Донъя илдәре һәм территориялары

Түбәндә донъя илдәренең исемлеге килтерелә. Исемлектә 261 ил бар, шул иҫәптән:

* **194 бойондороҡһоҙ дәүләт** (193 дәүләт-БМО ағзалары һәм Ватикан.
* **Статусы аныҡ булмаған дәүләттәр (13)**:
** БМО ағзаһы булмаған, ләкин бер йәки бер нисә БМО ағзаһы булған дәүләт тарафынан танылған **9** дәүләт (өлөшләтә танылған дәүләттәр):
*** Абхаз Республикаһы
*** Азад Джамму һәм Кашмир
*** Ҡытай Республикаһы
*** Косово Республикаһы
*** Көньяҡ Осетия Республикаһы
*** Филистин Дәүләте
*** Сахара Ғәрәп Демократик Республикаһы
*** Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы
** БМО ағзаһы булмаған һәм бер ниндәй ҙә БМО ағзаһы булған дәүләт тарафынан танылмаған **2** дәүләт. Өлөшләтә танылған ҡайһы бер дәүләттәр тарафынан танылған дәүләттәр:
*** Таулы Ҡарабах Республикаһы
*** Днестр алды Молдова Республикаһы
** БМО ағзаһы булмаған, бер ниндәй ҙә БМО ағзаһы булған дәүләт йәки өлөшләтә танылған дәүләт тарафынан танылмаған, ләкин ысынбарлыҡта бойондороҡһоҙ булған **2** дәүләт:
*** Азавад
*** Сомалиленд
* **Башҡа территориялар (54)**:
** **Халыҡ-ара килешеүҙәрҙә әйтеп үтелгән махсус статуслы 4 территория:** *[[Аланд утрауҙары]], [[Гонконг|Гонконг (Сянган)]], [[Макао|Макао (Аомынь)]] һәм [[Шпицберген]]*.
** **Дауамлы халҡы булған 38 бойондороҡло территория:**
*** Австралияның 3 тышҡы территорияһы: *[[Кокос утрауҙары|Кокос (Килинг) утрауҙары]], [[Норфолк утрауы]] һәм [[Раштыуа утрауы (Австралия)|Раштыуа утрауы]]*;
*** Бөйөк Британияның 3 тажлы ере: *[[Гернси]], [[Джерси]] һәм [[Мэн утрауы]]*;
*** Бөйөк Британияның 12 диңгеҙ аръяғы территорияһы: *[[Ангилья]], [[Бермуда утрауҙары|Бермуда утрауҙары (Бермудалар)]], [[Һинд океанындағы Британия территорияһы]], [[Британия Виргин утрауҙары]], [[Гибралтар]], [[Кайман Утрауҙары]], [[Монтсеррат]], [[Питкэрн утрауҙары]], [[Изге Елена, Күтәрелеү һәм Тристан-да-Кунья утрауҙары]], [[Тёркс һәм Кайкос]], [[Фолкленд утрауҙары]] (Аргентина дәғүә итә) һәм [[Көньяҡ Георгия һәм Көньяҡ Сандвич утрауҙары]] (Аргентина дәғүә итә)*;
*** Данияның 2 территорияһы (автоном регионы): *[[Гренландия (административ берәмек)|Гренландия]] һәм [[Фарер утрауҙары]]*;
*** Нидерландтың 3 диңгеҙ аръяғы (автоном) территориялары: *[[Аруба]], [[Кюрасао]] һәм [[Синт-Мартен|Синт-Маартен]]*;
*** Яңы Зеландия менән ирекле берләшмәлә булған 2 үҙидаралы дәүләт берәмеге: *[[Кук 


















трауы]] һәм [[Ниуэ|Ниуэ (Савидж)]]*;
*** Яңы Зеландияның 1 бойондороҡло территорияһы: *[[Токелау]]*;
*** АҠШ-тың 5 диңгеҙ аръяғы биләмәһе (ҡушылмаған территориялары): *[[Америка Виргин утрауҙары]], [[Америка Самоаһы]], [[Гуам]], [[Пуэрто-Рико]] һәм [[Төньяҡ Мариана утрауҙары]]*;
*** Францияның 5 диңгеҙ аръяғы берләшмәһе: *[[Сен-Бартельми]], [[Сен-Мартен (Франция)|Сен-Мартен]], [[Сен-Пьер һәм Микелон]], [[Уоллис һәм Футуна]] һәм [[Француз Полинезияһы]]*;
*** Францияның 2 диңгеҙ аръяғы махсус статуслы административ-территориаль берекмәләре: *[[Яңы Каледония]] һәм [[Француз Көньяҡ һәм Антарктика территориялары]]*.
** **Дәүләттәрҙең айырылмаҫ өлөштәре тип һаналған, ләкин дәүләттең төп өлөшөнән алыҫта урынлашҡан 11 диңгеҙ аръяғы территория (атап әйткәндә, донъяның икенсе киҫәгендә булғандар):**
*** Испанияның Африкалағы 3 территорияһы: *[[Канар утрауҙары]] һәм автоном ярым анклав ҡалалар [[Сеута]] һәм [[Мелилья]]*;
*** Португалияның 2 автоном регионы: *[[Азор утрауҙары]] һәм [[Мадейра]]*;
*** АҠШ-тың 1 диңгеҙ аръяғы штаты: *[[Гавайҙар|Гавай утрауҙары (Гавайҙар)]]*;
*** Францияның 5 диңгеҙ аръяғы департаменты һәм регионы: *[[Гваделупа]], [[Майотта]], [[Мартиника]], [[Реюньон]] һәм [[Француз Гвианаһы]]*.
** **Статусы билдәләнмәгән, ҡайһы берәүҙәрҙең иҫәпләүенсә Берләшкән короллектәрҙең суверен диңгеҙ һыуҙарында урынлашҡан, шул уҡ ваҡытта үҙидара һәм Берләшкән Короллек дәғүә итмәгән 1 территория:** *[[Силенд]]*.

Был исемлеккә **индерелмәгәндәр**:
*  (БМО-ла күҙәтеүсе статусына эйә булыуға ҡарамаҫтан)
*  Хәҙерге ваҡытта аннексиянмауға ҡарамаҫтан де-факто Италияның өлөшө тип һанала.
* дауамлы халҡы булмаған бәйле һәм диңгеҙ аръяғы территориялар (мәҫәлән, Тышҡы ваҡ утрауҙар (АҠШ))
* үҙәк хөкүмәт тарафынан контроль ителмәгән, ләкин тулы бойондороҡһыҙлыҡҡа дәғүә итмәгән территориялар (мәҫәлән, Мьянмалағы Аракан, Ва һәм Шан; Сомалилағы Авдаленд, Азания, Галмудуг, Пунтленд һәм Хатумо)
* Виртуаль дәүләттәр (мәҫәлән, Молоссия)
* Башҡа дәүләт территорияларындағы хәрби һәм хәрби-диңгеҙ базалары.

Исемлек киләһе рәүештә төҙөлгән:
(Флаг) Илдең ҡыҫҡа исеме — илдең тулы исеме: комментарийҙар

## Илдәр исемлеге
#  Абхазия — Абхаз Республикаһы: БМО ағзаһы булған алты ил (Рәсәй Федерацияһы, Никарагуа, Венесуэла, Науру, Вануату һәм Тувалу), өлөшләтә танылған Көньяҡ Осетия һәм ике танылмаған дәүләт (Таулы Ҡарабах Республикаһы һәм Днестр алды Молдова Республикаһы) тарафынан танылған; Грузия конституцияһы буйынса Грузия составына инә
#  — Австралия Союзы
#  — Австрия Республикаһы
#  — Бойондороҡһыҙ дәүләт Азавад: танылмаған дәүләт, 6 апрель 2012 йылда бойондороҡһыҙлығыны иғлан итте,; де-юре Мали составына инә
#  — Азад Джамму һәм Кашмир: өлөшләтә танылған дәүләт (Пакистан таныған). БМО резолюцияһ буйынса Кашмир статусы плебисцит йәки референдум менән билдәләнергә тейеш; һуңғыһын Һиндостан кире ҡаҡҡан һәм урындағы советтың Һиндостан составында булырға теләү ҡарары плебисцитты алмаштыра тип аңлатҡан. Ирекле Кашмир ысынында Пакистан провинцияһы булып тора.
#  — Әзербайжан Республикаһы
#  — Португалияның Атлантик океандағы автоном регионы
#  — Финляндияның автоном территорияһы, махсус халыҡ-ара килешеү буйынса идара ителә
#  — Албания Республикаһы
#  — Алжир Халыҡ Демократик Республикаһы
#  — АҠШ-тың диңгеҙ аръяғы биләмәһе (ҡушылмаған территорияһы), шулай уҡ Көнсығыш Самоа тип билдәле
#  — Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
#  — Ангола Республикаһы
#  — Андорра Кенәзлеге
# 
#  Аомынь (Макао) — *Аомынь махсус административ районы*: махсус халыҡ-ара килешеү буйынса Ҡытай Халыҡ Республикаһы идара иткән территория
#  — Аргентина Республикаһы
#  — Әрмәнстан Республикаһы
#  — Нидерландтың автоном территорияһы
#  — Афғанстан Ислам Республикаһы
#  — Багама Утрауҙары Берләшмәһе
#  — Бангладеш Халыҡ Республикаһы
# 
#  — Бахрейн Короллеге
#  — Беларусь Республикаһы
# 
#  — Бельгия Короллеге
#  — Бенин Республикаһы
#  — Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
#  — Болгария Республикаһы
#  — Күп милләтле Дәүләт Боливия
#  — ике үҙидаралы берләшмәнән тора — Серб Республикаһы һәм Босния һәм Герцеговина Федерацияһы
#  — Ботсвана Республикаһы
#  — Бразилия Федератив Республикаһы
#  — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы (Чагос утрауҙарында БМО ҡарарына ҡаршы булдырылған)
#  — Бруней-Даруссалам Дәүләте
#  (элекке *Үрге Вольта*)
#  — Бурунди Республикаһы
#  — Бутан Короллеге
#  — Вануату Республикаһы
#  — Ватикан
#  —Бөйөк Британияның һәм Төньяҡ Ирландияның Берләшкән Короллектәре
# 
#  — Венесуэла Боливар Республикаһы
#  — Британия Виргин утрауҙары: Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
#  — АҠШ диңгеҙ аръяғы территорияһы (ҡушылмаған территория)
#  — Көнсығыш Тимор Демократик Республикаһы
#  — Вьетнам Социалистик Республикаһы
#  — Габон Республикаһы
#  — Гаити Республикаһы
#  — Гайана Кооператив Республикаһы
#  — Гамбия Республикаһы
#  — Гана Республикаһы
#  — Францияның диңгеҙ аръяғы регионы
#  — Гватемала Республикаһы
#  — Гвинея Республикаһы
#  — Гвинея-Бисау Республикаһы
#  — Германия Федератив Республикаһы
#  — Бөйөк Британияның тажлы ере, Нормандия утрауҙары киҫәге
#  — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
#  — Гондурас Республикаһы
#  (Сянган) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының *Гонконг махсус административ районы*: Ҡытай тарафынан махсус халыҡ-ара килешеү нигеҙендә идара ителә
# 
#  — Данияның бойондороҡлы территорияһы (автоном регион)
#  — Грек Республикаһы
# 
#  — АҠШ диңгеҙ аръяғы биләмәһе(ҡушылмаған территория)
#  — Дания Короллеге
#  — Бөйөк Британияның тажлы ере, Нормандия утрауҙары киҫәге
#  — Джибути Республикаһы
#  — Доминика Берләшмәһе
# 
#  — Мысыр Ғәрәп Республикаһы
#  — Замбия Республикаһы
#  — Зимбабве Республикаһы
#  — Израиль Дәүләте
#  — Һиндостан Республикаһы
#  — Индонезия Республикаһы
#  — Иордания Хашимит Короллеге
#  — Ираҡ Республикаһы
#  — Иран Ислам Республикаһы
# 
# 
#  — Испания Короллеге
#  — Италия Республикаһы
#  — Йемен Республикаһы
#  — Кабо-Верде Республикаһы (элекке *Йәшел Морон Утрауҙары Республикаһы*)
#  — Ҡаҙағстан Республикаһы
#  — Кайман Утрауҙары: Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
#  — Камбоджа Короллеге (элекке *Кампучия*)
#  — Камерун Республикаһы
# 
#  — Испанияның автоном өлкәһе
#  — Катар Дәүләте
#  — Кения Республикаһы
#  — Кипр Республикаһыһы
#  — Ҡырғыҙ Республикаһы
#  — Кирибати Республикаһы
# 
# 
#  — Австралияның тышҡы территорияһы
#  — Колумбия Республикаһы
#  — Комор Утрауҙары Союзы (*Коморҙар*)
# , шулай уҡ *Конго (Браззавиль)* тип атала
#  — (элекке Заир), шулай уҡ *Конго (Киншаса)* тип атала
#  — Корея Халыҡ Демократик Республикаһы
# 
#  — Косово Республикаһы: БМО протекторатында булған һәм Европа Союзы протекторатына күсеп барған өлөшләтә танылған дәүләт. Сербия конституцияһы буйынса Сербия составына инә һәм *[[Косово һәм Метохия|Косово һәм Метохия автоном крайы]]* тип иҫәпләнә
#  — Коста-Рика Республикаһы
#  — Кот-д’Ивуар Республикаһы (элекке *Фил Һөйәге Яры*)
#  — Куба Республикаһы
#  — Кувейт Дәүләте
#  — Яңы Зеландия менән ирекле берләшмәлә булған үҙидаралы дәүләт
#  — Нидерландтар Короллегенең автоном территорияһы
#  — Лаос Халыҡ Демократик Республикаһы
#  — Латвия Республикаһы
#  — Лесото Короллеге
#  — Либерия Республикаһы
#  — Ливан Республикаһы
#  — Ливия Республикаһы
#  — Литва Республикаһы
#  — Лихтенштейн Кенәзлеге
#  — Люксембург Бөйөк Герцоглығы
#  — Маврикий Республикаһы
#  — Мавритания Ислам Республикаһы
#  — Мадагаскар Республикаһы
#  — Португалияның Атлантик океандағы автоном регионы
#  — Францияның диңгеҙ аръяғы департаменты
#  — Македония Республикаһы, (*Элекке Югослав Республикаһы Македония, FYROM)*) тип тә атала
#  — Малави Республикаһы
#  — Малайзия
#  — Мали Республикаһы
#  — Мальдив Республикаһы
#  — Мальта Республикаһы
#  — Марокко Короллеге
#  — Францияның диңгеҙ аръяғы регионы
#  — Маршалл Утрауҙары Республикаһы
#  — Мексика Ҡушма Штаттары
#  — Испанияның яртылаш анклав ҡалаһы
#  — Микронезия Федератив Штаттары
#  — Мозамбик Республикаһы
#  — Молдова Республикаһы
#  — Монако Кенәзлеге
#  — Монголия
#  — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
#  — Мьянма Союзы (элекке *Бирма*)
#  — Бөйөк Британияның тажлы ере
#  — өлөшләтә танылған Абхазия, Көньяҡ Осетия и һәм танылмаған Днестр алды Молдова Республикаһы тарафынан танылған; Әзербайжан конституцияһы буйынса Әзербайжан составына инә
#  — Намибия Республикаһы
#  — Науру Республикаһы
#  — Непал Федератив Демократик Республикаһы
#  — Нигер Республикаһы
#  — Нигерия Федератив Республикаһы
#  — Нидерландтар Короллеге
#  — Никарагуа Республикаһы
#  — Яңы Зеландия менән ирекле берләшмәлә булған үҙидаралы дәүләт
# 
#  — Францияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
#  — Норвегия Короллеге
#  — Австралияның тышҡы территорияһы
#  — Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре
#  — Оман Солтанлығы
#  — Пакистан Ислам Республикаһы
#  — Палау Республикаһы (элекке *Белау*)
#  / Филистин Дәүләте: Израиль оккупациялаған территория; үҙ эсенә Газа Секторын һәм Иордан йылғаһының көнбайыш ярын ала
#  — Панама Республикаһы
#  — Папуа — Яңы Гвинея Бойондороҡһыҙ Дәүләте
#  — Парагвай Республикаһы
#  — Перу Республикаһы
#  — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
#  — Польша Республикаһы
#  — Португалия Республикаһы
#  — өлөшләтә танылған Абхазия, Көньяҡ Осетия и һәм танылмаған Таулы Ҡарабах Республикаһы тарафынан танылған; Молдавия конституцияһы буйынса Молдавия составына инә
#  — Пуэрто-Рико Берләшмәһе: АҠШ диңгеҙ аръяғы территорияһы (ҡушылмаған территория)
#  — Францияның диңгеҙ аръяғы регионы
#  — Австралияның тышҡы территорияһы
#  — Рәсәй Федерацияһы
#  — Руанда Республикаһы
# 
#  — Эль-Сальвадор Республикаһы
#  — Самоа Бойондороҡһыҙ Дәүләте (1997 йылға тиклем *Көнбайыш Самоа* тип аталған)
#  — Сан-Марино Республикаһы
#  — Сан-Томе һәм Принсипи Демократик Республикаһы
#  — территорияһының күп өлөшө Марокко тарафынан оккупацияланған һәм үҙенә ҡушылған
#  — Сәғүд Ғәрәбстаны Короллеге
#  — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
#  — Себорга Кенәзлеге: өлөшләтә танылған дәүләт (2009 йылда Буркина-Фасо тарафынан танылған)
#  — Төньяҡ Мариан Утрауҙары Берләшмәһе (АҠШ): АҠШ диңгеҙ аръяғы биләмәһе (ҡушылмаған территорияһы)
#  — Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы: өлөшләтә танылған дәүләт (Төркиә тарафынан танылған); Кипр конституцияһына күрә Кипр Республикаһы составына инә
#  — Сейшель Утрауҙары Республикаһы; Сейшелдар тип тә атала
#  — Сенегал Республикаһы
#  — Францияның диңгеҙ аръяғы берләшмәһе
#  — Францияның диңгеҙ аръяғы берләшмәһе
#  — Францияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
# 
#  — Сент-Китс һәм Невис Федерацияһы
# 
#  — Сербия Республикаһы
#  — Испанияның яртылаш анклав ҡалаһы
#  — Берләшкән Короллек дәғүә итмәгән, ҡайһы берәүҙәрҙең иҫәпләүенсә Берләшкән короллектәрҙең суверен диңгеҙ һыуҙарында урынлашҡан, үҙидаралы территория
#  — Нидерландтың автоном территорияһы
#  — Сингапур Республикаһы
#  — Сирия Ғәрәп Республикаһы
#  — Словак Республикаһы
#  — Словения Республикаһы
#  — Америка Ҡушма Штаттары
# 
#  — Сомали Республикаһы, элекке *Сомали Демократик Республикаһы*: үҙ-ара дошманлашҡан бер нисә төркөмгә һәм төньяҡтағы де-факто бойондороҡһыҙ Сомалиленд бүленгән
#  — Сомалиленд Республикаһы: танылмаған дәүләт, де-юре Сомали составына инә
#  — Судан Республикаһы
#  — Суринам Республикаһы
#  — Сьерра-Леоне Республикаһы
#  — Тажикстан Республикаһы
#  — Таиланд Короллеге
#  — Танзания Берләшкән Республикаһы
#  — Тёркс һәм Кайкос Утрауҙары: Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
#  — Тоголез Республикаһы
#  — элекке *Токелау (Юнион)*: Яңы Зеландияның бойондороҡлы территорияһы
#  — Тонга Короллеге
#  — Тринидад һәм Тобаго Республикаһы
# 
#  — Тунис Республикаһы
#  — Төркмәнстан
#  — Төркиә Республикаһы
#  — Уганда Республикаһы
#  — Үзбәкстан Республикаһы
# 
#  — Уоллис һәм Футуна утрауҙары территорияһы: Францияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
#  — Уругвай Көнсығыш Республикаһы
#  — Данияның бойондороҡлы территорияһы (автоном регионы)
#  — Фиджи Утрауҙары Республикаһы
#  — Филиппин Республикаһы
#  — Финляндия Республикаһы
#  — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы, Аргентина дәғүә итә
#  — Франция Республикаһы
#  — Францияның диңгеҙ аръяғы регионы
#  — Францияның диңгеҙ аръяғы берләшмәһе
#  — Францияның диңгеҙ аръяғы территорияһы
#  — Хорватия Республикаһы
#  — Үҙәк Африка Республикаһы
#  — Чад Республикаһы
#  — Черногория
#  — Чехия Республикаһы
#  — Чили Республикаһы
#  — Швейцария Конфедерацияһы
#  — Швеция Короллеге
#  — махсус халыҡ-ара килешеү нигеҙендә Норвегия тарафынан идара ителгән территория, Шпицберген архипелагын һәм Айыу утрауын үҙ эсенә ала
#  — Шри-Ланка Демократик Социалист Республикаһы
#  — Эквадор Республикаһы
#  — Экваториаль Гвинея Республикаһы
#  — Эритрея Дәүләте
#  — Эсватини Короллеге
#  — Эстония Республикаһы
#  — Эфиопия Федератив Демократик Республикаһы
#  — Бөйөк Британияның диңгеҙ аръяғы территорияһы, Аргентина дәғүә итә
#  — БМО ағзаһы булған биш ил (Рәсәй Федерацияһы, Никарагуа, Венесуэла, Науру һәм Тувалу), өлөшләтә танылған ике ил (Көньяҡ Осетия һәм Сахара Ғәрәп Демократик Республикаһы) һәм ике танылмаған дәүләт (Таулы Ҡарабах Республикаһы һәм Днестр алды Молдова Республикаһы) тарафынан танылған; Грузия конституцияһы буйынса Грузия составына инә
#  — Көньяҡ Африка Республикаһы
#  — Көньяҡ Судан Республикаһы
# 
# 

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ил
* Дәүләт
* Дәүләттәр исемлеге
* БМО ағзалары дәүләттәр исемлеге
* Бойондороҡлы территориялар исемлеге
* Танылмаған һәм өлөшләтә танылған дәүләттәр
* Донъя башҡалалары исемлеге

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
*  
*