open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шафиҡ (исем)

**Шафиҡ** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла. 

## Этимологияһы
Шафиҡ башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Шәфҡәтле, рәхим­ле, миһырбанлы, һөйәкле; яҡ­лаусы; яҡын дуҫ тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Әминев-Тамъяни Шафиҡ (тулы исеме **Әминев Шафиҡ Әмин улы**; 19 март 1858 йыл — 1936 йыл) — башҡорт сәсәне.

## Фамилияла
Шафиҡова Кәүсәриә Фиҙаи ҡыҙы (3 ғинуар 1949 йыл — 4 май 2017 йыл) — башҡорт шағиры, йырҙар авторы. 199 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаты, Яңауыл районының почётлы гражданы.
 
Шафиҡова Әминә Ивний ҡыҙы (24 март 1974 йыл) — башҡорт дәүләт эшмәкәре, музыкант-пианист. 2012 йылдың ноябренән Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры[1]. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы (2002). Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2005).

Шафиҡов Ғәзим Ғәзиз улы (1 октябрь 1939 йыл — 28 ғинуар 2009 йыл) — Башҡортостандың рус телендә ижад иткән шағиры. Прозаик, драматург, сценарист, публицист, тәржемәсе һәм фольклорсы. 1977 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2004). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1992), Сергей Чекмарёв исемендәге (1989), Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге (1992), Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге (1995), Рәми Ғарипов исемендәге (1998) премиялар лауреаты.

Шафиҡов Денис Фуат улы (3 июнь 1985 йыл) — Рәсәй спортсыһы, еңел һәм беренсе ярымурта ауырлыҡ категорияларында сығыш яһаусы боксёр. Донъя чемпионы (2009).

Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы (16 май 1955 йыл) — шағир, яҙыусы. Башҡортостан Республикаһы (1997) һәм Рәсәй Федерацияһы (2006) Яҙыусылар союзы ағзаһы. Мәсетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге (2002) һәм Учалы районының Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге (2005) премиялары лауреаты.
  
Шафиҡов Әхиәр Талип улы (1905 йыл — 24 февраль 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.

Шафиҡов Таймаҫ Шафиҡ улы (19 февраль 1899 йыл — 1947 йыл) — дәүләт эшмәкәре. 1929—1931 йылдарҙа БАССР-ҙың Үҙәк Башҡарма Комитеты Рәйесе. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.

Шафиҡова Закира Рәзетдин ҡыҙы () — (24 октябрь 1936 йыл) — йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — татар.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Шафиҡ (йыр) —— башҡорт халыҡ йыры.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Эмиль (исем)

**Эмиль** — башҡорт теленә үҙләштерелгән ир-ат исеме. Төрки һәм башҡа телдәрҙә ҡулланыла.

## Этимологияһы
Хәҙерге ваҡыт өсөн ғәҙәти булмаған һәм шул тиклем яңғырауыҡлы **Эмиль** исеменең тамыры боронғо Римға барып тоташа. Исемдең нигеҙе — латин формаһы Aemilius (Эмилиус, Эмилион), «Бер кемдән дә ҡалышмаған», «даими ярышыусы», «бәйләп тороусы», «ныҡышмал», булараҡ тәржемә ителә. Эмилий исемен, ҡағиҙә булараҡ, боронғо Римдә ҡушҡандар. Был исемдең башы Пифагорҙың улы Мамеркаға барып тоташа. Хәҙерге осорҙа ҡатын-ҡыҙҙарға Эмилия исеме ҡушалар. Руссаға Эмиль Емельян булараҡ яңғырай. Был исем Рәсәйгә ҡарағанда хәҙерге Европала киңерәк таралған.

## Билдәле кешеләр
Мусин Эмиль Марат улы (2 март 1968 йыл) — журналист, 2006 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союздары ағзаһы, Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2011), 2001 йылдан «Туймазинский вестник» ижтимағи-сәйәси гәзите хеҙмәткәре.

Золя Эмиль (; 2 апрель 1840 йыл — 29 сентябрь 1902) — француз яҙыусыһы, публицист һәм сәйәси эшмәкәр.

Борель Эмиль (; 7 ғинуар 1871 йыл, Сент-Африка — 3 февраль 1956 йыл, Париж) — Франция математигы, сәйәсмән.

Эмиль Кубек (; 1847 йылдың 23 ноябрь (ҡырпағай) көнөндә Штефуров касабаһында тыуған, 1940 йылдың 17 июль (майай) көнөндә АҠШтағы Пенсильвания штатының Маганой-Сити ҡалаһында вафат) − русин яҙыусыһы, тел белгесе, публицисы, грек католик священнигы. Иң күренекле проза әҫәре — *Марко Шолтыс*, русин ерҙәрендә йәшәү тураһында роман. Әҫәрҙәге ваҡиғалар 1870-се йылдарҙан 1915 йылғаса Маковица () ерендә бара. Эмиль Кубек яҙған күренекле тел белеме әҫәре − 30 мең тирәһе һүҙ индергән дүрт телле «Иҫке славянса-венгерса−русинса-немецса һүҙлек» (). Был китап 1960 йылда Ужгород ҡалаһының УНІО нәшриәтендә баҫылған.

Ғарифуллина Аида Эмиль ҡыҙы (30 сентябрь 1987 йыл) — татар опера һәм эстрада йырсыһы. Татарстандың атҡаҙанған артисы (2013). 

Талипов Эмиль Мансур улы — Татарстандың М. Йәлил исемендәге республика премияһы лауреаты (2013). Татарстандың атҡаҙанған артисы (2018)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Бәҙретдинова Раушания Мөсәүир ҡыҙы

**Бәҙретдинова Раушания Мөсәүир ҡыҙы** (28 сентябрь 1974 йыл) — Рәсәй рәссамы. 2002 йылдан алып Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһының Дизайнерҙар союзы ағзаһы (2002), халыҡ-ара һынлы сәнғәт — АИАП ЮНЕСКО ассоциацияһы ағзаһы (2012), Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһы Рәссамдары союзы ағзаһы (2012).

Картиналары Рәсәй, Украина, Намибия, Канада, АҠШ, Австрия, Германия, Нидерланд, Төркиә галереяларында урынлашҡан.

## Биографияһы
Раушания Бәҙретдинова 1974 йылдың 28 сентябрендә «башҡорт Йәшергән ауылында» тыуа.

Һуңыраҡ ғаилә Стәрлебаш районынан Ишембайҙың Перегонный биҫтәһенә күсенеп килә. Бында Раушания 5-се урта мәктәпкә һәм һынлы сәнғәт һөнәре буйынса балалар сәнғәт мәктәбенә йөрөй башлай. Рәсем төшөрөү сәнғәтенә уны Любовь Леонидовна Грачёва өйрәтә. Художество мәктәбен тамамлағандан һуң (1988), ул туған бишенсе мәктәбендә рәсемдән уҡыта. 1989 йылда урта мәктәпте тамамлағандан һуң, 2-се педагогия колледжына рәсем һәм һыҙма уҡытыусыһы һөнәре буйынса уҡырға инә. 1993 йылда колледжды тамамлағандан һуң Өфө дәүләт сәнғәт институтын (хәҙер Сәнғәт академияһы) тамамлай. Уҡып йөрөгәндә «Иҫке Өфө» нәшриәтендә эшләй

2000 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында юғары белем ала.

Колледжда һәм институтта уҡыған ваҡытта даими йәштәр, ҡала, төбәк һәм халыҡ-ара күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Бынан тыш, матбуғаттың ыңғай баһаһын алып, ундан ашыу шәхси күргәҙмәләр үткәрә.

2003 йылдан муниципаль белем биреү учреждениеһында — «Йондоҙлоҡ» балалар ижады үҙәгендә рәсемдән уҡыта.

## Ғаиләһе
1994 йылдан кейәүҙә. Ҡыҙ һәм ул тәрбиәләй, шулай уҡ тәрбиәгә ул ҡабул итә.

## Ҡаҙаныштары
«Башҡортостан республикаһы» гәзите версияһы буйынса «Йыл кешеһе» (2014) — «Ауырыу балаларға әүҙем ярҙамы өсөн». Халыҡ-ара New York Realism конкурсында алтын миҙал, шулай уҡ Туринда (Италия) рәссамдарҙың ARS INKOGNITA биенналеһында алтын миҙал яулай (Италия).

2015 йылдың 17 мартында Мәскәүҙә башҡорт рәссамының «Ағиҙел йылғаһы буйында ҡала» тип аталған шәхси күргәҙмәһе асыла.

Картиналарҙы һатыуҙан килгән аҡса ике хәйриә фондына тапшырыла, уларҙың береһе «Мәрхәмәт» хәйриә белем биреү фонды була..

Өфөлә 2015 йылдың июнендә ШОС һәм БРИКС саммиттарының мәҙәни программаһы сиктәрендә Өфө сәнғәт галереяһында масштаблы арт-экспозицияһына эштәре ҡуйыла.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Статья «Светлого марта привет» газета Труд
* Картины художника Раушании Бадретдиновой 
* Выставка творческой группы «ЧАК-ЧАК» в Стерлитамаке
Айбикә (исем)

**Айбикә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме, шулай уҡ башҡа төрки: ҡаҙаҡ ,татар, ҡырғыҙ халыҡтар араһында осрай.

## Этимологияһы
Айбикә исеме башҡорт теленән ингән һәм ай һымаҡ матур; айлы төндә тыуған тигәнде аңлата.

## Топонимдар
Айбикә тауы (рус. Айбикатау гора) Башҡортостандың Бөрйән районындағы Аҫҡар ауылы эргәһендә (рус. Аскарово) — ауыл.

## Әҙәрҙәр
Дәүләтшина Һәҙиә Лотфулла ҡыҙы «Айбикә» повесын 1930 йылда яҙған.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Сабирйән (исем)

**Сабирйән** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Сабирйән ғәрәп телендәге сабыр һәм фарсы телендәге йән һүҙҙәре ҡушылып төҙөлгән ир-ат исеме. Түҙемле, сабыр тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Мөхәмәтҡолов Сабирйән Мөхәмәтзакир улы (1890 йыл — 1934 йыл) — сәсән, ҡобайырсы, шағир, композитор, оҫта ҡурайсы һәм ҡумыҙсы, мөғәллим, мәғрифәтсе.

Ҡунаҡбаев Сабирйән Абдулла улы (29 декабрь 1901 йыл — 3 июль 1996 йыл) — ғалим-селекционер, БАССР Фәндәр академияһының почётлы академигы (1991), ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1950). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1987). РСФСР‑ҙың атҡаҙанған агрономы (1957), БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1963).

Аллаяров Сабирйән Аллаяр улы (; 1907 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составындвғы 50-се гвардия полкы батареяһының 40 миллиметрлы орудие номеры. Гвардия ҡыҙылармеецы.

## Фамилия
Сабирйәнов Сәлихйән Сабирйән улы (; 1903 йыл — 6 ғинуар 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой.

Сабирйәнова Сәнә Ғәфүр ҡыҙы (3 декабрь 1939 йыл) — хеҙмәт ветераны, башҡорт телсе-диалектологы, тәржемәсе. Салауат районына һәм уның арҙаҡлы шәхестәренә арналған «Земля салаватская, земля батыра» (2010) тигән китап-белешмәнең автор-төҙөүсеһе, Салауат районының Рәми Ғарипов исемендәге премияһы лауреаты (2012).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Илфат

**Илфат** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Илфат исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, дуҫлыҡ, берҙәмлек тигән мәғәнәгә эйә.

## Билдәле кешеләр
Әмиров Илфат Өлфәт улы (27.02.1990), көрәшсе (единоборство) көрәшсеһе. Ҡатнаш яңғыҙ ҡара-ҡаршы тороу көрәше, комплекслы ҡара-ҡаршы тороу көрәше һәм тулы контактлы карате буйынса Рәсәй чемпионы. Мәскәүҙә «EVOLVE GYM» ҡара-ҡаршы тороу көрәше һәм кроссфит клубына нигеҙ һалыусы һәм клуб хужаһы.

Закиров Илфат Индулис улы (9 февраль 1970 йыл — 14 март 2000 йыл) — Рәсәй Федерацияһы Геройы, өлкән лейтенант, Чечен Республикаһында барған хәрби хәрәкәттә «Кречет» (Шоңҡар) махсус тәғәйенләнешле бүлектең штурм төркөмө командиры була. 2000 йылдың 14 мартында, Чечен Республикаһы Урус-Мартан районы Комсомольское ауылында һәләк була. Ижевск ҡалаһында ерләнгән.

Ғәлләмов Илфат Ваис улы (1955 йыл), тарихсы-архивсы, дәүләт эшмәкәре. 1986—2013 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Архив эштәре буйынса идаралығының начальник урынбаҫары, 2013—2019 йылдарҙа — начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, «Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» отличие билдәһе кавалеры, Балаҡатай районының почётлы гражданы.

Ғөбәйҙуллин Илфат Рим улы (3 август 1963 йыл — 2020 йыл) — Ҡатай төбәгенән сыҡҡан ғалим, медицина фәндәре кандидаты. 1985 йылда Ижевск медицина институтының стоматология факультетын тамамлай. 1990 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университетының кеше анатомияһы кафедраһында, 2020 йылдан терапия стоматологияһы кафедраһында доцент вазифаһында хеҙмәт итә. Илфат Рим улы 150-нән ашыу ғилми хеҙмәт, 3 уҡыу әсбабы авторы. 10 йылдан артыҡ стоматология факультеты студенттарының производство практикаһына етәкселек итә.

Ҡотлобулатов Илфат Лотфулла улы (23 октябрь 1966 йыл) — Башҡортостандың атҡаҙанған торлаҡ-коммуналь хужалығы хеҙмәткәре.

Йомағолов Илфат Ғәбделәхәт улы (30 июнь 1962 йыл — 22 сентябрь 2018 йыл) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы.

Мерәҫов Илфат — Сулпан (балалар театры) артисы, халыҡ йырҙарын башҡарыусы.

## Атаһының исеме
Ғарифуллин Илдар Илфат улы (27 май 1963 йыл) — спортсы, саңғы икебәйгеһе буйынса СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1984). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2006).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Собханғол (исем)

**Собханғол** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Собханғол исеме ғәрәптәрҙән килеп ингән. Башҡортса данлы, шөһрәтле, маҡтаулы тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Собханғол Килтәков (1720 йыл — 4 февраль (17 февраль), 1774 йыл) — Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы ҡатнашыусыһы, 1774 йылдан баш күтәреүселәр полковнигы. Башҡорт.

## Фамилия
Собханғолов Абдрахман Собханғол улы (; 1922 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

Собханғолов Шакир Исламғол (Исламғәле) улы ( 1899 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

Собханҡолов Мәғәлим Әкрәм улы (11 апрель 1920 йыл — 10 сентябрь 1976 йыл) — СССР-ҙың ғалим-математигы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1954—1976 йылдарҙа (өҙөклөк менән) Дүшәнбеләге В. И. Ленин исемендәге Тажик дәүләт университеты уҡытыусыһы, факультет деканы, кафедра мөдире. 1968—1970 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының математик анализ кафедраһы мөдире. Физика-математика фәндәре докторы (1963), профессор (1964). СССР-ҙың юғары мәктәбе, Тажик ССР-ының халыҡ мәғарифы отличнигы.

Собханҡолов Артур Рәмил улы (1 ғинуар 1992 йыл) — Рәсәй боксеры. Рәсәй халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2017).

Собханҡолов Хәбрәй Әхсән улы ( 1903 йыл — 12 ғинуар 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Ауылдар
Собханғол — Башҡортостандың Белорет районындағы бөткән ауыл. Елмәрҙәк һәм Әүҙәрҙәк тауҙары араһында, Рәүәт йылғаһына Ҡөҙрәт йылғаһы ҡушылған ерҙә урынлашҡан.

Иҫке Собханғол (Бөрйән районы) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл.

Иҫке Собханғол (Туймазы районы) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.

Яңы Собханғол — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл.

Собханғол (Ауырғазы районы) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.

Собханғол () — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Нияз (исем)

**Нияз** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

## Этимологияһы
**Нияз** — фарсы теленән — нияз (бүләк)+ҡол, бүләк бала..

## Билдәле кешеләр
Нияз Абдулхаҡ улы Мәжитов (20 август 1933 йыл — 11 октябрь 2015 йыл) — тарихсы-ғалим, археолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2006) һәм 2006—2012 йылдарҙа уның вице-президенты. Тарих фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2013).

Ниязбай Булатбай улы Сәлимов (27 сентябрь 1958 йыл) — журналист, яҙыусы, шағир, ғалим, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Жәлил Кейекбаев исемендәге премия лауреаты (1992).>

## Фамилия
Ниязбаев Ғәбделрәүеф Хәким улы (12 февраль 1884 йыл — 18 апрель 1920 йыл) — драматург, мәғариф хеҙмәткәре. Милләте — башҡорт.

## Ауылдар
* Ниязғол (рус. Ниязгулово) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы Ишбирҙе ауыл Советы биләмәһенә тура килгән ауыл. 1934 йылда Исмаҡай ауылы башҡорттары тарафынан булдырылған[1]. 1960-сы йылдарҙа ауылдар исемлегенән төшөп ҡалған.

* Ниязғол (рус. Ниязгулово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453391, ОКАТО коды — 80226804006.

Нияҙғол (рус. Ниязгулово) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 168 кеше[1]. Почта индексы — 453612, ОКАТО коды — 80201834004.

## Әҙәбиәттә
Ниязғол — Һәҙиә Дәүләтшинаның «Ырғыҙ» романында Ниязғол бай. Башҡорт яҙыусыһы «Ырғыҙ» романын тамамлай һәм шуның менән ил алдында оло ихтирам яулай. Һәҙиә Дәүләтшинаның киң билдәле әҫәре «Ырғыҙ» (1942—1952) йылдарҙа яҙыла. Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1967).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Хатмулла (исем)

**Хатмулла** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Хатмулла (Хәтмулла) башҡорт теленә ғәрәп теленән ислам дине менән бергә ингән, Аллаһтың вәғәз һөйләүсеһе тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Солтанов Хәтмулла Аҫылгәрәй улы (20 июль 1924 йыл — 4 март 1994 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсы, гвардия өлкән сержанты. Нефтсе. СССР-ҙың 9-сы, 10-сы һәм 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС-тың XXIV, XXV һәм XXVI съездары делегаты. Дан орденының тулы кавалеры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Нефть сығарыу сәнәғәте отличнигы (1969).

Хатмулла Абдулла улы Ғафаров (1925 йыл — 2014 йыл) — журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, РСФСР-ҙың (1986) һәм Башҡорт АССР-ының (1977) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

## Фамилияла
Хатмуллина Көнһылыу Ғүмәр ҡыҙы (26 февраль 1985 йыл) — ғалим, химия фәндәре кандидаты, Рәсәй фәндәр академияһының Химия-физика проблемалары институтында ғилми хеҙмәткәр.

Хәтмуллина Нәжибә Ғәлимйән ҡыҙы (; (1 сентябрь 1923 йыл — 6 апрель 1993 йыл — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, «За оборону Кавказа» миҙалы һәм 2-се дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнгән.

Хәтмуллин Флүр Хәким улы (11 март 1941 йыл) — хеҙмәт ветераны, нефть сәнәғәте эшмәкәре. 1975—2005 йылдарҙа «Башнефть» производство берекмәһенең «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы начальнигы. Башҡортостан Республикаһының беренсе—өсөнсө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (1998), Рәсәй Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1977), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1982). Октябрь Революцияһы (1981), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1974) һәм Халыҡтар Дуҫлығы (1986) ордендары кавалеры.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Высоцкий Александр Исаевич

**Высоцкий Александр Исаевич** (1922—1988) — совет ғалим-психологы һәм педагог, психология фәндәр докторы, профессор.

Нәшер ителгән 40 ғилми мәҡәлә һәм эш, шул иҫәптән юғары педагогия  уҡыу йорттары өсөн «Волевая активность школьников и методы её изучения» (1979) уҡыу  әсбабы авторы.

## Биографияһы
Александр Исаевич Высоцкий 1922 йылдың 14 октябрендә Курск губернаһының Иҫке Белица, хәҙер  Курск өлкәһенең Конышевский районында  крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 

1937 йылда  Иҫке-Белица ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң, Дмитриев педагогия училищеһында уҡыуын дауам итә, уны  1940 йылда тамамлай. Ошо уҡ йылдың октябрендә ул Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла. 

Бөйөк Ватан һуғышының башынан уҡ һуғышта ҡатнаша. Һуғыш барышында ҡамауҙа ҡала һәм әсирлеккә  эләгә. Германияға сығарылған ваҡытта, Чехословакия территорияһында булғанда ҡаса, әммә тотола һәм немец фермерына эшкә йүнәлтелә. 1945 йылдың апрель айында Чехословакия  совет армияһы тарафынан азат ителгәс, немецтар менән һуғышта ҡатнаша. 1945 йылдың ноябрь айында демобилизациялана.

Тыуған иленә ҡайтҡас, 1946 йылда Александр Высоцкий физкультура уҡытыусылары курсын тамамлай һәм  хәрби һауа көстәренең Курск махсус мәктәбенә  физкультура  уҡытыусыһы булып эшкә йүнәлтелә. Был мәктәптә булып, психология уҡытыусыларының  йыллыҡ курсын, һуңынан ситтән тороп — Курск педагогия институтының тарих факультетын (хәҙерге Курск дәүләт университеты) тамамлай.

1955 йылда Высоцкий, махсус мәктәптең тарҡатылыуы менән бәйле,  урта мәктәпкә тарих, физкультура һәм автодело уҡытыусыһы булып эшкә күсә.  1959 йылдан  1965 йылға тиклем Курск ҡалаһының мәктәп-интренатында өлкән тәрбиәсе, тарих һәм автодело уҡытыусыһы булып эшләй. 1964 йылда ситтән тороп Рязань дәүләт педагогия институтына психология буйынса  аспирантураға уҡырға инә.  Уны  тамамлағас, институттың уҡытыусылар  штатына алына. 1967 йылда «Психологическая характеристика самовоспитания у подростков» темаһына  кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм  1971 йылдан  психология кафедраһы доценты вазифаһында эшләй. 1982 йылда «Возрастная динамика волевой активности школьников и методы её изучения» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм 1985 йылда Высоцокийға  психология кафедраһы буйынса профессор исеме бирелә.

1987 йылдан А. И. Высоцкий психология кафедраһы мөдире вазифаһында эшләй. Ул юғары уҡыу йортоноң ихтыяр  проблемалары буйынса ғилми етәксеһе була, РСФСР педагогия йәмғиәтенең Үҙәк советы ағзаһы, РСФСР Мәғариф министрлығының психология буйынса ғилми комиссияһы һәм педагогия йәмғиәтенең өлкә советы Президиумы рәйесе була Миҙалдар менән бүләкләнгән.

А.И.Высоцкий 1988 йылдың 23 апрелендә Рязандә вафат  була. Ҡаланың Новогражданский зыяратында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* ВЫСОЦКИЙ АЛЕКСАНДР ИСАЕВИЧ /1922-1988/
Хәбибуллина Рабиға Хисмәт ҡыҙы

**Хәбибуллина Рабиға Хисмәт ҡыҙы** (1914 йыл — 1979 йыл) — СССР хужалыҡ, дәүләт һәм сәйәси эшмәкәр.

## Биографияһы
Рабиға Хисмәт ҡыҙы Хәбибуллина 1914 йылда Әлшәй районының Әлшәй ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Әлшәй районының Раевка ауылы) приказчик Хәбибуллин Хисмәт Хөсәйен улы (1870 йылғы) ғаиләһендә тыуған. 1939 йылдан ВКП(б) ағзаһы.

1936 йылдан — хужалыҡ, ижтимағи һәм сәйәси эштә.

1936—1969 йылдар — Дәүләт банкы Әлшәй бүлексәһенең кредит инспекторы, Әлшәй районының «Һынтыш» колхозы хисапсыһы, Ташлы МТС-ында конструктор-бухгалтер, Дәүләт банкы Башҡортостан республика контораһы аппаратында бухгалтер, партия статистикаһы секторында, КПСС-тың Туймазы райкомы партия кабинеты мөдире, Туймазы «Заготзерно» контораһы директоры урынбаҫары, КПСС-тың Туймазы райкомының икенсе, беренсе секретары, Башҡорт АССР-ының социаль тәьминәт министры.

СССР-ҙың 4-6-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Башҡорт АССР-ының 7-9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС-тың XIX съезына делегат итеп һайлана.

1950 йылдарҙа, ВКП(б) район комитетының беренсе секретары булараҡ, Туймазы районы етәкселек итеп, Туймазы ҡасабаһы статусын күтәреү буйынса ҙур эш башҡара. 1960 йылдың 5 февралендә РСФСР Юғары Советы Президиумының Указы менән Туймазы эшселәр ҡасабаһын район ҡарамағындағы ҡала итеп үҙгәртеп ҡороу тураһында ҡарар раҫлана.

1961 йылдан алып 1979 йылға тиклем — Башҡорт АССР-ының социаль тәьминәт министры

Рабиға Хисмәт ҡыҙы 1979 йылда вафат була.

## Наградалары
* Ленин ордены
* «Почёт Билдәһе» ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* «Почёт Билдәһе» ордены
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены

## Хәтер
Р. Х. Хәбибуллинаның бюсы Туймазы ҡалаһының Чапаев урамында, 2\1, Республика халыҡҡа социаль ярҙам үҙәге янында ҡуйыла.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Каким ты был, любимый город. Хабибуллина Рабига Хисматовна
Хөрмәтулла (исем)

**Хөрмәтулла** — башҡорт һәм  башҡа төрки халыҡтарҙа ҡулланылған  ир-ат исеме

## Этимологияһы
Хөрмәтулла — башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, «хөрмәт» мәғәнәһен аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Үтәшев Хөрмәтулла Ғаззали улы  (23 ноябрь 1959 йыл) — актёр, режиссёр һәм театр эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1991 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының халыҡ (2008) һәм атҡаҙанған (1998), Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1995) һәм атҡаҙанған (1992) артисы. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2002). Башҡорт АССР-ының Хәйбулла районының Солтанғужа (хәҙер Таштуғай) ауылында тыуған.

Иҙелбаев Хөрмәтулла — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы Теләүембәт ауылда тыуған. Башҡортостан автономияһы өсөн башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, башҡорт хөкүмәтенең Ырымбур хәрби бүлеге ағзаһы (1918), Башҡортостан хөкүмәтендә эшләгән, БАССР-ҙың халыҡ комиссариаты коллегияһы ағзаһы (1919).

Хәйруллин Хөрмәтулла (Хөрмәт) — Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.

## Фамилия
Хөрмәтуллин Әнүәр Ғәлиулла улы (1921 йыл) — Башҡортостандың Салауат районы Урмансы ауылында тыуған. Ленин ордены кавалеры.

Хөрмәтуллин Ғабиҙулла Әхмәҙулла улы (1953 йыл) Татарстандың  Мөслим районы Байыҡ ауылында тыуған. Йырсы (тенор), Татарстандың атҡаҙанған артисы (2009), Татарстандың атҡаҙанған мәҙәинәт хеҙмәткәре.

Хөрмәтуллин Илдар Юлай улы — Стәрлетамаҡ эске эштәр министрлығы идаралығы начальнигы, полиция полковнигы.

Хөрмәтуллина Алһыу Мәхмүт ҡыҙы — Ҡазан федераль университеты доценты, юридик фәндәр кандидаты.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Сөнәғәт

**Сөнәғәт** (Сөнәғәтулла) — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Сөнәғәт (Сөнәғәтулла) — «оҫталыҡ», «һөнәрлелек», «һөнәрмән» тигән мәғәнәле мосолман ир-ат исеме.

## Билдәле шәхестәр
Сөнәғәт Карам Әхмәтов (14 сентябрь 1905 йыл — 28 ноябрь 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ВКП(б) ағзаһы, политрук.

Сөнәғәт Ғата улы Ноғоманов (1921 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-сы (башҡа сығанаҡта 275-се кавалерия полкындағы химик взводы) взводы яугиры.

## Фамилияларҙа
Сөнәғәтуллин Йәүҙәт Оморҙаҡ улы (Исеменең башҡа варианттары — *Жәүҙәт*; атаһының исеменең башҡа варианттары — *Ғүмерҙаҡ улы* (12 июнь 1924 йыл — 29 сентябрь 2007 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының штаб начальнигы элемтәсеһе, рядовой. Советтар Союзы Геройы (1944).

Сөнәғәтуллина Зилә Даян ҡыҙы (30 июль 1949 йыл) — СССР һәм Рәсәй опера йырсыһы (лирик-колоратур сопрано), педагог, профессор, Н. Г. Йыһанов исемендәге Ҡазан дәүләт консерваторияһының вокал сәнғәте кафедраһы мөдире.

Сөнәғәтуллин Закир Ғибәҙулла улы ( 1909 йыл — 6 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында»  
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Йәнтимер (исем)

**Йәнтимер** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Йәнтимер исеме фарсы, башҡорт һүҙҙәре йән + тимер ҡушылыуҙан барлыҡҡа килгән; тимер һымаҡ ныҡ йән тигән мәғәнә аңлата

## Ауылдар
Йәнтимер () — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Юлиә

**Юлиә** (Юлия) — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимология
Юлиә (Юлия) — грек теленән ингән, тулҡынлы, ҡыҙыу, эссе, ҡайнар мәғәнәһен аңлата.

## Билдәле кешеләр
Вәлиева Юлиә Фирҙәүес ҡыҙы (18 май 1991 йыл) — Рәсәй шашкасыһы, ҡатын-ҡыҙҙар араһында Бөтә Донъя шашка федерацияһы (ФМЖД) мастеры, Рәсәй спорт мастеры.
Байымова Юлиә Айҙар ҡыҙы — (1987 йылда тыуған) — Рәсәй ғалим-физигы, физика-математика фәндәре докторы, Рәсәй Фәндәр академияһы профессоры (2018 йыл).
Сендреи Юлия — 29 декабрь 1828 йыл, Кестхей, Венгрия короллеге — 6 сентябрь 1868 йыл, Пешт], Австро-Венгрия) — Венгрия шағиры, тәржемәсе билдәле венгр шағыры. 
Маркова Юлия Константиновна (10 август 1996 йыл, Волгоград) — Рәсәй гандболисткаһы, Рәсәй йыйылма командаһының һәм ГК «ЦСКА»-ның һул яҡ ситтәге уйынсыһы. Рәсәй чемпионы Динамо-Синара составында 2014 йылда Рәсәй чемпионы. 2016 йылдағы йәштәр донъя чемпионатының көмөш призеры.
Юлия Гаген-Шварц 27 октябрь 1824, Прангли — 20 октябрь 1902, Юрьев) — XIX быуаттың  көнбайыш Европа сәнғәт мәктәбе вәкиле,  Лифляндияла йәшәгән, рәссам Маттиас Август Хагендың ҡыҙы; астроном Людвиг Эдуардович Шварцтың ҡатыны; профессор Бернгард Августович фон Керберҙың килене; вице-адмирал Людвиг Бернгардович фон Керберҙың әсәһе.
Друнина Юлия Владимировна — (10 май 1924 йыл — 21 ноябрь 1991 йыл) — совет шағиры. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. СССР Яҙыусылар союзы һәм РСФСР Яҙыусылар союзы секретары. СССР халыҡ депутаты. Шағир Николай Старшиновтың (1945—1960 йылдарҙа), киносценарист Алексей Каплерҙың (1960—1979 йылдар) ҡатыны.
Медникова Юлия Александровна —— ултырып  волейбол уйнаусы,  «ЦСП-Крылатское» уйынсыһы; 2018 йылда Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы составында донъя чемпионы. 
Тимофеева Юлия Петровна — 12 ғинуар 1982 йыл, Сперижье ауылы Гомель өлкәһе) — белорус шағиры һәм тәржемәсе. 

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
А́лба-Ю́лия —слав. *Бэлград*) — один из самых древних городов Трансильвании и всей Румынии. Расположен в жудеце (уезде) Алба, на реке Муреш, в 270 км к северо-западу от Бухареста.

'''Пакс Юлия''' () — город в римской провинции Лузитания, современная Бежа (Португалия).

'''Юлия''' () — астероид главного пояса, который был открыт 6 августа 1866 года французским астрономом Эдуаром Стефаном в Марсельской обсерватории.

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Мулланур (исем)

**Мулланур** — ғәрәп сығанаҡлы башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа киң таралыш тапҡан ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Мулланур — «мулла» һәм «нур» һүҙҙәренән яһалған мосолман ир-ат исеме.

## Билдәле шәхестәр
Мулланур Абдулхәй улы Ниғмәтуллин 28 октябрь 1941 йыл — 11 февраль 2002 йыл) — башҡорт театр актёры, 1968—2002 йылдарҙа Сибай башҡорт драма актёры, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1989) һәм атҡаҙанған (1978) артисы, Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1979).

Мулланур Муллайән улы Вәхитов (10 август 1883 йыл — 10 август 1918 йыл) — революционер, Граждандар һуғышында ҡатнашыусы, йәмәғәт эшмәкәре.

Мулланур Хәмзә улы Мостафин (28 март 1932 йыл — 17 август 2007 йыл) — татар театр режиссёры, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.

Мулланур Ғаян улы Ғәбитов (3 сентябрь 1956 йыл) — йырсы, педагогия фәндәре кандидаты, Татарстандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

## Топонимдарҙа
Мулланур () — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл.

Мулланур Вәхитов () — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл.

## Әҙәбиәттә
«Мулланур Вәхитов» (драма) — Нәҡи Иҫәнбәт яҙған драма әҫәре.

«Мулла-Нур» (повесть) — Александр Александрович Бестужев—Марлинский повесы геройы. Мулланур юлбаҫар, ғәҙел, аҡыл эйәһе, тау халыҡтарының хөрмәтле кешеһе.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Дәүләт (исем)

**Дәүләт** — башҡорт ир-ат исеме, башҡа мосолман халыҡтарында ла ҡулланыла. 
## Этимологияһы
Дәүләт исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән, милек, мөлкәт, мал, байлыҡ; ил; мәмләкәт, дәүләт; бәхет мәғәнәһендә йөрөй.

## Билдәле кешеләр
Аритҡолов Дәүләт Шәһи улы (5 май 1901 йыл — 23 февраль  1943 йыл) — Граждандар һуғышында ҡатнашҡан һәм Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир.

Абдулғәлимов Дәүләт Мәжит улы () (1907-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкының ҡылыссыһы, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой
## Фамилияла
Дәүләтов Бәкер Рәхим улы (23 май 1915, Өфө губернаһы, Бәләбәй өйәҙе, Иҫке Әмир ауылы — 31 март 1982, Тажик СССР-ы, Турсунзаде) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһының пулемёт расчеты командиры, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944).

Дәүләтов Әбдрәүеф Ғәни улы (27 март 1916 йыл — 27 октябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир-кавалерист, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкы пулемёт взводы командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944).

Дәүләтов Ғәлим Абдулла улы; Ғәлим Дәүләди (9 апрель 1936 йыл — 15 апрель 2016 йыл) — башҡорт шағиры, яҙыусы, тәржемәсе һәм журналист. 1968 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Сергей Чекмарёв һәм Булат Рафиҡов исемендәге премиялар лауреаты.

Дәүләтов Фәрит Нәғим улы (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа — Әбделнәғим улы; 26 май 1924 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы һәм педагогик хеҙмәт ветераны, капитан. Ҡыҙыл Байраҡ, 1-се дәрәжә һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.

## Ауылдар
Дәүләт () — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл.

Дәүләт () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.

Дәүләт () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл.

Дәүләт () — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл.
## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Дәүләт — бер географик өлкәлә йәшәүсе халыҡтың сәйәси берләшмәһе. Беренсе боронғо дәүләттәр Яҡын Көнсығышта барлыҡҡа килә. Дәүләттең үҙ хөкүмәте, халҡы һәм баш ҡалаһы була.

Дәүләт (Платон) (грек телендә — Πολιτεία) — Платондың китабы.
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Алмагөл

Алмагөл — төрки сығанаҡлы башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Алмагөл исеме бар.

Йөкмәткеһе
1	Этимология
2	Билдәле кешеләр
3	Шулай уҡ ҡарағыҙ
4	Сығанаҡтар
5	Иҫкәрмәләр

Этимология
Алма (башҡорт) һәм Гөл (фарсы) һүҙҙәре ҡушылып яһалған. Алмағас гөлө тип аңлаталар[1]..

 
 
Шулай уҡ ҡарағыҙ

 
Сығанаҡтар
Башҡорт исемдәре / Таңһылыу Күсимова, Cветлана Бикҡолова. — Өфө: Китап, 2005. – 224 бит.
Күсимова Таңһылыу. Исемдәр донъяһында. Башҡорт исемдәре һүҙлеге, башҡорт һәм рус телдәрендә. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1991. — 192 бит.
Сулейманова Р. А. Башкирско-русский словарь-справочник личных имен и фамилий. — Уфа, 2013. — 364 с. ISBN 978-5-91608-111-4.
Тупеев С. Х. Башкирский именник. Справочник личных имен с написанием вариантов на русском и башкирском языках. — Уфа, 2004.
Хисамитдинова Ф.Ғ., Султанова Р. И. Русско-башкирский словарь — справочник личных имен, отчеств, фамилий. — Уфа, 2004.
Хисамитдинова Ф.Ғ., Төпәев С. Х. Төрки сығанаҡлы һәм төрки элементлы башҡорт исемдәре. — Өфө, 2006.

Яңы сығанаҡ өҫтәү өсөн «Ҡалып:Исемдәр донъяһында» сәхифәһен үҙгәртегеҙ
Иҫкәрмәләр
 Таңһылыу Күсимова. Исемдәр донъяһында. Башҡорт исемдәре һүҙлеге, башҡорт һәм рус телдәрендә. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1991. — 192 бит. 2018 йылдың 16 май көнөндә архивланған.
Ибрай (исем)

**Ибрай** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимология
Ибрай исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Ибраһим пәйғәмбәр исеменең ҡыҫҡартылған варианты.

## Билдәле кешеләр
Ибрай Алтынсарин () (20 октябрь (1 ноябрь) 1841 — 17 июль (29 июль) 1889) — ҡаҙаҡ педагог-мәғрифәтсеһе, яҙыусы, фольклорсы, йәмәғәт эшмәкәре, этнограф. Әсбаптар авторы («Казахская хрестоматия» (1879; 2 баҫмаһы — 1906) һәм «Начальное руководство к обучению казахов русскому языку» (1879), мәҫәлдәр һәм хикәйәләр авторы, Л. Н. Толстой, И. А. Крылов әҫәрҙәрен тәржемә итеүсе.

## Ауылдар
Ибрай () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл.

Ибрай — Ауырғазы районындағы ауыл. 

Ибрай — Бишбүләк районындағы ауыл. 

Ибрай — Ишембай районындағы ауыл.

Ибрай — Ҡыйғы районындағы ауыл.

Ибрай () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.

Ибрай, боронғо атамаһы Аҡман () — Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районындағы ауыл.

Иҫке Ибрай () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.

Кесе Ибрай () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.

Түбәнге Ибрай ( — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Фәттәх

**Фәттәх** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Фәттәх ғәрәп теленән ингән ир-ат исеме. Башлаусы, еңеүсе тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Шәмғолов Фәттәх Ғәфүрйән улы (4 август 1921 йыл — 18 апрель 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкы командиры урынбаҫары, майор. Советтар Союзы Геройы (1946, үлгәндән һуң).

Ибраһимов Фәттәх Әҙелмырҙа улы (1892 йыл — 1937 йыл) — Граждандар һуғышында ҡатнашыусы (1918—1921). Бөрйән-Түңгәүер кантонының хәрби комиссары (1921—1922). БАССР-ҙың почетлы таусыһы.

Салауатов Фәттәх Хәсән улы ( 1903 йыл ― 23 май 1992 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. I (1987) һәм II (1968) дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

## Фамилияла
Фәттәхова Вәсилә Разиф ҡыҙы (31 декабрь 1979 йыл — 26 ғинуар 2016 йыл) — Башҡортостан йырсыһы. Башҡортостан Республикаһының (2015) һәм Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2015). Композитор Урал Рәшитовтың «Тыуған яҡ» йырын башҡарыусы булараҡ популярлыҡ яулай.

Фәттәхов Ҡасим Камал улы (21 ғинуар 1921 йыл — 5 май 1981 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында һәм 1945 йылғы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1967—1981 йылдарҙа Краснокама районы «Красный Октябрь» колхозы рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хухалығы хеҙмәткәре. Ленин (1976), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1981), «Почёт Билдәһе» (1973) һәм 3-сө дәрәжә Дан (1945) ордендары кавалеры.

Фәттәхов Рафаэль Вәлиәхмәт улы (6 ғинуар 1949 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, математик. Иҡтисад фәндәре докторы, профессор. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Финанс университеты Төбәк тикшереүҙәр һәм арауыҡ үҫеше мәсьәләләре институты директоры. Рәсәй Федерацияһының Төбәктәр үҫеше министрлығы ҡарамағындағы Йәмәғәт советы ағзаһы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Рәзинә (исем)

**Рәзинә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Башҡа төрки халыҡтарында ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Рәзинә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән, сабыр, тыныс тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Ҡаһарманова Рәзинә Дәүләт ҡыҙы (12 ноябрь 1931 йыл — 8 октябрь 2018 йыл) — артист, театр эшмәкәре. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1971). Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1954).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Аусаф (исем)

**Аусаф** — ғәрәптәрҙән ингән  башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки телле халыҡтарҙа ла был исем ҡулланыла.
## Этимологияһы
Аусаф исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән, сифат, билдә; һәй­бәт мәғәнәләрен аңлата.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Ғирфан

**Ғирфан** — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Ғирфан — «аң», «белем», «тәрбиәле» тигән мәғәнәләрҙе аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

## Билдәле шәхестәр
Ғирфан Дәүләт улы Әлимғолов (1903 йыл —?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945), 1-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордены кавалеры.

## Фамилияларҙа
Ғирфанов Вәкил Кәли улы (25 ғинуар 1909 йыл — 10 май 1980 йыл) — ғалим-агробиолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. 1975—1979 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1965), профессор (1967). РСФСР-ҙың (1969) һәм Башҡорт АССР-ының (1957) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Октябрь Революцияһы (1971), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1949), Халыҡтар дуҫлығы (1979), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944), Почёт Билдәһе (1966) ордендары кавалеры.

Ғирфанов Агиш Шәйех улы 14 апрель 1928 йыл — 8 ноябрь 1999 йыл) — башҡорт сатирик яҙыусыһы, журналист, тәржемәсе, 1971 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡорт АССР-ының (1978) һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988).

Ғирфанов Рәсим Мәсәлим улы 14 декабрь 1951 йыл) — хәрби хеҙмәткәр һәм дәүләт эшмәкәре, генерал—майор, 2002—2009 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәтенең Омск өлкәһе буйынса идаралығы етәксеһе, 2010—2012 йылдарҙа Омск өлкәһе хөкүмәте рәйесе урынбаҫары, Омск ҡалаһының вице-мэры. Почёт ордены кавалеры (2007). Дәүләт именлегенең почётлы хеҙмәткәре.

Ғирфанов Түләк Хәбибрахман улы (1939, Башҡорт АССР-ның Миәкә районы Әбеш ауылы) — журналист, совет-партия хеҙмәткәре, тыуған яҡты өйрәнеүсе, шағир, прозаик. Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премияһы лауреаты — Аҡмулла исемен матбуғат биттәрендә яҡтыртҡан өсөн (2008).

Ғирфанов Солтан Ғирфан улы (3 июль 1913 йыл — 31 март 1989 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1946—1949 йылдарҙа Ҡыйғы районының Киров исемендәге колхозының йылҡысылыҡ фермаһы мөдире. Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948), 3‑сө дәрәжә Дан ордены кавалеры (1943).

Ғирфанов Рәхимйән Ғирфан улы (1904 йыл — 14 февраль 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы, 62-се гвардия кавалерия полкының ҡул пулеметы тоҫҡаусыһы, ҡылыссыһы була.

Ғирфанов Камил Вәли улы (18 сентябрь 1926 йыл) — юғары мәктәп ветераны; уҡытыусы, журналист, ғалим-педагог. 1967 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1967), доцент; Башҡорт дәүләт университетының почетлы профессоры (2006). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре һәм мәғариф отличнигы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Иҙелбәк (исем)

**Иҙелбәк** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла киң ҡулланылыш алған. Йылға исеменән алынған. Иҙел+бәк.
Гөлгөнә (исем)

**Гөлгөнә**- башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Башҡа телдәрҙә лә ҡулланыла.

## Этимологияһы
Гөлгөнә исеме башҡорт теленә фарсы теленән ингән, алһыу, роза гөлө төҫлө тигәнде аңлата

## Билдәле кешеләр
Баймырҙина Гөлгөнә Вәлит ҡыҙы — фольклорсы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының Республика халыҡ ижады үҙәгенең фольклор буйынса баш белгесе.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Борис (исем)

## Этимология

## Билдәле кешеләр

## Фамилия

## Ауылдар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Зыяитдин (исем)

**Зыяитдин**-башҡорт һәм төрки мосолман ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Зыяитдин исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм дин нуры тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Камалетдинов Зыяитдин (Фәрүәзетдин) Ямалетдин улы (Зыя Камали; 9 декабрь 1873—1942) — ижтимағи һәм дини эшмәкәр, мәғрифәтсе. «Ғәлиә» мәҙрәсәһен нигеҙләүсе.

## Фамилялар
Зыязитдинов Рәфис Миңлеғәли улы (4 ноябрь 1952 йыл) — тарихсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (2011), профессор. Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2015), Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (2002).

Зыязитдинов Рим Сәләх улы (19 апрель 1953 йыл — 11 март 2018 йыл) — театр актёры, 1980 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1983) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2004) артисы.

Зыязитдинова Гөлшат Ибраһим ҡыҙы (22 сентябрь 1947) — башҡорт театр һәм кино актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003).

Сөйәрғолов Муллайән Зыяитдин улы (21 ноябрь 1934 йыл) — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры артисы. 1984 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1986).

Фазылов Булат Зыяитдин улы (9.5.1963- 17.1.1986).Силәбе өлкәһе,Арғаяш районы,Дәүләтбай ауылы. 1980 йылдың апреленән Афғанстанда. Өлкән лейтенант, «Ми-24» вертолеты технигы.Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры. Киров хәрби авиация-техник училищеһын тамамлаған. Тыуған ауылында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Веселов Артемий Николаевич

**Веселов Артемий Николаевич** (18 октябрь 1906 йыл — 1994 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, педагог, педагогия фәндәре докторы, профессор. Курск педагогия институты ректоры.

## Биографияһы
Артемий Николаевич Веселов 1906 йылда Ярославль губернаһының  Марьино ауылында  тыуған. 1928 йылдан алып КПСС ағзаһы булып тора.. 1930 йылда К.Либкнехт исемендәге Мәскәү педагогия институтының  ижтимағи-иҡтисади бүлегендә уҡый һәм  шул уҡ йылда  юғары мәктәптә  педагогик эш башлай. 1943 йылдан 1994 йылға тиклем Курск педагогия институтында эшләй, ректор, кафедра мөдире, педагогика кафедраһы профессоры була.  Рәсәй профессиональ-техник белем биреү  тарихын тәрән тикшерә һәм анализлай. Педагогия фәндәре докторы дәрәжәһенә дәғүә итеп, 1952 йылда «Очерки истории низшего профессионально-технического образования и подготовки рабочих кадров в РСФСР»  темаһына диссертацияны уңышлы яҡлай.  1964 йылда профессор ғилми исемен ала. 

Веселов 50 фәнни эш, шул иҫәптән  педагогика тарихы өсөн әһәмиәтле булған бер нисә рәт монографиялар авторы булып тора. 1982 йылда  «Очерки истории профессионально-технического образования в СССР» монографияһын әҙерләүҙә ҡатнашҡаны  өсөн К.Д.Ушинский исемендәге СССР педагогия фәндәре академияһы  премияһына лайыҡ була. 

Курскиҙа йәшәгән. 1994 йылда вафат була.

## Маҡтаулы исмедәре һәм ашҡа бүләктәре
* Ленин ордены,
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* К  Д. Ушинский миҙалы,
* РСФСР-ҙың  халыҡ мәғарифы отичнигы,
* К.Д.Ушинский исемендәге СССР Педагогия фәндәре академияһы премияһы

## Библиография

* *Веселов А. Н.* Низшее профессионально-техническое образование в РСФСР. – М., 1955;
* *Веселов А. Н.* Среднее профессионально-техническое образование в дореволюционной России. – М., 1959;
* *Веселов А. Н.* Профессионально-техническое образование в СССР. – М., 1961.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Педагогическая энциклопедия. Том 1. Гл. ред.- А.И. Каиров и Ф.Н. Петров. М., 'Советская Энциклопедия', 1964. 832 столб. с илл., 7л. илл.

## Һылтанмалар

* Артемий Николаевич Веселов
Мәрфүғә(исем)

Глафира Фәйершина  28.09.2021

**Мәрфүғә**
Мәрфүғә - башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.
## Этимология == <Мәрфүғә (өҫтөн, юғары)>

## Билдәле кешеләр

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Закиров Илфат Индулис улы

**Илфат Индулис улы Закиров** (9 февраль 1970 йыл— 14 март 2000 йыл) — Рәсәй Федерацияһы Геройы, өлкән лейтенант, Чечен Республикаһында барған хәрби хәрәкәттә Кречет" махсус тәғәйенләнешле бүлектең штурм төркөмө командиры була.

Илфат Закиров 1970 йылдың 9 февралендә Ижевск ҡалаһында тыуған, 55-се ҡала мәктәбендә уҡыған. Хәрби хеҙмәткә саҡырылғанға тиклем Балалар һәм үҫмерҙәр мәктәбенең самбо буйынса тренеры була. 1988 йылда армия сафына алына, 1990 йылда запасҡа ҡайтарыла. Ижевск ҡалаһының 4-се Балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбенең тенер-уҡытыусыһы хеҙмәтен башҡара. Илфат дзюдо буйынса спорт мастерлығы кандидат..

### Хәрби хеҙмәте
1991 йылда Закиров уҡырға инә хеҙмәте органдары Закирова РФ Эске эштәр министрлығы Удмуртия буйынса Яза үтәү идаралығының махсус тәғәйенләнештәге отрядының снайперы була. 1995 йылда — Төньяҡ Кавказдағы «ҡыҙыу нөктәгә» беренсе командировка. Илфат махсус тәғәйенләнешле взвод командиры вазифаһын үтәй. 1999 йылдың август — сентябрендә Дағстанда чечен боевиктары менән һуғыша. 2000 йылдың ғинуарында өлкән лейтенант Закиров Ильфат өсөнсө тапҡыр командировкаға китә..

### Һәләк булыуы
2000 йылдың 14 мартында, Чечен Республикаһы Урус-Мартан районы Комсомольское ауылында федераль көстәре командованиеһының хәрби бойороғон үтәгәндә, ҡаты яраланған көйө, үҙенең подразделениеһына эвакуацияланыу мөмкинлеген биреп, атыуын дауам итә. Яраһы үлемесле була. Илфат иптәштәренең ғүмерен һаҡлау өсөн үҙ ғүмерен аямай. Ижевск ҡалаһында ерләнгән.

Рәсәй Федерацияһы Президентының 2001 йылдың 1 март Указы менән өлкән лейтенант Закиров Илфат Индулис улына үлгәндән һуң «Рәсәй Федерацияһы Геройы» исеме бирелә .

## Хәтер

2003 йылда Ижевск ҡалаһының яңы бер урамына Закиров исеме бирелә; Илфат уҡыған 55-се мәктәп уның исемен йөрөтә. В память об Ильфате Закирове в Ижевске с 2004 года проводится ежегодный Всероссийский турнир по дзюдо.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Высокий полет «Кречета» № 122 (24052)
* Всероссийский турнир по дзюдо памяти Ильфата Закирова 
* Штурм Комсомольского. Рассказ участника
Түләк (исем)

**Түләк** — боронғо башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Түләк — «баҫалҡы», «яҙғы бәрәс» тигән мәғәнәләрҙе аңлатҡан башҡорт ир-ат исеме.

## Шәхестәр
Ғирфанов Түләк Хәбибрахман улы (1939, Башҡорт АССР-ның Миәкә районы Әбеш ауылы) — журналист, совет-партия хеҙмәткәре, тыуған яҡты өйрәнеүсе, шағир, прозаик. Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премияһы лауреаты — Аҡмулла исемен матбуғат биттәрендә яҡтыртҡан өсөн (2008)

## Фамилияларҙа
Түләков Рәйес Ғөссәм улы (псевдонимы *Рәйес Түләк*; 14 октябрь 1959 йыл — 31 март 2007 йыл) — башҡорт шағиры, уҡытыусы, журналист. 1992 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1995).

Түләкәев Күсем Түләкәй улы (?—?) — 1710—1711 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Тамъян ҡәбиләһе бейе, башҡорт кенәзе һәм тарханы Шәғәле Шаҡман вариҫы, Аҡай Күсемовтың атаһы.

## Атаһының исеме
Иҙрисова Лиә Түләк ҡыҙы (24 май 1963) — табип-ғалим, невролог, физиотерапевт, юғары мәктәп уҡытыусыһы.

## Топонимдарҙа
Оло Түләк (рус. Большая Тюлякова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Үрәкүл ауыл биләмәһе составына керә.

Түләк () — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл.

Заятүләк ташы (Түләк ташы) — Дәүләкән районындағы Асылыкүл буйында.

## Халыҡ ижадында
«Түләк тураһында башҡорт легендаһы» — «Башкирская легенда о Туляке» (Р. Г. Игнатьев) Заятүләк менән Һыуһылыу

«Заятүләк менән һыуһылыу» эпосынан (Түләк йыры)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Гөлмирә(исем)

**Гөлмирә**
Гөлмирә-башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.
## Этимология == <ГӨЛМИРӘ [фарс.]
Гөл кеүек >

## Билдәле кешеләр == <[[Гөлмирә Бикбулатова]]>

## Фамилия

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Фәйрүзә

**Фәйрүзә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Фәйрүзә исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә фарсы теле аша ингән, йәшел төҫтәге матур аҫыл таш исеменән алынған. Ҡыҙ баланың күҙгә ташланырлыҡ сибәр, аҫыл таштай күркәм булыуын теләп ҡушыла.

## Билдәле шәхестәр
Абдулова-Абайҙуллина Фәйрүзә Арыҫлан ҡыҙы (16 октябрь 1964 йыл) — Сәфәр төп дөйөм белем биреү мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.

Шәйҙуллина Фәйрүзә Динислам ҡыҙы (20 март 1951 йыл) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1992). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1975).

Юнысова Фәйрүзә Фаяз ҡыҙы — Асҡын район гәзите мөхәррире, Асҡын районы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2018).

Ғиниәтова Фәйрүзә Роберт ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре.

Үтәбаева Фәйрүзә Юныс ҡыҙы — башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы (2006). Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең «Иң яҡшы башҡорт теле уҡытыусыһы-2014» премияһы лауреаты.

Исхаҡова Фәйрүзә Муса ҡыҙы — Ярат ауыл Советы (Баймаҡ районы)нан «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнгән күп балалы әсә (1972 йыл)

Балк Файруза (, тыумыштан Файруза Алехандра Фелдтхаус; 21 май 1974 йыл, Калифорния, АҠШ) — америка актрисаһы. Файруза Балк ҡатнашҡан иң билдәле фильмдар — «Возвращение в страну Оз», «Вальмон», «Остров доктора Моро», «Колдовство» һәм «Американская история Икс».

Файруз ( *фирүзә*, ысын исеме *Нухад Хаддад*, (21 ноябрь 1935 йыл) — танылған ливан йырсыһы.

## Мәҙәниәттә
Фәйрүзә — Рәлиф Кинйәбаевтың «Айғырыңды биреп тор!» спектаклендәге герой

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар