Самсонов Виталий Александрович

**Виталий Александрович Самсонов** (12 декабрь 1940, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй ғалим-механигы; Мәскәү дәүләт университетының механика институты баш ғилми хеҙмәткәре, Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетының теоретик механика һәм мехатроника кафедраһы профессоры.

## Биографияһы
Самсонов Виталий Александрович 1940 йылдың 12 декабрендә Мәскәүҙә тыуған. 1962 йылда Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетын тамамлай.

1965 йылдан Мәскәү дәүләт университетының Механика институтында эшләй, 1996 йылдан баш ғилми хеҙмәткәр. 1963 йылдан Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетының теоретик механика кафедраһында уҡыта (1999 йылда уның яңы исеме раҫлана: «теоретик механика һәм мехатроника кафедраһы»); 1992 йылдан — бер үк ваҡытта кафедра профессоры.

1967 йылда физика-математика фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп «О влиянии капиллярности в задаче устойчивости стационарного движения твёрдого тела с жидким наполнением» темаһына диссертация яҡлай; 1981 йылда «Динамика систем с псевдоциклическими координатами» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.

Механика-математика факультеты студенттары өсөн «Динамика систем с циклическими координатами», «Динамика твёрдого тела в сопротивляющейся среде», «Динамика твёрдого тела, взаимодействующего со средой», «Устойчивость стационарных движений гибридных систем» махсус курстары уҡый. Хәрәкәт тотороҡлоғо тураһында мәсьәләләр буйынса семинар етәксеһе. 1985 йылдан «Тотош мөхит менән тәьҫир итешеүсе ҡаты есем динамикаһы» ғилми-тикшеренеү семинарын етәкләй.

Теоретик һәм ғәмәли механика буйынса милли комитет ағзаһы, Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығының Теоретик механика буйынса ғилми-методик советы президиумы ағзаһы (1998 йылдан; 2012 йылдың октябренән — Ғилми-методик совет рәйесе)), «Теоретик механика» ғилми-методик мәҡәләләр йыйынтығының редакция коллегияһы ағзаһы.

## Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: хәрәкәт тотороҡлоғо теорияһы, ҡаты есем динамикаһы, ҡаты есемдәр һәм деформацияланыусы элементтар ингән системалар динамикаһы. Уның эшмәкәрлеге башлыса төрлө тәбиғәтле көс ҡырҙарында әйләнеүсе есемдәр хәрәкәтенең яңы механик-математик моделдәрен төҙөүгә йүнәлтелгән. Уның тарафынан шулай уҡ ҡаты есемдең стационар хәрәкәтенең тотороҡлолоғо һәм квазистационар хәрәкәтенең эволюцияһы тураһында бер нисә мәсьәлә ҡуйыла һәм хәл ителә, бәләкәй ел энергетик ҡулайламаларының эшләүенең математик моделен эшләй.

В. В. Белецкий етәкселегендә үткәрелгән тәүге эштәрҙә ҡатнаша, ул яһалма юлдаштарҙың борт датчиктарының үлсәү мәғлүмәттәре буйынса ғәмәлдәге хәрәкәтенең масса үҙәгенә ҡарата ориентирлашыуын билдәләүҙе һәм был хәрәкәттең характерын аңлатыуҙы күҙҙә тота.

В. А. Самсонов тарафынан өҫкө йөҙ тартылыуына эйә шыйыҡлыҡ тултырылған ҡыуышлыҡтары булған есемдәрҙең әйләнеү тотороҡлолоғо теорияһы уйлап табыла. А. С. Сумбатов менән берлектә ул П. В. Воронецтың, ҡаты есемдең ирекле формалағы терәк өҫтө буйлап шыумай тирбәлеүен тасуирлаған тигеҙләмәләренә таянып, был хәлдә майҙандар интегралы тибындағы беренсе интегралдың булыу шарттарын билдәләй, Шулай уҡ был тигеҙләмәләрҙе кельт ташының хәрәкәте тураһындағы мәсьәләгә ҡуллана, был эксперименттарҙа күҙәтелгән тигеҙләнеш торошо тирәһендә тирбәлеүҙәрҙең контакт нөктәһе аша үткән күсәргә ҡарата әйләнеү хәрәкәтенә өлөшләтә күсеү эффектын теоретик яҡтан нигеҙләргә мөмкинлек бирә.

200-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт баҫтырып сығара. 23 фән кандидаты әҙерләй; һуңынан уның уҡыусыларының өсәүһе фән докторы булып китә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Профессор В. А. Самсонов түбәндәге миҙалдар менән бүләкләнгән:

* «Мәскәүҙең 850 йыллығы иҫтәлегенә» миҙалы
* ғәмәли математика һәм механика өлкәһендә М. В. Келдыш исемендәге миҙал (Рәсәй Фәндәр академияһының Математика бүлеге)
* академик В. Н. Челомей исемендәге миҙал (Рәсәй Космонавтика федерацияһы)
* 1994 йылда «Тирә-яҡ мөхит менән тәьҫир итешеүсе өйрөлөүсе есем динамикаһы» (Ю. М. Окунев менән берлектә) эштәр циклы өсөн Мәскәү дәүләт университетының Ломоносов премияһына лайыҡ була).

Лайыҡ булған маҡтаулы исемдәре:
* «Мәскәү университетының атҡаҙанған ғилми хеҙмәткәре» (2000),
* «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре» (2005).).

## Баҫылып сыҡҡан хеҙмәттәре

### Айырым баҫмалары
* 
* 
* 
* 
* Задачи по классической механике / *Антонов И. Л., Болотин&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;В., Вильке В. Г., Голубев&amp;nbsp;Ю.&amp;nbsp;Ф., Карапетян&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;В., Кугушев Е. И., Павловский&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Е., Сальникова Т. В., Самсонов В. А., Татаринов&amp;nbsp;Я.&amp;nbsp;В., Трещёв&amp;nbsp;Д.&amp;nbsp;В., Якимова К. Е., Якушев А. Г. * М.: изд-во ЦПИ мехмата МГУ, 2001. ISBN 5-93839-011-7. 96 с.

### Ҡайһы бер мәҡәләләре

#### Ҡаты есем динамикаһы
* 
* 
* 
*  — С. 156—168.
* 
* 

#### Есемдәрҙең ҡаршылашыусы мөхиттә хәрәкәте
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Хәрәкәт тотороҡлолоғо теорияһы
* 
* 
* 
* 
* 

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар
* 
* О нём на странице Российского национального комитета по теоретической и прикладной механике
* Биографические материалы на сайте Летопись Московского университета