open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шәрипҡол

**Шәрипҡол** () — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 403 кеше булған.
Почта индексы — 453010, ОКАТО коды — 80235830009.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Ҡырмыҫҡалы): 7 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Олыҡол): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡарлыман): 8 км

## Тарихы
Ҡырмыҫҡалы районы Шәрипҡол ауылы тарихы
Минең тыуған ауылым Шәрипҡол да Ҡырмыҫҡалы районының башҡорт ауылдарының береһе. Ул Стәрлетамаҡ өйәҙенә ҡараған. Ауылыбыҙҙы Яңы Мырҙа ауылынан күсеп килеүселәр нигеҙләгәндәр. 18 быуат аҙаҡтарында Мырҙа исеме менән ике ауыл булған. 5 — се ревизия (1795) мәғлүмәттәре буйынса был ауылдарҙың береһендә 20 йорт, ә икенсеһендә 24 йорт, 115 кеше булған. Икенсе ауыл Яңы йәки Бәләкәй Мырҙа тип аталған. 1816 йылғы 7-се ревизия мәғлүмәттәре буйынса был ауылда 8 йорт, 42 кеше генә ҡалған.
Яңы Мырҙа ауылынан күсеп килеүселәрҙән Шәрипҡол ауылына нигеҙ һалыуҙары ошо йылдарға тура киләлер. Сурағолов Шәкирйән Сабирйән улы (1930 йылғы) ауылдың барлыҡҡа килеү тарихы тураһында түбәндәгеләрҙе һөйләне : "1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашып, ҙур батырлыҡтар күрһәткәне өсөн батша башҡорттарға грамота биргән. Ошо грамота нигеҙендә бер — нисә йорт кешеһе, Мырҙанан айырылып, ошо Шәрипҡол еренә күсеп ултырған. Был урында урман булған, улар урман ботарлап килеп ултырған ". 1834 йылғы 8 — се ревизия мәлендә Яңы Мырҙа Шәрипҡол исеме менән күрһәтелгән. Был осорҙа ауылда барлығы 8 йорт, 64 кеше булған. 1870 йылда 25 йортта 135 кеше, ә 1905 йылда 164 кеше йәшәгән. Топонимдар һүҙлегендә: " Шәрипҡол (Шарипкулово) д. в Кармаскалинском районе. От антропонима Шәрипҡол. Другое название Өмөтбай ",- тип күрһәтелгән. 30 — сы йылдарға тиклем ауылдың Өмөтбай тигән икенсе исеме лә киң ҡулланылған булған. «Ауылды нигеҙләүселәр араһында Өмөтбай исемле кеше лә булған. Тәүҙә ауылды Өмөтбай һәм Шәрипҡол исемдәре менән берҙәй атап йөрөткәндәр. Шәрипҡоло бик йылғыр, әүҙем, ҡыйыу булған. Хөкүмәт тарафынан үткәрелгән сираттағы ревизия мәлендә Шәрипҡол ауылды үҙ исеме менән билдәләткән. Ә халыҡ хәтерендә оҙаҡ йылдар буйына уның икенсе исеме лә һаҡланып килгән» (Шәрипҡолов Фаяз Исмәғил улы (1942 йылғы) һөйләүе буйынса).

## Билдәле шәхестәре
* Ҡолбахтин Нәзир Мырҙабай улы (17.09.1941), тарихсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1997), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2003). Башҡортостан Фәндәр академияһының Р. Ғ. Кузеев исемендәге премия лауреаты (2009).

## Урамдары
Рәсми исемдәр бирелмәгән дәүерҙә ауыл урамдары тип йөрөтөлгән.
Хәҙер:
*башҡ.* Үҙәк урам — *рус.* Центральная улица

## Ер-һыу атамалары
*Тауҙар, ҡалҡыулыҡтар:*
*Йылға, шишмәләр:*

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.   
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)

**Ҡурғаш** () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Ләүйылға ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 279 кеше.
Почта индексы — 452500, ОКАТО коды — 80236840004.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 11 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ләүйылға): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 36 км

Ҡурғаш ауылы район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 11 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа 36 километрҙа урынлашҡан.

## Тарихы
Ҡурғашйылға тип аталған ауылға XVIII быуаттың 2-се яртыһында Себер даруғаһы Әйле улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. XX быуаттың 1930-сы йылдарынан — Ҡурғаш ауылы тип атала.

1795 йылда ике ауыл: Ҙур Ҡурғаш һәм Бәләкәй Ҡурғаш тип аталған. 18 йортта 49 ир-ат һәм 59 ҡатын-ҡыҙ, барлығы 108 кеше иҫәпкә алынған.

1816 йылда 22 йортта 114 кеше, 1834 йылда — 23 йортта 136 кеше (икенсе Ҡурғашйылғала — 11 йортта 66 кеше),

1842 йылда 136 кешегә 33 сирек ужым һәм 195 сирек яҙғы икмәк сәселгән. 24 йортта 220 ат, 224 һыйыр, 60 һарыҡ, 24 кәзә аҫыралған. Солоҡсолоҡ (60 солоҡ) һәм умартасылыҡ (24 умарта) менән шөғөлләнгәндәр.

1846 йылда Ҡурғашйылғаға бер үк Троицк өйәҙендәге Сирбай ауылынан 64 кеше күсерелә.

## Биләмә берәмектәренә инеүе

## Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1859 йылда — 52 йортта 226 кеше йәшәгән. 1859 йылғы X рәүиз мәғлүмәттәре буйынса 102 ир-ат йән башына ер бүленгән.

1861 йылда ер бүлемдәрен яңынан бүлеп биреү тормошҡа ашырылған. Сәсеү әйләнеше системаһыҙ, 5—6 лет йылдан һөрөнтө ерҙәрҙе шөйтөм (перелог) итеп ҡалдырғандар. Төп ер эшкәртеү ҡоралы — һабандар.

1865 йылда 48 йортта — 293 кеше. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.

1885 йылдан ерҙе йән башына (126 рәүиз йәне) ер бүлеүгә күскәндәр.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда запас иген һаҡлай торған мөгәзәй теркәлгән. Сар-ҡайраҡтар эшләү менән шөғөлләнгәндәр.

1920 йылда 67 йортта 161 ир-ат һәм 187 ҡатын-ҡыҙ теркәлгән.

Ҡурғаш ауылында төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар.

## Халыҡ һаны
Ҡурғаш ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре

## Урамдары

* Мәжит Ғафури урамы ( Мажита Гафури (улица)
* Йәштәр урамы ( Молодёжная (улица)
* Салауат Юлаев урамы ( Салавата Юлаева (улица)
* Зәки Вәлиди урамы ( Заки Валиди (улица)

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары:
*Тауҙар:*

*Урмандар:*

*Йылғалар:*
Әй,

*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:*

*Тәбиғәт һәйкәлдәре:* көньяҡҡа табан Аверкин соҡоро, көньяҡ-көнбайышҡа — Һикеяҙ мәмерйәләр комплексы (Силәбе өлкәһе), Әй фонтаны бар.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Әйле
* Ҡошсо

## Әҙәбиәт
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 189—191 с. (История д. Тугузлы)
* Хисамитдинова Ф. Г. Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991

## Һылтанмалар
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Мәсәк

**Мәсәк** () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл.2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 225 кеше.Почта индексы — 452505, ОКАТО коды — 80236805003.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 31 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Абзай): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 74 км

Мәсәк ауылы Ҡыйғы йылғаһы ҡушылдығы Кесейек йылғаһы буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан төньяҡҡа табан 31 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 74 километрҙа урынлашҡан.

## Тарихы
Мәсәк ауылына XVIII быуаттың 2-се яртыһында Себер даруғаһы Дыуан улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауыл унда тәү төпләнеүсе Мәсәк Елмәтов исемен йөрөтә. Мәсәктең улдары: Ғүмәр Мәсәков (1748—1833), уның балалары Әлбәк, Юныс (уның улдары Зөлҡәрнәй, Ғиззәтулла, Кәлимулла); 1761 йылғы Ғәли Мәсәков; Аблай Мәсәков (уның улы 1772 йылғы Шәмсетдин, уның улы Шәйхислам).

1795 йылда 18 йортта 55 ир-ат, 45 ҡатын-ҡыҙ, барлығы 100 кеше йәшәгән.

1816 йылда 13 йортта 72 кеше, 1834 йылда — 24 йортта 152 кеше йәшәгән.

Ауыл халҡы игенселек менән шөғөлләнгән. 1842 йылда 152 кешегә 66 сирек ужым һәм 159 сирек яҙғы иген сәселгән. Көңгөр һабаны менән ер һөргәндәр. XIX быуат аҙағында ауылда 3 һуҡҡыс һәм елгәргес булған. Малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр: Мәсәктә 350 ат, 250 һыйыр, 208 һарыҡ, 68 кәзә аҫыралған.

## Биләмә берәмектәренә инеүе

## Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1859 йылда Мәсәк ауылында 27 йортта 194 кешк йәшәгән.

1865 йылда 46 йортта 203 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда ауылда мәсет булған. 1920 йылда 95 йортта 476 кеше иҫәпкә алынған.

Әлеге ваҡытта Мәсәк ауылында башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.

## Халыҡ һаны
Мәсәк ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре

## Урамдары

* Г. Камалов урамы ( Г. Камалова (улица)

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары
*Тауҙар:* Туйтүбә

*Урмандар:*

*Йылғалар:*
Әй, Ҡыйғы, Ыҡ

*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:*

*Тәбиғәт һәйкәлдәре:* көньяҡҡа 11 километрҙа **Аверкин соҡоро**, көньяҡ-көнбайышҡа 17 километрҙа — Һикеяҙ мәмерйәләр комплексы (Силәбе өлкәһе), 18 киометрҙа — Әй фонтаны бар.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Әйле

## Әҙәбиәт
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 194—195 с. (История д. Тугузлы)
* Хисамитдинова Ф. Г. Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991

## Һылтанмалар
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Юныс (Ҡыйғы районы)

**Юныс** () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Үрге Ҡыйғы ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 161 кеше.
Почта индексы — 452500, ОКАТО коды — 80236815003.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 6 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 49 км

Юныс ауылы Ҡыйғы йылғаһы буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан көньяҡҡа 6 километрҙа һәм тимер юл станцияһы Һилейәнән (Силәбе өлкәһе) төньяҡ-көнбайышҡа табан 49 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
 
## Тарихы
Юныс ауылына, фаразланғанса, XIX быуаттың икенсе яртыһында Златоуст өйәҙе территорияһында нигеҙ һалынған.

Юныс (Әбҡәҙир) Ҡошсо улусының бөгөнгө көнгә тиклем Ҡыйғы районына ҡараған берҙән-бер ауылы.

Юныстың улы 1777 йылдағы поход старшинаһы Мөхәмәтрәхим Юнысов, уның улдары Динмөхәмәт, Әлмөхәмәт, Ишмөхәмәт, Дусмөхәмәт, Ғәбдрәхим булғаны билдәле. Әбҡәҙир тураһында материалдар юҡ.

1796 йылда 17 хужалыҡта 110 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр.

1816 йылда 32 йортта 98 ир-ат һәм 84 ҡатын-ҡыҙ булған.

1842 йылда 248 кешегә 39 сирек ужым һәм 362 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. 48 йортта барлығы 188 ат, 157 һыйыр, 133 һарыҡ һәм 51 кәзә аҫыралған.

## Биләмә берәмектәренә инеүе

## Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1859 йылда 42 йортта 142 ир-ат һәм 126 ҡатын-ҡыҙ булған.

XIX быуат аҙағында 16 йортта 51 ир-ат һәм 40 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
Юныс ауылында 1920 йылда 30 йортта 173 башҡорт йәшәгән.

Әлеге көндә Юныс ауылында балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре

## Хәтер

## Урамдары
* Салауат Юлаев урамы ( Салавата Юлаева (улица)

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары:
*Тауҙар:*

*Урмандар:*

*Йылғалар:*

*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:*

;Иҫтәлекле урындары

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Әйле
* Ҡошсо

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Һылтанмалар
* 
* 
* Карта д. Юнусово. Улицы
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.

## Иҫкәрмәләр
Арлан (Краснокама районы)

**Арлан** () — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 755 кеше.
Почта индексы — 452925, ОКАТО коды — 80 237 805 001.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Николо-Берёзовка): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Нефтекама): 18 км

## Билдәле шәхестәр
* Алексеев Анатолий Алексеевич (18.02.1938—17.09.2008), ғалим—геолог. 1965—2008 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Геология институтының лаборатория мөдире. Геология-минералогия фәндәре докторы (1994). 

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Янаҡтай

**Янаҡтай** () — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 96 кеше.
Почта индексы — 452926, ОКАТО коды — 80237810002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Николо-Берёзовка): 23 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ҡарый): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Нефтекама): 18 км

## Билдәле шәхестәре
* Юзыкайн Александр Михайлович (12.03.1929—17.12.1996), Марий Эл Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (1996), Мари АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1984) һәм Дәүләт премияһы лауреаты (1988).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
* 
* Енактаево на портале «Генеалогия и Архивы»
Күпербаш

**Күпербаш** () — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 95 кеше.
Почта индексы — 452945, ОКАТО коды — 80237835004.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Николо-Берёзовка): 42 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Яңы Ҡайынлыҡ): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Нефтекама): 35 км

## Билдәле шәхестәре
* Иҙрисов Мәхмүтйән Мөҙәрис улы (20.02.1948—24.01.2022), совет һәм партия органдары хеҙмәткәре. 1988 йылдан КПСС-тың Краснокама район комитетының икенсе секретары, артабан район Советы башҡарма комитеты рәйесе; 1991—2003 йылдарҙа район хакимиәте башлығы. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Райондың почётлы гражданы (2019).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.
*  

## Һылтанмалар
* 
* Купербаш на портале «Генеалогия и Архивы»
Ҡуян (Краснокама районы)

**Ҡуян** () — Башҡортостандың Краснокама районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 3664 кеше.
Почта индексы — 452946, ОКАТО коды — 80237812001.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Николо-Берёзовка): 50 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Нефтекама): 43 км

## Билдәле шәхестәре
* Рамазанов Ришат Фагам улы (2.11.1968), балалар сәнғәт мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

## Ауыл ваҡытлы матбуғатта
* Илдусова Ә.'' Йәштәрҙе ҡурсалаһаҡ, киләсәкте һаҡларбыҙ! , 2013, 5 июль.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978–5–295–04683–4
Түбән Таҡыя

**Түбән Таҡыя** () — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 235 кеше.
Почта индексы — 452943, ОКАТО коды — 80237865002.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле шәхестәре
* Исекеев Алексей Семенович (25.08.1924), тарихсы-педагог, тыуған яҡты өйрәнеүсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1962–2004 йылдарҙа Ҡалтасы районының Краснохолмский мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы, Яныш Ялкайн исемендәге премия лауреаты.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4
Яңы Ҡабан

**Яңы Ҡабан** () — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 926 кеше.
Почта индексы — 452941, ОКАТО коды — 80237830001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Николо-Берёзовка): 60 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Нефтекама): 53 км

## Ауыл матбуғатта

* Нуретдинов А. Матур үткәндәре менән ғорурланып, яҡты киләсәккә өмөтләнеп. «Башҡортостан» гәзите, 2017, 26 май.
* Илдусова Ә. Йәштәрҙе ҡурсалаһаҡ, киләсәкте һаҡларбыҙ! «Башҡортостан» гәзите, 2013, 5 июль.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* 

## Һылтанмалар
*    
* Кабаново, Новокабаново на портале «Генеалогия и Архивы» 
* Сайт «Командировка.ру» Село Новокабаново Краснокамского района Республики Башкортостан
Яңы Аҡтанышбаш

**Яңы Аҡтанышбаш** () — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 735 кеше булған.
Почта индексы — 452943, ОКАТО коды — 80237865004.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле шәхестәре
* Бәхтиев Индус Мәғәфүр улы (8.08.1937), зоотехник. 1974—2002 йылдарҙа Краснокама районы «1 Май» колхозы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1993),  Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының (1987) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) Почёт грамоталары менән бүләкләнеүсе. Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (1986), райондың почётлы гражданы (2005).
* Әхмәҙуллин Әхмәтхужа Әхмәҙулла улы (1905—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.

## Ауыл ваҡытлы матбуғатта

* Нуретдинов А. Аҫаба ергә ырыҫ өҫтәп. «Башҡортостан» гәзите, 2016, 20 май.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.    
*   

## Һылтанмалар
*
Николо-Берёзовка

**Николо-Берёзовка** () — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл, район үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 6099 кеше.
Почта индексы — 452930, ОКАТО коды — 80 237 821 001.

Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте бойороғона ярашлы 2019 йылдың февралендә Николо-Берёзовка *төбәк әһәмиәтендәге тарихи ауыл* статусын алды. Бындағы Ленин (элекке Сауҙагәрҙәр) урамында урынлашҡан архитектура комплексының 26 боронғо бинаһы, Николаевка сиркәүе, «Ауыл мәктәбе» объекты, ике «Торлаҡ йорт» объекты дәүләт һағына алына.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле шәхестәр
* Харисова Фәниә Биктимер ҡыҙы (11.10.1958), педагог, 1990 йылдан Николо-Берёзовка урта мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1996), «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусылары» конкурсы еңеүсеһе (2006), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2010). Сығышы менән Ишембай ҡалаһынан.
* Шәрипова Илүсә Тимерғәли ҡыҙы (7.11.1948), педагогик хеҙмәт ветераны. 1977—2011 йылдарҙа Николо-Берёзовка урта мәктәбенең һәм бер үк ваҡытта 1991 йылдан Нефтекамалағы 1-се лицейҙың рәсем уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2002). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Үрмәт ауылынан.

## Ауыл — матбуғатта

* Нуретдинов А. «Яҙғы Никола» гөрләтте Кама буйын. «Башҡортостан» гәзите, 2016 йыл, 31 май.

## Рәсемдәр

Николо-Березовка ауылында Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙәре иҫтәлегенә ҡуйылған обелиск.jpg|Николо-Березовка ауылында Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙәре иҫтәлегенә ҡуйылған обелиск


## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
*
Яңауыл (Яңы Йәнйегет ауыл Советы, Краснокама районы)

**Яңауыл** (; элекке атамаһы **Миняевка**) — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 51 кеше.
Почта индексы — 452942, ОКАТО коды — 80 237 860 004.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Николо-Берёзовка): 46 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Йәнйегет): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Нефтекама): 39 км

## Билдәле шәхестәре
* Ғилфанов Дәбир Тимерхан улы (5.10.1949), хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре. 1994—2004 йылдарҙа Краснокама районы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары — ауыл хужалығы һәм аҙыҡ түлек идаралығы етәксеһе; 2005—2006 йылдарҙа хакимиәттең бүлек етәксеһе, 2006—2009 йылдарҙа — эштәр идарасыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2007), райондың почётлы гражданы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4
Шушнур

**Шушнур** () — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. Шушнур ауыл Советы үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 471 кеше.
Почта индексы — 452943, ОКАТО коды — 80237865001.
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

 
## Тарихы
Шушнур ауыл Советы үҙәге. Район үҙәге Краснокама ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 44 саҡрым һәм Нефтекама тимер юл станцияһынан көньяҡ‑көнсығышҡа табан 37 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауылға 1742—1755 йылдарҙа Ҡазан даруғаһы Гәрә улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә дәүләт крәҫтиәндәре нигеҙ һала.Шушунур ауылы Красильниковтың 1755 йылғы картаһында күрһәтелгән. Ауылдың исеме бер нисә мәғәнә менән фаразлана. Шушнур мариса «өлгөргән баҫыу»ҙы аңлата. Легендалар буйынса ауыл тәүҙә Шушмундыр тип аталған йәки йылғаның һул яры. Шушнур мари һүҙе "сузло"нан (сабата үреү өсөн ҡулланылған беҙ) барлыҡҡа килгән легенда киң таралған. Риүәйәт буйынса бында ҡайҙандыр бер мари килеп сыға, ҡыуыш ҡороп ҡышларға ҡала. Оҙаҡҡа һуҙылған һыуыҡ буранлы көндәрҙән һуң, уның үле кәүҙәһен табалар, эргәһендә сабата үреү ҡоралы — беҙ ятҡан. Аҙаҡ ошо урында барлыҡҡа килгән ауылды мариҙар Сузло тип исемләгәндәр, ә Кумдыр йылғаһының һул яғында нигеҙләгән ауылды Шушнур тип атағандар. Ауылды икегә бүлеп аҡҡан йылға кескәй бер шишмәгә әйләнгән. Оло быуын һаман да ауылды Сузло тип йөрөтә. 

Тарихи мәғлүмәттәр буйынса, 1784 йылда ауылда — 26, 1795 йылда — 35, 1816 йылда — 176 мари ир-ат йәшәгән. 1895 йылда 446 кеше йәшәгән. 1920 йылда халыҡ иҫәбен алыу 138 йортто һәм 679 кешене теркәгән, үҙ ваҡытында ауыл ҙур тораҡ пункты булып иҫәпләнгән. 1895 йылда уның часовняһы, мәктәбе, иген һыҙыртҡысы һәм бакалея кибете була. 

1930‑сы йылдарҙа Шушнурға XVIII быуатта нигеҙләнгән Шөшлөндөр ауылы ҡушылған.

Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, сиркәү бар.

## Билдәле шәхестәре
* Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы (12 ноябрь 1948 йыл) — скульптор, 1982 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы (2006), Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1992).
## Видеояҙмаларҙа һәм матбуғатта
*  Шушнур ауылы тарихы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* 
* История сельского поселения Шушнурский сельсовет муниципального района Краснокамский район РБ
Аҙнағол (Күгәрсен районы)

**Аҙнағол** () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 180 кеше.
Почта индексы — 453334, ОКАТО коды — 80238875002.

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 99 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 49 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Теләүембәт): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 75 км

## Тарихы
XVIII быуатта Аҙнағол ауылы Һарыш-Ҡыпсаҡ улуҫына ингән. Ул 1795 йылда 23 ихатанан тора, унда 135 кеше йәшәй. X ревизия мәғлүмәттәре буйынса, унда 350 кеше йәшәй һәм 70 ихата була. 1920 йылға халыҡ һаны 50 кешегә, ихаталар һаны — 12 кешегә артҡан. VII ревизия ауылға нигеҙ һалыусының улы 45 йәшлек Тишен Аҙнағоловты күрһәтә. 1859 йылда Нуҡай ауылынан Аҙнағолға 25 кеше күсеп килә.

842 йылда 262 кешегә 99 сирек, йәғни 792 бот яҙғы иген сәселгән.

## Урамдары
* Ерекле урамы ()

## Матбуғатта
* Киске Өфө. № 1, 2022 йыл. Бауырһаҡ — табын йәме

## Видеофильмдар
* Яңы мәсет. Аҙнағол ауылы. Күгәрсен районы. 23 сентябрь 2019 йыл
* Кинйәбулатова Гөлфирә. Күгәрсен районы, Аҙнағол ауылы. Йыр. Етегән-2020. 24 февраль 2020 йыл

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Ере барҙың еме бар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4
Әлимғол

**Әлимғол** () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 103 кеше.
Почта индексы — 453335, ОКАТО коды — 80238805002.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 30 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Волостновка): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 30 км

## Урамдары
* Урман урамы ()
* Хоҙайбирҙин урамы ()

## Тарихы
XVIII быуатта Һарыш-Ҡыпсаҡ улусына ингән Әлимғол (Кәкүк) ауылына 1798 йылда нигеҙ һалына, Тәүге төпләнеүсе — хорунжий Әлимғол Азатов, 1769 йылда тыуған. Уның улдары Шаһи һәм Һөйәрғол. VII ревизия мәленә ауылда 133 кеше йәшәгән 15 ихата була. XIX быуат уртаһында 40 йортта 254 кеше йәшәгән. 1920 йылда Әлимғол ауылында 290 кеше һәм 70 ихата була.

1842 йылда 190 кешенең һәр береһендә 2,7 бот яҙғы иген сәселгән. Ул ваҡытта ауыл халҡы 270 баш йылҡы, 190 баш һыйыр малы, 25 баш һарыҡ тотҡан.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар

## Билдәле шәхестәре
* Ишемғолов Әмир Миңләхмәт улы (22.05.1960—29.10.2020), ғалим, биология фәндәре докторы (2005), профессор (2006), умартасылыҡ буйынса Рәсәйҙә танылған белгес. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2003), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2008). Башҡортостан Республикаһының бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2010).

## Һылтанмалар
* Башкирская энциклопедия — Алимгулово 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Сығанаҡтар
Аралбай (Күгәрсен районы)

**Аралбай** () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 109 кеше.
Почта индексы — 453322, ОКАТО коды — 80238810002.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Воскресенск): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 68 км

## Тарихы
XVIII быуатта Аралбай ауылы Һарыш-Ҡыпсаҡ тип аталған улысҡа инә. Ул йорт старшинаһы Аралбай Яманаевтың исемен йөрөтә (1747—1812). Был вазифала уны Ишҡужаның өлкән улы алмаштырған. Икенсе улы яҫауыл булып хеҙмәт итә, өсөнсөһө Ишмырҙа поход сотнигы була. Кеселәре Мөхәмәтшәриф, Хәсән, Мөхәмәтша ябай казактар сифатында хеҙмәт итә. Ауылға 1775 йылда Йәнеш йылғаһы (Иртөбәк йылғаһына ҡоя) һул ярында нигеҙ һалына. 20 йылдан һуң бында 20 йортта йәшәгән 74 ир-егет һәм 66 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнгән. XIX быуат уртаһына был һандар үҙгәрешһеҙ ҡала: 24 ихата була. 1920 йылда 242 кеше 54 йортта йәшәгән.
  
1842 йылда 106 кешенең һәр береһенә бөтәһе 2,8 бот яҙғы иген сәселгән. 20 йортҡа йылҡы — 360, һыйыр малы — 170, һарыҡ 70 баш тура килгән.

## Урамдары
* Революцион урамы ()
* Совет урамы ()

## Ауылдың арҙаҡлы шәхестәре
* Таһир Исҡужин (1956—2015) — башҡорт хоҡуҡ белеме ғалимы, юридик фәндәр кандидаты (1997), 2004—2015 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты Хоҡуҡ институтының кафедра мөдире. «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4
* Ими гордится район: ИСКУЖИН Тагир Салимович — журнал «Ватандаш»
Арҙат (Күгәрсен районы)

**Арҙат** () — Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 191 кеше булған.
Почта индексы — 453346, ОКАТО коды — 80238845002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 45 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Мәҡсүт): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Түлгән ): 52 км

## Билдәле шәхестәре
* Буянов Иван Фёдорович  (15.09.1926—21.06.1976), ауыл хужалығы алдынғыһы. 1951—1971 йылдарҙа Күгәрсен районы хужалыҡтары комбайнсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*
Багдашкин

**Багдашкин** (, икенсе атамаһы **Ыуары**) — Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 165 кеше.
Почта индексы — 453340, ОКАТО коды — 80238885002.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 27 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Яңы Хвалын): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 94 км

## Билдәле шәхестәре
* Сәғитов Наил Абдулла улы (21.01.1939), табип-хирург. 1974—1989 йылдарҙа Күгәрсен үҙәк район дауаханаһының баш табибы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1987), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы, райондың почётлы гражданы.  

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4
Бикес

**Бикес** () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 299 кеше.
Почта индексы — 453334, ОКАТО коды — 80238875003.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 45 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Теләүембәт): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 68 км

## Билдәле шәхестәре
* Ҡотлогилде Ишемғолов (1794—?) — хәрби эшмәкәр, тархан. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
* Ишкилдин Әмир Фәтҡулла улы (21 октябрь 1941 йыл — 22 февраль 2011 йыл) — химик-технолог, техник фәндәр докторы (1998), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (2001).

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978–5–295–04683–4

## Сығанаҡтар
Вәлит (Күгәрсен районы)

**Вәлит** () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 74 кеше.
Почта индексы — 453331, ОКАТО коды — 80238895003.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле шәхестәре
* Заһир Вәлитов (1.11.1940—17.02.2019), СССР һәм Рәсәйҙең театр актёры. 1966 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡорт АССР-ының (1984) халыҡ артисы, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1981).

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
Бикбулат

**Бикбулат** () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 497 кеше.
Почта индексы — 453348, ОКАТО коды — 80238880001.

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 77 км

## Тарихы
Бикбулат ауылы, 1838 йылдағы хәрби топографтар материалдары буйынса, Кесе Ыҡ йылғаһының ике ярында урынлашҡан. 1816 йылда беренсе күскенсенең улы 84 йәшлек Солтанморат Бикбулатов әле иҫән була. Уның атаһы Бикбулат Ейәнғолов 1754 йылда завод хужаларына ерҙәрен һатҡанда һайлап ҡуйылыуы менән билдәле.

1795 йылда ауыл 136 торлағы менән 16 йорттан торған. 43 йыл үткәс унда 80 ихата булған, 472 кеше йәшәгән. 1920 йылда 133 йорттоң һәр береһенә 4,9 кеше тура килгән.

1842 йылда 407 кешегә 864 бот яҙғы иген сәселгән, йыл һайын 72 ылау менән йәйләүгә сыҡҡандар.

## Урамдары

* Тау тыҡрығы ()
* М.Ғафури урамы ()
* Яр буйы урамы ()
* Хоҙайбирҙин урамы ()
* Шишмә тыҡрығы ()
* Шакир Янбаев урамы ()
* Мәктәп тыҡрығы ()

## Топонимикаһы
* Ғәббәсова Айгүзәл Ғәзиз ҡыҙы, 9-сы класс, етәксеһе: Нурмөхәмәтова Физалия Кинйәғәли ҡыҙы. Бикбулат ауылының ер-һыу атамалары.

## Билдәле шәхестәре
* Баймырҙин Хәмит Хәйервара улы (8.05.1955), ғалим-педагог, юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2006—2011 йылдарҙа ул саҡтағы Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы ректоры. Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Педагогия фәндәре докторы (2001), профессор (2002). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы, Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2009). Спорт ориентирлашыуы буйынса СССР спорт мастеры.
* Шакир Янбаев (19.11.1925—3.06.2005), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, журналист. 1968 йылдан КПСС, 1972 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

## Видеояҙмалар
* Эйәрле тау. Бикбулат. Күгәрсен районы. Башкортостан
* Оло Эйек моңдары. 3-сө тапшырыу. Күгәрсен районының Бикбулат ауылы. 2006 йыл
* ГТРК «Башкортостан» Тайыштабан ауылға яҡыная, һаҡ булығыҙ!

## Архив
* Бикбулат ауылының тарихы
* Йыр (Песня)
* Йыр
* Ауыл тарихы (История деревни)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4
Үрге Мөрсәләй

**Үргө Мөрсәләй** () — Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йыллдың 14 октябренә халыҡ һаны 126 кеше.
Почта индексы — 453345, ОКАТО коды — 80238840002.

## Халыҡ һаны
; Милли совтавы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) буйынса, өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар 81 %.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 39 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Күгәрсен): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Түлгән): 58 км

## Урамдары
Мөрсәләй ауылы Йәнһары түбәһенә ҡарай. Мөрсәләй — ошо ауылға нигеҙ һалыусы. Уның улдары бик күп була. 1816 йылда VII ревизияла уларҙың йәше күрһәтелә: 77 йәшлек Йәнәкәй, Ҡолсәйет (73 йәш), Байгилде (72 йәш), Байдәүләт (69 йәш), Бесәнсе (55 йәш), Мөхәмәтхәсән (37 йәш) Мөрсәләевтар. Байгилденең улдары Сәйфулла, Ҡотлобулат, Хәсән, Ҡотломбәт була.

XVIII быуат аҙағында Мөрсәләй ауылында 70 кеше йәшәгән 11 ихата ғына була. XIX быуат уртаһында 46 йортта 300 кеше йәшәгән. Был ауылдың бүлендек ауылы юҡ. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу 26 кешенән торған Үрге Мөрсәләй (Дөмбәй), 37 йортло Айһай-Мөрсәләй (182 кеше) ауылдарын күрһәтә. 1842 йылда 259 кешенең һәр береһенә 1,4 бот яҙғы иген сәселгән.

## Тарихы

## Матбуғатта

## Видеофильмдар

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Сығанаҡтар
Үрге Санъяп

**Үрге Санъяп** () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 234 кеше.
Почта индексы — 453343, ОКАТО коды — 80238873001.

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) буйынса, өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар (89 %)

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 37 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Түлгән): 23 км

## Тарихы
Санъяп ауылы 21-се тирмәнең Атайсал түбәһенә ҡараған. Исеме — антропонимдан. Санъяп ауылына нигеҙ һалыусының 67 йәшлек Көҫәпҡол (уның балалары Әмирхан, Хәбибулла, Рәхмәтулла) һәм 1762 йылғы Ҡыҙрас улдары билдәле булған. XIX быуатта Санъяп ауылында 10 йорт һәм 71 кеше була. X ревизияла 59 йортта 400 кеше йәшәгән. 1920 йылда ихаталарҙың һаны 100-гә етә, ә халыҡ һаны 56 кешегә арта

1842 йылда 211 кешегә ужым игене — ни бары бер сирек, йәғни 8 бот, яҙғы иген 105 сирек, йәғни 840 бот сәселгән.

## Билдәле шәхестәр
* Ваһапова Вәсилә Шәрифйән ҡыҙы (11 июль 1942 йыл) — ғалим-анатом, медицина фәндәре докторы (1989), профессор (1991). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2002), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2012).

## Матбуғатта

## Видеояҙмалар

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Сығанаҡтар
Әлмәс

**Әлмәс** (, боронғо атамаһы **Татыр**) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 301 кеше.
Почта индексы — 453331, ОКАТО коды — 80238815002.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 84 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 15 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ибрай): 13 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 60 км

## Урамдары

* Йәштәр урамы ()
* Күпер урамы ()
* Нурдәүләт Киленбаев урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Туғай урамы ()

## Тарихы
1816 йылда тәүге төпләнеүсенең улы Күскилде Әлмәҫовҡа 45 йәш тула. Ул ваҡытта ауылда 13 йорт иҫәпләнгән, уларҙа 75 ир-ат һәм 54 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 43 йылдан һуң ихаталарҙың һаны 49-ға еткән, ә халыҡтың һаны — 300 кеше. 1920 йылда 83 йорттоң һәр береһендә 5,1 кеше йәшәгән.

1842 йылда 207 кешенең һәр береһенә 3-әр бот яҙғы иген сәселгән, уртаса 1,9 ат тура килгән, һыйыр малы — 1-әр, һарыҡ — 0,5-әр бот.

## Тарихы, Ер-һыу атамалары, һөйләше
Файловый архив студентов. Файловый архив студентов

## Видеофильмдар
* Күгәрсен районы Әлмәҫ ауылы шәжәрә байрамы. 2-се бүлек 2011 йыл.
* Күгәрсен районы Әлмәҫ ауылы шәжәрә байрамы. 2009 йыл

## Билдәле шәхестәр
Үлмәҫбаева Тәнзилә Абдулла ҡыҙы (14.03.1963), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт (2014) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика премияһы лауреаты (2006).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
* 
* Альмясово на портале «Генеалогия и Архивы»
Дауыт-Ҡайып

**Дауыт-Ҡайып** () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 141 кеше.
Почта индексы — 453334, ОКАТО коды — 80238875004.

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 98 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 54 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Теләүембәт): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 80 км

## Урамдары
* Тау урамы ()
* Туғай урамы ()

## Тарихы
Дауыт һәм Ҡайып ауылдары бер үк ваҡытта барлыҡҡа килмәгән.

1795 йылдағы V ревизияла 6 ихатаһы һәм 36 кешеһе булған Дауыт ауылы күрһәтелгән, ә икенсеһе — Ҡайып әлегә билдәле булмаған. 1816 йылдағы етенсе ревизияла Дауыттың улдарының исемдәре күрһәтелгән. Олоһо, писарь, 38 йәшлек Ҡылысбай улдары Мөхәмәтйән, Абдрахман, Абдулбаян менән йәшәй. Кесе Йылҡыбайҙың Абдулғәлләм исемле улы була. Шул уҡ ревизия тәүге тапҡыр башҡорттарҙың вәкәләтле аҫаба кешеһе Ҡайып Тайлаҡовтың исеменән Ҡайып ауылы теркәгән. Ул 1789 йылда Туғыҙтимер йылғаһы буйында майор М. И. Бекович-Черкасҡа Туғыҙтимер йылғаһы буйында ер һатыуҙа ҡатнашҡан. Уның 1754 йылда тыуған улдары Йәғәфәр һәм 1758 йылда тыуған Ҡарабай билдәле. Һуңғының улдары Ҡуҙыбай, Динмөхәмәт, Алсынбай булған. Ауылда 8 йорт хужалығы була. VIII (1834) башланған артабанғы ревизияларҙа Дауыт-Ҡайып тигән исем менән бер ауыл күрһәтелгән. X ревизия мәғлүмәттәре буйынса, унда 282 кеше йәшәгән 45 ихата булған. 1920 йылда 99 йорт хужалығының һәр береһенә 4,4 кеше йәшәгән. Был ауылда йәшәүсе Ғабдулхалик Әмир улы Үзбәков 1812 йылдағы Ватан һуғышында һәләк була

## Матбуғатта
* Дауыт-Ҡайып ауылы. 18.03.2014йылМораҙым. 18 ноябрь 2020. Ут яна, юл һалына
* Мораҙым. 29 сентябрь 2020, Эшһөйәрҙәр затынан улар
* Башҡортостан. 19 ноябрь 2019, Ҡаһарманлыҡ мәңге онотолмаҫ

## Видеофильмдар
* Яҡшыбаевтар шәжәрәһе. Дауыт — Ҡайып ауылы. 2018 йыл. 11 июль. 2018 г.
* Дауыт-Ҡайып ауылы. Еңеү көнө байрамы. 8 май 2018 йыл
* Алтмыш бишенсе йәшендә билдәле шағир, Рәмил Йәнбәк баҡыйлыҡҡа күсте. 12 ғинуар. 2017 йыл

## Ете мөғжизәһе
Башҡарҙы: Намаҙғолова Әҙилә Рөстәм ҡыҙы, 4-се класс. Етәксеһе: Сәлихова Лилиә Һаҙый ҡыҙы.

## Топонимикаһы
Дауыт-Ҡайып ауылы тирәһендәге гидронимдар (башҡарҙы: Сәғитов Илгиз Ирәндек улы).

## Ауылдың арҙаҡлы шәхестәре
* **[[Йәнбәков Рәмил Әхмәт улы|Йәнбәков Рәмил Әхмәт улы, Рәмил Йәнбәк]]** (10 август 1952 йыл) — билдәле башҡорт шағиры һәм журналисы, йәмәғәт эшмәкәре, 1979 йылдан СССР Журналистар союзы, 1993 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002), Шәһит Хоҙайбирҙин (2002), Зәйнәб Биишева (2006) һәм Фәтих Кәрим (2015) исемендәге премиялар лауреаты.

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Сығанаҡтар
Үрге Бикҡужа

**Үрге Бикҡужа** () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 214 кеше.
Почта индексы — 453338, ОКАТО коды — 80238855002.

## Халыҡ һаны
[мини|none|300пкс|Үрге Бикҡуҗа [Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел буйында урынлашҡан.]]
; Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, күпселек милләттәр — башҡорттар (65 %), татарҙар (33 %)

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**


мини|300пкс|Үрге Бикҡужа ауылы.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мораҡ): 47 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Түбәнге Бикҡужа): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Мәләүез): 92 км

## Урамдары
* Ғөзөйеров урамы ()
* Яр буйы урамы ()
* Еңеү урамы ()

## Тарихы
Бикҡужа ауылы 1749 йылда тыуған аҫаба Бикҡужа Юлдашевтың исемен йөрөтә. Уның улдары Динмөхәмәт, Әлмөхәмәт, Усман, Мәһәҙиә, Әбделнасир (уның улы Дәүләтҡол) Бикҡужиндар Бикҡужала йәшәгән.

1795 йылда ауылда 20 йорт булған, уларҙың һәр береһендә 7,7 кеше йәшәгән. VII ревизия үткәреүгә ҡарата ихаталар һаны 10-ға кәмегән, ауылдарҙы башҡа ауылдарға индереү арҡаһында халыҡ һаны 60 кешегә кәмегән. Әммә 1859 йылға ауылдың үҫеше күҙәтелә: ихаталар һаны 98-гә етә, халыҡ — 582 кеше. Шул ваҡыттан алып Бикҡужа, биш ауылды берләштереп, ауыл йәмғиәтенең үҙәгенә әүерелә. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу 141 йортта 745 башҡорт, 303 башҡорт һәм татар йәшәгән элекке Үрге Бикҡужа (Яңы Бикҡужа) һәм Түбәнге Бикҡужа (Иҫке Бикҡужа) ауылдарын күрһәтә. Тимәк, ауылдарҙың бүленеше XIX аҙағында, XX быуат башында булған.

1842 йылда 397 кешенең һәр береһенә 3,3 бот яҙғы иген сәселә (бөтәһенә лә — 1312 бот).
 

## Матбуғатта
* Мораҙым. 20 февраль 2020, Йүнсел хужа мал да аҫрай, баҡса ла үҫтерә, балыҡ та үрсетә
* Башҡортостан. 21 март 2020, Башҡортостанға аҡҡоштар ҡайтты!

## Видеофильмдар
* Наза. 2013 йылдың 12 июле. Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы Үрге Бикҡужа ауылы
* Турбаза, Башҡорт ауылы, Үрге Бикҡужа, Башҡортостан Республикаһы
* Үрге Бикҡужала Яңы йыл байрамы

## Һөйләше
* Үрге Бикҡужа һәм Түбәнге Бикҡужа ауылдарының йәнле һөйләү теле.

## Билдәле шәхестәре
* Бикбаев Нәсибулла Рәхмәтулла улы (7.10.1897—27.09.1937), Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтендә һәм граждандар һуғышында ҡатнашыусы, партия һәм дәүләт эшмәкәре. Сәйәси золом ҡорбаны.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Сығанаҡтар