open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ғәббәсов Әхмәҙулла Әхмәт улы

** Ғәббәсов Әхмәҙулла Әхмәт улы** (1902 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы кавалеры.

## Биографияһы
Ғәббәсов Әхмәҙулла Әхмәт улы 1902 йылда Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Көйөргәҙе районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында пулемет эскадроны пулемет тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә. Яуҙа күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн 1942 йылдың 15 декабрендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә (1942 йылдың 15 декабрендәге 292-се һанлы подразделение приказы).
Хәрби ҡаһарманлыҡ күрһәткән көндәре: 1942 йылдың 21-24 ноябре.
Наградлау ҡағыҙында уның ҡаһарманлығы тураһында ошондай юлдар бар:

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Габбасов Ахмадулла Ахметович
* Шаймуратовцы. ГАББАСОВ Ахмадулла Ахметович
* Габбасов А. А.
Әбйәлилов Талип Салауат улы

**Әбйәлилов Талип Салауат улы** () (1902-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы составындағы 76 миллиметрлы батареяның ездовойы. Гвардия ҡыҙылармеецы. Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Талип Салауат улы Әбйәлилов 1902 йылда Силәбе өлкәһе Ҡаракүл (хәҙер — Октябрьский) районының Тәрәнкүл ауылында тыуған.

1941 йылдың 1 сентябрендә БАССР-ҙың Матрай районы хәрби комиссариаты Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра. Ҡыҙылармеец Талип Салауат улы яңы ойошторолған 112-се Башҡорт атлы дивизияһына билдәләнә, 60-сы гвардия кавалерия полкы составындағы 76 миллиметрлы батареяның ездовойы була.

1945 йылдың 18 ғинуарында һәм 15 февралендә күрһәткән батырлығы тураһында командиры: 
 
## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
* ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945).

## Хәтер
Әбйәлилов Талип Салауат улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм Силәбе өлкәһе Октябрьский районы Тәрәнкүл ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абжалилов Талип Салаватович
* Память народа. Абжалилов Талип Салаватович
* Дорога памяти. Абжалилов Талип Салаватович 
* РГБ: Они вернулись с победой. Т. 15(доп.): Российская Федерация. Республика Башкортостан. — 2010 ISBN 978-5-295-02996-4

## Иҫкәрмәләр
Һатлыҡов Хөснөтдин Бәҙретдин улы

**Һатлыҡов Хөснөтдин Бәҙретдин улы** () (1905 йыл — 1981 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. Ҡыҙыл Байраҡ (1943), Ҡыҙыл Йондоҙ (февраль, май 1945) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Һатлыҡов Хөснөтдин Бәҙретдин улы 1905 йылда хәҙерге Башҡортостандың Күгәрсен районы Яҡшембәт ауылында тыуа. 1941 йылда Күгәрсен район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 14-се саперҙар эскадронында сапер булып хеҙмәт итә.

### Батырлығы
Гвардия рядовойы Һатлыҡов Хөснөтдин Бәҙретдин улы взвод составында Пилица йылғаһының (Польша) көнбайыш ярына беренселәрҙән булып сыға һәм дошман уты аҫтында сым кәртәләр аша өс рәт үтеү урыны эшләй, юлда дошмандар һалған 12 минаны зарарһыҙландыра. Шуның менән башта килгән полк көстәренә алға барыуҙы тәьмин итә. Был батырлығы өсөн Һатлыҡов Хөснөтдин Бәҙретдин улы Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.

Ветеран 1981 йылда вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1945)
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Память народа. Сатлыков Хуснутдин Бадретдинович 
* Шаймуратовцы. САТЛЫКОВ Хуснутдин Бадретдинович

## Сығанаҡтар
* память народа. Картотека награждений
Вәлиев Баҡый Вәли улы

**Вәлиев Баҡый Вәли улы** (28 декабрь 1916 йыл — 2007 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. 58-се гвардия кавалерия полкы разведка взводы командиры. Гвардия лейтенанты. 1943 йылдың февралендәге дошман тылына рейдтан дивизия байрағын алып сыҡҡан. I (1985) һәм II дәрәжә (1943) Ватан һуғышыы,  Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944) кавалеры.

## Биографияһы
Баҡый Вәли улы Вәлиев 1916 йылдың 28 декабрендә Баймаҡ районы Үрге Таулыҡай ауылында тыуған. 1937 йылдың 10 ноябрендә Баймаҡ (Йылайыр тигән яҙыу ҙа осрай) РВК тарафынан армияға алына. 1937 йылдан 1944 йылдың 11 апреленә тиклем Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. Совет-фин һуғышында (1939—1940) ҡатнаша.

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының Таһир Күсимов етәкселек иткән 275-се кавалерия полкы (58-се гвардия кавалерия полкы) разведка взводы командиры.

1943 йылдың 10 — 23 февралендә дошман тылына, Дебальцево станцияһы янына яһаған рейдтан сыҡҡанда уға дивизия командиры Миңлеғәле Шайморатов дивизия байрағын ҡамауҙан алып сығырға бойора. Баҡый Вәлиев был бойроҡто теүәл үтәй һәм дивизия байрағы дошман ҡулына эләкмәй, дивизия хәрби берәмек булараҡ һаҡланып ҡала.

1944 йылдың 11 апрелендәге Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләү тураһында бойороҡта Овадное өсөн барған алышта ПТР-ҙан дошмандың танкыларға ҡаршы пушкаларына үҙе атып, эштән сығарҙы, бер нисә дошман һалдатын юҡ итте тиелә.

Баҡый Вәлиев дивизияла ҡурайсы булараҡ та билдәле була. Көслө дошман уты аҫтында Днепрҙы сыҡҡанда ул ҡурайын юғалта. Полк командиры Таһир Күсимов быға ныҡ ҡайғыра һәм уға яңынан ҡурай яһарға ҡуша. Бәреп төшөрөлгөн дошман самолетының еҙ көпшәһенән Баҡый Вәлиев яңы ҡурай яһап ала. Ауыр алыштарҙан һуң Дон буйында ялға туҡтағас, Ғайфулла Сарбаев ҡурай тарта, ә Баҡый Вәлиев үҙе сығарған йырҙы йырлай.

1944 йылдың 31 авгусында яралы булыу сәбәпле демобилизациялана. Һуғыштан һуң Сибай ҡалаһында йәшәй.

2007 йылда Сибай ҡалаһында вафат булған.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. ВАЛЕЕВ Бакий Валеевич
* Валеев Бакий Валеевич
* Знамя башкирской кавалерийской дивизии по эстафете передается городм и районам Зауралья
* Сведения о личном составе. Валеев Бакий Валеевич
Латипов Ғәлим Хатип улы

**Латипов Ғәлим Хатип улы (Латиф улы)** () (1904—?) — Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты.

## Биографияһы
1904 йылда, хәҙерге административ бүленеш буйынса, Башҡортостандың Ҡыйғы районы Иҙрис ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың декабрендә Ҡыйғы районы военкоматы тарафанан хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Белорус фронтының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се айырым гвардия арты-артеллерия полкында хеҙмәт итә.

Латипов Ғәлим Хатип улы 1945 йылда демобилизациялана.

## Наградалары
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)

## Иҫкәрмәләр
Ғатауллин Хәй Ғатаулла улы

**Ғатауллин Хәй Ғатаулла улы** (15 март 1909 йыл —?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһың ойоштороу-план бүлегендә ат ҡараусыһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).

## Биографияһы
Хәй Ғатаулла улы Ғатауллин 1909 йылдың 15 мартында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе хәҙер Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы Суйынсы ауылында тыуған.
1941 йылдың 12 авгусында Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла.
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының ойоштороу-план бүлеге начальнигының ат ҡараусыһы булып хеҙмәт итә

## Батырлығы
Берлинды ҡамау ахыры барышында батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтә.1945 йылдың 27 апрелендә «Зило» — каналдың көньяҡ ярындағы плацдармда, дошман һөжүмен кире ҡайтарғанда, автоматтан 7 фашист һалдатын юҡ итә. Бер дошманды пулемёты менән ҡулға төшөрә. Бының менән ул «Зило» — каналдың көньяҡ яр плацдармын тотоп торорға булышлыҡ итә. Ғатауллин Хәй Ғатаулла улы был батырлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Память Народа. Гатауллин Хай Гатауллинович
* «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Личный состав.Гатауллин Хай Гатауллинович
Абдуллин Миңне

**Абдуллин Миңне** () (1905—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкы ҡыҙылармеецы, кавалерисы.

## Биографияһы
Миңне Абдуллин 1905 йылда Туймазы районы Аблай ауылында тыуған.

Туймазы районы хәрби комиссариаты Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.

1942 йылдың 6 июлендә барған дәһшәтле алыштарҙа Курск өлкәһе (хәҙер — Липецк өлкәһе) Тербуны районы биләмәләрендә хәбәрһеҙ юғала.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

## Хәтер
Миңне Абдуллиндың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Туймазы районы Аблай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен ҡаҙып сығарҙы. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә ҡыҙылармеец Абдуллин Миңне лә Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдуллин Минни
* Дорога памяти. Абдуллин Минни
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* Братская могила в с. Тербуны
* Мемориал
* Тербунский рубеж

## Иҫкәрмәләр
Садиҡов Насир Харис улы

**Садиҡов Насир Харис улы** *()* (1913 йыл — 19 ноябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
1913 йылда, хәҙерге административ бүленеш буйынса, Башҡортостандың Саҡмағош районы Байбулат ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас,Саҡмағош районы военкоматы тарафынан хәрби хеҙмәткә алына. Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.
Һуңғы хеҙмәт иткән урыны 16-сы кавалерия дивизияһының штабы.

Садиҡов Насир Харис улы 1943 йылдың 19 ноябрендә Белорусс ССР-ының Гомель өлкәһе Головки ауылында яуҙа һәләк була.

## Иҫкәрмәләр
Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улы

**Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улы** () (1905-1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкы кавалерисы. Ҡыҙылармеец, рядовой.

## Биографияһы
Ғилметдин Абзалетдин улы Абзалетдинов (Абзалитдинов) 1905 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы) Иҫке Ҡандра ауылында тыуған.

1941 йылда БАССР-ҙың Ҡандра район хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра. Яңы ойошторолған 112-се Башҡорт атлы дивизияһына билдәләнә.

1942 йылдың 6 июлендә Курск (хәҙер — Липецк) өлкәһе Тербуны ауылы янында хәбәрһеҙ юғалған (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — яуҙа һәләк булған).

## Хәтер
Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Туймазы районы Иҫке Ҡандра ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен ҡаҙып сығарҙы. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә рядовой Абзалетдинов Ғилметдин Абзалетдин улының һөйәктәре лә Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегенә ерләнде.

Ғилметдин Абзалетдиновтың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абзалетдинов Гильмутдин Абзалетдинович
* Память народа. Абзалетдинов Гильмутдин Абзалетдинович
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* Братская могила в с. Тербуны
* Мемориал
* Тербунский рубеж

## Иҫкәрмәләр
Садиҡов Сисәнбай Садиҡ улы

**Садиҡов Сисәнбай Садиҡ улы** ( 1916 йыл — 25 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант.

## Биографияһы
Садиҡов Сисәнбай Садиҡ улы 1916 йылда хәҙерге Башҡортостандың Балаҡатай районы Билән ауылында тыуа. 1941 йылда Балаҡатай район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы кавалерия дивизияһының 58‑се гвардия кавалерия полкында тәүге комсомол ойошмаһының секретары буләп хеҙмәт итә.

Садиҡов Сисәнбай Садиҡ улы 1943 йылдың 2 февралендә яуҙа һәләк була. Украина ССР-ының Ворошиловград өлкәһе (хәҙер Луганск өлкәһе) Николаевка ауылында ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САДЫКОВ Сисянбай Садыкович
* Память народа. Донесения о потерях. САДЫКОВ Сисянбай Садыкович

## Сығанаҡтар
* Источник информации: ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 18001 Дело ист. информации: 1369
Садиҡов Яҡуп Исламорат улы

**Садиҡов Яҡуп Исламорат улы** ( 1901 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) менән бүләкләнгән.

## Биографияһы
Садиҡов Яҡуп Исламорат улы 1901 йылда хәҙерге Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районында тыуа. 1941 йылда Ҡырмыҫҡалы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 19 ноябрендә Защетье станцияһы янында барған алышта 'Садиҡов Яҡуп Исламорат улы бер төркөм иптәштәре менән оборонаның һул флангыһында булып, ике сәғәт дауамында немец автоматсыларының ҡыҫымына ҡаршы тора. Ошо алыш барышында Садиҡов үҙенең автоматы менән ун ике дошман һалдатын юҡ итә. Был батырлығы өсөн Садиҡов Яҡуп Исламорат улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САДЫКОВ Якуб Исламуратович
* Память народа. Садыков Якуп Исламуратович. Картотека награждений

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 75, ящик 23
Һуңғы туҡталыш (альбом)

**Һуңғы туҡталыш** — музыкаль альбом, йырҙар йыйынтығы. Башҡорт рэперы Инсандың өсөнсө студия альбомы. 2012 йылдың 24 майында сыҡҡан, 2012 йылдың 27 октябрендә альбом компакт-дискта баҫтырылған. Үҙнәшер ысулы менән сығарылған. Инсандың тәүге ике «Тормош китабы» (2007) һәм «Insanиәт» (2008) альбомдары «Моң» студияһында сыҡҡайны. 

## Йырҙар исемлеге
Абҙаҡов Фәтих Исмәғил улы

**Абҙаҡов Фәтих Исмәғил улы** () (1923—1944) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы пулемётсыһы. 1944 йылда яуҙа һәләк була.

## Биографияһы
Фәтих Исмәғил улы Абҙаҡов 1923 йылда БАССР-ҙың Йылайыр кантоны (хәҙер — Баймаҡ районы) Үрге Таулыҡай ауылында тыуған тиелә. «Халыҡ хәтере» сайтында Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылында тыуған тип яҙалар.

1941 йылдың 10 декабрендә Баймаҡ районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.

1944 йылдың 13 ғинуарында яуҙа һәләк була.

## Хәтер
Абҙаҡов Фәтих Исмәғил улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Йылайыр районы Үрге Таулыҡай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абзаков Фатих Исмагилович
* Память народа. Абзаков Фатих Исмагилович
* Дорога памяти. Абзаков Фатих Исмагилович 
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0

## Иҫкәрмәләр
Сәлимов Әбүбәкер Гәрәй улы

**Сәлимов Әбүбәкер Гәрәй улы** ( 1900 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985)

## Биографияһы
Сәлимов Әбүбәкер Гәрәй улы 1900 йылда хәҙерге Башҡортостандың Краснокама районы Яңы Аҡтанышбаш ауылында тыуа. 1941 йылда Краснокама районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкының 1-се эскадронында старшина булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 17 февраленән 21 февралгә тиклем барған алышта күрһәткән батырлығы өсөн Сәлимов Әбүбәкер Гәрәй улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.

Сәлимов Әбүбәкер Гәрәй улының артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1943)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛИМОВ Абубакир Гареевич
* Память народа. Документы о награждении. Салимов Абубакир Гареевич

## Сығанаҡтар
ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 690155 Дело ист. информации: 2317
Абзалетдинов Мөхәмәтзаһир Абзалетдин улы

**Абзалетдинов Мөхәмәтзаһир Абзалетдин улы ** () (1906-1980) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында 1942 йылдың декабренә тиклем хеҙмәт итә. Рядовой ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Мөхәмәтзаһир (Мөхәмәтзакир) Абзалетдин улы Абзалетдинов 1906 йылда Тәтешле районы Кәлтәй ауылында тыуған.

1941 йылдың 15 декабрендә Тәтешле районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

1942 йылдың декабренә тиклем 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.

1943 йылдың мартынан НКВД ҡарамағындағы хөкүмәт элемтәһенең 251-се Одесса полкында линейный ҡараусы (надсмотрщик) була.

1946 йылда демобилизациялана.

1980 йылда вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1945)

## Хәтер
Яугир Абзалетдинов Мөхәмәтзаһир Абзалетдин улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Тәтешле районы Кәлтәй ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абзалтдинов Мухаметзагир А.
* Память народа. Абзалтдинов Мухаматзагир Абзалтдинович 
* РГБ: Они вернулись с победой. Татышлинский район, т. 10, 2004 ISBN 5-295-03459-3
* Книга памяти Татышлинский район

## Иҫкәрмәләр
Сәфәрғәлиев Зыя Сәфәрғәли улы

**Сәфәрғәлиев Зыя Сәфәрғәли улы** ( 21 сентябрь 1913 йыл — 21 апрель 1990 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945)

## Биографияһы
Сәфәрғәлиев Зыя Сәфәрғәли улы 1913 йылдың 21 сентябрендә хәҙерге Башҡортостандың Ҡариҙел районы Байҡыбаш ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Ҡариҙел район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16с-сы гвардия кавалерия дивизияһының 62 гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә. 1943 йылда һуғышҡа инә. 1945 йылдың 14 июнендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

Сәфәрғәлиев Зыя Сәфәрғәли улы 1990 йылдың 21 апрелендә тыуған Байҡыбаш ауылында вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы
* «Будапештты алған өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Бессмертный полк России Сафаргалиев Зия Сафаргалиевич 
* Шаймуратовцы. САФАРГАЛИЕВ Зия Сафаргалиевич
* Память народа. Картотека награждений. Сафаргалиев Зия Сафаргалиевич

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 77а, ящик 2
Илсебәков Ислам Шәйхетдин улы

**Илсебәков Ислам Шәйхетдин улы** (башҡа сығанаҡтарҙа *Ильчиваков Исмагил Шаймуратович* тип күрһәтелгән) (1918 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы кавалерия полкы яугиры.

## Биографияһы
Ислам Шәйхетдин улы Илсебәков 1918 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы) Түбә руднигы ҡасабаһында тыуған. БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 23 февралендә (башҡа сығанаҡтар буйынса 7 февралдә.
Украина ССР-ы Ворошиловоград өлкәһе Чернухино станцияһы тирәһендәге ҡаты алыштар барышында хәбәрһеҙ юғала. Хәбәрһеҙ юғалыу датаһы 23 февраль булырға тейеш, сөнки Чернухино станцияһы өсөн алыштар нәҡ ошо көндә була, дивизияның бик күп яугирҙары һәм дивизия командиры генерал Шайморатов ошонда һәләк булалар.
Туғандары тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
— Шайморатов Миңлеғәле Минһажетдин улы

## Әҙәбиәт
* Слава башкирских конников 

## Һылтанмалар
* ИЛЬСИБАКОВ Ислам Шайхутдинович. Шаймуратовцы
* Чтобы помнили
Нәзиров Әсғәт Динислам улы

**Нәзиров Әсғәт Динислам улы** (9 март 1914 йыл — 23 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, өлкән лейтенант, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының артиллерия дивизионы штабы начальнигы ярҙамсыһы

## Биографияһы
Әсғәт Динислам улы Нәзиров 1914 йылдың 9 мартында Башҡорт АССР-ы Ҡырмыҫҡалы районы Алайғыр ауылында тыуған
1937 йылдың 1 октябрендә Новосибирск хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Чкалов зенит-артиллерия училищеһын тамамлай.
Ватан һуғышының беренсе көндәренән үк фронтта була.
1941 йылдың декабрендә 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына саҡырыла. Дивизияның артиллерия көсөн ойштороуҙа актив ҡатнаша. 101-се айырым атлы-артиллерия дивизион штабы начальнигы булып хеҙмәт итә. Липецк өлкәһенең Тербуни-2 ауылы эргәһендә барған һуғышта һәләк була. Орёл өлкәһе Ҙур Колодезь ауылында (хәҙер Липецк өлкәһе) ерләнә

## Әҙәбиәттә
Әсғәт Динислам улы Нәзиров тураһында Әхтәм Ихсан 112-се Башҡорт атлы дивизияһының 1941—1945 йылдарҙағы Ватан һуғышында күрһәткән ҡаһарманлыҡтарын һүрәтләгән «Саҡма тояҡ аттарҙа» китабында былай тип яҙа:

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Назыров Асхат Динисламович 
* Память Народа. Назиров Асхат Динисламович
Сәлимов Килемдар Сәлим улы

**Сәлимов Килемдар Сәлим улы** () 1901 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Сәлимов Килемдар Сәлим улы 1901 йылда хәҙерге Башҡортостандың Бүздәк районы Күҙәй ауылында тыуа. 1941 йылда Бүздәк район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының 5‑се батареяһында ашнаҡсы, йөк ташыусы булып хеҙмәт итә..
5‑се батарея ашнаҡсыһы Сәлимов Килемдар Сәлим улы һалдаттарға хәрби хәрәкәттәр барышында иртәнге, төшкө, киске аштарҙы һәр саҡ ваҡытында ташығаны өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Үҙенә беркетелгән аттарҙы һәр ваҡыт яҡшы тәрбиәләгәне һәм алғы һыҙыҡта һалдаттарға вҡытында эҫе аш менән тәьмин итеүе өсөн 1945 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛИМОВ Калемдар Салимович
* Память народа. Документы о награждении. Салимов Калемдар Салимович

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 76, ящик 4
Иҫәнаманов Ҡаһарман Иҫәнгилде улы

**Иҫәнаманов Ҡаһарман Иҫәнгилде улы** (1922 йыл — 18 февраль 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия ҡыҙылармеецы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 15-се айырым гвардия кавалерия элемтәселәр эскадроны яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы (1945), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Ҡаһарман Иҫәнгилде улы Иҫәнаманов 1922 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районында (ауылы күрһәтелмәгән) тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 15-се айырым гвардия кавалерия элемтәселәр эскадронында телефонист булып хеҙмәт итә. 1945 йылдың 18 февралендә (Баймаҡ районы исемлегендә 17 февралдә тип яҙылған) хәрби наградаларға лайыҡ булған башҡорт батыры Польшала, Шеца воеводалығы Делитц ҡалаһында яуҙа һәләк була һәм шунда ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  ИСАНАМАНОВ Кагарман Исангильдинович. Шаймуратовцы
* Исанаманов Кагарман Исангильдинович
* Чтобы помнили
Аблаев Ибраһим Я.

**Аблаев Ибраһим Я. ** () (1905—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы составында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. Ҡыҙылармеец].

## Биографияһы
Ибраһим Аблаев 1905 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙенең (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы) Аралбай ауылында тыуа.

Матрай район хәрби комиссариаты Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра.

Яңы ойошторолған 112-се Башҡорт атлы дивизияһы 275-се кавалерия полкының ҡылыссыһы итеп билдәләнә.

1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһе Озерки ауылы янында һәләк була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

## Хәтер
Яугир Аблаев Ибраһимдың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Йылайыр районы Аралбай ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

Курск өлкәһе Озерки ауылында ла баштарын һалған яугирҙәрҙың батырлығын онотмайҙар, хөрмәт итәләр.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Аблаев Ибрагим Я.
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941-1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. - Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* Братская могила погибших воинов в с. Озерки Курской области
* Мемориал
* Тербунский рубеж

## Иҫкәрмәләр
Фәйезов Абзам Ахун улы

**Фәйезов Абзам Ахун улы** **()** (1903—?)— Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
1903 йылда, хәҙерге административ бүленеш буйынса, Башҡортостандың Дәүләкән районында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Дәүләкән районы военкоматы тарафынан хәрби хеҙмәткә саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.

Полк командиры Т. Т. Кусимовтың хәрби наградаға тәҡдим иткән рәсми хатында «Гвардия рядовойы Фәйезов Абзам Ахун улы хәрби алыштар барышында аттарҙы дағалап торҙо һәм хәрби задаиниены 100 процент үтәргә булышлыҡ итте», тип яҙылған.

## Наградалары
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)

## Иҫкәрмәләр
Һөйәрембәтов Йыһангир

**Һөйәрембәтов Йыһангир** () (1912 йыл — 18 ноябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Һөйәрембәтов Йыһангир 1912 йылда хәҙерге Башҡортостандың Стәрлебаш районында тыуа. 1941 йылда Стәрлебаш район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының 3-сө эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 24 октябренә ҡарай төндә дошман оборонаһының алғы һыҙығын билдәләү буйынса разведкала булып, немец автоматсылары төркөмө засадаһына юлыға. Һөйәрембәтов Йыһангир ҡыйыу рәүештә улар менән алышҡа инә, һәм үҙ автоматы менән дошмандың алты һалдатын юҡ итә. Дошмандың ике көбәкле пулеметтарының урынын билдәләй, улар Һөйәрембәтов мәғлүмәттәре буйынса беҙҙең батареяларҙың уты менән юҡ ителә. Был ҡаһарманлығы өсөн гвардия рядовойы Һөйәрембәтов Йыһангир Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.

1943 йылдың 18 ноябрендә Һөйәрембәтов Йыһангир яуҙа алған яраларынан һәләк була. Белоруссияның Гомель өлкәһе Лоевский районының Прогресс ауылында ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СУЯРЕМБЕТОВ Яганги(е)р
* Память народа. Донесения о потерях. Суярембетов Ягангер
* Память народа. Документы о награждении. Суярембетов Ягангер
Мәтинов Әхмәҙулла Хәсән улы

**Мәтинов Әхмәҙулла Хәсән улы** (1917 йыл — 6 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-сы кавалерия полкы отделениеһы командиры.

## Биографияһы
Әхмәҙулла Хәсән улы Мәтинов 1917 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Наҙар ауылында тыуған тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы сержант. 1942 йылдың 6 июлендә Курск өлкәһе Тербуны районы Борки ауылында яуҙа батырҙарса һәләк була һәм шул ауылда ерләнә. Юғалтыуҙар исемлегендә Наҙар ауылында йәшәгән әсәһе Мәтинова Заһиҙа күрһәтелгән.

## Хәтер
* 2018 йылдың 10 ноябрендә «Аҡ тирмә» Башҡорт милли-мәҙәни төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры ерләнгән туғандар ҡәберенә ҡуйылған һәйкәлгә дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙыла.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Борки (Тербун районы)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* МАТИНОВ Ахмадулла Хасанович. Шаймуратовцы
* с. Борки. Братское захоронение
Рафиҡов Сәйфи Сафа улы

**Рафиҡов Сәйфи Сафа улы** ( (1914 — 6 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, 3-сө ранглы хәрби ветврач..

## Биографияһы
1914 йылда Чкалов өлкәһе, хәҙерге административ бүленеш буйынса Ырымбур өлкәһе Шарлыҡ районы Үрнәк ауылныда тыуған. 1938 йылдың ноябрендә хәрби хеҙмәткә алына, һуғыш башланғанда армияла була. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкының ветеринария хеҙмәте начальнигы булып хеҙмәт итә.

Рафиҡов Сәйфи Сафа улы 1942 йылдың 6 июлендә Курск өлкәһе (хәҙерге Липецк өлкәһе) Ефросимовка (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Борки ауылы янында һәләк була.
Тербуны-2 туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.

## Наградалары
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Борки ауылында туғандар ҡәберлеге

## Иҫкәрмәләр
Сәлимов Карам Сәлим улы

**Сәлимов Карам Сәлим улы** () (1905 йыл — 27 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой.

## Биографияһы
Сәлимов Карам Сәлим улы 1905 йылда хәҙерге Башҡортостандың Тәтешле районы Еремйә ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Тәтешле район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.

Сәлимов Карам Сәлим улы фронтта 1942 йылдың 27 июлендә һәләк була. Курск өлкәһе (хәҙер Липецк өлкәһе) Большая Поляна районының Озерки ауылында ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛИМОВ Карам Салимович
* Память народа. Донесения о потерях. Салимов Карам Салимович
* Список безвозвратных потерь 112-й Башкирской кавалерийской дивизии

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 818883 Дело ист. информации: 1750
Ишембәтов Вәдүт Харрас улы

**Ишембәтов Вәдүт Харрас улы** (10 май 1915 йыл — 13 апрель 1985 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы штабында өлкән телеграфист, һуңынан отделение командиры. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

## Биографияһы
Вәдүт Харрас улы Ишембәтов 1915 йылдың 10 майында Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) Ярат ауыл Советына ҡараған Ғәбсәләм ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы штабында өлкән телеграфист булып хеҙмәт итә, һуңынан отделение командиры була. 1945 йылда тыуған яҡтарына ҡайта. Юлыҡ ауылында тракторист-машинист булып эшләй.

1985 йылдың 13 апрелендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «Сиҙәм ерҙәрен үҙләштергән өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ИШИМБЕТОВ (Ишембетов) Вадут (Юдут) Харрасович. Шаймуратовцы
* Ишембетов Вадут Харрасович. Записи из проекта Дорога Памяти 
* Кавалеристы Баймакского района 112(16) гвардейской Башкирской кавалерийской дивизии, призванные Баймакским РВК
Сәлимов Рәшит Әбүбәкер улы

**Сәлимов Рәшит Әбүбәкер улы** () (1922 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Сәлимов Рәшит Әбүбәкер улы 1922 йылда хәҙерге Башҡортостандың Маҡар районында (хәҙер Ишембай районы) тыуған. 1941 йылдың декабрендә Маҡар район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Көньяҡ-көнбайыш фронттың 275-се кавалерия полкының пулемет эскадронында, һуңыраҡ 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се кавалерия полкында пулеметсы булып хеҙмәт итә.
1943 йылдың 18 октябрендә Сәлимов Рәшит Әбүбәкер улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

1943 йылдың 1 ғинуарынан алып 1943 йылдың 4 ғинуарына тиклем осорҙа пулемет эскадроны пулеметсыһы гвардия кесе сержанты Сәлимов Рәшит Әбүбәкер улы үҙенең пулеметы менән дошмандың станок пулеметы утын баҫтыра, пулемет расчетын юҡ итә, унға яҡын немец һалдаты төркөмөн юҡ итә. Был батырлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛИМОВ Рашит Абубакирович
* Память народа. Документы о награждении. Салимов Рашит Абубакирович

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 76, ящик 4
Сәитов Юлдыбай Сәфәр улы

Сәитов Юлдыбай Сәфәр улы(рус.Саитов Юлдыбай Сафарович)-Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

 
|оригинал имени   = 
|портрет          = 
|размер           = 
|описание         = 
|имя при рождении = 
|род деятельности = 
|дата рождения    = 
|место рождения   = 
|гражданство      = 
|подданство       = 
|дата смерти      = 
|место смерти     = 
|отец             = 
|мать             = 
|супруг           = 
|супруга          = 
|дети             = 
|награды и премии = 
|сайт             = 
|разное           =
}}

## Биография

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры,гвардия ҡыҙылармеецы¹
Биографияһы
Хәҙерге административ бүленеш буйынса Учалы районы Ҡужай ауылында 1922 йылдың 28 ноябрендә тыуған.Тунғатар мәктәбен тамамлаған.1941 йылдың авгусында Ҡыҙыл Армияға алына.Башта - 313-сө кавалерия уҡсы дивизияһында,һуңыраҡ 179-сы уҡсылыр полкы 59-сы гвардия уҡсылар дивизияһында хеҙмәт итә.Тула өлкәһе Большеполянск районын, Сталинград,Чернышки хуторын,Морозовск ҡалаһын,Обливская станцияһын,Ворошиловград,Одесса ҡалаларын,Румынияны азат итеүҙә ҡатнаша.

III дәрәжә Дан ордены,(1944) "1941-1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Германияны алған өсөн","Будапештты алған өсөн" миҙалдары

## Иҫкәрмәләр

## [["Шаймуратовцы-воины легендарной112-йБашкирской кавалерийской дивизии|"Шаймуратовцы-воины легендарной112-й Башкирской кавалерийской дивизии]]

## [["Шаймуратовцы-воины легендарной112-йБашкирской кавалерийской дивизии|“От Урала до Дуная” (Солдаты 41-го)А.Каримова.Серп и молот .15.06.1989.№72(7063)]]
Сәғәҙиев Сәлихан (Сәлихйән)

**Сәғәҙиев Сәлихан (Сәлихйән)** (1912 йыл — 10 ғинуар 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Сәғәҙиев Сәлихан (Сәлихйән) 1912 йылда Башҡортостандың элекке Боҙаяҙ районы (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Ҡорманай ауылы) Түбә ауылында (хәҙер Ауырғазы районы) тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Боҙаяҙ район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкында пулеметсы булып хеҙмәт итә.

Гвардия ҡыҙылармеецы пулеметсы Сәғәҙиев Сәлихан (Сәлихйән) 1944 йылдың 10 ғинуарында барған тиңһеҙ һуғышта батырҙарса һәләк була. Белоруссия ССР-ы Полесье өлкәһенең (хәҙер Гомель өлкәһе) Мозырь районы Хомячки ауылында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САГАДЕЕВ Салихан (Салихьян)
* Память народа. Донесения о потерях. Сагадеев Салихьян

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 18002 Дело ист. информации: 440
Бурдино (Липецк өлкәһе)

**Бурдино** — Липецк өлкәһе Тербун районы Икенсе Тербуны ауыл биләмәһендәге ауыл.

Бурдин ауылы булараҡ XVII быуат уртаһынан да һуңыраҡ түгел однодворец-крәҫтиәндәр тарафынан нигеҙләнгән. Һуңғараҡ Екатерина батшабикә указы буйынса бында Смоленскиҙан крәҫтиәндәрҙе күсереп ултырталар; улар Тербунда һәм күрше Бурдинда йәшәү өсөн яраҡһыҙ ерҙәр алалар. Һуңынан Бурдино ауылы крәҫтиәндәренең бер өлөшө был ауылдан сығып, Голопузовка атамаһы аҫтында яңы ауыл булдыра, хәҙер был Хутор-Березовка тип атала.

1790 йылда Бурдино ауылында Вознесение Господне сиркәүе төҙөлә (хәҙер архитектура ҡомартҡыһы (төбәк)). Уның янында 15 октябрь 1865 йылдың 15 октябрендә тәүге сиркәү-мәхәллә мәктәбе асыла, башта ул ике класлы була. Бында шулай уҡ Преображеновка ирҙәр мәмерйә монастыры, һуңынан ҡатын-ҡыҙҙар монастыры булдырыла. Елизавета Петровна батшабикә заманында ирҙәр монастыры штаттан сығарыла. Хәҙер уның урынында — карьер, ул геологик ҡомартҡы булараҡ геология дәреслектәренә индерелгән.

2008 йылдың 28 майына тиклем Бурдино ауылы Бурдино ауыл биләмәһе үҙәге була һәм артабан Икенсе Тербуны ауыл биләмәһе составына инә.

## Бурдино ауылы Бөйөк Ватан һуғышы осоронда

## Билдәле шәхестәр
Бурдинола  Одесса митрополиты Агафангел (Саввин) тыуған (Мәскәү патриархатының Украин Православие сиркәүе).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Замир Вахитов. Склоняем головы перед героями
Кейекбирҙин Зәйнулла Ғәлләм улы

**Кейекбирҙин Зәйнулла Ғәлләм улы** () (5 ғинуар 1925 йыл — 23 февраль 1995 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының 2-се эскадроны яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

## Биографияһы
Зәйнулла Ғәлләм улы Кейекбирҙин 1925 йылдың 5 ғинуарында Башҡортостандың Баймаҡ районы Йылым ауылында тыуған. 1943 йылда 18-йәшлек Зәйнулла Кейекбирҙин БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се кавалерия полкы 2-се эскадронында, 1945 йылдан Әзербайжан ССР-ындағы Нахичевань ҡалаһында хеҙмәт итә.

Яу яланында ятып ҡалған һәм иҫән ҡайтҡан Баймаҡ яугирҙары тураһында төплө мәғлүмәттәр йыйған, тыуған яҡты өйрәнеүсе *Ғәле Фәхретдинов* (Бөйөк Еңеүгә арналған китабы нәшер итеүгә әҙерләнә) бәйән итеүенсә, Зәйнулла Ғәлләметдин улы һуғыш ваҡытында Таһир Күсимов полкының Бәҙри Мәмбәтҡолов эскадронында хеҙмәт итә. Еңеү көнөн Польшаның баш ҡалаһы Варшавала ҡаршылай. 1945 йылда тыуған яҡтарына ҡайта. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Ишбирҙе урман хужалығында (Баймаҡ районы) эшләй.

1995 йылдың 23 апрелендә вафат була, тыуған ауылы Йылымда ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* КАИКБЕРДИН Зайнулла Галлямович. Шаймуратовцы
* Кавалеристы Баймакского района 112(16) гвардейской Башкирской кавалерийской дивизии, призванные Баймакским РВК
Ниғмәтуллин Сафый Ниғмәт улы

**Ниғмәтуллин Сафый Ниғмәт улы** ( (16 декабрь 1913 йыл — 19?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. 313 кавалерия полкының миномётсылар взводы командиры. Лейтенант. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры(1942)

## Биографияһы
Сафый Ниғмәтуллин 1913 йылдың 16 декабрендә Ҡариҙел районы Бурунгут ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Белеме- 8 класс. Брянск фронтының кесе лейтенанттар курсын тамамлаған (1942). 1937—1940 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт иткән. 1942 йылда Ҡариҙел РВК-һы тарафынан яңынан армияға алынған. 1942—1944 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының Ғариф Макаев етәкселегендәге 313-се кавалерия полкының миномётсылар взводы командиры.

1942 йылдың 17 декабрендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнгән. Наградной листа 1942 йылдың 24 ноябрендә Сафый Ниғмәтуллин взводы дошмандың һалдаттары ултырған 4 автомашинаны, орудиелы ике тягачты, 2 танкты юҡ итте, взвод дошман пехотаһының контраатакаһын кире ҡаҡты, шулай итеп взвод полк яугирҙарының алға барыуын тәьмин итте тип яҙылған.

1944 йылдың 17 июнендә 13-е уҡсылар дивизияһының 92-се запас уҡсылар полкында хеҙмәтен дауам итә. Икенсе донъя һуғышының аҙағында милитаристик Японияға ҡаршы һуғышта ҡатнаша.

1946 йылдың 10 сентябрендә демобилизациялана.

## Бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (17.12.1942)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (09.05.1945)
* «Японияны еңгән өсөн» миҙалы (30.09.1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Память народа. Нигматуллин Сафий Нигматович 
* Шаймуратовцы. НИГМАТУЛЛИН (Нигаматулин) Сафий (Сафи) Нигматович
Сабитов Сәләм (Ғәбсәләм) Сабит улы

**Сабитов Сәләм (Ғәбсәләм) Сабит улы** () 1921 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, сержант. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

## Биографияһы
Сабитов Сәләм (Ғәбсәләм) Сабит улы 1921 йылда хәҙерге Башҡортостандың Әбйәлил районы Буранғол ауылында тыуа. 1941 йылда Әбйәлил район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкында батареяның ат ҡараусыһы булып хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы — сержант.
Өс тапҡыр «Батырлыҡ өсөн» миҙалына эйә.

1945 йылдың 12 апрелендәге награда исемлегендә Сабитов Сәләм (Ғәбсәләм) Сабит улының Браллентин районында дошман пехотаһы һөжүмен кире ҡағыу ваҡытында 23 дошман һалдатын юҡ итеү тураһында әйтелә. Был батырлығы өсөн ул өсөнсө тапҡырға «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. 1985 йылда Сабитов Сәләм (Ғәбсәләм) Сабит улы юбилейлы II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

Сабитов Сәләм (Ғәбсәләм) Сабит улының артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (20.01 1944)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (12.12.1944)
* «Батырлыҡ өсөн» Миҙалы (12.04.1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САБИТОВ Салям Сабитович
* Память народа. Документы о награждении. Сабитов Салям Сабитович

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 687572 Дело ист. информации: 2172
Әбсәләмов Абдрахман Лут улы

**Әбсәләмов Абдрахман Лут улы** () (1913—1973) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 32-се танк полкы автоматсылар ротаһы командиры, 1945 йылдың мартынан дивизия штабы командованиеһының элемтә буйынса өлкән офицеры. Гвардия капитаны. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, ике I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

## Биографияһы
Абдрахман Лут улы Әбсәләмов 1913 йылдың 30 майында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Гәрәй-Ҡыпсаҡ улусына ингән (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Белорет районы) Баҡый ауылында тыуған.

1935 йылдың көҙөнән Урал хәрби округының 9-сы запас команда пунктында хеҙмәт иткән запастағы капитан Әбсәләмов Абдрахманды Чкалов өлкәһе Кваркен район хәрби комиссариаты 1941 йылдың 11 авгусында хәрәкәт итеүсе Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

Гвардия капитаны Әбсәләмов Абдрахман Лут улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 32-се танк полкы автоматсылар ротаһы командиры, дивизия штабы командованиеһының элемтә буйынса өлкән офицеры булып хеҙмәт итә.

1942 йылдың авгусында ҡаты яралана, шул уҡ йылда тағы ике тапҡыр йәрәхәтләнә.

1945 йылдың апрель-майындағы батырлығы тураһында:

1946 йылдың ғинуарынан хәрби хеҙмәте тамамлана.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* ике I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1944, 1945)

## Хәтер
Әбсәләмов Абдрахман Лут улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Белорет районы Баҡый ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Фонд 33. Опись 686196. Единица хранения 5404.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абсалямов Абдрахман Лотович
* Память народа. Абсалямов Абдрахман Лотович
* РГБ: Они вернулись с победой. Белорецкий район, т. 3, 2002 ISBN 5-295-03187-X

## Иҫкәрмәләр
Борки (Тербун районы)

**Борки** — Липецк өлкәһе Тербун районындағы ауыл. Борки — ауыл биләмәһе үҙәге. Олым йылғаһы ҡалҡыулығында, Кесе Борки ауылынан түбәнерәк, урынлашҡан.

Ауыл Олым йылғаһы кисеүе урынында нигеҙләнгән, ошо ерҙә, риүәйәттәр буйынса, Алтын Урҙа өсөн яһаҡ тупланған булған. 1673 йылғы документтарҙа Борки ауыл булараҡ билдәләнгән, ә һуңғараҡ, 1778 йылда, ауылда сиркәү булғаны күрһәтелгән.

Атамаһы *борок* — имән һүҙенән алынған..

Борки ауылында XVIII быуатҡа ҡараған готик стилендәге парк һәм йорт һаҡланып ҡалған.

## Борок усадьбаһы (Борок замогы)
Ауылда *Борок Усадьбаһы* бар, уны шулай уҡ *Борок замогы* тип йөрөтәләр. Ул Липецк өлкәһендә XIX быуаттың аҙаҡҡы сирегенә ҡараған берҙән-бер инглиз готик стилендәге архитектура ҡомартҡыһы (төбәк) архитектура ҡомартҡыһы булып һанала. Замок авторы — XIX быуат аҙағы — XX быуат башында билдәле Петербург архитекторы Александр Иванович фон Гоген. ХХ быуат башында усадьбаға иимператор Николай II-ҙың ике туған ҡустыһы бөйөк кенәз Андрей Владимирович хужа була.

## Борки ауылы Бөйөк Ватан һуғышы осоронда

1942 йылдың йәйендә Курск өлкәһе Тербуны районында немец илбаҫарҙарына ҡаршы тиңһеҙ һуғыш бара. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының бик күп яугиры ошо районда, атап әйткәндә, Борки ауылында, ғәзиз башын һала. 1968 йылдың 9 майында ауыл үҙәгендә Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугирҙарға һәйкәл асыла. Мемориал композияһының үҙәгендә — совет һалдатының монументаль скульптураһы: яурынына мылтығын һалған, тулы обмундирование кейемендәге һалдат аяуһыҙ һуғыш михнәттәренә ҡаршы торорға әҙер һәм һәләк булған яуҙаштары алдында башын эйгән. Гранит плиталарында яуҙан ҡайтмаған ауыл кешеләренең исемдәре яҙылған. Мемориал шулай уҡ Борки ауылы тирәһендә алыштарҙа һәләк булған һәм ошонда Туғанлыҡ ҡәберлегендә һуңғы төйәген тапҡан яугирҙарҙың исемдәрен мәңгеләштерә.

## Ҡыҙыҡлы факттар
Ауылдың иң боронғо өлөшө *Бельбека* атамаһын йөрөтә (Ҡырымда иң ҙур йылға исеме). Урындағы легендаға ярашлы, ҡырым ханы Белбек 1555 йылда бында туҡтап киткән, ваҡытлыса ошонда йәшәгән, татарҙарҙың төп көстәре Борки ауылынан 90 саҡрымда ятҡан Судбищи ауылында ҡыйратылған була.

## Билдәле шәхестәр
* Музыкант, романстар авторы М. Н. Офросимов (1840 йылда тыуған)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* История территории сельского поселения 
* Борки, с. Памятник воинам, погибшим в годы Великой Отечественной войны
* Замир Вахитов. Склоняем головы перед героями
Иҫәнгилдин Сөләймән Ғәбит улы

**Иҫәнгилдин Сөләймән Ғәбит улы** (1906 йыл — 21 август 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-сы кавалерия полкы ҡылыссыһы.  Орел өлкәһе (хәҙер Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) Приклоновка ауылында ерләнгән.

## Биографияһы
Сөләймән Ғәбит улы Иҫәнгилдин 1906 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Түбә руднигы ҡасабаһында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы рядовой. 1942 йылдың 21 авгусында яуҙа алған йәрәхәттәрҙән госпиталдә һәләк була. Орел өлкәһе Долгоруков районы Приклоновка ауылында ерләнә. Долгоруков раонында хәҙерге көндә 25 туғандар ҡәберлеге, шул иҫәптән Приклоновка ауылында ла бар.

Ҡатыны Иҫәнгилдина Йыһан Түбә руднигы ҡасабаһында Совет урамы, 21 йорт адресы буйынса йәшәгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ИСЯНГИЛЬДИН Сулейман Габитович. Шаймуратовцы
* Исянгильдин Сулейман Габитович
* Чтобы помнили
Кейекбирҙин Абдулла Ғәлләм улы

**Кейекбирҙин Абдулла Ғәлләм улы** () (1914 йыл — 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, артиллерист.

## Биографияһы
Абдулла Ғәлләм улы Кейекбирҙин 1914 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Йылым ауылында тыуған. 1941 йылдың 8 декабрендә БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында (1944 йылдың 14 февраленән 16 гвардия кавалерия дивизияһы) артиллерист булып хеҙмәт итә. Рәсми сығанаҡтар буйынса, 1944 йылдың май айында хәбәрһеҙ  юғала, артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. Уның бер туған ҡустыһы Кейекбирҙин Зәйнулла Ғәлләм улы ошо уҡ дивизияла 58-се гвардия кавалерия полкының 2-се эскадроны составында һуғышта ҡатнаша һәм тыуған яғына иҫән ҡайта.

Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы (2010), республика һәм район матбуғатында публикациялар авторы, крайҙы өйрәнеүсе Баймаҡ уҙаманы Ғәле Фәхретдиновтың (Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына арналған хеҙмәте нәшриәткә тапшырылған) мәғлүмәттәренән: Кейекбирҙин Абдулла колхоз төҙөүҙә актив ҡатнаша, районда еңелмәҫ көрәшсе булып таныла, ете бала атаһы, ҡатыны — Мөслимә Заһитулла ҡыҙы. Хәҙерге көндә Йылым ауылында уның 1938 йылғы улы Әхмәҙулла йәшәй. Документтар буйынса, Кейекбирҙин Абдулла 1944 йылдың майында хәбәрһеҙ юғала, әммә уның яуҙашы һәм ауылдашы Ярҡынбаев Ғәлимйән Язар улы, батыр яугир Сталинград алышында (йәғни, 1942 йылдың 17 июленән 1943 йылдың 2 февраленә тиклем арала) дошман самолеттары һөжүм иткән саҡта һәләк булды, тип шаһитлыҡ ҡыла, Абдулла Ғәлләметдин улы ғаиләһенә һәм шәхсән улы Әхмәҙуллаға был хаҡта һөйләп ҡалдырған.

## Хәтер
Кейекбирҙин Абдулла Ғәлләм улы исеме Башҡортостанда баҫылып сыҡҡан күп томлыҡ «Хәтер» китабына индерелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* КАИКБЕРДИН Абдулла Галлямович. Шаймуратовцы