open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Синан-паша мәсете (Призрен)

**Синан-паша мәсете** (, серб. Синан Пашина Џамија , тур. *Sinan* Paşa Camii) — Сербияның Косово һәм Метохия автономиялы крайының Призрен ҡалаһында Ғосман империяһы ваҡытындағы мәсет.

Мәсетте 1615 йылда Софи Синан-паша төҙөгән.  1990 йылда мәсет Сербияның әһәмиәткә эйә булған мәҙәниәт ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән.

## Тарихы
Софи Синан-паша мәсетте 1600 йылда йәки 1608 йылда төҙөй башлай. Софи Синан-пашаны,  Боснияла элекке бәктәр бәге һәм  ҡаймаҡамы, яҡында  Качаник ҡалаһында урынлашҡан Синан-паша мәсетен төҙөгән бөйөк вәзир Синан-паша менән бутарға ярамай.

Мәсет Изге Архангелдар монастыры ташынан төҙөлөүе тураһында версия киң таралған. Ысынлап та, мәсеттә монастырҙың бер өлөшөн күрергә мөмкин. XVI быуатта Ғосман империяһы килгәндән һуң ташланған монастырь,  XVII быуатта емерелә. Албан тарихсыһы Хәсән Калеши 1972 йылда Софи Синан-паша монастырҙы емерергә бойороҡ бирмәүе тураһында фаразды әйтә, сөнки бының өсөн солтандың бойороғо кәрәк була,  ысынында иһә ул әҙерләп ҡуйылған таштарҙы ғына ҡулланырға бойора.

## Тасуирламаһы

Мәсеттең оҙонлоғо 14 м, киңлеге 14,  квадрат формала булған. Бер ҙур көмбәҙе һәм бер бәләкәй  көмбәҙе бар, ул  буялған һәм сталактит формаһындағы  михрабты ҡаплап тора. Мәсеттең стеналарының ҡалынлығы  1,65 метр, ә конус формаһындағы манараһының бейеклеге — 43,5 м.

Мәсет уртаһында стеналары, көмбәҙе башлыса XIX быуатта  Ҡөрьәндән шиғыр һәм сәскә биҙәктәре менән биҙәлгән. Мөнбәргә сәскә биҙәктәре һалынған. Мәсеттең ҙур һәм кесе  көмбәҙе ҡурғаш  менән ҡапланған. Таш иҙәне һәм ағас биҙәктәре үҙенсәлекле

## Һаҡлау проблемалары
Мәсет өсөн ямғыр  проблема була, ул ваҡыт үтеү менән мәсеттең ҡыйығының тишеге аша эләгә. Был стеналарҙағы ҡайһы бер  картиналарҙың юғалыуына, шулай уҡ штукатурканың боҙолоуына килтерә. Таш фасады елгә ашала.

2000 йыл башында  ЮНЕСКО мәсетте яңыртыу өсөн яҡынса 500 мең евро  суммаһында сығым баһалай.

## Сығанаҡтар

* Cultural Heritage in Kosovo

## Иҫкәрмәләр
Позняк Алла Сергеевна

**Позняк Алла Сергеевна** (7 февраль 1936 йыл, Дондағы Ростов — 16 сентябрь 2016 йыл, шунда уҡ) — хеҙмәт алдынғыһы.  1953—1995 йылдарҙа «Красный обувщик» артеле (артабан «Донобувь» берекмәһе) эшсеһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1986).

## Биографияһы
Алла Сергеевна Позняк 1936 йылдың 7 февралендә Дондағы Ростовта тыуған.

Мәктәптә һигеҙ класс тамамлай. 1953 йылдан аҙаҡ «Донобувь» берекмәһенә үҙгәртелгән «Красный обувщик» артелендә эшләй. Эшсе йәштәр мәктәбен тамамлай. Юғары етештереүсәнле ҡорамалдарҙы камил үҙләштереп, Позняк шәхси келәймә менән эшләй башлай.

Унынсы биш йыллыҡта ике биш йыллыҡ задание үтәргә йөкләмә ҡабул итә, был бурысты уңышлы үтәй. Был ҡаҙанышын ун беренсе биш йыллыҡта ла ҡабатлай.

СССР Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 23 майындағы Указы менән, «ун беренсе биш йыллыҡ заданиеларын һәм социалистик йөкләмәһен ваҡытынан алда үтәгәне, халыҡ ҡулланыу тауарҙары сифатын яҡшыртыуға ҙур шәхси өлөш индергәне һәм хеҙмәт батырлығы» өсөн, Алла Позняк, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.

Әүҙем йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. КПСС ағзаһы була, депутат итеп һайлана. 1978 йылдан КПСС-тың Дондағы Ростов ҡала комитеты ағзаһы. 1971 йылдан 1990 йылға тиклем халыҡ депутаттарының Ростов ҡала Советы депутаты итеп һайлана.

1995 йылда хаҡлы ялға сыҡҡас, Дондағы Ростовтың Совет районы ветерандар Советында эшләй, ә 1997 йылдан Ростов ҡалаһы Социалистик Хеҙмәт Геройҙары советының яуаплы секретары вазифаһын биләй.

Дондағы Ростовта йәшәй.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (23.05.1986)
* Ленин ордены (23.05.1986)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (23.05.1986)
* ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* миҙалдар.
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн. В. И. Ленин тыуыуының 100 йыллығы айҡанлы» юбилей миҙалы (1970).
* КПСС-тың Ростов өлкә комитеты ҡарары менән Позняк Алла Сергеевнаға «Өлкәнең иң яҡшы хеҙмәткәр-остазы» исеме бирелә (1979).

## Әҙәбиәт
* Герои Труда Дона: биобиблиографический справочник. — Ростов-на-Дону, 2008.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Архив — Министерство промышленности и энергетики Ростовской области
* В Ростове умерла Герой труда Алла Сергеевна Позняк
Кенәз Михаил урамы

**Кенәз Михаил урамы** (серб. Кнез Михаилова улица) — Сербияның баш ҡалаһы  Белградтың төп йәйәүлеләр урамы. Стари-Град муниципалитетында урынлашҡан.  Сербия Республикаһының мөһим әһәмиәттәге  ҡомартҡы  исемлегенә  индерелгән, биналарҙың күп өлөшө архитектура әһәмиәтенә эйә, сөнки улар 1870 йылда төҙөлгән Белградтың эре сауҙа зонаһы.

## Урынлашыуы
Урам  Калемегдандан (төньяҡ-көнбайышта) Республика майҙанына тиклем һуҙыла (көньяҡ-көнсығышта).

## Тарихы
Бында боронғо рим Сингидунум ҡалаһының  үҙәге урынлашҡан тип һанала, ә ғосман төрөктәре ваҡытында был  районда баҡсалар, фонтандар һәм мәсеттәр менән урамдар булған. 1867 йылда Белград төҙөлөшө планын эшләгәндән һуң, урам бөгөнгө ҡиәфәтен ала. 1870 йылда  ҡала идаралығы урамға рәсми исем бирә, урам Михаил Обренович хөрмәтенә кенәз Михаил урамы тип атала. 1950 йылдарға  тиклем кенәз Михаил урамындағы күп йорттар Белградтың ике иң бай ғаиләһенә  ҡарай.  Коммунизм осоронда был биналар дәүләт милкенә күсә

## Биналар

* Kruna Srpska» ҡунаҡханаһы, кенәз Михаил урамы, 56. 1869 йылда  романтизм ситлендә төҙөлгән. 1945 йылдан 1970 йылға тиклем  унда Сербияның милли китапханаһы урынлаша, хәҙер — Белград ҡала китапханаһы.

* Марко  Стоянович йорто, кенәз Михаил урамы, 53-55. 1889 йылда адвокат Марко Стоянович тарафынан ренессанс стилендә төҙөлгән. Элек унда 1937 йылда нигеҙләнгән сәнғәт академияһы урынлаша,  әммә әлеге ваҡытта бында Академия галереяһы урынлашҡан.

* Ҡала төҙөлөшө кварталы, кенәз Михаил урамы, 50, 46 һәм 48.  1870 йылда төҙөлгән, «балҡан» традицияларына модерн стиле элементтары өҫтәлеү араһы. Бөтә биналар бер үк стилдә  — традицион  романтизмдан  ренессансҡа тиклем:
** Христина Кумануди йорто, 50.
** Кристина Механ йорто, 48.
** Велико Савич йорто, 46.

* Сербия фәндәр һәм сәнғәттәр академияһы бинаһы, кенәз Михаил урамы, 35. 1923—1924 йылдарҙа академик стилдә төҙөлгән.

* Никола Спасич фонды (*задужбина*) , кенәз Михаил урамы, 33. Бина сауҙагәр Николай Спасич тарафынан  1889 йылда ренессанс стилендә төҙөлгән.

* Никола Спасич пассажы, кенәз Михаил урамы, 19. 1912 йылда модерн стилендә төҙөлгән.

* «Kralica Grčka» рестораны, кенәз Михаил урамы, 51. 1835 йылда  академик стилдә төҙөлгән

* «Rusija» ҡунаҡханаһы, кенәз Михаил урамы, 38. 1870 йылда төҙөлгән

## Иҫкәрмәләр
Степахина Светлана Викторовна

**Степахина Светлана Викторовна ** (30 июнь 1999 йыл) — Рәсәй ватерполисткаһы, Рәсәйҙең спорт мастеры, һыу полоһы буйынса Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар милли йыйылма командаһы ағзаһы. Ханты-Мансы ҡалаһының «ВК Югра» клубы өсөн сығыш яһай. I Европа уйындары еңеүсеһе, 2019 йылғы Йәйге Универсиаданың бронза призеры.

## Биография
Светлана Викторовна Степахина 1999 йылдың 30 июнендә тыуған, 12 йәшенән Түбәнге Новгород ҡалаһының «Буревестник» клубы өсөн сығыш яһай башлай, ярыштарҙа ун өсөнсө һан аҫтында уйнай.

## Шәхси һөҙөмтәләре
* Рәсәй-Ҡытай уйындарының еңеүсеһе — 2015 йыл, Иркутск ҡалаһы.
* Европа Беренсе Олимпия уйындарында еңеүсе — 2015 йыл, Баҡы ҡалаһы.
* Лонъя беренселегендә ҡыҙҙар араһында өс тапҡыр еңеүсе — 2016 — Окленд (Я. Зеландия); 2017 — Афина (Греция); 2019 — Фуншап (Португалия).
* 2017 йылда Рәсәй Кубогының көмөш призеры.
* Силәбе ҡалаһында Силәбе өлкәһе Губернаторы Кубогының бронза призеры (Рәсәй) 2017 йыл.
* Мини һыу полоһы буйынса 2018 йылда Рәсәй чемпионатының чемпионы.
* ХХХ Йәйге Универсиадала Неаполь ҡалаһында (Италия) 2019 йылда — бронза призер .

Сығанағы: https://www.csp-ugra.ru/profil/stepakhina-svetlana-viktorovna/ 
«Рәсәйҙәң спорт йыйылма командалары әҙерләү үҙәге»

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Три чемпионства за плечами 
* Москвички в составе сборной России завоевали золотую медаль в водном поло на I Европейских играх 
* Ватерпольный клуб «Югра»
Плохова Клавдия Степановна

**Плохова Клавдия Степановна** (1924, Серединово ауылы, Шарлыҡ районы, Ырымбур губернаһы) — Социалистик Хеҙмәт Геройы, «Кутузовский» совхозы тракторсыһы.

## Биографияһы
Клавдия Степановна Плохова 1924 йылда Ырымбур өлкәһенең Шарлык районы Серединово ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

1941 йылда тулы булмаған урта мәктәпте тамамлағас, Клавдия тракторсы һөнәрен үҙләштерергә китә. Механизаторҙар курсын тамамлағандан һуң Чкалов (хәҙерге Ырымбур) өлкәһенең Шарлык районында Сарманай машина-трактор станцияһы (МТС) тракторсылар бригадаһында эшләй башлай. Сарманай МТС-ы базаһында артабан «Кутузовский» совхозы ойошторола, унда Плохова Клавдия Степановна 33 йыл тракторсы булып эшләй, юғары класлы механизатор була.

Тракторҙы үҙләштергәс, ике норма, ә һуғыш йылдарында күберәк норма үтәп, трактор бригадаһында эшләй. Районда ғына түгел, өлкәлә иң яҡшы тракторсы булып китә. Клавдия баҫыуҙарҙы һәр саҡ сифатлы эшкәртә, шуға күрә уның участкаһынан уңыш совхоз буйынса уртаса уңыштан 5-6 центнерға юғары була.

СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге указы менән, ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүҙә һәм игенселек һәм малсылыҡ продукцияһын етештереү һәм дәүләткә һатыу буйынса биш йыллыҡ планын үтәгәндә юғары һөҙөмтәләргә ирешкәне өсөн, Плохова Клавдия Степановнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә..

1970 йылда хаҡлы ялға китә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Оҙаҡ йылдар эшләгәнендә бер нисә тапҡыр бүләкләнә:

- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены;

- «Хеҙмәт батырлығы өсөн. В. И. Ленин тыуыуының 100 йыллығы айҡанлы» миҙалы;

- Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме (08.04.1971),

- «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы  (08.04.1971)

- Ленин ордены (08.04.1971) 

## Иҫкәрмәләр
Покрашенко Анна Тихоновна

**Покрашенко Анна Тихоновна** (7 сентябрь 1928 йыл — 4 декабрь 1998 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Воронеж өлкәһенең Кантемировка районы «Писаревский» совхозы сусҡа ҡараусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

## Биографияһы
Анна Тихоновна Покрашенко 1928 йылдың 7 сентябрендә хәҙерге Воронеж өлкәһенең Кантемировка районы Писаревка ауылында тыуған.

1944 йылда урындағы «Писаревский» совхозы сусҡа фермаһында эшләй башлай. 1959 йылдан алып 1965 йылға тиклем ете йыллыҡ план йомғаҡтары буйынса ит етештереү һәм әҙерләүҙе арттырыу буйынса юғары производство күрһәткестәренә өлгәшә. Был уңыштары өсөн Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләүгә тәҡдим ителә.

СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге Указы менән, ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүҙә юғары һөҙөмтәгә һәм малсылыҡта рекордлы күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн, Анна Тихоновна Покрашенкоға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә

Артабан совхозда эшләүен дауам итә. 1983 йылда хаҡлы ялға сыға.

Тыуған ауылы Писаревкала йәшәй. 1998 йылдың 4 декабрендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены (1971)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (1971)
* башҡа миҙалдар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Золотые звёзды земли Воронежской. Сост. Э. С. Лыкова — Воронеж, 1989.

## Һылтанмалар
*
Дравич Милена

**Милена Дравич** (, 5 октябрь 1940, Белград — 14 октябрь 2018, шунда уҡ) — югослав һәм серб театр актрисаһы, шулай уҡ кинола ла уйнаған.

## Биографияһы
Бала сағында Милена бейеү менән шөғөлләнгән, атап әйткәндә, балет менән мауыҡҡан, ә кинола дебюты 1959 йылда булған. 

Тәүге уңыш йәш актрисаға *Артыҡбикә* *()* фильмында ҡатнашҡандан һуң килгән (1962). 1971 йылдан актриса Белградтағы *Мастерская 212* театрында уйнай башлай. Бында ул   *Ведекинд Франк*,  *Эден фон Хорват*, *Ионеско*, *Душан Ковачевич* һәм башҡа билдәле  драматургтарҙың пьесаларында ҡатнаша. Шулай уҡ  телевидениела эшләй.

Өс тапҡыр тормошҡа сыға. Актрисаның өсөнсө ире серб актёры Драган Николич була.

Югослав һәм серб кино йондоҙо 78 йәшендә 2018 йылдың 14 октябрендә оҙайлы ауырыуҙан һуң вафат була  .

## Һайланма фильмография
* 1962: Лишняя / Прекобројна (Бранко Бауэр; премия *Золотая арена* на КФ в Пуле)
* 1962: Козара / Козара (Велько Булайич)
* 1964: Destination Death (Вольфганг Штаудте)
* 1965: Человек не птица / Човек није тица (Душан Макавеев)
* 1965: Они шли за солдатами / Le Soldatesse (Валерио Дзурлини)
* 1966: Поглед у зјеницу сунца (Велько Булайич)
* 1967: Хасанагиница
* 1969: Битва на Неретве / Битка на Неретви (Велько Булайич)
* 1970: Наваждение по имени Анада / Touha zvaná Anada (Ян Кадар, Эльмар Клос; премия МКФ в Таормине за лучшую женскую роль)
* 1971: В. Р. Мистерии организма / Мистерије организма (Душан Макавеев)
* 1973: Сутьеска / Сутјеска
* 1973: Представление «Гамлета» в Мрдуше Доньей / Представа «Хамлета» у Мрдуши Доњој
* 1977: Групповой портрет с дамой / Gruppenbild mit Dame (Александр Петрович)
* 1980: Специальное лечение / Посебан третман (Горан Паскалевич; премия Каннского МКФ лучшей актрисе второго плана)
* 1985: С мужчинами нелегко / Није лако са мушкарцима
* 1988: Тёмная сторона Солнца / Тамна страна Сунца
* 1992: Полицейский с Петушиного холма / Полицајац са Петловог брда
* 1997: Три летних дня / Три летња дана
* 1998: Пороховая бочка / Буре барута (Горан Паскалевич)
* 2001: Нормальные люди / Нормални људи (Олег Новкович)
* 2002: Зона Замфирова / Зона Замфирова
* 2008: Любовь и другие злодейства / Љубав и други злочини (Стефан Арсениевич)
* 2009: Святой Георгий убивает змия / Свети Георгије убива аждаху

## Бүләктәре
Павле Вуйисич премияһы (1994). 
Жанки Стокич театраль премияһы (2004).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Покровская Магдалина Петровна

**Магдалина Петровна Покровская** (1901—1980) — совет бактериологы. Медицина фәндәре докторы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1970). Беренсе булып чумаға ҡаршы тере вакцина булдыра һәм үҙендә һынап ҡарай (1934).

## Биографияһы
**Покровская Магдалина Петровна** 1901 йылдың 4 авгусында хәҙерге Һарытау өлкәһенең Балашов районына ҡараған Киселевка ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған.  
1923 йылда Һарытау медицина институтын тамамлай. 1934—1952 йылдарҙа Ставрополь чумаға ҡаршы станцияла эшләй, микробиология лабораторияһын етәкләй. Станция Кавказ һәм Кавказ аръяғы чумаға ҡаршы фәнни-тикшеренеү институтына үҙгәртеп ҡоролғас, 1952—1953 йылдарҙа фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары вазифаһын биләй. Туляремия буйынса бер нисә хеҙмәт, шул иҫәптән кешеләрҙә һәм хайуандарҙа ауырыуҙы диагностикалау буйынса инструкция баҫтыра (1940, бер нисә тапҡыр яңынан баҫтырып сығарыла).

Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында хәрби медицина мәсьәләләре менән шөғөлләнә, табиптар өсөн «Цитология раневого экссудата как показатель процесса заживления раны» (1942, М. С. Макаров менән авторҙашлыҡта) ҡулланмаһын яҙа, шулай уҡ яраны бактериофагтар менән дезинфекциялау мөмкинлеген тикшереү менән шөғөлләнә. 1942 йылда Ставрополде фашист ғәскәрҙәренә тапшырыу алдынан ғына, туляремияға ҡаршы вакциналар эшләү менән бәйле материалдарҙы эвакуациялау өсөн унда әйләнеп ҡайта.

Үҙенең фәнни эшмәкәрлегендә вакциналар эшләүгә айырым иғтибар бүлә. 1936 йылда совет киң матбуғаты иғтибарын Покровскаяның чумаға ҡаршы вакцина эшләү буйынса тәжрибәләре йәлеп итә, уның барышында ул вакцинаны үҙ-үҙендә һынау үткәрә. Был тарих 1939 йылда Камерный театр ҡуйған Петр Жаткин һәм Герман Вечораның «Үлемдән көслөрәк» исемле пьесаһының нигеҙендә ята. Прототибы Покровская булған Марина Страхова ролен Алиса Коонен башҡара.

Покровская Магдалина Петровнаның ире паразитолог И. Г. Иоффе (Иоффа).

## Бүләктәре
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,

- Ҡыҙыл Йондоҙ ордены,

- «Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Противочумная служба России

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Александр Шаров.* Против смерти. — Минск: Госиздат БССР, 1962. — С. 189—200, 208—213.
* Журнал «Пионер», 1936, № 6, с. 106—107.
Грибанова Антонина Сергеевна

**Грибанова Антонина Сергеевна** (9 февраль 1932 йыл — 5 март 1999 йыл) — СССР-ҙың еңел сәнәғәт алдынғыһы. Горький өлкәһенең Горький ҡалаһындағы РСФСР Еңел сәнәғәт министрлығына ҡарамағындағы ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар кейемен тегеүсе «Маяҡ» производство берекмәһенең мотористкаһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

## Биографияһы
Антонина Сергеевна Грибанова 1932 йылда Түбәнге Новгород ҡалаһында тыуған.

1947 йылда, ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң, 1-се тегеү фабрикаһына эшкә урынлаша. Балалар һәм ҡатын-ҡыҙҙар кейемен тегеү буйынса тегенсе-мотористка булып эшләй башлай.

1964 йылда уға юғары 5-се разряд, ә 1968 йылда «Оҫта — алтын ҡулдар» тигән маҡтаулы исем бирелә.

1971 йылдың 5 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указына менән Грибанова Антонина Сергеевнаға кейем тегеүҙә юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн «Социалистик Хеҙмәт Геройы» тигән маҡтаулы исем бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.

1974 йылда ул «Һөнәре буйынса иң яҡшы хеҙмәткәр» исемен яулай, ә 1978 йылда — «Иң яҡшы тәрбиәсе-остаз» исеменә лайыҡ була. 29 йыл фабрикала эшләгәндән һуң, ул 8-се һөнәрселек училищыһына тегеү оҫталығына өйрәтеүсе уҡытыусы булып күсә.

Горький ҡала Ссоветы депутаты була.

1995 йылда хаҡлы ялға сыға.

Тыуған ҡалаһында йәшәй. 1999 йылдың 5 мартында вафат була. Афонин зыяратында ерләнгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (05.04.1971)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы]] (05.04.1971)
* Ике Ленин ордены (09.06.1966, 05.04.1971)
* миҙалдар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Герои Труда — нижегородцы. — Нижний Новгород, 2001.

## Һылтанмалар
*
Попова Анастасия Андреевна (Социалистик Хеҙмәт Геройы)

**Попова Анастасия Андреевна** (10 март 1928 — 14 июль 2008) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Удмурт АССР-ының Можга районы «Победа» колхозы һауынсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

## Биографияһы
Попова Анастасия Андреевна 1928 йылда Удмурт республикаһының Можга районы Малая Сюга ауылында урыҫ крәҫтиәне ғаиләһендә тыуған.

Мәктәптә биш класты тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы башында, 15 йәшендә, 1942 йылдың майынан 1945 йылдың июленә тиклем, Ижевск машиналар эшләү заводында оператор булып эшләй. Һуғыштан һуң Можга ҡалаһына килә, бында ике йыл «Химик» быяла заводында, ә 1947 йылдың ноябренән 1948 йылдың декабрь айына тиклем Можга май заводында эшләй.

Артабан «Победа» колхозында эшләй башлай, 1953 йылдан 1978 йылға тиклем — һауынсы. 1970 йылда Анастасия Андреевна 20 һыйырҙың һәр береһенән уртаса 3502 килограмм һөт һауып ала, 20 быҙауын да һаҡлай һәм үҫтерә.

СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге указы менән, ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне һәм рекордлы һөт һауып алғаны өсөн, Анастасия Андреевна Поповаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.

1978 йылдан хаҡлы ялда.

Можга районында йәшәй. 2008 йылдың 14 июлендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ була:

- «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын йондоҙо (08.04.1971)

- Социалистик Хеҙмәт Геройы (08.04.1971) 

- Ленин ордены (08.04.1971)

- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966)

- 2-се дәрәжә Әсәлек миҙалы

- башҡа миҙалдар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Герои Социалистического Труда — наши земляки. Ижевск, 1983 год.
* Удмуртская республика. Энциклопедия. Ижевск, 2008.

## Һылтанмалар
*
Бежина Вера Фёдоровна

**Бежина Вера Фёдоровна** (21 сентябрь 1916 йыл — 12 февраль 1993 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы,  Белгород өлкәһе Губкинский районындағы Ленин исемендәге колхоздың сусҡа ҡараусыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

## Биографияһы
Вера Фёдоровна Бежина 1916 йылда Белгород өлкәһе Губкинский районының Скородный ауылында, крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

1932 йылда Ленин исемендәге колхозға эшкә урынлаша. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Иҫке Оскол - Ржев тимер юлын төҙөүгә ебәрелә. 1950 йылда сусҡасылыҡ фермаһында сусҡа ҡараусы  булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Алдынғы хеҙмәте өсөн бик тиҙ танылыу яулай. 1958 йылда Ленин ордены менән бүләкләнә һәм уға «Белгород өлкәһенең малсылыҡ оҫтаһы» тигән маҡтаулы исем бирелә. 1960-сы йылдарҙа һәр инә сусҡанан уртаса  рекордлы 32 сусҡа бәрәсе ала. 

1966 йылдың 22 мартында малсылыҡты үҫтереүҙәге уңыштары һәм ит етештереүҙе һәм әҙерләүҙе арттырғаны өсөн уға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға икенсе Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла.

1971 йылда хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем ауыл хужалығында эшләүен дауам итә. Белгород өлкә советы депутаты итеп, шулай уҡ Губкинский район һәм Скородненский ауыл Советтары депутаты итеп һайлана. 

1993 йылдың 12 февралендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* ике Ленин ордены (1958, 22.03.1966)
* Октябрь Революцияһы ордены
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы
* башҡа миҙалдар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Из истории села Скородное / *Н. З. Адонин, В. П. Агафонов, В. Н. Лысых*. — Белгород, 2003. — С. 290.
* Герои Социалистического Труда Белгородщины. — Белгород, 1974. — С. 84-85.
* Золотые имена губкинцев : биографический справочник / Адм. Губкинского городского округа, информационно-аналитическое управление; гл. ред. *И. Н. Черенков*. — Белгород, 2013. — С. 14.
* Белгородская энциклопедия / гл. ред. *В. В. Овчинников*. — Белгород, 2000. — С. 35.
* *Прасолов Е. В.* О славе не помышляли, о наградах не думали, о крае родном радели. — Новое время. 2004. — 25 сент.
*  Бежина Вера Фёдоровна / Белгородцы — Герои Социалистического Труда, Белгородский государственный историко-краеведческий музей

## Һылтанмалар
*
Половинка Марфа Ивановна

**Половинка Марфа Ивановна** (13 октябрь 1927 — 16 ғинуар 1996) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Днепропетровск өлкәһенең Днепропетровск районындағы «Днипро» совхозының йәшелсәселек бригадаһы бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).

## Биографияһы
1927 йылда Днепропетровск өлкәһе биләмәһендә украин крәҫтиәне ғаиләһендә тыуған.

Бөйөк Ватан һуғышында оккупацияланған территорияла йәшәй. Азат ителгәндән һуң, 1944 йылда, «Украина» колхозында эшсе булып эшләй башлай. Артабан йәшелсәселек бригадаһында звено етәксеһе итеп тәғәйенләнә. 1964 йылдан бригадир вазифаһын башҡара башлай. Үҙенең хеҙмәте менән юғары производство күрһәткестәренә өлгәшә. Сәселгән майҙандың һәр гектарынан 73-әр центнер иген уңышы, ә йәшелсә уңышы һәр гектарҙан 340 центнерға тиклем алына.

СССР Юғары Советы Президиумының 1973 йылдың 8 декабрҙәге указы менән, ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне һәм йәшелсә һәм иген культураларынан рекордлы уңыш алғаны өсөн, Марфа Ивановна Половинкаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә

Совхозда бригадир булып эшләүен дауам итә. 1976 йылдан совхоз бүлеге начальнигы булып эшләй. 1978 йылда ҡабаттан бригадаһын етәкләй һәм бында хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем эшләй.

Днепропетровск ҡалаһында йәшәй. 1996 йылдың 16 ғинуарында вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын йондоҙо (08.12.1973)

- [Социалистик Хеҙмәт Геройы] (08.12.1973)

- [Ленин ордены (08.12.1973)

- Октябрь Революцияһы ордены (24.12.1976)

- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (15.12.1972)

- СССР дәүләт премияһы (1977)

- башҡа миҙалдар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Шевченко С., Кучеров Е., Дорошев С. Трудовая слава Днепропетровщины. — Днепропетровск, 2013.

## Һылтанмалар
*
Мөҙәрис Әли әфәнде мәсете

**Мөҙәрис Әли әфәнде мәсете**  (, , ), шулай  **Әл-Хужа мәсете** тип тә атала () — Косовоның Призрен ҡалаһындағы  мәсет,  1543—1581 йылдарҙа Косово территорияһындағы иң боронғо мәсеттәрҙең береһе булып тора. *Rr. Papa Gjon Pali*  урамында, Призрендың  католик соборынан битләү буйлап аҫта урынлашҡан.  Мәсет  877 квадрат метр майҙанды биләй .

1989 йылда мәсет мәҙәниәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителә. Уға нигеҙ һалыусы, Әли Әфәнде, шул ваҡытта Призрендың мөҙәрисе, баҡсала ерләнгән.  Икенсе донъя һуғышынан һуң мәсет Ҡыҙыл Тәре үҙәге кеүек ҡулланыла һәм дөрөҫ файҙаланылмау арҡаһында ныҡ зыян күрә. 1963 йылда янғын тоҡана, шуға күрә мәсет тағы ла күберәк зыян күрә (ҡала хакимиәте мәғлүмәте буйынса, 1975 йылда шулай уҡ янғын сыға). Ошо ваҡиғалар арҡаһында мәсет боронғо  ҡомартҡы үҙенсәлеген юғалта.

Мәсет 1908 йылда Призрендағы католик сауҙа кибеттәренең бойкоты менән билдәле.

## 1905 йылда бойкот
Мәсет 1905 йылда башланған католик албан сауҙа кибеттәренең бойкоты ваҡытында төп ролде уйнай.  Был ваҡыт дауамында мосолман халҡы үрҙә әйтеп кителгән кибеттәр менән бер ниндәй ҙә иҡтисади эшмәкәрлек менән шөғөлләнмәй. Был бойкоттың сәбәбе булып   туранан-тура иртәнге намаҙ алдынан мәсеттә  сусҡа башы табылыуы тора. Мәсет католик сиркәү янында урынлашҡанлыҡтан, кешеләр быны католик албанлыларҙың провокацияһы тип уйлай, һәм  төп имам көйләүе буйынса католик кибеттәрҙе бойкотларға ҡарар итә. Һуңыраҡ бының Богослов православие сиркәүе мәктәбе серб руханийының албанлыларҙы тарҡатыу өсөн ойошторғанлығы тураһында фараз ителә, албанлылар был ваҡытта Ғосман империяһынан бойондороҡһоҙлоҡ алыу өсөн көрәшкән була.

## Галереяһы

Файл:PrizrenCollection2 2010 100 2514.JPG|
Файл:PrizrenCollection2 2010 100 2520.JPG|
Файл:PrizrenCollection2 2010 100 2524.JPG|
Файл:PrizrenCollection2 2010 100 2523.JPG|
Файл:PrizrenCollection2 2010 100 2522.JPG|


## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Ислам в Косове

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* *[https://books.google.com/books?id=GCRjKdrmqqEC Kosovo By Gail Warrander, Verena Knaus]*
* *Historijsko Geografska Analiza urbanih funkcija Prizrena by Dr. Esat Haskuka*
* *Prizreni i Lashte - Morfologjia e ecurive per ruajtjen e kultures materiale by Muhamed Shukriu*

## Һылтанмалар

* Mosque in Open Streetmap
Попова Ирена Ольгердовна

**Ирина Ольгердовна Попова** (1912 йыл 22 июнь —3 май 2008 йыл 3 май) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Красноярск крайының Кан районы «Заветы Ильич» колхозы агрономы, Социалистик Хезмәт Геройы (1949).

## Биографияһы
Ирина Ольгердовна Попова 1912 йылдың 22 июнендә Харьков губернаһының Харьков ҡалаһында Харьков таможняһы чиновнигы булып эшләгән поляк ғаиләһендә тыуа..

Граждандар һуғышы башланғас, 1918 йылның йәйенәна Винница өлкәһендә туғандарында  йәшәй. 1919 йылда атаһы вафат була, ә бер туған ағаһы йәшерен рәүештә илдән ҡасырға тырыша, ләкин тотола. 1930 йылда бөтә ғаиләне Себергә Кан районына спецпоселениеға ебәрәләр. Ирена Попова Ауыл хужалыгы техникумын тамамлап Төньяк машина-трактор станцияһында, ә һуңынан Кан районының тәжрибә станцияһындә эшләй башлай..

«Заветы Ильича» колхозында агроном булып 1947 йылда эшләй, эш нәтижәләре буйынса Ленин ордены менән бүләкләнә.

1948 йылғы эш нәтижәләре буйынса ул бөртөклөләрҙе ун ҡырлы сәсеү тәжрибәһен ҡуллана, был шунда уҡ бөртөклөләрҙең юғары уңышына китерә — һәр гектарҙан уртаса 30,8 центнер бойҙай алына. Дөйөм сәсеү майҙаны 287,3 гектар тәшкил итә.

СССР Юғары Советы Президиумының 1949 йылдың 21 февралендәге Указы нигеҙендә ауыл хужалығында юғары нәтижәләргә ирешкәне һәм уңышты йыйып алыуҙа юғары күрһәткестәре өсөн Ирена Ольгердовна Поповага Социалистик Хезмәт Геройы исеме бирелә, ул Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы менән бүләкләнә.

Ауыл хужалығында арбабан да эшләүен дауам итә. Халыҡ хужалыгы ҡаҙаныштары күргәҙмәләрендә даими ҡатнаша. 1958 йылдың декабрендә Һарытау өлкәһенә күсеп килә, Энгельс тирмән комбинатында агроном-орлоҡсо булып эшләй башлай. 1961 йылдан бирле райондың ауыл хужалығы идараһында эшләй. 1967 йылда хаҡлы ялға сыға..     

Ирина Ольгердовна Попова  Энгельс ҡалаһында йәшәне, 2008 йылдың 3 майында вафат булды.

## Наградалары

* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы  (21.02.1949)
* Ленин ордены (12.04.1948, 21.02.1949)

башҡа миҙалдар.

## Һылтанмалар

* 

## Иҫкәрмәләр
Буткевич Любовь Алексеевна

**Буткевич Любовь Алексеевна** (**Никулина**; 1 октябрь 1924 йыл) — СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы һәм журналисы, Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында кешеләрҙе ҡотҡарыусы медиктарҙың батырлығы тураһында «Солдаты милосердия» китабы авторы.

## Биографияһы
Любовь Алексеевна Буткевич 1924 йылдың 1 октябрендә Закамскиҙа (хәҙер — Пермь ҡалаһының Киров районы) һәм 27-се мәктәптә уҡый.

Бөйөк Ватан һуғышы башында шәфҡәт туташтары курсына яҙыла, 1943 йылдың мартында тамамлай.

Медицина хеҙмәтенең старшинаһы сифатында һуғыш тамамланғанға тиклем Беренсе Украина фронтының 38-се армияһы 5148-се ялан хирургия госпиталендә хеҙмәт итә, еңеүҙе Прагала ҡаршылай. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985), «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» һәм башҡа миҙалдар менән бүләкләнә.

Атаһы һәм уның кейәүе, уның үҙе кеүек, фронттан ҡайта, ә апаһы үҙе эшләгән хәрби заводта авария ваҡытында һәләк була

1945 йылдың көҙөндә Пермгә ҡайта һәм тағы 16 йыл шәфҡәт туташы булып эшләй.

1961 йылда Пермь телефон заводының һәм завод радиоһының журналисы, «За коммунистический труд» гәзитенең штаттан хәбәрсеһе була. Уның бер нисә очеркы «Мы земляки» журналында, «Звезда», «Молодая гвардия» һәм «За коммунистический труд» гәзиттәрендә баҫылып сыға.

Л. А. Буткевичтың 1944 йылдағы Карпат-Дукельская операцияһы һәм ЧССР Геройы танкист Рудольф Ясиок яҙмышы тураһында мәҡәләләре «Урал» журналында, «Вечерняя Пермь» гәзитендә баҫылып сыға.

Үҙенең хәтирәләре нигеҙендә «Солдаты милосердия: Записки фронтовой медсестры» китабын яҙа, уны Пермь китап нәшриәте 1987 йылда сығара. Шулай уҡ ул, фронтовик һәм тыл хеҙмәтсәндәренә бағышланған һәм Еңеүҙең 50-йыллығына нәшер ителгән «Победители — потомкам» китабы редколлегияһы составына инә.

Любовь Алексеевна — Курск һуғышы Ветерандары советы рәйесе

2005 йылда Любовь Алексеевна «Ватанды һаҡлаусы» номинацияһында «Пермь ҡатын-ҡыҙҙары» фестиваленең лауреаты була

## Баҫмалары
Китаптары:

* Очерк Л. А. Буткевич «По дорогам войны. Записки фронтовой медсестры» о ее службе в хирургическом полевом подвижном госпитале № 5148 в годы Великой Отечественной войны, опубликованный в литературно-художественном сборнике «Молодой человек».
* *Буткевич Л. А.* Солдаты милосердия: Записки фронтовой медсестры. — Пермь: Кн. изд-во, 1987. — 196 с.: ил. — о боевом пути хирургического полевого подвижного госпиталя № 5148.
* Член редколлегии книги «Победители — потомкам», изданной к 50-летию Победы и посвящённой фронтовикам и труженикам тыла войны.

Мәҡәләләре:

* Георгий Емельянов, Любовь Буткевич. Девчонки военной поры. // ЗВЕЗДА-ONLINE, 28 апреля 2005 г.
* Статья «Медицина Прикамья в годы войны» // газета «Вечерняя Пермь»

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Любовь Буткевич. Рубцы на сердце.
* Буткевич Любовь Алексеевна, Участница ВОВ (фотография) — Радио «Эхо Москвы» в Перми.
* Опись № 5. Документы Буткевич Любови Алексеевны (1924 г.р.), старшины медицинской службы, медсестры хирургического полевого подвижного госпиталя № 5148 38-й армии 4-го Украинского фронта, Пермский государственный архив новейшей истории
Әсәҙуллин Әнис Ҡасим улы

**Әсәҙуллин Әнис Ҡасим улы** (2 май 1965 йыл) — иҡтисадсы, хужалыҡ эшмәкәре һәм дәүләт хеҙмәткәре. 2016 йылдан Мәсетле муниципаль район хакимиәте башлығы.

## Биографияһы
   
Әнис Ҡасим улы Әсәҙуллин 1965 йылдың 2 майында Башҡорт АССР-ы (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Мәсетле районы Абдулла ауылында тыуған. 

2001 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетын һәм 2007 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһын тамамлаған.

1984—1986 йылдарҙа Совет Армияһынан хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң Мәсетле районының Әй совхозында эшләй башлай, 1989 йылға тиклем автогаражда водитель, 4-се бүлексә механигы була.

1989 йылда Мәсетле районының «Сельхозхимия» ойошмаһына водитель булып эшкә күсә, 1992—1995 йылдарҙа ошо ойошманың Абдулла аҡбур таш карьеры начальнигы була.

1996 йылда ауылдаштары яңынан тергеҙелгән Абдулла ауыл Советы хакимиәт башлығы итеп һайлап ҡуя. Бер саҡырылыш эшләгәндән һуң 1999—2000 йылдарҙа Оло Ыҡтамаҡтағы 153-сө һөнәри белем биреү училищеһендә махсус предметтар буйынса, 2000—2001 йылдарҙа Абдулла төп дөйөм белем биреү мәктәбенә математиканан уҡыта.

2001—2005 йылдарҙа ҡабаттан Абдулла ауыл Советы хакимиәт башлығы булып эшләй. 

2006 йылдан Мәсетле муниципаль районы башлығының сәнәғәт, төҙөлөш, иҡтисад, транспорт, элемтә һәм торлаҡ-комуналь хеҙмәте буйынса урынбаҫары була. 

2012 йылдан Мәсетле районының «Ҡарағай» шифаханаһында хужалыҡ бүлеге начальнигы, директорҙың хужалыҡ буйынса урынбаҫары вазифаларын башҡара.

2016 йылда Мәсетле муниципаль районы хакимиәте башлығы итеп һайлана.

## Ҡаҙаныштары
Оло Ыҡтамаҡ ауылында 140 урынлыҡ яңы балалар баҡсаһы төҙөлдө. Фельдшер-акушер пунктары яңыртыла. Күп фатирлы йорттарҙа йылытыу системаһы реконстурциялана. Ауыл хужалығы етештерүсәнлеген арттырыу буйынса күп көс һалына. Район брендына әйләнгән Халыҡ-ара ҡубыҙ һәм өҙләү фестивале, «Мәсетле оҫтаханаһы» конкурсы яңы үргә үҫте.
## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының Почёт грамотаһы (2020)

## Сығанаҡтар
* Мечетлинский район Республики Башкортостан: энциклопедия / Редкол.: Ю. Ю. Султанов (гл.ред.), Н. Ф. Ахкамова (сост.), Г. К. Бикташева (отв.ред.) и др. — Уфа: Мир печати, 2010. — 284 с.:илл. ISBN 978-5-9613-0148-9
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Буркацкая Галина Евгеньевна

**Буркацкая Галина Евгеньевна** (; 1916—2006) — колхоз хәрәкәте эшмәкәре,  УССР-ҙың Черкассы өлкәһе  Черкассы районының «Украина Радянська» колхозы рәйесе. Ике Тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1951, 1958).КПСС Үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы (1961—1966).

## Биографияһы
Галина Евгеньевна Буркацкая 1916 йылдың  4 (17) февралендә Геронимовка ауылында, хәҙер УССР-ҙың Черкассы   өлкәһенең Черкасся районында тыуған 

Артём исемендәге Харьков коммунистик университетын (1938), Украин ауыл хужалығы академияһын тамамлай (1956).

1941—1944 йылдарҙа  — Һарытау өлкәһенең Первомайский районы  «Ураҡ һәм сүкеш» колхозы колхозсыһы.  1944 йылда —  «Украина Радянська» колхозы колхозсы.

Г.Е. Буркацкая  — иҡтисад фәндәре кандидаты (1967), ә 1968 йылдан — ауыл хужалығы академияһының  хеҙмәт ойоштороу  кафедраһында өлкән уҡытыусы (Киев).

1946 йылдан КПСС ағзаһы . КПСС-тың XIX—XXII съездары делегаты.  КПСС-тың  XXII съезында үҙәк ревизия комиссияһы ағзаһы булып һайлана. 3-6 саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты.

«Крестьянка» журналының редколлегия ағзаһы була.

2006 йылдың  13 мартында вафат була 

## Наградалары

* Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы:
** 18.05.1951 — бойҙайҙың юғары уңышын тапшырыуы өсөн,
** 26.02.1958 — ауыл хужалығын үҫтереүҙәге уңыштары өсөн.
* Ике Ленин ордены, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә. Шулай уҡ  II һәм  III дәрәжә княгиня Ольга ордендары менән бүләкләнә (2001, 2006)

## Хәтер

* Г.Е. Буркацкаяның тыуған илендә бронза бюсы ҡуйылған
* Галиня Евгеньевна тураһында йырҙар ижад ителгән.
* Буркацкая тураһында китаптар яҙылған:
** «Як ми виконуємо головне завдання в сільському господарстві». К., 1953;
** «По пути крутого подъёма хозяйства». М., 1964;
** «Совершенствование системы ведения хозяйства». К., 1967
* 2008 йылдың  10 сентябрендә Геронимовка  ауылындағы Г.Е. Буркацкая йәшәгән йортта мемориаль таҡта асыла

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* 
* Биография на сайте Історія України
* БУРКАЦЬКА Галина Євгеніївна
Котельникова Елена Михайловна

**Котельникова Елена Михайловна** () — СССР һәм Рәсәй спортсыһы, самбист һәм дзюдоист. СССР чемпионатының дзюдо буйынса призеры, Рәсәй чемпионаттарының дзюдо буйынса чемпионы һәм призеры, Европа чемпионатының дзюдо буйынса призеры, Рәсәй чемпионаттарының самбо буйынса чемпионы һәм призеры, Европа һәм донъя чемпионаттарының самбо буйынса чемпионы, самбо буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класслы спорт мастеры, самбо буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры. Атлантала һәм Барселонала үткән Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыусы.

## Спорт ҡаҙаныштары
* Ҡатын-ҡыҙҙар араһында дзюдо буйынса СССР чемпионатында 1988 йыл — ;
* Ҡатын-ҡыҙҙар араһында дзюдо буйынса БДБ чемпионатында — ;
* Дзюдо буйынса Рәсәй чемпионаты 1992 йыл — ;
* Дзюдо буйынса Рәсәй чемпионаты 1993 йыл — ;
* Дзюдо буйынса Рәсәй чемпионаты 1994 йыл — ;
* Дзюдо буйынса Рәсәй чемпионаты 1996 йыл— ;
* Дзюдо буйынса Рәсәй чемпионаты, 1997 йыл — ;
* Дзюдо буйынса Рәсәй чемпионаты 1999 йыл — ;

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Елена Котельникова — judoinside.com (англ.) сайтындағы профиль
* Котельникова Елена Михайловна (неопр.). Спортсы Рәсәй. Дата обращения 4 ноября 2018.
Клевцова Надежда Владимировна

**Клевцова Надежда Владимировна** (4 февраль 1960 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең еңел атлетика буйынса тренеры, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2013).

## Биографияһы
Надежда Владимировна Клевцова (ҡыҙ фамилияһы Клишина) 1960 йылдың 4 февралендә Барнаул ҡалаһында тыуған. 1976 йылда тренер Захаров Юрий Петровичта еңел атлетика менән шөғөлләнә башлай. Оҙонлоҡҡа һикерә, юниорҙар араһында йүгереү буйынса СССР беренселеге призёры, спорт мастеры була. 1982 йылда Барнаул дәүләт педагогия институтын тамамлай. 27 йәшендә спорт карьераһы тамамлай һәм тулыһынса тренерлыҡ эшенә күсә.

1985 йылда Барнаулдың олимпия резервының 2-се махсус балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә эшләй башлай, тәүҙә тренер, һуңынан — өлкән тренер була. Шулай уҡ олимпия резервының Алтай училищеһында уҡыта.

Сергей Клевцовҡа кейәүгә сыға, ул да шулай уҡ тренер булып эшләй.

Клевцова Надежда донъя һәм Европа чемпионы Сергей Шубенковтың беренсе тренеры була. Надежда Владимировна тәрбиәләнеүселәре араһында шулай уҡ:

* Полина Миллер — 2018 йылда Рәсәй чемпионы, 18 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар араһында 200 һәм 400 м дистанцияла Рәсәй рекордсменкаһы,
* Илдар Надыров — 2015 йәштәр араһында Рәсәй чемпионы,
* Артур Элизбарян — 2014 йәштәр араһында Рәсәй чемпионатының бронза призёры,
* Инна Такишина —2011 егеттәр араһында Рәсәй чемпионатының бронза призёры.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Физик культура һәм спортты үҫтереүгә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» почёт билдәһе(2012).
* «Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры» маҡтаулы исеме (2013).
* «Рәсәй Федерацияһының дөйөм белем биреү буйынса почётлы хеҙмәткәре».
* «Физик культура һәм спорт отличнигы».
* «Алтай крайының иң яҡшы балалар тренеры» (2006, 2016).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Страница Н. В. Клевцовой на сайте Одноклассники
Ангелина Прасковья Никитична

**Ангелина Прасковья Никитична** (12 ғинуар 1913 йыл — 21 ғинуар 1959 йыл) — беренсе биш йыллыҡтар осоронда стахановсылар хәрәкәтендә ҡатнашыусы. МТС-тың трактор бригадаһы бригадиры. ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1947, 1958).

## Биографияһы
Прасковья (Паша) Никитична Ангелина 1913 йылдың 12 ғинуарында (иҫке стиль буйынса йыл 30 декабрь 1912 йыл) Рәсәй империяһының Екатеринослав губернаһы Мариуполь өйәҙенең Старобешево ауылында грек ғаиләһендә тыуған.

1929 йылда Паша Ангелина тракторсылар курсын тамамлай һәм Иҫке Бешево машина-трактор станцияһында тракторисы булып эш башлай. 1933 йылда  МТС-та ҡатын-ҡыҙ тракторсылар бригадаһы ойоштора һәм уны етәкләй. 1937 йылдан ВКП(б) ағзаһы.

Беренсе ҡатын-ҡыҙ тракторсыларының береһе. Планды арттырып үтәү буйынса техник яҡтан белемле совет эшсеһе символы булып китә 1938 йылда «Йөҙ мең ҡатын-ҡыҙ — тракторға!» лозунгыһы менән дан ала.

Йәмғиәттә тотҡан урыны һәм танылыуы арҡаһында 1937-1938 йылдарҙағы грек репрессияларынан ҡотола.

1940 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһын тамамлай.

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында — Ҡаҙаҡ ССР-ының Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһенең Бурлин районында эвакуацияла, унда баҫыуҙа фиҙәкәр хеҙмәт итеүен дауам итә.

«Люди колхозных полей» китабының авторы (1948).

Һуңынан машина майҙары һәм дизель яғыулығы менән даими эшләгәнлектән бауыр циррозы менән ауырып китә. 1959 йылдың 21 ғинуарында Мәскәүҙә вафат була. Тыуған Старобешево ҡасабаһында яғында ерләнә.

## Ғаиләһе
* Атаһы — Ангелин Никита
** Һеңлеһе — Надежда Никитична Ангелина
* Олатаһы — Ангелин Федор
* Ике туған ағаһы — Ангелин Кирилл Федорович
* Туғаны — Ангелин Анатолий Кирилович (1948). Украинанының Донецк өлкәһе Старобешево ҡалаһында йәшәй
* Ейән туғаны — Ангелин Сергей Анатольевич (1975). Старобешевола йәшәй. Елена Мушнина менән никахта (1973). Улдары Всеволод, Артем һәм Ярослав. Бөтә лә Харьков өлкәһендә йәшәй.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы:
** 19.3.1947 — бойҙай һәм арыштың юғары уңышын алған өсөн,
** 26.2.1958 — ауыл хужалығын үҫтереүҙәге уңыштары өсөн.
* өс Ленин ордены (30.12.1935; 19.3.1947; 8.2.1954)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (7.2.1939)
* миҙал
* өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1946)


Файл:RIAN archive 3028 Pasha Angelina during a session break.jpg|Данлыҡлы тракторсы  Паша Ангелина (һулдан икенсе) ВЛКСМ Үҙәк Комитеты кәңәшмәһе тәнәфесендә.  Иван Шагин фотоһы, 1936 йылдың 14 июле.
Файл:RIAN archive 377427 Stalin and famous collective farmers Demchenko and Angelina at the X Congress of the Young Communist League.jpg|ВЛКСМ-дың X съезында Ангелина (һулда) һәм Мария Демченко Иосиф Сталин менән, 1936 йыл.


## Хәтер
Паша Ангелинаның бронза бюсы ҡала тибындағы Старобешево ҡасабаһынжда ҡуйылған, унда уның исемен проспект йөрөтә, данлыҡлы яҡташының музейы бар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Васильева Татьяна Андреевна

**Васильева Татьяна Андреевна** (1958 йыл) — Рәсәй юрисы, конституцион хоҡуҡтар буйынса белгес; юридик фәндәр докторы (2010); СССР Фәндәр академияһының / Рәсәй Фәндәр академияһының Дәүләт һәм хоҡуҡ фәндәре институтының сағыштырма хоҡуҡ сектор мөдире һәм директоры урынбаҫары; Дәүләт гуманитар фәндәр университетының кеше хоҡуҡтары кафедраһы профессоры; Рәсәй Федерацияһы Президенты Хакимиәте ҡарамағындағы граждандарҙың конституцион хоҡуҡтарын тәьмин итеү буйынса идаралығының эксперт советы ағзаһы.

## Биографияһы
М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын тамамлаған (1980). Докторлыҡ диссертацияһы миграция сәйәсәте һәм Европа илдәрендәге гражданлыҡ ҡануниәте мәсвьәләләренә арналған. РФА дәүләт һәм хоҡуҡ институты директоры вазифаһын башҡарыусы (2017).

## Эштәре
100-ҙән ашыу фәнни баҫма авторы һәм авторҙашы, шул иҫәптән, бер нисә монография авторы ла; ул нигеҙҙә кеше хоҡуҡтары проблемалары һәм миграция ҡануниәте мәсьәләләре менән шөғөлләнә:

* Областная автономия в Италии : (Правовые аспекты) : Учеб. пособие / Т. А. Васильева; МГУ им. М. В. Ломоносова, Юрид. фак. — М. : Изд-во МГУ, 1987. — 91 с.
* Как написать закон. — М.: Юрайт (2012);
* Косвенный иск в цивилистическом процессе : (сравнительно-правовое исследование) / Т. А. Васильева. — Москва : Статут, 2015. — 158 с. : ил.; 21 см; ISBN 978-5-8354-1171-9 : 500 экз.
* Права человека : учебник / Васильева Т. А. и др. ; отв. ред. Е.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Лукашева ; Ин-т государства и права РАН. — 3-е изд., перераб. — Москва : Норма : ИНФРА-М, 2015. — 511 с.; 22 см; ISBN 978-5-91768-578-6.
* Трансформации прав человека в современном мире = Human rights transformations in the modern world : монография / Н.&amp;nbsp;В.&amp;nbsp;Варламова, Т. А. Васильева, Н. А. Воронина и др. ; отв. ред. А.&amp;nbsp;Н.&amp;nbsp;Савенков; Институт государства и права Российской академии наук. — Москва : Норма : ИНФРА-М, 2018. — 255 с.; 22 см; ISBN 978-5-91768-933-3.
* Институты публичной власти в условиях глобализации = Public Authorities in the Context of Globalization : монография / Варламова Н. В., Васильева Т. А., Дидикин А. Б. и др.; под редакцией доктора юридических наук Т. А. Васильевой, кандидата юридических наук Н. В. Варламовой ; Институт государства и права Российской академии наук. — Москва : НОРМА : ИНФРА-М, 2020. — 271 с.; 22 см; ISBN 978-5-00156-026-5 : 500 экз.
* Эволюция конституционно-правового статуса иностранцев в странах западной демократии // Государство и право. 2009. № 3.
* Эволюция института гражданства Европейского союза // Государство и право. 2007. № 12.

## Иҫкәрмә

## Әҙәбиәт
* Рәсәйҙең күренекле ғалим-юристары (xx быуаттың икенсе яртыһы) : энцикл. биографик һүҙлек : буйынса 1 ҡарата авг. 2004 йыл / Рәсәй акад. суд; под ред. м. в Сей. — Мәскәү : Рәсәй акад. суд, 2006. — 547 б. : портр.; 30 см; .

## Һылтанмалар
* Татьяна Андреевна Васильева (неопр.). law.edu.ru. Портал «Юридическая Россия» (3 ноября 2012). Дата обращения 22 марта 2020.
Посоха Антонина Ивановна

**Антонина Ивановна Посоха** (25 декабрь 1932 йыл, Гришково ауылы, Көнбайыш өлкә) — Ҡурған өлкәһенең Петухово районы Гагарин исемендәге совхоздың баш зоотехнигы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

## Биографияһы
Антонина Ивановна Посоха 1932 йылдың 25 декабрендә Гришково ауылында (хәҙер Смоленск өлкәһенең Холм-Жирковский районы Нахимовское ауыл биләмәһе) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

1950 йылда Высоковск ауыл хужалығы техникумын тамамлай, шунан һуң Ҡурған өлкәһенә күсеп китә, унда Петухово ҡошсолоҡ совхозына эшкә урынлаша. 1968 йылдан алып — Петухово районы Гагарин исемендәге совхоздың баш зоотехнигы. Ҡурған ауыл хужалығы институтын тамамлай (1970).

1945 йылдан КПСС ағзаһы.

Совхозда ҡоштарҙы ситлектәрҙә тотоуҙы һәм алдынғы технологияларҙы индерә, һөҙөмтәлә йомортҡа һалыусанлыҡ күпкә арта. Совхоз 1966 йылда 6 миллион йомортҡа етештерһә, 1971 йылда йомортҡа етештереү 23,5 миллионға тиклем арта.

СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге Указы менән, ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүҙә һәм игенселек һәм малсылыҡ продукцияһын етештереү һәм дәүләткә һатыу буйынса биш йыллыҡ планын үтәгәндә юғары һөҙөмтәләргә ирешкәне өсөн, Посоха Антонина Ивановнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.

Хҙмәтсәндәр депутаттарының Ҡурған өлкәһе Петухово район Советына күп тапҡырҙар депутат итеп һайлана.

1988 йылда хаҡлы ялға сыға. Петухово районы Октябрь ауыл советының Октябрь ауылында йәшәй.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы
* Ленин ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 
* Посоха Антонина Ивановна // Лица Зауралья
Зайцева Надежда Васильевна

**Зайцева Надежда Васильевна** (15 август 1926 — 4 апрель 2009) — совет ауыл хужалығы алдынғыһы, Ленинград өлкәһе Всеволожский районының совхозында бригадир «Ручьи» совхозының бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

## Биографияһы
Зайцева Надежда Васильевна 1926 йылда Псков губернаһы территорияһында йәшәгән крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

Зайцева Надежда Васильевна бик иртә етем ҡала. Ленинградҡа уны апаһы алып китә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында эвакуациялана. 1944 йылдан алып йәшелсә үҫтереүсе булып эшләй. 1950 йылда звеньевой була, ә 1952 йылда Ленинград өлкәһе Всеволожский районының «Ручьи» совхозында йәшелсә үҫтереүселәр бригадаһының бригадиры булып эшләй. 1950 йылдан ВКП(б) ағзаһы.

Зайцева Надежда Васильевна Всеволожский ауыл хужалығы техникумын тамамлай. Уның бригадаһы өлкәнең иң яҡшы бригадаһы була. Яҡшы хеҙмәте өсөн Зайцева Надежда Васильевнаны йәш эшселәрҙең остазы итеп ҡуялар.

1965—1975 йылдарҙа Зайцева Надежда Васильевнаның бригадаһы үҙенең ҡарамағындағы 120 гектар майҙандың һәр бер гектарынан йылына уртаса 700 центнерға тиклем сөгөлдөр, 500 центнер кишер һәм 800 центнер кәбеҫтә йыйып ала.

1971 йылдың 8 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумының Указына ярашлы Зайцева Надежда Васильевна рекордлы уңыш йыйып алған өсөн һәм ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш»алтын йондоҙ миҙалы тапшырыла.

Аҙаҡтан Надежда Васильевна Зайцева иҡтисадсы вазифаһына күсерелә, шунан һуң хаҡлы ялға сыға.

Ул КПСС-тың XXIV съезы делегаты була.

Надежда Васильевна ЗайцеваСанкт-Петербургта йәшәй. Ул 2009 йылдың 4 апрелендә вафат була. Ҡаланың Богословский зыяратында ерләнгән.

## Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:

* «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын йондоҙ миҙалы (08.04.1971)
* ике Ленин ордены (30.04.1966, 08.04.1971)
* башҡа миҙалдар.

## Иҫкәрмә

## Әҙәбиәт
* Хәтер китабы. Дан Йондоҙҙары. Ленинград өлкәһе. 1 том. — СПб, 2009.
* Эш энциклопедияһы:1921-1985. Л: Лениздат, 1986.

## Һылтанмалар
*