open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Харинги

**Лондондың Харинга бороһы** (ингл.  Borough Haringey of London, ) — Лондондың 32 бороһының береһе, тарихи Мидлсекс графлығына ҡарай. Майҙаны — 29,59 км². Халҡы 255 500 кеше (2011 йылға ҡарата), халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрға 8600 кеше тәшкил итә.

## Тарих
Район 1965 йылдын 1 апрелендә Хорнси, Вуд-Грин һәм Тоттенем райондарын берләштереүҙән барлыҡҡа килгән.

## Халыҡ
2011 йылда халыҡтың иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса *Харринг бороһында* халыҡ 255 500 кеше тәшкил итә, шуларҙың 20,3 % — балалар (15 йәшкә тиклем), 69,2 проценты — эшкә яраҡлы йәштәге кешеләр(16 йәштән алып 64 йылдың йәшкә тиклем) һәм 10,5 %- оло йәштәге кеше (64 йәштән олораҡтар). Тоттенемда «Литтл Раша» (ингл.  Little Russia) районы бар, унда, нигеҙҙә, рус иммигранттары йәшәй.

### Этник составы
2011 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса төп этник төркөмдәр:

60,5 % — аҡ тәнлеләр, шул иҫәптән 34,7%-ы — аҡ британдар, 2,7 проценты — аҡ ирландтар, 0,1 — сәйәхәтсе ирландтар һәм 23,0 % — башҡа аҡ тәнлеләр (гректар һәм грек-киприоттар, поляк, урыҫтар, йәһүдтәр, итальяндар, португалдар, албандар, болғар, американдар);

4,8 % — Көньяҡ Азиянан сыҡҡандар, шул иҫәптән 2,3 % — индустар, 1,7 % — бенгалдар һәм 0,8 % — пакистандар;

1,5 проценты — ҡытайҙар;

3,2 % — башҡа азиаттар (төрөктәр, төрөк-киприоттар, афғандар, курдтар, ливандар, ираҡтар, тай, малайзиялылар);

18,7 % — ҡара тәнле, шул иҫәптән 9,0 % — ҡара африкалылар (сомалийҙар, конголездар, гандар), 7,1 % — ҡара кариблылар (ямайлылар, барбадостар, тринидадтар) һәм 2,6 % — башҡа ҡара тәнлеләр;

0,9 % — ғәрәптәр;

6,5 % — метистар, шул иҫәптән 1,9 % — аҡ тәнлеләр менән ҡатнаш ҡара карибтар, 1,5 % — аҡ тәнлеләр менән ҡатнаш азиаттар, 1,0 % — аҡ тәнлеләр менән ҡатнаш ҡара африкалылар һәм 2,1 % — башҡа метистар;

3,9 % — башҡалар (колумбийҙар, эквадорҙар, боливийҙар, алжирҙар).

### Дин
Дин буйынса *Харринг* бороһы статистика мәғлүмәттәре (2011 йылға ҡарата):

## Транспорт
Харринги территорияһы буйынса Лондон метрополитены линияһы һәм Лондон ер өҫтө (надземка) линияһы үтә.

## Спорт
Районда [./https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%85%D1%8D%D0%BC_%D0%A5%D0%BE%D1%82%D1%81%D0%BF%D1%83%D1%80 Тоттенхэм Хотспур] футбол клубы бар, ул Премьер-лигала сығыш яһай.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Харринги советы рәсми сайты.
Тих бял Дунав

**«Тих бял Дунав»** () — Болгарияла киң танылыу алған марш йыры. Христо Ботевтың отрядының «Радецки» пароходында Дунай йылғаһы аша үтеүгә арналған. Һүҙҙәр авторы — Иван Вазов, композиторы — Иван Караджов.

Шул уҡ исемле шиғырҙы болгар шағиры Иван Вазов 1876 йылда үк, үҙе әйтмешләй, «Ботевтың Козлодуй яғынан үткәне хаҡында тәүге хәбәрҙе ишеткәс тә» («…*при първата вест за минаването на Ботьова при Козлодуй*…») яҙған. Йырҙың көйө 1909 йылда Иван Караджов — билдәле революционер, йәмәғәт эшмәкәре, Солунь (Салоники) ҡалаһындағы болгар ирҙәре гимназияһының музыка уҡытыусыһы тарафынан яҙылған.

Тиҙҙән *Тих бял Дунав* болгар халҡының иң яратҡан илһөйәр йырҙарының береһенә әйләнә, марш булараҡ та йыш башҡарыла.

Тәү башта йыр ике тауыш менән башҡарылған, төп нөсхәһенең 22 строфаһының (куплетының) күбеһе йырланмаған.

## Текст

: Тих бял Дунав се вълнува,
::: весело шуми
:: и «Радецки» гордо плува
::: по златни вълни.

:: Но кога се там съзирва
::: козлодуйски бряг,
:: в парахода рог изсвирва,
::: развя се байряк.

:: Млади български юнаци
::: явяват се там,
:: на чела им левски знаци,
::: в очите им плам.

: Гордо Ботев там застана
::: младият им вожд -
:: па си дума капитану,
::: с гол в ръката нож:

:: Аз съм български войвода,
::: момци ми са тез;
:: ний летиме за свобода,
::: кръв да леем днес.

: Ний летиме на България
::: помощ да дадем
:: и от тежка тирания
::: да я отървем.


## Көйө
* Тих Бял Дунав се вълнува

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Болгар халыҡ музыкаһы
Балаларҙың тыныслыҡ һәйкәле

**Балаларҙың тыныслыҡ һәйкәле** () — Хиросиманы атом бомбаһына тотоу ваҡытында зыян күргән Садако Сасаки һәм башҡа меңдәрсә бала иҫтәлегенә ҡуйылған һәйкәл.

## Тарихы
Монумент Хиросима ҡалаһының тыныслыҡ паркында урынлашҡан. Ул япон балаларының, шул иҫәптән Садако Сасакиҙың синыфташтары йыйған аҡсаға рәссамдар Кадзуо Кикути һәм Киеси Икэбэ проекты буйынса эшләнгән. Атом бомбаһы балалары исемле һәйкәл 1958 йылдың 5 майында (Японияла балалар көнө) асыла.

Садако монументтың өҫкө өлөшөндә, ҡулына торна-оригами тотоҡан килеш һынландырылған. Һәйкәл тирәләй бөтә донъянан көн һайын меңдәрсә торна-оригами һауаға осорола. Боронғо япон йолаһы буйынса, кем мең торна эшләй, ул теләк теләй һәм уның хыялы мотлаҡ тормошҡа аша. Торна-оригамиҙар уларҙы эшләгән һәм һауаға осороу өсөн һәйкәлгә килгән балалар атом һуғышын теләмәй. Көн һайын һәйкәл эргәһенән мең торна-оригами осороу тардицияһы Садаконың мең дана эшләп өлгәрмәйенсә, лейкемиянан вафат булып ҡалыуы менән бәйле. Әммә 1955 йылдың авгусында уҡ ҡыҙҙың маҡсатына өлгәшеүенә ҡарамаҫтан, торналарҙы эшләүен дауам итеүе билдәле. Үкенескә күрә, уның теләге тормошҡа ашмай, ул 1955 йылдың 25 октябрендә 12 йәшендә вафат була.

Статуя формаһы буйынса торнаға оҡшаған бронза постаментта тора. Ул ел иҫкән һайын эленеп ҡуйылған тыныслыҡ ҡыңғырауы һелкенеүенән зыңғырлай. Ике өлөшөнә лә физика өлкәһендә Нобель премияһы лауреаты Хидеки Юкава үҙ аҡсаһын бирә.

Һәйкәл нигеҙендә ҡара мәрмәр плитаға япон телендә түбәндәге текст яҙылған:
: これはぼくらの叫びです　これは私たちの祈りです　世界に平和をきずくための
: *Корэ ва бокура но сакэби дэсу. Корэ ва ватаситати но инори дэсу. Сэкай ни хэйва о кидзуку тамэ но.*
: Это наш крик. Это наша молитва. Ради установления мира во всем мире.


## Оҡшаш монументтар
Бындай уҡыусылар йыйған аҡсаға төҙөлгән һәйкәл шулай уҡ Санта-Фела (АҠШ) бар, ул 1995 йылда Сиэтлда (АҠШ) атом бомбардировкаларының 50 йыллығы иҫтәлегенә асыла.

## Һылтанмалар
* Памятник детям мира
* Бумажные журавлики и Памятник детям мира
Димитровград (Болгария)

**Димитровград** (болг.  Димитровград) —  көньяҡ Болгарияның  Хасково өлкәһендәге ҡала.

## Географик урыны
Ҡала Марица йылғаһының ике яҡ ярында урынлашҡан.

## История
Көнбайыш-Мариц бурокүмер бассейнын үҙләштереү кәрәклеге арҡаһында, 1947 йылдың 10 майында ҡала төҙөлөшө башлана. 

1947йылдың 2 сентябрендә  ҡала Раковски, Мариин һәм Черноконевый  торлаҡ пункттарын  ҡушыу һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә һәм Георгий Димитров хөрмәтенә исем бирелә. 1947 йылда ҡаланы булдырғанда халыҡ һаны 9 мең  кеше тәшкил итә .

Ҡаланы  төҙөү дөйөм план буйынса үтә, предприятиелар һәм торлаҡ йорттар менән бергә мәҙәни-көнкүреш учреждениелары төҙөлә һәм йәшелләндереү үтә. 1948 йылдан 1950 йылға тиклем ҡаланы "Йәш гвардия" бригадаһының 50 000 ағзаһы  төҙөй, улар Болғарҙың 963 ауыл һәм ҡалаларынан киләләр. Уларҙың бер өлөшө яңы ҡаланың халҡына инә.

Бригадалар унлаған йорттар, химик завод, « Вулкан» заводы, азот ашламалары заводы, юл селтәрҙәрен, тимер юл линияһын, яһалма күл һәм башҡа инфраструктура объекттары төҙөй. Бында икмәк заводы Болгарияла беренселәрҙән булып асыла.

1969 йылда халыҡ һаны 44 мең кеше тәшкил итә, ҡала ауыр сәнәғәт һәм энергетика  үҙәге булып тора,1970 йылдар башында иң ҙур предприятиелар булып йылылыҡ электр станцияһы (урындағы һоро күмерҙә),  «Вулкан» цемент заводы, шифер заводы һәм химик комбинаты, бында шулай уҡ социалистик төҙөлөш музейы һәм планетарий эшләй.

1985 йылда халыҡ һаны 54 мең кеше тәшкил итә, ҡала химик машина төҙөү, химия, цемент, туҡыу сәнәғәте һәм аҙыҡ-түлек үҙәге булып тора.

## Сәйәси хәл
Димитровград  общинаһының кметы (мэр)— Димитров Стефан Димитров (коалиция партияһы: ирекле демократик Союзы (ССД), Игенселек халыҡ союзы (ЗНС), Болгария эшсе социал-демократик партияһы (БСДП), «лидер» (НЛ) һөҙөмтәләре буйынса һайлана.

## Сәнәғәте
2009 йылда бында «Неохим» АД, «Терахим», «Химремонтстрой», «Хлорофил», «Химик» заводтары эшләй.

## Туғанлашҡан ҡалалар

*  Блида, Алжир
*  Казинцбарцик, Венгрия
*  Айзенхюттенштадт, Германия
*  Каламария, Греция
*  Гроссето, Италия
*  Дархан, Монголия
*  Яңы-Хут, Польша
*  Димитровград, Россия
*  Көньяҡ, Украина

## Шулай уҡ ҡара

* Димитровградецтар

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Димитровград (болғар һәм инглиз телдәрендә)
Мартин (ҡала)

**Мартин** (, , ) — төньяҡ Словакияның ҡалаһы, Малой һәм Вель Фатры итәгендә урынлашҡан, Турьец һәм Ваг йылғаларының кушылышында урынлашҡан. Халыҡ һаны — яҡынса 60 мең кеше.

## Тарих
Беренсе тапҡыр Мартин 1284 йылда Склабин панствоһы тип телгә алына. 1340 Мартин ҡала хоҡуғын ала. 

Тәү сиратта ҡала словак милли тергеҙеүеҙең баш ҡалаһы булараҡ билдәле. 1861 йылда бында словак халыҡ йыйылышы үткән, унда, словактаҙың маҡсаттарын милләт булараҡ белдергән, Меморандум ҡабул ителгән. Йыйылыштың һөҙөмтәһе булып Словак матицаһы нигеҙләнә (словак мәҙәни ойошмалары) барлыҡҡа килә һәм өс словак гимназияһы. 1893 йылда Словак халыҡ музейы ойошторола.

1918 йылдың 30 сентябрендә Словак халыҡ йыйылышы Мартинда Словакияны Чехословакияға ҡушыу тураһындағы Словактар халҡы декларацияһын  ҡабул итә.

1944 йылдың 21 апрелендә словак партизандары ҡаланы баҫып алалар, һәм Чехословакияны тергеҙеү тураһында иғлан итәләр, әммә ауыр һуғыштарҙан һуң немец ғәскәрҙәре Мартинды тағын баҫып алалар, 1945 йылдың 11 апрелендә ҡала азат ителә

1949 йылда Мартинда ZTS заводы үҙ эшен башлай, унда тракторҙар эшләнә, шулай уҡ лицензиялы совет Т-34 тиклем Т-72 танкылары сығарыла.

Әлеге ваҡытта Мартин - словак Турцаһының сәнәғәт үҙәге .

## Билдәле кешеләр

* Зора Есенск (1909-1972) — словак тәржемәсеһе, мөхәррир, яҙыусы, әҙәби тәнҡитсе.
* Янко Есенский (1874-1945) — словак прозаигы, шағир, тәржемәсе һәм словак милли сәйәси һәм әҙәби хәрәкәте эшмәкәре.
* Ян Калинчак (1822-1871) — словак шағиры һәм яҙыусыһы.
* Андрей Кметь (1841-1908) — словак ботанигы, этнограф, археолог, геолог.
* Любош Костелный (1981) — словак актеры, Домодедово аэропортында террористик акт ваҡытында яралана.
* Милана Митровский (1875-1943) — словак прозаик, рәссам.
* Донъя Набелков (1956) — словак лингвисты.

## Шулай уҡ ҡара

* Турьец

## Иҫтәлекле урын

* Төп майҙан ансамбле
* Словак халыҡ музейы
* Халыҡ зыяраты — Словакияның күп күренекле шәхестәр пантионы.

## Һылтанмалар

* Мартин рәсми сайты 
* Словак Матицаһы Учредителе
* Словак Халыҡ Музейы
* Замок Склабиня
Бишмәт

**Бишмәт** — төркиҙәрҙең оҙон салғыйлы, билле, эслекле, еңле, төймәле өҫ кейеме. Башҡорт милли кейеменә инә.

Күп кенә Кавказ, төрки һәм ҡайһы бер фин-уғыр халыҡтарында осрай.

## Тегелеше

Рәсәйҙәге төрлө халыҡтарҙыҡын дөйөмләштереп алғанда, ултыртма яғалы, салғыйлы, ғәҙәттә мамыҡ һалып һырылған, муйынға еткәнсе эленгән, тубыҡҡа етеп торған оҙонлоҡтағы өҫ кейеме. Еңдәрен барсанан, бәрхәттән дә теккәндәр.  *Архалук* тигән өҫ кейеменә ля оҡшап ҡуя, ундайын кавказ аръяғы кейемдәренең төрөнә лә индергеләйҙәр  . Һуңғараҡ бишмәт һырылған фуфайкаға (ватник) прототип булып китә, ә еңел, ҡыҫҡартып тегелгәнен  — гимнастёрка прототибы тип атарға була .

Бишмәтте ғәҙәттә  атлас, сатиндан теккәндәр; туҡымаһы — йөн, ебәк, репс һәм башҡалар. Оло йәштәге казактар күк, ҡара, көрәнтөҫтәге бишмәт, йәштәр — ҡыҙыл, йәшел, зәңгәр төҫтәгеһен кейгән.

## Ҡулланылышы
Бишмәт казак ғәскәрҙәрендә форма кейеме булған,  төҫө һәм беселеше раҫланған бер рәүештә етештерелгән. Хәрби хеҙмәт үтәмәгәндә казактар бишмәтте үҙҙәре теләгән төҫтә һәм тегелештә кейә алған. Уны кешелеккә  тип тә, көндәлек тә - өй араһында кейергә тәғәйенләп тә теккәндәр. Йәш казактар йәйгеһен ҡырға күңел асырға йә байрамдарға сыҡҡанда ла кейгән. Ҡарт казактар өйҙә мамыҡ ҡатлап һырылған бишмәт кейгән.

Бишмәт өҫтөнән *ҡылыс билбауы* тип йөрөтөлгән күн ҡайыш таҡҡандар, ул баҡыр һәм көмөш айыл менән биҙәлгән. Уға  хәнйәр йә ҡылыс элгәндәр.

## Башҡорт бишмәте
Ирҙәр һәм ҡатын‑ҡыҙ бишмәттәре төрлөсә тегелгән. Бишмәтте фабрикала туҡылған ҡараһыу төҫтәге кизе‑мамыҡ туҡыманан, йә Урта Азия ебәгенән (әҙрәс) теккәндәр. Ҡатын‑ҡыҙ бишмәте  еңел, Башҡортостандың төньяҡ һәм көнбайыш төбәктәрендә киң таралған булған; бөтә ерҙә лә ирҙәр  бишмәте еңел итеп тә тегелгән, мамыҡтан һырылғандары Урал аръяғында һәм тау‑урман райондарында таралған. Башҡортостандың көньяҡ-көнбайыш райондарында шулай уҡ билле ҡыҫҡа бишмәт тә кейгәндәр. Күлдәк өҫтөнән, елән аҫтына ҡалдырып кейгәндәр. 

Ҡатын-ҡыҙ бишмәте уҡа менән биҙәлгән.Ул камзул, күлдәк өҫтөнән кейелгән. Көндәлеккә лә,  кешелеккә лә тәғәйенләп  теккәндәр. Ҡалым малына ингән 

### Әҙәбиәттә һәм фольклорҙа

**М. Ғафури** 

*Тышын ҡыҙыл кергәзиндән, эсен ҡара бәздән ҡуйып, мамыҡ менән һырып, бишмәт тектерҙеләр*.

**Йырҙан**

*Бишмәтеңдә һинең биш төймә*,

*Шул бишмәткәйеңде күп кеймә* 

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Шитова С. Н. Башкирская народная одежда. Уфа, 1995.
* 

## Һылтанмалар
* Изображение: Майор Красной Армии одет в повседневный бишмәт, с нарукавными знаками различия комсостава обр. 1940 года
* Традиционная одежда и форма терских, кубанских казаков
* Черкеска, бешмет, чекмень, башлык — одежда казаков
* Одежда народов Северного Кавказа XVIII—XX вв. Е. Н. Студенецкая
Ҡотошов Салауат Шәйхелислам улы

**Ҡотошов Салауат Шәйхелислам улы** (13 февраль 1976 йыл) — юрист, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. Рәсәй граждандар авиацияһы топ-менеджеры, илдең аэропорт һәм аэродромдар селтәре үҫеше инициаторы. 2008—2011 йылдарҙа «Өфө» халыҡ-ара аэропортының, 2014 йылдан «Калуга» халыҡ-ара аэропортының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2010), II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены кавалеры (2019).

## Биографияһы
Салауат Ҡотошов 1976 йылдың 13 февралендә Үзбәк ССР-ының баш ҡалаһы Ташкентта тыуған.

2000 йылда Башҡорт дәүләт университетынының юридик факультетын тамамлай.

2002 йылда Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институтында аспирантура тамамлай.

2003 йылдан алып Башҡортостан Республикаһы Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығының хоҡуҡи тәьминәт бүлегендә начальник, мөнәсәбәттәргә контроллек буйынса баш белгес булып эшләй.

2005 йылда Дәүләт милке менән идара итеү буйынса Федераль агентлыҡтың Башҡортостан Республикаһындағы территориаль идаралығы етәксеһе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.

2010 йылда Граждандар авиацияһы академияһын (Санкт-Петербург), Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс академияһын тамамлай.

2008—2011 йылдарҙа «Өфө» халыҡ-ара аэропортын етәкләй, 2011 йылдан «Ермолин» халыҡ-ара аэропортының идарасы компанияһында етәксе була, 2014 йылдан — «„Калуга“ халыҡ-ара аэропорты» АЙ генераль директоры итеп тәғәйенләнә.

2009—2010 йылдарҙа Рәсәйҙә тәүге тапҡыр төбәк пассажирҙар авиацияһын тергеҙеү проектының инициаторы була, Башҡортостан Республикаһында Нефтекама, Сибай аэродромдарын реконструкциялай.

2011 йылдың 2 февралендә Салауат Ҡотошов Мысырҙағы Революция (2011—2013) сыуалыштары ваҡытында рәсәйлеләрҙе тыуған иленә ҡайтарыу экпедицияһын етәкләй.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Ҡотошов Салауат Шәйхелислам улы етәкселек иткән дәүерҙә «Өфө халыҡ-ара аэропорты» «Интенсив үҫешеүсе аэропорт» номинацияһында «БДБ илдәренең иң яҡшы аэропорты» булып таныла, шулай уҡ аэропортҡа транспорт тармағындағы Милли йәмәғәт премияһы тапшырыла.

Салауат Ҡотошов «Хәрби хеҙмәт өсөн», «Кавказдағы хеҙмәте өсөн», «Хәрби хәрәкәттәр ветераны», Жуков миҙалы, «Транспорт милицияһының 90 йыл» миҙалдары менән бүләкләнә, «Почетлы геодезист» маҡтаулы исеменә лайыҡ була.

* Башҡортостан Республикаһы Президентының 15.07.2010 N УП указына ярашлы Салауат Ҡотошевҡа «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы» исеме бирелә.
* РФ Президенты Указы менән (№ 622, 27 декабрь 2019 й.) С. Ш.Ҡотошов Икенсе дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены менән бүләкләнәhttp://docs.cntd.ru/document/564088643

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Салават Кутушев запускает аэропорт в Калуге. mkset.ru 
* Самолет вылетел из Уфы в Каир за российскими студентами. РИА Новости
Хиросималағы Тыныслыҡ мемориаль паркы

— 1945 йылда Японияның Хиросима ҡалаһының атом бомбардировкаһы һөҙөмтәһендә тулыһынса юҡ ителгән элекке накадзима округы территорияһында урынлашҡан парк. 122 000 квадрат метр (12,2 гектар) майҙанда Тыныслыҡ мемориаль музейы, бик күп һәйкәл, йола ҡыңғырауы һәм кенотаф бар.

Парктың архитектура ансамбле Японияның танылған архитектура оҫтаһы, Токио университеты профессоры Кэндзо Тангэ һәм тағы ла 145-се кеше ҡатнашҡан махсус конкурстан тәҡдимдәре һайлап алынған өс белгес проекты буйынса эшләнгән.

## Мемориалдар
Парктағы иң билдәле һәйкәл — Сасаки Садако, Хиросимала йәшәгән, шартлау эпицентрынан ни бары километр ярымда ғына булған япон ҡыҙы иҫтәлегенә ҡуйылған һәйкәл. Фажиғәнән һуң 10 йыл үткәс ул нур ауырыуынан вафат була. Садако менән матур һәм моңһоу тарих бәйле: ул үҙенең иң яҡын дуҫынан бер легенда ишетә. Уға ярашлы, мең ҡағыҙ торна эшләгән кеше теләк теләһә, ул мотлаҡ тормошҡа ашасаҡ, икән. легенда Садакоға ныҡ тәьҫир итә һәм л ҡулына эләккән ҡағыҙ киҫәктәренән торналар эшләй башлай. «Садако һәм мең ҡағыҙ торна» китабындағы легенда буйынса, ул 644 торна ғына эшләп өлгөрә. Унң эшен дуҫтары таммалап ҡуя һәм Садаконы мең ҡағыҙ торна менән бергә ерләйҙәр.

«Тыныслыҡ ялҡыны» монументында, уны ҡабыҙғандан — 1964 йылдың 1 авгусынан алып ут даими яна. Паркты ойоштороусылар идеяһы буйынса, ул «Ерҙәге барлыҡ атом ҡоралы тулыһынса юҡ ителгәнсе» янасаҡ. Мемориалға килеү Японияның мәктәп программаһына индерелгән.

Парк ҡаршыһында, Ота йылғаһының икенсе яғында билдәле Гэмбаку көмбәҙе — Хиросиманың үҙәгендәге, шартлауға бирешмәй һаҡланып ҡалған биналарҙың береһе тора.

1970 йылдың 10 апрелендә Япониялағы корей диаспораһы Айой күпере эргәһендә, янған Корея принцы Ву табылған урында Хиросималағы атом шартлауы һөҙөмтәһендә һәләк булған милләттәштәре иҫтәлегенә Корея мемориалын урынлаштыра. Япония протектораты ваҡытында бик күп кореец Японияға эш эҙләп килә йәки япондар тарафынан призывниктар сифатында мәжбүри килтерелә. Стела нигеҙгә гөбөргәйел рәүешендә ҡуйылған. Ундағы яҙыу раҫлауынса, вафат булғандарҙың йәндәре ожмахҡа гөбөргәйел өҫтөндә инә, имеш. 1999 йылдың 21 июлендә, оҙаҡ һөйләшеүҙәр алып барғандан һуң, һәйкәл Хиросимаға, Тыныслыҡ мемориаль паркына күсерелә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Тыныслыҡ паркы (Нагасаки)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Официальный сайт Мемориального парка Мира в Хиросиме
* Виртуальная экскурсия по парку и музею  на официальном сайте.
*  Фотографии Мемориального парка Мира в Хиросиме  и окрестностей.
* Подборка посвященных трагедии фотографий из разных источников.
Строцци палаццоһы

**Строцци**  **палаццоһы** (итал. Palazzo Strozzi) — ренессанс дәүерендәге флореция һарайы (палаццо).  Бина  1489—1539 йылдарҙа Джулиано да Сангалло проекты буйынса  Филиппо Строцци заказы буйынса төҙөлгән. Үҙенең формаһы менән  башланғыс  Яңырыу дәүеренең  флоренция ҡала һарайына ҡарай

## Тасуирламаһы
Филиппо Строцци палаццоны төҙөү башлауҙың ваҡытын астрологик фараздарға ярашлы 1492 йылдың   6 авгусына билдәләй. Строцци ғаиләһенең архитекторы Бенедетто да Майано өлгө итеп  авторы Микелоццо булған һәм хәҙер Медичи-Рикардо палаццоһы булараҡ билдәле Медичи һарайын ала.

Ҡабарынҡы таш блоктар менән  көпләнгән бина бик аһәңле  тәьҫораттар ҡалдыра. Уны төҙөүсе Кронактың сығып торған кәрнизе  көсәйтә.

Филиппо Строцци үҙе палаццо төҙөлөшө тамамланмаҫ элек  вафат булып ҡала, ә уның улы Пьеро Флоренциянан  Францияға  үҙенең ике туған апайы Екатерина Медичи һарайына сығып китә.

## Галереяһы

Файл:FlorenzPalazzoStrozzi1.jpg| Строцци палаццоһының заманса күренеше
Файл:FlorenzPalazzoStrozzi2.jpg|Эске ихатаһы
Файл:Palazzo Strozzi cortile.JPG|Эске ихатаһы
Файл:Palazzo Strozzi 2.jpg| Строцци палаццоһының фасады


## Библиографияһы

* Alexander Markschies: *Pracht Gebaute. Palazzo in Der Florenz Strozzi (1489-1534)*, 2000 Freiburg Breisgau im

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

*  Был Медиафайлдар бар викиһаҡлағыста тема буйынса строцци палаццо
Төймә (мәғәнәләр)

**Төймә** — ҡаптырма төрө. Кейем детале булараҡ киң таралған. *Төйнәү* һүҙенән килеп сыҡҡан.

* Төймә — ҙур булмаған, берәй ҡаты йә тығыҙ материалдан эшләнгән, тишекле йәки ҡолаҡлы кейем, көнкүреш әйберҙәре ҡаптырғысы, һиҙәп.
* **Төймә** — уртанан тишеп, епкәме, сымғамы теҙеп йыйыла торған йоморсаҡ.*Тиҫбе төймәһе.* *Счет төймәһе*.
* Төймә — электр ҡорамалдарында функцияны ебәреү йәки туҡтатыу өсөн файҙаланылған баҫмаҡ. *Выключатель төймәһе*.

## Төймә һүҙе менән яһалған ботаник төшөнсәләр
* Төймәбаш (, ) — йондоҙсәскәләр (астралар) ғаиләһенә ҡараған үҫемлек
* **Төймәләк** — бәләкәй генә йомроҡас, ҡайһы бер төбәктәрҙә бәрәңгенең емешен шулай атайҙар.
* **Төймәсек** (диал.) — ҡайһы бер һөйләштәрҙә , ) —  ырыуына ҡараған *[[бесәйтабан]]* () үләнен шулай атайҙар

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. — Мәскәү, 1993. — 2-се том, 381—382 биттәр
Пиза

**Пиза** — (итал.Pisa) Тоскана  төбәгендә итальян ҡалаһы һәм коммунаһы, Лигур диңгеҙенән 10 км алыҫлыҡта ята, Пиза провинцияһының административ үҙәге.

Ҡаланың рәсми булмаған символы — йығылыусы манара, 1986 йылдан   майҙан, собор һәм баптистерий менән бергә Бөтә донъя мираҫының объекты статусына эйә.

Ҡаланы ҡурсалаусы булып  Изге Райнерий (итал.San Ranieri) һанала. Ҡала байрамы — 17 июнь.

## Географияһы
Ҡала  диңгеҙ кимәленән  4 метр бейеклектә ята. Майҙаны  185 км². Ҡала биләмәһендә  Арно йылғаһы аға. Ҡалала 87353 кеше йәшәй (2008). Халыҡ тығыҙлығы 472 кеше/км².

### Климаты
Пиза өсөн үҙәк һәм көньяҡ Италиялағы кеүек  урта диңгеҙ климаты хас.





## Тарихы

Римлеләр килгәнгә тиклем, лигуриялылар йәшәй. Беҙҙең эраға тиклем  180 йылдан һуң  —   Рим республикаһы колонияһы һәм уның хәрби-диңгеҙ базаһы. Пиза епископияһы тураһында  313 йылдан билдәле.

Урта быуат Пизаһы — сауҙа  ҡалаһы-дәүләте өлгөһө. Пизалылар итальяндарҙың сарацин агрессияһы менән көрәшенең иң осонда тора,   1016 йылда  Генуя менән   союзда  Сардинияны ғәрәптәрҙән азат итә, 1063 йылда мосолман  Палермоһын тар-мар итә. Пиза республикаһы диңгеҙҙә Генуя республикаһы менән, ҡоро ерҙә Лукка һәм Флоренция менән  өҙлөкһөҙ һуғыша.

XII—XIII быуаттарҙа ҡала роман стилендә   ҙур төҙөлөш алып бара; уны биҙәү өҫтөндә Пизаноның талантлы рәссамдар һәм һөнәрселәр  ғаиләһе эшләй, һынлы сәнғәт мәктәбе үҫешә.

Пиза граждандары Изге Рим империяһы  императорҙарының ярҙамлашырға ризалығын алһалар ҙа, Тәре походтары йылдарында  үҙ позицияһын нығыта, тик пиза дәүләтселегенең алтын быуаты 1284 йылда генуялыларҙаң Мелория янында еңелеүе менән тамамлана. Ҡаланың диңгеҙ ҡеүәте кәмеүенең сәбәбе Арно йылғаһының ләмләнеүе арҡаһында була. Йылға үҙәненең үҙәгереүе Пизаны бөтөнләй диңгеҙ сауҙаһынан мәхрүм итә.

1406 йылда Пизаны флоренциялылар яулай. Ҡалаға Итальян һуғышы сыуалышында  ҡыҫҡа ғына ваҡытҡа (1494—1509 йыл)  үҙенең үҙаллылығын ҡайтарыу мөмкин була, әммә Медичи власы аҫтында кире ҡайтарғандан һуң ҡала бөтә сәйәси әһәмиәтен юғалта.

1564 йылда Пизала Галилео Галилей тыуған.  Ул  урындағы университетта уҡыған һәм уҡытҡан, университет Тосканала иң боронғо университет булып һанала. Университет янындағы  ботаника баҡсаһы  Козимо I тарафынан 1544 йылда төҙөлгән.

## Аш-һыуҙары
Күп кенә пиза һәм тоскана аш-һыуҙары хуш еҫе һәм ҡырҡыулығы менән айырыла. Киң таралған пиза аш-һыуҙарынан  — аҡ  фасоль ашы, тәлмәрйендән аш һәм пиза ашы.

## Иҫтәлекле урындары
Пьяцца деи Мираколи  («Мөғжизә майҙаны») майҙанында билдәле собор комплексы ҡаланың хәҙерге үҙәгенән ситтә урынлашҡан һәм үҙ эсенә түбәндәге ҡомартҡыларҙы индерә:

* Пиза соборы (итал.Pisa Duomo di)
* Пиза башняһы (итал. Torre Pisa pendente di)
* Пиза баптистерийы (итал.Giovanni San Battistero di)
* Кампо-Санто зыяраты (итал.Camposanto Monumentale)

Музейҙары:

* 
* 
* 
* 
* 

Сиркәүҙәре:

* Санта Мария делла Спина (Пиза)
* ًСанта Мария дель Кармине
* 
* 

Башҡалары:

* Ботаника баҡсаһы
* Изге Стефан рыцарҙары майҙаны 
* 
* Борго-Стретто районы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Мәрүәт

**Мәрүәт** (от  (мәрүәт) — «ынйы әсәһе») — сөсө һәм диңгеҙ һыуҙарында йәшәгән моллюск  ҡабырсаҡтарының эске ҡатламы, органик һәм органик булмаған тәбиғи композит. Ынйы менән мәрүәт   бер үк тиерлек матдәләрҙән тора.

## Сығарыу
Мәрүәтле ҡабырсаҡтарҙы иң күп сығарған урындар:   Фарсы ҡултығы, Ҡыҙыл диңгеҙ, Цейлон, Япония, Борнео һәм Филиппин, Тымыҡ океандың ҡайһы бер тропик утрауҙары. Йыш ҡына бул ҡабырсаҡтар ынйы өсөн аҫралған моллюскыларҙан ҡала. 

Мәрүәт ҡайһы бер сөсө һыу моллюскыларынан да алына, атап әйткәндә,  ғәҙәти мәрүәтле ҡабырсаҡ файҙаланыла.

## Тасуирлама
Мәрүәт алты мөйөшлө арагонит пластинкаларынан тора ( Кальций карбонаты CaCO кристалдары)3), дәүмәлдәре - киңлеге 10-20 микрон, ҡалынлығы ярты микрон (0,5) в толщину, улар параллель ҡатлам булып урынлашҡан. 

 

Кристалл үҙәге аша үткән яҡтылыҡ икенсе кристалдарҙа сағыла, йәйғор эффекты барлыҡҡа килә. 

## Ҡулланылышы
Мәрүәт борондан көнкүрештәге төрлө нәмәләрҙе  инкрустациялау һәм биҙәүестәр эшләү өсөн ҡулланыла. 

Мәрүәт шулай уҡ төймә,  музыка ҡоралдары баҫмаҡтары,  ювелир әйберҙәре,   декоратив сәнғәттә — мәҫәлән,  Федоскино миниатюраһы эшләүҙә ҡулланыла. 

Алыҫ Көнсығыш сәнғәтендә — Японияла, Ҡытайҙа, Кореяла, Вьетнамда — мәрүәт юғары урында тора, уның менән  ширмаларҙы, шкатулкаларҙы, елпеүестәрҙе, тараҡтарҙы, төрлө панноларҙы биҙәйҙәр.

Беҙҙең көндәрҙә мәрүәт  косметология сәнәғәтендә, музыка ҡоралдарын биҙәүҙә (атап әйткәндә, электрогитаралар) ҡулланыла.

## Галерея

Файл:Nacre.jpg|Мәрүәт киҫәге
Файл:Augsburg Games table of Maximilian II Emanuel of Bavaria.jpg|Мәрүәтле ҡумта. Музей экспонаты
Файл:V and A Museum snuffbox 28072013 01.jpg| Мәрүәт менән тышланған ҡумта. Музей экспонаты
Файл:JagueyWorkshop026.jpg|Мәрүәт менән биҙәлгән хәҙерге заман ҡумтаһы
Файл:JagueyWorkshop003.jpg|Ҡабырсаҡтан  мәрүәт киҫәктәре ҡырҡып алыу
Файл:Hanoi-Application de nacre sur la laque (4).jpg|Биҙәүестәр эшләүгә әҙерләнгән ҡабырсаҡтар 


## Шулай уҡ ҡара

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* История украшений из перламутра и жемчуга с иллюстрациями 
* Искусственный жемчуг из натурального перламутра
* Перламутр, строение и свойства
Төймә

**Төймә** — киң мәғәнәлә -  ҙур булмаған, берәй ҡаты йә тығыҙ материалдан эшләнгән, тишекле йәки ҡолаҡлы кейем, көнкүреш әйберҙәре ҡаптырғысы, һиҙәп (ваҡ төймә). Тарыраҡ мәғәнәлә — кейемдә йәки тегеүле башҡа әйберҙәрҙә ҡара-ҡаршы яғындағы өлөштәрҙе бер-береһенә элмәккә йә махсус уйымға кейҙереп беркетеү өсөн ҡулланылған предмет.

Йышыраҡ төймә уртаһында ике йәки дүрт тишекле, түңәрәк итеп эшләнелә. Әммә  квадрат, өсмөйөш, цилиндр йәки тупсыҡ рәүешлеләре лә осрай.Уларҙың тишек һандары ла төрлөсә була. 

Төймә коллекцияһы йыйыу филобутонистика тип атала.

## Төймәнең тәғәйенләнеше

Дүрт төп тәғәйенләнешен билдәләп була:
* утилитар (ҡаптырғыс);
* декоратив (биҙәү);
* магик (бетеү);
* Мәғлүмәти (танытыу билдәһе).

## Төймәгә ҡулланылған материалдар
Төймәләр төрлө материалдарҙан эшләнгән һәм эшләнә: металл, быяла, ағас, гәрәбә, мәрүәт (перламутр), күн, һөйәк, фарфор, эбонит һәм башҡалар.

1930-сы йылдарҙан  пластмасса төймәләр ҡулланышҡа инә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
;Башҡортса
*Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. - Мәскәү, 1993. - 2-се том, 381-се бит
;Русса
* 
* 
;Сит илдәге
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Һылтанмалар

* исторический экскурс изобретения пуговицы 
* подробная история изобретения пуговицы и её модернизации
* небольшая статья о создании пуговицы
* Торговля пуговицами в СССР
Веста ҡорамы

**Веста ҡорамы** (лат. Vestae Aedes) — йорт усағының  рим алиһәһе Вестаға арналған боронғо ҡорам харабалары. Римдә Цезарь ҡорамынан алыҫ түгел рим форумында Изге юлдың көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан.   

Ҡорам весталкалар йорто менән бергә берҙәм комплекс тәшкил итә (лат. Atrium Vestae) ул  Бөйөк понтификтың резиденцияһы, Регия менән тоташҡан.  

Ҡорамда даими Изге ут булдырылған. Башта уны батша ҡыҙҙары һаҡлаған,  аҙаҡ  уларҙы  жрица-весталкалар алмаштырған. Улар алтаулап утты даими һаҡларға һәм Вестаға арнап йолалар үткәрергә тейеш булған.  

Ҡорам егерме коринф колонналары менән уратып алынған   түңәрәк ҡоролманан ғибәрәт булған. Сиркәү эсендә һәр ваҡыт ут янып торған, төтөнө ҡыйыҡтағы махсус тишектән сыҡҡан.

Ҡорам  эсендә йәшерен урын  (*Vestae penus*) булған, унда, легенда буйынса, Энейҙың Троянан алып ҡайтҡан  империя  символдары, шул иҫәптән Палладиум,  Минерваның боронғо һүрәте һаҡланған. Фараздар  буйынса,йәшерен урын    2,40×2,40 м тәрәнлектә урынлашҡан, уға тик сиркәүҙең үҙенән эләгергә мөмкин булған. 

Ҡорамда йыш ҡына янғындар булып торған. Беҙҙең эраның  64 йылында бөйөк янғын ваҡытында бина яна.  Тергеҙелгәндән һуң уны тәңкәләр серияһында төшөрәләр. Беҙҙең эраның 191 йылғы янғынынан һуң Септимий Северҙың ҡатыны Юлия Домна етәкселегендә реконструкция уҙғарыла. 

394 йылда император Феодосий бойороғо буйынса ҡорам ябыла һәм бөлгөнлөккә төшә.

## Символикаһы
Регия менән йәнәш торған Веста ҡорамы төп йорт усағын —  батша йорто усағын, «дәүләт усағын».символлаштырған

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Дом весталок
* Храм Весты (Тиволи)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

*
Вендорф йорто

**Вендорф** **йорто** — Минск ҡалаһында XIX быуат башы тарихи бинаһы, архитектура ҡомартҡыһы (711е000001 номеры).  Революция урамы, 10-сы йорт адресы буйынса урынлашҡан.

## Тарихы
Таш йорт XIX быуат башында XVIII быуаттан һаҡланып ҡалған  подвал өҫтөндә төҙөлгән. Бинаның ҡиәфәте XIX  быуат уртаһына формалаша. 1881 йылда янғындан бина ҙур зыян күрә, һуңынан шул саҡтағы хужаһы дворян   Вендорф Адольф Осипович бинаны элекке ҡиәфәтендә тергеҙә.  1910 йылғы торошо буйынса цоколь ҡатында слесарлыҡ оҫтаханаһы һәм  "сельтер һыуы" заводы, шулай уҡ емеш-еләк келәте, мануфактура кибете  һәм тышлау оҫтаханаһы урынлаша. Ҡалған бүлмәләре йәшәү өсөн торлаҡ  була.  1920 йылдан  һуң йорт национализациялана, бүлмәләр коммуналь фатир итеү үҙгәртелә. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда йорт зыян күрмәй. Һуғыштан һуңғы йүнәтеүҙәрҙән һуң фасад биҙәктәре өлөшләтә юғала.  XX быуаттың икенсе яртыһында йортто төрлө учреждениелар биләй.  2010 йылдан бинала  Минск ҡалаһы тарихы  музейы урынлаша.

## Архитектураһы
Бина классицизм стилендә төҙөлгән. Бина планында дүрт мөйөшлө. Төп күләме ихатаға һуҙыла,  ҡыйығы ике яҡлы. Бинаның ҡабырға яҡтарында лизеналар урынлашҡан, улар беренсе ҡатта көпләнгән. Тәҙрә уйымдары тура мөйөшлө, ҡапҡасһыҙ (икенсе ҡаттың баштағы тәҙрә ҡапҡастары юғалған)).

## Иҫкәрмәләр
Краковия стадионы

**Юзеф Пилсудский  исемендәге Краковия стадионы** (пол. Stadion Cracovii im. Józefa Piłsudskiego) —  Польшалағы Краков ҡалаһында урынлашҡан футбол стадионы. Стадиондың һыйҙырышлылығы 15 016 тамашасы тәшкил итә. Ул   «Краковия» футбол клубының үҙ аренаһы булып хеҙмәт итә. 

Тәүге «Краковия» стадионы  1912 йылда төҙөлә һәм шул уҡ йылдың 31 мартында асыла. 1914 йылда  Беренсе бөтә донъя һуғышында уны рус ғәскәрҙәре емерә, ә киләһе йылда тергеҙелә.  1945— 1946 йылдарҙа Краковия стадионы Икенсе  донъя һуғышы эҙемтәләренән тергеҙелә. 1963 йылдың 16 декабрендә уны билдәһеҙ кешеләр яндыра.  1966 йылдың 11 сентябрендә яңы арена асылһа ла, эштәр 1967 йылға тиклем  дауам итә. 

Иҫке стадион 2009 йылдың  уртаһында һүтеп алына һәм  2010 йыл аҙағына тиклем уның урынына заманса арена төҙөлә. Яңы стадион  УЕФА стадиондарының 3 рейтингы категорияһы критерийҙарына  тап килә.

Стадион проекты күп архитектура  конкурстарында  бер нисә тапҡыр  бүләкләнә. 2010 йылда ул  Краков ҡалаһындағы иң яҡшы архитектура ҡоролмаһына бирелә торған  Януш Богдановский премияһына лайыҡ була. Стадион Краков туғайынан көньяҡҡа ҡарай  (Краков районындағы Звежинец),   «Краковия»   ҡаршы яҡ клубының  Ҡала стадионынан алыҫ түгел урынлашҡан. 

1936 йылдан Краковия стадионы  тергеҙелгән Польша дәүләтенең беренсе башлығы, поляк армияһына нигеҙ һалыусы һәм Польша маршалы  Юзеф Пилсудский исемен йөрөтә.

2016 йылдың 9 октябрендә Краковия стадионында  Украина һәм Косово йыйылма командалары араһында  футбол буйынса  2018 йылдың  донъя чемпионатына һайлап алыу матчы уҙғарыла, сөнки шул ваҡытҡа Украина Косово паспорттарын танырға теләмәй.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Страница стадиона на официальном сайте «Краковии» 
* Фотографии стадиона на официальном сайте «Краковии» 
* Информация о стадионе на stadiony.net
В. Э. Бранттың айырым йорто

**В. Э.  Бранттың айырым йорто** (Куйбышев урамы (Ҙур Дворян урамы),  4-се йорт) — Санкт-Петербургтағы  модерн стилендәге архитектура ҡомартҡыһы.

1909 —1910 йылдарҙа айырым йорт архитектор Роберт-Фридрих Мельцер  проекты буйынса   Петербург эшҡыуары Брант Василий Эммануилович өсөн төҙөлә. Бина сүкелгән элементтар, горельефтар, витраждар менән биҙәлгән. Витраждар өҫтөндә шулай уҡ К. С. Петров-Водкин да эшләгән.

1917 йылдан һуң йортта 14-се  балалар  интернаты урынлаша. 1918 йылда бинаның өлөшө  Петроград хеҙмәт коммунаһының ҡала хужалығы комиссары М.И. Калинин ҡарамағына тапшырыла. Бында Л. М. Михайлов-Политикус, И. Е. Котляков, М.М. Вольберг, Е.Г. Зиновьевтар йәшәй. Һуңыраҡ был бинала, торлаҡ биналарҙан тыш,  Ленинград дәүләт нәшриәте, коммуналь йорттар тресының   31-се хужалығы урынлаша. 1929 йылда йортто ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙары поликлиникаһы, ә артабан йәмәғәт туҡланыуының ғилми-тикшеренеү институты биләй. С.М. Кировтан һуң  1937 йылда   институт  хеҙмәткәрҙәре репрессиялана, ә үҙе  — юҡ ителә. Бинаны ВКП(б)-ның  Үҙәк комитеты эргәһендәге партия контроле комиссияһы,  ВЛКСМ-дың  Ленинград өлкә һәм ҡала  комитеты биләй. 

1957 йылда бина Кшесинскаяның күрше айырым йорто менән бергә Бөйөк Октябрь социалистик ревоюцияһы музейы филиалы итеп  бирелә. Бина архитектор Н.Н. Надежин проекты буйынса яңынан төҙөлә: экспозициялар өсөн залдары булдырыла  һәм яңы корпус-вестибюль төкәтеп төҙөлә.  

Әлеге ваҡытта был бинала  Рәсәйҙең сәйәси тарихы музейы урынлашҡан. 

Айырым йортта Шерлок Холмс тураһында һәм «Мастер һәм Маргарита» фильмынан ҡайһы бер күренештәр төшөрөлә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Привалов Валентин. Улицы Петроградской стороны. Дома и люди. — М., 2013. С.305-307
Ширма

thumb|300 px|Мори Сосэн.« Маймылдар төшөрөлгән алты бүлемле ширма»

**Ширма** (  «һаҡлау», «ҡурсыу») — интерьер элементы,бүлмәнең бер өлөшөн пәрҙәләү өсөн ҡулланылған ҙур булмаған күсмә ҡаплауыс, ул бәләкәй, бер бүлмәле фатирҙарҙа кейенеп-сисенеү өсөн бик уңайлы яйланма. Тәүге ҡаплауыс-ширмалар Ҡытайҙа эшләнә башлаған . 

Йоҡо гардероб, балалар бүлмәләрендә, квартира-студияларҙа ҡулланыла. Ширма бүлмәне ныҡлы сикләмәй икегә бүлеп төрлө маҡсатта ҡулланырға мөмкинлек бирә. Мәҫәлән, кухня менән аш бүлмәһен бүлеү,  йоҡо бүлмәһендә  гардероб булдырыу өсөн уңайлы.

Япония сәнғәтендә һәм  Ҡытай сәнғәтендә ширма  һүрәт төшөрөү өсөн файҙаланылған.

Ширмалар шулай уҡ ҡурсаҡ театрында актерҙар йәшенеү өсөн дә ҡулланыла. 

Ғәҙәттә ширма йыйылма конструкциялы була, уның бейеклеге кеше оҙонлоғонан  тәбәшәгерәк итеп эшләнә. 

Утилитар ширмалар ҙа була, мәҫәлән, улар медицина учреждениеларында ла файҙаланыла. Медицина ширмалары  секциялары бер нисә булыуы мөмкин. Уларҙың пәрҙәләре  туҡыма йәки пластиктан яһала.

## Әҙәбиәт
* Николаева Н.С. Ширма — вещь и картина  // Вещь в японской культуре. М.: Вост. лит., 2003, с. 169-184
* 

## Шулай уҡ ҡара

* **Раскладушка**
* **Полати**
* **Японская ширма**

## Һылтанмалар

* Ламинированные ажурные ширмы- самое популярная сегодня разновидность ширм. Сочетают изысканность формы с долговечностью и недорогой ценой. 2019 год. 
## Иҫкәрмәләр
Геркулес ҡорамы (Рим)

**Еңелмәҫ [[Геракл|Геркулес]] ҡорамы** (лат. Victor Hercules) йәки, икенсе версия буйынса, **Зәйтүн майлы Геркулес** (лат.Olivarius Hercules) — Римда Тибр яры буйы урамындағы боронғо рим ҡорамы. Был  колонналар теҙмәһенән  торған түңәрәк ҡорам, ҡыйығы колонналарға  таяна. Рим өсөн хас булмаған ҡоролманы йыш ҡына яңылыш Рим форумындағы түңәрәҡ ҡорамға оҡшатып,  Веста ҡорамы тип һанағандар.  Ҡоролмаға Геркулес ҡорамы булараҡ беренсе булып Наполеон эргәһендәге Рим префекты Камилл де Турнон- Симиам аныҡлыҡ индергән.

## Тарихы
Беҙҙең эраға тиклем  II быуат аҙағында төҙөлгән Геркулес ҡорамы   тулыһынса тиерлек мәрмәрҙән төҙөлгән Римдә  беренсе бина була. Целияла табылған яҙыу  ҡорамды  Грецияны яулап алыусы һәм Коринфты емереүсе консул Муммий Ахейский төҙөгән тип иҫәпләргә нигеҙ бирә. Ҡорам яҡшы һаҡланған, сөнки 1132 йылда ул христиан  Santo Stefano alle Carozze  сиркәүенә әүерелә.  XVII быуатта сиркәү  Santa Maria del Sole.сиркәүе булараҡ изгеләндерелә.

## Тасуирлама
Колонналар теҙмәһенең  диаметры 14,8 м, колонналарҙың бейеклеге  10,7 м. тәшкил итә. Үҙенсәлекле ҡоролманан целла  (тышҡы диаметры — 9,9 м)  һәм уны уратып алған  20 колоннанан  19 колонна һаҡланып ҡалған. Ҡыйығы XIX быуат башында   реконструкцияланған.

## Әҙәбиәт

* Alberti, Leone Battista. Architecture, 1755, tr. Leoni, James.
* Claridge, Amanda. Oxford Guides Archaeological - Rome. University Press Oxford, 1998
* Coarelli, Filippo. Guida Archeologica di Roma. Editore Arnoldo Mondadori, Milano, 1989.
* Salmon, Frank (1995). "'The Campo Vaccino Storming': after the of British Waterloo Buildings Antique Rome and Architects". History Architectural. 38: 146-175. JSTOR 1568626.
* Woodward, Christopher. The Buildings of Europe - Rome. 30 page, Manchester University Press, 1995. 
* Ziolkowski, Adam (1988). "Mummius' and the Temple of on the Temple Tiber Victor Round Hercules". Phoenix. 42 (4): 309-333. JSTOR 1088657.

## Иҫкәрмәләр
Хиросималағы Тыныслыҡ мемориаль музейы

— музей Тыныслыҡ мемориаль паркында урынлашҡан. Бинаның архитекторы Японияның данлыҡлы оҫтаһы Кэндзо Тангэ. Музей комплексы ике корпустан тора — Төп (1 615 квадрат метр) һәм Көнсығыш (10 098 квадрат метр). Төп корпус шундай итеп проектланған, ер менән күтәрелгән иҙән араһындағы бушлыҡ кешенең көлдән дә ҡалҡып сыға алыу көсөн символлаштыра.

Төп корпуста Японияға атом бомбардировкаһы менән бәйле экспозиция урынлашҡан — унда шартлауҙың ҡот осҡос эҙемтәләре, янғындар, юғары радиация нурланышы һөҙөмтәләре һәм нур ауырыуы тураһында материалдар ҡуйылған. Экспозиция медиа-материалдарҙы — бомбаға тотоуҙың тере ҡалған шаһиттарының аудио һәм видео яҙмаларын күрһәтеү өсөн ҡорамалдар менән йыһазландырылған.

Көнсығыш залының экспозицияһы ттом бомбаһына тотоуҙың тәүшарттарына, Японияның Икенсе донъя һуғышында ҡатнашыуына, ядро быуаты тураһында дөйөм мәғлүмәттәргә — һүрәттәргә, моделдәргә, фотоларға арналған. Шунда уҡ документаль кино кинотеатры урынлашҡан, бомбардировканан һуң иҫән ҡалған граждандарҙы туплаған картина галереяһы, шулай уҡ уҡыусылар һәм студенттар өсөн белем биреү саралары ойошторолған конференц-залдар, китапхана бар. Хиросиманың Тыныслыҡ мемориаль паркына һәм Тыныслыҡ мемориаль музейына килеү Японияның мәктәп программаһына ингән.

2006 йылдың 5 июлендә Тыныслыҡ мемориаль музейының Төп корпусы бинаһы Японияның донъя мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә индерелгән. Был һуғыштан һуңғы осорҙа төҙөлгән биналарҙың мәҙәни мираҫ исемлегенә инеүенең беренсе өлгөһө.

Музей эргәһендә, Ота йылғаһының икенсе яғында атом бомбаһы ҡорбандарына ҡуйылған билдәле Гэмбаку көмбәҙе һәйкәле урынлашҡан.

## Галерея

Файл:HiroshimaCenotaphMuseum6989.jpg|Тыныслыҡ мемориаль паркы
Файл:Hiroshima before bomb.jpg|Хиросима атом бомбардировкаһына тиклем.
Файл:Hiroshima after the bomb.jpg|Хиросима атом бомбардировкаһынан һуң.
Файл:Hiroshima-atombomb watch.jpg|Бомбардировка ваҡытын күрһәтеп туҡтап ҡалған сәғәт.


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Виртуальный гид по музею  на официальном сайте.
*  Фотографии Мемориального парка Мира в Хиросиме  и окрестностей.
Буҫтау

**Буҫтау** — ҡағиҙә булараҡ йөн йәки ярымйөн (ҡайһы саҡ кизе-мамыҡ) туҡыма, уның өҫтөндә йөн епсәләре ныҡ итеп кейеҙләнгән була, хатта кейеҙгә оҡшап тора. Буҫтауҙы  полотно йәки  саржа ысулы менән туҡыйҙар.

## Етештереү

Буҫтау етештереү йөндөң епсәләре үҙ-ара сыбалып, эләгешеп, беркетелеү сифатына нигеҙләнгән. Буҫтау килеп сыҡһын өсөн башта йөндө йыуырға, бысраҡтан һәм тир эҙҙәренән, дегәнәгенән, сүп-сарынан таҙартырға кәрәк;  шунан махсус аппаратта тетергә,   мюль-машиналарҙа иләргә ; сиратыу станогында сиратырға; туҡыу машинаһында туҡырға; буҫтау баҫыу машинаһында баҫырға; йыуырға, буярға һәм машинала өбөрҫөләтергә; өҫтөн тигеҙләп станокта ҡырҡырға;машина щеткаһы менән таҙартып сығырға; ҡыҫып тигеҙләргә һәм  төктәргә һалырға кәрәк. Буҫтау  төрҙәре: драп, бибер, драдедам,ябай буҫтау һәм башҡалар  .

Ысын буҫтау менән  буҫтау туҡымалар айырыла; улар иҫәбенә аппарат менән сиратып, кейеҙ кеүек баҫып эшләнгән барлыҡ туҡымалар: шевиот, трико, драп, бобрик, байка һәм башҡалар инә.

## Шулай уҡ ҡара
* Валяние

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
* 
*
Фолленвейдерҙың айырым йорто

**Фолленвейдер йорто** — Санкт-Петербургта Таш утрауҙағы архитектура ҡомартҡыһы. Ҙур аллеяла урынлашҡан, 13.-се йорт

Швейцар  подданныйы, теген оҫтаханаһы  башлығы Э.Г.  Фолленвейдерҙың ике ҡатлы йорто  1904—1905 йылдарҙа неоготика элементтары менән  төньяҡ модерн рухында төҙөлгән. Уның авторы — архитектор Роберт-Фридрих Мельцер.

## Тасуирламаһы
Көнбайыш фасадҡа Ҙур аллеянан төп подъезд алып бара. Ҡыя цоколь  гранит блоктар менән көпләнгән. Асыҡ терраса бар.  Тура мөйөшлө манара бер кимәлдә солан менән тоташҡан, фасадтарҙың төкәтмәләре ҡырлы сығынтылар менән ҡапланған, ғәйәт ҙур кронштейндар стеналарҙан сығып торған күләмдәргә талғын күсеү юлы тәьмин итә. Тәҙрәләр һыҙаттары буйынса төрлө  — улар ундан ашыу. Эске планировкаһы анфиладлы-коридорлы.  

Таш утрауҙағы башҡа модерн ҡомартҡыларынан айырмалы рәүештә айырым йортта орнаменталь әүәләүҙе индергән өлөшләтә интерьерҙарҙың биҙәлеше, көҙгөләр менән мәрмәр каминдар, мейестәр һәм витраждар  һаҡланған.

## Халыҡ исеме
Халыҡ араһында   *«Теремок»* һәм *«Шәкәрле баш»* атамалары бар.

## 1917 йылдан һуң  йорттоң тарихы

* Совет осоронда йортто «Клиника» шифаханаһы биләй.
* 1993 йылдан  2009 йылдың майына тиклем бинала  Данияның Генераль консуллығы урынлаша. Һуңынан дипломаттар бинанан Мойка йылғаһы яры буйы урамына,  42   күсергә ҡарар ҡабул итә
* 2009 йылда бинаны артабан ҡунаҡхана сифатында ҡулланыу өсөн «Бизнес-инвест» яуаплығы сикләнгән йәмғиәтенә реконструкцияға тапшыралар . Реконструкциянан һуң бинала 30 номерға ҡунаҡхана, ресторан һәм  SPA-үҙәк урынлаштырыу планлаштырыла

## Ҡыҙыҡлы факттар

* 1979 йылда йорт   «Принц Флоризель мажаралары» фильмында  «төшә» — бында үҙ-үҙенә ҡул һалыусылар клубы урынлаша, ә йорт янында принц менән Рәйестең дуэлы була. 
* 1988 йылда йорт «Биҙәүсе әфәнде» фильмында Грильо йорто   «ролендә» сығыш яһай.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* *Н. А. Синдаловский*. Петербург: һыуҙы һыу...... булып йорт йорт риүәйәт легенда — СПб.: Норинт, 2003.
* 

## Һылтанмалар

* «Теремок» на Каменном острове станет гостиницей // Карповка.нет. — 1 июля 2009
Башҡортостандың сик нөктәләре

**Башҡортостан Республикаһының сик нөктәләре** — Башҡортостан Республикаһында Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе тарафынан билдәләнеп, иҫтәлекле стелалар ҡуйылған урындар.

## Сик нөктәләре

* Республиканың дөйөм **майҙаны** 143 000 км² .
* **оҙонлоғо** төньяҡтан — көньяҡҡа — 550 км, көнсығыштан — көнбайышҡа — 430 км.

## Иң бейек нөктәһе
Көньяҡ Уралдың иң бейек нөктәһе булып Белорет районы территорияһында урынлашҡан Ямантау һанала. Уның бейеклеге 1640 метр.
Координаталары — 

Армыттар араһында бейеклеге буйынса: Егәлгә — 1427 метр ( тауы), Машаҡ — 1382 метр (Широкая тауы), Нары — 1327 метр, Баштау — 1271 метр, Арҙаҡты, Бәләтәр һәм башҡалар тора.

## «Башҡорт донъяһы буйлап»
Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе ойошторған туристик маршрут. Ул барлыҡ дүрт сик нөктәһе аша, һәм Ғафури районының Ерекле ауылы эргәһендә урынлашҡан Республиканың географик үҙәге аша үтә.

«Башҡорт донъяһы буйлап» проектының төп маҡсаты булып «Башҡортостандың сик нөктәләре» туристик брендын; муниципаль райондарҙа туристик инфраструктура объекттарын үҫтереү; республикала туризмдың әһәмиәтен арттырыу; тыуған яҡтың географияһы тураһындағы белемде киңәйтеү һәм тәрәнәйтеү; Башҡортостанда авто-мото-велотуризмды үҫтереү, башҡа төбәктәрҙән туристарҙы ылыҡтырыу тора.
## Галерея

File:Южная точка РБ.jpg|Башҡортостандың көньяҡ сик нөктәһе
File:На южной точке.jpg|Көньяҡ сиктә
File:Восточная точка РБ.jpg|Көнсығыш сиктә ҡуйылған билдә
File:Восточная точка.jpg| Көнсығыш сиктәге стела
File:Западная точка РБ.jpg|Көнбайыш сиктә ҡуйылған стела 


## Карта

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Башҡортостан географияһы
* Башҡортостандың географик үҙәге

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Крайние точки Башкирии на сайте Башкирского отделения Русского географического общества 
* Крайние точки Башкирии в Положении «Башкирской кругосветки»
Иммакуле-Консепсьон сиркәүе (Антиб)

**Иммакуле-Консепсьон** **сиркәүе** (фр. *église de l’Immaculée Conception*), — Франциялағы Антиб ҡалаһының иҫтәлекле урындарының береһе. Ҡаланың боронғо кварталдарының береһендә урынлашҡан.

## Тарихы
Иммакуле- Консепсьон сиркәүе француз ҡалаһы Антиб территорияһында ҡасандыр роман стилендәге, хәҙер емерелеп бөткән ғибәҙәтхана урынында урынлашҡан. Иммакуле-Консепсьон сиркәүе элек Антибтың кафедраль соборы булған һәм шулай 1200 йыл уртаһына тиклем дауам иткән. Сиркәүҙең иҫке өлөшө XII быуат менән билдәләнә, яңы өлөшө XVIII быуатта төҙөлгән.

Сиркәүгә Шессель урамы (франц. *Rue Chessel*) йәнәш тора. Иммакуле-Консепсьон сиркәүенең фасады классик стилдә эшләнгән, ә эске интерьерҙары барокко стилендә башҡарылған. Сиркәүҙең ике яруслы барокко фасады — өсмөйөшлө фронтон менән ҡыҙыл төҫтә. Сиркәүҙең фасадында түңәрәк тәҙрә урынлашҡан, ул ике пар аҡ пилястралар менән уратып алынған.

Сиркәү манараһы XII быуатта төҙөлгән һәм ҡарауыл башняһы функцияһын үтәгән. Ул сиркәүҙән айырым тора. Уны төҙөү өсөн таш ҡулланылған.

1515 йылда сиркәүҙы алтарь картинаһын Луи Бреа эшләй. Картинаның уң яғында XVI быуатта яһалған Христостың ағас скульптураһы урынлашҡан. Бында уҡ аҡ мәрмәрҙән эшләнгән ике изге һыу бөрккөс урынлашҡан.

1710 йылда собор порталын Жак Дол төҙөй.

Иммакуле-Консепсьон сиркәүе Антиб ҡалаһының иң билдәле иҫтәлекле урындарының береһе булып тора.
Thuret 1889.jpg|
Antibes (564Thuret 1889.jpg|
Antibes (5647057849).jpg|
ANTIBES - Cathedrale - details.jpg|
ANTIBES - Cathedrale.jpg|
Antibes - Cathédrale Notre-Dame-de-la-Platea - Façade -2.jpg|
Cath antibes 2.JPG|
Cathédrale d'Antibes.jpg|
Cathédrale Notre-Dame-de-la-Platea d'Antibes.jpg|
D'Kierch vun Antibes.jpg|


## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
* 
*
Ройтлинген университеты

**Ройтлинген университеты** (, элекке *FHTW Reutlingen*) — дәүләт юғары уҡыу йорто,Германияның көньяғында Баден-Вюртембергта Ройтлинген ғәмәли фәндәр университеты. Юғары уҡыу йортонда 1/4 өлөшө алмашыу буйынса сит илдән килгән 5800-гә яҡын студент белем ала. Уҡытыу бакалавр һәм магистр кимәлдәре буйынса 45 программа нигеҙендә уҡытыла. Университет кампусы Ройтлингендың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан.

## Тарихы
Университетҡа 1855 йылда Туҡыу мәктәбе булараҡ нигеҙ һалынған. 1891 йылда был мәктәптең исеме иләү, туҡыу һәм бәйләү техник колледжы тип үҙгәртелә. 1908 йылда дәүләт статусы ала һәм туҡыу сәнәғәте техникумы дәүләт колледжы тип үҙгәртелә.

1971 йылда колледж Ғәмәли фәндәр университеты (*Fachhochschule*) тигән рәсми танылыу ала.

2008 йылдың уртаһында Ройтлинген университеты составында Европа бизнес мәктәбе исеме аҫтында өс бизнес-мәктәп (Европа бизнес мәктәбе, Халыҡ-ара бизнес һәм етештереү менән идара итеү мәктәбе).берләштерелгән.

## Структураһы

### Факультеттары

* Ғәмәли химия факультеты (*Fakultät Angewandte Chemie*)
* Инженерия факультеты (*Fakultät Technik*)
* Бизнес-мәктәп факультеты ESB (*ESB Business School*)
* Информатика факультеты (*Fakultät Informatik*)
* Туҡыма текстиль һәм дизайн факультеты (*Fakultät Textil & Design*)

## Иҫкәрмәләр
Мария Магдалина сиркәүе (Ханау)

**Мария Магдалина  сиркәүе** (нем.Marienkirche Hanau) — Гессен ҡалаһындағы Ханауҙа урынлашҡан инжил сиркәүе;  хәҙерге ювелир сәнғәте музейы менән йәнәш урынлашҡан готика   бинаһы XV быуат уртаһында роман стилендәге ғибәҙәтхана урынында төҙөлгән, 1316  йылдағы документтарҙа телгә алына. 1448 йылда хәҙерге манараһы төҙөлә башлай.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Верисхофен Монастыры

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Konrad Bund: IV Glocken in Frankfurt am Main und Hessen. In Frankfurter Glockenbuch. Mitteilungen aus dem Frankfurter Stadtarchiv 4. Frankfurt am Main (1986), S. 202.
* Reinhard Dietrich und Simone Heider-Geiß: Die evangelische Marienkirche Hanau. Kassel 2001. 
** Reinhard Dietrich: Die Landesverfassung in dem Hanauischen = Hanauer Geschichtsblätter 34. Hanau 1996. 
* Fried Lübbecke: Hanau. Stadt und Grafschaft. Köln, 1951, S. 93f.
* Caroline Krumm: Kulturdenkmäler in Hessen — Stadt Hanau = Denkmaltopographie Bundesrepublik Deutschland — Kulturdenkmäler in Hessen. Wiesbaden 2006, S. 239ff. .
* Eckhard Meise: Die Grabplatten im Schiff der Marienkirche zu Hanau. In: Hanauer Geschichtsblätter 28 (1982), S. 93-164.
* Reinhard Suchier: Genealogie des Hanauer Grafenhauses. In: Festschrift des Hanauer Geschichtsvereins zu seiner fünfzigjährigen Jubelfeier am 27. August 1894. Hanau 1894, S. 1-56.

## Һылтанмалар

* Marienkirche (нем.). hanau.de.  Stadt Hanau. Проверено 18 февраля 2019.