Германияла совет ғәскәрҙәре төркөмө

**Германияла совет ғәскәрҙәре төркөмө** (**ГСВГ**; ; ) — СССР Хәрби көстәре ғәскәрҙәренең (көстәренең) ГДР-ҙа урынлашҡан оператив-стратегик формированиеһы (төркөмө). Сит илдәрҙәге ҡораллы көстәрҙең донъяла иң ҙур оператив-стратегик берләшмәһе. СССР Ҡораллы Көстәре (1945-1992), Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең Берләшкән Ҡораллы көстәре (1992) һәм Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре (1992-1994) составына ингән. Идаралығы - Вюнсдорф ҡалаһы (1946 йылға тиклем - Потсдам).

Төркөм булған осорҙа түбәндәге атамалар менән йөрөтөлгән:

## Тарихы

### Барлыҡҡа килеүе

**Германияла совет оккупация ғәскәрҙәре төркөмө** (**ГСОВГ**)  СССР һәм Германияның Гитлерға ҡаршы коалицияның Бөйөк Ватан һуғышында еңеүенән һуң, Юғары баш командующий ставкаһының 1945 йылдың 29 майында ҡабул ителгән Германияның капитуляцияһы 11095-се директиваһы нигеҙендә ойошторола. Төркөм составына 1-се Белоруссия, 2-се Белоруссия һәм 1-се Украина фронттары ғәскәрҙәре инә. Ғәскәрҙәр төркөмө менән бер үк ваҡытта, СССР-ҙың азат ителгән территорияларында Австрияла, Венгрияла, Чехословакияла Үҙәк ғәскәрҙәр төркөмө һәм Польшала Төньяҡ ғәскәрҙәр төркөмө ойошторола.

1945 йылдың 10 июнендә Совет оккупация ғәскәрҙәре төркөмө Германия биләмәһендә үҙ функцияларын тормошҡа ашыра башлай. Советтар Союзы маршалы Георгий Константинович Жуков СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы Германияла ойошторған Совет хәрби хакимиәтенең беренсе Баш командующийы һәм бер үк ваҡытта Баш начальствующийы була.

Германияла совет оккупацияһы зонаһы 18 миллион 559 мең кеше йәшәгән 107 мең 500 квадрат километр тәшкил иткән.

Тәүҙә Ғәскәрҙәр төркөмө штабы Потсдамда урынлаша, ә 1946 йылда Төркөм унда торған артабанғы бөтә осоронда Берлин ҡала янына - Вюнсдорфҡа күсерелә. Төркөм ғәскәрҙәрен (бер нисә йөҙ соединение һәм частар) урынлаштырыу мәсьәләләре башлыса вермахттың элекке урындарын файҙаланыу иҫәбенә хәл ителә.

### Йәшәүе

Ойошторғандан һуң шунда уҡ ғәскәрҙәрҙе урынлаштырыу, хәрби дисциплинаны нығытыу һәм хәрби әҙерлекте күтәреү мәсьәләләре хәл ителә. Һуғыштан һуңғы тәүге йылдарҙа Төркөм совет оккупация зонаһы сиктәрен һаҡлауға йәлеп ителә һәм Совет хәрби хакимиәте (СВАГ)  Германияла үткәргән фашист режимы һәм милитаризация эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн кәрәкле шарттар тәьмин итеүгә йүнәлтелгән сараларҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡатнаша.

Һуғыштан һуңғы мобилизация һөҙөмтәһендә төркөм һаны 1949 йылға 2 миллион 900 мең кеше, 1980-се йылдарҙа - 500 меңдән ашыу тәшкил итә
. Ваҡыт үтеү менән ГДР территорияһында урынлашҡан, совет хәрби стратегтары уй-ниәттәре буйынса,НАТО ғәскәрҙәренә хәнйәр танк «удар» һөжүме яһарға һәм Көнбайыш Европаны Ла-Маншҡа тиклем «тишерлек» мөмкинлеге булған һөжүм итеү группировкаһы дәүләт эсендәге дәүләткә әүерелә. Төркөмдөң һәр гарнизонда — үҙ заводтары, инфраструктура объекттары, ярҙамсы хужалыҡтары, офицер балалары өсөн мәктәптәре, пионер лагерҙары, шифаханалары, сауҙа селтәре, офицер йорттары, телеүҙәктәре, көнкүреш хеҙмәте комбинаттары, һәр хәрби часта — клубтары, йыр һәм бейеү хәрби ансамблдәре, 1960-сы йылдарға тиклем — үҙенең Драма театры була.

Төркөмдөң баш командующийы бер үк ваҡытта 1949 йылдың 7 октябрендә ойошторолған Германия Демократик Республикаһы территорияһында контроль функцияларын башҡарыусы Германиялағы Совет хәрби хакимиәтенең баш начальствующийы (1945-1949) була, ул Совет оккупация зонаһында бөтә тулы власҡа һәм Германиялағы Совет контроль комиссияһы Рәйесе лә була.

1954 йылда күҙәтеү функциялары бөтөрөлгәндән һуң Германияла совет оккупация ғәскәрҙәре төркөмө 24 марттан Германияла Совет ғәскәрҙәре төркөмө (ГСВГ) тип атала башлай. 1955 йылда СССР менән ГДР араһындағы мөнәсәбәттәр тураһындағы килешеү, 1957 йылдан совет ғәскәрҙәренең төбәктә ваҡытлыса тороуы тураһында килешеү уның Көнсығыш Германия территорияһында булыуының хоҡуҡи нигеҙе булып тора. Дәүләт сиген һаҡлау 1957 йылда ГДР-ҙың сик буйы ғәскәрҙәренә тапшырылған, ә Төркөм НАТО  илдәре хәрби хеҙмәткәрҙәренең Көнбайыш Берлинға барыуын контролдә тотоу хоҡуғына эйә булған.

Төркөмдөң төп бурысы СССР-ҙың көнбайыш сиктәрен тышҡы хәүефтәрҙән һаҡлауҙы тәьмин итеүгә һәм дошманды юҡ итеүгә ҡайтып ҡала. Ғәскәрҙәр төркөмө иң камил һәм заманса хәрби техника һәм ҡорал, шул иҫәптән ядро ҡоралы менән йыһазландырылған. 1979 йылда Германияла совет ғәскәрҙәре төркөмөнә (ГСВГ) десант-һөжүм подразделениелары индерелә. 1980-се йылдар уртаһына ГСВГ-ла, шуларҙың 5700-ө 11 танк һәм 8 мотоуҡсылар дивизияһы ҡоралланыуында торған, 7700 танкыһы булған, шулай уҡ 2000 машина айырым (уҡыу) танк полктарында, резервта һәм ремонт предприятиеларында булған. 1980-се йылдар уртаһына меңдән ашыу Т-62 танкыһы иҫәптә торған. 

### Низағтарҙа ҡатнашыуы

### Ғәскәрҙәрҙе сығарыу һәм таратыу

### Хәрби совет ағзалары
* Телегин, Константин Фёдорович, генерал-лейтенант (июнь 1945 — апрель 1946)
* Макаров, Василий Емельянович, генерал-лейтенант (апрель 1946 — июнь 1948)
* Пономарёв, Иван Михайлович, генерал-лейтенант (июнь 1948 — июль 1949)
* Пронин, Алексей Михайлович, генерал-лейтенант (июль 1940 — июль 1950)
* Пигурнов, Афанасий Петрович, генерал-лейтенант (июль 1950 — июнь 1953)
* Крайнюков, Константин Васильевич, генерал-лейтенант (июнь — ноябрь 1953)
* Ефимов, Павел Иванович, генерал-лейтенант (ноябрь 1953 — май 1958)
* Васягин, Семён Петрович, генерал-полковник (май 1958 — ноябрь 1967)
* Мальцев, Евдоким Егорович, генерал-полковник (ноябрь 1967 — декабрь 1971)
* Медников, Иван Семёнович, генерал-лейтенант, с ноября 1973 генерал-полковник (декабрь 1971 — январь 1981)
* Губин, Иван Архипович, генерал-полковник (январь 1981 — июль 1982)
* Лизичев, Алексей Дмитриевич, генерал-полковник (июль 1982 — август 1985)
* Моисеев, Николай Андреевич, генерал-полковник (август 1985 — декабрь 1989)
* Колиниченко, Алексей Николаевич, генерал-полковник (декабрь 1989 — декабрь 1990)
* Гребенюк, Владимир Иванович, генерал-лейтенант, с апреля 1991 генерал-полковник (декабрь 1990 — август 1991)

### 1945 йыл
На момент создания Группы (10 июня 1945 года) включала следующие армии:
* 2-я ударная армия;
* 3-я ударная армия;
* 5-я ударная армия;
* 8-я гвардейская армия;
* 47-я армия;
* 1-я гвардейская танковая армия;
* 2-я гвардейская танковая армия;
* 3-я гвардейская танковая армия;
* 4-я гвардейская танковая армия;
* 16-я воздушная армия.

### 1991 йыл
На момент начала вывода Группы с территории Германии, включала шесть армий:
* 1-я гвардейская танковая армия (Дрезден);
* 2-я гвардейская танковая армия (Фюрстенберг);
* 3-я общевойсковая армия (Магдебург);
* 8-я гвардейская общевойсковая армия (Нора);
* 20-я гвардейская общевойсковая армия (Эберсвальде-Финов);
* 16-я воздушная армия (Вюнсдорф).
Танковые и общевойсковые армии включали в себя по 4 дивизии, воздушная армия — 5 дивизий.

## Һәйкәлдәр һәм мемориалдар
После вывода Западной группы войск на территории ФРГ осталась 17 231 могила военнослужащих группы и членов их семей. В межгосударственных договорённостях между Россией и Германией определено, что в ФРГ эти захоронения и памятники находятся под защитой германских законов.


Файл:Kottmarsdorf sowjet friedhof.JPG|Советское военное кладбище в Саксонии
Файл:Sowjetischer Ehrenfriedhof (B 5) 0222.JPG|Памятник в Далльгов
Файл:Malchow Denkmal.jpg|Мальхов (Мекленбург)
Файл:12-05-30-garnisonsfriedhof-ebw-by-RalfR-26.jpg|Эберсвальде
Файл:Stralsund Marienkirche 6.jpg|Памятник в Штральзунде
Файл:Flugplatz Großenhain-Flugzeugdenkmal MiG-17-B2.jpg|Памятник в Гросенхайне
Файл:Röderau Friedhof Denkmal WW II.jpg|Памятник в Цайтхайне
Файл:GedenkZeithainEing.JPG|Мемориал Ehrenhain и захоронения в Цайтхайне
Файл:Sowjtischer Friedhof Jüterbog Damm.jpg|Могилы советских солдат в Йютербоге
Файл:Russischer Friedhof im Park an der Ilm in Weimar.jpg|Советское военное кладбище в Веймаре
Файл:Ehrenfriedhof der Sowjetarmee 4.JPG|Памятник павшим воинам в Бранденбурге
Файл:Dresden Garnisonfriedhof Tafel.JPG|Советское военное кладбище в Дрездене
Файл:Monument featuring T-34-85 Model 1969 tank in Berlin.jpg|Памятник Т-34 в музее «Берлин-Карлсхорст»
Файл:Sowjetisches Denkmal an der Strasse des 17.Juni.jpg|Мемориал павшим советским воинам в Тиргартене
Файл:2009--06-01-beelitz-heilstaetten-by-RalfR-03.jpg|Памятник военврачам-героям, Белиц



## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Советская военная администрация в Германии
* Организация Варшавского договора
* Северная группа армий НАТО
* Центральная группа армий НАТО
* Российско-германские отношения
* Список соединений и частей советских войск в Германии
* Николсон, Артур (офицер)

## Иҫкәрмәләр
|2}}

## Әҙәбиәт
* *Верхотуров Д. Н.* Группа советских войск в Германии: 50 лет на грани ядерной войны. — : Вече, 2019. — 255 с. — (Военно-историческая библиотека). — 800 экз. — ISBN 978-5-4484-1386-5.
* Западная группа войск // Военная энциклопедия в 8 томах. — Том 3: «Д» — «Квартирьер» / Гл. ред. комиссии П. С. Грачёв и др. — , 1995. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-00748-9. — С. 232—233.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Феськов В. И., Голиков В. И., Калашников К. А., Слугин С. А.* Вооружённые силы СССР после Второй мировой войны: От Красной армии к Советской / Под науч. ред. В. И. Голикова. — Часть 1: Сухопутные войска. — Томск: Изд-во НТЛ, 2013. — 640 с.
* 
* Советская военная администрации в Германии, 1945—1949: Справочник / Отв. ред.: Я. Фойтцик, Т. В. Царевская-Дякина, А. В. Доронин; при участии: Х. Кюнцель, Д. Н. Нохотович. — : РОССПЭН, 2009.
* 
* *Чубинский В. В.* Моя «оккупация» Германии. Русский офицер в Берлине и окрестностях. 1946—1950 гг. — : Образование и культура, 2004. — 528 с.

## Һылтанмалар

* Перечень частей и соединений ГСВГ
* Сайт, посвящённый ГСВГ
* ГСВГ на сайте Минобороны России
* Форум «Назад в ГСВГ»
* ЗГВ по справочнику Ленского
* Советские оккупационные войска в Германии: военно-политические аспекты
* Красная Армия в Германии: мстители или освободители
* https://dimbuizary.ru/articles/common_material/2025-06-09/germaniyala-he-m-t-ite-sel-r-t-brikl-nde-4270421 Германияла хеҙмәт итеүселәр хөрмәтенә митинг ойошторолдо. «Дим буйҙары» гәзите, 9 июнь 2025 йыл

;Видео:
* 
* 
* 

;Сайты частей, гарнизонов и школ ГСВГ (ЗГВ):

* Сайт про 10-й отб 6-й гвардейской мотострелковой Львовской ордена Ленина Краснознамённой ордена Суворова дивизии
* 175-я гвардейская Ясская ракетная бригада — подчинения главнокомандующего ГСВГ, школа № 109 ГСВГ (Ошац/Oschatz/Ошатц) 1947—1991
* Сайт школ № 1 и № 89 ГСВГ, г. Вюнсдорф
* Сайт гарнизона Бранд, школы № 119 ГСВГ
* Альтенбург и Нобитц, 968 ИАП и СШ № 57
* 35-я мотострелковая Красноградская Краснознамённая дивизия
* 39-я гвардейская мотострелковая Барвенковская дивизия
* Сайт учеников советской школы и военнослужащих ГСВГ г. Нора (8 ГОА)
* Сайт учеников советской школы и военнослужащих Фогельзанга ГСВГ (25 ТД, 33 школа)
* Сайт, посвящённый Средней школе № 57 ГСВГ/ЗГВ
* Официальный сайт 16-й воздушной армии /вебархив/
* Форум и сообщество Kummersdorf Gut /вебархив/
* Бывший центральный военный госпиталь ГСВГ (Белиц) /вебархив/