open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кост Екатерина Андреевна

**Екатерина Андреевна  Кост** (1888 — 1975) — совет ғалимы-гематологы, медицина фәндәре докторы (1952), профессор (1953). РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1947).

## Биографияһы
Екатерина Андреевна Кост 1888 йылда  Мәскәүҙә  тыуған

1913 йылда Мәскәү юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстарының медицина факультетын тамамлай.

1914 йылдан  ординатор, ә 1921 йылдан Икенсе Мәскәү дәүләт университетының госпиталь терапевтик клиникаһында ассистент булып эшләй.  1943 йылдан — өҙлөкһөҙ профессиональ белемдең Рәсәй медицина академияһында клиник лаборатор диагностика кафедраһы мөдире.  1952 йылда «Гипо- и гиперпластические процессы при заболеваниях кроветворного аппарата»  темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай,  1953 йылда  профессор дәрәжәһен ала. 

Е.А. Кост геморрагик диатездарға, ҡан барлыҡҡа килеүҙең гипо- һәм апластик процестарына арналған  80-дән ашыу ғилми хеҙмәт һәм 5  монография баҫтырып сығара.

Е. А. Кост 1955 йылдан  «Лабораторное дело» (1955—1969) журналының ойоштороусыһы һәм яуаплы мөхәррире була, 1938 йылдан алып — СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының яңы медицина техникаһын индереү буйынса комитеттың лаборатор комиссияһы рәйесе,  1947 йылдан — табип-лаборанттарҙың Бөтә Союз ғилми йәмғиәте рәйесе, 1966 йылдан — Болгарияның клиник лабораторияһы буйынса  ғилми йәмғиәттең почетлы ағзаһы була. Е.А. Кост Ҙур медицина энциклопедияһының 2-се баҫмаһында   «Внутренние болезни» мөхәрририәт бүлегенең  мөхәррире була.

## Наградалары

* Ике Ленин ордены
* Почёт Билдәһе ордены

### Исеме

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1947)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Большая медицинская энциклопедия / гл. ред. Б. В. Петровский. — 3-е изд. — : Советская энциклопедия. — Т. 11: Коамид — Криотерапия. — 1979 г. — 544 с.
* Журнал:«Гематология и трансфузиология» // *[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=19131835 Профессор Екатерина Андреевна Кост — видный отечественный гематолог, организатор лабораторного дела (К 125-ти летию со дня рождения)] * / Кнопов М. Ш., Тарануха В. К. Российская медицинская академия последипломного образования. : Том: 58, № 2: 2013 г. — 47-48 с.
Һерварт циклоны

**Һерварт циклоны** (? ) - 2017 йылдың 28-29 октябрендә Европала  Көньяҡ Дания, Германия, Польша, Австрия, Венгрия һәм Чехия буйлап үткән дауыл. Берлиндың Ирекле университеты метеорология департаменты  уны тропиктан тыш () циклон тип аңлата.  Сәғәт уғына ҡаршы әйләнә башлап, ғәрәсәт артабан Норвегия , Швеция, Латвия аша үтә,  Рәсәйҙең көнбайыш өлөшөнә  көсөн кәметеп барып етә  

Данияға ул 28 октябрҙә ябырылған, һәм Ингольф тип исем алған . Венгрия аша 29 октябрҙә үткән һәм Nárcisz  ( Нарцисс ) тип аталған  .

## Эҙемтәләре
Дауыл күп емерелеүҙәргә һәм кеше үлеменә килтерә. Германияның төньяғында тимер юл ябыла ,, ә Данияның төп күперҙәре транспорт хәрәкәте өсөн ябыла. Һерварт немец энергетика системаһына ла көсөргәнеш тыуҙыра, сөнки немецтар ел энергияһын файҙалана. Артыҡ энергия етештереү хаҡтар төшөүгө килтерә, ә был  Швейцарияла, Германияла энергияһы һаҡлағыстарға туплап ҡуйып, аҙаҡ Германияның үҙенә   кире һатырға мөмкинлек твуҙырыуы ла ихтимал 

Һерварт Германияла һуңғы 10 йыл эсендә иң көслө штормдарҙың береһе һанала , ун йыллыҡта  биләгән урыны буйынса 8-се булып тора. 

## Иҫкәрмәләр
Зобот һыуһаҡлағысы

**Зобот һыуһаҡлағысы** (, ) —  Австрияла  яһалма һыуһаҡлағыс. Коральпе гидроэлектростанцияһын һыу менән тәьмин итеү өсөн Файстриц йылған быуып 1990 йылда төҙөлгән плотина. Яһалма һыу ятҡылығы Коралпе тау сылбыранда Зобон коммуныһынан йыраҡ түгел, Лавамюнд һәм Грац юлдары ҡушылған урында Словакия-Австрия сигендә төҙөлгән. Яһылма һыу ятҡылығыны диңгеҙ кимәленән 2080 метр бейеклектә урынлашҡан. Тәбиғи һыу йыйыу бассейны  29,7 км². Һыуһаҡлағыстың оҙонлоғо 2 км, киңлеге 500 м, һыу өҫлөгө 0,8 км2  һәм тәрәнлеге 80 м. Тәбиғәтте һаҡлау законы талаптарына ярашлы 15 июндән 31 октябргә тиклем һыуһаҡлағыстың һыу кимәле 1 метр теүәлек менән тулы булырға тейеш һәм был талап һыуһаҡлағысты туризм өсөн файҙаланыу нигеҙ булып та тора.
Һыуһаҡлағыстың һыуы таҙа булғанға йәй көнө популяр һыу инеү урынына әйләнә. Эҫа ваҡытта юғарыла климаттың һалҡыныраҡ булыуы ла һәм шулай уҡ тирә яғында ҡарағыйҙар үҫкән тәбиғи тауҙар менән уратып алынған булыуы ла быға булышлыҡ итә.

## Коральп электрстанцияһы
Коральп электрстанцияһы 1987-1991 йылдарҙа пассив тупланма электр энергияһын етештереүсе станция итеп төҙөлә башлай. 2009 йылдан 2011 йылға тиклем гидро-аккумулирлаусы электростанция итеп киңәйтелә. 50 МВт ҡеүәтле станция Драва йылғаһында Лавамюнданан йыраҡ түгел диңгеҙ кимәленәән 339 м бейеклектә урынлашҡан. Һыу һыуһаҡлағыстан электрстанцияға биш км оҙонлоҡтағы юғары баҫымлы туннель аша һәм өс километрлыҡ ҡыуыу линияһы аша бирелә.  Торба үткәргестәрҙең максималь бейеклек айырмаһы  735,5 м.

## Иҫкәрмә
Задич Алма

**Алма Задич** (, 24 май 1984 йыл; Тузла ҡалаһы, Босния һәм Герцеговина Социалистик Республикаһы, Югославия) — Австрия юрисы һәм сәйәсмәне. *Себастьян Курц* осорондағы Икенсе хөкүмәттә 2020 йылдың 7 ғинуарынан юстиция министры.

## Тормош баҫҡыстары
1994 йылда Боснияла һуғыш башланғас, ата-әсәһе менән Австрияға ҡаса, бында улар Венаға килеп урынлаша. Алма мосолман тип яҙылған була, әммә үҙе ниндәй ҙә булһа дин тотоуын инҡар итә.

Алма Вена университетында юридик факультетта хоҡуҡ фәндәрен өйрәнә,  Колумбия университетында Нью-Йоркта (АҠШ) магистратура тамамлай. Студент сағынан уҡ Задич  задича Миграция буйынса халыҡ-ара ойошмала (МОМ) кесе ғилми хеҙмәткәр, Гаагала Элекке Югославия буйынса халыҡ-ара трибуналда стажер булып эшләй .

Сәйәсәткә килгәнсе күп милләтле «Freshfields Bruckhaus Deringer» Юридик фирмаһының Лондон штаб-квартираһында Задич өлкән ғилми хеҙмәткәр була.

## Сәйәси карьера һәм янъялдар
2019 йылда Задич Австрия парламентына Йәшелдәр партияһынан күрһәтелә һәм Австрия милли советына һайлана.

2019 йылда Задич Интернетҡа ҡуйған бер фотография арҡаһында янъял сыға, йәнәһе, бер егет нацистарса ҡул күтәреп сәләмләп тора, тип аңлатма яҙа. 2019 йылда  Вена суды Алманы яла яғыуҙа ғәйеләп ҡарар сығара һәм унан  700 евро түләтә. Задич апелляцияға бирә, һәм ҡарар әлегә көсөнә инмәгән .

2020 йылдың 7 ғинуарында Алма Задич, өс фирҡәләше менән бер мәлдә, Австрия Президенты *Александр ван дер Беллен*ға  юстиция министры булараҡ ант бирә. Матбуғатта Задичты йыш ҡына «Австрия  Республикаһында мигранттарҙан беренсе министр» тип яҙып сығалар. Вазифаһын үтәүгә тотонғас, уға мыҫҡыллауҙар һәм янауҙар тулҡыны ябырыла һәм уға 2020 йылдың 8 ғинуарынан полиция һағы беркетелә .

## Иҫкәрмәләр
Сельфидже Чиу

**Сельфидже Чиу** (алб. Selfixhe Ciu,  ҡыҙ сағында *Selfixhe Broja* , псевдонимы *Kolombja* ; 1918, Гирокастра (Албания)- 2003, Tирана ) - албан яҙыусыһы һәм тәржемәсеһе. Ул Албанияла әҫәрҙәрен баҫтырған, албанса яҙған ҡатын-ҡыҙҙарҙан тәүге булған.  1935 йылдың 28 ноябрендә, уға 17 генә йәш сағында, Сельфидже Чиу  Коломбья( Kolombja)  тигән исем менән "*Populli*" тигән гәзиттә шиғырын баҫтырып сығар .

## Биографияһы
Сельфидже Чиу Албанияның  көньяҡғында - Гирокастра ҡалаһында 1918 йылда тыуған. Чиу албан ҡатын-ҡыҙҙарҙан роман яҙған тәүге яҙыусы Кокалари Мусине менән дуҫлашып китә. 

Сельфидже 1930-сы йылдар албан яҙыусылары когортаһына инә. Билдәле булыуынса, 1930-сы йылдарҙа Албанияла бығаса осрамағанса социаль һәм сәйәси сыуалыштар хөкөм һөрә. Ләкин әҙәбиәттә яңырыу 1939 йылда Албанияны  Италия баҫып алыу һәм Икенсе донъя һуғышы башланыу менән һүнеп ҡала. Йәш әҙәбиәтселәрҙең күбеһе шымып ҡала, кемдәрҙер төрмәгә эләгә; берәүҙәре тыуған ерен ташлап китә.

Ул Флоренцияла уҡып йөрөгәндә,  1939 йылда итальяндар Албанияға һөжүм итә. Сельфидже ире Джемаль Броя менән бергә тыуған иленә ҡайта,  Шкодрала бергәләп  китап магазиндары асып ебәрәләр.Сельфидже Албания Хеҙмәт партияһы сафына инә (Албания Коммунистар партияһы), 1942 йылдың 22 февралендә рөхсәтһеҙ антифашистик демонстрация ойоштороусыларҙың береһе була. Бының өсөн ул ҡулға алына һәм үлем язаһына хөкөм ителә, әммә һуңынан уны сығаралар. Икенсе донъя һуғышынан һуң, 1947 йылда, уны төрмәләгә ябалар, тик һуңынан илдән сығарып ебәрәләр. Уның ире Броя Джемаль дә бергә китә. 

1998 йылда Чиу үҙенең «Тормош елдәре» () тигән китабында мемуарҙарын, төрлө йылдарҙа сыҡҡан  башҡа әҫәрҙәрен баҫтырып сығара. 

Ул 2003 йылда вафат була 

## Һылтанмалар
Лисовская София Николаевна

**София Николаевна Лисовская**  (1876—1951) — рус һәм совет ғалимы-хирург-урологы, медицина фәндәре докторы (1911), профессор (1923). РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1940).

## Биографияһы
Софья Николаевна Лисовская 1876 йылда  Санкт-Петербургта тыуған.

1902 йылда Санкт-Петербург ҡатын-ҡыҙҙар медицина институтын тамамлай.

1904 йылдан Санкт-Петербург ҡатын-ҡыҙҙар медицина институтының госпиталь хирургия клиникаһы ҡарамағында профессор А.А. Кадьян  етәкселегендә эшләй. 1911 йылда яҡланған «О пересадке щитовидной железы» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 

1917 йылдан 1921 йылға тиклем Санкт-Петербург ҡатын-ҡыҙҙар медицина институтының госпиталь хирургия клиникаһын етәкләй.  1919 йылдан  1937 йылдарға тиклем  — Икенсе Ленинград медицина институтының  оператив хирургия һәм топографик анатомия кафедраһы мөдире. 1923 йылда С. Н. Лисовскаяға профессор  исеме бирелә.

1923 йылда С.Н. Лисовская Беренсе Ленинград медицина институтының урология кафедраһын ойоштора һәм уны 1951 йылға тиклем  етәкләй. 1942 йылдан 1946 йылға тиклем С. Н. Лисовская Ленинград урологтар йәмғиәте рәйесе булып тора.

Гонореяны диагностикалау өсөн С.Н.Лисовская тарафынан Дебре һәм Параф реакциялары модификацияһы — ауырыуҙарҙың һейҙегендә  һәм бүлеүендә гонококк антигенын табыу реакцияһы тәҡдим ителә.  Был реакция уның исеме менән  — *«Лисовская реакцияһы»* тип атала.  С. Н. Лисовская беренселәрҙән булып  бөйөр һәм бәүел юлдарында туберкулезды билдәләү өсөн  экскретор урография  ҡуллана. С. Н. Лисовская һәм уның  етәкселеге аҫтында төнгө бәүел тотанаҡһыҙлығын И.П. Павлов буйынса баш мейеһе ҡабығында ҡарауыл пункты тигәнде эшләү юлы менән дауалау тәҡдим ителә һәм әҙерләнә.

## Наградалары

* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены

### Исеме

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1940)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Большая медицинская энциклопедия / гл. ред. Б. В. Петровский. — 3-е изд. — : Советская энциклопедия. — Т. 11: Коамид — Криотерапия. — 1979 г. — 544 с.
* *50 лет Первого Ленинградского медицинского института* / : Медгиз, 1947 г. — 372—375 с.
* *Гаспарян А. М.* Жизнь и деятельность Лисовской // Урология. 1961 г. № 6 С. 82-83.
* *Гаспарян А. М., Гаспарян С. А., Ткачук В. Н.* Очерки по истории отечественной урологии / : Медицина, 1971 г. — 158 с.
Мөхитдинова Әминә Фәсәх ҡыҙы

**Мөхитдинова Әминә Фәсәх ҡыҙы**  (; 6 сентябрь 1893 йыл, Ҡазан — 26 декабрь 1944 йыл, Енисейск) — юрист, СССР-ҙың сәйәси эшмәкәре. 

## Биографияһы
Әминә Фәссәх ҡыҙы Мөхитдинова 1893 йылдың 6 сентәбрендә Ҡазанда мулла ғаиләһендә тыуған. Гимназияны алтын миҙалға тамамлағандан һуң Ҡазан университетының юридик факультетына уҡырға инә.

Ҡазан университетын 1919 йылда уңышлы тамамлай һәм аспирантураға тәҡдим ителә. Тик Октябрь революцияһы башланып китә һәм Әминәнең яҙмышы ҡырҡа үҙгәрә. Ул Коммунистар партияһы афына инә һәм татар революционеры МулланурВахитов менән хеҙмәттәшлек итә башлай, Мәскәүҙә һәм Ҡазанда татар ҡатын-ҡыҙҙары съезында әүҙем ҡатнаша.

1991 йылда Ҡазанда мосолман команда пехота курстарында өлкән политрук булып тәғәйенләнә.

1920 йылда Татар АССР-ы юстицияһында халыҡ комиссары булып эшләй. 1922 йылда Семферополь ҡала һәм өлкә ревтрибуналында өлкән прокурор булып эшләй, Крым ресубликаһының баш судының прокурор урынбаҫары була.

1928—1930 йылдарҙа  РСФСР юғары суды коллегияһы ағзаһы.

1936 йылда Әминә бик ныҡ сирлә, Кремель больницаһында оҙаҡ ваҡыт дауаланғандан һуң, 43 йәштә инвалидлыҡ буйынса пенсия тәғәйенләнә.

1938 йылдаң 20 майында «Идель-Урал» ойошмаһы эше буйынса репрессиялана.

Мөхитдинова Әминә Фәсәх ҡыҙы 1944 йылдың 26 декабрендә сабыртмалы тифтан вафат була. Уны туғандары булмаған кеүек билдәһеҙ ҡәберҙә ерләйҙәр. 

Үлгәндән һуң аҡлана.

## Һылтанмалар
* Татарский энциклопедический словарь. -Казань. Институт татарской энциклопедии АН РТ. - 703с. илл.ISBN 0-9530650-3-0

## Иҫкәрмәләр
Хундертвассер йорто

**Хундертвассер йорто** () — Австрияла Венала торлаҡ йорт. Адресы: Kegelgasse урамы, 36-38, A-1030 Wien, Löwengasse, 41-43  менән мөйөштә урынлашҡан.

Йортта 52  фатир, 4  офис, 16 шәхси һәм 3 дөйөм терраса, шулай уҡ дөйөм алғанда 250 ағас һәм ҡыуаҡ  бар.

## Тарихы
Йорт Австрия рәссамы һәм архитекторы  Фриденсрайх Хундертвассерҙың архитектор Йозеф Кравина менән берлектәге   проекты буйынса  1983—1986 йылдарҙа төҙөлгән.  2010 йылдан  йорт рәсми рәүештә Хундертвассер-Кравина исемен йөрөтә.

## Архитектураһы
Бина  «ҡалҡыулы» ҡаттары менән айырыла, ҡыйығы ҡыуаҡ һәм үләнле тупраҡ  менән ҡапланған. Ҡайһы бер бүлмә-нишалар   эсендә  ағастар ултыртылған. Йортта Хундертвассер, төрлө палитралағы төҫтәрҙе, күп һанда йәшеллекте һәм күп планлылыҡты ҡулланып  үҙенең сәнғәт һәм матурлыҡ идеалдарын  сағылдырған, тура һыҙыҡтар юҡ. Сыбар фасадты төрлө ҙурлыҡтағы һәм формалағы тәҙрәләр, мозаика һәм төҫлө ялтырауыҡлы плиткаларҙан биҙәктәр тулыландыра. Рәссам был әҫәрен үҙенең ижадының түбәһе тип иҫәпләй, һәм хатта уға маҡтау шиғыры ла бағышлай.  Хундертвассер был төҙөлөштән һуң проект өсөн хаҡ та алмай, сөнки  был урында ниндәйҙер йәмһеҙ нәмә төҙөлмәгәненә үҙен бәхетле тип белдерә.

## Оҡшаш проекттар
Ҡаршыла (Kegelgasse  урамы, 37-39, A-Wien 1030)  1990—1991 йылдарҙа «Хундертвассер ауылы»  () — сауҙа-күргәҙмә үҙәге  тормошҡа ашырыла.  Был үҙенсәлекле фасады һәм эсендә ҙур булмаған ҡаласығы менән төҙөлөш. Кафе-бар, сувенир кибеттәре һәм йәмәғәт бәҙрәфе бар

1989 —1991 йылдарҙа яҡынса  400 метр төньяҡтараҡ  биҙәлеше буйынса Хундертвассер проектына  оҡшаш Сәнғәттәр йорто — Кунстхаус галереяһы төҙөлә (). Адресы: Untere   Weißgerberstraße, 13, A-1030 Wien

1988 йылдан һуң  Хундертвассер дизайны буйынса Венала Шпиттелау йылылыҡ электр үҙәгенең фасады һәм төтөн торбаһы биҙәлә, унда сорттарға бүленгән көнкүреш ҡалдыҡтары яндырыла.  Был яңы технологияларҙың, экология һәм сәнғәттең гармоник бәйләнешең уңышлы миҫалы булып тора.

## Галереяһы

Файл:Hundertwasserhaus 3.jpg|«Убалы» ҡатлылыҡ
Файл:Austria august2010 0233.jpg|Бина фасадтарының береһе
Файл:WienIMG 5104.jpg|Бинаның биҙәлеше деталдәре
Файл:Wiedeń, Dom Hundertwassera(1).jpg|Бина фасадтарының береһе


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Официальный сайт дома
* Официальный путеводитель Австрийского представительства по туризму
* Самый незаурядный дом на самой заурядной улице
Кафетци Иоанна

**Яннула «Иоанна» Кафетци** (греч. Γιαννούλα «Ιωάννα» Καφετζή; ) —спринт һәм оҙонлоҡҡа һикереүҙә махсуслашҡан грек еңел атлетика спортсыһы. Кафетци 4 тапҡыр 100-әр м ҡатын-ҡыҙҙар эстафетаһы составында Туниста үткән 2001 йылғы Урта диңгеҙ уйындарында бронза миҙалын яулай. Артабан ул оҙонлоҡҡа һикереү буйынса ярыштарға иғтибарын йүнәлтә, һәм үҙ илендә үткән 2004 йылғы йәйге Олимпия уйындары ҡатнашыусыһы була. Ханьела үткән халыҡ-ара турнирҙа Кафетци үҙенең спорт карьераһы дауамында оҙонлоҡҡа һикереүҙә шәхси рекорд күрһәтә — 6,71 метр.

## Биографияһы
Яннула Кафетци 1976 йылдың 30 майында тыуған.

## Карьераһы

### Олимпия уйындары
Кафетци, үҙе өсөн йорт уйыны булған Афинала үткән 2004 йылғы йәйге олимпия уйындарында, Стилиани Пилату һәм Ники Ксанту менән бер рәттән, оҙонлоҡҡа һикереүҙә ҡатнаша. Уйындарҙан ике ай алдараҡ ул, 6,71 метр һикереп, үҙенең шәхси рекордын ҡуйҙы. Был хәл Ханьелағы.халыҡ-ара ярыштарҙа була. Иоаннаның һөҙөмтәһе Олимпия уйындары ҡатнашыу мөмкинлеге биреү мөмкинлеген бирә, шул арҡала ул Греция йыйылма командаһы составына инә. Афинала алдан ярыш ваҡытында Кафетци күңеленә яҡын тамашасыларын беренсе һынау һикереүендә үк 6,49 м оҙонлоҡҡа өлгәшеп, шатландырыра. Шуға ҡарамаҫтан, ҡалған ике һикереү килеп сыҡмай: икенсе һикереүҙә бер аҙ аша һикерә, ә өсөнсө һикереүе беренсеһенән көсһөҙөрәк була. Квалификация буйынса Кафетци бары тик ун етенсе урында була, һәм ун ике финалсы араһына эләгер өсөн уға 6 сантиметр етмәй.

### 2005 йылғы донъя чемпионаты
тәҡдим итә 2005 йылғы еңел атлетика буйынса донъя чемпионатында Кафетци Греция исеменән сығыш яһай, әммә тағы ла финал раундына сыға алмай. Кафетци В квалификацион төркөмөндә сығыш яһай, һәм икенсе һынауҙа 6,31 м-ға һикереп, 11-се һөҙөмтәгә өлгәшә. Беренсе һәм өсөнсө тырышыуы уңышһыҙ булып сыға.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Юлмөхәмәтов Дәүләтбай Мөхәмәтйән улы

**Юлмөхәмәтов Дәүләтбай Мөхәмәтйән улы** (15 декабрь 1909 йыл — 26 март 1988 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. «Еңеү юлында» гәзите мөхәррире, Бөрйән район Советы башҡарма комитеты секретары. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

## Биографияһы
Дәүләтбай Мөхәмәтйән улы Юлмөхәмәтов 1909 йылдың 15 декабрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы  Аҫҡар ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1924 йылда дегет ҡайнатыусы булып башлай. 1930 йылда колхоздар төҙөлә башлау менән Аҫҡар промколхозына ағза булып инә.
                               
1933 йылда район контроль комиссияһы — эшсе-крәҫтиән инспекцияһы секретаре итеп тәғәйенләнә. Һуңынан Өфөлә гәзит хеҙмәткәрҙәре курстарында уҡып ҡайтҡас, райондың «Еңеү юлында» гәзите редакцияһында яуаплы вазифаларҙа эшләй, уның мөхәррире була.
  
1939 йылда Юғары коммунистик ауыл хужалығы мәктәбендә уҡый башлай. Ләкин мөмкинлеге булмау сәбәпле, уҡыуҙы туҡтатырға мәжбүр була һәм шул уҡ йылда Бөрйән районы мәғариф бүлеге инспекторы булып эш башлай. Алдағы йылдарҙа КПСС район комитеты пропагандисы, секретарь ярҙамсыһы булып эшләй.
  
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда, 1942—1944 йылдарҙа тәүҙә Златоуст хәрби пехота һәм артабан Ҡамышлы хәрби пехота училищеларында уҡый. 1944 йылда 4-се Украин фронты составында кесе лейтенант дәрәжәһендә взвод командиры булып яуға инә. 1945 йылдың 17 мартында уң яҡ яурынына ҡаты яраланып госпиталгә эләгә. Тыуған яғына һуғыш тамамланғас ҡайта.
  
1945—1947 йылдарҙа Байназар балалар йорто директоры, унан һуң Аҫҡар ете йыллыҡ мәктәбе директоры булып эшләй.

1948 йылдан район Советы башҡарма комитеты секретары, КПСС район комитетының дөйөм бүлек мөдире, секретарь ярҙамсыһы юула. 1970 йылда пенсияға киткәнгә тиклем райондың партия-совет органдарында, төрлө учреждениеларҙа яуаплы вазифалар башҡара.
  
Дәүләтбай Мөхәмәтйән улы Юлмөхәмәтов ҙур йәмәғәт эше алып барҙы. КПСС-тың район комитеты ағзаһы, халыҡ депутаттарының район Советы депутаты итеп һайланды.

1982 йылда «КПСС составында 50 йыл» билдәһе һәм танытмаһы тапшырылды. БАССР-ҙың персональ пенсионеры булды.

1988 йылдың 26 мартында вафат булды.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* «Германияны еңгән өсөн» һәм башҡа миҙалдар,
* БАССР Юғары Советы Президиумының Почет грамотаһы.

## Сығанаҡтар
* «Таң» гәзите, № 38, 1988 йыл, 4-се бит.
Фюрстенгассела Лихтенштейндарҙың һарайы

**Баҡса һарайы** (*Gartenpalais*) тип аталған **Ҡала ситендәге Лихтенштейн һарайы** —  барокко стилендәге һарай, кенәз Лихтенштейндар нәҫеленә  ҡарай. Альзергрундта — Венаның 9-сы районында урынлашҡан. Бында Лихтенштейндарҙың  сәнғәт коллекцияһы урынлашҡан.

## Тарихы
1687 йылда кенәз Ханс Адам I фон Лихтенштейн  граф  Вейкхард фон Ауэршпергтан Роззауҙа  баҡса һатып ала. Ерҙең көньяҡ өлөшөндә кенәз һарай төҙөй, төньяғында ул һыра эшләү бинаһы һәм алпауыт ерҙәре булдыра, унда Венаның Лихтенталь районы үҫеп сыға.  

1688 йылда һарай  проектына конкурс иғлан ителә, был ярыштың ҡатнашыусылары араһында  Иоганн Бернхард Фишер фон Эрлах та була. Әммә уның  селтәрле, ләкин күп функциялы () һарай проекты кенәз тарафынан  кире ҡағыла. Конкурсты Доменико Эджидио Росси еңеп сыға, әммә 1692 йылда инде уның проекты Доменико Мартинелли проекты менән алмаштырыла. Төҙөлөш 1700 йылда тамамлана.

1805 йылдан  1938 йылға тиклем был һарайҙа асыҡтан асыҡ  ҡарау өсөн  ғаилә коллекцияһы  урынлаша. XX быуаттың 80-се һәм 90-сы йылдарында һарай хәҙерге заман сәнғәте музейына арендаға бирелә, ул   2001 йылда яңы бинаға күсә. 2004 йылдың   29 мартынан алып    2011 йылға тиклем һарайҙа Лихтенштейндар музейы эшләй, уның коллекцияһы дүрт быуаттың картиналарын һәм скульптураларын үҙ эсенә ала.

## Әҙәбиәт

* Helmuth Furch: *Herr Meister Ambrosius Ferrethi, Heiligenkreuzer Untertan und Richter in Steinbruch an der Leitha. Gartenpalast Liechtenstein.* In: *Mitteilungen des Museums- und Kulturverein Kaisersteinbruch*. Nr. 38, 1995, S. 43–45.
* Bruno Grimschitz: *Wiener Barockpaläste, Der Gartenpalast Liechtenstein in der Roßau.* Wiener Verlag 1947, S. 6ff.
* Johann Kräftner, Gottfried Knapp (Hrsg.): *Liechtenstein Museum. Ein Haus für die Künste. Das Gartenpalais in der Rossau.* Prestel, Wien 2004, ISBN 3-7913-3138-8.
* Alfred Wolf: *Alsergrund-Chronik. Von der Römerzeit bis zum Ende der Monarchie.* Wolf, Wien 1981, ISBN 3-900447-00-4.

## Һылтанмалар

* Website des Liechtenstein-Museums
* Palais Liechtenstein auf planet-vienna.com
* Gartenpalais Liechtenstein auf burgen-austria.com
Клагенфурт дәүләт театры

**Клагенфурт дәүләт театры** — Австрияның Каринтия административ үҙәгендәге Клагенфурт муниципаль театры. Хәҙерге бинаһы Венаның «Fellner & Helmer» архитектура бюроһы тарафынан проектлана һәм 1910 йылда төҙөлөп бөтә.

## Тарихы
Клагенфуртта беренсе театр 1605—1620 йылдарҙа  өсөн *Ballhaus* (Бал залы) булараҡ булдырыла. Залда даими рәүештә күберәген Венециянан Венаға бурғанда юл ыңғайы Клагенфуртта туҡтаған итальян артистары сығыш яһай башлай. XVIII быуат башында тетарға аҡһөйәктәрҙән тыш зыялылар, хәрбиҙәр, дәүләт хеҙмәткәрҙәре һәм бай сауҙагәрҙәр йөрөй. 1811 йылда ағас бина урынына таштан һалына һәм уны хәҙер «Иҫке театр» (Altes Theater) тип атап йөрөтәләр.

Бина Венаның «Fellner & Helmer» архитектура бюроһы тарафынан проектлана һәм 1906, 1907 йылдарҙа Гисен, Яблонец-над-Нисоу ҡалаларында һалынған театрҙарға оҡшаш була Төҙөлөш 1908 йылда башлана һәм 1910 йылда тамамлана. Бина Австирия императоры Франц Иосиф I тыуыуына  60 йыл тулыу уңайынан асыла, шуға күрә «Kaiser Franz Joseph I. Jubiläumstheater» атамаһын ала.

1960 йылдарҙа бина ремонтлана, артабан инде унда 1996—1998 йылдарҙа Гюнтера Домениг проекты буйынса ремонт эшләнә.

Клагенфурт ҡала театры 2003, 2006 һәм 2011 йылдарҙа төрлө номинацияларҙа шағир Иоганна Непомука Nestroy исемендәге театр премияһына лайыҡ була. Ошо театрҙа эшләгән артистар Мартин Кушей, Бернд Лиепольд-Моссер, Михаэль Маертенс, Михаэль Шоттенберг һәм Мартин Зехетгрубер ҙа был премияға лайыҡ була.

## Иҫкәрмәләр

## Тышҡы һылтанмалар

*
Астанова Лола

**Астанова Лола** (; 3 июль 1982 йыл) — Үзбәкстан һәм АҠШ пианисы һәм фортепианисы. Башлыса Фредерик Шопен, Ференц Лист һәм Сергей Рахманинов әҫәрҙәрен төп нөхсәлә лә, үҙенең шәхси интерпретацияһында ла башҡарыусы.

## Биографияһы
Лола Астанова 1982 йылдың 3 июлендә Ташкентта уҡытыусы һәм инженер ғаиләһендә тыуа. Башта әсәһе ҡыҙының музыкаль карьераһына ҡаршы була, сөнки был һөнәрҙе бик ҡатмарлы тип һанай, әммә атаһы музыкаль белем алыуын талап итә. Алты йәшендә ҡыҙҙы В. А. Успенский исемендәге һәләтле балалар өсөнмәктәптә (хәҙер — Үзбәкстан Дәүләт консерваторияһы ҡарамағындағы һәләтле балалар өсөн Академик лицей) уҡытҡан профессор Тамара Поповичҡа алып баралар. Уҡыу йылдары дауамында Лола даими рәүештә Мәскәүгә килеп, «классик музыкаға килгәндә, Лола Астанова гениаль тойоу һәләтенә эйә» тип белдергән Лев Наумовта дәрестәр ала.

Астанова һигеҙ йәшенән пианист сифатында гастролдәргә йөрөй башлай. Германия, Франция, Австрия, Италия һәм Рәсәйҙә яүғыҙ ҙа, оркестрҙар составында ла сығыш яһай. 1996 йылда Мәскәүҙә үткән Йәш пианистарҙың Шопен исемендәге II Халыҡ-ара конкурсында лауреаты була.

Ташкентта музыка мәктәбен тамамлағандан һуң Лола Астанова 2003 йылда АҠШ-ҡа күсенә һәм Хьюстонда Райс университетына уҡырға инә. Ҡыҙ льготалы шарттарға һәм ҡыҙҙар стипендияға лайыҡ була, һөҙөмтәлә ул үҙенең музыкаль карьераһында Америка этабын башлауға өлгәшә. 2004 йылдың май айында ул тәүге тапҡыр АҠШ-та — Вашингтондың Джон Кеннеди исемендәге Башҡарыу сәнғәте үҙәгендә сығыш яһай. 2005 йылда Райс университетының Шеферд музыка мәктәбен тамамлай. Уны Джон Кимура Паркер менән Роберт Ро уҡыта.

2007 йылдың октябрендә Лола Астанова АҠШ-та етәксеһе Валерий Гергиев етәкселегендә Мария театрының Симфоник окрестры сығышы сиктәрендә «Классик суперйондоҙҙарҙың фантастик концерты» (*Classical Superstars Fantasy Concert*) йондоҙҙарҙың береһе тип таныла.

2012 йылдың 19 ғинуарында Астанова беренсе тапҡыр Дональд Трамп етәкселегендә Владимир Горовиц хөрмәтенә ойошторолған махсус концертта Карнеги-холда сығыш яһай. Концерттан килгән барлыҡ килем Америка онкология йәмғиәтенә күсерелә. Шул уҡ йылдың 30 майында Астанова пианистың профессиональ эшмәкәрлегендәге ҡаҙаныштары өсөн премия менән бүләкләнеү тантанаһында Байрон Дженис менән Линкольн-үҙәктә дуэтта уйнай.

2014 йылда Астанова Кливленд оркестры менән Мар-а-Лагола (Палм-Бич) берлектәге концерт бирә.

Астанова сығыш ваҡытында үҙенең ҡиәфәтенә һәм стиленә ҡарата талапсан булыуы менән билдәле. Бик йыш бейек үксәле аяҡ кейемендә һәм кутюрьеларҙыү эксклюзив күлдәктәрендә сығыш яһай. Пианист әйтеүенсә, ул «күлдәктәренең сағыу һәм гармониялы» булыуын теләй, сөнки улар ҙа тамашаның бер өлөшө.

Уның был үҙенсәлеге бик йыш модаға арналған арналған *Vogue*, *People* һәм башҡа журналдарҙа сағылыш таба.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальный сайт
Богомолова Любовь Григорьевна

**Богомолова Любовь Григорьевна** (1902—1983) — совет биологы, гематолог. РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1970). Сталин премияһы лауреаты (1952 й.).

## Биографияһы
Любовь Богомолова Санкт-Петербургта тыуған. Атаһы Александро-Невская Лавра хоры регенты (сиркәү хоры дирижёры) була, 30-сы йылдарҙа репрессиялана.

1925 йылда Ленинград медицина белемдәре институтын (ГИМЗ) тамамлай. 1931 йылдан ҡан ебәреү бүлегендә эшләй.

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ленинград ҡан ебәреү институтының донорлыҡ бүлеген етәкләй. Уның хөкүмәткә мөрәжәғәтенән һуң донорҙарға өҫтәмә паек бүленә. Блокадалағы ҡалала 144 мең литр донор ҡаны әҙерләнә.

Ялан госпиталдәрендә дауалау практикаһында киң ҡулланыу тапҡан плазманы лиофиль киптереү ысулын уйлап тапҡан өсөн, институт хеҙмәткәрҙәре А. Н. Филатов һәм Л. Г. Богомолова 1952 йылда Сталин премияһына лайыҡ булалар.

Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң, Любовь Григорьевна Богомолова Ленинград гемотология һәм ҡан ебәреү фәнни-тикшеренеү институтының лаборатория мөдире булып эшләй.

Медицина фәндәре докторы. Профессор (1955).

1983 йылда Санкт-Петербургта вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
-  РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1970)

-  Сталин премияһы лауреаты (1952)
## Хеҙмәттәре
- 

## Әҙәбиәт
* 

* 

## Һылтанмалар
* Любовь Григорьевна Богомолова — профессор, доктор медицинских наук
* фото http://visualrian.ru/ru/site/gallery/index/id/22411/context/%7B%22q%22%3A%22%5Cu0433%5Cu043e%5Cu0441%5Cu0443%5Cu0434%5Cu0430%5Cu0440%5Cu0441%5Cu0442%5Cu0432%5Cu0435%5Cu043d%5Cu043d%5Cu043e%5Cu0439+%5Cu043f%5Cu0440%5Cu0435%5Cu043c%5Cu0438%5Cu0438+%5Cu043f%5Cu0440%5Cu043e%5Cu0444%5Cu0435%5Cu0441%5Cu0441%5Cu043e%5Cu0440%22%2C%22orientation%22%3A%22all%22%7D/
Мария Бах

Баронесса **Мари́я Эми́лия фон Бах** (нем. Marie Emilie Freiin von Bach; 11 март 1896 йыл, Вена — 26 февраль 1978 йыл, шунда уҡ) — Австрия пианисы, скрипкасы, композитор һәм рәссам..

## Биографияһы
Мария музыкаль ғаиләлә тыуа: уның атаһы, Роберт Бонавентура Майкл Венцель фон Бах, адвокат була, шулай уҡ һынлы сәнғәт һәм музыка менән шөғөлләнә, әсәһе, Элеонора Жозефа Мария Терезия Огюст Бах, композитор һәм йырсы була. 1897 йылда ғаилә Баденға күсеп килә. Ҡыҙ биш йәштән шәхси педагогта музыка менән шөғөлләнә башлай, бер үк ваҡытта фортепиано һәм скрипкала уйнарға өйрәнә. Атаһының йорт оркестрында икенсе скрипка була. Музыка мәктәбен пианист булараҡ тамамлай, 1919 йылдан 1925 йылға тиклем Вена музыка академияһында уҡый, унда уның уҡытыусылары Йозеф Маркс (композиция), Пауль де Конна (фортепиано) һәм Иван Бутников (дирижер) була.

Марияның манераһы һуңғы романтиктар, Мусоргский, Скрябин һәм Стравинский йоғонтоһо аҫтында формалаша. 1921 йылда тенор һәи оркестр өсөн «Шутовские песни» () циклы менән композитор булараҡ тәүге тапҡыр сығыш яһай. 1920-30 йылдарҙа ул фортепиано квартеты, фортепиано квинтеты, виолончель һәм фортепиано өсөн соната, башҡа камера һәм вокал музыкаһын яҙа

1952 йылда итальян рәссамы Артуро Чьячеллиға кейәүгә сыға, һәм шулай уҡ һынлы сәнғәт менән шөғөлләнә башлай, башлыса пейзаж яҙа. Һуңынан эштәрен күргәҙмәләргә ҡуя башлай, хатта музыкант булыуға ҡарағанда ла, ҙурыраҡ танылыу ала.

1978 йылдың 26 февралендә сығып торған көнкүреш газының ағыуланып һәләк була.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Страница на сайте Klassika.Info
* Мария Бах. Прелюдия колокольчиков (Моравский филармонический оркестр под управлением Манфреда Мюссаэура)
Горелова Наталья Борисовна

**Горелова Наталья Борисовна** (18 апрель 1973 йыл) — Рәсәй еңел атлеты, уртаса дистанцияға йүгереү буйынса белгес. 1990 йылдар аҙағында 2000 йылдар башында еңел атлетика буйынса Рәсәй йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай, 1500 метр дисциплинала донъя чемпионатында бронза миҙалға эйә, милли әһәмиәттәге беренселектәрҙә күп тапҡыр еңеүсе һәм призёр, илдең рекордсмены, Сиднейҙа Йәйге олимпия уйындары ҡатнашыусыһы. Мәскәү өсөн сығыш яһай. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2001).

## Биографияһы
Наталья Борисовна Горелова (ҡыҙ фамилияһы *Зайцева*) 1973 йылдың 18 апрелендә Мәскәүҙә тыуған.

Тренерҙар Б.Захаров, С. Елишин, Е. И. Подкопаева, Я. И. Ельянов етәкселегенлдә йүгереү менән шөғөлләнә. «Самбо-70» спорт һәм мәғарифы үҙәгендәге «Черёмушки» еңел атлетика бүлеге тәрбиәләнеүсеһе. Профсоюздарҙың спорт йәмғиәте өсөн сығыш яһай.

Элекке совет республикалары спортсыларынан төҙөлгән Берләшкән команда составына инеп, 1992 йыл миҙгелендә халыҡ-ара кимәлдә беренсе тапҡыр үҙен күрһәтә, һәм Сеулда юниорҙарҙың донъя чемпионатында ҡатнаша — 800 метрға йүгереүҙә дүртенсе һәм 4 × 400 метр эстафетала һигеҙенсе була.

Студент булараҡ, 1993 йылда Буффало Универсиадаһында Рәсәй өсөн сығыш яһай — 800 метрға йүгереүҙә һигеҙенсе була.

1994 йылда «физик культура» һөнәре буйынса Мәскәү дәүләт педагогия университетын тамамлай.

1998 йылда Рәсәйҙең ҡышҡы чемпионатында 800 метр дистанцияла бронза миҙал яулай.

1999 йылда Рәсәй чемпионатында Мәскәүҙә бинала 800 м йүгереүҙә көмөш призер була. Рәсәй милли йыйылма командаһының төп составына эләгеп, Маэбаси донъя чемпионатында бинала сығыш яһай, әммә 2:04,64 һөҙөмтә менән алдан квалификация этабын үтә алмай. Рәсәйҙең Тулалағы йәйге чемпионатында 800 метр дисциплинала еңеү яулай, 1500 метр дисциплинала бронза миҙал ала. Севильяла донъя чемпионатында 800 метрға йүгерә — шәхси 1:57,90 рекорд менән финалда алтынсы килә.

2000 йылғы Рәсәй чемпионатында Тулала 1500 метрға йүгереүҙә икенсе була һәм шулай итеп Сиднейҙағы Олимпия уйындарында илдең намыҫын яҡлау хоҡуғын ала — алдан этапта 4:12,84 һөҙөмтә күрһәтә һәм ярым финал стадияһын үтә алмай.

Сидней Олимпиадаһынан һуң Горелова Рәсәй йыйылма командаһының төп составында ҡала һәм ҙур халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнашыуын дауам итә. Мәҫәлән, 2001 йылда Рәсәйҙең ҡышҡы чемпионатында Мәскәүҙә ул 800 һәм 1500 метрға йүгереүҙә бронза һәм алтын миҙалдар яулай, шул уҡ ваҡытта Лиссабонда бинала донъя чемпионатында 1500 метрлыҡ дистанцияла бронза призеры була. Һуңыраҡ шул уҡ дисциплинала Эдмонтела донъя чемпионатында бронза миҙал ала. Миҙгел йомғаҡтары буйынса «Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры» исеменә лайыҡ була.

2003 йылда мәскәүҙә рәсәй чемпионаты ҡышҡы милли рекорд менән 4:00,72 1500 метрға йүгереүҙә алтын миҙал яулай,

Теҙелеп киткән йәрәхәттәр арҡаһында оҙайлы тәнәфес яһарға мәжбүр була.

2007 йылда ярыш практикаһына кире ҡайта һәм Рәсәй чемпионатында Волгоградта бинала Мәскәү командаһы составында 4 × 800 метрға ҡатын-ҡыҙҙар программаһында көмөш призёр була

Һуңынан төрлө ведомство ярыштарында сығыш яһап, Мәскәү полицияһында хеҙмәт итә. Еңел атлетика буйынса тренер булып эшләй.

## Иҫкәрмәләр
Заболотная Мария Ивановна

**Заболотная Мария Ивановна** (25 май 1924 йыл — 16 июль 2011 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Алтай крайының Кулундинский районы «Кулундинский» совхозы һауынсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

## Биографияһы
Мария Ивановна Заболотная 1924 йылдың 25 майында Алтай крайының Бессоновка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Тулы булмаған урта белемле.

1937 йылда балалар баҡсаһы кухняһында ярҙамсы эшсе булып эшләй. 1939 йылда «Ильич маяғы» колхозына фермаға эшкә килә, бер йылдан һуң малсылыҡ фермаһында бригадир булып китә. Бөтә Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында малсылыҡта эшләй. 1954 йылда «Кулундинский» совхозы ойошторола, Мария Ивановна шунда эшкә күсә һәм был предприятиела 30 йыл эшләй. Һөт һауыу производствоның оҫтаһы була. Ауыл хужалығында һәр ваҡыт алдынғылыҡты бирмәй. Күп йылдар производство күрһәткестәре буйынса лидер була.

СССР Юғары Совет Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге указы менән ауыл хужалығында һәм малсылыҡта юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкәне өсөн Заболотная Мария Ивановнаға Ленин ордены менән ««Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы» тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.

Ауыл хужалығында артабан да эшләүен дауам итә. 1980 йылда хаҡлы ялға сыға.

Кулундинский районының Октябрь ҡасабаһында йәшәй. 2011 йылдың 16 июлендә вафат була

## Бүләктәре
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ була:

* «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы (08.04.1971)
* ике Ленин ордены (22.03.1966, 08.04.1971)
* башҡа миҙалдар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Нарганг Ингрид

**Ингрид Нарганг** (; 17 апрель 1929 — 10 май 2019) — Австрияла адвокат, судья булып эшләгән, хәҙерге заман тарихсыһы булған. 1964 йылдан 1993 йылға тиклем Энгельһартсцелль округ суды башлығы булып торған. Ул ҡатын-ҡыҙҙарҙан беренсе булып, Австрия суд системаһындағы ауыл округ суды етәксеһе булған 

## Биографияһы
Алиса Нарганг Аннемари Ингрид 1929 йылдың 17 апрелендә Румынияла Черновцы ҡалаһында тыуған. Уның ғаиләһе австрияктар, бик боронғо  дәүләт хеҙмәткәрҙәренән була. Ҡарт олатаһы классик филолог һәм  урта мәктәп директоры Стефан Вольф; олатаһы юрист булған. Ғаилә Буковинаның Черновцы ҡалаһында йәшәй, Беренсе донъя һуғышы аҙағына тиклем был төбәк Австрия монархияныҡы була, һуңынан Румыния короллегена ҡушыла һәм хәҙер өлөшләтә Украинаға инә (Черновцы индерелгән). Өләсәһе менән әсәйһе тәрбиәһендә үҫә. Атаһы ул ике йәшлек сағында ғаиләһен ташлап киткән.

1940 йылдың йәйендә, Ингридҡа ун бер йәш булғанда Германияға немец сығышлы граждандарҙы күсереү башлана. Тәүҙә Нарганг өләсәһе һәм әсәһе менән бергә Түбәнге Силезияға, һуңғараҡ Үрге Силезияға барып урынлаша. Икенсе донъя һуғышында совет ғәскәрҙәре яҡынлаша башлағас, улар Үрге Австрияға ҡасып китә .

«Ҡыуылғандар» һәм «этник немецтар» ғаиләһенән булараҡ, 1945 йылдың көҙөндә Нарганг Гмундендағы урта мәктәпкә һабаҡҡа төшә. 1948 йылда уны тамамлағандан һуң, ул Инсбрукта юриспруденцияны өйрәнә. 1952 йыл хоҡуҡ өлкәһендә доктор дәрәжәһен ала. Суд ҡарарҙарын һәм эш башҡарыусы булып эшләгәндә иҡтисад буйынса белем алырға ҡарар итә. 1959 йылда ул социаль һәм иҡтисади фәндәр буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Ошо ваҡыт эсендә юрист стажер булып эшләй башлай һәм адвокатлыҡҡа имтихан тапшыра. Артабан ул Линц ҡалаһы магистратураһында юрист булып эшләй.

1963 йылда Нарганг судья булып эшләй башлай. 1964 йылдан алып 1993-тә пенсияға сыҡҡансы Нарганг Энгельһартсцелль район суды етәксеһе була. Ул Австрияла ҡатын-ҡыҙҙарҙан беренсе булып ауыл округ судына етәкселеккә һайлана.  

Хәҙерге заман тарихсыһы булараҡ, Нарганг буковина немцтарының тарихын һәм Икенсе донъя һуғышынан һуң Үрге Австрияла  ҡасаҡтарҙың хәлен өйрәнә. Ул шулай уҡ Линцта Буковина немецтарының төбәк командаһын ойоштороусыларҙың береһе була.

Ғүмеренең һуңғы йылдарын Нарганг Энгельһартсцеллдә, Линцта һәм Венала йәшәй.

2019 йылдың 10 майында Шердинг ҡалаһында вафат була.

## Иҫкәрмәләр
Вершилова Пелагея Альбертовна

**Пелагея Альбертовна Вершилова** (9 декабрь 1904 йыл, Петербург, Рәсәй империяһы — 18 август 1992 йыл, Мәскәү, Рәсәй Федерацияһы) — ғалим-микробиолог һәм эпидемиолог, вакциналар һәм сывороткалар етештереүсе, СССР Медицина фәндәре академияһы (АМН) академигы (1971-91), О. О. Гартох һәм П. Ф. Здродовскийҙың уҡыусыһы.

## Биографияһы
1904 йылдың 9 декабрендә Санкт-Петербургта тыуған. 1923 йылда Петроград медицина институтына уҡырға инә, уны 1928 йылда инде «Ленинград» исеме аҫтында тамамлай. 1930 йылда Ленинградта эпидемиология һәм микробиология институтына эшкә урынлаша, унда 1934 йылға тиклем эшләй.

1934 йылда Мәскәүгә күсеп килә һәм Бөтә Союз эксперименталь медицина институтына эшкә урынлаша, унда 1941 йылға тиклем бруцеллёз бүлеге мөдире була һәм СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының хәүефле инфекция бүлеге начальнигы булып эшләй. Шул уҡ йылда Мәскәүҙә Новинский бульвары, 25 йорт, 10 адресы буйынса фатир ала һәм унда 1973 йылға тиклем йәшәй. 1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән бәйле, ВИЭМ хеҙмәткәрҙәре көнсығышҡа эвакуациялана һәм Пелагея Вершилова Ҡаҙанға килеп эләгә, унда 1943 йылға тиклем Ҡаҙан эпидемиология һәм микробиология институты директоры вазифаһын биләй.

1943 йылда Мәскәүгә әйләнеп ҡайта һәм 1949 йылға тиклем РСФСР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының эпидемиология һәм микробиология институтында бүлек мөдире булып эшләй. 1952 йылда СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының ошондай уҡ институтына эшкә күсә, унда 1952 йылдан 1956 йылға тиклем директор урынбаҫары, 1961—1964 йылдарҙа — директоры вазифаһын биләй, ә 1964—1992 йылдарҙа бруцеллёз лабораторияһы мөдире була. 1973 йылда Гамалея урамы, 19 йорт, фатир 1 адресы буйынса яңы торлаҡ йортҡа күсә үҙенең вафатына тиклем шунда йәшәй.

1992 йылдың 18 авгусында Мәскәүҙә вафат була. Кунцево зыяратында ерләнгән.

## Фәнни хеҙмәттәре
Төп ғилми хеҙмәттәре эпидемиологияға, бруцеллёз патогенезына һәм был ауырыу ваҡытында организмдың һаҡлаусы реакцияларын өйрәнеүгә арналған. 200-гә яҡын фәнни хеҙмәттәр, монография һәм 2 уйлап табыуға авторлыҡ таныҡлығы авторы. Бруцеллёзға ҡаршы юғары нәтижәле тере вакцина авторы, ул һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә киң ҡулланыла.

Фагоцитоз бруцеллёз ваҡытында иммунитеттың нигеҙе булып тора икәнен күрһәтә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Почёт Билдәһе» ордены
* Ленин ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены.
* Н. Ф. Гамалея исемендәге премия лауреаты.

## Әҙәбиәт
* БМЭ.— 3-е изд.— М.: Советская энциклопедия, т. 1—9, 1974—79.
* Биологи. Биографический справочник.— Киев.: Наукова думка, 1984.— 816 с.: ил

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Биографические сведения .
* Биография на официальном сайте БМЭ.
* Подробная биография на сайте Лики России.
Панченко Ирина Александровна

**Панченко Ирина Александровна** (11 июнь 1968 йыл) — сәйәсмән, хужалыҡ эшмәкәре. Дүртенсе саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзаһы, "Берҙәм Рәсәй"фракцияһында, дәүләт думаһы РФ бюджет һәм һалымдар буйынса комитеты ағзаһы.

## Биографияһы
Ирина Александровна Панченко 1968 йылдың 11 июнендә Мәскәү ҡалаһында тыуған.

1990 йылда Г. В. Плеханов исемендәге Мәскәү халыҡ хужалығы институтын тамалай.

1994 йылдан 1995 йылға тиклем international Швейцария компанияһының Мәскәү бүлегендә баш бухгалтер булып эшләй. 1995 йылда Мәскәү «Инпредкадра» компанияһында баш бухгалтер вазифаһын башҡара.

1997 йылда «Сибнефть» акционерҙар йәмғиәтенә эшкә күсә. Тәүҙә эшләй департаменты начальнигы, баш бухгалтер, с 1999 йылдың июлендә «Сибнефть» акционерҙар йәмғиәтенең финанс буйынса вице-президент, «Сибнефть» асыҡ акционерҙар йәмғиәте директорҙар советы ағзаһы була.

2000 йылдан «Русский алюминий» генераль директорының беренсе урынбаҫары — компанияның финанс директоры итеп тәғәйенләнә . Чукотка автоном округы хакимиәте башлығының иҡтисад һәм финанс буйынса урынбаҫары, 2001 йылдың губернаторы урынбаҫары — Чукотка АО хөкүмәт рәйесенең финанс урынбаҫары, мөлкәт һәм иҡтисади мәсьәләләр буйынса урынбаҫары итеп тәғәйенләнә..

2003 йылда Рәсәйҙең дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһына 223-сө бер мандатлы һайлау округы буйынса депутаты итеп һайлана, бюджет һәм һалымдар буйынса комитет ағзаһы була. 2007 йылдың декабрендә вәкәләттәре тамамлана.

«Продо» азыҡ-түлек төркөмө милексеһе, «Гринхаус» ААЙ ми лексеһе. Millhouse компанияһының элеккеге финанс директоры. Роман Абрамович белән тығыҙ эшлекле мөнәсәбәттә..

## Иҫкәрмәләр
Уолбрук Антон

**Уолбрук Антон** (; төп исеме һәм фамилияһы **Адольф Антон Вильгельм Вольбрюк**,  ; — ) — Австрия актеры, 1937 йылдан Бөйөк Британияла йәшәй һәм эшләй. Кешелекле сит ил кешеһе ролдәрен башҡара.

## Биографияһы
Уолбрук Антон 1896 йылдың 16 ноябрендә Вена ҡалаһында тыуа. Уның ата-әсәһе цирк артисы була. Сәхнә оҫталығына ул Макс Рейнхардтан өйрәнә. 1922 йылда беренсе тапҡыр киноға төшә. 1930 йылда Рената Мюллер менән «Виктор һәм Виктория» (1933) Ольга Чехова менән «Вена маскарады» (1934) немец фильмдарындағы ролдәре арҡаһында ҡатын-ҡыҙ йөрәген яулаусы булып таныла.

1936 йылда Америка аудиторияһына яраҡлаштырыу маҡсатынан «Михаил Строгов» картинаһының алда төшөрөлгән өлөштәренә өҫтәмәләрҙә төшөү өсөн Голливудҡа саҡыралар. Гомосексуал булараҡ, ул Өсөнсө рейхҡа ҡайтмаҫҡа ҡарар итә. Уны сит ил граждандары роленә саҡыралар, 1936 һәм 1937 йылдарҙа ике фильмда принц Альберт ролен уйнай, «Газовый свет» (1939) фильмының беренсе версияһында енәйәтсе ир ролен башҡара.

1940 йылдарҙа Уолбрук "Лучник"тарҙың — Майкл Пауэлл һәм Эмерих Прессбургертың кинопроекттарында даими ҡатнаша. Уның иң яҡшы ролдәре иҫәбенә «Полковник Блимптың тормошо һәм үлеме» (1943) фильмында немец офицеры Тео, "Красный башмачок"та (1948) балет импресариоһы Лермонтов инә.

1957 йылда кино карьераһын тамамлауы тураһында иғлан итерҙән алда Уолбрук Офюльстың билдәле ике картинаһында — «Карусель» (1950) һәм «Лола Монтес» (1955) — уйнай.

1967 йылдың 9 авгусында Гаратхаузенда вафат була.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Биография на сайте Allmovie
Клеменс Хольцмайстер

**Клеменс Хольцмайстер** (, 1886 йыл — 1983 йыл) — Австрия архитекторы, Австрияла, Германияла, Төркиәлә һәм Бразилияла эшләй.

## Биографияһы
Хольцмайстер Клеменс 1886 йылдың 27 мартында Фульпмес коммунаһында күп балалы ғаиләлә тыуған.

Инсбрукта Реаль һәм католик мәктәбендә уҡый. Артабан уҡыуын Вена технология университетындп дауам итә, шунда 1919 йылда архитектура буйынса доктор дәрәжәһен ала.

Университетты тамамлағандан һуң Инсбруктағы Дәүләт сауҙа мәктәбенә йүнәлтелә. 1924 йылда Австрия сәнғәт академияһының архитектура бүлеге етәксеһе (профессор) булып китә. 1926 йылда Зальцбургта Фестиваль театрын реконструкциялау менән шөғөлләнә, һуңынан бер нисә йыл дауамында Анкарала хөкүмәт биналарын төҙөй. 1928—1933 йылдарҙа Дюссельдорф сәнғәт академияһы оҫтаханаһы директоры була.

1931 йылда Австрия сәнғәт академияһы директоры итеп тәғәйенләнә һәм ошо вазифаны 1938 йылғы аншлюсҡа тиклем биләй. Һуңынан ул Төркиәгә күсеп китә, бында бик күп биналар проектлай һәм төҙөй. 1939 йылда ярты йыл Бразилияла үткәрә, унда Хольцмайстерҙың атаһы эмигрант булараҡ 30 йыл тиерлек йәшәгән. 1940 йылдан 1949 йылға тиклем Истанбул Техник университетында уҡыта. Йыш ҡына Австрияға килеп йөрөй һәм 1954 йылда Венаға бөтөнләй күсеп ҡайта. Был осорҙа Венала бик күп йәмәғәт биналар һәм сиркәүҙәр, бик күп һәйкәлдәр ижад итә.

Шуныһы ҡыҙыҡ, Хольцмайстер, 1930-сы йылдарҙан алып, Зальцбург фестивалендә Макс Рейнхардт менән берлектә сценограф булып эшләй. Ике тиҫтә йыл үткәс, 1950-се йылдарҙа, сәхнә дизайнына әйлнеп ҡайта һәм ҡабаттан Зальцбург фестивалендә, шулай уҡ Вена дәүләт операһында һәм Бургтеатрында, эшләй.

1955 йылдан алып 1957 йылға тиклем Клеменс Хольцмайстер Венала сәнғәт академияһы ректоры була. 1952 йылда Грацк техник университетының почетлы фәндәр докторы итеп һайлана, 1963 йылдан — Истанбул Техник университетының, 1965 йылда — Вена техник университетының почетлы докторы. Инсбруктағы *K. Ö.St.V. Cimbria* , Зальцбургтағы *K.ö.St.V. Almgau* һәм Веналағы *K.a.V. Norica* тәриҡәте ағзаһы.

1983 йылдың 12 июнендә Хаплайн ҡалаһында вафат була. Зальцбург ҡалаһының *Petersfriedhof* зыяратында ерләнгән.

Бер нисә наградаға лайыҡ була, улар араһында «Германия Федератив Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» орденының Ҙур тәреһе, «Австрия Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» Почетлы билдәһе һәм Төркиә Республикаһы ордены. Вена (1971) һәм Зальцбург (1976) ҡалалаларының почетлы гражданы.

### Ғаиләһе
1913 йылда Инстбрукта Юдит Бридаролли (*Judith Bridarolli*) менән никахлаша. 1914 йылда Венала уларҙың Гвидо исемле улдары тыуа. 1920 йылда Инсбрукта ҡыҙҙары Юдит тыуа (һуңынан актриса булып китә).

1939 йылда Төркиәлә икенсе тапҡыр өйләнә, ҡатыны — Гунде Лексер (*Gunda Lexer*). Афинда уларҙың Барбара исемле ҡыҙҙары донъяға килә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Clemens Holzmeister
* Clemens Holzmeister
Волчихина Дина Ивановна

**Волчихина Дина Ивановна** (26 июль 1933 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)

## Биографияһы
Дина Ивановна Волчихина 1933 йылдың 26 июлендә Воронеж ҡалаһында тыуған 

Ошо уҡ ҡаланың урта мәктәбен тамамлағас, хеҙмәт эшмәкәрлеген Краснодар крайының Ҡурған районының 5 -се Безводненский мәктәбендә пионервожатый булып башлай.   Бер үк ваҡытта Кропоткин ҡалаһында  педагогия училищеһында ситтән тороп уҡый

1955 йылда кейәүгә сыға һәм 1957 йылда ире менән Сталинград (хәҙерге Волгоград)  ҡалаһына күсеп килә,  унда үҙ тиҫтерҙәре менән «СТЗ» маркаһы аҫтында ауыл хужалығы тракторҙары сығарған  данлыҡлы трактор заводында эшләй

1958 йылда Дина Ивановна яңынан Краснодар крайына Белореченск ҡалаһына ҡайта һәм Сталин исемендәге 2-се совхозда яюай эшсе булып эшләй башлай. Ә инде 1960 йылда  «Октябрьский» тип үҙгәртелгән совхозды ул йәшелсә үҫтереү буйынса аккорд-премиаль звеноны етәкләй, ул етәкләгән  звено ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә  рекордлы уңышҡа өлгәшә

СССР Юғары Советы Президиумының  1966 йылдың 30 апрелендәге Указы менән производствоны арттырыуҙағы һәм картуф, йәшелсә, емеш-еләк һәм виноград әҙерләүҙәге уңыштары өсөн Волчихина Дина Ивановнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш»  миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә. 

1970 йылдың апрель айында Д.И.Волчихина Ҡурған райоынының Октябрьский районына йәшәргә күсә, унда совхозда 1 -се ялан бригадаһының  бригадиры булып 1988 йылда хаҡлы ялға киткәнгә тиклем эшләүен дауам итә. Октябрьский ҡасабаһында йәшәй.

Производство менән бер рәттән, Дина Ивановна Волчихина йәмәғәт эшмәкәрлеге менәндә  шөғөлләнә —  1987 йылда СССР  профсоюздарының  XVIII  съезына делегат  итеп һайлана.

Шулай уҡ миҙалдар менән бүләкләнә һәм   «Кубандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» тигән исемгә лайыҡ була (1996).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Герои Социалистического Труда Краснодарского края

## Библиография
* Трудовая слава Кубани. Под. ред. Н.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Заздравных, Краснодар, 2003.
* Т. Зотич. Внимание и почет — героям // Курганинские итоги. — 2013. — 1 августа.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Волчихина Дина Ивановна
* День героев социалистического труда
Власова Татьяна Александровна

**Власова Татьяна Александровна** (1905—1986) — совет психологы һәм дефектологы, психология фәндәре докторы (1972), профессор (1976), СССР Педагогия фәндәре академияһы академигы (1982).

## Биографияһы
1905 йылдың 18 декабрендә (31 декабрҙә) Рәсәй империяһының Быуа ҡалаһында (хәҙерге Татарстан Республикаһы), крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1922 йылда, урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Быуа һәм һуңыраҡ — Ҡаҙан ҡалаһының мәктәптәрендә һәм балалар йорттарында уҡытыусы һәм тәрбиәсе булып башлай. 1929 йылда 2-се Мәскәү университетының дефектология факультетын тамамлай һәм илдә беренсе дефектология буйынса ғилми үҙәкте — РСФСР халыҡ мәғарифы комиссариатының эксперименталь-дефектология институтын (һуңынан СССР педагогия фәндәре академияһының дефектология ғилми-тикшеренеү институты була) ойоштороу буйынса комиссия составына индерелә. Власованың бөтә тормошо ошо институт менән бәйләнә, унда ул клиника-диагностика бүлегенең мөдире, директор урынбаҫары һәм директоры була.

КПСС ағзаһы була. 1945—1963 йылдарҙа Татьяна Александровна КПСС Үҙәк Комитеты аппаратында яуаплы партия эшендә эшләй, бер үк ваҡытта ғилми эштәрен дауам итә. 1963 йылдан Т. А. Власов яңынан СССР педагогия фәндәре академияһының дефектология ғилми-тикшеренеү институтында фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары булып эшләй, 1968 йылдан вафат булғанға тиклем — институт директоры.

1986 йылдың 16 июнендә Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнгән (3 участка, 

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Октябрь Революцияһы ордены;

- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены;

- Халыҡтар дуҫлығы ордены;

- «Почёт Билдәһе» ордены;

- Крупская миҙалы;

- Макаренко миҙалы;

- Гогебашвили миҙалы;

- бер нисә союздаш республикаларҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы билдәһе;

- өс тапҡыр СССР педагогия фәндәре Академияһының премияһы лауреаты;

- РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Власова Татьяна Александровна
* Власов Татьяна Александровна (1905—1986)