Куопио

**Куопио** (фин. Kuopio) — Финляндияла порт ҡалаһы,  Каллавеси күле  (фин.Kallavesi, Сайма күлдәр системаһында) буйында урынлашҡан.  Төньяҡ Саво провинцияһының административ үҙәге. Ҙурлығы буйынса Финляндияла һигеҙенсе ҡала, халҡы 111.3 мең кеше (2015) тәшкил итә. Ағас эшкәртеү сәнәғәте үҙәге;  химия, машиналар эшләү, аҙыҡ-түлек сәнәғәте үҫешкән.

Бөгөн Куопио — илдең мәҙәни тормошонда  мөһим ҡала, ул үҙенең бейеү һәм музыка ваҡиғалары менән билдәле, туризм һәм  ҡышҡы спорт төрҙәре үҙәге.

Һорау алыуҙа йәмәғәт фекере буйынса  2012 йылда фин  граждандары араһында йәшәү  кимәле буйынса  Куопио  алтынсы урында тора.

## Географияһы
Ҡала Каллавеси күле менән уратып алынған, һәм уның бер нисә өлөшө утрауҙа төҙөлгән.

## Тарихы
Куопиоға 1775 йылда нигеҙ һалына.

1856 йылда Саймен каналы төҙөлөп бөтә, был  Куопио үҫешендә мөһим мәл була— канал Балтик диңгеҙенең Фин ҡултығына һыу юлын  тәьмин итә.

1889 йылда тимер юл тармағы һалына. Уңайлы тарнспорт бәйләнеше Куопионы йәнле сауҙа ҡалаһына әйләндерә.

## Халҡы

### Дине

; Лютеранлыҡ

Куопионың кафедраль соборында Финляндияның Инжил-лютеран сиркәүе  Куопио епархияһы епискобының кафедраһы бар  (әлеге ваҡытта — епископ Вилле Риеккинен.

; Православие

Куопиола  собор Святитель Николай хөрмәтенәФинляндия архиепископлығы Карел епархияһының кафедраль ғибәҙәтханаһы була.  Собор янында Карел һәм бөтә Финляндияның архиепискобының  (әлеге ваҡытта — архиепископ Лев (Макконен)) кафедраһы, архиепископ һәм Сиркәү Идаралығы канцелярияһы, сиркәү сәнғәте музейы, тегеү оҫтаханалары, нәшриәт советы һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса православие үҙәге урынлашҡан.

## Иҡтисады
Фин Finnpulp компанияһы ҡалала  ылыҫлы целлюлоза етештереү буйынса донъяла иң ҙур завод төҙөргә ниәтләй.  Проекттың бюджеты 1,4 миллиард евро тәшкил итәсәк.

### Туризм
Куопио —  популяр туристик маршруттарҙың береһе,  әлеге ваҡытта илдә  ял итеүҙең  популярлығы  буйынса икенсе урында тора. Муниципаль базаһы —  5100 йәйге коттедждар

## Транспорты
Һауа, тимер юл һәм автобус бәйләнеше бар.

## Мәҙәниәте
1970 йылдан ҡалала  халыҡ-ара бейеү фестивале үтә

## Иҫтәлекле урындары
Куопиола  «Пуййо башняһы» урынлашҡан.  Был төҙөлөштөң бейеклеге 75 метрға етә.  Бында уҡ — ҡала үҙәгендә —  Православие архиепискобы резиденцияһы урынлашҡан. Куопиола төҙөлгән  күп ғибәҙәтханалар  эшләй. Мәҫәлән, Кафедраль собор, Изге Йоханнес сиркәүе һәм Изге Николай сиркәүе.  Куопионың «Раухалахти» термаль үҙәгендә һаулыҡты нығытырға мөмкин.

## Йәмғиәте

### Мәғариф һәм фән
Куопиола 32 башланғыс мәктәп, 6  лицей (шул иҫәптән өлкәндәр өсөн лицей), профессиональ училищелар, халыҡ училищелары, институт һәм политехник университет эшләй.

#### Урта белем
**Лицей**:

* Kallaveden lukio
* Kuopion klassillinen lukio
* Kuopion Lyseon lukio
* Куопионың   музыка һәм бейеү лицейы (фин. Kuopion  Yhteiskoulun Musiikkilukio)
* Minna Canthin lukio
* Өлкәндәр өсөн лицей (фин. Kuopion aikuislukio)

**Техникум**:

* Саво профессиональ училищеһы (фин. Savon ammatti - ja aikuisopisto)

**Өҫтәмә белем биреү**:

* Куопио граждандар академияһы  (фин.Kuopion kansalaisopisto)

#### Юғары белем

* Савония ҡулланма фәндәр университеты (фин.Savonia Ammattikorkeakoulu).
* Куопио университеты (фин.Kuopion yliopisto), шул иҫәптән Йәйге университет (фин.Kuopion kesäyliopisto).

### Спорты
Ҡала 2012 йылда  үҫмерҙәрҙең  I ҡышҡы Олимпия уйындарын ҡабул итеү хоҡуғына  көрәштәрҙә ҡатнаша.  2008 йылдың ноябрендә ул финалға сыға, әммә һөҙөмтәлә австрия Инсбругынан ҡалыша.   Бынан тыш, ҡалала Финляндияның юғары футбол дивизионында сығыш яһаусы «КуПС» футбол клубы бар,  ул  күп тапҡыр Финляндия чемпионтаында еңеү яулай, шулай уҡ Финляндия Кубогы трофейҙарына һәм Лига Кубогына эйә була. 2012/2013 УЕФА Европа Лигаһының өсөнсө квалификациялы раундында төрөк «Бурсаспоры»  менән осраша, уны  1:0 иҫәбе менән еңә, әммә Бурсала яуап уйында унан 6:0 иҫәбе  менән еңелә.

Ҡалала «КалПа» хоккей командаһы бар.

## Галереяһы

Файл:Cathedral of Kuopio in Finland.ojp.jpg|Финляндияның инжил-лютеран сиркәүенең кафедраль соборы 
Файл:Kuopio City Hall.JPG|Куопио ратушаһы
Файл:Puijo Tower Kuopio Finland.png|Пуйонторня башняһы
Файл:Savilahti.jpg|Куопио университеты
Файл:Kuopio aerial 6.jpg|Куопио & Каллавеси
Файл:Kuopio-halli.jpg|Куопио  
Файл:Pyhän Nikolaoksen katedraali 3.jpg| Никольский православие кафедраль соборы


## Туғандаш ҡалалар

* : Безансон
* : Будё
* : Кастроп-Рауксель, Гера
* : Крайова
* : Дьёр
* : Йёнчёпинг
* : Миннеаполис (Миннесота)
* : Ополе
* : Псков
* : Алуксне
* : Свеннборг
* : Виннипег
* : Трабзон

## Билдәле кешеләре
Финляндияның  күп кенә күренекле шәхестәренең — дәүләт эшмәкәрҙәренең, яҙыусы һәм рәссамдарҙың тормошо һәм ижады  Куопио менән бәйле.

* Минна Кант (1844—1897) — яҙыусы.
* Ахо Юхани (1861—1921) — яҙыусы.
* Пекка Халонен  (1865—1933) — рәссам.
* Эдвард Гюллинг (1881—1938) — совет сәйәси эшмәкәре, Автономиялы Карел ССР-ының Халыҡ Комиссарҙары советы рәйесе  (1923—1935).
* Мартти Ахтисаари (1937) — 1994—2000 йылдарҙа Финляндия президенты, дипломат, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы  хеҙмәткәре. 2008 йылда Нобель тыныслыҡ премияһы лауреаты.
* Сакари Хиетала (1962) — Tarot төркөмөндә гитарасы, музыкант 
* Марко Хиетала (1966) — Nightwish төркөмөнөң  бас-гитарасыһы һәм икенсе вокалисы, музыкант. 
* Пааво Лётьёнен (1968) — фин  Apocalyptica  метал-төркөмөнөң  виолончелисы, музыкант
* Вильхо Ненонен (1883-1960) — фин дәүләт һәм хәрби эшмәкәре, генерал. Финляндия хәрби министры.
* Теему Хартикайнен (1990) — профессиональ фин хоккейсыһы, КалПа хоккей клубы тәрбиәләнеүсеһе .

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Саво
* Голубая дорога () — туристский маршрут (Норвегия-Швеция-Финляндия-Россия)

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Официальный сайт Куопио
* Туристическая служба Куопио