Башҡортостан башлығын һайлау (2019)

**[[Башҡортостан Республикаһы Башлығы|Башҡортостан башлығын]]** **һайлау** Башҡортостан Республикаһында 2019 йылдың 8 сентябрендә берҙәм тауыш биреү көнөндә үткән. Республика башлығы 5 йылға 2 тапҡырҙан артыҡ һайланмай. Беренсе турҙа республика башлығы итеп Радий Хәбиров һайланды.

## Алдағы ваҡиғалар
2010 йылдың июленән Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтен Рөстәм Хәмитов етәкләй. Мортаза Рәхимов ваҡытынан алда отставкаға киткәндән һуң, президент Дмитрий Медведев уны президент вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы итеп тәғәйенләй, ә бер нисә көндән, 2010 йылдың 19 июлендә, уға, дәүләт йыйылышы депутаттарын раҫлау процедураһы аша, биш йылға республика президенты вәкәләттәре бирелә.

2012 йылдың май башында Рәсәй президенты Дмитрий Медведев Рәсәйҙә төбәк башлыҡтарын туранан-тура һайлауҙы кире ҡайтарған законға ҡул ҡуя. 2012 йылдың 1 июнендә Закон көсөнә инә.

2014 йылдың 27 февралендә Башҡортостан Республикаһы конституцияһына төҙәтмәләр индерелә, уларға ярашлы 2015 йылдың 1 ғинуарынан вазифа *республика президенты вазифаһы* *республика башлығы вазифаһына үҙгәрә*..

2014 йыл башында Хәмитов яңы срокка һайланырға тейеш тип ҡарар ителә. 2014 йылдың 30 майында ул ваҡытынан алда отставкаға китә һәм шунда уҡ президент Владимир Путин тарафынан республика президенты вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы итеп тәғәйенләнә, шулай уҡ һайлауҙарҙа ҡатнашырға рөхсәт ала..

Ваҡытынан алда һайлауҙар 2014 йылдың 14 сентябрендә үтә. Рөстәм Хәмитов килеү буйынса 74,88 % тәшкил иткән һайлаусыларҙың 81,71 % тауыш йыя.

Хәмитов 5 йылға һайлана һәм уның вәкәләттәре 2019 йылдың сентябрендә тамамланырға тейеш була, әммә 2018 йылдың 11 октябрендә Башҡортостанда билдәләнгән Республика Көнөндә ул вәкәләттәрен ваҡытынан алда тапшырҙы. Республика башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы итеп 54 йәшлек Радий Хәбиров, Мәскәү өлкәһе Красногорск ҡала округы башлығы, тәғәйенләнде.

## Төп даталар
* 30 май
** Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай һайлауҙы 2019 йылдың 8 сентябренә (берҙәм тауыш биреү көнөнә) депутаттарҙың, кандидатты теркәү өсөн кәрәк булған һанда иҫәбе баҫылып сыға.
* 31 майҙа һайлау тәғәйенләү тураһындағы ҡарары баҫылып сыға.
* 20 июнгә тиклем — кандидаттар күрһәтеү осорокандидатты күрһәткәндән алып агитация осоро башлана һәм тауыш биреүгә бер тәүлек алдан туҡтатыла.
* 1 июлдән алып 11 июлгә тиклем — кандидаттарҙы теркәү өсөн документтарҙы күрһәтеү, ғаризаларға муниципаль депутаттарҙың ҡултамғалары ҡушылырға тейеш.
** теркәү өсөн документтар ҡабул ителгәндән һуң 10 көн дауамында — кандидатты теркәү тураһында йәки теркәмәү тураһында ҡарар ҡабул ите.
* 10 августан 6 сентябргә тиклем — киң мәғлүмәт сараларында агитация алып барыу.
* 7 сентябрь — [тынлыҡ көнө].
* 8 сентябрб — тауыш биреү көнө.

== Кандидаттар күрһәтеү һәм теркәү ==

=== Күрһәтелеү хоҡуғы ===
Республика башлығы итеп 30 йәше тулған Рәсәй Федерацияһы гражданы һайлана ала.

Башҡортостан Республикаһында кандидаттарҙы фәҡәт сәйәси партиялар ғына күрһәтә, үҙен-үҙе күрһәтеү тыйыла.

Кандидаттың сит ил гражданлығы йәки ниндәй ҙә булһа илдә йәшәү рөхсәте булмаҫҡа тейеш.

=== Муниципаль фильтр ===
Башҡортостан Республикаһында мөмкин тиклем минималь барьер (федераль закон буйынса 5%-тан 10 %-ҡа тиклем) ҡаралған — кандидаттар дөйөм һанынан 5 % күләмендә муниципаль депутаттарҙың, шуның араһында район һәм ҡала советы депутаттарының ҡултамғаһын, йыйырға тейеш, һәм ул депутаттар Башҡортостандың район һәм ҡала округтарының 3/4 өлөшөн, йәғни 63-төң 48-ен тәшкил итергә тейеш. Һәр депутат бер кандидат өсөн генә ҡул ҡуйырға тейеш һәм үҙенең ҡултамғаһынан баш тарта алмай. Ҡултамғалар ҡуйылған һәр бит нотариаль раҫланған булырға тейеш.

2014 йылғы һайлауҙарҙа кандидаттарға республиканың һайлаулы вәкәләтле органдары вәкилдәренән 457—479 ҡултамға, шул иҫәптән муниципаль райондар һәм ҡала округтары һайлаулы вәкәләтле органдары депутаттарынан 57-59 ҡултамға йыйыу талап ителде. Был 57-59 ҡултамғаны кәм тигәндә 48 муниципаль районы һәм ҡала округынан йыйырға тейеш инеләр.

== Кандидаттар ==


=== Кандидаттарҙың программаһы ===

== Һөҙөмтәләре ==
10 сентябрҙә Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһы һайлауҙарҙың ахырғы йомғағын яһай. Республика башлығы вазифаһына [Хәбиров Радий Фәрит улы һайланды. 19 сентябрҙә Хәбиров республика башлығы вазифаһын биләне һәм 20 сентябрҙә Федерация Советы ағзаһы итеп Ғүмәрова Лилиә Салауат ҡыҙын тәғәйенләне.

## Райондар буйынса һөҙөмтәләр
Башҡортостан Республикаһы райондарынан башлыҡ вазифаһына кандидаттар йомғаҡлауы буйынса йыйылма таблицаһы:

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Центральная избирательная комиссия Республики Башкортостан .
* Выборы Главы Республики Башкортостан 8 сентября 2019 года . Центральная избирательная комиссия Республики Башкортостан.
* Выборы Главы Республики Башкортостан . ГАС «Выборы».
* Кодекс Республики Башкортостан о выборах