Мәрмәр һарайы (Тәһран)

**Мәрмәр һарайы** (کاخ مرمر) — тарихи бина һәм Тәһрандағы (Иран) элекке шаһ резиденцияһы. Ул ҡала үҙәгендә урынлашҡан., әммә һарай төҙөлгән йылдарҙа, был квартал тымыҡ районда урынлашҡан булған.

## Тарихы
Рәсми ҡабул итеү һәм үткәреү саралары өсөн тәғәйенләнгән, ике ҡатлы Мәрмәр һарайы 1934—1937 йылдарҙа Иран шаһы Риза Пәхләүи бойороғо буйынса француз инженеры Жозеф Леон һәм иран архитекторы Фәтхулла Фирҙәүес тарафынан төҙөлгән.

Һарайҙы башта Риза Пәхләүи, ә артабан уның улы Риза Мәхәммәт тарафынан рәсми резиденция сифатында.ҡулланылған. Риза Пәхләүи үҙенең дүртенсе ҡатыны Әсмәт Дәүләтшаһи һәм биш балаһы менән бергә 1941 йылда ҡыуылғанға тиклем был һарайҙа йәшәгән. Тап шул бинала 1941 йылдың сентябрендә Риза Пәхләүи тәхеттән баш тартыу тураһындағы хатҡа ҡул ҡуя.

Мөхәммәт Риза хакимлығы осоронда һарайҙа мөһим король ваҡиғалары үткәрелгән. Бина, Гөлөстан һарайы менән бер рәттән, уның ике төп резиденцияларының береһе булған һәм 1950-се йылдарҙа шаһ шәхесе менән тиңләштерелгән. Был һарайҙа уның өс никахлашыу тантаналары үткән. Бында ул үҙенең ҡатыны менән бергә беренсе 1939 йылда ул үҙенең тәүге ҡатыны батша ҡыҙы Фәүзиә менән никахлаша һәм 1945 йылда айырылышҡанға саҡлы шунда йәшәй. 1950 йылдың октябрендә (обручение), ә 1951 йылдың февралендә һарайҙа икенсе ҡатыны Сорайя Исфандияри менән тантаналы никахлашыуы үтә. Шундай йоланы Мөхәммәт Риза өсөнсө ҡатыны Фәрәхкә өйләнгәндә лә шулай уҡ Мәрмәр һарайында үткәрә. Шаһтың һәм Фәүзиәнең ҡыҙы Шаһназ 1957 йылдың октябрендә Арҙашир Заһиҙиға шул уҡ бинала кейәүгә сыға. Бынан тыш, ошо бинала шаһтың 48 йәшен байрам иткәндәр.

1965 йылдың 10 апрелендә Мәрмәр һарайы иран һалдатының шаһҡа һөжүм итеү урыны булған. Был ваҡиғанан һуң һарайҙы башҡаса резиденция сифатында файҙаланмайҙар. .һәм 1970 йылда ул музейға әйләнә.

1979 йылғы Иран Ислам революцияһынан һуң, Мәрмәр һарайы 1981 йылға саҡлы музей сифатында файҙаланылған. Шунан ул Маҡсатҡа ярашлылыҡ Советына тапшырылған. Урындағы халыҡ хәбәр итеүенсә, бинаны Иран Ислам Республикаһы сәйәсмәндәре файҙаланған.

## Тасуирлама

Һарайҙың тәүге дизайн проектын Остад Джафар Хан әҙерләгән, әммә тулы проектты Остад Хәйҙәр Хан эшләгән. Һарайҙың дөйөм архитектура стиле эклектик, ул үҙ эсенә Каджарҙар осоро архитектураһы алымдарын индереп, көнсығыш һәм көнбайыш архитектура стилдәрен һыйҙыра.

Һарай ҙур баҡса менән уратып алынған. Бөтә һарай комплексы территорияһы 35 462 м² биләй, шуның 2870 м² — резиденция майҙаны.

Иран рәссамы Джафар Хан  яһаған Әһәмәниҙәр осороноң уҡ-һаҙаҡлы яугирҙары  ҡуйылған таш ҡапҡанан юл һарайға илтә — улар бөтөн бинаның эклектик стилен һыҙыҡ өҫтөнә ала. Комплекс территорияһында төрлө провинцияларҙан килгән урындағы оҫталар башҡарған бүтән төрлө ҡапҡалар ҙа бар.

Һарайҙың диуарҙары аҡ мәрмәр менән йөҙләнгән. Төҙөлмәне Исфахандағы шәйех Лотфулла мәсете көмбәҙенең теүәл күсермәһе булған бик ҙур көмбәҙ тамамлай. Көмбәҙҙең эске түшәме арабескиҙар менән биҙәлгән, ике төҫтән торған түр ишекле  урынлашҡан.

Һарайҙың интерьеры тантаналы тәғәйенләнешенә тап килә, уны биҙәүҙә семәрле ишектәр, , бай туҡымалар һәм келәмдәр киң ҡулланыла. Стеналарҙағы декорҙы иран архитекторы Хөсәйен Лорзаде үтәгән, керамик плиткаларҙы Остад Йезди эшләгән,  Остад Беһзад төшөргән. Бинаның башҡа бүлмәләре араһында илдәге күп кенә ғибәҙәтханаларҙа һәм мәсеттәрҙә ҡулланылған бик күп көҙгөләр менән  Көҙгөләр залы айырылып тора.

 да индереп, һарайҙа файҙаланылған предметтар әлеге ваҡытта Тәһрандың  музейында ҡуйылған.

## Иҫкәрмәләр