Клёнова Мария Васильевна

**Клёнова Мария Васильевна** (1898—1976) — совет геологы, геология-минералогия фәндәре докторы, СССР-ҙа диңгеҙ геологияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

## Биографияһы
Клёнова Мария Васильевна 1898 йылдың 31 июлендә (12 авгусында) Иркутск ҡалаһында эшсе Василий Дмитриевич һәм фельдшер Раиса Наумовна ғаиләһендә тыуған.

1925 йылдан СССР Фәндәр академияһының океанология институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.

М. В. Клёноваға 1937 йылда диңгеҙ геологияһы өлкәһендә профессор дәрәжәһе бирелә һәм Юғары Аттестация Комиссияһының 1937 йылдың 11 майындағы ҡарары менән диссертация яҡламайынса геология-минералогия фәндәре докторы ғилми дәрәжәһе бирелә. Ул үҙенең тикшеренеүҙәре нигеҙендә диңгеҙ төбө картаһы төҙөү методикаһын эшләй. Ошо методика буйынса һәм М. В. Кленова етәкселегендә Баренец, Аҡ, Каспий һәм башҡа диңгеҙҙәрҙең 150-нән ашыу диңгеҙ төбө картаһы төҙөлә.

Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Ҡыҙыл Армия Гидрометеорологик хеҙмәте баш идаралығының Дәүләт гидрология институты Диңгеҙ бүлеге Диңгеҙ геологияһы бүлеге начальнигы булып эшләй. М. В. Клёнова етәкселегендә хәрби-диңгеҙ флоты өсөн 200-ләп махсус карталар һәм атластар төҙөлә. Ул бер нисә тапҡыр Төньяҡ һәм Ҡара диңгеҙ флоттарына сыға, унда уҡыу әсбаптары төҙөү өҫтөндә эшләй, подводниктарға лекциялар уҡый.

М. В. Кленоваа СССР Фәндәр Академияһының күп кенә диңгеҙ экспедицияларында ҡатнаша: Каспийға, Арктикаға (Яңы Ер, Шпицберген, Франц-Иосиф Ере), Беренсе совет антарктида экспедицияһында ҡатнаша. Ул йылғаларҙа, диңгеҙҙәрҙә һәм океандарҙа ултырма тоҡомдарҙы тикшереү үткәрә, Рәсәй диңгеҙ геологияһына нигеҙ һалыусы тип иҫәпләнә

1948 йылда М. В. Клёнова диңгеҙ геологияһы буйынса тәүге дәреслек баҫтырып сығара.

М. В. Клёнова — йөҙөп йөрөүсе боҙҙарҙа 4 көн үткәрә, ул «Северный полюс-4» дрейф станцияһында беренсе ҡатын-ҡыҙ була.

1960 йылда Баренц диңгеҙе геологияһы буйынса монографияһы сыға. 1975 йылда — Атлантик океан буйынса монографияһы баҫылып сыға.

Клёнова Мария Васильевна 1976 йылдың 6 авгусында Мәскәүҙә вафат була.

## Ғаиләһе
Апайы — Кленова, Елена Васильевна, табип.

Ире — Пустовалов, Леонид Васильевич (1902—1970), минералог.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- 1943 — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены - диңгеҙ төбөн өйрәнгән һәм «диңгеҙ геологияһы» фәне булдырған өсөн.

- 1951 — Ленин ордены

- 1962 — И. М. Губкин исемендәге премия *«Геологическое строение подводного склона Каспийского моря» монографияһының төп авторҙарына* (В. Ф. Соловьев һәм Н. С. Скорнякова менән авторҙашлыҡта.)

- 1969 — РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре исеме;

- 1975 — «Почёт Билдәһе» ордены.

## Ойошмаларҙа ағзалығы
- 1941 йылдан. — КПСС

- МОИП

## Хәтер
Уның иҫтәлегенә аталған:

- Клёнова үҙәне (valley Klenova) — Гренландиянан төньяҡта океан уйпаты, Төньяҡ флот гидрографик экспедицияһы 1981 — 1983 йылдарҙа асҡан. Географик координаталары: ;

- Клёнова тауы (seamount Klenova) — һыу аҫты тауы, Бразилияның Салвадор ҡалаһынан 450 км көнсығышта. Географик координаталары: 
;

- Клёнова кратеры (Klenova crater) — Венера планетаһындағы кратер;

- «Профессор Клёнова» уҡыу-производство судноһы (Мурманск) — 1979 йылда ГДР-ҙа төҙөлгән, 2004 йылға тиклем файҙаланылған, Һиндостанда һүтелгән.

## Библиография
М. В. Клёнованың 250-нән ашыу ғилми эше баҫылып сыҡҡан.

Төп хеҙмәттәре:

* *Клёнова М. В.* Геология моря как пограничная область между геологией и океанографией: Тезисы доклада // Международный геологический конгресс. 17 сессия. СССР. 1937: Труды. Т. 5. М.: ГНТИ нефтяной и горно-топливной литературы, 1940. С. 485—486.
* *Клёнова М. В.* Геология моря. М.: Учпедгиз, 1948. 495 с.
* *Клёнова М. В.* Редактор и статьи: Интеграция данных механического анализа. К вопросу о характере и значении мелкой фракции осадков // Работы по геологии моря. М.; Л.: Гидрометеоиздат, 1948. (Труды Государственного океанографического института и Главного управления гидрометеорологической службы; Вып. 5 (17)). 154 с.
* *Клёнова М. В., Соловьев В. Ф., Арутюнова Н. М. и др.* Современные осадки Каспийского моря. М.: Изд-во АН СССР, 1956. 303 с.
* *Клёнова М. В.* 海洋底质图; Грунтовые карты  // Oceanologia et Limnologia Sinica. 1958. T. 1. № 1. P. 243—254.
* *Клёнова М. В.* Геология Баренцева моря. М.: Изд-во АН СССР, 1960. 367 с.
* *Клёнова М. В., Соловьев В. Ф., Алексина И. А. и др.* Геологическое строение подводного склона Каспийского моря. М.: Изд-во АН СССР, 1962. 638 с.
* *Клёнова М. В.* Осадки Арктического бассейна по материалам дрейфа л/п «Г. Седов». М.: Изд-во Акад. наук СССР, 1962. 105 с.
* *Клёнова М. В., Лавров В. М.* Геология Атлантического океана. М.: Наука, 1975. 458 с.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
 

* Клёнова Мария Васильевна — Биография на сайте ВНИРО
* Документы в Архиве РАН.
* Библиография  в информационной системе «История геологии и горного дела» РАН.
* Документы на сайте polarpost.ru.