Шантар утрауҙары милли паркы

**Шантар утрауҙары милли паркы** () — Рәсәйҙең милли паркы. Охот диңгеҙендәге Шантар утрауҙарында уникаль тәбиғи комплекстарҙы һаҡлау маҡсатында 2013 йылдың 30 декабрендә ойошторола.

Милли парк Рәсәй Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы ҡарамағында, «Амур буйы ҡурсаулығы» федераль дәүләт бюджет учреждениеһы филиалы. Директоры — Насонов Иван Анатольевич.

## Географияһы
Милли парк Охот диңгеҙенең көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан, административ яҡтан Хабаровск крайы составына инә. Парктың дөйөм майҙаны — 5155 км², был иҫәпкә 2412 км² — Тугуро-Чумикан районының урман ерҙәре, 2743 км² — Охот диңгеҙендәге һыу акваторияһы инә.

## Тарихы
Утрауҙың һәм уның эргәһендәге һыу зонаһына был статусты алыу мөмкинлеге 40 йылдан артыҡ булмай.

Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты Борис Воронов әйтеүенсә, был территорияла ҡурсаулыҡ ойошторорға тырышыу 1975 йылға ҡарай. 1999 йылда Шантар утрауҙары тәбиғәт дәүләт заказнигын ойоштороу тураһында 249-сы ҡарар ҡабул ителә. Артабан 15 йыл дауамында милли парк булдырыу буйынса эштәр алып барыла, унда ғалимдар, йәмәғәт ойошмалары һәм экологтар әүҙем ҡатнаша.

Әммә төбәктә браконьерҙар эшмәкәрлегенән килгән зыян әле лә һиҙелә. Ғалим-орнитолог Владимир Пронкевич һүҙҙәренсә, браконьерлыҡ менән хатта хәҙерге туристар ҙа шөғөлләнә.

2001 йылдан Шантар утрауҙары федераль әһәмиәттәге айырыуса һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре системаһын үҫтереү буйынса хөкүмәт пландарына индерелә.

«Шантар утрауҙарын ҡотҡарыу» (Хабаровск) йәмәғәт комитеты рәйесе Геннадий Басюк 2011 йылда В. В. Путинға өс хат яҙа. Уларҙа Рәсәйҙең һыу сиктәрен һаҡлау мәсьәләһен хәл итеү кәрәклеге, Шантар утрауҙарының һәм бөтә Охот диңгеҙенең ҡеүәтен һаҡлау тураһында әйтелә. 2013 йылдың ғинуарында ашығыс рәүештә матбуғат конференцияһы йыя, архипелагтың иң ҙур утрауы — Оло Шантар ерҙәре шәхси ҡуртымда булыуы һәм уның мөҙҙәте тамамланыуы, территорияны ҡуртымға яңыртыу өсөн ҡуйылыуы тураһында белдерә. Матбуғат конференцияһынан һуң ҡуртымға биреү оҙайтылмай, шул уҡ йылда милли парк булдырыла.

2014 йылдың йәйенә ҡарата милли парк «ҡағыҙҙа ғына» була, әммә яҡын арала утрауҙарға егерҙар һәм ғалимдар килеп, осоу-ултырыу һыҙатын ремонтлау һәм сафҡа индереү планлаштырылырға, ваҡыт үтеү менән экологик һуҡмаҡтар булдырылырға тейеш була. Милли парк хеҙмәткәрҙәре һаны 30-ға яҡын кеше тәшкил итәсәк.

Милли парк ойошторолғас, утрауҙарға ғалимдар төркөмө тәүге тапҡыр 2016 йылдың октябрендә килә.

Шул уҡ йылда утрауҙарға Көнсығыш хәрби округының матди-техник тәьминәт штабы һәм төбәк экологик үҙәге белгестәренең эш экспедицияһы килә, биләмәне таҙартыу буйынса эштәр күләме баһалана. 2017 йылға Оло Шантар утрауын ҙур габаритлы металл сүп-сарҙан таҙартыу планлаштырыла. Утрауҙа утилләштереү талап ителгән 2 меңгә яҡын металл мискә һәм бер нисә техника берәмеге табыла.

2017 йылдың йәйенән милли парк биләмәһенә круиз маршруттары планлаштырыла. Һыу транспортын файҙаланыу (һауа транспортынан айырмалы рәүештә) экскурсия турының үҙҡиммәтен һиҙелерлек кәметәсәк.

## Адресы
Почтовый адресы: Ленин урамы, № 3, Амурҙағы Николаевск ҡалаһы, Хабаровск крайы, 682469.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Байкал буйы милли паркы
* Байкал аръяғы милли паркы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Андреев С. А., Бутовец Г. Н., Гладкова Г. А. и др. Еловые леса Шантарских островов. — Владивосток: ДВНЦ АН СССР, 1984. — 136 с.
* Андронов В. А. Заповедное Приамурье. — Хабаровск: ФГБУ Заповедное Приамурье, 2016. — 48 с., ил.
* Воронов Б., Шлотгауэр С., Крюкова М., Куликов А. Пятнадцать больших и малых. Ученые о Шантарских островах. / ст. «Шантары — земля русская». // Дальневосточный ученый, № 4, 26.02.14. / Дебри-ДВ, 22.03.2014.
* Дулькейт Г. Д. Материалы по изучению биологии соболя и соболиного хозяйства острова Большой Шантар. // Изв. Тихоокеанской научно-промысловой станции, Владивосток, 1929. — 119 с.
* Дулькейт Г. Д., Шульпин Л. М. Птицы Шантарских островов. — Томск: Изд-во Томского ун-та, 1937. стр. 114—136.
* Дулькейт Г. Д. К фауне куликов Шантарских островов // Фауна и экология куликов. — М.: Изд-во МГУ, 1973. стр. 34-35.
* Ермолаев А. Н. Шантарская экспедиция Российско-американской компании 1829—1831. / Россия и Китай на дальневосточных рубежах: Вторая междунар. науч. конф. (май, 2002). — Благовещенск, 2003. Вып. 5. стр. 19-23.
* Кирпиченко, Т. В. Шантарские острова: источниковедческий срез / Труды межрегиональной научно-краеведческое конференции И. Ю. Москвитин и Шантарские острова: 375 лет со дня открытия (30 октября 2015 г.). — Хабаровск: Заповедное Приамурье, 2016. — 128 с., стр. 30-35.
* Линдберг Г. У., Дулькейт Г. Д. Материалы по рыбам Шантарского моря. // Изв. Тихоокеанск. научно-пром. ст., 1929, т. 3, стр. 1-138.
* Национальный парк «Шантарские острова». — Хабаровск: ФГБУ Заповедное Приамурье, 2016. — 20 с., ил.
* Нечаев А. П. Шантарские острова // Вопросы географии Дальнего Востока. — Хабаровск: Кн. изд., 1955. Вып. 2. стр. 18-35.
* Об учреждении национального парка «Шантарские острова»: Тугуро-Чумик. р-н Хабар. края: постановление № 1304 от 30.12.2013 г. / Правительство Рос. Федерации. // Собр. законодательства Рос. Федерации. 2014. № 2, ч 1. Ст. 128. стр. 436—437.
* Пронякин К. А. На Шантарах будет Интернет. Интервью с директором национального парка И. А. Насоновым. // «Приамурские ведомости», № 17, 8 мая 2019, стр. 16-17.
* Пронякин К. А. Интервью с директором ФГБУ «Заповедное Приамурье» В. А. Андроновым: «Наш заповедный край». // «Приамурские ведомости», № 24, 1 июл. 2020, стр. 5-6.
* Росляков Г. Е. Птицы морских побережий Шантарских островов // Морские птицы Дальнего Востока. — Владивосток: ДВНЦ АН СССР, 1986. стр. 66-70.
* Росляков Г. Е. Росляков А. Г. К орнитофауне создаваемого национального парка «Шантарские острова» // Птицы пресных вод и морских побережий юга Дальнего Востока. — Владивосток: Дальнаука, 1996. стр. 86-92.
* Труды межрегиональной научно-краеведческое конференции И. Ю. Москвитин и Шантарские острова: 375 лет со дня открытия (30 октября 2015 г.). — Хабаровск: Заповедное Приамурье, 2016. — 128 с.
* Шантарский архипелаг: Рассказ об удивительном природном островном комплексе Приохотья. The Shantar archipelago/ Фотосъемка Ю. Дунского, Г. Рослякова; Сост. А. Посохов. Текст Г. Рослякова, О. Кусакина, С. Шлотгауэр. — Хабаровск: Кн. изд., 1989. — 224 с., ил.
* Шлотгауэр С. Д., Мельникова А. Б. Они нуждаются в защите: Редкие растения Хабаровского края. — Хабаровск: Кн. изд-во, 1990. — 288 с., ил. (Природа Дальнего Востока).
* Шлотгауэр С. Д., Крюкова М. В. Флора охраняемых территорий побережий российского Дальнего Востока: Ботчинский, Джугджурский заповедники, Шантарский заказник. — М.: Наука, 2005. — 264 с.
* Шлотгауэр С. Д., Крюкова М. В. Растительный покров Шантарских островов. // География и природные ресурсы. — Иркутск: Институт географии им. В. Б. Сочавы СО РАН, 2012, № 3, стр. 110—114.
* Яхонтов В. Д. Птицы Шантарских островов: некоторые вопросы экологии // Вопросы географии Дальнего Востока. Сб. 17. Биогеография Приамурья. — Хабаровск: ДВФ СО АН СССР, 1977. стр. 150—171.

## Һылтанмалар
* ФГБУ «Заповедное Приамурье»
* Приложение в Google Play Шантарские острова (авт. член РГО Е. В. Кондратьева, возглавляет отдел экологического просвещения Комсомольского заповедника).