Висбаден

**Висбаден** ( (), ) — Германия ҡалаһы, Гессен федераль еренең административ үҙәге.

Висбаден — Гессендең Франкфурттан һуң ҙурлығы буйынса икенсе ҡалаһы. 2011 йылдың 31 декабренә ҡарата халыҡ һаны  кеше тәшкил итә.

Исеме *Wiesbaden* исеме «болон ванналары» тигәнде аңлата. Европала иң боронғо курорт, унда 26 ҡайнар һәм бер нисә һалҡын һыу термаль сығанаҡтары бар. 1905 йылдан алып халҡы 100 меңгә тулғас, ҙур ҡалаларҙан һанала.

## Географияһы
Висбаден Рейндың уң яҡ ярында, уның Майн йылғаһына ҡойған урынында тора. Рейндың икенсе ярында Майнц ҡалаһы урынлашҡан. Висбаден менән Майнц тарихи дәғүәсе-ҡалалар. Майнц консерватив тәртипле католик үҙәк булараҡ билдәле. Висбаден демократик ҡала-курорт, ул протестанттар өҫтөнлөк иткән ҡала.

## Тарих

Висбаден территорияһындағы ауыл биләмәләре неолит осорона ҡарай. Ҡайнар сығанаҡтар Рим империяһы осоронда уҡ билдәле булған. 77 йылда беренсе тапҡыр Өлкән Плинийҙың «Тәбиғи тарих» китабында телгә алына. Ул саҡта был урын «Aquae Mattiacorum» () тип аталған.

1815 йылда Нассауҙың баш ҡалаһы Висбаденға күсерелә, бында герцогтар резиденцияһы барлыҡҡа килә. Ошо осорҙан алып ҡала мөһабәт төҫ ала һәм әүҙем рәүештә үҫешә. 1866 йылда Австро-Пруссия һуғышында Нассау Австрия яҡлы була. Австрия еңелгәс Нассауҙы Пруссия ғәскәре аннексиялай. Шулай итеп Гессен-Нассау провинцияһы барлыҡҡа килә.

Икенсе донъя һуғышынан һуң Америка Ҡушма штаттары инициативаһы буйынса Гессен федераль ере барлыҡҡа килә, уның административ үҙәге итеп Висбаден һайлана. Әлегә тиклем америка ғәскәре Висбаденда тора, шулай уҡ бында Германия полицияһының енәйәттәр буйынса Федераль ведомствоһы ла тора.

## Халыҡ



## Транспорт
* Висбадендан 20 км-ҙа Франкфурт аэропорты бар, бер нисә ҙур булмаған тимер юл станциялары һәм ҙур төп станцияһы Хауптбанхоф () бар, ул Франкфурт, Дармштадт, Майнц, Лимбург һәм Кобленц ҡалаларын Висбаден менән тоташтыра.
* Рейн һәм Майн ярында бер нисә порт бар.

## Мәҙәниәт, фән һәм мәғариф
* Висбаден ғәмәли фәндәр университеты (нем. <span title="Версия статьи «Университет прикладных наук Висбадена» на немецком языке">Hochschule RheinMain</span>).
* Висбаден обсерваторияһы

2001 йылдан башлап «East Go» кинофестивале үткәрелә.

## Иҫтәлекле урындары

* Һарай майҙаны (), унда герцог һарайы тора, Нассау герцогы Вильгельм тарафынан 1840 йылда төҙөлгән. Шулай уҡ был майҙанда Яңы ратуша (1887 йыл) тора. 1610 йылда төҙөлгән Иҫке ратуша ҡаланың иң иҫке биналарынан һанала.
* Маркткирхе сиркәүе () 1852—1862 йылда неоготик стилдә төҙөлгән. Көнбайыштағы манараһының бейеклеге 92 метр.
* Висбаден музейы ().
* Нероберг тауы ().
* Висбаден казиноһы. Бында Достоевский Федор Михайлович Европа буйлап сәйәхәт иткәндә рулеткала уйнай. Был казино тураһында ул "Игрок" романында яҙған. Хәҙер казино залы береһе уның исемен йөрөтә.
* Лейхтвейс мәмерйәһе ҡала эргәһендә урынлашҡан. Туристик объект.

### Изге Елизавета ҡорамы

* Изге Елизавета рус ҡорамы («Грек капелла») 1848—1855 йылдарҙа төҙөлгән, Нероберг тауында ваҡытһыҙ вафат булған Нассау герцогиняһы, Бөйөк Рәсәй княгиняһы, Елизавета Дмитриевна иҫтәлегенә арналған. Сиркәүҙең архитекторы — Филипп Гофман.

## Туғанлашҡан ҡалалары

## Астрономия
Висбаден хөрмәтенә уның исемен 2 астероид: (717) Визибад (1911 йылда асыла) һәм (765 йылда асыла) Маттиак йөрөтә. Ике астероидты ла немец астрономы Франц Кайзер (Висбаден ҡалаһында тыуған) асҡан.

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
*  (обл.)

## Һылтанмалар
* Официальная страница Висбадена
* Фотографии Висбадена 
* Несколько видеозарисовок о жизни города
* Панорама Висбадена
* Искусство в Висбадене
* Клип St1m «Друзья», снятый в Висбадене
* Архитектурные достопримечательности Висбадена. Традиции культуры и истории. Праздничные мероприятия.