Бартошице

**Бартошице** (пол. Bartoszyce, нем. Bartenstein) —  Польшалағы ҡала,   Варминь-Мазурский воеводлығына, Бартошице административ-территориаль берәмегенә (повятына) инә. Ҡала өсөнсө кимәлдәге административ берәмек (гмина) статусына эйә.   11,79 км² майҙанды биләй. Халҡы   23810 кеше тәшкил итә (2018 йылға)

Бартошице  воеводлыҡтың төньяғында Лыны йылғаһы үҙәнендә (Лава),  Бартия  (нем. Gau Barten) өлкәһендә уның һуҙылып киткән ярҙарында урынлашҡан.  Диңгеҙ кимәленән 50—80 бейеклектә ята. Ҡаланың поляк, немец һәм көнсығыш славян йоғонтоһо аҫтында барлыҡҡа килгән күп быуатлы тарихы һәм йолалары бар.  

1975—1998 йылдарҙа Бартошице Ольштын воеводлығына ҡараған. Воеводлыҡтың мөһим  административ, транспорт һәм  мәҙәни-тарихи үҙәге.
Ольштынға тиклем аралыҡ — 71 км, Гданьскҡа — 177 км, Варшаваға — 256 км, Рәсәй сигенә тиклем — 17 км, Рәсәй ҡалаһы Калининградҡа —  58 км

## Тарихы
Бартенштейн Тевтон Ордены замогы уның 1241 йылда Пруссияға тәүге үтеп инеүе осоронда төҙөлгән. Бөйөк ихтилал башланыу менән  1260 йылда  прустар замокты ҡамай. Дүрт йыл ҡамауҙан һуң гарнизон йәшерен ташлап китә, ә нығытмалар емерелә. Тиҙҙән яңынан тергеҙелгән  замок 1273 йылда судавтар тарафынан ҡабаттан  яндырыла. 

Замок 1274—1280 йылда таштан төҙөлә. XIV—XV  быуаттарҙа ул Бальга пфлегер комтурствоһының резиденцияһы була. 1454—1466 йылдарҙағы Утыҙ йыллыҡ һуғыш ваҡытында тулыһынса емерелә һәм башҡа тергеҙелмәй.  

Ҡалаға  (Розенталь исеме менән) 1326 йылда комтур Дитрих фон Альтенбург  нигеҙ һала, ҡала өҫтөнлөктәрен (Бартенштейн исеме менән) 1332 йылда Бөйөк магистр  Лютер Брауншвейгский бүләк итә. 1353—1359 йылдарҙа Бальги комтуры   Шиндекопф  Хеннинг ҡаланы оборона диуарҙары менән уратып ала. 

1454—1466 йылдарҙағы Утыҙ йыллыҡ һуғышта ҡала башта Пруссия союзын хуплай, һәм тап уның халҡы орден замогын юҡҡа сығара. Әммә  1460 йылда инде ҡала Орден рыцарҙары менән солох килешеүе төҙөй.

Реформация Бартенштейнда протестант руханиҙарына ҡалаға кереүҙе тыйған Маврикий Фарбер яғынан  (1523—1537) ҡаршылыҡ осрата.   Әммә 1525 йылда инде ике сиркәү ҙә протестант сиркәүе  була, ә тәүге католик сиркәүе тик XIX  быуаттың аҙағында ғына асыла.

1656 йылда Бартенштейнда  швед короле Густав Адольф менән  бранденбург курфюрсы Фридрих Вильгельм осрашыуы була, ә 1661 йылда бында Пруссия Ландтагы (ер парламенты)  йыйыла.

1807 йылдың  26 апрелендә Бартенштейнда Пруссия короле Фридрих Вильгельм III һәм император Александр I   Наполеонға ҡаршы союзы тураһында трактатҡа ҡул ҡуйыла. 

1866 йылдың 24 сентябрендә  тимер юлы асыла,  1881 йылда телеграф,  1899 йылда телефон бәйләнеше булдырыла.

Борон ҡала прус  ерендә христианлыҡты таратыуҙа булышлыҡ иткән епископ Варфоломей хөрмәтенә Бартельштейн исемен йөрөткән  Епископтың таш һыны 1767 йылда ҡала майҙанында ҡуйыла. 1807 йылдың  апреленән алып июнгә тиклем, Бартельштейнда  берләштерелгән рус һәм пруссия ғәскәрҙәренең баш фатиры урынлаша

## Халыҡ һаны үҫеү
1890 йылда ҡалала 6442 кеше йәшәгән, уларҙан 265 католик һәм 65 йәһүдтәр булған. 1939да Бартошицела 11268 кеше булған, уларҙың 10030  — евангелист, 848 католик, 159 башҡа христиан  конфессияларын дауам итеүселәр,  11 йәһүд  була.
ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:70 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:27000
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1875 color:gray1 width:1 
   from:0 till:6460  width:15 text:6.460  textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1890 color:gray1 width:1 
   from:0 till:6442 width:15 text:6.442 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1910 color:gray1 width:1 
   from:0 till:7343 width:15 text:7.343 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1925 color:gray1 width:1 
   from:0 till:7881 width:15 text:7.881 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1939 color:gray1 width:1 
   from:0 till:11268 width:15 text:11.268 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1995 color:gray1 width:1 
   from:0 till:26037 width:15 text:26.037 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2000 color:gray1 width:1 
   from:0 till:25752 width:15 text:25.752 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2005 color:gray1 width:1 
   from:0 till:25511 width:15 text:25.511 textcolor:red  fontsize:8px


## Тарихи һәм архитектура  ҡомартҡылары

* XIV быуаттың Иҫке ҡалаһы (Старо Място) 
* 1882—83 йылдарҙағы Изге Бруно костёлы
* XV быуаттағы Изге Иоанн Креститель  костёлы
* Изге Иоанн Евангелист һәм Богоматерь Ченстоховскаяның 1332 йылдағы  костёлы  
* 1410 йылдағы  Лидзбарк ҡапҡалары

## Туғандаш ҡалалар

*  Пионерский, 2000
*  Багратионовск, 2001
*  Нинбург (Везер), 2002
*  Эммабуда, Кальмар (лен), 2003
*  Млава, 2001

## Ҡаланың билдәле шәхестәре

* Эрвин Гешоннек (1906-2008) — ГДР-ҙа ҙур уңыштарға өлгәшкән немец актеры.
* Оскар Готлиб Бларр (Бартошице янында 1934 йылда тыуған) — немец композиторы , органсы.

## Иҫкәрмәләр

## Топографик карталары

* 

* Рәсми биттәрендә ҡала