open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кесе Ирентек (күл)

**Кесе Ирентек**() (  — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге, Силәбе ҡалаһының көньяҡ ситендәге күл. Күлдең майҙаны — 9,92 км², уртаса киңлеге 2,6 км. Диңгеҙ кимәле өҫтөндәге бейеклеге —214,5 м.

Күл һай, уртаса тәрәнлеге — 2,4 м, максималь тәрәнлеге — 3,1 м. Һыу массаһының күләме — яҡынса 0,033 км³, климат шарттарына ҡарап үҙгәреүе киң вариантлы булыуы мөмкин. Күл соҡоро табаҡ формаһында, бер аҙ йырғыланған битләүҙәр менән сикләнгән. Төбө ләм ултырмалары менән ҡапланған, уларҙың дөйөм запасы 10 миллион м³-ҙан күберәк. Күлдең ярҙары тәпәш, күбеһенсә һаҙланған; күлдең яр буйҙары күп урындарҙа ағайрыҡ (тростник) һәм ҡамыш менән ҡапланған.

Күл буйҙарында Исаков, Синеглазов, Сосновский районына ҡараған Вознесенка, Полевой, Новосинеглазов ҡасабалары һәм ауылдары урынлашҡан. Күл тирәләй биләмәне шулай уҡ баҡсасылыҡ хужалыҡтары файҙалана, күлдең һыуы сәнәғәт предприятиеларының ағынты һыуҙары менән бысранған.

Күл эргәһендә археологик ҡомартҡылар урынлашҡан: күлдең көньяҡ-көнсығыш ярында — Андрон мәҙәниәтенең *Фёдоровка* һәм *Алакүл* этаптарына ҡараған «Синеглазов» бронза быуаты торамаһы, көньяҡ-көнбайыш ярында — «Синеглазовские курганы», бронза һәм иртә тимер быуат дәүеренең «Синеглазов ҡурғандары» («Синеглазов-3», «Синеглазов-4») урынлашҡан.

## Ихтиофаунаһы
Күлдә табан балыҡ, алабуға, һаҙан (карп), пелядь, ротан, ялтырсабаҡ (верховка), аҡ амур, ҡарабалыҡ (линь), толстолобик, алабалыҡ йәки сөгә (сиг), рипус сабаҡ (плотва), суртан, чебак кеүек балыҡтар тереклек итә. Күлдең зоопланктоны динамик үҙгәрештәргә дусар ителә.

## Тарихи мәғлүмәт
Кесе Ирентек (Синеглазов) күле хатта Рәсәйҙән ситтә лә билдәле — XX быуат башында бында б. э. X быуат боронғо артефакттары булған 12 ҡурған табылған. Археологтар фекеренсә, күл районы — Бөйөк Венгрияның мөмкин булған үҙәктәренең береһе.

Бик боронғо заманда, б. э. т. II мең йыллыҡтың 2-се сирегендә күлдең атамаһы Кесе Ирентек булған. Был территорияла һинд-арий телендә һөйләшкән кешеләр (скиф-сарматтар, Һынташты мәҙәниәт) йәшәгән. Күлдең ҡыҙғылт һары төҫтәге ҡомон пуштун лексемаһы *жарендик, йарендик* йәки «алтын-ерән, ерән» тип атаған.

Шулай уҡ боронғо латин телендә -ирен- «асыуат-тоҙло тупраҡ» йә «сүллек» тигәнде, латин телендә «ҡороған, һыуһыҙ урын» тигәнде аңлатҡаны Ирентек атамаһының боронғо осорға бәйлелеген дәлилләй.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ирентек (күл)
* Шершни һыуһаҡлағысы
* Урал океаны

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Гарипов Т. М., Кузеев Р. Г. Башкиро-мадьярская проблема// Археология и этнография Башкирии. Т.1. Уфа, 1962;
* Иванов В. А. Magna Hungaria — археологическая реальность?// Проблемы древних угров на Южном Урале. Уфа, 1988.

## Һылтанмалар
*  Озеро Ирентик, хребет Ирендык и субстратные слои в топонимике Южного Урала
Миңлеғәле Шайморатов исемендәге башҡорт батальоны

**Миңлеғәле Шайморатов исемендәге башҡорт ирекле батальоны**— Рәсәй Федерацияһы Хәрби көстәре составындағы подразделение. 2022 йылдың май аҙағында «Диңгеҙ пехотаһы һәм Хәрби диңгеҙ флоты спецназы ветерандары» ойошмаһы РФ Президенты ҡарарына ярашлы башланған махсус операцияла ҡатнашыу өсөн Башҡортостанда ирекле батальон төҙөү тәҡдиме менән сығыш яһай. 2022 йылдың 6 июлендә Шишмә районында урынлашҡан 
«Патриот» паркында Башҡортостан Республикаһы башлығы Р.Ф.Хәбиров батальонға хәрби байраҡ тапшырҙы, яугирҙарҙың хәрби бурысты уңышлы башҡарыуына ышаныс белдерҙе һәм уларҙың тыуған яҡҡа иҫән-һау кире әйләнеп ҡайтыуын теләне. Шул уҡ көндө батальон хәрби оҫталыҡтарын камиллаштырыу өсөн Ырымбур өлкәһенә китте . Батальонды оҙатыу тантанаһында күп һанлы йәмәғәт эшмәкәрҙәре, яугирҙарҙың туғандары һәм яҡындары ҡатнашты.
## Командирҙар
Батальон командиры —
## Иҫкәрмәләр
Ихсанов Марат Мөхәмәтдин улы

**Ихсанов Марат Мөхәмәтдин улы** (9 март 1941 йыл), мәғариф ветераны, йәмәғәтсе. 1975 йылдан Күгәрсен районы Ҡалдар урта мәктәбе уҡытыусыһы, 1980—2006 йылдарҙа — директоры. Күгәрсен район Советының элекке рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәй Федерацияһының мәғариф отличнигы.
Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы

**Хөсәйенов Марат Әсҡәт улы** (15 май 1944 йыл — 12 декабрь 2016 йыл), хужалыҡ эшмәкәре. 1972—2008 йылдарҙа Өфөнәң Электр транспорты идаралығында яуаплы вазифаларҙа. Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (2000) атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы транспорт хеҙмәткәре (2000).
Евразия телдәре

**[[Евразия]]** — лингвогенетик яҡтан иң ныҡ өйрәнелгән континент, унда 21 ғаилә, 4 изолят һәм 12 классификацияланмаған тел бар.

## Евразия телдәре исемлеге
* Баск ғаиләһе {3}
* Һинд-европа ғаиләһе {449}

Түбәндәге 2 ғаиләне кавказ телдәре тип атайҙар (генетик булмаған берләшмә):

* Төньяҡ Кавказ ғаиләһе {34},дөйөм ҡабул ителмәгән ғаилә:
** Абхаз-адығ телдәре
** Нах-дағыстан телдәре
* Картвель ғаиләһе {6}

* Урал ғаиләһе {39}
* Алтай ғаиләһе {79} Барлыҡ тикшеренеүселәр ҙә таный. Түбәндәге телдәҙе берләштерә:
** Монгол телдәре
** Төрки телдәр
** Тунғыс-маньчжур телдәре; максималь вариантта түбәндәге телдәре лә индерәләр:
** Корея телдәре һәм
** Япон-рюкю телдәре (япон һәм рюкю телдәрендә иҫәпләп)
* Дравид телдәре {66}
* Бурушаски теле (изолят) {1}

Киләһе 5 ғаиләне шартлы рәүештә «Палеоазиат телдәре» тип атайҙар (генетик булмаған берләшмә):

* Енисей ғаиләһе{2}
* Юкагир (юкагир-чуван) ғаиләһе {2}
* Чукот-камчатка ғаиләһе {5}, шул иҫәптән: чукот теле, коряк теле, ительмен теле һ. б. (тикшереүселәр тарафынан танылған)
* Нивх теле (изолят) {1}
* Айн ғаиләһе † {3}

* Син-тибет ғаиләһе {363}, шул иҫәптән ҡытай теле йәки телдәр төркөмө
* Тай-кадай телдәре {70}
* Мяо-яо ғаиләһе {22}
* Австроазия ғаиләһе
** Австроазия телдәре {163}, шул иҫәптән вьетнам теле
** Никобар ғаиләһе {6}
* Австронезия ғаиләһе{1268}
** Малай-полинезий ғаиләһе {1248}
** Формоз (тайвань) ғаиләһе {20}
* Андаман ғаиләһе{13}

; Боронғо телдәр (хәҙер юҡҡҡа сыҡҡан)
: 

* Тиррен ғаиләһе {2} † (этруск телен иҫәпләп)
* Хурро-урарту телдәре † {2}
* Шумер теле (изолят) † {1}
* Элам теле (изолят) † {1}
* Классифицияланмаған телдәр {12}, шул иҫәптән ибер теле †, кипр-минор теле †, этеокрит теле †, хатт теле †, кассит теле † көнбайышта Евразияла башҡа т реликт телдәр.

## Тел ғаиләләре һаны
1980 йылдар уртаһына торошло.

## Европа телдәре

Европа халҡының 94 % -тан артығы һинд-европа ғаиләһе телдәрендә һөйләшә.

## Азия телдәре

Азия халҡының 40 % самаһы Син-тибет телдәрендә һәм 30 % -ы Һиндевропа телдәрендә һөйләшә.

1980 йылдарҙың уртаһына торошло (мең кеше).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Донъя телдәре
* Африка телдәре
* Америка телдәре
* Океания телдәре
* Рәсәй телдәре
* СССР телдәре
Аҡтүбә операцияһы (1919)

**Аҡтүбә операцияһы** — 1919 йылдың август-сентябрендә РККА-ның Төркөстан фронты һәм Төркөстан республикаһының Төньяҡ-көнсығыш фронты (элекке Аҡтүбә фронты) көстәренең аҡтарҙың Көньяҡ армияһына ҡаршы үткәрелгән һөжүм операцияһы.

Операция башланған мәлгә аҡтарҙың Көньяҡ армияһы Урал армияһы менән берлектә Каспий диңгеҙенең төньяҡ-көнсығыш сигенән алып ҡаҙаҡ далаларының үҙәк өлөшөнә тиклемге һыҙатты контролдә тота. Был һыҙаттан төньяҡтараҡ биләмәне — Ҡыҙыл Армия, көньяҡта совет Төркөстан Республикаһы ғәскәрҙәре контролдә тота. Төркөстан менән берләшеү һәм Эмбалағы нефть ятҡылыҡтарын контролгә алыу ҡыҙылдар һөжүменең төп маҡсаты була.

4-се ҡыҙылдар армияһы Лбищенск районында, аҡ гвардия ғәскәрҙәренең бер өлөшөн тотҡарлай һәм алыштар башлай. Ҡыҙылдарҙың Верхнеурал төркөмө Орск ҡалаһына яҡыная, әммә аҡтар уны ҡаланан 150 км алыҫлыҡта туҡтата. Ҡыҙылдарҙың Ырымбур төркөмө Орскиға көнбайыштан һөжүм итә һәм уны 30 августа яулап ала. 2 сентябрҙә ҡыҙылдарҙың Ырымбур төркөмө Аҡтүбәне яулай һәм һөжүмен көньяҡҡа табан тимер юлдары буйлап дауам итә. Бер үк ваҡытта Төркөстан Республикаһы ғәскәрҙәре, көньяҡтан һөжүм итеп, Салҡар станцияһын ала һәм 13 сентябрҙә Төркөстан фронты ғәскәрҙәре менән ҡушыла. Аҡтарҙың көньяҡ армияһы үҙенең тылынан айырыла һәм уның шәхси составының күпселек өлөшө әсирлеккә бирелә.

Операцияны уңышлы үткәреү һөҙөмтәһендә РККА ғәскәрҙәре Төркөстан Республикаһы ғәскәрҙәре менән ҡушыла һәм Эмбаға һөжүм итеү мөмкинлеген ала.

## Сығанаҡтар
* Гражданская война и иностранная интервенция в СССР. М., 1983
Күп тапҡыр ракета осороу системаһы

**Күп тапҡыр (реактив) ракета осороу системаһы (MLRS)** — күп зарядлы ракеталар һәм снарядтар (идара ителмәгән ракеталар, реактив тәрән бомбалар), шулай уҡ ярҙамсы сараларҙы (транспорт йәки транспорт тейәү машиналарын) һәм башҡа техниканы үҙ эсенә алған ракета ҡоралдары комплексы.
МЛРС (РРОС) ракета артиллерияһына ҡарай.

МЛРС (РРОС) -тың төп бурысы — танк төркөмдәре менән көрәшеү, ҙур майҙандарҙа таралған ғәскәрҙәр, фронт осоу-ултырыу һыҙаттарын тар-мар итеү, рельефты алыҫтан миналау.
МЛРС системалары күп илдәрҙең ҡоро ер ғәскәрҙәре, хәрби-һауа көстәре һәм хәрби-диңгеҙ көстәре сафтарында тора.

Реактив двигателде ракета снаряды составында ҡулланыу атыу ваҡытында уңышлы эшләү көсөнә йоғонто яһамай тиерлек, ул ҡоролма буйынса ябай, еңел һәм сағыштырмаса йыйнаҡ. MLRS стартерҙары (ҡулаймалары) үҙйөрөшлө (тәгәрмәсле һәм сылбырлы) һәм тейәлгән ултырыу механизмына, самолеттарға, вертолеттарға һәм караптарға ҡуйыла ала. Хәҙерге МЛРС-та снарядтар калибры 425 миллиметрға тиклем, максималь атыу диапазоны 45 километрға тиклем һәм унан да күберәк (айырым өлгөләрҙә 400 километрға тиклем), 4-тән алып 50-гә тиклем ракета ташый, һәр береһенең осороу өсөн айырым йүнәлешле (рельс йәки көпшә рәүешендә) снаряды бар.

МЛРС-тың күп зарядлылығы атыу күрһәткестәренең юғары булыуын һәм ҙур майҙандарҙа сәптәрҙе бер үк ваҡытта юҡ итеү мөмкинлеген билдәләй, был, залп уты ярҙамында өлгәшелгән кинәтлек менән бергә, дошманға юғары йоғонто яһау мөмкинлеген бирә. Реактив артиллерияһы системаларының төп етешһеҙлеге булып снарядтарҙың сағыштырмаса юғары дисперсияһы (таралыуы) тора. Заманса шарттарҙа реактив снарядтарға ошо етешһеҙлекте бөтөрөү өсөн осош менән идара итеү системаһын ҡуя башланылар.

## РРОС исемлеге

### [[Икенсе донъя һуғышы]]
* СССР: БМ-8-24 (1941), БМ-8-36, Катюша (БМ-8-48, БМ-13, БМ-13Н, БМ-31-12).
* Германия: Nebelwerfer (1940), Wurfrahmen 40 (1940), 28/32 cm Nebelwerfer 41/42 (1941/1942), 21 cm Nebelwerfer 42 (1942), 15cm Panzerwerfer 42 Auf.Sf (1942)
* Америка: T34 «Каллиопа» (1943)

### Һуғыштан һуңғы

## Иҫкәрмә

## Әҙәбиәт
* 
* 
* 
* 

## Һылтанмалар
* Русская сила
* Русская армияһы
* Основы применения реактивной артиллерии бундесвера , журнал Зарубежное военное обозрение № 1976 1
Дауытов Мәхмүт Ғайса улы

**Дауытов Мәхмүт Ғайса улы** (23 февраль 1927 йыл — 18 май 2015 йыл) — скрепер машинисы. Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған юл төҙөүсөһө (1965). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

## Биография
1927 йылдың 23 февралендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантонына (хәҙерге Әлшәй районы) ҡараған Һарай ауылында тыуған. Милләте башҡорт.
1930 йылдарҙа уның ата-ағайҙары һәм ҡартатаһы репрессияға эләгә. Әсәһе Хәдисә Фәрүәҙетдин ҡыҙы алты бала менән тороп ҡалғас, 1940 йылда өйөн ташлап Ҡаҙаҡ ССР-ының Аҡмулла (Целиноград) өлкәһендәге Софиевка ауылына күсеп китә. 1940—1944 йылға тиклем Мәхмүт Ғайса улы Софиевка ауылының колхозында эшләй. 1944 йылда Ҡыҙыл әрмегә хеҙмәткә саҡырыла. Өфө эргәһендәге Алкинда, Белоруссия, Архангельск һәм башҡа урындарҙа хеҙмәт итә. 1951 йылда демобилизацияланған. Шул уҡ йылда Целиноград юл төҙөү идаралығына грейдер машинисы булып эшкә урынлаша һәм Ҡаҙағстандың төрлө урындарында юл төҙөүҙәрендә ҡатнаша. Дауытов М.Ғ. техникаға уңышлы өйрәнеп ете йыллыҡ планды алда тамамлай. 224 мең кубометр нормаһында ул 354 мең кубометр (151 проц. күберәк) автомобиль юлының ер полотноһын һибә.

СССР Юғары Советы Президиумының 5 октябрҙәге указы менән, 1966 йылда халыҡ хужалығы тауарҙарын һәм пассажирҙарҙы ташыу, юлдар төҙөү, ремонтлау һәм хеҙмәтләндереү буйынса ете йыллыҡ план заданиеларын үтәүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн Дауытов Мәхмүт Гайзеновичҡа Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла һәм Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.

2015 йылдың 18 майында Астана ҡалаһында вафат була.

## Иҫкәрмәләр
Ҡамыр аштары

**Ҡамыр аштары** — икмәк бешереү ысулы менән эшләнгән аҙыҡ-түлек һәм кондитер изделиеларының киң таралған атамаһы, шулай уҡ был процестың үҙе.

Ваҡ икмәк-ҡалас бешереү әйберҙәренә башлыса 250 грамм ауырлыҡтағы икмәк ҡамырынан кондитер изделиелары инә. Улар — ҡаластар, рогаликтар , круассандар.

Кондитер изделиелары башҡа ҡамыр төрҙәренән, башлыса май һәм шәкәр ҡушылып эшләнә. Бында шулай уҡ оҙайлы һаҡлау ваҡыты менән татлы булмаған әйберҙәр ҙә (галеттар, крекерҙар, тоҙло таяҡтар, брецелдәр) инә. Кондитер изделиеларының классик төрҙәре булып печенье, бәлеш һәм торт тора.

Борон күп кенә халыҡтарҙа ҡатын-ҡыҙҙың никахҡа инергә әҙерлеге нәҡ аш әҙерләү оҫталығы буйынса баһалана. Икмәк-булка изделиеларының байтаҡ өлөшө йорт хужалыҡтарында һәм икмәкханаларҙа, икмәкхана-кондитер кибеттәрендә, кафеларҙа етештерелә. Икмәк заводында механизацияланған икмәк бешереү СССР-ға һәм постсовет илдәренә хас, башҡа категориялы икмәк-булка изделиелары (башлыса, икмәк ашамлыҡтары һәм онлы кондитер изделиеһы) индустриаль үҫешкән илдәрҙең күпселегенә хас.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* 

## Һылтанмалар

* Статья «Выпечка» в Большом кулинарном словаре А. Дюма
Мәғизов Мөхәмәтшәриф Мөхәммәт улы

**Мәғизов Мөхәмәтшәриф Мөхәммәт улы** (20 октябрь 1936 йыл) — ауыл хужалығы предприятиеһы етәксеһе, агроном, педагог. Ленин ордены, ике тапҡыр Почёт билдәһе ордены кавалеры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған агрономы. РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы.

## Биография
Мәғизов Мөхәмәтшәриф Мөхәммәт (Мөхәмәтша) улы 1936 йылдың 20 октябрендә Мәләүез районы Аҡбута ауылында тыуа, ләкин документтарҙа Күгәрсен районы Түбәнге Бикҡужа ауылында тыуған тип күрһәтелгән. Атаһы Мөхәмәтша Хәтип улы Мәғизов сығышы менән Күгәрсен районы Түбәнге Биккужа ауылынан, 1936 йылдан алып, 1947 йылға тиклем Ҡыҙыл Армияла хәрби хеҙмәттә була, 1940—1941 йылдарҙа ғына өйөндә йәшәп өлгәрә. Мөхәммәтшәриф бәләкәй сағынан әсәһенә төрлө йорт эштәрендә ярҙамлаша, бик иртә колхоз эштәрендә, һал ағыҙыу һ.б.кеүек эштәрҙә ҡатнаша.

1954 йылда ул Күгәрсен районы Йомағужа урта мәктәбен тамамлай һәм Башҡорт дәүләт ауыл хужалығы институтына уҡырға инә.

1959 йылда институт тамамлаған йәш белгес Мәләүез районы Ленин исемендәге колхозға агроном итеп тәғәйенләнә.

1961—1962 йылдарҙа ул ВЛКСМ-дың Мәләүез район комитеты секретары вазифаһына һайлана.

1962 йылда Мәләүез районы Әбет ауылы тулы булмаған урта мәктәбе директоры Әлимғолов Искәндәр Арыҫланбәк улының өлкән ҡыҙы Флораға өйләнә.

1963—1966 йылдарҙа М.Мәғизов Мәләүез районы ауыл хужалығы идаралағында баш агроном вазифаһын башҡара.

1967—1970 йылдарҙа ул Мәләүез районы «Нөгөш» колхозы рәйесе була, был йылдарҙа Бәләкәй Моҡас һәм Арыҫлан ауылдарында мәктәп төҙөлә, Смаҡта урта мәктәп төҙөлөшө башлана.

1970—1982 йылдарҙа Мәләүез районы Ергән ауылындағы Салауат исемендәге колхозды етәкләй. Колхоз эшсәндәре Краснодар өлкәһе игенселәре менән ярышып, мул уңыш алыуға өлгәшә. Фиҙаҡәр хеҙмәте, өлгәшкән уңыштары өсөн М.Мәғизовҡа Ленин ордены һәм ике тапҡыр Почёт билдәһе ордены тапшырыла.

1977 йылда ул Бөтә союз профсоюздарының XVI съезы эшендә делегат булараҡ ҡатнаша.

1983 йылда ул 109-сы һанлы һөнәрселек училищеһы (СПТУ) директоры итеп тәғәйенләнә, бында экономика фәнен уҡыта. Бынан һуң 1986—1998 йылдарҙа, хаҡлы ялға сыҡҡансы, Мәләүез ауыл хужалығы идаралағының баш белгесе булып эшләй.

Ҡатыны Флора Искәндәр ҡыҙы менән биш бала тәрбиәләп үҫтергәндәр.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Башҡортостандың атҡаҙанған агрономы (1982)

* РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы (1976)

* Ленин ордены(1976)

* Почёт билдәһе ордены (1971, 1973)

* «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тыуыуы айҡанлы» юбилей миҙалы (1970)

* «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы (196)

* «Фиҙаҡәр хеҙмәт өсөн» (1966)

* «Хеҙмәт ветераны» (1989)

## Һылтанмалар
* По жизни с верой в добро и людей 
* В Красную Армию призывался трижды 
* Летопись села Зирган 

## Иҫкәрмәләр
Шаһзадә

**Шаһзадә** (перс. شاهزاده Šāhzāde) — потенциаль тәхет вариҫтары йәки принцтарҙы аңлатҡан фарсы теленән килеп сыҡҡан титул . 

Шаһзадә термины үҙе *[[шаһ]]* тамырынан һәм *заде* суффиксынан тора, тура мәғәнәһе — нәҫел дауамсыһы, тоҡом, мәғәнәһе буйынса — ҡарай.
Терминдың һүҙмә-һүҙ тәржемәһе: шаһзадә — «шаһтың улы».
Был титул иртә урта быуаттар Иран, Ғосман империяһы, Бөйөк Моголдар Империяһы, Сәфәүи дәүләте һәм ҡайһы бер  һәм башҡа мосолман илдәрендә атаһының ҡан буйынса улдарына йәки принцтарға бирелгән. Ғосман империяһында титулды билдәле йөрөтөүселәр: Шаһзадә Мостафа, Шаһзадә Мәхмәт һәм башҡалар.

Был титулдың варианты **Падшаһзадә (Бадшаһзадә)** — «батша улы».

## Иҫкәрмәләр
Ата-әсә

**Ата-әсә** — кешенең иң яҡын туғандары, улар уның ғаиләһенең нигеҙен тәшкил итә. 

Ата-әсәләрҙең балаға ҡарата роле ҡатмарлы һәм тәрән характерҙа ул мәҙәниәт, дин һәм халыҡҡа бәйле тирбәлә. Ата-әсә, тәрбиәсе булараҡ, шулай уҡ балаһының йәмғиәттәге тәртибе өсөн яуаплы. Шулай итеп, ата-әсә опекаһының һәм бала тәрбиәләүҙең этик нормалары һәр кешенең, шулай уҡ тотош йәмғиәттең именлеге һәм тәртибе нигеҙендә ята. Ата-әсәһенән мәхрүм ителгән бала етем тип билдәләнә.

Беренсе быуын ата-бабалары ата-әсә тип иҫәпләнә. Биологик ата-әсәләр —  ауырға ҡалған һәм бала тыуҙырған ата-әсә, тәрбиәгә алған ата-әсә (уллыҡҡа алыусы) — бала тәрбиәләүсе, әммә уның биологик ата-әсәһе булмаған ата-әсәләр.

Медицина өлкәһендәге һуңғы ҡаҙаныштары арҡаһында ике биологик ата-әсә булыуы мөмкин була. Өс биологик ата-әсәнең миҫалына суррогат әсәлек осраҡтары йәки яралғының генетик материалын үҙгәрткән ярҙамсы репродуктив процедура ваҡытында ДНК өлгөләрен күрһәткән өсөнсө кеше ҡатнашлығында ауырға ҡалыу осраҡтары инә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Рәсәй Федерацияһының Гражданлыҡ хәле акттары тураһында 1997 йылдың 15 ноябрендәге 143-ФЗ һанлы Федераль законы.
* Рәсәй Федерацияһының ғаилә кодексы
Хәсәндағ

**Хәсән тауы** () — Төркиәнең Аҡһарай *иле*ндәге (урындағы административ бүленеш) һүнгән стратовулкан.

## Геологияһы
Тауҙың бейеклеге - 3253 метр, ул үҙәк Кесе Азиялағы (Анатолия) иң бейек түбәләр араһында икенсе урынды биләй.

Киңлеге 4-5 саҡрымлыҡ кальдеры бар, ул беҙҙең эраға тиклем 7500 йыл элек барлыҡҡа килгән. Янартау һуңғы тапҡыр беҙҙең эраға тиклем яҡынса 6200 йыл элек урғылған. Ике башлы стратовулкан кальдер емерелеүенең 4 осорон кисерҙе. Хәҙерге заман ойошоуы һуңғы кальдерҙа барлыҡҡа килде. Көмбәҙҙәре лаванан ике төп түбә барлыҡҡа килтергән, көнбайыш түбәһе бейегерәк һәм ике вулкан кратеры бар. Хәсәндағты вулкан көлөнөң 25-тән ашыу лава ағымы һәм конусы уратып алған.

## Чаталһөйүк
Хәсән тауындағы вулкандың урғылыуы неолит осоронда төшөрөлгән ҡаялағы һүрәттәрҙә һынландырылған. Неолитик донъяның иң ҙур ҡалаһы Чаталһөйүктә йәшәүселәр, тау тирәһендә обсидиан йыйып, уларҙы күрше йәшәгәндәрҙең биҙәүестәренә алмаштырған. Обсидиандан яһалған көҙгөләр табыла. Чаталһөйүк халҡы өсөн Хәсән тауының әһәмиәтен ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәр күрһәтә, уларҙың ҡайһы берҙәрендә тау ҡасаба халҡының торлаҡтары өҫтөнән күтәрелгән тау төшөрөлгән.

## Туризм
Тауға артылыу яҡынса 6 сәғәт тәшкил итә. Түбәнән алыҫта ятҡан Каппадокияны индереп, Анатолий яҫы таулығына күренеш асыла.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Volcano Live
* Peakbagger.com
* Peakware.com
Туй

**Туй**, **[[Башҡорт туй йолалары|туй йолаһы]]** — никахты рәсмиләштереүсе ғаилә йолаларының (ритуалдар) береһе. Уның социаль әһәмиәте яңы ғаилә ҡороуға, туғанлыҡ мөнәсәбәттәре урынлаштырыуға, ғаилә-йәш статусын үҙгәртеүгә һәм никахлашыусыларҙың статусын асыҡтан-асыҡ таныуға ҡайтып ҡала. Иң ҡатмарлы ойошторолған йолаларға ҡарай. Унда тел, фольклор-шиғриәт, йола, музыка, һынлы сәнғәт һәм башҡа пландар берләшә. Күп кенә халыҡтарҙа туй кәләштең ата-әсәләр йортонан кейәү йортона күсенеүен, бүләктәр менән алмашыуҙы, өҫтәлде һәм башҡаларҙы үҙ эсенә ала. Туй менән бөтә халыҡтарҙың да бик күп инаныу, билдәләр һәм йолалар бәйле. Диндарҙарҙың туйы дини йолалар менән оҙатыла (христианлыҡта венчание, исламда никах һәм башҡалар). Рәсәйҙә, *туй* һуңғыһына тулы юридик көс биреүсе никахҡа инеүҙең аҙаҡҡы акты булды..

## Туй тантанаһында ҡатнашыусылар

Туй тантанаһының төп фигуралары — кейәү менән кәләш (йәш парҙар) тора. Донъяның төрлө илдәренең мәҙәниәттәрендә туй тантанаһында кейәүҙең һәм кәләшенең туғандарына ҙур роль бирелә. Туйҙы ойоштороусылар туй менеджерын, тамада йәки тантаналар оҫтаһын саҡыра, ул сара дауамында уның барышын контролдә тота, теләге булғандарға тост әйтергә һүҙ бирә, артистарҙың сығыш тәртибен күҙәтә һәм башҡалар. Ҡайһы бер осраҡтарҙа яңы өйләнешкәндәр үҙҙәренең тантанаһын ойоштороу өсөн байрамдарҙы һәм тантаналарҙы аранжировкалау менән шөғөлләнгән профессиональ компанияларҙы саҡыра. Ҡайһы бер илдәрҙә туйҙы почетлы шаһиттар ҡатнашлығында үткәреү ҡабул ителгән. Ғәҙәттә ир шаһитты кейәү тәғәйенләй, ә ҡыҙ шаһитты кәләш тәғәйенләй. Йола буйынса, был ролдәр яңы өйләнешкәндәрҙең дуҫтарына йәки туғандарына бирелә.

## Галерея

Файл:Minangkabau wedding 2.jpg|Индонезия туйы
Файл:MeijiShrineWedding.jpg|Традицион япон туй тантанаһы
Файл:Traditional Chinese wedding ceremony.jpg|Ҡытай туйы
Файл:Scotland Wedding.jpg|Шотланд туйы
Файл:Bauernhochzeit Jomala 1.jpg|Традицион фин туйы. Йомала
Файл:A Slovak wedding at Petrovac.jpg|alt=Зуска Медведова — Словацкая свадьба в Петровце|Словак туйы
Файл:Costumed wedding party in Georgia.jpg|Грузин туйы
Файл:Mariée en lebssa Fessia sur Amariya.jpg|Марокко кәләше
Файл:Wedding-ghana.jpg|Гананан йәш парҙар
Файл:Bless the bride and groom (Unsplash).jpg|Католик туйы
Файл:Wedding ceremony in the Orthodox Church of Valyava.jpg|Православиела туй тантанаһы
Файл:Ayapov-185.jpg|Йәштәр бейеүе
Файл:Debutante Larissa Scotting.jpg|Европа мәҙәниәттәре өсөн традицион туй тортын киҫеү


## Шулай уҡ
* Башҡорт туй йолалары
* Никахлашыу

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Зорин Н. В.* Русский свадебный ритуал. — М.: «Наука», 2001. — 248 с.
* *Терещенко&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;В.* Быт русского народа: Ч. 2 : Свадьбы. — 1848. — 619 с.
* *Олег Ивик*. История свадеб. — : Текст, 2009.
* 
* 
* 
* 
* Свадьба / Смирницкая Е. В. // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] [Электронный ресурс] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — 2018.
Комод

**Комод** ( — уңайлы) — эске кейем һәм башҡа йорт кәрәк-яраҡтарын һаҡлау өсөн мебель предметы. Бер-береһе өҫтөндә урынлашҡан бер нисә тартманан тора. Стандарт комодтың үлсәмдәре: бейеклеге 90-150 см, киңлеге 90 см-ҙан артмай, тәрәнлеге 40 см-ҙан кәм түгел.

## Тарихы
Комод үҙенең килеп сығышы менән һандыҡҡа бурыслы. Нәҡ һандыҡ менән сағыштырғанда, комод «уңайлы» практик предмет булараҡ ҡабул ителә. Комодтар XVIII быуат башында ҡулланылышҡа инә, кейем һаҡлау өсөн ғәҙәти һандыҡтарға тартмалар өҫтәлә башлай, һуңынан уларҙы ҡулланыу уңайлы булһын өсөн бейек аяҡтарға ҡуялар һәм төрлө декоратив элементтар менән биҙәйҙәр. Алынған комодтарҙа ювелир биҙәүестәр, косметика һәм башҡа кәрәкле әйберҙәр һаҡлана башлай. Комодтар рококо сәскә атҡан осорҙа (XVIII быуат башы) киң үҫеш ала. Тап ошо ваҡытта комодтарҙың формаһы һәм биҙәлеше бик күп вариациялары барлыҡҡа килә. Ваҡыт үтеү менән комод ҡулланыуҙың төрлө варианттары барлыҡҡа килә: будуар өсөн көҙгөле комод, кабинет өсөн комод-секретер һәм башҡалар.

Һуңыраҡ комодтарҙың тышҡы күренеше мебель үҫешендә дөйөм трендтарҙың үҙгәреүе менән бергә үҙгәрә. Комодтарҙың формаһы нәфис, нәҙек етенле аяҡтан алып массив, ауыр һәм мөйөшлөгә тиклем була. Комод теге йәки был төрҙә дизайндың бөтә стилдәрендә лә ҡулланыла, хатта заманса стилдәрҙә лә (минимализм һ. б.)

Хәҙерге заман комодтары аш-һыу бүлмәһе, йоҡо бүлмәһе йәки башҡа биналар өсөн тәғәйенләнә ала. Уларҙы йүргәкләү өҫтәлен алмаштырыусы менән берләштерергә мөмкин, ябай йәки телефон зарядкаһы өсөн беркетелгән розеткалары һәм башҡа ғәҙәти булмаған функциялары булыуы мөмкин.

Шулай уҡ ювелир биҙәүестәр һаҡлау өсөн ҡулланыла алған миниатюр ҡумта (шкатулка)-комодтар бар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* 
* Джудит Миллер, Джил Бейс // Мебель. Бөтә стилдәр боронғонан алып хәҙерге көнгә тиклем.
Жабокрыч паркы

**Жабокрыч паркы** () — Винница өлкәһенең Тульчын районы Жабокрыч ауылы урынлашҡан тәбиғәт һәйкәле.


Віковий ясен посаджений ще власниками маєтку.jpg
Жабокрицький парк 04.jpg 
Жабокрицький парк 03.jpg
Жабокрицький парк 02.jpg
Жабокрицький парк 01.jpg 
Садибний будинок Бжозовських.jpg
Жабокрич, парк.jpg
Жабокрицький парк.jpg


## Сығанаҡтар
* Рішення 27 сесії Вінницької обласної ради 5 скликання від 10.12.09 р. № 903.
Веприк (Ичня районы)

**Веприк** () — Украинаның Чернигов өлкәһе Ичня районындағы ауыл, Монастырище ауыл советы составына инә.

КОАТУУ коды — 7421786802. 2001 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны 20 кеше тәшкил иткән .

## Географик урыны
Веприк ауылы Мирное ҡасабаһынан 1 саҡрым һәм Монастырище ауыл советынан 4 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Эргәһендә Т-2527 автомобиль юлы һәм тимер юлы бар, Яхновка станцияһы 1 км алыҫлыҡта.

## Тарихы
* 1600 йылда нигеҙ һалына.
* Утар Монастырь ҡалаһындағы Богородица Раштыуаһы сиркәүенә беркетелә.
* Греков (Грек) утарында 1859 йылда 12 хужалыҡ була, унда 89 кеше (46 ир-ат һәм 43 ҡатын-ҡыҙ) йәшәй.
* 1869 йылғы картала Грецкий утары булараҡ бар.
* 1945 йылға тиклем Грецкий утары тип атала.

## Иҫкәрмәләр
Яппаров

**Яппаров** — башҡорт фамилияһы. Яппар исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бындай фамилиялы кешеләр бар. 

**Япаров** тигән бер П хәрефе менән яҙылған вариантлы фамилия ла бар.

*  Яппаров Карам Хәлиулла улы (1924—2016) — хеҙмәт алдынғыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
* Яппаров Миңлеғәли Ғәлим улы (1907—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец, артиллерист.
* Яппаров Рауил Вафа улы (1952) — эске эштәр органдары ветераны, йәмәғәтсе.  
* Яппаров Хажғәле Муллағәле улы (1929) — хужалыҡ эшмәкәре, ғалим, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Яманһары Яппаров — башҡорт старшинаһы. 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы.
--------
* Япаров Ғарифулла Хәбибулла улы (1957) — агроном, юрист, яҙыусы, ғалим, университет уҡытыусыһы, дәүләт хеҙмәткәре, йәмәғәт эшмәкәре. 
* Япаров Инбер Мөхәммәт улы (1950) — ғалим-географ, юғары мәктәп уҡытыусыһы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Яппар исеме
* Яппар-Йәнбәк ауылы
* Япар ауылы
* Япарһаҙ ауылы
* Япаркүл ауылы
## Иҫкәрмәләр
Шаһзада Йыһангир

**Шаһзада Йыһангир** (, ; , Истанбул — , Алеппо) — Күркәм Сөләймән I менән никахлы ҡатыны Һүррәм солтандың кинйә улы. Шаһзада Йыһангир хөрмәтенә Истанбул урамдарының береһе һәм Йыһангир мәсете аталған.
 
## Биографияһы
Шахзада 1531 йылда Истанбулда тыуған. Ул алтынсы бала һәм Сөдәймән менән Һүррәмдең бишенсе улы булған. Традиция буйынса, Йыһангир һарайҙа тәрбиәләнгән. Шаһзаданың тыумыштан килгән бер кәмселеге — горб. Учитывая это, Джихангир не претендовал на османский престол. Однако Джихангир был человеком образованным, увлекался каллиграфией, писал стихи под именем **Зарифи** (), подолгу беседовал с отцом. Несмотря на физический недостаток к моменту отправки в санджак у Джихангира была наложница. Существует мнение, что он был горячо привязан к единокровному брату Мустафе (сын Сулеймана и Махидевран). Однако стоит заметить, что Мустафа покинул столицу, когда Джихангиру было всего два года.

## Вафаты
Джихангир скончался на 22 году жизни в Халебе, спустя несколько недель после казни Мустафы (легенда гласит, что Джихангир скончался от тоски по брату). Похоронен Джихангир в мечети Шехзаде в Стамбуле рядом со своим старшим братом шехзаде Мехмедом.

## Кинола кәүҙәләнеше
* В турецком сериале «Хюррем Султан» роль Джихангира исполняет Энгин Хепилери.
* В сериале «Великолепный век» роль взрослого Джихангира исполняет Толга Сарыташ.

## Иҫкәрмәләр
Санжак

**Санжа́к** (, , һүҙмә-һүҙ «байраҡ, флаг»; синоним , *liwâ*) — Ғосман империяһында административ берәмек, виләйәт менән ҡадилыҡ араһында тора. Синонимы - мөтәсәррифәт.

Санжак башында Санжак бей (губернатор) торған. Санжак бер нисә өйәҙгә, йәки ҡаҙыйлыҡтарға бүленгән, үҙ сиратында бер нисә санжак провинция йәки виләйәт барлыҡҡа килтергән.

## Әҙәбиәт

*
Әбүбәкеров

**Әбүбәкеров** — башҡорт фамилияһы. Әбүбәкер исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бындай фамилиялы кешеләр бар. 

**Әбүбәкерова**  — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

## Билдәле йөрөтөүселәр
* Әбүбәкеров Мисбах Иҙрис улы (1914—1945) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкы 5-се батареяһының ҡороусыһы (зарядлаусы) була. Гвардия рядовойы, ҡыҙылармеец.
* Әбүбәкеров Мөнир Риза улы (1954) — дәүләт хеҙмәткәре, үҙешмәкәр рәссам. 1995 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр палатаһы ойоштороу бүлегенең баш белгесе, 1998—2015 йылдарҙа кеше хоуҡтары буйынса сектор мөдире.
* Әбүбәкеров Мәғсүм Әбүбәкер улы (1902—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында химик химик вазифаһын башҡара. Ҡыҙылармеец.
* Әбүбәкеров Риза Вәхит улы (1902—1938) — башҡорт совет дәүләт эшмәкәре. (1930—1935 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Мәғариф халыҡ комиссары. Сәйәси золом ҡорбаны.
* Әбүбәкеров Әкрәм Әғзәм улы (1910—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында повозочный (арбасы) булып хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы.
* Әбүбәкеров Әхмәт Мәхмүт улы (1908—1944) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө (62-се гвардия) кавалерия полкында зенит ҡоролмаһы пулемётсыһы (номеры — ппс 1927 ч 771). Ҡыҙылармеец.
------------------
* Әбүбәкерова Гөлназ Әхмәт ҡыҙы (1996 йыл) — Рәсәй шашкасыһы, урыҫ һәм халыҡ-ара шашка буйынса махсуслашҡан. Рәсәй һәм Европа беренселегенең күп тапҡырҙар еңеүсеһе. Спорт мастерлығына кандидат. Халыҡ-ара шашка буйынса Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы ағзаһы (2004).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Әбүбәкер (мәғәнәләр)

## Иҫкәрмәләр
Әбдүшев

**Әбдүшев** — башҡорт фамилияһы.  Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бындай фамилиялы кешеләр бар. 

* Әбдүшев Рәфҡәт Абдулла улы (1923—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы пулемётсыһы.
*  Әбдүшев Хәбибулла Бәхтигәрәй улы (1920—1988) — ауыл хужалығы алдынғыһы, трактор бригадаһы бригадиры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Иҫкәрмәләр
Әбдрәхимов

**Әбдрәхимов** — башҡорт фамилияһы. Әбдрәхим исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бындай фамилиялы кешеләр бар. 

**Әбдерәхимов** варианты ла бар.
* Әбдерәхимов Вәхит Рәхмәт улы (1961) — хужалыҡ эшмәкәре һәм дәүләт хеҙмәткәре.
* Әбдрәхимов Марат Сулпан улы  (1970) — Рәсәй постановкалары «Кошки», «Mamma Mia!», «Красавица и Чудовище» мюзиклдарында төп актёр.
* Әбдрәхимов Сәғит Ҡәйүм улы (1910—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се полкының химик һаҡланыу буйынса 30-сы айырым батальонында хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Иҫкәрмәләр
Әлимғолов

**Әлимғолов** — башҡорт фамилияһы. Әлимғол исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бындай фамилиялы кешеләр бар. 

* Әлимғолов Арыҫланбәк Арыҫланғәли улы (1871—1918) — күренекле уҡытыусы, крайҙы өйрәнеүсе, йәмәғәт эшмәкәре, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәрҙәренең береһе.
* Әлимғолов Ғирфан Дәүләт улы (1903 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. 
* Әлимғолов Искәндәр Арыҫланбәк улы (1908—1974) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.
* Әлимғолов Рәхимйән Рәхимғол улы (1900 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. 
* Әлимғолов Әхнәф Арыҫланбәк улы (1904—1980) — педагог, Үзбәк ССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы. 
---------------

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Әлимғол ауылы
## Иҫкәрмәләр
Сабирйәнов

**Сабирйәнов** — башҡорт фамилияһы. Ғәрәп телендәге сабыр һәм фарсы телендәге йән һүҙҙәре ҡушып яһалған Сабирйән исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бындай фамилия бар.

Сабирйәнов Сәлихйән Сабирйән улы 1903 йыл — 6 ғинуар 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой.
----
Сабирйәнова Сәнә Ғәфүр ҡыҙы (3 декабрь 1939 йыл) — хеҙмәт ветераны, башҡорт телсе-диалектологы, тәржемәсе.  Салауат районының Рәми Ғарипов исемендәге премияһы лауреаты (2012).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Сабирйән

## Иҫкәрмәләр
Меһмет Абдулҡадир әфәнде

Шаһзада **Меһмет Абдулҡадир әфәнде** 1922 йылдан һуң **Османоғлу Меһмет Абдулҡадир** (16 ғинуар 1878 йыл — 16 март 1944 йыл) — ғосман принцы, Ғәбделхәмит II солтандың дүртенсе ҡатыны Бидар Ҡатын әфәнденән тыуған өсөнсө улы.

## Биографияһы
Меһмет 1878 йылдың 16 ғинуарында Абдулхәмит II солтандың өсөнсө улы булып уның дүртенсе ҡатыны Бидар Ҡатын әфәнденән Долмабахчала тыуған. Шәхсән тәртиптә белемгә эйә булған (скрипка һәм фортепианола уйнарға өйрәнгән). Белем алғандан һуң император гвардияһының атлы полкы командиры итеп тәғәйенләнә. 1909 йылда атаһы ҡолатылғандан һуң, Салоникиға юллана. Бер йылдан Истанбулға ҡайтты. Хәлифәлек бөтөрөлгәс, ҡыуып ебәрелгән. Будапештта йәшәй һәм скрипкала уйнап аҡса эшләй. Икенсе бөтә донъя һуғышы башланыу менән Софияға күсә һәм 1944 йылда бомбаға тотҡанда йөрәк өйәнәгенән подвалда вафат була. Шунда уҡ ерләнгән.

## Ғаиләһе
Меһмет Абдулҡадир 6 тапҡыр өйләнгән һәм алты балаһы булған:
* **Миһрибан Ханым әфәнде** (18 май, 1890, Истанбул — 1956, Ҡаһирә) — 1907 йылдың 6 июнендә Йылдыҙ һарайында никах теркәлгән, 1923 йылда ғәмәлдән сығарылған.
** *Ғосманоғлу Меһмет Орхан әфәнде* (11 июль, 1909, Истанбул — 12 март, 1994, Ницца) — ике тапҡыр өйләнгән: Нафиә Йеген менән тәүге никахынан ҡыҙы Фатима Неджла тыуа; Маргарита Ирма Фурньеның менән икенсе никахында Меһмет Абдулҡадир әфәнденең Меһмет Сәлим Орхан тигән үгәй улы була. Меһмет Орхан Ғосмандар династияһына 1983 йылдан 1994 йылға тиклем етәкселек иткән.
* **Хәтижә Мәжит Ханым әфәнде** (14 сентябрь, 1899, Адапазары — 1943, Салоники) — никахтары 1913 йылдың 1 июнендә Ҡыҙылтупраҡ һарайында теркәлгән, 1923 йылда ғәмәлдән сығарылған.
** *Нәжип Эртоғрол Абдулҡадир әфәнде* (15 март, 1915, Истанбул — 7 февраль, 1994, Вена) — Гертрудта Эмилия Тенглерға өйләнгән, был никахынан улы һәм ҡыҙы булған.
** *Алаетдин Ҡадир әфәнде* (2 ғинуар, 1917, Истанбул — 26 ноябрь, 1999, София) — Лидия Димитроваға өйләнгән, улы һәм ҡыҙы булған.
* **Фатима Мәжит Ханым әфәнде** (17 февраль, 1902, Измит — 13 ноябрь, 1989, Истанбул) — никах 1916 йылдың 5 февралендә Ҡыҙылтупрак һарайында теркәлгән.
** *Бидар солтан* (3 ғинуар, 1924, Истамбул — август, 1924, Будапешт)
** *Сафвет Неслишаһ солтан* (25 декабрь, 1925, Будапешт — 30 май 2014, Истанбул) — ике тапҡыр кейәүҙә була: Авни Реда менән беренсе никахында — ике ул тапҡан, икенсе ире — Меһмет Шафиҡ Зыя.
* **Мислимелек Ханым әфәнде**
* **Сюхандан Ханым әфәнде** — никах 1906 йылда ғәмәлдән сығарылған тип фаразлана.
* **Ирена Имер** — никах 1924 йылдың 4 июлендә Будапешта теркәлгән.
** *Ғосман әфәнде* (1925, Будапешт — 1934, шунда)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
*  
* Family Tree, descendants of Sultan Mahmud II. Retrieved 2011-02-28.
* http://www.ekrembugraekinci.com/makale.asp?id=551
Әһәмәниҙәр

**Әһәмәниҙәр** () — Боронғо Фарсы иле Әһәмәниҙәр дәүләтенең (705(?) — б. э. т. 330) батша династияһы.

Династия Әһәмәниҙән, фарсы ҡәбиләләре союзы юлбашсыһынан, башланған. Әһәмәни вариҫтары Парсала һәм Аншанда (Төньяҡ Элам) (б. э. т. 558—530) идара иткән Бөйөк Кир II (б. э. т. 558—530) Яҡын һәм Урта Көнсығыш илдәренең күпселеген берләштергән ҙур Фарсы империяһына нигеҙ һалған. Б. э. т. 330 йылда Искәндәр Зөлҡәрнәй армияһы баҫымы аҫтында Әһәмәниҙәр дәүләте йәшәүҙән туҡтай. Дарий Iнең Әһәмәниҙәр династияһына ҡарағанлығы иҫбат ителмәгән, үҙен Артаксеркс V исемле батша тип иғлан иткән Бесстың Әһәмәниҙәр менән бәйләнеше тағы ла күберәк икеләнеү тыуҙыра.

Мысырҙы баҫып алған Камбис II-нән башлап, Әһәмәниҙәр династияһы хакимдарын тарихсы Манефон фирғәүендәр сифатында XXVII Боронғо Мысыр династияһына ҡарата.

## Династия вәкилдәре
Урыҫ тарихи традицияһында Әһәмәни батшалары исемдәрен уларҙың грек варианттары менән атау ҡабул ителгән. Был дөйөм ҡабул ителгән эллинлаштырылған формаларҙан тыш, исемлектә ысын фарсы исемдәре лә бирелгән.

* Ахемен (*Һаһаманиш*, , *Haxāmaniš*) Әһәмәни (? — б. э. т. 675)
* Теисп (*Чишпиш*, , *Čišpiš*) (б. э. т. 675—640)
* Аншанлы Кир I (*Куруш*, , *Kuruš*) (б. э. т. 640—580)
* Камбис I (*Камбуджия*, , *Kambūjiya*) (б. э. т. 580—559)
* Бөйөк Кир II (*Куруш*, , *Kuruš*) (б. э. т. 559—530), Фарсы империяһына нигеҙ һалған, массагеттар менән һуғышта һәләк булған
* Камбис II (*Камбуджия*, , *Kambūjiya*) (б. э. т. 530—522), йәнәһе үҙенә ҡул һалып ғүиерен өҙгән 
* Смердис (*Бардия*, , *Bardiyā*) (б. э. т. 522 йылдың март — сентябре), сторонниками Дарий I яҡлылар уны узурпатор-маг (законһың рәүештә сихыр ярҙамында власҡа килеүсе) Гаумата тип танытҡан
* Бөйөк Дарий I, Гистасп(ид) (*Дараяваһуш*, , *Dārayavahuš*) (б. э. т. 522—486)
* Ксеркс I (*Хшаярша*, , *Xšayāršā*) (б. э. т. 486—464)
* Артаксеркс I, Макрохейр (*Артахшасса*, , *Artaxšaçā*) (б. э. т. 464—424)
* Ксеркс II (*Хшаярша*, , *Xšayārša*) (б. э.т. 424 йылдың май — июле)
* Секудиан (*Сеһудон*, *sekhudon*), 6 ай (б. э. т. 423)
* Дарий II Ох, Нот (*Дараяваһуш Вахаука*, , *Dārayavahuš*) (б. э. т. 423—404)
* Артаксеркс II Арсак, Мнемон (*Артахшасса Арсак*, , *Artaxšaçā *) (б. э. т. 404—358)
* Артаксеркс III Ох (*Артахшасса Вахаука*, , *Artaxšaçā*) (б. э. т. 358—337)
* Артаксеркс IV Арс (*Артахшасса*, , *Artaxšaçā *) (б. э. т. 337—335)
* Дарий III Кодоман (*Дараяваһуш*, , *Dārayavahuš*) (б. э. т. 335—330), Бесс, Дарий III Кодоманды үлтереп, урынын биләгән.
* Артаксеркс V Бесс (*Артахшасса*, , *Artaxšaçā *) (б. э. т. 330—329)

## Генеалогияһы

## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Әһәмәниҙәр дәүләте
* Әһәмәниҙәр архитектураһы
* Петубаст III
* Псамметих IV

## Һылтанмалар
* 
* 
* Richard Nelson Frye. Handbuch der Altertumswissenschaft: Alter Orient-Griechische Geschichte-Römische Geschichte. Band III,7: The History of Ancient Iran. 1984. S. 359. ISBN 3-406-09397-3, 9783406093975
Юлбарисов

**Юлбарисов** — башҡорт фамилияһы. Башҡа төрки халыҡтарҙа ҡулланыла. Юлбарис исеменән барлыҡҡа килгән. Юлбарис исеме башҡорт теленә юлбарыҫ һүҙенән үҙәгәреп ингән.

**Юлбарыҫов** тигән төрө лә бар.

* Юлбарисов Марс Хәбибулла улы (1963) — башҡорт эшҡыуары һәм меценаты. 
* Юлбарисов Эрнст Мирсаяф улы (1939) — ғалим-геолог, дәүләт һәм нефть сәнәғәте эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Юлбарыҫов Рәжәп Рамаҙан улы (1947) — табип.
---------------

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Юлбарис (исем)
Шәйҙуллин

**Шәйҙуллин** — башҡорт фамилияһы. башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

**Шайдуллин** тигән төрө лә осрай.

* Шәйҙуллин Айҙар Мирсәйет улы (1977) — артист, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2006).
---------------
* Шәйҙуллина Фәйрүзә Динислам ҡыҙы (1951) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1992).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Порта

**Порта** (шулай уҡ **Оттоман Портаһы**, **Сағыу Порта**, **Бейек Порта**) — Ғосман империяһы хөкүмәтенең (бөйөк вәзир канцелярияһы һәм диван) дипломатия һәм халыҡ-ара мөнәсәбәттәр тарихында ҡабул ителгән атамаһы.

Термин باب عالی —  Bâb-Âli ı — «бейек ҡапҡа» төшөнсәһенең ,  — «ишек», «ҡапҡа» мәғәнәһендәге калькаһынан яһалған.

## Тарихы

**Бейек Порта** Истанбул үҙәгендә солтан резиденцияһынан — Топҡапы һарай комплексынан урамдың икенсе яғында урынлашҡан бөйөк вәзир (*төр.* Bâb-i Âli, Баб-и Али) ихатаһына илткән ҡапҡа буйынса аталғанПаша-капусу — Бейек Порта (син. Баб-и Али).Атама XV быуаттан (Ғосман империяһының бөйөклөгө танылғандан һуң) ҡулланылғанБейек Порта — төрөк чиновниктары телендә төрөк солтанының резиденцияһы, шулай уҡ Төркиә хөкүмәте һәм, ниһайәт, төрөк монархияһы урынлашҡан урын. Бейек Порта тигән атаманы европалылар ҙа ҡабул иткән. Сағыу (Блистательная) Порта тигән һүҙбәйләнеш тә шул уҡ әһәмиәткә эйә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ғосман империяһы биләмәләре

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* *Зотов Н. М.* Статейный список Тяпка һәм варфоломей 1680-81 стольник йыл Зотов сайтта «Руниверс»
* *В. Трепавлов&amp;nbsp;В.* «Һеҙ юғары порт». Монархия тураһындағы традицион күҙаллауҙы рәсәй дәүләтселеген системаһы евразия халыҡтарында XV—XVII вв. // «Көнсығышҡа», 2006, № 1. — С. 26-41. — ISSN 0869-1908
Магомаев

**Магомаев** — фамилия.

* Магомаев Мөслим Мөхәммәт оғлы (17 август 1942 йыл — 25 октябрь 2008 йыл) — совет, Әзербайжан, Рәсәй эстрада һәм опера йырсыһы (баритон), актёр, композитор.
* Магомаев Абдулмөслим Мөхәммәт оғлы (6/18 сентябрь 1885 йыл — 28 июль 1937 йыл) — әзербайжан, совет композиторы һәм дирижёры, Әзербайжан ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1935). Мөслим Магомаевтың олатаһы.
---------------
* Магомаева Айшәт Әхмәт ҡыҙы (сәхнә псевдонимы **Кинжалова**; 19 ноябрь 1921 йыл — 23 август 2003 йыл) — СССР-ҙың театр актёры. Сталин стипендиаты. (1941). СССР-ҙың халыҡ артисы, йырсы Мөслим Магомаевтың әсәһе.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Аҡ мәсет (Силәбе)

**Аҡ мәсет** *(, Силәбе ҡалаһының 129-сы йәмиғ мәсете)* — Силәбе ҡалаһының Үҙәк районында урынлашҡан мәсет. Ул 1890—1899 йылдарҙа төҙөлә. Елькин урамы, 16 адресы буйынса урынлашҡан. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты.

## Тарихы
1863—1894 йылдарҙа Силәбелә мосолмандар һаны яҡынса 5 тапҡырға артҡан. Был Азия урамында (хәҙер Елькин урамы) компактлы йәшәгән башҡорттарҙың һәм татарҙарҙың һаны артыуы иҫәбенә булған. Шуға бәйле мулланы тәғәйенләү һәм ҡалала мәсет төҙөү мәсьәләһе тыуған. 1883 йылдың 30 мартында мосолмандар М. М. Сәлимовты имам итеп һайлай, ә 1884 йылдың 30 апрелендә диндарҙар Йәмиғ мәсетен төҙөргә рөхсәт һорап мөрәжәғәт итә. Силәбе полиция идаралығы губерна идаралығына планды ҡарауға тапшырмайынса һәм мосолмандар төҙөлөшкә ер участкаһы бүлеүгә өлгәшмәйенсә төҙөлөш эштәренең рөхсәт ителмәүе хаҡында иғлан иткән. Силәбе эшҡыуары Закир Ғәлиев ҡала думаһы ойошторған махсус комиссиянан рөхсәт алғандан һуң 1890 йылда башланған мәсет төҙөлөшөнә Азия урамында үҙ участкаһын биргән. 1894—1896 йылдарҙа диндарҙар ваҡытлыса төҙөлгән ағас мәсеттә намаҙ уҡый.

Төҙөлөш 1899 йылда тамамлана. Беренсе мәзин итеп Исхаҡ Хөсәйенов һайлана. Мәсет эргәһендә мәктәп өсөн өс бина ҡалҡып сыға. Һуңыраҡ уларҙа мәҙрәсә урынлаша. 1906 йылда мәсет эргәһендә китапхана асыла (хәҙерге Шәйехзада Бабич исемендәге башҡорт һәм татар әҙәбиәте китапханаһы).

Октябрь революцияһынан һуң мәсет дәүләт милке тип иғлан ителә. Уны теркәлгән мосолмандар ойошмаһына ваҡытлыса ҡулланыуға тапшырғандар. Диндарҙар совет власы менән мөнәсәбәттәр булдырырға маташа. 1922 йылда Силәбе губерна асығыусыларға ярҙам итеү мосолман комиссияһы ойошторола. Шул уҡ йылдың 25 мартында улар тарафынан «Аслыҡ мәжбүр итте» хәйриә спектакле менән сығыш яһай. Имам-ахун Сәлимйән Урманов асығыусыларға ярҙамға аҡса йыйырға саҡыра. Байтаҡ аҡса йыйыла. Әммә 1924 йылда Урманов 4 йылға хөкөм ителә, сөнки ул зәҡәт рәүешендә алынған һалымдарҙы түләмәгән. Аҡ мәсет Силәбелә дингә ҡаршы пропаганда үҙәктәренең береһенә әүерелгән. 1928 йылда мулла Исмәғилев вазифаһынан бушатыла. Мәсетте ябыу тураһында мәсьәлә йышыраҡ күтәрелә башлай.

1930 йылдың 21 февралендә мәсет ябылыуы раҫлана. Мосолмандар ойошмаһы үҙ-үҙен таратыу тураһында ҡарар ҡабул итә. Бина «нацмендар клубына» тапшырылған. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында мәсеттә Өлкә тыуған яҡты өйрәнеү музейы, Башҡорт һәм татар әҙәбиәте китапханаһы фондтары урынлашҡан. 1980 йылдар уртаһына тиклем мәсет бинаһы хужалыҡ ихтыяждары өсөн ҡулланылған. Уны тейешле кимәлдә тәрбиәләмәгәндәр, һөҙөмтәлә көмбәҙе һәм манараһының ҡайһы бер өлөштәре емерелгән. Әммә һуңынан бина Өлкә тыуған яҡты өйрәнеү музейына тапшырыла, мәсеттең тәүге ҡиәфәте тергеҙелә. Унда Көньяҡ Урал халыҡтары музейы бинаһын урынлаштырыу планлаштырылған.

1988 йылдың 16 авгусында ҡала башҡарма комитеты мосолман ойошмаһын теркәүҙе һорап мөрәжәғәт итә. 1989 йылдың яҙында мәсет бинаһы мосолмандарға кире ҡайтарыла. Мәсеттең имамы — Бирдәүә Заһретдинов була.

2005 йылда Ринат хәҙрәт Раев мәсеттең баш имам-хатибы итеп һайлана.

## Иҫкәрмәләр
Аҡ мәсет (мәғәнәләр)

**Аҡ мәсет**

* Аҡ мәсет — Назарет ҡалаһында боронғо мәсет.
* Аҡ мәсет (Болғар) — Болғарҙа хәҙерге заман мәсете.
* Аҡ мәсет (Ҡазан) — Ҡазан ҡалаһында тергеҙәләсәк тарихи мәсеттәрҙең береһе.
* Аҡ мәсет (Силәбе) — Силәбелә иң боронғо мәсет.
* Аҡ мәсет (Томск) — Томскиҙа мәсет.
* Аҡ мәсет (Хиуа) — Хиуалағы мәсет.
* Аҡ мәсет (Әстерхан) — Әстерханда иң боронғо мәсет.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Аҡмәсет (Ҡаҙағстан) — Ҡаҙағстандағы Ҡыҙылурҙа ҡалаһының элекке атамаһы.
* Аҡмәсет районы
* Аҡмесджит
Бунин урманы

**Бунин урманы** — дәүләт тәбиғи ландшафт заказнигы. Башҡортостандың Бәләбәй районында урынлашҡан. 

Майҙаны — 1200 гектар.
 
## Тасуирлама
Заказник Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының 1997 йылдың 12 февралендәге 124-р ҡарарына ярашлы булдырылған. Һыу айырғыс ҡарт йәштәге ҡарағайлыҡтар, йүкәлектәр һәм имәнлектәрҙе ҡурсалау маҡсатында ойошторолған.

Башҡортостандың Бәләбәй районында, Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының үҙәк өлөшөндәге боронғо эрозиялы платола һәм материк битләүҙәрендә, Парафеевка ауылынан төньяҡҡа табан 0,5 км һәм Рассвет ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 2 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

Көньяҡтан — Рә йылғаһы, көнбайыштан — Көтәмәле йылғаһының үҙәне, көнсығыштан — Малиновка—Яңы Көс—Бәләбәй автомобиль трассаһы менән сикләнгән. Бәләбәй участка урмансылығының 85-93-сө кварталдарын үҙ эсенә ала.

Заказниктың иң мөһим объекттары — төп реликт ҡарағай урмандары. Уларҙың бер өлөшө «Бәләбәй урман хужалығындағы тәбиғи ҡарағайлыҡтар» тәбиғәт ҡомартҡыһы статусына эйә. Көтәмәле һәм Рә йылғаларына ҡарай битләүҙәреҙә ҡарағайлыҡтар һирәгәйә, ваҡ ағаслыҡта селек һәм сейә ҡыуаҡлыҡтары бар. Икенсе участкала улар киң япраҡлы-ҡарағай урмандарынан ғибәрәт, уларҙа май ынйы сәскәһе осрай. Айырым массивтар менән имәнлектәр осрай. Заказниктың байтаҡ майҙандарын йүкәлектәр, ҡайынлыҡтар һәм уҫаҡлыҡтар биләй.

Рә йылғаһы үҙәнендә ерек-муйыл ағаслыҡтары һәм таллыҡ (аҡ тал һәм башҡалар) таралған. Болонлоҡтар һәм далалар, шишмә үҙәненең риофил берләшмәләре киң таралған. Заказниктың төньяҡ өлөшөндә уникаль берләшмә — битләүҙәге мүкле шишмә һаҙлығы урынлашҡан.

Заказниктың өстән бер өлөштән ашыуын төрлө йәштәге урман культуралары, башлыса ҡарағайҙар биләй. Шулай уҡ дала үҫемлектәре (ташлы һәм болонло далалар) айырым һаҡланырға тейеш.

Заказник территорияһында үҫемлектәрҙең һирәк һәм юғалыу хәүефе янаған (шул иҫәптән Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына индерелгән) төрҙәре үҫә: ике башаҡлы эфедра, дөйә ҡылғаны, Урал етене, Ипполит ҡыйыҡтажы, Урал төймәбашы, һипкелле йомрогөл, һипкелле глобулярия, эре тәңкәғуҙаҡ.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 

## Норматив-хоҡуҡи документтар
* Решение кабинета Министров Республики Башкортостан от 12.02.1997 №124-р
* Постановление правительства Республики Башкортостан от 31.10.2011 №385 «Об утверждении положений о государственных природных заказниках республиканского значения»

## Һылтанмалар
* 
* Государственный природный заказник республиканского значения "Бунинский лес" // ООПТ России.
Европа Плюс

Europa Plus (1991 йылға тиклем — Европа Плюс Мәскәү) — Рәсәйҙә беренсе дәүләткә ҡарамаған коммерция радиостанцияһы. CHR форматында эшләй. Тапшырыуҙар 1990 йылдың 30 апрелендә башлана. Телерадиотапшырыуҙар илдәре: Рәсәй, Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Молдавия, шулай уҡ Тажикстан. Рәсәй радиоселтәрҙәре араһында алдынғы урынды биләй. Радиостанцияның төп аудиторияһы 35 йәшкә тиклемге йәштәр һәм әүҙем кешеләр.

Иң ҙур эфирҙан тыш проект - йыл һайын үткәрелгән күп сәғәтлек open air «Europa Plus LIVE». 2019 йылдың 27 июлендә Лужникиҙың Көньяҡ спорт йәҙрәһе майҙанына 400 000 кеше килә, тамашасыларҙың дөйөм һаны яҡынса 1,5 миллион тәшкил итә. 7 сәғәтлек концертта асыҡ һауала 23 популяр сит ил һәм Рәсәй төркөмө ҡатнаша.

## Программалары

* «Бригада У»: Джем, Вэл, Вики.
* «РАШ»: Антон Комолов, Лена Абитаева.
* «Week & Star»: Александр Генерозов.
* «Крутой подъём»: Артур Габидуллин.
* «ЕвроХит Топ 40»: Алексей Мануйлов.
* «TOP CLUB CHART»: Тимур Бодров.
* «DOUBLE HIT»: Денис Романов.
* «RESIDANCE»: Антон Брунер.

Миҙгелле:

* «Летнее У»: *(Йәйге У)* Тимур Бодров; Артур Габидуллин.
* «Летний Вайб»: *(Йәйге Вайб)* Саша Гордеев; Костя Фомин.

## Дирекция

* Музыкаль мөхәррире — Максим Кочергин.
* Иртәнге шоу продюсеры — Сергей Андреев.
* Иртәнге эфир операторы — Алексей Сорокин.
* Эфир директоры — Даниил Литвинский.
* EMG радио форматы консультанты — Тьерри Шаму.

## Тапшырыуҙар ҡалалары
Бөгөнгө көнгә радиостанцияның региональ селтәрендә 8 илдә 370 пунктлы тапшырғыстар ҡуйылған.

## Спутник тапшырыуы
2011 йылдың 5 сентябренән «Триколор» радиопакетында Eutelsat W7 юлдашында спутник тапшырыуҙары алып барыла.

2010 йылдың 3 декабрендә «Europa Plus» телеканалы New Media Legend пакеты составында Eutelsat W7 юлдашынан (36°E) тапшырыуҙар башлай.

## Европа Плюс Online
Интернет селтәрендә 9 онлайн-канал бар:

* **«Europa Plus»** — тура эфир.
* **«TOP 40»** — «ЕвроХит Топ 40 » чартының актуаль музыкаһы.
* **«PARTY»** — топ-бейеү тректары.
* **«LIGHT»** — тынысландырыусы музыка.
* **«NEW»** — яңы музыка.
* **«URBAN»** — рэп һәм хип-хоп стилендәге музыка.
* **«АКУСТИКА»** — акустика эшкәртеүендә яратҡан тректар.
* **«ResiDANCE»** — трендлы диджейҙарҙан иң яҡшы ҡунаҡ микстары.
* **«Свежее 100%»** *(«Яңы 100 %»)* — яңы рус музыкаһы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Европа Плюс Рәсәй
* Прямая трансляция из студии Европы Плюс + Чат