open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Һаҙый Сәғҙи

**Һаҙый Сәғҙи** (тулы исеме Сәғәҙиев Мөхәммәтһаҙи Ғәйнан улы; 25 март 1883 йыл — 26 ғинуар 1933 йыл) — уҡытыусы, журналист, яҙыусы һәм тәржемәсе. уҡытыусы, журналист, яҙыусы һәм тәржемәсе. 1924 йылдан Өфө кооператив техникумы, музыка училищеһы, 3-сө икенсе баҫҡыс хеҙмәт мәктәбе уҡытыусыһы,  1928 йылдан «Дәһри» журналы хеҙмәткәре.

## Биографияһы
Мөхәммәтһаҙи Ғәйнан улы Сәғәҙиев 1883 йылдың 25 мартында Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Мырҙалар волосының Таймый ауылында тыуған. Ул ауылдарында атаһы мәҙрәсәһендә белем ала. Аҙаҡ Ырымбурҙа «Хөсәйениә» мәҙрәсәһен тамамлай.

1902 йылда атаһы вафат буғас, ауылдарында имам-хатиб итеп тәғәйенләнә. Атаһының мәҙрәсәһен дә уға тапшыралар. 1906 йылда имамлыҡты ташлап, Дыуандағы ике класлы училищегә барып керә. Унда рус телен яҡшылап өйрәнә һәм рус яҙыусыларының китаптарын күпләп уҡый.

Мәғрифәтселек эше менән шөғөлләнә. 1915 йылда Таймыйҙа китапхана, 1916 йылда ике йыллыҡ татар донъяуи мәктәп 

1917 йылда Таймыйҙа асылған ике класлы училищела башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы ла, мөдир ҙә булып эшләй башлай. Мәктәп программаһына тәбиғи фәндәрҙе индергәне өсөн асыҡтан-асыҡ динһеҙлектә ғәйепләүҙәргә килтергән. 

1920—1921 йылдарҙа Златоуст ҡалаһында башҡорт педагогия техникумы асыла. Һаҙиҙы ошо уҡыу йортона директор урынбаҫары итеп тәғәйенләйҙәр. Шулай уҡ Златоуст өйәҙ комитетының халыҡ мәғарифы инспекторы вазифаһын да башҡара. 

1924 йылда Өфөгә күсеп килә. Өфө кооператив техникумында, музыка училищеһында, 3-сө икенсе баҫҡыс хеҙмәт мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1928 йылда «Дәһри» тигән журналға эшкә керә.

Һаҙый Сәғҙи публицистикаға, драматургияға, тәржемә эшенә етди иғтибар бүлгән.

## Ғаиләһе
* Оло улы Сәғитйән Сәғәҙиев (1905-1942), Ҡазан педагогия институты профессоры, биология фәндәре кандидаты. Бөйөк Ватан һуғышында һәләк була.
* Уртансы улы Әхнәф Сәғәҙиев (1916-1942), төҙөүсе-архитектор. Бөйөк Ватан һуғышында һәләк була.
* Кесе улы Фәрит Сәғәҙиев, инженер-нефтсе.
* Ҡыҙы Мәрйәм Сәғәҙиева (1909-2001), журналист.
* Ейәне Сәғәҙиев Артур (1931-1997),  - ғәрәп мосолман фәлсәфәһе буйынса ғалим, фәлсәфә фәндәре докторы, профессор. Ибн-Рушданың, Әбүғәлисинаның фундаменталь хеҙмәттәрҙе өйрәнеүсе һәм анализлаусы.  

## Әҫәрҙәре һәм хеҙмәттәре
* «Классическая арабо-мусульманская философия»
* «Бәхетһеҙҙәр» (1911)
* «К чему приводит продажа земли» (1911, «Шура» журналында.
* Лопе де Веганың «Фуенте Овехуна» («Һарыҡ шишмәһе») драмаһын тәржемә иткән. Был спектакль 20-се йылдарҙа Башҡорт академия драма театрында сәхнәләштерелгән. 

Был әҫәрҙәре батшалыҡтың крәҫтиәндәргә йүнәлтелгән сәйәсәтенең колониаль асылын тәнҡитләүгә бағышланған.

1924-1927 йылдарҙа Нәҡи Иҫәнбәт менән авторҙашлыҡта Мәскәүҙә татар телендә уҡыу китабы баҫтырып сығара. «Ҡаҙан утлары» журналында баҫылған мәҡәләһендә Һаҙый Сәғҙи Нәҡи Иҫәнбәтте үҙенең уҡытыусыһы тип атай.

Һаҙый Сәғҙи 1933 йылдың 26 ғинуарында Өфө ҡалаһында вафат була.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Башҡорт әҙәбиәте 20-се быуат башы. БФАН.
* Земля салаватская, земля батыра. Уфа, Гилем, 2010, стр. 311-312.

## Һылтанмалар
* 	
* Он навечно остался в памяти народа (К 130-летию со дня рождения башкирского писателя Хади Сагди)
Рәжәб

**Рәжәб**, **Рәжәп** () — һижри иҫәп менән йылдың етенсе айы.
Рәжәб айындағы беренсе йома — рәғәиб кисәһе.
26 рәжәб — миғраж кисе.
Рәжәб айы мосолмандарҙа кесе хаж — Үмрә айы булып та һанала. Ғәрәптәр элек-электән был айҙы ураҙалар тотоп, ҡорбандар салып үткәрә торған булғандар. Төрлө һуғыштарға һәм яу сабыуҙарға сик ҡуйылған.
Ғөләмәләр Рәжәб айы — сәсеү айы тип һанай. Шағбан иһә шул сәскәнгә һыу һибеү, тәрбиәләү айы. Рамаҙан айы шул ғәмәлдәр өсөн рәхмәттәр алыу айы. Йәғни был өс ай үҙ-ара бик тығыҙ бәйле.

Был ай — «һаңрау» ай. Бәндәләрҙең гонаһтары хаҡында Аллаһы Тәғәлә ишетеп бармай, рәхмәт-бәрәкәттәре яуып тора.

Был айҙа Мөхәмәт ғәләйһис-сәләмдең ата-әсәһе никахҡа инә, ошо уҡ айҙа Пәйғәмбәр, салләЛлааһу ғәләйһи үәс-сәләм, миғражға аша.

## Рәғәиб кисәһе
Был төндә Мөхәмәт ғәләйһис-сәләмдең атаһы менән әсәһе ҡушылған төн.
 
Рәғәиб — ғәрәп теленән нимәлер теләү тип тәржемә ителә. Берлектә — рәғиб. Рәжәб айының беренсе йома төнө. Аллаһ был төндә үҙенең ҡолдарына күп рәхмәттәрен бирә. Намаҙ, ураҙа, саҙаҡа биреү — сауаплы ғәмәлдәр. Был төндө ғибәҙәттәр менән үткәреү хәйерле.

## Хәҙистәр
* «Йыл ун ике айҙан тора, уларҙың дүртәүһе — харам айҙар. Өсәүһе бер-бер артлы килә: Зөлҡәғиҙә, Зөлхизә һәм Мөхәррәм, шулай уҡ Йөмәҙиә һәм Шәғбән айҙарынан һуң килә торған Рәжәб айы».
* «Ҡайһы саҡ Рәсүлуллаһ бик оҙаҡ ураҙа тота ине, хатта ки Ул әллә ураҙаһын туҡтатмаймы икән тип уйлап китә инек. Ҡайһы саҡ Ул бик оҙаҡ ураҙа тотмай йөрөнө, хатта ул бөтөнләй ураҙа тотмай ти башлай инек. Шулай уҡ уның Рәжәб айындағынан күберәк ураҙа тотҡанын күрмәнем».

## Сығанаҡтар
* Изге доғалар менән үткәрегеҙ!http://www.ye02.ru/news/iman/12467-izge-doalar-menn-tkrege.html 
* 

## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Мосолман календары
Шәғбан

**Шәғбан** () — һижри иҫәп менән йылдың һигеҙенсе айы.

14 шәғбан — бәрәәт кисәһе

## Ҡарағыҙ
* Мосолман календары
## Һылтанмалар
* Шаабан — Месяц Ша’абан 
* Месяц Ша’бан — подготовка к Рамадану 
* Шаабан — Почитаемый месяц 
* Месяц Шаабан, пост и Ночь Бараат
Шәүүәл

**Шәүүәл** () — һижри иҫәп менән йылдың унынсы айы. 
Изге  Рамаҙан айынан һуң килгән ай. Беренсе көндәре ураҙа ғәйете итеп үткәрелә. Был көндәрҙә йәтимдәргә, ярлыларға хәйер-саҙаҡалар таратыла, туғандар иҫкә төшөрөлә. 

## Ҡарағыҙ
* Мосолман календары
## Һылтанмалар
* Пост месяца Шавваль
* Шесть дней поста в Шавваль
Зөлҡәғиҙә

**Зөлҡәғиҙә ** () — һижри иҫәп менән йылдың ун беренсе айы.
Исеме ултыраҡ ай мәғәнәһендә. Сөнки был айҙа күсеп йөрөүҙәр туҡтатылған. 

## Ҡарағыҙ
* Мосолман календары
Зөлхизә (төшөнсә)

* Зөлхизә — ҡатын-ҡыҙ исеме
* Зөлхизә (йыр) — башҡорт халыҡ йыры. Оҙон көй.
* Зөлхизә (ай) — һижри иҫәп менән йылдың аҙаҡҡы (ун икенсе) айы.

## Ҡарағыҙ
* Башҡорт исемдәре
* Мосолман календары

## Әҙәбиәт
* Башҡорт исемдәре. — Өфө, 2005. −149-сы бит.
* Мөхәммәтша Буранғолов. Сәсән аманаты. Башҡортостан китап нәшриәте, 1995 йыл, 350 бит. ISBN 5-295-01397-9 (1-се китап) ISBN 5-295-01396-0
* Фәнүзә Нәҙершина. Башҡорт халыҡ йырҙары йыр риүәйәттәре.(өс телдә: башҡорт, урыҫ, инглиз)Өфө «Китап» 1997 йыл.288 бит. ISBN 5-295-02094-0
* Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар.
* Б 83 Башҡорт мәҙәниәте (Тормош һабаҡтары): VI класс өсөн дәреслек. 4-се баҫма. — Өфө: Китап, 2009. — 192 бит.
ISBN 978-5-295-04615-5, УДК 30(075) = 512.141 ББК 60я71(2 Рос = Баш)
Ахирәт

**Ахирәт** (әхирәт)( —  *ахырғы, һуңғы, теге донъялағы тормош*)  —— бәндәнең яҡты донъянан теге донъяға күсеүе. Ахирәт көнө —— бәндәнең был донъяла ҡылған яҡшылыҡтары һәм яманлыҡтары өсөн яуап бирәсәк көнө. Кеше был донъяла изгелектәрҙе күберәк эшләһә —— йәннәткә, насар эштәре күберәк булһа йәһәннәмгә оҙатылыу миҙгеле. Был кеше мәрхүм булғас, йәненең тәнен ташлап китеүенән ғибәрәт.

Ахирәт — Ислам эсхатологияһында теге донъя, баҡый донъя, кеше өсөн берҙән-бер мәңгелек донъя. Мосолмандар фани донъянан баҡый донъяға күсеү һәм шунан һуң башланған йәшәйеште шулай атай.   

Ахирәт Кесе (үлем) һәм Ахыры заманды   (ҡиәмәт), йәннәт(ожмах), йәһәннәм (тамуҡ) үҙ эсенә ала. Ахыры заман етеү тип  Исрафил фәрештә сурға  беренсе өргәндән икенсеһенә тиклемге ваҡытты атайҙар.

Ахирәткә бағышлап бик күп шағирҙар ижад иткән .

## Ахирәт һәм донъя
Ахирәт ерҙәге тормошҡа ҡаршы ҡуйыла торған ҡиммәт. Мөхәммәт (Пәйғәмбәр) ахирәт ул ерҙәге ҡылынғандар өсөн яуап тотоласаҡ донъя тип аңлатҡан. Был донъя - фани (үтә торған), теге донъя - баҡый (мәңгелек) - башҡорт халҡында йыш ҡабатлана торған әйтем булараҡ йәшәп килгән. Ожмах һәм тамуҡ бик күп дини китаптарҙа аныҡлап яҙылған.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 
*
Чебоксары ҡалаһы гимны

**Чебоксары ҡалаһы гимны** (, ) — Сыуашстандың баш ҡалаһының гимны. 2011 йылдың 14 июнендә ҡабул ителгән.
## Гимндың һүҙҙәре
Инә ҡорт һөтө

[thumb|250px| Уң яҡта [инә ҡорт яңы ғына һалған йомортҡалар күренә . Һул яҡта ҡурсаҡтары инә һөтөнә ҡойондоролған]]
**Инә ҡорт һөтө** — бал ҡорттарының махсус үрсеү өсөн бүлеп сығарылған продукты. Уның менән бал ҡорттары инә ҡортто туйындыра, шулай уҡ ҡурсаҡтарын ашатыу өсөн ҡуллана. Инә һөтө ашатыусы ҡорттарыҙың махсус биҙҙәрендә бүленеп сыға. Ул биҙҙәр Аллотрофик биҙҙәр тип йөрөтөлә. Алтрофик биҙҙәр бал ҡортоноң өҫкө яңаҡ менән йотҡолоҡ биҙҙәре.

Инә һөтөн инә ҡорт көбөләренән йәки махсус эшләнгән яһалма көбөләр ярҙамында йыйалар.

## Составы

Инә ҡорт һөтө аҡ кеҫәл һымаҡ шыйҡса. Тәме киҫкен әскелт, составы бик ҡатмарлы.

* 65—66,5 % һыу,
* 9—19 % аҡһым,
* 8—19 % шәкәр,
* 2—9 % майҙар
* 1 % күберәк минераль тоҙҙар.

Ентекле составы :
* аҡһымдар нигеҙҙә альбуминдар һәм глобулинамдар менән билдәләнә 2:1 иҫәбенә
* составы яғынан инә ҡорт һөтө ҡан аҡһымдары шыйыҡсаһына яҡын тора.
* углеводтар (глюкоза, фруктоза, сахароза)
* витаминдар: А, Д, С, В1, В2, В3, В6, В12, В15, Н, Е, РР, пантотент кислотаһы
* ирекле май кислотлары (15): ғәрәбә, пальмитин, стеарин, десен һәм башҡалар.
* гормондар (эстрадиол, тестостерон, прогестерон)
* пировиноград һәм һөт кислоталары
* минераль тоҙҙар
* микроэлементтар
* ацетилхолин
* стериндар
* липидтар

Гермицидин булыу сәбәпле унда микроорганизмдар үрсей алмай.

Таблицанан күренеүенсә йәш ҡурсаҡтар сифатлыраҡ туйындырыла. Һәм ошоға өарап инә ҡорт, эшсе ҡорт һәм әре ҡорт ҡурсаҡтарының ашатыу составы үҙгәрә. Шулай уҡ ашатыу күстең(ғаиләнең) көсөнә лә ҡарай

Инә ҡорто һөтөндә шулай уҡ силденафилматдәләре лә табылған. Был матдә импотенциянан дауалағанда файҙаланыла. Шуның өсөн дә умартасылар тарафынан борондан кәрҙе арттырыу йәһәтенән файҙалы икәне билдәләнгән.

## Файҙаланыу
Инә ҡорт һөтөн медицинала, косметикала һәм биологик әүҙем ҡушылмаларҙа файҙаланалар.

Инә ҡорт һөтөнөң составы 95%ҡа билдәле, уны икенсе төрлө батшалар кеҫәле тип тә йөрөтәләр. Апитерапияла әлегә өйрәнелмәгән 5% та фәҡәт шул ҡеүәтле формула  составы тип тә әйтәләр.

## Шулау уҡ ҡара
* Умартасылыҡ
* Апитерапия

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* «Словарь-справочник пчеловода», сост. Федосов Н. Ф. — М.: Гос. изд. сельскохозяйственной литературы, 1955.
Инә ҡорт

thumb|282px|Инә ҡорт

**Инә ҡорт** — умарталағы ҡорттарҙың инәһе. Ғаиләлә бер инә ҡорт, бер нисә йөҙ әре ҡорт, 10-80 мең эшсе ҡорт була. Инә ҡорт башҡа ҡорттарҙан үҙенең ҙурлығы, ауырлығы менән айырылып тора. Уның оҙонлоғо 20-25 мм, ауырлығы 190-300 мг була. тәүлегенә инә ҡорт 1500-2000 йомортҡа һала, ә миҙгеленә 150+200 меңгә еткереүе мөмкин. Биш йыл йәшәй, тәүге ике йыл иң һөҙөмтәле йылдары.

Инә ҡорт ғаиләлә тик бер генә вазифа башҡара, ул йомортҡа ғына һала. Бер генә тапҡыр аталана. Йомортҡа һалған саҡта күҙәнәктәргә ҡарап, аталанған йәки аталанмаған йомортҡа һала. Әре ҡор күҙәнәктәре эре була, унда йомортҡа һалыу өсөн әҙерләнгән инә ҡорттоң хәрәкәтенә махсус биҙе аша спермотозоид ҡойолмай. Инә ҡорт көбөһөнә һәм эшсе ҡорт күҙәнәктәренә эйелгәндә махсус биҙҙәр спермотозоид бүлеп сығара һәм йомортҡа аталана. Аталанмаған йомортҡаларҙан тик әре ҡорттар ғына үҫә. Уның ҡаяуы бар, тик уны башҡа инә ҡорттар менән алышҡан ваҡытта ғына файҙалана..

Эшсе ҡорттар инә ҡортто инә ҡорт һөтө менән ашаталар. Күс айырыр алдынан ашатыуҙы туҡтаталар. Инә ҡорт кәрәҙҙән үҙе бал менән туҡлана башлай. Һәм ҡорһағы нәҙегәйә, һәм ул осорлоҡ хәлгә етә.

Аталанған осорҙа инә ҡорт умартанан алыҫҡа оса.  Ул бер нисә әре ҡорт менән аталана. Әре ҡорттарҙы үҙе һайлай. Аталанған саҡта 15 минут эсендә сперматозоидтар химия һәм әрһеҙлек арҡаһында бер-береһен юҡ итә. Яртыһы юҡҡа сығарыла..

## Әре ҡорт инәһе

Әре ҡорт инәһе тип гел генә аталанмаған йомортҡа һалыусы инәгә әйтәләр.  Ул йомортҡаларҙан тик әре ҡорттар ғына үрсей.

Сәбәбе төрлөсә булырға мөмкин. Аталанасаҡ ваҡытта һауа торошоноң  боҙолоуы, инә ҡорттоң ҡанаттарынын осорға яраҡһыҙ булыуы, йәки инә ҡорттоң осҡан ваҡытында әре ҡорттарҙың үрсеү ваҡыты етмәүе. Шулай уҡ орлоҡтарҙың бөтөүе йәки уларҙың үлеүе, орлоҡ ебәреүсе ағзаларҙыү зарарланыуы.

Ундай инә  юҡҡа сығарыла һәм йәш инә бирелә, юҡһа ғаилә юҡҡа сығасаҡ.

## Һылтанмалар
* 

## Иҫкәрмәләр
Туғай Кинйәһе (Көйөргәҙе районы)

**Туғай Кинйәһе, 1-се Кинйә**, Башҡортостан республикаһы Көйөргәҙе районы биләмәһенә ҡараған тарихи ауыл. Әлеге ваҡытта Башҡортостан ауылдарының рәсми исемлегенән алынған.

1760 йылдарҙа башҡорт Милли — азатлыҡ хәркәтенең иң абруйлы шәхестәренең береһе Кинйә Арыҫланов тарафынан нигеҙләнә.

## Географик урыны
Башҡортостандың көньяҡ- көнбайыш өлөшөндә, Көйөргәҙе йылғаһының урта ағымында йылғаның уң яғында урынлашҡан. Район үҙәге Ермолаево ауылынанынан 30 км тирәһе. Тирә-яғын тауҙар уратып алған. Иркен Өскисәр туғайы ауылға терәлеп үк тора. Урман да яҡын. Күбеһенсә өйәңке, уҫаҡ, ҡайын, ерек ағастары үҫә. Тирә-яҡта Түкән − 5 км, Үрге Кинйә — 2, Ҡарай — 4, Абдул — 3, Яҡуп — 7, Түбәнге Мотал — 4, Урта Мотал 3, Үрге Мотал — 7, Васильевка — 3 км ауылдары урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта уларҙың күбеһе юҡ.

Ауылдан 400—500 метр самаһы ерҙә Кинйә мәмерйәһе ята. Ул ауыл халҡына һыуытҡыс ролен үтәгән.
Ҡаршалағы Ғәзиз тауы ыжғыр, төньяҡ елдәренән һаҡлаған, иртә яҙ менән малдарҙы тибенгә сығарырға мәмкинселек биргән.
Мал бағыу өсөн бөтә мөмкинселектәр ҙә бар. Ауылды уратып алған тау6ар ҡышын да малдарҙы тибендә йөрөтөү мөмкинселеге бирһә, ауылға терәлеп торған бесәнле туғайҙары, болондары ҡоро бесән менән тәьмин иткән.

## Ауыл тарихы
Ауыл урынын һайлау тураһындағы легенда, телдән-телгә, быуындан-быуынға тапшырылып, беҙҙең көндәргәсә килеп еткән. Шулар6ың береһен 1913 йылғы Мәсүрә Чурина (Төлкөсурина) яҙҙырҙы. Кинйә Арыҫланов оло ауыл Арыҫландан (атаһы ауылы) бүленеп сығып, яңы ауыл төҙөү өсөн үҙҙәре биләгән ерҙәр буйлап сығып китә. Үҙе менн ауылдың аҡһаҡалдары Иҫәнаман, Төлкөсура, Байғол, ҡолҺары , Ишһары һәм тағы бер нисә олатайҙы, улы Һеләүһенде ала.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Кинйә мәмерйәһе
* Кинйәабыҙ (Көйөргәҙе районы)
* Туғай Кинйәһе (Беренсе Кинйәабыҙ) ауылы тарихи-мәҙәни ҡурсаулығы

## Әҙәбиәт
* Азат Хәлилов. «Туғай Кинйәһе ауылы». — Күмертау, 2015 йыл.

## Билдәле ауылдаштар
* Хәлил Һабансин — 1812—1814 йылдарҙағы Француз походында башҡорт полктарының береһендә полк муллаһы булараҡ ҡатнаша. Бер нисә орден -миҙалдар алыуы билдәле.
* Мөхәммәтшәриф Хәлилов — Хәлил Һабансиндың бүләһе, 20 быуат башында Бөрйән улусында (үҙәге Яҡуп ауылы) бер нисә йыл старшина, ун йылдан артыҡ ҡазый(судья) вазифаһын башҡара.1912 йылда Француз-Рус һуғышының 100 йыллығын билдәләгәндә, олатаһы Хәлил Һабансин өсөн бирелгән юбилей миҙалын барып ала.
* Ғәзизйән Хәлилов – Мораптал тоҡомсолоҡ совхозы партком секретаре
* Хәлилов Мансур Ҡорбанғәли улы – Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы
* Рөстәм Хәлилов – Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры директоры
* Исхаков Зиннур Закир улы – Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған эшҡыуары, меценат, атайсал программаһы буйынса эш алып барыусы, Туғай Кинйәһе ауылында мемориаль комплексты булдырыусы
* Ишмөхәмәтов Юлай Юныс улы – Күмертау совхозы партком секрктаре, Көйөргәҙе районы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе
* Хәлилов Әҡсән Насретдин улы – шағир, биш китап авторы
* Хәлилов Азат Насретдин улы – яҙыусы, алты китап авторы хажи
* Һөйөнов Әбдерәхим һәм Рауил, Ғәҙелшина Гөлсира Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусылары
Күс

thumb|282px|Айырылып сыҡҡан күс ағас ботағына һарыған
**Күс** — бал ҡорттарының төп оянан айырылып сыҡҡан яңы ғаиләһе. Ул ҡарт инәнән йәки йәш инәнән, бер нисә тиҫтә мең эшсе ҡорттарҙан һәм бер нисә йөҙ әре ҡорттан тора. Күс менән бергә оялағы ҡорттарҙың 50-60-% ты бүленеп сыға. Тәүге айырылып сыҡҡан күс көслө була, күләме 2,5-3 кг етә. Күстәге ҡорттар тиҙ генә сағып бармай. Сөнки бөрләтәүҙәре 2-3 көнгә етерлек бал менән тулған була.

Умартанан айырылып сыҡҡан күс, яҡын-тирәләге уңайлы ергә һарый.
## Сығанаҡтар
*
Пифагор

**Пифагор Самосский** (, ; 570—490 йылдар б.э.т.) — боронғо грек философы, математигы һәм мистигы, дини-фәлсәфәүи мәктәп һәм пифагореизмға нигеҙ һалыусы.
Бал ҡорто ағыуы

thumb|right|235px|Ҡаяу.
right|thumb|235px| Ҡаяуҙың ағыу ағзалары менән бергә өҙөлөп сыҡҡан өлөшө
Яңы йыйылған бал ҡорто ағыуы үтә күренмәле, аҙ ғына һарғылт төҫтә, тәме әсе һәм ҡырҡыу була.Үҙенсәлекле хуш еҫле.

Ҡорт ағыуының удель ауырлығы 1,1313-кә тигеҙ, pH 4,5-5,5 һыуҙағы иретмәһендә. Ағыу 40 % ҡоро ҡалдыҡтарҙан тора, шуға күрә һауала тиҙ кибә. Шуға ҡарамаҫтан токсик үҙенсәлеге оҙаҡ һаҡлана. 
## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Бал ҡорто
* Умартасылыҡ
* Апитерапия

## Әҙәбиәт
* Орлов Б. Н. Гелашвили Д. Б. Зоотоксинология ядовитые животные и их яды [1985]
* Хисматулина Н. З., Апитерапия. — Пермь: Мобиле, 2005. 

## Һылтанмалар
* «Технология продуктов пчеловодства» В. А. Темнов
Резеда

**Резеда́** () — ҡәнәфер һымаҡтар ғаиләһенә ингән, башаҡланып торған аҡ, һары йәки йәшкелт һары сәскәле түшәлеп үҫкән үҫемлек. Төрөнөң дөйөм иҫәбе 60-ға барып етә..

;Башҡа мәғәнәләре
Резеда — татар һәм башҡорттарҙа ҡатын-ҡыҙҙар исеме.

## Таралышы
Ареалы Төньяҡ Африка, Европа һәм Азияның бер өлөшөн (Һиндостанғаса)арауыҡты биләй. Иң күп таралған биләмәһе Урта диңгеҙ буйы.

## Биологик яҙма

## Культуралаштырыу һәм файҙаланыу

## Төрҙәре

Төрҙәренең дөйөм һаны алтмышҡа барып етә.. Билдәлеләре:
* ..
*  
* ..
* ..
* ..
* ..
*  

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар
* 
*  
* 
* 
* 
* Резеда в Энциклопедии декоративных садовых растений 
* Резеда: описание таксона на сайте Плантариум
Аҡбуҙат (ипподром)

thumb|300px| «Аҡбуҙат» ипподромы

«Аҡбуҙат» ипподромы — үҙенең исемен башҡорт халҡының толпары исеменән алған. Ул 1968 йылда төҙөлә башлай. 1982 йылдың 26 июлендә беренсе ат сабыштары үткәрелә.

## Тарих
Ипподром тарихы 1883 йылға барып тоташа. Ошо йылда Рәсәй йылҡысылығы һәм йылҡысылыҡ заводы етәкселеге тарафынан Өфөлә ипподром менән ат һарайы төҙөүгә ҡарар сығарыла.

1892 йылдағы «Коннозаводство и коневодство» сыҡҡан журналда (№ 12 26 август) Рәсәйҙәге 36 ипподром араһында иҫкә алынған.

1924 йыл Башҡорт АССР-ы Наркоиземы тарафынан республикала юртаҡ аттарҙы һынау ипподромы тураһында ҡарары менән ул төҙөлөп бөтә. 

1968 йылда БАССР Хөкүмәте ҡарары менән яңы ипподром төҙөлә башлай. 1982 йылдың 26 июлендә беренсе ат сабыштары үткәрелә.

2005 йылда республика хөкүмәте тарафынан реконструкциялау тураһында ҡарар ҡабул ителә. Иппадормда 4 ҡатлы төп трибуна бар. Быяла менән көпләнгән заманса йыһазландырылған бинала бер юлы 5 мең тамашасы ял итә ала. Бынан тыш ,төп трибуна бинаһында ипподром администрацияһы ат сабыштырыусылар өсөн сисенеү һәм йыуыныу бүлмәләре, табип кабинеттары бар. Ябыҡ манеж әлегә Рәсәй Федерацияһының бер регионында ла юҡ. Ипподромда 108 ат тотоу өсөн 3 ат һарайы, ситтән килгән спорсылар өсөн ҡунаҡхана, аттар өсөн 70 урынлы һарай-ҡуналҡа яңынан төҙөлгән.

## Ҡоролмалар
Ҡапламамаһы металл конструкцияларынан эшләнде.

## Рәсемдәр

Рәсем:Акбузат.jpg|
Рәсем:Акбузат3.jpg|
Рәсем:Акбузат4.jpg|
Рәсем:Акбузат_2.jpg|


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Официальный сайт. Об ипподроме
Ямалетдинов Мәүлит Байгилде улы

**Мәүлит Ямалетдин, Ямалетдинов Мәүлитбай Байгилде улы** (5 март 1947 йыл — 8 ноябрь 2020 йыл) — уҡытыусы, шағир, яҙыусы, тәржемәсе, ҡурайсы һәм йәмәғәтсе. 1983 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993). Республика үҙешмәкәр сәнғәт смотры дипломанты (Өфө, 1977). Муса Мортазин исемендәге (1991), Фәтих Кәрим исемендәге (2007), Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге (2009) һәм Мөхәмәтша Буранғолов исемендәге (2017) премиялар лауреаты.

## Биографияһы
Мәүлит Байгилде улы Ямалетдинов 1947 йылдың 5 мартында () Башҡорт АССР-ының (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Учалы районы Аһылай ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. Тыуыу тураһындағы таныҡлығы 5 март менән алынған.

Күрше Ҡаҙаҡҡол ауылындағы һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, ике йыл урындағы «Байрамғол» совхозында эшләй. 1964—1968 йылдарҙа Өфө музыка-педагогия училищеһында уҡый.

Хеҙмәт эшмәкәрлеген Баймаҡ ҡалаһындағы мәктәп-интернатта музыка уҡытыусыһы булып башлай. Артабан, Совет Армияһында хеҙмәт итеп ҡайтҡас, Сибай ҡалаһы мәктәп-интернатында йыр һәм музыканан уҡыта, Иҫке Сибай балалар музыка мәктәбенең директоры була. 1977—84 йылдарҙа Учалы районы Уральск ҡасабаһында (хәҙер ауыл) музыка мәктәбе директоры була.

1983 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1987 йылда Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстарҙы, 2001 йылда ситтән тороп Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.

Учалы яҙыусылар ойошмаһында яуаплы сәркәтип була, Учалы районында милли-ижтимағи ойошманы етәкләй. «Ватандаш», «Ағиҙел» журналдарында хеҙмәт һала, артабан тағы ла Учалы ҡалаһындағы яҙыусылар ойошмаһы рәйесе булып эшләй.

Мәүлит Ямалетдинов 2020 йылдың 8 ноябрендә вафат булды.

## Әҙәби ижады
Мәүлит Ямалетдин әҙәбиәткә XX быуаттың 70-се йылдарында килә. Уның тәүге ижад емештәре «Йәш көстәр» альманахы биттәрендә донъя күрә.
 
## Китаптары
* Ирәмәл: Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1978. — 32 бит.
* Таң йондоҙо: Шиғырҙар. Поэма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1980. — 60 бит.
* Ай ҡыҙы: Шиғырҙар, әкиәттәр. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1981. — 47 бит.
* Һомай ҡош: Шиғырҙар, әкиәттәр. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 80 бит.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Муса Мортазин исемендәге премия лауреаты
* Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993)
* II Халыҡ-ара төрки шиғриәте фестивале лауреаты (1993, Алматы)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1 .
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с..
* Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит..
* Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр..

## Һылтанмалар
*
Иҙелбаев Нәжип Сафа улы

**Иҙелбаев Нәжип Сафа улы, Нәжип Иҙелбай** (12 март 1912 йыл — 1 октябрь 1991 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан журналист, шағир, тәржемәсе һәм драматург. 1974 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1943) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1968) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Нәжип Сафа улы Иҙелбаев 1912 йылдың 12 мартында Ырымбур губернаһының Орск өйәҙе Иҙелбай ауылында тыуған.
Ауылдарында асылған мәктәптә белем ала. Уны тамамларға тура килмәй. Урман ҡырҡыусы булып эшкә урынлаша. Бер аҙҙан ауыл Советында секретарь, китапханала эшләй.

1929 йылда Баймаҡтағы тау сәнәғәте техникумын тамамлап сыға. Баймаҡ ҡалаһындағы баҡыр заводына эшкә керә. Утыҙынсы йылдар башында Баймаҡ районында «Ҡыҙыл Баймаҡ» исемлe гәзит сыға башлағас, журналистикаға күсә.

1933 йылдан «Мәскәү-Волга» каналын төҙөүҙә эшләй, бер үк ваҡытта 1935 йылдан «Ударники канала» гәзитендә әҙәби хеҙмәткәр була.

1937—1938 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә мөхәррир, тәржемәсе вазифаларын башҡара. Ошо йылдарҙа ситтән тороп К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡый.

1938 йылдан алып Ҡыҙыл Армия сафтарында хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Взвод, рота командиры вазифаларын башҡара. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары менән бүләкләнгән.

Ҡаты яраланғас, Өфөгә ҡайта. 1945—1955 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны», «Ленинсы» гәзиттәрендә, Башҡортостан радиокомитетында эшләй.

1974 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Унлап шиғыр, бер нисә пьеса китабы авторы. Уның һүҙҙәренә яҙылған йырҙар билдәлелек яулаған.

1991 йылдың 1 октябрендә Өфө ҡалаһында вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1968).

## Хәтер
*  Өфөлә әҙип йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.

## Әҙәбиәт
* Ғаилә календары. 2012 йыл. Өфө, Зәйнәб Биишева исемендәге «КИТАП» нәшриәте, 2011 йыл. — ISBN 978-5-295-05271-2
* Яуҙарҙа сыныҡҡан әҙип. «Ағиҙел» журналы. № 3 2012. http://agidel-rb.ru/nomera/2012/03/xmt_mxmtov1.html

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.
* Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
* Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.

## Һылтанмалар
*
Планетарий

**Планетарий** — махсус көмбәәҙҙә йондоҙло күкте сағылдырып, йыһан донъяһына мөғжизәле сәйәхәт ҡылырға ярҙам итеүсе аппарат-йорт. Планетарийҙар бер-береһенән көмбәҙенең ҙурлығы, унда ҡуйылған апаратураның камиллығы менән айырыла. Иң ҙурҙары 100 метрҙан ашыу диаметрлы көмбәҙҙә йыһандың теләһә ниндәй нөктәһен хәрәкәттә кәүҙәләндерергә мөмкинлек бирә. Ундай планетарийҙар донъяла икәү. Башҡалабыҙ Өфөләге планетарийҙың көмбәҙе 8 метрлы.

## Тарих

Беренсе планетарий 1925 йылМюнхендә төҙөлгән. Көнбайыш ярымшарҙа 1930 йылда (*Adler Planetarium and Astronomy Museum*, Чикагола, АҠШ). СССРҙа беренсе планетарий Мәскәүҙә 1929 йылдың 5 ноябре асылған. Бөгөнгө көндә ул емерек хәлдә.
[thumb|left|300px| [Санкт-Петербург ҡалаһындағы планетарийҙың йондоҙ көмбәҙе һәм проекторы]]

## Тышкы шилтемелер

* Всемирная база данных планетариев (WPD) 
* Stellarium — свободная компьютерная программа-планетарий
Тамыр (балалар студияһы)

**«Тамыр» балалар студияһы** — «Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы»ның махсус студияһы.

Ул 1992 йылдың 2 мартында «Сәңгелдәк» тапшырыуы менән асыла.

Әлеге ваҡытта ун телевидениела 14, радиола 17 тапшырыуы бар.

Уның тапшырыуҙары Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара фестивалдәрҙә ҡатнашып бик күп тапҡыр лауреат булдылар.
«Ҡоралай» фильм-әкиәте (авторы Г. Ҡолһарина, режиссёры Р. Фәтхиев) «ТЭФИ» төбәк-ара-2005 юғары телевизион премияһына лайыҡ булды. «Ҡамыр батыр» әкиәте (сценарийын Г. Ҡолһарина яҙған, режиссёры А. Малбаева) «Включайся» Халыҡ-ара балалар телевидениеһы фестиваленең «Нәфис фильм» номинацияһында еңеү яуланы. Унан башҡа бик күп фестивалдәрҙә лауреат булды.

Йәш быуынға милли ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, туған телгә таянған тәрбиәүи эштәрҙе еткереүҙе студия бик ойошҡан алып бара.
Ҡорт елеме

**Ҡорт елеме** — ҡорттар ағас бөрөләренән, япраҡтарынан йыйылған ыҫмалалы есемдәрҙе эшкәртеп яһаған ҡарағусҡыл йәшел төҫтәге йәбешеүсән матдә. Унда 55 % ыҫмала һәм бәлзәм, 10 % эфир майҙары, 30 % балауыҙ һәм 5 % һеркә бар. Һәр ғаилә миҙгеленә 100-150 г елем йыя. Ҡорт елеме медицинала киң ҡулланыла.
## Елемде умартала файҙаланыу
thumb|Бал ҡорто елемде яһау өсөн материал эҙләй
thumb|Ҡорт елеме
Ҡорттар елемде умарталағы ярыҡтарҙы һылау өсөн ҡуллана. Шулай итеп улар умартаны үтәтмә елдән һаҡлай. Шулай уҡ ҡорт елеме менән улар һауа торошона ҡарап, кейәнең ҙурлығын көйләйҙәр. Исеме шунан килеп сыҡҡан да инде, προπόλις «ҡала алдында». Елем менән ҡорттар инә ҡорт йомортҡа һаласаҡ күҙәнәкте шымарталар. Әгәр ҙә умартаға эрерәк хайуан килеп керһә, уны ҡорттар сығара алмайҙар, шунлыҡтан елем ярҙамында емтекте серемәһен өсөн мумификациялайҙар.

## Әҙәбиәт
* Младенов С. Мёд и медолечение. София, 1971.
* 

## Һылтанмалар
* Официальный сайт журнала «Прополис»
* Препараты прополиса, перечень и способы изготовления в домашних условиях
* Бистис О. Г. Прополис. Его свойства и применение 
* http://www.akvapropolis.ru/Aquapropolis.aspx
Йәсмин

**Йәсмин** (,  — *ясемин*) — матур сәскәле ҡыуаҡ, эфир майлы һәм декоратив үҫемлек.

## Ботаник яҙма
Мәңге йәшел ҡыуаҡ. Зәйтүн ағасы һымаҡтар ғаиләһенә керә.
Ап-аҡ сәскәләрн хуш еҫле, һулый башлағанда аҙ ғына ҡыҙғылт төҫкә керә. Эре сәскәле ғәрәп йәсминен өйҙә үҫтерәләр. Һары йәсмин һыуыҡтарҙы ауыр кисерә, эҫе ҡояшта ла бирешә. Эрерәк аҡ сәскәле ялбыр(махровый) йәсминдең ҡайһы бер төрҙәрен баҡсасылар Башҡортостанда ла үҫтерә. Үрмәләп үҫкән йәсминдәр ҙә бар.

## Төрҙәре
Ике ярымшарҙың йылы бүлкәттәрендә, субтропик бүлкәтте керетеп, барлығы 197 төрө билдәле.

Киң таралған төрҙәре:
* , йәки Ҡыуаҡлы йәсмин
* 
* 
* , йәки дарыу йәсмине

## Әҙәбиәт
* Ғаилә календары. 2012 йыл. Өфө, Зәйнәб Биишева исемендәге «КИТАП» нәшриәте, 2011 йыл.
* Русско-башкирский словарь сельскохозяйственных терминов (Ф. С. Мурзакаев, 2001)
* 

## Һылтанмалар
* Ядовитые свойства жасмина
Ҡош атыш уйыны

**Ҡош атыш уйыны** – балалар уйыны.

Ҡағыҙҙан осорғос(змей) яһап, уға еп тағыла. Ауыл ситенә сығып, елгә ҡаршы йңгерәләр һәм осорғосто һауаға осоралар. Бер бала осорғостстоң ебенән тартып тора. Башҡалар саптырма уҡтар менән һауала осоп йөрөгән осорғосҡа аталар. Кем осорғсото атып төшөрә, шул үҙенә ҡош атып алған булып иҫәпләнә. Яңы осорғос яһап. Йәки шуныһын йүнәтеп уйынды дауам итергә мөмкин.
## Әҙәбиәт
* И.Ғ. Ғәләүетдинов. Башҡорт халыҡ балалар уйындары. – Өфө : Китап, 2002 й. ISBN 5-295-02840-2
* Башҡорт халыҡ уйындары / [төҙ. Г. Р. Хөсәйенова]. – Өфө : Ғилем, 2006 q. – 72 б. ; 20 см. – 200 д. – ISBN 5-7501-0628-4.
* Т.Х.Аслаев. Ы.Ә. Исламғолова. Уйнат, уйлат баланы. Өфө 1987 й.
* Балалар фолклоры. Беренсе китап. 1994йыл Өфө.– ISBN 5-295-01280-8. 
* Балалар фолклоры. Икенсе китап. 1994йыл Өфө. – ISBN 5-295-01534-3
Фәйзуллин Фәнил Сәйет улы

**Фәйзуллин Фәнил Сәйет улы** (20 май 1942 йыл) — ғалим-философ, социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (1983), профессор (1984). Башҡортостан Фәндәр Академияһы академигы (1991). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1985), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2003). Н. А. Аитов исемендәге премия лауреаты (2015). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2012).

## Биографияһы
Фәнил Сәйет улы Фәйзуллин 1942 йылдың 20 майында БАССР-ҙың Өфө районы Яңы Ҡарашиҙе ауылында тыуған.

Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1960 йылда Өфөләге «Синтезспирт» заводында апаратсы булып башлай.

1966 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай һәм Иглин районы Турбаҫлы урта мәктәбендә директор урынбаҫары була, 1967 йылдан Өфөнөң 10‑сы ПТУ‑һында уҡыта.

1969 йылдан Өфө авиация институтында, шул иҫәптән: 1972—1975 йылдарҙа философия кафедраһының өлкән уҡытыусыһы, 1975—1983 йылдарҙа — философия кафедраһы доценты, 1984 йылдан философия кафедраһы профессоры. 1983—2002 йылдар — ӨДАТУ-ның гуманитар факультеты деканы.

1995—2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының ғилми консультанты, 1998 йылдан хәҙерге көнгәсә ӨДАТУ-ның социалогик лаборотарияһы ғилми етәксеһе.

## Һылтанмалар
* 
*
Аҡбашев Кәбир Мөхәмәтшәрип улы

**Аҡбашев Кәбир Мөхәмәтшәрип улы** (10 март 1932 йыл — 6 февраль 2019 йыл) — яҙыусы, шағир, драматург һәм тәржемәсе. 1990 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000). Стәрлетамаҡ районының Ғәли Ибраһимов (1998) һәм Ғафури районының Жәлил Кейекбаев исемендәге премиялары лауреаты. 

## Биографияһы
Кәбир Мөхәмәтшәрип улы Аҡбашев 1932 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ы Красноусол р‑ны Яңы Заһит (Биҙәүләт) ауылында тыуған.

Күрше Сәйетбаба ауылындағы урта мәктәпте, 1970 йылда Стәрлетамаҡ педагогия институтын тамамлай.

Хеҙмәт юлын колхозда башлай, унан һуң Ғафури районы Яугилде мәктәбендә уҡытыусы була. Совет Армияһында хеҙмәтен тултырып ҡайтҡас, «Коммунизм байрағы» район гәзитенә тәржемәсе булып эшкә урынлаша. 1963—1976 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районы «Знамя коммунизма» гәзитендә баш мөхәрир урынбаҫары, ҡала радиокомитеты директоры булып эшләй.

1977 йылда Стәрлетамаҡ химия заводында ижади командировкала була, шул ваҡытта экология темаһына драма әҫәрҙәре ижад итә.
1990 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғәли Ибраһимов исемендәге, Жәлил Кейекбаев исемендәге премиялар лауреаты.

Кәбир Аҡбашев 2019 йылдың 6 февралендә Стәрлетамаҡ ҡалаһында вафат булды.

## Китаптары
* Йәшә, ҡояшҡай!: Шиғырҙар. Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1986.
* Илама, Бөркөтөм минең: Драма. Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1987.
* Төнгө тауыштар: Повестар һәм хикәйәләр. Өфө: Китап, 1996.
* Драмалар һәм комедиялар. Өфө: Китап, 2002.
 
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000)
* Ғәли Ибраһимов исемендәге премия (1998)
* Жәлил Кейекбаев исемендәге премия 

## Әҙәбиәт
* Ғаилә календары. 2012 йыл. — Өфө, Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте, 2011. — ISBN 978-5-295-05271-2

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1  
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. 

## Һылтанмалар
*   
* ''Владимир Романов.'' Не изменяя выбранному пути (К 80-летию писателя и драматурга Кабира Акбашева).// ИА «Башинформ».  
* ''Аниса Абдуллина.'' Кабир Акбашев: «Осень рисует щедрою кистью жизни моей кружева».// ИА «Башинформ».
Ыҫмалабаш

**Ыҫмалабаш** – балалар уйыны.

Ҡаҙ ҡанатынан ике ҙур ҡауырһынды алып, уларҙы һырттары менән бергә ҡуйып бәйләйҙәр. Йоҙороҡтай ыҫмаланы йомарлап, уға ҡауырһындарҙың башын теркәйҙәр. Был уйын ҡоралы тулайым ыҫмалабаш тип атала. Уны сәпкә атып, алыҫҡа ташлап йәки һауаға сөйөп уйнайҙар.

Кем ыҫмаланы сәпкә тейгеҙә йәки иң алыҫҡа ырғыта, йә булмаһа иң бейеккә сөйә, шул иң мәргән һәм көслө уйнаусы була.

## Әҙәбиәт
* И.Ғ. Ғәләүетдинов. Башҡорт халыҡ балалар уйындары. – Өфө : Китап, 2002 й. ISBN 5-295-02840-2
* Башҡорт халыҡ уйындары / [төҙ. Г. Р. Хөсәйенова]. – Өфө : Ғилем, 2006 q. – 72 б. ; 20 см. – 200 д. – ISBN 5-7501-0628-4.
* Т.Х.Аслаев. Ы.Ә. Исламғолова. Уйнат, уйлат баланы. Өфө 1987 й.
* Балалар фольклоры. Ике китаптан тора. 1994йыл Өфө.
Беренсе китап. – ISBN 5-295-01280-8. 
Икенсе китап. – ISBN 5-295-01534-3
Алыш

**Алыш** — балалар уйыны.

Уйнаусылар сүкәйгән килеш тубыҡтарына ҡайыш йәки йүкәнән яһалған дүңгәләк кейәләр. Ҡулдар тубыҡ аҫтына ҡыҫтырыла. Балалар шул килеш һикергеләп йөрөй һәм бер-береһен, ҡулбаштары менән төртөп, йығырға тырыша. Йығылғаны уйындан сыға бара.

Кем аунамай ҡала, шул еңеүсе була. Был уйынды икегә бүленеп тә уйнарға була.

## Әҙәбиәт
* И.Ғ. Ғәләүетдинов. Башҡорт халыҡ балалар уйындары. — Өфө : Китап, 2002 й. ISBN 5-295-02840-2
* Башҡорт халыҡ уйындары / [төҙ. Г. Р. Хөсәйенова]. — Өфө : Ғилем, 2006 q. — 72 б. ; 20 см. — 200 д. — ISBN 5-7501-0628-4.
* Т. Х. Аслаев. Ы.Ә. Исламғолова. Уйнат, уйлат баланы. Өфө 1987 й.
* Балалар фолклоры. Беренсе китап. 1994йыл Өфө.- ISBN 5-295-01280-8.
* Балалар фолклоры. Икенсе китап. 1994йыл Өфө. — ISBN 5-295-01534-3
Паровоз (балалар уйыны)

**Паровоз** — балалар уйыны.

## Әҙерлек

Балалар ишләшеп ике тигеҙ төркөмгә бүленә. Һыҙыҡ һыҙыла. Беренсе яҡ һыҙыҡтың бирге яғына, икенсе төркөм –аръяғына баҫа.

## Уйындың аңлатмаһы

Һыҙыҡ өҫтөндә ҡапма-ҡаршы ике башлыҡ тора. Улар бер-береһенең ҡулын ныҡ итеп тоталар, ә иптәштәре улар артынан теҙелешә. Сигнал булыу менән һәр ике төркөмдөң уйынсылары, бер-береһенең биленән тотошоп, һыҙыҡ аша тартыша башлай. Ҡайһы яҡ ҡаршы төркөмдө үҙ яғына һөйрәп сығара, шул яҡ еңеүсе була.

## Әҙәбиәт
* И.Ғ. Ғәләүетдинов. Башҡорт халыҡ балалар уйындары. – Өфө : Китап, 2002 й. ISBN 5-295-02840-2
* Башҡорт халыҡ уйындары / [төҙ. Г. Р. Хөсәйенова]. – Өфө : Ғилем, 2006 q. – 72 б. ; 20 см. – 200 д. – ISBN 5-7501-0628-4.
* Т.Х.Аслаев. Ы.Ә. Исламғолова. Уйнат, уйлат баланы. Өфө 1987 й.
* Балалар фолклоры. Беренсе китап. 1994 йыл. Өфө. ISBN 5-295-01280-8. 
* Балалар фолклоры. Икенсе китап. 1994 йыл. Өфө. ISBN 5-295-01534-3
Зыя Өммәти

**Зыя Өммәти** (1885 — 1943) — ХХ быуат башында ижад иткән башҡорт яҙыусыһы, уҡытыусы.

## Биографияһы
Өммәти Зыя Ибраһим улы 1885 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Нөркә улусы Сурапан ауылында тыуған. Ауыл мәҙрәсһендә башланғыс белем алған. 

1898 йылдан 1906 йылға тиклем Өфөләге Ғосмания мәҙрәсәһендә уҡый.

Рәсәйҙәге беренсе буржуаз-демократик революцияһы йоғонтоһонда башланған шәкерттәр хәрәкәте был мәҙрәсәгә лә килеп инә. Шәкерттәр мәктәпкә нигеҙле уҡытыу программалары булдырыуҙы, донъяуи һәм фән дәрестәрен күберәк индереүҙе һ. б. реформалар үткәреүҙе талап итә. Улар «Иғтиҡад»(«Ышаныс») тигән стена гәзите, «Семеткес» тигән ҡулъяҙма журнал да сығаралар. Үҙенең шмғырҙары, мәҡәләләре менән Зыя Өммәти ҙә әүҙем ҡатнаша.

1906 йылдың көҙөндә Өфөлә яңы асылған «Ғәлиә» мәҙрәсәһенә күсә, 1909 йылға тиклем шунда белем ала. Мәҙрәсәлә уҡыған дәүҙерҙә башҡорт халыҡ йырҙарын, бәйеттәрен йыйыу менән мауығып китә,  хикәйәләр яҙа башлай. 

1909 йылда уның исеме аҫтында Өфөлә «Башҡорт, типтәрҙәрҙең йыр, бәйеттәре» йыйынтығы, 1910 йылда Стәрлетамаҡта «Аталарға — ғибрәт, йәштәргә — дәрес» тигән повесы айырым китап булып баҫыла.

1910—1911 йылдарҙа З. Өммәти Үрге Урал өйәҙенә ҡараған Усман ауылында мөғәллим булып эшләй. 

Артабан тыуған яҡтарында Һәйтәк, Сыпсыҡ, Сурапан ауылдары мәктәптәрендә уҡыта.

Совет власы йылдарында Өммәти, мәктәптә уҡытыу менән бер рәттән, ауылда төрлө йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнаша, спектаклдәр ҡуйыуҙы ойоштора, кооперация асырға ярҙам итә.

1923 йылдан ул кооперация-хужалыҡ эштәренә күсә, заготзернола, заготскотта һәм колхозда хисапсы булып эшләй. 

1930-сы йылдар аҙағында уны мәҙрәсәлә бергә уҡыған һабаҡташы Ғәлимйән Ибраһимов менән танышлығы арҡаһында (1938 йылда атылған) эҙәрлекләй башлайҙар. Зыя Ибраһим улының ғүмеренең һуңғы йылдары шул сәбәпле бик ҡатмарлы була.

1943 йылда тыуған ауылы Сурапанда вафат булған.

## Әҫәрҙәре
* Башҡорт, типтәрҙәрҙең йыр, бәйеттәре. Өфө, 1909. 
* Аталарға — ғибрәт, йәштәргә — дәрес. — Стәрлетамаҡ, 1910. 
* Аталарға — ғибрәт, йәштәргә — дәрес (ауыл тормошонан): повесть // Башҡорт әҙәбиәте XX быуат башы. 2-се китап. Проза. Драматургия. — Өфө, 1984. — Б. 199−234.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* Башкирская литература начала XX века. // История башкирской литературы. Т 1. С древнейших времен до начала XX века. — Уфа: Китап, 2012. — с.371.
* Башкирские баиты. // Башкирское народное творчество: баиты. — Уфа, 2004. — С.7.
* Зыя Өммәти (1885—1943) // Башҡорт әҙәбиәте. XX быуат башы. 2-се китап. Проза. Драматургия. — БФАН: Башҡортостан китап нәшриәте, 1984. — 590 бит. — Б. 198.

## Һылтанмалар
*
Кикрикүк

**Кикрикүк** – балалар уйыны.

Был уйынды урамда йәки яланда уйнарға мөмкин. Уйнаусылар ике рәт булып бер-бер артлы баҫалар, алда ишһеҙ бер бала була. Ул: “Аҡтыр, күктер, бөтәгеҙ ҙә йүгеректер, кикрикүк!” – тип ҡысҡыра.

Был һүҙҙәрҙән һуң иң арттағы иш икеһе ике яҡтан алға йүгерә, ә “кикрикүк” тигән бала уларҙың береһен тоторға тейеш. Теге иш тоталмай яңынан ҡауышһа, баҫтырған бала яңынан көтөүсе була булып ҡала. Көтөүсе береһен тотһа, тотолғаны менән рәттәр алдына барып баҫа, ә ишен юғалтҡан бала, көтөүсе булып, иң алда тора һәм уйынды дауам иттерә.
## Әҙәбиәт
* И.Ғ. Ғәләүетдинов. Башҡорт халыҡ балалар уйындары. – Өфө : Китап, 2002 й. ISBN 5-295-02840-2
* Башҡорт халыҡ уйындары / [төҙ. Г. Р. Хөсәйенова]. – Өфө : Ғилем, 2006 q. – 72 б. ; 20 см. – 200 д. – ISBN 5-7501-0628-4.
* Т.Х.Аслаев. Ы.Ә. Исламғолова. Уйнат, уйлат баланы. Өфө 1987 й.
* Балалар фолклоры. Ике китаптан тора. 1994йыл Өфө.
Беренсе китап. – ISBN 5-295-01280-8. 
Икенсе китап. – ISBN 5-295-01534-3
Иҫәнбирҙин Әхкәметдин Сабит улы

**Әхкәм Иҫәнбирҙин** — яҙыусы.

Иҫәнбирҙин Әхкәметдин Сабит улы 1883 йылда Саҡмағош районы Аблай ауылында тыуған. Башланғыс белемде өйөндә ата-әсәһенән ала. Артабан 23 йәшенә тиклем Бөрө өйәҙенең Рәсмәкәй ауылы мәҙрәсәһендә уҡый. Ғәрәп, төрөк телдәрен өйәрәнә.

1906 йылда Ғәлиә мәҙрәсәһенә уҡырға килә.

Ғәлиәлә уҡыған осорҙа ул Ырымбур ҡалаһында сыҡҡан «Шура» журналында «Тел ярышы» мәсьәләһенә ҡараған бер мәҡәлә баҫтырған һәм хикәйәләр яҙыу менән дә шөғөлләнгән. Уның «Үкенесле һөйөшөү, йәки Мансур менән Ғәлиә» исемле китабы 1911 йәлда Стәрлетамаҡ ҡалаһында, «Тәссеф йәки михнәтле кисәләр» китабы 1913 йылда Өфөлә «Шәреҡ» типографияһында сыҡҡан.

Ғәлиә мәҙрәсәһен тамамлағас, Әхкәм Иҫәнбирҙин, 1912 йылдан алып Октябрь түңкәрелешенән һуң бар ғүмерен балалар уҡытыуға арнай.

1930 йылда тыуған ауылында вафат була.

## Әҙәбиәт
* Башҡорт әҙәбиәте 20-се быуат башы. БФАН.Башҡортостан китап нәшриәте-1984 йыл. 590 бит.

## Һылтанмалар
Гей

**Гей** (ингл. *gay*) – инглиз сифаты, тәүләй «ҡайғыһыҙ», «шат, күңелле», «күренекле» һүҙҙәрен аңлатҡан. Шулайҙа әлеге заман инглиз телендә (1960 – 1970-се йылдарҙан) был һүҙ, бер енесле сексуаль ориентацияны – гомосексуальностьты аңлата, сифат һәм исем кеүек ҡулланыла.

Йәмғиәттең гомосексуальностьты үҙ итеү проблемаһы өҫтөндә эшләүсе рәсәй ғалимы И. С. Кондың «Күк төҫөндәге мөхәббәт» китабында бына нимә тип яҙылған: «Гей» – ир-егетте яратҡан, ир-егеткенә түгел, үҙенсәлекле үҙаңын йөрөтөүсе, айырым субкультура ағзаһы, йәмәғәт һәм ойошма, үҙенең гражданлыҡ хоҡуҡтарына ирешеүсе һ. б.

## Төшөрмәләр
Аяна алтын, кейенә көмөш

**Аяна алтын, кейенә көмөш** – балалар уйыны.

Уйнарға теләүселәр түңәрәккә баҫа. Һанашмаҡ әйтеп, бер көтөүсе һайлана. Уны уртаға сығарып, күҙен бәйләйҙәр. Түңәрәк ҡап уртаға бүленеп, ике рәт барлыҡҡа килтерә һәм ҡара-ҡаршы әйтешәләр:

–	Күктә-күктә ниҙәр бар?

–	Буҙ сәкмәнле йылан бар.

–	Күкрәгендә ниҙәр бар?

–	Тәңкә менән йофар бар.

–	Тәңкәләрен бир миңә?

–	Ниңә бирәйем һиңә.

–	Йофарҙарын бир миңә?

–	Ник бирәйем мин һиңә.

Ике рәт бер юлы: “Аяна алтын, кейенә көмөш”,- ти ҙә төрлө яҡҡа таралышып ҡаса. Шул ваҡытта күҙе бәйләнгән көтөүсе берәйһен тотоп ҡалырға тырыша. Тота алһа, тотолғандың күҙен бәйләйҙәр, тота алмаһа, үҙе тағы көтөүсе булып ҡала. Уйын яңынан башлана.

## Әҙәбиәт
* И.Ғ. Ғәләүетдинов. Башҡорт халыҡ балалар уйындары. – Өфө : Китап, 2002 й. ISBN 5-295-02840-2
* Башҡорт халыҡ уйындары / [төҙ. Г. Р. Хөсәйенова]. – Өфө : Ғилем, 2006 q. – 72 б. ; 20 см. – 200 д. – ISBN 5-7501-0628-4.
* Т.Х.Аслаев. Ы.Ә. Исламғолова. Уйнат, уйлат баланы. Өфө 1987 й.
* Балалар фолклоры. Ике китаптан тора. 1994йыл Өфө.
Беренсе китап. – ISBN 5-295-01280-8. 
Икенсе китап. – ISBN 5-295-01534-3
Каминг аут

**Ка́минг-а́ут** (яҙыуҙың ҡалған варианттары – *камин-а́ут, ка́минг а́ут* һәм *камина́ут*, ингл. *coming out* – «асылыу», «сығыу») – кешенең асыҡ һәм үҙ ирке менән сексуаль һәм гендер кәмлегенә инеүе тураһында асылыуы йәки шундай процесстар һөҙөмтәһе. . «Каминг-аут» термины башлыса, лесбиянкалар, гей, бисексуалдар һәм транссексуалдар (ҡыҫҡ. ЛГБТ) өсөн, үҙҙәренең сексуаль ориентацияларын йәки психик енестәре биологик енескә тап килмәүен асҡандары өсөн ҡулланыла. «Каминг-аут» аңлатмаһы, инглиз телендәге ныҡлы ҡулланылған *coming out* аңлатмаһынан тура үҙләштерелгән (ҡыҫҡ. *coming out of the closet*-тан – һүҙмә-һүҙ «соландан сығыу», «ҡараңғылыҡтан сығыу, асылыу» мәғәнәһенән).

Аутинг (*outing*), йәғни кеше тормошоноң айырым ситтәрен көс менән астырыу, үҙ аллы каминг-аут тип һаналмай. Аутинг публика алдында кешенең ориентацияһы йәки гендер оҡшашлығы шәхси информацияһын, уның теләгенән һәм ризалығынан ҡаршы, таратыуҙа тора, был законды боҙоу булып һанала. Был һәлдән һуң, ғәҙәти булмаған ориентациялы кешегә социаль һәм профессиональ сфераһына, тирә-яҡтағы халыҡтың мөнәсәбәте ҡырҡа үҙгәрә. Был эффект кешенең шәхси һәм йәмәғәт репутацияһын боҙоуҙа ҡулланыуы ихтимал, шулай уҡ уның профессиональ төплөлөгөндә шик тыуҙыра.

Поп-культураның ҡайһы бер вәкилдәре каминг-аут йәки ғәҙәти булмаған сексуаль ориентациялы кешенең имиджын, үҙ персонаһына ҡыҙыҡһыныуҙы күтәреү өсөн, ҡуллана, мәҫәлән, шундай аҙымға «Тату» рәсәй төркөмө барған.

## Төшөрмәләр

## Библиография
* Елена Лацци, Марина Канторова. *Жизнь в розовом цвете. Однополая семья о себе и не только*. — СПб.: Лира, 2006. ISBN 5-9684-0295-4

## Һылтанмалар
* http://www.gay.ru/society/coming_out/ Материалы раздела «Coming out»
* http://piter.lgbtnet.ru/category/projects/comingout-projects/?langswitch_lang=ru День камин-аута в Петербурге
* http://www.comeout.org Официальный сайт «Национального дня каминг-аута»
* http://www.hrc.org/issues/coming_out.asp Материалы о каминг-ауте на сайте «Кампании за права человека»
Әхмәтҡужин Әсхәл Әбүталип улы

**Әхмәтҡужин Әсхәл Әбүталип улы; Әсхәл Әхмәт-Хужа** (24 июнь 1942 йыл — 8 ноябрь 2018 йыл) —шағир, тәржемәсе. 1970 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡортостан Республикаһының (1992) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Башҡортостандың мәғариф отличнигы (2002). Әҙәби премиялар лауреаты. Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2007). Әбйәлил районының почётлы гражданы (2007).

## Биографияһы
Әсхәл Әбүталип улы Әхмәтҡужин 1942 йылдың 24 июнендә Әбйәлил районы Амангилде ауылында тыуған. Ауылдарында урта мәктәпте тамамлай. Унан һуң Стәрлетамаҡ педагогия институтында белем ала. 1965—1985 йылдарҙа «Ағиҙел» журналында әҙәби хеҙмәткәр, бүлек мөдире, мөхәррир урынбаҫары, яуаплы сәркәтип вазифаларын башҡара. Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстар тамамлап ҡайта, Башҡортостан Яҙыусылар союзында эшләй. 1996 йылдан Әбйәлил районы башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе.

1970 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы, 1983 йылдан КПСС ағзаһы. 30-лап китап авторы.

Әсхәл Әхмәт-Хужа 2015 йылда балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт, сәнғәт өлкәһендәге Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге республика дәүләт премияһына лайыҡ була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1992)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002)
* Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2002)
* Ғәлимов Сәләм исемендәге премия лауреаты (1992)
* Ким Әхмәтйәнов исемендәге премия лауреаты (1995)
* Әбйәлил районының И. Мырҙаҡаев‑Балапанов исемендәге премияһы лауреаты (2006) 
* Фәтих Кәрим исемендәге премия лауреаты (2007) 
* Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге премия лауреаты (2015)
* Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены (2007)

## Сығанаҡтар
* Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.
* Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ. Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.

## Әҙәбиәт
* Ғаилә календары. 2012 йыл. Өфө, Зәйнәб Биишева исемендәге «КИТАП» нәшриәте, 2011 йыл. — ISBN 978-5-295-05271-2

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Башҡортостандың Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы лауреаты билдәләнде
* «Ямғыр тамсыһы» уңыш килтерҙе. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 25 март
Солтанов Вәсим Хафиз улы

**Солтанов Вәсим Хафиз улы** (22 август 1887 йыл — июнь 1977 йыл) — яҙыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.

## Биографияһы
Вәсим Хафиз улы Солтанов 1887 йылдың 22 авгусында Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Борай волосы (хәҙерге Башҡортостан Борай районы) Шабай ауылында тыуған.

Башланғыс белемде ауылында атаһы мәҙрәсәһендә алған. 1903 йылда Өфөлә «Ғосмания» мәҙрәсәһенә уҡырға керә. Унда өс йыл уҡығас, яңы асылған «Ғәлиә» мәҙрәсәһенә күсә. Ул Башҡортостандың халыҡ шағиры Мәжит Ғафури менән дуҫ булған.

1905—1907 йылғы революцион хәрәкәттәрҙә ҡатнашыу сәбәпле, мәҙрәсәнән китергә мәжбүр була. 1909 йылдан Стәрле өйәҙе Ҡырмыҫҡалы ауылында мөғәлимлек итә. 1910 йылда Бөрө ҡалаһында асылған мосолман мәктәбендә бер йыл уҡыта. 1911 йылда шәриктәше Ғибадулла Алпаров менән төрки хәрефтәренә реформа кәрәк тип, «Шура» журналында мәҡәлә баҫтыралар. Шунан икәүләп Ҡазан ҡалаһындағы Татарская учительская школаға (Татар уҡытыусылар мәктәбе) барып урыелашалар. Шунда уҡығанда Ғата Исхаков менән бергә «Татар-башҡорт әлифбаһы» тигән китап яҙалар. 1913 йылда «Аҡса тик ятаһын» тигән китабы баҫыла. 

1914 йылда Алыҫ Көнсығышҡа Благовещенск ҡалаһына уҡырға китә, Хабаровск ҡалаһында ла уҡып ала. Өфө земствоһы эшкә саҡырғас, Башҡортостанға ҡайта һәм Стәрлетамаҡ өйәҙенең Боҙаяҙ ауылында волост китапханаһы асыуҙы ойоштора.

## Һылтанмалар
*