Анджела Сидни

**Анджела Сидни** (, ) — тагиш әкиәтсеһе. Ул традицион тагиш легендалары һәм Көньяк Юкондың тагиш  топонимдары тураһында тарихи документтың ике хикәйәһенең авторҙашы булып тора. Лингвистикаға һәм этнографияға индергән өлөшө өсөн Сидни Канада Орденына лайыҡ була һәм шул хөрмәткә лайыҡ булған Юкондан беренсе аҫаба ҡатын-ҡыҙы була. 
«Ейәндәремә ҡалдырыр өсөн минең аҡсам юҡ. Минең тарихым — минең байлығым!»

## Биографияһы

### Иртә йылдары
Сидни 1902 йылда Каркросстан алыҫ түгел тыуған. Уның тыуғандан ике исеме була:  Ch'óonehte 'Ma (тагишта), Stóow (тлинкит) һәм өсөнсө,  уға ике аҙна булғас уның суҡындырыусы атаһынан Анджела исеме була.

Әсәһе Мария Джон (йәки Мария Тагиш) (1871 йыл тирәһендә тыуған), сығышы менән  *Дейшитаан* (*Ворона*) тлинкит кланынан. Атаһы Джон Тагиш (яҡынса 1856 йылда тыуған), Тагиш Дахлауэди булған. Ғаиләлә эпидемиянан һуң дүрт бала үлгәндән һуң, Мария ла сибек булып ҡала.  Ағаһы Джонни һәм һеңлеһе Алиса Дора Сидниға икенсе ғаилә парынан ағай һәм һеңле тура килә. Әсәләре ауырыу булғанға күрә, өлкән ҡыҙ  Сидни әсәһенә ярҙам итеп, уның әкиәттәрен тыңлап ваҡыт үткәрә.  Шуға ҡарамаҫтан, Сидни Каркросста англикан миссионер мәктәбендә ун йәшенә тиклем күпмелер белем ала.

Ике туған ағайҙарына һәм атаһының һеңлеһенә, Джим Скукум, Кейт Кармак һәм Чарли Доусонға алтын табыуҙы япһаралар, был 1896 йылда Клондайк алтын биҙгәгенә килтерә.

### Өлкән  йылдары
Сидни 14 йәшендә Джордж Сидниға кейәүгә сыға  (яҡынса 1888 — 1971). Уларҙың ете балаһы була, шуларҙың дүртеһе йәш сағында вафат була. Джордж White Pass and Yukon Railway тимер юлында миҙгелле эшләй. һуңынан Каркросста  етәксе булып китә. 

Сидни ата-әсәһенең һәм туғандарының һөйләгәнен тыңларға ярата. Бейеү, тел, тарих һәм ғөрөф-ғәҙәттәрҙең киләсәк быуындар өсөн яҙылыуын гарантиялау өсөн, Сидни уҡыусыларға тагиш йолаларын уҡыта башлай. Ул тел белгестәре Виктор Голле, Джефф Лир һәм Джон Риттерға, шулай уҡ антропологтар Кэтрин Макклеллан һәм Джули Крушенкҡа тагиш теле юҡҡа сыҡмауҙы гарантиялау өсөн уларҙың тел һәм тагиш йолаларын өйрәнеүҙә ярҙам итә. Туғаны  Луиза Профейт-ЛеБланды тарихтар һөйләү сәнғәтенә өйрәтеп, Сидни аудиториянең ихтыяждарын аңларга, хикәйәне намаҙҙан башларға һәм ғәйеп ташланғанға тиклем  ғәфү үтенергә кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә ала.  

Сидни 1991 йылда вафат була. Уның ҡыҙы Ида Кальмеган ҡала.

## Хөрмәт һәм бүләктәре

* 1986, Канада Ордены ағзаһы
* Сидни 1988 йылда ойошторолған  Юкон халыҡ-ара әкиәтселәр фестивален үҫтереү өсөн рухландырғыс була, ул саҡта башҡа  әкиәтселәр Сидниҙың 1984 йылда, әкиәтселәр фестивалендә ҡатнашыу өсөн Торонтоға барырға тейешлеген беләләр.

## Һайланма әкиәттәре

* *Getting married* (*Тиҙҙән кейәүгә сығам*)
* *The stolen woman*  (*Урланған ҡатын-ҡыҙ*)
* *How people got flint*  (*Кеше нисек саҡматаш алған*)
* *The old woman under the world* (Донъя *аҫтында әбей*).
* *Moldy head* (*Ҡаҡһыған баш*)
* *Fox Helper*  (Ярҙамсы төлкө)
* *Wolf Story* (*Бүре тарихы*)
* *Story Potlatch* (*Потлач тарихы*)

## Өлөшләтә библиография

* Sydney, Angela. Place-names of the Tagish region, southern Yukon. — Whitehorse : Yukon Native Language Centre, 1980.
* Sydney, Angela. Haa Shagóon = Our family history / Angela Sydney, Cruikshank, J.. — Whitehorse : Yukon Native Languages Project, 1983.
* Sydney, Angela. Tagish tlaagú = Tagish stories / Angela Sydney, Cruikshank, J.. — Whitehorse, Yukon : Council for Yukon Indians and the Gov't. of Yukon, 1982.
* Sydney, Angela. My stories are my wealth / Angela Sydney, Smith, K., Dawson, R. …  и др.]. — Whitehorse : Council for Yukon Indians, 1977.

## Иҫкәрмәләр