open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тарту университетының Вильянди мәҙәниәт академияһы

**Тарту университетының Вильянди мәҙәниәт академияһы** () — Эстонияның Вильянди ҡалаһында юғары уҡыу йорто.

Академияла 800-гә яҡын студент уҡый. Улар араһында сит ил (шул иҫәптән Рәсәй Федерацияһы) вәкилдәре бар. Вильянди академияһы башҡа юғары уҡыу йортары менән халыҡ-ара хеҙмәттәшлеген үҫтерә, айырым әйткәндә Псков дәүләт педагогия университеты менән хеҙмәттәшлек итеү программаһы бар. 2015 йылдың мартында Вильянди мәҙәниәт академияһында 35-се Халыҡ-ара Ганза көндәре уҙғарылған.

## Тарихы
1952 йылда Таллинда *Kultuurharidusala Kool* (һуңыраҡ — *Tallinna Kultuurharidustöö Kool*) мәктәбе (училищеһы) асылған, бында китапхана эше белгестәрен һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәрен әҙерләй башлайҙар. 1960-сы йылдарҙа уҡыу йорто Вильянди ҡалаһына күсерелгән. 1978 йылда ул *Viljandi Kultuurikool* (Вильянди мәҙәниәт училищеһы) тип атала башлай. 1980 йылда училище юғары уҡыу йорто статусын алған. 1991 йылда юғары уҡыу йорто *Viljandi Kultuurikolledž* (Вильянди мәҙәниәт колледжы) тип атала башлай, бында халыҡ музыкаһы, художестволы декорация, яҡтылыҡ һәм монтажды үҙ эсенә алған һөнәрҙәр буйынса уҡытҡандар. 2003 йылда юғары уҡыу йорто академия тип атала башлай — *Viljandi Kultuuriakadeemia*, ә 2005 йыл Тарту университеты менән берләшкән һәм уның тулы атамаһы — Тарту университетының Вильянди мәҙәниәт академияһы (*Tartu Ülikooli Viljandi Kultuuriakadeemia*) булып киткән.

## Факультеттары
* мәҙәни белем биреү факультеты (ялды ойоштороу һәм мәҙәниәттә менеджмент һөнәрҙәре);
* башҡарыу сәнғәте факультеты (театр сәнғәте, бейеү сәнғәте, визуаль технологиялар һөнәрҙәре);
* музыка факультеты (традицион музыка, джаз, саунд-инжиниринг һөнәрҙәре);
* халыҡ кәсептәре факультеты (халыҡ туҡыусылығы, халыҡ төҙөлөшө, мираҫ итеп ҡалған кәсептәр һөнәрҙәре).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальный сайт 
* В Вильянди ждут русских
* В бывшем хлебокомбинате в Вильянди разместится Вильяндиская академия культуры
Евгения Шимкунайте

**Евгения Шимкунайте** (; 11 февраль 1920 йыл, Новороссийск, Рәсәй Совет Республикаһы — 27 ғинуар 1996 йыл, Вильнюс, Литва) — Литва һәм СССР дарыуханасыһы һәм этнографы, дарыу үҫемлектәре белгесе. Тәбиғи фәндәр докторы.

## Биографияһы

Евгения Шимкунайте 1920 йылдың 11 февралендә Новороссийскиҙа тыуған. Уның атаһы Пранс Шимкунас — дарыуханасы, сығышы менән Индубакиай тигән литва ауылынан, ә әсәһе Ольга Лебедева — Новороссийскиҙан шәфҡәт туташы. 1922 йылда ғаилә Литваға ҡайтҡан;  ҡалаһында Евгенияның атаһы үҙ дарыуханаһын асҡан .

### Карьераһы
Башланғыс мәктәптән һуң Утян гимназияһына уҡырға керә һәм уны 1937 йылда тамамлай. Шул уҡ йылда Бөйөк Витовт университетына уҡырға инә, бында фармацевт һөнәре ала. 1941 йылдан Каунаста һәм Таурагнайҙа дарыуханасы була, ә 1942 йылдан 1947 йылға тиклем Вильнюс университеты ҡарамағындағы дарыу үҫемлектәре баҡсаһында эшләй. 1951 йылда Ҡаҙаҡ ССР-ына китә, бында хәҙерге Дарыу һәм хуш еҫле үҫемлектәрҙең бөтә Рәсәй фәнни-тикшеренеү институты системаһында дарыу үҫемлектәре сырьеһын йыйыуҙы тикшереү менән шөғөлләнә. Литваға ҡайтҡас, бер нисә йыл дауамында Литва Фәндәр академияһының Биология институтында эшләй, һуңыраҡ Баш дарыухана идаралығына күсә һәм бында Дарыу үҫемлектәре бүлегендә хаҡлы йылға сыҡҡанға тиклем эшләй.

### Фәнни эшмәкәрлеге
Евгения Шимкунайтеның фәнни эшмәкәрлеге дарыу үҫемлектәре менән бәйле. Университетта уҡыу йылдарында уҡ улар тураһында күберәк белеү өсөн барлыҡ мөмкинлектәрҙе файҙаллана. 1951 йылда «Литва ССР-ында валериана культураһы» тигән темаға диссертация яҡлай. Был Литваның үҫемлек ресурстарын өйрәнеү өлкәһендә тәүге хеҙмәттәрҙең береһе була. Һуңыраҡ Шимкунайте крайҙың барлыҡ дарыу үҫемлектәре тураһында мәғлүмәт йыя башлай, бер үк ваҡытта уларҙың үҫеш шарттарын өйрәнә һәм баҫыуҙа тәжрибәләр уҙғара. Йыйылған материалдаын дөйөмләштереп, 1951 йылда «Литва дарыу үҫемлектәре ресурстарын файҙаланыуҙың биологик нигеҙҙәре» тигән темаға хабилитацион хеҙмәт яҡлай, был уның тормошонда иң ҙур фәнни хеҙмәте.

Ботаниканан тыш Евгения Шимкунайте шулай уҡ урындағы фольклор, йолалар һәм байрамдар менән ҡыҙыҡһына, быға үҙенең бер нисә китабын бағышлай. Археологтар менән бәйләнеш тота, уларға ҡаҙыу эштәре барышында табылған үҫемлек ҡалдыҡтарын асыҡларға ярҙам итә һәм алынған мәғлүмәттәрҙе үҫемлектәрҙең Литвала таралыу юлдарын өйрәнгәндә ҡуллана.

1993 йылда Литва фәнни советы Шимкунайтеға «тәбиғи фәндәр докторы» дәрәжәһен бирә.

Евгения Шимкунайте 1996 йылдың 27 ғинуарында Вильнюста вафат була. Таурагнайҙа ата-әсәһе ҡәберҙәре янында ерләнгән.

## Хәтер
* 1997 йылда Евгения Шимкунайте фонды булдырыла, уның маҡсаты — йәш фармацевтарға, айырым әйткәндә, дарыу үләндәрен һәм үҫемлектәрен өйрәнеүселәргә булышлыҡ күрһәтеү.
* 1998 йылда Таурагнай ҡалаһының урта мәктәбе Шимкунайте исеме менән атала.

## Иҫкәрмәләр
Муллағолов Мирза Ғизетдин улы

**Муллағолов Мирза Ғизетдин улы** (20 июль 1938 йыл — 14 февраль 2023 йыл) — ғалим-этнограф. Тарих фәндәре кандидаты (1989). Рәил Кузеев исемендәге премия лауреаты (2009).

## Биографияһы
1938 йылдың 20 июлендә Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылында Бибикамал һәм Ғизетдин Муллағоловтарҙың ете балалы ғаиләһендә тыуған. Ауыл мәктәбенең ете класын тамамлай.

1954—1956 йылдарҙа Темәс педагогия училищеһында махсус урта белем ала, был уҡыу йорто ябылғас, 1956—1958 йылдарҙа уҡыуын Белорет педагогия училищеһында дауам итә.

1958—1961 йылдарҙа Төркмән ССР-ы биләмәләрендә танк ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә.

1961—1962 йылдарҙа Бөрйән районында башланғыс кластарҙы тикшереүсе инспектор һәм Нәби башланғыс мәктәбе мөдире булып эшләй.

1962—1967 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының тарих-филология факультетында уҡый.

1967—1968 йылдарҙа Белорет районының Асы урта мәктәбендә уҡыу эштәре мөдире булып эшләй. 1968—1971 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районындағы Бүреҡаҙған урта мәктәбендә тарих уҡытыусыһы була.

1971—1999 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй:
* 1971 йылдан — кесе ғилми хеҙмәткәр,
* 1991 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр.

1989 йылда «Башҡорт халыҡ транспорты. XIX—XX быуат башы» тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһын яҙа һәм уны Ленинградта уңышлы яҡлап сыға.

1999—2006 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Этнологик тикшеренеүҙәр үҙәгендә этнология бүлеге мөдире була.

2006—2016 йылдарҙа — Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Р. Ғ. Кузеев исемендәге Этнологик тикшеренеүҙәр институтының алдынғы ғилми хеҙмәткәре булып эшләй.

«Башҡортостан: ҡыҫҡаса энциклопедия» һәм «Башҡорт энциклопедияһы» мәҡәләләренең авторы. «Башҡорттар» («Башкиры», 2016) хеҙмәтенең авторҙашы.

Фән ветераны оҙаҡ ауырығандан һуң 2023 йылдың 14 февралендә Өфө ҡалаһында вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1990)
* Рәсәй Фәндәр академияһының маҡтау ҡағыҙы (1999) — «Рәсәй Фәндәр академияһында күп йыллыҡ емешле хеҙмәт өсөн һәм РФА-ның 275-йыллыҡ юбилейы айҡанлы»
* Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының маҡтау ҡағыҙы (2006)
* «Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәт өсөн» маҡтау билдәһе (2011)
* Башҡортостан Фәндәр академияһының Рәил Кузеев исемендәге премияның тәүге лауреаты (2009)

## Төп хеҙмәттәре
* Башкирский народный транспорт в XIX — нач. XX в. Дис. … канд. ист. наук / АН СССР. Ин-т этнографии им. Н. Н. Миклухо-Маклая. — Уфа, 1989. — В 2 т.
* Башкирский народный транспорт. XIX — начало XX в. / БНЦ УРО РАН. — Уфа, 1992. — 152 с.
* Лесные промыслы башкир. XIX — начало XX в. / БНЦ УРО РАН. — Уфа, 1994. — 180 с.
* Башҡорттарҙың урман кәсебе. — Өфө: Башҡортостан Ки­тап нәшриәте, 2000. — 208 бит.
* Собирательство и рыболовство у башкир / Центр этнологических исследований УНЦ РАН. — Уфа: Гилем, 2007. — 158 с.
* Соколиная охота у башкир / Ин-т этнологических исследований им. Р. Г. Кузеева УНЦ РАН. — Уфа: ГУП РБ УПК, 2013. — 160 с.
* Архаичные способы хозяйства у башкир : традиции и новации. — Уфа : Китап, 2014. — 176 с.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
*
Хәсәнов Ришат Фәүҡәт улы

**Хәсәнов Ришат Фәүҡәт улы** (5 сентябрь 1954 йыл) — ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (2005) һәм мәға­риф отличнигы (2000).

## Биографияһы
Ришат Фәүҡәт улы Хәсәнов 1954 йылдың 5 сентябрендә Башҡорт АССР-ы Балтас районы Ҡомъяҙы ауылында Фәүҡәт Хәсәнйән улы һәм Сабира Хамматнур ҡыҙы Хәсәновтар ғаиләһендә ғаиләһендә тыуған. Балтас урта мәктәбен тамамлай.

1971—1973 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 50-се Техник училищеһында уҡый

1973—1975 йылдарҙа Германия Демократик Республикаһында танк ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә.

1979 йылда Бөрө педагогия институтының филология факультетын тамамлай. 1979 йылдан шунда уҡ эшләй:
* 1986 йылдан филология факультетында декан урынбаҫары, доцент
* 1987—1992 йылдарҙа һәм 2001 йылдан филология факультетында декан
* 1993 йылдан әҙәбиәт кафедраһы доценты.

1983—1986 йылдарҙа Мәскәүҙә аспирантурала уҡый. 1986 йылда «Советская историческая проза о декабристах: традиции и новаторство» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.

2000 йылдан докторантурала уҡый. «Башкирский исторический роман: Вопросы типологии, жанра и стиля» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.

Фәнни эшмәкәрлеге XIX быуат урыҫ әҙәбиәтенә, башҡорт тарихи романистикаһына арналған. 140‑тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (2005)
* Башҡортостан Республикаһының мәға­риф отличнигы (2000).

## Төп хеҙмәттәре
* Советская историческая проза о декабристах : традиции и новаторство : диссертация … кандидата филологических наук : 10.01.02. — Москва, 1986. — 189 с.
* Башкирский исторический роман 80-90-х годов ХХ века : (вопр. типологии, жанра и стиля) / Акад. наук Респ. Башкортостан, Отд-ние гуманитар. наук. — Уфа : Гилем, 2004. — 339 с.
* Башкирский исторический роман : Вопросы типологии, жанра и стиля : диссертация … доктора филологических наук : 10.01.02. — Уфа, 2005. — 457 с.
* Башкирский роман конца XX века : учеб. пособие для студентов высш. учеб. заведений, обучающихся по специальности 033000 (050302) — Родной язык и литература / Федер. агентство по образованию, Гос. образоват. учреждение высш. проф. образования «Бир. гос. социал.-пед. акад.». — Москва; Бирск: Бир. гос. социал.-пед. акад., 2005. — 171 с.
* Типологические аспекты изучения башкирского исторического романа: Учебное пособие. — Бирск, 2006.
* Единство многообразия (башкирская историческая романистика на рубеже веков). — Уфа, 2007.
* История, одетая в роман. — Бирск, 2015.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Муллағолов

**Муллағолов** — фамилия.

* Муллағолов Мирза Ғизетдин улы (1938 т.) — этнограф. Тарих фәндәре кандидаты (1989). Рәил Кузеев исемендәге премия лауреаты (2009).
----
* Муллағолова Әнисә Муса ҡыҙы (1963 т.) — әҙәбиәт белгесе, педагог, журналист. Филология фәндәре кандидаты, доцент.
Ньюстед аббатлығы

**Ньюстед аббатлығы** (ингл.  Abbey Newstead) — элекке августин монастыры. Был монастырь Англияның Ноттингемшир графлығында урынлашҡан. Ньюстед аббатлығына нигеҙ Англия короле Генрих II тарафынан яҡынса 1170 йылда һалынған. Монахтар общинаһы таратылғандан һуң поместьеға әүерелә. Был урын Англия шағиры лорд Байрондың тыуған иле булараҡ киң билдәле. Исеме нығыныуға ҡарамаҫтан Ньюстедтағы монастырь бер ҡасан да аббатлыҡ булып тормаған.

## Тасуирлау һәм тарихы

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Монастырь Шелфорд
* Аббатство Оксенхаузен
* Аббатство Нересхайм
* Монастырь Клостербойрен

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Washington Irving (1835). Abbotsford and Abbey Newstead. Murray J..
* William Page, ed. (1910). «Austin Houses of canons: of The priory Newstead», History of the County of A Nottingham: 2 Volume. History County Victoria. pp. 112—117.
* John Beckett, Aley Sheila: Newstead Byron and. Aristocrat and The the Abbey. University Press of Delaware, 2001 Newark, .
* Rosalys Coope, Pete Smith: Newstead Abbey. House A Country Nottinghamshire: Owners 1540—1931 History and its Architectural (= Record Thoroton Society Series. Band 48). Society of Nottinghamshire Thoroton, Nottingham 2014, .

## Һылтанмалар
* Boundary and Wall Abbey Adjoining Newstead (инг.). imagesofengland.org.uk. Historic England (2014). 2019 әйләнештә 18 апрель көнө.
Фрауенцель монастыры

**Фрауенцель монастыры** () — элекке бенедикт аббатлығы. Баварияның Урге Пфальц округындағы Бреннберг районының шул исмедәге коммунаһы территорияһында урынлашҡан, Регенсбург ҡалаһынан алыҫ түгел тора. 1312 йылдар самаһында Бреннберг урманында ике дәрүиш йәшәй башлай. 1317—1320 йылдарҙа урындағы граф IV Реймер уларға сиркәү һәм монастырь төҙөр өсөн хәйергә ер бирә. Епископ Николаус 1324 йылда монастырға нигеҙ һалыуҙы раҫлай.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Монастырь Пиленхофен
* Бывший мужской монастырь Святых Петра и Павла в Ландсхуте
* Бывший женский францисканский монастырь Святого Креста
* Монастырь Святого Павла в Бранденбурге
* Монастырь Хайлигенграбе

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Bauer, Анда Hermann und: Klöster in Bayern. Eine Kunst — in Klöster Kulturgeschichte und der Oberbayern, Niederbayern und der Oberpfalz, 1985 München, 247—248 S.;
* Bosl, Karl (Hg.): Bayern (der Stätten Handbuch Deutschlands Historischen, Bd. 7), 1974 Stuttgart, 192—193 S.;
* Hemmerle, Josef, Bayern Die in Benediktinerklöster (Germania Benedictina, Bd. 2), 1970 München, 102—105 S.;
* Sächerl, Joseph: Chronik Benediktiner des-Frauenzell Klosters, in: 15 und Vereins Historischen Regensburg des Verhandlungen Oberpfalz für (1853), 257—409 S.;
* Scheglmann, Maria Alfons: der Geschichte rechtsrheinischen Säkularisation im Bayern, Bd. 3/1, 1906 München, 404—418 S.;
* Schindler, Herbert: Frauenzell. Waldkloster Geschichte seine Ein und, in: Bayern Unbekanntes, Bd. 1, 1955 München, 159—169 S..

## Һылтанмалар
*
Клостербойрен монастыры

**Клостербойрен монастыры** () — элекке францискандар монастыры. Баварияның Бабенхаузен общинаһы территорияһында урынлашҡан. Монастырь 1273 йылдағы документтарҙа беренсе тапҡыр телгә алынған. Ул Святая Кровь хөрмәтенә изгеләндерелгән һәм 1500 йылға тиклем августиндар монастыры булып торған. Утыҙ йыллыҡ һуғыш ваҡытында монастырь талана, шулай уҡ чума эпидемияһынан ҙур зыян күрә. Бавариялағы секулярлаштырыу ваҡытында 1803 йылда монастырь таратыла. 1860 йылдар самаһында монастырь ҡаралтылары тулыһынса һүтелә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Монастырь Мюнхаурах
* Монастырь Аура
* Монастырь Аухаузен
* Монастырь Михельфельд
* Монастырь Фрауенцель

## Әҙәбиәт
* Bayerische Franziskanerprovinz (Hg.): Bavaria Franciscana Antiqua (im Franziskanerklöster Ehemalige heutigen Bayern). Historische Bildern Kurze Beschreibungen mit, Bd. 1, 1953 München, 586—609 S..
* Bushart, und Bruno Paula, Georg (Bearb.): Georg Dehio, Kunstdenkmäler der Handbuch deutschen, III Bayern, Schwaben, 1989 München, 576f S..
* Kowanz Josef/Schöffel Erich: Katholische Pfarrkirche St. Ursus, Klosterbeuren. Ein durch Gotteshaus Führer sehenswertes, hg. von Kath der. Kirchenverwaltung Klosterbeuren., 2006 Babenhausen.

## Һылтанмалар
*
Пиленхофен монастыры

**Пиленхофен монастыры** () — ҡатын-ҡыҙҙар өсөн элекке цистерциан монастыры. Был монастырь Баварияның Үрге Пфальц округындағы шул уҡ исемдәге муниципалитеттың Пиленхофен коммунаһында урынлашҡан. Монастырға нигеҙ 1240 йылда һалына. Монастырь Реформация дәүерендә, 1542 йылда, донъяуи идаралыҡ аҫтына күсә. Ваҡытында тарата. секуляризация . Бавариялағы секулярлаштырыу ваҡытында, 1803 йылда, монастырь таратыла.

## Тасуирлау һәм тарихы
Пиленхофендағы ҡатын-ҡыҙҙар монастыры цистерциан монах ҡатын-ҡыҙҙар өсөн аббатлыҡ булып тора. Пиленхофен монасытыры Пресвятая Дева Марияның Успениеһына бағышланған. Уға нигеҙ 1240 йылда урындағы лорд Хоэнфельс һәм Эренфельс тарафынан һалынған. 1542 йылда, Реформация осоронда, Пфальц-Нейбург (Пфальц-Нойбург) кенәзлегендәге монахтар общинаһы донъяуи идаралыҡ аҫтына бирелә, ә монастырь 1655 йылда . Кайсхаймдағы империя аббатлығына буйһондорола. Бавариялағы секулярлаштырыу барышында, 1803 йылда, монастырь тулыһынса таратыла. Монастырь сиркәүе урындағы мәхәллә сиркәүе итеп үҙгәртелә.

1806 йылда монах-кармелиткалар Мюнхендан һәм Нойбург-ан-дер- Донауҙан Пиленхофен монастыры бинаһына күсә һәм уртаҡ ҡатын-ҡыҙҙар монастыры ойошторола. 1838 йылда монах-визитанткалар монастырҙың биналарын һатып ала һәм унда ҡыҙҙар өсөн мәктәп аса. 1981 йылда Пилонхофен башланғыс мәктәбе — Регенсбург соборы янындағы мәктәп-интернат — элкке мәктәпте алмаштыра. 2010 йылда монастырҙа тороп ҡалған 5 монах ҡатын-ҡыҙ Цангбергтағы общинаға күсә. Монастырҙың барокко стилендәге сиркәүе үҙ эсенә өс ҡатлы ике ҡынғырауҙар башняһын алып тора. Сиркәү эсендә һуңғы барокко стилендә төҙөлгән бейек миһраб тора.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Монастырь Фрауенцель
* Бывший мужской монастырь Святых Петра и Павла в Ландсхуте
* Бывший женский францисканский монастырь Святого Креста
* Монастырь Святого Павла в Бранденбурге
* Монастырь Хайлигенграбе

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Bauer, Hermann und Anna: Klöster in Bayern. Eine Kunst- und Kulturgeschichte der Klöster in Oberbayern, Niederbayern und der Oberpfalz, München 1985, S. 245—247;
* Keßel, Willi: Das Kloster der Heimsuchung Mariens in Pielenhofen: Von der Gründung bis zum Zweiten Weltkrieg, in: Festschrift 750 Jahre Kloster Pielenhofen, München-Zürich 1987, S. 54 ff.;
* Krausen, Edgar: Die Klöster der Zisterzienser in Bayern, München 1953, S. 79—81 [со списком источников, опубликованных до 1953];
* Schneider, Hans: Das Kloster Pielenhofen — ein geschichtlicher Überblick von der Gründung bis zur Säkularisation, in: Festschrift 750 Jahre Kloster Pielenhofen, München-Zürich 1987, S. 9—17;
* Wollenberg, Klaus: Die Zisterzienser in Altbayern, Franken und Schwaben (Hefte zur Bayerischen Geschichte und Kultur Band 7), München 1988.

## Һылтанмалар
*
Елсел (һырт)

**Елсел** —  - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге Оло Урал һыртының бер өлөшө. 

## Географияһы
Елсел һырты Көньяҡ Уралда Тағанай тауҙары составына ингән һырт, «Тағанай милли паркы» сигендә урынлашҡан.

Елсел һырты буйынан Европа менән Азия араһындағы сик үтә. 

Иң бейек нөктәһе — ике сусаҡлы Елсел тауы. Төньяҡ сусағы (1068 м) көньяҡтағыһынан  бер ни тиклем юғары (1049 м) һәм  унан яҫы таулыҡ менән бүленгән. Был урын   0,5 — 3 м диаметрлы тау тоҡомдары киҫәктәре менән ҡапланған.

Оло Тағанай һыртынан - көнсығышҡа, Кесе Тағанай һәм Урта Тағанай һырттарынан төньяҡҡа табан урынлашҡан. 25 км төньяҡ-көнбайыштараҡ Түрғәяҡ  күле ята. 

Златоуст ҡалаһына тиклем – 20 км, Силәбегә – 160 км, Өфө менән араһы — 280 км. 

Координаттары: 55°20'11"Н 59°58'39"Е 

## Тасуирламаһы

Һырттың көнсығыш битләүҙәре Тыйылға ҡасабаһы яғынан үҙенсәлекле биогеографик сифаттарға эйә. Улар реликт шыршылыҡтар менән  ҡапланған, был урмандар киләсәк быуын өсөн оло ҡиммәт булып тора, шул иҫәптән ағас орлоҡтары фонды булараҡ та ҡурсыуға лайыҡ. 

Елсел итәгендә — тау тайгаһы, бында күберәк ҡара һәм аҡ шыршы, ҡайын үҫә. Түбәһе ике сусаҡлы һәм ташлы. Көньяҡ Уралда тап ул иң яҡшы күҙәтеү майҙансыҡтарының береһе тип һанала. Оло һәм Кесе Тағанай, Йүрмә, Юрмый, Александров түбәһе бынан яҡшы күренә. 

Түбәһендә ағас  юҡ тиерлек. Бында башлыса ҡая һәм таш йылғалар араһында мүк һәм лишайниктар үҫә. Иң бейек ҡаяларҙа шикша, һаҙ еләге осрай.

Көртмәле үҫкән урындар табыла.

## Этимологияһы

Һырттың исеме башҡорт теленән ингәне бәхәсһеҙ, әммә фараздар, тәржемәләр бик үк теүәл булмау арҡаһында, башҡортса атаманы ҡулланыуҙа һорауҙар тыуҙыра.

Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Шувалов Николай Иванович иһә үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә былай тип яҙа: "Ицыл (Иссыл), гора, территория города Златоуста. От башкирского слова иссиль — «вечный ветер». Ицыл — «гора вечного ветра».  Название вполне соответствует действительности. Об Ицыле говорят: «Известная труба на весь Урал»." Йәғни, атама "ел" һүҙенән килеп сыҡҡанлығы шик тыуҙырмай. Әммә «гора вечного ветра» тигән тәржемә дөрөҫ кенә тип әйтеп булмай. Аңлашылыуынса, һырттың атамаһы "гел ел сығып торған урын", йәғни, бер һүҙ менән "елсел" тигән сифатҡа эйә урын. 

## Фотогалерея
 

## Шулай уҡ ҡара
* Урал тауҙары

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальный сайт национального парка «Таганай»
* Сайт Ильдара Тузмухамедова, посвящённый туризму на Таганае
* Фотографии Таганайского горного узла. www.tuggoyak.com 
* Справочная статья. Гора Ицыл. Сайт Весь Южный Урал
*Фото достопримечательностей России и мира Источник: https://www.isilgan.ru/2013/08/blog-post_29.html Авторское право принадлежит © Mikhail Kanov
Мюнхаурах монастыры

**Мюнхаурах монастыры** () — элекке бенедикт монастыры. Был монастырь Баварияның Аурахталь общинаһы территорияһында урынлашҡан. Монастырь 1139 йылда беренсе тапҡыр документтарҙа телгә алынған. Уға нигеҙҙе Пфальц графы Герман фон Шталек һәм уның атаһы Госвин һалған. Монастырь бинаһы Изге Петр хөрмәтенә изгеләндерелгән. Монастырь Крәҫтиәндәр һуғышы ваҡытында емерелгән тергеҙеү һәм 1528 йылда тергеҙелгән. 1532 йылда монастырь таратыла. Бөгөн элекке монастырь биналары урындағы инжил-лютеран общинаһы тарафынан файҙаланыла.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Альтомюнстерское аббатство
* Монастырь Аура
* Монастырь Аухаузен
* Монастырь Михельфельд
* Монастырь Фрауенцель

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Hemmerle, Josef: Bayern Die in Benediktinerklöster (= Band Benedictina Germania 2), 1970 München, 166ff S..
* Georg Dehio: der Handbuch Kunstdenkmäler deutschen. Bayern I — Franken. Deutscher Kunstverlag, München, 1999 Berlin, . 640 S..
* Ludwig georg Lehnes: Pfarrei ehemaligen Geschichte Benedictiner protestantischen und der des-Münchaurach Klosters, Herzogenaurach Königlichen Landgerichts, Erlbach Decanats Markt. Mit Beilagen. Neustadt an der Aisch, 1837.

## Һылтанмалар
* Münchaurach (нем.). hdbg.eu. Haus Geschichte Bayerischen der. Мөрәжәғәт көнө — 2019 йылдың 4 феврале
Альтомюнстер аббатлығы

**Альтомюнстер аббатлығы**() — элекке Биргиттин орденына ҡараған католик монастыры. Был монастырь бөгөн Баварияның Альтомюнстер общинаһы территорияһында урынлашҡан. Монастырь Мюнхен һәм Фрайзинг архиепархияһы ҡарамағында торған. Риүәйәттәр буйынса, 750 йылдар тирәһендә британ утрауҙарынан килгән Изге Альто Ампер һәм Леха убалары араһында яңы монастырға нигеҙ һалған. Бөгөн был монастырь үҙенең Изге Альта һәм Изге Бригитта сиркәүе менән билдәле. Нәҡ улар бында үҙенә туристарҙы йәлеп итеп тора.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Монастырь Аура
* Монастырь Аухаузен
* Монастырь Хольцен
* Монастырь Фрауенцель

## Әҙәбиәт
* Backmund, Norbert: bis Die in Klöster Bayern kleineren ihre Säkularisation zur und Orden, 1974 Windberg, 32-34 S.;
* Grad, Toni (Hg): 1973 Altomünster Festschrift. Von Birgitta Schweden + 1373. Michael 1773 Umbau Fischer Neuweihe Klosterkirche durch nach der Johann dem, Aichach 1973;
* Bauer, Анда Hermann und: Klöster in Bayern. Eine Kunst — in Klöster Kulturgeschichte und der Oberbayern, Niederbayern und der Oberpfalz, 1985 München, 146—148 S.;
* Hemmerle, Josef: Bayern Die in Benediktinerklöster (= Bd Benedictina Germania. II Bayern), 1970 Ottobeuren, 27 S. [тиклем библиография менән 1969];
* Liebhart, Wilhelm: Altbayerisches Klosterleben. Birgittenkloster 1496—1841 Das Altomünster (= Studien Theologische Münchner. 30 Historische Abteilung Band), St. Ottilien 1987;
** Liebhart, Wilhelm (Hg.): Altomünster — Kloster, und Markt Gemeinde, Altomünster 1999;
* Nyberg, Tore: inneren und der drei Geschichte Dokumente Untersuchungen Birgittenklöster 1420—1570 Bayerns zur (= und Quellen bayerischen Erörterungen deutschen und Geschichte zur — Bd Folge Neue. 26 in Teilen zwei), 1972 München bzw. 1974;
* St. Birgitta-Kloster (Hg.): Birgittenkloster, o Altomünster.J. (um 1987).

## Һылтанмалар
* Christian Lankes. Altomünster — Die der mit Krone Frauen (нем.). hdbg.eu. Haus Geschichte Bayerischen der. 4 февраль 2019 йыл-мөрәжәғәт көнө.
Агландзия

**Агландзия** (грек.  Αγλαντζιά, кипр әйтелеше *Агланджа*, төр.  Eğlence) — Никосия ҡалаһы муниципалитеты һәм ҡала яны.  Никосиянан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай  урынлашҡан  һәм    яҡынса 31 км² майҙанды  биләй, шуның  14 км²  майҙанды  1974 йылдан төрөк ғәскәрҙәре оккупациялай.   Ҡалған 17 км², 9 км² майҙанды парктарҙың Милли урманы  —   Аталасс паркы (8,6 км²) һәм Педагогия академияһы паркы (0,4 км²) биләй.

## Этимология
Агланджа һүҙе төрөк сығышлы  һәм *«күңел асыу»* тигәнде аңлата

## Географияһы
Агландзия тау итәгендәге яҫылыҡта урынлашҡан һәм муниципалитеттың күп йорттары ҡалҡыулыҡтарҙа һәм ҡалҡыулыҡ битләүҙәоендә төҙөлгән.  Ауылдың төп өлөшө ике бейек ҡалҡыулыҡ араһында ята. Көнсығыш яҡтағы ҡалҡыулыҡ Арона Хилл тип атала һәм әлеге ваҡытта төрөк армияһы тарафынан контролдә тотола.  Көнбайыш яҡтан ҡалҡыулыҡ  — Аталасс Аронас, уның түбәһендә  урта быуаттарҙағы  «Ла Кава».замогы харабалары тора

Агландзияла Кафизин — утрауҙың Птоломей хакимиәте аҫтына күскәнгә тиклемге кипр мәҙәниәтенең мөһим археология ҡомартҡыһы бар. Кафизинда кипр яҙыуының иң һуңғы ҡомартҡылары табылған.   

## Хакимиәте
Агландзия  1986 йылдың майында  референдумда  муниципалитет тип  иғлан ителә. Муниципаль совет  мэрҙан һәм  16 муниципаль  кәңәшсенән  тора. Хәҙерге мэры — Хараламбос  Петридис (1986— 2011 —  Андреас Петру,  2011— 2016 — Костас Кортас).

## Туғанлашҡан ҡалалары

*  Аҙау, Рәсәй
*  Каламата, Греция
*  Зографоу, Греция

## Иҫкәрмәләр
Червен-Бряг

**Червен-Бряг**  (болг.  *Червен бряг*) — Болгарияла ҡала   Плевен  өлкәһендә урынлашҡан, Червен- Бряг общинаһына инә. Халҡы 15 558  кеше тәшкил итә.

Червен-Бряг ауылы  беренсе тапҡыр ғосман һалым регистрында  1430 йылда *Джервен-Брег* булараҡ телгә алына.  XVI быуат уртаһында  *Добролык*  булараҡ теркәлә.  XVI  быуатта ғосман документтарында Червен-Бряг ауылы булараҡ яҙылған. Исеме, күрәһең, ауылдың  тирә-яғында  осраған ҡыҙғылт балсыҡтың  төҫөнән килеп сыҡҡан. 

Хәҙерге ҡала 1899 йылда  ауылдан көнбайышҡа ҡарай өс саҡрым алыҫлыҡта Софиянан Варнауға төҙөлөп ятҡан тимер юлындағы  станция булараҡ барлыҡҡа килә. Юл асылыу менән станция иген, мал һәм ауыл хужалығы продукттары менән сауҙа итеү үҙәге  була. 1929 йылдың 26 июнендә премьер-министр  Андрей Ляпчевтың доклады буйынса  402-се указға ярашлы Червен-Бряг станцияһы ҡала статусын ала.  Ҡала составына хәҙер «Бишенсе квартал  — Көнсығыш зонаһы» кеүек билдәле иҫке Червен-Бряг ауылы инә.

1960 йылдар аҙағында ҡала ситендә бронетранспортерҙар һәм үҙйөрөшлө артиллерия ҡулайламаларын етештереү буйынса ҙур хәрби завод  —  «Туғыҙынсы май» машиналар төҙөү комбинаты асыла, һуңыраҡ ул «Бета» акционерҙар йәмғиәте тип атала. Элекке социалистик ҡоролошо илдәре менән бәйләнештәрҙе өҙөү заводҡа ҡыйынлыҡтар килтерә, һөҙөмтәлә акционерҙар йәмғиәте  2009 йылда  банкрот тип иғлан ителә.

## Сәйәси хәле
Червен-Бряг общинаһының кметы (мэры) — Данаил Вылов (партиянан тыш кандидат)  2015 йылда һайлау  һөҙөмтәләре буйынса община идаралығында.  2007-11 йылдарҙа община менән етәкселек иткән.

## Сәнәғәте
Община биләмәһендә 88 хужалыҡ  субъекты  эшләй. Дәүләт йәки шәхси капитал менән туғыҙ эре акционерҙар йәмғиәте,  29 кооперация, 40 ауыл хужалығы йәмғиәте бар. Иң ҙур предприятиелары:

* «Боряна» — Көнбайыш Европаға экспорт өсөн трикотаждан ҡатын-ҡыҙҙар һәм ирҙәр  кейеме етештерә
* «Палфингер» —күтәреү  машиналары  һәм ҡоролмалары 
* «Сирена Пешев» — машиналар эшләү предприятиеһы.
* «Калинел» — тегеү предприятиеһы, IKEA селтәренә эшләй; общинаның  ҙур эш биреүсеһе
* «Бар-Грил Ропотамо» — ризыҡ -тәм сәнәғәте
* «Ета. БГ» — интернет һәм кабель телевидениеһы.

Ҡалала Ростов өлкәһендәге  туғандаш ҡала  хөрмәтенә аталған Болгария Халыҡ Республикаһы төҙөгән «Таганрог» ҡунаҡханаһы эшләй.

## Мәҙәниәт
Ҡала үҙәгендә Васил Левский һәйкәле бар.  Вапцаров исемендәге китапхана  мәҙәни-ағартыу эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә.

Червен-Бряг —  совет ҡалалары менән туғандаш мөнәсәбәттәрҙе һаҡлап ҡалған бер нисә  болгар ҡалаларының береһе. Червен-Бряг ҡалаһының туғандаш ҡалаһы булып Таганрог ҡалаһы тора;  1990  йылдарҙа бәйләнеш өҙөлһә лә, хәҙер мөнәсәбәттәр  тағы ла үҫешә. 2018 йылда Червен-Бряг кметы. (мэры)   рәсми визит менән Тагарогҡа килә, Червен-Бряг ҡалаһының 90-йыллығы байрамына ҡала халҡын ҡунаҡҡа саҡыра.

## Галереяһы

Файл:Cherven Bryag Post office.JPG|Почта бүлексәһе
Файл:Cherven bryag church.JPG|Изге  Софроний Врачанский ҡорамы
Файл:Cherven Bryag Train Station.JPG|Вокзал
Файл:Hotel Taganrog.JPG|«Таганрог» ҡунаҡханаһы


## Һылтанмалар

* Официален сайт на община Червен бряг
* Официален сайт на Вестник 21 
* Официальный сайт газеты «Червенобрежка трибуна» 
* Статистика населения

## Иҫкәрмәләр
Баденвайлер

**Баденвайлер** (нем. Badenweiler, алем. Badewiler) — Германияла коммуна, Баден-Вюртемберг ере.

Фрайбург административ округына буйһона. Брайсгау — Үрге Шварцвальд районы составына инә. Халҡы 3907 кеше тәшкил итә (31 декабрь, 2010 йыл). 13,02 км² майҙанды биләй. Рәсми коды — *3 08 15 007*. Коммуна 3 ауыл округына бүленә.

## Тарихы
Рим ваҡыттарынан курорт, рим ҡоролмалары емереклектәре. Немец яҙыусыһы һәм сәйәсәте Якоб Венедейҙың (1871), Америка яҙыусыһы Стивен Крейндың (1900) һәм Баденвейлер курортында дауаланған рус яҙыусыһы Антон Павлович Чеховтың (1904) вафаты урыны (туберкулездан вафат була).

## Партнер ҡалалар
*  Виттель (Франция)
*  Таганрог (Рәсәй).

## Фотоһүрәттәр

Файл:Badenweiler 001.650.jpg|Көньяҡ-көнбайыштан күренеше
Файл:Badenweiler1.png|  Көнбайыштан күренеш
Файл:Cassiopeia-Therme01.jpg|Кассиопея сығанаҡтарына инеү урыны
Файл:Reben-u-Ruine.jpg| Курорт паркы өлөшө   


## Чехов менән бәйле иҫтәлекле урындары

Файл:Anton Chekhov in Badenweiler 06.JPG|  Антон  Чехов  майҙаны 
Файл:Anton-Tschechow-Platz in Badenweiler.JPG| «Аҡсарлаҡ»  скульптураһы
Файл:Anton Chekhov in Badenweiler 01.JPG|  Чехов һәйкәле
Файл:Tschechow Salon Badenweiler 6.JPG|«Чехов  салоны»  әҙәби музейы


## Һылтанмалар
* Рәсми сәхифә 

## Иҫкәрмәләр
Зелигенталь монастыры (Ландсхут)

**Зелигенталь монастыры** (, ) — ҡатын-ҡыҙҙар монастыры. Цистерциан орденына ҡараған.  Монастырь Баварияның  Изар йылғаһы буйында торған Ландсхут (Түбәнге Бавария) ҡалаһында урынлашҡан һәм Регенсбург епархияһы ҡарамағында булған.

## Тасуирлау һәм тарихы
Монастырға нигеҙҙенемецҡа кейәүгә сыҡҡан герцог ҡатын Людмила Чех 1232 йылда һала. Монастырь бинаһы Пресвятая Богородица хөрмәтенә изгеләндерелә. 1236 йылда монастырь Кайсхайм аббатлығы ҡарамағына буйһондорола. Ошо ваҡыттан алып монастырь беренсе тапҡыр «Зелигенталь» монастыры тип атала. Хәҙерге көндә Ландсхут ҡалаһындағы Зелигенталь монастыры үҙенә бик күп туристарҙы йәлеп итеп тора.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Бывший мужской монастырь Святых Петра и Павла в Ландсхуте
* Бывший доминиканский монастырь в Ландсхуте
* Женский монастырь Святого Иосифа в Ландсхуте
* Бывший женский францисканский монастырь Святого Креста

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Bauer, Анда Hermann und: Klöster in Bayern. Eine Kunst - in Klöster Kulturgeschichte und der Oberbayern, Niederbayern und der Oberpfalz, 1985 München, 158-162 S..
* Huemer, Blasius: der deutschen Cisterzienserinnenklöster Verzeichnis; 1916 Salzburg.
* Krausen, Edgar: Die in Zisterzienserordens Klöster des Bayern, 1953 München.
* Straub, Angela: Seligenthal, Zisterzienserinnenabtei 1232-1982. Des Klosters Beiträge Geschichte zur, 1982 Landshut.

## Һылтанмалар

* Stephanie Haberer.  Seligenthal Landshut zu — Welt der Zisterzienserinnenkloster Größtes (нем.).  hdbg.eu.   Haus Geschichte Bayerischen der.  2019 йылдың 27 ғинуарҙа мөрәжәғәт ителгән.
Хольцен монастыры

**Хольцен монастыры** () — элекке бенедикт монастыры. Баварияның Алльмансхофен общинаһы территорияһында урынлашҡан һәм Аугсбург епархияһы ҡарамағында булған. Монастырға нигеҙ1150 йылда Марквард фон Доннерсберг тарафынан һалынған.

## Тасуирлау һәм тарихы
Урындағы риүәйәт буйынса, 1150 йылда Марквард фон Доннерсберг монастырға нигеҙ һалған. Был монастырь XIII быуат башында «Нойвассер» тип аталған. Бөгөн элекке монастырь территорияһында мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн учреждение урынлашҡан. 1704 йылда билдәле Иоанн Креститель хөрмәтенә төҙөлгән барокко сиркәүе Романтика юлы буйлап сәйәхәт итеүсе туристарҙы бөгөн дә үҙенә йәлеп итеп тороуын дауам итә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Монастырь Аухаузен
* Бывший мужской монастырь Святых Петра и Павла в Ландсхуте
* Бывший женский францисканский монастырь Святого Креста
* Монастырь Святого Павла в Бранденбурге
* Монастырь Фрауенцель

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Hartig, M.: Kirche Kloster Holzen und, in: des Jahrbuch Kunst Christliche Vereins VII für, 1929, 171—183 S.;
* Pötzl, Walter: Holzen, Reihe in der Germania Benedictina;
* Weissenberger, P.: Aus Klosters Holzen der des Baugeschichte, in: Zeitschrift Landesgeschichte Bayerische für 8 (1935), 459—466 S.;
* Wörner, Jakob Hans: Kunstdenkmale Bayerische, Wertingen ehemaliger Landkreis, 1973 München.

## Һылтанмалар
*
Аура монастыры

**Аура монастыры** () — элекке бенедикт монастыры. Был монастырь Баварияның Аура-ан-де-Зале общинаһы территорияһында урынлашҡан һәм Вюрцбург епархияһы ҡарамағында торған.

## Тасуирлау һәм тарихы
Аура монастырына нигеҙҙе 1108 йылда епископ I Отто төбәктәге Бамберг власын нығытыу маҡсатында һалған. Был епископ Аура монастырын Изге Лаврентий һәм Георгий хөрмәтенә изгеләндергән. 1809 йылда Бавариялағы секулярлаштырыу ваҡытында монастырь һигеҙ өлөшкә бүленгән һәм һатылған.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Альтомюнстерское аббатство
* Монастырь Аухаузен
* Монастырь Михельфельд
* Монастырь Фрауенцель
* Монастырь Фолькерсберг

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Bosl, Karl (Hg.): Handbuch Deutschlands der Stätten historischen, Bd. 7 (Bayern), 3. Aufl. 1961 Stuttgart, 54 S..
* Breuer, u Tilmann. a. (Bearb.): Dehio. Handbuch Kunstdenkmäler der Deutschen, Bayern I (Franken), 1999 und Berlin München, 64 f S..
* Feulner, Adolf (Bearb.): Hammelburg Bezirksamt, Bd Königreichs des Bayern Kunstdenkmäler. III/ XIV, 1915 München, ff S. 16.
* Hemmerle, Josef: Bayern Die in Benediktinerklöster (= Bd Benedictina Germania.2: Bayern), 1970 München, 54-56 S..
* Hoffmann, Wolfbernhard: Hirsau und die «Bauschule Hirsauer», 1950 München, 70 S., 134.
* Mahr, Walter: der Geschichte ehem Zur. Aura Benediktinerabtei/Saale, in: 13 Mainfränkisches für Jahrbuch Kunst Geschichte und (1961), 55 ff S..
* Oswald, Friedrich: XI des Kirchenbauten Würzburger. XII und. Jahrhunderts, 1966 Würzburg, 178 S., 207, 222.
* Schneider, Erich: Klöster Stifte Mainfranken in und, 1993 Würzburg, 142—144 S..
* Wagner, Heinrich: a Urkundenverzeichnis Klosters Das Aura des. d. 1556 von Saale, in: 47 Diözesangeschichtsblätter Würzburger (1985), 107 S. ff.

## Һылтанмалар
*
Аухаузен монастыры

**Аухаузен монастыры** () — элекке бенедикт монастыры. Был монастырь Баварияның Аухаузен коммунаһы территорияһында урынлашҡан һәм Айхштетт епархияһы ҡарамағында торған.  Баварияның Аухаузен монастыры Верница йылғаһы буйында Х быуатта граф Эрнст фон Трухендинг һәм Лобдебургтан Хартманн (үлгән 958 йылда) тарафынан нигеҙләнгән. Бөгөнгө статусы-эшләмәгән монастырь.

## Тасуирлау һәм тарихы
Урта быуаттарҙан алып хәҙерге көнгә тиклем был монастырҙы шул уҡ исемдәге Баден-Вюртемберг ерендәге Хербрехтинген ҡалаһының монастыры менән бутап йөрөтәләр. Урындағы риүәйәт буйынса, Бавария монастыры Верница йылғаһы буйында Х быуатта граф Эрнст фон Трухендинг һәм Лобдебургтан Хартманн (үлгән 958 йылда) тарафынан нигеҙләнгән.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Монастырь Клостербойрен
* Бывший мужской монастырь Святых Петра и Павла в Ландсхуте
* Бывший женский францисканский монастырь Святого Креста
* Монастырь Святого Павла в Бранденбурге
* Монастырь Фрауенцель

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Hemmerle, Josef, Bayern Die in Benediktinerklöster, 1970 München (2 Germania Benedictina), 51-54 S.
* Bosl, Karl (Hg.): Handbuch Deutschlands der Stätten Historischen, Bd. 7, 1961 Stuttgart, 48f S..
* Georg Dehio. Handbuch Kunstdenkmäler der Deutschen, III Bayern: Schwaben, bearb. v. Georg Bruno Bushart und Paula, 1989 München, 145—148 S.
* Genck-Bosch, Johanna: Hans Schäufelin. Stadtmaler Ein Nördlinger, München / 1988 Zürich, 31-39 S..

## Һылтанмалар
*
Аракелоц монастыры

**Аракелоц монастыры** () — Әрмән апостол сиркәүенә ҡараған монастырь. Әрмәнстандың Тавуш районындағы Киранц ауылынан 3 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Аракелоц монастырына, күршеһендәге Киранц монастырындағы кеүек үк,   нигеҙ Урта быуаттар осоронда, XIII быуатта, һалынған. Монастырь Әрмәнстан апостол сиркәүе ҡарамағында тора. Монастырь бинаһы Урта быуаттарҙағы әрмән архитектураһы стилендә XIII быуатта эре таштан һәм кирбестән төҙөлгән, улары ҡом-балсыҡ иҙмәһе менән тоташтырылып төҙөлгән. Монастырь бинаһының ҡыйығы көмбәҙ рәүешендә эшләнгән, уның манараһы цилиндар формаһында, ҡыйығының осона тәре ҡуйылған. Бөгөнгө көндә монастырь ярым емерек хәлдә тора. Ул эшләмәгән монастырҙар иҫәбенә ингән. Был монастырға Әрмәнстандың һәм башҡа илдәрҙең туристары күпләп килә һәм дини ҡомартҡы урынын хөрмәт менән иҫкә ала.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Киранц монастыры

## Иҫкәрмәләр
Айраванк монастыры

**Айраванк монастыры** () — Әрмән апостол сиркәүенә ҡараған монастырь. Был монастырь Әрмәнстандың Гегаркуникский марзаһындағы Айраванк ауылы янында, Севан күленең көнбайыш ярында, урынлашҡан. Монастырҙың хәҙерге көндәге статусы — ғәмәлдәге монастырь. Уның эске һәм тышҡы торошо — яҡшы хәлдә.

## Тарих
Айраванк монастырь комплексына IX быуатта нигеҙ һалынған. Монастырь әрмән архитектураһы стилендә төҙөлгән. Үҙәк апсидтары ярым циркуляр күренешле. Улар киҫелешле һәм шунлыҡтан монастырға киңлек өҫтәп тора. Монастырҙан төньяҡ-көнбайышта ҙур булмаған бронза быуат ҡәлғәһе һәм бәләкәй монастырь зыяраты бар.

## Галереяһы

Файл:Hayravank ensemble.jpg|Монастырь комплексы
Файл:Hayravank Monastery in April.jpg|Айраванк монастыры апрель айында
Файл:Hayravank interieur1.jpg|Интерьер
Файл:Hayravank east.jpg|Апсида
Файл:Hayravank Lintel.JPG|Ишек эргәһендәге әрмән телендәге яҙыу


## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Монастырь Севанаванк
* Армянская архитектура
Монастырь мәктәбе (Боженица)

**Монастырь мәктәбе** (болг. Килийный училищеһы) — иҫтәлекле урын. Көнбайыш Болгарияның Ботевград общинаһына ҡараған Боженица ауылында урынлашҡан мәктәп. Был мәктәп Ботевградтың иң боронғо мәктәптәренең береһе булып тора.

## Тарих
Сиркәү китаптары мәғлүмәттәре буйынса, Боженицала мәктәп төҙөлгәнгә тиклем үк уҡытыусылар булған. 1806 йылда мәктәп бинаһы төҙөлә һәм Болгарияла милли күтәрелеү осоро башлана. Мәктәптең беренсе уҡытыусыһы Стоян Кнезовский була, аҙаҡтан уға дин әһеле исеме бирелә. 1835 йылда Изге Параскева сиркәүе янында яңы мәктәп төҙөлә. Уның уҡытыусыларының күпселеге Боженица һәм уның тирәһендәге ауылдарҙың кешеләре була. Уҡытыусыларҙың эш хаҡы түбән була, шунлыҡтан улар үҙҙәренең уҡыусыларынан билдәле күләмдә аҙыҡ-түлек алған. Мәктәптә 80-дән 100-гә тиклем бала белем алған, уларҙың ҡайһы берҙәре тирә-яҡ ауылдарҙан бында йөрөп уҡыған. Башта мәктәптә бары тик дини предметтар: Часослов, псалом һәм Инжил- өйрәнгәндәр, әммә һуңыраҡ яҙыуға һәм математикаға өйрәнгәндәр. Кластар һәм төркөмдәр булмаған: уҡытыусы һәр уҡыусыны айырым уҡытҡан, ә шәмбе көнө бала үҙләштергән белемде тикшереү үткәрелгән. Дәрестәр ике өс сәғәткә тиклем дауам иткән. Уҡыусылар өсөн төшкө ашҡа бер-ике сәғәтлек тәнәфес бирелгән. Мәктәптә дисциплина ҡаты ҡуйылған, был тәртипте уҡытыусылар ҙа, уҡыусылар ҙа ҡәтғи үтәгән. Тәртип боҙған уҡыусылар өсөн язалар булдырылған: тура баҫып тороу, тубыҡланып тороу, ҡулдарына сыбыҡ менән һуғыу. Мәктәпте уҡыусылар үҙҙәре йыйыштырған. 1855 йылда мәктәп янып киткән. 1880 йылда яңы мәктәп бинаһы төҙөлә, ул беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған. 1943 йылға тиклем мәктәп ғәмәлдә була.

2006 йылда мәктәп бинаһы Ботевград общинаһы һәм Боженица ауылы халҡы аҡсаһына реставрациялана. Хәҙер бында музей коллекциялары һаҡлана, улар Ботевград тарихи музейыныңфилиалы булып хеҙмәт итә.

## Галереяһы

Файл:Monastery school, Bozhenitsa, Bulgaria 10.jpg|
Файл:Monastery school, Bozhenitsa, Bulgaria 13.jpg|
Файл:Monastery school, Bozhenitsa, Bulgaria 15.jpg|
Файл:Monastery school, Bozhenitsa, Bulgaria 23.jpg|
Файл:Monastery school, Bozhenitsa, Bulgaria 22.jpg|


## Иҫкәрмәләр
Ровио

**Ровио** () — коммуна. Был коммуна Швейцарияның Тичино кантоны Лугано округында урынлашҡан. Коммуна традицион булған ауыл хужалығы ойошмаларынан тора, виноград һәм мал үрсетеү менән шөғөлләнә.

Бөтә Ровио ауылы Швейцарияның мираҫ объекттары исемлегенә инә. Бындағы Сан-Виджилио сиркәүе Швейцарияның милли һәм төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә индерелгән.

## Географияһы

Ровио общинаһы Лугано округындағы Вальмар үҙәнендә урынлашҡан. Уның территорияһында, Италия менән сигендә, шулай уҡ Монте-Дженеросо тау түбәһе бар. Түбәнең бейеклеге — 1704 метр.

1997 йылда Мароджи майҙаны 5,53 квадрат километр тәшкил итә. Был территорияның 9,4 % ауыл хужалығы маҡсаттарында файҙалана, ә уның 78,7 процентын урман тәшкил итә.

## Тарих
Ровио 852 йылда беренсе тапҡыр *Рови* () тип телгә алына.

Ровио территорияһында биш янғын урыны табылған, улар яҡынса беҙҙең эраға тиклем 1000 йыл менән билдәләнгән, шулай уҡ бында тимер быуат һәм рим дәүереартефакттары табылған. 1213 йылда Ровио ауылы ингән вичинанца (граждандар йәмғиәте) Рива-Сан-Витале пьевының өлөшө булып китә. 1517 йылда бөтә пьеве Лугано бейливигының өлөшө була. 1798 йылда Ровио Рива-Сан-Витале Республикаһы составына инә һәм унда барлығы ике аҙна дауамында тора (23 февралдән 16 мартҡа тиклем).

Рива ө1213 йылға тиклемРива-Сан-Витале мәхәлләһенең өлөшө була, артабан ул үҙаллы бойондороҡһоҙ мәхәлләгә әйәләнә. XVI быуат аҙағынан 1613 йылға тиклем ул бер нисә тапҡыр үҙгәртеп ҡорола. XI быуаттың беренсе яртыһында Ровиола Сан-Виджилио сиркәүе төҙөлә.

Ровио ауыл халҡының төп килем сығанағы булып традицион ауыл хужалығы, малсылыҡ һәм игенселек үҫтереү тора. Игенселек ерҙәренең аҙ булыуы арҡаһында күп кенә халыҡ бынан күсеп китә һәм һөнәрсе йәки төҙөүсегә әйләнә. 1960-сы йылдарҙан башлап Ровиола яңы йорттар күпләп төҙөлә. 2000 йылдан алып ауылдың эшкә яраҡлы өс кешеһенең береһе Лугано ҡалаһына йөрөп эшләй.

## Иҫкәрмәләр
Вавель аждаһаһы

**Вавель аждаһаһы** () — легендар аждаһа, (*Аждаһа соҡоро*) Краковта  Вавель ҡалҡыулығы итәгендәге,  имеш, мәмерйәлә йәшәгән.

## Легенда
Иң боронғо  (XII быуат) Винцентий Кадлубек яҙған был легенданың вариантына ярашлы , король Крак хакимлығы ваҡытында  (Краков ҡалаһына нигеҙ һалыусы, уның исеме менән ҡалаға исем бирелә) Краковта йән эйәһе— аждаһа, *тереләй йотоусы* (,  — йәғни ҡорбандарын тулыһынса йотоусы) барлыҡҡа килә. Аҙнаһына бер тапҡыр аждаһаға ҡорбанға  һыйыр килтерергә кәрәк булған; әгәр ул уны  алмаһа, алмашҡа   кешеләрҙе ашаған. Ҡаланы ғифриттән ҡотҡарыу өсөн, Крак үҙенең ике улын, Крак һәм Лехты аждаһаны үлтерергә ебәргән.   Улдары  йыланды  алышта еңә алмаған, шуға күрә улар хәйләкәрлеккә бара. Улар һыйыр тиреһенә көкөрт тултырғандар,  һәм, аждаһа быны  йотоп, тонсоғоп үлә. Йылан  үлгәндән һуң ағалы-ҡустылы еңеү кемдеке икәнлеге тураһында бәхәсләшеп китә.  Өлкән ағаһы,  Лех, ҡустыһын үлтерә, ә һарайға ҡайтып ингәс Крак аждаһа менән алышта һәләк булды тип әйтә. Әммә ҡустыһын үлтереүсенең сере асыла һәм уны илдән ҡыуалар, ә ғәйепһеҙгә үлтерелгән ҡустыһы хөрмәтенә ҡаланы Краков тип атайҙар. 

Ян Длугош  үҙенең  йылъяҙмаларында аждаһа өҫтөнән еңеүҙе король еңеүе тип иҫәпләй, ә туған-ара үлтерешеүҙе Крак үлгәндән һуңғы ваҡытҡа күсерә. 

Легенданың  (XVI быуат)  Йоахим Бельский  версияһы буйынса аждаһаны итексе  Скуба еңә. Ул тәнсәләргә  көкөрт тултырып монстрға ташлай. Быҙауҙарҙы ашаған аждаһаның тамағы ныҡ әсетә башлай, ул ярты Висла йылғаһын эсә һәм шартлай.  

## Кәүҙәләнештәре
1972 йылда Вавель ҡалҡыулығы эргәһендә  Червен  бульварында  аждаһа  һәйкәле ҡуйыла, авторы поляк скульпторы Бронислав Хромый. Аждаһа һәр биш минут һайын ут бөркә йәки 7168 телефоны  аша   «smok» тексты менән хәбәр ебәрә.

2015 йылда "Allegro" студияһы Legendy Polskie cthbz8syfy  ҡыҫҡа метражлы фильм төшөрә, унда аждаһа татуировкалы ир (дат бодибилдеры Ким Колд уйнай) һәм уның осоп йөрөүсе машинаһы. Аждаһа матур ҡыҙҙарҙы яратыусы, ул уларҙы урлай һәм ҡала ситендәге виллаларының береһендә йәшереп тота. 


## Галереяһы

Файл:Krakowdragon.jpg|
Файл:Smok Wawelski.jpg|
Файл:Kraków Smok Wawelski pomnik Chromy 1991-05.jpg|


## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Зилант
* Варшавская русалка
* Змей Горыныч
* Огненный Змей
* Пан Твардовский

## Һылтанмалар

*
*  На Викискладе есть медиафайлы по теме Вавельский дракон
Вавель соборы

**Изге Станислав  һәм Вацлав соборы** (пол. Św Bazylika archikatedralna. I Stanisława św. Wacława) — рим католик сиркәүенең Краков архиепархияһының архикафедраль соборы, кесе базилика статусын йөрөтә.  Краковта Вавель ҡалҡыулығында урынлашҡан, күп кенә Польша дәүләте башлыҡтарының кәшәнәләре урыны булып тора.

## Тарихы
Хәҙерге ғибәҙәтхана урынында элек ике башҡа бина урынлаша: изге Вацлав кафедраль костёлы   (1020 йылда төҙөлгән һәм 1038 йылда  чех  кенәзе  Бржетислав тарафынан емерелгән) һәм 1142 йылда епископ һәм ыҙа сигеүсе Станислав Щепановскийҙың изгеләндерелгән өс нефлы костелы.  Был бина 1305 йылда  янғында зыян күрә, тик Изге Леонардтың  Криптаһы ғына ҡала.  

Һуңынан бер нисә йылдан һуң епископ Нанкер өсөнсө готика ҡорамы төҙөй башлай. Краков 1609 йылға  тиклем Польшаның баш ҡалаһы булғас, кафедраль собор бер үк ваҡытта һарай яны ҡорамы булып хеҙмәт итә, ә ер аҫты кәшәнәләрендә Польша королдәре ерләнә. 

Вавель соборы алдағы быуаттарҙа күп тапҡыр үҙгәртеп ҡорола. Бина тирәләй часовнялар төҙөлә, улар араһында король Сигизмундтың (Зигмунт) часовняһы бар, был ренессанс архитектураһының әҫәре, итальян төҙөүсеһе Бартоломео Береччиның  (1533) эше.

XIV  быуатта Вавель ҡалҡыулығы  нығытмаһының өлөшө булараҡ төҙөлгән Зигмунт манараһында «Зигмунд» ҡыңғырауы бар. Ул Польшала иң билдәле ҡығырау һәм илдең милли символы булып тора.  

1399 йылда  архикафедраль  соборҙа Польша королеваһы  изге  Ядвига ерләнә, ә XVII быуатта собор уртаһында   изге Станислав Щепановскийҙың мавзолейы төҙөлә. 

1931 йылдың 28 мартында собор Малополь воеводлығының   мәҙәниәт ҡомартҡыһы  реестрына индерелә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Michał Rożek, *Krakowska na wawelu katedra*. Wydawnictwo św. BM Stanisława Krakowskiej Archidiecezji, 1989 kraków
 **Памятник культуры Малопольского воеводства**: регистрационный номер А-7 от  28 марта 1931 года.
Амарас

**Амарас монастыры** (; әзерб. Amaras monastırı) — иртә урта быуаттар монастыры. Был монастырь Таулы Ҡарабахтың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан һәм урта быуаттарҙа албан католикос сиркәүенең резиденцияһы булған. Монастырь Танылмаған Таулы-Ҡарабах Республикаһының административ-территориаль бүленеше буйынса Мартунин районының фактик контроле аҫтында тора .

## Тарихи очерк
V быуат әрмән тарихсыһы Фавстос Бузанда раҫлауынса, Амарас монастыры IV быуат башында изге Григорий Мәғрифәтсе тарафынан нигеҙләнгән.

Әрмән традицияһына ярашлы, Месроп Маштоц Амарас монастырында беренсе мәктәп асҡан.

V быуаттан башлап Амарас урта быуат Әрмәнстанындағы эре дини үҙәктәрҙең береһенә әүерелә.
821 йылда Амарас, бөтә өлкә кеүек үк, ғәрәптәр тарафынан яулап алына, XIII быуатта монголдарҙан талана, ә 1387 йылда, Тамерлан ябырылыуы осоронда емерелә. Әммә монастырь һәр ваҡыт эшләүсе үҙенең мәктәбе менән бергә дини һәм мәҙәни үҙәк булып ҡала.
XVII быуатта монастырь тулыһынса үҙгәртеп ҡорола. XVII быуаттың икенсе сирегендә Гандзасар католикосы Петрос Амарасты реставрациялай, ул бында изге Григорис сиркәүен төҙөй
XIX быуаттың икенсе яртыһында Көнсығыш Әрмәнстан Рәсәйгә ҡушылғандан һуң, Амарас монастырь комплексы, бик көслө нығытылған оборона ҡоролмалары булғанлыҡтан, сик ҡәлғәһе сифатында файҙаланыла, ә 1832—1844 йыл — рус-фарсы таможняһы булып тора.
1848 йылда, Гандзарас митрополиты Тер-Багдасар ваҡытында, Амарас Әрмән Сиркәүенә ҡайтарыла. Сиркәүҙән айырмалы рәүештә, оборона һәм граждандар биналары зыян күрмәй һаҡлана. 1858 йылда шушин әрмәндәре аҡсаһына бындағы иҫке сиркәү урынында яңы монастырь сиркәүе төҙөлә. 1898 йылда уның төньяҡтағы нефына архитектор Микаэл-Тер-Исраелян яһаған ҡәбер ташы изге Григорис ҡәберенә ҡуйыла.
Таулы Ҡарабахта 1931 йылда 112 әрмән сиркәүе һәм 18 монастыры иҫәпләнә. 6 ай дауамында уларҙың барыһы ла властар тарафынан ябыла.

### Ҡарабах конфликты йылдарында.
1988 йылда Мәскәү бында бер нисә сиркәү асырға рөхсәт иткән директива ебәрә, әммә Баҡы власы быға кәртәләр ҡуя. Төҙөлөп бөткәндән һуң ике көн дауамында асыҡ торған Амарас ҡорамы әзербайжан ғәскәрҙәре тарафынан һөжүмгә дусар ителә

Амарас сиркәүе 1991 йылдың майында әзербайжан ғәскәрҙәре тарафынан тағы ла нығыраҡ емерелеүгә дусар була. Ҡорамға ике тапҡыр хәрби һөжүм яһала. Урындағы халыҡ әйтеүенсә, сиркәү әзербайжан ОМОН-ы һәм күрше әзербайжан ауылы халыҡтары тарафынан талана. Һөҙөмтәлә мәхәлләнең сиркәү һауыт- һабаһы һәм иғәнә урлана.

Әлеге ваҡытта монастырҙа тергеҙеү эштәре алып барыла. 
Файл:Amaras Monastery2.jpg|
Файл:Amaras 4.jpg|
Файл:amaras 2.jpg|
Файл:amaras 3.jpg|


## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Григорис (святой)
* Церковь Святого Григориса (Нюгди)

## Һылтанмалар
* Амарас монастыры тураһында мәғлүмәт