Король опера театры (Валлетта)

**Король опера театры** (), шулай уҡ **Король театры** (, мальт. It-Rjal Teatru, ) — Мальта баш ҡалаһы Валлеттала 1866 йылда британлы Эдвард Мидлтон Барри (ингл) проекты буйынса төҙөлгән мальта театры. 1873 йылда уның интерьеры көслө янғын һөҙөмтәһендә зыян күрә, әммә театр 1877 йылда тергеҙелә. Был театр Мальтаның иң матур, иҫтәлекле урындарының береһе булып тора. 1942 йылда театр люфваффе авиаһөжүме һөҙөмтәһендә нигеҙенә тиклем емертелә һәм оҙаҡ йылдар тергеҙелмәй. Уны һүтеү буйынса бер вариант ҡарала, әммә 2013 йылда Ренцо проекты буйынса театр тергеҙелә: әлеге ваҡытта Пьяцца Театру Рьяль (мальт) булараҡ билдәле (мальт. Rjal Pjazza Teatru).

## Тарихы

Бинаның архитекторы — Ковент-Гарден король театрын проектлаған (англ.). 1861 йылда театрҙың тышҡы ҡиәфәте планы әҙер була. Театрҙан ситтәге урамдарҙың планда иҫәпкә алынмауы сәбәпле, тәүге пландарға үҙгәрештәр индерергә тура килә, һәм төҙәтмә һөҙөмтәһендә Страда-Реале (хәҙер Республика урамы) яғында мальта архитекторҙары тәҡдим иткән террассалар барлыҡҡа килә.

Бина 1862 йылда «Каса делла Джорната» йортон һүтеп алғандан һуң төҙөлә башлай (итал. Casa della Giornata). Театрҙың оҙонлоғо — 63, киңлеге 34 метр була. 4 йылдан һуң, 1866 йылдың 9 октябрендә, 1095 ултырғыслы һәм 200 баҫып торорлоҡ урынлы Опера театры тантаналы рәүештә асыла. 1873 йылдың 25 майында янғын сыға, һөҙөмтәлә эске биҙәү эштәре етди зыян күрә. Театр кем һәм нисек эшләйәсәге тураһында бәхәстәр барғандан һуң ғына, ниһайәт, тергеҙелә. Яңынан асыу 1877 йылдың 11 октябрендә үтә: шул көндө сәхнәлә Джузеппе Вердиҙың «Аида» һы ҡуйыла.

1942 йылдың 7 апрелендә, шишәмбе кис, люфтвафтың көсө Валеттаға авиаһөжүм яһай: бомбалар Король опера театры бинаһына тура килеп, уны нигеҙенә тиклем емерә. Театрға инеү урыны һәм тамаша залы юҡ ителә; уның колоннаданан алыҫ түгел бер өлөшө генә һаҡланып ҡала. 1950 йылдарҙа емереклектәрҙең бер өлөшө хәүефһеҙлек маҡсатында юҡ ителә. 1946 йылда немецтар хәрби әсирҙәр көсө менән театрҙы тергеҙергә уйлаған, әммә хөкүмәт уны хупламаған, тигән имеш-мимештәр йөрөй. Театр тураһында террасалар һәм колонна ҡалдыҡтары ғына хәтерләтеп торған.

## Реконструкциялау варианттары

Театр торған урын һуңынан сүп-сарҙан һәм емереклек өйөмөнән таҙартыла, һуғыштан һуңғы йылдар хөкүмәттәре бер нисә тапҡыр театрҙы тергеҙергә маташып ҡарай. 1953 йылда алты проект тәҡдим ителә, махсус ойошторолған комитет Денлани-Росси проектына туҡтала һәм уны Хөкүмәткә ҡабул итергә тәҡдим итә, әммә Лейбористар партияһы, 280 мең фунт бүлеүгә ҡарамаҫтан, финанс дәлилдәре буйынса төҙөлөшкә ҡаршы сығыш яһай. 1957 йылда был проект ябыла, 1961 йылдан алып реконструкция тураһында бер ниндәй фекер алышыуҙар алып барылмай.

1980-се йылдарҙа мальталылар Ренцо Пиано менән бәйләнешкә инә һәм театр урынында яңы бина төҙөү һәм ҡала ҡапҡаларын яңыртыу мәсьәләһен тикшерә башлай. 1990 йылда тәҡдимдәр хөкүмәт тарафынан хуплана, әммә эшкә бер кем дә шулай тотонмай. 1996 йылда лейбористик хөкүмәт театрҙың урынында яңы мең йыллыҡ башланыуға ер аҫты парковкаһы менән коммерция һәм мәҙәни комплекс төҙөү тураһында иғлан итә, ә ун йыллыҡ аҙағында мәҙәни үҙәкте төҙөү буйынса үҙ пландарын урындағы архитектор Ричард Ингленд тәҡдим итә. Төрлө ҡаршылыҡтар арҡаһында был план тормошҡа ашырылмай.

## Театрҙы тергеҙеү

2006 йылда хөкүмәт парламенттың яңы бинаһын төҙөү проектын ҡарауға ҡабул итә: ул ваҡытта парламент гроссмейстерҙар һарайы эргәһендәге бинала урынлашҡан була. Ҡарау проектты кире ҡағыу менән тамамлана, сөнки барыһы ла театр урынында мәҙәни ойошма ғына тора ала тип уйлай. Яңы ҡоролманы төҙөү тураһында проектты тикшереүгә йәнә Ренцо Пиано ҡушыла. Парламент һайлауҙарына тиклем проект ҡаралмай, ә 2008 йылдың 1 декабрендә премьер-министр Лоренс Гонци бюджеты 80 миллион евро булған проектты фекер алышыуға ҡуя. Пиано парламентты Король театры урынында төҙөмәҫкә, йортто Свобода биләмәһенә күсерергә һәм Ҡала ҡапҡаларын тергеҙергә тәҡдим итә, ә емерек опера театры урынында асыҡ һауалағы театр (амфитеатр) төҙөү тәҡдимен индерә.

Пиано ҡарары ул заман өсөн бик ҡыйыу була, хөкүмәт был пландарҙы хуплай. 2013 йылдың 8 авгусында театр рәсми рәүештә асыла һәм Пьяцца Театру Рьяль атамаһын ала (мальт. Pjazza Teatru Rjal).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар
* Официальный сайт 
* A brief history of the Opera House)
* The Renzo Piano Valletta City Gate Project Press Article Archive)

**