Петро Панч

**Петро́ Панч** (; ысын исеме һәм фамилияһы **Пётр Иосифович Панченко**, ; 1891—1978) — украин совет яҙыусыһы.

## Биографияһы

Балта оҫтаһы ғаиләһендә тыуған,атаһы тәгәрмәстәр етештереү менән шөғөлләнгән. 1906 йылда тамамлағандан һуң,  юғары башланғыс училищены тамамлау менән Валкиҙа писарь булып эшләй, артабан Харьковта  Аҡһөйәк  ҡыҙҙар Институты канцелярияһында эшләй. 

1915 йылда Полтавала  тамамлай  ер үлсәүселәр училищеһында уҡый, ләкин тиҙҙән мобилизациялана,   рус армияһына алына.

1916 йылда  Одесса Сергиев артиллерия училищеһының тиҙләтелгән курсын тамамлағандан һуң,  прапорщик чинында Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша.

1917-1921 йылдарҙағы граждандар һуғышында ҡатнаша. 1918 йылдың ноябренән 1919 йылдың декабренә тиклем — артиллерия полкы офицеры, Украина  халыҡ республикаһы армияһында хеҙмәт итә. 1920 йылдың ғинуарында ғәскәрҙәре төркөмө составында УССР хөкүмәте яғына күсә. Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы командиры вазифаһында хеҙмәтен дауам итә  .

1921 йылдың көҙөндә демобилизациялана. Землемер булып эшләй, әҙәби эшмәкәрлек менән шөғөлләнә башлай. Уның тәүге очеркы, хикәйәһе урындағы "Неимущий крестьянин" район гәзитендә  1921 йылдан баҫыла башлаған. Гәзит редакторы Шевченко Иван Демьянович "Пан" тип кенә ҡуйылған тәүге мәҡәләнең ҡултамғаһына "Ч" хәрефе өҫтәй - имеш, ниндәй "пан" ти ул! Күренекле прозаик шулай псевдоним алған. Тиҙҙән бер-бер артлы «Там, де верби над ставом», «Гнізда старі» (1923); «Поза життям» (1924); «Солом'яний дим» (1925); «Мишачі нори» (1926) китаптары;  «Голубі ешелони» (1928) тигән повестар йыйынтығы донъя күрә. 

1923-1938 йылдарҙа — «Червоний шлях» һәм «Радянська література» украин журналдары редакцияһы хеҙмәткәре  булып китә. «Плуг», «ВАПЛІТЕ», «Бөтә Украина  пролетар яҙыусылар союзы» әҙәби ойошмаларына ағза булып инә.  Харьковта йәшәй.Мәҙәниәтте яҡлау буйынса Бөтә донъя конгресында (Париж, 1935) ҡатнаша.

1939-1940 йылдарҙа Львов яҙыусылар ойошмаһын етәкләй.

## Башҡортостанда эвакуацияла
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында күпмелер ваҡыт Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә йәшәй, Мәскәүҙә  «Радянська Україна» радиостанцияһының әҙәби бүлегенең баш мөхәррире була.
  
Әйткәндәй, Петро Панч  «На Калиновом мосту» тигән әҫәрендә былай тип яҙа: 

## Һуғыштан һуң
1949—1953 йй. — Украина совет яҙыусылары союзының  Харьков ойошмаһы рәйесе.

1966—1969 йй. — Украина яҙыусылары союзының идара секретары. 

1940 йылдан КПСС ағзаһы.

1978 йылдың 1 декабрендә вафат булған. Киевта ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* И. Лысенко Валкивская энциклопедия. В 2 т. т. 1, стр. 377 – Харьков;Киев; Нью-Йорк, 2000
* Панч, Петро
* Панч Петро
* *Петро Панч.* «Без козыря» (сборник произведений). — Харьков: Фолио, 2009.

## Әҫәрҙәре
Әҫәрҙәре күп телдәргә тәржемә ителгән:
* «Голубые эшелоны» (1928)
* «Рождение» (1932)
* роман «Осада ночи» (1935)
* «Клокотала Украина» (1954)
* «В пути» (1959)
* «На Калиновом мосту» (1965)

### Балалар өсөн
* «Будем летать» (1935)
* «Хорошие ребята» (1959)
* «Сын Таращанского полка» (1937)

## Наградалары һәм  премиялары
* УССР-ҙың Тарас Шевченко исемендәге Милли премияһы (1965)
* ике Ленин ордены ( 24.11.1960)
* Халыҡтар дуҫлығы ордены (02.07.1976)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* «Почёт билдәһе» ордены (31.01.1939)
* меиҙалдар

## Иҫтәлеге
* Киевта1938–1958 йылдарҙа Петро Панч йәшәгән һәм эшләгән йорт ҡабырғаһына  мемориальн таҡта ҡуйылған.
* 1989 йылда Киевтың бер урамына Петро Панч исеме бирелгән