Хеҙмәт кенәгәһе

**Хеҙмәт кенәгәһе** — граждандың эш мәшғүллеге тураһындағы яҙмаларҙан торған рәсми персональ документ.

Тәүге тапҡыр эшкә урынлашҡанда тултырыла, эш биреүсе ойошманың кадрҙар бүлегендә һаҡлана, уға хужаһының шәхси мәғлүмәттәре (фамилияһы, исеме, атаһының исеме), тыуған йылы һәм датаһы, белеме, профессияһы һәм специальносы яҙыла; эшкә ҡағылышлы бөтә үҙгәрештәр, эш биреүсе менән мөнәсәбәттәр хеҙмәт кенәгәһендә теркәлә һәм кадрҙар бүлегенең яуаплы хеҙмәткәренең ҡултамғаһы менән раҫлана. Эштән бушатылыу тураһындағы яҙмаларға граждандың үҙенең ҡултамғаһы ҡуйыла. Эштән киткәндә йә башҡа эш урынына күскәндә хеҙмәт кенәгәһе граждандың ҡулына тапшырыла, яңы ойошма менән хеҙмәт мөнәсәбәттәрен рәсмиләштергәндә уның кадрҙар бүлегенә тапшырыла. 

## [[Совет Социалистик Республикалар Союзы|СССР]]-ҙа һәм Рәсәйҙә документтың тарихы

### 1918—1922
1917 йылғы революциянан һуң хеҙмәт һәм хеҙмәткә түләү факторҙарын законлаштырған институттар булдырыу ихтыяжы тыуа. 

1918 йылғы РСФСР Конституцияһы менән бергә Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты (ВЦИК) тарафынан «Хеҙмәт тураһындағы закондар кодексының 80-се статьяһына ҡушымта» — «Хеҙмәт кенәгәләре тураһында ҡағиҙәләр» ҡабул ителә. Был декларация яңы дәүләтселек формаһындә хеҙмәт мөнәсәбәттәрен рәсмиләштереүҙең беренсе тәжрибәһе була.

1919 йылдың 25 июнендә ВЦИК «Петроград һәм Мәскәү ҡалаларында хеҙмәт кенәгәләре индереү тураһында декрет» сығара, был документ граждандарға хеҙмәт эшмәкәрлеген 16 йәштән башларға рөхсәт итә. Был йәшкә етмәгән кешеләрҙе эксплуатациялау законһыҙ тип табыла. Декреттың ҡануни положениелары 1922 йылдың ноябренән көсөн юғалта.

1923 йылда хеҙмәт кенәгәләре бөтөрөлә һәм улар урынына шәхес таныҡлыҡтары индерелә.

### 1926—1970

1926 йылдың 21 сентябрендә СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарары менән «Хеҙмәт исемлеге» тип аталған кенәгә индерелә, ул 1926 йылдың көҙөнән бирелә башлай.

1939 йылдың 15 ғинуарынан СССР-ҙа бөтә төр дәүләт һәм кооператив предприятиелар һәм учреждениелар эшселәре һәм хеҙмәткәрҙәре өсөн яңынан берҙәм өлгөләге хеҙмәт кенәгәләре индерелә. Хеҙмәт кенәгәһен юғалтҡан өсөн 25 һум күләмендә административ штраф билдәләнә. 1940 йылдан хеҙмәт кенәгәһенә ҡушымта раҫлана.

1958 йылдың 9 июлендә «Предприятиеларҙа, учреждениеларҙа һәм ойошмаларҙа хеҙмәт кенәгәләрен тултырыу тәртибе тураһында инструкция» раҫлана. 1970 йылға тиклем был Инструкция күп үҙгәрештәр кисерә.

### 1973—1991
1973 йылдың 6 сентябрендә СССР Министрҙар Советы һәм ВЦСПС «Эшселәрҙең һәм хеҙмәткәрҙәрҙең хеҙмәт кенәгәләре тураһында» ҡарар ҡабул итә. 1974 йылдың 20 июлендә Предприятиеларҙа, учреждениеларҙа һәм ойошмаларҙа хеҙмәт кенәгәләрен алып барыу тәртибе тураһында инструкция раҫлана, уға үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр 1985, 1987 1990 йылдарҙа индерелә.

### 1991— хәҙергә тиклем
Әлеге ваҡытта хеҙмәт кенәгәләре менән эшләү Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең «Хеҙмәт кенәгәләре тураһында»ғы 2003 йыл 16 апрель (№ 225) ҡарары, Рәсәй Федерацияһы Хеҙмәт социаль үҫеш министрлығының «Хеҙмәт кенәгәләрен тултырыу инструкцияһын раҫлау тураһында»ғы 2003 йыл 10 октябрь (№ 69) ҡарары менән көйләнә; был закон акттары Рәсәй Федерацияһы Юстиция министрлығы тарафынан 2003 йылдың 11 ноябрендә (№ 5219) теркәлгән.

Хеҙмәт кенәгәләрен алып барыу, иҫәптә тотоу, һаҡлау һәм тапшырыу эштәрен ойоштороу өсөн яуаплылыҡ ойошманың етәксеһенә йөкмәтелә, ә хеҙмәт кенәгәләрен ваҡытында һәм дөрөҫ итеп тултырыу, уларҙы иҫәптә тотоу, һаҡлау һәм тапшырыу өсөн махсус яуаплы кеше етәксенең бойороғо менән тәғәйенләнә. 

## Мәғлүмәт сығанаҡтары

## Һылтанмалар
* Постановление Правительства Российской Федерации «О трудовых книжках» (вместе с «Правилами ведения и хранения трудовых книжек, изготовления бланков трудовой книжки и обеспечения ими работодателей») — от 16 апреля 2003 г. № 225, в редакции от 06.02.2004 № 51
* Постановление Министерства Труда Российской Федерации «Об утверждении инструкции по заполнению трудовых книжек» от 10 октября 2003 г. № 69.
* Трудовой кодекс Российской Федерации
* Ведение трудовых книжек в бюджетных учреждениях.
* Примеры записей в трудовую книжку