Волюбилис

**Волюбилис** (*Volubilis*) — Рим империяһының көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҡала. Уның харабалары Марокконың Мулай-Иҙрис ҡалаһында, Фес һәм Рабат араһындағы автомагистралдән төньяҡҡа ҡарай 35 км алыҫлыҡта ята.  1997 йылдан Бөтә донъя мираҫы ҡомартҡыһы булараҡ ЮНЕСКО-ның яҡлауы аҫтына алынған.  Волюбилистың барлыҡҡа килеүе быуаттар төпкөлөнә китә. Уның урынындағы тораҡ неолит ваҡыттарынан алып булған. Беҙҙең эраға тиклем III быуатта округта карфагендар хужа була.  Мең  йыллыҡтар сигендә Волюбилис Юба II хакимлыҡ иткән Мавретан батшалығының эллинистик мәҙәниәтенең ҙур үҙәге була.  40-сы  йылда батша Птоломей үлтерелгәндән һуң ҡала Мавретания провиницияһының үҙәге булараҡ империя составына инә.

Исеме латин телендә исеме, тупраҡтың уңдырышлылығына ишара яһап,  «йомартлыҡ»  тигәнде аңлата. Төп төҙөлөш эштәре Волюбилиста II  быуатта барған. Шул саҡта форумы менән базилик төҙөлгән һәм һыу үткәргестәр  һалынған. Эдикт Каракалла хөрмәтенә триумфаль арка (217) яҡшы һаҡланған. Уның төҙөлөшөнән һуң бер аҙҙан рим  магистраттары  Танжерға күсә. Волюбилистың артабанғы тарихы  боронғо боронғо авторҙар тарафынан  насар яҡтыртылған.

Волюбилиста  1915 йылдан  француз ғалимдәре үткәргән  һәм XXI  быуатта яңыртылған археологик ҡаҙыныу эштәренән менән боронғо ҡаланың ер тетрәү арҡаһында емерелеүе асыҡлана. Акведукҡа зыян килә һәм халҡы йылға  янында төпләнә башлай. 788 йылда был урындарға Мөхәммәтең нәҫеле  — Иҙрис ибн Абдаллаһ  килә, ул Волюбилисты үҙенең беренсе  резиденцияһы  итеп һайлай. Ҡаҙыныу эштәрендә табылған аҡса һәм документтарға  ярашлы ҡаланы исламлаштырыу ул килгәнгә тиклем башлана. Шуның менән бергә, Триумфаль арка тирәһендәге  ҡәберҙәге 599—655 йылдарға ҡараған  дүрт  яҙыу Волюбилистың был осорҙа христиан ҡалаһы булыуын раҫлай 

Боронғо ҡала урынындағы ғәрәп  ауылы (әле Валила булараҡ билдәле)  1755 йылда  Лиссабон ер тетрәүе  арҡаһында ныҡ зыян күрә, шунан һуң бөтөнләй ташландыҡ хәлдә була. Халҡы күрше Мулай-Иҙрис  ҡалаһына күсеп ултыра.

## Галереяһы

Файл:Triumphal Arch in Volubilis.jpg|Каракалла аркаһы
Файл:Volubilis-basilica.jpg|Базилика
Файл:Volubilis Orpheus home.jpg|Волюбилис.  Орфей йорто
Файл:Volubilis forum.jpg|Волюбилис. Форум харабалары
Файл:Volubilis sity gate.jpg|Волюбилис. Ҡала ҡапҡаһы
Файл:Mosaic-Diana leaves her Bath (perspective fixed).jpg|«Диананы йыуындырыу» мозаикаһы
Файл:Mosaic-Sea monsters.jpg|Мунсаның мозаикалы иҙәне

Файл:Martiniere Volubilis arc de triomphe 1887.jpg|alt=Фотография, показывающая фрагментарные руины триумфальной арки в 1887 году|Триумфаль арканың емереклектәре, 1887 йылда  Анри Пуассон де ла Мартинер төшөргән
Файл:Martiniere Volubilis basilique 1887.jpg|alt=Фотография, показывающая стоячий фрагмент стены базилики в 1887 году|Базилика ҡалдыҡтары, 1887 йылда уның һуңғы реставрацияһына тиклем  

Файл:Decumanus Maximus.jpg|alt=Вид на широкую улицу с колоннадой с левой стороны|Декуманус Максимус, төньяҡ-көнсығышҡа күренеш 
Файл:Volubilis Tingis Gate.jpg|alt=Вид через тройные арочные ворота, смотрящие вниз на улицу, выровненную руинами|Тингис ҡапҡаһы, Декуманус Максимусҡа арттан күренеш
Файл:Volubilis North Baths.jpg|alt=Вид на разрушенный комплекс для ванны, в котором видны бассейны и водные объекты|Акведук менән тәьмин ителеүсе төньяҡ ванналар интерьеры

Файл:Volubilis basilica exterior.jpg|alt=Внешний вид разрушенного колоннадного здания, из которого одна стена всё ещё стоит|Волюбилиста базиликаның тышҡы ҡиәфәте
Файл:Volubilis basilica interior.jpg|alt=Внутренний вид разрушенного колоннадного здания с внутренними колоннами|Базилика интерьеры
Файл:Volubilis Capitoline temple.jpg|alt=Вид на возвышение храма с алтарем, стоящим на квадрате внизу, и серией реконструированных колонн, стоящих во главе ряда шагов, ведущих к вершине возвышения|Капитолина ҡорамы

Файл:Volubilis Arch of Caracalla looking southwest.jpg|alt=Вид триумфальной арки с двумя вставными колоннами с каждой стороны, между которыми находятся ниши, и с длинной табличкой сверху, на которой написана надпись|Каракалла аркаһының төньяҡ яғы
Файл:Volubilis Triumphal Arch.jpg|alt=Крупный план надписи на триумфальной арке|Арналған яҙма
Файл:Volubilis Arch of Caracalla south side.jpg|alt=Вид другой стороны триумфальной арки|Каракалла аркаһының көньяҡ яғы


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар