Сосновский балтырғаны

** Сосно́вский балтырғаны** () — сатырлылар ғаиләһе балтырған ырыуына ҡараған эре үлән. Үҫемлеккә ҡағылыу яндыра,  оҙаҡ төҙәлмәй торған яралар барлыҡҡа килә.

XX быуат уртаһынан СССР-ҙа был үҫемлекте күпләп    силос өсөн үҫтерә башлаған булалар. Һуңғараҡ бик тиҙ ҡырағайланыуы һәм тәбиғи экосистемаға үтеп инеүе асыҡлана, төҙәтеп булмаҫлыҡ тиерлек  зыян һала башлауы асыҡлана. Япраҡтары һәм орлоҡтары эфир майҙарына бай, уларҙа фототоксик фуранокумариндар булыуы  буллёз дерматитҡа килтерә, ул янған яра төҫө ала. Ошо сифаттар арҡаһында үҫемлекте сәнәғәт кимәлендә етештереүҙән баш тартырға тура килә. 

1944 йылда балтырғандың яңы төрөн тапҡан һәм тасуирланған совет һәм грузин ботаник-систематигы Манденова Ида Пановна уны  ботаник, систематик һәм  ботаникогеограф Сосновский Дмитрий Иванович (1885-1953) хөрмәтенә Сосновский балтырғаны тип атарға тәҡдим итә. Балтырған орлоғо 1951—1952 йылдарҙа Нальчик ҡалаһы янында йыйып алыныуы билдәле .

«Госсорткомиссия» ФГБУ-һының Рәсми бюллетене районлаштырылған Сосновский балтырғанының Дәүләт селекцион ҡаҙаныштары исемлегенән хужалыҡ өсөн файҙаһыҙлығы  арҡаһында  алып ташланыуы хәбәр ителә  (20 апрель, 2012 йыл № 6(176) .

2014 йылдың декабрендә Сосновский балтырғаны  кодтары (йәшел масса һәм орлоҡтары) Дөйөм Рәсәй продукция классификаторынан алып ташлана, 2015 йылдың  1 ғинуарынан   ауыл хужалығы культуралары статусын да бөтөрәләр, 2015 йылдың  декабренән Сосновский балтырғаны Рәсәй Федерацияһының сүп үләндәре Тармаҡ классификаторына индерелә   (**5506**-се һанлы) .

## Һүрәттәре

Файл:Heracl sosn kz5.jpg|Һабағының аҫҡы яғы
Файл:Heracl sosnowskyi kz2.jpg|Сатырының  аҫҡы яғы 
Файл:Соцветия борщевика сосновского.JPG|Сосновский балтырғанының сәскәлеге
Файл:Heracl sosnowskyi seeds kz.jpg|Орлоҡтары


## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
* 
* *[[Лунёва, Наталья Николаевна|Лунёва Н. Н.]]* Борщевик Сосновского в России: современный статус и актуальность его скорейшего подавления  // Вестник защиты растений. 2013. № 1. С. 29-43.http://elibrary.ru/item.asp?id=19112205http://elibrary.ru/contents.asp?issueid=1125707
* *[[Лунёва, Наталья Николаевна|Лунёва Н. Н.]]* Борщевик Сосновского в Российской Федерации // Защита и карантин растений. 2014. № 3. С. 12-18.
* 
* 
* *Афонин А. Н., Лунева Н. Н., Ли Ю. С., Коцарева Н. В.* Эколого-географический анализ распространения и встречаемости борщевика Сосновского (Heracleum sosnowskyi Manden.) в связи со степенью аридности территорий и его картирование для европейской территории России // Экология. 2017. № 1. С. 66-69.
* *Галынская Н., Гаранович И., Мотыль М., Титок В.* Биорациональные гербициды — радикальное средство победы над борщевиком // Наука и инновации. 2013. № 6. С. 67-70.
* *Бударин С. Н.* Морфофизиологические взаимоотношения борщевика Сосновского (Heracleum sosnowskyi Manden) с культурными и сорными растениями : автореферат дис. … кандидата биологических наук : 03.01.05  / Бударин Сергей Николаевич; (Место защиты: Моск. с.-х. акад. им. К. А. Тимирязева). — Москва, 2015. — 24 с. https://search.rsl.ru/ru/record/01006645255
* *Кривошеина М. Г.* Насекомые — вредители борщевика Сосновского в Московском регионе и перспективы их использования в биологической борьбе  // Российский журнал биологических инвазий. 2011. № 1. С. 44-51.
* Литература — ПРО БОРЩЕВИК *(Большая подборка публикаций про борщевик Сосновского)*
* 
* 
* *Озерова Н. А., Кривошеина М. Г.* Особенности формирования вторичных ареалов борщевиков Сосновского и Мантегацци (Heracleum sosnowskyi, H. mantegazzianum) на территории России  // Российский журнал биологических инвазий. 2018. № 1. С. 78-87.

## Һылтанмалар
* Борщевик Сосновского (Heracleum sosnowskyi)
* 
* Борщевик
* Про Борщевик
* Практическое пособие по борьбе с гигантскими борщевиками (на основе европейского опыта борьбы с инвазивными сорняками)
* Методические рекомендации по борьбе с нежелательными зарослями борщевика Сосновского
* Экология: Не божий «одуванчик» борщевик…+ 
* *Лазарев А. М.* Борщевик Сосновского |  Всероссийский научно-исследовательский институт защиты растений (ВИЗР)
* Эта земля уже захвачена: Алена Солнцева о пандемии борщевика // Газета.ру. 20.08.2017.