Шон Коннери

Сэр **Томас Шон Коннери** (; 1930 йылдың 25 авгусы, Эдинбург — 2020 йылдың 31 октябре, Нассау) — шотланд сығышлы Британия киноактёры һәм продюсеры. «Оскар» премияһы лауреаты, «BAFTA» премияһы лауреаты (ике тапҡыр), «Алтын глобус» премияһы лауреаты (өс тапҡыр). Театрҙа һәм телевидениела хеҙмәт иткән.

70-тән артыҡ фильмда төшкән, улар араһында Ян Флемингтың әҫәрҙәренең ете экранизацияһы, был фильмдарҙа сэр Шон төп ролде — Джеймс Бондты уйнай. «Ҡағылһығыҙ» гангстер драмаһында һыуға батмаҫ, утта янмаҫ полицейский Джим Мэлоун образы өсөн «Оскар» һәм «Алтын глобус» премияларына лайыҡ була. Хәҙерге замана артистары араһында иң яҡшыһы һәм бөтә дәүерҙәрҙәге яҡшы артистарҙың береһе тип һанала.

Ярты быуатлыҡ карьераһын 2003 йылда тамамлай, ғүмеренең ахырынаса ҡатыны менән Багам утрауҙарында йәшәй.

## Биографияһы
Томас Шон Коннери 1930 йылдың 25 авгусында Эдинбургт ҡалаһында Шотландияла йыйыштырыусы Эфемия Маклин һәм йөк машинаһы йөрөтөүсеһе Джозеф Коннери ғаиләһендә тыуған.

Коннериҙың беренсе үҙе һайлаған һөнәре һөт һатыусыһы була. Артабан ул Бөйөк Британияның Король хәрби-диңгеҙ флотына хеҙмәткә бара, тап шунда ул уң ҡулына ике татуировка эшләткән: «Scotland forever» һәм «Mum and Dad» *(«Шотландия мәңгегә» һәм «Атай һәм әсәй»)*.

### Карьераһы
Йәшәү өсөн аҡса эҙләп, 1951 йылдың аҙағында, Коннери Эдинбург король театрына эшкә төшә. Шул уҡ йылда буласаҡ актёр бодибилдинг менән мауыға башлай, ә 1953 йылда хатта культуристар конкурсында ҡатнаша һәм үҙенең «Мистер Донъя» дивизионында өсөнсө урын яулай.

Коннериҙың төп роль уйнаған фильмдарының беренсеһе «Башҡа ваҡыт, башҡа урын» исемле фильм була. Нәҡ шул ваҡытта американ актрисаһы Лана Тёрнер бик ҡыҙыу холоҡло гангстер Джонни Стомпаното менән мөнәсәбәттәрҙә була. Стомпаното ул ваҡытта Лос-Анджелеста йыш була һәм кемдәндер Тернер менән Коннери араһында роман бар тигән хәбәр ишетә. Кино төшөрә торған майҙансыҡҡа бәреп инеп, ул актёрға пистолетын тоҫҡай. Әммә гангстерҙың ҡаушап ҡалыуы менән файҙаланып, Коннери тиҙ арала ғына уны ҡоралһыҙландыра һәм майҙансыҡтан этеп-төртөп тигәндәй сығарып ташлай.

1991 йылда Шон Коннери Почетлы легион ордены менән бүләкләнә.

Әлегә тиклем Шон Коннери — бөтә донъя күләмендә күп кенә ҡатын-ҡыҙҙар өсөн хыялдарҙың сиге һәм идеалы. Шон Коннери «People» журналы тарафынан секс-символ символына лайыҡ булған иң оло йәштәге актёр: 1989 йылда уға 59 йәш була. Хәйер, актёр был яңылыҡты әллә ни ҙур энтузиазм менән ҡабул итмәй: *«Былар барыһы ла үтә торған нәмә, тиҙҙән мине бынан күпкә йәш һәм сибәр егеттәр алып ташлаясаҡ»*. Әммә нәҡ ун йылдан һуң — 1999 йылда — шул уҡ журнал, үткән быуаттың һөҙөмтәләрен байҡап, Шон Коннериҙы ХХ быуаттың иң сексуаль ир-аты тип таный. 2004 йылда Британия журналы «Empire» шулай уҡ һорау алыу үткәрә һәм Шон Коннери кино тарихында иң сексуаль йөҙ кино йондоҙо араһына инә. Шон Коннери башҡарыуындағы Агент 007 фильмдарҙа уйналған Бондтар араһында иң яҡшыһы тип һанала.

### Джеймс Бонд (1962—1967, 1971, 1983)
Ысын популярлыҡ Шон Коннериға йәшерен агент Джеймс Бонд тураһында — «Доктор Ноу» (1962), «Рәсәйҙән һөйөү менән» (1963), «Голдфингер» (1964) һәм «Йәшен йомғағы» (1965), «Ике тапҡыр ғына йәшәйһең» (1967) — беренсе биш фильмда төшкәндән һуң килә . Артабан өҙөклөк була, Бонд ролендә Джордж Лэзенби төшә. Әммә фильм бик уңышһыҙ килеп сыға, башлыса Лэзенбиҙың үҙен тәнҡит утында тоталар, «бондианаға» табыныусылар Коннериҙы ҡабат ҡайтарыуҙарын талап итәләр. 1971 йылда, «Бриллианттар мәңгегә» фильмы менән Коннери ҡайта. Бынан һуң актёрҙы башҡа «бондианаға» саҡырмаҫҡа булалар, сөнки уға ул мәлдә 41 йәш тула. Бонд роленә Коннериҙән 3 йәшкә оло булыуына ҡарамаҫтан, Роджер Мурҙы алалар. Роджер Мур Бонд ролендә ете фильмда төшә. 1983 йылда Шон Коннери 53 йәшендә һуңғы тапҡыр Джеймс Бондты «Бер ҡасан да „бер ҡасан“ тип әйтмә» фильмында уйнай.

### Бондтан башҡа ролдәре
1969 йылда берлектәге совет-итальян «Ҡыҙыл палатка» фильмында сәйәхәтсе Руаль Амундсен төп ролен башҡара. Владимир Высоцкий Коннериға "Агент 007, Джеймс Бонд тураһында йыр"ын бағышлай, йырҙы ул актёрҙың киноға төшөү өсөн килгән сағында яҙа.

"Бондиана"ны төшөрөүҙәре араһында Коннери Альфред Хичкоктың психологик триллеры «Марни» һәм Агата Кристиның иң популяр детективтарының береһе «Көнсығыш экспресында үлтереү» экранизацияһында төшә.

1981 йылда актёр Терри Гиллиамдың "Замана бандиттары" картинаһында төшә. Актёр составына Коннери осраҡлы ғына килеп эләгә — уның персонажының тасуирлауына индерелгән бер мәҙәктән һуң; *«Шон Коннери уйнарға тейеш йәки уға тиң булған, ошолай уҡ мыҡты кәүҙәле актёр»*.

1988 йылда Шон Коннери Брайан де Пальманың «Тейелгеһеҙҙәр» криминаль драмаһында Джим Мэлоун ролен уйнаған өсөн «Оскар» премияһы лауреаты була. Бер йыл үткәс, «Индиана Джонс һәм һуңғы тәре походы» мажаралы фильмында пәйҙә була, бында ул профессор Генри Джонсты уйнай (Харрисон Форд башҡарыуындағы төп геройҙың атаһын).

#### Кире ҡағыуҙар
XXI быуат башында Шон Коннери «Балдаҡтар хужаһы» кинотрилогияһындағы Гэндальф роленән баш тарта.

Һуңыраҡ Коннери режиссер Сэм Мендестың «бондиананың» сираттағы өлөшө — «Скайфолл координаттары: 007» фильмында урмансы роленән, шулай уҡ «Тыйылғыһыҙҙар −3» фильмында ҡатнашыуҙан баш тарта.

## Шәхси тормошо

Шон Коннери австралиялы актриса Дайан Силентоға өйләнгән була — улар никахта 1962 йылдың 6 декабренән 1973 йылдың 6 сентябренә тиклем була. Был никахта актёрҙың улы тыуа, артабан шулай уҡ уңышлы киноактёр булып китә — Джейсон Коннери (1963 йылдың ғинуарында тыуған). 1997 йылдың июнендә Шон Коннериҙың ейәне тыуа — Дэшилл Куинн Коннери, Джейсондың һәм уның элекке ҡатыны, АҠШ актрисаһы Мия Сараның улы (улар 2002 йылда айырылыша).

Шон Коннериҙың икенсе ҡатыны- Мишелин Рокбрюн () — Марокко сығышлы булған француз рәссамы. Туйҙары 1975 йылдың 6 майында була. Уртаҡ балалары булмай. Мишелин иренән бер йәшкә оло.

Коннериҙың хоббийы — гольф. Актёр ошо уйын өсөн Францияның көньяғында бик ҙур майҙан ала. 1999 йылда Коннери уны немец миллиардеры Дитмар Хоппҡа һата.

Шон Коннери шулай уҡ футбол менән дә ҡыҙыҡһына, «Рейнджерс» клубы фанаты, ә быға тиклем ул «Селтик» клубы көйәрмәне була.

1966 йылдың сентябрендә Кёкусинкай буйынса беренсе дан ала.

Рыцарь статусын актёр 2000 йылдың июлендә ала.

2003 йылда Бөйөк Британия һуғыш ветерандары ойошмаһы 1127-се һаны аҫтында почетлы ағзаһы сифатында үҙенең сафтарына ала.

2008 йылдың 25 авгусында Шон Коннериҙың «Being A Scot» (Шотландлы булыу) исемле китабы донъя күрә. Был китап уның автобиографияһы түгел, ул Шотландия, уның мәҙәниәте, тарихы тураһында, шулай уҡ үҙенең ғаиләһе һәм үҙе тураһында ла.

2011 йылдың апрель айында Шон Коннериҙың вәкиле актёрҙың күмәк кеше араһында булыуҙан арыуы тураһында хәбәр итә.

Инглиз телле матбуғатта Шон Коннери исеменән яҙылған яһалма хат ҙур иғтибарҙы йәлеп итә, был хат, йәнәһе, Стив Джобсҡа яҙылған булған. Хатта «Коннери» оятһыҙ һүҙҙәр менән Джобсҡа Apple фирмаһының продукцияһын рекламалауҙа ҡыҙыҡһынмауы тураһында аңлата.

### Сәйәси эшмәкәрлеге
Шон Коннери Шотландия милли партияһының әүҙем ағзаһы һәм илдең Англиянан бойондороҡһоҙ булыуы яҡлы. 2014 йылда ул тыуған иленә, бойондороҡһоҙлоҡ яулағас ҡына, ҡайтасағы тураһында белдерә.

### Һаулығы
1993 йылда Коннери тамаҡ яман шеше менән ауырыуы һәм махсус дауалау үтеүе тураһында хәбәрҙәр ишетелә. Көньяҡ Африка һәм япон матбуғат саралары хатта актёрҙың вафаты тураһында хәбәр итәләр. Ошо имеш-мимеш хәбәрҙәрҙе инҡар итеү маҡсатында Шон Коннери ашығыс рәүештә "Дэвид Леттерман менән һуңға ҡалған шоу"ға килә.

2009 йылдың октябрендә «Wine Spectator» журналына биргән интервьюһында актёр йөрәк менән проблемалары булыуы тураһында ысҡындыра.

2013 йылдың авгусында Коннериҙың иң яҡшы дуҫы Майкл Кейн, йәнәһе, актёрҙа Альцгеймер ауырыуының симптомдары һиҙелә тип әйтә. Кейн һүҙҙәре буйынса, Коннери бөйөк актёр булыуын иҫләмәй башлаған һәм хәҙер ошо хәлендә уны тик ғаиләһе һәм бер нисә яҡын дуҫтарына күрергә рөхсәт ителгән. Тиҙ арала мәғлүмәтте Кейн инҡар итә һәм «бөтөнләй туҙға яҙмаған һүҙ» һәм «нонсенс» тип атай.

## Фильмографияһы

### Нәфис кинофильмдар

*(*'ҡалын шрифт менән*'  Шон Коннери карьераһында иң мөһим фильмдары билдәләнгән)*

### Сериалдар һәм телевизион фильмдар

### Документаль фильмдар
* 2012 — Все или ничего: Неизвестная история агента 007
* 2015 — Де Пальма

### Видеоуйындар
* *James Bond 007: From Russia with Love* (2005) — Джеймс Бонд

## Наградалары һәм номинациялары

### Төп наградалары һәм номинациялары
«American Film Institute, AFI», USA, Америка киноинституты наградаһы
*  — «American Film Institute, AFI», Америка киноинституты наградаһы кинематографҡа индергән өлөшө өсөн. 2006 йылдың 8 июнендә бирелгән.года.

#### [[Оскар (кинопремия)|Америка киноакадемияһының «Оскар» премияһы]]
*  — «Тейелгеһеҙҙәр» гангстер драмаһындағы икенсе план роле өсөн.

#### [[Алтын глобус|«Алтын Глобус»]]
*  — «Алтын Глобус» (Golden Globe World Film Favorite) премияһы донъя кинофавориты — ир-егеткә.
*  — «Алтын Глобус» (Golden Globe) премияһы «Тейелгеһеҙҙәр» гангстер драмаһындағы икенсе план роле өсөн.
*  — «Алтын Глобус» (Golden Globe) премияһына «Индиана Джонс һәм һуңғы тәре походы» фильмындағы икенсе план роле өсөн номинация.
*  — «Алтын Глобус» (Golden Globe) Сесиль Б. Де Милль наградаһы киносәнғәткә индергән өлөшө өсөн.
Британия академии кино һәм телевидение академияһы BAFTA Awards, UK премияһы
*  — BAFTA премияһы «Роза исеме» фильмындағы төп ирҙәр роле өсөн.
*  — Номинация на премию BAFTA премияһына «Тейелгеһеҙҙәр» гангстер драмаһындағы икенсе план роле өсөн номинация.
*  — BAFTA премияһы «Индиана Джонс һәм һуңғы тәре походы» фильмындағы икенсе план роле өсөн номинация.
*  — BAFTA премияһына"Ҡыҙыл Октябрь артынан һунар" фильмындағы төп ирҙәр роле өсөн номинация.
*  — BAFTA премияһыкиносәнғәткә индергән өлөшө өсөн.

#### Почётлы легион ордены
* 1991 — Почётлы легион ордены. Франция.

#### «Кеннеди исемендәге Үҙәге медале» (Kennedy Center Award), USA
* 1999 — «Кеннеди исемендәге Үҙәге медале» наградаһы (Kennedy Center Award). АҠШ, Вашингтон.

#### Рыцарь исеме
* 2000 — 2000 йылдың июлендә «сэр» титулын ҡабул итә, королева Елизавета II тарафынан рыцарь исеме бирелә. Церемония Эдинбургта, Шотландияла 5 июлдә үтә.

### Сэр Шон Коннериҙың кинематографик наградалары
* 1964 — (3 урын) — «Laurel Award» action жанры «Доктор Но» фильмы өсөн.
* 1964 — «Laurel Award» премияһы — action жанры «Голдфингер» фильмы өсөн.
* 1965 — (3 урын) «Laurel Award» — йыл йондоҙо (ир-егет).
* 1966 — «Laurel Award» премияһы — action жанры «Йомғаҡ йәшен» фильмы өсөн.
* 1966 — «Laurel Award» — йыл йондоҙо (ир-егет) номинацияһы.
* 1968 — «Laurel Award» — йыл йондоҙо (ир-егет) номинацияһы.
* 1972 — «Алтын Глобус» (Golden Globe World Film Favorite) премияһы — донъя кинофавориты — ир-егеткә.
* 1981 — «Apex» премияһы — «фантастика» жанры «Сит ер» фильмында төп ирҙәр роле өсөн.
* 1981 — «Apex» премияһы — «фантастика» жанры «Замана бандиттары» фильмындағы икенсе пландағы роле өсөн.
* 1982 — «ShoWest Award» наградаһы — бөтә донъяға билдәле йондоҙ булараҡ.
* 1984 — «Apex» премияһы — «action» жанры «Бер ҡасан да „бер ҡасан“ тип әйтмә» фильмында төп ирҙәр роле өсөн.
* 1984 — «Йыл ир-егетенә тиҙ эшләнгән пудинг» («Hasty Pudding Theatricals Award Man of the Year»)премияһы.
* 1987 — «German Film Award» премияһы — «Роза исеме» фильмындағы иң яҡшы актёр булараҡ.
* 1987 — «National Board of Review» премияһы — «Тейелгеһеҙҙәр» фильмындағы икенсе пландағы иң яҡшы ирҙәр роле өсөн.
* 1988 — Американ киноакадемияһы «Оскар» (Oscar) премияһы — «Тейелгеһеҙҙәр» гангстер фильмындағы икенсе пландағы роле өсөн.
* 1988 — Британия Кино Академияһы һәм Телевидениеһы BAFTA премияһы — «Роза исеме» фильмындағы иң яҡшы ирҙәр роле өсөн.
* 1988 — Британия Кино Академияһы һәм Телевидениеһы BAFTA премияһына номинация — «Тейелгеһеҙҙәр» фильмындағы икенсе пландағы иң яҡшы ирҙәр роле өсөн.
* 1988 — «Алтын Глобус» (Golden Globe) премияһы — «Тейелгеһеҙҙәр» фильмындағы икенсе пландағы иң яҡшы роле өсөн.
* 1988 — «ALFS Award» премияһы — «Тейелгеһеҙҙәр» фильмындағы иң яҡшы актёр булараҡ.
* 1988 — «Fennecus» премияһы — «Тейелгеһеҙҙәр» фильмындағы икенсе пландағы иң яҡшы ирҙәр роле өсөн.
* 1988 — «Fennecus» премияһы — «Минең тураһында хәтирәләр» фильмында эпизодик роле (камео) өсөн.
* 1990 — Британия Кино Академияһы һәм Телевидениеһы BAFTA премияһы «Индиана Джонс һәм һуңғы тәре походы» фильмындағы икенсе пландағы иң яҡшы роле өсөн.
* 1990 — «Алтын Глобус» (Golden Globe) премияһына номинация — «Индиана Джонс һәм һуңғы тәре походы» фильмындағы икенсе пландағы иң яҡшы роле өсөн.
* 1990 — NATO: Всемирная звезда года.
* 1990 — «Man of Culture Award» Рим, Италия.
* 1990 — «Apex» премияһы action жанрҙағы «Индиана Джонс һәм һуңғы тәре походы» фильмындағы икенсе пландағы иң яҡшы роле өсөн.
* 1991 — Номинация на Премию Британской Академии Кино и Телевидения BAFTA за главную роль в фильме «Охота за Красным Октябрем».
* 1992 — «American Cinematheque Award» премияһы Шону Коннери за вклад в киноискусство.
* 1992 — Лос-Анджелес «Rudolph Valentino Award» премияһы — иң күренекле актёр булараҡ.
* 1993 — «National Board of Review Award» премияһы — карьера ҡаҙаныштары өсөн.
* 1995 — «Fennecus» премияһы — «Аждаһа йөрәге» фильмын тауышландырыуы өсөн.
* 1996 — Сесиль Б. Де Милль «Золотой глобус» (Golden Globe) наградаһы — киносәнғәткә индергән өлөшө өсөн.
* 1997 — «Blockbuster Entertainment Award» премияһы — action жанрҙағы — «Ҡая» фильмындағы икенсе пландағы иң яҡшы ирҙәр роле өсөн..
* 1997 — «MTV Movie Award» премияһы — action жанрҙағы — «Ҡая» фильмындағы Николас Кейдж менән иң яҡшы дуэт өсөн.
* 1997 — «Apex» премияһы — action жанрҙағы — «Ҡая» фильмындағы төп роль өсөн.
* 1998 — Британия Кино Академияһы һәм Телевидениеһы BAFTA премияһы — киносәнғәткә индергән өлөшө өсөн.
* 1998 — Венеция кинофестивале «Алтын Арыҫлан» наградаһы — карьера ҡаҙаныштары өсөн.
* 1998 — «Tony» премияһы Ясима Реза пьесаһы"Сәнғәт" буйынса спектаклде продюсерлауы өсөн.
* 1999 — «Razzie Awards» (Золотая малина) номинация «Үс алыусылар» фильмында икенсе пландағы их насар актёр булараҡ.
* 1999 — Европа Киноакадемияһының наградаһы — «Ҡапҡан фильмы» тамашасылар һөйөүе приҙы иң яҡшы актёр булараҡ.
* 2000 — «Razzie Awards» (Золотая малина) "Ҡапҡан фильмындағы Кэтрин Зета- Джонс менән иң насар кинематографик йыл параһы булараҡ номинацияһы
* 2000 — «Blockbuster Entertainment Award» "Ҡапҡан фильмындағы иң яҡшы актёр категорияһында номинация.
* 2001 — «Golden Satellite Award» «Форрестерҙы табырға» фильмында төп ирҙәр роле өсөн номинация.
* 2001 — Кинофестиваль Палм Спрингс наградаһы киносәнғәткә индергән өлөшө өсөн.
* 2002 — «Гәлсәр Шар» (Karlovy Vary Festival Award) Карловы Варалағы кинофестиваль наградаһы киносәнғәткә индергән өлөшө өсөн.
* 2004 — Марракештағы кинофестиваль наградаһы киносәнғәткә индергән өлөшө өсөн."Marrakech International Film Festival Award".
* 2005 — Европа киносәнғәт академияһы «Life Achievement Award» (European Film Award) наградаһы кинематографтағы ҡаҙаныштары өсөн.
* 2006 — Америка кино институты «American Film Institute, AFI» наградаһы кинематографтағы ҡаҙаныштары өсөн. 2006 йылдың 8 июнендә тапшырылған.

### Сэр Шон Коннериҙың башҡа наградалары
* 1981 — «Honourary Doctor of Letters» Университет Хериот-Вэйтт. Шотландия.
* 1984 — Принят в Общества Королевской Шотландской консерватории и драмы (Fellowship — Royal Scottish Academy of Music and Drama). Глазго, Шотландия.
* 1987 — Командор Ордена искусств и литературы. Франция.
* 1988 — «Honourary Doctor of Letters» Университет Св. Эндрю. Шотландия.
* 1989 — По опросу журнала «People», 1989 назван самым сексуальным мужчиной среди живущих.
* 1991 — Шотландец года. Награда BBC Шотландии.
* 1991 — Свобода города Эдинбурга (The Freedom of the City of Edinburgh). Эдинбург, Шотландия.
* 1997 — Награда «Film Society of Lincoln Center Gala Tribute». США.
* 1999 — Награда Национальной ассоциации владельцев кинотеатров «ShoWest Lifetime Achievement Award» за продолжительную карьеру в искусстве.
* 1999 — Награда «Медаль Центра имени Кеннеди» (Kennedy Center Award). США, Вашингтон.
* 1999 — Самый сексуальный мужчина столетия (по опросу журнала «People», 1999).
* 2001 — Награда имени Уильяма Уоллеса (William Wallace Award), врученная Шотландским фондом США за вклад в историю и популярность своей родины — Шотландии. США, Вашингтон.
* 2003 — Награда имени Мануэля Амадо Гуэрро (Manuel Amador Guerrero), Панама.
* 2004 — Moroccan Order of Intellectual Merit, Марокко.
* 2004 — Один из 100 самых сексуальных кинозвезд в истории кино (по опросу журнала «Empire», 1995, 2004).
* 2009 — Почётный доктор Эдинбургского университета Нейпира.

## Китаптары
* Коннери Ш., Григор М. Быть шотландцем / Пер. с англ. А. Богословского. СПб.: Азбука, Азбука-Аттикус, 2013. — 432 с., ил., 3000 экз., ISBN 978-5-389-05267-3

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* (инг.) *[[:ru:Internet Movie Database|Internet Movie Database]]* сайтта
* Официальный сайт
* Федоров А., Самсонов Г. Шон Коннери: живая легенда // Видео-Асс экспресс. 1994. N 26. С.4-9.
* Шон Коннери / Sean Connery — Биография