Ҡадир (исем)

**Ҡадир** — башҡорт ир-ат исеме. Шулай уҡ башҡа төрки халыҡтарҙа ла киң таралған.

## Этимологияһы
Ҡадир исеме ғәрәп теленән ҡөҙрәтле, көслө, һәләтле, ә башҡорт теленән ҡаты, уҫал, яһил тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
* Ҡадир Даян (тулы исеме Ҡадир Хәким улы Даянов) (14 февраль 1910 йыл — 19 октябрь 1975 йыл) — башҡорт шағиры, яҙыусы һәм драматург. 1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1947 йылдан — КПСС ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Йондоҙ (1945), ике «Почёт Билдәһе» (1945, 1955) ордендары кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1969).
* Әлибаев Ҡадир Әхмәткирәй улы (17 июнь 1940 йыл — 4 декабрь 2003 йыл) — башҡорт шағиры.
* Ҡадир Ғәли, Ҡадир-Ғәлибәк Жалайырлы (XVI быуат уртаһы — XVII быуат башы), Себер һәм Ҡасим ханлыҡтарында батша шағиры, яҙыусы. Сығышы менән Жалайыр ҡәбиләһенән (*Qadırğalï Jalayir / Жалайыр Қадырғали*, ҡушаматы Ҡарачи) — ҡаҙаҡ йылъяҙмасыһы, XVI—XVII быуаттарҙа йәшәгән сәйәси эшмәкәр.
* Тимерғазин Ҡадир Рәхим улы (5 февраль 1913 йыл — 4 апрель 1963 йыл) — ғалим-нефтсе-геолог. Башҡорттарҙан тәүге геология-минералогия фәндәре докторы, БАССР-ҙың йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы рәйесе.
* Камал Ҡадир (ингл.*<span lang="en">Kamal S. </span><span lang="en">Quadir</span>*) — Американыңһәм Бангладештың сериялы эшҡыуары, менеджеры һәм рәссамы; *CellBazaar* (электрон сауҙа майҙансығы; 2010 йылда Telenor'ға алына; хәҙер ekhanei.com) һәм *bKash Limited* (мобиль банкинг) компанияларын нигеҙләүселәрҙең береһе һәм уларҙың етәксеһе.
* Бәкеров Ҡадир Һаҙый улы (9 ғинуар 1905 йыл — 3 октябрь 1970 йыл) — режиссёр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған сəнғəт эшмəкəре (1935). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1965), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры.
* Иҡбал Ҡадир (, ;; 13 август 1958, Нараил (ингл), Джессор, Бангладеш) — Американың һәм Бангладештың сериялы эшҡыуары, менеджеры һәм инвесторы; Бангладештағы Grameenphone[<span title="Версия статьи «Grameenphone» на английском языке">[en]</span>](https://ba.wikipedia.org/wiki/:en:Grameenphone) (тәүҙә Gonofone) тигән иң эре мобиль операторҙы нигеҙләүселәрҙең береһе һәм уның беренсе етәксеһе; финанс яғынан уңышлы социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендәге башҡа инициативаларҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡатнаша һәм етәксе була; bKash Limited’тың директорҙар советы ағзаһы; Массачусетс технология институты эргәһендәге Legatum[<span title="Версия статьи «Legatum» на английском языке">[en]</span>](https://ba.wikipedia.org/wiki/:en:Legatum) үҫеш һәм эшҡыуарлыҡ үҙәген нигеҙләүсе һәм уның директоры (ингл. *<span lang="en">Center for Development and Entrepreneurship</span>*); MIT Press тарафынан нәшер ителгән *Innovations: Technology, Governance, Globalization *журналын асыусыларҙың һәм уның мөхәррирҙәренең береһе; Джон Ф. Кеннеди исемендәге Гарвард дәүләт идараһы институтының элекке лекторы.
* Шәйхисламов Ҡадир Абрарович (18 ноябрь 1928 йыл) — Ҡарабаш еҙ-мәғдән комбинатының «Үҙәк» шахтаһының ҡаҙып  бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1961).
* Мәғәфүров Ҡадир Барый улы (6.04.1949), ғалим-биолог, иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1998), профессор (2007). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004).
* Догулу Ҡадир — төрөк актёры һәм моделе.
* Инаныр Ҡадир — төрөк киноактёры һәм режиссёры.

## Ауылдар
* Ҡәҙер (Ҡадир) () — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Әл-Ҡадир — Аллаһы Тәғәләнең 99 исемдәренең береһе.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар