Үрге Йәркәй

**Үрге Йәркәй** () — Башҡортостандың Илеш районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 9710 кеше.
Почта индексы — 452260, ОКАТО коды — 80230884001.
 
## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Тарихы
Үрге Йәркәй 1935—1963 йылдарҙа һәм 1965 йылдан  Йәркәй ауыл Советы үҙәге. Өфөнән төньяҡ‑көнбайышта 160 саҡрым һәм Бүздәк тимер юл станцияһына төньяҡҡа  табан 102 саҡрым алыҫлыҡта Баҙы йылғаһы буйында, Мәскәү—Өфө, Баҡалы—Үрге Йәркәй, Шаран— Яңы Балтас—Андреевка автомобиль юлдарында урынлашҡан. Ауылға XVII быуат аҙағында — XVIII быуат башында Ҡазан даруғаһы Йылан улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә Ялан исеме менән нигеҙләй. Аҙаҡ Йәркәй тип тәүге төпләнеүсе Йәркәй Ейәнсурин исеме менән аталған. 1718 йылда  керҙәшлек килешеүе буйынсаса  яһаҡлы татарҙар килеп ултыра. Улар һуңынан типтәрҙәр ҡатламына күскән. 1795 йылда  55 йортта 318 кеше йәшәгән (мишәрҙәр менән бергә). 1816 йылда керҙәш башҡорттар күсеп килә. 1865 йылда 132 йортта 1014 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡҡ, умартасылыҡ менәнн шөғөлләнгәндәр. 2 мәсет, 6 һыу тирмәне булған. 1906 йылда 2 мәсет, мәҙрәсә, 2 тирмән, почта бүлексәһе, бакалея һәм мануфактура кибеттәре теркәлгән; йәрминкәләр үткәрелгән. 1917 йылда Түбәнге Йәркәй бүлендек ауылы барлыҡҡа килгәндән һуң, хәҙерге  исеме менән йөрөй.
Халҡы (мең кеше): 1906 йылда — 1,5; 1920 йылда — 1,1; 1939 йылда — 1,8; 1959 йылда — 2,6; 1989 йылда — 8,4; 2002 йылда — 9,3; 2010 йылда — 9,7 кеше. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002). Аграр‑технологик колледж, 3 урта (шул иҫәптән Үрге Йәркәй урта мәктәбе № 1) һәм музыка мәктәбе, коррекция мәктәп‑интернаты, 8 балалар баҡсаһы, балалар ижад үҙәге, үҙәк район дауаханаһы һәм китапханаһы, мәҙәниәт һарайы (7 үҙешмәкәр халыҡ коллективы), 2 ДЮСШ, ат спорты һәм физкультура‑һауыҡтырыу комплексы, балалар китапханаһы, тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы, М.Гәрәев музейы, мәсет бар.

## Урамдары
Исемдәре:

Октябрҙең 50 йыллығы урамы 

Еңеүҙең 70 йыллығы урамы ()

8 Март урамы ()

9 Май урамы ()

Абдуллин урамы ()

Баймаҡ урамы ()

Баҡалы урамы ()

Башҡорт урамы ()

Китапхана тыҡрығы ()

Яҙғы урам ()

Ғәббәс Рафиҡов урамы ()

Ғабдрахман Сираев урамы ()

Гагарин урамы ()

Дзержинский урамы ()

Дуҫлыҡ урамы ()

Жуков тыҡрығы ()

З.Биишева урамы ()

Йондоҙло урамы ()

Йәшел урам ()

Ивановка урамы ()

Инкубатор урамы ()

Ҡазан урамы ()

Калинин урамы()

Киров урамы ()

Коммуналь урамы ()

Коммунистик урамы ()

Комсомол урамы ()

Космонавтар урамы()

Ҡыҙылармеецтар урамы ()

Куйбышев урамы ()

Куйбышев тыҡрығы ()

Ленин урамы ()

Ломоносов урамы ()

М.Гәреев урамы ()

М.Ғәфүри урамы ()

М.Горький урамы ()

М.Йәлил урамы (()

Матросов урамы ()

Механизаторҙар урамы ()

Тыныслыҡ урамы ()

Йәштәр урамы ()

Күпер урамы ()

Яр буйы урамы ()

Нефтселәр урамы ()

Ылау урамы ()

Урау юл урамы ()

Беренсе май урамы ()

Ялан урамы ()

Пушкин урамы ()

Р.Зорге урамы ()

Р.Хәйри урамы ()

Йәйғор урамы ()

Революция урамы ()

Рәсәй урамы ()

Рощинск урамы ()

С.Юлаев урамы ()

Ст. База территорияһы ()

Баҡса урамы ()

Сәлимә Ғәзизова урамы ()

Свердлов урамы ()

Ирек урамы ()

Совет урамы )

Ҡояшлы урамы ()

Ҡарағай урамы ()

Спорт урамы ()

Төҙөүселәр урамы ()

Тимерязов урамы ()

Трансформатор урамы ()

Ульянов урамы ()

Урал урамы ()

Фадеев урамы ()

Фрунзе урамы ()

Һ.ДәүләтшинА урамы ()

Х.Сәйрән урамы ()

Х.Таҡташ урамы ()

Ылыҫлы урам  ()

Хоҙайбирҙин урамы ()

Чапаев урамы ()

Чеверев урамы ()

Чеверев тыҡрығы ()

Ш.Бабич урамы ()

Шолохов урамы ()

Юбилей урамы ()

Гәрәбә урамы ()

Йәримов урамы ({{lang-ru|Яримова (улица)})}

Йәркәй  Йәнсурин урамы ()

Роберт Миннуллин исемендәге урам ()

## Иҫтәлекле урындары
*  Тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы — муниципаль мәҙәниәт учреждениеһы урынлашҡан.
*  Ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәев музейы.

## Билдәле шәхестәре
* Йәркәй Ейәнсурин (*Ялан Йәркәй*; XVII быуат аҙағы — XVIII быуат башы) — Йылан улусының атаҡлы башҡорто.

* Ямалов Марат Барый улы (27 март 1947 йыл) — тарихсы, журналист, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Лоҡманов Сабир Закирйән улы (1906 йыл—27 октябрь 1967 йыл) — ғалим-анатом, юғары мәктәп уҡытыусыһы һәм дәүләт эшмәкәре. 1932 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусыһы, киске бүлек мөдире, 1934 йылдан — декан, 1935—1939 йылдарҙа институт директорының фәнни һәм уҡыу уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары, 1937 йылдан — анатомия кафедраһы мөдире; бер үк ваҡытта 1939 йылдан Республика ҡан биреү станцияһы директоры, 1940—1950 һәм 1954—1960 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы һаулыҡ һаҡлау министры. Башҡорт АССР-ының 2 се, 4-се һәм 5-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Медицина фәндәре докторы (1943), профессор (1943). Медицина хеҙмәте подполковнигы (1950). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1956), РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1957), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1943). Ленин (1949), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1942, 1954) һәм «Почёт Билдәһе» (1944) ордендары кавалеры.
* Фәтҡуллина Гөлшат Флүр ҡыҙы (? 1976 йыл) — юғары категориялы ревматолог, медицина фәндәре кандидаты, Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы, Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһының ревматология бүлегендә эшләй.
* Әхиәрова Резеда Зәки ҡыҙы (1956 йыл) — композитор, симфоник оркестр әҙәрҙәре һәм популяр йырҙар авторы.
### Ауылда эшләгән шәхестәр
* Ғәзизова Сәлимә Һаҙый ҡыҙы (1914—6 март 2008 йыл) — табип, медицина өлкәһе эшмәкәре. 1946—1984 йылдарҙа Үрге Йәркәй үҙәк район дауаханаһы табибы, шул иҫәптән 1956—1970 йылдарҙа — баш табибы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1955) һәм һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1949). Ленин (1966) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1961) ордендары кавалеры

## Видеояҙмалар
*  Үрге Йәркәй урамдары
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территории стр.385  
* «Налог Белешмәһе» статистикаһында Үрге Йәркәй ауылы
*