open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Солтанкүл

**Солтанкүл** — Әбйәлил һәм Баймаҡ райондары сиктәрендә ятҡан күл. Төньяҡ яры яғынан ауыл зыяраты урынлашҡан.
Майҙаны — 1,44 км².

Күлдә табан балыҡ, суртан, сабаҡ, ҡарабалыҡ, алабуға, ҡыҙылғанат, опто балығы күп.

Солтанкүл күле ҙур түгел, төбө һай, ҡомло. Ярҙары һаҙлыҡҡа батҡан. Күлдең эргә-тирәһе туғай, ҡайһы бер ерҙә ҡыуаҡлыҡ осрай. Күл буйҙарын ҡамыш, ҡырҡбыуын баҫып алған.

2,5 километр алыҫлыҡта Хәлил ауылы ята.

Күлдән Оло Ҡыҙыл йылғаһы ҡушылдығы Һыулы үҙәк йылғаһы ағып сыға.

1891—1995 йылдарҙа Төйәләҫ, Оло һәм Кесе Ҡыҙыл йылғаларының үрге ағымында эшләгән  Рәмиевтарҙың ун биш алтын приискылар араһында Солтан приискыһы ла була, барыһы әлеге приискыларҙан 28 бот ҡом һәм 2026 мең бот кварц юлағы эшкәртелә, 29 бот алтын алына. 1892 йылдан башлап Рәмиевтәр Ҡырҡты һыртында эштәр алып бара. Солтанкүл буйында (шунда уҡ Рәмиевтәрҙең усадьбаһы була) урынлашҡан Солтан приискыһында яҡынса 42 бот, Төйәләҫ йылғаһы буйындағы Ғәҙелша приискыһында (икенсе исеме Солтан) 52 бот алтын табыла. Солтан приискыһында һыу һурҙырыу өсөн пар машинаһы, 30 вашгерд була, һуңыраҡ бегун фабрикаһы төҙөлә.

Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000311112200000605.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
*
Сафина Нәжибә Әхмәтнур ҡыҙы

**Сафина Нәжибә Әхмәтнур ҡыҙы** (2 март 1949 йыл) — Татарстан шағиры, уҡытыусы һәм журналист.

## Биографияһы
Нәжибә Әхмәтнур ҡыҙы Сафина 1949 йылдың 2 мартында Башҡорт АССР-ы Яңауыл районының Киҫәкҡайын ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. 1967 йылда урта мәктәпте тамамлай һәм Ҡазан дәүләт университетының тарих һәм филология факультетына уҡырға инә. 1972 йылда татар теле һәм әҙәбиәте бүлеген тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген Татар АССР-ы Кама-Устьин районының Балтасин урта мәктәбендә татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып башлай. Артабан Чистай районының Дүртөйлө урта мәктәбендә һәм (Чистай педагогия училищеһында педагогик эшмәкәрлеген дауам итә.

Башҡортостанға ҡайтҡас, Нажибә Сафина һөнәре буйынса эш таба алмай.
Нефтекама автозаводында слесарь, мастер, инженер-конструктор; Төҙөүселәр һарайында техник кабинет начальнигы, Нефтекама ҡалаһы китап яратыусылар йәмғиәтенең яуаплы сәркәтибе булып эшләй. 1979—1983 йылдарҙа Краснокама районының «Вперед» гәзитенең татар телендә дубляжы булған «Алга»ла тәржемәселәр төркөмөндә эшләй. Татар телендә айырым «Кама таңнары» район гәзитен сығара башлауға өлгәшә. Ошо баҫма редакцияһы эргәһендә «Аҡсарлаҡ» һәм «Инеш» әҙәби түңәрәктәрен ойоштора һәм уларға етәкселек итә.

Өфөлә 1982 йылда башҡорт телендә нәшер ителгән «Йәш көстәр» йыйынтығында, 1984 йылда Ҡаҙанда сыҡҡан «Кызлар җыры» йыйынтығында Нәжибә Сафинаның әҫәрҙәре баҫыла.

90-сы йылдарҙа Ҡазанға кире китә һәм «Шәһри Казан» гәзите һәм «Сөйөмбикә» журналы редакцияларында эшләй. Ҡазанда йәшәгән осоронда ижады танылыу яулай: бер-бер артлы «Ҡош теле» («Хворост»), «Аҡҡош күле» («Озеро Лебяжье»), «Мэче фәлсэфэсе» («Кошачья философия») шиғри йыйынтыҡтары донъя күрә. Был китаптар балалар өсөн яҙыла. Өлкәндәр өсөн яҙылған лирик шиғырҙарында автор мөхәббәт, татар халҡының яҙымышына ҡағылышлы темаларға мөрөжәғәт итә («Таң ҡошо» йыйынтығы). 1997 йылдан — Татарстан Яҙыусылар берлеге ағзаһы.

Нәжибә Сафинаның тормош иптәше — Татарстан Республикаһының халыҡ шағиры һәм Ғабдулла Туҡай исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты Мөдәррис Әғләм.

## Китаптары
* Кош теле: Шигырьләр.— Казан: Татар. кит. нәшр., 1996.— 30 б.— 3000.
* Таң кошы: Шигырьләр.— Казан: Татар. кит. нәшр., 1997.— 128 б.— 3000.
* Мәче фәлсәфәсе: Шигырьләр.— Казан: Татар. кит. нәшр., 2000.— 20 б.— 5000.
* Аккош күле: Шигырьләр.— Казан: «Идел-Пресс» нәшр., 2000.— 20 б. — 5000.
* Әгәр дә уйлаганда…: Шигырьләр.— Казан: Татар. кит. нәшр., 2002.—1926.—2000.
* Без — шигырь, тормыш — проза: Шигырьләр.— Казан: Татар, кит. нәшр., 2004.— 207 б.— 2000.
* Камка һәм яфрак капка: Шигъри әкият.— Казан: «Идел-Пресс» нәшр., 2004.— 16 б.— 5000.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* В Казани отметят 60-летие поэтессы Назиби Сафиной
Сыуалкип ауыл Советы (Шишмә районы)

**Сыуалкип ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге. 

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Составы
* Сыуалкип** ауылы**,

 Абра ауылы,

 Ҡыҙылғы ауылы,

 Яңы Киевка ауылы,

 Романовка ауылы,

 Иҫке Муса ауылы,

* ТӘпәреш ауылы.

## Халҡы

## Иҫкәрмәләр
Шүрәле (йылға)

**Шүрәле** — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы йылға. Урғаҙа йылғаһының уң ҡушылдығы.

## Тасуирламаһы
Йылғаның оҙонлоғо — 12 км. Ирәндек (Көньяҡ Урал) һыртының көньяҡ өлөшөнөң көнсығыш битләүендә башлана, Ғәле ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан — 4,2 км, Баймаҡ ҡалаһынан һәм төньяҡ-көнсығышҡа табан 7,5 километрҙа ята. Көньяҡҡа табан аға һәм һыуҙарын Бәхтегәрәй ауылының (башланған урынынан 66 километр алыҫлыҡта) ҡаршыһында уң яҡ ярҙан Урғаҙа йылғаһына ҡоя.

Төп ҡушылдығы: Ҡурға-Йылға. Көнбайышта ҡалҡыу урынының бейеклеге — 750 метрҙан ашыу.

Йылға бассейнында тораҡ пункттар юҡ (элек йылғаның үрге ағымында Фәйзулла ауылы булды).

Үрге ағымында йылғаны Баймаҡ — Сибай автомобиль юлы киҫеп үтә.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы, Урал бассейн округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Магнитогорск гидроузелынан Ирекле гидроузелына тиклем — Урал йылғаһы. Йылғаның йылға бассейны — Урал (бассейндың Рәсәй өлөшө). Йылғаның бассейн аҫты (подбассейны) юҡ.

Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002349.

## Иҫкәрмәләр
Бағаҙы ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

**Бағаҙы ауыл Советы** — Ҡариҙел районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы).  Почта индексы — 452385. ОКАТО коды — 80234808000.  Ҡариҙел ауыл Советы. ауыл биләмәһе менән берләштерелә. 

## Ауыл Советы составы
Иҫке Бағаҙы — административ үҙәк, Дәүләт,  Зиннәт,  Уразбахты, Сапаш ауылдары

## Географияһы
 Өфө йылғаһы 

## Эштәр
Асҡын урман хужалығының Ҡашҡа урмансылығы, Ҡариҙел урман хужалығының Ҡариҙел урмансылығы.

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
 Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: 27) Ҡариҙел районы буйынса:
 а) Ҡариҙел ауылында административ үҙәге менән, «Ҡариҙел» атамаһын һаҡлап, Ҡариҙел һәм Бағаҙы ауыл Советтарын берләштерергә. 

Бағаҙы ауыл Советының Иҫке Бағаҙы, Дәүләт, Зиннәт, Уразбахты, Сапыш ауылдарын Ҡариҙел ауыл Советы составына индерергә. 
Ҡариҙел ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Бағаҙы ауыл Советын алып ташларға.

## Географик урыны
2008 йылда Асҡын районы,  Яңы Муллаҡай ауыл Советы, Иҫке Аҡбүләк ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш  ( «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).

## Иҫкәрмәләр
Халыҡ-ара дуҫлыҡ көнө

**Халыҡ-ара дуҫлыҡ көнө** () — 30 июль көнө билдәләнә. 2011 йылдың апрелендә 65-се сессияла БМО-ның Генераль Ассамблеяһы тарафынан иғлан ителгән (A/RES/65/275 резолюцияһы).

2014 йылдың 30 июлендә БМО-ның Генераль секретары Пан Ги Мун үҙенең мөрәжәғәтнамәһендә былай тине:

Быйыл Халыҡ-ара дуҫлыҡ көнө донъяның күп өлөшөндә киң күләмле һуғыш барған, көс ҡулланыу һәм  кешеләр араһында ышанмаусанлыҡ арта барған ваҡытына тура килде. Элек татыулыҡта йәшәгән кешеләр үҙ күршеләре менән  конфликт шарттарында булып сыға;  башҡа юлы булмағанлыҡтан, улар бергә йәшәй, әммә  бер-береһенән алыҫайғандан-алыҫая бар.  

Дошманлыҡҡтың һәм ҡораллы көс ҡулланыуҙың ниндәй генә сәбәп булмаһын, ниндәй генә ҡөҙрәтле көстәр тормаһын, кешеләрҙең рух көсө күпкә ҡеүәтлерәк булып сығыусан.   Шунда ул Беҙгҙең изге бурысыбыҙ - уның тантана итеүен тәьмин итеү.

Ошо ауыр һәм алдан белеп булмаҫ ваҡыттарҙа бер-береңә ҡул һуҙыу  мөһим -  конфликт килеп сығыуға юл ҡуймаҫҡа һәм тыныслыҡҡа  оҙайлы, ныҡлы нигеҙ һалырға кәрәк.

Халыҡ-ара дуҫлыҡ көнө уңайынан  раса, дин, енес, сексуаль ориентация йәки сиктәрҙән тыш беҙҙе ниҙәр бәйләгәнен иҫкә төшөрәйек. Әйҙәгеҙ теләктәшлекте үҫтерәйек, беҙ бит - беҙҙең берҙән-бер планетабыҙҙа берҙәм кешелек ғаиләһе. Әйҙәгеҙ ысын һәм ныҡлы дуҫлыҡҡа ынтылайыҡ. 

## Шулай уҡ ҡара
* День друга

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальная страница дня на сайте ООН
* Послание Генерального секретаря ООН Пан Ги Муна по случаю Международного дня дружбы 30 июля 2014 года
Насиров Ғиниәт Ғәлиәкбәр улы

**Насиров Ғиниәт Ғәлиәкбәр улы** (5 ғинуар 1929 йыл — 11 июнь 1980 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, 1941—1949 йылдарҙа  Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районының Карл Маркс исемендәге колхоздың звено етәксеһе, 1958—1961 йылдарҙа рәйес урынбаҫары.  Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948).

## Биографияһы
Насыров Ғиниәт Ғәлиәкбәр улы 1929 йылдың 5 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Йылайыр кантонының Мырҙаҡай ауылында тыуған.

Белеме — урта махсус, 1954 йылда Стәрлетамаҡ ауыл хужалығы мәктәбен тамамлай.

1941 йылда Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районының Карл Маркс исемендәге колхозында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Шул уҡ йылда уны комсомол-йәштәр звеноһының бригадиры итеп тәғәйенләйҙәр.

Г. Г. Насыров етәкселегендәге звено, тәүге йылда уҡ (1941) беркетелгән участканан яҡшы уңыш алыуға өлгәшә. Киләһе йыл ерҙең уңышын күпкә арттырырға хәл ителә. Шулай, яҙ ике тапҡыр арҡыры-буй тырматыу үткәрелә, баҫыу сүп үләненән таҙартыла, серетмә етерлек күләмдә сығарыла, тырматыу менән культивация үткәрелә. 1943 йылда звено был майҙанда арҡыры-буй ысулы менән, сығышы 98 процент булған, сортҡа айырылған орлоҡ сәсә. Уңыш йыйыу үткәрелгән агротехниканың һөҙөмтәлелеген күрһәтә — 11 гектарҙан 30,7-шәр центнер, ә ҡалған майҙандан — 24-әр центнер уңыш йыйып алына.

1947 йылда, иген культураларынан рекордлы уңыш — гектарынан 30,7 центнер алғаны өсөн, 1948 йылдың 2 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән Ғиниәт Ғәлиәкбәр улы Насыровҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.

1948—1949 йылдарҙа Ғиниәт Ғәлиәкбәр улы Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Талбазы ауылында ауыл хужалығы мәктәбендә уҡый. 1949—1952 йылдарҙа — Баймаҡ машина-трактор станцияһының участка агрономы. 1952 йылда Стәрлетамаҡ ауыл хужалығы мәктәбенә уҡырға ебәрелә. 1954—1961 йылдарҙа — Баймаҡ районы Карл Маркс исемендәге колхозда агроном, баҫыу эштәре белгесе, 1961—1980 йылдарҙа — Йылайыр районы «Башҡортостан» игенселек совхозында агроном-орлоҡсолоҡ белгесе, баш агроном, бүлексә агрономы булып эшләй.

1980 йылдың 11 июнендә Насыров Ғиниәт Ғәлиәкбәр улы вафат була.

## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948)
* Ленин ордены менән бүләкләнә.

## Хәтер
Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районы Матрай ауылында, Баймаҡ ҡалаһында һәм Баймаҡ районының Ярат ауылында урам Г Г. Насыров исеме менән аталған.

Баймаҡ районы Ярат ауылында ауыл мәҙәниәт йорто бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Герои труда/ Справочник о Героях Социалистического Труда и кавалерах ордена Трудовой Славы трех степеней из Башкортостана./ сост. Р. А. Валишин [и др.]. — Уфа : Китап, 2011. — 432 с. : ил. — ISBN 978-5-295-05228-6.
* Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 4. Л-О. 2008. — 672 с. — ISBN 978-5-88185-068-5.; науч.. изд. Башкирская энциклопедия, г. Уфа.

## Һылтанмалар

* Официальный сайт Баймакского района: Насыров Гиният Галиакбарович
Үрге Ҡаҙмаш ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

**Үрге Ҡаҙмаш ауыл Советы **— Ҡариҙел районы составындағы 1998 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек. Кирҙә ауыл Советы  менән берләштерелгән.  ОКАТО коды (бөтөрөлгән)— 80 234 820 9.

## Ауыл Советы составы
Ауыл советы составы: Александровка ауылы— административ үҙәк,  Тат-Коҙаш, Ҡайынсыҡ ауылдары.  1986 йылда тиклем ауыл составына  Николаевка ауылы ингән (Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге    6-2/396  һанлы «Иҫәп мәғлүмәттәренән ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы алып ташлау тураһында» указы)

## Тарихы
Үрге Ҡаҙмаш ауылы буйынса аталған. 

Башҡортостан Республикаһының 1998 йылдың   29 майындағы «Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районындағы Үрге Ҡаҙмаш ауыл Советын бөтөрөү тураһындағы» Законы хәбәр итә :
Статья 1. Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районының Үрге Ҡаҙмаш ауыл Советын бөтөрөргә. 

Статья 2. Үрге Ҡаҙмаш ауыл Советының биләмәһен Башҡортостан Республикаһының Ҡариҙел районы Кирҙә ауыл Советы составына тапшырырға. 

## Иҫкәрмәләр
Фәйзуллина Гәүһәр Садиҡ ҡыҙы

**Фәйзуллина Гәүһәр Садиҡ ҡыҙы** (10 июнь 1924 йыл — 6 апрель 1987 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1954—1979 йылдарҙа Баймаҡ районы «Ҡыҙыл Октябрь» колхозы һауынсыһы. РСФСР-ҙың 7‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының иң яҡшы һауынсыһы (1963). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

## Биографияһы
Гәүһәр Садиҡ ҡыҙы Фәйзуллина 1924 йылдың 10 июнендә Башҡорт АССР-ының  Үрге Иҙрис ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белемле.

1941 йылда Баймаҡ районының «Беренсе май» колхозында эшләй башлай. 1942—1953 йылдарҙа Баймаҡ районының эзбиз карьерында забойсы, 1953—1955 йылдарҙа — Түбә руднигында урман ҡырҡыусы булып эшләй. 1955 йылдан — ошо уҡ районда «Ҡыҙыл Октябрь» колхозында һауынсы. 

Гәүһәр Фәйзуллина һауынсы булып эшләү осоронда миллиондан ашыу килограмм һөт һауа. Үҙенең юғары һауымлы төркөмөн йәш һауынсыларға тапшырып, тәүгә быҙаулаған һыйырҙар төркөмөн йыя һәм тағы ла юғары һауымға өлгәшә. Уның төркөмөндәге һыйырҙарҙан уртаса һауым 1962 йылда 2895 килограмм, 1963 йылда — 3085 килограмм, 1964 йылда — 3102 килограмм, 1965 йылда — 3179 килограмм тәшкил итә. 1966 йылда үҙенә беркетелгән 22 баш һыйырҙың һәр береһенән 3057-шәр килограмм һөт ала, шул уҡ ваҡытта бер центнер продукцияның үҙҡиммәте пландағы менән сағыштырғанда 1 һум 90 тингә кәметелә.

Өлкән һауынсы булараҡ, һөт етештереү һәм эшкәртеү фермаһы менән уңышлы етәкселек итә, тиҫтәләрсә һауынсыға үҙ оҫталығы серҙәрен өйрәтә. Йыл һайын ферма һөт һауыуҙы арттыра. Ул етәкләгән һауынсылар бригадаһы «Коммунистик хеҙмәт бригадаһы» исемен яулай, ферма Баймаҡ районының алдынғы тәжрибә мәктәбенә әйләнә. Һигеҙ һауынсынан торған бригада, 1962—1965 йылдарҙа 158 һыйырҙан, план буйынса 3200 центнер урынына йыл һайын 4120-шәр центнер һөт һауа. Әгәр 1962 йылда һәр һыйырҙан һауым 2365 килограмм тәшкил итһә, 1965 йылға, йыллыҡ план 2100 килограмм булғанда, һәр һыйырҙан һауым 2456 килограмға етә.

1966 йылдың 22 мартында  малсылыҡты үҫтереүҙә, һөт әҙерләү һәм етештереүҙе арттырыуҙа өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Г. С. Фәйзуллинаға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.

1979 йылда пенсияға киткәнсе Гәүһәр Фәйзуллина Баймаҡ районының Октябрҙең 50 йыллығы исемендәге колхозда ферма мөдире, һауынсы булып эшләй. 

1987 йылдың 6 апрелендә үҙе йәшәгән Үрге Иҙрис ауылында вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966)
* Ике Ленин ордены (1966, 1973)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Герои труда/ Справочник о Героях Социалистического Труда и кавалерах ордена Трудовой Славы трех степеней из Башкортостана./ сост. Р. А. Валишин [и др.]. — Уфа : Китап, 2011. — 432 с. : ил. — ISBN 978-5-295-05228-6.

## Һылтанмалар
*  
* http://forums-su.com/viewtopic.php?f=114&t=18773&start=20
Сафар ауыл Советы (Шишмә районы)

**Сафар ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге. <br /><br />

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйәя.

## Составы
* **[[Сафар (Шишмә районы)|Сафар]] ауылы**,

* Ҡарамалы ауылы,

* Ҡушҡыуаҡ ауылы,

* Өйҙөрәк ауылы,

* Йәшекәй ауылы.

## Халҡы

## Иҫкәрмәләр
Шөңгәккүл ауыл Советы (Шишмә районы)

**Шөңгәккүл ауыл Советы** (до 2004 г. *Шингаккульский сельсовет*) — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы муниципаль районының административ- территориаль һәммуниципаль берәмеге.

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Ауыл советы составында

* **[[Шөңгәккүл]] ауылы**,
* Үрге утары,
* Түбәнге утары,
* Арғы утары,
* Кузьминка ауылы,
* Дмитриевка ауылы,
* Үрге Хәжәт ауылы,
* Екатеринославка ауылы,
* Яңы Уҫман ауылы,
* Пасяковка ауылы,
* Иҫке Уҫман ауылы,
* Урта Хәжәт ауылы,
* Ябалаҡлы ауылы.

## Тарихы

; 2004 йыл

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһының муниципаль берәмектәренең сиктәрен үҙгәртеү һәм уларҙы үҙгәртеп ҡороу тураһындағы» Законында түбәндәге юлдар бар:

99. Шишмә районы Яңы Уҫман ауыл Советының Ябалаҡлы ауылын Шишмә районы Шөңгәккүл ауыл Советы территорияһы составына тапшырып, Шишмә районының Яңы Уҫман һәм Шөңгәккүл ауыл Советтарының сиктәрен тәҡдим ителлгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә .

ст. 2 «Башҡортостан Республикаһының муниципаль берәмектәре сиктәрендәге үҙгәрештәр һәм уларҙы үҙгәртеп ҡороу», п.2, ч.31.

2. түбәндәге муниципаль берәмектәрҙең исемдәрен алмаштырырға:

31) Шишмә районы буйынса:

а) «Лесной ҡасаба Советын» - «Лесной ауыл Советына»;

б) «Ҡараяҡуп ауыл Советын» - «Ҡара Яҡуп ауыл Советына»;

в) «Шөңгәккүл ауыл Советын» - «Шөңгәк-Күл ауыл Советына»;

; 2006 йыл

Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 29 декабрендәге 404-з һанлы Законы нигеҙендә Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһының муниципаль берәмектәренең сиктәрен үҙгәртеү һәм уларҙы үҙгәртеп ҡороу тураһындағы» Законына түбәндәге үҙгәрештәр индерелә:

ст.1, часть 196.Дурасов ауыл Советының Кузьминка ауылын Шөңгәккүл ауыл Советы территоррияһы составына тапшырып, Дурасов һәм Шөңгәккүл ауыл Советтарының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә..

## Халҡы

## Иҫкәрмәләр
Яңы Троицкий ауыл Советы (Шишмә районы)

**Яңы Троицкий ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Составында
* **[[Яңы Троицкий (Шишмә районы)|Яңы Троицкий]] ауылы**,

 Александровка ауылы,

 Бәрҫеүәнбаш ауылы,

 Бильяҙы ауылы,

 Ҡаранйылға ауылы,

 Яңы Опто ауылы,

 Яңы Муса ауылы,

 Яңы Сайран ауылы,

 Сайран ауылы,

 Ломоносов ауылы.

## Халҡы

## Иҫкәрмәләр
Шишмә ауыл Советы (Шишмә районы)

**Шишмә ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
 
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә 

## Составы
*** Шишмә ауылы,**

 Игнатовка ауылы,

 Исаковка ауылы,

 Күсем ауылы,

 Түбәнге Хәжәт ауылы,

 Яңы Сафар ауылы.

## Халҡы

## Иҫкәрмәләр
Константиноградовка ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)

**Константиноградовка ауыл Советы ** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Константиноградовка ауылы.

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составында

## Иҫкәрмәләр
Фәтхуллин Әшрәф Әхмәт улы

**Фәтхуллин Әшрәф Әхмәт улы** (10 март 1927 йыл — 26 декабрь 2004 йыл) — Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты руднигы тау мастеры, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

## Биографияһы
Фәтхуллин Әшрәф Әхмәт улы 1927 йылдың 10 мартында Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Иҫәнбәт ауылында тыуған

Белеме — урта махсус, 1976 йылда Учалы тау-металлургия техникумын тамамлай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1942 йылда Баймаҡ районының Түбә руда идаралығында старатель булып башлай. 1944—1960 йылдарҙа Сибай руднигында забойсы, смена мастеры, быраулау станогы машинисы булып эшләй, 1960—1970 йылдарҙа — Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатының экскаватор машинисы ярҙамсыһы, карьерҙан руда сығарыу буйынса быраулау станогы машинисы.

Ә. Ә. Фәтхуллиндың бригадаһы 1966—1970 йылдарҙа СБШ-250 станогының иң юғары етештереүсәнлегенә өлгәшә — рудник буйынса уртаса йылына 28 092 погон метр булғанда, 32 450 погон метр. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы социалистик ярышта ҡатнашып, бригада скважинаны быраулау буйынса һигеҙенсе биш йыллыҡ планды (1966—1970) ваҡытынан алда — 1970 йылдың 16 мартына үтәй. 1967, 1969, 1970 йылдарҙа Ә. Ә. Фәтхуллиндың алдынғы эш алымдары һәм хеҙмәт күрһәткестәре Мәскәүҙә СССР-ҙың Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә күрһәтелә.

Биш йыллыҡ осоронда Әшрәф Әхмәт улы йыллыҡ 8,3 мең һумлыҡ иҡтисади файҙа килтергән туғыҙ рационализаторлыҡ тәҡдиме индерә.

Төҫлө металлургия үҫешендә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, 1971 йылдың 30 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Ә. Ә. Фәтхуллинға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.

1975—1977 йылдарҙа Әшрәф Әхмәт улы — скважина быраулаусы, Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты руднигы тау мастеры. 1987 йылда пенсияға киткәнгә тиклем, Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатында руда сығарыу буйынса карьер быраулаусы.

Почетлы таусы (1967). Һуңғы йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Сибай ҡалаһында йәшәй.

2004 йылдың 26 декабрендә вафат була.

## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971)
* Ленин ордены (1971)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Герои труда/ Справочник о Героях Социалистического Труда и кавалерах ордена Трудовой Славы трех степеней из Башкортостана./ сост. Р. А. Валишин [и др.]. — Уфа : Китап, 2011. — 432 с. : ил. — ISBN 978-5-295-05228-6.
* Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 7. Ф-Я. 2011. — 624 с.. науч.. изд. Башкирская энциклопедия, г. Уфа.

## Һылтанмалар
Мерәсем ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

**Мерәсем ауыл Советы ** — Ҡариҙел районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы).  Почта индексы — 452365. ОКАТО коды — 80234848000.

Байҡыбаш районы   1956 йылдың 4 июлендә бөтөрөлгәнгә тиклем  уның составына инә.    

## Ауыл Советы составы
Ҡыҙыл Үреш   (2005 йылға тиклем — ҡасаба)  — административ үҙәк, Мерәсем, Татар Үрөше ауылдары. Элек  Уреш  спиртзаводының ҡасабаһына ингән.  ул 2005 йылда Ҡыҙыл Үреш ҡасабаһы менән  Ҡыҙыл Үреш  ауылына  берләштерелә («Административ үҙәктәрҙе күсереү, тораҡ пункттарҙы бөтөрөү, берләштереү һәм ойоштороу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәртеүҙәр индереү тураһында» 2005 йылдың 20 апрелендәге  211-з һанлы Законы).

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
 Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: 27)  Ҡариҙел районы буйынса:  г) Үреш-Битулла ауылында административ үҙәге менән, «Үреш-Битулла» атамаһын һаҡлап, Үреш-Битулла һәм Мерсәем ауыл Советтарын берләштерергә. 
Мерәсем ауыл Советының Ҡыҙыл Үреш, Мерәсем, Татар Үреше ауылдарын Үреш-Битулла ауыл Советы составына индерергә. 
Үреш-Битулла ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Мерәсем ауыл Советын алып ташларға. 

## Географик урыны
2008 йылғаҠортлокүл ауыл Советы, Урғыш ауыл Советы муниципаль берәмектәр менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).

## Географияһы
Өрөш йылғаһы,  Мерәсем шишмәһе, 

## Иҫкәрмәләр
Тигермән ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

**Тигермән ауыл Советы** — Ҡариҙел районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452386. ОКАТО коды — 80234876000.   Иҫке Аҡбүләк  ауыл Советы менән берләштерелә. 

Составына инә. Байҡыбаш районында 1956 йылдың 4 июлендә бөтөрөлгән тиклем уның.

## Ауыл Советы составы
Тигермән  ауылы — административ үҙәге

## Тарихы
СССР тарҡалыу менән Тигермән ауыл Советынын яңы ауыл Советы — Байҡы-Юныс ауыл Советы бүленеп сыға.
Башҡорт ССР-ы Юғары Советы Президиумының 1991 йылдың 1 июлендәге 6-2/273 һанлы «Ҡариҙел районында Байҡы-Юныс ауыл Советын ойоштороу тураһында» указы хәбәр итә:

1. Ҡариҙел районының Байҡы-Юныс ауылында административ үҙәген урынлаштырып, Байҡы-Юныс ауыл Советын ойошторорға. 
2. Тигермән ауыл Советынан Асҡыш һәм Байҡы-Юныс ауылдарын сығарып, Байҡы-Юныс ауыл Советы составына индерергә. 
3. Тигермән ауыл Советының административ үҙәген Байҡы-Юныс ауылынан Тигермән ауылына күсерергә. 
4. Байҡы-Юныс ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә. 

 17 йылдан һуң Тигермән ауыл Советы юҡҡа сығарыла.

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
 Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: 27)  Ҡариҙел районы буйынса: в) Иҫке Аҡбүләк ауылында административ үҙәге менән, «Иҫке Аҡбүләк» атамаһын һаҡлап, Иҫке Аҡбүләк һәм Тигермән ауыл Советтарын берләштерергә.
Тигермән ауыл Советының Тигермән ауылын Иҫке Аҡбүләк ауыл Советы составына индерергә.
Иҫке Аҡбүләк ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Тигермән ауыл Советын алып ташларға.

## Географик урыны
2008 йылға  Асҡын районы, Иҫке Аҡбүләк ауыл Советы, Байҡы-Юныс ауыл Советы  муниципаль берәмектәр менән сиктәш  («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).

## Иҫкәрмәләр
Журавлёв Даниил Арсентьевич

**Журавлев Даниил Арсентьевич** (25 декабрь 1900 йыл — 16 сентябрь 1974 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәре, артиллерия генерал-полковнигы (1944), КПСС ағзаһы.

## Биографияһы
Даниил Арсентьевич Журавлев 1900 йылдың 25 декабрендә Ырымбур губернаһы Баймаҡ заводы ауылында шахтер ғаиләһендә тыуған. 1918 йылдан Ҡыҙыл Армия сафында, граждандар һуғышында ҡатнаша. 1919—1922 йылдарҙа Көнсығыш һәм Төркөстан фронттарында хеҙмәт итә. 1-се саҡырылыш РСФСР Юғары Советы депутаты.

1922 йылда Хәрби сәйәси курс, 1928 йылда — С. С. Каменев исемендәге Сумы артиллерия мәктәбен тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанға тиклем Рязань артиллерия училищеһы начальнигы вазифаһын биләй. 1941 йылдың майынан 1-се Һауа һөжүменән һаҡланыу (ПВО) корпусы командиры итеп тәғәйенләнә, бер үк ваҡытта Мәскәү Һауа һөжүменән һаҡланыу пункты начальнигы, 1942 йылдың апреленән Мәскәү Һауа һөжүменән һаҡланыу фронты командиры.

Һуғыш барышында Көнбайыш Һауа һөжүменән һаҡланыу фронты командиры.

1946 йылдан Көнбайыш һәм Төньяҡ‑Көнбайыш округтарының Һауа һөжүменән һаҡланыу ғәскәрҙәре командиры, СССР Һауа һөжүменән һаҡланыу ғәскәрҙәре командующийы урынбаҫары, радио-техник элемтә ғәскәрҙәре һәм СССР Һауа һөжүменән һаҡланыу ғәскәрҙәренең элемтә хеҙмәте начальнигы.

1950 йылда К. Е. Ворошилов исемендәге Юғары хәрби академия ҡарамағындағы Юғары командалыҡ составы белемен камиллаштырыу курсын тамамлай

1954 йылда запасҡа китә. Мәскәүҙең почетлы гражданы була. 1974 йылдың 16 сентябрендә Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнгән.

«Огневой щит Москвы» китабы авторы.

Ғаиләһе: ҡатыны, ҡыҙы — АҠШ-та Совет илселеге хеҙмәткәре, улы фронтта һәләк була.

## Саҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ленин ордены
* Биш Ҡыҙыл Байраҡ ордены
* Ике I дәрәжә Кутузов ордены (28.01.1943, 17.11.1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* миҙалдар

## Д. А. Журавлев мемуарҙары
*  (пер.)
*  (пер.)

## Хәтер
Баймаҡ ҡалаһында урам Журавлев Даниил Арсентьевич исеме менән аталған. Мәскәүҙә — Журавлев майҙаны бар.

## Сығанаҡтар
* Огневой щит Москвы. М., 1988.
* Статья о полководце на сайте velikvoy.narod.ru
* http://www.agidel.ru:16080/?param1=9657&tab=6 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*   	
* Великая Отечественная война, 1941—1945 : энциклопедия / под ред. М. М. Козлова. — М. : Советская энциклопедия, 1985. — С. 273. — 500 000 экз.
БМО-ның рәсми телдәре

БМО системаһындағы органдар эштен   ойоштороу өсөн  рәсми һәм эш телдәре билдәләнгән. Һәр органдың процедура ҡағиҙәләрендә был телдәр исемлеге бирелгән. Барлыҡ төп документтар, резолюциялар БМО-ның  рәсми телдәрендә  баҫылып сыға. Эш телдәрендә ултырыштарҙың стенографик отчеттары баҫыла, ниндәй генә рәсми телдә сығыш яһаһалар ҙа, улар эш телдәренә тәржемә ителә.

БМО-ның рәсми телдәре:
* инглиз
* ғәрәп
* испан
* ҡытай
* урыҫ
* француз

Әгәр делегация рәсми булмаған телдә сығыш яһарға теләһә, ул рәсми телдәрҙең береһенә телдән йәки яҙма  тәржемәһен тәьмин итергә тейеш.

ЮНЕСКО-ның рәсми телдәре булып та шул уҡ  6 тел тора.

БМО-ның халыҡ-ара судының рәсми телдәре итеп инглиз һәм француз телдәре билдәләнгән.

## Эш телдәре
БМО Секретариатының эш телдәре булып  инглиз һәм француз телдәре тора.

БМО-ның Хәүефһеҙлек Советы эш телдәре итеп  инглиз, ғәрәп, испан, ҡытай, урыҫ һәм француз телдәрен ҡуллана.

## Яңы тәҡдим ителгән телдәр

* Бенгал теле
* Эсперанто
* Һиндостани
* Португал теле
* Төрөк теле

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ООН и многоязычие
Антонова Нина Васильевна

**Антонова Нина Васильевна** (2 декабрь 1935 йыл) — СССР һәм Украинаның кино актёры. Украина ССР-ының атҡаҙанған артисы (1980).

## Биографияһы
Нина Васильевна Антонова 1935 йылдың 2 декабрендә Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы Баҡалы ауылында дүрт балалы ғаиләлә тыуған. Әсәһе йорт хужабикәһе, атаһы хәрби кеше була.

1941 йылда, Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, ғаилә Мәскәүгә күсенә.

Октябрьскийҙә мәктәптә уҡығанда, мәҙәниәт йортындағы драма түңәрәгенә лә йөрөй. Вера Марецкая уйнаған фильмдәрҙе оҡшата. Мәскәүгә барғас, Б. В. Щукин исемендәге театр  училищеһына уҡырға инә (*Иосиф Матвей улы Рапопорт курсы)*. Һуңғы  курста уҡығанда, Ялта киностудияһында Аркадий Гайдарҙың «Хәрби сер» () китабы буйынса төшөрөлгән картинала пионервожатый Настя роленә саҡырыу ала. Киноға төшкәндә, үҙенең буласаҡ ирен — актёрҙар буйынса режиссёр ассистенты Анатолий Сергееевич Буковскийҙы (1925—2006) осрата, уға кейәүгә  сыға. 

1958—1963 йылдарҙа — «Ленфильм» киностудияһы, 1964 йылдан — А. П. Довженко исемендәге Киев киностудияһы артисы.

**Ғаиләһе:**
* Ире Анатолий Сергеевич Буковский — Украина кинорежиссеры.
* Улы Сергей Буковский — Украинаның документаль кино режиссёры, Украинаның халыҡ артисы (2008).
* Ейәнсәре Анастасия Буковская — Украина режиссёры һәм продюсеры.

## Фильмографияһы
# 1958 — Военная тайна — *Натка Шагалова*
# 1959 — Неоплаченный долг — *Леля Конюшкова*
# 1961 — За двумя зайцами — *хеҙмәтсе ҡыҙ<br />*
# 1962 — Среди добрых людей — *Ярошко*
# 1964 — Сумка, полная сердец — *уҡытыусы Луиза Калашникова*
# 1966 — Бурьян — *Христя Мотузка*
# 1969 — Варькина земля — *Варя Кравец*
# 1971 — Лада из страны берендеев — *принцесса Маггот*
# 1974 — Голубой патруль — *Толя Симагиндың әсәһе<br />*
# 1975 — Вы Петьку не видели? — *Солнышко әсәһе<br />*
# 1976 — Аты-баты, шли солдаты — *Люся, буфетсы*
# 1978 — Подпольный обком действует — *Мария Филипповна Бесараб*
# 1979 — Вижу цель — *Варвара Николаевна Клокова, подполковниктың ҡатыны<br />*
# 1983 — Провал операции «Большая Медведица» — *уҡытыусы Мария Григорьевна Шевчук*
# 1984 — Володькина жизнь — *Екатерина Плесова*
# 1987 — Возвращение — *Екатерина Васильевна Рогачёва*
# 1987 — Исполнить всякую правду — *Зинаида Дмитриевна Зимина*
# 1989 — Зелёный огонь козы — *оләсәй*
# 1991 — Личное оружие — *Наталья Валерьяновна Разинская, өлкә башҡарма комитет рәйесе*
# 1992 — Игра всерьёз — *Степанида*
# 1995 — Осторожно! Красная ртуть! — *күрше ҡатын<br />*
# 1997 — Святое семейство
# 2006 — Мосты сердечные — *Зоя әбей<br />*
# 2010 — Когда на юг улетят журавли… — *Катя инәй, фельдшер*
# 2011 — Баллада о бомбере — * Мартыновка ауылында оләсәй<br />*
# 2013 — Чёрные кошки — * Ганя, медсестра*
# 2013 — Нюхач — *Зуевка ауылы кешеһе<br />*
# 2014 — Поддубный — *ҡарт санитар ҡатын<br />*

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Украина ССР-ының атҡаҙанған артисы (1980)

## Һылтанмалар
* Антонова Нина Васильевна 
* Нина Антонова. Биография на сайте Алексея Тремасова.
* Антонова
Байҡы-Юныс ауыл Советы (Ҡариҙел районы)

**Байҡы-Юныс ауыл Советы** — Ҡариҙел районы составындағы   2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы).  Почта индексы — 452386. ОКАТО коды — 80234818000.  Байҡыбаш ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. 1991 йылдың 1 июлендә ойошторола.

## Ауыл Советы составы
 Байҡы-Юныс  — административ үҙәк,  Асҡыш ауылы

## Тарихы
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1991 йылдың 1 июлендәге «Ҡариҙел районында Байҡы-Юныс ауыл Советын ойоштороу тураһындағы» 6-2/273 һанлы указы хәбәр итә:

# Ҡариҙел районының Байҡы-Юныс ауылында административ үҙәк менән Байҡы-Юныс ауыл Советын ойошторорға.
# Тигермән ауыл Советынан Байҡы-Юныс һәс Асҡыш ауылдарын сығарып Байҡы-Юныс ауыл Советы составына индерергә. 
# Тигермән ауыл Советының административ үҙәген Байҡы-Юныс ауылынан Тигермән ауылына күсерергә. 
# Байҡы-Юныс ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә. 

 17 йылдан һуң Байҡы-Юныс ауыл Советы юҡҡа сыға.   

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:27) Ҡариҙел районы буйынса (пункт *б*):
* Байҡыбаш ауылында административ үҙәге менән, «Байҡыбаш» атамаһын һаҡлап, Байҡыбаш һәм Байҡы-Юныс ауыл Советтарын берләштерергә. 
* Байҡы-Юныс ауыл Советының Байҡы-Юныс, Асҡыш ауылдарын Байҡыбаш ауыл Советы составына индерергә. 
* Байҡыбаш ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. 
* Иҫәп мәғлүмәттәренән Байҡы-Юныс ауыл Советын алып ташларға

## Географик урыны
2008 йылға Асҡын районы, Тигермән ауыл Советы,  Әртәкүл ауыл Советы,  Иҫке Аҡбүләк ауыл Советы,   Байҡыбаш ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш ( «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).

## Иҫкәрмәләр
Надькин Павел Николаевич

**Надькин Павел Николаевич** (11 февраль 1911 йыл — 5 май 1996 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. 1934 йылдан Башҡорт АССР-ының хәҙерге Баймаҡ районындағы Калинин ауыл ҡулланыусылар йәмғиәте, 1939—1942 йылдарҙа һәм 1947—1957 йылдарҙа М. И. Калинин исемендәге колхоз рәйесе; 1957—1965 йылдарҙа — Сибай совхозы директоры, 1965—1970 йылдарҙа «Рассвет» колхозы рәйесе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).

## Биографияһы
Павел Николаевич Надькин 1911 йылдың 11 февралендә нең Ҡыҙыл районы Ильинка ауылында тыуған.

Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1930 йылда Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Калинин исемендәге колхозда башлай. 1934—1938 йылдарҙа — Калинин сельпоһы рәйесе, 1939—1942 йылдарҙа — Калинин исемендәге колхоз рәйесе, 1942—1945 йылдар — Йылайыр игенселек совхозы бүлексәһенең идарасыһы, Баймаҡ машина-трактор станцияһы директоры. 1946 йылда Өфөлә МТС директорҙарының йыллыҡ курстарын тамамлай. 1946—1947 йылдарҙа — Баймаҡ МТС-ы директоры. 1947 йылдын алып — Калинин исемендәге колхоз рәйесе.

Павел Надькин етәкселегендә колхоз районда алдынғылар рәтенә сыға. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә 899 гектар сиҙәм ерҙәр үҙләштерелә. Агротехника һәм ауыл хужалығы эштәрен үҙ ваҡытында дөрөҫ ҡулланыу һөҙөмтәһендә колхоз Иген культураларының юғары уңышына ирешә. 1956 йылда 2997 гектар майҙанындағы һәр бер гектарҙан 22-әр центнер иген алынған. Дәүләткә план буйынса 9099 центнер икмәк урынына 555 25 центнерһатыла. Бер йыл эсендә иген һатыуҙан 1 миллион 707 мең һум алына. 1956 йылда барлығы колхоз аҡса килеме 3 миллион һумдан ашыу тәшкил итә.

Малсылыҡ продукцияһын һатыу буйынса заданиелар уңышлы үтәй. 1956 йылда һәр фураж һыйырынан уртаса һауым 1953 килограмм һөт тәшкил итә — 1955 йыл менән сағыштырмаса 538 килограмға күберәк. Һөт тапшырыу планы 174 процентҡа үтәлә. Картуфтан һәм йәшелсәнәнәң яҡшы уңыш алып, колхоз Сибай халҡын әлеге аҙыҡ-түлек менән өҙлөкһөҙ тәьмин итә. П. Н. Надькин етәкселеге осоронда колхозда малсылыҡ биналар һәм мәҙәни-көнкүреш объекттарҙы төҙөү буйынса ҙур эштәр башҡара .

Сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштереүҙә, 1956 йылда уңыш йыйыу һәм иген әҙерләүҙә юғары ҡаҙаныштары өсөн СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1957 йылдың 11 ғинуарындағы Указына ярашлы П. Н. Надькин «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеменә лайыҡ була.

1957—1965 йылдарҙа П. Н. Надькин — Сибай совхозы директоры, һуңынан, 1970 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем — Баймаҡ районы «Рассвет» колхозының рәйесе булып эшләй.

Баймаҡ район Советы депутаты (1950—1951).

Павел Николаевич Надькин 1996 йылдың 5 майында вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1949)
* Ленин Ордены (1957)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1949)
* Миҙалдар
* СССР ВДНХ-ының көмөш һәм бронза миҙалдары (1956, 1965)

## Хәтер
* Баймаҡ районы Бикеш ауылындағы «Рассвет» СПК-ының бинаһында Герой хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
* Баймаҡ районының Калинин һәм Иҫке Сибай ауылдарындағы урамдарға Надькин исеме бирелгән.

## Әҙәбиәт
* Герои труда / сост. Р. А. Валишин [и др.]. — Уфа : Китап, 2011. — 432 с. : ил. — ISBN 978-5-295-05228-6.

## Һылтанмалар
* 
* 
* Баймаҡ районының рәсми сайты: Павел Николаевич Надькин
Карманов Афанасий Георгиевич

**Карманов Афанасий Георгиевич** (18 ғинуар 1907 йыл — 23 июнь 1941 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, 1939—40 йылдарҙағы совет‑фин һуғышында ҡатнашҡан һәм Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған осоусы, эскадрилья командиры, капитан. Советтар Союзы Геройы (1942, үлгәндән һуң).

## Биографияһы
Афанасий Георгиевич Карманов 1907 йылдың 18 ғинуарында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Иҫке Кәстәй ауылында тыуған.

Туймазы районының Арҙат ауылында биш класты тамамлай.

Армияға тиклем ауыл хужалығында эшләй. 1929 йылдан Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә. Өфө аэроклубында шөғөлләнә, 1933 йылда Ырымбур осоусылар мәктәбен тамамлай. 1938 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы.

Совет-фин һуғышында ҡатнаша, унда 50-нән ашыу хәрби осош яһай. Осоштарҙың береһендә үҙе менән бер парҙа осоусы хәрби дуҫын — осоусы Морозовты ҡотҡара. Фин саңғысылары Морозовтың бәреп төшөрөлгән самолетына яҡынлаша башлағанда, Карманов үҙенең И-16 самолеты менән йәнәш ултыра һәм дуҫын алып һауаға күтәрелә. Совет-фин һуғышындағы батырлыҡтары өсөн А. Г. Карманов Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда А. Г. Карманов Молдавияла хеҙмәт итә, унда 4-се истребителдәр авиаполкының эскадрилья командиры була. 22 июндә һауа һөжүме тураһында сигналдан һуң, 10 МиГ-3 совет истребителе һауаға күтәрелә. Уларға 85 немец бомбардировщигы ҡаршы килә. Карманов эскадрильяһын атакаға йүнәлтә. Иртәнге яҡынса 04:30 сәғәттә Карманов беренсе самолетты, шунан тағы өс бомбардировщикты бәреп төшөрә. Паникаға бирелеп, немец самолеттары бер береһенә ҡарай осоп, һауала өс тапҡыр бәрелеш яһай.

23 июндә Карманов командалығындағы эскадрилья «Мессершмиттар» оҙатыуында 20 Ю-87 бомбардировщигына ҡаршы осрай. Карманов был һуғышта ике Мессершмитты бәреп төшөрә, ә патрондары бөткәс — өсөнсөһөн таранлай һәм һәләк була. 1941 йылдың 17 июлендә Советтар Союзы Геройы исеме менән бүләкләү ҡағыҙы төҙөлә, ә исем үҙе үлгәндән һуң, 1942 йылдың 27 мартында бирелә.

А. Г. Кармановтың ҡәбере Кишинёв ҡалаһында, «Eternitate» мемориаль комплексы составына ингән хәрби зыяратта урынлашҡан.

## Хәтер
* 1964 йылда Кишинёв ҡалаһының Рышкановка районындағы бер урам (элекке Школьная) Карманов исеме менән атала. 2000 йылдан ул Думитру Рышкану урамы тип үҙгәртелә. 14-се йортта А. Г. Кармановҡа бағышланған мемориаль таҡтаташ урынлаштырыла.
* 2005 йылдың 6 майында,Бөйөк Ватан һуғышында еңеүҙең 60 йыллығында, Туймазы ҡалаһында Советтар Союзы Геройҙары аллеяһы асыла, унда А. Г. Кармановҡа бюст ҡуйыла.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* СССР Юғары Советы Президиумының 1942 йылдың 27 мартындағы Указы менән командованиеның заданиеһын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәткән өсөн Карманов Афанасий Георгиевичҡа үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
* Ленин ордены менән бүләкләнгән (1942 йылда, үлгәндән һуң),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1940 йылдың марты).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар
*  
* 
* Карманов Афанасий Георгиевич.
Соколов Михаил Анисимович

**Соколов Михаил Анисимович** (12 ғинуар 1925 йыл — 14 ғинуар 2003 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир,  уҡсылар взводы командиры, лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1945). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған агрономы.

## Биография
Соколов Михаил Анисимович Яңы Останков ауылында, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районында, крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. 1951 йылдан ВКП(б)/ КПСС ағзаһы.

Башҡорт АССР-ы Шаран районының Васильевка ауылы мәктәбендә 6-сы класты тамамлай. Баҡалы районының «Ҡыҙыл яугир» колхозында эшләй.

1943 йылдың 8 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 1943 йылдың февраленән хәрәкәт итеүсе армияла.

Кесе лейтенанттар курсын тамамлай. Лейтенант Соколов Михаил 1945 йылдың 27 ғинуарында Домбзенда батырлыҡ күрһәтә (хәҙерге Domaszków, Волув гмина, Волувский повенок, Нижнесилезский воеводалығы, Польша). Лейтенант Соколов Михаил Анисимовичҡа 1945 йылдың 10 апрелендә «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.

Һуғыштан һуң өлкән лейтенант М. А. Соколов — запаста. Башҡортостандың Баҡалы районына ҡайта. Яңы Гусев башланғыс мәктәбендә физкультура уҡытыусыһы булып, «Ҡыҙыл яугир» колхозында эшләй.

1957 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай. Баҡалы һәм Өфө райондарында агроном булып эшләй. 1980 йылға тиклем — Өфө ҡалаһында Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының дәүләт инспекцияһы өлкән агроном-инспекторы.

2003 йылдың 14 ғинуарында вафат була. Өфөнөң Төньяҡ зыяратында ерләнгән. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған агрономы.

## Батырлығы
«416-сы уҡсылар батальоны 2-се уҡсылар полкының (112-се уҡсылар дивизияһы, 13-сө армия, 1-се Украина фронты) взвод командиры, лейтенант, комсомол ағзаһы Михаил Соколов, сигенеүсе дошмандарҙы эҙәрлекләп, 1945 йылдың 27 ғинуарында үҙенең взводы менән Польшаның Сьцинава ҡалаһынан көньяҡтараҡ урынлашҡан Домбзен эргәһендә Одер йылғаһы аша сыға. Дошмандың күп һанлы атакаһын кире ҡағып, өҫтәмә көс килгәнсе рубежды һаҡлап ҡала».

1945 йылдың 10 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән, командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгән һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн, лейтенант Соколов Михаил Анисимовичҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 6668) тапшырыла.

## Наградалары

* «Алтын Йондоҙ» миҙалы , Советтар Союзы Геройы (10.04.1945);
* Ленин ордены (10.04.1945);
* Октябрь Революцияһы ордены;
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены;
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены;
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (06.11.1947);
* миҙалдар.

## Хәтер
Баҡалы ауылында урам Герой исемен йөрөтә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Несокрушимые. — Уфа, 1985. / стр. 174—204;
* Славные сыны Башкирии. — Уфа, 1979, кн. 4. / стр. 31—34
* Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов; т. 5. П-С. — Башкирская энциклопедия, 2009. — 576 с. — ISBN 978-5-88185-072-2.

## Һылтанмалар

* Республика хәрби дан музейы: Соколов Михаил Анисимович .
БМО-ның Генераль Ассамблеяһы

**БМО-ның Генераль Ассамблеяһы** йәки **Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Генераль Ассамблеяһы**, (, ) — 1945 йылда БМО резолюцияһы буйынса ойошҡан БMO-ның вәкилдәр, директив, кәңәшсе баш органы.

**[[БMO-ның Именлек Советы]]ның ҡарарҙарынан айырмалы булараҡ, БМО-ның Генераль Ассамблеяһы ҡарарҙары мәжбүри көскә эйә түгел.**

Ассамблея 193 БМО ағзаһынан тора. БМО Уставында тасуирланған халыҡ-ара мәсьәләләргә ҡағылышлы фекер алышыу майҙаны булып тора.

Ассамблея сессияларына йыл һайын сентябрь—декабрь айҙары араһында йыйыла, улар араһында зарурлыҡ тыуғанда йыйылыуы мөмкин.

## Тауыш биреү тәртибе
Мөһим мәсьәләләр — солох һәм именлек, финанс һорауҙары, ағзалар һайлау, алмаштырыу, вазифаларын туҡтаты, сығарыу хаҡында ҡарарҙар ҡабул итеү һәм башҡалар. Улар күпселектең өстән ике тауышы менән ҡабул ителә.

Һәр бер ағза-ил бер тауышҡа эйә. **Ассамблеяның ҡарарҙары ағзалар өсөн мәжбүри түгел **

БMO-ның Именлек Советы сиктәрендәге солох һәм именлек мәсьәләләренән тыш, Ассамблея БMO эшендә кәңәш бирә ала.

## Идара
Баш комитет Ассамблея Рәйесенән, 21 рәйес урынбаҫарынан,6 төп комитет рәйесенән тора.

Планлы йыйылыштарҙан тыш махсус һәм ғәҙәттән тыш сессиялар үткәрелә.

## Ассамблеяның эш барышы
БМО-ның эше байтаҡ дәрәжәлә Генераль Ассамблея ҡарарҙарына таяна һәм улар түбәндәгеләр тарафынан ғәмәлгә ашырыла:
* Ҡоралһыҙланыу, йыһан киңлектәрен үҙләштереү, тыныслыҡ тәьмин итеү, иҡтисади үҫеш, кеше хоҡуҡтарын һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау мәсьәләләрен аныҡ өйрәнеү маҡсатында Ассамблея булдырған комитеттар һәм башҡа органдар, — ярашлы докладтар әҙерләй;

* БМО Секретариаты — Генераль секретарь һәм уның халыҡ-ара гражданлыҡлы хеҙмәткәрҙәре.

## Һылтанмалар
* http://www.un.org/ru/ga/ Рәсми сәхифә

## Иҫкәрмәләр
Литвинова Лидия Михайловна

**Литвинова Лидия Михайловна** (17 май 1950 йыл) — Белорет металлургия комбинаты сым һуҙыусыһы. СССР-ҙың X һәм XI саҡырылыш  Юғары Советы депутаты. III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры. Белорет районы һәм Белорет ҡалаһының почётлы гражданы (1987).

## Биографияһы
Лидия Михайловна Литвинова 1950 йылдың 17 майында Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында урыҫ ғаиләһендә тыуған. Унда урта-махсус белем ала. 1967 йылдан М. И. Калинин исемендәге Белорет металлургия комбинатының унынсы цехында ҡыҙҙырыусы, сым һуҙыусы өйрәнсеге, ә 1970 йылдан сым һуҙыусы булып эшләй. Шулай уҡ әҙер продукцияны сорттарға айырыу бригадиры булып эшләй.

1979 һәм 1984 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы 354-се Белорет һайлау округынан СССР Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Партияһыҙ. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың хеҙмәт һәм көнкүреш мәсьәләләре, әсәлек һәм балалыҡты һаҡлау буйынса комиссия составына инә.

1987 йылда Белорет районы һәм Белорет ҡалаһының почётлы гражданы исеменә лайыҡ була. III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр
Александренко Галина Васильевна

**Александренко Галина Васильевна** (14 июль 1956 йыл) — спортсы, биатлонсы. 1979—1983 йылдарҙа РСФСР, 1980—1983 йылдарҙа СССР йыйылма командаһы ағзаһы. СССР чемпионы (1981) һәм призеры, биатлон буйынса СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1983).

## Биографияһы
Галина Васильевна Александренко 1956 йылдың 14 июлендә Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында тыуған. 

1978 йылда П. Ф. Лесгафт исемендәге ике орденлы Дәүләт физик культура институтын тамамлай (Ленинград).

«Содовик» спорт клубы һәм Стәрлетамаҡ ҡалаһы өсөн сығыш яһай. Шәхси тренеры — Мөҙәрисов Миңлеғәле Закир улы. РСФСР чемпионатының бер нисә тапҡыр призеры һәм чемпионы була.
Биш километрлы дистанцияла СССР чемпионатында (1980), 5 һәм 7,5 км дистанцияла РСФСР чемпионатында (1981), 7,5 километрға шәхси ярышта СССР һәм РСФСР чемпионаттарының бронза призёры (1980). Эстафетала СССР һәм РСФСР чемпионаттарының көмөш призёры (1980), РСФСР чемпионатының бронза призёры (1981), 1981 йылда РСФСР чемпионатында спринтта чемпион титулын яулай.

1979—1983 йылдарҙа РСФСР йыйылма командаһы составына, 1980—1983 йылдарҙа — СССР йыйылма командаһы составына инә. Белорус ССР-ында (1980) һәм Болгарияла (1981) эстафетала «Дуҫлыҡ һәм туғанлыҡ» халыҡ-ара ярыштары еңеүсеһе.

Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*