Әминев Зәкирйән Ғәлимйән улы

**Әминев Зәкирйән Ғәлимйән улы** (30 ғинуар 1954 йыл) — ғалим-этнолог, юрист, хоҡуҡ һаҡлау органдары ветераны. Философия фәндәре кандидаты (2011). 

## Биографияһы
Зәкирйән Ғәлимйән улы Әминев 1954 йылдың 30 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Баймаҡ ҡалаһында тыуған.

Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетын тамамлағас, оҙаҡ йылдар республиканың прокуратура органдарында эшләй. Хеҙмәт стажына яраҡлы хаҡлы ялға сыға һәм студент сағынан үҙен ҡыҙыҡһындырған башҡорт халҡының мифтары менән ғилми күҙлектән әүҙем шөғөлләнә башлай. 2011 йылда «Космогонические мировоззрения древних башкир в эпосе "Урал батыр"» тигән темаға диссертация яҡлап, «философия фәндәре кандидаты» тигән ғилми дәрәжә ала.

Бөгөнгө көндә Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының Гуманитар тикшеренеүҙәр институтында эшләй. Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары нигеҙендә республика гәзит һәм журналдарында даими сығыш яһай, мәҡәләләрен төрлө ғилми йыйынтыҡтарҙа баҫтыра. Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә, шулай уҡ сит илдәрҙә йәшәгән ғалимдәр менән ныҡлы бәйләнеш тота. Үҙе тикшергән мәсьәләргә арналған ғилми конференцияларҙа әүҙем ҡатнаша, төрлө экспедицияларға бик теләп сыға.

Ғалим Башҡорт Википедияһының 10 йыллығына арналған  сараларында, шул иҫәптән «Википедия һәм мәғлүмәт йәмғиәте» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияла ҡатнашты.

## Бәшкәрт иленә ғилми экспедицияһы

Гуманитар тикшеренеүҙәр институтында эшләүсе ғалим бер төркөм хеҙмәттәштәре менән 2014 йылда Иранға барып ҡайта. Фәнни сәфәрҙең төп маҡсаты был илдең көньяҡ-көнсығышында йәшәүсе «бәшкәрт» халҡы менән танышыу була. Һан яғынан 100 меңдән артығыраҡ булған был тыныс һәм ғорур халыҡ фәнгә бер быуаттан артыҡ билдәле. Бәшкәрттәр Ирандың Хармузган провинцияһындағы Бәшкәрт тауҙарында көн күрә, Ирани төркөмгә ҡараған телдә һөйләшә, ислам динен тота. Антропологик яҡтан ҡарағанда, улар — оҙон буйлы, ҡаҡсараҡ кәүҙәле. Рәсәйгә ихтирам менән ҡараһалар ҙа, беҙҙең башҡорт халҡы тураһында мәғлүмәтле түгелдәр. Шулай уҡ үҙ исемдәре булған «бәшкәрт» атамаһының нимә аңлатҡанын, уның ҡайҙан килеп сыҡҡанын белмәйҙәр. Үҙҙәренең гел күсенеп йөрөгән халыҡ икәнлеген әйтәләр. Бәшкәрттәр һәм башҡорттар бер тамырҙанмы, ике милләт араһында берәй төрлө бәйләнеш бармы — был һорауҙар әлегә асыҡ ҡала. Шул уҡ ваҡытта бәшкәрттәрҙә беҙҙең ҡурайға оҡшаған «нәй» тип аталған музыка ҡоралы булыуы, көйҙәренең беҙҙекеләргә тартым булыуы бик тә ҡыҙыҡлы факттар. Уларҙағы Риза, Надир, Хәбиб һәм Вәхит атлы исемдәр беҙҙең халыҡта ла киң таралған. Был һәм бәшкәрт халҡы менән бәйле башҡа һорауҙарға киләсәктәге фәнни тикшеренеүҙәр бер ни тиклем асыҡлыҡ индерәсәк.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Башҡорттарҙың һинд-иран сығышы тураһында гипотеза
* Ғәлләмов Салауат Абдрахман улы
* Уйланырға, өйрәнергә нигеҙ бар
* Бәшкәрт илендә (башы)
* Бәшкәрт илендә (аҙағы)
* Башҡорттар һәм бәшҡәрттәр

## Ваҡытлы матбуғаттағы фәнни-популяр мәҡәләләре
* Основы башкирской мифологии // Ватандаш. 9-сы һәм 10-сы һандар, 2014. 
* Когда боги ходили по земле... Сабантуй — это инсценировка древних мифов, считают учёные. Газета: «Республика Башкортостан» № 113 от 11 июня 2013 
* Халҡыбыҙ йәне яралған ер — Уралтау // Киске Өфө. 17-23.10.2009.
* Алты егет — ете ҡыҙ // Киске Өфө. 18-24.07.2009.
* Молдавияла башҡорттар бармы // Йәшлек. 07.04.2009.
* Енәйәтсе һеләүһен // Йәшлек. 28.03.2009.
* Телде һанға һуҡмаһалар… // Киске Өфө. 08-14.11.2008.
* Хур ҡыҙҙары («хур» һүҙенең килеп сығышы) // Киске Өфө. 6-12.09.2008.
* Ни өсөн һеркәһе һыу күтәрмәй («һеркә» һүҙенең килеп сығышы) // Киске Өфө. 28.06.-04.07.2008.
* Ҡылыс менән бейеү // Киске Өфө. 14-20.06.2008.
* Боронғо һүҙҙәребеҙҙе тергеҙәйек // Киске Өфө. 03-09.05.2008.

## Ғалим менән әңгәмәләр
* Лариса Абдуллина. «Халҡыбыҙға ислам дине VII быуатта уҡ ингән». «Башҡортостан» гәзите, 2018, 28 сентябрь.
* Әхмәр Ғүмәр-Үтәбай. «Урал батыр» эпосын аңлап уҡы! «Киске Өфө» гәзите, 2016, 9—15 июль, № 28.
* Лариса Абдуллина. Зәкирйән ӘМИНЕВ: «Урал батыр вариҫтары – дәүләт нигеҙен аңлаған, хоҡуҡи ил ҡорған милләт». «Башҡортостан» гәзите, 2016 йыл, 27 май.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Башҡортостан» гәзитенең 2018 йылғы лауреаты — Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына арналған тарихи-публицистик яҙмалары, ҡыйыу фекерҙәре өсөн.

## Иҫкәрмәләр
 

## Һылтанмалар
* Баймакская энциклопедия / гл. ред. И. Х. Ситдиков. — Уфа :  Башк. энцикл.,  2013. — 640 с.: ил., карты, ноты. ISBN 978-5-88185-084-5  
* Башҡортостан фәндәр академияһы сайтында анкетаһы
* Яратҡан шөғөл нәтижәһе — ғилми асыш