open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
16 ғинуар

**16 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 16-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 349 көн ҡала (кәбисә йылында 350).

 
## 
* 1712: Пётр I фарманы менән Рәсәй империяһында Хәрби инженер мәктәбе эш башлай. Хәҙер ул — А. Ф. Можайский исемендәге Хәрби инженер-космик университеты. 
* 1909: Эрнест Генри Шеклтон экпедицияһы Ерҙең көньяҡ магнит полюсын аса.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:16 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1818: Шиһабетдин Мәржәни, татар мәғрифәтсеһе, фәлсәфәсе, тарихсы, дин әһеле, педагог, археолог, этнограф.
* 1934: Василий Лановой, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры. СССР-ҙың халыҡ артисы (1985), Ленин премияһы лауреаты (1980).
* 1934: Михаил Любарский (1950—28.05.2015), СССР һәм Рәсәй хирургы, лимфолог, Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2014).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:16 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
*

##
17 ғинуар

**17 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 17-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 348 көн ҡала (кәбисә йылында 349).

 
## 
* 1918: Рәсәй Халыҡ Комиссарҙары Советының Мосолман эштәре буйынса комиссариаты ойошторола. Рәйесе — М. Вәхитов, урынбаҫарҙары — Ғ. Ибраһимов һәм Ш. Манатов.
* 1934: Башҡортостан АССР-ының Арғаяш һәм Ҡоншаҡ райондары Силәбе өлкәһе составына бирелә. Ике райондан Арғаяш башҡорт милли округы булдырыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:17 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1706: Бенджамин Франклин, АҠШ ғалимы, журналист, сәйәси эшмәкәр. 
* 1863: Константин Станиславский, театр режиссёры, СССР-ҙың беренсе халыҡ артисы (1936).
* 1890: Юрий Файер, дирижёр, скрипкасы, СССР-ҙың халыҡ артисы (1951).
* 1930: Барлас Камалов, Татарстан яҙыусыһы, журналист. 
* 1940: Мирча Снегур, Молдованың беренсе президенты (1990—1997).
* 1942: Мөхәммәт Али, АҠШ боксёры, өс тапҡыр донъя чемпионы.
* 1945: Семён Альтов, СССР һәм Рәсәйҙең сатирик яҙыусыһы.
* 1960: Игорь Николаев, СССР һәм Рәсәй композиторы, йырсы һәм актёр.
* 1961: Майя Чибурданидзе, шахмат буйынса алтынсы донъя чемпионы.
* 1969: Tiësto, Нидерланд музыканты, композитор, диджей һәм продюсер.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:17 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
*

##
18 ғинуар

**18 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 18-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 347 көн ҡала (кәбисә йылында 348).

 
## 
* 1778: Англияның диңгеҙ сәйәхәтсеһе Джеймс Кук Гавай утрауҙарын аса.
* 1825: Мәскәүҙәге Ҙур театрҙың яңы бинаһы файҙаланыуға тапшырыла.
* 1925: «Новый мир» журналының беренсе һаны донъя күрә.
* 1926: СССР  кинотеатрҙарында «Броненосец „Потёмкин“» фильмы күрһәтелә башлай.
* 1943: Бөйөк Ватан һуғышы барышында Ленинград блокаданан азат ителә.
* 1963: Үҙәк телевидениела Балалар өсөн программаларҙың баш редакцияһы ойошторола (СССР-ҙа (Рәсәйҙә) балалар телевидениеһының тыуған көнө).
* 1967: РСФСР Мәғариф министрлығының Өфөлә Башҡорт дәүләт педагогия институтын (бөгөн М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты) асыу тураһындағы бойороғона ҡул ҡуйыла.
* 1996: «Ҡандракүл» тәбиғи паркы ойошторола.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:18 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1689: Шарль де Монтескьё, Франция хоҡуҡ белгесе, яҙыусы.
* 1835: Цезарь Антонович Кюи, Рәсәй империяһы композиторы.
* 1915: Борис Раушенбах, СССР һәм Рәсәй ғалим-физигы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1990).
* 1925: Казбек Ғиззәт, СССР ғалим-философы, Татар АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1986).
* 1925: Жиль Делёз, Франция философы.
* 1945: Хосе Луис Пералес, Испания йырсыһы, композитор.
* 1925: Жиль Вильнёв, Канада автоуҙышсыһы, «Формула-1» ярышының вице-чемпионы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:18 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
*

##
19 ғинуар

**19 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 19-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 346 көн ҡала (кәбисә йылында 347).

 
## 
* 1649: Земство соборы тарафынан Рус дәүләтенең төп законы — Собор уложениеһы ҡабул ителә, уға ярашлы башҡорттар үҙҙәренең ергә аҫабалыҡ хоҡуҡтарын һаҡлап ҡала.
* 1810: Англия уйлап табыусыһы Питер Дюран консерва банкаһына патент ала. 
* 1837: Ырымбурҙағы «Каруанһарай» тарихи-архитектура комплексының планы раҫлана.
* 1853: Римдә Джузеппе Верди «Трубадур» операһын тамашасы хөкөменә тәҡдим итә.
* 1960: Өфө фанера-плитә комбинаты эш башлай.
* 1966: Индира Ганди Һиндостандың премьер-министры итеп тәғәйенләнә.
* 1970: Хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
* 1993: «Асылыкүл» милли паркы ойошторола.
* 2011: Башҡортостан Республикаһының Олимпия советы булдырыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:19 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1736: Джеймс Уатт, пар машинаһын уйлап тапҡан шотланд механигы.
* 1809: Эдгар По, Америка яҙыусыһы, шағир һәм әҙәби тәнҡитсе.
* 1900: Михаил Исаковский, СССР композиторы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1970).
* 1925: Азат Аббасов, опера йырсыһы, СССР-ҙың (1977), РСФСР-ҙың (1966) һәм Татар АССР-ының халыҡ артисы, Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.
* 1945: Вадим Абдрашитов, СССР һәм Рәсәй кинорежиссёры, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (1992).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:19 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
* 1947: Ҡасим Дәүләткилдеев, башҡорт совет рәссамы, СССР рәссамдар Союзы ағзаһы, башҡорт һөнәри рәссам сәнғәтенә нигеҙ һалыусы.

##
20 ғинуар

**20 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 20-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 345 көн ҡала (кәбисә йылында 346).


## 
* 1896: Санкт-Петербургта хәҙерге П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик культура, спорт һәм сәләмәтлек университеты эш башлай.
* 1921: Хәҙерге Дағстан Республикаһы ойошторола.
* 1933: Өфө кондитер фабрикаһы эшләй башлай.
* 1939: Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы Өфө ҡалаһында Башҡорт дәүләт филармонияһы асыу тураһында ҡарар ҡабул итә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:20 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1775: Андре Мари Ампер, Франция физигы, математик.
* 1920: Федерико Феллини, Италия кинорежиссёры. биш тапҡыр «Оскар» премияһы лауреаты.
* 1935: Геннадий Кулик, СССР һәм Рәсәйҙең хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, сәйәсмән.
* 1937: Минтимер Шәймиев, Татарстан Республикаһының беренсе Президенты.
* 1952: Ирина Аллегрова, эстрада йырсыһы, Рәсәйҙең халыҡ артисы (2010).
## 
*<categorytree depth="0">Категория:20 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
* 1977: Ғәлимйән Ҡарамышев, башҡорт театр актёры, РСФСР‑ҙың (1955) һәм БАССР‑ҙың (1940) халыҡ артисы.
* 1985: Вәзих Исхаҡов, яҙыусы, БАССР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981), Ғәлимов Сәләм исемендәге премия лауреаты.

##
21 ғинуар

**21 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 21-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 344 көн ҡала (кәбисә йылында 345).

 
## 
* 1865: Рәсәй империяһының билдәле пианисы, сығышы менән Өфөнән булған Вера Тиманова тәүге асыҡ концерт менән сығыш яһай.
* 1933: Хәҙерге Салауат башҡорт дәүләт драма театры ойошорола.
* 1941: Өфөлә В. И. Лениндың йорт-музейы асыла.
* 1945: Мәскәүҙә Ботаника баҡсаһы эшләй башлай. 
* 1956: Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе файҙаланыуға тапшырыла.
* 1986: Өфө ҡалаһының А. М. Горький исемендәге 3-сө урта мәктәбе Халыҡтар Дуҫлығы ордены менән бүләкләнә.
* 2011: Башҡортостан Республикаһының Социаль торлаҡ төҙөү фонды ойошторола.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:21 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1850: Иван Мушкетов, Рәсәй империяһының ғалим-геологы, географ, сәйәхәтсе.
* 1855: Джон Браунинг, АҠШ-та тыуып, Бельгияла эшләгән ҡорал конструкторы.
* 1900: Олег Волков, СССР яҙыусыһы, РСФСР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1991).
* 1905: Ванда Василевская, СССР яҙыусыһы, шағир һәм драматург, өс Сталин премияһы лауреаты (1943, 1946, 1952).
* 1905: Кәрим Рәшидов, СССР-ҙың әҙәбиәт белгесе, Ҡырым татарҙары әҙәбиәте буйынса тәүге диссертация авторы.
* 1920: Николай Трофимов, театр һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1990).
* 1941: Пласидо Доминго, Испанияның опера йырсыһы.
* 1960: Дмитрий Харатьян, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (2007).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:21 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
* 1938: Ғәлимйән Ибраһимов, журналист һәм яҙыусы. Хеҙмәт Геройы (1932).

##
22 ғинуар

**22 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 22-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 343 көн ҡала (кәбисә йылында 344).

 
## 
* 1905: Санкт-Петербургта «Ҡанлы йәкшәмбе». Беренсе рус революцияһы башлана.
* 1982: Өфөлә Башҡортостан Эске эштәр министрлығы тарихы музейы асыла.
* 1998: Рәсәй Федерацияһы Пенсия фондының Башҡортостан Республикаһы буйынса бүлеге ойошторола.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:22 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1898: Сергей Эйзенштейн, СССР-ҙың театр һәм кино режиссёры, рәссам, сценарист, сәнғәт теоретигы, педагог.
* 1921: Кшиштоф Камиль Бачинский, Польша шағиры.
* 1935: Валентина Талызина, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1985).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:22 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
*

##
23 ғинуар

**23 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 23-сө көнө. Йыл аҙағына тиклем 342 көн ҡала (кәбисә йылында 343).

 
## 

* 1918: III Бөтә Рәсәй эшсе, крәҫтиән һәм һалдат депутаттары Советтары съезы асыла.
* 1927: СССР-ҙа ОСОАВИАХИМ —  эшләй башлай  (хәҙер РОСТО — .
* 1938: Башҡорт АССР-ының Архитекторҙар союзы ойошторола.
* 1998: «Мораҙым тарлауығы» тәбиғи паркы ойошторола.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:23 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1600: Александр Кейринкс, Бельгияның барокко дәүере рәссамы.
* 1785: Карл Адольф Агард, Швеция ботанигы.
* 1820: Александр Серов, Рәсәй империяһы композиторы.
* 1862: Давид Гильберт, Германия математигы.
* 1870: Уильям Джордж Морган, АҠШ-тың физкультура уҡытыусыһы, волейболды уйлап сығарыусы.
* 1897: Ева Симонайтите, Литва ССР-ының халыҡ яҙыусыһы.
* 1915: Артур Льюис, Бөйөк Британия иҡтисадсыһы, Нобель премияһы лауреаты (1979).
* 1918: Гертруда Элайон, Америка биохимигы һәм фармакологы.
* 1935: Георгий Голицын, СССР һәм Рәсәй геофизигы, академик.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:23 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
*

##
24 ғинуар

**24 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 24-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 341 көн ҡала (кәбисә йылында 342).

 
## 

* 1736: Полковник А. И. Тәвкилев Балыҡсы улусы Һөйәнтүҙ ауылын юҡ итергә бойора. Ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар менән бергә 1000 башҡорт үлтерелә, шул иҫәптән 105 ир-егет тереләй яндырыла.
* 1848: Калифорнияла Колома ҡалаһы янында «алтын ығы-зығы» башлана.
* 1931: Мәскәүҙә «Ромэн» сиған театры ойошторола.
* 1952: ВКП (б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты бюроһы Өфөлә Ағиҙел аша автомобилдәр өсөн күпер һалыу тураһында ҡарар ҡабул итә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:24 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1875: Глеб Кржижановский (1875—31.03.1959), СССР-ҙың дәүләт эшмәкәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).
* 1904: Берта Карлик, Австрия ғалим-физигы, Вена университетының беренсе ҡатын-ҡыҙ профессоры.
* 1910: Андрей Тутышкин, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1946).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:24 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
* 1924: Мөхәмәтғата Мансуров, башҡорт дин әһеле, ишан, мәғрифәтсе, эшҡыуар һәм меценат.
* 1943: Майский Сәхиб Нурлығаян улы, граждандар, совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1940).
* 1971: Аҡтуғанов Мәхмүт Сафа улы, Советтар Союзы Геройы (1944), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, майор.
* 1984: Кирәй Мәргән, башҡорт СССР яҙыусыһы, фольклорсы ғалим. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* 1986: Лафает Рональд Хаббард, яҙыусы һәм философ. Дианетика һәм сентология дини ағымдарына нигеҙ һалыусы.
* 1999: Суфиянов Суфый Хажи улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).

##
25 ғинуар

**25 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 25-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 340 көн ҡала (кәбисә йылында 341).

 
## 
* 1858: Феликс Мендельсондың «Туй маршы» беренсе тапҡыр башҡарыла.
* 1905: Көньяҡ Африка Республикаһында 3106 каратлы иң ҙур «Куллинан» алмасы табыла.
* 1918: Совет Рәсәйендә Хеҙмәтсәндәр һәм иҙелгән халыҡ хоҡуҡтары декларацияһы ҡабул ителә.
* 1924: Францияның Шамони ҡалаһында I Ҡышҡы Олимпия уйындары башлана.
* 1941: Хәҙерге Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең Архитектура һәм ҡала төҙөлөшө баш идаралығы ойошторола.
* 1996: Башҡортостан Республикаһы Европа төбәктәре ассамблеяһы ағзаһы итеп ҡабул ителә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:25 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1845: Герман Лопатин, революционер, Карл Маркстың «Капитал»ын руссаға беренсе тәржемә итеүсе.
* 1915: Иван Разволяев, Бөйөк Ватан һуғышы яугире, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының эскадрон командиры, гвардия капитаны. Советтар Союзы Геройы (1944).
* 1928: Эдуард Шеварднадзе, СССР һәм Грузияның дәүләт эшмәкәре, сәйәсмән. Грузияның 1995—2003 йылдарҙағы президенты.
* 1933: Корасон Акино, Филиппиндың 1986—1992 йылдарҙағы президенты.
* 1935: Станислав Жук, СССР фигурисы, илдең йыйылма командаһы тренеры. 
* 1935: Риф Хәйретдинов, СССР-ҙың тарихсы ғалимы, Татарстандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991).
* 1938: Владимир Высоцкий, актёр, шағир, йырҙар яҙыусы һәм башҡарыусы. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1987).
* 1953: Ботгрос Николай, СССР һәм Молдавия скрипкасыһы һәм дирижеры, Молдова дәүләт филармонияһының «Лэутарий» халыҡ музыкаһы ансамбле художество етәксеһе.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:25 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
* 1945: Латипов Ғабдрахман Хәким улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).

##
26 ғинуар

**26 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 26-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 339 көн ҡала (кәбисә йылында 340).

 

## 
* 1525: Бөйөк Мәскәү кенәзлеге ерҙәренең тәүге баҫма картаһы донъя күрә. 
* 1788: Австралияның Сидней ҡалаһына нигеҙ һалына.
* 1918: Башҡорт хөкүмәте илдә юғары Совет власын таныу тураһында телеграмма ебәрә.
* 1918: Милләттәр буйынса халыҡ комиссариаты Ырымбурҙағы Каруанһарай бинаһын башҡорт халҡына тапшырыу тураһында ҡарар ҡабул итә.
* 1919: Башҡорт Хөкүмәте рәйесе итеп М. А. Ҡулаев һайлана. Башҡорт корпусы ойошторола, командиры — Ә. Ә. Вәлидов.
* 1934: Мәскәүҙә ВКП(б)-ның XVII съезы асыла.
* 1996: Башҡортостандың «Ватандаш» республика журналы нәшер ителә башлай.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:26 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1905: Аркадий Первенцев, СССР яҙыусыһы, драматург.
* 1918: Николае Чаушеску, Румынияның дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре.
* 1960: Леонид Парфёнов, СССР һәм Рәсәй журналисы, яҙыусы, режиссёр һәм актёр. Биш тапҡыр ТЭФИ премияһы лауреаты.
* 1965: Алексей Лысенков, СССР һәм Рәсәйҙең телетапшырыуҙар алып барыусыһы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:26 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
*

##
27 ғинуар

**27 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 27-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 338 көн ҡала (кәбисә йылында 339).

 

## 
* 1962: Өфөлә троллейбус йөрөй башлай.
* 1983: Японияла иң оҙон һыу аҫты тоннеле асыла (53.85 км, Хонсю — Хоккайдо).
* 1993: «Башкредитбанк» (хәҙер «УралСиб») республика инвестицион-кредит банкы эш башлай.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:27 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1756: Вольфганг Амадей Моцарт, Австрия композиторы, музыкант-виртуоз.
* 1775: Пётр Фролов, Рәсәй империяһы дәүләт эшмәкәре, тау инженеры.
* 1790: Петро Гулак-Артемовский, Рәсәй империяһы тарихсыһы, яҙыусы, 1841—1849 йылдарҙа Харьков университеты ректоры.
* 1980: Марат Сафин (1980), тенниссы, Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:27 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
*

##
28 ғинуар

**28 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 28-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 337 көн ҡала (кәбисә йылында 338).

 

## 
* 1724: Петр I указы менән Рәсәйҙә Петербург фәндәр академияһы һәм Петербург университеты ойошторола.
* 1969: Өфөлә «Вечерняя Уфа» гәзитенең беренсе һаны донъя күрә.
* 1813: Генерал-лейтенант П. М. Волконский командалығындағы корпус составында 2-се башҡорт полкы Варшаваға инә.
* 1967: Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Салауат Юлаев исемендәге премия булдыра.
* 2010: «Байыҡ» башҡорт бейеүе балалар республика конкурсы үткәрелә башлай.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:28 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1845: Виктор Пашутин, Рәсәй империяһы табибы, 1890—1901 йылдарҙа Хәрби медицина академияһы начальнигы.
* 1952: Башкиров Владимир Леонидович, СССР һәм Рәсәй альпинисы. СССР-ҙың спорт мастеры, халыҡ-ара класлы спорт мастеры.
* 1955: Сергей Дроздов, СССР һәм Рәсәй йырсыһы, композитор, 1974—1988 йылдарҙа «Синяя птица» вокал-инструменталь ансамбле солисы.
* 1955: Николя Саркози, дәүләт эшмәкәре, 2007—2012 йылдарҙа Франция президенты.

## 
''Категория:28 ғинуарҙа вафат булғандар
* 814: Бөйөк Карл, 768 йылдан франк короле (көньяҡ өлөштә 771 йылдан), 774 йылдан лангобард короле, 788 йылдан Бавария герцогы, 800 йылдан Көнбайыш императоры. 
* 2009: Ғәзим Шафиҡов, Башҡортостанда йәшәп, рус телендә ижад иткән шағир, прозаик, драматург, сценарист, публицист, тәржемәсе һәм фольклорсы.

##
29 ғинуар

**29 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 29-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 336 көн ҡала (кәбисә йылында 337).

 
## 
* 1616: Көньяҡ Американың иң көньяҡ нөктәһе — Горн мороно асыла.
* 1804: хәҙерге Харьков милли университеты эщләй башлай.
* 1866: Германияла бензин двигателле автомобилгә тәүге патент алына.
* 1908: Рәсәйҙә беренсе аэроклуб ойошторола.
* 1923: Башҡорт йәштәре гәзите «Йәш юксыл» (хәҙер «Йәшлек») сыға башлай.
* 1942: Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы Мәскәүҙән эвакуцияланған И. И. Мечников исемендәге институттың эшмәкәрлеген Өфөлә ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул итә.
* 1999: Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте һәм Краснодар крайы Хакимиәте араһында Сауҙа-иҡтисади, фәнни-техник, мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөлә.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:29 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1860: Антон Павлович Чехов, Рәсәй империяһы яҙыусыһы, драматург, донъя әҙәбиәтенең дөйөм танылған классигы, белеме буйынса табип.
* 1860: Аркадий Рылов, Рәсәй империяһы һәм СССР рәссамы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1935).
* 1895: Георгий Нерода, СССР скульпторы, РСФСР-ҙың халыҡ рәссамы (1967).
* 1925: Владимир Зуев, СССР-ҙың ғалим-физигы, академик, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1985).
* 1970: Дмитрий Маликов, СССР һәм Рәсәй йырсыһы, композитор һәм актёр, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (2010).

## 
*<categorytree depth="0">Категория:29 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
*

##
30 ғинуар

**30 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 30-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 335 көн ҡала (кәбисә йылында 336).

 
## 
* 1957: КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты «Башҡортостандың Рәсәйгә үҙ теләге менән ҡушылыуының 400 йыллығын билдәләү тураһында» тигән ҡарар ҡабул итә. 

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:30 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1882: Франклин Рузвельт, АҠШ-тың 32-се президенты.
* 1895: Кирилл Орловский, СССР дәүләт именлеге органдары хеҙмәткәре, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында партизан хәрәкәте етәксеһе,  Советтар Союзы Геройы (1943), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958).
* 1900: Исаак Дунаевский, СССР композиторы, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1950).
* 1925: Дуглас Карл Энгельбарт, АҠШ-тың компьютер белгесе, компьютер төрткөһөн (компьютерная мышь) уйлап табыусы.
* 1940: Леонид Полежаев, СССР-ҙың хужалыҡ һәм Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре, 1990—2012 йылдарҙа Омск өлкәһе етәксеһе.
* 1945: Жуматай Жакыпбаев, Ҡаҙағстан шағиры.
* 1946: Джон Бёрд, Британия эшҡыуары һәм менеджеры, «The Big Issue» урам гәзитен ойоштороусы, уның етәксеһе һәм баш мөхәррире.
* 1955: Айҙар Фәйзрахманов, опера йырсыһы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2010) һәм Татарстандың халыҡ (1997) артисы.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:30 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
* 1990: Әхмәтйәнов Зәйнетдин Низаметдин улы, Советтар Союзы Геройы (1944).
* 1993: Мәзитов Ғәли Әхмәт улы, осоусы, совет-фин (1939—1940) һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).

##
31 ғинуар

**31 ғинуар** — григориан стиле буйынса йылдың 31-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 334 көн ҡала (кәбисә йылында 335).

 
## 
* 1727: Баймаҡ районының Иҫәнбәт ауылына нигеҙ һалына.  
* 1812: Благовещен районының Богородский ауылына нигеҙ һалына.
* 1921: Мәскәү элемтә һәм информатика техник университеты ( асыла.
* 1921: РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты ҡарары нигеҙендә Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты Президиумы тарафынан Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесе М. Д. Халиҡов етәкселегендә «Оло Башҡортостан» сиктәрен билдәләү буйынса комиссия ойошторола.
* 1935: Башҡортостан АССР-ында яңы 14 район ойошторола: Асҡын, Благовар, Боҙаяҙ, Иглин, Илеш, Йомағужа, Йәрмәкәй, Көйөргәҙе, Краснокама, Малаяҙ, Тәтешле, Фёдоровка, Шаран, Әлшәй.
* 1937: Ағиҙел йылға пароходствоһы эшләй башлай.
* 1968: Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Указы менән «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған элемтәсеһе» тигән маҡтаулы исем булдырыла.

## 
### Башҡортостан менән бәйле шәхестәр
#### 0 һәм 5 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 1 һәм 6 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 2 һәм 7 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 3 һәм 8 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


#### 4 һәм 9 һанына тамамланған йылдарҙа тыуғандар


### Дөйөм исемлек
*<categorytree depth="0">Категория:31 ғинуарҙа тыуғандар</categorytree>*
* 1797: Франц Шуберт, Австрия композиторы.
* 1924: Тенгиз Абуладзе, кинорежиссёр, СССР-ҙың халыҡ артисы (1980).
* 1953: Иванов Сергей Борисович, Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре.

## 
*<categorytree depth="0">Категория:31 ғинуарҙа вафат булғандар</categorytree>*
*

##
Парциаль баҫымлыҡ

**Парциа́ль баҫымлыҡ** ( — бер ни тиклем (ҡәҙәр), бер аҙ, өлөшләтә,  — өлөш) — газ ҡушымтаның айырым алып өлөштөн баҫымы. 

Газ ҡушымтаның дөйөм баҫымы — бөтә уның компоненттарҙын парциаль баҫымдар дөйөмө.

## Дальтон закондары
Газ азоттан (N2), водородтан (H2) һәм аммиактан (NH3) торғас дөйөм баҫымы:

:P = P__2} + P__2} + P__3}, где:
P \, = Газ ҡушымтаның дөйөм баҫымы

P__2} = азоттын (N2) **парциа́ль баҫымы**

P__2} = водородтын (H2) **парциа́ль баҫымы**

P__3} = аммиактын (NH3) **парциа́ль баҫымы**

## Иҫкәрмәләр
Кәримов Таһир Шакир улы

**Кәримов Таһир Шакир улы** (5 ғинуар 1912 йыл — 21 июнь 1978 йыл) — композитор.

## Биографияһы
Таһир Шакир улы Кәримов 1912 йылдың 5 ғинуарында Ауырғазы районының Әхмәр ауылында тыуған. Ул алты йәшенән тальянда өҙҙөрөп уйнарға өйрәнә. Уның олатаһы батша армияһында полк оркестрында музыкант була, әсәһе матур йырлаған һәм ҡумыҙҙа оҫта уйнаған.

Башланғыс класс уҡыусыһы Таһир, район смотрында беренселекте алып, гармун менән бүләкләнә. Алтынсыны тамамлағанда уға тальян һатып алалар. Ә 1929 йылда сик һаҡсыһы булып хеҙмәт иткән ағаһы янына Ашхабадҡа китә. Бер үк ваҡытта уҡый ҙа, эшләй ҙә, ебәк туҡымалар техникумын тамамлай. Эшкә Үзбәкстандың Ҡаған ҡалаһына ебәрәләр. Буш ваҡытында ҡулына баян ала, үҙаллы нота танырға өйрәнә.

Бер ваҡыт уны Фәйзи Ғәскәров күреп ҡала һәм Өфөгә эшкә саҡыра. Шулай итеп, Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең музыка бүлеге етәксеһе вазифаһында хеҙмәт юлы башлана. Фәйзи Ғәскәров менән Таһир Кәримов икәүләп яңғыҙ, парлы, күмәк бейеүҙәр ҡуя. Ансамбль «Бүләк», «Өс таған», «Ете ҡыҙ», «Дуҫлыҡ», «Бөрйән ҡыҙҙары», «Болғар сюитаһы», «Төҙөүселәр» кеүек нисәмә тиҫтә йыл буйы йөҙөк ҡашындай балҡып торған бейеүҙәрҙе сәхнәгә сығара. Уларға көйҙө Таһир Кәримов яҙғанлығын белеүселәр аҙҙыр хәҙер.

1956—1972 йылдарҙа Таһир Кәримов Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының музыка бүлеге мөдире булып эшләй. Утыҙҙан ашыу спектаклгә көй яҙа: «Яңғыҙ ҡайын», «Ҡыҙ урлау», «Бажалар», «Ялҡынһыҙ яна йөрәк», «Йөрәк менән шаярмайҙар», «Ул ҡайтты», «Айгөл иле», «Тиле йәшлек», «Һин ҡайҙа?», «Әсәйемдең сал сәстәре», «Боҙҙар аҡтарылғанда», «Серле моң».

Таһир Кәримов ни бары 66 йәшендә вафат була.

## Һылтанмалар
Башҡортостан Республикаһының милли симфоник оркестры

**Башҡорт милли симфоник оркестры** — Өфөлә 1992 йылда яңы оркестр эшләй башлай. Коллективҡа Өфө, Мәскәү, Санкт-Петербург, Екатеринбург, Ҡазан ҡалаларының юғары уҡыу йорттарын тамамлаған йәш музыканттар йәлеп ителә.

Бөгөнгө көндә был юғары профессиональ оркестр. Уның һәр сығышын халыҡ көтөп ала. Рәсәй, сит ил музыканттары килеп был оркестрҙа уйнау мөмкинлеге алалар. Әйтәйек, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы, профессор Рауил Мартынов, АҠШ-тың Теннесси штатынан симфоник оркестрҙың баш дирижеры Джон Додсон, Амстердамдан (Нидерландтар) Александр Вакульский һәм шулай уҡ Ҡазан, Мәскәү ҡалаларынан байтаҡ ҡына музыканттар килеп уйнай. Килгән береһе оркестрҙа уйнаусыларҙың оҫталығын билдәләйҙәр. Оркестр башҡорт, урыҫ, сит ил композиторҙарының әҫәрҙәрен башҡара.

## Һылтанмалар

* http://nsorb.com/orkestr/ 
* Башҡортостан Республикаһы Милли симфоник оркестрының яңы директоры итеп билдәле Өфө музыканты тәғәйенләнде
* http://www.classicalmusicnews.ru/anons/nacional-nyiy-simfonicheskiiy-orkestr-otkryvaet-23-iy-sezon/ 
* Башҡортостан Милли симфоник оркестрында — яңы баш дирижер
Өфө сәнғәт училищеһы

**Өфө сәнғәт училищеһы** — 1922 йылда Башҡорт музыка техникумы булараҡ  асыла. 1926 йылда «Башҡорт дәүләт сәнғәт техникумы» итеп үҙгәртелә, ә 1936 йылда ике үҙаллы уҡыу йортона бүленә: Өфө музыка училищеһы һәм театр-художество училищеһы итеп үҙгәртелә. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда был уҡыу йорттары ябыла.

1960 йылда Өфө сәнғәт училищеһы яңынан асыла һәм бөгөнгө көнгәсә үҙ эшмәкәрлеген уңышлы дауам итә. Уның музыка һәм сәнғәт бүлектәрендә   фортепиано һәм вокал, ҡыллы, тынлы һәм халыҡ музыка инструменттары, эстрада музыкаһы һәм сәнғәттең бер нисә төрө буйынса белгестәр әҙерләнә. Училищены тамамлаусыларға балалар музыка мәктәбе уҡытыусыһы, хор, ансамбль һәм оркестр артисы, ижади коллектив етәксеһе, концертмейстер, рәссам, скульптор, дизайнер, декоратив-ғәмәли сәнғәт рәссамы, театр һәм кино рәссамы, рәссам-бутафор һөнәри квалификациялары бирелә.

Был уҡыу йортон тамамлаусылар араһында билдәле сәнғәт эшмәкәрҙәре: башҡорт театр әһелдәре Арыҫлан Мөбәрәков менән Зәйтүнә Бикбулатова, рәссамдар Борис Домашников, Әхмәт Лотфуллин, шағир һәм драматург Рафаэль Сафин һәм башҡа бик күп сәнғәт эшмәкәрҙәре бар. Училище менән Вячслав Беляков, Вәли Ғәлимов, Ҡасим Дәүләткилдеев, Моисей Зайдентрегер, Вәлиулла Мортазин-Иманский, Миләүшә Мортазина, Г. З. Сөләймәнова, Михаил Фоменковтарҙың остазлыҡ эшмәкәрлеге бәйле.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы
Башҡортостандың һынлы сәнғәте

**Башҡортостандың һынлы сәнғәте** булып ағас һырлау, күнгә биҙәк һалыу, биҙәнеү әйберҙәре кеүек нескә зауыҡ талап иткән әйберҙәр эшләү, сигеү-ҡайыу, нағышлау, ҡорама ҡорау, келәм-балаҫ һуғыу, селтәр һәм дебет шәлдәр бәйләү тора.

Мәҙәниәттең бөтә тармаҡтары кеүек үк, XIX быуаттың 20-30-сы йылдарында һынлы сәнғәт, төҫлө һүрәт, сәнғәт төрө булараҡ, ныҡлы үҫеш ала башлай. Илдәге революцион үҫештәрҙән һуң был йүнәлеш ғилми нигеҙҙә алға китә. Һынлы, төҫлө һүрәт ғилеме үҫешенә, әлбиттә, халыҡтың фекерләүе һәм ғәмәли эштәре нигеҙ була. Был йылдарҙа Өфөлә бик күп сәнғәт оҫтаханалары барлыҡҡа килә. Тимер юлсылар клубы эргәһендә, А. П. Лежнев ҡулы аҫтында, В. И. Ленин исемендәге клуб эргәһендә Ҡ. С. Дәүләткилдеев етәкселегендә изостудиялар эшләй башлай. Башҡорт һынлы сәнғәтенең формалашыуында рәссам Д. Д. Бурлюктың йоғонтоһо көслө була. 1919 йылда Пролетариат художество музейы (М. В. Нестеров исемендәге художество музейы) төҙөлә. Ундағы картиналарҙы башҡорт рәссамдары өсөн оҫталыҡ мәктәбе тип һанап та була. Башҡортостан рәссамдары 1927—1928 йылдарҙа Мәскәүҙә күргәҙмәлә ҡатнаша. Улар шулай уҡ республиканың райондарына командировкаларға сыға. Командировкаларҙа халыҡ тормошон өйрәнеү әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ була.

Республика рәссамдары илһамы — ул фольклор. 50—60 йылдар дәүерендә А. Ситдикова һәм А. Бурзянцев рәссамдарының ижади юлы башлана. Уларҙың төҫ палитралары сағыу һәм байрамса, был факт шул йылдарҙа тыуҙырылған оптимистик пафос менән аңлатыла. Әммә иң беренсе булып уларҙың эштәрендә халыҡ ижады тора.

Һуңғы дүрт тиҫтә йылдың һынлы сәнғәтен Б. Домашников ижадынан башҡа күҙ алдына килтереп булмай. 60-сы йылдарҙа йәшәгән һыҙатҡа ҡарап, уның ижады эмоциональ күтәренкелек менән тасуирлана.
Башҡортостандың һынлы сәнғәте динамик һәм күп ҡатлы. Ул классификацияға ауыр бирелә, сөнки бер рәссамдың ижадында төрлө һынлы сәнғәт стилдәре бутала.

Н. Пеганов ижадында үҙенсәлекле «ретро» трактовкаһы бар. Формаларҙың, композицияның ябайлығында илдең үткән тормошона ностальгик рәүештә ҡарауы күҙәтелә.

Р. Хәбировты республикала классик художество принциптарына таянған берҙән-бер рәссам тип тә әйтеп булалыр.
С. Игнатенко, Б. Самосюк, С. Краснова, А. Буганина ижады бөтә ил художество мәҙәниәтенә нигеҙләнгән белем һәм уның эшкәртеүе менән тасуирлана. Әлбиттә, уларҙың һәр береһендә индивидуаль, үҙенсәлекле принциптар бар.

«Сыңғыҙхан» — 80-се йылдарҙа Н. Лотфуллин, В. Ханнанов, Р. Харисов, Р. Әхмәтвәлиев, Р. Ғәрифуллин, Н. Байбурин ҡатнашлығында тыуған ижади төркөм, был төркөмдә башҡорт рәссамдарының күп йүнәлештәре үҙенең урынын тапҡан.
Абдразаҡов Асҡар Әмир улы

**Абдразаҡов Асҡар Әмир улы** (11 июль 1969 йыл) — опера йырсыһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2021), Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1994) артисы, Глинка исемендәге Бөтә Союз конкурсы (IV премия һәм «Өмөт призы»), Ф. Шаляпин исемендәге Халыҡ-ара конкурстың Беренсе премияһы (1993), Преторияла булып үткән Халыҡ-ара Unisa Trensnet конкурсының Беренсе премияһы һәм Алтын миҙалы (1994) лауреаты, Афиналағы Халыҡ-ара Maria Gallas Grand Prix конкурсында Гран-при лауреаты. «Салауат Юлаев» ордены кавалеры (2019). 

## Биографияһы
Асҡар Әмир улы Абдразаҡов 1969 йылдың 11 июлендә Өфө ҡалаһында тыуған.
Өфө дәүләт сәнғәт институтын профессор Миләүшә Мортазина класын тамамлай, 1991 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы һәм СССР-ҙың халыҡ артисы, профессор Ирина Архипова класы буйынса Мәскәү консерваторияһы аспиранты.

2021 йылдың майында йырсыға «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы» тигән маҡтаулы исем бирелде.

## Pепертуары
Йырсының репертуарында опера партиялары байтаҡ. Улар араһында В. Моцарттың «Реквием»ы, Дон Базилио (Дж. Россини, «Севилья цирюльнигы»), Спарафучилле (Дж. Верди, «Риголетто»), Бөйөк инквизитор (Дж. Верди, «Дон Карлос»), бас партия (Дж. Пуччини, «Месса Глория»), Гремин (П. И. Чайковский, «Евгений Онегин»), Кончак (Бородин, «Кенәз Игорь»), Варяг ҡунағы (Римский-Корсаков, «Садко»), Пимен (Мусоргский, «Борис Годунов») һәм башҡалар.

## Дискография
* 1994 — сольный концерт, партия фортепиано Наталья Богелава (Финляндия)
* 1995 — «Сказание о Невидимом граде Китеже» - Николай Андреевич Римский-Корсаков, (гусляр), дирижёр Федосеев Владимир (Брегенц, Австрия)
* 1997 — «Реквием» Джузеппе Верди памяти Марии Каллас (Афина)
* 2000 — «Реквием» Джузеппе Верди, дирижёр Марк Эрмлер
* 2008 — «Набукко» Джузеппе Верди (Захария), дирижёр Леви (Париж, Stade de France)
* 2009 — Симфония № 8 Густав Малер (Pater Ecstaticus), дирижёр Д. Цинман (Цюрих).

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (05.2021)
* Башҡортостандың халыҡ артисы (1994) 
* Глинка исемендәге Бөтә Союз конкурсы (IV премия һәм Өмөт призы) 
* Ф. Шаляпин исемендәге Халыҡ-ара конкурстың Беренсе премияһы (1993) 
* Преторияла булып үткән Халыҡ-ара Unisa Trensnet конкурсының Беренсе премияһы һәм Алтын миҙалы (1994)
* Афиналағы Халыҡ-ара Maria Gallas Grand Prix конкурсында Гран-при 
* «Салауат Юлаев» ордены (2019)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Аскар Абдразаков на сайте его менеджерской компании
* Аскар Абдразаков на сайте Классическая музыка.ru
Бураҡаев Илгизәр Диҡҡәт улы

**Бураҡаев Илгизәр Диҡҡәт улы**, *Илгизәр Диҡҡәт* (12 июль 1967 йыл) — прозаик, тәржемәсе, дәреслектәр авторы. 2002 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.

## Биографияһы
1967 йылда Өфө ҡалаһында тыуған. Атаһы — ғалим-геолог Бураҡаев Диҡҡәт Насретдин улы, әсәһе — Бураҡаева Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы— яҙыусы һәм педагог. Илгизәр 1984 йылда баш ҡаланың 20-се башҡорт мәктәбен тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә. Ике йыл хәрби хеҙмәттә булып ҡайта. 1992 йылда университетты тамамлағас, Күгәрсен районында уҡытыусы булып эшләй. Ейәнсура башҡорт гимназияһында «Тормош һабаҡтарын» уҡыта һәм директор урынбаҫары вазифаһын башҡара. Рәсәй Федерацияһы мәғариф институтының Башҡортостан филиалында, «Башҡортостан энциклопедияһы» ғилми нәшриәтендә, Башҡортостан Яҙыусылар союзында идара рәйесе урынбаҫары булып эшләй. И. Д. Бураҡаев — «Тормош һабаҡтары» дәреслеге авторҙарының береһе.

Яҙыусының хикәйәттәре һәм мәҡәләләре республикабыҙҙың «Ағиҙел», «Ватандаш», «Шоңҡар» журналдарында һәм гәзиттәрҙә баҫылып тора. Уның әҫәрҙәре 2000 йылда «Күк бүреләре» тигән айырым китап булып нәшер ителде. Был хикәйәттәр башҡорт легендаларына һәм риүәйәттәренә нигеҙләнеп, тарихи факттарға таянып яҙылған. Уларҙың бөтөнөһөн дә бер фекер берләштерә: заман үҙгәрһә лә, халыҡ, милләт алдында әленән-әле тыуып торған проблемалар ҡала килә һәм һәр халыҡ уларҙы үҙенә генә хас милли үҙенсәлектәргә таянып хәл итә ала.

## Сығанаҡтар
* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.
Абушахманов Әхтәм Әхәт улы

**Абушахманов Әхтәм Әхәт улы** (10 март 1948 йыл) — башҡорт театр һәм кино актёры, Башҡортостан Республикаһының Театр эшмәкәрҙәре берлеге рәйесе. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989) һәм БАССР-ҙың халыҡ (1984) артисы. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1983).

## Биографияһы
Әхтәм Әхәт улы Абушахманов 1948 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Буранғол ауылында тыуған.

Талантлы үҙешмәкәр артист булараҡ, 1967 йылда Өфө сәнғәт училищеһының театр бүлегенә 2-се курсҡа уҡырға саҡырыла. 1970 йылда уны тамамлап, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй башлай.

1989 йылдан алып Әхтәм Абушахманов республиканың Йәш тамашасылар театрында эшләй. Ошо уҡ театрҙа Ә. Дилмөхәмәтованың «Розамы мин әллә?» (1990), Наил Ғәйетбаевтың «Ҡурай моңо» (1992); Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры сәхнәһендә Булат Рафиҡовтың «Париж башҡорто» (1994) спектаклдәрен ҡуя. Ә. Абушахманов — башҡорт яҙыусыларының әҫәрҙәре буйынса бер нисә радиоспектакль режиссеры.

Кинофильмдарҙа Ҡайсар («Көмөш мөгөҙ Алатау» — «Серебряный рог Алатау», Ҡаҙаҡфильм, 1978), Һатлыҡ («Кинйә», Баштелефильм, 1988), Һиммәт («Һарығолаҡ», Баштелефильм, 1990) ролдәрен башҡара.

## Башҡарған ролдәре
* Парис (У. Шекспир «Ромео и Джульетта»)
* Саҙрый (А. Абдуллин «Онотма мине, ҡояш!»)
* Салауат, Көс, Аҡъегет (М. Кәрим «Салауат. Өн аралаш төш», «Ташлама утты, Прометей!», «Ай тотолған төндә»)
* Һалдат (Ә. Мирзаһитов «Әсәләр көтәләр улдарын»)
* Ҡарағол (Д. Юлтый «Ҡарағол»)
* Краснов (А. Н. Островский «Бәлә ағас башынан йөрөмәй» — «Грех да беда на кого не живет»)
* Һөйәр (Г. Запольская «Улар дүртәү» — «Их четверо»)
* Кәрим Хәкимов (Н. Асанбаев «Ҡыҙыл паша»)
* Туҡтамыш хан (М. Буранғолов «Иҙеүкәй менән Мораҙым»)
* Юсов (А. Н. Островский «Төшөмлө урын» — «Доходное место»)
* Отелло (У. Шекспир «Отелло»)
* Ҡодар (Ғ. Мусрепов «Мөхәббәт тураһында легенда»).

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1989)
* БАССР-ҙың халыҡ артисы (1984)
* Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1983)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
; "Ағиҙел"дә Абушахман лаҡаптары
* 16.12.2018 «ҺИҢӘ, ҠУСТЫМ, ЭШ ХАҠЫ ЮҠ… — Ә НИ ӨСӨН?»
* 15.12.18 ӘРТИСТӘР, ҒӨМҮМӘН, ИХЛАС ҺӘМ АСЫҠ КҮҢЕЛЛЕ ХАЛЫҠ. БЫЛ СИФАТТАРҒА ЭЙӘ БУЛЫУ — ТӨП ТАЛАПТАРҘЫҢ БЕРЕҺЕ.
* 14.12.18 «ҮҘҘӘРЕ ПАРОХОД МЕНӘН БАРАЛАР… Ә БЕҘГӘ — ПОЕЗД»
* 13.12.18 «СӘС ҮҪТЕРЕҮ СЕРЕ»
* 12.12.18 «БЕНЗИНЫҢ БӨТҺӘ, НИ ЭШЛӘРҺЕҢ?..»
* 11.12.18 «БАШҠОРТТАР БАШ ЭЙМӘЙ…»
Аҡкучукова Роза Сабирйән ҡыҙы

**Аҡкучукова Роза Сабирйән ҡыҙы** (12 февраль 1950 йыл — 8 февраль 2021 йыл) — башҡорт эстрада йырсыһы. 1973 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының вокалсыһы, 1999 йылдан — баш администраторы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).

## Биографияһы
Роза (Рауза) Сабирйән ҡыҙы Аҡкучукова 1950 йылдың 12 февралендә Башҡорт АССР-ының Белорет районы Абҙаҡ ауылында тыуған. «Абҙаҡта уның ата-әсәһе Нажия һәм Сабирйән Аҡкучуковтар ғаиләһе донъяны шаулатып йәшәгән абруйлы ғаиләләрҙең береһе булды. Уларҙың балалары етәксе вазифаларҙа эшләп, хаҡлы ялға сыҡты», тип яҙа Белорет районының «Урал» гәзите

Абҙаҡ һигеҙ йыллыҡ мәктәбенән һуң Роза Өфө музыка-педагогика училищеһына уҡырға инә. Уны тамамлағас, 1972 йылда Башҡорт дәүләт филармонияһында артист-вокалсы булып эш башлай.

Үҙенсәлекле моңло тауышы тамашасы күңеленә хуш килә, емешле ижады өсөн ул БАССРҙың атҡаҙанған , Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы тигән исемдәргә лайыҡ була.

Йырсының репертуарында башҡорт халыҡ йырҙары менән бергә башҡорт һәм татар композиторҙарының эстрада йырҙары ла бар. Элекке СССР республикалары һәм ҡалалары буйлап гастролдәрҙә була.

1997 йылдан Роза Аҡкучукова филармонияла администратор булып эшләй.

Йырсы 2021 йылдың 8 февралендә Өфө ҡалаһында вафат булды.

## Башҡарған йырҙары
Йырсы халыҡ йырҙарын да, эстрада йырҙарын да берҙәй оҫталыҡ менән башҡара. «Зөлхизә», «Сыбай ҡашҡа», «Түрәкәй», «Һары ла сәс», «Ҡара урман» һәм башҡалар; Хөсәйен Әхмәтов, Заһир Исмәғилев, Айрат Кәримов, Таһир Кәримов, Рафиҡ Сәлмәнов йырҙары һәм романстары, Абдулла Хәлфетдиновтың «Алтын балдаҡ», «Һин ултыртҡан муйыл», «Аҡсарлаҡ» тигән йырҙарын, оҫта һәм үҙенсәлекле башҡарып, ҙур уңыш ҡаҙана һәм тамашасыларҙа киң популярлыҡ яулай.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктре
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Етәксе булып тыуаларҙыр http://ural-rb.ru/1997-etkse-bulyp-tyualaryr.html
* Роза Аҡкучукова фотоһы

## Һылтанмалар
* 

## Видео-аудио
* Тәмле. Роза Аҡкучукова http://tv-rb.ru/teleproekty/informatsionno-razvlekatelnye/tamle/229298/?letter=4&type=abs
*  Заслуженный артист БАССР Роза Аккучукова."Автограф"
* Хәйерле иртә, Республика! — Вилдан Яруллин Һәм Роза Аҡкучукова
* Ник йылмайҙың
* Роза Аҡкучукова йырлай https://yandex.ru/video/search?text=%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%20%D0%B0%D0%BA%D0%BA%D1%83%D1%87%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0&path=wizard&noreask=1&filmId=5257639693538201210&reqid=1525454706737429-1809332829016690615026483-man1-3586-V
Аллаярова Нажиә Һибәт ҡыҙы

**Аллаярова Нажиә Һибәт ҡыҙы** (15 июль 1936 йыл) — йырсы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1977), РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1982) артисы. Бөтә Рәсәй эстрада артистары конкурсы дипломанты (Мәскәү, 1960). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2017).

## Биографияһы
Нажиә Һибәт ҡыҙы Аллаярова Башҡорт АССР-ының Учалы районының Яңы Байрамғол ауылында 1936 йылдың 15 июлендә тыуған.

Мәктәптә уҡып йөрөгән сағында уҡ уға Мәскәүҙә Башҡортостан мәҙәниәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыу бәхете лә тейә. 

Өфө сәнғәт училищеһында һәләтле ҡыҙ Мортазина Миләүшә Ғәли ҡыҙы класына эләгә. Уҡытыу дәүерендә бик күп йондоҙҙар ҡабыҙасаҡ педагогтың тәүге уҡыусыларының береһе була ул. Нажиә Аллаярова училищены, артабан Мәскәүҙең Гнесиндар исемендәге музыка-педагогия институтын тамамлап, сирек быуат Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында эшләй. 

Сыңғырлап торған саф тауышлы артист классик операларҙы ла, башҡорт халыҡ йырҙарын да, композиторҙар әҫәрҙәрен дә берҙәй оҫта башҡарыуы менән билдәле. Тормош юлдашы — композитор Абрар Ғабдрахманов ижад иткән йырҙар һәм романстар уның репертуарының ҙур өлөшөн тәшкил итә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Салауат Юлаев ордены (2017) 
*  РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1982) 
* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1977)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Звёзды башкирской оперы Нажия Аллаярова и Нина Бызина
Бурзянцев Александр Данилович

**Бурзянцев Александр Данилович** (19 октябрь 1928 йыл — 25 май 1997 йыл) —рәссам, 1958 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989), БАССР-ҙың халыҡ (1979) рәссамы һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1986).

## Биографияһы
Александр Данилович Бурзянцев 1928 йылдың 19 октябрендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны  Яңы Преображенка утарында контора хеҙмәткәре һәм ауыл уҡытыусыһы ғаиләһендә тыуған.

Утыҙынсы йылдарҙа атаһы һис ғәйепһеҙ ҡулға алына, ә 1943 йылда Сталинград эргәһендә һуғышта һәләк була. Әсәһе өс баланы бер үҙе аяҡҡа баҫтыра. Александр живопись менән тәүге тапҡыр, фронтовик рәссам Константин Ляпкин менән осрашыу һөҙөмтәһендә, ун ете йәшендә таныша. Уның кәңәше менән Пенза художество училищеһына уҡырға инә, тамамлағас, Йылайыр районында рәсем уҡытыусыһы булып эшләй, һуңынан Өфөгә күсеп килә һәм бында рәссамдың таланты тулыһынса асыла. Хәҙер Александр Бурзянцевтың картиналары күп музейҙарҙа — Третьяков галереяһында, рус музейында урынлаштырылған, ә иң ҙур коллекцияһы — Өфөләге Нестеров исемендәге Дәүләт художество музейында.

Ул 1997 йылдың майында вафат була. Ғүмеренең һуңғы йылында Александр Данилович «Быймалар — фронтҡа» тигән полотноһын төшөрә һәм уны Йылайыр тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейына бүләк итә. Картинаһында рәссам үҫмер сағында Йылайыр районы сәнәғәт комбинатының быйма баҫыу цехында эшләп йөрөгән сағын һүрәтләгән.

Тыуған яғында танылған рәссам тураһында иҫтәлекте ҡәҙерләп һаҡлайҙар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*