Тим Бернерс-Ли

Сэр **Тимоти Джон Бернерс-Ли** (), шулай уҡ **TimBL**; (8 июнь 1955 йыл) — Британия ғалимы, URI, URL, HTTP, HTML уйлап сығарыусы, Бөтә Донъя Селтәрен тыуҙырыусы (Роберт Кайо менән) һәм W3C — Бөтә Донъя Селтәре консорциумының хәҙерге башлығы. Семантик селтәр концепцияһын ойоштороусы. Мәғлүмәт технологиялары өлкәһендә бик күп асыштар авторы.

## Биографияһы
Ата-әсәһе — Конуэй Бернерс-Ли (Conway Berners-Lee) һәм Мэри Ли Вудс (Mary Lee Woods) — математиктар була һәм тәүге «Манчестер Марк I» компьютерҙарын булдырыу өҫтөндә эшләй.

Эмануэль Уондсуэрт мәктәбендә, артабан Оксфорд Король колледжында уҡый. Шул мәлдә ул, монитор урынына телевизор ҡулланып, M6800 процессоры базаһында үҙенең тәүге компьютерын йыя. Бер тапҡыр Тим һәм уның дуҫы хакер атакаһын үткәргәндә тотола, шуға уларҙы университет компьютерын ҡулланыуҙан мәхрүм итәләр.

Оксфорд университетын 1976 йылда отличие менән физика бакалавры дәрәжәһендә тамамлаған Бернерс-Ли Дорсет графлығындағы «Plessey Telecommunications Ltd» компанияһында эшләй башлай, унда ике йыл эшләү осоронда, башлыса, транзакцияларҙы бүлеү системалары менән шөғөлләнә.

1978 йылда Бернерс-Ли «D.G Nash Ltd» компанияһына күсә, унда принтерҙар өсөн компьютер программаһын төҙөү менән мәшғүл була, күп бурыстарҙы үтәй алырлыҡ операция системаһына оҡшаш программа төҙөй. Артабан ул йыл ярым Европа Ядро һынауҙары лабораторияһында (ЦЕРН) (Женева, Швейцария) программа менән тәьмин итеү буйынса консультант була. Тап шунда үҙ мохтажлыҡтары өсөн Enquire программаһын яҙа, шул хеҙмәтендә ул Бөтә донъя селтәре өсөн концептуаль нигеҙ һала. 1981 йылдан 1984 йылға тиклем Тим Бернерс-Ли «Image Computer Systems Ltd» компанияһында система архитекторы булып эшләй.

1984 йылда CERN стипендияһын алыуға өлгөшө һәм фәнни мәғлүмәттәр туплау өсөн бүленгән системаларҙы эшкәртеү менән шөғөлләнә. Шул ваҡытта «FASTBUS» системаһы өҫтөндә эшләй һәм үҙенең Алыҫ процедураларҙы саҡырыу (Remote Procedure Call) системаһын төҙөй.

1989 йылда, CERN-да Enquire документтар алмаштырыу эске системаһы өҫтөндә эшләп, Бернерс-Ли хәҙерге ваҡытта Бөтә донъя селтәре тип аталған глобаль гипертекст проектын тәҡдим итә. Проект раҫлана һәм ғәмәлгә ашырыла.

1991 йылдан 1993 йылға тиклем Тим Бернерс-Ли Бөтә донъя селтәре буйынса эшен дауам итә. Ул ҡулланыусыларҙан баһаламалар йыя һәм селтәрҙең эшен координациялай. Бына шул мәлдә ул беренсе тапҡыр үҙенең тәүге URI, HTTP һәм HTML спецификацияларын киң тикшереүгә сығара.

1994 йылда Бернерс-Ли Массачусет технологик институтында MIT-тың информатика һәм яһалма интеллект лабораторияһы (MIT Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory — LCS and AI Lab) һәм 3Com нигеҙ һалыусылар кафедраһы етәксеһе була. Шул мәлдә ул кафедраның әйҙәүсе тикшеренеүсеһенә әйләнә. MIT-та Информатика лабораторияһын Яһалма интеллект лабораторияһына ҡушҡас, MIT — Информатика һәм яһалма интеллект лабораторияһы (MIT Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory) барлыҡҡа килә.

1994 йылда ул MIT-тың Информатика лабораторияһы эргәһендә (Laboratory for Computer Science, LCS) йәғни W3C — Бөтә донъя селтәре консорциумына нигеҙ һала. Шул мәлдән алып әлегә тиклем Тим Бернерс-Ли консорциумға етәкселек итә. Консорциум Интернет өсөн стандарттар булдырыу һәм уларҙы ҡулланыуға индереү менән шөғөлләнә. Консорциум үҙ алдына, тотороҡло стандарттарҙы уларҙың үҙгәреп барған эволюцияһы менән яраҡлаштырып, Бөтә донъя селтәренең потенциалын тулыһынса асыу бурысын ҡуя.

2004 йылдың декабрендә Тим Саутгемптон университеты профессоры була. Университеттың етди ярҙамы менән ул Семантик селтәр проектын ғәмәлгә ашырырға ниәтләй.

Хәҙер Бернерс-Ли Бостон янындағы ҡалала ҡатыны һәм ике балаһы менән йәшәй, бөтә донъя буйлап йөрөргә ярата. Ул Бөйөк Британияла Асыҡ мәғлүмәттәр Институтына етәкселек итә.

## Уйлап табыуҙары
 (1995) Программа системалары премияһы (ACM Software System Award)
* C&C Prize (1996)
* Маунтбеттен миҙалы (Mountbatten Medal) (1996)
* Уоллес Макдауэлл премияһы (1996) IEEE-нан
* Физика институтынан Дадделл миҙалы һәм премияһы (1997)
* Эдуард Рейн премияһы (1998)
* Мак-Артур стипендияһы (1998)
* Король миҙалы (2000)
* Маркони премияһы (2002)
* Альберт (Король сәнғәт йәмғиәте) миҙалы (2002)
* Японияның Фән һәм технологиялар фондынан премия (2002)
* Прогресс миҙалы (Король фотография йәмғиәте) һәм Король фотография йәмғиәтенән (Royal Photographic Society) уйлап табыуын, тикшеренеүҙәрен, баҫтырып сығарған ғилми хеҙмәттәрен һәм фәнгә индергән башҡа төрлө өлөшөн таныу билдәһе булараҡ Почетлы ағзалыҡ (2003)
* Бөтә донъя селтәрен үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн Компьютер тарихы музейы премияһы (2003)
* «Меңйыллыҡ технологияһы» премияһын беренсе булып алыусы (1 000 000 евро күләмендә), Финляндия президенты Тарья Халонен ҡулынан (2004)
* Электрон рубеждар фондынан (EFF Pioneer Award) — Башлап юл ярыусыға награда
* Ғилми һәм техник тикшеренеүҙәр өсөн Астурий принцы премияһы (Ларри Робертс, Роберт Эллиот Кан һәм Винт Серф менән бергә)
* Америка Мәғлүмәт фәне һәм технология йәмғиәтенән махсус бүләк
* Нильс Бор миҙалы — ЮНЕСКО-нан (2010)
* Королева Елизавета Икенсенең Инженер эшмәкәрлеге өлкәһендә премияһы (2013)
* Прогресс миҙалы (Америка фотографиия йәмғиәте) (2014)
* Белем премияһы (2014)
* 1-се класлы Мария ере Тәреһе ордены (2015, Эстония)
* Тьюринг премияһы (2016) һәм башҡа наградалар һәм премиялар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Личная страница Тима Бернерса-Ли
* Блог Тима Бернерса-Ли, открытый в декабре 2005-го 
* Историческое предложение Бернерса-Ли для CERN
* Знаменитая книга «Плетя паутину: истоки и будущее Всемирной паутины» онлайн
* Первый в мире веб-сайт (архив)
* Официальный сайт Консорциума Всемирной паутины (W3C)
* 
* Изобретатель WWW получил орден «За заслуги»