Шапиро Семён Вольфович

**Шапиро Семён Вольфович (Валентинович)** (22 май 1932 йыл, Мәскәү, СССР — 30 июль 2018 йыл, Өфө, Башҡортостан Республикаһы) — ғалим, инженер‑электротехник, профессор (1995 йыл), техник фәндәре докторы (1992 йыл),  Өфө дәүләт нефть техник университетының почетлы профессоры, Соросов профессоры,  Башҡортостан Республикаһының юғары белем биреү алдынғыһы, Рәсәй Федерацияһының юғары белем биреүҙең почетлы хеҙмәткәре, озон  буйынса халыҡ-ара ойошмалар ағзаһы.  Электр машиналары, трансформатор, йышлыҡ  үҙгәрткестәр, инвертор һәм озонлаштырыу өлкәһендә эшләй.

## Биографияһы
Семён Вольфович Шапиро 1932 йылдың  22 майында  Мәскәүҙә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — Рогачев ҡалаһында) тыуған.  Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Сыуашстанда  Кесе һәм  Оло Бикшихала эвкуацияла була.

1950 йылда 597-се (№ 150) урта мәктәпе  көмөш миҙалға  тамамлай һәм инженер-электромеханик һөнәре буйынса  Мәскәү энергетика институтына  уҡырға инә. 

1956—1957 йылдарҙа институтты  отличие менән тамамлағандан һуң, юллама  буйынса 426-сы п/я предприятиеһында (699-сы Мәскәү завод — «Машиноаппарат») эшләй башлай.

1957—1970 йылдарҙа ассистент булып эшләй, һуңынан —  Горький политехник институттта электр машиналары кафедраһы доценты була.  1961 йылда «Современные статические электромагнитные преобразователи частоты и их расчёт» темаһына  диссертация яҡлай.  1968—1969 йылдарҙа «Теория трансформаторов, регулируемых изменением подмагничивания» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, һуңғараҡ, уны яҡлау һөҙөмтәләре алты йыл үткәндән һуң дәғүәләнгәс, шул асыҡлана: диссертация Юғары аттестация комиссияһы тарафынан кире ҡағыла.

1970 йылда Мәүлитов Рифат Рәхмәтулла улы профессор Бамдас Александр Маркович етәкселегендә 16 кешенән торған ғилми коллектив составында уны Өфө авиация институтына саҡыра,  бында яңы фәнни мәктәп ойошторола.  1972—1974 йылдарҙа— электр машиналары һәм аппараттар кафедраһы мөдире.  1971—1992 йылдарҙа — теоретик һәм дөйөм электротехника кафедраһы профессоры.

1974—1984 йылдарҙа  — «Өйөрмә» йышлыҡтағы ярымүткәргестәрҙең  Махсус конструкторлыҡ -технология бюроһы — Өфө авиация институты базаһында  БАССР-ҙа беренсе хужалыҡ иҫәбендәге фәнни предприятиеның директоры һәм баш инженеры. 

1977 йылда «Теоретические основы синтеза базисных электромагнитнотиристорных исполнительных устройств» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.

1986 йылдан — СССР Фәндәр академияһының яңы ойошторолған Металдарҙың үтә һығылмалылығы проблемалары институтының ғилми секретары була.

1988 йылдан — Өфө  «Геофизприбор» производство берекмәһенең яңы  «Геотрон» Махсус конструкторлыҡ-технология бюроһы  директоры (1991 йылда үҙ аллы предприятие итеп үҙгәртелә —  «Геозон» Махсус конструкторлыҡ-технология бюроһы,  ә шунан —  Махсус конструкторлыҡ-технология бюроһы «Эколс Лтд» бәләкәй предприятиеһы).

1989 йылда «Основы проектирования и синтеза частотно-регулируемых тиристорных источников питания электротехнологических установок повышенной частоты» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.

1991 йылда Украина Фәндәр академияһының Электродинамика институтында  «Основы проектирования и синтеза частотно-регулируемых тиристорных источников питания электротехнологических установок повышенной частоты» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай, был инде иҫәбе буйынса дүртенсе була, ул 1992 йылда ҡабул ителә.

1991—1999 йылдарҙа — «Эколс Лтд» Махсус конструкторлыҡ-технология бюроһы директоры. 

1992 йылда Мәскәү технология институтының Өфө филиалына профессор һәм физика кафедраһы мөдире итеп саҡырыла, уны 2016 йылға тиклем  етәкләй.

2016 йылдан ― Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы.

Семён Вольфович Шапиро 2018 йылдың 30 июлендә  Өфөлә вафат була. Көньяҡ зыяратында ерләнә.

## Уҡытыу һәм ғилми эшмәкәрлеге
Йышлыҡ һәм магнитотиристорлы үҙгәрткестәре, радиоҡоролмалар  туҡланыу сығанаҡтары, юғары тиҙлектәге инструмент өсөн йышлыҡ арттырыусыларҙы, электроэрозион эшкәртеү өсөн импульс булдырыусыларҙы, электр технологиялары менән идара итеү системалары, сәнәғәт тәғәйенләнешендәге  юғары йышлыҡтағы озонаторҙар  төҙөү һәм  проектлау өлкәһендә эшләй.  Фәнни эшмәкәрлеге һөҙөмтәләре СССР, БАССР һәм Рәсәй Федерацияһының  оборона һәм машина сәнәғәте предприятиеларына индерелгән. 

Өфө дәүләт авиация техник университеты һәм Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университетында фәнни мәктәп ойоштора, 45 фән кандидатының һәм докторының әҙерләүсеһе һәм ғилми етәксеһе була.  

«Электротехнические комплексы и информационные системы» фәнни журналына нигеҙ һалыусы һәм уның баш мөхәррире.

320-нән ашыу  фәнни эше, шул иҫәптән 16 монография һәм 60 уйлап табыу — Рәсәй, АҠШ, Канада һәм Швеция таныҡлыҡтары һәм патенттары авторы.

## Баҫмалар

* А. М. Бамдас, В. А. Кулинич, С. В. Шапиро. Статические электромагнитные преобразователи частоты и числа фаз. — Москва; Ленинград: Госэнергоиздат. — 1961. — 208 с.
* А. М. Бамдас, С. В. Шапиро. Стабилизаторы с подмагничиваемыми трансформаторами. —Москва; Ленинград: Энергия. — 1965. — 156 с.
* А. М. Бамдас, С. В. Шапиро. Трансформаторы, регулируемые подмагничиванием. — Москва; Ленинград: Энергия. — 1965. — 159 с.
* А. М. Бамдас, С. В. Шапиро, Л. Н. Давыдова. Ферромагнитные делители частоты. — Москва: Энергия. — 1967. — 111 с.
* А. М. Бамдас, Ю. П. Разуваев, С. В. Шапиро. Аналоговое моделирование исполнительных ферромагнитных устройств. — Москва: Наука. — 1975. — 439 с.
* С. В. Шапиро, А. С. Серебряков, В. И. Пантелеев. Тиристорные и магнитно-тиристорные агрегаты питания электрофильтров очистки газа. — Москва: Энергия. — 1978. — 113 с.
* С. В. Шапиро, Ю. В. Лобанов. Моделирование на АВМ автономных инверторов и систем с ними. — Уфа: УАИ. — 1979. — 102 с.
* С. В. Шапиро, В. Г. Казанцев, В. В. Карташев, Р. Н. Киямов. Тиристорные генераторы ультразвуковой частоты. — М: Энергоатомиздат. — 1986. — 141,[1] с.
* С. В. Шапиро. Энергетические и информационные процессы в природе. — Москва: Энергоатомиздат. — 2005. — 408 с.
* С. В. Шапиро. Резольвента Лагранжа и ее применение в электромеханике. — Москва: Энергоатомиздат. — 2008. — 156 с.
* С. В. Шапиро: биография, библиографический указатель научных трудов 1958—2011 годов, награды и публикации в средствах массовой информации. — Уфа: УГАЭС, 2012. — 88 с.
* А. Докучаева, С. Шапиро. Суд божий. — Уфа: Китап. — 2015. — 478, [1] с.
* С. В. Шапиро, Ф. Р. Исмагилов, М. Б. Гумерова. Каскадные электромеханические системы. — Москва: Инновационное машиностроение. — 2018. — 220 с.
* С. В. Шапиро. Манифест разума. Часть 1. — Бельские просторы. — № 10. — 2018.
* С. В. Шапиро. Манифест разума. Часть 2. — Бельские просторы. — № 11. — 2018.
* С. В. Шапиро, А. Г. Саенко. Высокочастотные озонаторы со спиральными электродами. — Уфа: Башкирская энциклопедия. — 2019. — 152 с.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Шапиро Семён Вольфович