1935 йылда Мәсәғүт педагогия техникумын тамамлай. 1939 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтына уҡырға инә.

Дәүләкән педагогия техникумында тарих уҡытыусыһы була.

Уның шиғырҙары «Йәш төҙөүсе», «Ленинсы» гәзиттәрендә, «Октябрь» журналында, «Беренсе йыр» («Первая песня») альманахында баҫылып сыға. 1939 йылда Башҡортостан китап нәшриәте уның балалар өсөн яҙылған «Шиғырҙар» китабын нәшер итә.
 
Белоруссияны немец-фашист илбаҫарҙарынан азат иткәндә 1944 йылда батырҙарса һәләк була.

## Әҙәби мираҫы
* Зиннәт Ҡотип //Һуғыш үтте, һағыш ҡалды. Өфө, 2000.

## Хәтер
* Өфөлә Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханала Башҡорт дәүләт университеты талиптары өсөн башҡорт шағир — фронтовиктарға бағышланған «Һеҙҙең ҡаһарманлыҡ — мәңгегә беҙҙең йөрәктәрҙә» исемле әҙәби композиция формаһындағы асыҡ дәрес үтте (2015). Талиптар ябай уҡыусыға билдәһеҙ булған, Бөйөк Ватан һуғышында ғүмерен биргән башҡорт шағирҙары тураһында йөкмәткеле докладтар әҙерләнеләр. Ғәли Әхмәти, Зөфәр Мансуров, Хөрмәт Хәйри, Әхмәт Шакири, Нур Исмағилов, Сабир Кинйәкәй араларында Зиннәт Ҡотип исеме лә яңғыраны.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.

## Һылтанмалар
* 
* Знаменитые дуванцы. Журнал «Ватандаш» 
* Башкирский государственный университет. Официальный сайт
Рәмәште (йылға)

**Рәмәште** (, ) — Рәсәй, Башҡортостандағы Белорет районының Инйәр төбәгендәге йылға Йылғаның тамағы Инйәр йылғаһының һул яҡ ярында, 135-се саҡрымында Инйәргә килеп ҡушыла.

Йылға тамағында Рәмәште тип аталған ауыл бар.

Һыу объекты системаһы: Инйәр → Эҫем → Ағиҙел → Кама → Волга → Каспий диңгеҙе

## Йылғаның атамаһы
Оло Инйәр тирәһендәге йылғаларҙың атамалары «шты», «ште» ялғаулы гидронимдарға бай — Һарышты, Рәмәште, Лапышты, Манышты, Исҡушты, Ҡалашты һәм башҡалар. Көньяҡ Уралдың башҡа бер төбәгендә лә бындай күренеш күҙәтелмәй.. Белорет районында Рәмәш тигән тау ҙа бар.

## Тәбиғәте
Йылға тау йылғаларына хас тиҙ ағымлы. Һыуы таҙа, сөнки был сығанаҡ тирәләй Рәмәштенән башҡа ауыл юҡ. Рәмәште үҙе лә хәҙер юҡҡа сыҡҡан тиерлек, уны яңынан тергеҙергә ынтылыусылар бар. Инйәр ҡасабаһынан түбәнерәк ағымда урмандарҙа йүкә күп. Шуға күрә борондан был яҡта ҡортсолоҡ менән шөғөлләнгәндәр. Балды был яҡта ҡорттар башлыса йүкәнән йыя, урманлы яҡтарҙа сәскәле болондар күп түгел.
Үҫемлек һәм кейек-ҡош донъяһы Инйәр зонаһыныҡына хас. Тәбиғәте бик матур һәм туристарҙы тартып тора.

## Карта
* http://maps.vlasenko.net/?lon=57.499459&lat=54.107936

## Иҫкәрмәләр

## Фотографиялар
* Дорога из Ремашты в Арышпарово http://images.esosedi.org/doroga_iz_remashtyi_v_aryishparovo/25056578/index.html#lat=54105760&lng=57478108&z=15&mt=1&v=1

## Сығанаҡтар
* Отчет о том как поехали на Ремашту, а приехали на Казмаш!https://www.nedoma.ru/articles/1506.html
* Аниса Янбаева. Национальная идея семьи Подшиваловых — «Республика Башкортостан», 7 октября,2019
Ирина Билык

**Ирина Билык** (6 апрель 1970 йыл) — йырсы һәм композитор, Украинаның халыҡ артисы (2008).

## Дискографияһы
* «Кувала зозуля» (1990)
* «Я розкажу» (1994)
* «Nova» (1995)
* «Так просто» (1996)
* «Фарби» (1998)
* «Ома» (2000)
* «Biłyk» (2002)
* «Країна» (2003)
* «Любовь. Яд» (2004)
* «На бис» (2008)
* «Рассвет» (2014)
* «Без Грима» (2017)

## Иҫкәрмәләр
Рәмәште (ауыл)

**Рәмәште** () — Белорет районының Инйәр ҡасаба хакимиәтенә ингән ауыл булған (Башҡорт АССР-ы — хәҙерге Башҡортостан Республикаһы).

## Географияһы
Ауыл Рәмәште тип аталған уйпатта, Рәмәште йылғаһының Оло Инйәргә ҡойған урынында, Инйәр тамағынан 135 км алыҫлыҡта урынлашҡан. 24 км көнбайыштараҡ — Арышпар ауылы.

## Тарихы
Рәмәште ауылы 1922 йылда ойошторолған Инйәр леспромхозына ҡараған. 1954 йылға тиклем 14 ауыл — Инйәр, Ҡаҙмаш, Рәмәште, Мәнәү, Рәүәт, Түбәнге Төлмәй, Ноҡат, Бәләғош, Берештамаҡ, Асы, Соран, Ҡалашты, Кәртәле, Кѳҙйылға урман пункттары Белорет металлургия комбинатың урман контораһы тип йѳрѳтѳлә.

Рәмәштелә башланғыс мәктәп булған. 1968 йылда ауылда 91 кеше йәшәгән, күпселеге урыҫ милләтле. Ауыл кешеләре Инйәр леспромхозының Рәмәште участкаһында эшләгән, ул 1971 йылда таратылған.

Ауыл, Белорет районының байтаҡ урмансылар ауылы кеүек үк, юҡҡа сыҡҡан, рәсми рәүештә иҫәп мәғлүмәттәренән 1981 йылда төшөп ҡалған.

Һуңғы йылдарҙа ауылды тергеҙергә тырышалар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәмәште на картах
* Ремашта (фото)
Сарыҡ (аяҡ кейеме)

**Cарыҡ** — ҡатын-ҡыҙҙар һәм ир-егеттәрҙең күндән тегелгән традицон аяҡ кейеме.

Сарыҡ башҡорттарҙың буҫтау ҡуңыслы, иләнмәгән тиренән эшләнгән традицион аяҡ кейеме. Уны ябай (4 һәм 6 ҡусҡарлы) һәм ҡатмарлы орнаментлыға (8, 10, 12) айыралар. Сарыҡтарҙы көндәлек тормошта, шулай уҡ байрамдарға йәки туйға кейгәндәр.

## Эшләнеше
Күндән эшләнгән сарыҡты тегеү табанынан башланған. Табан өлөшөн үксәнең ситенә килтереп өҫкә ҡаратып бөккәндән һуң, ярым түңәрәк формалағы әҙерләмә теккәндәр.

Ҡуңысының бейеклеге 40-60 см булған сарыҡты тубыҡ аҫтынан үрелгән ҡуңысбау, ҡысмау менән уратып бәйләп кейгәндәр.

Ҡуңысы арттан башҡорт орнаментлы аппликацилар һәм сигеү менән биҙәлгән.

Ирҙәр сарығының ҡуңысына күн ярым түңәрәк (үксә өҫтөндә һәм башында) ромб һәм өсмөйөштәр сигелгән. Сигеүҙәр, биҙәүҙән башҡа, амулет һәм бетеү ролен дә башҡарған.

## Биҙәктәрҙең мәғәнәһе
Ирҙәр сарығы менән ҡатын-ҡыҙ сарығы биҙәктәре айырылып торған һәм төрлө сакраль мәғәнәгә эйә булған.  Ҡунысына күн  аппликацияларҙан тыш (төрлө геометрик киҫәктәр, мөгөҙ рәүешендәге кәкерсәктәр һәм башҡалар), аралаштырып йыш ҡына сигеүле биҙәктәр һалғандар. 4 һәм 6 ҡусҡарлы ябай  биҙәк һәм 8, 10, 12 ҡусҡарлы ҡатмарлы ҡусҡар биҙәк ҡулланылған. Ирҙәр сарығының ҡунысына, үксә өҫтөнә, ситтәренә һәм башына һаҡлағыс итеп  ярым түңәрәк, ромб йә өсмөйөш  рәүешендәге күн киҫәктәре беркетелгән. 

Ҡатын-ҡыҙ сарыҡтарында бай һәм ҡатмарлы сигеүле биҙәк өҫтөнлөк иткән. Яҙғы таң ҡояшы - ҡыҙыл төҫ ҡулланылған - был ҡояшҡа табынған мәжүсилек заманынан ҡалған. Үксә өҫтөндәге тулаға сигелгән оҙонса ярымтүңәрәктең уртаһында тереклек, нәҫел ағасын аңлатҡан биҙәк - уның тамырҙары һәм ботаҡтары бар. Өҫ яғынан соляр тамғалар сигелә торған булған. Йәшерен сакраль мәғәнәле тел менән тормош яралыу, енси ҡеүәт һүрәтләнгән 

## Ҡулланыу
Сарыҡты тула ойоҡ һәм сылғау менән кейгәндәр.

## Һылтанмалар
* 

## Иҫкәрмәләр
Юша (йылға)

**Юша** йылғаһы — Рәсәй, Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы йылғаһы. Ул Юша ауылы (станцияһы), Кәртәле ауылы янынан аға, ҙур түгел.

Юша Инйәр йылғаһына ҡоя. Оҙонлоғо — 11 км.
 
Һыу объекты системаһы: Инйәр → Эҫем → Ағиҙел → Кама → Волга → Каспий диңгеҙе

## Этимологияһы
Башҡорт телендә **юша** һүҙенең ике мәғәнәһе бар:

1) ҡыҙыл, һары, йәшел төҫтәге балсыҡлы тау тоҡомо;

2) **йүшә** һүҙенең диалект варианты — Ағас башына боҙланып ҡатҡан ҡар, лүшә.

Был төбәктең балсығы ҡыҙыл икәнен хәтерҙә тотҡанда, атама тап шунан сығып бирелгәндер тип фараз итергә ҡала.

## Юша атамалы объекттар
Йылға Юша һырты буйынан ағып килә. Юша атамалы тимер юл станцияһы ла бар.

## Юша — туристар маршрутында
Инйәр йылғаһы яҙғы-йәйге осорҙа туристарҙы күпләп йәлеп итә. Экстрим яратыусылар бигерәк тә яҙғы ташҡында кәмә менән төшөргә ярата. Ғәҙәттә, улар маршрутты Оло Инйәр йылғаһынан башлап ҡоралар.

Бына шундай бер яҙма:
''«Оло Инйәр Башҡортостан Республикаһының Белорет районынан ағып үтә. Йылға Баштау, Уварея һәм Бәләтүр һырттары аша үтеп, тау йылғаһына әүерелә.

Маршруты башлаған ерҙә йылға киң түгел, әммә яйлап, ҡушылдыҡтары Юша, Һарышты йылғалары һыуын алып, киңлеге 80 метрға етә».

## Һылтанмалар
* Башҡорт теленең һүҙлеге, 2 том. — Мәскәү, 1993. — 442-се бит

## Иҫкәрмәләр
Өфөнөң административ бүленеше

Административ-территориаль ҡоролош йәһәтенән ** [[Өфө]] ҡалаһы** 7 ҡала районынан тора.

Райондарға туранан-тура 2 ауыл тораҡ пункты (Князев ауылы — Калинин районына һәм Ветошников ауылы — Ленин районына), шулай уҡ 5 ауыл советы (уларға 22 тораҡ пункт инә) буйһона: Федоровка ауыл советы — Калинин районына, Иҫке ауыл советы — Киров районына, Нуғай ауыл советы — Октябрь районына, Яңы Черкассы һәм Турбаҫлы ауыл советтары — Орджоникидзе районына.

Ҡала составына ингән райондар һәм ауыл советтары Өфө ҡалаһы ҡала округы территорияһында урынлашҡан, ләкин үҙҙәре муниципаль  берәмек булып тормай.

## Ҡала райондары

## Тораҡ пункттары
Өфө ҡалаһы составына 25 тораҡ пункт инә
.

## Тарихы
1990-сы йылдар уртаһында ҡала эргәһендәге ауыл советтарын ҡушыҡ һөҙөмтәһендә Киров һәм Октябрь райондары ике айырым өлөштән торған тарҡау территориялы булып ҡала. Октябрь районының ике өлөшө араһында ҡаланың башҡа райондарының территориялары ята, ә Киров районының ике өлөшө Өфө ҡалаһы ҡала округына инмәгән территориялар менән бүленгән.

## Тораҡ райондары
* Алмалыҡ
* Глумилин
* Дим 
* Затон
* Затон-Көнсығыш
* Затон-Төньяҡ-Көнбайыш
* Инорс
* Урман-парк
* Нижегородка
* Һупайлы
* Черниковка
* Шаҡша-Төньяҡ
* Шаҡша-Көньяҡ

Өфө ҡалаһы ҡала округының *ер файҙаланыу һәм ерҙә төҙөлөш алып барыу ҡағиҙәләренә* ярашлы, 2008 йылдың 1 авгусына ҡала түбәндәге зоналарға бүленгән:
* Үҙәк;
* Иҫке Өфө;
* Кузнецов Затоны;
* Нижегородка;
* Затон;
* Дим сәнәғәт зонаһы;
* Дим;
* Черниковка — Тимашево — Максимовка;
* Фёдоровка — Нуғай;
* Кооператив яланы — Цветы Башкирии;
* Төньяҡ сәнәғәт зонаһы;
* Лихачёв сәнәғәт зонаһы;
* Шакша сәнәғәт зонаһы;
* Шаҡша — Базилевка;
* Инорс;
* Октябрь проспекты — Глумилин — Һупайлы районы;
* Галле ҡалаһы исемендәге урам районы;
* Соҡалаҡ (Сутолока) йылғаһы үҙәне районы;
Рәсми булмаған рәүештә Өфө түбәндәге тораҡ райондарына һәм микрорайондарына бүленә: Аэропорт, Глумилин, Дим, Затон, Йәшел Сауҡалыҡ, Инорс, Йәштәр, Нижегородка, Новостройка, Октябрь проспекты, Һупайлы, Иҫке Өфө, Үҙәк, Черниковка, Шаҡша.

## Иҫкәрмәләр
Латыпов Сөләймән Йәнғәли улы

**Латыпов Сөләймән Йәнғәли улы** (5 март 1954 йыл) — журналист, яҙыусы. 2013 йылдан — «Тамаша» журналының баш мөхәррире. 2002 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.

## Биографияһы
Сөләймән Йәнғәли улы Латыпов 1954 йылдың 5 мартында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Тимер ауылында
тыуған.

Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. Башта республика гәзиттәрендә — корреспондент, артабан «Архангельский вестник» гәзитенең баш мөхәррире (2012). 2013 йылдан алып — «Тамаша» журналының баш мөхәррире. Фельетонсы, драматург, публицист.

Проза һәм драматургия өлкәләрендә ижад итә. Башҡорт телендә 5 китап авторы. С. Латыповтың хикәйәләре «Йәштәр көстәре» (1987, 1989), «Бүре күҙҙәре» (1993), «Америка кейәүе — 1» (2000) коллектив йыйынтыҡтарҙа баҫылған. Авторға популярлыҡты «Көнләш, Америка, көнләш!..», «Бур бесәй», «Ҡуян менән арыҫлан», «Амазонкалар», «Күҙ йәштәре фонтаны» һәм башҡа Башҡортостан һәм Татарстан театр сәхнәләрендә ҙур уңыш менән барған пьесалары алып килә.
Сөләймән Латыпов 24 пьеса авторҙашы.

Профессиональ яҙыусылар араһында ул — берҙән-бер фельетонсы. «Ҡыҙыл таң» республика гәзите биттәрендә уның рубрикаһы бар — «Сөләймән Латыповтың фельетондары» («Сәләм, ҡоҙа»).

«Сит планета теле» (1984), «Оноттом» (2000) фантастик хикәйәләр авторы.

**Төп әҫәрҙәре**:

* Латыпов С. Й. Америка кейәүе-1: Көлкөлө хикәйәләр, мәҙәктәр/ С. Й. Латыпов. — Өфө: Китап, 2000. — 272 б.
* Латыпов С. Й. Ир ҡанаты ат булыр. Эләкмәне: Хикәйәләр/ С. Й. Латыпов //Йәш көстәр — Өфө, 1989. — 145—166 биттәр.
* Латыпов С. Й. Көнләш, Америка, көнләш!..: Пьесалар/ С. Й. Латыпов, Х.Ғ.Латыпова. — Өфө: Китап, 2004. — 208 б.

Сөләймән Латыпов Талҡас драматургтар семинарҙарында (1999—2008), Драматургия һәм режиссура үҙәгенең семинар-лабораторияларында (Өфө) ҡатнашып, үҙенең оҫталығын шымарта. 2009 йылда «Таков мой взгляд» ҡыҫҡа хикәйәләр конкурсында ҡатнаша.

Сөләймән Йәнғәли улы Латыпов уҡыусылары, тамашасылары, театр артистары менән йыш осраша. Пьеса яҙыу — әҙәбиәттең иң ҡатмарлы жанры. Милли драматургия артабан үҫешһен өсөн бындай аралашыуҙарҙың әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Үҙе етәкселек иткән гәзит-журналдарҙың йөкмәткеһе өҫтөндә арымай-талмай эшләй,.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* https://burzyancbs.ru/node/69  Латипов Сулейман Янгалиевич, драматург.
* https://burzyancbs.ru/ «Тамаша» — Бөрйәндә.
* https://kulturarb.ru/ru/news/teatr-%D2%BB%D3%99m-dramaturg Театр һәм драматург.
* https://www.youtube.com/watch?v=F6a_gApnmqQ Сулейман Латыпов на БСТ, 2012 йыл.
* https://fantlab.ru/blogarticle30479 ЛАТЫПОВ Сулейман.
* http://vpnews.ru/index398.htm Латыпов Сулейман Янгалиевич.
* http://rud.exdat.com/docs/index-600633.html  Конкурс короткой прозы «Таков мой взгляд».
Мулдашев Альберт Әкрәм улы

**Мулдашев Альберт Əкрəм улы** (25 август 1954 йыл) — ғалим-ботаник. 1980 йылдан Өфөләге Биология институты ғилми хеҙмәткәре, 1995 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәре. Биология фәндәре кандидаты (1983). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған экологы (2005).

## Биографияһы
Мулдашев Альберт Əкрəм улы 1954 йылдың 25 авгусында БАССР‑ҙың Белорет районы Түбәнге Сермəн ауылында тыуған.

1976 йылда Башҡорт дәүләт университетының биология факультетын тамамлаған. Университетты тамамлағас Өфө Биология институтына (СССР фәндәр Академияһының Башҡорт филиалы) үҫемлек ресурстары лабораторияһына эшкә ебәрелә.

1977 йылда СССР фәндәр Академияһының Ленинградтағы В. Л. Комаров исемендәге Ботаника институтына аспирантураға уҡырға инә.

1979 йылда Монголияла Совет-Монгол экспедицияһында ҡатнаша. Бында ул кандитатлыҡ диссертацияһы өсөн материалдар туплай.

1983 йылда профессор В. И. Грубов етәкселегендә кандитатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Темаһы: «Монография рода Ajania Poljak. (Asteraceae — Anthemideae)». Бында ул ботаника фәне буйынса бер нисә яңы таксон, шул иҫәптән бер ырыу аса һәм һүрәтләй.

1981 йылдан хәҙерге көнгә тиклем Рәсәй фәндәр Академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Биология институтында геоботаника һәм үҫемлектәрҙе һаҡлау лабораторияһында эшләй.
 
1981 йылдан Биология институтының Гербарийы менән етәкселек итә. Бында 100 мең көпшәле (юғары төҙөлөшлө)үҫемлектәрҙең гербарийы һаҡлана.

## Фәнни эшмәкәрлеге
1995 йылдан башлап өлкəн ғилми хеҙмәткәр. Фəнни тикшеренеүҙəре Башҡортостандағы үҫемлектəрҙең һирəк төрҙəренең популяцион биологияһына, геоботаникаға, үҫемлектəрҙе системаға һалыуға, флораға һəм тəбиғəтте һаҡлауға арналған.

Мулдашев Альберт Əкрəм улы тарафынан яңы таксондар — феостигма заты һəм астра һымаҡтар ғаилəһенə ҡараған 4 төр (Грубов аянияһы, Роборовский аянияһы һ.б.) тасуирланған.

Тəүге тапҡыр Башҡортостан Республикаһының 150‑нəн ашыу яңы төр үҫемлеге асыҡланған.

Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабының төп авторы. «Башҡортостан Республикаһының һаҡланыусы тəбиғəт билəмəлəре системаһы» (2004) проектын эшлəүҙə ҡатнашҡан.

4 тəбиғи паркты һəм 50 тəбиғəт ҡомартҡыһын фəнни яҡтан нигеҙлəгəн һəм проектлаған.

270‑тəн ашыу фəнни хеҙмəт авторы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған экологы (Рәсәй Федерацияһы Президентының 2005 йылдың 20 декабрендәге 1489-сы Указы)
* «Урман рыцары» («Рыцарь леса») исеме бирелгән.
* Монгол Халыҡ Республикаһының юбилей миҙалы (1989).

## Монографиялары

## Дәреслектәре
* Миркин Б. М., Наумова Л. Г., Мулдашев А. А. Высшие растения: краткий курс систематики с основами науки о растительности. М.: Логос. 2001. 264 с.
* Миркин Б. М., Наумова Л. Г., Мулдашев А. А. Высшие растения: краткий курс систематики с основами науки о растительности. Изд. второе, перераб. М.: Логос. 2002. 256 с.
* Миркин Б. М., Наумова Л. Г., Мулдашев А. А., Ямалов М. С. Флора Башкортостана (учебное пособие) // Уфа, 2004. РИО БашГУ, 148 с.

## Үҙәк матбуғатта мәҡәләләре

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Выпускники кафедры ботаники 
* Мулдашев Альберт Акрамович 
* Гербарий Института биологии Уфимского научного центра (УНЦ) РАН
Юша (һырт)

** Юша ** — Рәсәй, Башҡортостан Республикаһы, Көньяҡ Урал тау һырты. Белорет районы биләмәһендә урынлашҡан.

Юша һырты Көньяҡ Уралдың Белорет районы өлөшөндә Кесе Инйәр һәм Инйәр йылғалары араһында ята. Ул Көньяҡ Урал ҡурсаулығы биләмәһенә инә.

Оҙонлоғо — 9 км, киңлеге — 3 км. Иң бейек түбәһе — 1109 Ҡайынтүбә тауы. 857-нән 1109 метрға еткән 5 түбәһе бар — Ҡараташ (1103 м), Дүнәнһуйған (1093 м) — Аҡһарыҡ, Васильевская Поляна.

Юша түбәнге һәм урта рифей свиталарын тәшкил иткән машаҡ һәм юша тау тоҡомдарынан тора. Тәүгеһендә — кварц ҡомлоҡтар, конгломераттар, аргиллиттар, базальттар, риолиттар өҫтөнлөк итһә, юша тоҡомдарына алевролиттар, ҡомташтар, балсыҡлы һәүерташтар (сланцтар) инә.

Юша һыртынан Инйәр йылғаһы ҡушылдыҡтары Көҙйылға, Мәйгәште йылғалары баш ала.

Ландшафты — күләгәлә үҫә алған ылыҫлы ағас урмандары, бейек ҡаялар аҫтындағы тундра тупраҡлы болондар, тупрағы көрәнһыу, урмандарға хас сифатлы.

## Топонимикаһы
Башҡорт телендә **юша** һүҙенең ике мәғәнәһе бар:

1) ҡыҙыл, һары, йәшел төҫтәге балсыҡлы тау тоҡомо;

2) **йүшә** һүҙенең диалект варианты — Ағас башына боҙланып ҡатҡан ҡар, лүшә.

Был төбәктең балсығы ҡыҙыл икәнен хәтерҙә тотҡанда, атама тап шунан сығып бирелгәндер тип фараз итергә ҡала.

Шулай уҡ урындағы диалекттарҙа йәшмә һүҙенең синонимы булараҡ билдәле. Учалы районын шуға күрә Юшалы тип атарға тәҡдим итәләр

## Тарихы
Юша тауының иң бейек түбәләренең береһе Дүнәнһуйған тураһында халыҡ хәтерендә әсе тарихты бәйән иткән риүәйәт бар:

## Сығанаҡтар
*  

## Һылтанмалар

* http://yuzhnyj-ural.ru/obekty/hrebtyi/170-hrebet-jusha.html
Баҙыҡов Рәшит Ғәзиз улы

**Баҙыҡов Рәшит Ғәзиз улы** (20 июль 1932 йыл) — ғалим-табип-онколог. 1960 йылдан Республика клиник онкология диспансеры табибы, 1966 йылдан — бүлек мөдире, бер үк ваҡытта 1968—1976 йылдарҙа Башҡорт АССР‑ы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының штаттан тыш баш онкологы. Медицина фәндәре докторы (2000). РСФСР‑ҙың (1985) һəм Башҡорт АССР‑ының (1975) атҡаҙанған табибы, СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1973).  Рәсәйҙең  Дуҫлыҡ (2000) һәм Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев (2012) ордендары кавалеры. Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (1994).

## Биографияһы
Рәшит Ғәзиз улы Баҙыҡов 1932 йылдың 20 июлендә Башҡорт АССР-ы Саҡмағош районының Митрәй-Әйүп ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.

1942 йылда, Бөйөк Ватан һуғышы осоронда, ун йәшендә үҙ колхозында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай, өлкәндәр менән бер рәттән эшләй.

1950 йылда урта мәктәпте тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә һәм уны 1956 йылда тамамлай. 1956—1960 йылдарҙа Туймазы районының Ҡандры участка дауаханаһында табип-хирург булып эшләй. 1960—1962 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтының Дөйөм хирургия кафедраһында клиник ординатурала уҡый.

1962 йылдан — хирург-онколог, 1966 йылдан — Республика онкология диспансерында дөйөм онкология хирургияһы бүлеге мөдире. 1968 йылдан  дөйөм онкологияның хирургия бүлеге базаһында торакальный онкология бүлексәһен ойоштора. Уның Н. Н. Блохин исемендәге рнкология ғилми-тикшеренеү үҙәге һәм П. А. Герцен исемендәге Мәскәү Ғилми-тикшеренеү онкология институттары менән хеҙмәттәшлеге һөҙөмтәһендә бүлексә артабан илдә халыҡҡа юғары квалификациялы онкологик ярҙам күрһәтеү буйынса алдынғы була. Торакаль онкология бүлеге мөдире вазифаһында оҙаҡ йылдар эшләү дәүерендә 13 меңдән ашыу ҡатмарлы операция яһай. 1968 йылда уға Башҡорт АССР-ында иң беренсе юғары категориялы хирург-онколог квалификацияһы бирелә.

1975 йылдан — медицина фәндәре кандидаты, 2000 йылдан — медицина фәндәре докторы. Онкология хирургияһы буйынса 160-ҡа яҡын фәнни хеҙмәт авторы.

1975 йылда «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы», 1986 йылда — «РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы» исеменә лайыҡ була.

1994 йылдан — Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1986)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1975)
* Рәсәйҙең Дуҫлыҡ ордены (22.05.2000)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәте өсөн»
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы
* «Владимир Ильич Лениндың тыуыуына 100 йыл» миҙалы
* Салауат Юлаев ордены (2012)
* Өфө ҡалаһының почетлы гражданы (1994) 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  
* Сайт горсовета Уфы. Почётные гражданы. Бадыков Рашит Газизович
Шәғәлиев Рамаҙан Нурғәли улы

**Шәғәлиев Рамаҙан Нурғәли улы** (1 февраль 1935 йыл — 20 февраль 2010 йыл) — башҡорт шағиры, музыкант. 1959—1995 йылдарҙа Силәбе ҡалаһының хәҙерге «Мечел» мәҙәниәт һәм техника һарайының «Айгөл» татар һәм башҡорт үҙешмәкәр халыҡ коллективы, 1962—2007 йылдарҙа Аҡмулла исемендәге Силәбе өлкә әҙәби берекмәһе етәксеһе. 1986 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989). Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты (Мәскәү, 1987). Аҡмулла исемендәге (2002), Ҡадир Даян исемендәге (2005) премиялар лауреаты. Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районының почётлы гражданы.

## Биографияһы
Рамаҙан Нурғәли улы Шәғәлиев 1935 йылдың 1 февралендә Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районы Мөслим ауылында икмәк бешереүсенең күп балалы ғаиләһендә тыуа. Рамаҙан алты бала араһында өсөнсө була. Олатаһы Хәлил малайҙы скрипкала уйнарға өйрәтә.

Урта мәктәпте тамамлағас, Рамаҙан Троицк татар-башҡорт педагогия училищеһында уҡый, әммә аҡса етмәү сәбәпле, дәрестәрен ҡалдырып, Силәбеләге Силәбе машиналар эшләү заводына ФЗУ-ға уҡырға инә. Крансы булып эшләй. Беренсе эш хаҡына уҡ баян һатып ала, артабан бер ҡасан да унан айырылмай.

1959 йылда Силәбе киске музыка мәктәбен тамамлап, шул уҡ йылды «Мечел» акционерҙар йәмғиәтенең мәҙәниәт йортонда башҡорт театры ойоштора (хәҙер — «Айгөл» йыр һәм бейеү ансамбле). 1975 йылда «Айгөл» йыр һәм бейеү ансамбленә менән «Халыҡ ансамбле» тигән маҡтаулы исем бирелә.

1958 йылда гәзит һәм журналдарҙа баҫыла башлай, Өфө һәм Силәбенең шиғри йыйынтыҡтарында һәм альманахтарҙа сыға. 1962—2007 йылдарҙа Силәбеләге өлкә әҙәби берекмәһе етәксеһе була. «Откровенно говоря» тип аталған беренсе шиғырҙар йыйынтығы 1973 йылда рус теленә тәржемә ителеп баҫылып сыға.

## Китаптары

* Күңелле тау. Балалар өсөн шиғырҙар китабы: (Силәбе, 1991),
* Йәнлектәрҙең бишек йырҙары (Өфө, 1993)
* Откровенно говоря: Стихи. Челябинск, ЮУКИ, 1973 — 96 с., 5 000 экз.;
* Твоя черемуха: Стихи. Челябинск, ЮУКИ, 1979. — 72 с., 5 000 экз.;
* Безымянные звезды: Стихи. Уфа, 1981;
* Йәнлектәрҙең бишек йырҙары: шиғырҙар. Өфө, 1983;
* Страна озер: Стихи. Уфа, 1994;
* Короче говоря: Стихи. Уфа, 1998.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989)
* Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990)
* Аҡмулла исемендәге премия лауреаты (2002)
* Ҡоншаҡ районының почётлы гражданы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Әлибай С. Моңло егет //Ағиҙел, 1995, № 2;
* Урал литературный библиографический справочник. Челябинск, 1988.
* Рамазанов Г. Пятиголосье // Лит. Россия. 1970. 20 мая;
* Валеев Р. О сокровенном // ВЧ. 1973. 21 июня.

## Һылтанмалар
*  ШӘҒӘЛИЕВ Рамаҙан Нурғәли улы. «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы    
* 
* http://posredi.ru/knb_She_Shagaleev.html
* Шагалеев Рамазан Нургалиевич
* Шагалеев Рамазан Нургалиевич
Балалаев Николай Семёнович

**Балалаев Николай Семенович** (1869 — 1917 йылдан һуң) ағзалары — дин әһеле, Ырымбур губернаһынан Рәсәй империяһының 3-сө  саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзаһы.

## Биографияһы
Православие динендәге кеше. Дьякон улы. Алтмыш дүрт дисәтинә сиркәү еренә эйә була.

Урал дини училищеһын һәм Ырымбур дини семинарияһын тамамлай. Семинарияны тамамлағандан һуң, Урал дини училищеһында әҙерлек класында татар теле уҡытыусыһы һәм надзиратель булып эшләй. Училище Советының Урал өйәҙе бүлеге ағзаһы һәм эш башҡарыусыһы, шулай уҡ благочинный булып тора.

1892 йылда Ырымбур өйәҙенең Исаево ауылы священнигы була. Дума һайлауҙарына тиклем Дедово-Исаево икенсе класлы өлгөлө сиркәү мәктәбендә мөдир һәм ҡануниәт уҡытыусыһы булып тора. Өйләнгән була.

1907 йылда Ырымбур губернаһынан Рәсәй империяһының 3-сө  саҡырылыш Дәүләт думаһына ағза итеп һайлана. Уртаса-уңдар фракцияһына, 3-сө сессиянан һуң — рус милли фракцияһына инә. Комиссияның халыҡ мәғарифы буйынса докладсыһы, шулай уҡ халыҡ мәғарифы, старообрядсылыҡ эштәре, дин тотоу мәсьәләләре, күскенселәр эше һәм эшсе һорауҙар буйынса комиссиялар ағзаһы булып тора.
1906 йылдан алып Бөтә Рәсәй крәҫтиәндәр союзы ағзаһы.
1917 йылғы революция осоронда ҡулға алына. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

## Сығанаҡтар
* 3-й созыв Государственной Думы: портреты, биографии, автографы. — Санкт-Петербург: издание Н. Н. Ольшанскаго, 1910.
* Государственная дума Российской империи: 1906—1917. — Москва: РОССПЭН, 2008.
Молодцов Геннадий Порфирьевич

**Молодцов Геннадий Порфирьевич** (22 сентябрь 1926 йыл — 8 сентябрь 1983 йыл) — уҡытыусы, шағир, тәржемәсе. 1948 йылдан Ғафури районының Ҡормантау тулы булмаған урта мәктәбендә уҡытыусыһы, 1954—1968 йылдарҙа Софья тулы булмаған урта мәктәбе директоры. 1966 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

## Биографияһы
Геннадий Порфирьевич Молодцов 1926 йылдың 22 сентябрендә БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының  Ғафури районы) Михайловка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Уның үҫмер, мәктәп һәм талип булған сағы Өфөлә үтә.

Г. К. Орджоникидзе исемендәге Өфө нефть институтына уҡырға инә, әммә атаһының вафатынан һуң уҡыуын ҡалдырып, Ғафури районына ҡайта һәм мәктәптә уҡыта башлай. Стәрлетамаҡ уҡытыусылар институтын ситтән тороп тамамлай (1954). 1948 йылдан алып Ғафури районының Ҡормантау тулы булмаған урта мәктәбендә уҡыта, артабан Ҡормантау тулы булмаған урта мәктәп директоры итеп тәғәйенләнә. Ғаиләһе (ҡатыны һәм ике балаһы) менән ябай ер өйҙә йәшәй. Мәктәп музейында 1949 йылғы фотография һаҡлана: Ҡормантай уҡытыусылары араһында Молодцов та бар. 1954—1968 йылдарҙа Софья тулы булмаған урта мәктәбе директоры. Софья ауылында йәшәү өсөн шарттар яҡшыраҡ була, ғаиләлә тағы ла өс бала донъяға килә. Мәктәптә Геннадий Молодцов әҙәби түңәрәк ойоштора. Софья ауылында шағирҙың илһам шишмәләре тулыша һәм бик күп ижад итә.

## Ижады
Геннадий Молодцовтың тәүге шиғырҙары Ғафури районының «Ударник» гәзитендә 1950 йылдарҙың башында күренә башлай. Ул шиғырҙары өҫтөндә бик оҙаҡ, ентекле эшләй.
1958 йылда Өфөлә «Йәштәргә — һүҙ» («Слово молодым») йыйынтығы сыға һәм унда Молодцовтың бер нисә шиғыры баҫыла. «Минең һуҡмағым» («Моя тропинка») исемле тәүге китабы 1959 йылда сыға. «Тоғролоҡ» («Верность»; 1964), «Бер ҡатлы йорт» («Одноэтажная улица»; 1966),
«Бөгөл» («Излучина»; 1969) «Ете сәскә» («Семицветие»; 1971), «Ҡара-ҡаршы тороу» («Противостояние»; 1974) «Ҡайтыу» («Возвращение»; 1983) һәм башҡа шиғри йыйынтыҡтар авторы.
Геннадий Порфирьевичтың ижады юғары гражданлыҡ һәм илһөйәрлек менән һуғарылған. Уның хәйләһеҙ һәм ихлас шиғырҙары тыуған ергә һөйөүҙе тасуирлай, ябай кешеләрҙең хеҙмәтен, эскерһеҙ дуҫлыҡ һәм иптәшлек хисен данлай, кеше һәм илдең яҙмыштары тураһында уйланыуҙарҙы үҙ эсенә  ала.

Баязит Бикбай, Рәми Ғарипов, Ҡадир Даян, Сәйфи Ҡудаш һәм башҡа башҡорт шағирҙарының әҫәрҙәрен рус теленә тәржемә иткән.

Геннадий Молодцов 1983 йылдың 8 сентябрендә Өфөлә вафат була.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*   
* http://www.bashinform.ru/news/899437-vidnye-poety-bashkortostana-gennadiy-molodtsov-k-90-letiyu-so-dnya-rozhdeniya Видные поэты Башкортостана: Геннадий Молодцов (К 90-летию со дня рождения).
* https://profilib.net/chtenie/18047/mikhail-lvov-poety-urala-antologiya-v-dvukh-tomakh-tom-2-lib-28.php МОЛОДЦОВ ГЕННАДИЙ ПОРФИРЬЕВИЧ.
Мансуров Зөфәр Хәйретдин улы

**Мансуров Зөфәр Хәйретдин улы** (15 март 1909 йыл — 4 октябрь 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған шағир, прозаик һәм тәржемәсе. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

Әҫәрҙәре 1934 йылда баҫыла башлай.
1941 йылда Ҡыҙыл Армия сафына алынып, Бөйөк Ватан һуғышында ил азатлығы өсөн ҡорбан була.

### Әҫәрҙәре
* Салют. Шиғырҙар һәм тәржемәләр.Өфө,1941 йыл
* «Сүлдәр эсендә» исемле поэмаһы һәм шиғырҙары («Йыр сафта ҡала» коллектив йыйынтыҡта, Өфө, 1960 йыл).

Өфөлә Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханала Башҡорт дәүләт университеты талиптары өсөн башҡорт шағир — фронтовиктарға бағышланған «Һеҙҙең ҡаһарманлыҡ — мәңгегә беҙҙең йөрәктәрҙә» исемле әҙәби композиция формаһындағы асыҡ дәрес үтте (2015). Талиптар ябай уҡыусыға билдәһеҙ булған, Бөйөк Ватан һуғышында ғүмерен биргән башҡорт шағирҙары тураһында йөкмәткеле докладтар әҙерләнеләр. Ғәли Әхмәти, Зиннәт Ҡотип, Хөрмәт Хәйри, Әхмәт Шакири, Нур Исмағилов, Сабир Кинйәкәй араларында Зөфәр Мансуровтың исеме лә яңғыраны.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* https://anvarovna.jimdo.com/  УЛАР ЕҢЕҮ ӨСӨН ҮЛДЕЛӘР.
* http://www.bashedu.ru/facbashfiljur/otkrytyi-urok-posvyashchennyi-tvorchestvu-pisatelei-frontovikov  Открытый урок, посвященный творчеству писателей-фронтовиков.
Бикбаев Азамат Иҙебай улы

**Бикбаев Азамат Иҙебай улы** (9 июнь 1986 йыл) — спортсы, классик (грек-рим) стилдәге көрәшсе. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2012).

## Биографияһы
Азамат Иҙебай улы Бикбаев 1986 йылдың 9 июнендә Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында тыуған. Милләте — башҡорт. Белоретта  йәшәй . 

Рәсәй йыйылма командаһы составында Европа милләттәренең 2012 йылғы кубогы эйәһе. 

Голден Гран-при 2012 финалының бронза призеры.

2012 йылда Бөйөк Британияның баш ҡалаһы Лондонда үткән ХХХ Олимпиада уйындарында ҡатнашасаҡ спортсы—кандидаттарҙың киңәйтелгән исемлегенә инә.

Рәсәй чемпионатында — көмөш (2010) миҙалға лайыҡ була. Иван Поддубный Гран-приһында — көмөш (2013) һәм бронза (2011, 2012) миҙалдар яулай. 

2014 йылда Ташкентта үткән Донъя чемпионатында беренсе әйләнештә Куба көрәшсеһе Пабло Шорейҙан 3-6 иҫәбе менән еңелә.

## Спорт һөҙөмтәләре
* Грек-рим көрәше буйынса Рәсәй чемпионаты 2010 йылда — 2 !;
* Грек-рим көрәше буйынса Рәсәй чемпионаты 2013 йылда — 1 !;
* Грек-рим көрәше буйынса Рәсәй чемпионаты 2014 йылда — 1 !;
* Грек-рим көрәше буйынса Рәсәй чемпионаты 2015 йыл — 1 !;
* Грек-рим көрәше буйынса Рәсәй чемпионаты 2016 йыл — 1 !;

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Халыҡ-ара класлы спорт мастеры (20.04.2012)).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Бикбаев Азамат Изубаевич. 08.06.2018. Электронное периодическое издание: Российское информационное агентство Руспех