Украинала президент һайлау (2019)

**Украинала 2019 йылғы Президент һайлау** — етенсе (сираттағы) Украина Президентын һайлау; ике турҙа үткәрелә: 2019 йылдың 31 мартында һәм 21 апрелендә. Владимир Зеленский еңеү яулай.

Юғары Рада ҡарарына ярашлы, беренсе тур 2019 йылдың 31 мартында үтә. Тауыш биреү лидеры Владимир Зеленский була, әммә 50 проценттан ашыу тауыш йыя алмағанға күрә, икенсе тур тәғәйенләнә.

2019 йылдың 21 апрелендә һайлауҙың икенсе туры үтә. Унда Владимир Зеленский һәм Петр Порошенко ҡатнаша. Бюллендәрҙең 100 % эшкәртеү һөҙөмтәләре буйынса күпселек тауышты (73,23 %) Зеленский йыя. Ғәмәлдәге президент еңелеүен танырға мәжбүр була.

## Һайлау системаһы
Украина президенты дөйөм милли округта биш йылға һайлана. Һайлауҙа ҡатнашу өсөн Украина гражданы 35 йәштән оло булмаҫа, украин телендә һөйләшергә, һайлау көнө алдынан 10 йыл дауамында даими рәүештә ил территорияһында йәшәргә һәм ике гражданлы булмаҫҡа тейеш. Бер кеше бер рәттән ике мөҙҙәт президент вазифаһын биләй алмай. Кандидаттарҙы теркәлгән сәйәси партиялар ғына тәҡдим итә алалар. Теркәү һайлау кампанияһынрәсми рәүештә иғлан иткән мәлдән башлана, шулай уҡ үҙ-үҙен тәҡдим итеү мөмкин. теркәү һайлау кампанияһы рәсми рәүештә мәленән башалана һәм һайлауҙарҙың көнөнә тиклем 55 көн ҡалғанға тиклем дауам итә. Һәр кандидат 2, 5 миллион гривна разверында залог индерергә тейеш. Һайлау залогы теркәлмәгән канлидаттарға, һайлауҙарҙың еңеүсеһенә, шулай икенсе турға сыҡҡан кандидатҡа кире ҡайтарыла. Һайлау бюллетенендә теркәлеү үткән кандидаттарҙың фамилиялары алфавит тәртибендә урынлашҡан. Һайлауҙарҙа еңеү өсөн кандидат 50 проценттан ашыу тауыш йыйырға тейеш. Әгәр беренсе турҙакандидат кәрәкле тауыш йыя алмаһа, беренсе турҙан һуң өс аҙнанан икенсе тур тәғәйенләнә, унда иң күп ттауыш йыйған ике кандидат ҡатнаша.

Һайлау администрацияһы өс кимәлгә бүленә: Үҙәк һайлау комиссияһы (ЦИК), 225 округ һайлау комиссияһы (ОИК) һәм 30 000 участка һайлау комиссиялары (УИК). Әммә Украина хөкүмәте контроле аҫтында булмаған территорияларҙа ҡайһы бер ОИК-тар һәм УИК-тар булдырылмай. Мәҫәлән, 2014 йылғы президент һайлауҙарында 213 кенә ОИК ойошторола. Шулай уҡ тауыш биреү 72 илдә Украинаның 105 дипломатик һәм консул вәкиллектәрендә үткәрелә.

Украина Үҙәк һайлау комитеты — ирекле, һайлауҙарҙы үткәреү һәм ойоштороу өсөн яуаплы даими нигеҙҙә эште алып барған институт. Үҙәк һайлау комитетына 17 кеше инә, уларҙы парламент президенттың тәҡдимдәре нигеҙендә ете йыллыҡ мөҙҙәткә тәғәйенләй. ОИК-тар тейешле округтарҙа һайлауҙарҙы ойоштороу, шул иҫәптән УИК-тарҙы булдырыу, уларҙы административ ярҙамы менән тәьмин итеү, һайлаусылар исемлеген булдырыуҙы контроль аҫтында тотоу, күҙәтеүселәрҙе теркәү һәм округта тауыш биреү һөҙөмтәләренә йомғаҡ яһау өсөн яуаплылар. Президент һайлауҙарында ҡатнашҡан кандидаттарҙың тәҡдимдәре нигеҙендә 12 ағзанан торған ОИК-тар һайлауҙарға тиклем 40 көнгә тиклем ойошторола. УИК-тар тауыш биреү көнөнә тиклем 18 көн ҡалғас булдырыла һәм үҙ составына, участкаға беркетелгән һайлаусылар һанынан сығып, 10 −18 ағза индерә алалар.

Һайлау көнөнә 18 йәше тулған бөтә граждандар тауыш биреүҙә ҡатнашыу хоҡуғына эйә. Психик яҡтан эшкә һәләтһеҙ тип танылған кешеләр тауыш биреү хоҡуғҡынан мәхрүм ителә. Һайлауҙарға тиклем 14 көн алда йәмәҙәт күҙәтеүе өсөн һайлаусыла исемлеге нәшер ителә. Граждандао үҙ УИК-тарында һайлаусылар исемлеген тикшерә алалар. Һайлау көнөндә теркәлеү тыйыла.

2018 йылдың 30 ноябренә ҡарата ил территорияһында дөйөм һайлаусылар һаны 35 622 943. Тағы ла 522 мең тирәһе граждандар башҡа илдәрҙә теркәлә һәм консуллыҡтарҙа һәм илселектәрҙә тауыш бирә алалар.

Кандидаттар үҙ һайлау агитацияһын Украина Үҙәк һайлау комиссияһында теркәлгәндең икенсе көнөнә башлай ала. Һайлау алды кампанияһы һайлауҙар алдындағы аҙаҡҡы йома көнөндә (2019 йылдың 29 мартындағы һайлауҙар) тамамлана. Икенсе тур алдынан агитация икенсетур иғлан ителгән көндә башлана һәм һайлау алдындағы йома көнөндә тамамлана. Закон буйынса агитация алып барыу аҡса, эш, бушлай тауар һәм хеҙмәттәр вәғәҙә итеү тыйыла.

## Хроника
2018 йылдың 26 ноябрендә Украина Юғары Радаһы, илдә хәрби хәл индереүгә ҡарамаҫтан, һайлау көнөн раҫлай — 2019 йылдың 31 марты.

2019 йылдың 8 февралендә Украина Үҙәк һайлау комиссияһы Украина президент вазифаһына кандидаттарҙы теркәү процесын тамамлай. Бөтәһе 44 кандидат теркәлә, һуңынан уларҙы араһынан биш кеше һайлауҙа ҡатнашыуҙан баш тарта, шулай итеп, бюллетендәрҙә 39 кандидаттар фамилияһы була.

Февраль аҙағында һәм март башында АҠШ вәкилдәре Украина президентына кандидаттар менән бер нисә осрашыу үткәрә. Мәҫәлән, 27 февралдә, йәмәғәт фекере буйынса, иң популяр кандидаты Владимир Зеленский, ә шулай уҡ икенсе мөҙҙәткә үҙ кандидатураһын тәҡдим иткән Петр Порошенко менән Украинала АҠШ Дәүләт департаментының махсус вәкиле Курт Волкер һәм Украинала АҠШ илсеһе Мари Йованович осраша. 7 мартта АҠШ дәүләт секретары урынбаҫары Дэвид Хэйл төп кандидаттар менән осрашыуҙар үткәрә. Был хаҡта ул Киевта матбуғат конференцияһында шул уҡ көндәрҙә хәбәр итә.

22 мартта Украинала Һайлау алды ғауға ҡубып ала, ул Украина президенты кандидаты Юрий Бойконың Рәсәй премьер-министры Дмитрий Медведев менән осрашыуға бәйле була. Осрашыуҙа ике яҡлы сауҙа-иҡтисади бәйләнештәрҙең торошо ҡарала, шул иҫәптән газ өлкәһендә. Осрашыуҙа шулай уҡ «Газпром» ПАО идаралығы рәйесе Алексей Миллер һәм «Оппозицион платформа — Тормош өсөн» украин партияһының сәйәси советы башлығы Медведчук Виктор та ҡатнаша. Шул уҡ көндө һуңғараҡ Украина хәүефһеҙлек хеҙмәте Украина президентына кандидаттың Рәсәйгә сәйәхәтенең законлығын тикшерә башлай. Украина Юғары Радаһы ла осрашыуға үҙ фекерен белдерә.

2019 йылдың 31 мартында участкалар урындағы ваҡыт менән иртәнге сәғәт 8:00 асыла (UTC+3). Президент посына 39 кеше дәғүә итә. Һайлаусыларҙың 62,8 % тауыш биреүҙә ҡатнаша. Тауыш биреү һөҙөмтәләре буйынса икенсе турға Владимир Зеленский (30,24 % тауыш) һәм Петр Порошнеко (15,95 % тауыш) үтәләр.

2019 йылдың 19 апреленән киске сәғәт 19:00-ҙа "Олимпия"ла ПетрПорошенко һәм Владимир Зеленский араһында дебаттар уҙғарыла, стадионда 22 меңдән ашыу кеше була.

2019 йылдың 21 апрелендә һайлауҙың икенсе туры үткәрелә. Барыһы һайлаусыларҙың 61,37 % тауыш бирә.

Украин Үҙәк һайлау комиссияһы һәм экзитполдар һорауҙары буйынса яҡынса һөҙөмтәләре буйынса, икенсе турҙа Зеленский Порошенконы еңергә тейеш була (73 % — яҡынса 24 %). Тауыштар иҫәпләүе тамамланғандан һуң әлеге мәғлүмәттәр дөрөҫлөккә тап килә: Зеленский — 73,23 %, Порошенко — 24,46 %.

Украина президенты һайлауҙарында еңеү яулаған Зеленскийҙы Украинаның ағымдағы президенты Петр Порошенко, АҠШ президенты Дональд Трамп, Франция президенты Макрон Эмманюэль, Белоруссия президенты Александр Лукашенко, Бөйөк Британияның сит ил эштәре министры Джереми Хант, Польша президенты Анджей Дуда, Канаданың премьер-министры Джастин Трюдо, Грузияның премьер-министры Мамука Бахтадзе, Арменияның премьер-министы Никола Пашинян, Латвия һәм Эске эштәр минстрдлыҡтары башлыҡтары Линас Линкявичюс һәм Эдгарс Ринкевичс, Австрия канцлеры Себастьян Курц, Швеция сит ил эштәре министры Маргот Вальстрем ҡотланылар.

25 апрелдә Рәсәй Президенты Владимир Путин, Рәсәй «Украина менән бәйләнештәрҙе тулы кимәлдә тергеҙергә» әҙер, әммә быны «бер яҡлы тәртиптә» эшләй алмауын белдерә. Шулай уҡ ул, әгәр Киевта власҡа килгән кешеләр үҙҙәрендә Минск килешеүҙәрен тормошҡа ашырыу өсөн көс тапһалар, беҙ бөтә саралар менән быға булышлыҡ итәсәкбеҙ һәм, Украинаның көньяҡ-көнсығышындағы хәлдәрҙе яҡшыртыу өсөн, барыһын да эшләйәсәкбеҙ, тип белдерә.

2019 йылдың 30 апрелендә Украина Үҙәк һайлау комиссияһы президент һайлауҙарының икенсе турына рәсми йомғаҡ яһай.
Виступ заступника державного секретаря США Девіда Гейла під час прес-конференції у Києві.jpg|АҠШ дәүләт секретары урынбаҫары Дэвид Хэйлдың 2019 йылдың 7 мартында Киевта Украина президенты вазифаһына төп кандидаттары менән осрашыуҙан һуң сығышы:«… АҠШ ниндәйҙер конкрет кандидатты түгел, ә Украина халҡына һәм демократик процесҡа теләктәшлек күрһәтә. Был украин демократияһы өсөн төп үҫеш тесты буласаҡ, һәм беҙ азат һәм ғәҙел һайлауҙарҙы көтәбеҙ. Һайлауҙар үткәс, АҠШ Украина һәм уның халҡы менән стратегик мөнәсәбәттәре өҫтөндә эште дауам итәсәк»
Встреча Дмитрия Медведева с кандидатом в президенты Украины Юрием Бойко.jpg|Дмитрий Медведевтың Украина президенты вазифаһы кандидаты Юрий Бойко менән осрашыуы, 2019 йылдың 7 марты, Горки-9.


## Кандидаттар
Украина Үҙәк һайлау комиссияһы Украина президенты вазифаһына 44 кандидат теркй, уларҙың бишәүһе үҙ кандидатураларын алдылар. Һайлауҙар көнөндә тауыш биреү бюллетенендә 39 кандидат фамилияһы була, улар түбәндәге таблицала күрһәтелгән:

## Һөҙөмтәләре

* Беренсе тур —
* Икенсе тур —

## Социологик һорау алыуҙар
Украинала президент һайлауҙары буйынса социологик һорау алыуҙар:

Файл:Ukraine Presidential Election 2019 ru (polls + 1 round).png|График социология кампаниялары мәғлүмәттәре нигеҙендә төҙөлгән
Файл:Рейтинги кандидатов в президенты Украины (2019).png| Һорау алыуҙарға ярашлы лидерҙар рейтингтары
Файл:Ukraine Presidential Election Second Round Poroshenko-Zelenski.png|Икенсе тур: Зеленский - Порошенко. График социология кампаниялары мәғлүмәттәре нигеҙендә төҙөлгән


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Официальная страница выборов 2019 года