open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Байдаковка ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Байдаковка ауыл Советы** — Әлшәй районының 2008 йылда бөтөрөлгән ауыл биләмәһе. Ниғмәтулла ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. Административ үҙәге — Байдаковка ауылы. 2008 йылда ауыл Советы составына Нефорощанка, Беляковка тораҡ пункттары ингән була. 1991 йылда Байдаковка ауыл Советы составынан Раевка совхозының Красныый Клин бүлексәһенең ҡасабаһы сығарыла һәм яңы ойошторолған Зеленый Клин ауыл Советына тапшырыла (БАССР Юғары Советы Президиумының 1991 йылдың 18 сентябрҙәге 6-2/313-сө һанлы Указ Президиума ВС Башкирской ССР от 18.09.91 N «Әлшәй районында Зеленый Клин ауыл Советын ойоштороу тураһындағы» Указы).

Почта индексы — 452117. Код ОКАТО — 80202810000. Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законының 1-се стаьтьяһында түбәндәге юлдар бар:  "Башҡортостан Республикаһындың административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә :

 2) Әлшәй районы буйынса:

"Башҡортостан Республикаһындың административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: а) объединить Байдаковка һәм Ниғмәтулла ауыл Советтарын, «Нигматулла ауыл Советы» атамаһын ҡалдырып, берләштерергә, административ үҙәген Нигматулла ауылында урынлаштырырға. Байдаковка ауыл Советының Байдаковка, Нефорощанка, Беляковка ауылдарын Ниғмәтулла ауыл Советы составына индерергә.
Ниғмәтулла ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Байдаковка ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға. 2008 йылға Байдаковка ауыл Советы түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сикләшкән була: Ҡыҙыл ауыл Советы, Зеленый Клин ауыл Советы, Әбдрәшит ауыл Советы, Ниғмәтулла ауыл Советы. Бер 107-се узел нөктәһе, Ауырғазы районы сигендә Ауырғазы районы һәм Стәрлетамаҡ районы муниципаль берәмеге сиктәрен киҫеп үтеүен аңлата.

## Иҫкәрмәләр
Борон ауыл Советы (Ғафури районы)

**Борон ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы муниципаль берәмек.

## Тарихы
Борон ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Етәкселәре
; Ауыл Советы рәйестәре:

; Ауыл Советы хакимиәте башлыҡтары:
* Рахматуллин Марат Фатҡелислам улы (2011 йылдың 28 мартынан )

## Иҫкәрмәләр
Зеленый Клин ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Зеленый Клин ауыл Советы **— Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм админнистратив үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы статусына эйә.

## Ауыл Советы составы

* Зелёный Клин ауылы
* Яңы КЯңы Константиновка ауылы
* Красный Клин ауылын

## Демографияһы
Халыҡтың динамикаһы:

## Иҫкәрмәләр
Собханғол ауыл Советы (Туймазы районы)

**Собханғол ауыл Советы**  — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек. 

Административ үҙәге —  Собханғол ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә .

2008 йылда ауыл советы составына Нөркәй ауыл Советы инә.  Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә: 

 Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
 
42) Туймазы районы буйынса:

б) Собханғол ауылында административ үҙәге менән «Собханғол» атамаһын һаҡлап, Собханғол  һәм Нөркәй ауыл Советтарын берләштерергә.

Нөркәй ауыл Советының Иҫке Собханғол, Егетәк, Ҡайынйылға, Нөркәй ауылдарын Собханғол ауыл Советы составына индерергә. 

Собханғол ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. Иҫәп мәғлүмәттәрҙән Нөркәй ауыл Советын төшөрөп ҡалдырырға;

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

; Юҡҡа сыҡҡан тораҡ пункттар

1981 йылда Новогеоргиевка ауылы бөтөрөлә.

## Билдәле шәхестәре
* Әйүпов Рәфғәтдин Талип улы (15.03.1914—19.12.1987), нефтсе, 1949—1978 йылдарҙа Урал‑Себер магистраль нефть үткәргестәре идаралығының «Собханғол» нефтте һурҙырып бушатыу станцияһы машинисы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

## Иҫтәлекле урындары
* **[[Егетәк ауылы мәсете]]** — ағас мәсет, Башҡортостандың архитектура ҡомартҡыһы. 1912—1914 йылдарҙа төҙөлгән. 1936 йылға тиклем хеҙмәт иткән. Һуңынан бында ебәк иләү цехы, иген һаҡлағыс, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында лазарет, ә һуғыштан һуңғы йылдарҙа пионер лагеры урынлашҡан. Беҙҙең көндәргә тиклем мәсеттең манараһы һәм эске йыһаздары һаҡланған. 2012 йылда капиталь ремонт үткәрелә.

## Иҫкәрмәләр
Ҡандра ауыл Советы (Туймазы районы)

**[[Ҡандра]] ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек. 

Административ үҙәге —  Ҡандра ауылы.

## Тарихы
Ҡандра ауыл Советы —Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

2004 йылға тиклем Туймазы ҡалаһыныңҠандра ҡасаба Советы составында ҡала.

2004 һәм 2008 йылдарҙа Иҫке Ҡандра ауыл Советы составына инә. 

«Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәреүҙәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙе ҡайтанан үҙгәртеү һәм сиктәрҙе үҙгәртеү тураһындағы»  Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге  125-з һанлы Законы хәбәр итә:

76. Туймазы районы  Иҫке Ҡандра ауыл Советының  331 га майҙаны менән биләмәһе өлөшөн Туймазы районының Ҡандра ҡасаба Советына тапшырып, Туймазы районының, Туймазы районы Иҫке Ҡандра ауыл Советының, Туймазы ҡалаһы Ҡандра ҡасаба Советының сиктәрен тәҡдим ителгән карта схемаһына ярашлы үҙгәртергә. Ҡандра ҡасаба Советын Туймазы районы биләмәһе составына тапшырып, Туймазы ҡалаһының һәм Туймазы районының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.

Туймазы  ҡалаһының Ҡандра эшселәр ҡасабаһын ауыл тораҡ пункты категорияһына индерергә, тораҡ пунктын ауыл тип билдәләргә.
а) Ҡандра административ үҙәге менән «Ҡандра» атамаһын һаҡлап, Ҡандра һәм Иҫке Ҡандра ауыл Советтарын берләштерергә.  Иҫке Ҡандра ауыл Советының Йәрмөхәмәт, Ҡандра-Ҡотой, Первомайский, Иҫке Ҡандра, Александровка, Ҡаранйылға, Түбәнге Ҡаранйылға, Нур ауылдарын Ҡандра ауыл Советы составына индерергә. Ҡандра ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. Иҫәп мәғлүмәттәренән Иҫке Ҡандра  ауыл Советын төшөрөп ҡалдырырға;  

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Буранғулова Рәмилә Мөнәүәр ҡыҙы( 1961 йыл 11 июль) — СССР һәм Рәсәй еңел атлеты, халыҡ-ара класслы Рәсәй спорты мастеры.
* Ғәбдрәшитов, Фазулла Ғабдулла улы (25 октябрь 1903 — 5 апрель 1975) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире,  Советтар Союзы Геройы (1944).
* Ғәйфуллина  Рәмзия Мөҙәрис ҡыҙы (12 декабрь 1938) — Башҡортостан Республикаһының  А. Матросов исемендәге колхоз  зоотехнигы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960).
* Йыһаншин Камил Фарухша улы (15 март, 1950) — яҙыусы, Башҡортостан Республикаһының яҙыусылар союзы ағзаһы (1995), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2004), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2011).

## Иҫтәлекле урындары

* **Ҡандра ҡарағайлығы  **— республика әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы. XX быуат башында  ауыл хужалығы эшмәкәрлеге өсөн яраҡһыҙ ерҙәрҙә 11 гектар майҙанда ултыртылған. Байтаҡ өлөшө янғында һәләк була, һуңыраҡ тергеҙелә..

## Иҫкәрмәләр
Бишҡурай ауыл Советы (Туймазы районы)

**Бишҡурай ауыл Советы ** — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек. 

Административ үҙәге —  Бишҡурай ауылы.

## Тарихы
Бишҡурай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Әхмәт Шакири (1920-1941) — башҡорт совет шағиры, тәржемәсе.
* Ишкилдин  Люцир Мирзайән улы (1939 йыл 20 июль) —  Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының  самосвал йөрөтөүселәре бригадиры,  Хеҙмәт даны орденының тулы кавалеры,СССРҙың почетлы таусыһы (1979).
* Сәйфуллина Рәйсә Ғариф ҡыҙы (1932 — 2013 йыл 11 октябрь) — театр актеры, БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1968), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1986).

## Иҫкәрмәләр
Кәкребаш ауыл Советы (Туймазы районы)

**[[Кәкребаш]] ауыл Советы** —Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге —  Кәкребаш ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

2006 йылда  Дарвин, Покровка һәм Ташкисеү ауылдары Төмәнәк ауыл Советы составына  тапшырыла.«Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәреүҙәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙе ҡайтанан үҙгәртеү һәм сиктәрҙе үҙгәртеү тураһындағы»  Башҡортостан Республикаһының Законы хәбәр итә:

191. Туймазы районы Кәкребаш ауыл Советының Дарвин, Покровка, Ташкисеү ауылдарын Төмәнәк ауыл Советы составына тапшырып, Туймазы районы Кәкребаш һәм Төмәнәк ауыл Советтарының сиктәрен тәҡдим ителгән карта схемаһына ярашлы үҙгәртергә. 

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Арыҫланов  Тимер Гәрәй улы (1915 йыл 1 май — 19 март 1980) — башҡорт сатирик-шағиры, БАССР-ҙың яҙыусылар союзы ағзаһы (1942),  совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы.
* Хәзиев Ғәлимйән Мөхәмәтшин  улы ( 11 июль 1930) — нефть сәнәғәте совет хеҙмәткәре, ТАССР-ҙың атҡаҙанған нефтсеһе (1981), СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1981), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

## Иҫкәрмәләр
Үрге Бишенде ауыл Советы (Туймазы районы)

**Үрге Бишенде ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек. 

Административ үҙәге — Үрге Бишенде ауылы.

## Тарихы
Үрге Бишенде ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Вәлиуллин Ренат Абдулла улы  (20 сентябрь 1947) — СССР һәм Рәсәй рәссамы,Рәсәй Федерацияһының  рәссамдар союзы ағзаһы (1993), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1997).
* Ихин Илбәк  Ғимазетдин улы (5 март 1931) — «Башнефть» производство берекмәһе Нефтекама быраулау эштәре идаралығының вышкомонтажлы цехында бригадир, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған энергетигы (1970), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1976), СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1981), РСФСР-ҙың  X саҡырылыш юғары советы депутаты (1980-1985).
* Фәррәхов, Йосоп Тимербай улы (1935 йыл 20апрель— 2001 31 ғинуар) — урмансы,  СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1983).

## Иҫкәрмәләр
Мерәҫ ауыл Советы (Баймаҡ районы)

**Мерәҫ ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

## Тарихы
Ойоштороу ваҡыты: 1976 йылдың март айы.

1975 йылда Октябрҙең 50-йыллығы исемендәге колхоздың 4-се бригадаһы нигеҙендә «Таналыҡ» колхозын булдырғандан һуң Мерәҫ ауыл советы ойошторола. Ауыл Советын Мерәҫ һәм Бәхтегәрәй ауылдары инә, барыһы 894 кеше.

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
* Байрамғолова Ҡәмбәрниса Закир ҡыҙы (1976)
* Исҡужина хәсбиямал Хәсән ҡыҙы (1984)
* Килдиәрова Зәйникамал Миңнеғәли ҡыҙы (1980)
* Рысмухаметова Фәниә Закир ҡыҙы (1977).

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

### Ауыл Советы етәкселәре
Зәкирова Ф., Хәмитова Ф., Сыңғыҙова Р. (ике тапҡыр), Хәмитов Х., Солтанова Н., Ишмырҙин Р., Үҙәнбаев А,, Нәҙербаев С., Байрамғолов Р..

Ауыл Советының адресы: 453660, РБ, Баймаҡ районы, Мерәҫ ауылы, А.Игебаев урамы, 1-се йорт.
Хәкимиәт башлығы: Хәфизова Таңсулпан Миңнеәхмәт ҡыҙы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
* поселение Мерясовский сельсовет муниципального района Баймакский район Республики Башкортостан
Моҡас ауыл Советы (Баймаҡ районы)

**Моҡас ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
1919 йылдың сентябрь-октябрь айҙарында хәҙерге Моҡас ауыл Советы ауылдарында беренсе ауыл Советтары булдырыла.

1-се Төркмән ауыл Советы рәйесе итеп — Заманов Әмир, 2-се Төркмәндә — Харрасов Минғажетдин, 1-се Моҡаста — Искәндәров Бикмөхәмәт, 2-се Моҡаста — Баймырҙин Мөхәмәтйән, Әхмәрҙә — Абдисов Ибраһим, Мостайҙа — Ильясов Ибраһим, Казанкала — Янюшкин Григорий һайланалар.

1930 йылда был зонала Моҡас ауыл Советы (үҙәге — Әхмәр ауылы) һәм Төркмән ауыл Советы (үҙәге — 1-се Төркмән) ойошторолалар.

1957 йылда ошо ике ауыл Советтарҙы берләштерәләр, үҙәге Әхмәр була. 1966 йылда ауыл Советының үҙәге итеп 1-се төркмәнде тәғәйенләйҙәр.

Ауыл Советы территорияһында «Ирәндек» СПК-ның Ирәндек, Шверник, Үҙәк бүлексәләре урынлаша.

## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
* Пикалова Анна Алексеевна
* Йәнтурина Маһира Хәйрулла ҡыҙы (1975).

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

### Ауыл Советы етәкселәре
* Төрлө йылдарҙа Совет рәйестәре булып Ситдыҡов Х., Әхмәтшин Х., Аҡназаров Я, Батталов М., Абдисов М., Айытбаева З., Сабаева З., Игебаева Р., Хөсәйенов Г., Нәбиуллин Ә., Әхмәтов А., Талипов Г., Ишморатов Б. булалар.

Ауыл Советы хакимиәте 453643, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, 1-е Төрөкмән ауылы, С. Юлаев урамы, 17-се йорт адресы буйынса урынлашҡан.
Башлығы: Буләканов Илдар Рафиҡ улы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Күсей ауыл Советы (Баймаҡ районы)

**Күсей ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

## Тарихы
Ойоштороу ваҡыты: 1930 йыл.

Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

Беренсе ауыл Советы 1918 йылдың 2 декабрендә булдырыла. Советҡа Басай, Иҫәнбәт, Туҡтағол, Күсей ауылдары инә, барыһы 1082 кеше. Советтың 1919 йылда һайланған беренсе хеҙмәткәрҙәре — Нәжмитдин Игебаев (рәйесе), Мөхәмәтйән Байназаров (рәйес урынбаҫары), Солтанәхмәт Мусин (сәркәтип) һәм Х. Әхмәтов.
 
Совет территорияһында «Ирәндек» КПП-һының Күсей һәм Басай бүлексәләре урынлашҡан.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

### Ауыл Советы етәкселәре
* Ғәзин И. Ә., Ҡайыпова З. Ш., Исрафилов Х. З., Сөләймәнов С. С., Сәйғәфәров С. Ғ., Ҡыуатов Ш. М., Диәров Я. М., Игебаева Р. С., Зәйнуллин Ә. Х., Байназаров, Ғыуатов Ғ. Ш. һәм башҡалар.

Күсей ауыл Советының адресы: 453644, РБ, Баймаҡ районы, Күсей ауылы, Б. Вәлид урамы, 1-се йорт.
Башлығы — *Йыһаншина Сәриә Рәшит ҡыҙы*.

## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
* Абдрахманова Фәтхиә Шәһәрғәзи ҡыҙы (1971)
* Бикмәтова Шәкирә Ҡотлоәхмәт ҡыҙы (1975)
* Кәримова Рәйхана Шәһиғәли ҡыҙы (1971)
* Мусина гөлниса Фәтхрахман ҡы (1971)
* Исрафилова Яңылбикә Ғимаҙислам ҡыҙы (1975)
* Бүләканова Миңҙебикә Ниғәмәт ҡыҙы (1984)
* Буранғолова Вәлимә Мөжәүир ҡыҙы (1982)
* Фәйзуллина Сәрүәр Садиҡ ҡыҙы (1974)
* Хөснөтдинова Нәзифә Әхмәҙи ҡыҙы (1974).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Үрге Троицк ауыл Советы (Туймазы районы)

**Үрге Троицк ауыл Советы** —Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге — Үрге Троицк ауылы.

## Тарихы
Үрге Троицк ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫтәлекле урындары

* **Изге Троица храмы**  —Үрге Троицк ауылындағы ғибәҙәтхана,  XVIII быуат архитектура ҡомартҡыһы, ҡазан бароккоһы стилендә төҙөлгән. Бейек манараһы  һәм өлөшләтә һаҡланып ҡалған һылап яһалған биҙәге бар. Стеналарының ҡалынлығы урыны менән 1,2 метрға етә.  Бер нисә тәҙрә уйымдарында сүкеп яһалған тулҡын-ромб һүрәтле рәшәткәләр, ҡыҫып ҡуйылған тәҙрәләрҙә  — горизонталь һәм тәре ҡиәфәтле бәйләүҙәр менән берләштерелгән  һөңгө ҡиәфәтендәге вертикалдәр тора. Октябрь революцияһына тиклем ғибәҙәтхана округта төп мәхәллә булған. Уны төҙөгәндә иретмә әҙерләү өсөн йомортҡа ҡулланылған. Хәҙерге ваҡытта ғибәҙәтхана өлөшләтә тергеҙелгән.
* **[[Шумилов шарлауыҡтары]]** — шарлауыҡ Шумилов шишмәләренән барлыҡҡа килә. Яҡындағы тауҙарҙан алыҫ ятыуы менән ғәҙәти булмаған шарлауыҡ,  һыуы бейек булмаған ҡаялы ҡалҡыулыҡтың  битләүенән  яртыһы тиерлек кимәле  бейеклегенән ағып төшә. Шарлауыҡ һыуҙары бер шишмәгә ҡушылып, Оло Ҡыҙаш йылғаһына ҡоя.  2010 йылдан тәбиғәт ҡомартҡыһы.

## Иҫкәрмәләр
Семеновка ауыл Советы (Баймаҡ районы)

**Семеновка ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге — Семеновка ауылы.

## Тарихы
Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы» менән билдәләнә.

1997 йылдың 24 июнендә Семеновка һәм Монасип ауылдары составында булдырылған (605 кеше).

Совет территорияһында «Урал аръяғы» совхозы һәм Баймаҡ ялан партияһы урынлаша.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

### Ауыл Советы етәкселәре
Советтың беренсе рәйесе Муллагилдин З. Ф..

Адресы: 453631, Баймаҡ районы, Семеновка ауылы, С.Юлаев урамы, 25-се йорт.

Башлығы: Сәлимов Рәсүл Фәрит улы.
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Ниғәмәт ауыл Советы (Баймаҡ районы)

**Ниғәмәт ауыл Советы ** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

## Тарихы
Ойоштороу ваҡыты: 2009 йылдың 3 марты.

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Тарихы
Ауыл советы 1961 йылда барлыҡҡа килә, уның составына Үрге Яйыҡбай, Түбәнге Яйыҡбай, Иҫән һәм Ниғәмәт ауылдары ингән.
Ауыл Советы биләмәһендә «Салауат» исемендәге колхоз урынлаша, шулай уҡ «Баймаҡ» Ял йорто.

Советтың беренсе рәйесе — *Мырҙаҡаев Йыһанур Мостафа улы*
## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
* Күсеева Иңҙебикә Ирғәли ҡыҙы (1975)
* Мырҙағәлина Рауза Абдулхаҡ улы (1991)
* Ғайсина Кинйәбикә Митаф ҡыҙы 
* Мотаева Рәйсә Әхмәтшәриф ҡыҙы (1964)
* Мырҙаҡаева Заһита Рамаҙан ҡыҙы (1957)
* Хәсәнова Рәхимә Сайфулла (1970).
*2-се Этҡол ауыл Советының Герой әсәләре:*
* Абдуллина Сәлимә Ғибәҙәт ҡыҙы (1981)
* Биктимерова  Маһи Сөләймән ҡыҙы (1979)
* Арсланова Ғәрифә Ирғәли ҡыҙы (1977)
* Иҫәнғужина Ғилминиса Шәйхислам ҡыҙы (1973)
* Ишназарова Хәбирә Фәтхулла ҡыҙы (1973)
* Мөхәмәтйәнова Сәғиҙә Абдулла ҡыҙы (1978)
* Рәхимова Рәхилә Карам ҡыҙы (1976)
* Сәфәрғәлина Гөлгизәр Зәки ҡыҙы (1976)
* Үлмәҫбаева мәғәтифа Абайтулла ҡыҙы (1978).

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

### Ауыл Советы етәкселәре
* Шарапова Ф., Кәримов Ю., Ғайсина Г., Мөхәмәтшин А., Насыров Р., Ҡаһарманов Ю..

Ниғәмәт ауыл Советының адресы: 453657, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, Ниғәмәт ауылы, К. Диәров урамы, 7-се йорт.

Башлығы: Вәхитова Фәниә Ғиләж ҡыҙы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
* поселение Нигаматовский сельсовет муниципального района Баймакский район Республики Башкортостан
Сибай ауыл Советы (Баймаҡ районы)

**Сибай ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек. Административ үҙәге — Иҫке Сибай ауылы.

## Тарихы
Ойоштороу ваҡыты: 1930 йыл. Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

Тәүге тапҡыр ауыл Советы 1918 йылда ойошторола. 1930 йылдан хәҙерге ауыл Советының тораҡ пункттары Татлыбай ауыл Советы составына ингән.
Советтың беренсе ойоштороусылары — Сибаев Мотаһар, Сабир Мотаев, Әбделмөкминов Хәшим.
## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
* Сирғәлина фәрзәнә Динислам ҡыҙы (1991)
* Фазылова бәлхизә Сабирйән ҡыҙы (1972)
* Шәйәхмәтова Кинйәбикә Мостафа ҡыҙы (1972).
## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

### Ауыл Советы етәкселәре
* Төрлө йылдарҙа ауыл Советы рәйестәре булып Муллаҡаев Ғибәт, Усманов Сибәғәт, Исхаҡов Яҡуп, Сөләймәнов Төхвәт, Айытҡолов Рахманғол, Ғәлин Мотағар, Йәнйегетов Айнулла, Хәмзина Тутыя, Хәмзин Усман, Ҡыҙрасов Заһит, Күсәбаев Рәфҡәт, Әбүбәкеров Хәммәт, Буранов Әхмәт, Күбәкова Зифа, Морапталов Эрнст, Ибраһимов Мансур, Сәлихова Ғилминиса, Хәлисов Сафиулла, Ғибәҙәтов Әхмәҙулла, Вәлитов Ирек, Яҡупов Фәнис эшләйҙәр.

Ауыл Советы хакимиәте адресы: 453642, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, Иҫке Сибай ауылы, Ленин урамы, 16

Хакимиәт башлығы: *Ғәлина Әнисә Баҡый ҡыҙы*.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
• Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Казанка ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Казанка ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм админнистратив үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһының административ ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре һәм үҙгәрештәре тураһындағы» Законына ярашлы, ст. 1, ч.188 (йөҙ ҙә һикһән һигеҙенсе часы Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 31 июнендәге 329-з Законы менән индерелә), унда түбәндәге юлдар бар:
188. Әлшәй районының Ташлы һәм Казанка ауыл Советтары сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә, Әлшәй районы Ташлы ауыл Советының Үрнәк ауылын Әлшәй районының Казанка ауыл Советы территорияһы составына индерергә .

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

2005 йылға тиклем ауыл Советына Чудо ҡасабаһы һәм Сеятель ауылы ла инә, был тораҡ пункттары Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге 211-з һанлы «Тораҡ пункттарын булдырыу, берләштереү, бөтөрөү һәм статустарын үҙгәртеүгә, административ үҙәктәрен күсереүгә бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законына ярашлы бөтөрөлә.

## Иҫкәрмәләр
Таулыҡай ауыл Советы (Баймаҡ районы)

**Таулыҡай ауыл Советы ** —  Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

## Тарихы
Ойоштороу ваҡыты: 1963 йыл.
Тәүге рәйестәре уларҙың урынбаҫарҙары - Изгин Аллабирҙе, Әғзәм мусин, һуңыраҡ - Исмәғилев Зиннур һәм Яҡупов Хәйбулла, сыңғыҙ ауылында - Этҡолов Мостафа.

1930 йылдан алып хәҙерге Советтың тораҡ пункттары 1-се Этҡол ауыл Советы составына ингән. 

1963 йылдың 13 апрелендә буранбай, Түбәнге Таулыҡай, Сыңғыҙ ауылдары составында Таулыҡай ауыл Советы ойошторола. 

Совет территорияһында Ленин колхозы һәм уның ҡарамағында булған учреждениелар урынлаша. 

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы»на  ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
* Алтынбаева Миңнур Рамаҙан ҡыҙы (1972)
* Заманова Зәйтүнә Басир ҡыҙы (1982)
* Дарминова Хөмәйрә Вәли ҡыҙы (1976)
* Зәйнуллина Әсмә Мәһәҙи ҡыҙы (1974)
* Ибраһимова Ғәйниямал Һөйөндөк ҡыҙы (1971)
* Имамбаева Шәрифә Шәһивәли ҡыҙы (1971)
* Исмәғилова Зәйтүнә мырҙағәли ҡыҙы (1976)
* Моталлапова Хәтифә Дҡусмөхәмәт ҡыҙы (1979)
* Сәлихова Мәрзиә Хәбибрахман ҡыҙы (1974)
* Туйсина Миңзифа Муллағәли ҡыҙы (1974)
* Туйсина Фәүзиә Муллағәле ҡыҙы (1978)
* Тулыбаева Гөлнәзирә Саях ҡыҙы (1970)
* Хәмитова Мәғлүмә Әхмәт ҡыҙы (1972).

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

### Ауыл Советы етәкселәре
* Хәмитов Хәбибрахман, Әхмәтов Хажый, Фәхретдинов Әхмәҙи, Яхин Аҡрам, Хәсәнова Рәйсә, Сирбаев Фирғәт, Алтынбаев Рамаҙан, Яҡупов Нурулла, Ҡотдосов Мостафа, Яҡупов Ғәрифулла, Сәлихов Рауил, Мөхәмәтйәров Йәүҙәт, Сәғәҙәтов Рамаҙан, Сәғәҙәтова Мәхмүзә, Сәитов Фуат, Уразбаев Ҡәйүм.

Ауыл Советы хакимиәтенең адресы: 453678, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, Үрге Таулыҡай ауылы, З. Вәлиди урамы, 17-се йорт
Башлығы: Уразбаев Ҡәйүм Рәжәп улы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
• Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Татлыбай ауыл Советы (Баймаҡ районы)

**Татлыбай ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

## Тарихы
Ойоштороу ваҡыты: 1925 йыл (БАССР-ҙың Баймаҡ районы хеҙмәтсәндәренең Татлыбай ауыл Советы булараҡ).

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы»
на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Тарихы
Ауыл Советы 1930 йылда булдырылған, уның составына 12 ауыл ингән. 1937 йылдың 29 июнендә ике Советҡа бүленә — Татлыбай һәм Сибай. Татлыбай Советына Ғәле, Йәнйегет, Фәйзулла, Кәрешкә, Сындәүләт, Абдрахман ауылдаы инә.
Һуңынан Совет составына Сындәүләт ауылы урыына Хәсән ауылы индерелә.

Совет территорияһында өс бүлексә була: Куйбышев, Татлыбай, Йәнйегет («Сибай» СПК-һы).

Советтың беренсе ойоштороусылары һәм етәкселәре: Рысҡужин Хәйрулла, Хисаметдинов Ғәҙелша, Биктимеров Дәүләтша, Ғәлин Ғөбәйҙулла.

## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
Юлдашбаева Фатима Әхмәт ҡыҙы (1969).
## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

### Ауыл Советы етәкселәре
* Усманов Сибәғәт, Сөләймәнов Төхвәт, Ихсанов Яҡуп, Хәмитов Хәбибрахман, Ғафаров Фазулла, Ишбаев Фәхрираз, Әбүбәкеров Нурый, Биҡҡолова Хәҙисә, Йәнтилин Хәмитйән, Дәүләтбаев Айытбай, Ҡунаҡҡолов рафаил, Әхмәтов Ғаян, Сибаев Мөхтәр, Ишбирҙина Венера, Зәбиров, Ишбирҙин Вәли, Байбулов Рәүф, Ярмөхәмәтов Рауил, Хоҙайғолов Ғәзизйән.

Хәҙерге ваҡытта хакимиәт башлығы: *Иҙрисов Руслан Әхтәм улы*.
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
• Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Ниғмәтулла ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Ниғмәтулла ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 60-З һанлы «Башҡортостан Республикаһында айырым ауыл биләмәләренең сиктәрен үҙгәртеү һәм берләштереү тураһындағы» Законына ярашлы Ниғмәтулла ауыл Советына Байдаковка ауыл Советы ҡушыла, административ үҙәге Ниғмәтулла ауылында урынлаша.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Ябалаҡ ауыл Советы (Илеш районы)

**Ябалаҡ ауыл Советы ** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Ябалаҡ ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫкәрмәләр
Ғәфүр ауыл Советы (Туймазы районы)

**Ғәфүр ауыл Советы ** —Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.

## Тарихы
Ғәфүр ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫтәлекле урындары

* **Крестовоздвиженский ғибәҙәтханаһы** —ағас  архитектура ғибәҙәтханаһы, Башҡортостандың иҫке культ ҡоролмаларының береһе. 1884—1886  йылдарҙа төҙөлгән. Совет власы йылдарында Өфө епархияһының көнбайыш өлөшөндәге берҙән-бер эшләп килгән православие ғибәҙәтханаһы. 1930 йылда ябыла,  1946 йылда диндарҙарға тапшырыла. 2 тәхеткә бар.
* **Өҫән бағаналары** — тәбиғәттең геологик ҡомартҡыһы, Өҫән йылғаһы үҙәне буйлап һуҙылған битләү арҡаһында урынлашҡан  — Оло Нөгөш йылғаһы тамағынан Айтаҡтамаҡ ауылы тирәһендәге түбәнәйеүгә тиклем күрергә була. Арҡаның абсолют бейеклеге 220 м тәшкил итә, Ҡыҙылташ ауылы эргәһендә   107 м.тиклем етә. Айырым өҫән "бағаналарының" ҙур булмаған мәмерйәләре  бар. Иң ҙуры Ҡыҙылташ ауылы янында урынлашҡан.

## Иҫкәрмәләр
Николаевка ауыл Советы (Туймазы районы)

**Николаевка ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.

## Тарихы
Николаевка ауыл Советы —Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Лысенков  Алексей Максимович (19 сентябрь 1916 — 19 март 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, кесе лейтенант,  Советтар Союзы Геройы (1944).
* Нафиҡов  Ғәлимйән Харис улы (6 декабрь 1938 — 28 июль 2011) — төҙөүсе,  "Нефтепроводмонтаж" тресының төҙөлөш-монтаж идаралығы начальнигы,  Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).

## Иҫкәрмәләр
Темәс ауыл Советы (Баймаҡ районы)

**Темәс ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.

## Тарихы
Ойоштороу ваҡыты: 1931 йыл.

Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл Советы 1918 йылдың 2 декабрендә ойошторола. 1930-сы йылдарҙы уның составына Әмин, Ғөбәйҙулла, Ишей, Күнзавод, 1-се Урман заводының кардоны, Ҡорт үлгән ҡасабаһы, 2-се Урман заводының ҡасабаһы, 3-сө Урман заводының ҡасабаһы, Сәксәй Урман участкаһы ҡасабаһы, Сапсал башы ҡасабаһы, Темәс ауыл, Һәүәнәк совхозының 3-сө фермаһы ҡасабаһы, 2-се ферма ҡасабаһы, Яман йылға ҡасабаһы ингән.

Совет территорияһында үҙәк усадьба һәм Һәүәнәк совхозының 3 бүлексәһе, Темәс урман сәнәғәт хужалығы, Кирбес заводы, 3 фермер хужалығы бар. Шулай уҡ психоневрология диспансеры һәм урмансыллыҡ.

Ауыл советының беренсе рәйестәре: Муса Сәлихов, Талха Ғәлин (1917—1919). 1930 йылда рәйес итеп Саварбаев һайлана. Уның урынбаҫары — Й.
Әүәлбаева, секретары — А. Мостафин.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

### Ауыл Советы етәкселәре
* Һуғыштан һуңғы йылдарҙа ауыл советы етәкселәре булып Сәлихов С. М., Ҡотлоғалләмов И. И., Аллаяров З. А. Исрафилов Ф. Х., Сәйетов Р. А., Йәнсурин Р. Х. эшләнеләр.
* Ауыл Советы адресы:453663, Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ районы, Темәс ауылы, Почта урамы, 6-сы йорт.
Башлығы: Камалетдинов Бикйән Таңғатар улы.
## «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
* Әлибаева Фатиха Садиҡ ҡыҙы (1981)
* Йылҡыбаева Рәфилә Сәйфулла ҡыҙы (1974)
* Нурғәлина Сөйөмбикә Байтүрә ҡыҙы (1971)
* Шәрипова  Ҡунаҡбикә А. (1979)
* Шәрипова Рауза Ғиндәлип ҡыҙы (1981)
* Харисова Сания Әхмәт ҡыҙы (1975).
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Ҡарамалы-Ғөбәй ауыл Советы (Туймазы районы)

**Ҡарамалы- Ғөбәй ауыл Советы ** — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге — Ҡарамалы- Ғөбәй ауылы.

## Тарихы
Ҡарамалы- Ғөбәй ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлыауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәр

* Арыҫланов, Әмир Солтан улы (1926 йыл 25 сентябрь — 1987 йыл 23 февраль  ) — рәссам, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1986).
* Мәхмүтов Фәүир Шәрифулла  улы (1939 йыл 2 август — 1988 йыл 21 июль) — «Востокнефтепроводстрой» тресы 5-се һанлы төҙөлөш идаралығының машинист торбалар һалыусы кран машинисы,  Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.

## Иҫкәрмәләр
Сәйрән ауыл Советы (Туймазы районы)

**Сәйрән ауыл Советы ** — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге  —  Сәйрән ауылы.

## Тарихы
Сәйрән ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлыауыл биләмәһе статусына эйә. 

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

}

## Билдәле шәхестәре

* Муса Сиражи ( 1939 йыл 1 февраль) — башҡорт шағиры, публицист, йәмәғәт эшмәкәре.

## Иҫтәлекле урындары

* **Төпкилде ел тирмәне ** — Рәсәйҙәге иң ҡеүәтле ел электр станцияларының береһе, ҡеүәте буйынса өсөнсө рәсәй ветропаркы.

## Иҫкәрмәләр
Серафимовка ауыл Советы (Туймазы районы)

**Серафимовка ауыл Советы ** — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге  —  Серафимов ауылы.

## Тарихы
Серафимовка ауыл Советы —Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

Административ үҙәге —  Серафимов ауылы, 1952 йылда барлыҡҡа килгән. «Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролоштағы үҙгәреүҙәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙе ҡайтанан үҙгәртеү һәм сиктәрҙе үҙгәртеү тураһындағы» Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 125-з һанлы Законына ярашлы Туймазы ҡалаһының Серафимов ҡасаба советы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының Серафимовка ауыл  Советы итеп үҙгәртелә. 2009 йылдың март айында референдум ҡарары нигеҙендә ике ауыл биәләмәһе берләштерелә: Серафимов ауыл Советы, Иҫке Серафимовка ауыл советы. Серафимовка ауыл советы составына 2 тораҡ пункт инә:  Серафимовка ауылы һәм  Серафимов ауылы.  Административ үҙәк булып, даими 10158 халыҡ иҫәбе менән  Серафимов ауылы тора, был 2017 йылғы күрһәткес буйынса. Ауыл биләмәһе майҙаны –  2073 га, торлаҡ ерҙең дөйөм майҙаны– 384 га тәшкил итә. Серафимовка ауыл Советы биләмәһендә   91 урам иҫәпләнә, дөйөм оҙонлоғо 49 000 тәшкил итә. Дөйөм ҡулланылыштағы асфальт-бетон менән ҡапланған юлдарҙың оҙонлоғо 30800м тәшкил итә. 

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫкәрмәләр
Себенле ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Себенле ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Тарихы
; 2006 йыл

Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре һәм үҙгәрештәре тураһындағы» Законына ярашлы, ст. 1, ч.144 (йөҙ ҙә ҡырҡ дүртенсе часы Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з Законы менән индерелә), унда түбәндәге юлдар бар:
144. Әлшәй районының Түбәнге Әүрез һәм Себенле ауыл Советтары сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә, Әлшәй районы Түбәнге Әүрез ауыл Советы территорияһының бер өлөшөн (2,8 га) Әлшәй районының Себенле ауыл Советы территорияһы составына индерергә .

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Иҫке Туймазы ауыл Советы (Туймазы районы)

**Иҫке Туймазы ауыл Советы ** —Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек

Административ үҙәге  — село Иҫке Туймазы ауылы.

## Тарихы
Иҫке Туймазы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

2005 йылда Раевка ҡасабаһы Иҫке Туймазы ауыл Советының  янғын һүндереү депоһы ҡасабаһы менән Раевка ауылына берләштерелә

«Административ үҙәктәрҙе күсереү, тораҡ пункттарҙы ойоштороу, берләштереү, бөтөрөү һәм статустарын үҙгәртеү менән бәйле Башҡортостан Республликаһы административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» 2005 йылдың 20 июлендәге 211-з һанлы Закон белдерә:
ст. 2. Түбәндәге тораҡ пункттарҙы, атамаларын һаҡлап, берләштерергә:

9) Туймазы районында:
Тораҡ пунктын ауыл тип билдәләп һәм «Раевка» атамаһын һаҡлап. Раевка ҡасабаһын һәм Иҫке Туймазы ауыл Советының янғын һүндереү депоһын берләштерергә.


## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Аслаев Нуриман Сәйетгәрәй улы (13 апрель 1939 йыл) — нефтсе, СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1986), СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1989), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1994).

## Иҫкәрмәләр
Рәтамаҡ ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)

**Рәтамаҡ ауыл Советы ** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Рәтамаҡ ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫкәрмәләр
Сураҡай ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Сураҡай ауыл Советы** — Әлшәй районы составында булған, 2008 йылда бөтөрөлгән ауыл биләмәһе. Шафран ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә . Почта индексы — 452107. Код ОКАТО — 80202867000.

Составы: Сураҡай ауылы — административ үҙәге, Иҙрис, Ҡаран, Колонка, Ташкисеү ауылдары. 2005 йылда ауыл Советында Аҡыстау ҡасабаһы бөтөрөлә. 2005 йылдың 20 июлендә ҡабул ителгән 211-з һанлы («Тораҡ пункттарын булдырыу, берләштереү, бөтөрөү һәм статустарын үҙгәртеүгә бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законы, ст. 4, 1) а)).

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, 1-се статьяла түбәндәге юлдар бар: "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: д) Әлшәй районының Шафран һәм Сураҡай ауыл Советтарын, «Шафран ауыл Советы» атамаһын һаҡлап, берләштерергә, административ үҙәген Шафран ауылына урышлаштырырға.
Сураҡай ауыл Советының Сураҡай, Идрис, Ҡаран, Колонка, Ташкисеү ауылдарын Шафран ауыл Советы составына индерергә.
Шафран ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Сураҡай ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға;2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Торонтайыш ауыл Советы, Казанка ауыл Советы, Раевка ауыл Советы, Ҡармыш ауыл Советы, Шафран ауыл Советы ("Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһында "") Законы (ред. 19.11.2008).

## Иҫкәрмәләр
Гордон Ньюфелд

**Гордон Ньюфелд **— философия фәндәре докторы, Канада (Ванкувер) психолог-девелопменталисы, врач Габор Матэ менән авторлыҡта яҙылған «Үҙегеҙҙең балаларығыҙҙы ҡулдан ысҡындырмағыҙ» (Hold on to Your Kids: Why Parents Need to Matter More Than Peers) китабының авторы. Әлеге ваҡытҡа китап 10 (ун) телгә, шул уҡ ваҡытта рус теленә тәржемә ителгән. Ньюфелд ҡарашы (уның бәйләү нигеҙендәге үҫеш концепцияһы) Джон Боулбиҙың бәйләү теорияһына нигеҙләнгән. Ньюфелд 6 (алты) кимәлдән торған бәйләү теорияһын, шулай уҡ оялыуҙы һәм һаҡлаусы ситләшеүҙе анлатҡан бәйләү поляризацияһы төшөнсәһен эшләгән. Уның бәйләү моделе универсаль: уны олололарға ҡарата ла, балаларға ҡарата ла, өйҙә лә, уҡыу йортонда ла ҡулланып була.

1946 (бер мең туғыҙ йөҙ ҡырҡ алтынсы) йылда Канаданың Ванкувер ҡалаһында тыуған. Психолог-девелопменталист. Биш балаһы бар. Бынан тыш Ньюфелд — Канадалағы Ванкувер ҡалаһындаНьюфелд институтына нигеҙ һалыусы. Институт специалистарға һәм ата-әсәләргә шәхси уҡыу программаларын, шулай уҡ презентациялар, семинарҙар, курстар, видеокурстар тәҡтим итә. Уҡытыу бер нисә телдә алып барыла: инглиз, француз, немец, испан, иврит, швед һәм рус телендә.

## Библиография

* Ньюфелд Гордон. Не упускайте своих детей. — М.: Ресурс. — 384 с. ISBN: 978-5-905392-08-5.
* Ньюфелд Гордон. Ключи к благополучию детей и подростков. — М.: Ресурс. — 32 с. ISBN: 978-5-990651-23-4.
* Нойброннер Дагмар. Понимать детей. Путеводитель по теории привязанности Гордона Ньюфелда. Гордон Ньюфелттың баш һүҙе менән. — М.: Ресурс. — 136 с. ISBN: 978-5-9906512-4-1.
* Макнамара Дебора. Покой, игра, развитие. Гордон Ньюфелдтың баш һүҙе менән. — М.: Ресурс. — 328 с. ISBN: 978-5-9906512-7-2

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Official site
* Official Neufeld Institute YouTube channel
Ташлы ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Ташлы ауыл Советы**— Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре һәм үҙгәрештәре тураһындағы» Законы, ст. 1, ч.169, 188 (йөҙ ҙә һикһәнһтгеҙенсе часы Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з Законы менән индерелә), унда түбәндәге юлдар бар:

169. Әлшәй районы, Әлшәй районының Ташлы ауыл Советы, Дәүләкән районы, Дәүләкән районының Мәкәш ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә, Әлшәй районы Ташлы ауыл Советы территорияһының бер өлөшөн (1 га) Дәүләкән районының Мәкәш ауыл Советы территорияһы составына индерергә.
.
188.Әлшәй районының Ташлы һәм Казанка ауыл Советтарының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә, Әлшәй районы Ташлы ауыл Советының Үрнәк ауылын Әлшәй районы Казанка ауыл Советы территорияһы составына индерергә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Ғәшүрә

**Ғәшүрә** () — Исламда айырата хөрмәтләнә торған көн, ул мөхәррәм айының 10-сы көнөнә тура килә; сөнниҙәрҙә был көн Аллаһтың Муса пәйғәмбәрҙе һәм Бәни исраилде Фирғәүен ғәскәренән ҡотолдороуы хөрмәтенә сөннәт ураҙа тотоу менән билдәләнә, шиғыйҙарҙа *мәтам көнө* булараҡ билдәләнә, сөнки был көндә шиғый шәһиттәрен, иң әүәл имам Хөсәйен ибн Ғәлиҙе иҫкә алған көн

## Сөнниҙәрҙә Ғәшүрә
Сөнниҙәр мөхәррәм — первый месяц Ислам календарының беренсе айы тип һанай, ул дүрт харам айҙың береһе, улар хаҡында Аллаһ Ҡөрьәндә былай ти:

Сөнни ғалимдар хәҙистәрҙә Нух (Ной) кәмәһе (*табут ән-Нух*) туфан ҡалҡҡандан һуң ошо көндә ҡоро ергә килеп сығыуы, ә Муса пәйғәмбәр һәм Бәни исраил Фирғәүен ғәскәренән ҡотолоуы тураһында әйтелгән тип раҫлай.

Ғәшүрә көнө сөнниҙәр сөннәт, йәғни теләк буйынса, ураҙа тота. Ундай ураҙаны Мөхәммәт с.ғ.с. Мәҙинәлә тота башлай . Риүәйәттәрҙә бәйән ителеүенсә,Мөхәммәт с.ғ.с. һижрәт ҡылғас, Ғәшүрә көнө йәһүҙиҙәрҙең Муса пәйғәмбәрҙе һәм Бәни Исраилде Аллаһтың Фирғәүен ғәскәренән ҡотолдороуы айҡанлы ураҙа тотоуын белеп ҡала. Мөхәммәт с.ғ.с. мосолмандар йәһүҙиҙәргә ҡарағанда ла Муса пәйғәмбәрҙе ололоҡларға тейеш, ти һәм үҙе лә ураҙа тота, сәхәбәләрнә лә шулай итергә ҡуша.

Боронғо ғәрәптәрҙең дә Ғәшүрә көнө ураҙа тотоуы билдәле.

Ғәшүрә көнө ураҙа тотоу мөстәхәб, әммә фарыҙ түгел. Әбү Хәнифә әйтеүенсә, ул Рамаҙан айында ураҙа тота башлағансы ғына фарыҙ булған. Пәйғәмбәр сөннәтенә ярашлы, йәһүҙиҙәрҙән айырмалы, Ғәшүрәлә ураҙаны 2 көн тотоу хәйерле) (9-10, йәки 10-11 Мөхәррәм).

## Хәҙистәрҙән

## Шиғыйҙарҙа Ғәшүрә

Шииғыйҙар Ғәшүрәне имам Хөсәйен мәтамы рәүешле үткәрә. Мәтам мөхәррәмдең тәүге ун көнө дауамында бара, Ғәшүрә көнө иң ныҡ ҡайғылы көнгә әүерелә. Ошо көндә, 680 йылдың 10 октябрендә (йәки һижри 61 йыл), Кәрбәлә һуғышында имам Хөсәйен, ағаһы Ғәббәс ибн Ғәли һәм уларҙың 70 арҡалашы үлтерелә. Уларҙың ғазаплы үлемен шиғыйҙар йыл да мәтам итеп үткәрә . Мәтам йолалары Иранда, Әзербайжанда, Афғанстанда, Тажикстанда, Ливанда, Пакистанда, Бахрейнда Фарсы ҡултығының ҡайһы бер илдәрендә һәм шиғыйҙар йәшәгән төбәктәрҙә үткәрелә.

Мәтам йолаһы ваҡытында имам Хөсәйен һәм арҡалаштарының ғазаптары һүрәтләнә, үҙ-үҙҙәрен яфалау, яралау күҙәтелә .

Реза-шаһ Пехлеви осоронда (1925—1941) Иране урам буйлап йөрөүҙәр, мистериялар тыйылған була, әммә уны бик үтәп бармайҙар. Иранда Ислам революцияһынан һуң тыйыу көсөн юғалта.

## Башҡорттарҙа Ғәшүрә
Башҡорттарҙа Ғәшүрә Мөхәррәм айының унынсы көнө булараҡ билдәле. Ғәшүрә һүҙе — ғәрәпсә ун тигән һанды аңлата. Был көн айырата хөрмәтләүгә лайыҡ тип ҡабул ителгәнлеге халҡыбыҙҙа Ғәшүрә тигән исемдән дә күренә. Был исемде ғәҙәттә ошо көндә донъяға килгән балаларға ҡушҡандар

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
; на русском языке
* 
* 
; на других языках
* 

## Һылтанмалар

*
Соҡаҙыбаш ауыл Советы (Туймазы районы)

**Соҡаҙыбаш ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге —  Алексеевка ауылы.

## Тарихы
Соҡаҙыбаш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

 «Административ үҙәктәрҙе күсереү һәм тораҡ пункттарҙы берләштереү, бөтөрөү, үҙгәртеү менән бәйле Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролоштағы үҙгәрештәр тураһындағы» 2006 йылдың  29 декабрендәге 404-з һанлы,  ст. 1, п. 4 Закон белдерә:Туймазы районының Соҡаҙыбаш ауыл Советы административ үҙәген  Соҡаҙыбаш ауылынан Алексеевка ауылына күсерергә.  

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Хәлиуллин Айрат Насибулла улы (16 май 1934 йыл— 12 июль 2000 йыл) — «Востокнефтепроводстрой» тресы 3 -сө һанлы төҙөлөш идаралығының механизацияланған колонна бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1964).

## Иҫкәрмәләр
Төмәнәк ауыл Советы (Туймазы районы)

**Төмәнәк ауыл Советы ** —Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге — Төмәнәк ауылы.

## Тарихы
Төмәнәк ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы  Туймазы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

2006 йылда  Кәкребаш ауыл Советынан Дарвин, Покровка һәм Ташкисеү ауылдары Төмәнәк ауыл Советы составына тапшырыла.«Башҡортостан Республикаһы административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәреүҙәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙе ҡайтанан үҙгәртеү һәм сиктәрҙе үҙгәртеү тураһындағы» Башҡортостан Республикаһының Законы белдерә:

191. Кәкребаш ауыл Советының Дарвин, Покровка, Ташкисеү ауылдарын Төмәнәк ауыл Советы биләмәһе составына тапшырып, Туймазы районының Кәкребаш һәм Төмәнәк ауыл Советарының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре
* Большаков  Виктор Григорьевич (9.06.1938), «Востокнефтепроводстрой» тресы автотранспорт предприятиеһының элекке водителе, Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры (1984).
* Ёлкин Иван Сергеевич (22.03.1924—3.04.1991), хәрби хеҙмәткәр, гвардия подполковнигы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, уҡсылар полкының взвод командиры. Советтар Союзы Геройы (1945).

## Иҫкәрмәләр