Йосопов Марсель Жәлил улы

**Йосопов Марсель Жәлил улы** (26 сентябрь 1984 йыл) — Рәсәй спортсыһы, көрәшсе, йәмәғәтсе. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы. Көрәш буйынса ике тапҡыр Европа, күп тапҡырҙар Рәсәй һәм Башҡортостан чемпионы. Рәсәй Федерацияһының спорт мастеры. 

## Биографияһы
Марсель Жәлил улы Йосопов 1984 йылдың 26 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Учалы ҡалаһында тыуған.

## Спорт карьераһы
Бил көрәше буйынса профессиональ көрәшсе. Уны Маресьев Алексей Петрович менән сағыштыралар: 10 йәшлек сағында ауыр ҡул йәрәхәте ала (ике ҡулы ла ныҡ ҡына һына), инвалидлыҡҡа дәғүә итә ала, әммә табиптарҙың тыйыуына ҡарамаҫтан, 14 йәшендә, маҡсатлы рәүештә, спорт менән шөғөлләнә башлай, был шөғөлө унан ҙур сыҙамлыҡ һәм ҡул көсөн талап итә. Күнекмәләрҙе ул атаһынан, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре Ж. Д. Йосоповтан ала.

*1999—2011 йылдарҙа спорттағы ҡаҙаныштары:*
* Көрәш буйынса ике тапҡыр Европа чемпионы (2009—100 кг-дан юғары ауырлыҡта) FILA World Cup Danrho Alysh сиктәрендә, (2011 — вес свыше 96 кг) в рамках 2nd European Sports Games;
* Үҫмерҙәр араһында өс тапҡыр Рәсәй чемпионы (1999 — 60 кг-ға тиклем ауырлыҡта , 2000 — 70 кг-ға тиклем ауырлыҡта, 2001 — 80 кг-ға тиклем ауырлыҡта);
* көрәш буйынса Рәсәй чемпионы (2006 — 100 кг-ға тиклем ауырлыҡта);
* Көрәш буйынса Бөтә Рәсәй Һабантуйы сиктәрендә үткән Бөтә Рәсәй турниры чемпионы (2007—100 кг-ға тиклем ауырлыҡта);
* Көрәш буйынса Мәскәү Һабантуйы сиктәрендә үткән Бөтә Рәсәй йәштәр турниры чемпионы (2001 — 80 кг-ға тиклем ауырлыҡта);
* Көрәш буйынса Халыҡ-ара «Урал кубогы» турнирының ике тапҡыр чемпионы (2007, 2009 — 100 кг-ға тиклем ауырлыҡта);
* Көрәш буйынса үҫмерҙәр араһында 14 тапҡыр Башҡортостан чемпионы;
* Көрәш буйынса өлкәндәр араһында 11 тапҡыр Башҡортостан чемпионы;
* СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Харис Йосопов призына үткәрелгән Бөтә Рәсәй турнирының 4 тапҡыр чемпионы, абсолют чемпионы (2002) ;
* СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Харис Йосопов иҫтәлегенә үткәрелгән Бөтә Рәсәй турниры чемпионы (2009 — 100 кг-ға тиклем ауырлыҡта);
* Советтар Союзы Геройы Ж. Г.Сөнәғәтуллин призына үткәрелгән Башҡортостан Асыҡ турнирының 5 тапҡыр чемпионы;
* Советтар Союзы Геройы Н. Х. Хазипов иҫтәлегенә үткәрелгән Асыҡ зона турнирының 2 тапҡыр чемпионы (2009—100 кг-ға тиклем ауырлыҡта, 2010 — 100 кг-дан юғары).

## Спорттағы исемдәре
* Көрәш буйынса Рәсәй Федерацияһы спорт мастеры.

Федерация тарафынан РФ-ның «Татарча корэш» милли спорт көрәше буйынса 2009 йыл йомғаҡтарын барлағанда, Марсель Йосоповтың Европа чемпионатындағы еңеүе федерацияның төп спорт уңыштарының береһе тип билдәләнде, 2010 йылда көрәшсе спорт буйынса айырыусы ҙур уңыштары өсөн Силәбе өлкәһе тарафынан булдырылған «СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Х. М. Йосопов исемендәге премия» лауреаты исеменә лайыҡ була.

*Спорт ойоштороусыһы һәм тренер булараҡ танылыу ала:*
* Силәбе өлкәһе Бил көрәше федерацияһының башҡарма директоры (2007—2011);
* Силәбе өлкәһеһенең бил көрәше буйынса командаһы капитаны (2006—2011).
2008 йылда «физик культураны, йәштәр сәйәсәтен һәм спортты үҫтереүҙәге эшмәкәрлеге өсөн» Силәбе өлкәһе губернаторының Маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләнә.

2011 йылдың сентябрендә *көрәш ярышы карьераһын тамамлауы тураһында* иғлан итә, ул үҙенең был аҙымын «еңелмәҫ булып китә белеү кәрәклеге һәм быны матур итеп атҡарыу тейешлеге» менән аңлата.

## Йәмәғәт эшмәкәрлеге, муниципаль һәм дәүләт эшмәкәрлеге
Милли йәмәғәт хәрәкәттәрендә: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ағзаһы ЧООО «Курултай башкир Челябинской области»  (с 2006) и МСОО «Всемирный курултай башкир»  (2011), делегаты (2010, 2015); 2007 йылдан Башҡортостан Республикаһы Президентының Силәбе, Ҡурған, Төмән өлкәләре буйынса тулы хоҡуҡлы вәкиле була. Рәсәй төбәктәрендәге һәм яҡын сит илдәрҙәге Башҡорт диаспоралары вәкилдәре менән аралаша һәм бәйләнеш тота.

Мәрхәмәтлек акцияларында әүҙем ҡатнаша.

2011 йылдың декабренән Башҡортостан Республикаһының Учалы районы хакимиәтендә физик культура, спорт, туризм буйынса комитет рәйесе булып эшләй администрации Учалинского района , 2014 йылдың ғинуарынан Силәбе өлкәһе «Импульс» реабилитация-физкультура үҙәге директоры урынбаҫары, 2017 йылдан Башҡортостан Республикаһының Йәштәр Сәйәсәте һәм спорт министрлығында спорт һәм резерв әҙерләү бүлеге начальнигы.

## Биографияһынан һәм шәхси тормошонан мәғлүмәттәр
2005—2011 йылдарҙа Силәбелә йәшәй, аҙаҡ Учалыға әйләнеп ҡайта, 2014 йылда кире Силәбегә китә, унан һуң Өфөгә күсеп килә.

Силәбе дәүләт университетының юридик факультетында уҡый башлай, әммә Урал дәүләт физик культура университетына күсә һәм уны «физик культура һәм спорт» һөнәре буйынса тамамлай; 2015 йылда Башҡорт дәүләт университетын «юрист» һөнәре буйынса тамамлай. Силәбелә спорт һәм йәмғиәт эштәре менән шөғөлләнгән ваҡытында коммерция структураларында юрист булып та эшләй.

## Иҫкәрмәләр

## Медиапортрет
* 
*  Интервью с Марселем Юсуповым // Университетская набережная: газета ЧелГУ. 2006. 4 мая
*  Кагарманова Б. Батыр Юсупов // Учалинская газета. 2011. 4 июня
* Визитная карточка кандидата на участие в VI чемпионате мира по борьбе на поясах на сайте Управления спортивных мероприятий РБ 
* Смирнов С. На Сабантуе отличились батыры // Вечерний Челябинск. 2006. 27 июня
* Эльбрус Нигматуллин о Марселе Юсупове в своем интервью
* Хабибуллина Р. Курэш не оторваться от земли // Сосновская нива. 2009. 13 января
* Халиков Л. Марсель Юсупов: За секунду можно потерять все // Спортивная среда. 2010. 23 мая
* Сафуанова Г. КӨРӘШ МИҢӘ… рухи ныҡлыҡ бирҙе: интервью с Марселем Юсуповым (на башк. яз.) // Вечерняя Уфа. 2011. № 32(6-12 августа)
* Визитная карточка спортсмена на Первом спортивном портале Республики Татарстан 
* Марсель Юсупов в разделе «Наша гордость» на Учалинском информационном портале 
* Интервью Марселя Юсупова в ТВ-программе «Неслучайные люди» на БСТ (Часть 1 и Часть 2)