open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рысай (Учалы районы)

**Рысай** () — Башҡортостандың Учалы районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 563 кеше.
Почта индексы — 453722, ОКАТО коды — 80253825002.

## Тарихы
Учалынан 11 саҡрым алыҫлыҡта Рысай ауылы барлыҡҡа килә. Ауылға 1743 йылда Себер даруғаһы Ҡара-Табын улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалына, баш күтәреүселәрҙең ерен бүлеп биреүҙе һорап үтенес ҡағыҙына ҡул ҡуйғандарҙың береһенең исемен йөрөтә. Был — Рысай Бинәшев. Ауылдың икенсе Аҡбулат исемен антропонимдан, ләкин уны аңлатыу мөмкин түгел. Бында 1795 йылда шулай уҡ элекке старшина Әмин Ибраев та телгә алына. Уның исемен Силәбе өлкәһенең Верхнеурал өйәҙе территорияһында урынлашҡан Әмин ауылы йөрөтә. 
1795 йылда ауылда 30 йортта 240 кеше йәшәгән. X рәүиз буйынса унда 111 йортта  628 кеше иҫәпләнгән. Бында мәсет, почта станцияһы булған.

## Хәҙерге осор
Ауыл Илсе ауыл Советына ҡарай. Халҡы “Аҡ шишмә” крәҫтиән (фермер) хужалығында эшләй. Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (96 %).

## Ревизия материалдары
1795 йыл, 1816 йыл  һәм 
1816 йылдарҙа Рысай ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

## Географик урыны
Яйыҡ ярында урынлашҡан.

* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 32 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Илсе): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шартымка): 25 км

## Урамдары

* Аҡбулат урамы ()
* Башҡортостан урамы ()
* Тау урамы ()
* Ҡуштүбә урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Үҙәк урамы ()
* Шишмә урамы ()
* Яйыҡ урамы ()
* Яңы урам ()

## Билдәле шәхестәре
* Мәсәлимов Рияз Нияз улы (23.05.1954) – тарих фәндәре кандидаты, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Сәғитов Фазылйән Мөхәмәтйән улы (1917 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Өлкән сержант. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1986)

## Видеояҙмаларҙа
* Учалинский р-н с.Рысаево
## Ер-һыу атамалары
* Төбәк тауы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 1795  йылғы ревизия материалдары 
* 1816 йылғы  ревизия материалдары
* 1816 йылғы ревизия материалдары
* 
*
Һәйтәк (Учалы районы)

**Һәйтәк** () — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. Учалы ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 351 кеше.
Почта индексы — 453732, ОКАТО коды — 80253896004.

## Географик урыны
Район үҙәгенән төньяҡ-көнсығышҡа табан Ямйылға йылғаһы (Уй йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан
* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 17 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Учалы): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 10 км

## Тарихы
Һәйтәк ауылына XVIII быуатта Себер даруғаһы Ҡаратабын улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ҡараһаҡал етәкселегендәге 1740 йылғы башҡорт ихтилалы ҡатнашыусыһы Ҡаратабын улусы старшинаһы Һәйтәк Ҡашаев тәүге төпләнеүсе булған. Уның улы 1751 йылғы Аҙнағол, ейәне Байтабай һәм бүләһе Байрамғол билдәле.
1795 йылда ауылдағы 28 йортта 166 кеше йәшәгән. 1859 йылда 34 йорт иҫәпләнгән, унда 185 кеше йәшәгән. Совет халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында 55 хужалыҡта 289 кеше йәшәгәне асыҡланған.
 
Бында йәшәүселәр алыҫ йәйләү урындарына күсенеп йөрөмәгән, «ауылда йәшәгән, ә малдарын ауыл эргәһендә көтөүсе көткән».
Уларҙың малдары ла сиктән тыш аҙ булған. 36 йортҡа (274 кешегә) 50 ат, 35 һыйыр, 96 һарыҡ һәм 8 кәзә тура килгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр.

## Хәҙерге осор
Һәйтәк ауылында Учалы урта мәктәбе филиалы башланғыс мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто («Арғымаҡ» башҡорт халыҡ театры), мәсет бар.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, Һәйтәк ауылында башҡорттар (97 %) йәшәй.

1900 йылда 221 кеше йәшәгән.

## Урамдары

* Афған тыҡрығы ()
* Тау тыҡрығы ()
* Клуб тыҡрығы ()
* М.Шаһиев урамы ()
* Медпункт тыҡрығы ()
* Мәктәп тыҡрығы ()

## Билдәле кешеләр
* Шаһиев Мөждәбә Гәрәй улы (1907—21.05.1985) — Француз Ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашыусы, макизар.
* Уйылданов Рәүил Нуретдин улы (13.10.1941, Һәйтәк — 20.7.2000, Өфө) — биология фәндәре докторы (1995), профессор (1997). 1971 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағандан һуң, «Поляковский» совхозында ветеринар табип, 1972 йылдан В. И. Ленин исемендәге колхозда баш ветеринар табип булып эшләй.

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары:

*Тауҙар*:

*Йылғалар*:
* **Һәйтәк** йылғаһы

## Тарихи ҡомартҡылар
* **Хәсән суфый ҡәбере**

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
*
Тәтлембәт

**Тәтлембәт** () — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. Мансур ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 22 кеше.
Почта индексы — 453712, ОКАТО коды — 80253849007.

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 58 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Абҙаҡ): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡорама): 28 км
## Тарихы
Тәтлембәт ауылына завод төҙөлөшө ваҡытында ерҙәренән яҙған ҡыуаҡандар нигеҙ һалған. Улар Ҡаратабын улусы ерҙәренә керҙәштәр булып күсеп килгән. Өҫтәүенә, был биләмәләр Златоуст заводтары менән бәхәсле була. 1795 йылда унда 16 йорт-ихатала 72 кеше йәшәгән. 64 йылдан һуң — 25 йортта — 100 кеше. 1920 йылда  43 йортта 231 кеше иҫәпләнгән.
Ауылдың икенсе исеме — Биксура. Ике исеме лә антропонимдан, әммә тәүге төпләнеүселәр ҙә, уларҙың балалары ла аныҡ билдәләнмәгән. 

Ауылдың бер нисә йәйләү урыны булған. 32 йорт (123 кеше) 200 ат, 60 һыйыр, 130 һарыҡ һәм 80 кәзә тотҡан. Шулай уҡ игенселек менән шөғөлләнгәндәр.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100  %).

## Ревизия материалдары
1859 йылда ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
## Урамдары
* Ҡарағай урамы ()
* Үҙәк урамы ()

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 1859 йылғы ревизия материалдары
*
Оҙонгүл (ауыл)

**Оҙонгүл** () — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. Миндәк ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 198 кеше.
Почта индексы — 453746, ОКАТО коды — 80253848005.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 80 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Оҙонгүл): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Урал-Тау): 24 км
 
## Тарихы
1857 йылда Верхнеурал өйәҙе Күбәләк улусы Ҡаҙаҡҡол ауылының 120 кешенән торған 23 хужалығы үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә, Оҙонкүл күле янында, яңы ауылға нигеҙ һала. Был ауылдың атамаһы Оҙонгүл (Башҡорт энциклопедияһында *Оҙонкүл* тип алынған) гидронимдан, күл исеменән, алынған. Әйүп Ҡаҙаҡҡолов тәүге төпләнеүсе була. 1859 йылда ауылда 138 кеше йәшәгән 26 йорт иҫәпләнгән. Совет халыҡ иҫәбен алыу 51 йортта 234 кешене асыҡлай. Йәйләү урындары Ҡарама һәм Шайтар йылғалары буйлап ауылдан 2-3 саҡрым алыҫлыҡта урынлаша. Дөйөм характеристика Күбәләк улусы ауылдарының XVIII быуаттың 30-сы йылдарҙа барлыҡҡа килеүен күрһәтә. 1920 йылда ауылдан ике-өс саҡрым алыҫлыҡта Әхмәтхан Ғәзизов менән Михаил Липунковтың тирмән-болғауыстары була. Халҡы ярым күсмә тормош алып бара, кәсепселек һәм игенселек менән шөғөлләнә.
1866 йылда 26 йортта 134 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1900 йылда 2 һыу тирмәне теркәлгән.

Оҙонгүл халҡы урман сәнәғәт хужалығында (леспромхоз) хеҙмәт итә. Башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, Оҙонгүл ауылында башҡорттар йәшәй (100 %).

## Ревизия материалдары
1834 йылда Оҙонгүл ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

## Билдәле шәхестәр
* Әхмәтйәнов Яңыбай Шаһыбал улы (20.02.1936—25.09.2010), сиҙәмсе, 1957—1966 йылдарҙа Учалы районы «Байрамғол» совхозы механизаторы, артабан 1996 йылға тиклем — бригадир (1988 йылдан — «Озёрный» совхозы). Башҡорт АССР-ының һигеҙенсе саҡырылыш (1971—1975) Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы (1970).

## Урамдары

* Көсөк урамы ()
* Болон урамы ()
* Тыныслыҡ урамы ()
* Мораткин урамы ()
* Йылға урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Мәктәп урамы ()
* Шоссе урамы ()

## Тарихи ҡомартҡылар
Оҙонкүл буйындағы «Морат» археология ҡомартҡыһына 10000 йәш. Йорттар ергә күмелгән ҙур таш плиталарҙан төҙөлгән. Был Рәсәй территорияһындағы иң боронғо ҡаласыҡ. Ошонда уҡ йәшмәнән яҡынса 20000 әйбер — эш ҡоралдары, ярымфабрикаттар, етештереү ҡалдыҡтары табылған..

## Тирә-яҡ мөхит
* Оҙонкүл күле

## Видеояҙмаларҙа
* Башкортостан Узунгулово

## Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары
* Ыҫмаил менән Дауыт. 1965 йылда Учалы районы Оҙонгүл ауылы башланғыс мәктәбе уҡытыусыһы Рамазанов Ишмөхәмәт Илһам улынан М.Сәғитов яҙып алған. — Ғилми архив, ф. 3, оп. 47, д. 3, л. 16— 19; БХИ, РЛ, № 184; БПЛ, № 125; БНТ, ПЛ, № 209.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* 
* 1834 йылғы ревизия материалдары
Уральск (Учалы районы)

**Уральск** () — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1717 кеше.
Почта индексы — 453742, ОКАТО коды — 80253891001.

## Билдәле шәхестәре
* Ишбаев Ғиниәтулла Ғарифулла улы — тау инженеры, ООО НПП "Буринтех" директоры, Өфө дәүләт нефть техник университеты профессоры  .

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 48 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 55 км

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.    
*   

## Һылтанмалар
*
Өргөн (Учалы районы)

**Өргөн, Мулдаш** () — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы татар ауылы. Учалы ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 569 кеше.
Почта индексы — 453731, ОКАТО коды — 80253896003.

## Географик урыны
Район үҙәгенән төньяҡҡа табан 16 км һәм Учалы тимер юлы станцияһына 8 км алыҫлыҡта Өргөн күле буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 16 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Учалы): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 8 км

## Тарихы
Верхнеурал өйәҙе биләмәһендә Ҡаратабын улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1790 йылда Өргөн күле янында шул уҡ атамалы, Мулдаш булараҡ билдәле ауыл барлыҡҡа килә. Бында Әмин ауылы (хәҙер — Силәбе өлкәһе Уй районы) типтәрҙәре күсеп килә. Тәүге төпләнеүсеһе Көсөк Мулдашев (1756—1816), уның балалары Абдулвәли, Абдулғәлим, Абдулйәмил, Караматкәрим билдәле. Биш йылдан һуң ауылдағы 30 йортта 268 кеше иҫәпләнә. X рәүиз 122 йортта йәшәгән 824 кешене асыҡлай.

1920 йылда ауылда 1190 кеше иҫәпләнгән. Барлығы 230 йорт була.
Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.

## Хәҙерге осор
2010 йылдан алып ауыл хәҙерге исемен йөрөтә. Өргөн ауылында төп мәктәп (элекке мәсет бинаһы, таштан, XX быуат башы архитектура ҡомартҡыһы), балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (97 %).

## Урамдары

* Яр урамы ()
* Тау урамы ()
* Тау тыҡрығы ()
* Урман урамы ()
* Яңы урам ()
* Күл урамы ()
* Тау аҫты урамы ()
* Мәктәп урамы ()
* Мәктәп тыҡрығы ()
* Үҙәк урам ()

## Билдәле шәхестәре
* Ҡаһиров Рамай Рәйес улы (Рамай Ҡаһир) (19.01.1962) — шағир, яҙыусы. 2005 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Учалы районының Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2013)
* Хәйҙәров Мөхәммәт Аллаяр улы (7.03.1915— 17.07.1999) — башҡорт журналисы, прозаик һәм драматург. 1957 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны. I дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры. Муса Мортазин исемендәге премия лауреаты (1994)
* Моратшин Риф Вәли улы (10.01.1943) — баянсы, композитор, БР халыҡ бейеүҙәре ансамбленең музыкаль етәксеһе (1970 йылдан). Күпселек бейеүҙәрҙе эшкәртеүсе һәм аранжировкалаусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған эшмәкәре (1977).

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары:

* **Өргөн** күле
* Усмантал мороно

## Тәбиғәт ҡомартҡыһы
* Өргөн күле — тәбиғәт ҡомартҡыһы. Шифалы сапропель ләмгә бай.
* Ауыл артында тәбиғәт ҡомартҡыһы Өргөн урманы урынлашҡан

## Архитектура ҡомартҡыһы
* Элекке мәсет бинаһы, таштан һалынған, XX быуат башы архитектура ҡомартҡыһы (Өргөн төп мәктәбе бинаһы)

## Видеояҙмаларҙа
* Озеро Ургун до экологической катастрофы. Учалинский район.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
*
Шартым (ауыл)

**Шартым** () — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 59 кеше.
Почта индексы — 453720, ОКАТО коды — 80253870005.

## Тарихы
Шартым ауылы Сәфәр ауыл советына инә.  2007 йылдың 10 сентябренә тиклем Шартым станцияһы ауылы тип атала.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (98 %).

## Географик урыны
Шартым йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 30 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Сәфәр): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шартым): 0 км

## Урамдары
* Тимер юлы урамы ()

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Юлдаш (Учалы районы)

**Юлдаш** () — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. Ҡунаҡбай ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 683 кеше.
Почта индексы — 453740, ОКАТО коды — 80253845004. Яйыҡ аҡҡан торлаҡ пункт.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡунаҡбай): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 21 км
Юлдаш ауылы Яйыҡ (Урал) йылғаһы буйында, Илтабан һыуһаҡлағысы янында урынлашҡан.

## Тарихы
Юлдаш ауылына Нуғай даруғаһы Ҡаратабын улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. 1737 йылдан улус старшинаһы Аҡҡужа Ҡолөмбәтов исеменән **Аҡҡужа** атамаһы менән билдәле. XVIII быуаттың 2-се яртыһынан Юлдаш Нөркин  (1738—1819) исемен йөрөтә. Улдары Әзебай һәм Тулыбай тыуған ауылдарында йәшәй.

1795 йылғы V рәүиз ваҡытына Юлдаш (Аҡҡужа) ауылындағы 30 хужалыҡта 244 кеше, 1859 йылда 47 йортта 298 кеше теркәлә. 1866 йылда 151 хужалыҡта — 954 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище булған. 

1900 йылда мәсет, һыу тирмәне иҫәпкә алынған.

Совет халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында 106 йортта 547 кеше йәшәгәнлеге билдәле була.

## Хәҙерге осор
Әлеге ваҡытта Юлдаш ауылында төп белем биреү мәктәбе, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто (башҡорт халыҡ театры, балалар халыҡ театры), китапхана, мәсет бар.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, Юлдаш ауылында башҡорттар (94 %) йәшәй.

## Ревизия материалдарында
1816 йылда Юлдаш ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

## Урамдары

* Һаҙ тыҡрығы ()
* Көнсығыш тыҡрығы ()
* Тау тыҡрығы ()
* Дуҫлыҡ тыҡрығы ()
* Төтөн тыҡрығы ()
* Йәшел тыҡрыҡ ()
* Квартал урамы ()
* Клуб тыҡрығы ()
* Урман урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Оло тау тыҡрығы ()
* Йылға тыҡрығы ()
* Төньяҡ тыҡрыҡ ()
* Сауҙа тыҡрығы ()
* Урал урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Мәктәп урамы ()
* Шоссе урамы ().

## Билдәле шәхестәре
* Рәсүлев Ғабдрахман Зәйнулла улы (1881—1950) — башҡорт дин эшмәкәре, мөфтөй. СССР-ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандарының Диниә назараты рәйесе (1936—1950).

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары:

*Йылғалар*:
* **Яйыҡ** (Урал) йылғаһы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* 
* 1816 йылғы ревизия материалдары

## Сығанаҡтар
Йәһүҙә (Учалы районы)

**Йәһүҙә** () — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 26 кеше.
Почта индексы — 453747, ОКАТО коды — 80253850005.

## Тарихы
Кантон начальнигы сотнигы Хәсән Биишев бойороғо буйынса 1850 йылдың 8 авгусында  Мәҫкәү ауылынан 20 ғаилә Урал йылғаһы буйында Йәһүҙә ауылына нигеҙ һала. 33-йәшлек урядник Йәһүҙә Ибраһимов ауылға үҙенең исемен бирә. Ике ауылдың халҡы Аҡ Һыйыр һәм Суҡ Муйыл йылғалары буйында күсенеп йөрөү урынына эйә була. 593 кешәнән торған 60 йортта 457 ат, 350 һыйыр, 500 һарыҡ һәм 97 кәзә булған. Игенселек һәм малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 63 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Наурыҙ): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 73 км.

## Урамдары
* Йәһүҙин урамы ()

## Билдәле шәхестәре
* Исмәғилева Зөһрә Салауат ҡыҙы (30.06.1964), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2008 йылдан «"Ағиҙел" художество промыслаһы» дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* 

## Һылтанмалар
* Москово, Ягудино на портале «Генеалогия и Архивы»
Ялсығол

**Ялсығол** () — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл. 
Туңғатар ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 75 кеше булған.
Почта индексы — 453715, ОКАТО коды — 80253884012.

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 69 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Туңғатар): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡорама): 39 км

## Тарихы
Ялсығол ауылы VII—VIII ревизиялар араһында барлыҡҡа килә. 1834 йылда ауылда 86 ир-егет һәм 84 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. X ревизия мәғлүмәте буйынса, 28 хужалыҡта 196 кеше йәшәгән. Ул саҡта тәүге төпләнеүсенең улы Әбделғәлим Ялсығоловҡа 77 йәш тула, уның ике улы — Хөснөтдин (уның Низаметдин) һәм Хисаметдин булған.
1841 йылда 168 кеше йәшәгән 31 хужалыҡта 150 йылҡы, 50 һыйыр, 150 һарыҡ һәм 25 кәзә аҫыралған. Игенселек менән шөғөлләнгәндәр.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, Ялсығол ауылында башҡорттар (99 %) йәшәй.

## Ревизия материалдарында
1859 йылда Ялсығол ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана

## Билдәле шәхестәре
* Шәмиғолов Рәйес Сәлмән улы (1941), ауыл хужалығы ветераны. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры, Учалы районының почётлы гражданы (2012). 

## Урамдары
* Тау урамы ()
* Үҙәк урам ()

## Тирә-яҡ мөхит
;  Ер-һыу атамалары:
* Шарҙатма йылғаһы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 1859 йылғы ревизия материалдары
* 

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7. 
* 

## Сығанаҡтар
* Яльчигулово на портале «Генеалогия и Архивы»
* Материалы ревизских сказок по: Ялчигулова д., Троицкий уезд, Тунгатаровск., 7 башк. к-н; год 1859, фонд i138, опись op2, дело 772 1859 йылғы ревизия материалдары
Айтуған-Дурасов

**Айтуған-Дурасов** () — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 38 кеше.
Почта индексы — 453285, ОКАТО коды — 80254855002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Тәнәй): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 82 км

## Иҫкәрмәләр
Шәрип (Учалы районы)

**Шәрип** () — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 30 кеше.
Почта индексы — 453712, ОКАТО коды — 80253884011.

## Тарихы
Шәрип ауылына Троицк өйәҙенә ҡараған Ҡыуаҡандар нигеҙ һалған. Шәрип ауылы (Әүәз) XIX быуат башынан билдәле. VIII рәүиз буйынса унда 234 кеше, X рәүиз буйынса 316 кеше иҫәпләнгән. 1920 йылда 348 кеше теркәлгән. Күренеүенсә, Троицк өйәҙендә башҡорттар йәшәгән. Улар ярым күсмә хужалыҡ алып барған, кәсепселек һәм  игенселектең иң ябай төрҙәре менән шөғөлләнгән.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).

## Ревизия материалдары
1834 йылда һәм 
1859 йылда  Шәрип ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

## Ерҙә халыҡ иҫәбен алыу материалдары
1917 йылда Шәрип ауылында ауылында иҫәп алыу материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 72 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Байрамғол): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Курамино): 24 км

## Билдәле шәхестәре
* Зәйнулла Рәсүлев — күренелекле башҡорт дин әһеле, ишан.
* Рәсүлев Ғайса Фәтҡулла улы (1866—1921) — башҡорт дин һәм йәмәғәт эшмәкәре, ахун.

## Урамдары
* Ишан Зәйнулла урамы ()
* Быуа урамы ()

## Видеояҙмаларҙа
* Шарипово
* д.Шарипово !
## Ер-һыу атамалары
* Шәрип шарлауығы
* Маҙар һыуы йылғаһы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Материалы поземельной переписи 1917 года по: д. Шарыпово, Златоустовский уезд, Верхне-Кигинская волость; фонд Р-473, опись 1, дело 3133 
* Материалы ревизских сказок по: Шарыпова д., Уфимский уезд, 8 башк. к-н; год 1834, фонд И-138, опись 2, дело 374
* Материалы ревизских сказок по: Сеитмбетева д., Троицкий уезд, Тунгатаровск., 7 башк. к-н; год 1859, фонд i138, опись op2, дело 772
*
Балыҡлы

**Балыҡлы** () — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 677 кеше.
Почта индексы — 453296, ОКАТО коды — 80254810001.

## Тарихы
Балыҡлы — ерһеҙ башҡорттарҙың этник яҡтан ҡатнаш тораҡ пункты. 1834 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа Ҡарғалынан (Сеидовский пасад ) аҫаба башҡорт ҡатламына ингән 205 Ҡаҙан татары йәшәгән Балыҡлы ауылы айырым теркәлә. Улар, башҡорттарҙан ер һатып алыу тураһындағы 1751 йылғы килешеүе нигеҙендә, был ауылға килеп төпләнгән була. 1795 йылғы V рәүиз материалдарында 65 ихатала 488 башҡорт, 21 ихатала 141 яһаҡ татары, 1 ихатала 4 служивый татар йәшәүе күренә. Һуңынан Сәйет биҫтәһенән мещандар һәм сауҙагәрҙәр килеп ултыра. Шул уҡ халыҡ иҫәбен алыуҙа Юрматы улусы Тәтегәс түбәһенең 22 йорто составында 319 башҡорт (147 ир-егет һәм 172 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән Балыҡлы ауылы айырым теркәлә. Был ауылдың 6 ир-егетенең икешәр ҡатын менән йәшәүе лә билдәләнә. Башҡорттар 13 ихатала йәшәй. 1850 йылғы рәүиз материалдарында 17 ихатала 385 (186 ир-егет һәм 199 ҡатын-ҡыҙ) башҡорт күрһәтелә. Яһаҡ татарҙарынан торған дәүләт крәҫтиәндәре төркөмө (153) айырым иҫәпкә алына. 

1842 йылда 522 кешегә ужым игене — 512, яҙғы иген 1824 бот сәселә. 1920 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу 1-се Балыҡлылағы 296 ихатала 1495 башҡорт һәм 2-се Балыҡлылағы 78 ихатала 383 татарҙың йәшәүе тураһында мәғлүмәт теркәлә. Хәҙерге ваҡытта  Фёдоровка районында бер генә Балыҡлы ауылы бар.

Балыҡлы ауылында XVIII—XX быуат башында 1-се йәмиғ мәсете эргәһендә мәҙрәсә эшләй.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 51 км

## Билдәле шәхестәре
* Хәбибуллин Рәйес Рәхмәтулла улы (27.12.1938—28.07.2012), ғалим-инженер-технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1990), профессор (1994). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған химигы (1979), СССР‑ҙың нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте отличнигы (1976, 1979).
* Әмиров Марс Басыр улы (2.02.1939—10.02.2010), ғалим-агроном, хужалыҡ эшмәкәре һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1966—2002 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1992), профессор (1995).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  

* 

## Һылтанмалар
*
Бүләкәй (Фёдоровка районы)

**Бүләкәй** () — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 76 кеше.
Почта индексы — 453292, ОКАТО коды — 80254815002.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

}

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 12 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үрге Алаштан): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 76 км

## Иҫкәрмәләр
Үрге Алаштан

**Үрге Алаштан** () — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 351 кеше.
Почта индексы — 453292, ОКАТО коды — 80254815001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 15 км

## Билдәле шәхестәре
* Афанасьев Фёдор Игнатьевич (24.03.1969), хужалыҡ эшмәкәре.  «Башҡортостан сода компанияһы» йәмғиәтенең генераль директор урынбаҫары. Башҡортостандың атҡаҙанған химигы.

## Иҫкәрмәләр
Аҡбулат (Фёдоровка районы)

**Аҡбулат** () — Башҡортостан Республикаһының Фёдоровка районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 308 кеше.

Почта индексы — 453280, ОКАТО коды — 80254860002.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (96 %).

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 5 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 61 км

## Тарихы
Аҡбулат ауылы халҡы (Бөркөт) 1782 йылда төрлө тораҡ пунктарҙан күсеп килгән барлыҡҡа килтерә. Ауылға нигеҙ һалыусы Аҡбулат Сөләймәнов (1729—1788) бында Бикмәт ауылынан күсеп килгән. 1795 йылда бында 55 татар була.

## Урамдары
* Аҡбулат биләмәһе ()
* Йылға аръяғы урамы ()
* Ленин урамы ()
* Совет урамы ()

## Билдәле шәхестәре
* Ҡашаев Әнүәр Шакир улы (22.03.1949), рәссам. 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2010).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
*
Дедов (Фёдоровка районы)

**Дедов** () — Башҡортостан Республикаһының Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә 328 кеше йәшәгән.
ОКАТО коды — 80254820001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 79 км

## Билдәле шәхестәре
* Пустарнаков Владимир Павлович (7.11.1924—19.07.2000), СССР һәм Рәсәй рәссамы. 1964 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1995) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1993). 1‑се (1985) һәм 2‑се (1943) дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.
* Аркадий Зубков (1938-2016), биология фәндәре докторы.
* Трутнев Николай Михайлович (20.03.1946), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, табип-хирург. 1978 йылдан Салауат ҡала дауаханаһының хирургия бүлеге мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1996), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры (2003). Ҡаланың почётлы гражданы (2013).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.    
* 

## Һылтанмалар
*
Денис

**Денис** () — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 637 кеше.
Почта индексы — 453282, ОКАТО коды — 80254825001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 23 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 83 км

## Билдәле шәхестәре
* Сәйетбатталов Таһир Фәйзрахман улы (16.11.1950), ғалим-зоотехник, хужалыҡ эшмәкәре. 1980–1997 һәм 2004–2005 йыылдарҙа Благовар ҡошсолоҡ фабрикаһы һәм «Благовар тоҡомсолоҡ ҡошсолоҡ заводы» дәүләт унитар предприятиеһы директоры һәм баш ғилми хеҙмәткәре; 2013 йылдан «М. Ғафури исемендәге Башҡортостан ҡошсолоҡ комплексы» сауҙа йортоноң генераль директоры, бер үк ваҡытта 2000 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1998). Рәсәй Федерацияһының (2006) һәм Башҡортостан Республикаһының (1993) атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1991).  
* Әбдүшев Хәбибулла Бәхтигәрәй улы (1920—1988) — трактор бригадаһы бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
*
Ҡораласыҡ (Фёдоровка районы)

**Ҡораласыҡ** () — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 553 кеше булған.
Почта индексы — 453291, ОКАТО коды — 80254827001.
Милли состав: татарҙар-96 %.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 59 км

## Урамдары

* 1 Май (урамы) — ()
* 8 Март (урамы) — ()
* Яр (урамы) — ()
* Юл (урамы) — ()
* Йылға аръяғы (урамы) — ()
* Таң (тыҡрығы) — ()
* Ерекле (урамы) — ()
* Тирмә (тыҡрығы) — ()
* Тыныслыҡ (урамы) — ()
* Яңы (урамы) — ()
* Йырын (тыҡрығы) — ()
* Парк (урамы) — ()
* Тау аҫты (урамы) — ()
* Шишмә (урамы) — ()
* Үҙәк (урамы) — ()
* Мәктәп (тыҡрығы) — ()

## Тарихы
1795 йылғы рәүиз ваҡытында Ҡораласыҡ ауылында 11 йорт иҫәпләнә, уларҙа 64 ерһеҙ башҡорт (припущенник) йәшәй. 21 йылдан һуң башҡорттарҙың һаны 105-кә етә. Бында, уларҙан башҡа, 28 мещан, 60 типтәр, 100 татар йәшәй. Типтәрҙәр бында 1783 йылда, ҡалғандары 1807 йылда килеп төпләнә. Улар — Тәтегәс түбәһе башҡорттарының керҙәштәре. 170 башҡортҡа 1842 йылда 320 бот ужым игене, 236 бот яҙғы иген сәселгән. Игенселек торошо тураһында халыҡтың башҡа ҡатламдарынан мәғлүмәттәр юҡ.

1834 йылғы VIII Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу материалдарында был ауылдағы 9 ихатала 170 башҡорт (83 ир-егет һәм 87 ҡатын-ҡыҙ) йәшәүе күрһәтелә. 1850 йылғы халыҡ иҫәбендә бында 96 типтәр һәм 217 башҡорт йәшәүе билдәләнә, ә 1859 йылғы рәүиз документтарында ауылда йәшәгән 514 кешенең барыһы ла үҙҙәрен башҡорт тип таный. 1920 йылдағы совет халыҡ иҫәбен алыу Ҡораласыҡ ауылында 1395 башҡорт һәм татарҙың йәшәүен теркәй.

Ҡораласыҡ урта мәктәбе 1920 йылда асыла.

## Билдәле шәхестәре
* Ғәбәссов Радик Фәтих улы — техник фәндәре докторы, Мәскәү дәүләт төҙөлөш университеты Төҙөлөш механикаһы кафедраһы профессоры.
* Әбдрәшитов Хәмзә Зәки улы, медицина фәндәре докторы, Башҡорт дәүләт медицина университеты профессоры, Республика кардиология диспансеры һәм Башҡортостан һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш хирургы.
* Хөснөтдинов Рауил Исмәғил улы (12февраль 1947 йыл), фән ветераны, ғалим-химик-органик. 1972 йылдан Органик химия институты хеҙмәткәре, 1983 йылдан өлкән ғилми хеҙмәткәр; 1992 йылдан — Нефтехимия һәм катализ институты директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары, бер үк ваҡытта лаборатория мөдире. Химия фәндәре докторы (1989), профессор (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Рәсәйҙең Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (2003) һәм Башҡортостан комсомолы премияһы (1979) лауреаты.

## Матбуғатта

## Видеояҙмалар

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7. 
*  

## Сығанаҡтар
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  

* 

## Һылтанмалар
*
Кузьминовка (Фёдоровка районы)

**Кузьминовка** () — Башҡортостан Республикаһының Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 439 кеше булған.
Почта индексы — 453294, ОКАТО коды — 80254860004.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 66 км

## Билдәле шәхестәре
* Антошкин Николай Тимофеевич (19.12.1942—17.01.2021), СССР һәм Рәсәйҙең хәрби һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим. 1-се класлы хәрби осоусы, отставкалағы авиация генерал-полковнигы. Советтар Союзы Геройы (1986), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған хәрби осоусыһы. Хәрби фәндәр докторы, Рәсәйҙең VI һәм VII саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты. Сан-Марино Халыҡ-ара фәндәр академияһы профессоры.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.{{ref-ru}   
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.   

## Һылтанмалар
*
Маганевка

**Маганевка** () — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 3 кеше.
Почта индексы — 453294, ОКАТО коды — 80254860005.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 13 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Кузьминовка): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 85 км

## Иҫкәрмәләр
Юрматы (Фёдоровка районы)

**Юрматы** () — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы татар ауылы. Пугачев ауыл советына ҡарай.

## Тарихы
Юрматы ауылы 1834 йылғы VIII Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу алдынан барлыҡҡа килә һәм Яңы Юрматы тип атала. Ауылда Юрматы улусының (хәҙерге Ишембай районы) төрлө ауылдарынан (Буранғол, Этҡол, Аҙнағол) килеп төпләнгән башҡорттар йәшәй. Ауылға нигеҙҙе йөҙ башы Бикйән Ялсин етәкселегендәге аҫаба башҡорттар (9 ғаилә) һала. 1834 йылғы халыҡ иҫәбен алыу материалдарында ауылдағы 16 ихатала 99 кеше йәшәүе теркәлә.

1859 йылда 70 ихатала 240 ир-егет һәм 224 ҡатын-ҡыҙ, шул иҫәптән 77 аҫаба башҡорт һәм Ҡарағош ауылынан 163 мишәр-припущенник йәшәй. 1842 йылда 99 башҡортҡа 152 бот ужым игене, 424 бот яҙғы ашлыҡ сәселә. Улар 108 йылҡы малы, 79 һыйыр малы, 28 баш һарыҡ, 3 кәзә аҫырай.

1897 йылда ауылда 842 кешенең даими йәшәүе билдәләнә. 1919 йылдың 10 июлендә 20-се Пенза уҡсылар дивизияһының политбүлеге инициативаһы буйынса Юрматы ауылында Юрматы ауыл советы ойошторола. 1930 йылдың декабрь айы аҙағында Юрматы, Хитровский, Логиновский, Веровский , Ивановский, Французовский ауыл советтары Пугачев ауыл советына берләштерелә, үҙәге — Веровка ауылы. 1964 йылдан Пугачев ауыл советы үҙәге Юрматы ауылына күсерелә.

Ауылда урта мәктәп, «Ҡояшҡай» балалар баҡсаһы, табип амбулаторияһы, Юрматы ауыл Мәҙәниәт йорто, китапхана эшләй.

## Халыҡ һаны
; Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, башҡорттар 30, татарҙар 64 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Урамдары
* Дуҫлыҡ (урамы) — ()
* Тыныслыҡ (урамы) — ()
* Йәштәр (урамы) — ()
* Беренсе Май (урамы) — ()
* Салават Юлаев (урамы) — ()
* Дала (урамы) — ()
* ??? (урамы) — ()

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Фёдоровка): 53 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 37 км

## Күренекле кешеләре
**Ауыл биләмәһенең атҡаҙанған шәхестәре**

* Ҡолошева Роза Мәхмүт ҡыҙы — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы.

* Вәлитов Рәфҡәт Шафиҡ улы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы работнигы.

**Хеҙмәт эшмәкәрлеге өсөн дәүләт наградалары менән бүләкләнгән шәхестәр**

* Вәлитов Наил Хәмзә улы — 3-сө дәрәжә «Хеҙмәт даны» ордены.

* Шабанова Хаят Хәмзә ҡыҙы — «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы.

* Тимербулатов Мөнир Шәкүр улы — «Хеҙмәт айырымлығы өсөн» миҙалы.

2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 749 кеше.
Почта индексы — 453289, ОКАТО коды — 80254845001.

## Видеояҙмалар
* Юрматы ағастары

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  

* 

## Һылтанмалар
*
Аҡназар (Хәйбулла районы)

**Аҡназар, Ниязғол, Биксура, Һарылар, Бирмәҫ Тамағы** () — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 151 кеше.
Почта индексы — 453813, ОКАТО коды — 80255810002.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (100 %) йәшәй.
## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Аҡъяр): 48 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ғәлиәхмәт): 13 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 104 км
## Ауыл тарихы
Аҡназар ауылы (элек Ниязғол, Биксура, Һарылар, Бирмәҫ Тамағы тип аталған) үҫәргән ырыуы башҡорттарының төп ауылы булған. Был ауыл кешеләре Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙенең 9 Башҡорт кантоны составына ингән күп ауылдар ойошторған. Аҡназар - Бирмәҫ Тамағы 1795 йылғы ревизия яҙмаларында күрһәтелгән, унда 68 йорт булған һәм 411 кеше йәшәгән. 1816 йылғы ревизия буйынса ауылда 62 ихата булған һәм 376 кеше теркәлгән. 1816 йылғы ревизия буйынса ауылда йәшәүселәр иҫәбендә Ғүмәр Байшакуров (улы Таһир, ҡыҙыГөлбикә), уның ҡустыһы 1778 йылғы ҡустыһы Ғәбдрәшит Байшакуров (уның 1814 йылғы улы Әбделғәзи); Солтанғәзи; Ишҡаҙы; Һарығол, Ҡотлоҡаҙам һәм Теүәлбәй Аҡназаровтар; Ниғмәтулла Ибраҡов; йорт сотнигы Айсыуаҡ Килдебаев; Кинйәбулат Килдебаев; Ҡотоҡ Үтәғолов; Киҫәүбай, Ырғыҙбай, Турғай Байсуриндар; Сәнәғәт, Сәғит һәм Мамыт Баҙановтар; указлы мулла Юламан Дәүләтбирҙин.

«Списки населенных мест. Оренбургская губерния. 1866.» тигән китапта ауыл тураһында ошондай яҙыу бар: «Орский уезд, 2-й стан, № 758 дер. Акназарова, башк., расположена у р. Сакмара, между правой стороной старо-линейного тракта и левой почтового тракта из г. Орска в г. Верхнеуральск. Расстояние от уездного города 135 верст, от становой квартиры 92 версты, число дворов 68, число жителей: муж. 219, жен. 194. В деревне имелась мечеть.»

## Урамдар
* Аҡназар урамы, (рус. улица Акназар)
* Һаҡмар урамы, (рус. улица Сакмар)

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Мәмбәт (Хәйбулла районы)

**Мәмбәт** () — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 529 кеше.
Почта индексы — 453804, ОКАТО коды — 80255830003.

## Халыҡ һаны

; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Аҡъяр): 24 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Маҡан): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 83 км

## Урамдары
* Вәлиди урамы ()
* Гагарин урамы ()
* Яр буйы урам ()
* Яңы урам ()
* С. Юлаев урамы ()
* Совет урамы ()
* Юбилей урамы ()

## Тарихы
Мәмбәттең улдары — Сәйфулла, Рәхмәтулла, Иҫәнғол, Ғәбит һәм Иҫәндәүләт ҡышын ғаиләләре менән Һабыр ауылында йәшәгән. Ә йәйгеһен Айыулы, Маҡан, Таналыҡ йылғалары үҙәндәрендә күсеп йөрөйҙәр. 1816 йылдан һуң улар Һабыр ауылынан айырыла һәм тәүҙә үҙҙәренең йәйләү урынында Айыулы йылғаһы тамағында йәшәй. Һуңынан 1820—1830 йылдарҙа бөгөнгө Мәмбәт ауылы урынында төпләнәләр. 1816 йылғы ревизия мәғлүмәттәрендә Мәмбәт ауылы юҡ, ә 1834 йылдың киләһе майында яҙылған материалдарҙа күрһәтелгән. Ул 23 йорттан һәм 232 кешенән торған. Мәмбәт ауылы Өлтәк, Бикбау ауылдары менән бергә 9 башҡорт кантонының 6 ауыл йәмғиәтенә ингән. Киләһе IX ревизияла Бүребай ауылы менән бергә башҡорт кантонының 4-се Үҫәргән тирмәһе Мәмбәт ауыл йәмғиәтенә ингән. 1959 йылда 77 йорт һәм 460 кеше иҫәпләнгән.

«Тораҡ урындар исемлеге. Ырымбур губернаһы. 1866.» тигән китапта яҙма бар: Орск өйәҙе, 2-се стан, 775-се Мәмбәт ауылы (Ҡаҙаҡлар), башҡорт, Таналыҡ йылғаһы буйында, Орск ҡалаһынан алып Верхнеурал ҡалаһына тиклем иҫке юлдың уң яғы һәм һул почта юлы араһында урынлашҡан. Өйәҙ ҡалаһынан алыҫлығы 125 саҡрым, стан фатирынан 25 саҡрым, ихата һаны 86, халыҡ һаны: ирҙәр 243, ҡатын-ҡыҙҙар 251. Ауылда мәсет бар.
Шулай уҡ уҡығыҙ: Камалов А. А. Камалова Ф. У. Атайсал

## Билдәле шәхестәре
* Мәмбәтов Миҙхәт Әхмәтхан улы (15 сентябрь 1941 йыл) — юғары мәктәп, комсомол һәм дәүләт органдары, муниципаль хеҙмәт ветераны, ғалим-әҙәбиәт белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1975).
* Инга Карам ҡыҙы Илембәтова (11 март 1951 йыл) — «РФ-ның Мәғариф отличниғы», «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы», шағирә

## Халыҡ ижадында
* Мәмбәт

## Матбуғатта
* Ауыл һәм мәсет тарихы
* Мәмбәттә — «Бәхетле ҡатын» проекты
* Хәсәнов Рәхимйән Шәкирйән улына таҡтаташ

## Видеояҙмалар
* Мәмбәт ауылы шәжәрәһе
* Шишмә һыуы

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Сығанаҡтар
Ғәлиәхмәт

**Ғәлиәхмәт** () — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 417 кеше.
Почта индексы — 453804, ОКАТО коды — 80255810001.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Аҡъяр): 61 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 117 км

## Урамдары
* Гагарин (урамы) — ()
* Зәки Вәлиди (урамы) — ()
* Тыныслыҡ (урамы) — ()
* Йәштәр урамы) — ()
* Йылға (урамы) — ()
* Салауат Юлаев (урамы) — ()
* Совет (урамы) — ()
* Хоҙайбирҙин(урамы) — ()

## Тарихы
* Төпкөлгә илһөйәрҙәр йән өрә
* Абдуллин Хисам Усманович, с. Галиахметово Хайбуллинского района РБ, 12 июля 2019 г.

## Билдәле шәхестәре
* Аҡылов Фәрит Яныбай улы (9 июнь 1947 йыл) — хеҙмәт ветераны, технолог-тау байыҡтырыусы.
* Илбәков Ишморат Ҡәйүм улы (10 февраль 1963 йыл) — ҡурайсы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997).
* Йомабикә Ильясова — Шағирә һәм йәмәғәт эшмәкәре
* Вилә Баймырҙина — педагогия фәндәр докторы
* Мәмдүҙә Илбәкова — республиканың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре
* Ишморат Илбәков — Башҡортостандың халыҡ артисы
* Харис Сәғитов — отставкалағы хәрби подполковник, яҙыусы
* Сәйфүн Аҡъюлов — Эске эштәр министрлығы подполковнигы
* Саяф Ирғәлин — Рәсәйҙең спорт мастеры
* Дим Тулыбаев — Рәсәйҙең спорт мастеры

## Матбуғатта
* Хәйбулла хәбәрҙәре. 27 декабрь 2021 Ғәлиәхмәт ауылы йорттары балҡып тора! 
*  23 июнь 2020 Төпкөлгә илһөйәрҙәр йән өрә
* Төпкөлгә илһөйәрҙәр йән өрәhttps://bashgazet.ru/articles/y-m-i-t/2020-06-23/t-pk-lg-il-y-r-r-y-n-r-676819

## Видеофильмдар
* Ҡорған тамағы, Ғәлиәхмәт ауылы, р. Зилаир, устье Кургана
* [д. Галиахметово, Хайбулинский район Башкирии. 1 августа 2021. 4K]
* Окрестности д. Галиахметово. Хайбулинский район Башкирии. 1 августа 2021

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* 

## Иҫкәрмәләр
Яңы Ергән

**Яңы Ергән** () — Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 629 кеше булған.
Почта индексы — 453803, ОКАТО коды — 80255832001.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Аҡъяр): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 60 км

## Билдәле шәхестәре
* Сабин Александр Иванович (1926—1.10.2017), комсомол, партия һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 1962 йылдан КПСС-тың Хәйбулла район комитетының икенсе секретары, 1969 йылдан — хеҙмәтсәндәр депутаттарының район Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1978—1984 йылдарҙа ауыл хужалығы хеҙмәтсәндәре профсоюзының район комитеты рәйесе. Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1957, 1971) һәм Почёт Билдәһе (1967) ордендары кавалеры.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7. 
*     

## Һылтанмалар
*
Рафиҡ (Хәйбулла районы)

**Рафиҡ** () — Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы ауыл.2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 180 кеше.
Почта индексы — 453803, ОКАТО коды — 80255845008.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Аҡъяр): 53 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Өфө ауылы): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 84 км

## Билдәле шәхестәре
* Фәйзуллин Абдулла Мөхәмәтдин улы (7.08.1929—27.12.2014), ауыл хужалығы алдынғыһы. 1957—1972 йылдарҙа Хәйбулла районы «Матрай» совхозы механизаторы, артабан 1989 йылғаса — бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1967), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
* 
* * Историческая справка деревни Рафиково на историко-краеведческом портале Ургаза.ру
Савельевка (Хәйбулла районы)

**Савельевка** () — Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 205 кеше булған.
Почта индексы — 453805, ОКАТО коды — 80255840005.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Аҡъяр): 32 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Подольск): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 90 км

## Билдәле шәхестәре
* Григорьев Иван Васильевич (1.10.1933—6.05.2014), хужалыҡ эшмәкәре. 1975—2008 йылдарҙа — Силәбе өлкәһенең Сосновка районындағы Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы «Россия» дәүләт токомсолоҡ заводы (һуңынан ауыл хужалығы производство кооперативы) директоры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1991). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сосновка районының почётлы гражданы (1995).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  

## Һылтанмалар
*
Сәғит (Хәйбулла районы)

**Сәғит** (, икенсе исеме **Ҡалтай**) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 329 кеше.
Почта индексы — 453804, ОКАТО коды — 80255830004.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Аҡъяр): 30 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Маҡан): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сара): 88 км

## Урамдары
* Ленин (урамы) — ()
* Тау аҫты (урамы) — ()
* Хоҙайбирҙин (урамы) — ()
* Мәктәп (урамы) — ()

## Тарихы
1900 һәм 1908 йылдар араһында Орск өйәҙе территорияһында шул уҡ өйәҙҙең Мәмбәт ауылы халҡы тораҡ пункты булараҡ нигеҙ һалынған. Беренсе күскенсе Сәғит Ҡәйепов исеме менән аталған.

Халҡы: 1920 йылда — 403 кеше; 1939—246; 1959—237; 1989—298; 2002—353 кеше. Башҡорттар йәшәй. Халыҡ «Сәғит» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә эшләй. Төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ станцияһы, клуб бар.

## Билдәле шәхестәре
* Рәхмәтуллина Фәниә Зәкәриә ҡыҙы (ҡыҙ фамилияһы *Ҡәйепова*; 23.03.1958), уҡытыусы-логопед, методик ҡулланмалар авторы. Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2012), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2000).

## Матбуғатта
* Ейәнсура таңдары. 10 ДЕКАБРЬ 2018 Түшелдеректәр оҫтаһы 
* Башҡортостан ҡыҙы. февраль 2022 Тормош һуҡмағынан бергә 
*

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4