Ишем (Төмән өлкәһе)

**Ишем** () — Рәсәйҙең Төмән өлкәһендәге ҡала, Ишем районының административ үҙәге. Иртыш ҡушылдығы Ишем йылғаһының һул ярында урынлашҡан. *Ишем ҡалаһы* муниципаль берәмеге, Рәсәй ҡалаһы статусына эйә.

1687 йылда *Коркина слобода* тигән атама менән нигеҙ һалынған, 1782 йылдан Ишем ҡалаһы .

Халҡы — 65 142 кеше (2018).Ҡала ерҙәренең дөйөм майҙаны — 4 610 га. Урамдарының дөйөм оҙонлоғо — 232,1 км, шуларҙан асфальт-бетон юлдары — 146,1 км. Ишем тимер юл вокзалы, автовокзал бар.

## Тарихы

1670 йылда нигеҙ һалынған (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1687 йылда) *Коркина слобода* булараҡ барлыҡҡа килгән. 1721 йылдан даими рәүештә Никола йәрминкәһе үткәрелә башлаған.

1782 йылда слобода Екатерина II указы менән *Ишем* ҡалаһы статусы алған. Ҡаланың атамаһы эргәһендәге йылғаныҡынан алынған.

Төп Себер трактында географик йәһәттән уңайлы урынлашып, ҡалаТубыл губернияһының иң бай игенселек менән малсылыҡ округтары солғауында Көнбайыш Себерҙең эре сауҙа йәрминкәләре үҙәгенә әүерелә. XIX быуатта йыл һайын декабрь айында Никола йәрминкәһе үткәрелгән.

1875 йылдың 21 октябрендә Ишемский ҡала банкыһы асыла. XIX быуат ахырына Ишемдә биш тире иләү, дүрт һабын ҡайнатыу, алты һарыҡ тиреһе эшкәртеү, һигеҙ быйма баҫыу, ун алты тимерлек, һигеҙ кирбес һуғыу, ике араҡы сығарыу, ике майшәм, ике май һығыу һәм бер һыра заводы эшләп килә. 1817 йылдан 1871 йылғаса ҡалала уҡыу йорттары асыла.

1913 йылда ҡаланан ике саҡрымдағы Ишем станцияһы аша тәүге поездар үтә.

1921 йылда Ишем өйәҙе Төньяҡ Себер восстаниеһы үҙәгенә әүерелә.

1917—1923 йылдарҙа Ишем Төмән губернияһына ла, РСФСР-ҙың Урал өлкәһенә лә (1923—1930), Төмән өлкәһенә лә (1931—1934), Силәбе өлкәһенә лә (1934—1935), Омск өлкәһенә лә (1935—1944) инеп ала. 1944 йылдан Ишем ҡалаһы Төмән өлкәһе составында.

Ҡала составына төрлө йылдарҙа яҡын-тирә ауылдар индерелә бара.

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ишемгә бер нисә предприятие эвакуацияланып килә.

Ҡала янында Ишем аэродромы урынлашҡан (РОСТО).

1982 йылдың 10 авгусында Ишем СССР Юғары Советы Президиумы «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.

1990 йылда Ишем ҡалаһы Рәсәйҙең тарихи урындары исемлегенә индерелә

## Дөйөм физик-географик тасуирламаһы

Ҡала Иртыш ҡушылдығы Ишем йылғаһының һул ярында, Көнбайыш Себерҙең урман-далалы зонаһында, Ишем тигеҙлеге сиктәрендә урынлашҡан. Ҡала янында федераль әһәмиәттәге Синицинский бор тигән тәбиғәт ҡомартҡыһы менән данлы. Төньяҡтан ҡаланы Ҡарасүл йылғаһы урап аға.

Мөһим транспорт үҙәге: ҡала аша Транссебер тимер юл магистрале, федераль әһәмиәттәге автомобильная юлы  (Төмән — Омск), автомобиль юлы  (Ишем — Петропавловск (Ҡаҙағстан)) үтә.

### Климаты
Климаты уртаса континентальный. Абсолют температура максимумы Ишемдә 38,0 °C — 1952 йылдың июлендә теркәлгән, абсолют температура минимумы −51.1 °C , 1968 йылдың декабрендә теркәлгән. Йәйге уртаса температура — 17 °C, ҡышҡы −16.7 °C. Ишемдә йылына уртаса 397.0 мм яуым-төшөм була.

* Уртаса йыллыҡ һауа дымлылығы — 73 %. Уртаса айлыҡ дымлылыҡ — майҙа 58 %-ҡа тиклем, ноябрҙә — 81 % .
* Йыллыҡ уртаса ел тиҙлеге — 3,2 м/с . Уртаса айлыҡ тиҙлек — 2,6 м/с (июль, августа) — 3,7 м/с (апрель).

## Халҡы

## Туғандаш ҡалалар
*  Гранд-Форкс, Төньяҡ Дакота (АҠШ)
*  Суровикино, Волгоград өлкәһе (2017 йылдан)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
* *Гультяев Н. Е., Волкова М. П.* Эволюция хозяйственно-экономического развития ҡалаа Ишема //Западносибирское краеведение. Вып. 2. Ишем, 1997. С. 126—130. — ISBN 5-900142-14-0
* Ишем далёкий — близкий: Научно-популярные очерки. Ишем. 1997. 182 с — ISBN 5-900142-20-5
* Ишем: Исторические очерки. Ишем, 1995. 64 с.
* Ишем: Прошлое и настоящее: Библиографический указатель. Ишем, 1991. 144 с.
* Ишемский хронограф //Западносибирское краеведение. Вып. 2. Ишем, 1997. С. 143—153. — ISBN 5-900142-14-0
* *Калинина М. Ф.* Времена. Люди и судьбы //Коркина слобода. Краеведческий альманах. Вып. 3. Ишем, 2001. С. 149—158 —  *(начало)*
* *Калинина М. Ф.* Времена. Люди и судьбы //Коркина слобода. Краеведческий альманах. Вып. 4. Ишем, 2002. С. 142—163. — ISBN 5-900142-33-7 *(окончание)*
* *Пашков Ф. М.* Как Коркина слобода стала Ишемом //Коркина слобода. Краеведческий альманах. Вып. 4. Ишем, 2002. С. 5—9. — ISBN 5-900142-33-7
* *Пашков Ф. М.* Пётр Онофриев //Коркина слобода. Вып. 1. Ишем, 1999. С. 44—47. — ISBN 5-900142-50-7
* *Шилова Е. В.* Ишем в начале XIX века (общий обзор) //Западносибирское краеведение. Вып. 3. Ишем, 2000. С. 118—124. — ISBN 5-900142-29-9

## Һылтанмалар
*  Сайт администрации городаа
* История герба Ишима
* Культурный центр (музей) П. П. Ершова 
* Визитная карточка  Официальный сайт администрации города
* Ишимка.ру — информационный портал города
* Ишим.инфо — онлайн-справочник и карта ҡалаа Ишим