Ҡаҙаҡ милли консерваторияһы

**Ҡурманғазы исемендәге Ҡаҙаҡ милли консерваторияһы** () — Ҡаҙағстандың юғары музыка уҡыу йорто, композиторҙар, музыка белгестәре, хор һәм халыҡ оркестрҙары, пианист, вокалсылар, арт-менеджерҙар, симфоник оркестр һәм халыҡ инструменттары ҡоралдарында уйнаусылар әҙерләй.

Консерваторияны тамамлаусылар менән илдең бик күп ижади коллективтары, мәғариф учреждениелары комплектланған. Консерваторияның тәрбиәләнеүселәре яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙең — Рәсәй, Германия, Греция, Нидерланд, Израиль, АҠШ, Франция, Чехия, Канада, Корея, Ҡытай һәм башҡа профессиональ коллективтарында эшләй.

## Маҡтаулы исемдәре
Курмангазы исемендәге Ҡаҙаҡ милли консерваторияһы:

* Европа консерваториялары һәм юғары музыка мәктәптәре ассоциацияһы ағзаһы (1998 йылдан)
* Азия консерваториялары ассоциацияһын ойоштороусыһы һәм унда ҡатнашыусыһы (2000 йылдан алып)
* Бөтә донъя симметрологтар ассоциацияһында
* «Төрки халыҡтары музыкаһы» халыҡ-ара ассоциацияһында
* Традицион музыка буйынса халыҡ-ара советта (ICTM), этномузыка сәнғәте буйынса Европа семинарында (ESEM), психология һәм музыка буйынса Европа советында (ESCOM) ҡатнашыусы

## Тарихы
Һигеҙ тиҫтә йыл тиерлек Ҡорманғазы исемендәге Ҡаҙаҡ милли консерваторияһы профессиональ музыканттар әҙерләй. Европа һәм Рәсәй консерваториялары менән сағыштырғанда, йәш бик аҙ, әммә ваҡиғалар менән тулылығы һәм үҫеш динамикаһы буйынса уның тарихы үҙендә тотош бер дәүерҙе туплай. Унда беренсе ижади юғары уҡыу йортоноң формалашыуы, профессиональ музыкаль белем биреүҙең бөтә системаһының формалашыуы ғына түгел, ә илдең – Ҡаҙаҡ ССРның, ә һуңынан Суверен Ҡаҙағстан тарихы ла сағылыш таба.

1944 йылдың 24 июлендә КазССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы 1 октябрҙән Алма-Ата ҡалаһында Дәүләт сәнғәт институтын ойошторорға ҡарар итә. 11945 йылда юғары уҡыу йортона XIX быуаттың күренекле ҡаҙаҡ көйсөһе 1938 йылда төҙөлгән беренсе бинала консерваторияға тиклем музыка-хореография комбинаты урынлаша.

Бөйөк ватан һуғышы йылдарында (1941-1945) Мәскәүҙән Алма-Атаға рус сәнғәтенең күренекле эшмәкәрҙәре Г. С. Уланова, Ю. А. Завадский, Н.И. Сац, В. П. Марецкая һәм башҡалар күченә. Уларҙың Ҡаҙағстандағы эше Яңы ҡаҙаҡ мәҙәниәте феноменын формалаштырыуға ҙур йоғонто яһай, ул ҡыҫҡа ваҡыт эсендә Европаның быуаттар буйына барлыҡҡа килгән мәҙәни традицияларын рус мәҙәниәте призмаһы аша үҙләштерә һәм яраҡлаштыра, шул уҡ ваҡытта милли үҙенсәлеген юғалтмай.

1960 йылдар башында 120 торлаҡ бүлмәнән торған тағы ла бер корпус һәм 42 репетиторийҙар, уҡыу һәм спорт залдары һәм иркен холл менән ятаҡ төҙөлә.

1981—1982 уҡыу йылында консерваторияла 1200-ҙән ашыу студент уҡый, 234 уҡытыусы эшләй, шул иҫәптән 20-нән ашыу фән профессоры һәм докторы, 50-гә яҡын доцент һәм фән кандидаты, СССР-ҙың 5 халыҡ артисы, КазССР-ҙың 7 халыҡ артисы эшләй.

2000 йылдың ноябрендә консерватория өҫтәмә заманса дүрт ҡатлы бина ала.

Күптән түгел консерватория илдең берҙән-бер юғары уҡыу йорто була, ул үҙенең ҡаҙаныштары менән хаҡлы рәүештә ғорурлана. Консерваторияны тамамлаусылар менән республиканың бөтә музыкаль коллективтары, концерт ойошмалары һәм уҡыу йорттары тиерлек комплектлана. Консерватория педагогтары һәм студенттары АҠШ-та, Көнбайыш һәм Көнсығыш Европа илдәрендә, Рәсәйҙә, Ҡытайҙа, Төркиәлә, Мысырҙа, Катарҙа, Иранда, Сингапулда, Таиландта, Японияла, Көньяҡ Кореяла һ. б. ватан сәнғәтен лайыҡлы күрһәтә.

Бында Әхмәт Жубанов, Евгений Брусиловский, Мукан Түлебаев, Сыдык Мөхәмәтйәнов, Ҡуддус Кужамьяров, Ғәзизә Жубанова, Еркегали Рахмадиев кеүек данлыҡлы исемдәрҙән торған композиторҙар мәктәбе барлыҡҡа килә.

Ҡаҙағстан бойондороҡһоҙлоҡ һәм суверенитет алғас, консерваторияға «ҡаҙаҡ милли юғары уҡыу йорто» статусы бирелә. Шулай итеп, музыкаль белем биреүҙең конкурентлыҡҡа һәләтле ҡаҙаҡ моделен булдырыу буйынса бурыстарҙың сифатлы яңы кимәле, шулай уҡ юғары уҡыу йортоноң дәүләттең мәҙәни һәм сәйәси өҫтөнлөктәренә мөнәсәбәте билдәләнә.

## Факультеттары һәм кафедралары
Уҡыу процесын 4 факультет һәм 14 кафедра тәьмин итә:

* **Музыка белеме, арт-менеджмент һәм социаль-гуманитар дисциплиналар факультеты**
** Музыка белеме һәм композиция кафедраһы
** Арт-менеджмент кафедраһы
** Социаль-гуманитар дисциплиналар кафедраһы
* **Инструменталь башҡарыу факультеты**
** Ансамбль сәнғәте кафедраһы
** Махсус фортепиано кафедраһы
** Ҡыллы инструменттар кафедраһы
** Тынлы һәм һуҡма инструменттар кафедраһы
** Дөйөм фортепиано кафедраһы
* **Вокал һәм дирижерлыҡ факультеты**
** Дирижерлыҡ кафедраһы
** Вокал сәнғәте кафедраһы
* **Халыҡ музыкаһы факультеты**
** Домбыра кафедраһы
** Ҡумыҙ һәм баян кафедраһы
** Халыҡ йырлау кафедраһы
** Боронғо музыка ҡоралдары кафедраһы

## Ректорҙары

* 1944 — 1945 — Иван Круглыхин
* 1945 — 1951 — Әхмәт Жубанов
* 1951 — 1957 — Иван Круглыхин
* 1957 — 1967 — Ҡотдос Кужамьяров
* 1967 — 1975 — Иркәғәли Рахмадиев
* 1975 — 1987 — Ғәзиза Жубанова
* 1987 — 1997 — Дюсен Касеинов
* 1997 — 2018 — Жания Әүбәкерова
* 2018 — н.в. — Арман Жудебаев

## Бина консерваторияһы
Бина 1935—1937 йылдарҙа типовой мәктәп проекты буйынса төҙөлә, архитектор А. Стременов проектын еренә еткереп эшләй. Уҡыу корпусы составында — 2 уҡыу корпусы һәм концерт залы.

Тәүҙә бина музыкаль-хореография комбинаты өсөн тәғәйенләнгән булған (хәҙер — П.Чайковский исемендәге Алматы музыка колледжы).

1944 йылдың 24 июлендә Ҡаҙағстан ССР-ы баҡсасылыҡ ширҡәте 1944 йылдың 1 октябренән ошо бинала урынлаштырылған консерваторияны ойошторорға ҡарар итә.

1954 йылда консерваторияға атаҡлы Ҡурмағазы Сағырбаев исеме бирелә.

60-сы йылдарҙа бинаға яңы корпус төкәтелә, ә 1970 йылда көнсығыш яҡтан органлы зал төҙөлә

### Архитектураһы
Бина ХХ быуаттың 30-сы йылдарҙағы Алма-Ата ҡалаһы архитектураһындағы «милли стиль» образынан ғибәрәт. Консерваторияның өс ҡатлы бинаһы тура мөйөшлө формала

### Һәйкәл статусы
2010 йылдың 10 ноябрендә Алматы ҡалаһының урындағы әһәмиәттәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыларының яңы дәүләт исемлеге раҫлана.. Был Ҡарарҙа Ҡаҙағстан милли консерваторияһы бинаһының урындағы әһәмиәтендәге һәйкәл статусы һаҡлана. Һаҡ зоналарының сиктәре 2014 йылда раҫлана.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Казахская национальная консерватория на страницах Национальной энциклопедии Казахстана