open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дросси йорто

**Дросси йорто** — Таганрог ҡалаһы Фрунзе урамындағы 22 — се һанлы боронғо айырым йорт. 1850 — се йылдар архитектура ҡомартҡыһы. Рабинович йорто һәм Рафаилович йорто араһында урынлашҡан. Архитектура ҡомартҡыларына ҡарай, Рәсәй Федерацияһының мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100130000 код аҫтында инә .

## Тарихы
Айырым йорт 1850 — се йылдарҙа Таганрог сауҙагәрҙәре, икмәк коммерсанты Д. А. Дросси тарафынан төҙөлгән була. Йорт Чеховтың иҫтәлекле урындарына ҡарай. Антон Чехов йорт хужаһының улы Андрей Дросси менән гимназия буйынса класташ була. Чехов йыш ҡына уларҙа ҡунаҡта була. Антонды был ғаиләлә хөкөм һөргән мәҙәни атмосфера, уларҙағы музыкаль кисәләр һәм йорт спектаклдәре йәлеп итә.

1925 йылда Таганрогта шәхси йорттарҙы дөйөм рәүештә урындағы үҙидара ҡарамағына тапшырыу башлана. Элекке хужаһы йортоноң дөйөм майҙаны 100 квадрат метрҙан ашыу булған осраҡта, уға үҙенең йортонда бәләкәй бүлмә бирәләр, йәки фатирға күсерәләр. Был «муниципализация» сиктәрендә 1925 йылда Дросси Йорто коммуналь фатирҙарға бүленә.

1930 -сы йылдарға тиклем Андрей Дросси йортонда уның һеңлеһе Мария Дмитриева Стейгер йәшәй, ул Чехов Антон Павловичтың  бала сағы тураһында күп хәтирәләр ҡалдыра.

Бинаның фасадында мәрмәр мемориаль таҡтаташ ҡуйылған, унда ошондай текст яҙылған: «Был йортта гимназистар һәүәҫкәр спектакль ҡуйҙы. Йыш ҡына автор һәм башҡарыусы Антоша Чехов булды».

## Архитектура үҙенсәлектәре
Ике ҡатлы айырым йорт тыштан бик ябай, ниндәй ҙә булһа архитектура элементтары менән айырылып тормай.

## Йорттоң билдәле кешеләре
* **Дросси Андрей Дмитриевич** (1860—1918) — урыҫ офицеры, Чехов Антон Павловичтың гимназия буйынса дуҫы.
* **[[Чехов Антон Павлович]]** (1860—1904) — күренекле рус яҙыусыһы, донъя әҙәбиәте классигы.

## Хәҙерге торошо
Йорттоң фасады, бөтә йорт кеүек үк, ҡот осҡос хәлдә. Хәлде йортта йәшәүсе күп һанлы хужаларҙың ремонтты тотҡарлаусы инициативаһы ҡатмарландыра. Дросси йортон ремонтлау өсөн урындағы үҙидараның, Чехов Антон Павловичтың киң билдәләнгән 150 йыллыҡ юбилейына ла, һуңыраҡ та аҡсаһы табылмай.

## Сығанағы
Мел Гибсон

**Мел Колм-Килле Джерард Гибсон** (; 3 ғинуар 1956 йыл, АҠШ, Нью-Йорк штаты, Пикскилл) — Австралия һәм Америка Ҡушма Штаттары актёры, кинорежиссер, сценарист һәм продюсер. «Ҡыйыу йөрәк» фильмы режиссураһы өсөн ике «Оскар» һәм «Алтын глобус» премиялары лауреаты. Австралия орденының хөрмәтле офицеры.

## Биографияһы
Мел Гибсон ирланд католиктары ғаиләһендә алтынсы бала булып тыуа. 1968 йылда Гибсондар Австралияға күсенә, бында ғаиләлә тағы биш бала тыуа.

Мәктәпте тамамлағас, Мел Сиднейҙағы Милли театр сәнғәте институтына уҡырға инә. Тәүге ролен ул студент саҡта уҡ «Йәйге ҡала» фильмында уйнай.

1979 йылда актёр «Тим» һәм «Дыуамал Макс» фильмдарында төшә, улар өсөн төрлө номинацияларҙа бер нисә бүләккә лайыҡ була. Был киноларҙан һуң ул никах агентлығы ярҙамында буласаҡ ҡатыны Робин менән таныша. Улар 1980 йылда Аделаидала өйләнешә. Ғаиләлә ике ҡыҙ һәм биш ул тыуа.

«Дыуамал Макс»тың икенсе өлөшөндәге роле Гибсонға донъя кимәлендә билдәлелек килтерә. Был уңыштан һуң актёр Голливудта киноға төшә башлай (тәүге фильмы — «Баунти», 1984).

1990-сы йылдар башында Гибсон үҙен режиссерлыҡта һынап ҡарарға ҡарар итә һәм Icon Productions компанияһына нигеҙ һала. Икенсе эше — «Ҡыйыу йөрәк» фильмы шотландтарҙың Уильям Уоллес етәкселегендәге азатлыҡ өсөн көрәшенә бағышланған эпик драма була, ун номинацияла «Оскар»ға күрһәтелә, бишеһендә еңеп сыға (шул иҫәптән иң яҡшы фильм һәм иң яҡшы режиссура өсөн). Һуғыш күренештәрен төшөрөү өсөн ике мең самаһы статист йәлеп ителә.

2004 йылда Гибсон йәмғиәтте шаҡ ҡатырған үтә ҡанһыҙ күренештәр һүрәтләнгән һәм беҙҙең дәүер башындағы Фәләстанды күҙ алдына баҫтырған «Христос ғазаптары» фильмын төшөрә. Картина Иисус Христостың (Ғайса пәйғәмбәрҙең) ғүмеренең аҙаҡҡы ун ике сәғәтен ентекләп тасуирлауҙы маҡсат итә.

2006 йылда Мел Гибсондың тағы бер тарихи эпосы — «Апокалипсис» прокатҡа сыға, ул майя цивилизацияһының һуңғы дәүеренә арналған. 2016 йылда экрандарға Гибсондың бишенсе таҫмаһы — «Выждан талабы буйынса» хәрби драмаһы сыға.

## Шәхси тормошо
* Ҡатыны (1980—2011) — Робин Мур
* балалары — Ханна (1981), игеҙәктәр Эдвард һәм Кристиан (1983), Вилли (1986), Луи (1988), Майло (1991) һәм Томми (2000).
2009 йылдың апрелендә Гибсондың һәм уның ҡатынының өс йыл инде бергә тормауҙары билдәле була. 2009 йылдың 17 апрелендә Мур айырылышыуға ғариза бирә, ә 29 апрелдә Гибсон «Икс кешеләр. Башланғыс. Ҡоно» фильмы премьераһына рәсми рәүештә Оксана Григорьева менән килә.  26 майҙа Гибсон Джей Лено шоуында Григорьеваның унан бала көтөүен әйтә. 2010 йылдың апрелендә Мел Гибсон һәм Оксана Григорьеваның айырылышырға, ләкин ҡыҙҙары Люсияны тәрбиәләү мәсьәләһе буйынса ҡайһы бер бәйләнештәрҙе һаҡлап ҡалырға ҡарар итеүҙәре тураһында хәбәрҙәр тарала.

## Фильмографияһы

### Актёр

### Режиссёр
* 1993 — Человек без лица ()
* 1995 — Храброе сердце ()
* 2004 — Страсти Христовы ()
* 2006 — Апокалипсис ()
* 2016 — По соображениям совести ()

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

## Иҫкәрмәләр
Золотарёв йорто (Таганрог)

**Золотарев йорто** — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһының XIX быуаттың икенсе яртыһы архитектура ҡомартҡыһы. Итальян тыҡрығы, 20 адресы буйынса урынлашҡан.

## Тарихы
XIX быуаттың икенсе яртыһында, Таганрог ҡалаһы Итальян тыҡрығы, 20 адресы буйынса, эклектика стилендә бер ҡатлы йорт төҙөлгән. Ул бер нисә тиҫтә йыл эсендә әллә нисә хужа алмаштыра. 1860-сы йылдар аҙағында йорт грек Дмитрий Папанагиоти вариҫтары милегендә була. 1873—1880 йылдарҙа ул Таганрогтың Хаджиев фамилиялы кешеһенеке булып иҫәпләнә. 1880-се йылдар аҙағында йортто Елена Чангли-Чайкина һатып ала, ә уның туғандары 1890-сы йылдар уртаһына тиклем йортҡа хужа була. Йорттоң ҡалған хужалары тураһында мәғлүмәттәр төрлөсә. Ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса 1890-сы йылдар уртаһында йортто I гильдия сауҙагәре Федор Павлович Сифнео вариҫтары һатып алған. Башҡа мәғлүмәт буйынса, йортта 1890—1898 йылдарҙа Н. Г Диварис йәшәгән.

XX быуат башында Александр Сергеевич Золотарев йорт хужаһы булып китә, һәм Таганрогтағы йорт уның фамилияһы буйынса атала башлай. Был хужаһы хаҡында әҙ билдәле: ул 1869 йылда тыуған, юрист һәм йәмәғәт эшмәкәре, «Таганрогский вестник» гәзитендә эшләй. Йәмәғәт тормошонда Антон Павлович Чехов исемендәге китапхана һәм музей төҙөүгә ҡаршы сығыш яһаусы булараҡ билдәле. 1911 йылдан бинала мода журналдары һәм манекен контораһы эшләй, кейемдәр тегәләр, кейем өлгөһө әҙерләйҙәр, бесеү-тегеү курстары ойошторола.

1912 йылда бинаның бер өлөшө коллежский асессор Алексей Николаевич Беклемишевкә ҡуртымға бирелгән. 1915 йылда йорт 12 мең һум менән баһалана. 1920-се йылдарҙа йорт муниципаль милеккә күсерелә. 1992 йылдан йорт закон менән һаҡлана һәм архитектура ҡомартҡыһы тип иҫәпләнә.

## Һүрәтләнеш
Таш йорттоң фасады шул осорҙоң Европа архитектураһы манераһы буйынса һылап яһалған биҙәктәр менән биҙәлгән. Ишек башында металл козырек урынлашҡан. Йорт эклектика стилендә төҙөлгән, биҙәүҙә барокко, классицизм, мавритан һәм роман архитектураһы элементтары ҡушылған.
File:Таганрог Итальянский 20 фото 023.jpg|
File:Таганрог Итальянский 20 фото 026.jpg|
File:ТАГАНРОГ, пер. Итальянский, 20, фото DSC06296.JPG|


## Иҫкәрмәләр
Герлаховски-Штит

**Герлаховски-Штит** (Gerlachovský štít, шулай уҡ һөйләү телендә *Герл* йәки *Герлаховка*) — Бейек Татр тауҙарының, шулай барлыҡ Карпат тауҙарының иң бейек тауы. Диңгеҙ кимәленән тауҙың бейеклеге 2654 м. Тау элекке Венгрия короллегенең һәм Чехословакияның, хәҙерге Словакияның иң бейек нөктәһе булып тора. Атамаһы *Герлахов* тигән исемдән барлыҡҡа килгән. Штит словак телендә «ҡалҡан», «пик», «түбә» тигәнде аңлата.

## Исемдәр тарихы
Герлахов штиты Герлахов ауылының түбәһе тигәнде аңлата. Герлах йәки Gierlach тигән поляк фамилиялары бар, ябай телдә Girlach һәм Garłuch тип әйтәләр.

Тауҙың исеме сәйәси торошҡа бәйле төрлөсә үҙгәргән. Тәүге исеме Герлах булған. Хәҙерге Словакия ерҙәрендә венгрҙар хакимлек иткән осорҙа тау *Герлахфалви чуч *тауы аталған. 1896 йылдан 1919 йылға тиклем император* *Франц Иосиф хөрмәтенә Franz-Joseph-Spitze (нем.) һәм Ferenc József csúcs (венг.) тип аталған. 1919 йылдан 1949 йылға тиклем *Легиондар Штиты* һәм *Словак Штиты* исемдәре араһында Герлах(овка) тип исемләнгән. Поляктан тауҙы Szczyt Polski тип атай. 1949 йылдан 1959 йылға тиклем «гитлер ғәскәренән азат итеү хөрмәьенә» *Сталин Штиты (Сталин Пигы)* тип атала. 1959 йылдан хәҙерге Герлаховски-Штит исеме менән йөрөй.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Peakware.com Peakware World Mountain Encyclopedia 
* Summitpost.org High Tatras / Vysoké Tatry
Коломан Сокол

**Коломан Сокол** ( словак. *Koloman Sokol*; 1902 йылдың 12 декабре, Липтовски-Микулаш, Австро-Венгрия — 2003 йылдың 14 ғинуары, Тусон, АҠШ) — ХХ быуатта иң танылған словак рәссамдарының береһе, график.

## Тормошо һәм ижады
1921—1924 йылдарҙа Коломан Сокол Кошицала шәхси рәсем сәнғәте мәктәпбендә уҡый, 1925 йылда Братиславалағы Густав Малы мәктәбенә инә. 1925—1932 йылдарҙа Сокол Прагала Художество академияһында Макс Швабинский һәм Тавик Франтишек Шимондың оҫталыҡ дәрестәренә йөрөй, шунан Парижға китә, унда бер йылын Франтишек Купка оҫтаханаһында үткәрә (1932-1933). Шунан күп сәйәхәт итә. Чехословакияла Сокол графиктарҙы берләштергән *SČUG Hollar* берекмәһенә инә.

1937 йылда Сокол Мексиканың мәҙәниәт һәм мәғариф министрлығынан Милли автоном университет эргәһендәге китап сәнғәте мәктәбендә графика уҡытырға саҡырыу ала. Мексикала Сокол 1942 йылға тиклем уҡыта, шунан АҠШ-ҡа күсенә. Бында ул Нью-Йоркта уҡытыу эше менән була. 1946 йылда ул Чехословакияға ҡайта һәм Братиславала Словак техник университетында һәм Коменский университетында эшләй. 1948 йылда рәссам тағы Америкаға китә, Филадельфиянан алыҫ түгел йәшәй. 1960-сы йылдарҙа кешеләрҙән ситтә яңғыҙ тормош алып бара; уның ижадында үҙенсәлекле, символик-мифологик стиль үҫешә. Ғүмеренең һуңғы йылдарын ул Тусонда, Аризонала үткәрә.

Коломан Соколға кешене үҙәк урынға ҡуйған экспрессионистик стиль яҡын була. Г. Соколға «Күпер» немец төркөмө (нем. *Die Brücke*), Георг Гросс, Кете Кольвиц ижадтары йоғонто яһаған. Йыш ҡына оҫтаның эштәре ижтимағи мәсьәләләргә арналған булған. Ксилографияға (ағаста гравюра) йыш мөрәжәғәт иткән. 

## Бүләктәре
* 1947 — Словак халыҡ премияһы
* 1991 — 2-се дәрәжә Томаш Гарриг Масарик ордены
* 2001 — Словакия мәҙәниәт министрлығы премияһы

## Һылтанмалар
http://арт-релиз.рф/2014/07/14/КОЛОМАН-СОКОЛ-Выставка-ОДИНОКИЙ-СТРА/
Лакиер йорто (Таганрог)

**Лакиера йорто** — XIX быуаттың беренсе яртыһы архитектура ҡомартҡыһы . Ул Ростов өлкәһенең Таганрог ҡалаһында Тургенев тыҡрығы, 5 адресы буйынса урынлашҡан. Йорт классицизм стилендә төҙөлгән, уның фасадын ярымколонналар биҙәй.

## Тарихы
XIX быуаттың беренсе яртыһында Таганрог ҡалаһының Тургенев тыҡрығында ике ҡатлы яңы айырым йорт төҙөлә. Ул Нахичевандың I гильдия сауҙагәре Карп Маркович Гайрабетов милегендә булған бер ҡатлы ҡоролмалар, кибеттәр өҫтөнән күтәрелеп, ҡуҡырайып ултыра. Гайрабетов ҡаланың нәҫелдән килгән почетлы гражданы була. 1839 йылда йорт хужаһы грек гражданы, сауҙагәр Мануил Кумани була.
1860-сы йылдарҙа йорт хужаһын алмаштыра, яңы хужаһы булып коллежский советник Марк Варваци тора. 1882 йылда йорт уның вариҫтарына — Александра Попудоваға һәм Елена Лакиерға күсә. Улар 1920-се йылдар башына, совет власы урынлашҡанға тиклем йорт хужаһы булып торалар. Уларҙың милегендә шулай уҡ Грек урамындағы 42-се йорт була. Баһалау мәғлүмәттәре буйынса, ошо ваҡытта йорт хаҡы 24 мең һумға тиң булаған. Ошо йортта оҫтахана ихтыяждары һәм ҡатын-ҡыҙҙар күлдәге һәм балалар кейеме тегергә заказдар ҡабул итеү өсөн Фай ханым ҡуртымға фатир ала. Башҡа сығанаҡтар буйынса, «мода оҫтаханаһы» йортта 1892 йылдан алып урынлашҡан һәм ул И. Ю. Фивичтыҡы булған. 1992 йылдан йорт — архитектура ҡомартҡыһы, закон менән һаҡлана. 2003 йыл мәғлүмәттәре буйынса, йортта «Тополек» балалар баҡсаһы урынлашҡан .

## Иҫкәрмәләр
Балатон ҡалҡыулығы милли паркы

**Балатон ҡалҡыулығы милии паркы** () — Венгрияның көньяҡ-көнбайышындағы милли парк.

Милли парктың майҙаны — 570 км². Парк 1997 йылда ойошторола.

Милли парк Балатон күленең төньяғында, Баконь тауҙарында урынлашҡан. Күл буйында тар һыҙат булып Балатонфюредтан алып Кестхейға тиклем һуҙыла. Парктың киңлеге берҙән ун биш километрға тиклем етә. Тихань ярымутрауы, Тапольцы мәмерйәһе, Тапольца һәм Кали йылғалары бассейны, Көньяҡ Баконь тауҙары, Зала — Киш-Балатон (Кесе Балатон) тамағындағы һаҙлыҡ парктың иң ҡыҙыҡлы урындары иҫәпләнә. 

Парк биләмәһе вулкандан барлыҡҡа килгән таулы ландшафтан: күп һанлы һүнгән вулкандар, элекке гейзерҙар, кратерҙар, хиҡмәтле формаларҙа ҡатҡан лава ағымдарынан ғибәрәт. 1903 йылда Тапольца ҡалаһы янында ер аҫты күле булған мәмерйә булыуы асыҡлана.

Паркта һирәк осраған үҫемлектәрҙең күп төрө үҫә. Шуларҙың ике йөҙләп төрө иғтибар үҙәгендә булһа, туғыҙы - көсәйтелгән һаҡ аҫтында күҙәтелә. Шулай уҡ һирәк осраған хайуандар һәм ҡоштар йәшәй. Тихань ярымутрауының эске күлдәре һәм Кесе Балатон һаҙлығы күсмә ҡоштарҙың ял урыны булып тора. 

Венгрияның бер генә урыны, парк билмәһендәге Шашди туғайында боҙлоҡ дәүренә ҡараған реликт үҫемлек — *Primula farinosa* үҫә.

## Һылтанмалар
* Парктың рәсми сайты 
* Парк тураһында hungary-ru сайтында

## Иҫкәрмәләр
Стана Катич

**Стана Катич **(; 26 апрель 1978 йыл) — Канаданың серб-хорват сығышлы актёры, «Касл» телесериалында детектив Кейт Бекетт роле менән билдәлелек алыусы.

## Биографияһы
Стана Катич 1978 йылдың 26 апрелендә Канаданың Онтарио провинцияһы Гамильтон ҡалаһында тыуған. Атаһы серб, әсәһе хорват, Югославиянан күсеп килгәндәр . Үҙ милләте хаҡында Катич: «Минең ата - әсәм - Хорватия сербтары. Беҙҙе далматтар  тип атайҙар» - ти. Һуңыраҡ Катич ғаиләһе менән Иллинойс штатындағы Аврора ҡалаһына күсенә. 1996 йылда «Вест Аврора» урта мәктәбен тамамлағандан һуң ул  Торонто университетында һәм Гудмен театр мәктәбендә актерлыҡ оҫталығына уҡый (2000 йылдан 2004 йылға тиклем). Уның дүрт ағаһы, бер апаһы бар.

Биш тел белә, Канада һәм АҠШ гражданлығына эйә.

## Шәхси тормошо
2015 йылдың апрелендә Стана Крис Бркляч менән өйләнешә.

## Карьераһы
Катич «Геройҙар» сериалында Хана Гительманды, «24» сериалының 5-се өлөшөндә  Коллет Стренджерҙы һәм Морган Фримен уйнаған «Һөйөү байрамы» фильмында Дженниҙы уйнай. Шулай уҡ ул «Үс алыусы» фильмында Моргенштернды, «Рәхимлек кванты»нда Корин Венюҙы һәм «Китапханасы»ның өсөнсө өлөшөндә  Симона Ренуаны уйнай.

2008 йылдың авгусында Катич «Касл» телесериалында Кейт Бекетт ролен ала. Шул уҡ йылды Катич үҙенең  Sine Timore Productions (лат. ҡурҡыуһыҙ) кинокомпанияһын булдыра.

2010 йылда Катич Францияла «For Lovers Only» фильмында һәм Дублинда Ричард Гир менән «Ике яҡлы агент» картинаһында ҡатнаша.

## Фильмографияһы
; Фильмдар

; Сериалдар

; Видео уйындар

## Һылтанмалар
* Стана Катичтың рәсми сайты
* Стана Катич *[[Facebook]] сайтында*

## Иҫкәрмәләр
Чебаненко йорто (Таганрог)

* 

**Чебаненко йорт** — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһының Грек урамында урынлашҡан 69-сы йорт.

## Тарихы
Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһының Грек урамында урынлашҡан 69-сы йорт 1869 йылда сауҙагәр Иван Чебаненко аҡсаһына төҙөлгән. Башта йорттоң таш ҡапҡалы селтәрле тимер ҡоймаһы булған. Чебаненко икенсе гильдия сауҙагәрҙәр ҡатламына ҡараған. 1872 йылда ул статский советник Карл Иванович Оремдың 27 йәшлек ҡыҙы Амалияға өйләнә. Сауҙагәр ғаиләһендә балалар күп булған. Бер туған сауҙагәр Чебаненколар киндер майы менән мискәләп тә, эре партиялар менән дә сауҙа иткәндәр, макарон етештереү буйынса фабрикалары булған.

1870-се йылдар аҙағында уларҙың йортон коллежский асессор Петр Дмитров һатып ала, ул 1910 йылға тиклем бина хужаһы була. Һуңынан йорт хужаһы сауҙагәр Георгий Христофорович Мардиросов була. Мардиросов тәмәке изделиелары менән сауҙа иткән. Мардиросов магазины «Лондон» ҡунаҡханаһының беренсе ҡатында эшләй. Ул совет власы йылдарында ла, яңы иҡтисади сәйәсәт заманында ла сауҙа итә. 1910 йылда уның менән уңайһыҙ хәл була. XX быуат башында магазиндарҙың эш ваҡыты ҡала думаһының айырым ҡарары менән көйләнә. Быны ҡәтғи рәүештә күҙәтәләр, әммә шуға ҡарамаҫтан, Георгий Христофорович ҡайһы берҙә ҡанундарҙы һанға һуҡмай. Бер ваҡыт ул артыҡ эш ваҡыты эшләгән өсөн яуаплылыҡҡа тарттырыла. Үҙенең бер ҡатлылығы менән, ул участка полицейскийына өс һум аҡса, визит карточкаһы һәм уны беренсе тапҡыр ғәфү итеүҙәрен, уға ҡаршы енәйәт эше ҡуҙғатмауҙарын һорап конверт ебәрә. Протоколда яҙылыуынса, Г. Х. Мардиросовтың аҡса һәм визит карточкаһын мировой судьяға ебәрәләр.

Йортонда фатирҙы бәйләнеш юлдары Министрлығының Таганрог заводтары бүлеге инженеры Яков Владимирович Фельдманға ҡуртымға бирә. Совет власы йылдарында йорт дәүләт милегенә күсерелә. Хәҙерге ваҡытта был торлаҡ йорт.

## Һүрәтләнеш
Бер ҡатлы кирбес йорттоң парад ишеге уң яҡта, дүрт яҡлы ҡыйыҡлы, түбә ҡалайы менән көпләнгән. Фасадында ете тәҙрә. Уң яҡтағы биш тәҙрә декоратив кәрниз менән биҙәлгән. Йорт һары төҫкә буялған, ваҡ архитектура элементтары аҡ төҫ менән айырылып тора. Йорт тигеҙһеҙ урында, Тургенев тыҡрығына ҡарай һарҡыу урында тора.

## Әҙәбиәт
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0.
* Гаврюшкин О. П. По старой Греческой… (Хроника обывательской жизни). — Таганрог: Лукоморье, 2003. — 514 с. — .

## Һылтанмалар
* Дом Чебаненко
Куно фон Клебельсберг

**Куно фон Клебельсберг **(1875 йылдың 13 ноябрендә  Печикта тыуған – 1932 йылдың 12 октябрендәБудапешта вафат булған) ― граф, венгр сәйәсмәне, эске эштәр министры һәм һуғыш йылдарында Венгрия короллеге мәҙәниәт министры. 

Клебельсберг  Австро-Венгрияның (хәҙер ― Печик, Арад жудецы, Румыния) Мадьярпечик ҡалаһында тыуған. Беренсе донъя һуғышы аҙағындағы Трианон килешеүенә ҡул ҡуйылғас башланған граждандар һуғышы  Венгрияны кризис хәлендә ҡалдыра. 1921 йылда Клебельсберг эске эштәр министры итеп тәғәйенләнә  һәм бер йыл шунда эшләй. Бынан һуң, 1922—1931 йылдарҙа, мәҙәниәт министры вазифаһында бөтә Венгрия өсөн мәғарифҡа ҡағылышлы күп төрлө реформалар үткәрә. Клебельсберг  ауыл ерендә башланғыс мәктәптәр төҙөтә,  күп университеттарҙы модернизациялауҙың һәм, сит илдәр менән мәҙәниәт өлкәһенә ҡағылышлы һорауҙарҙа хәбәрләшеп тороу өсөн,  "Унгарикум Коллегиум"ын барлыҡҡа килтереүҙең инициаторы була.

Клебельсберг, шулай уҡ, студенттарға стипендиялар түләп уҡытыуҙы тормошҡа ашырыуы менән дан ала.

Клебельсберг, венгр этник мәҙәниәтен элекке Австро-венгрия монархияһының (сербтар, словактар, румындар, йәһүдтәр һ. б.) аҙ һанлы башҡа халыҡтарҙыҡынан өҫтөн ҡуйыу идеологияһын алға һөрөүсе булараҡ, дөйөм алғанда, бәхәсле шәхес тип һанала. Трианон килешеүенән һуң, Клебельсбергтың идеяларына һәм уның мәғрифәтселек реформаларына таянып  идара иткән Миклош Хорти  осоро реваншистик кәйефтәргә һәм территориаль дәғүәләшеүҙәргә килтерә. Антисемист Клебельсберг венгр йәһүдтәрен 1918-се һәм 1919-сы йылдарҙағы буржуаз-либераль һәм коммунистик революцияларҙа ҡатнашыуҙа, ошо сәбәпле, трианон килешеү буйынса, территорияль юғалтыуҙарҙа ғәйепләп сыға. Мәҫәлән, 1924 йылда йәһүдтәрҙән "Бөйөк Венгрия"ны (Бөйөк Һунғар илен) кире ҡайтарыуҙы талап итә. Уның урынына  университеттарҙа уҡыусыларға Европала   1920-се йылдар башында индерелгән квотаны (Numerus clausus системаһы) алып ташларға  вәғәҙә бирә. 

1939 йылда, министрҙың вафатынан һуң  бер-нисә йыл үткәс, Будапешта уның хөрмәтенә һәйкәл ҡуйыла. Икенсе донъя һуғышы осоронда скульптур композиция емерелә , әммә 2000 йылдарҙа ул яңынан тергеҙелә.

## Иҫкәрмәләр
Гауя милли паркы

**Гауя милли паркы** () — Латвияла иң ҙур милли парк. Илдең 11 крайы биләмәләрендә урынлашҡан.

## Дөйөм мәғлүмәттәр
Милли парктың майҙаны 917,90 км². Парк Гауя йылғаһы үҙәнендә, төньяҡ-көнсығышта Валмиера ҡалаһынан көньяҡ-көнбайышта Мурьяни ҡасабаһына ҡәҙәр һуҙылған. 1973 йылдың 14 сентябрендә нигеҙләнгән һәм Латвияның иң элекке милли паркы булып тора. Парк администрацияһы Сигулда ҡалаһында урынлашҡан.

Парк бигерәк тә Гауя ярҙары буйлап урынлашҡан девон ҡомташтары менән билдәле. Сигулда тирәһендәге ҡайһы бер урындарҙа был ҡаяларҙың бейеклеге 90 метрға барып етә. Парктың көньяҡ-көнсығыш өлөшө Рига ҡалаһы кешеләренең популяр ял итеү урыны булып тора, ә төньяҡ-көнбайыш өлөшө — башлыса һаҡланыусы тәбиғәт зонаһы.

Элек был районды «Ливон Швейцарияһы» тип атағандар һәм туристар бында XIX быуатта уҡ килгеләнгәндәр.

Цесис һәм Сигулда ҡалаларынан башҡа, милли парк биләмәләрендә Лигатне ҡалаһы һәм яҡында Валмиера ҡалаһы урынлашҡан. Парк территорияһы эсендә шулай уҡ бер нисә тарихи ҡоролмалар урынлашҡан: Турайда ҡәлғәһе, Лиелстраупе (ҡәлғә һәм сиркәү), Унгурмуйжа поместьеһы.

Парк биләмәләренең 47 % башлыса шыршы һәм ҡарағай урмандар менән ҡапланған, шулай уҡ ҡаоүрағас ағастары осрай. Милли паркта бихисап күлдәр бар, уларҙың иң ҙуры Унгурс күле булып тора.

## Иҫкәрмәләр
Венгрияла туризм

**Венгрия туризмы** бай тарихы менән дан тота. 2002 йылда Венгрия, илде күрергә килеүселәр һаны буйынса, донъя кимәлендә ун өсөнсө урында тора. 2004 һәм 2005 йылдарҙа туристарҙың һаны тағы 7 процентҡа арта. Уларҙың 98 процентын европа илдәренән, бигерәк тә — Австрия, Германия, Словакия туристары тәшкил итә. Венгрияға сәйхәт итеү миҙгеле апрелдән октябргә тиклем дауам итә. Июль һәм август айҙарына туристик әүҙемлектең юғары нөктәһенә етеүе күҙәтелә. Туристар өсөн иң популяр урын булып Будапешт ҡалаһы тора.

## [[Будапешт]]
Будапешт үткән быуаттың 90-сы йылдарында уҡ Үҙәк Европа ҡалалары араһында популярлыҡ яулай. Ҡаланың иң күркәм иҫтәлекле урыны булып, Венгрия милли галереяһы, Будапешт тарихы музейы, Изге Матьяш сиркәүе,, Балыҡсылар бастионы, Шандор Һарайы һәм башҡа үҙенең музейҙары һәм архитектура һәйкәлдәре менән танылған Буда ҡәлғәһе тора. Венгрия парламенты бинаһы һәм парк Варошлигет паркы ла ҙур популярлыҡ менән файҙалана.Ҡалала быларҙан башҡа ла театр һәм музейҙар байтаҡ. Буда ҡәлғәһе, Дунай ярҙары һәм Андраши Проспектын ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы тип ҡабул итә.

Венгрияла 1300 самаһы геотермаль һыу сығанаҡтары бар, улар, Рим империяһы дәүеренән алып, релаксация һәм дауалау өсөн ҡулланыла. Римлеләр Дунай буйында б. э. т. I быуатта мунсалар төҙөп ҡуя. Будапештың үҙендә генә һыуының температураһы 21° алып 76 °C тиклем булған 118 термаль сығанаҡтан 30000 куб метрҙан ашыу минераль һыу сыға. Төрлө тарихи дәүерҙәрҙә төҙөлгән Будапешт мунсалары кемуҙарҙан туристарға дауалау, массаж, спа-процедура буйынса үҙҙәренең хеҙмәтен тәҡдим итә.

Будапешт янында 200-гә яҡын мәмерйә бар, шуларҙың ҡайһы берҙәре туристар өсөн дә асыҡ. XX быуат башында табылған сталактитлы Палволги мәмерйәһе *(Pálvölgy)* ҡыҙыҡлы лабиринттары менән йәлеп итә. Ул Буда армыттарындағы иң оҙон мәмерйәләр системаһын тәшкил итә. Минераль тоҙҙар менән ҡапланған Землохеги *(Szemlohegy)* мәмерйәһе таҙа һауаһы менән дан тота. Ҡала ситендәге Матиас мәмерйәһе *(Matyas)*, төрлө үтеп сыҡҡыһыҙ ҡаршылыҡлы урындары булғанға күрә, экстремаль туризм һөйөүселәргә оҡшай.

## Төбәк туризмы
Айырыуса ҙур популярлыҡ менән файҙаланған Балатон — Үҙәк Европала иң иң ҙур сөсө һыулы күл. Венгрияла туризмында популярлыҡ буйынса икенсе урында тора. 1994 йылда унда 2.5 миллион турист килгән. Төбәк туризмының башҡа йүнәлештәре булып, спа-курорт, әүҙем ял һәм иҫтәлекле мәҙәни ҡомартҡылар һанала. Венгрияла яҡынса 400 кемпинг майҙансыҡтары булдырылған. 2500 км ашыу велосипед юлдары һалынған. Шулай уҡ балыҡ тотоу, ҡоштар артынан күҙәтеү, һыбай йөрөү һәм һунар итеү айырыуса ҙур популярлыҡ менән файҙалана.

## Иҫкәрмәләр
Жумберак

**Жумберак** (Горянци, , , ) — Хорватияның төньяҡ-көнсығышында һәм Словенияның көньяҡ-көнсығышында урынлашҡан тау массивы.

## Географик урынлашыуы
Иң бейек нөктәһе — Света-Гера ( йәғни ), 1181 м(1178 м), Хорватия һәм Словения сигендә урынлашҡан. Тауҙың атамаһы Хорватия биләмәләрендә урынлашҡан Света Гера тигән боронғо сиркәү буйынса аталған

Жумберак (Горянци) — Урта Дунай уйһыулығы сигендәге Динар таулығының өлөшө.

Словения яғында тау массивының шишмәләре Крка йылғаһына, ә Хорватияла Купа йылғаһына ҡушыла.

Тауҙар тирәһендә бер нисә ҡала урынлашҡан: Хорватияла — Самобор, Карловац һәм Загреб; Словенияла — Ново-Место, Брежице һәм Метлика.

1999 йылда тау массивының хорват яғында  тәбиғи паркы ойошторолған. Жумберак (Горянци) урмандары башлыса бук ағастарынан тора.

## Иҫкәрмәләр
Стефан Саркотич

**Стефан Саркотич фон Ловчен** (; 14 октябрь 1858 йыл — 16 октябрь 1939 йыл) — Австро-Венгрияның сәйәси һәм хәрби эшмәкәре, генерал-полковник (1917), милләте хорват.

## Биографияһы
Стефан Саркотич Хорватияла Оточац ҡалаһынан алыҫ түгел Синац ауылында тыуған.  Терезия хәрби академияһын һәм генштаб академияһын тамамлаған. Хәрби хеҙмәтте Боснияла пехота полкында үтә. Артабан разведкала хеҙмәт итә, Болгарияға, Сербияға, Рәсәйгә сәйәхәт ҡыла, рус телен өйрәнә.

Һуңынан Австро-Венгрия армияһында төрлө етәксе вазифаларҙа хеҙмәт итә. Беренсе донъя һуғышы башланғас, 42-се гонвед дивизияһы башлығы итеп тәғәйенләнә һәм серб фронтына оҙатыла. Әммә 1914 йылдың октябренә Венаға саҡыртыла. 1914 йылдың декабрендә Босния, Герцеговина һәм Далмацияла командующий итеп тәғәйенләнә. 1915 йылда Сербия һәм Черногория ғәскәрҙәрен тар-мар иткәндә Австро-Венгрия ғәскәрҙәре менән етәкселек итә. Сербия һәм Черногория армияларына ҡаршы бер нисә уңышлы операция үткәрә. Ловчен тауында черногорҙарға ҡаршы уңышлы һуғыша, шуның өсөн Леопольд ордены менән бүләкләнә. Черногорияны оккупациялау менән етәкселек итә, 1916 йылдың 13 ғинуарында Черногорияның баш ҡалаһы Цетинены баҫып ала.

Шул уҡ ваҡытта 1914 йылдың 22 декабрендә Саркотич Босния һәм Герцеговинаның генерал-губернаторы итеп тәғәйенләнә. 1916 йылда Загребтың хөрмәтле гражданы исемен ала.. Босния һәм Герцеговинаның етәксеһе булараҡ, ул төбәктә үҙгәртеп ҡороу кәрәклеген аңлай, сөнки ул саҡтағы хәл Австро-Венгрияның Босниялағы хакимлығы өсөн көсөргәнешле һәм хәүефле була. Үҙенең губернаторлыҡ иткән осоронда ул Хорватия һәм Славония короллеген Босния һәм Герцеговина менән берләштерергә тәҡдим итә, әммә уның был инициативаһы тормошҡа ашырылмай. Австро-Венгрия тарҡалып, Сербтар, хорваттар һәм словендар короллеге барлыҡҡа килгәс, ул отставкаға сыға. Саркотич сербтарға ҡаршы була һәм көньяҡ славяндарҙың берҙәм дәүләтен төҙөүгә ҡаршы сығыш яһай, шуға күрә Югославия хөкүмәте уны төрмәгә яба. Иреккә сыҡҡас, Венаға китә. Унда Саркотич хорват эмиграцияһы менән бәйләнеш урынлаштыра, бойондороҡһоҙ хорват дәүләтен төҙөү өсөн көрәшкән «Хорват комитеты» ойошмаһын булдыра һәм Югославия менән идара иткән Ҡарагеоргиевичтарға ҡаршы сығыш яһай. Шулай уҡ Саркотич империя уҡсы ассоциацияһының хөрмәтле президенты вазифаһын биләй. Венала 1939 йылда вафат була.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Залесский К. А.* Кто был кто в Первой мировой войне. — М.: АСТ; Астрель, 2003. — 896 с. — 5000 экз. — Служебная:Источники книг/5170196709|ISBN 5-17-019670-9 (ACT); Служебная: Источники книг/5271068951|ISBN 5-271-06895-1 (Астрель).

## Һылтанмалар
* Стефан Саркотичтың биографияһы«Хронос» сайтында
Еремеевка (Ростов өлкәһе)

**Еремеевка** — Азов районы, Ростов өлкәһе утары.

Задонский ауыл биләмәһе сотавына инә.

## Географияһы
Район үҙәге — Азов ҡалаһынан көньяҡ-көнсығыштараҡ 25 км алыҫлыҡта(юлдар буйлап) Кагальник йылғаһы ярында урынлашҡан.

### Урамдар
* Думенко тыҡрығы,
* Соколов тыҡрығы
* Ворошилов урамы,
* Комсомол урамы,
* Партизан урамы,
* Дала урамы.

## Иҫтәлекле урын
* Ауылдан 2,5 км көньяҡтараҡ. һөт-тауар фермаһы (МТФ) янындағы археологик ҡомартҡы — ҡурған төркөмө «Еремеевка-3» (4 өйөм) урынлашҡан. Беҙҙең эраға тиклемге ике мең йыллыҡтың— б. э. XIV быуат аралығына ҡарай. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы 301 ҡарарына ярашлы  (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡурған төркөмө урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100308000 коды аҫтында индерелгән.
* Утарҙан 2,5 саҡрым көньяҡтараҡ археологик ҡомартҡылар — ҡурғанһыҙ ҡәберлек «Еремеевка-1» (өйөм- 14) урынлашҡан. Датаһы: беҙҙең эраға тиклемге ике мең йыллыҡтың — б. э. XIV быуат аралығына ҡарай. Өлкә Советының Кесе Өлкә 301 ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡәберлек урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100306000 коды аҫтында индерелгән.
* Карьерҙан 4,5 км көньяҡтараҡ археологик ҡомартҡы — ҡурғанһыҙ төркөм «Еремеевка-2» (4 өйөм) урынлашҡан. Датаһы: беҙҙең эраға тиклем ике мең йыллыҡтың— б. э. XIV быуат аралығына ҡарай. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы 301 ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡурған төркөмө урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100307000 коды аҫтында индерелгән.
* Ҡош фермаһынан 2,5 саҡрым көньяҡтараҡ археологик ҡомартҡы — ҡурған төркөмө «Еремеевка-4» (4 өйөм) урынлашҡан. Датаһы: беҙҙең эраға тиклем ике мең йыллыҡтың — б. э. XIV быуат аралығына ҡарай. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы 301 ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡурған төркөмө урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100307000 коды аҫтында индерелгән.
* Утарҙың көньяҡ ситендә археологик ҡомартҡы — ҡурған төркөмө «Еремеевка-5» урынлашҡан. Датаһы: беҙҙең эраға тиклем ике мең йыллыҡтың — б. э. [XIV быуат аралығына ҡарай. [Ростов өлкәһе|Ростов Өлкә Советының Кесе Советы 301 ҡарарына]] ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡурған төркөмө урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100307000 коды аҫтында индерелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Еремеевка (хутор)
Зеленый (Ростов өлкәһе)

**Зеленый** — Ростов өлкәһенең Азов районындағы ҡасаба.

Кагальник ауыл биләмәһе составына инә. Элекке исеме «совхоз Коминтерн»

## Географияһы
Район үҙәге — Азов ҡалаһынан 15 км (юлдар буйлап) көньяҡтараҡ Кагальник йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан, 

### Урамдары
*  Баҡса урамы 
*  Азатлыҡ урамы, 
*  Үҙәк урамы 
*  Чапаев урамы.

## Иҫтәлекле урындары
* Ҡасабаның көньяҡ-көнбайышында археологик ҡомартҡылары — ҡурғанһыҙ ҡәберлек "Зеленый-1" (2 өйөм) урынлашҡан. Датаһы:  беҙҙең эраға тиклемге ике мең йыллыҡ — XIV быуат арауығы. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы ҡарары № 301(18 ноябрь, 1992 йыл) буйынса ҡурғанһыҙ ҡәберлек урындағы әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә  № 6100317000 коды аҫтында индерелгән..
* Ҡасабаның көнбайыш ситендә археологик ҡомартҡы— ҡурғанһыҙ ҡәберлек "Зеленый-2" (2 өйөм) урынлашҡан. Датаһы:  беҙҙең эраға тиклемге ике мең йыллыҡ— б. э. XIV быуат арауығы. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы ҡарары № 301 (18 ноябрья,1992 йыл) буйынса ҡурғанһыҙ  ҡәберлек урындағы әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә  № 6100317000 коды аҫтында индерелгән.
* Ҡасабаның  төньяҡ-көнбайыш ситенән 150 м алыҫлыҡта  археологик ҡомартҡы — ҡурғанһыҙ ҡәберлек "Зеленый-3" (2 өйөм) урынлашҡан. Датаһы:  беҙҙең эраға тиклемге ике мең йыллыҡ —.б. э.  XIV быуат арауығы. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы ҡарары  № 301 (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡурғанһыҙ ҡәберлек  урындағы әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә № 6100317000 коды аҫтында индерелгән.
* Азов ауыл хужалығы училищеһы стадионынан 750 метр төньяҡтараҡ археологик ҡомартҡы — ҡурғанһыҙ ҡәберлек "Зеленый-4" (2 өйөм) урынлашҡан. Датаһы: беҙҙең эраға тиклемге ике мең йыллыҡ — б. э. XIV быуат арауығы. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы № 301 (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡурғанһыҙ ҡәберлек урындағы әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә № 6100317000 коды аҫтында индерелгән.

## Иҫкәрмәләр
Маргаритово (Ростов өлкәһе)

**Маргаритово** — ауыл . Азов районы, Ростов өлкәһе.

Маргаритово ауыл биләмәһе составына инә һәм уның административ үҙәге булып тора.

## Географияһы
Район үҙәге — Азов ҡалаһынан 50 км алыҫлыҡта (юлдар буйлап) көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан. Ауыл Таганрог ҡултығы ярында тора.

### Урамдары

## Тарих
Маргаритово ауылы үҙенең хужаһы алпауыт Маргарит Сарандинаки исеме менән аталған, 2013 йылда уйламаҫтан уның ҡәбер ташын тапҡандар.

## Халыҡ

## Иҫтәлекле урын
* Ауылда архитектура ҡомартҡыһы — алпауыт Серандинаки усадьбаһы урынлашҡан. Һәйкәл XIX быуат аҙағында  төҙөлгән.Өлкә Советының  Кесе советы 301-се ҡарарына ярашлы ( 18 ноябрь, 1992 йыл) урындағы әһәмиәткә эйә  мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100441000 коды аҫтында индерелгән.
* Ауыл  зыяраты территорияһындағы һәйкәл — Маргарита Блазова ҡәбере, датаһы - XVIII быуат аҙағы. Ростов өлкәһе Мәҙәниәт Министрлығы  539-сы ҡарарына ярашлы ҡәбер 03.12.2014 Дондағы Ростов  һәм Ростов өлкәһе мәҙәни мираҫы объекттары (тарих, архитектура, монументаль сәнғәт ҡомартҡылары) исемлегенә индерелгән.

## Билдәле кешеләр
* Сарандинаки, Николай Маргаритович (1843-1895) — Рәсәй ғалимы һәм йәмәғәт эшмәкәре.
* Светлана Жорник (1997 йыл тыуған) - халыҡ-ара яҙыусы,журналист,спичрайтер.http://online24news.ru/intervyu/3089-svetlana-zhornik-vybirayu-mezhdu-politikoy-i-kino.html, http://webazov.ru/novosti-azova/svetlana-zhornik-nikogda-ne-hotela-imet-obychnuyu-rabotu 

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Зенюк Д. И. Тайна Маргариты Блазо: из истории села Маргаритово // ''Донской временник'': краеведческий альманах / Донская государственная публичная библиотека. Ростов-на-Дону, 1993—2015.

## Һылтанмалар
* Маргаритово
49-сы мәктәп (Дондағы Ростов)

**49-сы мәктәп ** (элекке А. А. Филипьева гимназияһы) — Дондағы Ростов ҡалаһындағы дөйөм белем биреү учреждениеһы. Бина 1910-сы йылдарҙа инженер В. В. Попов (атаһы) проекты буйынса модерн стилендә төҙөлгән. Гимназия бинаһы мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.

## Тарихы
А. А. Филипьеваның ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһына XX быуат башында нигеҙ һалына. 1910-сы йылдарҙа ул Гәзит тыҡрығындағы яңы бинаға күсә. Совет власы урынлашҡандан һуң гимназия 11-се 1-се баҫҡыс мәктәбе итеп үҙгәртелә. 1930-сы йылдарҙа 49-сы мәктәп итеп үҙгәртелә.

## Архитектураһы
Өс ҡатлы бина планда П-рәүешле формала. Бина фасадтары асимметрик, улар Максим Горький урамына һәм Гәзит тыҡрығына ҡарай. Фасадтарҙың архитектура-художество йөҙөн сығынтылар һәм йоморайтылған мөйөш билдәләй. Фасадтары икенсе һәм өсөнсө ҡатты берләштергән яңғыҙ һәм парлы дүрт ҡырлы ярым колонналар менән биҙәлгән. Бина венок рәүешендәге һылап яһалған биҙәктәр менән ябай ғына биҙәлгән. Бинаның тыҡрыҡҡа ҡараған ярымтүңәрәк мөйөш өлөшөндә император ҡатыны Мария Федоровнаның инициалдары семәрләп бергә яҙылған ҡулса ҡуйылған. Бина юғары сифатлы кирбес ҡулланып төҙөлгән, туҡылдатҡанда металл тауыштары сығара. Бер нисә рәт кирбес ялтырауыҡ менән ҡапланған.

## Мемориаль таҡтаташтар
2002 йылда бина фасадында мемориаль таҡтаташ ҡуйылған, унда былай тип яҙылған: «*Был мәктәптә [[1946 йыл]] сығарылышы уҡыусыһы, күренекле ғалим — офтальмолог һәм дәүләт эшмәкәре, академик Святослав Николаевич Федоров уҡыны *». Мемориаль таҡтаташ Федоровтар ғаиләһе иҫәбенә ҡуйыла.

2012 йылдың 4 октябрендә мәктәп стенаһына ошондай текст менән мемориаль таҡтаташ ҡуйылған: «*Был мәктәптә [[1946]]—[[1952]] йылдарҙа Юдович Виктор Иосифович — күренекле ғалим-математик уҡыны, уның хөрмәтенә бәләкәй планета*» уның исеме менән аталған.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Хансиварова И. Отступи беда — живи доброта: [об А. М. Волошкиной, учительнице pост. шк. № 49 и её воспитаннике, сироте Д. Морозове] // Наше время. — 1998. — 3 февp.
* 
* Тихомирова, В. Внучата Ильича: [праздник красной звездочки в шк. № 49] // Вечерний Ростов. — 1962. — 6 ноября.
* Грузинская, Т. Старт школьной Ленинианы: [о воспитательной работе школы № 49] // Вечерний Ростов. — 1969. — 18 янв.
* Борисова, А. Учительница: [школы № 49 П. А. Винокурова] // Вечерний Ростов. — 1964. — 29 авг.
* Борисова, А. Её простое волшебство: [об учительнице литературы школы № 49 А. П. Дудкиной] // Вечерний Ростов. — 1968. — 22 июня.
Мечетка (Ростов өлкәһе)

**Мечетка** —утар . Азов районы, Ростов өлкәһе. Отрада ауыл биләмәһенә инә.

## Географияһы
Район үҙәге — Азов ҡалаһынан көньяҡтараҡ 60 саҡрымда (юлдар буйлап) урынлашҡан.

Уның янында Краснодар крайы сиге тора.

## Халыҡ

## Инфраструктураһы
; Урам
* Фермер урамы.

## Иҫтәлекле урын
* Ауылдан 200 метр көньяҡтараҡ археологик ҡомартҡы — «Мечетка-III» ҡурғаны урынлашҡан. Датаһы: беҙҙең эраға тиклем ике мең йыллыҡ —б. э. XIV быуат арауығы. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы 301-се ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100345000 коды аҫтында индерелгән.
* Мечетка ауылынан 3 км көньяҡ-көнбайыштараҡ , Ея йылғаһы ярында археологик ҡомартҡы — ҡурғанһыҙ ҡәберлек «Мечетка-1» (2 өйөм) урынлашҡан. Датаһы- беҙҙең эраға тиклем ике мең йыллыҡ— б. э. XIV быуат арауығы. Өлкә Советының Кесе Советы 301-се ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡурғанһыҙ ҡәберлек урындағф әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100304000 коды аҫтында индерелгән.

## Иҫкәрмәләр
Хепбёрн

**Хе́пбёрн** (, әйтелеше /ˈhebən/ или /ˈhebə:n/) — инлиз фамилияһы.

* Кэтрин Хепбёрн (1907—2003) — Американың ун ике тапҡыр «Оскар» премияһына күрһәтелеп, уға дүрт мәртәбә лайыҡ булған актёры.  
* Одри Хепбёрн (1929—1993) — Британия актёры, фотомодель һәм гуманитар эшмәкәр. «Оскар» премияһы лауреаты (1954). 

## Иҫкәрмәләр
Займо-Обрыв

**Займо-Обрыв** — ауыл. Азов районы, Ростов өлкәһе. Пешков ауыл биләмәһе составына инә.

## Географияһы
Район үҙәге — Азов ҡалаһынан 20 км (юлдар буйлап) алыҫлыҡта көньяҡ-көнбайыштараҡ, Таганрог ҡултығы ярында урынлашҡан.

### Урамдары

## Тарих
Займы ауылы тураһында беренсе тапҡыр XVIII быуат аҙағында телгә алына.

Бер версия буйынса Займо-Обрыв топоним атамаһы ике күрше торған Займы һәм Обрыв ауылдарының бергә ҡушылыуынан алынған тип күрһәтелә. Урындағы халыҡ бында башлыса Украинанан сыҡҡан, быны уларға хас диалект һөйләй. Икенсе версия буйынса, электән йәшәгән кешеләр әйтеүенсә, ниндәйҙер алпауыт ҡатын ирекле крәҫтиәндәргә кредит биргән тип аңлатыла: **Займо** — ерҙе биләй, **Обрыв** — географик урын.

## Иҫтәлекле урын
* Ауылда архитектура ҡомартҡыһы — Преображенский сиркәүе урынлашҡан. 1904—1913 йылдарҙа төҙөлгән сиркәү Өлкә Советының Кесе Советы 301-се ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) сиркәү урын әһәмиәтенә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100439000 коды аҫтында индерелгән.
* Ауылдан 1,8 км көньяҡтараҡ археология ҡомартҡыһы— ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр «Займо-Обрыв» урынлашҡан. Датаһы: беҙҙең эраға тиклемге ике мең йыллыҡ —б. э. XIV быуат арауығы. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы  301-се ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡурғанһыҙ ҡәберлек урын әһәмиәтенә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100312000 коды аҫтында индерелгән.
* Ауылдан 7,5 километр алыҫлыҡта, көньяҡ-көнсығышҡа табан археологик ҡомартҡы — ҡурған «Кугейская падь-4» урынлашҡан. Датаһы: беҙҙең эраға тиклемге ике мең йыллыҡ — б. э. XIV быуат аралығы. Өлкә Советының Кесе Советы  301-се ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) урын әһәмиәтенә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100315000 коды аҫтында индерелгән.

## Билдәле кешеләр
Ауылда тыуғандар:
* Ганоцкий Леонид Александрович — Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Канивец Федор Яковлевич — Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Сухоруков Андрей Гаврилович — Советтар Союзы Геройы.

## Фотогалерея


## Иҫкәрмәләр
Хорватияла дин

**Хорватияла дин**. Хорватияла иң таралған дин булып католицизм һанала, дөйөм халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 2011 йылда үҙен католик тип 3 697 143 кеше йәки илдең дөйөм халыҡ һанының 86,28 % һанай. Хррват католиктарының латин обрядына, грек католиктары тип үҙен 6 219 кеше (0,14 %) күрһәткән.

Дин әҙселеге — православие (нигеҙҙә, этник сербтар), мосолман, протестанттар (адвентист, баптист, методист, кальвинист, лютерандар, пятидесятник һ. б.), Йәһүә шаһиттары, йәһүҙиҙәр. Атеистар һәм агностиктар 195 893 кеше (5,57 %) иҫәпләнә.

## Дөйөм мәғлүмәттәр
Католик сиркәүе үҙ эсенә 4 митрополияны, бер архиепархия һәм 9 епархияны (уларҙың береһе византия обрядына ҡарай) ала. Хорватия примасы Загреб архиепархия-митрополияһын етәкләй. Әлеге ваҡытта Хорватия примасы — кардинал Йосип Бозанич. Сплит-Макарск архиепархия-митрополияһы үҙ эсенә шулай уҡ күрше Черногорияның Котор епархияһын үҙ эсенә ала.

Берҙән-бер грек католиктары епархияһының үҙәге Крижевцы ҡалаһында урынлашҡан һәм Хорват грек католиктары сиркәүен тәшкил итә, уның юрисдикцияһы Босния һәм Герцеговинаның  тарала.

Хорватияның күпселек православие мәхәлләләре Загреб-Любляна митрополияһының Сербия православие сиркәүенә ҡарай.

Илдең Конституцияһы дин тотоу иркен гарантиялаған. Илдә католик сиркәүе дәүләт статусына эйә түгел, әммә де-факто дәүләт тарафынан төрлө өҫтөнлөктәр менән файҙалана, йәмәғәт финанслауы менән ҡуллана. Дәүләт мәктәптәрендә дин дәрестәре бар, әммә уларға йөрөү мотлаҡ түгел.

## Тарих
Хорват бойондороҡһоҙ дәүләте иң тәүге осоронан алып (IX быуат) латин Көнбайыш илдәре менән тығыҙ бәйле булған. Хорват короле Томислав I батшалығы ваҡытында ике сплит сиркәү соборы ойошторола, славян телдәрендә ғибәҙәт ҡылыу мәсьәләһен хәл иткәндәр. Ҡарар латин файҙаһына сығарылһа ла, ғибәҙәт ҡылыу латин һәм рим телендә йәнәш алып барылған.

Бөйөк сиркәү тарҡалыуынан һуң, Византия менән сәйәси бәйләнеше тығыҙ булыуына ҡарамаҫтан, хорват сиркәүе Рим епископы менән дә аралашыуҙы һаҡлай. Бойондороҡһоҙлоҡто юғалтҡандан һуң, хорват сиркәүе тәүҙә Венгрия короллеге, ә һуңынан Австро-Венгрия составында үҙаллылыҡ менән ҡуллана. 1687 йылда хорват парламенты рәсми рәүештә изге Иосифты илде ҡурсалаусы тип таный.

Австро-Венгрия тарҡалыуынан һуң Хорватия Югославия составына инә, унда милләт-ара католик хорваттар, православ сербтар һәм Босния мосолмандары араһындағы насар мөнәсәбәттәр дини ыҙғыштар менән ҡатмарлаша. Һуңғылары булып Хорватиялағы һуғыш һәм Босния һуғышы тора.Һуғыш ваҡытында күп католик һәм православие ғибәҙәтханалары емерелә. Ҡасаҡтар күплеге (Хорватиянан сербтар, Босния һәм Герцеговинанан хорваттар) этно-конфессиональ һүрәтләнештең ҡырҡа үҙгәреүенә килтерә.

## 2011 йылғы иҫәп алыу
2011 йылғы иҫәп алыу буйынса Хорватияла дин:

### Абсолют һандарҙа

### Проценттарҙа

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальные итоги переписи населения 2001 года 
* Статистика католической церкви в Хорватии
* Сайт Хорватской конференции католических епископов
Калиновка (Азов районы)

**Калиновка** — утар . Ростов өлкәһе, Азов районында урынлашҡан.

Калиновка ауыл биләмәһе составына инә.

## Географияһы
50 км урынлашҡан (юлдары) көньяҡтараҡ Район үҙәге — Азов ҡалаһынан 50 км алыҫлыҡта (юлдар буйлап) көньяҡтараҡ урынлашҡан. Краснодар крайы сиге уның янында үтә.

### Урамдары
* Киров переезы
* Дзержинский тыҡрығы,
* Мичурин тыҡрығы,
* Орджоникидзе тыҡрығы,
* Беренсе Май тыҡрығы,
* Баҡса тыҡрығы,
* Социалистик тыҡрығы,
* Октябрь урамы.

## Иҫтәлекле урын
* Утарҙан бер саҡрым төньяҡ-көнбайыштараҡ археологик ҡомартҡы— «Калиновка-1» ҡурғаны урынлашҡан. Датаһы: беҙҙең эраға тиклем ике мең йыллыҡта —б. э. XIV быуат арауығы. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы 301-се ҡарарына ярашлы (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡурған урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100328000 коды аҫтында индерелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Калиновка (хутор)
Кульбакин (Азов районы)

**Кульбакин** — Ростов өлкәһе Азов районы утары.

Отрада ауыл биләмәһе cоставына инә.

## Географияһы
Район үҙәге — Азов ҡалаһынан 60 саҡрым алыҫлыҡта көньяҡтараҡ тора.

### Урамы
* Йәшел урамы.

## Иҫтәлекле урын
* Яғыулыҡ -майлау оҫтаханаһынан ярты километр төньяҡтараҡ археологик ҡомартҡы — ҡурғанһыҙ ҡәберлек «Кульбакин −1» (4 өйөм) урынлашҡан. Датаһы:  — б. э. XIV быуат арауығы. Ростов Өлкә Советының Кесе Советы 301-се ҡарары (18 ноябрь, 1992 йыл) ҡурғанһыҙ ҡәберлек урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә 6100339000 коды аҫтында инә.

## Һылтанмалар
Нуль ташы (Будапешт)

**Нуль ташы** () — Будапешта ҡуйылған өс метрлыҡ Нуль ташы башҡаланан алып Венгрияның
теләһә ҡайһы нөктәһенә ҡәҙәр алыҫлыҡты билдәләү өсөн хеҙмәт итә. Адам Кларк майҙанындағы ҙур булмаған паркта Сылбырлы күперг алдында ҡуйылған. Таш һын стилләштерелгән типографик нуль цифраһын хәтерләтә, уға KM хәрефтәре беркетелгән. Ошо урындан Будапешт менән Венгрияның бөтә йүнәлештәрендәге арауыҡты, шулай уҡ дәүләт автомобиль юлдары оҙонлоғон билдәләп була ( (венг.)баш. һәм  (венг.)баш. башҡаһы), шул иҫәптән  (венг.)баш.,  (венг.)баш. ,  (венг.)баш..

## Урыны
Буда ҡәлғәһе эргәһендә урынлашҡан тәүге таш король һәм император һарайына тиклемге алыҫлыҡты күрһәтеп торған була, ләкин уның өлгөһө һаҡланмаған. 1849 йылда таш Сылбырлы күпер эргәһенә күсерелә. XX быуат башында  (венг.)баш. ҡала транспорт селтәре өсөн бер-нисә ошондай башланғыс нөктәләр серияһын булдырырға тигән тәҡдимен индерә, һуңғараҡ "Hungária"автомобиль клубы был идеянытормошҡа ашыра. 

1932 йылда Сауҙа министрлығы тарафынан Сылбырлы күпер эргәһендә скульптор  (венг.)баш. авторлығында беренсе тапҡыр һәйкәл ҡуйыла. Йәйәүле, водитель һәм күсер һындарын һүрәтләгән һәйкәл мәрмәрҙән эшләнә. Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында һындар емерелә. Автомобиль тәгәрмәсен тотҡан эшсене һынландырған яңы скульптура был урында 1953 йылда ҡуйыла (авторы  (венг.)баш.). 1975 йылда  (венг.)баш.авторлығындағы хәҙерге таш ҡуйыла; иҫкеһен XVII районға ҡараған иҫке тимер юл станцияһына күсерәләр. Яңы скульптура асыу тантанаһы 4 апреленән 1975.

## Оҡшаш таштар
Ошондай таш һәм һәйкәлдәр Венгрияла һәм донъяның башҡа бик күп ҡалаларында бар. Шуларҙың иң билдәлеһе — *Milliarium Aureum һәйкәле *Октавиан Август Рим форумында яһай, һәм, риүәйәттәргә ярашлы, «Бөтә юлдар ҙа Римгә алып бара» тигән әйтем барлыҡҡа килеүенә булышлыҡ итә. Мәскәүҙә лә «Рәсәй Федерацияһы автомобиль юлдарының нуленсе километры» тигән билдә ҡуйылған. Уға оҡшаштары Киев, Минск һәм Вашингтонда ла бар (АҠШ-та нуленсе миль ташы).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Нуленсе километр

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* A. «0» Vendégvárón a kilométerkő 
* Kilométerkő A 0 , Sulinet 
* Krónika, Tudomány és Élet
Ҡояш сәғәте (Таганрог)

**Ҡояш сәғәте** — Ростов өлкәһенең Таганрог ҡалаһындағы ҡояш сәғәте. 1833 йылда эшләнгән. 1992 йылдың 18 ноябрендәге 301-се һанлы Ҡарарға ярашлы, төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора.

## Тарихы
Боронғо ҡояш сәғәте Ростов өлкәһенең Таганрог ҡалаһында 1833 йылда ҡуйылған. Ул Грек урамында, Грек урамын Порт урамы һәм Пушкин яр буйы урамы менән тоташтырыусы Депальдо (Таш) баҫҡыс эргәһендә урынлаштырылған.

Сәғәт, билдәле булған ысул буйынса, ваҡытты ҡояштың күктәге торошо буйынса билдәләү өсөн төҙөлгән. Был ваҡытта Таганрог ҡала башлығы барон Отто Германович Франк була. Ҡояш сәғәте урындағы ысын ваҡытты күрһәтә һәм урындағы ҡояш ваҡыты менән рәсми ваҡыт араһындағы айырманы иҫәпкә алмай. Ҡояш сәғәте менән тик көндөҙ һәм көн аяҙ булғанда ғына файҙаланырға мөмкин, тик шул саҡта ғына металл өсмөйөштән күләгә урыны күренә. Хәҙерге ваҡытта ҡояш сәғәте тәғәйенләнеше буйынса файҙаланылмай, ваҡыт билдәләү өсөн башҡа төр сәғәттәр ҡулланыла.

Сәғәт Таганрогтың тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы булып тора.

## Һүрәтләнеш

Таганрогтағы ҡояш сәғәте һоро таш постаментҡа ҡуйылған. Уларҙың төп элементы булып металл күләгә күрһәткесе тора. Сәғәттең һигеҙ ҡырлы таш постаментта торған 300 килограммлы мәрмәр плитәгә төшөрөлгән ғәҙәти булмаған циферблаты бар. Сәғәткә бер нисә тапҡыр реставрация үткәрелгән, уның металл күләгә күрһәткесе (гномон) алмаштырылған. Сәғәт ҡышҡы ваҡыттан йәйге ваҡытҡа күскәнде һәм киреһенсә иҫәпкә алмай.

Гномон ролен циферблатҡа перпендикуляр нығытылған металл өсмөйөш уйнай. Сәғәт уғы булып өсмөйөш циферблатҡа төшөргән күләгә сите хеҙмәт итә.

Мәрмәр циферблатының бөтә периметры буйынса 1 — 12 тиклемге цифрҙар аралағы бүлемдәр менән соҡоп яҙылған. Бүлем ҡиммәте 10 минут. Сәғәт горизонталь, уның гномоны горизонтҡа, сәғәт ҡуйылған урындың киңлегенә тигеҙ булған мөйөш ауышлығында һәм төньяҡ полюсҡа йүнәлтелгән.

2006—2007 йылдарҙа сәғәткә һуңғы реставрация үткәрелгән. Таганрог ҡояш сәғәте илдә эшләп тоған сәғәттәрҙең иң боронғоһо.

2000 йылда Таганрогта В. А. Иванов конструкцияһындағы «Лемакс» фирмаһының ҡояш сәғәте ҡуйылған. Таш баҫҡыс эргәһендә ҡуйылған сәғәттән айырмалы рәүештә, яңы сәғәт горизонтҡа 47°12' (Таганрог киңлеге) ауышлыҡта ҡуйылған плитаға күләгә төшөрә. Был ваҡытты иҫәпләү шкалаһын тигеҙ итеп эшләргә, йәйге һәм ҡышҡы ваҡытта өҫтәмә шкала буйынса ваҡыт иҫәбе алып барырға мөмкинлек бирә. Шкалала төҙәтмәләр графигы бирелгән. Был сәғәт буйынса ваҡыт иҫәпләү хатаһы 1 минуттан кәм тәшкил итә.

## Әҙәбиәт
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

## Һылтанмалар
* Солнечные часы в Таганроге 
* Старинные солнечные часы

## Иҫкәрмәләр
Переяслав

**Переяслав** () — Украинаның Киев өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Переяслав-Хмельницкий районының административ үҙәге.

2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 27 548 кеше йәшәй.

## Галерея
### Музейҙары

Археологічний музей Національного історико-етнографічного заповідника «Переяслав» 1.jpg|
Музей історії лісового господарства 4.jpg|Археология музейы
32-110-0085 комора із с. Яхники.jpg|Икмәк музейы
Покровська церква з села Сухий Яр 1.jpg|Сиркәү музейы
Музей кобзарства 2.jpg|Кобзарь музейы
PHm TranspMuseum.jpg|Транспорт музейы
Музей космосу 2.jpg|Космос музейы
3.Комплекс музею народної архiтектури та побуту в м. Переяслав-Хмельницький.JPG|Архитектура һәм этнография музейы
Музей Сковороди 3.jpg|Григорий Сковорода музейы
Pereyaslav Skansen 11.jpg|Умартасылыҡ музейы


## Һылтанмалар
* Сайт города Переяслав