open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Риханиә

**Риханиә** (, , ) —  Израилдең Төньяҡ округында урынлашҡан черкес ауылы. Мером-һа-Гәлил төбәк шураһына ҡарай.

## Географик урынлашыуы

Риханиә урындағы шураһы Төньяҡ округынын төньяғындараҡ, Цфат ҡалаһынан 12 саҡрым алыҫлығында, Ливан сигенән иһә 11 саҡрым алыҫлығында урынлашҡан.

Ошо тораҡ пункттар менән сиктәш: көнсығыштан Мошав Альма, көньяҡ-көнбайыштан Керен-Бен-Зимра, көнбайыштан Баръам, көньяҡ-көнбайыштан Йырон, көньяҡ-көнсығыштан Дишон һәм Рамот-Нафтали.

Риханиә урындағы шураһы таулы зонала (тау һыртының иң алдында) урынлашҡан. Тораҡ пункттағы диңгеҙ кимәленән уртаҡ бейеклек 705 метр тәшкил итә. Төньяғында Нахал-Дишон тәбиғәт резерваты урынлашҡан

## Тарихы

Риханиә 1878 йәки 1880 йылда барлыҡҡа килгән.

Риханиә — Израилдәге ике черкес ауылының береһе. Икенсеһе — Кфар-Кама, 1950 йылда урындағы шура итеп танылды.

## Халыҡ
Израилдең Үҙәк статистика бюроһы мәғлүмәтенә ярашлы, 2020 йыл башында халыҡ һаны 1 195 кеше тәшкил итте.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Абадзехтар
* Израиль черкестары

## Һылтанмалар

* Рейхания, черкесская деревня в Верхней Галилее 
* черкесы в Израиле
* Muslim revivalism and the emergence of civic society. A case study of an Israeli-Circassian community https://web.archive.org/web/20071215180748/http://www.circassianworld.com/CCAS_ChenBRAM.pdf
* [Материал из ЕЖЕВИКИ — EJWiki.org](http://www.ejwiki.org/wiki/Рехания_(деревня))  Рехания (деревня)

## Иҫкәрмәләр
Антоний Пиотровский

**Антоний Адам Пиотровский** (пол. *Piotrowski Adam Antoni*, 7 сентябрь 1853 йыл — 12 декабрь 1924 йыл) — поляк рәссамы һәм иллюстраторы. Нетулишка ҡалаһында (Кунува янында) тыуған.

## Тормошо һәм ижады
Нетулишек ҡойоу заводы управляющийы ғаиләһендә тыуған.

Антноий Пиотровский һынлы сәнғәткә Варшавала профессор Герсон Войцехта уҡыған. 1875 йылда Мюнхенға китә, Кесе Вильгельм фон Линденшмит менән бергә уҡыуын дауам итә. 1877 йылдан — Ян Матейко класында Краков нәфис сәнғәт мәктәбендә уҡый.

1879 йылда инглиз гәзите хәбәрсеһе булараҡ тәүге тапҡыр Болгарияға килә 1880 йылдар башында Парижда йәшәгән. 1885 йылда инглиз һәм француз гәзите хәбәрсеһе һәм иллюстраторы булып Болгарияға яңынан килә. 1885—1886 йылдарҙағы серб-болгар һуғышында ҡатнаша, фронтҡа үҙ теләге менән китә. Хәрби батырлыҡтары өсөн болгар тәреһе һәм миҙалдары менән бүләкләнә. 1885—1886 һуғыш йылдарына арнап туғыҙ картина һәм бик күп һүрәттәр яҙған. Болгар кенәзе Фердинандтың үтенесе буйынса уның портретын яҙа, гражданлыҡ ҡаҙаныштары өсөн Командор тәреһенә лайыҡ була. 1900 йылда Варшаваға ҡайта. П*оляк рәссамдарының «Сәнғәт» ширҡәте ағзаһы була* 1905 йылда Маньчжурияла хәрби хәбәрсе булып эшләй.

А. Пиотровский, нигеҙҙә, жанр сәнғәте ижад иткән, шулай уҡ тарихи полотнолар һәм портреттар яҙа. Иң яҡшы эштәренә түбәндәгеләр инә: *«Рекурттар походы»,* серб-болгар һуғышы тураһында *«Нимфалар һәм Сатиралар» картиналар циклдары ,* кн. Александр Баттембергский һәм кн. Фердинанд Румыния портреттары , Польша хроникаһына иллюстрациялар.

## Иҫкәрмәләр
Мальта архипелагы

**Мальта архипелагы**> — ҙур булмаған архипелаг, Урта диңгеҙҙең үҙәк өлөшөндә, Сицилия утрауынан 93 саҡрым көньяҡта һәм Тунистан 288 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Географияһы
Мальта архипелагының дөйөм майҙаны — 316 квадрат километр, утрау һыу сығанағына ярлы. Мальтаның башҡа дәүләттәр менән ҡоро ер сиге юҡ. Мальта боғаҙы аша төньяҡта Сицилия утрауы урынлашҡан. Архипелаг өс утрауҙы (Мальта, Гоцо һәм Комино үҙ эсенә ала, ҡалған утрауҙар һәм ҡаяларҙа кешеләр йәшәмәй.
Архипелаг утрауҙары Мальта (Иблиян-Мальта) платоһының Сицилияны һәм Төньяҡ Африканы тоташтырған ҡоро ер күпере урынында барлыҡҡа килгән һәм һуңғы боҙланыу осоронан һуң һыу баҫҡан шельф зонаһында ята. Был зона Евразия һәм Африка тектоник плиталары сигендә урынлашҡан.

Геологик яҡтан архипелаг эзбизташтан тора. Иң бейек нөктәһе — Та-Дмейрек түбәһе (диңгеҙ кимәленән 253 метр), Мальта утрауының көньяҡ-көнбайыш ярында урынлашҡан. Балсыҡ һәм ҡомдоң йоҡа ҡатламдары бар. Рельефы башлыса тигеҙ. Утрауҙарҙың эзбизле тоҡомдары елгә ашалыусан.
Мальта субтропик Урта диңгеҙ климатлы. Уртаса айлыҡ температура ҡышын +12 градустан 13 °С-кә, ҡышын +25 — +26 °C-ға тиклем тирбәлә. Йылына 553.3 миллиметр яуым-төшөм тура килә, сентябрҙән мартҡа тиклем башлыса ямғырлы.

Мальта һәм Гоцо территорияһының күпселек өлөшөн тораҡ пункттар биләй. Кеше йәшәмәгән утрауҙар һаҡланыусы биләмә булып тора. Утрауҙарҙа эндемизм юғары дәрәжәгә эйә.

## Утрауҙар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Мальта ҡалалары

## Иҫкәрмәләр
Мария Тереза Нуццо

Мария Тереза Нуццо (англ. Maria Teresa Nuzo, мальт. Marija TereERa Nuzzo; 11 май 1851, Валлетта, Мальта, Бөйөк Британия — 1923 апрель, Хамрун, Мальта, Бөйөк Британия) — католик ҡатын-ҡыҙ монах, Изге Йөрәк Ҡыҙҙары (D. S. H.) конгрегацияһына нигеҙ һалыусы.

## Биографияһы
Мария Тереза Нуццо 1851 йылдың 11 майында Валлеттала тыуа һәм икенсе көндө үк суҡындырыла. Ул Паоло Нуцо менән Луизаның ете балаһы араһында икенсеһе була, әммә уның өлкән ағаһы холеранан вафат була. Һигеҙ йәшендә Мария Тереза донъя миропомазание (https://foma.ru/chto-takoe-miropomazanie.html) ҡабул итә.

Шул ваҡыттағы Мальта балаларынан айырмалы рәүештә, Мария Тереза инәһе Валлетта Розина етәкселек иткән шәхси мәктәптә белем алыу бәхетенә ирешә. Тереза 16 йәшендә етәкселекте үҙ өҫтөнә ала, сөнки Розина тиҙҙән бөтөнләй һуҡырая һәм күп тә үтмәй вафат була.

Тереза монахинялар анты ҡабул итергә планлаштыра, әммә мәктәпкә етәкселек итергә тура килеү, бынан тыш атаһына өйҙә ярҙам кәрәк булыу арҡаһында был мөмкин булмай, шуға күрә ул рухани Пьетро Паче кәңәше буйынса ярлылыҡ, бөтөнлөк һәм тыңлаусанлыҡ анты ҡабул итә. Ике йылдан һуң, Терезаға егерме биш йыл булғанда, уның атаһы , ә биш йылдан һуң әсәһе вафат була. Мария Тереза монастырға китергә йыйына, әммә монсеньор Пьетро Паче, уға бер ҙә оҡшамай, тип иҫәпләй. 1902 йылға тиклем ул мәктәптә эшләй һәм катехизаторлыҡ эшмәкәрлеге алып бара, ә 1903 йылда монах конгрегацияһы булдыра.

Мария Тереза Нуццо Әсә 1923 йылда Хамрунда вафат була.

## Изге Йөрәк Ҡыҙҙары конгрегацияһы
1903 йылдың 21 ноябре Ватикан яғынан 1988 йылда рәсми хуплау алған Изге Йөрәк Ҡыҙҙары конгрегацияһына нигеҙ һалыныу датаһы булып иҫәпләнә. Әлеге ваҡытта был конгрегацияға ҡараған монастырҙар Мальтала ғына түгел, ә Италия, Һиндостан, Кения, Танзания, Уганда, АҠШ, Филиппин, Ирландия, Ливия һәм Көньяҡ Корея.ла бар.

Конгрегация ҡатын-ҡыҙ монахтары тәрбиәүи һәм мәғариф эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, тәү сиратта Марс башланғыс мәктәбендә, Хамрун балалар баҡсаһында, Зуррик балалар йортонда һәм Зейтун һәм Меллихала балалар өсөн көндөҙгө ял үҙәгендә.

## Хәтер
Марста (Мальта) башланғыс мәктәп һәм Руиру (Кения) башланғыс мәктәп Мария Тереза Нуццо исеме менән атала.

2003 йылдың 2 майында Мария Тереза Нуццо Әсәне батификациялау процесы башланыуы тураһында иғлан ителде.

## Иҫкәрмә
Кассар Джироламо

**Кассар Джироламо** (1520 йыл тирәһе — 1586 һәм 1592 йылдар араһында) — Мальта архитекторы һәм хәрби инженеры, уның проектары буйынса хәҙерге баш ҡала Ла-Валлетта ҡалаһында бик күп биналар төҙөлә.
Мальтаның Биргу ҡалаһында тыуыуы дөрөҫтөр (Гирджа тыуған төйәге булыуы ихтимал). Ул ғаиләһе менән Сицилиянан яҡынса 1440 йылдар тирәһендә күсеп китә. 1560 йылда Дьерба утрауы янындағы алышта ҡатнаша, ә 1565 йылда, Мальтаны Бөйөк ҡамау ваҡытында, утрау ғосман ғәскәрҙәре тарафынан ҡамауға алынғас, архитектор Франческо Лапарелли менән берлектә һәм уның етәкселеге аҫтында эшләй. Ул утрауға Италия һәм Испаниянан ҡамау ваҡытында госпитальерҙар яғында һуғышырға килгән була. Уның етәкселегендә ғосмандар һөжүме һөҙөмтәһендә емерелгән нығытмалар тергеҙелә һәм бер нисә хәрби машина төҙөлә, әммә уның индергән өлөшө тураһында тулыһынса билдәле түгел. Ҡамауҙан һуң госпитальерҙар Скиберрас ярымутрауының төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә нығытылған яңы баш ҡала төҙөргә ҡарар итә. Кассар ҡаланы планлаштырыу һәм төҙөү мәсьәләләре менән шөғөлләнә һәм 1569 йылда Лапарелли Мальтанан киткәс, проекттың баш архитекторы була. Был ваҡытҡа ҡаланың нығытмалары төҙөлөшө тамамланған тиерлек була, һәм Кассар эшенең күп өлөшөн йәмәғәт биналарын төҙөүгә йүнәлтә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, уның донъяуи һәм дини биналарҙы проектлауҙа һәм төҙөүҙә тәжрибәһе булмау сәбәпле, был өлкәлә белем ала алһын өсөн, Италияға ебәрергә хәл итәләр. Кассарҙың утрауҙан ысынлап та китеүе тураһында яҙмалар һаҡланып ҡалмай, әммә китеүе ихтимал, сөнки Валлетта ла ул ваҡытта Италияла хакимлыҡ иткән архитектура стиленә оҡшашлыҡ бар. Әгәр ул Италияла 1569 йылдың апрель аҙағына тиклем булған хәлдә лә, Мальтаға шул йылда уҡ ҡайта. 1592 йылда Мальтала вафат булған, тип иҫәпләнә, ләкин был 1586 йылдан 1592 йылға тиклемге осорҙа ла булыуы мөмкин (йыш ҡына 1589 йылдың ғинуары үлем көнө итеп күрһәтелә)).

## Иҫкәрмәләр
Палихович Лилиана Васильевна

**Палихович Лилиана Васильевна** (26 ноябрь 1971, Хородиште, Калараш районы, Молдавия ССР-ы, СССР) — Молдавия сәйәсмәне, алып  2010 йылдың 30 декабренән алып Молдова парламентының вице-рәйесе, Молдова либераль-демократик партияһы рәйесе урынбаҫары. 2013 йылдың   25 апреленән 30 майына тиклем Молдова парламенты рәйесе вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы.

## Биографияһы
Лилиана Васильевна Палихович 1971 йылдың 26 ноябрендә Молдавия ССР-ының Калашар районы Городище ауылында тыуған.  1994 йылда Молдова дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай.  1999 йылда университеттан һуң «хәҙерге заман сит ил теле» һөнәре буйынса белем ала. 2001-2003 йылдарҙа  Молдова Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Идара итеү академияһында халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙе өйрәнә.

## Профессиональ эшмәкәрлеге
1993-1995 йылдарҙа — баш ҡаланың «Мирча Элиаде»  лицейында тарих уҡытыусыһы, ә 1995-2001 йылдарҙа Мәғариф министрлығы Йәштәр департаментының йәштәр  проблемаһы  буйынса  баш белгес вазифаһын биләй. 2001 йылда Молдова Республикаһы Йәштәр һәм спорт департаменты дирекцияһын етәкләй, вазифаны 2003 йылдан биләй. 2004 йылдан  2007 йылға тиклем —  ЮНИСЕФ консультанты, йәштәрҙең социаль-иҡтисади хоҡуҡтарын һәм мөмкинлектәрен киңәйтеү буйынса проект координаторы,  2007-2008 йылдарҙа — Бөтә донъя банкы консультанты.

## Сәйәси эшмәкәрлеге
2007 йылда Молдованың  Либераль-демократик партияһы ойоштороу буйынса инициатив төркөмгә инә. Партияның ойоштороу съезында уның  вице-рәйесе булып һайлана. 2009 йылда ике тапҡыр, 2010 һәм 2014 йылдарҙа  ЛДПМ исемлеге буйынса парламентҡа һайлана.  Социаль яҡлау,  ғаилә һәм һаулыҡ һаҡлау буйынса парламент комиссияһы ағзаһы ( 2009 йыл).

2010 йылдың 30 декабренән Молдова парламентына  вице-рәйес итеп һайлана. Мариан Лупу отставкаһынан һуң  һәм  Игорь Корман һайланғанға тиклем  ваҡытлыса Молдова парламенты рәйесе вазифаһын башҡарыусы  (25 апрель—30 май 2013).

## Ғаиләһе
Ире — Сергей Палихович, Молдова Хөкүмәтенең  генераль секретары (2015 йылдан).  Элегерәк Хөкүмәттең  генераль секретары урынбаҫары (2014—2015) һәм Габурич Кирилл хөкүмәтендә тирә-яҡ мөхит министры вазифаһын биләгән (2015).

Балалары — Дан-Мариус һәм Ангел-Давид.

## Наградалары

* 2014 — Республика ордены

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Биография Лилианы Палихович на сайте Парламента Молдавии
* Биография Лилианы Палихович на сайте ЛДПМ
Герман Наталья Мирчевна

**Наталья Мирчевна Герман** (; 20 март 1969, Кишинёв, Молдова ССР-ы, СССР) — Молдавия дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре.  2017  тйылдан Үҙәк Азия буйынса БМО-ның генераль секретарының махсус вәкиле.

Беренсе вице-премьер-министр, 2013 йылдың 30 майынан 2016 йылдың  20 ғинуарына тиклем Молдованың сит ил эштәре  һәм Европа интеграцияһы министры. 2015 йылдың 21 июненән 21 июленә тиклем Молдова Республикаһының  Премьер-министры.

Молдавияның беренсе президенты Мирча Снегурҙың ҡыҙы.

## Биографияһы
Наталья Мирчевна Герман 1969 йылдың 20 мартында  Кишинёв ҡалаһында тыуған. Молдова дәүләт университетында инглиз һәм немец телдәренең  филология факультетын тамамлай. 1992 йылда Бухареста сәйәси һәм административ тикшеренеүҙәрҙең милли мәктәбен тамамлай. 

Австрияла илсе вазифаһын биләй, ОБСЕ ҡарамағында даими вәкил һәм Венала башҡа халыҡ-ара ойошималарҙа даими вәкил (2002—2006), Швеция, Норвегия һәм Финляндияла (2006—2009 йылдарҙа илсе вазифаларын биләй. 

2009 йылдың  29 июнендә  Герман Наталья министр Андрей Стратан тәҡдиме буйынса  Европа интеграцияһы һәм сит ил эштәре министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә һәм Молдавия менән Европа Союзы араһында ассоциация тураһында килешеү төҙөү буйынса баш һөйләшеүсе итеп тәғәйенләнә. 

2013 йылдың 30 майында  Герман Наталья Юрий Лянкэ хөкүмәтендә беренсе  вице-премьер-министр, Европа интеграцияһы һәм сит ил эштәре министры итеп төғәйенләнә.  

2017 йылдың сентябрь айында Ашхабадта резиденцияһы менән Үҙәк Азияның превентив дипломатия буйынса Төбәк үҙәктең махсус вәкиле һәм етьәксеһе итеп тәғәйенләнә.

Молдованың евроинтеграцияһы һәм ЕАЭС Таможня союзына интеграцияға ҡаршы сығыш яһай, Молдавияла Рәсәй телеканалдарын ретрансляциялауҙы тыйыу яҡлы булып тора.

## Сит телдәрҙе белеүе
Молдаван теленән тыш, румын, урыҫ, француз һәм немец телдәрендә һөйләшә.

## Наградалары

* Республика ордены (2014 йыл)
* Поляр йондоҙоноң 1 класлы Командор ордены (Швеция, 2010 йыл)
* «Төрөкмәнстандың нейтралитетына  25 йыл» юбилей миҙалы (2020, Төркмәнстан)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Gherman Natalia
* Биография Наталии Герман на сайте МИДЕИ
Димитровград (Сербия)

**Димитровград** ( йәки *Dimitrovgrad*, быға тиклем *Цариброд* (*Caribrod*); , тип трансляцияла *Caribrod*, *Tzaribrod* йәки *Tsaribrod*) — Сербияның Пирот өлкәһенең ҡала тибындағы тораҡ пункты, Димитровград общинаһының административ үҙәге. Нишава йылғаһы буйында урынлашҡан

## Топонимы
1521 йылда солтан Сөләймән I ваҡытында был ер *Tekvur Binari* (батша фонтаны) тип атала һәм резиденцияһы булып хеҙмәт итә.

Хәҙерге исемен Цариброд Икенсе донъя һуғышынан һуң ала. Хөкүмәт етәксеһенең декреты менән ҡалаға Болгарияның етәксеһе һәм элекке Комминтерн башлығы Георгий Димитров исеме бирелә.

## Тарихы

1885 йылда серб-болгар һуғышында хәрби хәрәкәттәр урыны булып тора. Башта уны сербтарҙың Дунай дивизияһы биләй, ә Сливница янындағы алыштан һуң, болгар ғәскәрҙәре ҡаланы яулап ала.

1888 йылда Болгар дәүләт тимер юлдары серб сигенә юл һала. Унан Димитровград аша юл Ниш менән тоташа,һәм Көнсығыш экспрестың үтеү мөмкинлеге барлыҡҡа килә. Шул уҡ йылда ҡалала «Христо Ботев» читалище (китапхана) асыла.

1892 йылда *Богородица раштыуаһының* православие сиркәүе Самоков. мәктәбе иконостас менән төҙөлә.

Беренсе донъя һуғышынан һуң, ҡала ул саҡтағы Болгарияның Көнбайыш сиктәре менән Нёйиск килешеү буйынса Югославия составына инә.

## Халҡы
2002 йылда халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡала халҡы 6968 кеше булып, уларҙың:

## Билдәле шәхестәре
* Златан Дудов — кинорежиссер, коммунист..

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Босилеград

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Димитровградта болгарҙарҙың мәҙәни-мәғлүмәт үҙәге (архив., болг .)
Ашхаруа Аида Григорьевна

**Ашхаруа Аида Григорьевна** (6 сентябрь 1940 йыл — 20 сентябрь 2016 йыл) — музыка белгесе, журналист, СССР һәм абхаз пианисы, Абхазияның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1983). Абхаз халҡының фольклор музыкаһын өйрәнеүсе.

## Биографияһы
Аида Григорьевна Ашхаруа 1940 йылдың 6 сентябрендә Тбилиси ҡалаһында Григорий Ашхаруа һәм уның ҡатыны Елена Гицба ғаиләһендә тыуған.

Йәш сағында ул Сухуми музыка мәктәбенең фортепиано класында уҡый һәм Петербург мәктәбе вәкиле Ференц Листың уҡыусыһы билдәле педагог Гировский класына эләгә.

1966 йылда Гнесиндар исемендәге Мәскәү дәүләт музыка-педагогия институтының фортепиано факультетын (хәҙерге музыканың Рәсәй академияһы), һуңынан — П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваторияһын тамамлай (1979).

1979 йылда «музыка эстетикаһы» һөнәре буйынса диссертация яҡлай. Философия фәндәре кандидаты.

### Педагогик эшмәкәрлеге
1966—1970 йылдарҙа фортепиано педагогы

1970—1972 йылдарҙа уҡытыу бүлеге мөдире

1972—1974 йылдарҙа Сухуми музыка училищеһында директоры

1974—1992 йылдарҙа 3-сө Сухуми балалар музыка мәктәбе директоры

2003 йылда 1 -се Сухуми балалар музыка мәктәбе директоры (К. В. Ковач исемендәге балалар сәнғәт мәктәбе).

А. М. Горький исемендәге Сухуми дәүләт педагогия институтында эстетика буйынса лекциялар уҡый.

2016 Мәскәүҙә оҙайлы ауырыуҙан һуң вафат була.

## Телевидение
Абхазия телевидениеһы буйынса абхаз халҡының музыка мәҙәниәтенә арналған телетапшырыуҙар циклын алып бара.

Абхаз дәүләт филармонияһында лектор булып эшләй.

Абхазия радиоһында бер нисә йыл «Абхаз халҡының музыка һәм тарихы» исеме аҫтында программа алып бара.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
III дәрәжә «Ахьдз-Апша» ордены. 2016 йылдың 5 сентябрендә Президент Рауль Хаджимба бүләкләү тураһында указға ҡул ҡуя

2014 йылда Д. Гулиа тураһында тапшырыуҙар циклы өсөн Абхазия Журналистар союзының «Если бы не дырмит» конкурсында беренсе урын.

## Һайланма библиография
* Искусство и человек. Сухуми, 1977;
* Роль ассоциаций в механизме художественного воздействия // Эстетические очерки. Москва, 1979;
* Абхазская народная песня. (Программа для музыкальных школ). Сухуми, 1990;
* Музыка и жизнь. Сухум, 2002;
* Детская школа искусств им. К. В. Ковача. (К 80-летнему юбилею). Сухум, 2010;
* Энергия его жизни — апсуара. Сухум, 2012;
* Озвученные рассказы об абхазской народной песне. Сухум, 2014.

## Иҫкәрмәләр
Эм Виктория Вячеславовна

**Виктория Вячеславовна Эм**  (20 ғинуар 2001 йыл) — Рәсәй регбисы, ЦСКА командаһы уйынсыһы, проп һәм үҙәк позицияла  сығыш яһай.

## Хоккейсы карьераһы
Виктория Эм  «регби» йүнәлеше буйынса «Көньяҡ Тушино» 103-сө Олимпия резервы спорт мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе. Регбиға килгәнгә тиклем баскетбол һәи гандбол менән шөғөлләнгән.  ЦСКА өсөн  2019 йылдан сығыш яһай. 2020 йылда регби буйынса Рәсәй Кубогына эйә. 2020 йылдың  днекабрендә Рәсәй регби федерацияһы версияһы буйынса Рәсәйҙең иң яҡшы йәш уйынсыһы призына лайыҡ була.

2021 йылдың апрелендә ЦСКА составында регби-7 буйынса  Рәсәй чемпионы була, әммә ВВА-ға ҡаршы финал уйынына (еңеү 15:0) эләкмәй:  5-се турҙа ҡатнаша (13-14 март), финал уйында ВВА-ға ҡаршы ынтылыш менән  билдәләнә.

2019 йылда Польша ҡалаһы Яроцинда үткән Европа чемпионатында  18 йәшкә тиклемге Рәсәй йыйылма командаһы составында  бронза призеры була, һәм 9 маташыу индерә (Польшаға һәм Швецияға ҡаршы төркөм этапта 4-шәр маташыу, Чехияға сирек финалда). 2021 йылда Мадридта Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһында регби-7 буйынса ике этаплы  турнирында  беренсе тапҡыр сығыш яһай (),  Польша йыйылма командаһына ҡаршы уйында  ынтылышта билдәләнә (еңеү 45:7).  Рәсәй шул турнирҙа  ике этапта ла  еңеү яулай.

## Шәхси тормошо
Яратҡан фильмы — «1+1». Яратҡан китабы — Джек Лондондың  «Зов предков». Апаһы  Екатерина,  шулай уҡ ЦСКА өсөн уйнай һәм үҙе Викторияны  регби буйынса тәүге күнекмәләргә саҡыра.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Эм, Виктория Вячеславовна на сайте Instagram
Рали Добсон

**Рали Добсон** (, тыуған 21 апрель 1992 йыл) — һөжүм итеүсе позицияһында сығыш яһаусы Австралия футболсыһы.

## Уйын карьераһы

### Клубта
Рали футболда 5 йәштән  үҙенең тыуған   ҡалаһында урындағы команда өсөн уйнай башлай. Унда ҡатын-ҡыҙҙар У-Лигаһында  «Ньюкасл Джетс»   составында  клуб ойошторолған ғына ваҡытта 2008 йылда беренсе тапҡыр уйнай.

2012 йылда Добсон  Төньяҡ Яңы көньяҡ Уэльс чемпионатында «» клубы өсөн сығыш яһай. Артабан «Джетс»  составына әйләнеп ҡайта, әммә «» һәм «Мэриузер Юнайтед» клубына ҡуртымға  китә  (2017 йылда һуңғыһы өсөн уйнай). 24 сентябрҙә Австралияның эшләп килгән чемпионадр командаһы  «» клубына күсә.

2021 йылдың 25 мартында ул үҙ карьераһында һуңғы тапҡыр —  «» клубына ҡаршы үҙ клубы уйынында уйнай,  2:1 гол иҫәбе менән үҙ клубына еңеү килтерә

### Йыйылма командала  карьераһы
Добсон  Австралия йыйылма командаһы өсөн  2007 йылда өс уйында, шул иҫәптән Австралия үҫмерҙәр олимпия фестивалендә  һәм 16 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар араһында Азия чемпионатында ҡатнаша. Австралия командаһында беренсе һәм һуңғы уйынын  2014 йылдың   6 апрелендә Брисбенда Бразилияға ҡаршы уҙғара (еңелеүе 0:1).

## Шәхси тормошо
Һөнәре буйынса терапевт була. Уның ике туған һеңлеһе футболсы .

Рали Добсон үҙ карьераһын тамамлауы тураһында  2021 йылдың 25 мартында  баш мейеһендә шеш булыуы асыҡланған егете Мэтт менән йәрәшеү көнөндә иғлан итә. Мэтт уға Рали хушлашҡандан һуң тәҡдим яһай: ҡыҙ киләсәктә үҙ ваҡытын  күберәк иренә бағышларға ҡарар итә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Профиль на сайте ЖФК «Мельбурн Сити»  
* Профиль на сайте Soccerway (англ.)
Моума Дас

**Моума Дас** (; ) — Һиндостан спортсыһы, өҫтәл теннисы уйынсыһы. 2000 йылдар башынан халыҡ-ара ярыштарҙа Һиндостан өсөн сығыш яһай. Берҙәмлек уйындары чемпионы. Спортҡа өлөш индергәне өсөн 2013 йылда Арджун премияһына һәм 2021 йылда Падма Шри орденына лайыҡ була.

Дас 2004 йылда Олимпия уйындарында ҡатнаша, унда яңғыҙ разрядта сығыш яһай, артабан 2016 йылғы Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаша. Ул шулай уҡ 2017 йылда өҫтәл теннисы донъя чемпионатында ҡатын-ҡыҙҙар парлы разрядта Батра Маника менән парҙа сирек финалға сыға, тәүге ҡатын-ҡыҙ булды һиңә пар, ярыштың был этабына өлгәшкән беренсе һинд ҡатын-ҡыҙҙар пары була. Шулай уҡ 2018 йылда пар Берҙәмлек уйындарының көмөш призёры була.

## Карьера
Дас өҫтәл теннисы буйынса донъя чемпионатында 1997 йылда Манчестерҙа беренсе тапҡыр сығыш яһай һәм өсөнсө раундҡа тиклем етә. Ул киләһе йылда йәрәхәт алыу сәбәпле, ҡатнашмай. Артабанғы донъя чемпионаттарында Дас Куала-Лумпурҙа (2000), Осака (2001), Париж (2003), Доха (2004), Бремен (2006), Загреб (2007), Гуанчжоу (2008), Иокогама (2009), Мәскәү (2010), Роттердам (2011), Дортмунд (2012), Париж (2013), Сучжоу (2015), Куала-Лумпур (2016), Дюссельдорф (2017), Хальмстадта (2018) Һиндостан өсөн сығыш яһай. Шулай итеп, ул рекордлы 17 чемпионатта ҡатнаша, был ҡаҙаныштарҙы Таиландтан Комвон Нантана менән бүлешә

Дас үҙенең беренсе алтын миҙалын 2000 йылда Якутск ҡалаһында II Халыҡ-ара спорт «Азия балалары» ярыштарында халыҡ-ара кимәлдә яулай.

Моума Дас 75 илдән килгән уйынсыларға ҡаршы 400-ҙән ашыу халыҡ-ара уйындарҙа ҡатнаша.

2015 йылдың декабрендә Берҙәмлек чемпионатында Дас яңғыҙ разрядта һәм команда беренселегендә көмөш миҙал яулай.

Дас Рио-де-Жанейролағы Олимпия уйындарына 2015 йылдың апрелендә Гонгконгта Азия квалификация турында квалификация үтә. Риола ул ҡатын-ҡыҙҙарҙың шәхси ярыштарында беренсе түңәрәктә Румыниянан Даниэла Додиндан еңелә һәм шунда уҡ турнирҙы ташлап китә.

2017 йылда Оломоуцта турнирҙа һинд пары Моума Дас һәм Маника Батра ҡатын-ҡыҙҙар команда ярышы тарихында тәүге тапҡыр Донъя турының ярым финалына үтә.

Дас һәм Батра донъя рейтингында 12-се урынды биләй, был Берҙәмлектең 28 иел араһында иң яҡшы һөҙөмтә булып тора.

2017 йылда Испанияла турнирҙа һинд пары финалға барып етә һәм кореялылар Чон Джихи һәм Ян Хаындан 11:9, 6:11, 11:9, 9:11, 9:11 һөҙөмтә менән ҡалышып, көмөш миҙал яулай. Шулай итеп улар «Челлендж» серияһында көмөш миҙал яулап, тәүге һинд ҡатын-ҡыҙ пары була. Һуңыраҡ шул уҡ йылда Дас Ранчиҙа өҫтәл теннисы буйынса 50-се милли чемпионатта финалға тиклем барып етә. Шулай уҡ ул команда зачётында алтын миҙалға лайыҡ була.

Дас ҡатын-ҡыҙҙар командаһы менән бергә 2018да Берҙәмлек уйындарында алтын миҙал яулай. Һиндостан финалда 3:1 иҫәбе менән Сингапурҙы еңә.

## Иҫкәрмәләр
Жужанна Кошут

**Жужанна «Жужа» Эржебет (Элизавета) Паулина Кошут**  (, ) — венгр шәфҡәт туташы,  1848—1849 йылдарҙа  Венгрия революцияһы героиняһы.

## Биографияһы

Жужанна Кошут 1817 йылдың 19 февралендә Шаторальяуйхей ҡалаһында  тыуған. Ул Лайош Кошуттың, 1848 йылда революция лидеры һәм дәүләт эшмәкәренең һеңлеһе була.

Ағалы-һеңлеле Кошуттар 1831 йылда холера пандемияһы ваҡытында Үрге Венгрияла (хәҙер — Словакия) эшләй. Карантинда улар пациенттарҙа була. Нәҡ шул ваҡытта Жужанна һуңынан үҙенә шул тиклем  кәрәк булған туташлыҡ эше оҫталығына эйә була. 

1841 йылда Рудольф Месленьиға (*Rudolf Meszlényi*) кейәүгә сыға. Улар Лайош Кошуттың Яҡлау советы ағзалары була. 1848 йыл башында өсөнсө балаһы тыуыр алдынан тол ҡала. 

Ференц Флор етәкселеге аҫтында хәрби-медицина хеҙмәтен үҙгәртеп ҡорғандан һуң  уның ағаһы Лайош Кошут Жужаннаны Венгрия  госпиталдәренең өлкән шәфҡәт туташы итеп тәғәйенләй. Уға Венгрияла  барлыҡ хәрби медицина системаһы өсөн яуаплылыҡты йөкмәтәләр, һәм ул 72 хәрби госпиталгә нигеҙ һала. Ул шулай уҡ 23 апрелдә ирекле башланғыста ҡатын-ҡыҙҙарҙы шәфҡәт туташтары булырға саҡыра һәм волонтер-шәфҡәт туташтарының эшен ойоштора. Шулай итеп, Флоренс Найтингейл Ҡырым һуғышы ваҡытында шундай уҡ эшмәкәрлек башларҙан 5-6 йыл алда хәҙерге туташлыҡ эшенә нигеҙ һалыусы була. 

Венгрия  ихтилалы баҫтырылғас, австриялылар уны ҡулға ала. Ул  азат ителә, әммә  властар яғынан эҙәрлекләүҙәргә дусар була. Жужанна Кошут абруйлы ханым рәүешендә Комарно ҡәлғәһенә үтеп инә һәм камерала чех сәйәси тотҡондары менән осраша.  Аҙаҡ радикаль демократ, шағир, публицист һәм сәйәси эшмәкәр Йозеф Фрич Вацлав был турала иҫкә ала. 1851 йылда ул икенсе тапҡыр ҡулға алынғас, американдар ҡыҫыла һәм уның бер ҡасан да Венгрияға ҡайтмау шарты менән уны азат итеүгә өлгәшә. Бынан һуң ул АҠШ-ҡа күсенә. Ул Нью-йорк ҡалаһында йыл 1854 йылдың 29 июнендә 37 йәшендә үпкә ауырыуынан вафат була.

## Хәтер
1989 йылда Венгрия почтаһы Жужанна Кошут һүрәте менән  5 форинт номиналында почта маркаһы сығара. Дизайндың авторы .

2017 йылда, Жужанна Кошуттың тыуыуына  200-йыл айҡанлы венгр форинтының  иҫтәлекле тәңкәләре сығарыла. Дизайндың авторы булып рәссам Ильдико Эрёш (*Erőss Ildikó*) тора, ул аверсында хәрби госпиталде һәм реверсында Жужанна Кошуттың портретын  һүрәтләй.

## Иҫкәрмәләр
София Подлипска

**София Подлипска** (15 май  1833, Прага — 17 декабрь 1897, шунда уҡ) — Австро-Венгрия чех яҙыусыһы, мөхәррир, журналист һәм тәржемәсе. Романдар яҙыусы Каролина Светлаяның кесе һеңлеһе.

## Биографияһы
София Подлипска үҙенең апаһы менән Прагала бай ғаиләлә тәрбиәләнә.  Әҙәби эш менән шөғөлләнә, ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы эшмәкәрлегендә ҡатнаша  («Минерва» ойошмаһында,  Америка ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһының ташланған һәм онотолған ҡатын-ҡыҙҙарҙы яҡлау йәмғиәтендә), 1858 йылда табип Подлипска Йозефҡа кейәүгә сыға. 1867 йылда тол ҡала һәм йәмәғәт тормошонда тағы ла әүҙемерәк эшләй башлай.  Божена Немцова һәм ҡыҙы Людмиланың ире булып киткән Ярослав Врклицкий менән дуҫлаша.

«Osvěta», «Světozor», «Květy», «Rodinná kronika», «Zlatá Praha» журналдарында хеҙмәттәшлек  итә. «Женская библиотека» баҫмаһын һәм уның «Souzvuk» альманахын мөхәррирләй.  Бер нисә тарихи роман яҙа (башлыса  чех тарихы,юғары ҡатлам вәкилдәрендә  милли үҙаң уяныу тураһында), драмалар, хикәйәләр, әкиәттәр, балалар  һәм урта йәштәге балалар өсөн баснялар, социаль йүнәлештәге әҫәрҙәр яҙа, уларҙа етемлек һәм ҡатын-ҡыҙҙың түбән социаль статусы  проблемаларын күтәрә. Француз теленән  Жорж Санд әҫәрҙәрен тәржемә итә. Төп әҫәрҙәре: «Osud a nadání» (1872), «Peregrinus» (1882,   автобиографик әһәмиәткә эйә), «Jaroslav Sternberk», «Láska a nenávist», «Žiti nebo nežíti», «Pravo lasky», «Pozemský prach», «Přemysl Otokar II», «Mír» (1898) һәм 70-кә яҡын хикәйәләре.

ЭСБЕ ярашлы, «уның әҫәрҙәрендә *Бернарден де С.-Пьеррҙың сентиментализм рухынан башлап реалистик социализмға тиклем әҙәби  йоғонтолар алмашыныуы һиҙелә. Подлипская  драмаһының әһәмиәте юҡ тиерлек*». Подлипскаяның  әҫәрҙәре йыйынтығы 1874—1886 йылдарҙа баҫылып сыға.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* 

## Һылтанмалар

* Биография.
Дана Мазалова

**Дана Мазалова** (; ) — чех хоҡуҡ һаҡлаусыһы, публицист, журналист,  чех телевидениеһы мөхәррире, СССР-ҙа махсус хәбәрсе булып эшләгән.

## Биографияһы
Дана Мазалова 1954 йылда Чехословакияла  Свитави ҡалаһында тыуған. Юғары белемде Прагала Карл университетының  юридик факультетында ала. Чех теленән тыш,  урыҫ, словак, инглиз телдәрендә һөйләшә.

Чех «Mladá fronta DNES» гәзитендә журналист булып  эшләй, һуңынан СССР-ҙа Чехословакияла «Prostor» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе була, элекке СССР-ҙың ҡыҙыу нөктәләренән — Грузия, Ҡырғыҙстан, Үзбәкстан, Әзербайжан һәм Әрмәнстандан репортаждар яһай. Һуңынан Рәсәйҙә Беренсе каналда чех телевидениеһының хәбәрсеһе булып эшләй. Шулай уҡ «Svobodné slovo» гәзитендә эшләй һәм  «Respekt» журналында баҫыла.

Әзербайжандың элекке президенты Аяз Муталибовтың Ходжалы ваҡиғалары тураһында билдәле интервьюһы авторы, ул  1992 йылда  «Независимая газета» гәзитендә баҫылып сыға. 1992 йылда Таулы Ҡарабах ваҡиғаларын яҡтыртҡаны өсөн  Krepelka Чех Әҙәби фондының лауреаты була.

2020 йылдың 4 сентябрендә Прагала вафат була.

## Эшмәкәрлеге
Советтар Союзы тарҡалыуы ваҡытында Дана Мазалова СССР-ҙа Чехословакия киң мәғлүмәт сараларының хәбәрсе пункттарын етәкләй, ул Ҡарабах хәрәкәте һәм Ҡарабах ваҡиғаларын (Әрмәнстан, Әзербайжан), Грузияла граждандар һуғышын, Фирғәнәнән төрөктәрҙең ҡыуылыуын (Үзбәкстан), Ош ваҡиғаларын (Ҡырғыҙстан) яҡтырта. Әрмәнстанға тәүге тапҡыр 1982 йылда бара, һуңғараҡ Таулы Ҡарабахтағы ваҡиғалар тураһында күп мәҡәләләр яҙа. «Страна под Араратом» документаль фильмының (1988 йылда Әрмәнстандағы ер тетрәү тураһында, режиссеры Милан Марышка) авторы булып тора.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Август 1968-го в Праге: 50 лет спустя
* Альманах Экстремальной Журналистики 
* Ходжалинская правда. Вид из Чехии:
Мицци Энрико

**Энрико (Нерик) Мицци** (мальт. Enrico Mizzi, 20 сентябрь 1885 йыл, Валлетта, Мальта — 20 декабрь 1950 йыл, Паола, Мальта) — Мальтаның дәүләт эшмәкәре, Милли партия лидеры , 7-се премьер-министр (26.09.—20.12.1950).

## Биографияһы
1903 йылда Гозо утрауында, һуңынан колледжда семинарияла уҡый. 1906 йылдан алып Рим (Ла Сапиенца) һәм Урбино (Урбинский университеты) университеттарында юриспруденция уҡыта. 1915 йылда Мицци тәүге тапҡыр хөкүмәт Советына һайлана, 1917 йылда ул Бөйөк Британияға ҡаршы йәшерен эшмәкәрлектә ғәйепләнеп ҡулға алына һәм бер йылға холоҡ төҙәтеү эштәренә хөкөм ителә.

1921 йылда Энрико Мицци 1926 йылда Unione Politica Maltese менән берҙәм Милли партияға берләшкән Милли Демократик партия булдыра. Итальян телле Мицци Италия менән тығыҙ бәйләнештә була, Мальтаны икенсе донъя һуғышында Германияның союздашы булған Италияға ҡушыу өсөн сығыш яһай, ә Мальта Бөйөк Британия протектораты аҫтында була. 1932—1933 йылдарҙа ауыл хужалығы, балыҡсылыҡ һәм мәғариф министры вазифаһын башҡара. Был ахыр сиктә 1940 йылда Миццины уның ҡулға алыныуы менән тамамлана һәм 1942 йылда Угандаға һөргөнгә оҙатыла. Ул 1945 йылдың 8 мартында ғына ҡайта ала. Ә инде 15 мартта Мальта Советы ултырышында ҡатнаша. 1947—1950 йылдарҙа парламент оппозицияһы лидеры булып тора.

1950 йылда премьер-министр итеп тәғәйенләнә, коалиция хөкүмәтенә етәкселек итә, әммә тиҙҙән вазифала өс ай ҙа тормайынса вафат була. Әлеге ваҡытта ул — Мальта тарихында вазифа башҡарғанда вафат булған берҙән-бер премьер-министр.

## Иҫкәрмәләр
Виолета Томич

**Виолетта Томич** (һүҙ.  Violeta Tomič,  22 ғинуар 1963, Сараево) — словен актрисаһы, Европарламентҡа һайлауҙарҙа Европа  берләшкән һулдар төркөмөнөң/ (GUE/NGL) Төньяҡтың һул йәшелдәренең төп кандидаты.

## Биографияһы
Виолетта Томич  1963 йылдың 22 ғинуарында Босния һәм Герцеговинаның баш ҡалаһы Сараевола тыуа.  1985 йылда Любляна университетын кино һәм театр актрисаһы һөнәре буйынса тамамлай. 2001 йылға  тиклем ҡала театрында эшләй, һуңынан телесериалдар  "йондоҙо" була.

2014 йылдың йәйендә  «Берләшкән һулдар» һайлауҙар альянсынан милли парламентҡа һайлана , унда Тотороҡло үҫеш  партияһын күрһәтә. 2017 йылда союздың ике өлөшө берҙәм «Һулдар» хәрәкәтен төҙөй, һәм Томич уның координаторының урынбаҫары була. Европа парламентҡа  һайлауҙарҙа 2019 йылдың майында GUE/NGL -нән еврокоммунистар исемлеген етәкләй, ләкин Словениянан Европа парламентына һайлана алмай.

## Иҫкәрмәләр
Пол Боффа

Сэр Пол Боффа (мальт. Paul Boffa; 30 июнь 1890 йыл, Биргу, Мальта колонияһы — 6 июль 1962 йыл, Паола, Мальта колонияһы — Мальта дәүләт эшмәкәре, Мальта премьер-министры (1947—1950).

## Биографияһы
1912 йылда Мальта Король университетының медицина факультетын тамамлай, медицина докторы дәрәжәһен ала. Беренсе донъя һуғышы ваҡытында Мальтала Король медицина корпусында, Салоника ҡалаһында һәм санитар судноларҙа хеҙмәт итә. Һуғыштан һуң Паолела дөйөм практика табибы булып эшләй.

1921 йылда лейбористар партияһы сафына инә, ә 1924 йылда Закондар сығарыу йыйылышына һайлана. 1927 йылда лейбористар партияһы рәйесе итеп һайлана. 1936—1939 йылдарҙа Башҡарма совет ағзаһы була. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында табип булып хеҙмәт итә. Һуғыштан һуңғы тәүге һайлауҙарҙа (1945) йәнә ил парламентына һайлана.

1947—1950 йылдарҙа  Британия колонияһы булған Мальтаның премьер-министры. Боффа хөкүмәте утрауҙарҙа, башланғыс белем биреү һәм пенсия тәьминәте системаһын яҡшыртып, социаль система булдыра башлай. Әммә пробритан Боффа менән милли Минтофф араһындағы фекер айырымлыҡтары 1949 йылда партияны тарҡатыуға алып килә. Һөҙөмтәлә Боффа үҙе яҡлылар менән Мальта эшсе партияһы ойоштора. Был партия 1950-1955 йылдарҙа консерватив милләтселәр менән оҙаҡҡа һуҙылмаған хөкүмәт булдыра. 1950 йылда парламент һайлауҙарында еңелеп, отставкаға китә.

1951—1955 йылдарҙа — Оливер Джордж кабинетында һаулыҡ һаҡлау һәм социаль хеҙмәттәр министры.

1955 йылда һаулыҡ торошо буйынса сәйәсәттән китә. 1956 йылда рыцарь дәрәжәһе батша Елизавета II тарафынан бирелә.

## Сығанаҡтар

* http://gov.mt/en/Government/Government%20of%20Malta/Prime%20Ministers%20of%20Malta/Pages/Sir-Paul-Boffa.aspx
Мальта милли партияһы

**Мальта милли партияһы** (, мальт. Partit Nazzjonalista) — Мальтаның ике төп сәйәси партияһының береһе (Лейбористар менән бер рәттән), христиан-демократик йүнәлеш алып бара.

## Тарихы
Партияға 1880 йылда Фортунато Мицци тарафынан Мальтаның белем биреү һәм юридик системаларын инглизләштереүгә ҡаршы сығыш яһаусы булараҡ нигеҙ һалына. Партияның төп өлөшөн Италиянан сыҡҡан либераль ҡарашлылар тәшкил итә, был сиркәү менән насар мөнәсәбәттәргә килтерә. Артабанғы йылдарҙа партия тәүҙә колониаль власть һәм уларҙың дошмандары менән хеҙмәттәшлек итеүҙән баш тартыу өсөн сығыш яһаусы абстенционистарға тарҡала. Беренсе беренсе донъя һуғышынан һуң партия Мальта берҙәм сәйәси союзына һәм радикаль итальян-милли демократик партияға бүленә. Мальта берҙәм сәйәси союзы 1924 йылға тиклем лейбористар ярҙамында Говард Джозеф, Бухаджир Франческо һәм Уго Паскуале Мифсуд етәкселегендә 1921—1927 йылдарҙағы хөкүмәт ойоштора. 1926 йылда партиялар йәнә итальян Милли партияһы ойоштороп берләшә, 1932 йылдағы һайлауҙа 32 урындың 21-ен йыйып еңеп, Мифсуф етәкселегендә хөкүмәт барлыҡҡа килтерә, ләкин киләһе йылда Бөйөк Британия, Милли партияның фашистик Италияға яҡын булыуы сәбәпле, Мальта автономияһын бөтөрә. Икенсе донъя һуғышы осоронда ҡайһы бер партия етәкселәре, шул иҫәптән, буласаҡ премьер Мицци Энрико, Италия яҡлы булыуҙары сәбәпле, Угандаға депортациялана. Партия 1950—1955 йылдарҙа лейбористарҙан алыҫ торған Мальта эшсе партияһы ярҙамында Мальта хөкүмәте ойоштора.

1962 йылда Джордж Бордж Оливье етәкселегендәге Милли партия лейбористар партияһындағы тарҡаулыҡ һәм кризистар арҡаһында власҡа килә һәм унда 1971 йылға тиклем ҡала. 1964 йылда Мальтаның бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителә. 1981 йылда Милли партия Эдди Фенек Адами етәкселегендә күпселек тауыш ала, әммә парламентта күпселек урынды яулай алмай, һәм һөҙөмтәлә депутаттар ултырыштарҙа ҡатнашыуҙан баш тарта. 1987 йылда йәнә власҡа килә һәм 1996 йылға тиклемге хөкүмәт ойоштора. Власҡа 1998 йылда кире килә. 1990 йылда Мальта ЕС-ҡа инеү тураһында һөйләшеүҙәр башлай һәм, уңышлы референдумдан һуң, уға 2004 йылда инә.

Милли партия Европа халыҡ партияһына инә һәм һайлауҙар йомғаҡтары буйынса 2004 һәм 2009 йылдарҙа Европа парламентында ике урын ала, ике тапҡыр һайлауҙарҙа еңелә..

2008 йылда партияның яңы штаб-фатиры асыла.

2013 йылғы һайлау йомғаҡтары буйынса парламентта 69 депутат урынының 30-ын ала һәм оппозицияға китә.

## Партия лидерҙары исемлеге
** 1880—1905 Фортунато Мицци
** 1926—1942 Уго Паскуале Мифсуд и Энрико Мицци
** 1942—1944 Джордж Бордж Оливье (исполняющий обязанности)
** 1944—1950 Энрико Мицци
** 1950—1977 Джордж Бордж Оливье
** 1977—2004 Эдвард Фенек Адами
** 2004—2013 Лоуренс Гонзи
** 2013 йылдан Симон Бусуттил

## Һылтанмалар
* Официальный сайт
Флури Жасмин

**Флури Йәсмин** (;  йыл Давос, Швейцария) — Швейцарияның тау саңғысыһы, Донъя кубогы этабы еңеүсеһе. Тиҙ йөрөшлө дисциплинала шөғөлләнә. Пхенчханда 2018 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындары ҡатнашыусыһы.

## Биографияһы һәм спорт карьераһы
Флури Давоста үҫә һәм өс йәшендә саңғыға баҫа. Ун бер йәшендә тәүге тапҡыр тау саңғыһы спорты буйынса төбәк-ара һәм милли йәштәр спорт ярыштарында ҡатнаша. 2008 йылдың декабрендә ул тәүге тапҡыр халыҡ-ара саңғы спорты федерацияһы ойошторған халыҡ-ара спорт ярыштарында ҡатнаша. 2009 йылдың февралендә ул үҙенең тәүге еңеүен яулай. 2010 йылдың ғинуарында ул Европа кубогы этабында беренсе тапҡыр сығыш яһай.

2011 йылдың мартында Флури милли чемпионаттың супергигантында еңеү яулай. 2012 йылдың 7 февралендә Яснела Европа кубогы этаптарында ул беренсе тапҡыр 1-се баҫҡысҡа күтәрелә. 2014 йылдың 11 ғинуарында Цаухензеяла Донъя кубогы этабында беренсе тапҡыр сығыш яһай, унда тиҙлек менән шыуыуҙа 33-сө урынды биләй.

2014/15 йылдар миҙгелендә Флури Европа кубогы этаптарында өс ярышта еңә. Был ярыштың дөйөм зачетында ул өсөнсө була, шулай уҡ тиҙ йөрөшлө һәм супергигантта икенсе урынды яулай.

Янбаш йәрәхәте арҡаһында 2015/16 йылғы миҙгилдә бер ярышта ла ҡатнаша алмай. Донъя кубогында тәүге мәрәйҙәрен ул 2016 йылдың 18 декабрендә яулай, Валька-д ' Изерҙа супергигантта 11-се булып килә. Флури 2017 йылдың 9 декабрендә, Санкт-Мориц супергигантында еңеп, Донъя кубогы этаптарындағы тәүге еңеүен яулай.

2017 йылда Швейцарияла Санкт-Морицтағы донъя чемпионатында Жасмин тиҙ йөрөшлө ярышта сығыш яһай, унда финишҡа 12-се булып килә, ә супергигантта 17-се була.

Көньяҡ Кореялағы ҡышҡы Олимпия уйындарында, Флури супергигантта ҡатнаша һәм йомғаҡлауҙа 27-се урынды биләй.

2019 йылда Швециялағы донъя чемпионатында Швейцария спортсыһы супергигант ярыштарында ҡатнаша, әммә дистанцияны тамамламай, тиҙ йөрөшлө ярышта 20-се булып килә.

## Ҙур ярыштарҙа сығыш яһауы

### Ҡышҡы олимпия уйындары

### Донъя чемпионаттары

### Донъя кубогы

#### Дисциплиналар зачеты

#### Донъя кубогы этаптарында еңеү (1)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Жасмин Флури — статистика на сайте FIS (англ.)
Әрдәшир Бохар улы Сакаев

**Әрдәшир Бохар улы Сакаев** - 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

## Биографияһы

## Батырлығы

## Наградалары

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Иҫкәрмәләр

 
## Сығанаҡтар

## Һылтанмалар
Сәйфуллин Әбүзәр Хәкимйән улы

**Сәйфуллин Әбүзәр Хәкимйән улы** — Салауат районы үҙәге Малаяҙҙа тәүгеләрҙән булып Салауат Юлаев музейын асҡан крайҙы өйрәнеүсе.

## Биографияһы

## Хеҙмәт юлы

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

## Ғаиләһе

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Заһиҙуллин Тархан Сәғит улы

## Иҫкәрмәләр

 
## Сығанаҡтар

## Һылтанмалар
* История создания и развития музея Салавата Юлаева
* Музей Салавата Юлаева - Музеи России

 -->
Фазылова Рима Фәми ҡыҙы

**Фазылова Рима Фәми ҡыҙы** — Яңауыл районының почетлы гражданины.

## Биография
1952 йылда тыуған. Асауҙыбаш һиғеҙйыллыҡ, Ямаҙы урта мәктәбендә уҡыған. Казан дәүләт педагогия университетының тарих-филология факультетын тамамлаған. 1975 йылда 25 һанлы Бәҙрәш СПТУда тарих һәм әҙәбиәт уҡытҡан, 1977 йылдан — училище завучы.

1991 йылдан хаҡлы ялға сыҡҡансы — Яңауыл районының мәҙәниәт бүлеге мөдире. Бөгөн Рима Фазылова район ветерандар советын етәкләй.
«БАССРҙың атҡаҙанған һөнәри белем биреү уҡытыусыһы», «Рәсәйҙең һөнәри техник белем биреү отличнигы» исеменә лайыҡ, Рәсәй Федерацияһының Мәҙәниәт министрлығының «Мәҙәниәт өлкәһендә ҡаҙаныштары өсөн» күкрәк билдәһе бар.
Сахратов Роман Фәнис улы

**Сахратов Роман Фәнис улы** (1958 йыл) - Яңауыл районының почетлы гражданины

## Биографияһы
Роман Сахратов 1958 йылда Донецк өлкәһендә Горловка ҡалаһында тыуған. 1982 йылда Сарапул электр техник лабораторияһына электр монтеры булып эшкә урнаша, артабан Алыҫ Себерҙә эшләй.
1994 йылда Роман Фәнис улы «Электр селтәрҙәре» муниципаль унитар предприятиеһында мастер булып эшләй башлай, бер йылдан етәксе вазифаһына күтәрелә. Предприятиела үҙғәрештәр башлана, террритория төҙөкләндерелә, нигеҙ яйға һалына, махсус яңы техника алына. Уҙған сирек быуатта предприятие ҡеүәтен өс тапҡыр арттыра һәм Яңауыл районында алдынғыларҙың береһенә әүерелә.  «Яңауыл электр селтәрҙәре» акционер йәмғиәте саралар үткәреүҙә даими спонсоры, үҙ аҡсаһына ҡаланы Яңы йыл иллюминацияһы менән биҙәй. 

## Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары
*«Башҡортостан Республикаһының хеҙмәтләндереү өлкәһенең атҡаҙанған хеҙмәткәре» ()
*Яңауыл районының почетлы гражданины (2020 йыл)

## Иҫкәрмәләр

 
## Сығанаҡтар

## Һылтанмалар

*
Киселёв Николай Яковлевич

**Николай Яковлевич Киселевтың** (, Сыуаш ауылы, Башҡортостан — 27 октябрь 1974, Мәскәү) — совет политругы, Белоруссиялағы «Мститель» («Дядя Вася») партизан отряды, Долгиновский геттоһынан 218 йәһүдтең ғүмерен ҡотҡара — уларҙы 1942 йылдың август — октябрендә фронт һыҙығынан алып сыға. Донъя халыҡтары илсеһе (2005).
Форсселиус Элизабет

**Элизабет Форсселиус** (, тулы исеме *Gertrud Elisabeth Forsselius*, тыумыштан *Forssell*; 1771—1850) — швед опера йырсыһы һәм актрисаһы.

Тышҡы ҡиәфәтенең миниатюр булыуы арҡаһында, йыш ҡына уға малайҙар һәм үҫмер ҡыҙҙар ролен уйнараға тура килә.

## Биографияһы
1771 йылдың 23 ғинуарында юрист ярҙамсыһы Якоб Форссел (вафаты: 1807) һәм уның ҡатыны Анна Магдалена Шиландер (1778—1848) ғаиләһендә тыуа; 1786 йылдың 12 декабрендәСтенборг театрында «Ике һунарсы һәм һөт һатыусы» операһында Перетта роле менән беренсе тапҡыр сәхнәгә сыҡҡан опера йырсыһы Густава Ребека Форселдең (1772—?) өлкән апаһы була (*«De och jägarna två mjölkflickan»*).

1787 йылдың 7 октябрендә Элизабет Форсселиус Стокгольмда музыкант Иоганн Христиан Фридрих Хеффнерға кейәүгә сыға. 1808 йылда айырылыша һәм 1807 йылда икенсе тапҡыр беренсе иренең уҡыусыһы опера йырсыһы Йохан Якоб Фальгренға кейәүгә сыға.

1783 йылда Элизабет Король швед операһына студент сисфатындауҡырға инә, Шунда уҡ ҙур булмаған тәнәфестәр1810 йылға тиклем үҙенең карьераһын дауам итә. 1785—1787 йылдарҙа Стенборг театрында эшләй, унда ул беренсе тапҡыр сәхнәгә сыға һәм *«Klockan»* пастораль опереттаһында Маргарета София Лагерквист менән бергә көтөүсе Колин ролен башҡара.

1787 йылда Форсселиусты Адольф Фредрик Шарлотта Нойман һәм Луиза Гёц-Реми менән бергә Ристелл Stora Bullhuset бинаһында урынлашҡан үҙенең театрына саҡыра. Киләһе йылына Ристелл театры драма театры итеп үҙгәртелә. Бер йылдан һуң театр бөлгөнлөккә төшә һәм Ристелл, кредиторҙарҙан ҡотолоу өсөн, илдән ҡаса. Швеция короле Густав III театрҙы Король драма театры итеп үҙгәртә . Театрҙа директорҙар советы ойошторола, ул 1803 йылға тиклем эшләй; Элизабет Форсселиус совет ағзаһы була.

Элизабет Форсселиус һоҡланғыс актриса тип һанала, бигерәк тә комедияларҙа. Луиза Гец-Реми кеүек үк, ул йыш ҡына уның икенсе пландағы ролдәр башҡара, шуға ҡарамаҫтан уның уйынын «иҫ киткес шәп» тип баһалайҙар. Король швед операһында 1810 йыл тамамланғансы эшләп, ул шул йылда уҡ пенсияға сыға.

Уның уңышлы ролдәре: Анна *"Siri Brahe och Johan Gyllenstierna"ла* (1790 һәм 1788); Лессингтың «» төп ролдә (1793); Глюктың «Армида»һында Сидониия (1786—1787); Хеффнерҙың «»һында Исмена (1787—1788); Фаварҙың *«Soliman II eller de tre sultaninnorna»һында* Делиа (1789—1790); Хеффнерҙың  Ысынбарлыҡ (1793—1794); Хеффнерҙың *"Renaud"ында* Армида (1800—1801) һәмФридрих Гальмдың «Гризельда»һында маркиза (1809—1810).

Элизабет Форсселиус 1850 йылдың 15 февралендә вафат була.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Elisabet Forsselius, 1785—1811
Катрин Камиллери

**Катрин Камиллери** (24 февраль 1970 йыл) — мальтиялы, юрист һәм Мальтаның ҡасаҡтар эштәре буйынса иезуит хеҙмәте директоры (JRS). Катрин һыу аша ҡасып килеүселәрҙең эше менән билдәле һәм 2007 йылда ҡасаҡтар өсөн Нансен премияһы менән бүләкләнә.

## Тәүге йылдары һәм белем алыуы
Камиллери Катрин 1970 йылда Мальта утрауында тыуа. Унда ул юриспруденцияны өйрәнә һәм, студент саҡта уҡ, ҡасаҡтарҙың хоҡуҡтарын өйрәнеү һәм уларҙы яҡлау тикшеренеүҙәре менән шөғөлләнә. 2006 йылда Мальта университетын тамамлағандан һуң, Катрин бәләкәй юридик фирмала эшләй башлай, унда беренсе тапҡыр ҡасаҡтар менән бәйләнешкә инә.

## Эше
2002 йылда, Мальтаға кәмәләр менән килеп, һыйыныу эҙләгән кешеләр һәм иҡтисади мигранттар һаны ҡырҡа арта. Тыуған иленә ҡайтҡас эҙәрләүҙәргә дусар буласаҡ Ливия ҡасағының депортацияһына юл ҡуймау буйынса тәүге эшенән һуң, уларҙың мәнфәғәтен яҡлауға Камиллериҙың ҡыҙыҡһыныуы арта.

Тәүге ваҡытта Катрин үҙ карьераһын ҡасаҡтар эштәре буйынса иезуит хеҙмәтендә ирекмән булараҡ башлай, артабан Камиллери тулы булмаған эш көнөнә урынлаша, һәм, ахыр сиктә, тулы эш көнөнә эшләй башлай. *JRS* Мальтала тотолғандарға даими рәүештә профессиональ юридик хеҙмәттәр күрһәтеүсе беренсе ойошма була.

1997 йылдан алып Камиллери Катрин Мальтаның административ үҙәктәрендә тотолған йөҙләгән кешегә юридик консультациялар бирә.

2007 йылда, Катриндың Урта диңгеҙ аша кәмәләрҙә ҡасып килеүсе кешеләрҙең хоҡуҡтары яҡлауын ихтирам итеп, Нансен премияһы (United Nations Refugee Award) менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр
Вестволл Хансен Гюда

**Гюда Вестволл** **Хансен** (; тыу. 20 апрель 2002 ) — Норвегияның саңғысыһы, саңғы буйынса икебәйгелә сығыш яһай. 2021 йылда донъя чемпионы, Үҫмерҙәр Олимпия уйындары-2020 чемпионы. *IL* *Nansen* клубы өсөн сығыш яһай.

2021 йылда тарихта беренсе тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙар араһында саңғы икебәйгеһе буйынса донъя чемпионы була. Ул шулай уҡ шәхси ярышта 2021 йылда юниорҙар араһында донъя чемпионы, 2019 һәм 2020 йылдарҙа ошо турнирҙа көмөш призер. Вестволл Хансен шулай уҡ норвегия йыйылма командаһы составына инә , ҡатнаш командаһы алтын миҙал яулаһа, ярыштарҙы 2020 йылда Ҡышҡы үҫмерҙәр Олимпия уйындарында ҡатнаш команда ярыштарында алтын миҙал яулаған Норвегия командаһы составында була.

Ул — саңғысы Йохауг Терезаның ике туған һеңлеһе.

## Карьераһы
Вестволл Хансен Рамзауҙа 2020 йылдың 18 декабрендә беренсе һәм әлегә берҙән-бер ҡатын-ҡыҙҙар араһында саңғы икебәйгеһе буйынса донъя кубогы ярыштарында ҡатнаша. Ул HS98 трамплинынан һикергәндән һуң алға сыға, ләкин Тара Герати-Моутс 5 километрға йүгереүҙә уны уҙып китә. Һөҙөмтәлә Гюда финишҡа икенсе булып килә.

Вестволл Хансен иҫәбендә тағы ла 5 шәхси еңеү һәм саңғы икебәйгеһе буйынса Континенталь кубокта 15 подиум. Ул шулай уҡ трамплиндан һикереү буйынса махсус ярыштарҙа ҡатнаша һәм 2 Контененталь кубок ярыштарында еңә.

## Һөҙөмтәләре
Һөҙөмтәләрҙең сығанағы булып Саңғы спортының Халыҡ-ара федерацияһы (FIS) тора.

### Донъя чемпионаты
* 1 миҙал (1 алтын)

## Иҫкәрмәләр
Тер-Ованесян Даяна Ованесовна

**Тер Ованесян Даяна Ованесовна ** (; 21 май 1922 — 1 март 2018) — әрмән-америка шағирәһе, яҙыусы һәм тәржемәсе. Шиғриәтенең күп өлөшө Әрмәнстан һәм әрмән диаспораһына арналған. Егерме биштән ашыу китап яҙған һәм уны баҫтырып сығарған.

## Биографияһы
Даяна Тер Ованесян Вустерҙа әрмән ғаиләһендә тыуған. Бостон университетында  белем ала, инглиз теле менән шөғөлләнә, ә аҙаҡтан  Гарвард университетында Лоуэлл Робертта уҡып белем алыуын дауам итә. Ул Ереван дәүләт университетында Америка әҙәбиәте профессоры һәм әрмән  шиғриәте профессоры була.  Ул күп семинарҙар, шул иҫәптән Бостон университетында, Бард-колледж  һәм Колумбия университетында семинарҙар менән етәкселек итә, шулай уҡ Америка шиғриәте һәм тәржемәлә әрмән шиғриәте буйынса лектор була, АҠШ-та һәм сит илдәрҙә кеше хоҡуғы буйынса әҙәбиәт яҙа. Утыҙ йылдан ашыу Яңы Англия шиғриәт клубының президенты һәм Колумбия университетының тәржеәм советы ағзаһы булып тора . Ул Массачусетс мәктәптәрендә шағир булып эшләй.

Шиғриәтенең өс томы   әрмән теленә тәржемә ителгән һәм Ереванда баҫтырып сығарылған.  Уның әҫәрҙәре шулай уҡ  грек, француз һәм румын телдәренә тәржемә ителгән. Тер Ованесян шиғырҙары «The New York Times», «Christian Science Monitor», «The Boston Globe», «Paris Review», «The Writer’s Almanac», «AGNI», «The American Poetry Review», «The Nation» һ.б. бик күп гәзиттәрҙә баҫылып сыҡҡан.

## Наградалары

* Әрмәнстан Мәҙәниәт министрының  алтын миҙалы
* Месроб Маштоц  исемендәге премия (2003)
* Әрмәнстандың Милли Китапхана миҙалы
* Әрмәнстан Яҙыусылар союзы премияһы
* Яңы Англия яҙыусылары клубының алтын ҡәләме
* Милли Яҙыусылар Союзы премияһы
* Изге Саак миҙалы
* Патерсон премияһы
* Халыҡ-ара шиғри форумда баҫмалар өсөн премия
* QRL Colladay баҫмаһы өсөн премия 
* Колумбия университетының Әрмән үҙәге премияһы 
* Барселонаның Тыныслыҡ  премияһы
* Бостон  университетының күренекле тамамлаусыһы
* Лирик поэмаһы өсөн Мэри Кэролайн Дэвис  исемендәге Америка шиғри йәмғиәте  премияһы
* Гретхен Уоррен исемендәге Яңы Англия шиғри клубы премияһы  
* Нарративист шағирҙарҙың донъя орденынан күп һанлы приздар   

Уның шиғырҙары әрмән, грек, француз һәм румын телдәренә тәржемә ителгән.

## Өлөшләтә библиография

* Как выбрать свое прошлое (1978)
* Садись рядом со мной и слушай Кушаг: средневековые стихи Нахабеда Кушага (1984)
* О времени: стихи (1987)
* Песни о хлебе, песни о соли (1990)
* Избранные Стихи (1994)
* Круг Танцоров (1996)
* Со дня на день: стихи (1999)
* Горящее стекло: стихи (2002)
* Другой голос: армянская женская поэзия сквозь века (2005)
* Второй вопрос: стихи (2007)
* Танцы в монастыре: стихи (2011)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Интервью с Даяной Тер Ованесян