НАТО

** Төньяк Атлантик Килешеү Ойошмаһы **, Инглиз аббревиатураһынан **НА́ТО**, ** Төньяк Атлантик Альянс** (, **NATO**; , *OTAN*) — хәрби сәйәси блок. Европалағы күпселек илдәрҙе, АҠШ һәм Канаданы берләштерә. 1949 йылдың 4 апрелендә «Европаны Советтарҙан һаҡлау өсөн» төҙөлә.

Башта 12 илдән тора: АҠШ, Канада, Исландия, Бөйөк Британия, Франция, Бельгия, Нидерланд, Люксембург, Норвегия, Дания, Италия һәм Португалия.

2015 йылдың ноябрендә НАТО саммиты Төркиәнең Анталья ҡалаһында булды.

## Маҡсаттары

1949 йылғы Төньяҡ Атлантика килешеүе буйынса, НАТО үҙ алдына « Төньяҡ Атлантика регионында тотороҡлолоҡ һәм тормош кимәлен яҡшыртыу» маҡсатын ҡуя. «Ҡатнашыусы илдәр коллектив хәүфһеҙлек һәм тыныслыҡ менән хәүфһеҙлекте булдырыу өсөн көстәрен берләштерҙе»*.

Дөйөм алғанда был блок «Советтар тыуҙырған хәүефте кире ҡағыу өсөн» булдырылған. Берләшмәнең тәүге генераль секретары Исмэй Гастингс әйтеүенсә, НАТО-ның маҡсаты-: «…рустарҙы ситтә, американдарҙы — эстә , немецтарҙы — аҫта» тотоу.
(Нисек сәйер тойолмаһын, Германияла бөгөн: «Элекке ГДР армияһы- һуңғы немец армияһы ине. Ул ысын мәғәнәһендә яҡшы әҙерләнгән, ҡоралланған етди хәрби көс ине»,-тигән фекер таралған).

НАТО-ның 2010 йылғы стратегик концепцияһы буйынса: «Әүҙем ҡатнашыу, заманса оборона» өс принциптан ғибәрәт — коллектив оборона, ғәҙәттән тыш хәл ваҡытында идара итеү һәм хеҙмәттәшлеккә нигеҙләнгән хәүфһеҙлек.

2015 йылдың урталарына НАТО * СССР агрессияһы*н төп хәүеф итеп иҫәпләүгә кире ҡайтты, тик хәҙер *Рәсәй Федерацияһының көтмәгәндә ябырылыуы* тигән хәүеф уның урынын алды тигән фекер ҙә бар.

2016 йылдың июлендәге НАТО саммитында Рәсәй НАТО өсөн иң ҙур ҡурҡыныс сығанағы тип атала.

НАТО-ның хәрби көстәре:
* был блок етәкселегенә тапшырып ҡуйылған  берҙәм хәрби көстәр (ОВС);
* ил етәкселеге ҡулы аҫтындағы хәрби көстәр.

== Ағзалары ==


== НАТО генераль секретары ==
*'НАТО генераль секретары** (, ) — халыҡ-ара дипломатия хеҙмәткәре, Төньяҡ Атлантика Альянсының рәсми етәксеһе. Вазифа буйынса, ул [[Төньяҡ Атлантик Советын]] () етәкләй һәм ойошманың бөтә эшмәкәрлегенә йүнәлеш бирә. Шулай уҡ НАТО-ның генераль секретары НАТО ғәскәрен етәкләй.

=== 2009—2014 йылдар.НАТО-ның генераль секретары Андерс Фог Расмуссен ===
2009 йылдың 1 авгусынан (Урағайынан) 2014 йылға тиклем НАТО генераль секретары — **Андерс Фог Расмуссен''' (, 26 ғинуар 1953), Данияның элекке премьер-министры.

Фермер ғаиләһендә тыуған. Голландия кешеһе Яап де Хооп Схефферҙан һуң, 2009 йылдан Төнъяк Атлантик Килешеү Ойошмаһы (НАТО) Генераль секретары.
### Региональ етәкселек
Европала  союз командованиеһына  ике региональ командование инә :
* Төньяҡ Европаның союздаш көстәре — Бельгия, Бөйөк Британия, Германия, Дания, Люксембург, Нидерланд, Норвегия, Польша һәм Чехия. Штаб-квартираһы Брюнсюм ҡалаһында урынлашҡан (Нидерланд)  ( 1993  йылға тиклем —  Төньяҡ армиялар төркөмө)  ;
*  Көньяҡ  Европаның союздаш көстәре  — Венгрия, Греция, Италия, Испания һәм Төркиә. Штаб-квартираһы  Неаполь ҡалаһында , Италия.
Атлантикала Юғары командование биш штабтан тора:
# Көнсығыш Атлантика,
# Көнбайыш Атлантика,
# Көньяҡ Атлантика,
# Удар флоты,
# Союздың Һыу аҫты караптары менән  етәкселеге.
НАТО –ның  рәсми телдәре— инглиз һәм француз телдәре.
Европалағы НАТО Берҙәм Ҡораллы Көстәренең Юғары командованиеһы Бельгияның Монс ҡалаһында урынлашҡан.

## Финанс мәсьәләһе
Рәсми билдәләнмәһә лә, союз ағзалары оборонаға ВВП-ның  2 %  тотонорға тейеш . Тик  берләшәмә ағзалары булған 25  Европа иленән   был талапты тик Бөйөк Британия, Польша, Греция һәм  Эстония ғына үтәй. 2013 йылда Европа дәүләттәре хәрби бюджетҡа  уртаса  1,4 % ҡына аҡса бүлде. Был Европалағы финанс көрөсөгөнә бәйле  булды. 
АҠШ 2013 йылда ил ВВП-һының 4,4 % хәрби мәнфәғәттә тотондо.  1995  йылдан 2013 йылғаса  АҠШ-тың НАТО-ға индергән өлөшө 59 % -тан 72 % -ҡа тиклем артты.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* НАТО в системе международных организаций 
* Официальный сайт
* Постоянное представительство России при НАТО 
* Русский раздел на сайте NATO
* Русский перевод Североатлантического договора (1949)