РФ Ҡораллы Көстәре Генераль штабының Баш идаралығы

**Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре Генераль штабының баш идаралығы** (**РФ Ҡораллы Көстәренең Баш идаралығы**) — органы  Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы һәм Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре хәрби разведкаһының үҙәк, тышҡы разведка органы, элекке исеме менән билдәле — **Баш разведка идаралығы (ГРУ)**.

## Тарихы
Генераль штабтың Баш идаралығы 2010 йылда  Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре Генераль штабының баш разведка идаралығы исемен үҙгәртеү һөҙөмтәһендә булдырылған. Ул  СССР тарҡалғандан һуң  ҡул ҡуйылғанда, 1992 йылдың 7 майында СССР Ҡораллы Көстәре ярсыҡтарын тулыһынса бүлеү тураһында халыҡ-ара килешеүгә һәм Рәсәй Федерацияһы Президентының Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәрен булдырыу тураһындағы указына  ҡул ҡуйылғанда барлыҡҡа килгән.

1990 йылдарҙа уҡ Баш разведка идаралығы Баш идаралыҡ тип аталыуы тураһында мәғлүмәт бар.

РФ Ҡораллы көстәре Генераль штабының Баш разведка идаралығына элекке СССР Ҡораллы Көстәре Генераль штабының Баш разведка идаралығы структураһына ҡараған бөтә учреждениелар һәм Рәсәй территорияһындағы махсус тәғәйенләнештәге формированиелар инде.

2018 йылдың 2 ноябрендә БРИ (ГРУ) ойошторолоуҙың 100 йыллығы уңайынан президент Владимир Путин «Баш разведка идаралығы» исемен тергеҙергә тәҡдим итте. Әммә был эшләнмәне. Әлеге идаралыҡ атамаһы хәҙер ГРУ тип ҡыҫҡартылмаһа ла, был абревиатура Рәсәй хәрби разведкаһын билдәләү өсөн элеккесә, шул иҫәптән сит илдәрҙә лә, файҙаланыла.

Һөнәри байрам - Хәрби разведчиктар көнө. 5 ноябрҙә билдәләнә.

## Хәрби ойошмалар ҡарамағында булыуы һәм маҡсаттары
Башҡа хәрби ойошмаларҙың (Рәсәй Оборона министрлығы һәм Рәсәй Ҡораллы көстәренең Генераль штабы) башҡарма органы һәм хәрби идара итеү органы булып тора; үҙ сиратында хәрби идара органдары, башҡа органдар һәм ведомство ҡарамағындағы ойошмалар составында башҡарма органдары бар; оборона һәм разведка өлкәһендәге функцияларҙы тормошҡа ашырыусы дәүләт учреждениеһы, милитаризацияланған формаль социаль коммерцияға ҡарамаған берәмек булып тора. Баш идаралыҡ начальнигы етәкселек итә.

Дәүләт идаралығы начальнигы Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәренең Генераль штабы начальнигына һәм Рәсәй Федерацияһының оборона министрына буйһона, идаралыҡ һәм уның структуралары Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре, шул иҫәптән агентура, йыһан, радиоэлектрон һәм башҡа разведка эшмәкәрлеге алып бара.

Структураһы, һаны һәм финанслауы дәүләт серен тәшкил иткән мәғлүмәттәргә ҡарай. Әммә Баш идаралығы алдында ҡуйылған бурыстарҙан күренеүенсә, дәүләт учреждениеһының төп структура берәмектәре - разведка идаралыҡтары, атап әйткәндә, Оператив разведка идаралығы (ҡыҫҡартып әйткәндә: Разведка идаралығы - РУ).

Баш идаралыҡтың разведка эшмәкәрлегенең маҡсаты булып түбәндәгеләр тора:

* Рәсәй Федерацияһы президентын, Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышын, Рәсәй Федерацияһы хөкүмәтен, РФ оборона министрын, Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәренең Генераль штабы начальнигын, Рәсәй Федерацияһы Именлек Советын сәйәси, иҡтисади, оборона, ғилми-техник һәм экологик өлкәләрҙә хәл итеү өсөн уларға кәрәкле мәғлүмәт менән тәьмин итеү;
* Рәсәй Федерацияһы сәйәсәтен оборона һәм хәүефһеҙлек өлкәһендә уңышлы тормошҡа ашырыуға булышлыҡ итерлек шарттар менән тәьмин итеү;
* илдең иҡтисади үҫешенә, фәнни-техник прогресына һәм Рәсәй Федерацияһы именлеген хәрби-техник тәьмин итеүгә булышлыҡ итеү.

## Баш идаралыҡ структураһы

Баш идаралыҡ структураһы барлыҡҡа килгәндән алып бер нисә үҙгәреш кисергән. Асыҡ сығанаҡтарҙан алынған мәғлүмәттәр буйынса, Баш идаралыҡтың структураһы 13 төп идаралыҡтан һәм 8 ярҙамсы бүлек һәм идаралыҡтан тора.

### Идаралыҡтары
* Беренсе Идаралыҡ — Европа берлеге илдәре
* Икенсе Идаралыҡ — Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка, Бөйөк Британия, Австралия, Яңы Зеландия илдәре
* Өсөнсө Идаралыҡ — Азия илдәре
* Дүртенсе Идаралыҡ — Африка илдәре
* Бишенсе Идаралыҡ — оператив разведка идаралығы
* Алтынсы Идаралыҡ — Радиотехник разведка идаралығы управление (ОсНаз)
* Етенсе Идаралыҡ — Төньяк Атлантик Килешеү Ойошмаһы
* Һигеҙенсе Идаралыҡ — махсус тәғәйенләнеш идаралығы
* Туғыҙынсы Идаралыҡ — хәрби технологиялар идаралығы
* Унынсы Идаралыҡ — хәрби иҡтисад идаралығы 
* Ун беренсе Идаралыҡ — стратегик доктриналар һәм ҡоралдар идаралығы 
* Ун икенсе-бис Идаралығы — мәғлүмәти һуғыш
* Йыһан разведкаһы идаралығы 
* Кадрҙар идаралығы
* Оператив-техник идаралыҡ (Рәсәй Федерацияһы эштәре идаралығы) 
* Административ-техник идаралыҡ
* Тышҡы мөнәсәбәттәр идаралығы
* Архив бүлеге
* Мәғлүмәт хеҙмәте

### Уҡыу йорттары һәм офицерҙар әҙерләү

Диверсион (СпН) идаралыҡ офицерҙарын Рязань юғары һауа-десант команда училищеһында «махсус разведка подразделениеларын файҙаланыу» һәм «махсус подразделениеларҙы файҙаланыу» һөнәрҙәре буйынса әҙерләйҙәр.

Алтынсы идаралыҡ (ОсНаз) офицерҙарын Радиоэлектроника хәрби университетында (Череповец ҡалаһы) әҙерләйҙәр.

Бынан тыш тағы бер нисә уҡыу үҙәге бар.

Күпселек идаралыҡтарҙың, шул иҫәптән агентура разведкаһының, офицерҙарын Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының Хәрби академияһында әҙерләйҙәр. Әҙерлек өс төп факультетта бара:

* Стратегик агентура разведкаһы факультеты;
* Агентура-оператив разведка факультеты;
* Оператив-тактик разведка факультеты.

Бер йәки бер нисә сит телде белгән офицерҙар, шулай уҡ билдәле бер талаптарға ярашлылар ғына ҡабул ителә. Академия ҡарамағында адъюнктура һәм Юғары академик курстар эшләй.

РФ Ҡораллы Көстәре Генераль штабының Хәрби академияһында разведка кафедраһы, РФ Ҡораллы Көстәренең Дөйөм ғәскәри академияһында — разведка һәм сит ил армиялары кафедраһы эшләй.

Баш идаралыҡ структураһына шулай уҡ Мәскәүҙә урынлашҡан, 6-сы һәм 18-се Үҙәк ғилми-тикшеренеү институттары булараҡ билдәле ике ғилми-тикшеренеү институты инә.

## Диверсия частары һәм соединениелары

### Тарихы
Махсус тәғәйенләнешле формированиеларҙың барлыҡҡа килеүенең башында ситке (украинный) ҡарауыл казактары торған тип иҫәпләргә кәрәк. 1571 йылда батша Иван IV «Поле»ла «Станица һәм ҡарауыл хеҙмәте тураһында бояр хөкөмө»н раҫлай, унда ҡарауыл казактарына разведка-диверсия бурыстары - дошман отрядтарын (ҡырым һәм нуғай татарҙарын, «воровской» кешеләрен) асыҡлау һәм яҡындағы нығытмаларға хәбәр итеү, «тел» килтеререү, эҙенә төшкән отряд артынан йәшерен күҙәтеү, дошман дозорҙарын һәм начальниктарын юҡ итеү ҡушыла. Һаҡ казактары һау-сәләмәт,  физик көскә, иҫ киткес зирәклеккә, тиҙ реакцияға эйә булған, теләһә ниндәй урында ла дошмандарҙан йәшеренә алған, ҡул һуғышы алымдарын яҡшы белгән, үҙ заманының һалҡын һәм атыу ҡоралын тейешле дәрәжәлә ҡулланған. Шул уҡ ваҡытта улар даими рәүештә үҙҙәрен яҡшы физик формала тоторға тейеш була. Улар менән айырым «баштар» һәм атамандар етәкселек иткән менән китеп барҙы. Уларға ғәҙәти городовой казактары менән сағыштырғанда күберәк аҡса түләгәндәр, ә йыш ҡына Украин разряды бояр балалары чины (кесе офицер составына тап килә) һәм ер бүлеме бирелгән. Хеҙмәт итеү барышында юғалып ҡалған йәки ватылған ҡорал, кәрәк-яраҡ, кейем, хатта ат өсөн ҡарауыл казагы өсөн ҡаҙна түләгән. Һаҡ казактарына ҡәтғи рәүештә, башлыса хеҙмәтле кешеләр тоҡомдарын, Запорожье («черкас») һәм Дон казактарын һәм православиеға күскән ляхтар (поляктар) нәҫеленән һайлап алғандар. Крепостной крәҫтиәндәрҙе һәм ҡолдарҙы (холоп) һаҡ казагы хеҙмәтенә алмағандар.

Рус армияһында тәге махсус тәғәйенләнеш частары 1916 йылдың 31 майында, Витебск янындағы Бабиничила Махсус тәғәйенләнештәге йылға флотилияһының Мина һәм Артиллерия полктары составында Махсус тәғәйенләнештәге айырым диңгеҙ бригадаһы (ОМБОН) ойошторола. Улар диңгеҙ офицерҙары менән комплектлана һәм 1918 йылдың башына тиклем Көнбайыш фронтта хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша, һуңынан таратыла.

Рус теоретигы һәм Махсус көстәрҙе ҡулланыу идеологияһы һәм концепцияһы авторы тип М. С. Свечниковты иҫәпләргә мөмкин, ул хәрби академиялары тыңлаусыларына, эйәреүселәренә һәм яҡлыларына байтаҡ идеяларын тапшырып өлгөрә. Идеяны практик ғәмәлгә ашырыу һәм ысынбарлыҡта тикшереү И. Г. Старинов тарафынан башланған тиергә була, Испаниялағы граждандар һуғышы ваҡытында тәүге хәрби ҡулланыу ҙа үткән. 

СССР Хеҙмәтсәндәренең Ҡораллы көстәрен - Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһын ойоштороу.
Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы ҡоро ер, диңгеҙ һәм һауа көстәренә бүленә.
Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы составына шулай уҡ **махсус тәғәйенләнештәге ғәскәрҙәр**: Берләштерелгән Дәүләт Сәйәси идаралығы ғәскәрҙәре һәм Конвой ғәскәрҙәре инә.

1950 йылдың 24 октябрендә СССР Хәрби министрының ОРГ/2/395/832 һанлы «Секретно» грифы аҫтындаДирективаһына ҡул ҡуйыла. Ул дошмандың иң тәрән тылында эшләү өсөн махсус тәғәйенләнешле подразделениелар (СпН) булдырыуға (*тәрән разведка* йәки махсус тәғәйенләнешле разведка) нигеҙ һалған. Шул уҡ йылдың көҙөндә барлыҡ хәрби округтарҙа һәр береһе 120-шәр кешенән торған 46 СпН ротаһы булдырылған. Һуңыраҡ СпН берләшмәләре (һәр хәрби округҡа йәки флотҡа бригада һәм үҙәк буйһоноуындағы бригада) булдырыла. Әгәр НАТО илдәре СССР-ға ҡаршы һуғыш хәрәкәттәре башлаһа, СпН частары һәм берләшмәләре бүлексәләре беренсе булып сығыш яһаясаҡ. Разведчиктар төркөмдәре команда пункттарынан һәм башҡа стратегик объекттарға яҡын барлыҡҡа килергә тейеш ине. Уларҙың бурысы - разведка алып барыу, кәрәк булһа, идара итеү пункттарын, ракета ҡулайламаларын, стратегик авиация самолёттарын, атом һыу аҫты кәмәләрен юҡ итеү, элемтәне, энергия менән тәьмин итеүҙе  боҙоу, транспорт коммуникацияларын емереү, агрессор илдәрҙең хәрби һәм дәүләт идаралығында паника һәм хаос таратыу. ГРУ-ның махсус тәғәйенләнешле (СпН) частары һәм берләшмәләре подразделениелары Афған һуғышында, Тажикстанда һәм Чечен Республикаһы территорияһындағы хәрби операцияларҙа ҙур роль уйнаны. СССР тарҡалғандан һуң Рәсәй Баш разведка идаралығының Генераль штабына махсус разведканың ил территорияһында урынлашҡан бөтә формированиелары ла күсә.

БДБ дәүләттәре араһында махсус разведка формированиеларын бүлеү бер төрлө схема буйынса үткәрелде: махсус тәғәйенләнешле бригадалар һәм  айырым роталар дислокация урыны буйынса БДБ дәүләттәренең ҡораллы көстәре составына күсә.

Был Балтик буйында һәм Кавказ аръяғында дислокацияланған формированиеларға ғына ҡағылмай.

Балтик буйы дәүләттәре СССР Ҡораллы Көстәре формированиеларына дәғүәләрҙән баш тартты, ошоға бәйле Эстонияла урынлашҡан махсус тәғәйенләнештәге 4-се айырым бригада урында 1992 йылдың 1 октябренә тиклем таратылды.

Кавказ аръяғында икенсе хәл килеп тыуҙы: башланып киткән Ҡарабах һуғышы, грузин-абхаз һуғышы һәм Көньяҡ Осетия конфликты менән бәйле, Рәсәй Ҡораллы көстәре етәкселеге махсус тәғәйенләнештәге 12-се һәм 22-се айырым бригадаларҙы һәм 797-се айырым ротаны Кавказ аръяғы дәүләттәре юрисдикцияһына тапшырыуҙан баш тартты. Кавказ аръяғындағы рәсәй ғәскәрҙәре төркөмө (ГРВЗ) составындағы 797-се рота Ереванда урынлашҡан дислокация пунктында таратыла. Бригадалар Рәсәй территорияһына: 1992 йылдың 19 июленә тиклем Баҡы тирәһенән Ростов өлкәһенә, 1992 йылдың 3 сентябренә тиклем Лагодех ҡалаһынан Свердловск өлкәһенә 12-се бригадаға сығарылды.

### Баш разведка идаралығының (ГРУ) махсус тәғәйенләнештәге ҡоро ер формированиелары
* Махсус тәғәйенләнешле 2-се айырым гвардия бригадаһы - Көнбайыш хәрби округы (Псков ҡалаһы).
: Махсус тәғәйенләнешле 2-се бригада СССР Ҡораллы Көстәре Генераль штабы һәм 1962 йылдың 17 сентябренән 1963 йылдың мартына тиклемге осорҙа Ленинград хәрби округы ғәскәрҙәре командующийы  директивалары нигеҙендә ойошторола.
* Махсус тәғәйенләнешле 3-сө айырым гвардия бригадаһы - Үҙәк хәрби округы. (Тольятти ҡалаһы).
: 1966 йылда Германиялағы Совет ғәскәрҙәре төркөмөнөң Баш командующийы директиваһы менән Вердер гарнизонында махсус тәғәйенләнештәге 26-сы айырым батальон фондында Төньяҡ ғәскәрҙәр төркөмөнөң 27-се айырым батальоны, 48-се һәм 166-сы айырым разведка батальондары кадрҙары ҡатнашлығында ойошторола.
* Махсус тәғәйенләнешле 10-сы айырым гвардия бригадаһы - Көньяҡ хәрби округы (Молькин ҡасабаһы, Краснодар крайы).
: 2003 йылдың майында СКВО-ла (ЮВО) ойошторола. СССР Ҡораллы Көстәре бүленгәндә Украина ҡораллы көстәре составына бүленгән 10-сы обрспн менән бутарға ярамай. 2023 йылдың 27 мартынан «гвардейский» тигән маҡтаулы исем йөрөтә.
* Махсус тәғәйенләнешле 14-се айырым гвардия бригадаһы - Көнсығыш хәрби округы (Хабаровск ҡалаһы).
: 1963 йылдың 1 декабрендә формалашҡан, 200-ҙән ашыу офицер, сержант һәм һалдат махсус тәғәйенләнештәге отрядтар составында Афғанстандағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. 12 офицер, 36 сержант һәм һалдат һәләк була. 1995 йылдың ғинуарынан апреленә тиклем СпН йыйылма отряды Чечняла конституцион тәртип урынлаштырыуҙа ҡатнаша.
* Махсус тәғәйенләнешле 16-сы айырым гвардия бригадаһы - Көнбайыш хәрби округы ( Тамбов ҡалаһы).
: 1963 йылдың 1 ғинуарында Мәскәү хәрби округы ойошторола. 1972 йылда бригада Мәскәү, Рязань, Владимир һәм Горький өлкәләре территорияһында янғындарҙы бөтөрөү буйынса хөкүмәт йөкләмәһен үтәй. Был заданиены үтәгәне өсөн РСФСР Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнә.
* Махсус тәғәйенләнешле 22-се айырым гвардия бригадаһы - Көньяҡ хәрби округы (Батайск ҡалаһы һәм Степной ҡасабаһы, Ростов өлкәһе).
: 1976 йылдың 21 июлендә Ҡаҙаҡ ССР-ының Ҡапчағай ҡалаһында Урта Азия хәрби округы ғәскәрҙәре командующийы бойороғо менән ойошторола. 1985 йылдың мартында ул Афғанстан Республикаһының Лашкаргах ҡалаһына күсерелә һәм афған һуғышында ҡатнаша. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң гвардейский атамаһына лайыҡ булған беренсе хәрби формирование. 1989-1992 йылдарҙа Әзербайжанда дислокацияланған. 1992 йылдың июнендә соединение Рәсәй Федерацияһы территорияһына күсерелә һәм Төньяҡ Кавказ хәрби округы ғәскәрҙәре составына индерелә. 1992 йылдың ноябренән 1994 йылдың авгусына тиклем соединениеның оператив төркөмө ғәҙәттән тыш хәл режимына булышлыҡ итеү һәм осетин-ингуш милләт-ара низағында яҡтарҙы айырыуға йәлеп ителә. 1994 йылдың 1 декабренән соединениеның оператив төркөмө Чечен территорияһындағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша
* Махсус тәғәйенләнешле 24-се айырым гвардия бригадаһы - Үҙәк хәрби округы (Новосибирск ҡалаһы).
: 1977 йылдың 1 ноябрендә махсус тәғәйенләнештәге 806-сы рота нигеҙендә ойошторола.
* Махсус тәғәйенләнешле 25-се айырым гвардия полкы - Көньяҡ хәрби округы (Ставрополь ҡалаһы).
: 2023 йылдың 27 мартынан «гвардейский» маҡтаулы исеме бирелә.
* 346-сы махсус тәғәйенләнешле айырым гвардия бригадаһы - Көньяҡ хәрби округы (Прохладный ҡалаһы, Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы).
: 2023 йылдың 27 мартынан «гвардейский» тигән маҡтаулы исем йөрөтә.

**Баш разведка идаралығының махсус тәғәйенләнешле диңгеҙ формированиелары**
* 42-се махсус тәғәйенләнешле айырым диңгеҙ разведка пункты (Русский утрауы, Джигит бухтаһы, Владивосток ҡалаһы янында, Тымыҡ океан флоты)
* 420-се махсус тәғәйенләнешле айырым диңгеҙ разведка пункты (Зверосовхоз ҡасабаһы, Кола ҡалаһы янында, Төньяҡ флот)
* 388-се махсус тәғәйенләнешле айырым диңгеҙ разведка пункты (Севастополь ҡалаһы, Ҡара диңгеҙ флоты в/ч 43071), шулай уҡ Ҡара диңгеҙ флотының Севастополь ҡалаһында урынлашҡан элекке 431-се диңгеҙ разведка пункты (Туапсе ҡалаһы, Ҡара диңгеҙ флоты)
* 561-се махсус тәғәйенләнешле айырым диңгеҙ разведка пункты (Парусное ҡасабаһы, Балтийск ҡалаһы янында, Калининград өлкәһе, Балтика флоты)

### Частар һәм соединениелар һаны
Төрлө сығанаҡтар буйынса махсус тәғәйенләнештәге частар һәм берләшмәләрҙә әлеге ваҡытта 6000-15 000 кеше хеҙмәт итә. Махсус тәғәйенләнештәге частарҙан һәм берләшмәләрҙән тыш, Баш идаралыҡ етәкселегенә 25 мең самаһы кешенән торған дөйөм ғәскәри формированиелар инә.

Әлеге ваҡытта РФ Ҡораллы Көстәре Баш идаралығы Генераль штабының махсус тәғәйенләнештәге 8 айырым бригадаһы һәм Баш идаралыҡтың дөйөм һаны 10 меңгә тиклем хәрби хеҙмәткәрҙән торған бер нисә диңгеҙ разведка пунктынан тора.

## Штаб-фатиры

Быға тиклем Баш идаралыҡтың штаб-фатиры Мәскәүҙә Ходын яланы районында, Хорошёв шоссеһында, 76-сы йортта, кварталда бер аҙ төптәрәк  урынлашҡан булған. Дөйөм майҙаны 70 мең м² самаһы тәшкил иткән ҡоролмалар комплексынан торған штаб-фатир төҙөлөшө 2006 йылдың көҙөндә тамамланған. Уның эсендә ситуация үҙәге, команда пункты, спорт комплексы һәм йөҙөү бассейны бар. Яңы штаб-фатиры Мәскәүҙә Гризодубова урамында урынлашҡан. Төҙөлөштөң хаҡы 9,5 миллиард һум тәшкил иткән. Яңы бинанан 100 метр төньяҡҡараҡ **Аквариум** ҡушаматлы иҫке бина урынлашҡан.

## Оператив хеҙмәттең операциялары, методтары, маҡсаттары
РФ оборона министры Сергей Шойгуның баһалауы буйынса, 2011-2015 йылдарҙа генерал-полковник Игорь Сергун етәкселегендә Рәсәй хәрби разведка системаһы һөҙөмтәле эшләне, «Рәсәй Федерацияһы хәүефһеҙлегенә яңы янауҙарҙы үҙ ваҡытында асты». Хәрби разведка 2014 йылдың февраль-мартында Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуы буйынса операцияны планлаштырыуҙа һәм тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашты.  Шул уҡ йылдарҙа хәрби разведка үҙгәртеп ҡоролдо, Рәсәй президенты тарафынан башҡа дәүләттәрҙә әҙерләнгән яңы һәм йәшерен ҡорал һәм хәрби техника тураһында оператив мәғлүмәт эҙләү һәм йыйыу буйынса хәрби махсус хеҙмәт эшмәкәрлеге уңышлы һәм һөҙөмтәле тип танылды.

2015 йылдың йәй урталарынан алып Генштабтың Баш идаралығы коллективы менән бергә хәрби разведка Сүриәлә Рәсәй хәрби-һауа операцияһын планлаштырҙы. 2015 йылдың ноябрендә, Financial Times һәм НАТО мәғлүмәттәренә ярашлы, Баш идаралыҡтың Генштабы етәксеһе Владимир Путиндың ҡушыуы буйынса конфиденциаль рәүештә Дамаск ҡалаһына барҙы, унда ул Сүриә лидеры Башар Асадҡа Рәсәй президентынан эске милли татыулыҡ ихтыяжынан сығып, отставкаға китеү мөмкинлеген уйлау тәҡдиме яҙылған хатты тапшырҙы. Баш идаралыҡ  структураларында 2015 йылдың көҙөндә Мәскәүҙә үткән «Афғанстан буйынса халыҡ-ара конференция»ла асыҡ доклад әҙерләнгән, унда үҙәк Азия төбәгендә «Ислам дәүләтенең» маҡсаттары һәм хәрби хеҙмәткә саҡырыу әүҙемлеге анализланған.

Рәсәй юғары етәкселегенә йыһан, радиоэлектрон һәм агентура разведкаһы мәғлүмәттәрен еткереү Баш идаралыҡтың төп функцияларының береһе булып тора.

Баш идаралыҡ йәшерен мәғлүмәт эҙләү өсөн мәғлүмәт алыуҙың юғары технологик кибер-методтарын ҡуллана. 2016 йылдың ғинуарында немец разведкаһындағы сығанаҡтарға һылтанма яһап, Германияның Spiegel журналы 2015 йылдың башында бундестагка хакер атакаһы Рәсәй хәрби разведкаһы менән бәйле тип раҫланы. Мәҫәлән, хакерҙар НАТО-ның башҡа илдәрендә лә шундай уҡ эш алып барған. Германияның махсус хеҙмәттәре тикшереүе мәғлүмәттәренә ярашлы, хакер атакаһын Рәсәй бюджетынан финансланыусы Sofacy һәм APT28 компьютер ватыусы төркөмдәре ойошторғаны асыҡланды.

Bloomberg агентлығы, Рәсәй махсус хеҙмәттәре хеҙмәткәрҙәре хатта АҠШ-тың Милли именлек агентлығы ла асыҡламаған киберкиңлектә ошондай йәшеренеп эшләү оҫталығын (маскировка) ҡуллана, тип күрһәтә. Рәсәй белгестәренең компетентлыҡ кимәле шул тиклем юғары, хатта үҙҙәре теләһә генә быны асыҡларға мөмкин, тип билдәләне Fidelis Cybersecurityкомпанияһы президенты Майк Буратовски. 2015 йылдың апрелендә Америка Ҡушма Штаттарының Рәсәйгә ҡаршы санкциялар буйынса һөйләшеүҙәре тураһында мәғлүмәт алырға маташыуҙары менән бәйле матбуғат вәкилдәре APT28 Хакер төркөмөн телгә алды. Шул уҡ йылдың майында APT28 көнбайыш банктарына киберһөжүм ойоштороуҙа ғәйепләнә. APT28  төркөмө иҫәбендә - Аҡ йорттоң компьютер селтәрҙәренә һәм Дәүләт департаментына үтеп инеү.

2016 йылдың ғинуарында Британия һәм Америка сығанаҡтары Рәсәй разведка структураларының (Баш идаралыҡ һәм Рәсәй Федерацияһының тышҡы разведка хеҙмәте) ағымдағы төп маҡсаттарын баҫтырып сығарҙы. Атап әйткәндә, улар Рәсәй разведчиктарының Европа партияларын һәм фондтарын Евросоюздың «сәйәси бөтөнлөгөн ҡаҡшатыу» маҡсатында йәшерен финанслауын, Европа Советы ағзалары араһында Рәсәйгә ҡаршы санкциялар, НАТО-ға евро-атлантик теләктәшлеккә кире йоғонто яһау, АҠШ-тың Европалағы антиракета оборонаһы системаларын тарҡатыу процесын бикләү һәм Рәсәйҙең энергетика монополияһы өсөн шарттар булдырыу мәсьәләләре буйынса фекер алышыуҙы үҙ эсенә ала. The Telegraph гәзите мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәй разведкаһы каналдары аша йәшерен хеҙмәттәшлектә һәм финанслауҙа ғәйепләнгән Европаның ультрауң партиялары араһында «Йоббик» венгр милләт партияһы, Италияның «Төньяҡ лигаһы», Грецияның «Алтын Таң» партияһы, Францияның «Милли фронты» бар.

2016 йылдың майында Рәсәй махсус хеҙмәттәре буйынса Британия эксперты Марк Галеотти 2014-2016 йылдарҙа Рәсәйҙең тышҡы разведка структураларының, Баш идаралыҡты индереп, Көнбайышта эшмәкәрлеген тикшергән. Галеотти анализының дөйөм һығымтаһы шуға ҡайтып ҡала: Рәсәйҙең юғары етәкселегенә иерархия бюрократик ҡаршылыҡтары һәм комфортлы өмөттәр арҡаһында Көнбайыш илдәрендә Рәсәй хәрби разведчиктары йыйған мөһим мәғлүмәт һәм аналитик иҫәпләүҙәр барып етмәй. Ошо тенденциялар менән Галеотти Көнбайыштың тупланма позицияһы һәм Рәсәйҙең Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуы арҡаһында Евросоюз санкцияларының оҙайлығы буйынса яңылыш фаразын, Украинаны артабан Рәсәй йоғонтоһо аҫтында тотоп тороу мөмкинлектәрен һәм халыҡ-ара сәйәсәттең башҡа көнүҙәк проблемаларын бәйләй.

Ҡайһы бер киң мәғлүмәт саралары 2004 йылдың 13 февралендә «Чечен Республикаһы» (Ичкерия) лидерҙарының береһе Зелимхан Яндарбиевтың Дохала (Катар) үлтерелеүен Баш идаралыҡ опреацияһы тип иҫәпләне. Сит ил эштәре министры вазифаһын башҡарыусы И.С. Иванов һуңынан Катарҙа хөкөм ителгән кешеләрҙең Рәсәй махсус хеҙмәттәренә ҡарағанлығын 2004 йылдың 26 февралендә Катар әмирлеге властарына мөрәжәғәт иткән махсус ғаризала иғлан итә. Шул уҡ йылда разведчиктар катар төрмәһенән дипломатик тырышлыҡ менән азат ителә һәм тыуған илдәренә ҡайтарыла.

2015 йылдың сентябрендә Сүриәлә Рәсәйҙең Хәрби операцияһы башланыу менән Баш идаралыҡ хеҙмәткәрҙәре ошо операция барышында һауа-йыһан көстәренең уңышлы эшләүен тәьмин итә. Рәсәй Президенты Владимир Путин «бандиттарҙың башлыҡтарын, боевиктарҙың базаларын һәм инфраструктураһын ҡыйратыуҙа» һәм «беҙҙең авиация һәм флоттың төбәп айырым нөктәләрҙе юҡ итеүендә» хәрби разведканың ҙур ролен айырым билдәләне.

2017 йылға Рәсәйҙә бер хәрби разведчик та (тышҡы разведка хеҙмәтен дә индереп, бер нисә агентты - сит ил дәүләттәре граждандарын иҫәпкә алмағанда) ҡулға алынмаған йәки Рәсәйҙән ситтә тотҡонлоҡта ҡалмаған - улар бөтәһе лә ҡотҡарылған, алмаштырылған йәки һатып алынған, ошо хаҡта Рәсәй-24 телеканалына интервьюһында яҙыусы һәм махсус хеҙмәттәр тарихсыһы, Рәсәй Федерацияһының Тышҡы разведка хеҙмәте премияһы лауреаты Николай Михайлович Долгополов хәбәр итте.

2017 йылдың ноябрендә Польшала бер нисә йыл дауамында хәрби разведкаға эшләгән Рәсәй гражданы Станислав Шиповскийҙың 7 йылға иркенән мәхрүм ителеүе билдәле булды.

2017 йылда 750 хәрби разведка хеҙмәткәре Советтар Союзы Геройы һәм Рәсәй Геройы исеменә лайыҡ булған, мең кеше орден һәм миҙалдар менән бүләкләнгән.

2018 йылда АҠШ-та Рәсәй Баш идаралыҡтың бер нисә хеҙмәткәренә АҠШ Демократик партияһының Милли комитеты компьютерҙарынан һайлау алды мәғлүмәтен алып, 2016 йылғы АҠШ Президентын һайлауға йоғонто яһарға маташыуға бәйле, шулай уҡ хакер методтары менән ҡаршы еңел атлеттарын киң ҡулланыуҙа допингка ҡаршы агентлыҡтар һәм Спорт арбитраж суды дәүләт учреждениеһының рәсми ғәйепләүҙәр күрһәтелде.

Бөйөк Британия властары раҫлауынса, 2018 йылдың мартында Рәсәй хәрби разведкаһының элекке хеҙмәткәре Сергей Скрипалде ағыулау ҙа Александр Петров һәм Руслан Боширов исеме аҫтында йөрөгән Баш идаралыҡ хеҙмәткәрҙәре эше. Ҡайһы бер киң мәғлүмәт саралары, АҠШ Финанс министрлығы һәм Сит ил эштәре буйынса Европа союзы советы Бошировты һәм Петровты Баш разведка идаралығы разведчиктары Рәсәй Геройҙары Анатолий Владимирович Чепига һәм Александр Евгеньевич Мишкин менән тиңләй.

2021 йылдың апрелендә Чехия полицияһы Александр Петровты (Мишкин) һәм Руслан Бошировты (Чепига) эҙләй. Чехия властары уларҙы 2014 йылда Чехияның көньяҡ-көнсығышында ике кешенең үлеменә килтергән боеприпастар келәтендә шартлауҙарҙы тормошҡа ашырыуға ҡатнашҡан тип иҫәпләй. Шартлатылған келәттәрҙә Украинаны ҡорал менән тәьмин итеүсе Чехия фирмаһының боеприпастары һаҡланған.

### Санкциялар
2016, 2018 һәм 2019 йылдарҙа АҠШ һәм Евросоюз «АҠШ-та демократияны ҡаҡшатыу буйынса эшмәкәрлеге» өсөн РФ Ҡораллы Көстәре Генштабының Баш идаралығы начальнигы Игорь Костюковҡа, 2016 йылда Америка һайлауҙарына һәм «Новичок» ағыулағыс матдәләрҙе һаҡлауға, ташыуға һәм ҡулланыуға ҡыҫылышы өсөн (2018 йылдың 4 мартында Солсбериҙа Сергей һәм Юлия Скрипалды ағыулау) санкциялар индерҙе.

2016 йылдың 29 декабрендә Америка Ҡушма Штаттары Рәсәй Ҡораллы Көстәре Генераль штабы Баш идаралығына ҡарата санкциялар индерҙе.

2020 йылдың июлендә Евросоюз Рәсәй Ҡораллы Көстәре Генераль штабы Баш идаралығының Махсус технологиялар баш үҙәгенә (ГЦСТ, 74455-се ғәскәри часть) ҡаршы санкциялар индерҙе. Евросоюз фекеренсә, «ГЦСТ» 2017 йылдың июнендә күҙәтелгән ҡайһы бер кибер-һөжүмдәр, шул иҫәптән «NotPetya» йәки «EternalPetya» булараҡ билдәле һөжүмдәр, һәм 2015, 2016 йылдар ҡышында Украинаның энергия системаһына атака өсөн яуаплы. Бер үк ваҡытта санкциялар 2018 йылдың апрелендә Химик ҡоралды тыйыу ойошмаһына (ОЗХО) киберһөжүмгә ҡыҫылышы өсөн РФ Ҡораллы Көстәре Генераль штабы Баш идаралығы хеҙмәткәрҙәре тип иғлан ителгән дүрт айырым кешегә ҡаршы индерелде.

2022 йылдың 16 декабрендә Рәсәйҙең Украинаға инеүе фонында Евросоюз, «Рәсәйҙең Украинаға ҡаршы агрессив һуғышында ҡатнашҡаны, Украинаның территориаль бөтөнлөгөнә, суверенитетына һәм бойондороҡһоҙлоғона янаған ғәмәлдәре өсөн матди йәки финанс ярҙамы буйынса яуаплы» РФ Ҡораллы Көстәре Генераль штабы Баш идаралығына ҡарата санкциялар индерә.

2022 йылдың 15 сентябрендә, Украинаға баҫып ингәндә «Рәсәй Украинала үҙ контроле аҫтында тотҡан райондарында даими рәүештә фильтрлау операциялары һәм көс ҡулланып депортациялау үткәрә» тигән сәбәп табып, Америка Ҡушма Штаттары санкцияларын киңәйтә. Баш идаралыҡ Рәсәйҙең фильтрлау һәм көсләп депортациялау эшмәкәрлегендә төп роль уйнай».

РФ Ҡораллы Көстәре Генштабының Баш идаралығы шулай уҡ Швейцария, Канада һәм Японияның санкциялар исемлегендә

## «Совинформспутник»
«Совинформспутник» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте, нигеҙләнеү датаһы — 1991 год. 107 кеше мәшғүл. Совинформспутник — Генштабтың Баш идаралығы ойошмаһы, уның бурысы Баш идаралыҡтың разведка спутниктары төшөргән йәшерен булмаған фотолары менән сауҙа итеү. 2000 йылдың апрелендә Америка журналистары Совинформспутник таратҡан фотолар араһында «Area 51» («Зона 51») исеме аҫтында билдәле булған йәшерен АҠШ хәрби базаһы фотоһүрәттәрен тапҡандан һуң, билдәлелек алған.

## Галерея

ГРУ Малая эмблема 1997.JPG|Баш разведка идаралығының Бәләкәй эмблемаһы(1997 йылдан)
ГРУ Средняя эмблема 1997.JPG|Урта эмблема (хәрби хеҙмәткәр күкрәккә таға торған билдә)
ГРУ Большая эмблема 1997.JPG|Ҙур эмблема (офицерҙар күкрәккә таға торған билдә)
Specnaz.jpg|Баш разведка идаралығының еңгә таға торған билдә (2010 йылға тиклем)

Sergey Shoigu in GRU 01.jpg
Sergey Shoigu in GRU 05.jpg
Sergey Shoigu in GRU 04.jpg
Sergey Shoigu in GRU 03.jpg


## Баш идаралыҡ начальниктары

* генерал-полковник Тимохин Евгений Леонидович (ноябрь 1991 — август 1992)
* генерал-полковник Ладыгин Фёдор Иванович (19 август 1992 — май 1997)
* армия генералы Корабельников Валентин Владимирович (май 1997 — апрель 2009)
* генерал-полковник Шляхтуров Александр Васильевич (14 апрель 2009 — 26 декабрь 2011)
* генерал-полковник Сергун Игорь Дмитриевич (26 декабрь 2011 — 3 ғинуар 2016)
* генерал-полковник Коробов Игорь Валентинович (ғинуар 2016 — 21 ноябрь 2018)
* адмирал Костюков Игорь Олегович (декабрь 2018 — бөгөнгө көн)

## Начальник урынбаҫарҙары

### Ғәмәлдәге
;Беренсе урынбаҫары
* Алексеев Владимир Степанович, генерал-лейтенант (2011 — бөгөнгө көн)
;Урынбаҫарҙары
* Кондрашов Вячеслав Викторович, генерал-лейтенант (2011 — бөгөнгө көн)
* Гизунов Сергей Александрович (2015 —  бөгөнгө көн)
* Лелин Игорь Викторович, генерал-лейтенант (2014 — бөгөнгө көн)

Рәсәй Оборона министрлығының Хәрби-дипломатик академияһы начальнигы һәм Махсус операциялар көстәре командующийы Рәсәй Ҡораллы көстәре Генштабының Баш идаралығы начальнигы урынбаҫары булып тора.

### Элекке командирҙар
* генерал-полковник Гусев Юрий Александрович — 1986 йылдың ғинуарынан 1992 йылда автоһәләкәттә ғүмере өҙөлгәнгә тиклем беренсе урынбаҫар
*  генерал-лейтенант Дюмин Алексей Геннадьевич (2014—2015), Рәсәй Федерацияһының Махсус операция көстәре командующийы
*  Костюков Игорь Олегович, 2018 йылдың декабренә тиаклем беренсе урынбаҫар, вице-адмирал
* генерал-майор Иванов Юрий Евгеньевич (2006—2010)
* генерал-полковник Измайлов Владимир Макарович — беренсе урынбаҫар
*  генерал-лейтенант Коробов Игорь Валентинович (2016—2018)
*  генерал-полковник Костечко Николай Николаевич (?—2009) —  беренсе урынбаҫар 
* авиация генерал-майоры Соколин Валерий Владимирович
* генерал-лейтенант Шляхтуров Александр Васильевич (?—2009) — беренсе урынбаҫар 
* Молчанов Григорий Владимирович, мәғлүмәт начальнигы — Генштабтың Баш идаралығы начальнигы урынбаҫары

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Бойко В.* «Разведка Генерального штаба и Наркомата обороны накануне и в годы Великой Отечественной войны 1941—1945 годов». — 2013 г.
* Величие Родины в ваших славных делах: Главному разведывательному управлению Генерального штаба ВС РФ 100 лет. Военно-исторический очерк. / Под общ. ред. И. В. Коробова. — М.: Синтерия, 2018. — 463 с.
* 
* Слава и гордость военной разведки России. / Под общ. ред. И. В. Коробова. — М., 2018. — 152 с.
* *[[Павел Вячеславович Густерин|Густерин П. Г.]]* Советская разведка на Ближнем и Среднем Востоке в 1920—30-х годах. — Саарбрюккен, 2014. — ISBN 978-3-659-51691-7.
* *Кокарев К. А.* Советские спецслужбы и Восток // Азия и Африка сегодня. — 2014, № 5, с. 77.
* *[[Колпакиди, Александр Иванович|Колпакиди А. И.]], Прохоров Д. П.*  Империя ГРУ. Очерки истории российской военной разведки. — М.: ОЛМА-ПРЕСС, 1999.
* 
* 
* *Максимов А. Б.* Главная тайна ГРУ. — М.: Яуза, Эксмо, 2010. — 416 с. — (ГРУ) — 4000 экз. — ISBN 978-5-699-40703-3
* *Пушкарёв Н. Ф.* ГРУ: вымыслы и реальность. — 2004. ISBN 5-699-06455-9 (pdf)
* «Разведка и контрразведка в лицах» // Энциклопедический словарь российских спецслужб. Автор-сост. *А. Диенко*, предисл. *В. Величко*. — М.: Русскій міръ, 2002. — 608 с.: ил. + Прил.
* *[[Филби, Ким|Филби К.]]* Моя тайная война. — М.: Воениздат, 1980.

## Һылтанмалар

* http://militaryrazvedka.wordpress.com/
* 
* 
* Учебные подразделения ГРУ ГШ 
* Структура ГРУ, история, документы
* *Евгений Рожков*. «Новое ГРУ: Современный комплекс для российской разведки» // Вести Недели. 12.11.2006
* Цикл передач ГРУ. Очерки тайны военной разведки…
* Сайт Милитера, «Военная Литература», Первоисточники.
* *Болтунов М.* Кроты ГРУ в НАТО
* Хозяева Хорошевки. Кто и как руководил военной разведкой России
* *Сергей Серов*. «ГРУ возвращается: Главному разведывательному управлению Генерального штаба Вооружённых сил России — 100 лет» // Stoletie.RU. 05.11.2018