Волгин Вячеслав Петрович

**Волгин Вячеслав Петрович**  (2 (14) июнь 1879 йыл,  Борщевка, Курск губернаһы, Рәсәй империяһы — 3 июль 1962 йыл, Мәскәү, РСФСР, СССР) — СССР тарихсыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Марксҡа тиклем осорҙа социалистик һәм коммунистик идеялар тарихы буйынса белгес. СССР Фәндәр академияһы  академигы (01.02.1930), СССР Фәндәр академияһының вице-президенты (1942—1953).

1947—1951 йылдарҙа — РСФСР Юғары Советы депутаты. Француз йыллыҡ баҫмаһының баш мөхәррире (1958—1962).

## Биографияһы

Волгин тураһындағы биографик материалдар бик аҙ. Тыуыу тураһында таныҡлыҡтың һаҡланып ҡалған күсермәһенә ярашлы, ул Курск губернаһының Рыльский өйәҙе Борщёвка ауылында иҫке стиль буйынса 11 июндә донъяға килгән (иҫке стиль буйынса 13-өндә суҡындырылған). Әсәһе Екатерина Николаевна ул тыуып  өс аҙна үткәс вафат булған, уны өләсәһе Мария Николаевна үҙенең алпауыт усадьбаһында тәрбиәләгән.

Атаһы Пётр Николаевич — дворян, чиновник улы. Харьков дини семинарияһында, һуңынан Мәскәүҙә Петровский игенселек академияһында уҡыған. Атаһы Харьков университетының физика-математика факультетына уҡырға ингән. Ул Екатеринослав губернаһында «халыҡҡа инеү»ҙә ҡатнаша, шуның өсөн ҡулға алына һәм алдан тотҡонлоҡ йортонда була, 193-сө эш буйынса тикшереү аҫтында була. П. Н. Волгин, империяның баш ҡалаларында йәшәү хоҡуғынан мәхрүм ителә, полицияның  күҙәтеүе аҫтында була.

Вячеслав Петрович  Волгин Немиров гимназияһында ике йыл, һуңынан алты йыл буйына 2-се Кишинёв гимназияһында уҡый, уны 1897 йылда алтын миҙал менән тамамлай.

Мәскәү университетын тамамлаған (1908), унда 1897—1908 йылдарҙа тәнәфестәр менән, тәүҙә физика-математика, һуңынан тарих-филология факультетында уҡый. Диплом эшен Р.Ю. Виппер етәкселегендә  башҡара. Уҡыуын тамамлағас, университет ҡарамағында ҡала.

1901 йылда  РСДРП-ға инә, 1914 йылға тиклем  меньшевик була.

1914 йылдан Шанявский исемендәге университетта уҡыта. 1919—1930 йылдарҙа - Мәскәү университеты профессоры, 1921 йылдан — ижтимағи фәндәр факультеты деканы, 1919—1929 йылдарҙа — Дәүләт ғилми советы ағзаһы, РСФСР-ҙың Халыҡ мәғарифы комитетының Баш профессиональ-техник белем биреү комитеты рәйесе урынбаҫары (1921–1922).

1920 йылдан алып РКП (б)/ВКП (б)/КПСС ағзаһы.

1921—1925 йылдарҙа — Мәскәү дәүләт университеты ректоры. Университетты «советлаштырыу» һәм «пролетаризациялау» менән етәкселек итә.  Вазифа биләүе арҡаһында бөтә кимәлдәрҙә лә юғары белем биреүҙе үҙгәртеп ҡороуҙа ҡатнашыу мөмкинлегенә эйә була: Мәғариф халыҡ комитетының төрлө органдарында проекттарҙы тикшереүҙән алып университет идараһы аша ҡарарҙарҙы тормошҡа ашырыуға тиклем.  Ул юғары уҡыу йорттары өсөн төп документ - юғары мәктәп уставын әҙерләүҙә (һуңынан уны практикала ҡулланыуҙа) ҡатнаша. Өҫтәүенә, Волгиндың эшмәкәрлеген билдәләгәндә университеттың ауыр финанс-хужалыҡ хәлен иҫәпкә алмау мөмкин түгел, был уға, ректор һәм декан булараҡ, тормошҡа планлаштырылған күп нәмәне үткәрергә ҡамасаулай..

1925–1930 йылдарҙа — МДУ этнология факультеты деканы

1930 йылдың 3 мартынан 1935 йылдың 20 ноябренә тиклем — даими секретарь, 1942 йылдың 8 майынан 1953 йылдың 26 октябренә тиклем — СССР Фәндәр академияһының вице-президенты.

Дели Университетынан тарих өлкәһендә Honoris causa (1947).

Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнә.

Ҡатыны  — Евгения Васильевна Волгина  (тыумыштан Романова, 1890-1992). Улы Юрий (1911) фронтҡа рядовой булып китә һәм 1941 йылдың октябрендә Наро-Фоминский эргәһендә хәбәрһеҙ юғала.

Ике туған ҡустыһы — яҙыусы Виктор Ефимович Ардов.

## Бүләктәре

* Ленин премияһы (1961).
* өс Ленин ордены (10.06.1945; 27.03.1954; 13.06.1959)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (25.06.1949)
* миҙалдар

## Һайланма хеҙмәттәре

* *Волгин В. П.* Развитие общественной мысли во Франции в XVIII веке.  — : АН СССР. 1958.
* *Волгин В. П.* Французский утопический коммунизм.  — : АН СССР, 1960.
* *Волгин В. П.* Очерки истории социалистических идей с древности до конца XVIII века.  — : АН СССР, 1975.
* *Волгин В. П.* Социальные и политические идеи во Франции перед революцией.  — : АН СССР, 1940.
* *Волгин В. П.* Сен-Симон и сенсимонизм.  — : АН СССР, 1961.
* *Волгин В. П.* Революционный коммунист XVIII в. Жан Мелье и его «Завещание».  — 1918.
* *Волгин В. П.* Очерки истории социалистических идей первой половина XIX в. 

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* 
* Вячеслав Петрович Волгин. — -, 1954 (Материалы к биобиблиографии учёных СССР. — Сер. истории. — Вып. 4).
* Из истории социально-политических идей. К 75-летию акад. В. П. Волгина. — , 1955.
* *Манфред А. З.* К 80-летию В. П. Волгина // Новая и новейшая история. — 1959. — № 4.
* В. П. Волгин [некролог] // Новая и новейшая история. — 1962. — № 4.
* *Мадор Ю. П.* Материалы к биографии В. П. Волгина. В. П. Волгин в последние годы жизни // Французский ежегодник за 1970 г. — , 1972.
* *Лагно А. Р.* Ректор Московского университета В. П. Волгин в оценках современников // Вестник Московского университета. — Сер. 21: Управление (государство и общество). — 2009. — № 4.
* *Лагно А. Р.* Функции непременного секретаря АН СССР: На примере деятельности академика В. П. Волгина  // Государственное управление: Электронный вестник. — 2009. — № 21.
* *Лагно А. Р.* «Мне кажется, что я до тех пор буду чувствовать себя живым человеком, пока буду работать» (к 130-летию В. П. Волгина) // Высшее образование в России. — 2010. — № 5.
* ''Лагно А. Р.'' Ректор Московского университета Вячеслав Петрович Волгин: 1879-1962: диссертация … кандидата исторических наук: 07.00.02. — Москва, 2010.
* ''Лагно А. Р.'' Ректор Московского университета Вячеслав Петрович Волгин: 1879-1962: автореферат дис. — кандидата исторических наук: 07.00.02. — Москва, 2010. 

## Һылтанмалар