Филлис Уитни

**Филлис Аямэ  Уитни** (; 9 сентябрь 1903 йыл, Иокогама — 8 февраль 2008 йыл, Фабер) —  мөхәббәт, балалар тураһында һәм детектив романдары арҡаһында дан алған Америка яҙыусыһы, АҠШ-та күп миллионлы тираждар менән һатыла. Журналистар уны «Американың готика  королеваһы» тип атай.

## Биографияһы
Филлис Японияның Иокогама ҡалаһында тыуған,  Айова штатында тыуған  атаһы Чарльз  Джозеф Уитни —  экспорт компанияһы хеҙмәткәре. Әсәһе Мэри Лиллиан Мэндевилл  Шотландиянан, әммә  Кливлендта тыуған (Огайо штаты). Был уның икенсе никахы була.

Филлис Аямэ Уитни («аямэ» — япон һүҙенән  «йәйғор» тигәнде аңлата) балерина булырға хыяллана. Үҫмер сағында уҡ яҙыша башлай. 1918 йылда Ҡытай ҡалаһы Ханкойҙа атаһы үлеп ҡалғас, ғаилә  Сан-Францискоға (Калифорния штаты) күсеп килә. Ҡыҙ  үҙенең бала сағын Японияла, Филиппинда һәм Ҡытайҙа үткәрә, шуға күрә Американы тәүге тапҡыр 15 йәшендә күрҙә. Ғаилә тәүҙә Сан-Франциско ҡалаһы ситендә  — Берклиҙа йәшәй,  ә тиҙҙән әсә менән ҡыҙ Сан-Антониоға (Техас штаты) күсеп килә, унда Филлис бейеү сәнғәтен үҙләштереүҙе дауам итә, Ҡыҙыл Тәре спектаклдәрендә  ҡатнаша  һәм бейеү дәрестәре бирә.

Әммә тиҙҙән яҙышыу теләге бейеүгә ынтылышты еңеп сыға һәм ул мәңгелеккә сәхнәне ҡалдыра.   Сан-Антонио ҡалаһында 1920 йылда әсәһе  вафат була һәм Филлис  Чикагоға (Иллинойс штаты) инәһе эргәһенә күсеп китә, унда 1924 йылда урта мәктәпте тамамлай,   һәм әҙәбиәт менән етди шөғөлләнә башлай. Уның тәүге хикәйәләре  «Chicago News Daily» гәзитендә баҫылып сыға,  бик тиҙҙән йөҙҙәрсә хикәйәһе  башҡа периодик баҫмаларҙа баҫылып сыға.  Был ваҡытта ул Чикаго асыҡ китапханаһының балалар бүлегендә һәм китап магазинында эшләй.  1925 йылда ул Джордж Гармерға кейәүгә сыға,  1934 йылда уның менән никахынан  ҡыҙы Джорджия тыуа.

1941 йылда  «Houghton Mifflin» нәшриәтендә уның беренсе романы — үҫмерҙәр өсөн «Место для Энн» китабы, ә ике  йылдан һуң  «Ziff-Davis Publishing Company» нәшриәтендә беренсе  «өлкән» «Красный — для убийства» романы баҫылып сыға. 1942—1946 йылдарҙа Филлис Уитни  балалар китабы мөхәррире булып эшләй. 1945 йылда Төньяҡ-Көнбайыш университетында, ә 1947—1958 йылдарҙа Нью-Йорк университетнда балалар әҙәбиәте курсын  уҡыта.

1950 йылда, уның яҙыусылыҡ эшен хупламаған  тәүге ире менән айырылышҡандан һуң, ул икенсе тапҡыр Лоуэлл Янкаға кейәүгә сыға. 1960 йылда уның иҫәбендә инде баҫылып сыҡҡан 25 китабы була. Ул китап артынан китап баҫтырып сығарыуын дауам итә, детектив әҫәбиәте өсөн юғары Америка наградаһы — Эдгар Алан По премияһы лауреаты була.  1960 йылдар уртаһында уның китаптары сит ил телдәренә тәржемә ителә, исеме Мэри Стюарт һәм Виктория Холт кеүек популяр яҙыусылар менән бергә телгә алына башлай.

20 йыл дауамында  Филлис Уитни Нью-Йоркта йәшәй. Аҙаҡ ире менән башта Сассексҡа, Хоуп ҡаласығына (Нью-Джерси штаты) йәшәргә күсә.  

Үҙ ғүмерендә яҙыусы 75-тән ашыу китап яҙа, уларҙа детектив һәм мөхәббәт сюжеттары үҙ-ара тығыҙ үрелеп бара, уларҙа үҫмерҙәр хәйләкәр серҙәр аса, һәм уларҙа һәр ваҡыт изгелек яуызлыҡты еңеп сыға. Һуңғы ике йылда романсы автобиографияһы өҫтөндә эшләй. 

Филлис Уитни  Фабер ҡалаһында (Вирджиния штаты) 104 йәшендә пневмониянан вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

* 1961 — Эдгар Аллан По (Edgar Allen Poe Award) премияһы, «балалар өсөн йылдың иң яҡшы детективы» категорияһында «Тайна завсегдатая бассейна» романы өсөн 
* 1962 — Эдгар Аллан По (Edgar Allen Poe Award) премияһына номинация, «балалар өсөн йылдың иң яҡшы  детективы» категорияһында «Секрет глаза тигра» романы өсөн
* 1964 —  Эдгар Аллан По (Edgar Allen Poe Award) премияһы, «балалар өсөн йылдың иң яҡшы детективы» категорияһында «Тайна скрытой руки» романы өсөн
* 1964 —  Оклахома штатының  «Секвойя» (Sequoyah Award) премияһы, «Тайна скрытой руки» романы өсөн
* 1971 — Эдгар Аллан По премияһына номинация (Edgar Allen Poe Award), «балалар өсөн йылдың иң яҡшы детективы» категорияһында «Секрет недостающего следа» романы өсөн
* 1974 — Эдгар Аллан По премияһына номинация (Edgar Allen Poe Award), «балалар өсөн йылдың иң яҡшы детективы» категорияһында «Тайна сердящегося мальчика» романы өсөн
* 1975 —   MWA (Mystery Writers of America) ассоциацияһы президенты 
* 1988 —  MWA (Mystery Writers of America) ассоциацияһы грандмастеры
* 1989 — « Malice Domestic»  йәмғиәтенең «Агата» премияһы, жанр алдындағы ҡаҙаныштары өсөн
* 1995 —  SMA (Society of Midland Authors) йәмғиәтенән ҡаҙаныштары өсөн премия

## Иҫкәрмәләр