Руденко Николай Данилович

**Руденко Николай Данилович** (19 декабрь 1920 йыл — 1 апрель 2004 йыл ) — украин яҙыусыһы, шағир һәм мөхәррир, кеше хоҡуҡтарын яҡлаусы  һәм Украина Хельсинки төркөмөнә нигеҙ һалыусы.

## Биографияһы
Николай Данилович Руденко 1920 йылдың 19 декабрендә  Юрьевка ҡасабаһында (хәҙер ҡала тибындағы ҡасаба, Лутугинский районы, Луганск өлкәһе, Украина)  шахтер ғаиләһендә тыуған.  КПСС ағзаһы  (1938 — 1974).

Урта белем алған.  1939 йыл Киев университетының филология факультетына уҡый,  1937 йылда армияға саҡырыла. Ф.Дзержинский исемендәге дивизияның НКВД кавалерия полкында хеҙмәт итә.

1940—1945 йылда —  Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, рота политругы, Ленинград оборонаһы ҡатнашыусыһы,  ҡаты яралана, II төркөм инвалиды, йыл буйы госпиталдә дауалана. Һуғышты Пруссияла капитан  исемендә тамамлай,  1946 йылда демобилизациялана. 

* 1947 йылдан —Украина Яҙыусыларының милли союзы ағзаһы, «Советский писатель»  нәшриәтендә шиғриәт мөхәррире.
* 1948—1950 йыл — «Дніпро» журналының баш мөхәррире; Украина яҙыусылар союзының  партойошма секретары, Украина Коммунистар партияһының Киев ҡала комитеты ағзаһы.
* 1950—1975 йыл — ижад эшендә.
* 1963 йылда  марксистик теорияны тәнҡитләп, КДПУ-ның Үҙәк Комитеты Политбюроһына хат яҙа. 
* 1974 йылда марксизмға ҡаршы эшмәкәрлеге өсөн КПСС-тан сығарыла. 
* 1975 йылда — Халыҡ-ара Амнистия төркөмө советы ағзаһы. Ошо уҡ йылда  Яҙыусылар союзынан сығарыла һәм Киев прокуратураһы тарафынан Халыҡ-ара Амнистияла ҡатнашҡаны өсөн ҡулға алына.
* 1977 йылдың  5 февралендә  Украина Хельсинки төркөмөн ойошторған һәм уның эшмәкәрлеге өсөн ҡулға алына, 1977 йылдың  июлендә УССР Енәйәт кодексының 62-се статьяһының 1-се өлөшө буйынса («Совет агитацияһы һәм пропаганда») 7 йылға ҡаты режимлы лагерға һәм 3 йылға һөргөнгә хөкөм ителә.
* 1987 йылдың декабрендә  азат ителә һәм Германияла (Мюнхен) сәйәси эмиграцияла була, 1988 йылдың ғинуарынан - АҠШ-та (Нью-Йорк).
* 1988 йылда совет гражданлығынан мәхрүм ителә. 1988−1990 йылдарҙа «Азатлыҡ» һәм «Америка тауышы» радиоларында эшләй,  «Свобода» (АҠШ) гәзитендә хеҙмәттәшлек итә, УГС вәкиллегенең сит ил  рәйесе.
* 1990 йылда Украинаға Киевҡа ҡайта. Ошо уҡ йылда совет гражданлығы кире ҡайтарыла.
* 1991 йылдың апрелендә аҡлана.

2004 йылдың  1 апрелендә вафат була. Киевта  Байково зыяратында ерләнә.

### Ғаиләһе

* атаһы — Данила Захарович (1927 йылда вафат булған).
* әсәһе — Докия Яковлевна (1953 йылда вафат булған).
* балалары — улы Юрий (1945 йылда тыуған), ҡыҙы Алена (1968).
* ҡатыны — Шаповалова Евгения Васильевна (1921).
* балалары — улы Олег (1950), улы Валерий (1957).
* ҡатыны — Раиса Афанасьевна (1939).

## Бүләктәре

* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (9.10.1944;  I дәрәжә Ватан һуғышы орденына тәҡдим ителгән)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены  (23.12.1985)
* алты миҙал
* Украина Геройы  (Держава орденын тапшырып, 19.12. 2000 —бойондороҡһоҙ Украина дәүләтен төҙөү идеяһын әүҙем һәм эҙмә-эҙлекле яҡлағаны, күп йыллыҡ уңышлы хоҡуҡ һаҡлау һәм әҙәби эшмәкәрлеге өсөн).
* ІІІ дәрәжә  «Ҡаҙаныштары өсөн» ордены  (29.11.1996).
* Украинаның Тарас Шевченко исемендәге дәүләт премияһы (1993) — «Орлова балка» романы, «Шиғырҙар» йыйынтығы 2с2н 
* В. Винниченко исемендәге премия.

## Хәтер

* Юрьевкала (хәҙерге Белянка мәктәп-гимназияһы) уның туған мәктәбендә 2011 йылда Руденко исемендәге тыуған яҡты өйрәнеү музейы асыла
* Николай Руденконың тыуыуына 90 йыл тулыу айҡанлы 2010 йылда Украина почтаһы почта конвертын әйләнешкә сығара.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Микола Руденко Данилович 
* Йырлап, філософ, м. дияч громадський Руденко 
* Руденко Николай Данилович | биографияһы һәм әҫәрҙәре исемлеге (недоступная ссылка)
* М. Д. РУДЕНКО «ФОРМУЛАЛАРҘЫҢ ТОРМОШ» (недоступная ссылка)