Сирбай

**Сирбай** () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Арыҫлан ауыл Советы составындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 217 кеше.
Почта индексы — 452507, ОКАТО коды — 80236810006.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 32 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Арыҫлан): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 45 км

Сирбай ауылы Әй йылғаһы ҡушылдығы Алайылға буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан көнсығышҡа 32 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көсығышҡа табан 45 километр алыҫлыҡта уынлашҡан.

## Этимологияһы
Ауылдың атамаһы **Сирбай** антропонимынан килеп сыҡҡан. Сирбай исеме иһә *Сиреү+бай* һүҙҙәренән яһалып, халыҡ теленә ҡыҫҡа вариантта инеп киткән. Сиреү — *ғәскәр* тигән һүҙ.

## Тарихы
Сирбай (урыҫ йәниҫәбе материалдарында Самарово, Сатаево тип тә теркәлгән) ауылына XVIII быуатының 2-се яртыһында, тәүге төпләнеүсе кешенең исеме менән  Һамар атамаһын биреп, үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Уның улдары: Шәмәкәй һәм Тажетдин Һамаровтар тураһында мәғлүмәт бар. 

Артабан ауылды хәҙерге исеме, был ауылға килеп ултырған Сирбай Ҡарабашев исеме менән йөрөтә башлағандар. Сирбай Бикмәт улы Ҡарабашев 1798 йылдан 1825 йылға тиклем Мөхәмәт ауылында йәшәгән булған. Уның улдары: Мөхәмәтзариф, Дәүләтбай, Мөхәмәтзакир, Мөхәмәтшакир. 

5 йылдан Сирбай ауылында 39 йортта 212 кеше йәшәгән . Был ауылды тағы ла Кумый-Самар, Самаварово тип тә атағандар. 

1841 йылда был ауылда Әйле улусы Аҙнабай ауылы халҡы төпләнә.

## Биләмә берәмектәренә инеүе

## Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1854 йылда Сирбай ауылындағы 9 йортта 93 ир-ат һәм 94 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.

1865 йылда 41 йортта 214 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, һыу тирмәне булған.  

Сирбай халҡы игенселек һәм малсылыҡ менән шөғөләнгән. 

1894 йылда сирбайҙар ер биләмәләрен йән башына (139 ир-ат) бүлеүгә күскән. 

Ер ҡара тупраҡлы, 30 йыл дауамыында һөрөлгән. Өс баҫыулы сәсеү әйләнеше системаһы ҡулланыла. Өс ат егеп һөрө торған һабандар ҡулланылған. Һатҡы заводынан һатып алынған өс атлы һуҡҡыс һәм елгәргескә эйә булғандар. 

1895 йылда 52 йорт була. Шуларҙан 11 хужалыҡтың малы булмай. 30 кеше Ҡуҫа заводына урман йығып утын әҙерләргә ялланған. Ҡуҫа ҡалаһында ҙур сауҙа рәттәре лә ойошторолған. Ауылда 2 кибет булған.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда Сирбайҙа 1895 йылда төҙөлгән мәсет, 2 бакалея кибете теркәлгән. 

1920 йылда Сирбай ауылындағы 67 йортта 391 кеше йәшәгән.

Әлеге ваҡытта Сирбай ауылында балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар.

## Халыҡ һаны
Сирбай ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре
* Зөлҡәрнәев Юмпир Дәүләтша улы (1931, Ҡыйғы районы, Сирбай ауылы — ) — техник фәндәр кандидаты, доцент. 1949 йылда Мәсәғүт уҡытыусылар институтын (1949-1950), 1954 йылда Иркутск хәрби училищеһын тамамлай. 1968-1996 йылдарҙа Өфө авиация институтында преподаватель.

## Урамдары

* 8 Март урамы ( 8 Марта (улица)
* Таулы урамы ( Нагорная (улица)
* Йылға аръяғы урамы ( Заречная (улица)
* Өлкәров урамы ( Улькарова (улица)

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары:
*Тауҙар:*

*Урмандар:*

*Йылғалар:*
Әй, Алайылға.

*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:*

*Көртмәлелек:* Сирбай ауылы янында ҡара еләк йәғни көртмәлелек — тәбиғәт һәйкәле.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Әйле

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 112—113 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7 

## Һылтанмалар
* 
* 
* Уфаген. Сюрбаево (Кумый-Самар)

## Иҫкәрмәләр