Пускепалис Сергей Витауто

**Серге́й Ви́тауто Пу́скепалис ** () — совет һәм рәсәй театр һәм кино актёры һәм режиссёры, сәйәси эшмәкәр. 2019 йылдың авгусынан 2022 йылдың 20 сентябренә тиклем Ф. Волков исемендәге Ярославль Рәсәй драма театрының художество етәксеһе. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1999). 2021 йылдың февраленән ғүмеренең аҙағына тиклем «Хәҡиҡәт өсөн» партияһының Үҙәк советы ағзаһы.

## Биографияһы

### Йәшлек йылдары
Сергей Пускепалис 1966 йылдың 15 апрелендә Курск ҡалаһында тыуған. Атаһы — литва милләтле, әсәһе — болгар ҡыҙы, сығышы менән Молдавия ССР-ынан. Болгар телен белмәй, атаһы Витаутас улын йәйгеһен йыш ҡына үҙенең әсәһе Данута йәшәгән Каунас ҡалаһына алып барғанлыҡтан, литва телен бала сағында яҡшы белгән.

1980 йылда ғаиләһе менән Һарытау ҡалаһына күсеп килә.

1985 йылда Һарытау театр училищеһын (Юрий Киселёв тамамлай. Артабан Төньяҡ диңгеҙендә, СССР хәрби-диңгеҙ флотында өс йыл хеҙмәт итә.

1988 йылда запасҡа сыҡҡандан һуң, беренсе статья старшинаһы дәрәжәһендә Һарытауға ҡайта.

### Карьераһы
Ю. П. Киселёв исемендәге Һарытау йәш тамашасы театрында (ТЮЗ) ун йылдан ашыу актёр булып эшләй.

2001 йылда Мәскәүҙә Рәсәй театр сәнғәте академияһының (ГИТИС) (профессор Пётр Фоменко курсы) режиссёрлыҡ факультетын тамамлай.

Театр академияһын тамамлағандан һуң Мәскәүҙә Алексей Слаповскийҙың «Двадцать семь» пьесаһын ҡуя — был спектакль «Балтийский дом» фестивалдәренең береһендә ҡатнаша. Һуңынан Омск ҡалаһының "Бишенсе театры"нда Слаповский пьесалары буйынса «От красной крысы до зелёной звезды» спектаклен ҡуя. Пускепалис һәм Слаповский даими авторҙаш була, Пускепалис Слаповский пьесалары буйынса бер нисә спектакль ҡуя.

«Понедельник» Һамар театрында режиссёр булып эшләй.

2003 йылдың майынан 2007 йылға тиклем А. С. Пушкин исемендәге Магнитогорск драма театрында — баш режиссёр.

2007 йылдан — Олег Табаков етәкселегендәге Мәскәү театр-студияһында ҡуйыусы-режиссёр.

2009 йылдың июненән 2010 йылдың февраленә тиклем— Фёдор Волков исемендәге Рәсәй дәүләт академия драма театрының (Ярославль) баш режиссёры.

Рәсәйҙең иң билдәле драма театрҙары спектаклдәр ҡуйырға саҡыра.

2003 йылдан кинола төшә. Беренсе роле режиссёр Алексей Учителдең «Прогулка» (2003) нәфис фильмында эпизодик роль була.

Кинорежиссёр Алексей Попогребский менән «Коктебель» (2003) фильмын төшөргәндә таныша, был фильмда уның улы Глеб Пускепалис (1992 йылдың 5 июле, Железноводск ҡалаһында тыуған) төшкән, Железноводск). Һуңыраҡ Попогребский Сергейҙы «Простые вещи» (2006) һәм «Как я провёл этим летом» фильмдарында төп ролдәрҙе уйнарға саҡыра. Һуңыраҡ Попогребский Сергейҙы «Простые вещи» (2006) һәм «Как я провёл этим летом» фильмдарында төп ролдәрҙе уйнарға саҡыра.

Магнитогорск ҡалаһында М. И. Глинка исемендәге Магнитогорск дәүләт консерваторияһының театр факультетында курс алып бара.

2015 йылда Ереванда үткән «Золотой абрикос» кинофестивалендә Сергей Пускепалис кинорежиссёр сифатында төшөргән «Клинч» фильмының премьераһы була. Был элек Пускепалис Өфөлә ҡуйған Алексей Слаповский пьесаһының экранизацияһы була.

2018 йылдың 4 декабрендә Горький исемендәге Мәскәү Художество академия театры художество етәксеһенең ижад эше буйынса урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.

2019 йылдан 2022 йылға тиклем — Фёдор Волков исемендәге Рәсәй дәүләт академия драма театрының (Ярославль) художество етәксеһе.

### Сәйәсәт һәм йәмәғәт позицияһы
2015 йылдан үҙ-үҙен иғлан иткән ДНР етәксеһе Александр Захарченко менән дуҫ була. Яҙыусы Захар Прилепин раҫлағанса, Пускепалис ДНР-ға финанс ярҙамы күрһәтә.

2020 йылдың февралендә «Справедливая Россия — За правду» партияһының ойоштороу съезында партияның рәйес урынбаҫары итеп һайлана. 2021 йылдың февраленән ошо партияларҙы берләштергәндән һуң «Справедливая Россия — За правду» партияһының Үҙәк советы ағзаһы була.

Көнбайыш фильмдарында төшөү тәҡдимдәренә һәм гонорарҙың ҙурлығына ҡарамаҫтан, үҙ позицияһын көнбайыш илдәре кинематографында рус кешеләрен ҡабул ителмәҫлек итеп һүрәтләү менән аңлатып, принципиаль рәүештә баш тарта.

2022 йылда Рәсәйҙең Украинаға баҫып инеүен хуплай.

### Шәхси тормошо
Һарытау ҡыҙы, Һарытау театр училищеһын тамамлаған, Һарытау дәүләт академия драма театры артисы Эльвира Данилинаға (1965 йылдың 29 сентябрендә тыуған) өйләнә.

1991 йылда Елена Петроваға өйләнә.

Сергей Пускепалистың ғаиләһе Ставрополь крайындағы Железноводск ҡалаһында йәшәй.

### Һәләк булыуы һәм ерләнеүе
2022 йылдың 20 сентябрендә Сергей Пускепалис 57-се йәшендә Ярославль өлкәһенең Ростов ҡалаһы янында М-8 трассаһының 201-се километрында юл-транспорт ваҡиғаһында һәләк була. Актёр ултырған микроавтобус, Ford Transit инкассатор броневигы трасса буйлап хәрәкәт иткәндә, ҡаршы һыҙатҡа осоп сыға һәм йөк машинаһына бәрелә. Сергей Пускепалис һәм уның микроавтобус менән идара иткән шәхси водителе Александр Синицын урында уҡ һәләк була, йөк автомобиле водителе зыян күрә. Фургонды, Донбасс хәрбиҙәренә тапшырыу маҡсатында, актёр үҙе һатып ала һәм Мәскәүгә алып ҡайта.

Хушлашыу тантанаһы 2022 йылдың 22 сентябрендә Ярославль ҡалаһындағы Волков исемендәге драма театрында үтә.

2022 йылдың 23 сентябрендә Железноводск ҡала зыяратында ата-әсәһе янында ерләнә. 10 ноября 2023 года на могиле актёра установлен памятник.

## Ижады

### Театр
;Актёр
**Ю. П. Киселёв исемендәге Һарытау йәш тамашасы театры**
* «Женитьба Белугина» Островский Александр Николаевич — *Белугин*
* «Эти свободные бабочки» Герш Леонард. Режиссёр *Киселёв Юрий Петрович* — *Дональд Бейкер*

;Режиссёр
**Һамар «Понедельник» театры**
* 2000 — «Уезжаю» Слаповский Алексей Иванович
* 2001 — «Козий остров» Бетти Уго
* 2002 — «Тихий ангел» А. Слаповский

**РАТИ—ГИТИС-та диплом эше**
* 2001 — «Двадцать семь» А. Слаповский
* 2002 — «Прошлым летом в Чулимске» Вампилов Александр Валентинович

**Ю. П. Киселёв исемендәге Һарытау йәш тамашасы театры**
* «Рождество в доме Купьелло» Де Филиппо Эдуардо
* 1999 — «Жизнь прекрасна» Чехов Антон Павлович хикәйәләре буйынса 
* 2000 — «Хунема». Сәхнәләр-этюдтар
* 2015 — Слаповский Алексей Ивановичтың «Приключения Солнышкина» пьесаһы (Коржиков Виталий Титовичтың «Весёлое мореплавание Солнышкина» повесы мотивтары буйынса)

**«Мастерская П. Н. Фоменко» Мәскәү театры**
* «Египетские ночи» А. Пушкин һәм В. Брюсов (ассистент П. Н. Фоменко) әҫәрҙәре буйынса 

**Камчатка драма һәм комедия театры (Петропавловск-Камчатский)**
* 2002 — «Жизнь прекрасна» А. Чехов хикәйәләре һәм водевилдәре буйынса

**[[Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры]] (Өфө)**
* 2005 — «Клинч» А. Слаповский

**Наум Орлов исемендәге Силәбе дәүләт академия драма театры**
* 2004 — «ОБЭЖ» Б. Нушич

**«Пятый театр» Омск дәүләт драма театры**
* 2007 — «От красной крысы до зелёной звезды» А. Слаповский

****А. С. Пушкин исемендәге Магнитогорск драма театры**
* [[2003]] — «Козий остров» У. Бетти
* [[2003]] — «Такси. Скорость. Две жены…» Р. Куни
* [[2004 йыл|2004]] — «Блин-2» А. Слаповский
* [[2006]] — «Любовь к ближнему» Леонид Андреев
* [[2006]] — «Исполнитель желаний» Андрей Курейчик
* [[2007]] — «Блин 2» А. Слаповский
* [[2007]] — «Сирена һәм Виктория» А. Галин
* [[2007]] — «Безумный день, или Женитьба Фигаро» [[Бомарше Пьер Огюстен Карон де]]
* [[2007]] — «Володя» А. Чехов

**Олег Табаков етәкселегендәге Мәскәү театр-студияһы**
* [[2007]] — «Женитьба Белугина» [[Островский Александр Николаевич]], Н. Соловьёв
* [[2019]] — «Русская война Пекторалиса» [[Лесков Николай Семёнович]]

**Ф. Волков исемендәге Рәсәй драма театры (Ярославль)**
* [[2009]] — «С любимыми не расставайтесь» [[Володин Александр Моисеевич]]
* [[2010]] — «Три сестры»
* [[2020]] — «… Забыть Герострата!», Г. Горин
* [[2021]] — «Предстоящее событие»
* [[2021 йыл|2021]] — «Весы», Е. Гришковец.

**Мәскәүҙәге «Современник» драма театры*'
* [[2009]] — «Бог резни» Реза Ясмина

=== Фильмографияһы ===
;Актёр
* 2003 — Прогулка — *һәләкәәткәә тарыусы*
* 2006 — Простые вещи — *Сергей Маслов, врач-анестезиолог Питер дауаханаһында*
* 2009 — Скоро весна — *Павел Николаевич*
* 2010 — Аптекарь (телесериал) — *Михаил Никифорович Стрельцов, аптекарь*
* 2010 — Как я провёл этим летом — *Сергей Витальевич Гулыбин, поляр метеостанция начальнигы*
* 2010 — Попытка Веры (телесериал) — *Сергей Николаев*
* 2010 — Грозное время — *Андрей Курбский*
* 2011 — Сибирь. Монамур — *Владислав Николаевич, подполковник*
* 2011 — Мой парень — ангел — *Сан Саныч, вулканолог, Александраның атаһы*
* 2011 — Защита свидетелей (телесериал) — *Андрей Иванович Мешечко, майор, оператив хеҙмәт буйынса начальник урынбаҫары*
* 2011 — И не было лучше брата — *Джалил*
* 2012 — Жизнь и судьба (телесериал) — *Иван Иванович Греков, капитан-артиллерист*
* 2012 — Некуда спешить («Конец дежурства» новеллаһы) — *инспектор*
* 2012 — Развод (телесериал, Рәсәй) — *Михаил, РОВД полковнигы*
* 2012 — Написано Сергеем Довлатовым — *1-се заттан тексты тауышландырыу*
* 2013 — Метро — *Андрей Гарин, район дауаханаһы врач-хирургы*
* 2013 — Крик совы (телесериал) — *Иван Александрович Митин, дәүләт именлеге капитаны*
* 2013 — Умник (телесериал, Рәсәй) — *камео*
* 2013 — Люби меня / *Sev beni* — *Александр*
* 2013 — Восьмёрка — *ОМОН командиры*
* 2013 — Новая жизнь (телесериал) — *Игорь Валерьевич*
* 2014 — Чёрное море / *Black Sea* (Бөйөк Британия) — *Зайцев*
* 2014 — Крёстный (телесериал) — *Илья Борисович Алёхин, врач, акушер-гинеколог*
* 2014 — 9 дней и одно утро — *Иван Вениаминович, ҡала мэры*
* 2015 — Битва за Севастополь — *командир*
* 2015 — Счастье — это... — *Олег Иванович*
* 2016 — Ледокол — *Валентин Григорьевич Севченко, «Михаил Громов» боҙватҡысының яңы капитаны*
* 2016 — София (телесериал) — *Казимир IV, Бөйөк литва кенәзе*
* 2016 — Вернуть любой ценой
* 2017 — Доктор Анна — *Андрей Александрович Добровольский, генерал*
* 2017 — Карп отмороженный — *Сергей Анисимов, патологоанатом*
* 2017 — Большие деньги (Фальшивомонетчики) — *Павел Михайлович Потапов, эксперт-криминалист, полиция капитаны*
* 2017 — Хождение по мукам (телесериал, 2017) — *генерал Романовский Иван Павлович*
* 2017 — Ёлки новые — *Виктор Орлов, Егорҙың атаһы*
* 2017 — Оперетта капитана Крутова — *Борис Сергеевич Заболоцкий, кинорежиссёр*
* 2017 — Частица вселенной — *Геннадий Геннадьевич Яшин, Рәсәй космонавы, подполковник, Халыҡ-ара йыһан станцияһы экипажы командиры*
* 2017 — Со дна вершины — *травматолог-ортопед*
* 2017 — Гайлер — *участковый*
* 2017 — Декабристка — *Сергей Петрович Ильин*
* 2018 — Операция «Мухаббат» (телесериал) — *Фёдор Николаевич Савельев, генерал-лейтенант, хәрби аналитик, Михаил Сергеевич Горбачёвтың кәңәшсеһе*
* 2018 — Как я стал...
* 2018 — Дядя Саша — *актёр*
* 2018 — Золотая Орда (телесериал) — *Еремей, воевода*
* 2018 — Жёлтый глаз тигра — *Михаил Гаврилович Звягинцев, СССР Дәүләт именлеге полковнигы, Сергей Звягинцевтың атаһы, Анна Николаевна Звягинцеваның ире*
* 2019—2022 — Шифр (телесериал) — *Константин Иванович Проскурин, майор (1-се сезонда), подполковник (2-се сезонда), МУР тәфтишсеһе*
* 2017—2019 — А у нас во дворе… — *Владимир Сергеевич Калёный, отставкалағы полицейский, айырыуса мөһим эштәр буйынса элекке тәфтишсе*
* 2019 — Холодные берега (телесериал) — *Борис Викторович Новинский*
* 2019 — Одесский пароход — *Миша, брат Тани*
* 2019 — Алекс Лютый (телесериал) — *Егор Романович Сухарев, полковник, СССР МВД-һының хәрби енәйәтселәрҙе эҙләү бүлеге тәфтишсеһе (1975 йыл),  филолог Елена Сухареваның атаһы*
* 2020 — Временная связь (ҡыҫҡа метражлы) — *Вадим Николаевич*
* 2020 — Журавль в небе — *Игорь Бархатов, конструктор, Римма Спасскаяның һөйәркәһе*
* 2020 — На острие — *Гаврилов, ҡылыс менән фехтование буйынса Рәсәй йыйылма командаһы тренеры *
* 2021 — Русские горки (телесериал) — *Лев Штерингас*
* 2022 — Бессмертные — *Александр Архипов *
* 2022 — Мария. Спасти Москву — *НКВД комиссары*
* 2022 — Сердце Пармы — *Полюд*
* 2022 — Расправляя Крылья — Деев
* 2022 — 1941. Крылья над Берлином — *генерал-лейтенант Семён Жаворонков*
* 2022 — Идеалист (телесериал) — *Глеб Фёдоров*
* 2022 — Через прицел — *полковник Сергей Васильевич Васильев, снайперҙар мәктәбе начальнигы*
* 2022 — Первый Оскар — *Александр Владимирович Громов*
* 2022 — Хронос — *Вадим Николаевич*
* 2022 — Напарники — *Иван Титов*
* 2022 — Трейдер (телесериал)
* 2022 — Портной из Бруклина — *Майкл Дарк*
* 2023 — Доктор — *доктор Христофоров*

;Режиссёр
* [[2015 йыл|2015]] — Клинч 

; Йәнһүрәттәрҙе тауышландырыу
* 2006 — Снегурочка (йәнһүрәт) — *Лель, көтөүсе*
* 2007 — Собачья дверца (йәнһүрәт)
* 2011 — Сказка про ёлочку (йәнһүрәт)
* 2013 — Смелая мама («Зелёное яблоко» альманахы) — *тексты уҡый*

== Танылыуы һәм маҡтаулы исемдәре ==

* 1999 — «[[Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы]]» — «*сәнғәт өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн*»
* 2007 — «[[Кинотавр]]» кинофестивалдә «Простые вещи» фильмында иң яҡшы ир-егет роле өсөн
* 2007 — «Простые вещи» фильмындағы роле өсөн — кино белгестәре һәм кино тәнҡитселәренең «Аҡ фил» премияһының «Иң яҡшы ир-егет роле» номинацияһы
* 2007 — «Простые вещи» фильмындағы роле өсөн — «Меридианы Тихого» кинофестивале «Простые вещи» фильмындағы «Иң яҡшы ир-егет роле» өсөн «Ника»  премияһының «Йыл асышы» номинацияһы
* 2007 — «Простые вещи» фильмындағы роле өсөн — Карловы Вары кинофестивале премияһы «Иң яҡшы ир-егет роле» номинацияһы
* 2010 — «Как я провёл этим летом»(Григорий Эдуардович Добрыгин менән бергә) фильмында иң яҡшы ир-егет роле өсөн — Берлин кинофестиваленең «Көмөш айыу» премияһы
* 2013 — Гатчинда үткән «Литература и кино» XIX Рәсәй кинофестиваленең призы — «И не было лучше брата» фильмындағы иң яҡшы ир-егет роле өсөн
* 2014 — призы («Крик совы» сериалында Иван Митин роле өсөн — Кино һәм телевидение продюсерҙары ассоциацияһының профессиональ призы «Телевизион фильмдың/сериалдың иң яҡшы актёры» номинацияһы 
* 2015 — Рәсәй Федераль именлек хеҙмәте (ФСБ) премияһы лауреаты
* 2015 — Благовещенск ҡалаһында үткән «Амурская осень» фестивалендә иң яҡшы режиссёр эше өсөн приз («Клинч»)
* 2016 — Санкт-Петербургта «Виват кино России!» кинофестивалендә иң яҡшы дебют өсөн приз һәм матбуғат призы («Клинч» фильмы)
* 2018 — «А у нас во дворе…» телесериалында (2017 йыл) төп роль өсөн — «Золотой орёл» премияһы «Телевидениела иң яҡшы ир-егет роле» номинацияһы
* 2021 — Рәсәй Федерацияһы Президентының Рәхмәт Хаты (2021 йылдың 4 майы) — *ижтимағи әһәмиәтле сараларҙы әҙерләүгә һәм үткәреүгә ҙур өлөш индергәне өсөн*.
* 2023 — [[Батырлыҡ ордены]] (2023 йылдың 26 ғинуары, үлгәндән һуң) — *гражданлыҡ бурысын үтәгәндә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн* .

== Хәтер ==
* 2023 йылдың 31 ғинуарында Магнитогорск ҡалаһы Депутаттары йыйылышы Магнитогорскиҙың яңы урамдарының береһенә Сергей Пускепалис исемен биреү тураһында ҡарар ҡабул итә.
* 2023 йылдың 15 апрелендә Һарытауҙа Сакко һәм Ванцетти урамы, Пускепалис йәшәгән 45-се йорт стенаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйыла. Мемориалдың авторы Һарытау скульпторы Валентин Белозёров.

== Иҫкәрмәләр ==


== Һылтанмалар ==
* *Автор и ведущий: Евгений Додолев*. [https://www.m24.ru/shows1/27/89470 Видео. Программа «Правда 24»: Сергей Пускепалис — о работе актёром и режиссёром]. Телеканал «[[Москва 24]]» // m24.ru (5 августа 2015 года)
* [https://ruskino.ru/art/5678 Пускепалис Сергей Витауто. Биография, фильмография, фотографии актёра и режиссёра]. // ruskino.ru
* [https://russia.tv/person/show/person_id/260280/ Сергей Пускепалис: Биография и фильмография]. Телеканал «[[Россия-1]]» // russia.tv
* 
* [https://futurerussia.gov.ru/nacionalnye-proekty/sergej-puskepalis-esli-rabotat-to-na-polnuu-katusku Сергей Пускепалис: «Если работать, то на полную катушку»] . Интервью порталу «*Будущее России. Национальные проекты''».