Мария Лялькова

**Мария Лялькова** (), ҡыҙ фамилияһы  — **Петрушакова** (), икенсегә кейәүгә сыҡҡандан һуң — **Ластовецка** (; 3 декабрь 1920 йыл — 7 ноябрь 2011 йыл) — чех снайперы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Полковник.

## Биографияһы
1920 йылдың 3 декабрендә Польшаның (хәҙер Украинаның ) Городенка ҡалаһында волынь чехтары ғаиләһендә тыуған. 12 йәшенә етем ҡалғас, уны тәрбиәгә бер туған инәһе үҙенә ала. Һуңынан Мария күрше Станиславов (хәҙер Ивано-Франковск) ҡалаһына күсә һәм бында техник училищела белем ала. Германия СССР-ға һөжүм иткәндән һуң, Ырымбур өлкәһе Быҙаулыҡ ҡалаһына эвакуациялана, бында РККА-ның 1-се чехословак айырым пехота батальоны формалаша. 1942 йылдың 1 мартында медицина курстарын һәм төп хәрби әҙерлекте үтеп, ошо подразделение хәрбиҙәре сафтарына ҡабул ителә. Һуңынан снайперҙар курсын үтә.

Уның беренсе тапҡыр һуғышҡа инеүе 1943 йылдың мартында Соколово янындағы алышта була. Был алышта Лялькова СВТ-40 винтовкаһынан 5 немец һалдатын (шул иҫәптән бер пулемётсыны) атып үлтерә), шул уҡ ваҡытта ул боҙҙа ятта. Тик төндә генә уны боҙға йәбешеп туңған хәлендә чехословак һалдаттары табып ала. Мария шулай уҡ Һул яр һәм Уң яр Украинаны азат итеү өсөн алыштарҙа ҡатнаша, улар барышында 30-ҙан кәм түгел немец һалдаттарын һәм офицерҙарын юҡ итә. 1-се чехословак танк батальонының баш шәфҡәт туташы сифатында Чехословакияны азат итеү өсөн алыштарҙа ҡатнаша. 1944 йылдың сентябрендә Көнсығыш Карпат операцияһы барышында Дукля артылышы янындағы алыштарҙа артиллерия снарядының шартлауы уның умыртҡаһын һындыра, ә 1,5 см ҙурлыҡтағы снаряд ярсығы башына эләгә, әммә Мария иҫән ҡала.

Һуғыштан һуң Михаил Ляльковҡа кейәүгә сыға. Тиҙҙән ул Чехословакияға китә һәм икенсегә Вацлав Ластовецка менән никалаша, фамилияһын алыштыра. Полковник званиеһын ала. Лялькова Прагала һәм Оломоуцта хәрби госпиталдәрҙә эшләй, артабан Брно ҡалаһында йәшәй. 1960-сы йылдар башынан 1990-сы йылдар аҙағына тиклем Брнола экскурсовод булып эшләй, рус телен яҡшы белгәнгә күрә СССР туристары өсөн иң ҡәҙерле экскурсовод була. Чехословакия легионер йәмғиәте (Икенсе донъя һуғышы ветерандары йәмғиәте) ағзаһы була, Көньяҡ Моравияла бер нисә спорт, мәҙәни ҙәм йәмәғәт сараларының ҡурсалаусыһы булараҡ сығыш яһай, мәктәптәрҙә лекциялар уҡый, балалар эше менән шөғөлләнә.

Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлыҡтары өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, шулай уҡ Чехословакия хәрби тәреһе менән бүләкләнә. 2010 йылдың 28 октябрендә Чехия алдында күрһәткән фиҙакәр хеҙмәттәре өсөн II дәрәжә Аҡ арыҫлан ордены менән бүләкләнә, уға был награданы Чехия Республикаһы президенты Вацлав Клаус шәхсән тапшыра.

2011 йылдың 7 ноябрендә Брно ҡалаһында вафат була.

## Бүләктәре
СССР дәүләт наградалары:
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
Чехословакия дәүләт наградалары:
* Хәрби тәре
* Аҡ арыҫлан ордены (Чехия, 2010)
* Соколово хәтер миҙалы (1948)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Jaroslav Láník. Vojenské osobnosti československého odboje 1939—1945 (2005) ISBN 80-7278-233-9
* Zlatica Zudová-Lešková, Marie Ljalková (Lastovecká), roz. Petrušáková, in: Vojenské osobnosti československého odboje 1939—1945, Praha 2005 s. 176.
* Zlatica Zudová-Lešková, Ženy v čs. armáde v rokoch 1939—1945, in: Statečné ženy, o kterých se málo ví (ed. Helmichová, Šárka), Praha 2003, s. 9-32.

## Һылтанмалар
* Benešová, Hana. ''Máme snajperku!'' , Reflex.cz (2009)
* Jičínská, Vendula. ''Zdravotnice vzala pušku a šla do první linie'', Brněnský deník (2008)
* ''Prezident udělil státní vyznamenání'', Pražský hrad (28.10.2010)