open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иванай

**Иванай** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1584 кеше.
Почта индексы — 452308, ОКАТО коды — 80224843001.
 
## Тарих
1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарын аяуһыҙ баҫтырыу һөҙөмтәһендә, Үтәгән (хәҙерге Татарстан Республикаһының Әгерже районы) ауылы кешеләре — йәнәй ырыуы башҡорттары Иванай ауылына күсергә мәжбүр була һәм бында керҙәш булып китә.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 122 км

## Билдәле шәхестәр
* Вәлиев Хәниф Фәйез улы (18.11.1927—18.11.1991) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре, 1961—1991 йылдарҙа Дүртөйлө районының БАССР-ҙың 50 йыллығы исемендәге колхозы рәйесе, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1987). Ленин (1976), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм Халыҡтар Дуҫлығы (1986) ордендары кавалеры. 

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Имай-Утар

**Имай-Утар** () — Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 325 кеше булған.
ОКАТО коды — 80224822002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 19 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Мәскәү): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 96 км

## Билдәле шәхестәре
* Баһманов Әҙип Фәтхелбаян улы (1941), партия органдары һәм хеҙмәт ветераны, хужалыҡ эшмәкәре, инженер-технолог. 1978—1989 йылдарҙа заводтың партком секретары, КПСС-тың Өфө ҡалаһы Орджоникидзе район комитетының икенсе һәм беренсе секретары; 1989—1998 йылдарҙа «Өфөоргсинтез» берекмәһенең, 1998—2002 йылдарҙа — «Башнефтехимторг» берекмәһенең генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1996), Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтехимигы (1996), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1984). Орджоникидзе районының почётлы гражданы (2009).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.   
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.    

## Һылтанмалар
*
Исмаил (Дүртөйлө районы)

**Исмаил** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010  йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2081 кеше.
Почта индексы — 452301, ОКАТО коды — 80224810001.

## Тарихы
Ауыл Рәсәй империяһы заманында Йылан улусына ҡарай, һәм ауылға нигеҙ һалыусының кем булыуы аныҡ ҡына билдәле түгел. Әммә 1704 -1711 йылдарҙа Йылан улусында барған ихтилалда мулла Исмаилдың баш күтәргән башҡорттарҙың етәксеһе булыуы билдәле. Тап уны ауылға нигеҙ һалыусы булараҡ танырға булалыр. Башҡорт Әбделлатиф Сөйөшев (Дауыттың улы) 1812 йылғы Ватан һуғышында 10-сы башҡорт полкы составында ҡатнаша. Уның улы — Әбделғәлим.

1795 йылда үткәрелгән V рәүиздә 20 ихатала 156 башҡорт, 10 ихатала 87 типтәр һәм 1 ихатала 11 мари кешеһенең йәшәүе теркәлә. 1773 йылда ауылға типтәрҙәр индерелә, ә мишәрҙәр, шул уҡ йылда башҡорттарҙан ер һатып алып, килеп төпләнә. Удмурт милләтенән булған типтәрҙәр 1789 йылда партикуляр (шәхси) килешеү нигеҙендә башҡорт ерҙәренә индерелә. 1816 йылғы рәүиздә был тораҡ пунктында 204 башҡорт, 116 мишәр, 106 типтәр, 74 удмурт типтәрҙәренең йәшәүе иҫәпкә инә. 1859 йылда 66 ихатала 403 башҡорт, 79 ихатала 415 ерһеҙ башҡорт (припущенник) йәшәй. 1870 йылда ауыл халҡының һаны 877 кеше була. 1920 йылғы тәүге совет рәүизе материалдарында бер-береһенән 1 саҡрым арала ятҡан ике ауыл күрһәтелә: 1-се Исмаилда башҡорттар, 2-се Исмаилда типтәрҙәр йәшәй. 473 ихатала 1115 ир-егет һәм 1200 ҡатын-ҡыҙ теркәлә. Биш йылдан һуң башҡорттарҙың 197 , ә типтәрҙәрҙең 228 хужалығы булыуы күрһәтелә.

1843 йылда 293 башҡортҡа 840 бот ужым һәм 1312 бот яҙғы иген сәселә. 162 мишәрҙең һәр береһен 4,8 бот ужым һәм 4,4 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда йәшәгән 614 кеше 434 ат, 460 һыйыр, 407 һарыҡ, 142 кәзә аҫырай. 111 умарта тотола. Ауылда мәсет һәм тирмән була.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 141 км

## Билдәле шәхестәре
* **Ғәбделатиф Сөйөш улы Дауытов** — 10-сы Башҡорт полкы составында 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы. «1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» көмөш миҙалы кавалеры.

## Сығанаҡтар
Ҡаҙы-Йәлдәк

**Ҡаҙы-Йәлдәк** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 273 кеше.
Почта индексы — 452306, ОКАТО коды — 80224834013.

## Тарихы
Ҡаҙы күле буйына урынлашҡан Ҡаҙы-Йәлдәк ауылы беренсе тапҡыр 1701 йылдағы сығанаҡта атап үтелә. Шул йылдың 20 февралендә Йәлдәк ауылында йәшәгән башҡорттар Аҡсыуаш Юкачев, Мәкис Юҡшиев, Доскей Аҡбашев Бөрө крәҫтиәне П. А. Поповтан 20 һум аҡса алып тора. Башҡорттар Таулы Ләкәләков, Бисура Бәҙәргәнов, Тупаҫ Дверынкин документта аҡса алып тороусының ышаныслы кешеләре тип таныла. 1714 йылдың 10 июнендәге яҙмаға ярашлы батша ғәли йәнәптәренең крәҫтиәне П. А. Попов иптәштәре менән бергә Йәлдәк ауылы («Ҡаҙыбаш тож») башҡорттары Яугилде Таулин, Шәриф Солтанаев, Мупа Туйкиндарҙан ерҙәренең бер өлөшөн, уларға 3 һум 70 тин түләп, ҡуртымға ала. Тултырылған документта ауылдың икенсе исеме Балтино тип тә күрһәтелә. Ауыл атамаһы антропоним — аҫаба башҡорт Балта Муняковтың исеменән алынған.

1713 йылдан алып Йәлдәк ауылына башҡа милләт кешеләре килеп төпләнә башлай. Шул йылдың 19 мартында типтәрҙәр ауыл ерҙәренә индерелә. Артабан 1804 йылда 27 мишәр ер алып ғаиләһе йәшәй башлай. 1762 йылда ауылда 10 типтәр булыуы асыҡлана, ә 1792 йылдың 12 майында аҫаба башҡорттар менән килешеү нигеҙендә бер мишәр ғаиләһе килеп төпләнә. 1804 йылда бер төркөм мишәрҙәр ауылға индерелә. 

1795 йылдағы V рәүиз документтарында 18 ихатала 139 башҡорт, 2 ихатала 14 типтәр, 1 ихатала 9 мишәр теркәлә. 1859 йылда 84 ихатала 520 башҡорт, 39 ихатала 220 керҙәш (припущенник), ә 1870 йылда 134 ихатала 744 кеше йәшәүе билдәләнә. 1920 йылдағы беренсе совет халыҡ иҫәбен алыу документтарында Ҡаҙы-Йәлдәктә 711 типтәрҙең йәшәүе һәм 126 башҡорт ихатаһы булыуы һәм башҡорттарҙың ауылда йәшәүселәрҙең 2/3 өлөшөн тәшкил итеүе күрһәтелә. 1843 йылда 246 башҡортҡа 720 бот ужым һәм 832 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда тирмән эшләй. 16 мишәргә 56 бот ужым һәм 36 бот яҙғы иген сәселә.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 24 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Байгилде): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 115 км

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  
*
Ҡораласыҡ (Дүртөйлө районы)

**Ҡораласыҡ** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 528 кеше.
Почта индексы — 452316, ОКАТО коды — 80224830005.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 17 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Түбәнге Маншыр): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 155 км

## Билдәле шәхестәре
* Шәрифуллин Шәйҙулла Шәрифулла улы (1883—1959) — башҡорт шағир-импровизаторы, сәсән.
* Шәкирйәнов Мәғәнәүи Шәкирйән улы (1930) — үҫемлекселек белгесе.

## Сығанаҡтар
Күкҡуян

**Күкҡуян** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 708 кеше.
Почта индексы — 452312, ОКАТО коды — 80224813001.

## Тарихы
1713 йылдың 23 мартында Йәлдәк улусы башҡорттары менән килешеү буйынса мишәрҙәр ауылға нигеҙ һала. 1816 йылда ауылда 250 мишәр, 1834 йылда — 275, 1859 йылда — 558, 1870 йылда — 594, 1920 йылда 1353 мишәр йәшәй.
 
1843 йылда 37 ихатала йәшәгән 275  кешегә 500 дисәтинә һөрөнтө ер, 1000 дисәтинә сабынлыҡ, 50 дисәтинә урман, һәр кешегә 12,9 бот сәселгән иген тура килә. Улар 321 ат, 290 һыйыр,  165 һарыҡ, 290 кәзә аҫырай. Ауылда 60 умарта була. Мәсет эшләй.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 22 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 99 км

## Билдәле шәхестәре
* Мәҡсүтов Фәһим Әхмәт улы (5.10.1933—4.07.1996), ғалим, физик-географ, юғары мәктәп вҡытыусыыһы. География фәндәре кандидаты (1963), профессор (1996). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1983).
* Арыҫланова Индүсә Әмир ҡыҙы  (25 февраль 1941 йыл) — ашнаҡсы, башҡорт аш-һыуы пропагандисы, Башҡортостан Республикаһының туҡланыу сәнәғәте буйынса алдынғы белгестәренең береһе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре (1996), Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (), Рәсәй мастер-ашнаҡсыһы (2016), «Алтын торна» милли премияһы лауреаты ().
* Ғүмәрова Мәсхүҙә Арыҫлангәрәй ҡыҙы   (23 декабрь 2014 йыл — 7 июль 2010 йыл).  1914 йылдың 23 декабрендә хәҙерге Дүртөйлө районы Күкҡуян ауылында тыуған.  Бөрйән районының мәғариф ветераны. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1944).

## [[Сығанаҡтар]]
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Мәмәдәл

**Мәмәдәл** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы.  2010 йылдың 14 октябренә ҡарата 183 кеше. 
Почта индексы — 452310, ОКАТО коды — 80224837003.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 6 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Һыуыҡҡул): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 118 км

## Билдәле шәхестәре
* Вилданов Айрат Ғилфан улы (30.11.1948), цирк артисы, дрессировщик. Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм Башҡорт АССР-ының (1977) атҡаҙанған артисы. Бөтә Союз цирк сәнғәте конкурсы (Мәскәү, 1988), «Циркъ» милли премияһы (Санкт-Петербург, 2004) лауреаты.
* Төхвәтуллин Олег Нәжип улы (11.03.1964), журналист, «Ҡыҙыл таң» гәзитенең баш мөхәррир урынбаҫары. 1987 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2008) һәм Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2014).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Миәҙәк

**Маяҙыҡ**, **Миәҙәк** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 602 кеше.
Почта индексы — 452304, ОКАТО коды — 80224816001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 115 км
## Ауылдың исеме
Ауылдың исеме **Маяҙыҡ** исемле тауҙан алынған, *Май* һәм *Аҙыҡ* һүҙҙәренең ҡушымтаһы тип аңлатыла Туғыҙбаеваның топонимик һүҙлегендә. Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше (1981 йылғы баҫма) һәм Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошо (1999 йылғы баҫма) тураһындағы белешмә китаптарында ауылдың башҡортса исеме **Маяҙыҡ** тип теркәлгән. Ауыл халҡы **Маяҙыҡ** исемен ҡуллана, юл күрһәткесе **Маяҙыҡ** итеп ҡуйылған. Әммә, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошо тураһындағы һуңғы белешмә китапта (2007 йылғы баҫма) һәм Башҡортостан Республикаһы Законынында (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл «Башҡортостан Республикаһында берәмектәр сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү хаҡында) **Миәҙәк** исеме теркәлгән.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.    
*
Миңеште

**Миңеште** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 561 кеше.
Почта индексы — 452318, ОКАТО коды — 80224816005.

## Тарихы
Эске (Внутреннее) Йылан улусына  Миңеште, Кәңгеш (хәҙер Иҫке Кәңгеш), Таубаш-Баҙраҡ ауылдары ҡарай. Ауыл янынан аҡҡан Миңеште йылғаһының исеме ауыл атамаһы булып киткән. Миңеште  — Йылан ырыуына ҡараған аҫаба башҡорттар ауылы. 1795 йылғы рәүиз материалдарында уның тураһында мәғлүмәттәр теркәлмәгән. 1834 йылда үткәрелгән VIII Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (рәүиз) мәлендә 89 башҡорттоң йәшәүе теркәлә, ә 1859 йылда ауылда 278, 1920 йылда 1073 башҡорттоң йәшәүе иҫәпкә алына.

1843 йылда  ауылда йәшәгән 89 башҡортҡа 114 бот ужым һәм 112 бот яҙғы иген сәселә. 22 ихатала йәшәгән башҡорттарҙың 87 аты, 62 һыйыры, 72 һарығы һәм 102 кәзәһе була.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 19 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 105 км

## Билдәле шәхестәр
* Назар Нәжми — башҡорт шағиры.
* Саҙретдинов Әхмәткамал (1895 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.

## Сығанаҡтар
* 

## Иҫкәрмәләр



## Һылтанмалар
* 02.05.18. Зөһрә Арсаева. Дүртөйлө районының Миңеште ауылынан репортаж.  «Юлдаш» радиоһы. «Атайсал» тапшырыуы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Наҙытамаҡ

**Наҙытамаҡ** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 137 кеше.
Почта индексы — 452315, ОКАТО коды — 80224807003.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 13 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Әсән): 1 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 129 км
## Тарихы
Әсән ауыл Советы биләмәһендә. Район үҙәгенән көньяҡ‑көнбайышта 13 саҡрым һәм Өфө тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнбайышта   129 саҡрым алыҫлыҡта Наҙы йылғаһы  тамағында урынлашҡан. Ауылға Бөрө өйәҙе Йәлдәк улусы башҡорттары аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һала, рәсми документтарҙа  1762 йылдан  билдәле. 1795 йылға тиклем бында керҙәшлек килешеүе буйынса типтәрҙәр төпләнгән. 1795 йылғы V рәүиз документтарында тораҡ пунктында 38 башҡорт һәм 40 типтәрҙең йәшәүе теркәлә. 1834 йылғы рәүиздә  башҡорттар 39 кеше булһа, типтәрҙәрҙең һаны 80-гә етә. Ауыл халҡы малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгән. 1843 йылда 39 башҡортҡа 5,10 бот иген сәселә. 1865 йылда  Һыу тирмәне, училище, мөгәзәй, мәсет, уның эргәһендә мәктәп теркәлгән.
1870 йылдағы Х рәүиз башҡорттар һанының 60-тан артмауын,  типтәрҙәрҙең 245 кеше булыуын билдәләй. 1870 йылда ауыл халҡының дөйөм һаны 310 кеше була. 1920 йылдағы тәүге совет рәүизендә ауылда 710 кеше  йәшәүе күрһәтелә, милли составы — башҡорттар, типтәрҙәр.
Халҡы: 1906 йылда — 623 кеше; 1920 йылда — 716 кеше; 1939 йылда — 491 кеше; 1959 йылда — 302 кеше; 1989 йылда — 140 кеше; 2002 йылда — 144 кеше; 2010 йылда — 137 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002).

## Билдәле шәхестәре
* Фәниә Ғәбиҙуллина (4.03.1957), журналист, шағир һәм яҙыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2008).
* Мәрҙәнов Хәмитйән Ғилемйән улы (1927—20.11.2020), статистика органдары ветераны, иҡтисадсы. Туймазы районы статистика бүлегенең элекке начальнигы. Социалистик иҫәп отличнигы (1967), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1985). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1976).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий стр.408
Түбәнге Әлкәш

**Түбәнге Әлкәш** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 145 кеше.
Почта индексы — 452328, ОКАТО коды — 80224810005.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 14 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Исмаил): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 143 км

## Билдәле шәхестәре
* Зарипов Зиннур Зариф улы (10.03.1915—10.07.1995), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, артиллерия полкының орудие командиры, старшина. Дан орденының тулы кавалеры. Башҡорт АССР-ының 3-сө саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
* Мөсифуллин Мөҙәрис Ғәйнелғилем улы (25.03.1957), башҡорт яҙыусыһы, драматург, мәҙәниәт эшмәкәре. 1995 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (1995).
* Әхәтов Мөбәрәк Шәйхулла улы (15.12.1927—22.02.1998), нефтсе. Совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1969—1987 йылдарҙа Коми Республикаһының Усинск вышка монтажлау идаралығының бригадир-монтажсыһы. РСФСР нефть һәм газ сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1974), СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1971). 2-се дәрәжә Ватан һуғышы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Усинск ҡалаһының почётлы гражданы (1985).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
*
Түбәнге Аташ

**Түбәнге Аташ** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 521 кеше.
Почта индексы — 452313, ОКАТО коды — 80224830002.

## Тарихы
Ауылға нигеҙҙе аҫаба башҡорт Аташ Тинкуйев һала. Ауыл тәүге тапҡыр 1795 йылғы V рәүиз материалдарында теркәлә. Унда 7 ихатала 40 башҡорт йәшәй. 1794 йылдың 10 февралендә төҙөлгән килешеүгә ярашлы башҡорттар Түбәнге Аташ ауылына типтәрҙәрҙе индерә, 1795 йылда ауылда 27 типтәрҙең йәшәүе теркәлә. 1859 йылда 207 башҡорт һәм 256 ерһеҙ башҡорт (припущенниктар) иҫәпкә алына. 1870 йылда ауылдағы 112 ихатала 499 кеше йәшәй. 1920 йылдағы бөтә халыҡ иҫәбен алыу документтарында тораҡ пунктындағы 257 ихатала 1303 башҡорт һәм типтәр йәшәүе теркәлә. 

1816 йылғы документтар буйынса ауылда Ғирфан Баязитов, Китап Сәйҙәмов, Ғәнбәр Тимеров (Ғәббәс улы), Мөхәмәтрәхим Ҡотлоҡәдәмов, Фәйрүш (Фәйрушат) Ғүмәров, Әбделхәким Әбделлатифов, Ғөбәйҙулла Йәүкәйевтар йәшәй. 

Поход старшинаһы Бикташ Ғәлиәкбәров (Тимеровтың улы) 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнаша. Уның улдары: Мирхәйҙәр, Ширғазы. Зауряд-хорунжий Әбделсалих Раянов (Китап уҙамандың улы) 1834 йылға тиклем (36 йәшендә)  4 тапҡыр Ырымбур сик буйы һыҙатын һаҡлауҙа була. Уның улдары: Әбделисхаҡ, Әбделҡадир, Әбделвәхит, Әбделбасир. Түбәнге Аташта мишәр кантоны начальнигы Тупеев Исмәғил Ардуван улы йәшәй һәм 1853 йылда 16-сы кантон начальнигы итеп тәғәйенләнә.

Ауылда ике мәсет һәм мәсеттәр эргәһендә мәктәптәр эшләй. Ауылда тирмән була. 1843 йылда 116 башҡортҡа 312 бот ужым һәм 360 бот яҙғы иген сәселә. Бында йәшәүселәр 196 ат, 158 һыйыр, 120 һарыҡ һәм 71 кәзә аҫырай.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 137 км

## Билдәле шәхестәре
* Ғиләжев Мөфтәдин Мәғәүи улы (1.07.1938—22.04.2021), мәҙәниәт хеҙмәткәре, үҙешмәкәр композитор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1984), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993). Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты (Кишинёв, 1987).
* Әхмәтова Руза Әнғәм ҡыҙы (1945), ғалим-педиатр. 1980 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1995), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  

## Һылтанмалар
*
Түбәнге Ҡарғауыл

**Түбәнге Ҡарғауыл** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 188 кеше.
Почта индексы — 452315, ОКАТО коды — 80224807004.

## Тарихы
1795 йылдағы V рәүиз материалдарында X кантондың 10-сы йорто составындағы Йәлдәк улусының Сарым түбәһенә ҡараған Түбәнге Ҡарғауыл ауылы тик бер генә милләт вәкилдәре — аҫаба башҡорттар йәшәгән тораҡ пункты тип таныла. 1834 йылғы VIII рәүиз документтарында ауылда 248 башҡорттоң йәшәүе билдәләнә. Ауылға типтәрҙәрҙең ҡасан индерелеүе теүәл генә билдәле түгел. Улар 1748 йылдағы һәм 1762 йылдағы рәүиздәр араһында килеп төпләнгән булырға тейеш.

1843 йылда ауылда көн иткән 287 башҡортҡа 960 бот ужым, 1152 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда 197 ат, 206 һыйыр, 119 һарыҡ, 189 кәзә аҫырала.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 9 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Әсән): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 132 км

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 
*
Түбәнге Маншыр

**Түбәнге Маншыр** () — Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 549 кеше була.
Почта индексы — 452316, ОКАТО коды — 80224830004.

## Тарихы
Маншыр йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан Түбәнге Маншыр ауылына нигеҙҙең ҡасан һалыныуы билдәле түгел. Ауыл 1795 йылда үткәрелгән V рәүиздә теркәлә. Ул ваҡытта тораҡ пунктындағы 25 ихатала 155 башҡорт йәшәй. Артабанғы халыҡ иҫәбен алыу саралары ла ауылда тик башҡорттар ғына йәшәүен билдәләп бара. 1816 йылда ауылда 206 башҡорт, 1834 йылда — 245, 1859 йылда — 416, 1870 йылда — 431, 1920 йылда 1138 башҡорттоң йәшәүе рәүиздәрҙең рәсми документтарында теркәлә. 1920 йылда ауылда бөтәһе 225 ихата була.

1843 йылда 245 башҡорттоң һәр береһенә 3,9бот ужым һәм 6,4 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда ике һыу тирмәне һәм бер ел тирмәне эшләй.  Мәсет эргәһендә мәктәп асылған була.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 19 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 159 км

## Билдәле шәхестәре
* Кәримов Марат Фазыл улы (15.10.1939), ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп эшмәкәре. 1988—1993 йылдарҙа Өфө нефть институтының  иҡтисад эштәре буйынса проректоры. Техник фәндәр докторы (1982), профессор (1984). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1989), СССР‑ҙың Газ сәнәғәте министрлығы отличнигы (1973). И. М. Губкин исемендәге премия (1984), Вьетнам Социалистик Республикаһының «Vifotek» премияһы (2001) лауреаты. Афғанстан Республикаһының Хеҙмәт Даны ордены кавалеры (1989).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  

## Һылтанмалар
*
Яңы Бейектау

**Яңы Бейектау** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 553 кеше.
Почта индексы — 452302, ОКАТО коды — 80224843011.

## Тарихы
Гәрәй улусына ҡараған Яңы Бейектау ауылына нигеҙҙенең ҡасан һалыныуы билдәле түгел. 1920 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу материалдарында ауыл Оло Бейектау (йәки Ҙур Бейектау) тип атала һәм Бәләкәй Бейектау ауылы менән бергә ике ауылдағы 163 ихатала 810 башҡорттоң йәшәүе теркәлә}.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 136 км

## Сығанаҡтар
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Яңы Уртай

**Яңы Уртай** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 136 кеше.
Почта индексы — 452307, ОКАТО коды — 80224831004.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 30 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Байыш): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 156 км

## Билдәле кешеләр
Ауылда танылған башҡорт йырсыһы һәм актёр Фидан Ғафаров тыуып үҫкән.

## Сығанаҡтар
Һабанай (Дүртөйлө районы)

**Һабанай** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 155 кеше.
Почта индексы — 452306, ОКАТО коды — 80224834009. ИФНС коды — 0278.

## Тарихы
Ауыл 1816 йылдағы рәүиздә иҫәпкә алына. Тимәк ул 1796 һәм 1815 йылдар араһында барлыҡҡа килгән. Атамаһы антропонимдан алынған, әммә нигеҙ һалған кешенең кем булыуы билдәле түгел.  

1816 йылғы VI рәүиздә ауылда 50 аҫаба башҡорт һәм 6 типтәрҙең йәшәүе теркәлә. 1834 йылда — 90 башҡорт һәм 8 типтәр, 1859 йылда — 136 башҡорт һәм 15 типтәр, 1870 йылда бөтәһе 280 кеше, 1920 йылда 391 башҡорт йәшәй.

1834 йылда 10 ихаталағы 7 ғаилә күп ҡатынлы тип теркәлә. 90 башҡорттоң һәр береһенә 4,8 бот ужым, 6 бот яҙғы иген сәселә. 1843 йылда 13 ихатаның (90 башҡорт) 220 дисәтинә һөрөнтө ере була һәм улар 76 ат, 89 һыйыр, 53 һарыҡ, 55 кәзә аҫырай. Шулай уҡ 19 солоғо, 79 умартаһы була. Һабанайҙа мәсет тә, тирмәндә, мәктәп тә булмай.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 25 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Әкәнәй): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 155 км

## Ауылдың урамдары
* Мичурин урамы ()

* Совет урамы ()

* Фазыловтар урамы ()

## Сығанаҡтар
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Салпар

**Салпар** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 85 кеше.
Почта индексы — 452319, ОКАТО коды — 80224840002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Таймырҙа): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 101 км

## Билдәле шәхестәр
* Ғосманов Нәзих Миннихан улы (9.09.1952) — хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, 1989—2016 йылдарҙа «Дүртөйлөгаз» предприятиеһы директоры. 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Дүртөйлө район Советы рәйесе. Рәсәй Федерацияһы яғыулыҡ-энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре, Башҡортостандың атҡаҙанған нефтсеһе. 

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Һикәлекүл

**Һикәлекүл** (; башҡа атамалары **Һикәшкүлем**, **Зинаракүл**) — Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә  халыҡ һаны 170 кеше.
Почта индексы — 452328, ОКАТО коды — 80224810009.

## Тарихы
Ауыл Шишмә ауылынан күсенеп төпләнеүселәр иҫәбенә хасил була. Тәүҙә ундағы 2 ихатала 13 башҡорт йәшәй. 1816 йылғы рәүиздә Шишмә һәм Һикәлекүлдә бергә 188 башҡорт теркәлә. Артабан да был ике ауыл халҡы бергә ҡушып иҫәпләнелә. 1920 йылдағы тәүге совет халыҡ иҫәбен алыу сараһында Һикәлекүл ауылы 72 ихатаһы булған һәм 379 башҡорт йәшәгән айырым тораҡ пункты тип теркәлә.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 25 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Шишмә): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 150 км

## Билдәле шәхестәре
* Хәйруллин Вәғиз Нурулла улы (14.12.1929—10.07.1999), хужалыҡ эшмәкәре. 1959 —1990 йылдарҙа Дүртөйлө районы «Шишмә» колхозы рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1981). Ленин (1986), Октябрь Революцияһы (1976), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  

## Һылтанмалар
*
Иҫке Байыш

**Иҫке Байыш** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 631 кеше.
Почта индексы — 452307, ОКАТО коды — 80224831001.

## Тарихы
Байыш ауылы Әкәнәй ауылынан күсенеп төпләнеүселәр иҫәбенә тәүҙәрәк утар булараҡ барлыҡҡа килә. Йөҙ башы Байыш Раслекеев (дөрөҫө: Расмекеев) 1736 йылда Әкәнәй ауылында йәшәй һәм 100 ихата өсөн власть алдында яуаплы була, һәм төрлө рәсми документтарҙа ул Әкәнәй ауылы кешеһе булараҡ теркәлә. Байыш ауылы 1780 йылда рәсми документтарҙа билдәләнә. 1780 йылдың 3 апрелендә Шамшаҙы улусының дүрт ауылы халҡы батша крәҫтиәндәренә 25 йылға үҙ ерҙәренең бер өлөшөн ҡуртымға биреү тураһында документ төҙөй. Тимәк Байыш ауылы 1739 һәм 1780 йылдар араһында барлыҡҡа килә.

1795 йылғы рәүиз материалдарында ауылда 149 башҡорт, 33 яһаҡ татары, 17 мишәр, 1816 йылда - 210 башҡорт, 31 яһаҡ татары, 20 мишәр, 1834 йылда - 306 башҡорт, 20 яһаҡ татары, 30 мишәр, 1859 йылда - 416 башҡорт, 22 яһаҡ татары, 54 мишәр, 1870 йылда 551 башҡорт, яһаҡ татары, мишәрҙең йәшәүе теркәлә. Белешмә: *яһаҡ татары* тип власть структураһына эшкә күскән *башҡорттар*, ә *типтәрҙәр* тип теге йәки был сәбәп арҡаһында *ерһеҙ ҡалған башҡорттар* атала. 1920 йылдағы рәүиздә ауыл ике исем менән теркәлә: Иҫке Байышта 882 башҡорт, Яңы Байышта 251 башҡорт кешеһенең йәшәүе теркәлә. 

1843 йылда ауыл халҡы 304 йылҡы, 298 һыйыр, 400 һарыҡ, 108 кәзә аҫырай. 213 дисәтинә ере булған 306 башҡортҡа 840 бот ужым, 1056 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда тирмән эшләй, мәсет була.

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 86 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 141 км

## Билдәле шәхестәре
* Хәйруллин Ринат Мәсғүт улы (3.10.1958), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 2010—2019 йылдарҙа Дүртөйлө район хакимиәте башлығы. Рәсәй Федерацияһының (2010) һәм Башҡортостан Республикаһының (2002) атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.

## Топонимикаһы
Фазлыева Диана Радик ҡыҙы. Дүртөйлө районы Иҫке Байыш ауылының ер-һыу атамалары.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
*
Иҫке Кәңгеш

**Иҫке Кәңгеш** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 363 кеше.
Почта индексы — 452304, ОКАТО коды — 80224816003.

## Тарихы
Кәңгеш ауылы 1732 йылда төҙөлгән документта атап үтелә. Унда һүҙ Йәрми һәм тағы ла бер нисә ауылдың аҫабаларының (Кинйә Ишембәтов һәм Әҙек Бортин) Сөләймән Бикмәтовты (ҡустылары менән бергә) күрһәткән шәжәрәләре нигеҙендә яҡын туғандар тип таный һәм, уртаҡ шәжәрәгә нигеҙләнеп, аҫаба ерҙәрен бергәләп ҡулланырға ҡарар итеүе тураһында бара. Әммә ни өсөндөр 1816 йылғы рәүиздә 66 аҫаба башҡорт йәшәгән был ауыл иҫәпкә алынмай. 1834 йылда ауылда 320 кешенең йәшәүе иҫәпкә алына. 

1859 йылда Яңы Кәңгеш ауылы барлыҡҡа килә һәм ундағы 47 ихатала 264 кешенең йәшәүе теркәлә. Иҫке Кәңгештә лә  шул уҡ һанда кешеләрҙең йәшәүе билдәләнә. 1870 йылдаИҫке Кәңгештә 242 башҡорт, 1920 йылда Яңы Кәңгештә 143 башҡорт, Иҫке Кәңгештәге 156 ихатала 844 башҡорт иҫәпкә алына.

1843 йылда 320 башҡортҡа 480 бот ужым һәм 608 бот яҙғы иген сәселә. 52 ихатаға 142 ат, 132 һыйыр, 120 һарыҡ һәм 105 кәзә тура килә. Ауыл халҡында 150 солоҡ һәм 100 умарта тотола.

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 13 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Миәҙәк): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 122 км

## Тарихы
Иҫке Кәңгеш 
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле шәхестәре
* Мирзаянов Вил Солтан улы (9 март 1935) — химик. Химия фәндәре докторы (1985), профессор (1985).

## Һылтанмалар
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Иҫке Яндыҙ

**Иҫке Яндыҙ** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 586 кеше.
Почта индексы — 452306, ОКАТО коды — 80224834001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 17 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 142 км

## Билдәле шәхестәре
* Гәрәева Фая Сәхип ҡыҙы (1931—2001) — йырсы. РСФСР-ҙың (1981) һәм Башҡорт АССР-ының (1977) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

## Сығанаҡтар
Һыуыҡҡул (Дүртөйлө районы)

**Һыуыҡҡул** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 825 кеше.
Почта индексы — 452310, ОКАТО коды — 80224837001.

## Тарихы
Тәүге тапҡыр Һыуыҡҡул (Сууккулово) ауылы 1795 йылдағы сығанаҡтарҙа атап үтелә. Ауылдың атамаһы *һыуыҡ* һәм *ҡул* (үҙән) һүҙҙәрен ҡушып яһалған. 1795 йылғы V рәүиз мәлендә бында 18 ихатала 126 башҡорт, 16 ихатала 99 типтәр, 2 ихатала 12 мишәр йәшәй. Архив материалдарына ярашлы ауыл 1765 йылдың 2 ғинуарында аҫабалар үҙ ерҙәренә типтәр булып яҙылған татарҙарҙы һәм мишәрҙәрҙе индерә. 1816 йылда ауылда 132 башҡорт, 160 типтәр, 19 мишәр йәшәй. 1834 йылғы VII рәүиздә халыҡ иҫәбен алыуҙа башҡорттарҙың һаны үҙгәрмәй, ә типтәрҙәр һаны 200-гә етә, мишәрҙәр 18 кеше була. Х рәүиздә 21 ихатала 136 аҫаба башҡорт, 55 ихатала 320 керҙәштең (припущенник) йәшәүе теркәлә. 1920 йылдағы беренсе совет халыҡ иҫәбен алыуҙа 150 ихатала башҡорттар йәшәүе теркәлә, ә типтәрҙәр һаны 743-кә етә. 

1843 йылда 132 башҡортҡа 700 бот ужым һәм 780 бот яҙғы иген сәселә. 18 мишәр 88 бит ужым һәм 152 бот яҙғы игенде сәсә. Ауылда йәшәүселәргә усадьба  булараҡ 50-шәр дисәтинә, һөрөнтө ер өсөн 160, сабынлыҡ өсөн 150 дисәтинә ер бүлеп бирелә. 206 йылҡы малы, 290 һыйыр малы, 600 һарыҡ, 320 кәзә аҫырарға рөхсәт ителә. Ауылда тирмән эшләй. Ә бына мәсеттең булыу-булмауы билдәле түгел.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле шәхестәр
* Ирек Ғимаев (2.09.1957) — совет спортсыһы, хоккей тренеры. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1979), шайбалы хоккей буйынса: СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры 1982); донъя (1979, 1982, 1983), Европа (1979, 1982, 1983) һәм Советтар Союзы (1980—1987) чемпионы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1982).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  
* 

## Һылтанмалар
*
Солтанбәк (Дүртөйлө районы)

**Солтанбәк** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 182 кеше.
Почта индексы — 452319, ОКАТО коды — 80224840003.

## Тарихы
Йәлдәк улусына ҡараған Солтанбәк ауылы аҫаба башҡорттар йәшәгән төп ауылдарҙың береһе. Ауылға нигеҙҙе улуста ярайһы уҡ ҙур абруйға эйә булған Солтанбәк Мәтиков һала, һәм ул башҡорттар араһында бик әүҙем аҫаба булараҡ танылған була. 1652 йылдан алып төрлө рәсми документтарҙа Солтанбәк Мәтиковтың исеме телгә алына. Мәҫәлән, 1661 йылда ул Алдар ауылына мишәрҙәрҙе керҙәш (припущенник) булараҡ индереүҙә ҡатнаша. 1691 йылда Ҡуян ауылына мари-типтәрҙәрен индерә. 1700 йылда Сырым Бисубин менән бергә батшанан аҫаба ерҙәргә хужа булыуын раҫлаған грамота ала. Йәлдәк улусы башҡорттары Волга буйынан ҡасып килгән татарҙарҙың һәм урыҫтарҙың уларҙың ерҙәренә инеүенә ҡаршылыҡ күрһәтә. 1712 йылда был мәсьәлә менән генерал Головкинға етди шөғөллөнергә тура килә.. 

1700 йылда Йәлдәк улусы 4 түбәгә бүленә: 1. Аҡмир Әсәнов түбәһе (уның бишенсе быуын ҡарт олатаһы — Борай районының Борай ауылына нигеҙ һалған Борай Ерғужин); 2. Сырым Бисубин түбәһе; 3. Солтанбәк Мәтиков түбәһе; Балта Мөнәков түбәһе. Түбәләр башлыҡтары үҙ-ара яҡын ғына туғандар була. Мәҫәлән, Сырым Бисубин менән Солтанбәк Мәтиков — 1663 йылда батшанан Йәлдәк улусы ерҙәренә хужа булыуы тураһында документ алған Ялмәмәт Аҡҡулаҡовтың ҡустыһы һәм һеңлеһенең балалары. Солтанбәктең улдары Сатай менән Ҡыяз 1838 йылда бер крәҫтиәнгә Ағиҙел буйындағы үҙҙәренең балыҡ тотоу урынын 5 йылға ҡуртымға бирә. 1748 — 1762 йылдарҙа Солтанбәк ауылына типтәрҙәр индерелә һәм 1762 йылда ауылда 34 типтәр кешеһенең йәшәүе теркәлә. Яңы Солтанбәк ауылы 1753 йылдан алып билдәле. 1795 йылғы V рәүиз документтарында был ауылда 67 башҡорт, 29 мишәр йәшәүе билдәләнә. Ә Солтанбәктең үҙендә 47 башҡорт, 118 типтәр, 45 мишәр йәшәй. 1791 йылда мишәрҙәр, ер һатып алып, ике ауылға ла төпләнә. 

1816 йылда Иҫке Солтанбәктә 88 башҡорт, 16 мишәр, 10 типтәр йәшәй. 1859 йылда үткәрелгән рәүиздә Иҫке Молтанбәктә 180 аҫаба, 511 керҙәш, ә Яңы Солтанбәктә  168 аҫаба башҡорт, 33 керҙәш йәшәүе теркәлә. 1870 йылда Иҫке Солтанбәктә 719 кеше, ә Яңы Солтанбәктә 180 кеше йәшәй. 1920  йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәлендә Иҫке Солтанбәктә 1 мең 296 башҡорт һәм типтәр йәшәһә, Яңы Солтанбәктә 487 башҡорт һәм мишәр йәшәүе билдәләнә. 

1843 йылда Иҫке Солтанбәктә йәшәгән 95 башҡорт 480 бот ужым һәм 720 бот яҙғы бойҙай, ә Яңы Солтанбәктә йәшәгән 90 башҡорт 240 бот ужым һәм 600 бот яҙғы бойҙай сәсә. Шулай уҡ 30 мишәр 96 бот ужым һәм 168 бот яҙғы иген сәсә.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 8 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Таймырҙа): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 109 км

## Билдәле шәхестәре
* Ямалетдинов Фидус Әғләм улы (4 ғинуар 1953 йыл) — дәүләт эшмәкәре.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  
*
Таубаш-Баҙраҡ

**Таубаш-Баҙраҡ** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 142 кеше.
Почта индексы — 452305, ОКАТО коды — 80224847011.

## Тарихы
Баҙраҡ ауылының аҫаба башҡорттары 1748 йылда мари милләтенән булған кешеләрҙе үҙ ерҙәренә индереүҙәре тураһында тултырылған юридик документтарҙа уҡ ауыл атамаһы күрһәтелә, мариҙар йылына бер тапҡыр 410 һум, ә һәр ихатаның 50-шәр тин түләү шарты менән төпләнергә ризалаша. Артабан мариҙар 1859 йылда үҙҙәренең *Яңы Баҙраҡ* тип аталған ауылдарын булдыра. Ә бына Таубаш-Баҙраҡ ауылы тик XIX быуат башында ғына барлыҡҡа килә. 1816 йылда төп ауылдағы 15 ихатала 87 башҡорт, 1834 йылда — 167 башҡорт, 1859 йылда  — 322 (50 ихата), 1920 йылдағы тәүге совет рәүизендә 100 ихатала 502 башҡорт теркәлә.

Был бер милләт кешеләре — башҡорттар йәшәгән был ауылда 1843 йылда 157 башҡортҡа 360 бот ужым һәм 480 бот яҙғы иген сәселә. Улар, 25 ихатала йәшәп, 88 ат, 84 һыйыр, 20 һарыҡ, 120 кәзә аҫырай. Умартасыларҙа 100 солоҡ һәм 42 умарта була. Ауылда мәсет тә була.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 31 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Кәңгеш): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 155 км

## Сығанаҡтар
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Урманаҫты

**Урманаҫты** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 279 кеше.
Почта индексы — 452312, ОКАТО коды — 80224813005.

## Тарихы
1795 йылғы V рәүиз документтарында 20 ихатаһы булған ауылда 74 башҡорт, 50 типтәр һәм 17 мишәрҙең йәшәүе теркәлә. Типтәрҙәрҙең ҡасан ауылға индерелеүе билдәһеҙ, әммә 1762 йылға  тиклем улар бында йәшәмәгән. 1816 йылда 86 башҡорт, 54 мишәр, 52 типтәр; 1834 йылда — 116 башҡорт, 76 мишәр, 60 типтәр теркәлә. 1859 йылда 184 аҫаба башҡорт һәм 188 керҙәштең (припущенниктар) йәшәүе билдәләнә. 1870 йылда ауылда бөтәһе 378 кеше йәшәй. 1920 йылда ауыл халҡы тулыһынса башҡорттар булараҡ таныла (780 кеше). 

Башҡорт урядник Бәхтийәр Һөйөндөков (Йомағолдоң улы) 45 йәшенә тиклем бер нисә тапҡыр Орск, Красноярск ҡәлғәләрендә, Илецк Һағында сик буйы һыҙатында хәрби хеҙмәтен үтәй, шулай уҡ 11-се Башҡорт полкы менән 1835 йылдағы маневрҙарҙа ҡатнаша. Уның улдары — Фәтҡулла, Әсфәндиәр, Мөҙәрис.

1843 йылда 116 башҡортҡа 1024 бот ужым игене, 1080 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда йәшәүселәрҙең 180 дисәтинә һөрөнтө ере, шулай уҡ 304 аты, 320 һыйыры, 408 һағы, 60 кәзәһе, 46 умартаһы була. Ауылда тирмән эшләй, мәсет була.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 26 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Күкҡуян): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 110 км

## Сығанаҡтар
Шишмә (Дүртөйлө районы)

**Шишмә** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 472 кеше.
Почта индексы — 452328, ОКАТО коды — 80224810007.

## Тарихы
Йылан  ырыуы башҡорттарының ауылы. 1727 йылда Иҫке Йылан улусының Шишмә ауылынан Айыт Уразаев һәм Туҡташ Тауҡаев Гәрәй улусынан Теләкәй ауылы башҡорттары менән аҫаба ерҙәрен бүлешеү тураһында килешеү төҙөй. Бына шул документта Шишмә ауылы атап үтелә.

1795 йылда 20 йортта 145 башҡорт йәшәй. 39 йылдан һуң уларҙың һаны 292 кешегә етә, 1859 йылда – 460 башҡорт, 1920 йылда беренсе совет рәүизе ауылда 764 башҡорт йәшәүен күрһәтә.

1834 йылда 292 башҡортҡа 1320 бот ужым һәм 1440 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда 4 тирмән була. 37 ихатала 334 ат, 214 һыйыр, 338 һарыҡ, 276 кәзә аҫырала. 23 умарта һәм 10 солоҡ тоталар. Ауылда мәсет эшләй.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 22 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 146 км

## Сығанаҡтар
* 
* https://ufagen.ru/places

## Иҫкәрмәләр
Йүкәлекүл (Һыуыҡҡул ауыл советы, Дүртөйлө районы)

**Йүкәлекүл** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 364 кеше.
Почта индексы — 452310, ОКАТО коды — 80224837005.

## Тарихы
Яубаҙы йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан Йүкәлекүл ауылы ла X кантондың 10-сы йорто составындағы Йәлдәк улусына ҡарай. Ауылға нигеҙ бик борондан һалынған була. 1795 йылда үткәрелгән V Бөтә Рәсәй рәүизе материалдарына ярашлы ауылда 47 башҡорт, 40 мишәр, 7 типтәрҙең йәшәүе теркәлә. Мишәрҙәр һәм типтәрҙәр ауылға аҫабалар менән телдән үҙ-ара килешеү буйынса индерелгән булырға тейеш, шуға ла уларҙың килеп инеү ваҡытын билдәләгән документтар юҡ. Әммә 1762 йылда ауыл халҡының тик башҡорттарҙан ғына тороуы теркәлә. Шуға күрә улар 1795 йылдағы V рәүиз алдынан ғына ауылға индерелгән, тип раҫларға нигеҙ бар. 1859 йылдағы рәүиз материалдарына ярашлы тораҡ пунктында 146 башҡорт, 133 типтәр, 13 мишәрҙең йәшәй. 1870 йылда бында 320 башҡорт, типтәр һәм мишәр йәшәй. 1920 йылдағы тәүге совет халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында ауылда 829 башҡорт һәм мишәрҙең йәшәүе теркәлә. 

1843 йылда 146 башҡортҡа 360 бот ужым һәм 480 бот яҙғы иген сәселә. Ауыл халҡының 200 дисәтинә һөрөнтө ере була. Улар үҙ хужалыҡтарында 378 ат, 430 һыйыр, 271 һарыҡ һәм 200 кәзә аҫырай

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 12 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Һыуыҡҡул): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 111 км

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 

## Сығанаҡтар
* 
*
Йосоп (Дүртөйлө районы)

**Йосоп** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 668 кеше.
Почта индексы — 452317, ОКАТО коды — 80224849003.

## Тарихы
Йылан улусына ҡараған аҫаба башҡорттар ауылы. Ауыл тураһында тәүге мәғлүмәт 1795 йылдағы V рәүиз материалдарында бирелә. Ул ваҡытта унда 53 башҡорт йәшәй. 1816 йылда 98 башҡорт, 1834 йылда — 151 башҡорт, 1859 йылда 279 аҫаба башҡорт һәм 61 керҙәш (припущенник) йәшәй. 1870 йылда башҡорттарҙың һаны 200 кеше була, ә 1920 йылғы рәүиздә ауылда 905 башҡорттоң йәшәүе теркәлә.

1843 йылда 151 башҡортҡа 120 бот ужым, 280 бот яҙғы иген сәселә. Улар 24 ихатала 212 ат, 190 һыйыр, 40 һарыҡ һәм 20 кәзә аҫырай. Умартасыларҙа 100 солоҡ һәм 30 умарта була.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 31 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Сарлаҡ): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Янәул): 107 км

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  

## Иҫкәрмәләр
Абдулла (Йәрмәкәй районы)

**Абдулла** () — Башҡортостан Республикаһының Йәрмәкәй районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 230 кеше булған.
Почта индексы — 452193, ОКАТО коды — 80225831002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йәрмәкәй): 40 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Турай): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Туймазы): 58 км

## Билдәле шәхестәре
* Хәйруллина Фәүзиә Ғабдулхаҡ ҡыҙы (17.06.1938), малсы, йәмәғәтсе. 1963—1993 йылдарҙа «Мир» колхозы һауынсыһы, 1993—1998 йылдарҙа — ҡымыҙ бешеүсе. Башҡорт АССР-ының 10-сы (1980—1985) һәм 11-се (1985—1990) саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 3-се дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры (1978). Райондың почётлы гражданы (2008).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Атамкүл

**Атамкүл** () — Башҡортостандың Йәрмәкәй районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 104 кеше.
Почта индексы — 452185, ОКАТО коды — 80225837002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йәрмәкәй): 47 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Таркаҙы): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Абдуллино): 19 км

## Билдәле шәхестәр
* Сәйфуллин Баян Авзал улы (30.08.1928—16.03.2018), партия, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, 1967—1987 йылдарҙа Бәләбәй район Советы башҡарма комитеты рәйесе. Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш (1971–1975) Юғары Советы депутаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ 1973) һәм ике «Почёт Билдәһе» ордендары (1966, 1971) кавалеры. Бәләбәй ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (2005).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Васильевка (Йәрмәкәй районы)

**Васильевка** () — Башҡортостандың Йәрмәкәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 7 кеше.
Почта индексы — 452198, ОКАТО коды — 80225807002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йәрмәкәй): 7 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Йәрмәкәй): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приют): 38 км

## Билдәле шәхестәре
* Степанов Никита Андреевич (13.10.1913—22.09.1953), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир. 16-сы гвардия кавалерия (Башҡорт атлы) дивизияһының взвод командиры ярҙамсыһы, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944). 

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Йәрмәкәй

**Йәрмәкәй** () — Башҡортостандың Йәрмәкәй районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 3937 кеше.
Почта индексы — 452190, ОКАТО коды — 80 225 807 001.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Тарихи белешмә
Ауылға Ҡаҙан даругаһы Ҡыр-Елан волосы Әбделкәрим ауылы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1742 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса яҫаклы татарҙар (улар һуңынан типтәрҙәр катлауына күсә) нигеҙ һала. Тәүге төпләнүсе Йәрмәкәй Сөйөндөковтың (икенсе мәғлүмәттәр буйынса, Йәрмәк Бәйкәшевтың) исеме менән аталған. 1749 йылдан бире керҙәш башкорттар, 18 быуат аҙагында — шул уҡ волостың Исламбахты ауылы татарҙары (дәүләт игенселәре) килеп утыра. 1795 йылда 11 йортта 59 кеше йәшәгән, 1865 йылда Йәрмәкәй (Бәйкәй) исеме менән теркәлгән, 140 йортта — 749 кеше. Игенселек, терлекселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. волос идараһы урынлашҡан, мәсет, училище, 4 һыу тирмәне булған. 1906 йылда мәсет, 3 бакалея кибете, теркәлгән; ауылда волос идараһы урынлашҡан була.

А.Х.Ғәлләмов, Ф.Г.Гиләжев, З.М.Йәнекәева, Г.М.Золоева, Э.А.Имелбаева, М.Х.Садыкова шул ауылда тыуған.

## Билдәле шәхестәре
* Ғиләжев Фуат Ғарифулла улы [9.05.1924–16.11.2000), ғалим-хоҡуҡ белгесе, прокуратура органдары ветераны, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1972–1981 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының юридик факультет деканы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Юридик фәндәр кандидаты (1970). РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы (1974). 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985). 
* Зарипов Әбүзәр Ғариф улы (1.01.1938—11.02.2005), нефтсе-ғалим, шағир һәм публицист. Техник фәндәре кандидаты (1978), профессор, Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (2004). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рационализаторы (1966). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1994). Йәрмәкәй районының почётлы гражданы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*