Мөрсәлим

**Мөрсәлим** (), боронғо исеме **[[Ҡалмаҡҡол]]** — Башҡортостандың Салауат районындағы Мөрсәлим ауыл Советы үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2203 кеше. Почта индексы — 452485, ОКАТО коды — 80247847001.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Малаяҙ): 50 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мөрсәлим): 1 км

Мөрсәлим ауылы Әй йылғаһы ҡушылдығы Олөйөр йылғаһы буйында, район үҙәге Малаяҙ ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 50 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
	

## Тарихы
Мөрсәлим ауылына XIX быуаттың 1-се яртыһында Троицк өйәҙе Түбәләҫ улусы Ҡалмаҡҡол ауылы аҫаба башҡорттары үҙ ерҙәрендә Мөрсәлим утары булараҡ нигеҙ һалған. Тәүге төпләнеүсе Мөрсәлим Ҡалмаҡҡолов исеме менән аталған.

XX быуаттың 30‑сы йылдарында Мөрсәлим халҡы иҫәбе XVIII быуаттың 2-се яртыһында нигеҙләнгән Ҡалмаҡҡол ауылы халҡы менән бергә алынған.

Мөрсәлим Ҡалмаҡҡолов (1746—1814), уның 1787 йылғы өлкән улы Ҡунаҡкилде (Ҡунаҡкилденең улдары Мөхәмәтша, Мөхәмәтшәриф), 1796 йылғы икенсе улы Хисаметдин Мөрсәлимов 8 ауылды үҙ эсенә алған Түбәләҫ улусының 2-се йорто старшинаһы вазифаһын башҡарғандар. Мөрсәлимдең тағы ла Әбделхалиҡ, Әбделнасир, Әбләис, Сиражетдин исемле улдары булған.

Мөрсәлим менән Ҡалмаҡҡол ауылдары Себер даруғаһы Түбәләҫ улусы Урал аръяғы өлөшө биләмәләрендә урынлашҡан 4-се Башҡорт кантонының 2-се бүлексәһе йорт старшинаһы Ҡунаҡкилде Мөрсәлимов командаһына ҡараған.

## Биләмә берәмектәренә инеүе

## Ауылдың XX быуаттағы үҫеше
XIX быуат аҙағында Рәсәйҙә Транс-Себер магистрале проекты эсендә Ҡалмаҡҡол ауылы эргәһенән Һамар-Златоуст (хәҙер Көньяҡ‑Урал) суйын юлы һалына. Ҡалмаҡҡолдан 2 саҡрымда урынлашҡан ике генә йорттан торған Мөрсәлим утары урынында 1920 йылда 24 йорттан торған Мөрсәлим тимер юл станцияһы барлыҡҡа килә.
1989 йылдан Мөрсәлим тип йөрөтөлә башлай, 2005 йылдан хәҙерге статусҡа эйә.

1906 йылда Ҡалмаҡҡол һәм Мөрсәлим ауылдарында мәсет, һыу тирмәне, бакалея кибете була.

Ике тиҫтә йылға яҡын (1980—2000 йылдарҙа) Мөрсәлим ит комбинаты эшләне.

Мөрсәлим аша Транс-Себер тимер юлы үтә, 2000 йылдарҙа яңы тимер юл вокзалы төҙөлә. Бөгөн бында нефть базаһы, эзбизташ заводы, «Башкиравтодор» предприятиеһы эшләй. 2008—2009 йылдарҙа участка дауаханаһына капиталь ремонт эшләнә, заманса медицина техникаһы менән йыһазландырыла. Әлеге ваҡытта ауылда урта мәктәп, балалар баҡсаһы, участка дауаханаһы, Мәҙәниәт йорто, мәсет бар. Үҙәк урамдарҙа асфальт түшәлгән, һыу колонкалары бар. Мөрсәлим — Түбәләҫ ауылдары араһында газ үткәрелгән берҙән-бер ауыл.

## Халыҡ һаны
Мөрсәлимдә башҡорттар, урыҫтар, татарҙар йәшәй (2002).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре
* Мөфлиханов Аҡшур Суфуат улы (24 сентябрь 1931 йыл — 23 август 2016 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. 1961 йылдан Салауат районының XXI партсъезд исемендәге колхозы рәйесе, 1979—1982 йылдарҙа район ауыл хужалығы идаралығының баш агрономы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.

## Урамдары

* Яр буйы урамы ( Набережная (улица)
* Муса Йәлил урамы ( Мусы Джалиля (улица)
* Урман урамы ( Лесная (улица)
* Төҙөлөш урамы — ( Строительная (улица)
* Илдус Әхмәҙиев урамы ( Ильдуса Ахмадиева (улица)
* Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)
* Дуҫлыҡ урамы ( Дружбы (улица)
* Зәки Вәлиди урамы — ( Заки Валиди (улица)
* Ҡояшлы урамы ( Солнечная (улица)
* Сафуан Әлибай урамы ( Сафуана Алибаева (улица)
* Шишмә урамы ( Родничковая (улица)
* Тимер юл урамы — ( Железнодорожная (улица)
* Рәми Ғарипов урамы ( Рами Гарипова (улица)
* Салауат урамы ( Салавата (улица)
* Зәйнәб Биишева урамы ( Зайнаб Биишевой (улица). Һәм тағы 28 урам.

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары

*Тауҙар:*
**Мәсет** тауы

*Йылға-күлдәр:*
* Олөйөр, **Мәсет
**
*Шишмәләр:*
* **Илһам** шишмәһе

*Ялан-бесәнлектәр:*
* Ягодный

*Таусыҡтар, түбәләр:*

*Башҡа урын-ер атамалары:*

### Бөйөк Ватан һуғышынан әйләнеп ҡайтмаған яугирҙәр
Мәғлүмәт сығанаҡтары.
# Хәтер китабында Салауат районы яугирҙәре, Память Башкортостан. Книга 17. Салаватский район, 1-102 с..

*Яу яланынанда йәки госпиталдә үлеп ҡалғандар*.

*Хәбәрһеҙ юғалғандар*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ҡыуаҡан
* Түбәләҫ

## Мөрсәлим ваҡытлы матбуғатта
* Мөрсәлим мәктәбенең VIII синыф уҡыусыһы Регина Москвичёва Рәсәй Федерацияһы Президенты Владимир Путиндан футболка алды. «Йәншишмә» гәзите, 2015 йыл, 31 июль
* *Абдуллина М. Ф.* Һөйкөмлө кешеләр (Мөфтәхетдин Низамов менән Александра Рузе ғаиләһе тураһында) — Йәшлек, 2011 йыл, 4 июнь, 12 бит
* *Шәмсетдинов Я. М.* Ырыуым — Түбәләҫ — Ағиҙел, 2002, 2-се һан, 172—178 бб.

## Һылтанмалар
* 
*  522 б.
* История д. Баш-Ильчикеево 
* Карта с. Мурсалимкино. Улицы
* 
* Исследовательская работа на тему: «История образования с. Мурсалимкино»
* МУРСАЛИМКИНО 
* Мөрсәлимгә яңы мәҙәниәт йорто кәрәк
* Мөрсәлим ауылында Күп функциялы клуб асыу тантанаһынан күренештәр. Видео

## Әҙәбиәт
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7
История деревни Калмакуловово (Мурсалимкино)
* Хисамитдинова Ф. Г. Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991
* И. М. Гвоздикова. Салават Юлаев. Следственные материалы. Уфа, 1992
* Салават Юлаев (энциклопедия). Уфа: Научное издательство «Башкирская энциклопедия», 2004, с. 345
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 144—145 с. (д. Калмаккулово)
* *Ахмадиев Б. Х., Гафаров Х. А., Гибадуллин В. Г.* На земле легендарного Салавата. Уфа, 1988.

## Иҫкәрмәләр