Кириллов (ҡала)

**Кириллов** —   Рәсәйҙәге ҡала, Вологда өлкәһе Кириллов районының административ үҙәге. Кириллов  ҡалаһы Вологда өлкә ҡалаһы үҙәгенән  129 км   һәм яҡындағы тимер юл станцияһы Череповецтан 100 км алыҫлыҡта урынлашҡан.  
Халҡы —  7491 кеше  тәшкил итә (2020)

## Тарихы
1397 йылда Сивер күленә Мәскәү монахы Кирилл  килеү менән Кирилл-Белозерский ирҙәр монастыры ойошторолғас уның тирәләй ауылға нигеҙ һалына

1776 йылда ауыл Кириллов  өйәҙ ҡалаһы тип иғлан ителә.  XVIII быуаттың етмешенсе йылдарына  335 йорт иҫәпләгән  ярайһы ҙур тораҡ пунктына әүрелә.

Кириллов Новгород губернаһының иң алыҫ төньяҡ-көнсығыш өйәҙенең үҙәге була. Кириллов өйәҙенең майҙаны  13078,8 кв. саҡрым тәшкил итә, йәғни хәҙерге Кириллов районынан  2,5 тапҡырға ҙурыраҡ була. Кириллов ҡалаһының 1781 йылда раҫланған үҙ гербы булған. Кирилловтың  тарихи йөҙөн  Николай Чечерин төҙөгән һәм  1777 йылда  Екатерина II раҫлаған план билдәләй.   Шул уҡ йылда монастырҙың ҡәлғә диуарында өйәҙ  һәм ҡала  төрмәһе  урынлаша.

1785 йылда ҡалала 3 тимерлек һәм 4  тирмән, 2 шарап һәм  3 тоҙ магазины, 4 хәмерхана була; ҡала халҡы араһында 33 сауҙагәрҙәр, 67  һөнәрсе була. Сауҙа майҙанындағы ағас сауҙа йорто  150-нән ашыу кибет тәшкил итә. Ҡала өсөн кәрәкле тауарҙы  Ярославль, Вологда, Весьегонсктан ташыйҙар. Кириллов сауҙагәрҙәре   Мәскәү, Санкт-Петербург һәм Волга буйы ҡалаларында  дегет һәм ыҫмала менән һатыу итә. 

Рәсәй империяһының  1-се дөйөм халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 1897 йылда  Кирилловта 4306  кеше йәшәгән ( хәҙергегә ҡарағанда  ике тапҡырға кәмерәк), 746 торлаҡ йорт иҫәпләнгән, уларҙан 20 йорт таштан һәм ярымташтан торған. 

1924 йылда  монастырь ябыла һәм уның урынына музей ойошторола. 

1927 йылда Кириллов Ленинград өлкәһенең, ә 1937 йылда — Вологда өлкәһенең район үҙәге була. 

## Халҡы

2019 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ҡала халҡы һаны буйынса Рәсәй Федерацияһында 1115 ҡала араһында 1011-се урында тора.

## Кирилло-Белозерский монастыры
Кирилло-Белозерский монастырына 1397 йылда нигеҙ һалына һәм ул Рус дәүләтенең төньяҡ-көнбайыш сигендә иң ныҡ ҡәлғә булып тора.  XVI—XVII быуаттарҙа төҙөлгән ҡәлғә стеналары  ун гектар ашыу майҙанды уратып ала, унда ун бер ҙур һәм бәләкәй  сиркәүҙәр  урынлаша. Монастырь  ансамбле дәүләткә ҡарай һәм килеүселәр өсөн музей булараҡ асыҡ.  Рус православие сиркәүенең бушлай арендаһына Кесе Иванов монастыры ҡоролмалары, Успение монастыры хөжрәләренең  өлөшө һәм ғибәҙәттәр үткәрелә торған ҡорамдарҙың  береһе бирелә (Кирилл сиркәүе, 1785 й.).

## Топографик карталары

* 

## Иҫкәрмәләр

Файл:Вид города Кириллова 1909.jpg|Тауҙарҙың дөйөм күренеше.  Кириллов ҡалаһы Ҡазан башняһы манараһынан. *Фото: [[Прокудин-Горский, Сергей Михайлович|С.М. Прокудин-Горский]], 1909 й.*
Файл:Russian peasant girls in front of a traditional wooden house in Kirillov.jpg|Кириллов яны ауылы ҡыҙҙары. *Фото: [[Прокудин-Горский, Сергей Михайлович|С.М. Прокудин-Горский]], 1909 й.*


## Әҙәбиәт

* Туркин А. М., Боев М. А. Кириллов // Вологодская энциклопедия / гл. ред. Г. В. Судаков. — Вологда: Русь, 2006. — С. 245. — .
* 
* 
* А. Г. Хропов, Е. Р. Стамбулян Русский Север. Архангельская область. Вологодская область/Изд.:Вокруг света, 2005 г.

## Һылтанмалар

*  
* Сайт города Кириллов 
*  
* 
* 
*  
* Список памятников культурного наследия города Кириллов в Викигиде
*   Документальный фильм