Сид Чарисс

**Сид  Чарисс** (ингл.Cyd Charisse, ысын исеме **Тула Эллис Финкли** (Tula Ellice Finklea);  йыл —  йыл) — Америка балеринаһы һәм театр һәм кино актрисаһы.  Монте-Карлоның Рус балеты труппаһында бейей, һуңынан  1940 йылдар башында  кинола эшләй башлай. Фильм-мюзиклдарҙа Фред Астер, Джин Келли, Дэн Дэйли һ.б. кеүек партнерҙар менән  төшә.

## Биографияһы

Сид Чарисс булараҡ билдәле Эллис Финкли  Амарилло (Техас) ҡалаһында, ювелир Эрнст Финкли һәм уның ҡатыны Лила Норвуд ғаиләһендә тыуа. Һигеҙ йәштән ҡыҙ балет менән шөғөлләнә башлай.  Атаһы ҡыҙының мауығыуын хуплай, хатта уның бүлмәһенә балет станогы һәм ҙур көҙгө ҡуя. Тиҙҙән ғаилә  Голливудҡа күсеп килә, унда  Сид Hollywood School Professional мәктәбендә уҡый башлай. 12 йәшенән бер йыл  дауамында ул Лос-Анджелеста бейеүсе Нико Чарисс  студияһында шөғөлләнә. Һуңыраҡ уның педагогтары  араһында Адольф Больм һәм Бронислава Нижинская була.   йылда ул  «Монте-Карлоның Рус балеты»  труппаһына инә  һәм уның менән бергә  АҠШ буйлап  гастролдәр башлай. Шул ваҡыттың  йолалары  буйынса  «урыҫ» псевдонимдары  аҫтында, башта Наташа Тулалис,  артабан Истомина Мария һәм Сидорова Фелия булараҡ сығыш яһай.

1939 йылда Cид  атаһын юғалта, шуға күрә АҠШ-та тотҡарлана, шул  ваҡытта бөтә труппа Европаға китә. Шул  уҡ йылда ул Нико Чариссҡа  кейәүгә сыға. Һуғыш башланыу менән АҠШ-ҡа кире ҡайта. Сәхнәне ҡалдырып, үҙен Голливудта һынап ҡарарға итә. 1941 йылда  Лили Норвуд исеме аҫтында  (Сид әсәһенең ҡыҙ фамилияһын ала) ул  башта эпизодтарҙа бейеүсе булараҡ  кинола төшә башлай. 1942 йылда титрҙарҙа күрһәтелеп  тәүге ролен ала, һуңынан  «Миссия в Москву» (1943) фильмында балерина Галина Уланова ролен башҡара.  1946  йылда  MGM студияһы уның менән контрактҡа ҡул ҡуя. Ошо ваҡыттан алып иренең фамилияһына бала саҡта ағаһы биргән ҡушаматты  (ҡыҫҡаса  — «Сис») ҡушып Сид Чарисс булараҡ төшә башлай. Тәүге роле  «Девушки Харви»  фильмында  *Дебора Эндрюс* була(1946).

Актрисаға  популярлыҡты «Поющие под дождем» (1952) фильмы килтерә, ул унда  «Бродвейская мелодия» бейеү сюитаһында  Джин Келлиҙың партнеры сифатында төшә. Шул уҡ йылда Сид Чарисстың аяҡтары 5 миллион долларға страховкалана (Гиннестың рекордтар китабы мәғлүмәттәре буйынса  шул йылдарҙа иң юғары суммалы страховка). Шул уҡ ваҡытта MGM етәкселеге уны төп бейеү йондоҙо  — Фред Астерҙың партнеры итергә ҡарар итә.  1953 йылда улар бергә «Театральный фургон» фильмында төшә: «Танцуя в темноте» бейеү эпизоды Астер ҡуйған шул уҡ исемле йырға Голливуд киноһы тарихында иң билдәле бейеүҙәрҙең береһе булып китә. Астер үҙе  партнерын  тапҡыр итеп «бейеүсе динамит»  тип атай.

Һуңынан  Чарисс Астер менән дә, Джин  Келли  менән дә киноға төшә. Шулай уҡ -ваҡыт ваҡыты менән  «бейеүһеҙ» («Девушка с вечеринки», 1958; «Две недели в чужом городе» һәм «Что-то должно случиться», 1962)  ролдәр ала.   йылда Парижға совет министрлығы тарафынан ебәрелгән комиссар  *Нина Ющенко*  ролен (романтик комедия «Шелковые чулочки», 1957) башҡара һәм был комедияла йәки мюзиклда иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле өсөн  «Алтын глобус» премияһына  номинациялана.

Киномюзикл осоро тамамланыу менән элегантлы һәм үҙен үҙе тәьмин итә алырлыҡ  «хәтәр ҡатын» амплуаһында сығыш яһап, детективтарҙа төшә башлай.  Голливудта кәрәкле булыуына ҡарамаҫтан, 1963 йылда төнгө клуб асҡан икенсе ире Тони Мартин  менән бергә сығыш яһай. Уның менән бергә сит илдәргә гастролдәргә сыға.   Шулай уҡ төбәк труппаларҙың драматик постановкаларында  уйнай, әммә Бродвейҙа бары тик  йылда, уны  «»   мюзиклының яңыртылған актёрлыҡ составына саҡырғандан һуң,   71 йәшендә беренсе тапҡыр сығыш яһай,  унда ул  Лилиан Монтевеккиҙы алмаштыра. People  журналына биргән интервьюһында Чарис Бродвейҙа бейеүгә  маҡсатына ирешә алмаған ине — һәм  ниһайәт унда булыуы шәп, тип әйтә.

Лос-Анджелес та йөрәк ауырыуынан вафат була.

### Шәхси тормошо

1939 йылда Европа буйлап гастролдәр ваҡытында Сид Чарисс үҙенең педагогы, Лос-Анджелес бейеү студияһы хужаһы Нико Чариссҡа кейәүгә сыға.  1941 йылда улар бергә *Rumba Serenade*  фильмының бейеү эпизодында күренә*.* Уларҙың уртаҡ балалары — улдары  Нико «Ники» Чарисс  була.  1947 йылда парҙар айырылыша, айырылышҡандан һуң да Сид үҙенә иренең фамилияһын ҡалдыра.

1948 йылда актриса  ҡабаттан португал-йәһүд сығышлы Голливуд йырсыһы һәм актёры Тони Мартинға кейәүгә сыға. Никах актрисаның 2008 йылда вафатына тиклем  60 йыл дауам итә һәм бәхетле була. Тони Мартиндан улы Мартин тыуа. Тони шулай уҡ Сидтың беренсе никахынан булған улын уллыҡҡа ала.  1976 йылда ирле-ҡатынлылар  уртаҡ *The Two of Us* автобиографияһын  баҫтырып сығара.

## Фильмографияһы

* 1941 — *Rumba Serenade*, «Поэма», «Я знал, что так будет», «Кто-нибудь звонил?» фильмдарында эпизодтар
* 1942 — *Magic of Magnolias*, *This Love of Mine*  фильмдарында эпизодтар
*  — *Лили*, *Something to Shout About*
* 1943 — *балерина Галина Уланова*, «Миссия в Москву»
*  — *Thousands Cheer*
*  — «»
* 1946 — *Дебора Эндрюс*, «» (һүҙҙәр менән беренсе роле)
* 1946 — *Three Wise Fools*
* 1946 — *Танцовщица в мюзикле «Роберта»*, «» (партнёр — Говер Чэмпион)
*  — *Кончита*, «Фиеста»
* 1947 — *Ариан Буше*, «» (1937 йылғы «» фильмының ремейкы)
*  — *Ивонн Торро*, *On an Island with You*
* 1948 — *«Фиеста»  күренешендә бейеүсе*, *The Kissing Bandit*
* 1948 — *Марго Грант*, *Words and Music*
*  — *East Side, West Side*
*  — Напряжённость / *Tension* — *Мэри Чэнлер*
*  — *Мануэла де Васкес*, *Mark of the Renegade*
*  —  «Поющие под дождём» фильмының *«Бродвейская мелодия»* күренешендә бейеүсе  (партнёр — Джин Келли)
* 1952 — *Индианка*, *The Wild North*
*  — *Лола де Торрано*, «»
* 1953 — *Габриель Жерар*, «Театральный фургон» (*Тони Хантер* — Фред Астер,  Майкл Кидд хореографияһы)
* 1953 — камео, *Easy to Love*
*  — *Фиона Кэмпбелл*, «Бригадун» (*Томи Олбрайт* — Джин Келли)
*  — *Вставной номер*, «»
*  — *Джеки Лейтон*, «»
*  — «»
*  — *Нина Ющенко*, «Шёлковые чулочки» (1939 йылғы  «Ниночка»  фильмының ремейкы, *Стив Кенфилд* — Фред Астер; был роль өсөн «Золотой глобус» премияһы номинацияһы)
*  — *Twilight for the Gods*
*  — Девушка с вечеринки / *Party Girl* — *Викки Гэй*
*  — *Вдова*, «» (фильм-балет Теренса Янга, хореография Ролана Пети)
*  — *Five Golden Hours*
*  — 
*  — «Что-то должно случиться» ( Мэрилин Монроның вафатына бәйле тамамланмаған)
*  — *Шелли Норт*, «»
*  — «»
*  — *Луиза Хендерсон*, «»
*  — *Film Portrait* (документаль фильм)
*  — камео, «Вон Тон Тон — собака, которая спасла Голливуд»
*  — *Атсил*, «Вожди Атлантиды»
* 1985 — телесериал «Она написала убийство» ( II миҙгелдең 1-се күренеше)
*  — *Private Screening*
*  — «», III өлөшө (*[[Metro-Goldwyn-Mayer]]*  студияһының 70-йыллығына документаль фильм)

## Театрҙа

; Монте-Карлоның Рус балеты

* Давид Лишин постановкаһында Прокофьевтың «Блудный сын» ё5ёре буйынса 
* «Спящая красавица», П.И. Чайковский

; Бродвейҙа

*  — *прима-балерина Елизавета Грушинская*, «Гранд-отель», 1989 йылғы мюзикл ( Зина Бетьюн  менән сиратта)

## Библиография

* 1976 — *The Two of Us*, Тони Мартин менән берлектә яҙылған  автобиография.

## Наградалары

* 2006 — сәнғәт өлкәһендә АҠШ-тың Милли   миҙалы 
* 2006 — Профессиональ бейеүселәр  йәмғиәтенең *Gypsy Lifetime Achievement Award* (*Professional Dancers Society*).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Photographs and bibliography
* BBC obituary
* CBC obituary
* NY Times obituary