Исламда күп ҡатынлылыҡ

**Тәғәдүд әз-зәүджәт** ( — *күп ҡатынлылыҡ, [[полигамия]]*)Та‘а́ддуд аз-завджа́т — күп ҡатынлылыҡ тураһында күрһәтмәләр йыйылмаһын билдәләүсе шәриғәт ҡануниәте термины. Ҡануниәт күҙлегенән ҡарағанда күп ҡатынлылыҡ факты осрағы хәл торошона бәйле йә Мөбәх (рөхсәтле), йә Важиб (мотлаҡ), йә Мәкруһ (тыйылған) тип баһаланыуы мөмкин. Мосолманға бер үк ваҡытта дүрт ҡатындан күберәк алыу тыйыла.

## Нигеҙләү
Күп ҡатынлылыҡҡа Ҡөрьәндең ән-Ниса сүрәһе төп нигеҙләмәһе булып тора:

## Ғәҙеллек
Ҡөрьәндә "тиң хоҡуҡлы никах"та торған күп ҡатынлы ирҙән талап ителгән ғәҙеллек ризыҡ, эсемлек, кейем, торлаҡ һәм башҡалар менән бер тигеҙ тәьмин итеүҙә сағылырға тейеш. Шул уҡ ваҡытта «тиң» төшөнсәһе һәр ҡатынды үҙенә кәрәкле нәмә менән тәьмин итеүҙе күҙ уңында тота.

Ир-егеттәр һәр ҡатын-ҡыҙға айырым торлаҡ бирергә бурыслы. Әгәр ҡатын-ҡыҙ риза булһа, улар бер йортта, әммә төрлө бүлмәләрҙә йәшәй ала. Ире бер ҡатынын зиннәтле йортҡа, , ә икенсеһен иҫке аласыҡҡа урынлаштырырға тейеш түгел.

Ире ҡатындары менән бергә үткәргән көндәрен һәм төндәрен тигеҙ бүлергә бурыслы. Ир кеше берәй ҡатынының рөхсәте менән башҡа ҡатынына ҡарағанда аҙыраҡ ваҡыт үткәрә ала.

Мөхәббәткә килгәндә иһә, был хисте ҡатын-ҡыҙҙар араһында тигеҙ бүлә алмайҙар. Шәриғәт һәр ҡатынына ҡарата тиң яратыу кисереү бурысы һалмай.

## Шәриғәт бойороҡтары

Ир-ат менән бәйле хәлдәргә ҡарап, күп ҡатынлылыҡ уның өсөн мөстәхәб (теләүле), мәкруһ (ярамаған эш), *[[Харам|йә]]* харам булыуы мөмкин .

* Әгәр ҡатын ирен һаҡламаһа йәки ҡаты сирләһә, түлһеҙ булһа һәм башҡалар, ә ире бала теләй икән, уға икенсеһенә өйләнеү мөстәхәб.
* Әгәр ир икенсе ҡатынға хәжәтлекһеҙ йәки йәмғиәттә абруйын күтәрер өсөн өйләнергә теләһә, был осраҡта күп ҡатынлылыҡ уның өсөн мәкруһ.
* Әгәр ир кеше ярлы, көсһөҙ йәки ҡатындар араһында ғәҙеллек булдыра алыуына ышанмай икән, был осраҡта күп ҡатынлылыҡ уның өсөн харам (гонаһлы эш) булып тора.

## Күп ҡатынлылыҡтың файҙаһы
Күп ҡатынлылыҡ бер нисә социаль проблеманы хәл итә, тип иҫәпләй мосолмандар:

* Ирҙәрҙе зина ҡылыуҙан һаҡлау. Күп ирҙәрҙең тәбиғәте шундай: улар ҡатындарына хыянат итә, был үҙ сиратында венерик ауырыуҙарҙың таралыуына, айырылышыуҙарҙың артыуына килтерә.
* Ҡатын-ҡыҙҙы яҡлау. Күп ҡатынлылыҡ күберәк ҡатын-ҡыҙҙың ғаиләле булыуын һәм матди тәьмин ителеү мөмкинлеген бирә.
* Тоҡомо. Күп ҡатынлылыҡ демографик үҫешкә тос өлөш индерә.

Махачкаланың Үҙәк мәсете имамы Мөхәмәтрәсүл Саадуев әйтеүенсә « бындай аҙымға аңлы рәүештә барған ирҙәрҙе илһөйәр тип иҫәпләргә мөмкин, сөнки улар ике, йә өс-дүрт ғаиләне аҫрауға ала. Бындай ирҙәрҙе өҫтөнлөктәр менән тәьмин итергә кәрәк».

## Төрлө илдәрҙә күп ҡатынлылыҡ
Ислам дәүләттәренең күпселегендә күп ҡатынлылыҡ хоҡуҡи нормаһы булып тора. Әммә Төркиәлә, Туниста һәм Алжирҙа күп ҡатынлылыҡ закон менән тыйыла. Иранда никахҡа инеү өсөн беренсе ҡатынының ризалығы кәрәк. Ираҡта, Мароккола, Сүриәлә һәм Пакистанда бының өсөн властарҙан рөхсәт алырға кәрәк.

Рәсәйҙә күп ҡатынлылыҡ федераль закон менән тыйылған. 2000 йылдар башында Ингушетия президенты Руслан Аушев республикала күп ҡатынлылыҡ рөхсәт итә, әммә тиҙҙән ингуш ирҙәре йәнә бер нисә ҡатын алыу мөмкинлегенән мәхрүм ителә.

Нигерия имамы Мөхәммәт Әлхажи артыҡ күп ҡатынлылыҡ өсөн үлемгә хөкөм ителә, әммә һөҙөмтәлә азат ителә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
*