IEEE 802.11

**IEEE 802.11** — радиотулҡындар (йышлыҡ диапазондары ; ; ; 5 һәм 60 ГГц) һәм үтә күренмәле яҡтылыҡ (Li-Fi) ярҙамында сымһыҙ элемтә стандарттары йыйылмаһы, компьютер селтәрҙәрен булдырыу өсөн тәғәйенләнгән.

Ҡулланыусыларға Wi-Fi исеме менән билдәле, ул ғәмәлдә Wi-Fi Alliance ойошмаһы тәҡдим иткән һәм пропагандалаған бренд булып тора. Мобиль электрон-иҫәпләү ҡоролмалары: КПК һәм ноутбуктар үҫеше арҡаһында киң таралыу ала.

## Тарихы
Башта IEEE 802.11 стандарты мәғлүмәтте радиоканал аша 1 Мбит/с тиҙлек менән һәм, мотлаҡ рәүештә, 2 Мбит/с тиҙлек менән тапшырыу мөмкинлеген үҙ өҫтөнә ала. Сымһыҙ селтәрҙәрҙең тәүге юғары тиҙлекле стандарттарының береһе — IEEE 802.11a — тапшырыу тиҙлеген  тиклем билдәләй. Стандарттың эш диапазоны — . 
Үҙ атамаһына ҡарамаҫтан, 1999 йылда ҡабул ителгән IEEE 802.11b стандарты 802.11a стандартының дауамы түгел, сөнки уларҙа төрлө технологиялар ҡулланыла: 802.11b-ҙағы DSSS (дөрөҫөрәге, уның яҡшыртылған HR-DSSS версияһы) 802.11a-ҙағы OFDM-ға ҡаршы. Стандарт лицензияһыҙ 2,4 ГГц йышлыҡ диапазонын ҡулланыуҙы күҙҙә тота. Тапшырыу тиҙлеге 11 Мбит/с тиклем етә.

IEEE 802.11b стандарты продукцияһы төрлө етештереүселәр тарафынан тәьмин ителә, ул яраштырыу өсөн һынала һәм Wireless Ethernet Compatibility Alliance (WECA) ойошмаһы тарафынан сертификациялана, әлеге ваҡытта ул Wi-Fi Alliance исеме аҫтында билдәле. Wi-Fi Alliance программаһы буйынса һыналған яраҡлы сымһыҙ продукция Wi-Fi маркаһы менән билдәләнеүе ихтимал.

Оҙаҡ ваҡыт IEEE 802.11b киң таралған стандарт була, уның нигеҙендә күпселек сымһыҙ локаль селтәрҙәр төҙөлә. Хәҙер уның урынын IEEE 802.11g стандарты биләй, ул яйлап юғары тиҙлекле IEEE 802.11n стандарты менән ҡыҫырыҡлана.

IEEE 802.11g стандарт проекты 2002 йылдың октябрендә раҫлана. Был стандарт 2,4 ГГц йышлыҡ  диапазонын ҡуллана, тоташыу тиҙлеген 54 Мбит/с тиклем тәьмин итә, шулай итеп, 11 Мбит/с тиклем тоташыу тиҙлеген тәьмин иткән IEEE 802.11b стандартын уҙып китә. ул тоташыу тиҙлеген . Бынан тыш, ул 802.11b стандарты менән кире ярашлылыҡты гарантиялай. IEEE 802.11g кире яраҡлашыуҙы DSSS модуляцияһы режимында тормошҡа ашырырға мөмкин, был осраҡта тоташыу тиҙлеге секундына ун бер мегабит менән сикләнә, йәки OFDM модуляцияһы режимында тиҙлек 54 Мбит/с тиклем булырға мөмкин. Шулай итеп, был стандарт сымһыҙ селтәрҙәр төҙөгәндә иң ҡулайлыһы булып тора.

### Исемдәрҙе ябайлаштырыу
802.11n → Wi-Fi 4

802.11ac → Wi-Fi 5

802.11ax → Wi-Fi 6

802.11be → Wi-Fi 7

Wi-Fi ҡоролмалары ҡулланылған селтәр тоташыуын график күрһәтеү өсөн пиктограммалар ҡуллана, мәҫәлән, был киң ҡулланылған сигнал кимәле индикаторы булыуы мөмкин, уның өҫтөнә һан һалынған. Иконка төрлө Wi-Fi селтәрҙәре араһында күскәндә үҙгәрә.

## Стандарттар исемлеге
Стандартты тасуирлағанда йәйә эсендә уның ҡабул ителгән йылы күрһәтелгән. Тиҙлек уртаса күрһәтелгән.

* **[[IEEE 802.11-1997|802.11]]**  — баштағы 1 мбит/с һәм 2 мбит / с, 2,4 ГГц һәм ИК стандарт (1997).
* **[[IEEE 802.11a|802.11a]]**  — 5,5 һәм 11 Мбит/с тәьмин итеү өсөн 802,11-гә тиклем төҙөкләндереү (1999).
* **[[IEEE 802.11b|802.11b]]** — 11 Мбит/с, 2,4 ГГц стандарты (1999, 2001 йылда сығарыла).
* **802.11c** — күперҙәр менән операциялар процедураһы; IEEE 802.1D (2001) стандартына индерелгән.
* **[[IEEE 802.11d-2001|802.11d]]**  — Халыҡ-ара роуминг киңәйтеүҙәре (2001).
* **[[IEEE 802.11e|802.11e]]**  — яҡшыртыуҙар: QoS, Пакет режимы (packet bursting) (2005).
* **[[IEEE 802.11F|802.11F]]** — Inter-Access Point Protocol (2003).
* **802.11g** — ,  стандарт (b менән кире яраштырыу) (2003).
* **[[IEEE 802.11h-2003|802.11h]]**  — 802.11а (5 ГГц) спектры буйынса бүленгән, Европала яраҡлылыҡ өсөн (2004).
* **[[WPA|802.11i]]** — яҡшыртылған хәүефһеҙлек (2004).
* **[[IEEE 802.11j-2004|802.11j]]** — Япония өсөн киңәйтеүҙәр (2004).
* **802.11k** — радиоресурстарҙы үлсәүҙе яҡшыртыу.
* **802.11l** — һаҡланған, резерв.
* **802.11m**  — бөтә 802,11 стандарттар төркөмөнә төҙәтмәләр һәм төҙәтеүҙәр.
* **[[IEEE 802.11n|802.11n]] (Wi-Fi 4)** — мәғлүмәт тапшырыу тиҙлеген арттырыу (). - йәки . 802.11a/b/g менән кире яраштырыусанлыҡ (2009 йылдың сентябре).
* **802.11o** — һаҡланған, резерв.
* **[[IEEE 802.11p|802.11p]]** — WAVE — Wireless Access for the Vehicular Environment (транспорт саралары мөхитенә сымһыҙ инеү).
* **802.11q** — һаҡланған, резерв, ҡайһы берҙә уны 802.1Q менән бутайҙар.
* **802.11r** — тиҙ роуминг.
* **[[IEEE 802.11s|802.11s]]** — ESS  (Extended Service Set — киңәйтелгән хеҙмәттәр йыйылмаһы; Mesh Network — күп бәйләнешле селтәр).
* **802.11T** — Wireless Performance Prediction (WPP, сымһыҙ ҡорамалдарҙың етештереүсәнлеген күҙаллау) тест һәм үлсәү ысулдары.
* **[[IEEE 802.11u|802.11u]]** — 802-булмаған селтәрҙәре менән үҙ-ара эш итеү (мәҫәлән, кәрәҙ селтәрҙәр).
* **802.11v** — сымһыҙ селтәрҙәр менән идара итеү.
* **802.11w** — Protected Management Frames (хәүефһеҙ идара итеүсе фреймдар).
* **802.11x** — һаҡланған һәм ҡулланылмай. IEEE 802.'''1X'''. инеү контроле стандарты менән бутамаҫҡа.
* **802.11y** — өҫтәмә элемтә стандарты, 3,65-3,70 ГГц йышлығында эшләй. Асыҡ арауыҡта 5000 м тиклем алыҫлыҡта 54 Мбит/с тиклем тиҙлекте тәьмин итә.
* **[[IEEE 802.11ac|802.11ac]] (Wi-Fi 5)** — IEEE-ның яңы стандарты. Мәғлүмәт тапшырыу тиҙлеге —, 8 антенналы ҡоролмалар (девайстар) өсөн. 2014 йылдың ғинуарында раҫланған.
* **[[Wireless Gigabit Alliance|802.11ad (WiGig)]]** — 60 ГГц өҫтәмә диапазоны менән яңы стандарт (йышлыҡ лицензиялауҙы талап итмәй). Мәғлүмәт тапшырыу тиҙлеге 7 Гбит/с тиклем
* **[[802.11ax|802.11ax (Wi-Fi 6)]]** — яңы стандарт (10,5 Гбит/с тиклем)
* '''802.11ay''' — эшкәртеүҙә (20 Гбит/с тиклем). Стандарт 2019 йылдың ноябрендә раҫланыр тип көтөлә.
* 802.11az —  перспективалы стандарт, 2021 йылдың мартында индерелеүе көтөлә.
*  —  800-1000 нм яҡынса инфраҡыҙыл тулҡындарҙы ҡулланып, 10 Мбит/с-тан алып 9,6 Гбит/с-ҡа тиклем тапшырыу тиҙлеген тәҡдим итеүсе яҡтылыҡ лампалары ярҙамында мәғлүмәт тапшырыу стандарты (Li-Fi). 2023 йылдың июлендә ҡабул ителгән.
* '''802.11be (Wi-Fi 7)''' — стандарт эшләүҙә. 2,4 Ггц, 5 ГГц һәм 6 ггц диапазондарын хуплай. Мәғлүмәт тапшырыу тиҙлеге 16 антенналы ҡоролмалар өсөн 30 гбит/с тиклем.
*Иҫкәрмәләр:*
# 802.11F һәм 802.11T стандарттар түгел, ә тәҡдимдәр булып тора, шуға күрә баш (ҙур) хәрефтәр ҡулланыла.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* Вишневский В. М., Ляхов А. И., Портной С. Л., Шахнович И. Л., Широкополосные беспроводные сети передачи информации. М.: Техносфера, 2005