Сартбаева Кайыркүл

**Сартбаева Кайыркүл ** (; тыуғ. 20 июнь 1936 йыл, Кара-Булак ауылы, Ҡырғыҙ АССР-ы)- совет һәм ҡырғыҙ опера йырсыһы (лирик-драматик сопрано), педагог, СССР-ҙың халыҡ артисы (1980). Йырсы башҡарыуында 600-гә яҡын ария, романс һәм йыр яҙмаһы Ҡырғыҙстан Республикаһының милли телерадиотапшырыуҙар корпорацияһының "Алтын фонд"ына ингән.

## Биографияһы
Кайыркүл Сартбаева 1936 йылдың 20 июнендә Чуй өлкәһенең Ҡара Булаҡ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 

П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваторияһын тамамланғандан һуң 1962 йылда Ҡырғыҙ опера һәм балет театры солисы итеп ҡабул ителә. Кайыркүл Сартбаева үҙенең ижади эше осоронда 50-нән ашыу опера партияһын башҡара алған, улар араһында: Владимир Власовтың, Абдылас Малдыбаевтың, Владимир Ференың шул исемдәге операнан Ай-Чурек; Михаил Раухвергер, Каныкей һәм Калыймандың шул уҡ исемдәге операһынан Йәмилә; Владимир Власов, Абдылас Малдыбаев, Владимир Ференың «Манас» һәм «Токтогул» операларынан Тотуя Һәм Валентина; Сатылган Осмоновтың «Сепил» операһынан Акбийкә; Насы́р Давле́совтың «Ҡорманбәк» операһынан Айканыш; Петр Ильч Чайковскийҙың «Пиковая дама» операһынан Лиза һәм «Евгений Онегин» операһынан Татьяна; Джакомо Пуччиниҙың «Чио-Чио-Сан» операһынан Баттерфляй; Джузеппе Вердиҙың «Отелло» операһынан Дездемона һәм «Дон Карлос» операһынан Елизавета; Кирилл Молчановтың «А зори здесь тихие…» операһынан Лиза Бричкина; Александр Бородиндың «Кенәз Игорь» операһынан Ярославна; Вольфганг Амадей Моцарттың «Дон Жуан» операһынан Донна Анна; Джузеппе Вердиҙың шул уҡ исемле операһынан Аида һәм башҡалар.

1962 йылдан А. Малдыбаева исемендәге Ҡырғыҙ опера һәм балет театрында солист булып сығыш яһай.

1969—1970 йылдарҙа ул Ҙур театрҙа (Мәскәү) стажировка үтә. 

Камера йырсыһы булараҡ концерттарҙа сығыш яһай. М. Абдраевтың, Т. Эрматовтың, К. Молдобасановтың, Н. Давлесовтың, А. Йәныбековтың, К. Осмоновтың, М. Бегалиевтың, А. Жээнбайҙың, С. Бактыгуловтың күп йырҙарын һәм романстарын тәү башлап башҡарыусы.

Кайыркүл Сартбаева сит илдәрҙә гастролдәрҙә була: Дания, Канада, Куба, Монголия, Польша, Румыния, Сүриә, Төркиә, Чехословакия, Швейцария, Швеция, Япония, ҠХР һәм башҡалар.

Шулай уҡ Ҡырғыҙ ҡатын ҡыҙҙар педагогия институтында, Б. Бейшеналиева исемендәге Ҡырғыҙстан дәүләт сәнғәт институтында (1986—1989 йылдарҙа — ректоры) һәм Ҡырғыҙ милли консерваторияһында (1987 йылдан яңғыҙ йырлау профессоры) уҡыта.

Әлеге ваҡытта Ҡырғыҙ опера һәм балет театрында, солистарҙың йәш быуыны менән үҙенең педагогик эшмәкәрлеге сиктәрендә, вокал буйынса оҫталыҡ дәресе етәксеһе булып тора.

«Мээрим», «Тоо-Гулу» һәм «Эне» хәйриә фондтарының әүҙем ағзаһы.

### Ғаиләһе
Кайыркүл Сартбаева Ҡырғыҙ ССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре һәм режиссеры Кубанычбек Арзиевта кейәүҙә була. Уның ҡыҙы-Айгөл, иҡтисад фәндәре кандидаты, улы — Искәндәр, Ҡырғыҙстандың атҡаҙанған артисы, Абдылас Малдыбаев исемендәге Ҡырғыҙстан милли опера һәм балет театрының художество етәксеһе һәм баш режиссеры, шулай уҡ 7 ейәне һәм 4 бүләһе бар.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
**Дәүләт бүләктәре:**

* Ҡырғыҙ ССР-ының халыҡ артисы (1974)
* СССР-ҙың халыҡ артисы (1980)
* Ҡырғыҙ ССР-ының Ленин комсомолы премияһы (1974) — *1973-1974 йылдарҙағы концерт программаһы өсөн*
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Почёт Билдәһе» ордены (14 ноябрь 1980 йыл) — *XXII Олимпиада Уйындарын әҙерләү һәм үткәреү буйынса ҙур эше өсөн*
* 2-се (2016) һәм 3-сө (2002) дәрәжә "Манас " ордены,
* «Курманжан Датка» ордены (2022)
* «Данк» миҙалы (1997)
* «Владимир Ильич Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы» миҙалы.

**Башҡа бүләктәре:**

* «Манас-1000» иҫтәлекле алтын миҙалы (1995)
* Махсус бүләк — Халыҡ-ара вокалсылар конкурсында Токиола (Япония, 1976) Дж. Пуччиниҙың «Чио-Чио-Сан» операһынан Мадам Баттерфляй партияһын башҡарған өсөн көмөш миҙал.
* Республика-ара вокалсылар конкурсы премияһы
* Ҡырғыҙ ССР-ы Юғары Советының Почет грамоталары
* "Золотой мост — Алтын Копір " халыҡ-ара премияһы (Ҡаҙағстан Республикаһы)
* Бишкәктең Почетлы гражданы.

## Иҫкәрмәләр