Донъя телдәре

Ерҙә  7 меңдән ашыу тел бар.

Коммуникациялар үҫкән һайын йәнле телдәр һаны ике аҙнаға  1 тел тиҙлеге менән ҡыҫҡара бара .

Иң таралған 40 телдә Ер халҡының 2/3 өлөшө һөйләшә. Бөтәһенән элек ҡытай, һинд, инглиз, испан, ғәрәп, рус һәм португал телдәрендә һөйләшеүселәр күп.  Француз теле ярайһы уҡ киң таралған, әммә уны туған (беренсе) теле тип һанаусылар һаны сағыштырмаса әҙ.  

Әлеге ваҡытта юғалып барғандар иҫәбенә 400-ләп тел инә.  

Тел  шул телдә һөйләшкән һуңғы кеше менән бергә үлә, шунлыҡтан яҙмаһы булмаған халыҡтарға юҡҡа сығыу айырыуса көслө янай.

Телдәрҙең һәләк булыу сәбәптәренең береһе — һөйләшеүселәрҙең һибелеп ултырыуы. Планета халҡының 80 процентына —  80 тел, ә 3,5 мең телгә ни бары 0,2 процент тура килә.  Телдәрҙең юғалыуына килтергән төп сәбәптәр тип глобалләшеү һәм миграция атала. Кешеләр ауылдарҙан ҡалаларға китә һәм үҙ халҡының телен юғалта.

Әле булған телдәрҙең яртыһы тиерлек  XXI быуат уртаһына ҡулланыуҙан төшөп ҡаласаҡ. Күп телдәр уларҙа һөйләшеүселәрҙең көслөрәк тел мөхитенә инеүе арҡаһында юғала, шунлыҡтан тәү сиратта дәүләтселеге булмаған әҙ һанлы халыҡтарҙың теленә юғалыу хәүефе янай. Әгәр телде балаларҙың 70 проценттан кәме өйрәнһә, ул юғалып барыусылар иҫәбенә инә.  ЮНЕСКО-ның «Юғалыу хәүефе аҫтындағы донъя телдәре атласы» мәғлүмәттәре буйынса, әлеге ваҡытта  Европала яҡынса  50 телгә юғалыу янай.

Австралия, Һинд-Ҡытай, Америка, Африкалағы һәм  утрауҙарҙағы ерле халыҡтарҙың  телдәре бигерәк тә ҙур хәүеф аҫтында.  

## Телдәр систематикаһы
**Ғаилә **—  бөтә тел систематикаһы нигеҙләнгән база кимәле. Ғаилә — база исемлегендәге (Сводеш исемлегенең йөҙ һүҙле варианты) һүҙҙәрҙең кәм тигәндә 15 проценты тап килгән һәм бер-береһенә ярайһы уҡ алыҫ туған булған телдәрҙең тупланмаһы. 

Һәр ғаилә тармаҡтарға, төркөмдәргә айырыла.  

Мәҫәлән, һинд-европа ғаиләһендәге тармаҡтар: анатолия, тохар, кельт, балт-славян, һинд-иран, герман, италий-роман, грек-македон, әрмән, албан һәм  шартлы рәүештә палеобалкан  зонаһына берләштерелгән боронғо телдәр.

## Иң ныҡ таралған тел ғаиләләре

# Һинд-европа телдәре ~ 2,5 млрд кеше, был ғаиләгә һинд-арий телдәре, герман телдәре һәм   балт-славян телдәре лә инә;
# Син-тибет телдәре ~ 1,2 млрд кеше, төп  ҡытай теле  лә инә;
# Урал-алтай телдәре (ғаиләнән өҫтөн  кимәл берләшмәһе) ~ 500 млн кеше, төп  төрки телдәр  ҙә инә.

## Донъя әһәмиәтендәге телдәр
Түбәндәге  телдәрҙе хәҙерге халыҡ-ара телдәр тип иҫәпләргә була (телдә һөйләшеүселәрҙең дөйөм һаны кәмей барыу тәртибендә):

### Халыҡ-ара телдәрҙең таралыу картаһы
Халыҡ-ара телдәрҙең таралыуын күрһәткән карталар:
File:Detailed SVG map of the Francophone world.svg|Француз теле
File:Detailed SVG map of the Hispanophone world.svg|Испан теле
File:Detailed SVG map of the Russophone world.svg|Рус теле
File:Detailed SVG map of the Arabophone world.svg|Ғәрәп теле
File:Detailed SVG map of the Lusophone world.svg|Португал теле
File:Legal statuses of German in the world.svg|Немец теле
File:Detailed SVG map of the Anglophone world.svg|Инглиз теле
File:Detailed SVG map of the Sinophone world.svg|Ҡытай теле


### БМО-ның рәсми телдәре
Инглиз, ғәрәп, испан, ҡытай, рус һәм француз  телдәре Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының   рәсми телдәре  булып тора.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Телдәрҙең генетик классификацияһы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* *Иванов В. В.* Языки мира&#x20;&#x2F;&#x2F;&#x20;Лингвистический энциклопедический словарь&#x20;&#x2F;&#x20;Главный редактор В. Н. Ярцева.&nbsp;— М.: Советская энциклопедия, 1990.&nbsp;— 685&nbsp;с.&nbsp;— ISBN 5-85270-031-2.