Пицунда ҡорамы

**Пицунда ҡорамы** йәки **Ҙур Пицунда ҡорамы**, шулай уҡ **Апостол Андрей Первозванный хөрмәтенә Пицундала Патриарх соборы**  — Пицундала башта IV  быуатта төҙөлгән христиан соборы  (шул ваҡытта Питиунт) . Артабан б.э. VI .  быуатында һәм X быуат башында, Абхаз батшалығы үҫешкән ваҡытта яңынан ҡоролған. Әлеге ваҡытта аҙағында тергеҙелгән һәм һаҡланып ҡалған собор   IX быуат аҙағы —X  быуат  башына ҡарай.

## Собор тарихы
Беҙҙең эраның IV  быуатында  ҡәлғә биләмәһендә, ике быуат элек римляндар төҙөгән һәм Рим империяһының форпосты булып хеҙмәт иткән  боронғо  Питиунт урынында   был төбәктә, боронғо христиан ғибәҙәтха-базилика төҙөлә, унда епископ  Стратофил хеҙмәт итә.   V быуат аҙағында — VI  быуат башында 60 квадрат метр майҙанлы иҙән менән был  ҡорам донъя әһәмиәтенә эйә булған  боронғо сәнғәттең шедевры  бай  мозаика  менән биҙәлә. Кавказда был иң боронғо мозаикалы иҙәндәрҙе береһе урындағы ун ике төҫлө тоҡомдарҙың  таш шаҡмаҡтарынан  башҡарылған. Мозаикала шулай уҡ боронғо грек телендә яҙыу бар.

Византия императоры Юстиниан  I    Пицунданы  VI быуатта  Ҡара диңгеҙҙең Кавказ яры буйындағы мөһим стратегик ҡәлғә тип иҫәпләй. Vi быуатта шул уҡ урында уның бойороғо буйынса аламаланған ҡәлғә урынына мөһабәт ҡорам төҙөлә. Б.э. 541 йылында ҡорамда  епископ кафедраһы урынлаша, унда абхаздарҙың беренсе суҡындырыуы үтә. VIII быуатта  Абхаз батшалығы ойошоролоу һәм Абхаз сиркәүе автокефалия алыу менән  Пицунда ҡорамы Абхазияның тәхетле ҡорамы була.  

IX—X быуаттарҙа Абхаз батшалғы үҫешкән ваҡыттағы яңы көмбәҙле ҡорам кирбестән төҙөлә. Абхазияның иң ҙур иртә урта быуат ҡорамы булып һанала. Пицунда соборы  X  быуатта Абхаз Католикостарының кафедраһы була. Бында Католикос-Патриархтарҙы һайлау  уҙғары 

XI — XV быуаттарҙа собор бер нисә тапҡыр   яңыртыла.  XVII быуатта, төрөктәр баҫып алыу ҡурҡынысы менән, Абхазия католикостары кафедраһы  Гелатиға (Грузия) күсерелә, собор етемһерәп ҡала.

XIX быуаттың  икенсе яртыһында  собор  яңыртыла һәм  Успение Богородицаһы хөрмәтенә изгеләндерелә

Собор  бинаһынан 1975 йылда  немец оҫталары эшләгән органды күсереү  мәсьәләһе  2009 йылда күтәрелә. 2014 йылдың 29 июлендә  Абхазия президенты вазифаһын үтәүсе Валерий Бганба Мәҙәниәт министрлығына дәүләт идаралығы менән берлектә мәҙәни мираҫ тарихын һаҡлау буйынса Пицунда соборынан органды икенсе урынға күсереү мөмкинлеге тураһында бойороҡҡа ҡул ҡуя.

## Архитектура үҙенсәлектәре

Собор тәре-көмбәҙле, өс нефлы һәм өс апсидалы  типҡа  ҡарай. Уның күләме 43,3х22,7 метр тәшкил итә. Таш   һәм кирбестән һалынған.   Ҡорамдың цоколдән алып стеналары   тик таш блоктарҙан тора, һуңынан ҡатнаш  характер ала: таш рәттәре кирбес менән аралаша. Стеналарҙың  өҫкө өлөшө, барабан һәм ундағы көмбәҙ, эске терәк бағаналар тулыһынса төрлө ҙурлыҡтағы кирбестән һалынған. Үҙәк алтарь апсидаһында тыштан тәҙрәләр араһында  тәреләр һалынған. Шыма стеналар штукатурланған, элек фрескалар менән биҙәлгән, уларҙан хәҙер тик алтарҙа медальондар бүлкәте генә һаҡланған. 

Собор эсендә, уның көнбайыш өлөшөндә төрбә урынлашҡан, унда апостол Андрей Первозванный һәм Симон Кананитҡа ойошторлған ике кәшәнә бар, был турала кәшәнәләр эсендәге   ике апостолдың фреска һүрәттәре раҫлай.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

*
*  На Викискладе есть медиафайлы по теме Пицундский храм
* ''Патриарший собор: фотографии''
* ''Архиепископ Павел Лебедев († 1892 г.).'' Слово при освящении Пицундского Успенского Собора в Абхазии, 3 (16) Сентября 1885 года (Казань, 1889). На сайте *Слово пастыря*
* Орган Пицундского храма в Абхазии. Официальный сайт.