Иҫке Мөсәт

**Иҫке Мөсәт** () — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 268 кеше.
ОКАТО коды — 80219825005.

## Тарихы
Мөсәт бөрйәндәр торамаһы булараҡ XVIII быуат аҙағынан билдәле, әммә уны V рәүиз билдәләмәгән. Ауылға Верхнеурал өйәҙе Бөрйән улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1786 йылдан алып Мөсәт утары булараҡ билдәле. Тәүге төпләнеүсенең исеме менән аталған, уның улы Йәнъюлдаш Мөсәтов билдәле. Шулай уҡ Күлйылға, Саҡмағош исемдәре менән теркәлгән. 1816 йылда ауылда — 38,  18 йылдан һуң 49 ихата иҫәпләнгән. 40-сы йылдар аҙағында халыҡтың бер өлөшө төп ултыраҡтан айырылып, Яңы Мөсәт ауылы барлыҡҡа килтерә. 19 быуаттың 40-сы йылдар  аҙағында Яңы Мөсәт бүлендек ауылы барлыҡҡа килгәндән һуң хәҙерге исемен һәм статусын ала. 1866 йылда  36 йортта 204 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. X рәүиз ваҡытында Яңы Мөсәттә 33 ихатала 176 кеше иҫәпләнә. Иҫке Мөсәттә саҡ ҡына күберәк — 40 ихата, ә халҡы 200 кеше иҫәпләнә. 1920 йылда үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Иҫке Мөсәттә 71 йорт һәм 284 кеше иҫәпләнгән.

Башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, китапхана бар.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 8 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Яңы Собханғол): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 138 км

## Билдәле шәхестәре
* Йәһүҙин Инсур Ғәззәли улы (псевдонимы Инсур Артур; 26 март 1951 йыл — 21 март 2011 йыл) — башҡорт шағиры һәм журналисы. СССР-ҙың Журналистар, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы.
* Зарипов Ирек Фәсхетдин улы (1956—3.09.2018), хужалыҡ эшмәкәре һәм дәүләт хеҙмәткәре. 1993—2011 йылдарҙа Бөрйән районы хакимиәте башлығы; 2011—2014 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең биләмәләр менән эшләү буйынса идаралығының етәксе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының беренсе ((1995—1999) һәм икенсе (1999—2003) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2002). Райондың почётлы гражданы.
* Дибаева Зилә Сиражетдин ҡыҙы (22 ноябрь 1960 йыл) — театр актёры, киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2020).
* Ғәбиҙуллина Әлфинә Таһир ҡыҙы (12 май 1989 йыл) — уҡытыусы, филология фәндәре кандидаты

## Ер-һыу атамалары
* Шыйыҡ бутҡа яланы

Иҫке Мөсәт ауылын үтеп Байназар юлында һул яҡ ялан ята. Һаранлығы менән даны сыҡҡан байҙың сабынлығы булған. Эшкә ҡушҡан кешеләрен шыйыҡ бутҡа менән һыйлаған.
* Тәкә һуйған буйы.

Борон ул ерҙә ялан булған. Ауыл халҡы унда бесән сапҡан. Мөсәт ауылы халҡының шундай бер йолаһы булған. Һәр йәй еткән һайын тәкә һуйып байрам итә торған булғандар. Шунан бирле был ерҙе Тәкә һуйған буйы тип атап йөрөтәлә.
* Тирмән таш тауы.

Мөсәт ауылынан асфальт аша Алаҡуян тауын Тирмән таш тип йөрөтәләр. Сөнки борон заманда шунан таш алып тирмән эшләп, бойҙай тартып, он һалдырып ашағандар. Был таш йомшаҡ таш, нисек тишһәң дә ярылмай. Шуға күрә был морон Тирмән таш тип йөрөтөлә.

## Бөрйән районы Иҫке Мөсәт ауылының 7 мөғжизәһе
* Тикшеренеү эше

## Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары
* *Ҡараһыйыр яланы*. 1966 йылда Бөрйән районы Мөсәт ауылы Шәмиғолов Ғиләж Ғәйнетдин улынан А. А. Камалов яҙып алған. Башҡорт халыҡ ижады. ΙΙ том.— Ғилми архив, ф. 3, оп. 63, д. 56, л. 109; БХИ, Р Л, N° 75; БПЛ, № 48; БНТ, ПЛ, № 35.

## Галерея

Ҡотлоғужа мәсете.jpg|Ҡотлоғужа мәсете
Иҫке Мөсәт һәм Янһары ауылдары тоташты.jpg|Иҫке Мөсәт һәм Янһары ауылдары тоташты
Яңы мәктәп.jpg|Яңы мәктәп


## Урамдары

* Тау урамы ()
* Ерекле урамы () 
* Инсур Йәһүҙин урамы ()
* Иҫке Ыҙма урамы ()
* Ҡаратал урамы ()
* Кинйә Арыҫланов урамы ()
* Саҡмағош урамы ()
* Салауат Юлаев урамы () 
* Уй урамы ()
* Шайморатов урамы ()
* Шишмә урамы ()
* Яңы Ыҙма урамы ()

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*