Ozon

**Ozon** (**«Озо́н»**) — Рәсәй маркетплейсы. 1998 йылда китаптар һәм видеокассеталар һатыусы интернет-магазин булараҡ нигеҙләнгән. Сауҙа майҙансығынан тыш, Ozon төркөмөнә көндәлек ҡулланыу тауарҙарын экспресс-килтереү (Ozon fresh), сит илдәрҙән тауарҙар килтереү (Ozon Global), финанс сервистары (Ozon Банк), авиа- һәм тимер юл билеттарын, ҡунаҡханаларҙы һәм турҙарҙы броньлау (Ozon Travel) инә. Компания Рәсәйҙә, Әрмәнстанда, Беларуста, Ҡаҙағстанда, Ҡытайҙа, Ҡырғыҙстанда, Төркиәлә, Үзбәкстанда, Грузияла һәм Әзербайжанда эшләй.

2024 йыл йомғаҡтары буйынса Рәсәй ритейлерҙары араһында әйләнеш буйынса өсөнсө урынды биләй һәм шул уҡ ваҡытта 2023 йылға Forbes версияһы буйынса Рәсәйҙең иң күп зыян күргән компаниялары рейтингында өсөнсө урында тора. 2024 йылда әйләнеше 2,8 трлн һум тәшкил иткән — маркетплейс Рәсәйҙә һәм БДБ-ла 56,5 миллион һатып алыусы өсөн 1,4 млрд заказды килтергән. Платформалағы һатыусылар һаны — 600 меңдән ашыу. 2022 йыл йомғаҡтары буйынса ассортимент 250 миллион тауар тәшкил иткән.

Ozon тауарҙарҙы һаҡлау һәм килтереү өсөн келәттәр һәм сорттарға айырыу үҙәктәрен ҡуллана. 2024 йыл аҙағына маркетплейс Рәсәйҙә һәм БДБ-ла 3,5 млн м² логистик инфраструктура (200-гә яҡын логистик объект) менән идара иткән. Тауарҙы тапшырыу пункттары селтәре партнерлыҡ моделе буйынса үҫешә, 60 меңдән ашыу нөктә эшләй.

## Тарихы

Тулы профилле интернет-магазинды тигеҙ башланғыстарҙа (паритет нигеҙендә) булдырыу тураһында ҡарарҙы нигеҙ һалыусы компаниялар 1997 йыл аҙағында ҡабул итә. Магазинды 1998 йылда Санкт-Петербургтың Reksoft компанияһы һәм Terra Fantastica нәшриәте китаптар һәм видеокассеталарҙы интернет аша һатыу сервисы булараҡ аса. Магазинды асыр алдынан, 1997 йылдың октябрендә, Ad Verbum исемле интерактив библиографик мәғлүмәт базаһы эшләй башлай, унда мәғлүмәтте биреү ысулдары һәм мәғлүмәт базаларының структуралары камиллаштырыла. 1998 йыл башында Ad Verbum-ға ҡулланыусы тарафынан заказды рәсмиләштереү мөмкинлеге лә өҫтәлә. Тәүге һатып алыусыларын сит илдәрҙә йәшәгән Рәсәйлеләр араһында тапҡан магазин өсөн, өлгө итеп алынған Amazon интернет-бизнесының исеменә яңғырашлы Azon атамаһы һайлана. Тиҙҙән ул ҡулланыусыларға аңлайышлыраҡ булған «Озон»-ға әйләнә һәм «тормош газы», «еңел газ» тигән төшөнсәләр менән бәйләнә ала.

1998 йылғы дефолттан һуң Terra Fantastica нәшриәте проектта ҡатнашыуын дауам итә алмай, һәм Reksoft компанияһы уның өлөшөн һатып алып, Ozon-дың берҙән-бер хужаһы булып ҡала. 1998 йылдың көҙөндә интернет-магазиндың әйләнеше тиҙ үҫеүе компанияны элек ҡулланылған логистика принциптарын эш барышында ҡайтанан ҡарарға мәжбүр итә. Шуға күрә иҫәп алыу һәм заказдарҙы эшкәртеүҙең яңы системаһын ҡороу һәм һынау ваҡытында, октябрь айында, яңы заказдар ҡабул итеү туҡтатыла (әммә элек яһалған заказдарҙы тейәп оҙатыу дауам итә). Шуға ҡарамаҫтан, ноябрҙә заказдар һаны буйынса абсолют рекорд ҡуйыла, һәм сервистың әйләнеше (заказдарҙы килтереү хаҡын иҫәпкә алмағанда) 200 мең һумға тиклем арта. Был осорҙа проект директоры функцияларын Дмитрий Рудаков үҙ өҫтөнә ала.

1999 йылдың 30 декабрендә ru-Net Holdings инвестиция компанияһы менән килешеүгә ҡул ҡуйыла: инвестор компанияның акцияларының өҫтәмә эмиссияһын 1,8 млн долларға һатып ала һәм акцияларҙың контроль пакетына эйә була. Тағы 1,2 млн долларҙы инвестор 2000 йыл дауамында «Озон» бизнесын үҫтереүгә һалырға йөкләмә ала.

2013 йылда Ozon үҙенең көнкүреш техникаһы брендын — Travola-ны булдыра. 2013 йылдың ноябрь аҙағында матбуғатта Ozon хужаһы Baring Vostok Private Equity фондының акцияларҙың блок-пакетына һатып алыусы эҙләүе тураһында мәғлүмәт тарала. 2014 йылдың 24 февралендә интернет-магазиндың 20 % акцияһын АФК «Система» һәм МТС һатып алыуы тураһында иғлан ителә. 2014 йылдың апрель аҙағында килешеү суммаһы иғлан ителә — Рәсәй интернет-ретейлы өсөн рекордлы булған 150 млн доллар.

2015 йылдың 4 мартында генераль директор вазифаһын «Дикси» ваҡлап һатыу селтәренең элекке топ-менеджеры Дэнни Перекальски биләй. 2017 йылдың 7 декабрендә генераль директор вазифаһын «Яндекс»тың элекке операцион директоры Александр Шульгин биләй. 2018 йылдың мартында МТС Ozon-ға 1,15 млрд һум инвестициялай, үҙенең өлөшөн унда 11,2 %-тан 13,7 %-ҡа тиклем арттыра. 2019 йылдың 4 февралендә Ozon бушлай килтереүҙән баш тарта һәм уға яҙылыуҙы индерә.

Мобиль ҡушымтанан 1500 һумдан ашыу суммаға заказ биргәндә, шулай уҡ Ozon Premium яҙылыуы менән бушлай килтереү мөмкин. 2019 йылдың 24 июлендә Ozon һынау режимында тауарҙарҙы ишек янында ҡалдырыу мөмкинлеге менән килтереүҙе эшләтеп ебәрә.

2019 йылдың авгусында «Рәсәй Почтаһы» һәм Ozon РФ-тың 85 субъектында йәшәүселәр өсөн килтереүҙе тиҙләтә. «Рәсәй Почтаһы»ның һанлы сервисын һәм Ozon-дың фулфилмент менән идара итеү системаһын интеграциялау арҡаһында Почта бүлексәләренә килтереү ваҡыты ике тапҡырға ҡыҫҡара, илдең иң алыҫ биләмәләрендә йәшәүселәр 2,1 млн тауар атамаһына тиҙ арала инеү мөмкинлеген ала. Килтереү ваҡытын ҡыҫҡартыу Ozon-да һатып алыуҙарҙың популярлығына йоғонто яһай: «Рәсәй Почтаһы» аша килтерелгән төбәктәрҙән заказдар һаны 200 %-ҡа арта.

2020 йылдың 6 авгусында Ozon «Автомир» компанияһы менән партнерлыҡта автомобилдәрҙе броньлау өсөн онлайн-витрина аса. Ҡулланыусы Ozon каталогында автомобиль табып, уны броньлай ала. 2020 йылдың 3 ноябрендә Ozon-дың планлаштырылған IPO проспектын баҫтырып сығарыуы билдәле була. 2020 йылдың 24 ноябрендә компания NASDAQ биржаһында һәм Мәскәү биржаһында IPO процедураһын үткәрә. Урынлаштырыу хаҡы NASDAQ-та бер акция өсөн $30, ә Мәскәү биржаһында — 2277 һум тәшкил итә. Ozon акциялары Мәскәү биржаһында сауҙаның тәүге минуттарында 32 %-ҡа үҫә, тәүге сауҙа көнө йомғаҡтары буйынса Ozon акциялары урынлаштырыу хаҡынан 45 %-ҡа ҡиммәтләнә. Урынлаштырыу йомғаҡтары буйынса компания инвесторҙарға 42,45 млн акция һатыуын хәбәр итә, быға листинг ойоштороусыларының 4,95 млн акция күләмендәге опционы һәм Baring Vostok фондына һәм АФК «Система» компанияһына шәхси килешеү барышындағы пакет инә. Һөҙөмтәлә IPO аша Ozon 1,273 млрд $, ә сығымдарҙы иҫәпләмәгәндә — 1,2 млрд $ йәлеп итә. Bloomberg IPO-ны Рәсәй компаниялары өсөн 2011 йылдан алып иң уңышлыһы тип атай.

2021 йылдың яҙында Ozon «Совкомбанк»тан элек «Ашан» төркөмөнә ҡараған Оней Банкты һатып ала. Килешеү суммаһы 615 миллион һум тәшкил итә. Һатып алыуҙың маҡсаты — финтех-йүнәлеште үҫтереү.

2021 йылдың июнендә Ozon һәм «Рәсәй Почтаһы» оҙайлы хеҙмәттәшлек тураһында меморандумға ҡул ҡуя. Килешеү буйынса, «Рәсәй Почтаһы» маркетплейстағы һатыусылар өсөн тарифтарҙы кәметәсәк, ә уның курьерҙары Ozon заказдарын һатып алыусыларҙың өйөнә килтерә башлаясаҡ.

2022 йылдың мартында Ozon «Еком Банк» исемле яңы банк булдыра һәм универсаль банк лицензияһын ала, сөнки элекке Озон Банк Совкомбанк менән ихтимал булған бәйләнештәре арҡаһында санкцияларға эләккән була. Һуңыраҡ Озон Банк санкциялар исемлегенән сығарыла.

2022 йылдың 11 апрелендә компанияның генераль директоры Александр Шульгин шәхси санкциялар арҡаһында үҙ вазифаһынан китә һәм директорҙар советы составынан сыға. 2022 йылдың 29 апрелендә «Интернет решения» ЯСЙ-һының (ООО) яңы генераль директоры итеп Сергей Паньков, ә 2022 йылдың 12 майында «Озон холдинг» ЯСЙ-һының генераль директоры итеп Сергей Беляков тәғәйенләнә.

2022 йылдың 21 ноябрендә «Коммерсантъ» гәзите маркетплейстың Ҡытайҙың Шэньчжэнь ҡалаһында вәкиллек асыу пландары тураһында хәбәр итә. Шулай итеп, онлайн-магазин Европа компанияларының китеүе арҡаһында кәмегән тәҡдимде ҡаплау өсөн Ҡытай етештереүселәрен йәлеп итергә теләй.
2022 йыл йомғаҡтары буйынса, Рәсәйҙән ҡайһы бер сит ил брендтарының китеүе һөҙөмтәһендә Ozon аша ҡайһы бер тауар категорияларын һатыу ҡырҡа арта. Электроника һатыу 200 %-тан ашыуға, балалар кейеме — 80 %-ҡа, ололар өсөн кейем 40 %-ҡа үҫә.

2023 йылда кадрҙар ҡытлығы һәм хеҙмәт хаҡына сығымдар артыуы фонында Ozon компанияһы хөкөм ителгәндәрҙе эшкә алырға ҡарар итә, яңы хеҙмәткәрҙәр келәттәрҙә клиенттар өсөн заказдар йыйыу һәм кире ҡайтарылған заказдарҙы эшкәртеү менән шөғөлләнәсәк.

2023 йылдың 25 апрелендә «Интернет решения» ЯСЙ-һының яңы генераль директоры итеп Александр Гейль тәғәйенләнә.

2022 йылдың майынан 2023 йылдың майына тиклем компанияның 11 601 заказдарҙы тапшырыу пункты асыла.

2025 йылдың мартында компания Мәскәүҙә, Мәскәү өлкәһендә һәм Краснодарҙа автодилерҙарҙан тотонолған автомобилдәр һатыуҙы башлай.

2025 йылдың апрелендә Ozon һәм «Краснодар» футбол клубы араһында 2029 йылдың июненә тиклем хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла.

## Финанс хәле
2016 йылдың февралендә Forbes журналы компанияның хаҡын 680 млн долларға баһаланы. 2018 йылда компания 10 йыл эсендә иң ҙур һатыуҙар үҫешен күрһәтте. Компанияның үҙенең мәғлүмәте буйынса, интернет-магазиндың әйләнеше НДС менән 73 %-ҡа артып, 42,5 млрд һумға еткән. 2019 йылда Ozon Forbes журналының «Рунеттың 20 иң ҡиммәтле компанияһы-2019» рейтингында бишенсе урынды биләне, ә компанияның хаҡы 694 млн долларға баһаланды. 2020 йылда Forbes версияһы буйынса интернет селтәренең Рәсәй сегментындағы иң ҡиммәтле компаниялар исемлегендә алтынсы урынды алды.

25 йылдан ашыу магазин зыянға эшләй, йәғни табыш килтермәй. Операцион сығымдар инвесторҙар аҡсаһы иҫәбенә ҡаплана.

Компанияның әйләнеше 2019 йылда — 80,8 млрд һум, 2020 йылда — 197,4 млрд һум, 2021 йылда — 448,3 млрд һум, 2022 йылда 832,2 млрд һум тәшкил итте.

2022 йылдағы зыян рекордлы 58 млрд һумға еткән, шуның 10,2 млрд һумы — 2022 йылдың авгусында Мәскәү янындағы келәттәге янғындан килгән зыян. 2024 йылда Ozon Forbes версияһы буйынса Рәсәйҙең иң зыянлы компаниялары рейтингында (2023, МСФО) 42,7 млрд һум саф зыян менән өсөнсө урынды алды (2022 йылда — 58,2 млрд һум).

2020 йылда урынлаштырылған Ozon Holdings PLC акцияларына депозитар распискалар NASDAQ биржаһында һәм Мәскәү биржаһында сауҙа ителде (Мәскәү биржаһы индексына инә). 2020 йылдың 24 ноябренә Bloomberg мәғлүмәттәре буйынса, Ozon-дың баҙар капитализацияһы 7,2 млрд долларға (яҡынса 546 млрд һум) еткән. 2022 йылда NASDAQ Ozon ADS-тары менән сауҙа итеүҙе туҡтатып тора, ә 2023 йылдың яҙында мәжбүри делистинг тураһында иғлан итә. Делистингты шикәйәтләү буйынса ике уңышһыҙ ынтылыштан һуң, 2023 йылдың октябрендә Ozon NASDAQ-тан ирекле делистинг тураһында белдерә.

2024 йылда Ozon-дың килемдәре йылдан-йылға 45 %-ҡа артып, 616 млрд һумға еткән. Килемдең нигеҙен хеҙмәттәр күрһәтеүҙән алынған табыш (һатыусыларҙан комиссиялар, реклама хеҙмәттәре) тәшкил итә, ул 51 %-ҡа (125 млрд һумға) үҫеп, 368,6 млрд һумға еткән. Маркетплейстың үҙе тарафынан тауарҙар һатыу 18 %-ҡа артҡан һәм Ozon-ға 29 млрд һум килтергән. Шул уҡ ваҡытта дөйөм һөҙөмтә кире булып ҡала һәм хатта 39 %-ҡа (59 млрд һумға тиклем) артҡан. Зыян үҫеүенең төп сәбәбе — һатыуға һәм маркетингҡа сығымдарҙың артыуы (2023 йылда 38 млрд һумдан 2024 йылда 49 млрд-ҡа тиклем) һәм кредиттар буйынса процент сығымдарының һиҙелерлек артыуы (18-ҙән 56 млрд һумға тиклем). 2024 йыл йомғаҡтары буйынса 59,4 млрд һумлыҡ саф зыян компанияға Forbes-тың «Рәсәйҙең 10 иң зыянлы компанияһы — 2025» рейтингында 7-се урынды тәьмин итте.

Ozon 2025 йылдың 1-се кварталы өсөн аудитланмаған финанс һөҙөмтәләрен иғлан итте. Төҙәтелгән EBITDA 32,4 млрд һум тәшкил итеп, рекордлы квартал күрһәткесенә етте, ә зыян 40 %-ҡа кәмене. Төркөмдөң табышы I кварталда йылдан-йылға 65 %-ҡа артып, 202,9 млрд һумға етте — төп этәргестәр: хеҙмәттәрҙән алынған табыштың үҫеүе (+68 % й/й) һәм финтехтың процент табышы (+185 % й/й). Табыштың үҫеүе һәм процестарҙың һөҙөмтәлелеген арттырыу төркөмгә тулайым табышты арттырырға мөмкинлек бирҙе: 2025 йылдың I кварталында ул йылдан-йылға 2,2 тапҡырға артып, 47,2 млрд һумға етте.

2025 йылдың II кварталында Ozon 28 йыллыҡ тарихында тәүге тапҡыр саф табыш алыуы тураһында отчет бирҙе, ул 359 млн һум тәшкил итте.
## Ваҡиғалар һәм тәнҡит
2013 йылдың ғинуарында «Яңы йылға 500 һум бүләк» акцияһы сиктәрендә яһалған заказдарҙы юҡҡа сығарыу арҡаһында ғауға ҡупты. Һуңыраҡ компания юҡҡа сығарыуҙың һәр осрағы буйынса тикшеренеп, зыян күргән клиенттар менән бәйләнешкә инергә вәғәҙә бирҙе, шулай уҡ «ҡырҡыу, айырмай-һайламай эш итеүе» өсөн ғәфү үтенде.

2021 йылдың 1 ноябренә ҡаршы төндә бер нисә тауарға хаҡтар 90 %-тан ашыуға төшөрөлә. Күпмелер ваҡыттан һуң Ozon, быны келәттә тауар булмауы менән аңлатып һәм техник хатаны танып, бындай заказдарҙы юҡҡа сығара. Һуңыраҡ Роспотребнадзор компанияның был ғәмәлдәрен законһыҙ тип таный.

2022 йылдың авгусында компанияның Мәскәү өлкәһенең Истра районындағы келәтендә янғын сыға, уның майҙаны 55 мең м² тәшкил итә. 13 кеше зыян күрә. Компанияла янғын арҡаһында зыян күргән эшҡыуарҙар һәм һатып алыусылар компенсация аласаҡ, тип вәғәҙә итәләр. Рәсәй Тәфтиш комитеты янғын факты буйынса енәйәт эше аса. Компания баһалауы буйынса, янғындан килгән зыян 10,8 млрд һум тәшкил иткән.

2022 йылдың ноябрендә Ozon келәтендә хеҙмәткәрҙәр күпләп менингит менән ауырый: 11 кеше дауаханаға һалына.
Ozon һатыусылары ташламалы һатыуҙарҙа мәжбүри ҡатнашыуға күпләп зарлана: маркетплейс уларҙың тауарҙарын һатыусы иҫәбенә үҙаллы ташлама менән ҡуя.
## Хужалары һәм етәкселек
Компания акционерҙары 2025 йылға ҡарата:

31,8 % — АФК «Система»;

27,7 % — Александр Чачава (LETA Capital венчур фондына нигеҙ һалыусы);

40,5 % — ирекле әйләнештә.
Акцияларҙың иң эре хужаһы булып АФК «Система» тора (уға акцияларҙың 31,8 %-ы ҡарай). Элегерәк 27,7 % өлөштө эшҡыуар Юрий Ковальчуктың структуралары һатып алыуы тураһында хәбәр ителгәйне (2025 йылға тиклем был өлөш «Восток инвестиции» холдингына, 2024 йылға тиклем — Baring Vostok-ҡа ҡараған). IPO-ға тиклем компания капиталына ингән инвесторҙарға 15,7 %, яңы инвесторҙарға — 18,2 % ҡараған.

2020 йылда компания NASDAQ-та тәүге урынлаштырыу үткәрә (2023 йылда делистинг үткәрелә). Компанияның ADS-тары Мәскәү биржаһында һәм 2023 йылдың 31 июленән Астана биржаһында әйләнештә йөрөй.

2024 йылдың декабрендә акционерҙар холдинг компанияһын Кипрҙан Калининградтағы Октябрьский утрауына редомициляциялау тураһында ҡарар ҡабул итте.

Ozon менән күҙәтеү советы идара итә. Уның составына Ozon-дың топ-менеджмент командаһының төп вәкилдәре инә. Коллегиаль орган үҫеш һәм операцион эшмәкәрлек менән идара итеү буйынса стратегик ҡарарҙарҙы ябай күпселек тауыш менән раҫлай.
## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

## Һылтанмалар
Рәсми сайт