«Россия-1»

**«Рәсәй-1»** бөтә рәсәй дәүләт телевидение һәм радиотапшырыуҙар компанияһына ҡараған дөйөм рәсәй федераль дәүләт телеканалы. Мәскәүҙән тәүлек әйләнәһенә тапшырыуҙар алып бара. Анонстарҙа һәм реклама заставкаларында Россия телеканалы булараҡ телгә алына. Россия-1 ВГТРК-ның флагман телеканалы булып тора.

Бөтә рәсәй бөтә төбәк филиалдары өсөн берҙәм эфир тәҙрәләре бар, уларҙа Урындағы Яңылыҡтар блоктары вести трансляциялана. Урындағы ваҡыт һәм Үҙ етештереү программалары Урындағы ваҡыт блоктарында. Шәмбе һәм Урындағы ваҡыт. Йәкшәмбе. Айырым төбәктәрҙә (башҡортостан, Карелия, Татарстан, Удмуртия республикалары, төньяҡ Кавказ республикалары һәм РӘСӘЙ ФЕДЕРАЦИЯҺЫНЫҢ титуллы милләттәр менән ҡайһы бер субъекттары) милли телдәрҙә программалар трансляциялау өсөн өҫтәмә эфир тәҙрәләре бүленгән.

Телеканалдың юғары аныҡлыҡ форматындағы версияһы бар (2022 йылдың декабренә бөтә 10 дубляж, Спутниктарға м тапшырыу зонаһы өсөн бер генә дубляж (+0) күтәрелгән).

2016 йылдан телеканал рәсәй телеканалдары араһында рейтингтар буйынса тотороҡло беренсе урынды биләй.

2017 йылға ҡарата телеканалда 335 кеше эшләй.

## Тарихы
Телеканал 1991 йылдың 13 майында ртв (Рәсәй телевидениеһы) исеме аҫтында эфирға сыға башлай. Эфирға сыҡҡан беренсе программа «Вести»була. Тәүге осорҙа РТВ Тапшырыуҙы Үҙәк телевидениеның Икенсе программаһы менән икенсе төймәгә бүлешә. 1991 йылдың 26 декабрендә Бөтә Союз дәүләт телевидение һәм радиотапшырыуҙар компанияһы бөтөрөлгәс, Үҙәк телевидениеның икенсе программаһы ла ябыла, ә уның тапшырыуҙарының күпселек өлөшө бөтә рәсәй дәүләт телевидение һәм радиотапшырыуҙар компанияһына тапшырыла. Ошо ваҡыттан алып РТР телеканалы (Рәсәй телевидениеһы һәм радиоһы) бөтә эфир көнөн тапшырыуҙар өсөн ала.

Телеканал эшләгән йылдарҙа уның программа тулыланыуы һәм мәғлүмәт сәйәсәте күп һанлы үҙгәрештәр кисерә.

2002 йылдың 1 сентябрендә телеканал «Рәсәй»исемен ала. «Цветной телевизор» журналы яҙыуынса, ЯҢЫ исем (Телеканал «Россия») РТР аббревиатураһына ҡарағанда әһәмиәтлерәк яңғырай.

2003 йылдың 17 мартынан телеканалдың тәүлек әйләнәһенә тапшырыуҙары башлана.

2009 йылдың 24 июнендә телеканал Рәсәйҙең беренсе һанлы телевидение мультиплексына индерелә.

2017 йылдың 16 ғинуарында Россия-1 телеканалы 16:9 форматында тапшырыуға күсә.

## Рәсәй HD
2012 йылдың 12 декабрендә ВГТРК «Континент ТВ» платформаһында ЮҒАРЫ аныҡлыҡтағы HD форматында «Россия HD»телеканалының тест тапшырыуын башлай.

2012 йылдың 26 декабренән телеканал Триколор тв платформаһында, ә 28 декабрҙән нтв-Плюс платформаһында тапшырыуҙар башлай. Телеканал 2012 йылдың 29 декабрендә мәскәү ваҡыты буйынса 18:00 сәғәттә рәсми рәүештә эшләй башлай. Ул Рәсәйҙең күп кенә цифрлы кабель һәм спутник телевидениеһы операторҙары тарафынан телеканалдарҙың база пакетында йәки HD-каналдар пакетында трансляциялана.

Телеканал тапшырыуҙар башлағандан алып 2016 йылдың 30 июненә тиклем уның программа селтәре Россия-1 телеканалын дубляжламай, Ә HD форматында ВГТРК тапшырыуҙары өлөшөнән формалаша. 2015 йылға тиклем телеканалдың баш мөхәррире БУЛЫП Вгтрк-ның производство-технология департаменты етәксеһе Алексей Земский тора.

2016 йылдың 1 июленән телеканалдың тапшырыуҙары туҡтатыла, ә уның «кнопкаһында» ОПЕРАТОРҘАРҘА HDTV форматында «М» тапшырыу зонаһы өсөн «Россия-1» (+0) телеканалының ДУБЛЫ барлыҡҡа килә.

## Тапшырыуҙар
Россия-1 телеканалы Рәсәйҙең цифрлы телевидениеһының беренсе мультиплексына инә, уның сиктәрендә төбәк ДТРК-лары телеканал программаларына ҡыҫыла.

Телеканалдың потенциаль аудиторияһы Рәсәй халҡының 98,5 % тәшкил итә. Рәсәй территорияһынан тыш, тапшырыу РТР-Планета телеканалы ТАРАФЫНАН СИТ илдәрҙә БДБ илдәренә, Шулай уҡ Көнбайыш Европаға, Яҡын Көнсығышҡа, АҠШ-ҡа таратыла.

ИКЕНСЕ программаның вариҫы БУЛАРАҠ, цт һәм РТВ/РТР уның ил буйлап таралыу системаһын мираҫ итеп ала, мәскәү ваҡытына ҡарата дубляждары була«+0», «+2», «+4», «+6» һәм+8. Әммә 2000 йылдарҙа билбау версиялары селтәре бер нисә тапҡыр үҙгәрә: башта телеканал дубляжға эйә була«+0», «+2», «+3», «+6» һәм+9, 2002 йылдың 1 апреленән спутник тапшырыу системаһы иҫкергәнлектән+2 дублы тапшырыуҙы туҡтата. Әммә 2003 йылдың 7 июленән элекке, 2000 йылға тиклем, дубляждар менән билбау тапшырыу системаһы тергеҙелә«+2», «+4», һәм+8.

2017 йылдың 24 декабрендә «аҙна Хәбәрҙәре» телепрограммаһы эфирында телеканал эфирҙың өҫтәмә сәғәт версияларын өҫтәй тип иғлан ителә. Шулай итеп, 2018 йылдың яңы йыл төнөндә Рәсәй Федерацияһының бөтә 85 субъектында бөтә 11 сәғәт бүлкәтендәге телетамашасылар телеканалдың бөтә программаларын, Шулай уҡ Рәсәй президентының мөрәжәғәтен һәм урындағы ваҡыт буйынса төн уртаһында куранттар алышын ҡараны, ә «тигеҙ булмаған» сәғәт бүлкәттәрендә йәшәгән телетамашасылар өсөн +1 йәки -1 сәғәт күсереү менән түгел, сөнки спутникҡа ваҡытлыса дубляждар ғына күтәрелгән«+0», «+2», «+4», «+6», «+8» м, Г, В, Б һәм А тапшырыу зоналары өсөн. Яңы йыл төнөнән һуң таратыу системаһы элекке схемаға ҡайта (билбау версиялары менән тик «тигеҙ» сәғәт бүлкәттәре менән генә). «Тигеҙ булмаған» сәғәт бүлкәттәре өсөн версиялар даими нигеҙҙә теүәл бер йылдан һуң, 2018 йылдың 31 декабрендә эшләй башлай.