Ағастан йорттар төҙөү

**Ағастан йорттар төҙөү** — төҙөлөштөн төрө.

**[[Ағас]] конструкциялары (АК) ҡамиллаштырыу юлдары**
# АК-ларҙың яңы төрҙәр сығартыу (йәбештерелгән, фанера, двутавр)
# комбинация конструкцияларын сығартыу (ағас менән бетон, ағас менән тимер)
# яңы берләштереү төрҙәре
# киңлек конструкцияларҙы ҡулланыу, шулай уҡ үҙендә нагрузка тотоу һәм сикләү функциялары берләштергән.
Ағас конструкцияларының яҡшы яҡтары:
# ағас — тәбиғи ресурс
# ағас —  материал
# химик бирешмәүсәнлеге
# ағас — еңел материал. Мәҫәлән ағас тығыҙлығы — 500 кг/м³, тимерҙен — 7850 кг/м³, тимер-бетон — 2500 кг/м³.
# юғары сағыштырма ныҡлығы R/γ. Ағас — 2,6 *10^5 МПА; сталь — 2,7 *10^5 МПА; тимер-бетон — 0,7 *10^5 МПА;

### Столяр әйберҙәре
Йәбештерелгән брустан тәҙрәләр, ишектәр, түбәһе, басҡысҡтар һ. б. нәмәләр эшләйҙәр.

## Йәбештерлгән брусты етештереү
Ағастын ныҡлығы уның сүс-ҡат төҙөлөшө менән бәйле. Ағастын ныҡлығы көстөн йүнәлеше ҡушылыуҙан бәйле: сүсҡа буйға, мөйөш артынан, сүсҡа поперек.
**Температура ағастын ныҡлығына йоғонто итә.**

Температура үҫеүҙән ағастын ныҡлығы кәмей, температура кәмей — ныҡлыҡ үсә. Температура 0 градустан түбән булғас, ағастағы һыу өшөй: ағас бигерәк тә ныҡлы була, йәкин ағас мурт була.
Температура үсеүҙә упругость модуле кәмей. Ағас өсөн стандарт температураһы — + 20 градус.
Тәржемә итеү формулаһы (10-50 градус сиктәрендә): R20=Rt+β(t-20), МПА.
β- корректировка коэффициенты (мәҫәлән ҡыҫыуҙа β=3,5).

Ағастын ботаҡтары ағас ныҡлығына йоғонто итә.
Rб=0,27 R, ҡайҙа Rб-ағасты һуҙыу ваҡытта, ботаҡ менән.
Rҡ=0,6 R, ҡайҙа Rҡ-ағасты ҡысыу ваҡытта, ботаҡ менән.

Ағас брусы төҙөлөштә ҡулланыу өсөн, унын поперечное сечение > 50 см2 булырға тейеш.

## Ағастын сереүе һәм сереү менән көрәшеү
Сереү — ағастын сирләүе, ағасты боҙған грибоктар эше менән бәйле. Грибки спора менән размножаться итәләр. Споралар ағаста үҫәләр. Уларҙан ептәр сыға — гифиялар. Гифинан грибницалар сығалар -мицелиялар.

Грибоктар бүленә
# урман грибоктар. Улар үҫкән ағаста ғына үҫәләр. Ағастын ныҡлығын кәметмәйҙәр. Сәләмәт ағасҡа зыян килтермәйҙәр.
# бирт грибоктар. Складта ятҡан ағаста үҫәләр. Ағастын ныҡлығын кәметәләр. Сәләмәт ағасҡа зыян килтермәйҙәр.
# өй грибоктар. Эксплуатацияланған ағаста үҫәләр. Ағастын ныҡлығын ныҡ кәметәләр. Сәләмәт ағасҡа зыян килтерә

Грибок ағаста тыуыр өсөн шартар булырға тейеш:
# Грибоктын спора, семя булырға тейеш
# W- дымлылыҡ кәрәк. W>30 % грибок үсешә башлай. W>70 % грибок үҫеү туҡтай.
# кислород кәрәк
# температура 3 градустан 60 градусҡа тиклем. Түбәнге температура (60 градус) грибокты үлтерә һәм ағаста ҡара тап сыға.

Ағастын сереүе 2 этаптарҙан тора:
# Целюлоза шәкәрләү, с получением водорастворимая глюкоза
 C6H10O5+H20---C6H12O6
# окисление глюкозы с выделение углекислого газа
C6H12O6+6O6-----6CO2+6H20+Q (выделение тепла)

Сереү реакцияғы йылылыҡ биреү менән үтә. Төҙөлөштә 30 % ағас сереғән ағасты ремонтлауға бара.

Конструктив көрәш.
# түбә конструкцияғв ябай булырға тейеш. Уклон 1/10 — 1/12 ситтәрендә. Ағас ситлеге түбәнге отметкаһы +0.50 юғарыраҡ.
# гидротеплоизоляция слойдарҙы дөрөҫ эшләү.

Химик көрәш
Химик көрәш — ағасты антисептиктар менән пропитывать итеү.
Антисептиктар бүленә:
# Водорастворимые. Йорттарҙын эсендә ҡулланыла. Где исключено попадание влаги.
# растворимые в органических растворителях. В неотапливаемых зданиях. Күперҙәрҙә.
# майлы. Асыҡ һауала ҡулланыла.

## Фотогалерея

Файл:valki_fronton.jpg|Максимовтар ғәйләһенең өйҙөн фронтоны (Түбәнге Новгород губернаһы Валки ауылы). Санкт-Петербургтағы Урыҫ музейы экспонаты.
Файл:Клееный_брус_торцевой_срез.jpg|Йәбештерелгән брус
Файл:Виды клееного бруса.jpg|йәбештерелгән брус төрҙәре
Файл:Каркас-фахверк из клееного бруса.jpg|Йәбештерелгән брустан каркас-фахверкы. Рәсәйҙә беренсе «Актив йорто» төҙөү.
Файл:Дом деда мороза.jpg| Йәбештерлгән брустан Ҡыш-Бабай йорто, майҙаны 900 м²
Файл:Дом из клеёного бруса 8.jpg|Йәбештерлгән брустан өй
Рәсем:Терасса дома из клеёного бруса10.jpg|йәбештерелгән брустан өйҙөн террасаһы
Файл:Интерьер деревянного дома из клееного бруса.jpg|ағас йортонон интерьеры
Файл:Интерьер дома из клееного бруса7.jpg| ағас йортонон интерьеры
Файл:Интерьер_брусового_дома.JPG| ағас йортонон интерьеры
Файл:Строгание ламелей клееного бруса.jpg|Йәбештерлгән брустын ламелдары әҙерләү.
Файл:Линия сращивания-зарезка шипового соединения клееного бруса.jpg|йәбештерлгән брустын зарезок бәйләү юлы
Файл:Клееный брус загрузка пресса.jpg|Пресс
Файл:Профилирующий станок профилирование клееного бруса.jpg|Профилирующий станок
Файл:Возведение дома из клееного бруса1.jpg|Йортто брустан төҙөү


## Һылтанмалар
Башҡорт энциклопедияһында мәкәлә