Солтанова Айна Мәхмүт ҡыҙы

**Солтанова Айна Мәхмүт ҡыҙы** (; тыумыштан **Мусабекова**, ; , Пиребедиль — ) — Әзербайжан ССР-ы һәм Кавказ аръяғы  Социалистик Федератив Совет Республикаһының дәүләт һәм партия эшмәкәре; тәүге Әзербайжан  революционер- ҡатын-ҡыҙҙарының береһе  .

Әзербайжан тарихында тәүге ҡатын-ҡыҙ-халыҡ комиссары (нарком) була. Мәғариф һәм юстиция халыҡ комиссариатын етәкләй. Әзербайжан ССР-ы Үҙәк башҡарма комитеты президиумы (АзЦИК) һәм Кавказ аръяғы Социалистик Федератив Совет Республикаһының Үҙәк башҡарма комитеты ағзаһы була, Баҡы совет депутаты, шулай уҡ Әзербайжан ССР-ы Юғары Суды рәйесе.

«Шарк гадыны» («Женщина Востока»)  ҡатын-ҡыҙҙар журналының беренсе  мөхәррире була.  Әзербайжан һәм Кавказ аръяғы партия ойошмаларының төрлө партия вазифаларында эшләй. Үҙәк Комитет ағзаһы, ЦКК  Президиумы һәм Әзербайжан коммунистар партияһының Баҡы комитеты, шулай уҡ Кавказ аръяғы ВКП(Б)  край комитеты ағзаһы була. Газанфар Мусабековтың һеңлеһе һәм  Гамид Солтановтың ҡатыны.

## Биографияһы
Айна Мусабекова  1895 йылда  таулы бәләкәй Пиребедиль (Куба өйәҙе  Баҡы губернаһы) ауылында, Мәхмүт һәм Диба ғаиләһендә тыуған. Апаһы Яхши менән уны атаһы Баҡы ҡалаһына уҡырға ебәрә,  өлкән ағаһы Газанфар була, ул һуңғараҡ Әзербайжан ССР-ы һәм ЗСФСР  хөкүмәте башлығы булып китә.

1912 йылда Айна Мусабекова Баҡыла Изге  Нина ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһын тамамлай (хәҙер бинала 134-се  мәктәп урынлашҡан).  1917—1918 йылдарҙа  большевиктар менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. 1918 йылдың июленән   — КПСС ағзаһы.  Мәскәү, Әстерхан, Баҡыла (1918-1920) революцион эш алып бара.

1919 йылдың авгусында Мәскәүгә  Я. Свердлов исемендәге  Коммунистик университетҡа уҡырға ебәрелә. Бының менән  бер үк ваҡытта 1919—1920 йылдарҙа  Мәскәүҙә РСФСР-ҙың сит ил эштәре Халыҡ комиссариаты янында Яҡын Көнсығыш бүлегендә  секретарь булып эшләй.  Совет Әзербайжанында  ун йыл буйы Әзербайжан коммунистар партияһының Үҙәк Комитеты аппаратында эшләй — башта ҡатын-ҡыҙҙар бүлегендә инструктор-ойоштороусы,  1924 йылдан  1930 йылға  тиклем — эшсе һәм крәҫтиән ҡатын-ҡыҙҙар бүлеге  мөдире була.

1932  йылда Мәскәүҙә Ҡыҙыл профессура институтының философия факультетына уҡырға инә, ләкин Баҡыла  Марксизм-ленинизм институты ойошторолоу менән бәйле, Баҡы ҡалаһына  күсерелә һәм уның философия факультетында уҡыуын дауам итә.

1930-1937 йылдарҙа  ВКП(б)-ның Кавказ аръяғы округы комитетының ҡатын-ҡыҙҙар бүлеген етәкләй.

Мәскәү ҡалаһында Ҡыҙыл профессура институтында уҡығандан һуң халыҡ мәғарифы комиссары, һуңыраҡ — юстиция халыҡ комиссары  итеп тәғәйенләнә

### Яза
1937 йылдың июлендә Айна Солтанова Мәскәүгә партияға ҡайтыу ниәте менән  китә, әммә шунда уҡ ҡулға алына. Ғәйепләүҙәрҙән күренеүенсә,  Айна Солтанова СССР-ға  ҡаршы йүнәлтелгән контрреволюцион эш  менән шөғөлләнгән, контрреволюцион һөйләшеүҙәрҙә  ҡатнашҡан.  Ул  Бутырка төрмәһенә ябыла, ә 1 ноябрҙә башҡа тотҡондарҙан тулы  изоляцияла Баҡыға махсус конвой менән килтерелә.

Айна Солтанованың  эше тикшереү ваҡытында  шаһиттар һәм мәғлүмәт биреүҙәр менән  проблемалар йыш килеп сыға.  Бер генә шаһит та һуңынан үҙ күрһәтмәләрен үҙгәртмәй, шуның өсөн Айна Солтанованы изоляцияла һәм артабан тикшереү эштәре алып барыу өсөн төплө сәбәптәр булмай. 

СССР Юғары Суды хәрби коллегияһының Матулевич рәйеслегендәге күсмә сессияһы  45 минутлыҡ суд ултырышы барышында иң юғары язаға  — атып үлтереүгә  хөкөм итә.

1938 йылдың 3 июлендә  хөкөм ҡарары үтәлә. Айна Солтанов ағаһы Газанфар Мусабеков һәм ире Гамид Солтанов менән «халыҡ дошманы» кеүек бергә атып үлтерелә.  1956 йылда С. И. Атакишев тарафынан ҡара яғылған кеүек реабилитациялана.

## Бүләктәре

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены.

## Хәтер
Әзербайжандың Баҡы ҡалаһында һәм башҡа ҡалаларҙа урамдар уның исемен йөрөтә.
Файл:Памятник Айне Султановой.jpg|Баҡыла Айна Солтанова һәйкәле. Скульпторы М. Рзаев
Файл:Мемориальная доска Айне и Гамиду Султановым в Баку.jpg|Баҡыла Айна һәм Гамид Солтановтар  йәшәгән Иран илселегенең бинаһы стенаһында мемориаль таҡтаташ.
Файл:Мемориальная доска на улице Айны Султановой в Гяндже.jpg|Гәнжәлә Айна Солтанова урамында мемориаль таҡта


## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

*