Ҡытау-Ивановск

**Ҡытау-Ивановск** — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе Ҡытау- Ивановск районындағы ҡала. Райондың һәм Ҡытау-Ивановск ҡала биләмәһенең административ үҙәге.
Халыҡ һаны —  кеше () тәшкил итә.

## Атамаһы
Ҡала сауҙәгәрҙәр һәм сәнәғәтселәр Иван Твердышев һәм уның кейәүе Иван Мясников хөрмәтенә һәм Ҡытау йылғаһы исемен өҫтәү рәүешендә аталған. Гидроним үҙ сиратында Ҡатай башҡорт ырыуы этнонимынан килеп сыҡҡан.

## Географияһы
Силәбенән 260 км алыҫлыҡта Ҡатай йылғаһы буйында урынлашҡан.

## Тарихы
Сембер сауҙагәрҙәре һәм сәнәғәтселәре Иван Борисович Твердышев һәм уның кейәүе Иван Семенович Мясников бай тимер рудалы Баҡал ятҡылығын тикшереп, 1755 йылда Өфө губернаһының Өфө өйәҙендәге Ҡытау йылғаһы ярында тимер эшләү заводына, Йүрүҙән-Ивановка сүкеш (молотовый) һәм домна заводына, 1758 йылда — Ҡытау йылғаһының Йүрүҙән менән ҡушылған урында Ҡытаутамаҡ сүкеш заводына нигеҙ һалалар. Тәүге тиҫтә йылдарҙа Ҡытау-Ивановка заводы суйын етештереүсәнлеге һәм сифаты буйынса Уралда баш завод һәм Рәсәйҙә иң алдынғыларҙан һанала, швед һәм инглиз домна производстволарын уҙып китә. 150 йыл дауамында Белосельский-Белозерскийҙар кенәздәр (И. С. Мясников вариҫтары) ҡарамағында була. 1922 йылда Өфө губернаһы бөтөрөлгәндән һуң Ҡытау-Ивановск, Усть-Ҡытау улустары Силәбе губернаһының Златоуст өйәҙенә ҡушылалар. Артабан 1923 йылда Урал өлкәһе ойошторолоуынан һуң Златоуст округына үҙгәртелә. 1934 йылда, Урал өлкәһе Силәбе өлкәһе һәм Свердловск өлкәһенә бүленгәндән һуң, 1935 йылда Силәбе өлкәһе составында Ҡытау районы булдырыла, уның үҙәге итеп Ҡытау-Ивановск билдәләнә, 1933 йылда ҡала статусын ала.

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Йүрүҙәнгә Тула ҡалаһынан ҡорал эшләү заводы, Ҡытау-Ивановск ҡалаһына — Киров оборона заводы (Смоленск өлкәһе) һәм Ленинград штурман приборҙары заводы эвакуациялана. 1942 йылда Йүрүҙән һәм Усть-Ҡытау завод ҡасабалары район ҡарамағындағы ҡала статусын алдылар. 1965 йылдың 12 ғинуарында элекке Ҡытау районы сиктәрендә Ҡытау-Ивановск районы ойошторола. 1979 йылдың декабрендә Ҡытау-Ивановск районынан тирә-яҡ биләмәләре һәм бер нисә ауылы менән бергә Усть-Ҡытау ҡалаһы үҙаллы административ-территориаль берәмеге булараҡ Силәбе өлкәһенә бирелә. 1997 йылда «Ҡытау-Ивановск ҡалаһы һәм Ҡытау-Ивановск районы» муниципаль берәмеге булдырыла

XVIII быуат аҙағынан XIX быуат аҙағына тиклем урыҫ дворян нәҫеленән Белосельский-Белозерскийҙар кенәздәре биләмәләренә ҡарай. Ҡытау-Ивановка заводы Ҡытау тау заводы округының үҙәге була.

1914 йылда цемент цехы сафҡа ебәрелә. 1979 йылда Ҡытау-Ивановск районының бер өлөшө Көньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы составына инә.

1933 йылдың 27 авгусынан — ҡала тибындағы ҡасаба, 1939 йылдың 27 авгусында ҡала статусын ала.  1935 йылдан — Ҡытау районы үҙәге.

## Халҡы



### Билдәле кешеләр
* Азин Леонид Александрович (1923—1996) — совет ғалим-агрономы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре.
* Азина Мария Александровна (1905—1990) — совет ғалим-табибы, медицина фәндәре докторы, профессор.

## Иҡтисады
* Ҡытау-Ивановск ҡойоу заводы
* «Ҡытау цементы» заводы
* Ҡытау-Ивановск приборҙар эшләү заводы
* ЯАЙ «СМАРТ»

## Әҙәбиәт
* (рус.) (рус.)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Администрация Катав-Ивановского муниципального района
* Катав-Ивановск в энциклопедии «Мой город» Информационно развлекательный портал Катав-Ивановска
* Катав Ивановская станция Запрудовка до 60 — х годов была и станцией Белорецкой узкоколейки
* Фотографии г. Катав-Ивановска Катав-Ивановск в энциклопедии Челябинской области
* Список памятников культурного наследия Катав-Ивановска в Викигиде