Эгон Шиле

**Эгон Шиле** (; 12 июнь 1890 йыл; Дунайҙағы Тульн — 31 октябрь 1918 йыл, Вена) — Австрия рәссамы һәм графигы, экспрессионизм ағымының сағыу вәкилдәренең береһе.

## Биографияһы һәм ижады
Әсәһе — сығышы менән көньяҡ Богемия ҡалаһы Чески-Крумловтан чех ҡыҙы. Атаһы — Вена ҡалаһынан, тимер юл хеҙмәткәре, 1905 йылда сифилистан вафат булған. Егет Леопольд Чихачек бабаһы ғаиләһендә тәрбиәләнгән. 1906 йылда ул Вена сәнғәт һәм һөнәрҙәр мәктәбенә уҡырға инә, һуңынан Һынлы сәнғәт академияһына күскән. 1907 йылдан Густав Климт йөҙөндә остазын һәм бағыусыһын таба. 1908 йылда, Шиле бында мәктәптә уҡыған, Вена янындағы Клостернойбург ҡалаһында (Шиле бында мәктәптә уҡыған) уның беренсе күргәҙмәһе үткән. 1909 йылда Климт Шилены Венаның Художество галереяһында ойошторолған күргәҙмәлә ҡатнашырға саҡыра, уның эштәре Климт эштәренән тыш, Ван Гог, Эдвард Мунка һ. б. рәссамдарҙың полотнолары уратыуына ҡуйыла.

1911 йылда Валли Нойциль Шилеҙың әхирәте һәм моделе булған. Улар Чески-Крумловтағы богема тормошонан ҡасып киткән, һуңынан ҡала Нойленгбах ҡалаһында 1912 йылда Шиле бәлиғ булмаған ҡыҙҙы аҙҙырыуҙа ғәйепләнеп ҡулға алына. Темтеү ваҡытында полиция порнографик тип атарлыҡ бер нисә тиҫтә шаран-яра һүрәт таба. Рәссам ҡыҫҡа ваҡытҡа төрмәгә ябыуға хөкөм ителгән. Австрия коллекционеры Һенрих Бенеш, буласаҡ сәнғәт тарихсыһы Отто Бенештың атаһы, Шилены яҡлаусыларҙың береһе булған.

1912—1916 йылдарҙа Шиле төрлө күргәҙмәләрҙә киң һәм уңышлы ҡатнашҡан. Уның эштәре Венала, Будапешта, Мюнхенда, Прагала, Гамбургта, Штутгартта, Цюрихта, Һагенда, Дрезденда, Берлинда, Римдә, Кёльнда, Брюсселдә, Парижда күрһәтелгән. 1917 йылда ул Венаға ҡайтҡан. 1918 йылдың яҙында Климт үлгәндән һуң, Шиле Австрияның ҙур рәссамы роленә дәғүә иткән.

Йөклө ҡатын Эдит вафат булып, өс көн үтеүгә ул саҡта Европала миллионлаған кешеләрҙең ғүмерен өҙгән испанка эпидемияһынан һәләк була.

## Мираҫы һәм танылыуы
Рәссамдың мираҫына яҡынса 300 картина һәм бер нисә мең һүрәт инә. Шиле үлгәндән һуң уның экспозициялары донъяның иң ҙур музейҙарында үтә һәм һаман да дауам үтә. Шиле тормошо тураһында Джоанна Скотт «» (1990) һәм Люис Крофтс (2007) романдарын яҙған.
Милен Фармер үҙенең иң билдәле «*[[Je te rends ton amour]]*» (1999) йырҙарының береһендә рәссамдың исемен телгә ала: «Je te rends ton amour/Redeviens les contours/De mon seul maître: Egon Shiele et…» (Мин һинең мөхәббәтеңде кире ҡайтарам/Яңынан һүрәт контуры булырмын/Минең берҙән-бер уҡытыусым: Эгон Шиле һәм…).

Эгон Шиле тураһында «Эгон шиле — Янъял / Эгон Шиле — Эксцесс һәм яза» (1981) тигән нәфис фильмдар төшөрөлгән, төп ролдәрҙә Матьё Каррьер һәм Джейн Биркин, һәм «немец телендә» Egon Schiele: Tod und Mädchen" Эгон Шиле: Үлем һәм ҡыҙ" (2016 йылда). Рауль Руистың «Климт» (2006) фильмында Эгон Шиле ролен Николай Кински уйнай. Шиле  (АҠШ) фильмының 5-се миҙгелендә телгә алына.

1990 йылғы австрия почта маркаһында һүрәтләнгән.

## Галереяһы

File:Egon Schiele 079.jpg|Автопортрет. 1912. Музей Леопольда
File:Egon Schiele 069.jpg|Портрет Валли (1912)
File:Schiele - Junge Mutter, 1914.jpg|«Молодая мать»
File:Egon Schiele 014.jpg|На картине «Семья» умирающий художник Эгон Шиле изобразил трёх жертв испанки: себя, свою беременную жену и её нерождённого ребёнка
File:Egon Schiele 075.jpg|Автопортрет. 1910 г.
File:Egon Schiele 097.jpg|Der Schmiedehof (нем.)
File:Egon Schiele 028.jpg|«Осеннее солнце и деревья»
File:Egon Schiele 083.jpg|Sitzender männlicher Akt (нем.)
File:Egon Schiele 045.jpg|Mädchen
File:Egon Schiele 071.jpg|Schwarzhaariges Mädchen mit hochgeschlagenem Rock
File:Egon Schiele 060.jpg|Portrait of Arthur Rössler (1910)
File:Egon Schiele 072.jpg|Segelschiffe im wellenbewegtem Wasser (Der Hafen von Triest)
File:Egon Schiele 036.jpg|Kahle Bäume, Häuser und Bildstock (1907)
File:Egon Schiele Klosterneuburg 1907.jpg|


## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Comini A. Egon Schiele’s portraits. Berkeley: University of California Press, 1974.
* Sabarsky S. Egon Schiele. New York: Rizzoli, 1985
* Nebehay C.M. Egon Schiele sketchbooks. New York: Rizzoli, 1989
* Kallir J. Egon Schiele, the complete works. New York: H.N. Abrams, 1990
* Werkner P. Egon Schiele: art, sexuality, and Viennese modernism. Palo Alto: Society for the Promotion of Science and Scholarship, 1994.
* Leopold R. Egon Schiele: landscapes. Munich; New York: Prestel, 2004
* Kuhl I. Egon Schiele. München: Prestel, 2006
* Die Tafelrunde: Egon Schiele und sein Kreis/ Tobias G. Natter, Thomas Trummer (Hrsg). Köln: DuMont, 2006
* Иван Чечот. Эгон Шиле. Заметки в кабинете

## Һылтанмалар
* Словарь терминов изобразительного искусства
* Биография Эгона Шиле на русском 
* Более 200 работ Эгона Шиле
* Сайт Центра Шиле в Чешском Крумлове 
* Сайт Музея Шиле в Тульне 
* www.schiele-egon.de
* Работы в музеях мира
* Картины Эгон Шиле 
* Шиле Эгон. Картины 
* Лекция Ирины Кулик в Музее «Гараж». Эгон Шиле — Ханс Бельмер