open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Назар

**Назар** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Назар башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән. Уй, ҡараш, иғтибар; ярҙам, яҡшы ниәт; үткер ҡарашлы мәғәнәләрен аңлата. Башҡорт телендәге бай, ҡол һүҙҙәре ҡушылып, Назарбай, Назарғол исемдәрен барлыҡҡа килтерә.

## Билдәле кешеләр
Назар Нәжми (тулы исеме — **Хәбибназар Нәжметдин улы Нәжметдинов**, 5 февраль 1918 йыл — 6 сентябрь 1999 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (1993), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының VI һәм VII саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР‑ҙың М. Горький исемендәге дәүләт премияһы (1982), БАССР‑ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1972) лауреаты. Октябрь Революцияһы (1978), I (1985) һәм II дәрәжә Ватан һуғышы  (1945), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955, 1968), Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) һәм "Почёт Билдәһе" (1999) ордендары кавалеры.

Хәсән Назар (Назаров Хәсән Мөҙәрис улы) (15 ғинуар 1942 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (2017). Журналист-публицист һәм тәржемәсе, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2000), Рәми Ғарипов (2007) һәм Зәйнәб Биишева  исемендәге әҙәби премиялар лауреаты (2007).

## Фамилияла
Нурсолта́н Әбеш улы Назарбаев(; 6 июль 1940 йыл) — дәүләт эшмәкәре һәм сәйәсмән, Ҡаҙағстан Республикаһының беренсе президенты. Ҡаҙаҡ ССР-ы Министрҙар Советы рәйесе (1984—1989) һәм президенты (1990—1991); Ҡаҙаҡ ССР-ы Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының 1-се секретары (1989—1991). «Илбашы» () рәсми титулына эйә. 2015 йылдың апрелендә бишенсе тапҡыр президент итеп һайлана. 2019 йылдың 19 мартында үҙ теләге менән вазифаһын ҡалдырҙы.

Назаров Рәшит Сәйетбаттал улы (1 ноябрь 1944 йыл — 14 октябрь 2006 йыл) — шағир. 1993 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2004), Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы (1996) лауреаты. 
thumb|right|250px|Вафаты алдынан, дауаханала ятҡан саҡта.

Назаров Андрей Геннадьевич (28 апрель 1970 йыл) — дәүләт хеҙмәткәре, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим. Башҡортостан Премьер-министры (2020 йылдың 17 сентябренән). Рәсәй Федерацияһының 5-се саҡырылыш Федераль Йыйылышы депутат Дәүләт Думаһының депутаты (2007—2011). Сәйәси фәндәр кандидаты (2006).

Назарғәлиев Мөхтәр Бәхтиғәни улы (10 апрель 1930 йыл — 27 май 1990 йыл) — совет нефтсеһе, Ләнтор нефть ятҡылығын асыусы һәм Ләнтор ҡалаһына нигеҙ һалыусы.

Назаров Павел Степанович (1890, Ырымбур — 1942, Йоханнесбург, Трансвааль — Рәсәй геологы һәм яҙыусыһы, Граждандар һуғышында аҡтар яғында ҡатнашыусы һәм Урта Азияла большевиктар хакимлығын ҡолатыу маҡсатын ҡуйған Төркөстан хәрби ойошмаһы хәрәкәте лидерҙарының береһе.

Кла́вдия Ива́новна Наза́рова (1920 йылдың 1 октябре — 1942 йылдың 12 декабре) — Советтар Союзы Геройы, Псков өлкәһе Остров ҡалаһында йәшерен комсомол ойошмаһына нигеҙ һалыусы һәм уның етәксеһе.

Назарбаева Сара Алпыс ҡыҙы(;12 февраль 1941 йыл) — Ҡаҙағстандың беренсе президенты Нурсолтан Назарбаевтың ҡатыны.

## Ауылдар
Назар () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
 
Назаркин () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Назаровка — Рәсәй йылғаһы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Банат

**Банат** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
**Банат** исеме башҡорт теленә ислам дине йоғонтоһонда ғәрәп теленән ингән, *ғәр.* — ҡыҙ балалар, ҡыҙҙар; иркә ҡыҙ тигән мәғәнәне аңлата.

## Шәхестәр
Батырова Банат Хәйрулла ҡыҙы (16 декабрь 1902 йыл — 19 июль 1970 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы, сөгөлдөрсө. башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары араһынан беренсе Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948), Башҡорт АССР-ының II—IV саҡырылыш (1947—1959) Юғары Советы депутаты.

Вәлиева-Яубаҫарова Банат Хәсән ҡыҙы (1948 йылдың 1 авгусында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Әбүләйес ауылында тыуған) — педагогик хеҙмәт ветераны, юғары категориялы урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, әүҙем википедист. Урыҫ теле һәм әҙәбиәте буйынса республика һәм район олимпиадалары призёрзары һәм миҙалға тамамлаусыларҙы укытып сығарҙы. Күп кенә уҡыусылары ла урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы һөнәрен һайланы. «Әбүләйестә үткән бала саҡ» китабы  авторы. 2021 йылдың февралендә Башҡорт Википедияһында күрһәткән эшмәкәрлеге өсөн «Ал да нур сәс халҡыңа!» миҙалы менән бүләкләнде. Рувики ойошторған «Узнай Россию. Начни с Дона» конкурстарында ике тапкыр икенсе урынды биләне. ХI Мәскәү халык-ара конференцияһында ҡатнашты. Ҡырмыҫҡалы районы Ҡабаҡ ҡасабаһында, әүҙем тормош алып барып, йәмәғәтселек эштәрендә ихлас ҡатнашып йәшәй.

Алсынова Банат — Өфө ҡалаһы мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.

## Башҡорт теле дәреслегендә
. 

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Банат Республикаһы

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт
* Хисамитдинова Ф.Ғ., Төпәев С. Х. Төрки сығанаҡлы һәм төрки элементлы башҡорт исемдәре. — Өфө, 2006.
* Башҡорт исемдәре /Таңһылыу Күсимова, Cветлана Бикҡолова. — Өфө: Китап, 2005. — 224 бит.

## Һылтанмалар
* Т. Кусимова. В мире имён 
* Т. Күсимова. Исемдәр донъяһында

## Иҫкәрмәләр
Рәжәп (исем)

**Рәжәп** — ғәрәптәрҙән таралған мосолман ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Рәжәп — һижрә — ай календарында 7-се айҙың исеменән. Шул айҙа тыуған ир балаға ҡушылған исем.

## Билдәле шәхестәр
Рәжәп Вәдүтов (Вәдүтов Рәжәп Муллағәле улы) — (16 май 1948 йыл) — баянсы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2008) һəм атҡаҙанған (1995) артисы, күп һанлы халыҡ-ара фестиваль һәм конкурстар лауреаты һәм дипломаты.

Рәжәп Тайип Эрдоған (, 26 февраль 1954 йыл) — төрөк дәүләт һәм сәйәсәт эшмәкәре. Төркиә Йөмһүриәтенең 12-се Президенты (2014 йылдан). Ғәҙеллек һәм үҫеш партияһы лидеры.

## Фамилияларҙа
Рәжәпов Шифа Ғарифулла улы (15 ғинуар 1925 йыл — 1 октябрь 2011 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1965—1990 йылдарҙа Миәкә районы «Башҡортостан» колхозының тракторсыһы, трактор бригадаһының бригадир ярҙамсыһы. СССР-ҙың һигеҙенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1970—1974). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

Рәжәпов Мөхәмәт Солтан улы (25 июнь 1908 йыл — 18 июнь 1971 йыл) — Башҡортостан инженер-электригы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1958).

## Топонимдарҙа
Рәжәп (; икенсе атамаһы **Сәкәш**) — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы ауыл.

Рәжәп ауыл Советы (Саҡмағош районы) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Рәжәб () — һижри иҫәп менән йылдың етенсе айы.
Рәжәб айы мосолмандарҙа кесе хаж — Үмрә айы булып та һанала. Ғәрәптәр элек-электән был айҙы ураҙалар тотоп, ҡорбандар салып үткәрә торған булғандар. Төрлө һуғыштарға һәм яу сабыуҙарға сик ҡуйылған. Был ай — «һаңрау» ай. Бәндәләрҙең гонаһтары хаҡында Аллаһы Тәғәлә ишетеп бармай, рәхмәт-бәрәкәттәре яуып тора.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Гөлфиә

**Гөлфиә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Татар ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

## Этимологияһы
**Гөлфиә** исеме башҡорт теленә ислам дине йоғонтоһонда килеп ингән, *фарс.* — гөлгә оҡшаш мәғәнәһен аңлата. 

## Билдәле шәхестәр
Юнысова Гөлфиә Аҙнағол ҡыҙы (10 сентябрь 1948 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (2015) журналист, шағир һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1978—1999 йылдарҙа «Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррире, 1990—1995 йылдарҙа РСФСРҙың 12-се саҡырылыш (артабан Рәсәй Федерацияһының) Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының 3-сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. 1974 йылдан СССР Яҙыусылар һәм 1979 йылдан СССР Журналистар союздары ағзаһы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1984), Башҡорт АССР-ының (1989) һәм Рәсәй Федерацияһының (2005) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Башҡортостан Республикаһының Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы (2006) һәм Миәкә районының Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премияһы (2000) лауреаты. Башҡортостандың мәғариф отличнигы (2000).

Янбаева Гөлфиә Гәрәй ҡыҙы (16 октябрь 1953 йыл) — башҡорт журналисы һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1981 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге (2006) һәм Рәми Ғарипов исемендәге (2012) премиялар лауреаты. Бөтә донъя башҡорттары (III, IV) Ҡоролтайы (Конгресы) делегаты, башҡарма комитеты кәңәшмәһе ағзаһы һәм башҡарма комитет рәйесе урынбаҫары.

Исхакова Гөлфиә Заһит ҡыҙы (Вәлиева) (15 февраль 1957 йыл, ТАССР, Әлмәт районы, Кәләй) — мәҙәниәт хеҙмәткәре, ансамбль етәксеһе, шағирә, Удмуртияла (Воткинск) йәшәп, татар телендә ижад итә. Татарстан (*[[2007 йыл|2007]]*) һәм Удмурт Республикаһы (*[[2007 йыл|2007]]*) яҙыусылар, РФ журналистар (*[[2014 йыл|2014]]*) союзы ағзаһы. Сәжидә Сөләймәнова (*[[2016 йыл|2016]])*, Риза Шәфи (*[[2008 йыл|2008]]*) исемендәге премиялар лауреаты.

Динисламова Гөлфиә Әлфәт ҡыҙы (1963) — Башҡортостан Республикаһы Ағиҙел ҡалаһы мәктәбе уҡытыусыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, мәғариф алдынғыһы.

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт
* Хисамитдинова Ф.Ғ., Төпәев С. Х. Төрки сығанаҡлы һәм төрки элементлы башҡорт исемдәре. — Өфө, 2006.
* Башҡорт исемдәре /Таңһылыу Күсимова, Cветлана Бикҡолова. — Өфө: Китап, 2005. — 224 бит.

## Һылтанмалар
* Т. Кусимова. В мире имён 
* Т. Күсимова. Исемдәр донъяһында

## Иҫкәрмәләр
Әнәс

**Әнәс** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Әнәс исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән, шатлыҡ, ҡыуаныс; шат күңелле ; дуҫ, иптәш тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Хәсәнов Әнәс Ғәббәс улы (18 май) 1937 йыл — 11 декабрь 1997 йыл) — дәүләт эшмәкәре, 1990—1995 йылдарҙа Башҡортостандың эске эштәр министры, 1995—1997 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Закондар сығарыу Палатаһы Рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы. Эске эштәр органдарының атҡаҙанған хеҙмәткәре. Эске хеҙмәт генерал-лейтенанты.

Мәхмүтов Әнәс Хөсәйен улы  (15 ғинуар 1930 йыл — 31 июль 2020 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп эшмәкәре, йәмәғәтсе. 1991—1998 йылдарҙа хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы ректоры, 1998—2001 йылдарҙа «Экономика и управление» журналының баш мөхәррире, 1982—2005 йылдарҙа СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең Ирекле иҡтисад йәмғиәтенең Башҡортостан республика ойошмаһының идара рәйесе. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1995), иҡтисад фәндәре докторы (1983), профессор (1984), РСФСР-ҙың (1990) һәм Башҡорт АССР-ының (1977) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1999). «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2010) һәм Салауат Юлаев (2020) ордендары кавалеры.

Әбү Абдулла́ Мәлик ибн Әнәс әл-Әсбәхи, имам Мәлик  (مالك ابن أنس الأصبحي; исеме аҫтында билдәле — фәких, мөхәддис, мәликит Мәҙһәбенә нигеҙ һалыусы һәм эпоним.

Мырҙаҡаев Әнәс Сабир улы (20 сентябрь) 1935 йыл — 12 апрель 2009 йыл) — халыҡ оҫтаһы. Пермь крайының Пермь районы Башҡултай ауылындағы «Батыр торҡаһы» һәйкәле авторы.

Рәхмәтуллин Әнәс Сәғиҙулла улы () — 2 февраль 1937 йыл — СССР һәм Рәсәй хужалыҡ эшмәкәре, Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған машина эшләүсеһе. «Почёт Билдәһе» ордены, «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы кавалеры. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

Шәйәхмәтов Әнәс Ноғоман улы (, 23 июнь 1936) — СССР һәм хужалыҡ эшмәкәре, сауҙа хеҙмәткәре. БАССР-ҙың атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

## Ауылдар
Әнәс () — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл.

Әнәс () — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Әнәс ҡаласығы () — Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Әнәс ауылы эргәһендә урынлашҡан б.э.т. V—IV быуаттарҙан алып б.э. II быуаттарға ҡараған археологик ҡомартҡыһы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Нәркәс

**Нәркәс, Нәргизә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
**Нәркәс, Нәргизә** исеме башҡорт теленә ислам дине йоғонтоһонда фарсы теленән килеп ингән, матур ҡара күҙле тигәнде аңлата.

## Шәхестәр
Сиражетдинова Нәркәс Сабир ҡыҙы (25 октябрь 1979 йыл) — йырсы, артист. 2006 йылда Заһир Исмәғилов исемендәге Өфө сәнғәт академияһын тамамлаған. Үҙе лә йырҙар ижад итә.

Хөбөтдинова Нәркәс Әхмәт ҡыҙы (27 февраль 1971 йыл) — БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, филология фәндәре докторы (2013). Фольклорсы-ғалим Әхмәт Сөләймәнов менән берлектәге Аҡмулла тормошо һәм ижады тураһындағы «Аҡмулланы биргән Мең ҡәүеме фольклоры» тигән өс томлыҡ туплама өсөн Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премияға лайыҡ була (2009).

## Мәҙәниәттә
* **[[Нәркәс (мифология)|Нәркәс]]** — башҡорт халыҡ эпосы «Аҡбуҙат»тың төп геройы **[[Һәүбән]]**дең һөйгән ҡыҙы, ҡатыны.

* «Нәркәс» — Йомағолов Илшат Хәлил улының трагедияһы, 1974 йылда СССР халыҡтарының драматургия фестивалендә 1-се дәрәжә дипломға лайыҡ була.

* **Нәркәс** — «Аҡбуҙат» операһының төп геройы (Х. Ш. Заимов, А. Э. Спадавеккиа)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
*Нәркәс сәскәһе* — августың һуңғы йомаһында билдәләнгән яман шеш ауырыуы менән көрәш көнө символы.

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт
* Сулейманова Р. А. Башкирско-русский словарь-справочник личных имен и фамилий. — Уфа, 2013. — 364 с. ISBN 978-5-91608-111-4
* Хисамитдинова Ф.Ғ., Төпәев С. Х. Төрки сығанаҡлы һәм төрки элементлы башҡорт исемдәре. — Өфө, 2006

## Һылтанмалар
* Т. Кусимова. В мире имён 
* Т. Күсимова. Исемдәр донъяһында

## Иҫкәрмәләр
Мәсәғүт (исем)

**Мәсәғүт** — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла. 

## Этимологияһы
Мәсәғүт (Мәсғүт) башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән исем. Ғәрәп телендә «бәхетле» тигәнде аңлата

## Билдәле кешеләр
Заманов Мәсғүт Фәйзрахман улы (14 ғинуар 1914 йыл — 16 февраль 1988 йыл) — сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү алдынғыһы. Совет-фин һуғышында ҡатнашыусы. СССР-ҙың 5-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).

## Фамилияла
Мәсәғүтов Рим Хәким улы (20 август 1946 йыл) — ғалим-тау инженеры-геолог, геология-минералогия фәндәре докторы (2002), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған геологы (2000).

## Ауылдар
Мәсәғүт () — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл.

Мәсәғүт () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл.

Мәсәғүт (Татарстан) Мәсғүт (Мәсәғүт, Миңлеғол; , ) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҙнаҡай районы ауылы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Мәсәғүт уҡытыусылар институты — СССР-ҙа берҙән-бер ауыл уҡытыусылар институты була.

Мәсәғүт кантоны () — Башҡорт Автономиялы Республикаһы кантоны.

Мәсәғүт тораһы () — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районы Мәсәғүт ауылынан йыраҡ түгел урынлашҡан б.э.т. III мең йыллыҡ аҙағына ҡараған археологик ҡомартҡыһы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Заһир

**Заһир** — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Заһир башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, яҡты нур сәсеүсе, бик матур; ярҙамсы, булышсы; күренекле, билдәле; яҡты, нурлы тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Исмәғилев Заһир Ғариф улы (8 ғинуар 1917 йыл — 30 май 2003 йыл) — башҡорт композиторы. БАССР-ҙың (1963), РСФСР-ҙың (1968) һәм СССР-ҙың (1982) халыҡ артисы. Башҡортостан Фәндәр Академияһы академигы.

Вәлитов Заһир Суфиян улы (1 ноябрь 1940 йыл — 17 февраль 2019 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең театр актёры. 1966 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡорт АССР-ының  халыҡ артисы (1984), Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1981).

## Фамилияла
Заһиров Наил Ғамил улы (10 ғинуар 1958 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре. «Енер хорлдинг» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең (компанияның) генераль директоры

Заһиров Наил Хәйбулла улы(20 ноябрь 1925 йыл — 27 сентябрь 2014 йыл) — ғалим-тау инженеры, юғары мәктәп эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1958 йылдан Красноярск төҫлө металдар институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1959 йылдан — уҡыу уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса проректор, 1962—1994 йылдарҙа мәғдән һәм һибелмә ятҡылыҡтарҙы үҙләштереү кафедраһы мөдире. 2006 йылдан — Себер федераль университеты уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1970), профессор (1971). РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1982), СССР-ҙың төҫлө металлургия отличнигы (1970, 1978). I дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Байраҡ (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1967) һәм «Почёт Билдәһе» (1961) ордендары кавалеры.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты — 1968 йылда асыла, 2003 йылда уға «академия» — Юғары һөнәри белем биреү федераль дәүләт учреждениеһы — статусы бирелә.
 
Заһир Исмәғилев һәйкәле -  Өфө ҡалаһының Киров районында ҡуйылған һәйкәл.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Ғилман (исем)

** Ғилман** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Ғилман исеме бар.

## Этимологияһы
Ғилман исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Ир бала йәки ожмах хеҙмәтсеһе тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Ишкинин Ғилман Ғирфан улы (26 ғинуар 1965 йыл — 5 февраль 2011 йыл) — башҡорт шағиры.

Ниғмәтйәнов Ғилман Вилдан улы (22 март 1911 йыл — 18 июнь 1989 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1946—1950 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйесе, 1958—1972 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары. СССР-ҙың 2-се саҡырылыш Юғары Советы, Башҡорт АССР-ының 2‑се, 4—8‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1950). Ленин (1949), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944, 1971) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1957, 1966) ордендары кавалеры.

Сәфәрғәлин Ғилман Зәйнәғәле улы (15 октябрь 1937 йыл — 1 август 2003 йыл) — «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре», йырсы, зоотехник, «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы һәм «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986).

Яҡупов Ғилман Ғирфан улы (20 март 1925 йыл — 11 февраль 2012 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Хәйбулла районының почётлы гражданы (2007).

Ғилман Хоҙайбирҙин — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында 1-се Башҡорт атлы полкының йөҙбашы.

Ситдиҡов Ғилман Хәмзә улы (30 сентябрь 1946 йыл) — энергетик, «Уфаэнергоучет» яуаплылығы сикләнгән ойошма директоры[1] , Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Хеҙмәт ветераны, 1976—1980 йылдарҙа Белорет район комсомол комитетының I секретары, партия һәм йәмәғәт эшмәкәре.

## Фамилияла
Ғилманов Фәрит Фәррәх улы (8 февраль 1976 йыл, Ҡыҙыл Октябрь ауылы, Ишембай районы, Башҡорт АССР-ы, РСФСР, СССР) — 2011 йылдың апреленән Салауат ҡалаһы хакимиәте башлығы (2011 йылдың 18 мартынан Салауат ҡалаһы хакимиәте башлығын ваҡытлыса башҡарыусы). 2011 йылдан Берҙәм Рәсәй партияһы ағзаһы.

Ғилманов Фәнүр Мөғәмбәр улы (9 февраль 1956 йыл) — журналист, 1989 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2006), Башҡортостан Республикаһы хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2011), 1986 йылдан республиканың ижтимағи-сәйәси һәм мәҙәни баҫмаһы «Ҡыҙыл таң» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе.

Ғилманова Рәйхана Ғарифулла ҡыҙы (ҡыҙ фамилияһы — Мәсәғүтова; ; 25 ғинуар 1954 йыл) — журналист, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2001), Рәсәй һәм Башҡортостан Журналистар союзы ағзаһы, бер нисә киң мәғлүмәт сараһы мөхәррире. 1987—1993 йылдарҙа Башҡортостанда экологик йәмәғәт ойошмаһында һәм протест хәрәкәтендә әүҙем ҡатнашыусы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Юныс (исем)

**Юныс** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Юныс исеме бар.

## Этимология
Юныс исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Пәйғәмбәр исеменән алынған. Шулай уҡ күгәрсен (сығышы боронғо йәһүд теленән килә) мәғәнәһендә.

## Билдәле кешеләр
Мөхәммәт Юныс (бенг. মুহাম্মদ ইউনুস; 28 июнь 1940 йыл) — Бангладеш банкиры, иҡтисад профессоры. Нобель тыныслыҡ премияһының 2006 йылғы лауреаты.

Бикбов Юныс Юлбарыҫ улы (1883 йыл — 1943 йыл) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе. Башҡорт Хөкүмәте Рәйесе (1917—1919).

Асылбаев Юныс Баһауетдин улы (1908 йыл—1981 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.

## Ауылдар
Байҡы-Юныс () — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл.

Юныс () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Йунус сүрәһе (, Юныс) — Ҡөрьән Кәримдең 10 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 109 аяттан тора.

Юныс үҙәге (Yunus Centre) — Даккала (Бангладеш) урынлашҡан аналитик үҙәк. 2006 йылда Нобель тыныслыҡ премияһы лауреаты Мөхәммәт Юныс тарафынан фәҡирлекте кәметеү өлкәһендә социаль эшҡыуарлыҡ менән бәйле проблемаларҙы хәл итеү, шулай уҡ профессор Юныстың идеяларын таратыу маҡсатында ойошторола. Үҙәктең башҡарма директоры — Ламия Моршед.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Иҫәнғол (исем)

**Иҫәнғол** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Иҫәнғол исеме бар.

## Этимологияһы
Иҫәнғол башҡорт ҡушма (иҫән+ҡол) исеме. Алланың һау-сәләмәт ҡоло тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Ҡәйепов Иҫәнғол Мәмбәт улы (1773 йыл — 1848 йыл) — хәрби эшмәкәр. Майор. Дворян.

Иҫәнғол Иҫәкәев (1785 йыл — ?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

## Фамилия
Иҫәнғолов Илдар Илдус улы (20 май 1992 йыл) — хоккейсыһы, һаҡсы. «Салауат Юлаев» хоккей мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе. 2017/2018 йылдар миҙгелен «Рязань» хоккейсыһы булып үткәрә. Йәштәр донъя чемпионатының көмөш миҙалсыһы һәм ике тапҡыр ЮХЛ чемпионы.

Иҫәнғолов Фәрит Әхмәҙулла улы (6 март 1928 йыл — 25 май 1983 йыл) — башҡорт совет яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1970), 1954 йылдан — КПСС, 1956 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

Иҫәнғолова Гөлсөм Сабир ҡыҙы (10 июнь 1938 йыл) — театр актёры, Башҡортостан Республикаһының (1996) һәм Татар АССР-ының халыҡ артисы (1988).

Иҫәнғолов Афзалетдин Ғиззәтулла улы (14 сентябрь 1928 йыл — 25 май 2004 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973). СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1972) һәм СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1972).

Иҫәнғолов Вәхит Абдрахман улы (18 октябрь 1934 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре кандидаты 1975), доцент (1975).

## Ауылдар
Иҫәнғол () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Иҫәнғол станцияһы — Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы территорияһындағы ҡояш электр станцияһы, ҡеүәте — 9 мвт. 2017 йылдың 29 ноябрендә сафҡа индерелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Бәхтегәрәй (исем)

**Бәхтегәрәй** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимология
Бәхтегәрәй ғәрәп теленән алынған. Бәхет (бәхетле) + гәрәй (фарсы теленән — эйәреүсе, дауам
итеүсе; ир-ат исемдәре ялғауы булып та йөрөй) һүҙҙәре ҡушылып төҙөлгән исем.

## Билдәле кешеләр
Шәфиев Бәхтегәрәй Әғзәм улы (5 февраль 1897 йыл — 19 август 1918 йыл) — Башҡортостанда революцион хәрәкәттә ҡатнашыусы.

Зәйнәғәбдинов Бәхтегәрәй Йәләлетдин улы (1903 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

Бәхтегәрәй хәҙрәт Көйөргәҙе районы Зәк-Ишмәт ауылында 1857 йылда тыуған. Ауыл имамы Ғәбдрәшит бабай Кәримов һәм башҡа ауыл аҡһаҡалдарының һөйләүе буйынса, Бәхтегәрәй Әбделғәни улына халыҡ әүлиә тип исем биргән. Ул доғалар менән кешеләрҙе өшкөргән, балалар уҡытҡан, дин ғилеме биргән. Әүлиәнең әйткәндәре буйынса, кешене ҡәбергә күмгәс, күмеүселәр таралышҡас, Бәхтегәрәй бабай зыяратта тороп ҡалыр булған. Мөнкир, Нәкир фәрештәләре мәрхүмдән һорау алырға килгәндә, ул яуап бирешеп торған.

## Фамилия
Бәхтегәрәев Хәким Бәхтегәрәй улы (1903 йыл — 10 июль 1942 йыл — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой, кавалерист , ҡылыссы.

## Ауылдар
Бәхтегәрәй (Ишмөхәмәт ауыл Советы, Баймаҡ районы) (; шулай уҡ Манһыр () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.

Бәхтегәрәй (Мерәҫ ауыл Советы, Баймаҡ районы) (, икенсе исеме Әпек) — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
«Бәхтегәрәй» — Әсғәт Мирзаһитовтың өс шаршаулыҡ драма әҫәре.

## Һылтанмалар
* БӘХТЕГӘРӘЙ ХӘҘРӘТ

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Гәрәй (исем)

**Гәрәй** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимология
Гәрәй башҡорт теленә фарсы теленән ингән исем. Ынтылыш, теләк, көслө, ҡөҙрәтле, эйәреүсе, дауам итеүсе тигән мәғәнәләргә эйә. Ир-ат исемдәре ялғауы булып та йөрөй.

## Билдәле кешеләр
Ҡарамышев Гәрәй Батыргәрәй улы (8 июль 1888 йыл — сентябрь 1922 йыл) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. 1919—1922 йылдарҙа Башҡортостан Хәрби-революцион комитеты рәйесе урынбаҫары һәм Башҡортостан Халыҡ хужалығы Советы рәйесе. Ҡарамышевтар нәҫеленән.

Шәфиев Гәрәй Гәрәй улы (10 июнь 1920 йыл — 1996 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985) мәғариф хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, Күгәрсен районының 1972—1978 йылдарҙағы халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире.

Нафиҡов Гәрәй Абдулла улы (25 август 1907 йыл — 10 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған хәрби хеҙмәткәр. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се полкы командиры. Майор. Ҡыҙыл Байраҡ һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

Исхаҡов Гәрәй Усман улы (25 ноябрь 1931 йыл — 24 июнь 1997 йыл) — башҡорт журналисы, яҙыусы-драматург. 1972 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы, 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.

## Фамилия
Йософ Гәрәй, Гәрәев Йософ Ибраһим улы (7 март 1904 йыл — 22 март 1988) — башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе. 1936 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1937—1939 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Яҙыусылар союзы идараһының яуаплы секретары.

## Ауылдар
Гәрәй (Балтас районы) () — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл.

Гәрәй (Ҡалтасы районы) () — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл.

Юғары Гәрәй — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Чалманарат ауыл биләмәһе составына инә.

Түбәнге Гәрәй (Иҫке Гәрәй; татар. Түбән Гәрәй, рус. Верхнее Карачево) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы ауылы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Гәрәй (йылға) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы[1] биләмәләрендә аға. Тере Танып йылғаһы ҡушылдығы. Оҙонлоғо — 73 км, бассейн майҙаны — 886 км².

Гәре (Гәрәй ҡушылдығы) ( (устар. Томба)) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Гәре ике йылға — Ҡажматыйылға һәм Ереклейылға ҡушылған ерҙән баш ала. Йылға Гәрәй йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.

Гәрә (гәрәле, гәрәй) — башҡорт ҡәбиләһе. Телдәре башҡорт теле төньяҡ-көнбайыш диалектының түбәнге ағиҙел-ыҡ һөйләшенә ҡарай.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Нәзифә

**Нәзифә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме, төрки телле (татар, абхаз) халыҡтарҙа ла йыш осрай.

## Этимологияһы
Нәзифә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе саф, пак тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Нәзифә Ҡадирова (Ҡадирова Нәзифә Жәүәт ҡыҙы) (13 апрель 1954 йыл) — эстрада йырсыһы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1987), Рәсәй Федерацияһының (2005) һәм Татарстан Республикаһының (1996) атҡаҙанған артисы. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1994).

Кәримова Нәзифә Харис ҡыҙы (Кашапова) (22 май 1947 йыл) — яҙыусы һәм журналист. 1993 йылдан Азатлыҡ Радиоһына Мәскәү татарҙары тормошонан хәбәрҙәр ебәреп тора. 1998 йылдан «Татар-информ» мәғлүмәт агентлығының Мәскәүҙәге хәбәрсеһе. 1993 йылдан Мәскәү "Татар зыялылары клубы"н (рәсми исеме — «Клуб интеллектуал») ойоштороусы. 1995 йылдан Татарстан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000).

Ануфриева (Хәбибуллина) Нәзифә Зиннәт ҡыҙы (10 август 1947 йыл) — педагог, йырсы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997), Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисткаһы.

Кагиева Нәзифә Магомет ҡыҙы (1935 йыл — 2013 йыл, Ҡарасәй-Черкес Республикаһы) — ғалим- филолог, филология фәндәре кандидаты, СССР журналистары һәм яҙыусылары сюзы ағзаһы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 
*
Нәзирә

**Нәзирә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме, төрки телле халыҡтарҙа киң таралған.

## Этимологияһы
Нәзирә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе үрнәк, өлгө; иш; бик матур; алдан күреүсе тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Әйтбәкова Нәзирә Тимербәк ҡыҙы (7 ноябрь, 1985 йыл) — ҡырғыҙ киноактрисаһы, телетапшырыуҙар алып барыусы. 2012 йылда Ҡырғыҙстанда иң рейтинглы «Ғаләм серҙәре» реалити-шоу авторы. Ҡырғыҙ телле телевидение йондоҙо.

Нәзирә Мөхтәрова, Нәзирә, Нәзирә Йыһанша ҡыҙы Мөхтәрова (Мөхәммәтшина), 18 ғинуар 1927 йыл) — табиб-невропатолог, медицина фәндәре докторы (1981), профессор (1983).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 
* 

## Һылтанмалар
* Айтбекова,_Назира_Темирбековна
* Нәзирә_Мохтарова
Айгүзәл

**Айгүзәл** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла **Айгүзәл** исеме бар.

## Этимология
Ай  һәм Гүзәл  һүҙҙәре ҡушылып яһалған. Азатлыҡҡа ынтылышын һәм бойондороҡһоҙ шәхес булыуы символы булып килә. күберәк Үҙенең шәхси тормош тәжрибәһен кәҙерләй, һәм йыш кына үҙ интуицияһына таяна. Ниндәй булһа ла хәлдән сығыуҙы шәп таба.

**А** — инициативлы, амбициоз, көсәйеү, ижад, ғәҙел.
**Й** — дәртле, ответ, ихтыярлы, үҙ аллы, һаҡ, аскетизм.
**Г** — йыйнаҡ, аҡыллы, намыҫлы, үҙ-үҙенә ышанған.
**У** — үткер, ижад, ғәҙел, күнелле, рухлы.
**З** — үткер, аҡыллы, үҙ аллы, күңелһеҙ, тырыш, һаҡ.
**Е** — аралашыусан, тәтелдәк, амбициоз, үткер, ғәҙел.
**Л** — аралашыусан, тәтелдәк, йыйнаҡ, аҡыллы, ижади, тырыш.
**Ь** — инициативлы, амбициоз, көсәйеү, баҙнатһыҙ, ҡараңғы.

## Билдәле кешеләр

## Сығанаҡтар
Ғәзим (исем)

**Ғәзим** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Ғәзим исеме бар.

## Этимология
Ғәзим исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Батыр, ҡыйыу, ныҡ, бөйөк, абруйлы; аныҡ юлдан барыусы тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Ильясов Ғәзим Ғәлим улы (27 февраль 1967 йыл) — башҡорт йырсыһы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997), халыҡ-ара, төбәк-ара һәм республика йыр бәйгеләре еңеүсеһе, Күгәрсен районының Зәйнәб Биишева исемендәге премияһы лауреаты (2012).

Туҡаев Ғәзим Ғәҙелмотаһар улы (14 март 1909 йыл — 7 ноябрь 1981 йыл) — 1935—1981 йылдарҙа М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. Башҡорт АССР-ының (1954) һәм РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1969). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1955).

Аллаяров Ғәзим Закир улы (19 декабрь 1912 йыл — 24 декабрь 1993 йыл) — партия эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуcы. 1941 йылдан — КПСС, 1973 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. КПСС-тың XXII съезы делегаты.

Шафиҡов Ғәзим Ғәзиз улы (1 октябрь 1939 йыл — 28 ғинуар 2009 йыл) — Башҡортостандың рус телендә ижад иткән шағиры. Прозаик, драматург, сценарист, публицист, тәржемәсе һәм фольклорсы. 1977 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2004). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1992), Сергей Чекмарёв исемендәге (1989), Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге (1992), Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге (1995), Рәми Ғарипов исемендәге (1998) премиялар лауреаты.

Ҡасимов Ғәзим Ҡасим улы (1891 йыл — 19 август 1937 йыл) — дәүләт һәм партия эшмәкәре. Башҡортостан АССР-ының мәғариф һәм юстиция халыҡ комиссары.

Зайнагов Ғәзим Ғәрәф улы (1911 йыл — 15 февраль 1945 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Вафа (исем)

**Вафа** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимология
Вафа исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Намыҫлы, ғәҙел, тура һүҙле, дөрөҫлөктө яратыусы, тоғро, тотанаҡлы, ышаныслы тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Әхмәҙиев Вафа Исхаҡ улы (5 август 1937 йыл — 20 октябрь 1983 йыл) — башҡорт шағиры, әҙәбиәт белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1970). СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1976).

Әхмәҙуллин Вафа Мостафа улы (22 февраль 1922 йыл — 16 ноябрь 1998 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәм партизан хәрәкәтендә ҡатнашыусы, Чехословакияның почётлы гражданы (1945), БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1989).

Саҙрыев Вафа Мөхәмәтғәли улы (рус. САДРИЕВ Вафа Мухаметалиевич 1906 йыл — декабрь 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. 1942 йылда яуҙа хәбәрһеҙ юғала.

## Фамилияла
Вафа Камран (1960 йыл) — америка физик-теоретигы, сығышы менән Ирандан.
    
Вафа Шахенда (1998 йыл) — Мысыр шахматсыһы, ҡатын-ҡыҙҙар араһында гроссмейстер.
    
Вафа Шрук (1997 йыл) — Мысыр шахматсыһы, ҡатын-ҡыҙҙар араһында гроссмейстер.
    
Мехтикули-хан Вафа (Мехтикули-хан Хасай хан улы Уцмиев; 1855 йыл — 1900 йыл) — әзербайжан шағиры һәм Рәсәй армияһы подполковнигы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Абу-ль-Вафа — Айҙың кире яғындағы экваториаль өлкәләге кратер.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Ғәйнетдин (исем)

**Ғәйнетдин** — төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Ғәйнетдин — «диндең асылы» тигән мәғәнәле мосолман ир-ат исеме.

## Билдәле шәхестәр
Ғәйнетдин Моталов (18 декабрь 1929 йыл — 21 июнь 2011 йыл) — беренсе башҡорт дирижёры. Юғары мәктәп уҡытыусыһы. РСФСР-ҙың (1980) һәм Башҡорт АССР-ының (1963) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1969), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955) һәм «Почёт Билдәһе» (1967) ордендары кавалеры.

## Фамилияларҙа
Ғәйнетдинов Юлай Ишбулды улы (8 ғинуар 1954 йыл) — ҡурайсы, фольклорсы һәм телерадиожурналист. Рәсәй Федерацияһының (2003) һәм БАССР-ҙың (1988) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2002), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).

Ғәйнетдинова Гөлшат Иршат ҡыҙы 1992 йылдың 28 авгусы, Рәсәй, Башҡортостан, Белорет) — кроста һәм оҙон дистанцияға йүгереү менән шөғөлләнеүсерәсәй еңел атлетика спортсыһы. Өс тапҡыр рәсәй чемпионы. Йәштәр араһында европа чемпионы (2013). Рәсәй спортының халыҡ-ара класлы спорт мастеры.

Ғәйнетдинов Миңләхмәт Ишмөхәмәт улы (22 апрель 1946 йыл) — баянсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор. БАССР-ҙың халыҡ артисы (1987). Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1991), Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале (Мәскәү, 1985), Бөтә Рәсәй халыҡ инструменттарында башҡарыусылар конкурсы (Тула ҡалаһы, 1986), Халыҡ-ара фольклор конкурсы (Өфө, 1991) дипломанты. СССР Тыныслыҡ фонды лауреаты.

Ғәйнетдинов Мәүлетбай Сөләймән улы (14 май 1938 йыл — 6 июнь 2014 йыл) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).

Ғәйнетдинов Исмәғил Ғәли улы (10 февраль 1908 йыл — 1977 йыл) — совет архитекторы, рәссам. СССР Архитектурҙар союзы ағзаһы. 1949—1977 йылдарҙа Мәскәү архитектура институты уҡытыусыһы. Архитектура кандидаты, профессор (1967). Өфөләге Салауат Юлаев һәйкеле архитекторы. Башҡорт АССР-ының, Татар АССР-ының һәм Төньяҡ-Осетин АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.

Ғәйнетдинов Рамаҙан Бирғәли улы (15 март 1928 йыл — 14 октябрь 2000 йыл) — педагог. БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1971).

Ғәйнетдинов Олег Инсаф улы (19 август 1949  йыл) — совет ғалимы, уйлап табыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Сәлимә

**Сәлимә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме, төрки телле халыҡтарҙа ла осрай.

## Этимологияһы
Сәлимә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе — сәләмәт, иҫән-һау; пак, ғәҙел тигәнде аңлата

## Билдәле шәхестәр
Бекморатова Сәлимә Сәйет ҡыҙы () (17 декабрь 1932 йыл — 1995 йыл) — опера йырсыһы (лирик сопрано), Ҡырғыҙ ССР-ының халыҡ артисы (1973), Ҡырғыҙ ССР-ының Токтоғул Сатылғанов исемендәге дәүләт премияһы.

Әминова Сәлимә Салауат ҡыҙы (19 сентябрь 1969 йыл) — Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры балетмейстеры (1992 йылдан), режиссер. Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2007).

Ғәзәли Сәлимә (, ; 1958 йыл) — алжир хоҡуҡ яҡлаусыһы, журналист, яҙыусы һәм сәйәсмән. Сахаров һәм Улоф Пальме исемендәге премиялар лауреаты (1997).

Сәлимә Хан ҡыҙы Зариф, Сәлимә Зариф, (7 март 1984 йыл) — Рәсәй журналисы һәм телетапшырыуҙар алып барыусы.

Жумабекова Сәлимә Жумабек ҡыҙы (1935) — Социалистик Хеҙмәт Геройы, Ҡаҙаҡ ССР-ы.

Сәлимә Ага Хан (1940 йыл) — принц Кәрим Ага Хандың элекке ҡатыны

Сәлимә Хамуш (1984 йыл) — Алжир волейболсыһы

Сәлимә Хашми — Пакстан рәссамы һәм яҙыусыһы

Сәлимә Икрам (1965 йыл) — Пакстан археологы

Сәлимә Мачамба (1874 йыл — 1964 йыл) — Мохели солтаны

Сәлимә Морад (1905 йыл — 1974 йыл) — Ираҡ йырсыһы

Сәлимә Суакри (1974 йыл) — Алжир дзюдоисы

## Мәҙәниәттә
Сәлимәкәй — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.

«Сәлимә (повесть)» — Р. Фәхретдин повесы.

## Топонимияла
Сәлимә (округ) — Малавиҙа округ.

Сәлимә (ҡала) — Малавиҙа ҡала.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар

## Һылтанмалар
* Салима
* Зариф,_Салима_Хановна
* Salima
Дәүләтбай (исем)

**Дәүләтбай** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Дәүләтбай башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән дәүләт һүҙенә бай һүҙе ҡушылыуҙан барлыҡҡа килгән исем. Дәүләт (ғәр.) — мал, байлыҡ, мәмләкәт, дәүләт, бәхет тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Рәхмәтуллин Дәүләтбай Абдрахман улы (15 сентябрь 1937 йыл) — башҡорт музыканты, ҡурайсы, йырсы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974).

Юлмөхәмәтов Дәүләтбай Мөхәмәтйән улы (15 декабрь 1909 йыл — 26 март 1988 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. «Еңеү юлында» гәзите мөхәррире, Бөрйән район Советы башҡарма комитеты секретары. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

## Фамилияла
Дәүләтбаев Рәмис Рәжәп улы (25 сентябрь 1962 йыл) — башҡорт радио һәм телевидение журналисы, 2000—2015 йылдарҙа «Башҡортостан» телерадиотапшырыуҙар компанияһы етәксеһе, Рәсәй телевидениеһы академигы (2010), II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнгән, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.

Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы (13 июль 1925 йыл — 2017 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, ғалим-нефтсе, йәмәғәтсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1966 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының бүлек мөдире, 1972 йылдан Профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә советы рәйесе. 1982—1986 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Кинофикация буйынса дәүләт комитеты рәйесе. Техник фәндәр кандидаты (1955). Башҡорт АССР-ының 7—10-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1-се (1945) һәм ике 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1945, 1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1976), Халыҡтар Дуҫлығы (1981) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.

Дәүләтбаев Фәтих Ислам улы (27 март 1950 йыл — 7 апрель 2020 йыл) — артист. 1972—2013 йылдарҙа Башҡортостан Ҡурсаҡ театры актёры. 1980 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2010) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1989) артисы.

Дәүләтбаев Булат Сабир улы (27 июль 1937 йыл) — башҡорт тарихсыһы, тарих фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре.

Дәүләтбаев Һиҙиәт Сибәғәт улы () (1 ғинуар 1921 йыл — 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

## Ауылдар
Дәүләтбай () — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Ҡолой ауыл биләмәһе составына инә.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
{{Исемдәр донъяһында}
Ғаяз (исем)

**Ғаяз** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Ғаяз исеме бар.

## Этимология
Ғаяз исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Ярҙам итеүсе; ҡотҡарыусы, еңеүсе тигән мәғәнәне бирә.

## Билдәле кешеләр
Алтыншин Ғаяз Сәғит улы (23 апрель 1966 йыл — 20 август 2008 йыл) — башҡорт театр актёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1995).
 
Баймырҙин Ғаяз Исламетдин улы (1 ғинуар 1913 йыл — 7 май 1948 йыл) — хәрби осоусы, гвардия майоры (1943), Советтар Союзы Геройы (1944), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

Ғаяз Исхаҡи (Иделле, татар. Ğayaz İsxaqıy, Гаяз Исхакый 1878 йылдың 23 февралендә Ҡазан губернаһы Чистай өйәҙе Яуширмә ауылында тыуған — 1954 йылдың 22 июлендә вафат булған) — татар милли хәрәкәте эшмәкәре, яҙыусы, публицист, нәшерсе һәм сәйәсмән.

Ғәйетбаев Ғаяз — Сибай концерт-театр берекмәһе йырсыһы, төбәк-ара һәм республика йыр бәйгеләре лауреаты.

## Фамилияла
Ғаязов Әлфис Суфиян улы (3 июнь 1956 йыл) — дәүләт һәм фән эшмәкәре, ғалим һәм яҙыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы академигы (2016), Рәсәй Мәғариф академияһының мөхбир ағзаһы (2009), педагогия фәндәре докторы (1996), профессор (1997). Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1989), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2006). Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1985).

Ғаязова Гөлһылыу Хәлил ҡыҙы (13 октябрь 1936 йыл — 15 февраль 2004 йыл) — БАССР Ҡарман ГРЭС-ы төҙөлөшө идаралығының штукатур-маляры, БАССР-ҙың Социалистик Хеҙмәт Геройы. Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы. Башҡорт АССР-ы Юғары Советының туғыҙынсы саҡырылыш депутаты (1975—1980).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Илгиз (исем)

**Илгиз** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимология
Ике төрки һүҙҙән яһалған. Ил + Гиҙ-(сәфәр, сәйәхәт).

## Билдәле кешеләр
Теләүбаев Илгиз Сафи улы (19 апрель 1964 йыл) — уҡытыусы, муниципаль хеҙмәткәр. 2006 йылдан Белорет районы хакимиәте башлығының урынбаҫары, 2011 йылдан — беренсе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡты социаль яҡлау хеҙмәткәре һәм мәғариф отличнигы.

Кәримов Илгиз Мостафа улы (10 ғинуар 1942 йыл — 15 март 2019 йыл) — тәржемәсе, журналист. 1982 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Мостай Кәримдең улы.

Таһиров Илгиз Тайфур улы (23 июнь 1984 йыл) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2021), театр актёры. 2019 йылдан Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры артисы. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2019).
  
Ҡәҙерғолов Илгиз Раян улы (4 ноябрь 1976 йыл) — ғалим-физик, юғары мәктәп эшмәкәре. 2017 йылдың февраленән 2021 йылдың 25 мартына тиклем Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы ректоры. Физика-математика фәндәре докторы.

Абдуллин Илгиз Ғәли улы (14 июль 1940 йыл — 18 июль 2008 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы һәм инженеры, техник фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Металл конструкцияларҙың коррозия-механик ныҡлығы буйынса 230-ҙан ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән монографиялары, 14 уйлап табыу патенты бар.

Ирназаров Илгиз Рәшит улы (1963 йыл) — ғалим-генетик-иммунолог, Польша Фәндәр академияһының Ихтиобиология һәм аквакультура институты етәксеһе.

Шәрипов Илгиз Ҡадир улы (31 ғинуар 1960 йыл) — Рәсәй эшҡыуары һәм сәйәси эшмәкәре, Стәрлетамаҡ ҡалаһы ҡала округының элекке башлығы, Башҡортостан Республикаһының 3-сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Нариман

**Нариман** — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки-мосолман халыҡтарында ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Нариман башҡорт теленә фарсы теленән үҙләштерелгән, ғәйрәтле, батыр тигәнде аңлата

## Билдәле кешеләр
Сабитов Нариман Ғиләжетдин улы (11 ғинуар 1925 йыл — 9 июнь 1971 йыл) — композитор, дирижер. БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1961). СССР Композиторҙар союзы ағзаһы (1951). Ғәлимов Сәләм исемендәге (1968) һәм Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1972). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955, 1971) һәм «Почёт Билдәһе» (1969) ордендары кавалеры.

Айтмөхәмәтов Нариман Зәйнулла улы (20 октябрь 1951 йыл Омск өлкәһенең Тара районы Речапов ҡасабаһы) — совет еңел атлеты. СССР-ҙың спорт мастеры (1978), еңел атлетика буйынса республика категорияһындағы судья (1987).

Айытов Нариман Абдрахман улы (28 декабрь 1925 йыл — 17 август 1999 йыл) — ғалим-социолог. 1964—1988 йылдарҙа Өфө авиация институтының фәнни коммунизм кафедраһы мөдире. Башҡортостан Фәндәр академияһының почётлы академигы (1995), философия фәндәре докторы (1967), профессор (1970). РСФСР-ҙың (1988) һәм Башҡорт АССР-ының (1975) атҡаҙанған фән эшмәкәре.

## Ауылдар
Нариман () — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Нариман Наримановтың йорт-музейы (Тбилиси) () — Әзербайжан совет дәүләт эшмәкәре Нариман Наримановтың Тбилисиҙағы  музейы. Әзербайжан Республикаһы милке.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Мифтахетдин (исем)

**Мифтахетдин** — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарҙа булған ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Мифтахетдин исеме ғәрәп теленән ингән. Мифтахетдин — мифтах (асҡыс) һәм дин (динде өйрәнеүсе) һүҙҙәре ҡушылып яһалған.

## Билдәле шәхестәр
Камалетдинов Мифтахетдин Камалетдин улы 14 декабрь 1831 йыл — 8 октябрь 1895 йыл) — күренекле башҡорт шағиры, мәғрифәтсе. Башҡорт шиғриәтенә тос өлөш индергән, милләттең XIX быуаттағы иң атаҡлы һүҙ оҫтаһы тип һанала.

Шәрифулла Мифтахетдин (?—1967 йыл) — башҡорт дин әһеле. Токио йәмиғ мәсетенең имам-хатибы (1951—1967)

Ҡонҡасов Мифтахетдин Дәүләткилде улы (1843 йыл—1923 йыл) — башҡорт дин әһеле, мәғрифәтсе, бағымсы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия — 1989 йылда булдырылған, мәғрифәтсе исемендәге премия.

Мифтахетдин Аҡмулла музейы — музей, Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы филиалы. Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы Туҡһанбай ауылында урынлашҡан.

Мифтахетдин Аҡмулла һәйкәле — Өфө ҡалаһында М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты ҡаршыһында ҡуйылған һәйкәл.

М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты () — Башҡортостан һәм башҡа төбәктәр мәктәптәре өсөн юғары белемле уҡытыусылар әҙерләүсе уҡыу йорто, был йүнәлештәге фәнни-педагогик һәм методик үҙәк. *Башҡорт дәүләт педагогия институты* булараҡ 1967 йылда асыла, 2000 йылдан «университет» статусы ала һәм һуңыраҡ уға мәғрифәтсе-шағир Мифтәхетдин Аҡмулла исеме бирелә. Илдең 20 иң яҡшы  юғары педагогия уҡыу йорто исемлегенә инә.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Ҡәнзәфәр (исем)

**Ҡәнзәфәр ** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимология
Ҡәнзәфәр исеме башҡорт теленә ғәрәп ғәрәп теленән ингән, мәғәнәһе арыҫлан тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Ҡәнзәфәр бей (1532 йыл — 1012 йыл (миләди йыл буйынса) — мең ҡәбиләһе башҡорттарының башлығы, бей, тархан. Башҡортостандың Рус дәүләтенә ирекле ҡушылыуы инициаторы. Мең башҡорттарының Нуғай Урҙаһына ҡаршы көрәшен етәкләй.

Ҡәнзәфәр Усаев (1738 йыл — 10 июль 1804 йыл) — Е. И. Пугачевтың күренекле көрәштәше.

Вәхитов Ҡәнзәфәр Йомаҙил улы (10 ғинуар, 1928 йыл) — «Совет Башҡортостаны» гәзите редакторының урынбаҫары, Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы эргәһендәге Дәүләт именлеге комитеты урынбаҫары, полковник.

## Ауылдар
Ҡәнзәфәр (Башҡортостан) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл.

Ҡәнзәфәр (Силәбе өлкәһе) — Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл.

Кесе Ҡәнзәфәр— Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе Кәҫле районындағы ауыл. Береговой ауыл Советы биләмәһе составына инә. Район үҙәгенән, Кәҫле ҡалаһынан көнсығыш-төньяҡ-көнсығышҡа (ENE) табан яҡынса 44 км алыҫлыҡта, диңгеҙ кимәленән 187 метр бейеклектә урынлашҡан.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Шәмсетдин (исем)

**Шәмсетдин ** — төрки халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Шәмсетдин — «шәм» (ҡояш) һәм «дин» һүҙҙәрен ҡушып яһалған мосолман ир-ат исеме.

## Билдәле шәхестәр
Шәмсетдин Зәки (ысын исеме — *Шәмсетдин Йәрмөхәмәт улы Ғөбәйҙуллин*; 1822—1865) — башҡорт мәғрифәтсеһе, философ, шағир, дин белгесе.

## Фамилиялар
Шәмсетдинова Рәшиҙә Рәшит ҡыҙы (24 октябрь 1961 йыл) — башҡорт шағиры, Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының Яҙыусылар союздары һәм Халыҡ-ара Әҙәбиәт фонды ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифы отличнигы.

Шәмсетдинова Мәсғүҙә Ислам ҡыҙы (1 июль 1955 йыл) — композитор. 1982 йылдан СССР Композиторҙар союзы, 2002 йылдан АҠШ-тың Вашингтон штаты Композиторҙар союзы ағзаһы. Философия фәндәре кандидаты (2001). Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993).

Шәмсетдинов Мөхәмәт Мөхәррәм улы (2 сентябрь 1927 йыл — 30 август 1971 йыл) — бейеүсе. БАССР-ҙың халыҡ артисы (1955).

Шәмсетдинов Яҡуп Мөхәммәт улы (14 март 1924 йыл — ?) — нефтсе.

Шәмсетдинов Рәшит Мәһәҙей улы ), (1 март 1951 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре һәм дәүләт хеҙмәткәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

## Топонимдарҙа
Шәмсетдин () — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл.

Шәмсетдин (күл) — Ағиҙел йылғаһының һул яҡ яры туғайындағы иҫке үҙәнендә, Бөрө районының төньяғында, район үҙәге Бөрө ҡалаһынан көнбайышыраҡ 1,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан күл.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар