Бехтерева Наталья Петровна

**Наталья Петровна Бехтерева** (7 июль 1924 йыл — 22 июнь 2008 йыл) — СССР һәм Рәсәй нейрофизиологы, мейе тикшеренеүсеһе. Биология фәндәре кандидаты, медицина фәндәре докторы, профессор. 1990—2008 йылдарҙа — Рәсәй фәндәр Академияһының кеше мейеһе институтының ғилми етәксеһе. СССР дәүләт премияһы лауреаты (1985).8-се саҡырылыш СССР Юғары Советы (1970—1974). СССР халыҡ депутаты (1989—1991);В. М. Бехтеревтың ейәнсәре.

## Биографияһы
Наталья Петровна Бехтерева — 1924 йылдың 7 июлендә Ленинградта инженер-конструктор Петр Владимирович Бехтерев (18886-1938) ғаиләһендә тыуған. «Халыҡ дошманы» ҡыҙы булараҡ, энеһе менән балалар йортонда тәрбиәләнә, Бөйөк Ватан һуғышында блокадалы Ленинградта йәшәй. 1947 йылда Академик И. П. Павлов исемендәге Беренсе Санкт-Петербург дәүләт медицина университетын һәм СССР медицина фәндәре академияһының физиология институтында аспирантура тамамлай. 1950-1954.йылдарҙа СССР Медицина фәндәре академияһының эксперименталь медицина институтында кесе ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. 1954—1962 йылдарҙа А. П. Поленов исемендәге Нейрохирургия институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр, лаборатория етәксеһе һәм директор урынбаҫары вазифаһын биләй. 1962 йылдан — СССР медицина фәндәре академияһының эксперименталь медицина институтында кеше нейрофизиологияһы бүлеге мөдире, һуңынан фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары, директор вазифаһын башҡарыусы, 1970 — 1990 йылдарҙа — директор. 1975 йылда СССР Фәндәр академияһы академигы (һуңынан Рәсәй медицина фәндәре академияһы), 1981 йылда — СССР Фәндәр академияһы академигы.1990 йылдан — СССР ФА-ның «Мозг» үҙәгенең ғилми етәксеһе, 1992 йылдан — РФА-ның баш мейеһе институтының, нейрофизиология, ижад һәм аңдың ғилми төркөмө етәксеһе.1974-1980 йылдарҙа Халыҡ-ара физиология фәндәр союзының вице-президенты ;1982-1994 йылдарҙа психофизиология буйынса халыҡ-ара ойошманың вице-президенты. «Физиология человека» (1975—1987) һәм «International Journal of Psychophysiology» (1984—1994) академик журналдарҙың баш мөхәррире булып эшләй. 1970—1974 йылдарҙа СССР Юғары Советы депутаты,.1989-1991 йылдарҙа СССР-ҙың халыҡ депутаты. Наталья Петровна Бехтерев 2008 йылдың 22 июнендә Гамбургта, оҙаҡ ауырығандан һуң вафат була. Санкт-Петербург ҡалаһы эргәһендәге Коморово зыяратында ерләнгән.

## Төп фәнни ҡаҙаныштары
Хеҙмәттәре баш мейеһе эшмәкәрлегенең принциптарын тикшереү һәм психик ауырыуҙарҙың физиологик . нигеҙҙәре үҙенсәлектәрен өйрәнеүгә арналған. Бехтерева кешенең мейе эшмәкәрлеген ҡаты һәм һығылмалы звеноларҙан сығарыу менән идара итеүе тураһындағы теория тәғлимәт.ен асыҡланған. Уның тарафынан нейрондарҙың телмәр мәғәнәһенә яуап биреү үҙенсәлеген һәм фекерләү эшмәкәрлеген тәьмин итеүеҙә ҡатнашыуын асыҡлаған.. Уның етәкселеге аҫтында неврология һәм нейрохирургия яңы тармағы булдырылған — яңы технологиялар менән эшкәртелгән стереотаксис неврология 1968 йылда Бехтерова тарафынан беренсе тапҡыр эш биремен үтәгән саҡта мейенең хатаға реакция феномены тасуирланған. Был феноменға «детектор хата» исеме бирелә. ә ул һуңыраҡ хата (error-negativity related) менән билдәле була.

400-гә яҡын фәнни хеҙмәт һәм 18 монография авторы.

Ғалимдар һәм табиптар әҙерләгән фәнни мәктәптәр булдырған.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ленин Ордены (1984);
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ Ордены (1975);
* "Почет Билдәһе"Ордены (1967);
* «Хеҙмәт Батырлығы өсөн» миҙалы (11 февраль, 1961);
* СССР ВДНХ-һының алтын миҙалы (1967, 1974);
* СССР ВДНХ-һының көмөш миҙалы (1976);
* СССР дәүләт премияһы 1985 йылда фән һәм техника өлкәһендә (31 октябрь 1985 йыл)
* III дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены (14 июль 2004)
* IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены (1999 4 июнь)
* Халыҡтар дуҫлығы ордены (11 апрель 1994)
* Почётлы докторы Спбгпу (2006)
* Санкт-Петербургтың почётлы гражданы (21 май 2008)

## Хәтер
* РФА Институт мозга человека Бетерова исемен йөрөтә (2009)
* Бәләкәй планета (6074) Бехтерева

## Хеҙмәттәре
** Биопотенциалы больших полушарий головного мозга при супратенториальных опухолях. Медгиз, 1960. 188 с.; 2-е издание — New York, 1962.
** Болезнь Рейно (клиника, нейропатофизиологические механизмы). Медгиз, 1965. 189 с. (совместно с Зонтовым В. В., Бондарчук А. В.)
** Физиология и патофизиология глубоких структур мозга человека. М.-Л., Медицина, 1967. 259 с.; 2-е издание — Der Verlag «Volk und Gesundheit», Berlin, DDR, 1969. (совместно с Бондарчук А. Н., Смирновым В. М., Трохачевым А. И.)
** Нейрофизиологические аспекты психической деятельности человека. М.-Л., Медицина, 1971. 120 с.
** Нейрофизиологические аспекты психической деятельности человека. 2-е издание, переработанное и дополненное, Л., Медицина, 1974. 151 с. Переведено на англ.язык и издано Oxford Univ. Press (USA), 1978.
** Мозговые коды психической деятельности. Л., Наука, 1977. 166 с. (совместно с Бундзеном П. В., Гоголицыным Ю. Л.)
** Устойчивое патологическое состояние при болезнях мозга. Л., Медицина, 1978. 240 с. (совместно с Камбаровой Д. К., Поздеевым В. К.)
** Здоровый и больной мозг человека. Л., Наука, 1980. 208 с.; переведена на исп.язык: El cerebro humano sano y enfermo. Buenos Aires-Barcelona-Mexico, Editorial Paidos, 1984. 235 p.
** Нейрофизиологические механизмы мышления. Л., Наука, 1985. 272 с. (совместно с Гоголицыным Ю. Л., Кропотовым Ю. Д., Медведевым С. В.)
** Здоровый и больной мозг человека. 2-е издание, переработанное и дополненное. Л., Наука, 1988. 262 с.
** Per aspera… Л., Наука, 1990. 145 с.
** Электрическая стимуляция мозга и нервов у человека (отв. редактор Н. П. Бехтерева). Л., Наука, 1990. 263 с.
** О мозге человека. СПб, изд. НотаБене, 1994, 248 с.
** О мозге человека. XX век и его последняя декада в науке о мозге человека. (On the Human Brain. XX century and its last decade in Human Brain Science). СПб, 1997, изд. Нотабене. 67 с.
** Магия мозга и лабиринты жизни. — СПб: Нотабене, 1999. — 299 с.
** «Мозг человека — сверхвозможности и запреты». Журнал «Наука и жизнь» № 7, 2001 год.
** Магия Творчества и психофизиология. Факты, соображения, гипотезы, (The Magic of Creativity and Psychophysiology. Considerations, thoughts, hypotheses), СПб, 2006. 79 c.
** Магия мозга и лабиринты жизни. 2-е изд., переработанное и дополненное. Act ; Сова, М.- СПб.: 2007. 349 с.
** Лечебная электрическая стимуляция мозга и нервов человека. Под общей редакцией академика Н. П. Бехтеревой. Act ; Сова, М.- СПб.: 2008. — 464 c.
** The Usefulness of Psychophysiology in Intellectual Life. Honorary Lecture. 14th World Congress of Psychophysiology. The Olympics the Brain. September 8-13, 2008, St.Petersburg, Russia. 24 p. (последняя лекция).
** The usefulness of psychophysiology in the maintenance of cognitive life // International Journal of Psychophysiology, 73(2), 2009, 83-87 (abstract)
** Живой Мозг Человека, и как его исследуют (лекция)
** Лабиринты мозга // Аргументы и Факты от 9 , 15 , 22 января 2003 года  ()

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
** Наталья Бехтерева — какой мы её знали: [сборник эссе, очерков] / под общ. ред. С. В. Медведева. — М.: АСТ; СПб.: Сова, 2009. — 256 с.: ил.; 16 с. ил. ISBN 978-5-17-060803-4;
** Санкт-Петербург. 300 + 300 биографий. Биографический словарь / St. Petersburg. 300 + 300 biographies. Biographic Glossary // Сост. Г. Гопиенко. — На рус. и англ. яз. — М.: Маркграф, 2004. — 320 с. — Тир. 5000 экз. — ISBN 5-85952-032-8. — С. 32.

## Һылтанмалар
* Интернет—Энциклопедия / Известные учёные/ Бехтерова Наталья Петровна
* 
* Наталья Бехтерева, кеше мейеһен компьютер менән сағыштыра башланы // РИА «Новости». — 23.06.2008.
* Мейе лабиринттары буйлап сәйәхәт. ''Нейрофизиолог Наталья Петровна вафат Бехтерева''. // Таҫмаһы. Ру — 23.06.2008.
* Наталья Бехтерова ҡәбере. Комарово зыяратында