Большов Леонид Александрович

**Большов Леонид Александрович** (23 июль 1946 йыл) — СССР һәм Рәсәй физигы, РФА академигы (2016), Рәсәй Фәндәр академияһының атом энергетикаһының хәүефһеҙ үҫеше проблемалары институтының атом энергетикаһы өлкәһендә белгесе, директоры, хәҙер ғилми етәксеһе (1991 йылдан).

## Биографияһы
Леонид Александрович Большов 1946 йылдың 23 июлендә Мәскәүҙә тыуған.
1964 йылда 2-се урта мәктәпте тамамлай.

1970 йылда Мәскәү дәүләт университетының физика факультетын тамамлай.
1973 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.

1982 йылда — докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.

1970 йылдан алып 1973 йылдар буйынса И. В. Курчатов исемендәге атом энергияһы институтында (Мәскәү) инженер, кесе ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.

1973 йылдан алып 1991 йылдар буйынса — Курчатов исемендәге атом энергияһы институты филиалында эшләй (Троицк ҡалаһы Мәскәү өлкәһе) — кесе ғилми хеҙмәткәр, 1975 йылдан — төркөм начальнигы, 1978 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1982 йылдан — лаборатория начальнигы.

1991 йылдан атом энергетикаһының хәүефһеҙ үҫеше проблемалары институты директоры.

Чернобыль АЭС-ындағы авария эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнаша (1986).

Ҡыҙы — Анна Леонидовна Большова (1976 йылғы) — Рәсәй театр һәм кино артисы. Мәскәүҙең маҡтаулы сәнғәт эшмәкәре (2014).

## Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: ҡаты есемдәрҙең өҫкө йөҙө физикаһы, нурланыштың матдәләр менән тәьҫир итешеүе теорияһы, һыҙыҡлы булмаған оптика, лазерлы термоядро синтезы физикаһы, атом энергетикаһы хәүефһеҙлеге проблемалары, АЭС-тарҙағы ауыр аварияларҙы һәм уларҙың эҙемтәләрен анализлау.

Мәскәү физика-техник институтының заманса хәүефһеҙ энергетик технологиялар үҫеше мәсьәләләре кафедраһы мөдире.

300-гә яҡын ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән бер нисә монография авторы.

## Ижтимағи эшмәкәрлеге
1997 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана.

2016 йылда Рәсәй Фәндәр академияһы академигы була.

**Фәнни ойошмаларҙа ағзалығы**

* Рәсәй Фәндәр академияһының энергетиканың физика-техник проблемалары бүлеге бюро ағзаһы
* Рәсәй Фәндәр академияһының атом энергетикаһы буйынса ғилми советы рәйесе урынбаҫары
* РФА-ның техник фәндәр буйынса координация советы ғилми секретары
* Рәсәй ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының фәнни-техник советы ағзаһы
* Европа реконструкция һәм үҫеш банкыһы янындағы ядро хәүефһеҙлеге буйынса эксперт төркөмө ағзаһы
* «Атом энергияһы» журналының редколлегия ағзаһы.

## Бүләктәре
* СССР Дәүләт премияһы (1988) — «Исследование процессов термической десорбции нейтральных и заражённых частиц на поверхности твёрдых тел» эштәр циклы өсөн (1965—1984)
* «Мәскәүҙең 850-йыллығы иҫтәлегенә» миҙалы (1997)oem
* Батырлыҡ ордены (1997) — Чернобыль АЭС-ында авария эҙемтәләрен бөтөрөүҙә күрһәткән батырлығы һәм фиҙакәрлеге өсөн
* Почет ордены (2006) — хеҙмәт уңыштары һәм күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн
* Дуҫлыҡ ордены (2013)
* Рәсәй Федерацияһының фән һәм техника өлкәһендә хөкүмәт премияһы (бер төркөм ғалимдар составында, 2014 йыл өсөн) — Рәсәйҙең Төньяҡ-Көнбайышында ядро эҙемтәһен юҡ итеүҙең ғилми-техник нигеҙен эшләгәне һәм мәғлүмәт-аналитика тәьминәте өсөн
* Александр Невский ордены (2019) — *күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте һәм фән үҫешенә ҙур өлөш индергәне өсөн*

Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының, Росэнергоатомдың, Росатомдың ведомство наградаларына һәм почетлы күкрәк билдәләренә эйә

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Профиль Леонида Александровича Большова на математическом портале Math-Net.Ru
* 
*