Павлова Мария Васильевна

**Павлова Мария Васильевна** (15 июнь (27 июнь) 1854 йыл — 23 декабрь 1938 йыл) — рус совет палеонтологы, СССР Фәндәр академияһының почетлы ағзаһы (1930; 1925 йылдан мөхбир ағзаһы), Бөтә Украина Фәндәр академияһы академигы (1921).

## Биографияһы
Мария Васильевна Павлова 1854 йылдың 15 (27) июнендә Козелец ҡалаһында (Чернигов губернаһы, Рәсәй империяһы), Мәскәү дәүләт университетын тамамлаған земство табибы В С. Гортынский ғаиләһендә тыуа.

1870 йылда Киев намыҫлы ҡыҙҙар институтында урта белем ала. Һуңынан балаларға шәхси дәрестәр бирә башлай.

1871 йылда земство табибы Н. Н. Иллич-Шишацкийға кейәүгә сыға һәм уның менән Әстерханға күсенә. Иптәше 1880 йылда ҡорһаҡ тифынан вафат була.

Мария Васильевна 1884 йылда Сорбоннаға уҡырға инә, А. Годри етәкселегендә Париждың тәбиғи тарих музейындағы коллекцияларҙы өйрәнә. Парижда Мәскәүҙән фәнни командировкаға килгән буласаҡ ире, геология магистры Алексей Петрович Павлов менән таныша. 1886 йылдың 26 майында туй үткәрәләр. Имтихандарҙы уңышлы тапшырғандан һуң, Мария Черниговҡа ҡайта, ә 1886 йылдың башында А. П. Павлов саҡырыуы буйынса Мәскәүгә күсә, Мәскәү университетының геология музейында, бер үк ваҡытта Лубянка ҡатын-ҡыҙҙар курсында эшләй.

1887 йылда эволюция ҡаҙыныу эштәре барышында табылған тояҡлы имеҙеүселәр эволюцияһы буйынса мәҡәлә баҫтыра. Павлованың беренсе был эше 20 йыл дауам иткән «Этюды по палеонтологической истории копытных» серияһына нигеҙ һала.

1911 йылдан М. В. Павлова Шанявский исемендәге халыҡ ҡала университетының профессоры булып китә. Уның лекцияларын тыңларға хатта Мәскәү университеты студенттары йөрөй башлай. 1916 йылда университет профессорҙарыы М. В. Павловаға зоология докторы ғилми дәрәжәһен бирҙертеүгә өлгәшә.

1919—1930 йылдарҙа Мәскәү университенда уҡыта, беренсе ҡатын-ҡыҙ-профессор була; уҡыу йортонда палеонтология кафедраһы ойоштора һәм уны етәкләй. Павлованың университеттағы лекциялары 1928—1929 йылдарҙа ике томлыҡ «Палеозоология» курсы булараҡ нәшер ителә.

1922 йылда Павлова хәҙерге мөгөҙморондарҙың юҡҡа сыҡҡан туғандарын *transouralicum Indricotherium* нәҫеле төрөн һүрәтләй, һуңыраҡ ул *Paraceratherium transouralicum* булараҡ билдәле була.

Төп эштәре тояҡлы һәм торбатомшоҡлолар, башлыса йылҡылар һәм филдәр тарихы буйынса була. Павлованың умыртҡалыларҙы ҡаҙылма тикшереүе — В. О. Ковалевский хеҙмәтенең дауамы. СССР территорияһынан йыйылған һөтимәрҙәрҙең бик күп ҡалдыҡтарын тасуирлай.

Тормош иптәше академик А. П. Павлов менән берлектә Мәскәү университеты ҡарамағында ҙур палеонтология бүлеге булған уҡытыу геология музейын булдыра, унда 1885—1935 йылдарҙа эшләй (хәҙер ул Рәсәй Фәндәр академияһының В. И. Вернадский исемендәге Дәүләт геология музейы).

1938 йылдың 23 декабрендә вафат була, Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнә.

## Ғаиләһе
# Ире (1871) — Иллич- Шишацкий Н. Н. (18??-1880), табип.
# Ире (1886) — Павлов Алексей Петрович (1854—1929), геолог, профессор, академик.

## Наградалары һәм премиялары
РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1928).

Француз геология йәмғиәте Павловтар ғаиләһен француз юғары наградаһы — Годри исемендәге алтын миҙал менән бүләкләй (1926).

СССР Фәндәр академияһының почетлы ағзаһы (1930).

## Йәмәғәт эшмәкәрлеге
* Мәскәү тәбиғәтте һынаусылар йәмғиәте ағзаһы (МОИП, 1888).

## Хәтер
* Мәскәү дәүләт университетында, һуңынан МГРИ-ҙа А. П. һәм М. В. Павловтар исемендәге Геология-палеонтология музейы.

## Төп баҫмалары
* Причины вымирания животных в прошедшие геологические эпохи… — М. — П., 1924 (научно-популярная книга).
* Палеозоология, ч. 1—2. — М. — Л., 1927—1929. (на основе лекций, прочитанных в университете).

Павлова шулай уҡ Гетчинсондың «Вымершие чудовища» (1899) һәм Неймайрҙың «Корни животного царства» (1897) тип аталған популяр әҫәрҙәрен тәржемә итә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
Хронологик тәртиптә:

* *Борисяк А. А., Меннер В. В.* Мария Васильевна Павлова // Вестник АН СССР, 1939. № 6. С. 78—80.
* Памяти М. В. Павловой // Палеонтологическое обозрение. 1939. Выпуск 1.
* *Чаурина Р. А.* Мария Васильевна Павлова (1854—1938) // Биология. 2000. № 34.
* 
* *Бессуднова З. А.* Мария Васильевна Павлова. Жизнь в музее // Современные проблемы региональной геологии. Музейный ракурс: Материалы конференции посвященной 150-летию со дня рождения академика А. П. Павлова (1854—1929) и почётного академика М. В. Павловой (1854—1938). М.: Акрополь, 2004. С. 11-16.
* *Лиманова С. А.* Личные фонды ученых как хранители и трансляторы научного знания: на примере фондов А. П. Павлова и М. В. Павловой в Архиве РАН // История и архивы. 2019. № 2. С. 85-96.
* *Любина Г. И., Бессуднова З. А.* Мария Васильевна Павлова. 1854—1938 / отв. ред. А.&amp;nbsp;С.&amp;nbsp;Алексеев. : Янус-К, 2019. 564 с. ISBN 978-5-8037-0770-7, тираж 300 экз.

## Һылтанмалар
* 
* Фонд Павловой Марии Васильевны на сайте Архива РАН
* М. В. Павлова в Информационной системе «История геологии и горного дела» РАН.