Илсе

**Илсе** () — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1143 кеше.
Почта индексы — 453721, ОКАТО коды — 80253825001.

## Географик урыны
Ауыл Ҡурыуҙы йылғаһы (Уй йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 20 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шартым): 8 км

## Тарихы
XVIII быуаттың 2-се яртыһында 1736 йылдың 11 февраль указына ярашлы, Себер даруғаһы Ҡаратабын башҡорттарынан ҡаҙнаға тартып алынған аҫаба ерҙәрендә типтәрҙәр Илсе ауылына нигеҙ һалған. Ауыл атамаһы тәүге төпләнеүсе Илсе Әсәнов (1746—1809) исеме менән бәйле. Уның улы Баҙарғол 1811 йылда типтәрҙәр полкында хеҙмәт иткән. 
1795 йылда 32 йорт-хужалыҡта 222 кеше йәшәгән. 1865 йылда унда инде 173 йортта 1168 кеше иҫәпләнгән. Совет халыҡ иҫәбен алыу хужалыҡтарҙың (473) һәм халыҡтың (2443) артыуын асыҡлаған.

Игенселек һәм малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 1900 йылда 2 мәсет, 2 мәктәп, һыу тирмәне булған. 

## Бөгөнгөһө
Бөгөн Илсе ауылындағы 462 йортта 1254 кеше йәшәй. Ауылда урта мәктәп, ике балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, почта бүлексәһе, мәҙәниәт йорто, китапхана эшләй, мәсет бар.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).

## Ревизия материалдары
1811 йылғы
һәм 1859 йылғы Илсе  ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

## Урамдары

* Әүлиә урамы  ()
* Байраҡай урамы  ()
* Вәли Сибәғәтов урамы  (
* Интернационал урамы  ()
* Кама урамы  ()
* Ташсылар урамы  ()
* Күсәрбай урамы  ()
* Болон урамы  () 
* Магазин тыҡрығы  ()
* Йәштәр урамы  () 
* Яр буйы урамы  ()
* Таулы урамы   
* Яңы урам  (%
* Өҫтөтау урамы  ()
* Партизан урамы  ()
* Йылға урамы  () 
* Сатра урамы  ()
* Төҙөүселәр урамы  ()
* Уҡытыусылар урамы  ()
* Х.Яппаров урамы  () 
* Үҙәк урам  ()
* Мәктәп урамы  () 
* Шоссе урамы  ()
* Көньяҡ урамы  () 
* Юрғатау урамы  ()

## Билдәле шәхестәре
* Вилданов Урал Сәлим улы (4.11.1956) — ғалим-философ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Философия фәндәре докторы (2000), профессор (2001). 
* Вилданов Хәниф Сәлим улы (23.03.1970) — философ. Философия фәндәре докторы (2010).
* Фәтҡуллин Ринат Абдулла улы (23.02.1939) — ғалим-географ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1987—2003 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтының һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының тәбиғи‑география факультеты деканы. География фәндәре кандидаты (1974), профессор (1996). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1997), СССР юғары мәктәбе отличнигы (1984), Рәсәйҙең геодезия һәм картография отличнигы (2003). Саңғы ярышы буйынса СССР‑ҙың спорт мастеры (1965).
* Кәлимуллин Рәшит Шәрифулла улы (8.12.1956) — журналистика ветераны. 1985—2002 йылдарҙа «Башҡортостан» гәзите хәбәрсеһе, бүлек мөдире, 2011 йылдан — баш мөхәррир урынбаҫары, 2015 йылдан — баш мөхәррир ҡарамағындағы махсус хәбәрсе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (1999).
* Кәримов Азат Әхмәтхан улы (20.06.1952—26.12.2017) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе хеҙмәткәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Юғары Советтың Һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эштәре буйынса комиссия ағзаһы.
* Шарапова Лиана Ишмөхәмәт ҡыҙы (29.01.1969) — «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2015). 
* Әхмәтйәнова Хәлиҙә Ғәлиәхмәт ҡыҙы (31.07.1942) — Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Учалы ҡалаһы һәм Учалы районының почётлы гражданы (1997).
*Ғөмәров  Ғәлимйән Хәмбәли улы(06.12.1900-?) — тарих фәндәре кандидаты.Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғышы ветераны.Ҡазан ҡалаһы  ер эштәре буйынса техникумы,(1925),Свердловск өлкә совет-партия мәктәбенең 2-се баҫҡыс уҡытыусыһы ,бер үк ваҡытта Свердловск татар-башҡорт техникумы уҡытыусыһы(1927), Бөрө ҡалаһы педтехникумы директоры(1928),Мәскәү Дәүләт Фәнни-тикшеренеү институтының стоматология һәм одонтология курстары уҡытыусыһы (1930),Башҡортостан коммунистик университетының марксизм-ленинизм кафедраһы мөдире(1933),ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә партия эшмәкәрҙәрен уҡытыу курсы бүлегенең мөдире (1938), Өфө пехота училищеһы уҡытыусыһы(1939),К.А.Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институты уҡытыусыһы(1938-1941;1946-1949),СССР-ҙың Башҡортостан Фәндәр Академияһы  Тарих,тел,әҙәбиәт институтында ғилми хеҙмәткәр, бер үк ваҡытта КПСС-тың Өфө ҡала комитеты киске университеты (1947-1967),Өфө авиация институты уҡытыусыһы,(1967-1969).Бик күп ғилми эштәр авторы."Хәрби хеҙмәте өсөн",""Фашистик Германияны тар-мар иткәне өсөн" миҙалдары, Башҡортостан Юғары Советы Президиумының Маҡтау Грамотаһы менән наградланған.
* Сибәғәтов Вәли Сибәғәт улы (1912—2001) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. Ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ (1943,1945), II дәрәжә Ватан һуғышы (1944) ордендары кавалеры.
* Әхмәтйәнова (Мөфтәхетдинова) Эльвира Искәндәр ҡыҙы  (23.05. 1977) Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2021), 2001 йылдан Мәҙәниәт министрлығының Республика халыҡ ижады үҙәгенең фольклор буйынса белгесе, 2009 йылдан халыҡ ижады бүлеге мөдире, мәҙәниәт өлкәһендә республика, бөтә Рәсәй, төбәк-ара мәҙәни сараларҙың, конкурс - фестивалдәрҙең, проекттарҙың координаторы

## Ер-һыу атамалары

* Әүлиә тауы
* Юрғатау урманы (тауы)
* Аҡ шишмә
* Ҡороуҙы йылғаһы
* Бәҙерниса яланы
* Ғәбиҙә бураны 
* Гөлгөнә юлы
* Ҡәһәрле юл
* Баҡый түше
* Мәржен күле
* Садиҡа ҡоҙоғо
* Байраҡай урманы
* Убалы һаҙы
* Ослотау тауы
* Кесе Әгер тауы
* Оло Әгер тауы

## Видеояҙмаларҙа
* Учалинский район село Ильчино

## Сайттарҙа
* Ильчино - победитель республиканского конкурса "Трезвое село"

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* 

## Һылтанмалар
* 
* 
* 1811 йылғы ревизия материалдары
* 1859 йылғы ревизия материалдары
* Ильчино на портале «Генеалогия и Архивы»