Үҙәк федераль округ

**Үҙәк федераль округ** () — Рәсәйҙең көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан административ ойошма 2000-се йылдың 13-сө майында Рәсәй Президенты указы менән ойошторолған.
## Хоҡуҡи-административ торошо
Федераль округ Рәсәй Федерацияһының административ берәмеге булып хисапланмай, йәғни Рәсәй Федерацияһының субъекты түгел.

## География
Округ территорияһы 650 700 км², йәғни Рәсәй Федерацияһының 3,82 % майҙанын биләй.

Көнсығыш-Европа тигеҙлегендә урынлашҡан;Валдай, Смоленск-Мәскәү, Уртаурыҫ ҡалҡыулыҡтары бар;Мещёра һәм Ока-Дон уйһыулыҡтары бар. Иң юғары нөктәһе&nbsp;— 347&nbsp;м (Валдай түбәһе).

Тышҡы сиктәре: көнбатышта Белорусь менән, көньяҡ-көнбатышта Украина менән. Көньяҡта Көньяҡ, көнсығышта Волга буйы, төньяҡта Төньяҡ-Көнбайыш федераль округтары менән эске сиктәре бар.

Иң ҙур йылғалары (йәйәләр эсендә ҡушылдыҡтары): Волга (Ока), Дон (Воронеж), Днепр (Десна, Сейм), Көнбайыш Двина. Диңгеҙгә сығышы юҡ.

Тәбиғи зоналар (төньяҡтан көньяҡҡа): тайга, ҡатнаш урман, киң япраҡлы урман, урманлы дала.

Тәбиғи ресурстар: тимер рудһы (Курск магнит аномалияһы)&nbsp;— запастар 40&nbsp;млрд т. (рәсәйҙекенән 60 %), фосфориттар (25 %), бокситтар (15 %), һоро күмер&nbsp;— сығарыу 1,5&nbsp;млн т, цемент сеймалы (25 %), торф, урман, ҡара тупраҡ, һыу ресурстары.

Тимер юлдары оҙонлоғо&nbsp;— 17 291 км (рәсәйҙекенән 19,9 %), ҡаты ҡатламлы&nbsp;шоссе — 117 926 км (22,3 %).

## Халҡы

ҮФО-та Рәсәйҙәге иң юғары халыҡ тығыҙлығы (57,09 кеше/км² 2007 йыл аҙағында). Халыҡ һаны буйынса округ иң алдынғыларҙа тора — 37 121 812 кеше (РФ-һынан 26,16 %), шул иҫәптән: ҡалаларҙа — 29 994 175 кеше, ауылдарҙа — 7 127 637 кеше (2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата). Шулай уҡ ҮФО урыҫ халыҡының өлөшө иң күбе (91,32 % 2002 йылда). Был, исмаһам бер генә националь федерация субъекты ла булмаған, берҙән-бер федераль округ. Күбеһенсә ҙур булмаған, әммә халыҡ бик тығыҙ урынлашҡан өлкә, халҡының яртыһы тирәһе Мәскәүҙә һәм Мәскәү янында йәшәй.

## Округтың составы

## Халҡы һәм милли составы
2002 йылдағы халыҡ иҫәбе мәғлүмәтенә ҡарағанда Үҙәк федераль округында кеше һаны 38 000 652 тиң. Милли состав:
# Урыҫтар — 34 703 066 кеше (91,32 %)
# Украиндар — 756 087 кеше (1,99 %)
# Үҙ милләтен күрһәтмәгән кешеләр — 736 020 кеше (1,93 %)
# Татарҙар — 288 216 кеше (0,77 %)
# Әрмәндәр — 249 220 кеше (0,66 %)
# Белорустар — 186 326 кеше (0,49 %)
# Әзербайджандар — 161 859 кеше (0,43 %)
# Йәһүдтәр — 103 710 кеше (0,27 %)
# Грузиндар — 80 651 кеше (0,21 %)
# Молдавандар — 67 811 кеше (0,18 %)
# Мордвалар — 67 497 кеше (0,18 %)
# Таджиктар — 46 738 кеше (0,12 %)
# Сыуаштар — 46 101 кеше (0,12 %)
# Сиғандар — 45 858 кеше (0,12 %)
# Үзбәктәр — 38 676 кеше (0,1 %)
# Немецтар — 33 190 кеше (0,09 %)
# Чечендар — 28 861 кеше (0,08 %)
# Осетиндар — 17 655 кеше (0,05 %)
# Башҡа милләттәге халыҡтар — 17 270 кеше (0,05 %)
# Корейҙар — 16 720 кеше (0,04 %)

## Иң ҙур ҡалалары

* Мәскәү
* Воронеж
* Ярославль
* Липецк
* Рязань
* Тула
* Брянск
* Курск
* Тверь
* Иваново
* Белгород
* Владимир
* Калуга
* Орёл
* Иҫке Оскол
* Смоленск
* Тамбов
* Кострома


## Иҫкәрмәләр


## Cығанаҡтар
* Центральный федеральный округ // *Чепалыга А. Л., Чепалыга Г. И.* Регионы России: Справочник.&nbsp;— 2-е изд., испр. и доп.&nbsp;— М.: Дашков и К°, 2004.&nbsp;— 100 с.&nbsp;— С. 26-39. ISBN 5-94798-490-3

## Һылтанмалар
* Общественный совет Центрального Федерального округа 
* Законодательство Центрального Федерального округа