open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Венгрия хөкүмәте

**Венгрия хөкүмәте** () — Венгрияның төп башҡарма власть органы, ил парламенты алдында яуаплы. Хөкүмәт премьер-министрҙан һәм министрҙарҙан тора. Премьер-министр республика президенты тәҡдиме буйынса Венгрия парламентында күпселек тауыш менән һайлана. Хөкүмәт ағзалары парламент алдында ант бирә. Хөкүмәт составы айырым закон нигеҙендә раҫлана, уға министрҙар — министрлыҡтар башлыҡтары, шулай уҡ айырым йөкләмәләрҙе үтәүсе министрҙар инә.

## Венгрия хөкүмәттәре

## Ағымдағы хөкүмәт
;2018 йылғы, Орбан IV хөкүмәте.

Венгрияның хәҙерге хөкүмәте власҡа 2018 йылғы парламент һайлауҙарынан һуң раҫланған. Хөкүмәт Премьер-министры Виктор Орбан, Фидес партияһы вәкиле, етәкселек итә. Хөкүмәт составына түбәндәге министрҙар инә:

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Венгрия хөкүмәте сайты
Әйҙекүл (Силәбе өлкәһе)

**Әйҙекүл** () — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районындағы күл.

## Этимологияһы
Силәбе өлкәһенең топонимикаһын өйрәнеп, китаптар сығарған географ, топонимист ***Шувалов Николай Иванович*** үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә XVII быуат сығанаҡтарында Әйле күл () тигән варианттар булғанын яҙа. Уның фекеренсә, атама башҡорттарҙың *әйле* йәки *әйҙе* ырыуынан алып ҡушылған булыуы ихтимал.

## Тасуирламаһы
Һөҙәк соҡорҙа хасил булған ҡырҡыу тоҙло күл. Майҙаны — 70 км².Уртаса тәрәнлеге — 3-4 м, иң күбе — 4 м. Һыу йөҙлөгө — 161,6 м. Күлдә суртан, табан, һаҙан тереклек итә.

Күлдең яр буйҙары һаҙмырт, ҡамышлы. Көнсығыш яр буйҙарында Һаҙмырт урын 3-4 км һуҙылған, Мамыҡкүл (Мамынкуль) янында һаҙлыҡҡа әйләнә , ә көньяҡ-көнсығышта — Аҡтүбә күленә әүерелә.

Күлдең көньяҡ-көнбайыш яр буйында — Барак ауылы һәм МТФ, төньяҡ-көнсығыш ярынан 1,5 км алыҫлыҡта — Ҡобағош, күлдең шундағы ярында — шул ауылдың хужалыҡ ҡоролмалары (һарай). Төньяҡ-көнбайыш ярында — йәйләү. Шулай уҡ төньяҡ яры буйлап район әһәмиәтендәге автомобиль юлдары участкалары үтә.
 

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Әйле

## Сығанаҡтар
* Шувалов Н. И. Айдыкуль // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN 5-7688-0157-7

## Иҫкәрмәләр
Глазго метрополитены

**Глазго метрополитены** — Шотландияла Глазго ҡалаһындағы  метрополитен.  

Ун биш станция менән бер ҡулса линиянан  тора, дөйөм оҙонлоғо — кт 10,4, линия буйынса хәрәкәт итеү ваҡыты  — 24 минут.  Ғәҙәти булмаған тар 1219 мм (4 фут)  колея ҡулланыла.  Тоннель   диаметры  шулай уҡ ғәҙәттәгенән әҙерәк — 3,35 м (11 фут). Нигеҙ һалыныуының уртаса тәрәнлеге 10 метр самаһы. 2005/2006 йыл мәғлүмәттәре буйынса пассажирҙар ағымы йылына 13,16 миллион кеше тәшкил итә (көнөнә 36 мең кеше).

## Тарихы

Линия 1896 йылдың 14 декабрендә асылған һәм шул ваҡыттан алып ҙурайтылмаған.  1935 йылда  , электрлаштырыла.  1977—1980 йылдарҙа система  тулыһынса реконструкциялауға ябыла. Бер станция  («Мерклэнд-стрит»), ябыла, уны   яңы «Партик» станцияһына алмаштыралар, туннель һәм станцияларҙы үҙгәртеп ҡоралар. Составтарының  ҡыҙғылт төҫө буйынса ул «борғосло әфлисун» тигән исем алған.

## Станциялары
Станциялар Клайд йылғаһының ике яҡ яры буйында урынлашҡан. Бөтә станциялар ер аҫтында, 12  станция утрау  платформаға эйә,  ҡабырға   платформалар «Партик», «Гован» һәм «Сент-Енохтың» станцияларында. Станцияларҙа платформалар тар: киңлеге 3 метр (10 фут). Оҙонлоғо 40 м самаһы, 3  вагонға  иҫәпләнгән. Рельстар кимәленән платформаның бейеклеге 65 см. Линияла Партик, Бьюкенен-стрит һәм Сент-Енохта  өс күсеп ултырыу урыны бар.

## Хәрәкәт итеү составы
Асылыған ваҡытта хәрәкәтсән состав  20 айырым вагондарҙан тора, бер йылдан һуң тағы шундай уҡ  10 вагон өҫтәлә. 1898 йылдан һәр береһенә тағылмалы вагон өҫтәлә. Бер тағылмалы вагон үҙенең тәүге ҡиәфәтендә һаҡлана һәм  Buchanan Street. станцияһында урынлашҡан. 

Ҡайһы бер тәүге вагондар электрлаштырылған юлдарҙа 1977 йылға тиклем хеҙмәт итә.

Бөтә  вагондарҙың һәр яҡтан  икешәр ишеге бар. Ике вагонлы составтарға инеү ике үҙәк ишектән, ә сығыу ике ситке ишектән башҡарыла. 

## Эш ваҡыты
Метрополитен 6:30 алып 23:30 сәғәткә тиклем бөтә көндәрҙә лә, йәкшәмбенән тыш,   4-8  минут интервал менән эшләй. Йәкшәмбе көнөндә   эш  ваҡыты 11:00—18:00 тиклем 8 минут интервал менән сикләнгән 

## Фотоһүрәттәр галереяһы

Файл:Glasgow Subway car interior.jpg|Вагон интерьеры
Файл:PartickPartaig.jpg| «Партик»  станцияһы вывескаһы 


## Әҙәбиәт

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Һылтанмалар

* Официальный сайт
* Метрополитен Глазго на портале urbanrail.net
* Метрополитен на сайте о транспорте Глазго 
* Страница Деви Уильямса о метрополитене Глазго
* История и информация о метрополитене Глазго на русском языке
* WorldCat
Криммль шарлауыҡтары

**Криммль шарлауыҡтары** () — дөйөм бейеклеге 380 метр (1,247 фут) булған Австрияның иң бейек шарлауыҡтары . Шарлауыҡтар Зальцбургта Юғары Тауэрн милли паркында Криммль ауылы янында Криммлер-Аче йылғаһы буйында урынлашҡан .

## Шарлауыҡтар
Криммль күп кимәлле киртләсле шарлауыҡ. Һыу ағымы Аче үҙәненең киртләстәре тау түбәһенән башлана һәм өс киртләс аҫҡа ағып төшә. Шарлауыҡтың үрге киртләсе 140 метр, уртасаһы 100 метр, түбәндәгеһе 140 метр. Диңгеҙ кимәленән иң бейек нөктәһе 1470 метр.

## Һыу ағымы
Криммль шарлауығының һыу ағымы ямғырҙарға һәм миҙгел үҙгәреүенә бәйле. Июнь — июлдә уның һыу сығымы 20,000 м³/сәғ (сәғәтенә 5.28 миллион голлон), ә февраль айында 500 м³ / сәғ (сәғәтенә 0.13 миллион голлон)). Иң ҙур һыу сығымы 1987 йылдың 25 авгусында теркәлгән, ул ваҡытта һыу сығымы 600 000 м³ / сәғ йәки сәғәтенә 160 миллион голлон тәшкил иткән..

Шарлауыҡ Зальце йылғаһына ҡоя, артабан Инн йылғаһына һәм Дунайға ҡушыла. Һәм, ниһәйәт Ҡара диңгеҙгә ҡоя.

## Туризм
Туристар шарлауыҡты килеп күрһен өсөн Игнац фон Кюрзингер тауҙың өҫкө яғына һуҡмаҡ эшләй. 1879 йылда Австрияның Альп клубы панорама күренешен яҡшыртыу өсөн юлды яҡшырта. Шарлауыҡты күрергә йылына 400 меңгә яҡын турист килә. Томан, һыу сәсрәүе мүк, лишайниктар һәм абағалар өҫеше өсөн идеаль шарттар тыуҙыра. Шарлауыҡ тирәләй ҡоштарҙың 62 төрө йәшәй.

Юл хәрәкәте һәм урындағы юлдың йыуылыуы урындағы ауыл халҡына кире йоғонто яһай.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Krimmler Wasserfälle web-site (in English)
* Krimmler Wasserfälle at Salzburger-Saalachtal (in German)
* Krimmler Wasserfalle stats on World Waterfall Database 
* Pictures and travel information on European waterfalls (in English)
Аҡакүл (Силәбе өлкәһе)

**Аҡакүл** —  - -  Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге күл.

## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнеп, китаптар сығарған  географ, топонимист ***Шувалов Николай Иванович*** үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә  күлдең исемен башҡортса «ака»  (ага) һәм «күл» һүҙҙәре ҡушылыуҙан килеп сыҡҡан тип яҙа. Был күл ысынлап та үҙе янындағы һыу ятҡылыҡтары менән үҙенән сыҡҡан шишмәләр менән тоташыулы (мәҫәлән, Оло  Аҡкүл менән) . Йәғни, күлдең башҡортса атамаһы - Аҡҡанкүл икәнлеге аңлашыла.

## Дөйөм мәғлүмәттәр
Күл   Ҡыштым, Озёрск ҡалалары һәм Арғаяш районы сиктәре аралығында урынлашҡан. Майҙаны — 10 км². Уртаса тәрәнлеге — 4,8 м, иң тәрәне — 12,5 м. Һыу көҙгөһө — 253,4 м.  Күлдәрҙә ҡорман, сабаҡ, алабуға, этеш, суртан кеүек балыҡтар тереклек итә .

Күлдә утауҙар әҙ. Уртаһындағы  (ярҙан 200 м) ағаслы-ҡаялы исемһеҙ ҙур утрау ғына айырылып тора, йәнә шул тирәлә  бер нисә ваҡ утраусыҡ бар - улары ярҙан алыҫ түгел.  

Ярҙарында ҙур тораҡ пункттар юҡ, әммә күп һанлы ял йорттары һәм йәйге балалар лагерҙары урынлашҡан. 

Күлдең көньяҡ яҡ ярында - таш карьерҙары һәм ярҙамсы хужалыҡтар, төньяғында — һыу ҡыуғыс ҡоролма. Көньяҡ ярҙан 1 км алыҫлыҡта — Аҡакүл үҙәне тигән ерҙә - һаҙлыҡ. Күлдең төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә шулай уҡ  яр буйҙары  ҡамышлыҡ менән ҡапланған, һаҙлыҡлы. 

Томск дәүләт университеты (ТДУ) -  ғилми хеҙмәткәрҙәренең мәғлүмәттәре буйынса, күлдең  радиация фоны  тәбиғи фонынан 50 тапҡырҙан артып киткәне теркәлгән

## Шулай уҡ ҡара
* Аракүл

## Иҫкәрмәләр
Аткүл (Силәбе өлкәһе)

**Аткүл ** —  - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге күл.

## Географияһы
Күл Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһе Эткүл районы биләмәһенә инә; уның көньяҡ-көнбайыш ярында Аткүл ауылы урынлашҡан.

Күлдең майҙаны 13 км²,оҙонлоғо — яҡынса 6 километр, киңлеге — яҡынса 2,2 километр. Һыу массаһы күләме —  29,3 млн м³ самаһы.

Күлдең төбө башлыса ләмле, әммә урыны менән таштары ла бар; ҡомло ярҙары ла бар. Ярҙары һөҙәк, үҫемлектәре күп түгел. Һанһыҙ ҡылымыҡтар һәм ер аҫты һыуҙары менән Селезән күле менән тоташҡан.

## Этимологияһы
Башҡортса  «Ат + күл» тип яһалған атама .  *Атҡол* тигән ирҙәр исеменән килеп сыҡҡан тигән фараздар ҙа бар, имеш,  «ҡол» һүҙе «күл»гә әйләнгән.
Шулай булыуы ла ихтимал, әлбиттә. Әммә күлдең халыҡ телендә Эткүл тигән икенсе күлдән бик алыҫ та булмауы шулай ҙа тап *ат* тигән хайуан исеме һәм *күл* тигәндән барлыҡҡа килеүе хәҡиҡәткә яҡыныраҡтыр

## Тасуирламаһы
Күл соҡоро  Сүмләк йылғаһының боронғо үҙәнендә урынлашҡан. Күлгә йылғанан мул булып килгән ағым иҫәбенә һыу алмашынып тора. Тәрәнлеге ҙур булмағанға күрә  йәй күлдә һыу йылына -   20° С һәм унан да юғарыраҡ була. Һыу бер тиклем тоҙло.

## Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы

Үҫемлектәре — күрән ҡамыш () һәм   ҡыяҡлы ҡамыш ().
Күл буйында  өйрәктәрҙең, шулай уҡ ҡаҙҙарҙың төрлө төрөн осратырға мөмкин .

Аткүлдә күп төр балыҡ: һаҙан, аҡ амур, ҡорман, сабаҡ, табан, алабуға, шамбы, суртан һәм башҡа балыҡтар тереклек итә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Лондон университеты

**Лондон университеты** (;  , сокр.  йәки, һирәгерәк, ) — Бөйөк Брита́нияның студенттар һаны буйынса икенсе университеты.

## Тарихы һәм эшмәкәрлеге
1836 йылда ойошторола һәм ҡатмарлы структураға эйә. 18 колледжды һәм 11 институтты үҙ эсенә ала: Лондон эшҡыуарлыҡ мәктәбен, Лондон иҡтисад һәм сәйәсәт фәндәре мәктәбен, Лондон университеты колледжын һәм бер нисә үҙәк органдарҙы. Академик университет Лондонда ҙурлығы буйынса икенсе медицина мәктәбе булып тора. Англияның ҙурлығы буйынса өсөнсө урында торған университеты исеменә Дарема университеты менән дәғүәләшә. 1900 йылда Лондон университеты федераль структураны үтеп китә.

Лондон университеты колледжына (University College London) 1826 йылда, Оксфорд һәм Кембридж дини университеттарына донъяуи альтернатива сифатында, «Лондон Университеты» исеме аҫтында нигеҙ һалына.

Иң абруйлы технология колледжы — Лондон Империяһы колледжы — 2007 йылда үҙ аллы университет булып бүленә.

Дәрестәр 160 бинала алып барыла, уларҙың күп өлөшө Блумсбериҙың Лондон районында тупланған. Парижда бүлеге бар.

Бөтә донъянан студенттар уҡытыла.

## Составы
Лондон университеты составына ошондай уҡыу йорттары инә:

# Биркбек (Birkbeck, University of London)
# Голдсмитс (Goldsmiths, University of London)
# Лондон король колледжы (king ' s College London)
# Лондон ҡала университеты (City, University of London)
# Лондон бизнес мәктәбе (London Business School)
# Лондон королева Мария университеты (London University of Queen Mary)
# Лондон университеты колледжы (University College London, UCL)
# Royal Holloway, University of London
# School of Oriental and African Studies (SOAS University of London)
# Hospital St George’Medical School ' s

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Лондонский университет // Ломоносов — Манизер [Электронный ресурс]. — 2011. — С. 27—28. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 18). — .
* Harte N. The University of London, 1836—1986: an illustrated history. L., 1986.

## Һылтанмалар
* 
* Официальный сайт университета
* University of London Archives
Киров проспекты (Дондағы Ростов)

**Киров проспекты** — 42 билдәле бина менән Дондағы Ростовта проспект.

## Тарихы
Революцияға тиклем Киров проспекты Богатянов  тыҡрығы тип атала. Исеме Бай шишмә йәки Бай ҡоҙоҡ — таҙа тәмле һыулы  шишмә менән бәйле була. 

Тыҡрыҡ ҙурая. Унда  йәһүд дауаханаһы, колбаса һәм башҡа заводтар,  оҫтаханалар барлыҡҡа килә.  1904 йылда Богатянов һәм Никольский урамдары мөйөшөндә   (хәҙер Социалистик) ростов сауҙагәрҙәренең аҡсаһына  коммерция училищеһының төҙөлөшө тамамлана.

Трамвай депоһы артында  ҙур зыярат урынлаша,  ә артабан,   ташландыҡ ерҙәр артында —алдындағы ҙур майҙан менән  ипподром урынлаша. 1910—1914 йылдарҙа ипподромда аэропландар осошо ойошторола.  Бында  1910 йылда Сергей Уточкин һәләкәткә  тарый,  Адам Габер-Влынский, Тимофей Ефимов,  Александр Васильев, Александр Кузминскийҙар оса. 

Шул йылдарҙа Покровка скверы урынында Покровка баҙарының  майҙаны урынлашҡан була. Сиркәү төҙөлә (совет власы йылдарында емерелә).

Совет осоронда Богатянов тыҡрығы Киров итеп үҙгәртелә. 1939 йылдың  30 апрелендә  С.М. Киров һәйкәле асыла. 1918 йылдың апрель айында  Киров Сергей Миронович Дондағы Ростовта Дон республикаһы советтарының I съезында ҡатнаша.

Һәйкәл хәҙер Пушкин урамының һәм Киров проспектының мөйөшөнә күсерелә.

## Фотоһүрәттәр галереяһы

Файл:Комплекс больницы Еврейского общества.JPG|Киров проспектында Йәһүдтәр йәмғиәтенең дауаханаһы комплексы  
Файл:Двухэтажный корпус больницы Еврейского общества.jpg|Киров проспектында ике ҡатлы корпус /  Социалистик урамы, 160
Файл:Одноэтажный корпус Еврейского общества.jpg|Киров  проспектында бер ҡатлы корпус / Социалистик урамы, 160
Файл:Дом Т Г Дмитриева на реставрации.JPG| Киров проспекты,40, Т. Г. Дмитриев йорто


## Әҙәбиәт

* Вера Волошинова. Ростов -на-Дону: Кировский проспект// газета «Молот». — 10.08.2012. № 111—112 — с. 6.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Кировский проспект
* Старые названия основных улиц, проспектов и переулков Ростова 
* Киров Сергей Миронович. Деятельность и судьба
Стачка проспекты

**Стачка проспекты** — Дондағы Ростовта урам. Тимер юл һәм Совет районының үҙәк магистрале, ҡаланың иң оҙон урамы

## Географияһы
1902 йылдағы  Стачкалар  майҙанынан башлана. Малиновский урамы менән киҫешкәс,  Песков урамына сыға. Йорттарҙың нумерацияһы көнсығыштан көнбайышҡа ҡарай китә.

## Исеме
Исеме күмәк эшселәрҙең  1902 йылдың ноябренәдәге забастовкаһы хөрмәтенә аталған. 1967 йылдан хәҙерге исемен ала, быға тиклем Стачка исемендәге балка тип аталған.

## Тарихы
Революцияға тиклем Камышевах балкаһы тип аталған. Тап бында 1902 стачкалар  һәм  1905—1907 йылдарҙағы Революция митингтары  үткән.  Икенсе донъя һуғышы алдынан Ростовтың көнбайыш ситен күпләп төҙөү буйынса концепция эшләнә.  1938 йылда төҙөлөш башлана, ул  Мәскәү һәм Станиславский урамынан башлана, ә дауамы   яңы автомобиль юлдары  булырға тейеш була. Һуғыш арҡаһында төҙөлөш  тик 1948 йылдың ноябрендә тамамлана. Автомобиль юлдарын төҙөү   1950 йылдар уртаһында тамамлана, 1957 йылда уҡ проспект буйлап  трамвай ебәрелә. 1963 йылда юл хәҙерге  әһәмиәтен ала. 1967 йылда  троллейбус линияһы һалына.

## Төҙөлөшө
Стачка проспектында башлыса «хрущевка» йорттары төҙөлә. Бейегерәк биналар (16 ҡатҡа тиклем)   Зорге урамы һәм   Малиновский урамдары араһындағы участкала ғына бар. Эргәләтелевизион башняһы урынлашҡан.  Күптән түгел проспектта коммерция күсемһеҙ милек объекттарын күпләп төҙөү  бара.

## Транспорты
Стачка проспекты — Дондағы Ростовта иң мөһим транспорт үҙәге, унан Көнбайыш тораҡ массивтан ҡаланың үҙәк өлөшөнә төп пассажирҙар ағымы үтә. Проспект буйлап күп һанлы коммерция һәм муниципаль автобус маршруттары үтә  (15, 16, 26, 34, 34а, 67, 71), маршрут таксилары иҫәпкә алынмаған, шулай уҡ 8, 10, 12 -се троллейбус маршруттары йөрөй. 1998 йылға тиклем проспектта трамвай йөрөгән, әммә трамвай  селтәре емерелеү һөҙөмтәһендә  бөтә тейешле инфраструктура  юҡ ителә.

## Башҡа урамдар менән киҫелеше
Көнсығыштан көнбайышҡа ҡарай күп һанлы урамдар менән киҫешә: Порт урамы, Профсоюз урамы, Спартак урамы, Кулагин урамы,   Хеҙмәтсәндәр урамы, Зорге урамы,  Мильчаков урамы, Малиновский урамы.

## Иғтибарға лайыҡ объекттар

* 1902 йылғы стачка һәйкәле
* Дружжиниктар майҙанындағы сквер
* "Локомотив" стадионы 
* Тюленин  скверы
* Г.Дортмунд исемендәге парк
* Плевен ҡалаһы (болгар ҡалаһы Плевенға арналған) исемендәге парк 

## Фотогалерея

Файл:Начало пр. Стачки.JPG|Проспект башының күренеше 
Файл:Перекресток пр. Стачки и ул. Труженников.JPG|Хеҙмәтсәндәр урамы менән киҫелеше  
Файл:РНД-Памятник Древо жизни.jpg| «Тормош ағасы» скульптураһы
Файл:Фонтан на проспекте Стачки.jpg|«Ыласын» сауҙа үҙәге эргәһендә фонтан


## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Железнодорожный район Ростова-на-Дону
* Советский район Ростова-на-Дону

## Иҫкәрмәләр
Селтик Парк

**«Селтик Парк»** (ингл. &nbsp;Celtic Park) — Шотландияла Глазго ҡалаһындағы футбол стадионы. «Селтик» футбол клубының  үҙ майҙаны. Һыйҙырышлығы буйынса Шотландияла  «Маррифилд» клубынан һуң икенсе стадион.

## Тарихы
Үҙенсәлекле стадион 1888 йылда волонтёрҙар төркөмө тарафынан  төҙөлгән.  1888 йылдың 28 майында «Рейнджерс»  командаһына ҡаршы тәүге уйынын үткәрә, унда «Селтик» 5:2. иҫәбе менән еңә.   Киләһе өс йыл дауамында «Селтик» яңы стадион төҙөргә ҡарар итә. сөнки йыллыҡ рентаһы £50 алып £450 тиклем арта. Яңы стадион 1892 йылда файҙаланылмаған кирбес заводы урынында   иҫке стадион ҡаршыһында төҙөлә. Стадионды асыу тантанаһында ҡатнашҡан журналист был ваҡиғаны «зыяраттан ожмахҡа күсеү» тип тасуирлай, ошо ваҡыттан алып уның ҡушаматы «Paradise» була. Төп трибунанын   бөтә Бөйөк Британияла егерменән ашыу стадион проектлаған  Арчибальд Литч төҙөй.

1938 йылда «Рейнджерс» командаһы менән  беренсе дивизион матчында  рекордлы килеү  теркәлә — уйынға  92 975   кеше килә. 90-сы йылдарҙа   «Хэмпден Парк» стадионындағы реконструкция ваҡытында   «Селтик Парк» бер нисә кубок   финалдары өсөн  майҙансыҡ булып хеҙмәт итә, уларҙың һуңғыһы 1998 йылда үтә. Стадион шулай уҡ бер нисә тапҡыр Шотландияның милли йыйылмаһы командаһы  уйындары өсөн файҙаланыла, һуңғы матч  Евро 2008 һайлау циклын үткәреү сиктәрендә 2006 йылда уҙа. 

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Юлдаш менән төрө
* Шотландияның милли паркында футбол архив селтик.
Белеккүл (Силәбе өлкәһе)

**Белеккүл**  —  - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл Армия районындағы () күл

## Этимологияһы
Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист ***Шувалов Николай Иванович*** үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең исемен башҡортса *белексе* йәки *белек* һәм *күл* һүҙҙәре ҡушылыуҙан килеп сыҡҡан тип яҙа .

## Тасуирлама
Белеккүл төньяҡтан көньяҡҡа 4,5 километрға, көнбайыштан көнсығышҡа  табан 3 километрға һуҙылған. Уртаса тәрәнлеге 2,5 метр. Ҡомло күл.

Күлдә терекләнгән балыҡтар: алабуға, суртан, һаҙан, табан һәм башҡалар.

## Географияһы
Белеккүл Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл Армия районының төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә  Ҡурған өлкәһе сигендә, Басказык йылғаһы янында урынлашҡан.

Силәбегә тиклем юл 110 километр .

Күлдең төньяҡ-көнсығыш   ярында Белеккүл ауылы урынлашҡан. Йыраҡ түгел ваҡ күлдәр: Боровое, Ҡамышлы, Ванькино һәм Огарыш теҙелеп киткән.

## Һылтанмалар
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 11. Средний Урал и Приуралье. Вып. 2. Тобол / под ред. В. В. Николаенко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1965. — 240 с.
*Беликуль, озеро http://www.naurale.com/items/1391/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C#.XJZTFXD5eUk 
*Шувалов Н. И. Беликуль // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7

## Иҫкәрмәләр
Балалар һәм йәштәр ижады һарайы (Дондағы Ростов)

**Балалар һәм йәштәр ижады һарайы**  ― Рәсәйҙә  балаларға белем биреүҙең төп үҙәктәренең береһе, ул  5 йәштән алып 18 йәшкә тиклемге 11 мең баланы берләштерә. Бында йөҙҙән ашыу педагог эшләй. Дондағы Ростов ҡалаһында урынлашҡан

## Тарихы
1936 йылдың 23 майында Дондағы Ростовта  Гәзит тыҡрығы һәм Ҙур Баҡса урамы  киҫелешендә (Энгельс)  Пионерҙар һарайы асыла.

1936 йылдың көҙөндә Һарайҙың   фәнни-техник һәм һынлы сәнғәт бүлеге үҙ эшен башлай,  1937 йылда натуралистик  бүлек асыла, 1938 йылда  ― хәрби-спорт бүлеге, 1939 йылда ― сәйәси бүлек асыла.  1940 йылда  Пионерҙар һарайында  40-тан ашыу  түңәрәктәр, студиялар,  лабораториялар һәм художество коллективы эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышы (1941―1945 йй.) осоронда Пионерҙар йортоноң  эшмәкәрлеге немец ғәскәрҙәре оккупацияһы ваҡытында ғына туҡтатыла. Һарайҙың күп кенә уҡытыусылары фронтҡа китә. Һуғыштан һуңғы тәүге йылдарҙа һарай  элекке секцияларын һәм түңәрәктәренең эшен дауам итә. 

Был осорҙа  музыкаль студия ойошторола, мәктәпкәсә балалар  һәм башланғыс мәктәп уҡыусылары өсөн «Йондоҙсоҡ» клубы, КИД (интернациональ дуҫлыҡ клубы),  Ҡала пионер штабы «Борғо», өлкән класс уҡыусыларының  комсомол штабы «Тынғыһыҙ йөрәк» эшләй.

1970―80 йылдар осоронда һарайҙа Дондың пионер ойошмаһы «Пионер даны» тарихы музейы, «Йәш табип», «Йәш осоусы», «Йәш моряк» клубтары асыла, «Тере мөйөш» булдырыла, һарайҙың пионер флотилияһы  барлыҡҡа килә.

Дон йылғаһының һул ярында пионер, комсомол активының һәм пионер вожатыйҙарының   «Көмөш торбалар» лагеры асыла. Унда «Һәләк булған яугирҙар» мемориаль комплексы эргәһендә, Мәңгелек ут янында Фрунзе исемендәге скверҙа даими эшләүсе пионер-комсомол  Пост № 1 ойошторола, унда бөгөнгө көнгә тиклем ҡала мәктәптәренең уҡыусылары почетлы Хәтер Вахтаһын алып бара. 

Был осорҙа иң мөһим ваҡиғаларҙың береһе булып  Үҫмерҙәр ғилми йәмғиәте, артабан —  йәш тикшеренеүселәрҙең Дон фәндәр академияһы асылыу тора.  Йыл һайын үткәрелгән конференцияларҙа йәш тикшеренеүселәр фәндең  төрлө тармаҡтары буйынса  докладтар менән сығыш яһай.  Рәсәй флоты тарихының  «Диңгеҙ даны»  музейы ойоштороу тамаланған.

1991 йылда Пионер һарайы Дондағы Ростовтың Балалар һәм йәштәр ижады һарайы тип үҙгәртелә.  Финанс көрсөгө осоронда 1990 йылда Һарай хеҙмәткәрҙәре учреждениены һаҡлап алыу ғына  түгел, «Дон крайы тарихы» һәм «Йәш һаҡлаусылар»  музейҙарын да  аса, һәләтле балалар өсөн беренсе йәйге ҡала мәктәбе «Өмөттө» аса.

## Структураһы
Һарайҙа 10 бүлек эшләй:

* Хәрби-патриотик бүлек;
* Музыкаль студия;
* Биҙәү-ҡулланма сәнғәте бүлеге;
* Социаль ижад бүлеге;
* Художество бүлеге;
* Экология бүлеге;
* Балалар һәм йәштәр социаль инициативаһы үҫеше  үҙәге;
* Психологик хеҙмәте;
* «Һәләт» үҙәге.

## Иҫкәрмәләр
Чечерск

**Чечерск** () — Белоруссияның Гомель өлкәһендәге ҡала, Чечерск районының административ үҙәге. Ҡала, Чернобыль АЭС-ындағы авария менән бәйле, радиация менән ныҡ зарарланған районда урынлашҡан.

## Урынлашыуы
Ҡала Гомелдән 67 км төньяҡта, Чечора Сож йылғаһына ҡойған ерҙә урынлашҡан.

Халыҡ һаны: 7600 кеше (2005), 8060 кеше (2013), 8086 (2014), 8222 (2016 йылдың 1 ғинуарына).

## Тарихы
Ҡаланың исеме Чечора йылғаһынан килеп сыҡҡан.

Чечерск XII быуат йылъяҙмалары буйынса билдәле. Ҡаланың нигеҙендә боронғо ҡаласыҡ булғандыр, күрәһең, шунан XII—XIII быуаттарҙағы ҡалаларға хас булғанса, планлаштырылған структуралы ҡала үҫеп сыға.

XIV быуат урталарына тиклем (Литваға ҡушылғанға тиклем) Чернигов кенәзлеге составында була.

1772 йылға тиклем Чечерск — Бөйөк Литва кенәзлеге Минск воеводалығы Речица поветы Чечерск староствоһының үҙәге була.

Речь Посполитаяны 1772 йылда 1-се бүлгәндән һуң — Рәсәй империяһы (Рогачевский өйәҙе Могилев губернаһы) составында. Екатерина II ҡаланы билдәле урыҫ полководецы, крайҙың генерал-губернаторы З. Г. Чернышевҡа бүләк итә, шунан һуң ҡала шәп үҫешә башлай. Чернышев һәм уның вариҫтары тарафынан таш ратуша, өс сиркәү һәм костёл төҙөлә, крепостной театр, быяла заводы, винокурня барлыҡҡа килә; ҡала классик стилдә үҙгәртеп ҡорола.

## Галерея

Файл:Chachersk1.JPG|Сож йылғаһы
Файл:Chachersk2.JPG|Шарап заводы
Файл:Chachersk3.JPG|Район хакимиәте бинаһы һәм ҡала ратушаһы
Файл:Ратуша. г. Чачэрск.jpg|Ҡала ратушаһы
Файл:Church of the Transfiguration, Čačersk 6087.Jpg|Преображенск сиркәүе


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Чечерский районный исполнительный комитет 
* Золотое кольцо гомельщины / Чечерск
Әртуғрул мәсете

**Әртуғрул мәсете** йәки **Азади мәсете** () — Ашхабадтың иң матур мәсеттәренең береһе, төрөк стилендә тѳҙѳлгән, ҡалала иң ҙур мәсет булып тора. Мәсеттең дүрт манараһы бар. 1990 йылдар башында, Төркмәнстан бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң төҙөлгән мәсеттәрҙең береһе. Төрөк хакимы Әртуғрул хөрмәтенә аталған.

## Тарихы
1992 йылда Төркиә премьер-министры Сөләймән Демирель мәсет төҙөү идеяһы тәҡдим итә. 1993 йылдың 12 ғинуарында мәсеткә нигеҙ һалына. Төҙөлөш ваҡытында бер нисә осраҡлы үлем була, һөҙөмтәлә ҡайһы бер диндарҙар мәсет уңышһыҙлыҡ килтерә тип инана. Мәсет 1998 йылда асыла, һәм Ғосман солтаны Әртуғрул хөрмәтенә атала. Әртуғрул (1198—1281) — төрки (уғыҙҙарҙың ҡайы ҡәбиләһе вәкиле) хакимы, Ғосман династияһын башлап ебәргән Ғосман I-нең атаһы. 1227 йылдан алып Ғосман бейлеге хакимы була. Әртуғрул мәсетенең Истанбулдағы Зәңгәр мәсет менән тышҡы оҡшашлығы бар, сөнки классик ғосман стилендә төҙөлгән.

## Иҫкәрмәләр
Ҡурлауҙы (күл, Силәбе өлкәһе)

**Ҡурлауҙы** (*Хурлауҙы*) - ()  — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл Армия районындағы () Копейск ҡалаһы янындағы күл. Административ йәһәттән муниципаль берәмектәрҙең икеһенә лә ҡарай.

## Этимологияһы

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист ***Шувалов Николай Иванович*** үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең исемен башҡортса "*хурлау*" (диалектта "*ҡурлау*") тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан тип яҙа.

## Тасуирламаһы
Ҡурлауҙы күле диңгеҙ кимәленән 184 м бейеклектә урынлашҡан.

Ҙур сөсө һыу ятҡылығы. Күлдең майҙаны һыу кимәленә бәйле ныҡ үҙгәреп тороуы мөмкин (һыу ныҡ ташҡан йылдары 90 км2 етә). Ярашлы рәүештә тултырып һәм, шуға ярашлы упҡындарының, шулай уҡ ләмле һәм ҡомло һайлыҡтарының майҙандары ла үҙгәреп тора. Копейскиҙың тотонолған һыуҙарын түгеү өсөн ҡулланыла.

## Әһәмиәте
Күл һыу ҡоштарының оя ҡороу урыны булараҡ ҙур әһәмиәткә эйә. Бында бакландар, пеликандар оя ҡороуы күҙәтелә. Сыпҡайҙар, ҡашҡабаштар, сумғыс өйрәктәр, аҡсарлаҡтар күпләп оялай. Был һыу майҙандары Ҡара сыпҡай, бөҙрә пеликан, оҙонаяҡ сәпсәү, аҡбаш өйрәк һәм бәләкәй аҡсарлаҡ оялай торған урындарҙы һаҡлау өсөн һәм һыу ҡоштарының күсеп йөрөй, көҙҙәрен осоп киткәндә туҡтай торған урыны булараҡ халыҡ-ара әһәмиәткә эйә. Рәсәй ҡоштарҙы һаҡлау союзы ЧЛ-004 номеры аҫтында күлде «Төп орнитологик территориялар» программаһына индергән .

Файҙаланыусы - ЯАЙ «Силәбе балыҡсылыҡ хужалығы» («Челябинское рыбоводное хозяйство»).

## Иллюстрациялар

Pelican kurladi.jpg|Ҡурлауҙыла бөҙрә пеликандар
Pelican kurladi_2.jpg|Ҡурлауҙыла бөҙрә пеликан
Pelican kurladi_3.jpg|Ҡурлауҙыла бөҙрә пеликан


## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
*Шувалов Н. И. Курлады // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
## Әҙәбиәт
*
Ҡаҙағстан фәндәр тарихы музейы

**«Ғылым Ордасы»** **Ҡаҙағстан фәндәр тарихы музейы** — *Ғылым ордасы* (Ҡаҙағстан, Алма-Ата) комплексында урынлашҡан Ҡаҙағстан Милли фәндәр академияһының тарих музейы.

## Тарихы
Ҡаҙағстан Республикаһы мәғариф һәм фән министрлығы фәндәр буйынса комитетының 2010 йылдың 1 июнендәге 35-ПР һанлы бойороғона ярашлы, үткәреү «Гылым ордасы» үҙәге ҡарамағында музей һәм коллекцияларҙы һаҡлау, өйрәнеү һәм популярлаштырыу, фәнни, тарихи һәм мәҙәни мираҫты киң таратыу һәм ғилми-тикшеренеү һәм мәҙәни-ағартыу эштәре алып барыу маҡсатында Ҡаҙағстан фәндәре тарихы музейы ойошторола 

Коллекция ике йыл дауамында булдырыла. Музей фондына 6 меңдән ашыу китап, фотодокументтар, ғалимдарҙың, мәғрифәтселәрҙең, геройҙарҙың шәхси әйберҙәре инә. Ул 2012 йылда Ҡаҙағстан фәндәр академияһы бинаһында үҙ ишектәрен аса.

Музей экспозицияһы структураһы түбәндәге тематик бүлектәрҙе: «Ҡаҙағстан фәненең боронғо сығанаҡтары. Ҡаҙағстан фәненең тыуыуы. XIX быуаттың мәғрифәтсе ғалимдары», «Совет осоронда ҡаҙағстан фәненең үҫеше һәм аяҡҡа баҫыуы» һәм «Бойондороҡһоҙ Ҡаҙағстан фәне»индерә.

## Экспозицияһы
Музей экспозицияһына Әбү Нәсер әл-Фараби, Хужа Әхмәт Яссауи, Мәхмүт Ҡашғари, Йософ Баласағуни, Ҡадырғәли Жалайри, Мөхәммәт Хәйҙәр Дулати кеүек урта быуат аҡыл эйәләренең хеҙмәттәре урынлаштырылған. Күргәҙмә шулай уҡ Ибрай Алтынсарин, Чокан Вәлиханов, Абай Ҡонанбаев кеүек XIX быуат Ҡаҙағстан мәғрифәтселәре тормошон һәм ижадын сағылдыра. Музей экспозицияһы ҡаҙаҡ халҡының ерҙәрен, ауылдарын, тарихын, көнкүрешен, традицияларын өйрәнгән билдәле шәрҡиәтселәр, Ҡаҙаҡ ССР-ы Фәндәр академияһы тарихы һәм Рус география йәмғиәтенең етәкселәре һәм күренекле вәкилдәре тураһында һөйләй .

## Иҫкәрмәләр
«Йәш сәхнә» ҡаҙаҡ драма театры

**Байткен Омаров исемендәге «Жас Сахна» театры** — Ҡаҙағстандың Алма-Ата ҡалаһындағы бойондороҡһоҙ театры.

## Тарихы
«Жас Сахна» («Йәш сәхнә») театрын 2006 йылда ҡаҙағстан актёры, режиссёры һәм педагогы Б В. Омаровтың ҡыҙы булдырған. Елебеков исемендәге Эстрада-цирк колледжының (һуңынан театрға Байткен Омаров исеме бирелә) актёрҙар әҙерләү бүлегендә студенттарҙың Омаров етәкселегендәге «Жас талант» театр труппаһы артистары яңы театрҙың нигеҙен тәшкил итә. Ҡаҙағстан актёры һәм телетапшырыуҙар алып барыусыһы Евгений Жуманов театрҙың художество етәксеһе була.

2013 йылдың 27 апрелендә халыҡ-ара театр фестивале сиктәрендә театрҙың үҙ сәхнәһе асыла. Сәхнәлә беренсе даими спектаклдәрҙе Немец драма театры труппаһы, шулай уҡ 2012 йылда үҙ майҙанын юғалтҡан «Зазеркалье» ҡурсаҡ театры уйнай. 2013/14 йылдар миҙгелендә театр «Кыздарай Беу» комедияһын һәм Евгений Жумановтың «Әхлаҡһыҙлыҡ» моноспектаклен индергән үҙ репертуарына эйә булған.

2014/15 йылдар миҙгеле башында театрҙы Шанин Булат етәкләй, шунан башлап «Жас Сахна», ҡыҫҡа ваҡыт эсендә тиҫтәнән ашыу, шулар араһында Н.Гоголдең «Шинель» әҫәре буйынса һүҙһеҙ пластик драмаһын, «Лика. Бер мөхәббәттең ике тарихы» лирик притчаһын, «Эпизодтар» пантомимаһын һәм башҡаларҙы атарға була,спектакль ҡуйып, үҙ репертуарына эйә була.

2016 йылдың башынан тажик драматургы, режиссёры һәм актёры Барзу Абдураззаков театрҙың художество етәксеһе булып эшләй. Уның менән бергә «Жас Сахна» театрына күпселеге Ҡаҙаҡ милли сәнғәт академияһын тамамлаусыларҙан тороусы «ВТ» труппаһы (ғәмәлдә ике театр ҡушылған) килә. Абдураззаковтың «Синыфташтар. Тормош һабаҡтары» («ВТ» театры сәхнәһенән күсерелгән) драмаһы, К. Гоцци пьесаһы буйынса «Бәхетле хәйерселәр» комедияһы һәм   яңы театрҙағы беренсе спектаклдәре булып торған. Бынан тыш, Евгений Жумановтың  һәм   моноспектаклдәре тергеҙелгән.

2016 йылда «Синыфташтар. Тормош һабаҡтары»  һәм   фестивалендә тәҡдим ителгән.

2016-17 йылдар миҙгелендә Т. Джюдженоглу (автор спектакленең премьераһын ҡарай һәм уны юғары баһалай),  пьесаһы, ә киләһе миҙгел — американлы Д. Нигроның «Еп теорияһы. Йәнлектәр тарихы» пьесаһы буйынса (илдәге тәүге постановкаһы) спектаклдәр ҡуйыла. Һуңғыһын актёр һәм режиссёр Виталий Куприянов ҡатнашлығында Барзу Абдураззаков сәхнәләштергән. Шул уҡ ваҡытта "Йәнлектәр тарихы"нда Абдураззаковтың фирма балаган стиле күҙгә ташланып торһа ла, Куприянов спектаклгә үҙенсәлекле пластика һәм ритм индергән". Ике спектакль менән дә театр Ҡаҙағстандың драма театрҙары республика фестиваленең «Иң яҡшы режиссура» номинацияһында еңеүсе булды.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Информация на сайте Ассоциации деятелей русских театров зарубежья
Оло Кәҫле

**Оло Кәҫле** *(Оло Кәһте)* ( - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы күл.

## Этимологияһы
М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт теле кафедраһы профессоры Шәкүров Р.З.  атамаһы (диалек. *Кәһте*) "кәҫ" һүҙенән килеп сыҡҡан тип фараз итә . ( тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан тигән фекерҙәр ҙә бар .

## Географияһы
Кәҫле районының көнбайыш өлөшөндә , Кәҫле ҡалаһы янында урынлашҡан. Оло Кәҫле күле тирәләй бәләкәй һәм уртаса ҙурлыҡтағы күлдәр күп: бында Кирете, Һуңкүл, Оло һәм Кесе Киҫегәс, Оло Алакүл, Алабуға, Ҡотташы һәм Кесе Кәҫле урынлашҡан .

## Тасуирламаһы
Оло Кәҫле күле ағымлы, тар ғына ҡылымыҡтары аша Оло Киҫегәс һәм Кирете күлдәре менән, киң булмаған яһалма каналдар аша - Ирташ һәм Алабуға күлдәре менән тоташа, һәм Кәҫле күлдәре каскадының бер быуыны булып тора.

Күлдә ошондай балыҡтар: суртан, алабуға, сабаҡ, табан, этеш, шамбы, рипус, алабалыҡ, ҡарабалыҡ һәм башҡалар тереклек итә.

Ярҙары һөҙәк, тәпәш, бер төҫлөпәк, аҙ йырғыланған. Оло Кәҫле күле һыуйыйғысы рельефы убалы-ҡырлалы, үҫемлектәр донъяһы көньяҡ тайга ярымзонаһына ҡарай, унда ҡайын һәм ҡарағай өҫтөнлөк итә. Һыу күләме яҡынса 120 миллион куб. м тәшкил итә. Һыуы сөсө, кислородҡа бай, гидрокарбанат-кальцийлы типҡа ҡарай. Күл һыуында микроэлементтар комплексы бар, фосфор миҡдары юғары, шуға бәйле йәйге осорҙа һыу өҫтө йәшелләнә - фитопланктон ныҡ үрсей. Һыуҙың минераллашыуы - 160-180  мг/л. Һыу сифатына тәбиғи һәм антропоген факторҙар (хужалыҡ-көнкүреш һыуҙарын тейешенсә таҙартмау) йоғонтоһо көслө .

## Һылтанмалар
* Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 11. Средний Урал и Приуралье. Вып. 2. Тобол / под ред. В. В. Николаенко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1965. — 240 с.
*Шәкүр Рәшит. Башҡорт диалектологияһы: уҡыу ҡулланмаһы. — Өфө:Китап, 2012. — 240 бит.
15ВИ 978-5-295-05479-2
*Матвеев А. К. «Топонимия Урала». Учебное пособие - Свердловск, 1985

## Иҫкәрмәләр
Губернатор йорто (Воронеж)

**Губернатор йорто** —Воронежда Революция проспекты, 22 йорт адресы буйынса урынлашҡан административ бина.

Йорттоң көньяҡ өлөшө 1780 йылда Воронеж коменданты А. И. Хрущёвтың ике ҡатлы айырым йорто итеп төҙөлә. 1792 йылда йортҡа губернатор О. И. Хорват хужа була. 1795 йылда ул уны ҡаҙнаға һата, һәм 1917 йылға тиклем был бина Воронеж губернаторының рәсми резиденцияһы була. Унда губернаторҙың канцелярияһы һәм уның шәхси бүлмәләре урынлаша.

XIX быуат башында усадьба йортто, ике флигелде һәм ҙур баҡсаны үҙ эсенә ала. XIX быуат уртаһында йортто С. Л. Мысловский проекты буйынса үҙгәртеп ҡоралар — төп йортто уң флигель менән тоташтыралар.

Революциянан һуң бина Халыҡ ойошмалары йорто була, 1920-се йылдарҙа бина Крәҫтиән йорто һәм губерна совет партия мәктәбе итеп бирелә. 1934 йылдан бында өлкә асыҡ китапханаһы һәм нәфис сәнғәт музейы урынлаша. Бөйөк Ватан һуғышында йорттоң иҫке өлөшө ныҡ зыян күрә. 1950 йылда, йортто төҙөкләндергәндә, архитектор Н. В. Троицкий йорттоң ике төрлө ваҡыттарҙағы өлөшөн берләштерә, иҫке өлөшөн бейегәйтә һәм уртала ҡыйыҡлы галерея төҙөй. Ремонттан һуң унда «Йәш коммунар» гәзите урынлаша. Хәҙер бина федераль казначействоға һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы фондына бирелгән.

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
* 
*
Үрге Лужица

**Үрге Лужица** (, ) —  Германияның  Саксония ерҙәрендә һәм  Польшаның көньяҡ-көнбайышында (Нижнесилезский воеводствоһы биләмәһенең бер өлөшөндә) урынлашҡан тарихи-географик өлкә,  Лужицаның бер өлөшө. Үҙәге — Баутценҡалаһы.

Үрге Лужила немецтәр менән бергә  лужи (20 мең кеше)  тигән бәләкәй көнбайыш славян халҡы йәшәй.

Лужи халҡы үрге лужи телендә һөйләшә, барыһы ла немецсә белә.

Беренсе мең йыллыҡта Үрге Лужи ерҙәрендә мильчан халҡы йәшәгән.

X быуатта Лужицаны Германия феодалдары  баҫып ала. XI—XIV быуаттарҙа  Үрге Лужица  Польша, Чехия һәм Бранденбургтың Мейсенский маркграфы ерҙәре була. 1367 йылда Үрге Лужица Богемия Короллеге составына инә  ( 1526 йылдан Габсбург монархияһы составында), 1635 йылда  Саксония курфюршествоһы биләмәһенә ҡарай. 1815 йылда Үрге Лужица  Герлиц ҡалаһы менән Силизия прусс провинцияһы өлөшө була.

С 1541 йылдан  Үрге Лужицала Пасха ат парады  (Пасха кавалькадаһы, Крижерье) үткәрелә.

## Шулай уҡ ҡара

* Түбәнге Лужица
## Әҙәбиәт
* *К. В. Шевченко.* Лужицкий вопрос и Чехословакия: 1945—1948. — М., 2004.
Оло Ҡояш

**Оло Ҡояш** () - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы күл.Урыҫ телендә Огневское тигән икенсе атамаһы ла бар .
 
## Этимологияһы
Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең исемен башҡортса *ҡояш* тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан тип иҫбатлай.

## Географияһы

Координаталары: 56°8′34″N 61°32′59″E

Күл Кәҫле районының көнсығышында, Бәйнәүеш күленән ике саҡрым көнбайыштараҡ урынлашҡан. Йыраҡ түгел Кесе Ҡояш күле.

Көньяҡ-көнбайышында — Огневский , төньяҡ-көнсығышта Клепалово тораҡ пункттары урынлашҡан.

Силәбегә тиклем араһы – 142 км, Екатеринбургҡа – 132 км.

## Тасуирламаһы

Оло Ҡояш күле төньяҡтан көньяҡҡа- 6,5 километрға, көнбайыштан көнсығышҡа табан 5 километрға һуҙылған. Һыу көҙгөһө майҙаны – 23 кв. км. Уртаса тәрәнлеге – 2 м, максималь тәрәнлеге — 4 м тиклем. Полднево юлы яғынан тәрәнлеге яғынан ҙур түгел - 2,5 метрға тиклем. Күлде урмандар уратып алған. Төбө урыны менән ҡомло, урыны менән ләмле. Коряга күп Көнбайыш ярында ағас төпһәләре һәм һыуға батҡан ҡыуаҡлыҡтар күп.

Көньяҡтан күлде ҙур булмаған аралыҡ Кесе Ҡояш күленән айырып тора. Бәләкәй күленең диаметры яҡынса 1 км .

## Сығанаҡтар
*Шувалов Н. И. Курлады // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
Кулиг

**Кулиг** — егеүле ат саналарында сәфәр йөрөү. Кугиг ваҡытында бер нисә санаға егелгән ат ҡатнаша (процессия). Был Польшала карнавалдың һуңғы айында (Польшала "запуста" тип атала) үткәрелә торған күңел асыу сараһы. Был сарала музыка уйнай, йырҙар йырлайҙар һәм усаҡ янында күңел асалар. Кисен факел яҡтыһында саналарҙа йөрөйҙәр.

XVI быуаттан XX быуат башына тиклем саналарҙа йөрөү тик магнаттар һәм урта дворяндар араһында ғына бик популяр күңел асыу сараһы булған. Улар араһында Польша бүленгәндән һуң патриотик ҡарашлы шәхестәр булған, кугигты ойоштороусылар  бүленеүгә ҡаршы, поляк милли традицияларын тергеҙеү сиволы булараҡ берләшкәндәр. Саналар процессияһы башында Арлекин тип аталған башлыҡ булған. Уның бурысы — баҫып алыусыларға ҡаршы хәрби хәрәкәттәр башланған осраҡта дошманлашып йәшәгән поляк дворян ғаиләләрен бурләштереү маҡсатында маршрутты планлаштырыу булған. Ҡайһы саҡта санала сәфәр бер нисә көн дауам иткән ..

Кулигтың мәҙәни әһәмиәте лә бар, сәфәр барышында краковяк, мазурка , полонез, куявяк, оберек кеүек поляк халыҡ бейеүҙәре, шулай уҡ региональ *полька* һәм драбант бейеүҙәре башҡарыла. Шул уҡ ваҡытта танго, вальс кеүек сит бейеүҙәрҙен башҡарыу тыйыла, был кешегә сәфәрҙән ситләштереү менән янайҙар. Шулай уҡ фрак кейеп санаға ултырырға ярамай.

Хәҙерге ваҡытта  трактор йәки автомобилгә трос, арҡан менән  н бер нисә сана тағып  йөрөүҙе лә кулиг тип атайҙар. Был күңел асыу сараһы уҡыусы балалар араһында киң таралған.Ғәмәлдә бының ысын кугил менән бәйләнеше юҡ тиәрлек. 
## Иҫкәрмәләр
Хойники

**Хойники** () — Белоруссиялағы ҡала, Гомель өлкәһенең Хойники районы үҙәге. Ҡала Гомелдән 105 км алыҫлыҡта һәм Мозырҙан 60 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Гомель — Брест линияһынан айырылып киткән Василевичи — Хойники юл тармағының һуңғы тимер юл станцияһы.

Ҡаланың территорияһы һәм халҡы 2009 йылда ҡалаға Малишев ауылы ҡушылыу иҫәбенә арта.

Халҡы — 12 698 кеше (2016 йылдың 1 ғинуарына).

## Тарихы
Хойники беренсе тапҡыр 1504 йылда Бөйөк Литва кенәзлегенең Киев воеводалығы Брагинская улусы ауылы булараҡ телгә алына, Полозовичтарҙыҡы, Любецкийҙарҙыҡы, Харлинскийҙарҙыҡы, Абрамовичтарҙыҡы, Брозовскийҙарҙыҡы, Шуйскиҙарҙыҡы, Прозорҙарҙыҡы булып һанала. 1793 йылдан — Рәсәй империяһы составында, реформа осоронда Минск губернаһы Речица поветы улус үҙәге.

1897 йылда 2,7 мең кеше йәшәгән. Ике һыу тирмәне, завод, мәктәп эшләй.

1917 йылдың ноябрендә совет власы урынлаштырыла. 1918 йылдың февраль-декабрь айҙарында немец ғәскәре оккупациялай.

1919 йылда РСФСР-ға тапшырыла, 1926 йылдың 8 декабренән район үҙәге, БССР-ға ҡайтарыла.

1938 йылдың 29 сентябренән Полесье өлкәһенең ҡала ҡасабаһы, 3,4 мең халҡы, ағас бысыу заводы була.

1941 йылдың 25 авгусынан 1943 йылдың 23 ноябре буйынса немец ғәскәре оккупацияһында була.

1954 йылда Гомель өлкәһе составына инә.

1967 йылдың 10 ноябрендә ҡала статусын ала. 1970 йылда 9,5 мең кеше йәшәй. 1986 йылдың аҙағына ҡарата ҡала халҡы 45,9 мең кеше тәшкил итә.

Чернобыль АЭС-ындағы авария һөҙөмтәһендә ныҡ ҡына зыян күрә.

Ҡалала бер дауахана, дүрт мәктәп, шул иҫәптән гимназия, дүрт балалар баҡсаһы бар. «Журавінка» ҡунаҡханаһы, «Полесье» рестораны эшләй. «Хойнiцкiя навiны» гәзите сыға (элек «Ленiнскi сцяг»).

## Халҡы

## Иҫтәлекле урындары
* Урындағы православие приходы Туровский-Мозырь епархияһына ҡарай. Хойники Изге-Покровка ҡатын-ҡыҙҙар монастыры эшләй.
* Иҫке Хойники һәм Яңы Хойники райондары араһында ташландыҡ ерҙә ЧАЭС-та һәләк булғандар иҫтәлегенә «Ҡайғы» һәйкәле ҡуйылған.
* 2010 йылдың 5 сентябрендә Хойники ҡалаһында Белорус яҙмаһы көнө үтә. Яҙма көнө хөрмәтенә Үҙәк парк тергеҙелә.
* Авраамовтар усадьба йортонда Хойники крайҙы өйрәнеү музейы урынлашҡан. Андрей Михайлович Авраамов Коммерция фәндәре академияһын ҙур көмөш миҙал менән (1897) һәм Петербург урман институтын тамамлағандан һуң, үҙенең ҙур имениеһында ауыл һәм урман хужалығын уңышлы алып бара. Усадьбаның матур ансамбле барлыҡҡа килә, усадьба бинаһының төп фасадындағы «1912» датаһы, моғайын, төҙөлгән йылын күрһәтәлер.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Белоруссияның ҡала ҡасабалары
* Белоруссия ҡалалары

## Иҫкәрмәләр
Цветаевтарҙың йорт-музейы (Ново-Талицы)

**Цветаевтар ғаиләһенең йорт-музейы** — урыҫ мәҙәниәтенә бер нисә билдәле эшмәкәрҙәр биргән ғаиләнең йорт-музейы. Ново-Талицы ауылында урынлашҡан.

## Архитектураһы
Музей буралған ағас йортта урынлашҡан, бында 1853 йылдан алып 75 йыл дауамында Цветаевтар ғаиләһенең өс быуыны йәшәгән.

## Музей
Цветаев Владимир Васильевич (1819—1884) — дин әһеле, Марина Ивановна Цветаеваның олатаһы, Талицаға ғаиләһе менән күсеп килә һәм Виргуза йылғаһы ярындағы мәхәллә йортонда төпләнә. Уның балалары — Петр, Иван, Федор һәм Дмитрий — Рәсәй мәҙәниәтенә ҙур өлөш индерәләр. Уларҙың иң билдәлеһе — Иван Владимирович — Александр III исемендәге нәфис сәнғәт музейына нигеҙ һалыусы һәм идея яғынан рухландырыусы (хәҙер ул А. С. Пушкин исемендәге дәүләт һынлы сәнғәт музейы).

Цветаевтар вафат булғандан һуң йорт национализациялана, ә һуңынан шәхси ҡулға тапшырыла.

1988 йылда йортто дәүләт элекке хужаһынан музей төҙөү өсөн һатып ала. Унда реставрация башлана. Бер үк ваҡытта экспозиция материалдары йыйыу буйынса эштәр бара. 1995 йылдың 18 майында, Халыҡ-ара музейҙар көнөндә, йорт-музей килеүселәр өсөн үҙенең ишектәрен аса.

Музей экспозицияһы төп нөсхә экспонаттарҙан тупланған: шәхси әйберҙәре, китаптары, фотолары, шулай уҡ көнкүреш әйберҙәре һәм ғаилә ҡомартҡылары йыйылған, улар Цветаевтарҙың тормошо, ғәҙәттәре һәм мауығыуҙары менән танышырға, уларҙың Ватан алдындағы хеҙмәте хаҡында белергә мөмкинлек бирәләр.

Йорт-музейҙың мансардаһында уҡыу залы эшләй, унда Көмөш быуат шағирҙары һәм яҙыусыларының 3000-дән ашыу том әҫәрҙәре тупланған.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Музей Марины Цветаевой (Москва)
* Музей семьи Цветаевых (Таруса)

## Һылтанмалар
* Официальный сайт музея семьи Цветаевых 
* Дом-музей семьи Цветаевых
* Статья Елены Шведовой о музее в литературном журнале Homo Legens
Ҡыҙыл таңдар урамы (Дондағы Ростов)

**Ҡыҙыл Таңдар урам** —Дондағы Ростовта урам.

Ҡыҙыл таңдар урамы Дондың текә уң яҡ яры буйында урынлашҡан.  Ул башланған Кесе проспекттан (хәҙер Чехов проспекты) башлана һәм Театр проспекты янында тамамлана. Был исем императрица Екатерина II хөрмәтенә элек Екатерина  урамы тип аталған. 

Уның ейәне император Александр I 1806 йылда уның планын һәм гербын булдырып,  Ростовҡа ҡала булырға ярҙам иткән.  Ошо ваҡыттан Ростов өйәҙ учреждениелары һәм өйәҙ казначействоһын алып, рәсми рәүештә ҡала  булараҡ телгә алына

1925 йылдың  8 апрелендә урамдарҙың исемен үҙгәртеү буйынса комиссия Екатерина урамын   Надежда Крупская исеме менән алмаштырыу тураһында ҡарар ҡабул итә. 

1930 йылда Дондағы Ростовта Крупская урамын ғына түгел Тирмән һөҙәген (элекке Посохов) үҙгәртеүгә сәбәп булған ваҡиғалар була.   

Элекке Парамонов тирмәненең  ябыҡ производство биналарында шартлау була. Янғын бөтә ҡоролманы ялмап ала. Тирмән тулыһынса янып юҡҡа сыға. Кешеләрҙе емереклектәрҙән бөтә Ростов халҡы сығара. 

Ошо ваҡыттан алып Тирмән һөҙәген 7 февраль тыҡрығы (фәжиғә көнө менән), ә элекке Екатерина һәм Крупская урамдары  Ҡыҙыл таңдар урамы булып атала башлай.

## Әҙәбиәт

* Вера Волошинова. Ростов -на-Дону: улица Красных Зорь// газета «Молот». — 14.09.2012. №№ 131-132 — с. 6.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Старые названия ростовских улиц
* Ростовские купцы. Любимец фортуны
* РОСТОВ КУПЕЧЕСКИЙ
А. Пушкин исемендәге Евпатория театры

**А. C. Пу́шкин исемендәге Евпатория театры** — ҡала театры, Евпаторияла 1910 йылда ҡала архитекторы Адам Генрих һәм ирекле архитектор Павел Сеферов проекты буйынса төҙөлгән.

## Театр тарихы

Театр 1910 йылдың 20 апрелендә асыла. Театр сәхнәһендә беренсе булып Михаил Глинканың «Иван Сусанин» операһы ҡуйыла. Спектаклдә Петербургтан махсус саҡырылған Мария театры артистары уйнай.

1937 йылға тиклем ҡала театры исемен йөрөтә, ә Александр Пушкиндың вафат булыуының йөҙ йыллығы көнөндә шағир хөрмәтенә исеме үҙгәртелә. Театр бер нисә йыл элек яңынан тергеҙелә. Тамаша залында урындар һаны партер урындарын арттырыу һәм ложаларҙы кәметеү иҫәбенә 900 урынға тиклем киңәйтелә, ҡыйыҡ ремонтлана, әммә шул уҡ ваҡытта бинаның фасады үҙгәрешһеҙ ҡала тиерлек.

Төрлө ваҡыттарҙа театрҙа Евгений Вахтангов, Мария Савина, Константин Станиславский, Леонид Собинов, шулай уҡ Антонина Нежданова, Фёдор Шаляпин һәм Александр Вертинский сығыш яһай.

## Архитектураһы
Театр бинаһын төҙөү һәм проектын эшләү өсөн урындағы архитекторҙар Адам Генрих һәм Павел Сефёров эшкә саҡырылалар. Граждан инженеры А. Л. Генрих (моғайын, Петербург граждандар инженеры институтын тамамлаған) шул ваҡытта бик популяр стиль «модерн» яҡлы була, ә Мәскәү һынлы сәнғәт, һәйкәл ҡойоу һәм архитектура училищеһының архитектура бүлеген тамамлаған П. Я. Сеферов урыҫ классицизмы традицияларын дауам иткән академик мәктәп вәкиле була. Шуға ҡарамаҫтан, архитекторҙар тәбиғи рәүештә бер-береһен тулыландырыуға өлгәшәләр, һөҙөмтәлә бина нәфислеге буйынса Одессалағы театр менән сағыштырыла. Башта театрҙа ложалар һәм 750 тамашасы урыны йыһазландырыла. Ремонттан һуң тамаша залы 900 урынға тиклем киңәйтелә.
Ҡала театры Евпаторияның иң маиур биҙәге булып тора. Театр яңы ҡалала урынлашҡан, Одесса театрынан ҡала Рәсәйҙең көньяғында иң матур театрҙарҙың береһе булып тора. Ул яңыртылған грек стилендә төҙөлгән һәм бик һәйбәт тәьҫир ҡалдыра. Театрҙың эске өлөшө шулай уҡ матур, 750 урынға иҫәпләнгән. Террасаларынан диңгеҙгә матур күренеш асыла. Бөтә ҡулайламалары булған ҙур сәхнә  бөтә  йыһазландырылмалы пьесаларҙы, хатта феерияларҙы ҡуйырға мөмкинлек бирә.

Театр тирәләй Дуванов скверы ҡоролған.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* История Евпатории от Керкинитиды до наших дней, ''Городской театр Евпатории''