Хильдесхайм

**Хильдесхайм** (ҡайһы берҙә **Гильдесгейм**; **' ) —   [[Германия]]лағы ҡала, Түбәнге Саксония ерендәге шул уҡ исемдәге Хильдесхайм районы үҙәге. Ганноверҙан 25 км  көньяҡ-көнсығышта урынлашҡан.  Халҡы  — яҡынса 100 мең кеше тәшкил итә. IX быуаттан билдәле.

== Тарихы ==
IX быуат башында, 815 йылда, Хильдесхайм епископлығына нигеҙ һалына. Бер нисә быуат дауамында ҡала менән руханиҙар идара итә, һуңынан ратуша төҙөлгәс, граждандар идара итеүгә хоҡуҡ ала.  1300 йылда епископ  ҡала халҡы менән власты уртаҡлашырға мәжбүр була, уларға үҙенең ҡала хоҡуғын бирә һәм үҙенең мисәтен булдырыға рөхсәт итә.

Протестант Реформацияһы көрәштәше  [[Мартин Лютер]] [[:ru:Бугенхаген, Иоганн|Йоһанн Бугенхаген]] эшмәкәрлеге арҡаһында  1542 йылда   ҡалала еңеп сыға.

Хильдесхайм кенәзлеге-епископлығы вәкәләттәрен донъяуи кенәзлеккә тапшыра. [[1807 йыл]]ға  тиклем ҡала һәм кенәзлек идараһы аҫтында ҡала һәм кенәзлек [[Пруссия]] идаралығы аҫтында була, ә һуңынан Наполеон тарафынан ойошторолған Вестфалия Короллегенә күсә.   Шул саҡта Хильдесхейм  Дистриктта Хильдесхейм Окер Департаментының префектура аҫты үҙәге була  (франц. ''Département Ocker de l''). 
Наполеон һуғыштарынан һуң [[1813 йыл]]да Хильдесхайм Ганновер Короллеге составына инә, ә [[1823 йыл]]да барлыҡҡа килгән Хильдесхейм округының үҙәге була. [[1866 йыл]]да  Австро-пруссия һуғышынан һуң Ганновер Короллеге менән бергә Хильдесхайм Пруссия тарафынан аннексиялана һәм Ганновер Провинцияһының өлкә ҡалаһы булып китә.

Хильдесхайм [[1945 йыл]]да Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, бигерәк тә [[1945 йыл]]дың  [[22 март]]ында  һауа һөжүме һөҙөмтәһендә зыян күрә. Урта быуат үҙенсәлеген һаҡлап килгән ҡала үҙәге  йәшәүҙән туҡтай. Һуғыштан һуң ул бөтөнләй башҡа төрлө стилдә тергеҙелә. Бәхеткә күрә, күпселек эре сиркәүҙәр, уларҙың икеһе  әлеге ваҡытта [[ЮНЕСКО]]-ның  [[Бөтә донъя мираҫы]], һуғыштан һуң, тиҙ арала тергеҙелә.

[[1980 йыл]]да тарихи үҙәктең реконструкцияһы башлана. Төп майҙан тирәләй боронғо биналар һәм ҡоролмалар һүтелә һәм ысын төҙөлөштәрҙең күсермәләре менән алмаштырыла.

== Халҡы ==
<div style="width:70%">


 

 

 

</div>
¹ данные переписи

== Иҫтәлекле урындары ==







* **Хильдесхайм соборы** (нем.<span lang="de" style="font-style:italic;">St. Dom. Maria</span>), урта быуат католик соборы, 1010 һәм 1020 йылдар араһында төҙөлгән, [[XI быуат|XI]], [[XII быуат|XII]] һәм [[XIV быуат]]тарҙа реконструкциялана һәм киңәйтелә, [[1945 йыл]]дағы һауа һөжүменән һуң  [[1950 йыл]]дан алып [[1960 йыл]]ға тиклем тергеҙелә. [[1985 йыл]]дан [[ЮНЕСКО]]-ның мәҙәни мираҫы исемлегенә ингән.
* **Изге Михаил сиркәүе** (нем.<span lang="de" style="font-style:italic;">Michaeliskirche</span>), икенсе мең йыллыҡтың башында   роман стилендә төҙөлгән, [[1985 йыл]]да  [[ЮНЕСКО]]-ның мәҙәни мираҫы исемлегенә ингән. 
* **Йәмиғ музейы** (нем. <span lang="de" style="font-style:italic;">Dom-Museum</span>), дини һынлы сәнғәттең ҙур  коллекцияһы урынлашҡан.
* **Рёмер һәм Пелицеус музейы** (нем. <span lang="de" style="font-style:italic;">Roemer - und Pelizaeus-Museum</span>), [[1844 йыл]]да нигеҙ һалынған Рёмер музейының һәм [[1911 йыл]]да барлыҡҡа килгән Пелицеус музейының берләшмәһе булып тора. Музейҙа боронғо мысыр һәм боронғо перуан  сәнғәтенең иң бай коллекцияһы һаҡлана. Был музейҙа ҡытай фарфорының коллекцияһы үҙенең күләме менән Европала икенсе урынды биләй.

Башҡа иҫтәлекле урындар үҙ эсенә [[театр]]ҙарҙы, оперетта, мюзиклдар, [[драма]], [[балет]]ты индерә.

== Ваҡиғалар ==

* Джаз фестивале (**'),  Изге Троица көнөндә,  йыл һайын май йәки июнь айында үтә.
* **M’era Luna Festival**  — Германияның ҙур музыкаль фестивале, йыл һайын августың икенсе ял көнөндә үткәрелә.

Изге Михаил сиркәүенә 1010 йылда нигеҙ һалына (11 быуат)

## Мәҙәниәт һәм мәғариф

* **Хильдесхайм университеты** (**')  [[1978 йыл]]да барлыҡҡа килгән. Уның төп факультеттары — социаль һәм информацион фәндәр. Университетта яҡынса 5 мең кеше  теркәлгән. Халыҡ-ара менеджмент һәм бәйләнеш өлкәһендә инновациялар университетҡа сит ил студенттарын йәлеп итә

== Иҡтисады ==
Хильдесхаймдағы корпорациялар:

* Bosch, автомобиль һәм сәнәғәт ҡорамалдары етештереүсе;
* Blaupunkt, «Robert Bosch GmbH Corporation» концернында бүленгән компания;
* The Coca-Cola Company;
* Fairchild';
* Thyssen, тәҙрә системалары;
* Krupp, тутыҡмай торған табаҡлы ҡорос  етештереү буйынса ҙур концерн.
* Mettler-GmbH Garvens Toledo

== Сәйәсәте ==
**1803 йылдан алып әлеге көнгә тиклем мэрҙар исемлеге'''

## Элемтә һәм киң мәғлүмәт саралары

* Relation Hildesheimer, Германияла иң беренсе  гәзит,   XVII быуаттан  баҫылып сыға (1619—1620).
* 1908 йылдың 10 июлендә беренсе телефон станцияһы асыла.

Хильдесхаймда эффектив транспорт инфраструктураһы  — тимер юлы өсөн төбәк үҙәге  (Intercity-Express) бар,  ул автострада менән бәйле автострада (Autobahn), Урта герман каналында гаване бар.

## Билдәле кешеләре

* Иоанн Хильдесхаймский, католик  теолог  
* Рудольф Шенкер, Scorpions төркөмөнә нигеҙ һалыусы һәм гитарасы 
* изге Готхард, епископ Хильдесхаймский,  Рим-католик сиркәүе изгеһе.
* изге Бернвард, епископ Хильдесхаймский.
* Дидрик Пининг, данлыҡлы диңгеҙсе.
* Фридрих Хорнеман, Африканы тикшереүсе 
* Якоб Фридрих Рейманн, дини  философ, тарихсы.
* Рэтбоун Генри, америка хәрбийе, Хильдесхаймда төрмәгә ябыла
* Ханс Адольф Кребс, немец-инглиз биохимигы.
* Адольф Гурвиц, күренекле математик.
* Якоб Гуттманн, дини философ.
* Юлиус Гуттманн, дини философ.
* Томас Квастхофф,  бас-баритон, вокал уҡытыусыһы.
* Вольфганг Лауэнстайн һәм Кристоф Лауэнстайн, режиссёрҙар.
* Андре Шнайдер, яҙыусы һәм актёр.
* Дайан Крюгер, фотомодель һәм актриса.
* Майк Тейлор,  Бирмингем Сити футболсыһы .
* Оскар Шиндлер, немец сәнәғәтсеһе.

## Туғандаш ҡалалар

*  Ангулем, Франция, 1965 йыл
*  Эль-Минья, Мысыр, 1975 йыл
*  Уэстон-сьюпер-Мэры, Бөйөк Британия, 1983 йыл
*  Паданг, Индонезия, 1988 йыл
*  Галле, Германия, 1990 йыл
*  Геленджик, Рәсәй, 1992 йылдан 
*  Павий, Италия, 2000 йылдан

## Фотоһүрәттәр

Файл:Hildesheim 1910.jpg|Хильдесхаймдың тарихи картаһы, 1910
Файл:Hildesheim um 1900.jpg|Ратуша, төп майҙан, 1895
Файл:Knochenhaueramtshaus_1900.jpg|Knochenhauer-Amtshaus, 1890-1905
Файл:Hildesheim Cathedral.North.Tower.JPG|Mariendom
Файл:St-andreas.jpg|St. Andreas
Файл:Hildesheim-Kaiserhaus.02.JPG|Kaiserhaus
Файл:HildesheimBahnhof.jpg|Bahnhofsvorplatz


## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Анналдар хильдесхаймский

## Һылтанмалар

*  Был Медиафайлдар бар викиһаҡлағыста тема буйынса Хильдесхайм
* Официальный сайт