Патера (планетология)

**Патера** (, мн. ч *paterae*) — Ер планетаһынан ситтә ятҡан дөрөҫ булмаған формалағы һәм сит-ситтәре тигеҙһеҙ кратерҙар. Патераларҙың күбеһе — вулкан кратерҙары. Атама латин теленән алынған һәм антик мәҙәниәттә аллаларға бүләктәр алып барыу һәм башҡа маҡсаттар өсөн файҙаланылған бик үк тәрән булмаған табаҡты аңлата.
«Патера» термины планеталар исемлегендә файҙаланыла — объекттар атамаһы составына инә. Халыҡ-ара атамаларҙа (латин алфавитында яҙылған һәм Халыҡ-ара астрономия союзы тарафынан раҫланған) Patera һүҙе, планеталар исемлегендәге башҡа терминдар кеүек үк, ҙур хәреф менән яҙыла һәм атаманан һуң ҡуйыла (мәҫәлән, Dazhbog Patera — Дажьбог Патераһы), ә урыҫ телендә был һүҙ атама алдынан ҡуйыла һәм бәләкәй хәреф менән яҙыла. Унан һуң был термин характеристика булараҡ ҡулланылыуы ла ихтимал (хатта таныш булмаған объектҡа ҡарата ла ҡулланыу мөмкин).

## Патераларҙың тәбиғәте
«Патера» термины, планеталар исемлегендәге башҡа терминдар кеүек үк, объекттың килеп сығышын күрһәтеү өсөн файҙаланылмай, ул тик уның тышҡы күренешен генә һүрәтләй. Марс, Сулпан һәм Ионың күпселек патералары — вулкан кратерҙары йәки кальдералары, ә ҡайһы берҙәре (мәҫәлән, Марстың Орк патераһы) — моғайын, удар кратер булыуы ихтимал. Һәр хәлдә Тритондың ҡайһы бер патералары һәм Титандың берҙән-бер Сотра патераһы (2015 йылға ҡарата), моғайын, криовулкан кратерҙарылыр. Ҡайһы берҙә, тәрәнлек билдәһенә ҡарап, патера тип аталалар. Патералар һәм ғәҙәти кратерҙар араһында аныҡ ҡына сиктәр юҡ.

## Патераларҙың атамалары
Ҡағиҙә булараҡ, был термин тәпәш — ҡалҡанға оҡшаш вулкандарҙың кратерҙарына бирелә (йәғни вулкан үҙе саҡ-саҡ ҡына беленеп тора, һәм ул ниндәйҙер атама алыуға «лайыҡ түгел»). Бейек вулкандарҙың кратерҙары, ғәҙәттә, бер нисек тә аталмай, уның ҡарауы вулканға исем бирелә.

«Тау патераһы» () тигән геология термины, исемлектәге «патера» айырмалы рәүештә, бөтә вулканға ҡарата ҡулланыла.

«Патера» термины (планеталар исемлегендәге башҡа 12 термин менән бергә) Халыҡ-ара Астрономия Союзының XV Генераль ассамблеяһы тарафынан 1973 йылда ҡулланыуға индерелә. Ул мәлдә Марстың «Маринер-9» йыһан аппараты тарафынан 1972—1973 йылдарҙа төшөрөлгән 9 патераһына атамалар бирелә.

2015 йылдың мартына 249 объекттың атамаһында Patera йәки Paterae термины ҡулланыла: Ио юлдашының 144 , Сулпандың — 73, Марстың — 20, Ганимедтың 6, Тритондың — 5 һәм Титандың 1 объектында.

Төрлө күк есемдәрендәге патералар төрлөсә атала:

* Сулпанда — мәшһүр ҡатын-ҡыҙҙар хөрмәтенә;
* Марста — Джованни Скиапарелли йәки Эжен Антониада карталарында альбедолағы күрше өлөшсәләр исеме менән;
* Иола — ут, Ҡояш, йәшен йәки вулкандар, мифик тимерселәр, шулай уҡ күршеләрендәге вулкандар үҙәге исемдәре менән бәйле аллалар, алиһәләре һәм батырҙар хөрмәтенә;
* Ганимедта — Уңдырышлы ярым айҙың ваҡытлыса аҡҡан йылғалары (вади) исеме менән;
* Титанда — төрлө халыҡтарҙың бәхет, тыныслыҡ һәм татыулыҡ аллалары хөрмәтенә. Тик Титандың ғына патераһы Норвегияның Сотра утрауы исемен йөрөтә;
* Тритонда — грек һәм рим сығышлы атамаларҙан башҡалары һыу менән бәйле төрлө исемдәр менән (мәҫәлән, мифик заттар йәки биләмә исеме менән).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Списки наименованных патер: на Венере, на Марсе, на Ио, на Ганимеде, на Титане, на Тритоне
*