Һүҙ азатлығы

**Һүҙ азатлығы** — кешенең үҙ уй-фекерҙәрен иркен әйтеү хоҡуғы. Хәҙерге ваҡытта башлыса телдән һәм яҙма формала (мәҫәлән, матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары азатлығы) уй-фекерҙәрҙе иркен әйтеүҙе үҙ эсенә ала, ә сәйәси һәм социаль рекламаға (агитацияға) аҙыраҡ кимәлдә ҡағыла. Был хоҡуҡ ҡайһы бер халыҡ-ара һәм Рәсәй документтарында телгә
алына: «Кеше хоҡуҡтарының дөйөм декларацияһы» (19-сы статья), «Кешенең хоҡуҡтарын һәм төп азатлыҡтарын яҡлау тураһында Европа 
Конвенцияһы» (10-сы статья) һәм Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы (29-сы статья).

Ҡайһы бер осраҡтарҙа Һүҙ азатлығының башҡаларҙың хоҡуҡтары һәм азатлыҡтары менән ҡапма-ҡаршылыҡҡа килеүе мөмкин. Шуға ла һәр дәүләттең хоҡуҡ нормалары үҙ биләмәләрендә һүҙ азатлығын сикләүҙе тәртипкә һала. Халыҡ-ара хоҡуҡҡа ярашлы, һүҙ азатлығын сикләүҙәр өс шартҡа яуап бирергә тейеш: ҡанундарға ҡәтғи ярашлы булыу, легитим (законлы) маҡсаттарҙы күҙ уңында тотоу һәм уларға өлгәшеү өсөн мотлаҡ кәрәкле һәм тулыһынса таш килешле (адекват) булыу. Сикләүҙәр индереүсе ҡанундар ике мәғәнәлек булмауына ынтылырға һәм төрлөсә аңлатма биреүгә килтермәҫкә тейеш. Мәҫәлән, Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы социаль, раса, милләт-ара һәм дини нигеҙҙә күрә алмаусанлыҡ һәм дошманлыҡ тыуҙырыуҙы, шулай уҡ дәүләт сере булған мәғлүмәттәрҙе таратыуҙы тыя. Ваҡытлы һәм айырым сикләүҙәр шулай уҡ суд ҡарары менән дә индерелергә мөмкин. 

## Утилитар һәм либерал ҡараштар
Һүҙ азатлығы дөрөҫлөк һәм хәҡиҡәтте асыҡлау, үҙидаралыҡ, сәйәси системаның һығылмалылығын, шәхестең эске мөмкинлектәрен бойомға ашырыу һәм үҙ-үҙен иҫбатлауын, кешенең тәбиғи хоҡуҡтарын тәьмин итеү һәм уларҙы яҡлау мәсьәләләре менән тығыҙ бәйләнгән. 

Тарихи күҙлектән ҡарағанда, һүҙ азатлығы дәүләт власть органдарының мәғлүмәтлеген һәм юғары компетентлыҡ кимәлен тәьмин итеү ҡоралы булараҡ тыуған.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Кеше хоҡуҡтары
* Сәйәси азатлыҡ
* Хоҡуҡи дәүләт
* Кеше хоҡуҡтарының дөйөм декларацияһы, 19-сы статья
* Кешенең хоҡуҡтарын һәм төп азатлыҡтарын яҡлау тураһында Европа Конвенцияһы (10-сы статья)
* Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы (29-сы статья).
* Цензура
* Интернет-цензура

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Левинсон Л.* Баланс или несоразмерность // Язык мой… проблема этничнеской и религиозной нетерпимости в российских СМИ. / Сост. А. М. Верховский. М.: РОО «Центр „Панорама“», 2002. ISBN 5-94420-008-1 — стр. 154—164
* *Соболева А.* Толкование понятия «ограничения, необходимые в демократическом обществе» в свете статьи 10 ЕКПЧ // Российский бюллетень по правам человека, № 25. М.: Институт прав человека, 2008
* *Маковей М., Чефранова Е. А.* Комментарий  к статье 10 ЕКПЧ
* 
* 
* [Freedom of expression in Europe. Case-law concerning Article 10 of the European Convention on Human rights](http://www.echr.coe.int/library/DIGDOC/DG2/HRFILES/DG2-EN-HRFILES-18(2007).pdf), 2007
* *Macovei M.* [Freedom of expression. A guide to the implementation of Article 10 of the European Convention on Human Rights](http://www.echr.coe.int/library/DIGDOC/DG2/HRHAND/DG2-EN-HRHAND-02(2004).pdf), 2004

## Һылтанмалар
* Специальный докладчик ООН по укреплению свободы слова
* Свобода убеждений и их выражения на портале ООН
* Представитель ОБСЕ по вопросам свободы СМИ 
* Замечания общего порядка КПЧ ООН к статьям 19 и 20 МПГПП
* Право и средства массовой информации. Сайт Института проблем информационного права
* Комментарии к статье 10 ЕКПЧ 
* Практика ЕСПЧ по вопросам свободы слова: аннотации, постановления и анализ 
* International Freedom of Expression Exchange
* Рейтинг свободы прессы
* Информация об исследовании «Всемирный индекс свободы прессы» организации «Репортёры без границ»
* Информация об исследовании «Свобода прессы в мире» организации «Freedom House»
* Раздел о свободе слова на сайте «Права человека в России» 
* Раздел о свободе слова на сайте ''hri.ru'' 
* Портал «Право и СМИ Центральной Азии» 
* 
*