Азатлыҡ һәйкәле

**Азатлыҡ һәйкәле** (лат.Brīvības piemineklis) Ригала урынлашҡан, ҡаланың төп иҫтәлекле урындарының береһе һәм Латвияның рәсми булмаған символы булып тора.   1935 йылда   Латвия бойондороҡһоҙлоғо  өсөн көрәштә ҡорбан булғандар иҫтәлегенә ҡуйылған.

## Урынлашыуы
Һәйкәл Риганың үҙәк урамында   — Бривибас бульварында  (лат. Brīvības bulvāris, «*Азатлыҡ бульвары*»), Иҫке Риганан йыраҡ түгел урынлашҡан.

1990 йылда  Аспазияс бульварынан  Райня бульварына тиклем Бривибас бульварының 200 метрлыҡ өлөшө  транспорт хәрәкәте өсөн ябыла, шулай итеп   Азатлыҡ һәйкәле майҙаны барлыҡҡа килә. Майҙан үҙ эсенә ҡала каналы аша күперҙе ала. Һәйкәлдән төньяҡтараҡ, паркта, Бастион тауы  —  иҫке ҡәлғә валы урынында ойошторолған баҡса-парк сәнғәте ҡоролмаһы урынлаша. Һәйкәлдән көньяҡта Латвия Милли опера бинаһы, ә майҙандың  көньяҡ-көнбайышында  кафе һәм   «Лайма»  сәғәте урынлашҡан.

## Тарихы
1910 йылдан ошо уҡ майҙанда (әммә башҡа урында)  Петр I һәйкәле урынлаша.  Тиҙҙән ул Беренсе донъя һуғышы башланғандан һуң  Риганан мәҙәни ҡиммәттәрҙе эвакуациялау барышында һүтеп алына. 

Латвия бойондороҡһоҙлоғо  көрәшселәре өсөн һәйкәл ҡуйыу идеяһы 1922 йылда  тыуа, шул саҡта Латвияның премьер-министры Зигфрид Анна Мейеровиц   буласаҡ һәйкәлдең проектын эшләүгә конкурс ҡағиҙәләрен әҙерләргә йөкмәтә. Бер нисә конкурстан һуң «Йондоҙ кеүек балҡы!» девизы аҫтында Карлис Зале проекты һайлап алына. 1931 йылда   төҙөлөш эштәре Латвия халҡы йыйған  иғәнәләргә башҡарыла.

Һәйкәл  Латвия бойондороҡһоҙлоғоноң  иғлан ителеүенең 17-йыллығына —  1935 йылдың 18 ноябрендә асыла. 

Латвия СССР-ға  ҡушылғандан һуң  1940 йылда һәйкәлде төҙөкләндереү, күсереү һәм хатта һүтеү тураһында мәсьәләләр күтәрелә, әммә фекер алышыуҙа билдәле скульптор В.И. Мухинаның (Ригала тыуған), архитектура академигы Л.В. Рудневтың һәм һәйкәл архитекторы, Латвия ССР-ы фәндәр академияһы академигы архитектор Э.Е. Шталбергтың  ҡатнашлығында  монумент элекке ҡиәфәтендә үҙенең урынында һаҡланып ҡала.
Image: Freedom monument Latvia plan.png|thumb|300 px|Скульптураларҙың һәм барельефтарҙың урынлашыу схемаһы   (ҡарар өсөн дизайндың тейешле элементына баҫығыҙ) 
rect 555 331 611 384 
rect 613 329 647 383 
rect 554 385 613 424 
rect 493 329 552 383 
rect 549 290 624 329 
rect 649 329 709 384 
rect 549 425 626 497 
rect 554 213 625 290 
circle 685 249 47 
circle 676 461 46 
circle 492 459 48 
circle 493 251 45 
circle 370 589 56 
circle 366 122 36 
desc bottom-left


## Архитектураһы
Һәйкәл ҡыҙыл граниттан, травертиндан, бетон һәм баҡырҙан эшләнгән 42 метр бейеклектәге вертикаль монументтан ғибәрәт. Нигеҙендә  13  скульптура һәм  барельеф урынлашҡан, улар легендар герой Лачплесистан алып  ҡыҙыл латыш уҡсыларына тиклем ил тарихы биттәрен һүрәтләй. 

19 метрлыҡ төп пилон түбәһендә  туғыҙ метр бейеклектә  «Азатлыҡ» фигураһы  — йәш ҡатын-ҡыҙ (Милда булараҡ билдәле ), өҫкә һуҙылған ҡулдарында Латвияның тарихи өлөштәрен — Курземе, Видземе һәм Латгалены сағылдырған  өс йондоҙҙо тотоп тора.  

Һәйкәл фасадында  — «Tēvzemei un Brīvībai» ( «Ватанға һәм Азатлыҡҡа») уйылып яҙылған

Һәйкәлдең авторҙары:

* скульптор Карлис Зале (1888—1942), Петербург Сәнғәт академияһында  билдәле скульптор А.Т.  Матвеевтың уҡыусыһы, 1920 йылда тамамлаған. 
* архитектор Э.Е. Шталберг (1883—1958), Петербург Сәнғәт академияһы академигы Л.Н. Бенуаның уҡыусыһы (1914), һуңынан — Латвия ССР-ының  атҡаҙанған фән эшмәкәре  (1945),  Латвия ССР-ының  фәндәр академияһы академигы  (1946).

## Галереяһы




## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Памятник Петру I (Рига)

## Һылтанмалар

* О памятнике Свободы на портале Другая Рига
* Иконы латвийской культуры
* Карлис Зале — статья из Большой советской энциклопедии. 
*