Павлов эте һәйкәле (Санкт-Петербург)

**Эт һәйкәле** — фонтанлы һәйкәл. Һәйкәл Санкт-Петербургтың (Академик Павлов урамы, 12-се йорт) Аптекарь утрауындағы Эксперименталь медицина институтының баҡсаһында фәнни эксперименттар һәм тәжрибә хайуандары хөрмәтенә ҡуйылған.

## Тарих

Һәйкәл академик И. П. Павлов башланғысы буйынса ойошторолған. Уның фекере буйынса, һәйкәл юғары нервы эшмәкәрлеге физиологияһына эксперименттар үткәреүҙең төп объекты булған эттең әһәмиәтен билдәләй.

Һәйкәлдең авторы: скульптор һәм архитектор И. Ф. Безпалов. 1934 йылдағы проект. Скульптура Күргәҙмә агитация һәм пропаганда комбинатында (КНАП заводында, барельефтағы яҙыуға ярашлы) Ленинградта ҡойолған

Һәйкәл Ленинградта һәм Мәскәүҙә 1935 йылдың 9-17 авгусында үткән XV физиологтарҙың халыҡ-ара конгресына тура килтереп урынлаштырылған. Һәйкәл 1935 йылдың 7 авгусында асыла.

«Эйе, был һәйкәлде фотоға төшөрөргә лә уларға ебәрергә ине. Был эткә апофеоз! Кешелектең уға рәхмәте. Эткә һәйкәл ҡуйғас, улар менән минең иҫәбем тамамланды», — тип И. П. Павлов, Лондондағы вивисекцияға ҡаршы сығыусылар менән осрашыуҙы иҫләп, конгрессты әҙерләү буйынса хөкүмәт комиссияһы ағзаларына һөйләй.

## Тасуирлама
Һигеҙ эт башы рәүешле маскарондың ауыҙынан фонтандың һауытына һыу түгелә. Хәҙерге ваҡытта был фонтан эшләмәй.

Постаменттың барельефындағы яҙмалар:

* Ал яғында: «Пусть собака, помощница и друг человека, с доисторических времён приносится в жертву науке, но наше достоинство обязывает нас, чтобы это происходило непременно и всегда без ненужного мучительства. И. Павлов».
* Уң яғында: «Разломав штукатурку и сделав из неё пористую подстилку, собака подсказала экспериментатору приём, благодаря которому истекающий из искусственного отверстия поджелудочный сок не разъедает брюха. И. П.»
* Һул яғында: «Вылизывая у своего сородича загноившуюся на шее рану после глубокой операции, собака спасает его от смерти и сохраняет для дальнейших научных исследований. И. П.»
* Арт яғында: «Собака, благодаря её давнему расположению к человеку, её догадливости, терпению и послушанию, служит, даже с заметной радостью, многие годы, а иногда и всю свою жизнь, экспериментатору. И. П.»

Баҡсанан алыҫ түгел урында эттәргә һыу эсеү тәрилкәһе-фонтан ҡуйылған (авторы — шулай уҡ И. Ф. Безпалов.). Өсөнсө фонтан институт территорияһында (химик лаборатория бинаһы алдында), уның эткә ҡатнашлығы юҡ : был тәрилкәне, бассейндың парапетындағы дүт металл йылан скульптураһын — медицина символы сифатында урынлаштырғандар. Фонтан архитекторҙар Н. Е. Лансере һәм А. А. Рассадиндарҙың проекты буйынса 1935 йылда төҙөлгән һәм шулай уҡ хәҙергеваҡытта эшләмәй.
Файл:Этле фонтан 11.jpg|
Файл:Этле фонтан 09.jpg|
Файл:Этле фонтан 14.jpg|
Файл:Этле фонтан 08.jpg|
Эт менән бер үк ваҡытта институттың баҡсаһында И. Ф. Безпалов эшләгән ғалимдарҙың һәйкәл-бюстары ҡуйылған. Ф. Мухаммед:

* Чарльз Дарвин
* Д. И. Менделеев
* Луи Пастер
* И. М. Сеченов

1989 йылда ғалимдарҙың һәйкәле торған аллея ансамбленә Рене Декарттың бюсы һәм И. П. Павловтың яңынан эшләнгән бюсы ҡуйылған.

## Сығанаҡтар
* Ленинградская правда. 1935. 30 июле.
* Ҡыҙыл гәзите. 1935. 8 август.
* *Ю. п. Голиков* ғәҙәти булмаған һәйкәл / ю. п. Голиков, и. т Гректар // петербург тарихы. Журнал. — 2003. — № 6 (16). — С 46-48.
*