Бакунин Михаил Александрович

**Михаил Александрович Бакунин** ( 1814 йыл, 30 май (18 май) , Прямухино ауылы, Новоторжский өйәҙе, Тверь провинцияһы, Рәсәй Империяһы - 1876 йыл, 1 июль (19 июнь), Берн, Швейцария ) - Рәсәй аҡыл эйәһе һәм Бакуниндар ғаиләһенән сыҡҡан революционер, анархизм, халыҡсылыҡ теоретиктарының береһе. Социаль анархизмдың башында тора.

## Биографияһы
Михаил Александрович Бакунин 1814 йылдың 18 майында (30) ғаилә имениеһы Прямухинола тыуған. Атаһы Александр Михайлович йәшлеген Италияла үткәргән, Флоренциялағы Рәсәй миссияһында атташе вазифаларын башҡарған. Ҡайтҡас, ул отставкаға китә һәм Тверҙәге имениеһына урынлаша. Ул декабристар менән бәйләнештә булған, "Ҡотҡарыу Союзы" башлығы Н. М. Муравьева яҡлап, үҙенең крәҫтиәндәрен азат итергә тырышҡан. 

Михаил Бакунин Санкт-Петербург артиллерия мәктәбен тамамлай (1838 - 1832) һәм 1832 - 1834 йылдарҙа армия сафтарында хеҙмәт итә. Артабан отставкаға китә һәм Мәскәүгә барып урынлаша. Бында ул М.В.Станкевич һәм В.Г.Белинский менән таныша. 

1840 йылда сит илгә китә: башта Германияға, унда бер ни тиклем ваҡыт Берлин университетында уҡый. Һуңғараҡ ул прогрессив лидерҙар А.Ручей, В.Вайтлинг, П.Прудхон, Т. Маркс, Ф. Энгельс менән осраша. 

Уҡыуын ташлап, теориянан революцион көрәш практикаһына күсә, Прага һәм Дрезден баррикадаларында ҡатнаша. Фетнә еңелгәс, уны Саксония һәм Австрия судтары ике тапҡыр үлем язаһына хөкөм итәләр, ике йыл төрмәлә тотҡандан һуң, 1851 йылда Австрияла Русияға экстрадициялайҙар. Ул Шлиссельбургтағы Алексеевский равелинында ете йыл һәм дүрт йыл Себер һөргөнөндә була. 1861 йылда һөргөндән ҡаса һәм Көнбайыш Европа революцион хәрәкәтенә ҡушылып, Рәсәйҙе уға йәлеп итергә өмөтләнә. 

1864 йылда ул халыҡ эшселәр йәмғиәтенә ҡушыла (I Интернационал), ләкин унда булыуы йәмғиәтте нығытыу шикелле емереп. 

Ул 1868 йылда эшсәнлеге тулыһынса практикаға йүнәлтелгән "Халыҡ-ара социалистик демократия союзы"н булдыра һәм 1872 йылда Гаага конгресы уны "Интернационал" сафынан ҡыуып сығара. 1870 йылда Бакунин Лион фетнәселәре араһында,  коммунарҙарҙың еңелеүен алдан һиҙһә лә, Париж Коммунаһы иғлан ителеүен хуплай. Ул үҙ идеяларына ныҡ ышана һәм революция профессионалы булараҡ еңелмәҫ тиерлек. Ул берҙән-бер яуызлыҡҡа - дәүләтселектең барлыҡ төрҙәренә ҡаршы көрәшә, бөтә дәүләт емереклектәрендә кешелектең дөйөм ҡәрҙәшлеген тели.

1873 йылда М.Бакунина "Дәүләт һәм анархия" китабы донъя күрә. 

Инде ҡарт, ауырыу, ләкин "ҡотҡарыу көрәше" илһамы менән яныуын дауам иткән Бакунин 1874 йылда хатта күтәрелештә ҡатнашыу өсөн Болоньеға китә.

Ҡаты бөйөр ауырыуы уны Швейцарияға күсенергә мәжбүр итә. Бернда 1876 йылдың 1 июлендә ул элекке дуҫтары: профессор А.Фохт һәм Тейхеливтар  ғаиләһе янында вафат була. Ул шунда ерләнә. 

## Хәтер

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар

* Катков М. Н.  Кто наши революционеры? (Характеристика Бакунина), 1863.
* А. В. Амфитеатров «Святые отцы революции: М. А. Бакунин», 1906.
* Блок А.  Михаил Александрович Бакунин, 1906.
* В. Черкизов. Значение Бакунина в интернациональное революционном движении, 1915.
* Боровой А.  Бакунин, 1926.
* Б. Горев. М. А. Бакунин (50 Т-летию со дня смерти)
* Пирогова Н. М. Михаил Бакунин. Жизнь и деятельность. — М., 1966.
* Пирогова Н. М.  Бакунин (Жизнь замечательных людей) (1970) или zip 
* Пирогова Н. М. Социальная доктрина М. А. Бакунина. — М., 1990.
* Пол Арис. Бакунин и Нечаев, 1974.
* В. Ф. Пустарнаков. М. А. Бакунин, 1989.
* Плеханов Г. В. Бакунин  — глава книги из «Анархизм и социализм»
* Борис Парамонов Сапоги всмятку: бренд «БАКУНИН» 
* Дамы В. В.  Михаил Бакунин: от социалистического федерализма т анархизм // «Философский науки». 2014. № 7. С.83-102.
* *Рябов, Петр. * Человек бунтующими: философия бунта у-у-у Михаила Бакунина и Альбер Камю
* *Стеклов Ю. М. * Михаил Александрович Бакунин. Его жизнь и деятельность. Т. 1-4. — М.-Л., 1926-1927. — 4 т.
* М. А. Бакунин: Pro et contra. — 2-е изд., исп. — СПб: Изд-во РҒА, 2015. — 1050 с.
* Зильберман И. Б. Политическая теория анархизма М. А. Бакунина. Критический очерк. — Л., 1969.
* Дюк Ж. Бакунин Маркс и. Тень и свет. Пер. с франц. — М., 1975.
* Моисеев П. И. Критика философии М.Бакунина и современность. — Иркутск, 1981.
* Мамут Л. С. Этатизмы и анархизм ҡоро типы политического сознания. Домбаровский период. — М., 1989.
* *Ударцева С. Ф.* Рукопись М. А. Бакунина «Гамлет» [и Статья публикация неизвестно рукописи (Бакунин М. А. Гамлет)] // Monuments Culture of. Nev Discoveriets = Памятники культуры. Новые открытия. Письменность. Искусство. Археология: Ежегодник (1984) / Академия наук СССР. Научный совет по истории мировой культуры АН СССР. Пред. редколлегия — Д. С. Лихачев. Ленинград: Наука, Род. 1986. — 560 б. — С. 55-63.
* Кембаев Ж. М. Федералистские идеи М. А. Бакунина относительно объединения народов Европы и всего мира // Право и политика. — № 11. — 2010. — С. 2016-2025.
* Сысоев В. Бакунина.- Тверь: Созвездие, 2002.- С.: ил.

## Һылтанмалар