Шафран

**Шафран** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2362 кеше.
Почта индексы — 452100, ОКАТО коды — 80202870001.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

Ауыл Ҡорһаҡ йылғаһының уң ярында (Дим йылғаһының һул ҡушылдығы) урынлашҡан. Ҡасаба аша Мәскәү — Силәбе тимер юл линияһы үтә.
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шафран): 0 км

## Тарихы

Шафран ауыл Советы үҙәге, тимер юл станцияһы. Район үҙәгенән көньяҡ‑көнбайышҡа табан 18 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауылға 1888—1890 йылдарҙа Бәләбәй өйәҙендә Һамар‑Златоуст тимер юлын төҙөүгә бәйле Шафран станцияһы ҡасабаһы дворян Шафрановтар фамилияһы менән нигеҙ һалына. Һуңынан станцияға яҡын урында О. В. Шафранова тарафынан ҡымыҙ дауаханаһы асыла. 1895 йылда сиркәү төҙөлә. 1896 йылда 5 йортта 45 кеше йәшәгән. 1906 йылда Шафран утарында мәктәп теркәлгән, ҡымыҙ менән дауалау йорто эшләгән. 1920 йылда Шафран станцияһында 200 кеше йәшәгән, Шафран курорты һәм Шафран ҡасабалары булған. 1931 йылдан улар хәҙерге исемдәге ҡала тибындағы ҡасаба булараҡ бергә иҫәпкә алынған. 2005 йылдан башлап 1490 сағҡрым тимер юл будкаһы, 3‑сө Шифахана, Мәндән разъезы ҡасабалары менән берләшкәндән һуң хәҙерге статусын ала.

Халҡы: 1906 йылда — 13 кеше; 1920 йылда — 259 кеше; 1939 йылда — 2137 кеше; 1959 йылда — 3669 кеше; 1989 йылда — 2774 кеше; 2002 йылда — 2620 кеше; 2010 йылда — 2362 кеше. Татарҙар, башҡорттар, урыҫтар йәшәй (2002). Урта мәктәп, мәктәп‑интернат, балалар баҡсаһы, амбулато­рия, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет, сиркәү бар.

### Архитектура ҡомартҡыһы
Николай Чудотворец ғибәҙәтханаһы (башҡа исемдәре: **Изге Никольский ҡорамы**, Изге Николай Угодник сиркәүе, Николай сиркәүе) 1895 йылда төҙөлгән.
Францияның иң боронғо һәм данлыҡлы ырыуҙарының береһенең вәкиле Альбер де Гасс Шафранға эләгә, өйләнә һәм бында бер нисә йыл йәшәй. 1917 йылдың Октябрь революцияһынан һуң Рәсәйҙе ташлап китергә мәжбүр була. Совет осоронда сиркәү емерелә.
Альбер де Гас Ирэндың ҡыҙы йыш ҡына ата-әсәһе менән йәшәгән урындарын, айырыуса Шафрандағы сиркәүҙе иҫенә төшөргән, уны тергеҙеүгә ярҙам итәсәк ҡустыһына васыят әйтеп ҡалдырған. 2000 йылдар аҙағында, Францияның Башҡортостан Республикаһындағы илселеге аша Ирен де Юрштың туғанынан (ҡыҙ фамилияһы Ирина де Гасс-Переяславльцев) католик университеты профессоры Монсьер Андре Саразин де Гасстан хат килә, унда ул ғибәҙәтхана яҙмышы менән ҡыҙыҡһына һәм уны тергеҙеүгә үҙ өлөшөн индерергә тәҡдим итә. Үлемесле сирле Андре Саразин де Гасс сиркәүҙе тергеҙеү өсөн мең евро ғына иғәнә итә алған. Аксаков фонды кәрәкле аҡса өҫтәп, француз ғаиләһе иҫтәлегенә ҡыңғырау ҡойорға ҡарар итә. 90 килограмлыҡ ҡыңғырауҙы Каменск-Уралдың билдәле оҫтаһы Николь Пятков ҡойған. Ҡыңғырауҙа былай тип яҙылған: «1910-1917 йылдарҙа Шафранда йәшәгән һәм Рәсәйҙе яратҡан Альбер де Гасс ғаиләһе иҫтәлегенә. Андре Саразен де Гасс бүләге. 2005 йыл. Франция». Ике йыл дауамында ҡыңғырау Өфөлә С.Т.Аксаковтың йорт-музейында була, 2011 йылдың декабрендә уны изгеләндерәләр һәм ҡыңғырауға күтәрәләр.

## Урамдары
Исемдәре:

1-се шифахана бүлексәһе территорияһы ()

1490 километр ()

3-сө шифахана бүлексәһе территорияһы ()

Гагарин тыҡрығы ()

Юл урамы ()

Тимер юл урамы ())

Карла Маркс урамы ()

Киров урамы ()

Колхоз тыҡрығы ()

Комсомол тыҡрығы ()

Королёв урамы ()

Космонавтар урамы ()

Крупская урамы ()

Курорт урамы ()

Ленин урамы ()

Урман урамы ()

Линейная урамы ()

Мәжит Ғафури урамы ()

Тыныслыҡ урамы ()

Йәштәр урамы ()

Октябрь урамы ()

Папанин урамы ()

Еңеү урамы ()

Подстанция урамы ()

Ялан урамы ()

Шишмә тыҡрығы ()

Салауат Юлаев урамы ()

Иреклек урамы ()

Семашко урамы ()

Совет урамы ()

Ҡарағай урамы (()

Тукай урамы ()

Учхоз территорияһы ()

Чапаев урамы ()

Мәктәп урамы ()

Элеватор тыҡрығы ()

## Билдәле шәхестәре
* Асҡаров Салауат Әхмәт улы (11.04.1946—9.12.2019), опера йырсыһы, педагог. 1987 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, 1988 йылдан Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының (1984) һәм Рәсәй Федерацияһының (2011) халыҡ артисы, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1992).
* Линник Виктор Николаевич (2.07.1942), педагог-методист, Өфө сәнғәт училищеһының 1987—2001 йылдарҙағы директоры, Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм Башҡорт АССР-ының (1978) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Шәймәрҙәнов Наил Әхмәт улы (2 декабрь 1958 йыл) — йырсы һәм композитор. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2019).
* Жданов Николай Васильевич (1860—1917 йылдан һуң) — земство эшмәкәре, Рәсәй империяһы III Дәүләт Думаһының ағзаһы. Шафран станцияһы эргәһендә ҡымыҙ шифаханаһы тотҡан.
* Осинцев Михаил Александрович (22 октябрь 1907 йыл — 3 июнь 1968 йыл) — СССР тимер юлсыһы, Октябрьский тимер юлы начальнигы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* «Бельские просторы» Михаил Чванов «Блаженны страждующие»
* 
* «Налог Белешмәһе» статистикаһында Шафран ауылы<