Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре

**Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре**[6] (рәсми булмаған ҡыҫҡартыу **ВС РФ**  Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең эске хеҙмәте Уставының 11-се Ҡушымтаһына ярашлы, ВС РФ ҡыҫҡартылыуы Ҡораллы Көстәр ойошмалары биналарына инеү урынындағы яҙыуҙарҙа; хәрби формала рәсми рәүештә «Рәсәй Ҡораллы Көстәре» яҙыулы таҫмалар ҡаралған) — уға ҡаршы йүнәлтелгән, территориаль бөтөнлөктө һәм уның территорияһының тейелгеһеҙлеген  ҡораллы обороналау, шулай уҡ халыҡ-ара килешеүҙәргә ярашлы бурыстарҙы үтәү өсөн, агрессияларҙы кире ҡағыу өсөн тәғәйенләнгән Рәсәй Федерацияһы дәүләт хәрби ойошмаһы.

Рәсәй Федерацияһының Ҡораллы Көстәре ҙурлығы буйынса донъяла беренсе урында тороусы ядро арсеналына  һәм ядро ҡоралыняҡшы үҫешкән ташыу саралары системаһына эйә. Донъяның күпселек хәрби эксперттары фекеренсә, рәсәй армияһы донъяның иң көслө армияларының береһе булып тора, ул АҠШ ҡораллы көстәренән ҡайһы бер күрһәткестәр буйынса ғына ҡалыша. Рәсәйҙең мобилизация ресурсы 31 миллион кеше тип баһалана.

Рәсәй Федерацияһының Ҡораллы Көстәре 1992 йылдың 7 майында элекке РСФСР территорияһында дислокацияланған СССР Ҡораллы Көстәре, шулай уҡ Рәсәйҙән ситтә ғәскәрҙәр һәм флот көстәре төркөмдәре (ҡара:Сит илдәрҙәге рәсәй хәрби объекттары исемлеге) нигеҙендә булдырылған. Ул осорҙа уларҙың һаны 2,88 миллион кеше тәшкил итте.

Ҡораллы көстәрҙең штат һаны Рәсәй Федерацияһы Президенты указдары менән билдәләнә.

2017 йылдың 17 ноябрендә Рәсәй Президенты В.В. Путин «Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәренең штат һанын билдәләү тураһында» 555-се указға ҡул ҡуйҙы, уның менән Рәсәйҙең Ҡораллы көстәре һаны 1 902 758 кеше, шул иҫәптән 1 013 628 хәрби хеҙмәткәр билдәләнгән. Указ 2018 йылдың 1 ғинуарынан үҙ көсөнә инде.

2022 йылдың 25 авгусында Рәсәй Президенты В.В. Путин «Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең штат һанын билдәләү тураһында» 575-се указға ҡул ҡуйҙы. Уға ярашлы, Рәсәй Ҡораллы көстәре һаны - 2 039 758 кеше, шул иҫәптән 1 150 628 хәрби хеҙмәткәр. Указ 2023 йылдың 1 ғинуарынан үҙ көсөнә инә.

Рәсәй армияһын шәхси состав менән комплектлау 2014 йылдың аҙағына 82 %-ҡа баһаланған, 2015 йылдың аҙағына 92 %-ҡа тиклем еткерелгән, ә контракт буйынса хеҙмәт иткән хәрби хеҙмәткәрҙәр һаны, беренсе тапҡыр призывниктар һанынан артығыраҡ булып, 352 мең кеше тәшкил иткән. 2016 йылға армия 93 % комплектланған, 384 мең кеше контракт буйынса хеҙмәт иткән, шул уҡ ваҡытта Рәсәй тарихында тәүге тапҡыр сержант составы тулыһынса профессиональ була.

## Символикаһы
* Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре Юғары баш командующийының эмблемаһы
* Рәсәй Ҡораллы көстәренең флагтары исемлеге
* Рәсәй Федерацияһының хәрби-диңгеҙ флагтары исемлеге
* Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәренең эмблемалары исемлеге
* Рәсәй Ҡораллы көстәре штандарттары исемлеге

## Командование

Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре Юғары баш командующийы — Рәсәй Федерацияһы президенты — Владимир Владимирович Путин. Рәсәйгә ҡаршы агрессия йәки агрессия ҡурҡынысы янаған осраҡта, ул Рәсәй территорияһында йәки уның айырым урындарында хәрби хәл индерә, уны кире ҡағыу йәки булдырмаҫ өсөн шарттар тыуҙырыу маҡсатында был турала тейешле указды раҫлау өсөн Федерация Советына һәм Дәүләт Думаһына тиҙ арала хәбәр итә. 

Рәсәйҙең Ҡораллы Көстәрен уның биләмәһенән ситтә файҙаланыу мөмкинлеге тураһында мәсьәләне хәл итеү өсөн Федерация Советының тейешле ҡарары кәрәк. Тыныс ваҡытта дәүләт башлығы Рәсәй Ҡораллы көстәре менән дөйөм сәйәси етәкселек итеүҙе тормошҡа ашыра, ә хәрби ваҡытта туранан-тура дәүләт оборонаһына һәм уның Ҡораллы көстәренә етәкселек итә.

Рәсәй Президенты шулай уҡ Рәсәй Федерацияһының Именлек советын ойоштора һәм етәкләй, Рәсәй хәрби доктринаһын раҫлай, Ҡораллы көстәрҙең юғары командованиеһын тәғәйенләй һәм вазифаһынан бушата. Президент Баш командующий булараҡ Рәсәй Ҡораллы көстәренең концепцияһын һәм төҙөлөш пландарын, Ҡораллы көстәрҙең мобилизация планын, иҡтисадтың мобилизация пландарын, граждандар оборонаһы планын һәм хәрби төҙөлөш өлкәһендәге башҡа акттарҙы раҫлай. Дәүләт башлығы шулай уҡ дөйөм ғәскәри уставтарҙы, Оборона министрлығы һәм Генераль штаб тураһындағы положениеларҙы раҫлай. Президент йыл һайын хәрби хеҙмәткә саҡырыу, Ҡораллы Көстәрҙә хеҙмәт иткән билдәле бер йәштәге кешеләрҙе запасҡа оҙатыу тураһында указдар сығара, бергәләп оборона һәм хәрби хеҙмәттәшлек тураһында халыҡ-ара килешеүҙәргә ҡул ҡуя.

### Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы

Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы (Рәсәй Оборона министрлығы) Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре менән идара итеү органы булып тора. Рәсәй Оборона министрлығының төп бурыстарына оборона өлкәһендә дәүләт сәйәсәтен әҙерләү һәм үткәреү; оборона өлкәһендә норматив-хоҡуҡи көйләү; Рәсәй Федерацияһының Ҡораллы көстәрен федераль закондарға һәм халыҡ-ара килешеүҙәргә ярашлы ҡулланыуҙы ойоштороу; Ҡораллы көстәрҙең тейешле әҙерлегенә булышлыҡ итеү; Ҡораллы Көстәр төҙөү буйынса сараларҙы тормошҡа ашырыу; хәрби хеҙмәткәрҙәрҙе, Ҡораллы көстәрҙең граждандар персоналын, хәрби хеҙмәттән бушатылған граждандарҙы һәм уларҙың ғаилә ағзаларын социаль яҡлауҙы тәьмин итеү; халыҡ-ара хәрби хеҙмәттәшлек өлкәһендә дәүләт сәйәсәтен әҙерләү һәм тормошҡа ашырыу. Министрлыҡ хәрби округтар идаралығы органдары, башҡа хәрби идара органдары, территориаль органдар, хәрби комиссариаттар аша ла үҙ эшмәкәрлеген тормошҡа ашыра. Киң мәғлүмәт саралары һәм граждандар менән үҙ-ара эш итеү өсөн Оборона министрлығында Мәғлүмәт һәм киң коммуникациялар департаменты ойошторолған.

Оборона министрлығын, Рәсәй Хөкүмәте рәйесе тәҡдиме буйынса Рәсәй президенты тарафынан вазифаға тәғәйенләнеүе һәм вазифаһынан бушатылыуы ҡаралған, Рәсәй Федерацияһы оборона министры етәкләй. Министр туранан-тура Рәсәй Президентына, ә Рәсәй Конституцияһы, федераль конституция закондары, федераль закондар һәм президент указдары менән Рәсәй Хөкүмәте ҡарамағына индерелгән мәсьәләләр буйынса — Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте рәйесенә буйһона. Министр Рәсәй Оборона министрлығына һәм Рәсәй Ҡораллы көстәренә йөкмәтелгән бурыстарҙы хәл итеү һәм вәкәләттәрҙе тормошҡа ашырыу өсөн шәхси яуаплы һәм үҙ эшмәкәрлеген единоначалиеға нигеҙләнеп тормошҡа ашыра. Министрлыҡта составында министр, уның беренсе урынбаҫарҙары һәм урынбаҫарҙары, министрлыҡ хеҙмәттәре начальниктары, ҡораллы көстәрҙең төп төрҙәре баш командующийҙары булған коллегия эшләй.

Рәсәй Федерацияһының ғәмәлдәге оборона министры - Рәсәй Федерацияһы Геройы армия генералы Сергей Кужугетович Шойгу.

### Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең Генераль штабы

Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәренең генераль штабы (Генштаб) — хәрби идара итеүҙең үҙәк органы һәм Ҡораллы көстәр менән оператив идара итеүҙең төп органы. Генераль штаб Федераль именлек хеҙмәтенең сик буйы хеҙмәте һәм Федераль именлек хеҙмәте органдары, Рәсәй милли гвардияһы ғәскәрҙәре, тимер юл ғәскәрҙәре, федераль махсус элемтә һәм мәғлүмәт органы, ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә ҡотҡарыу йәки граждандар оборонаһы ғәскәрҙәре, инженер-техник һәм юл-төҙөлөш хәрби формированиелары, Тышҡы разведка хеҙмәте, федераль дәүләт һағы органдары, оборона, төҙөлөш һәм ҡораллы көстәрҙе файҙаланыу өлкәһендә бурыстарҙы үтәү буйынса дәүләт власы органдарының мобилизация әҙерлеген тәьмин итеү федераль органы эшмәкәрлеген координациялауҙы тормошҡа ашыра. Генераль штаб төп идаралыҡтарҙан, идаралыҡтарҙан һәм башҡа структур бүлектәрҙән тора.

Генштабтың төп бурыстары - Рәсәй Ҡораллы көстәрен, башҡа ғәскәрҙәрҙе, хәрби формированиеларҙы һәм органдарҙы уларҙың бурыстарын һәм илдең хәрби-административ бүленешен иҫәпкә алып файҙаланыу буйынса стратегик планлаштырыуҙы һәм мобилизацион йәйелдереүҙе ойоштороу; ҡораллы көстәрҙең оператив һәм мобилизация әҙерлеген үткәреү; ҡораллы көстәрҙе һуғыш осорона ҡарата ойоштороу һәм составын күсереү; Ҡораллы көстәрҙе, хәрби көстәрҙе һәм хәрби көстәрҙе обороналау һәм ҡарарҙарҙы үтәү буйынса саралар ойоштороу; ҡораллы көстәрҙе, башҡа ғәскәрҙәрҙе, хәрби формированиеларҙы һәм органдарҙың стратегик һәм мобилизацион йәйелдереүҙе ойоштороу; Рәсәй Федерацияһында хәрби иҫәп буйынса саралар үткәреү буйынса эшмәкәрлекте координациялау; оборона һәм хәүефһеҙлек маҡсатында разведка эшмәкәрлеген ойоштороу; ҡораллы көстәрҙә элемтәне планлаштырыу һәм ойоштороу; ҡораллы көстәрҙе топогеодезик мәғлүмәт менән тәьмин итеү; дәүләт серен яҡлау менән бәйле сараларҙы тормошҡа ашырыу, хәрби-ғилми тикшеренеүҙәр үткәреү. Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре Генераль штабының ғәмәлдәге начальнигы — армия генералы Валерий Герасимов (2012 йылдың 9 ноябренән).

## Тарихы

РСФСР-ҙың күпселек халыҡ депутаттарының 1991 йылда үҙ аллы ҡораллы көстәр булдырыу тураһындағы идеяларын ҡабул итеп, тәүҙә республика Оборона министрлығы түгел, СССР Оборона министрлығы, Дәүләт именлеге комитеты менән үҙ-ара килешеп эш итеү маҡсатында РСФСР-ҙың Йәмәғәт именлеге буйынса Дәүләт комитеты ойошторола. 1991 йылдың 13 ғинуарында Вильнюста булған фажиғәле ваҡиғаларҙан һуң РСФСР Юғары Советы рәйесе Борис Ельцин республика армияһын ойоштороу инициативаһы менән сығыш яһай. 1991 йылдың 31 ғинуарында Йәмәғәт именлеге буйынса Дәүләт комитеты РСФСР-ҙың Оборона һәм хәүефһеҙлек буйынса дәүләт комитеты тип үҙгәртелә, уны армия генералы Константин Иванович Кобец етәкләй. 1991 йылда Комитет бер нисә тапҡыр үҙгәртелгән. 1991 йылдың 19 авгусынан (Август путчы көнө) 9 сентябренә тиклем РСФСР Оборона министрлығы ваҡытлыса эшләй.

Шулай уҡ Рәсәй президенты Б. Н. Ельцин РСФСР Милли гвардияһын ойошторорға тырыша, хатта ирекмәндәр ҡабул ителә башлай. 1995 йылға тиклем дөйөм һаны 100 меңдән артмаған 3-5 мең кешенән торған 11 бригада ойоштороу планлаштырыла. Милли гвардия частарын 10 төбәктә, шул иҫәптән Мәскәүҙә (өс бригада), Санкт-Петербургта (ике бригада) һәм башҡа мөһим ҡалаларҙа һәм райондарҙа йәйелдереү күҙ уңында тотолған. Милли гвардия структураһы, комплектлау алымдары һәм бурыстары тураһында положениелар әҙерләнә. 1991 йылдың сентябрь аҙағына Мәскәүҙә Милли гвардия сафына 15 меңләп кеше яҙылып өлгөрә, уларҙың күбеһе - СССР Ҡораллы Көстәре хәрби хеҙмәткәрҙәре. Ахыр сиктә  «О временном положении о Российской гвардии» указ проектына ҡул ҡуйылмай.

Беловежье килешеүҙәренән һуң 1991 йылдың 21 декабрендә БДБ ағзаһы булып торған дәүләттәр тарафынан СССР оборона министрының һуңғы урынбаҫары авиация маршалы Евгений Иванович Шапошниковҡа уларҙың территорияларындағы ҡораллы көстәр, шул иҫәптән стратегик ядро көстәре менән  етәкселек итеүҙе ваҡытлыса йөкмәтеү тураһында протоколға ҡул ҡуйыла. 1992 йылдың 14 февралендә ул БДБ Берләштерелгән ҡораллы көстәренең Юғары баш командующийы итеп тәғәйенләнә, ә СССР Оборона министрлығы БДБ ҡораллы көстәренең Баш командованиеһы итеп үҙгәртелә.

1992 йылдың 16 мартында Рәсәй президенты Б. Н. Ельциндың указы менән Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе Баш командованиеһының оператив буйһоноуында *Рәсәй Федерацияһының Ҡораллы көстәре*, шулай уҡ Президент етәкселегендәге Оборона министрлығы ойошторола. 1992 йылдың 7 майында Рәсәйҙең үҙ аллы ҡораллы көстәрен булдырыу тураһындағы указға ҡул ҡуйыла, ә Б. Н. Ельцин Юғары баш командующий вазифаһын башҡара. Рәсәй Федерацияһының беренсе оборона министры итеп армия генералы Павел Грачёв тәғәйенләнә.

### Ҡораллы көстәр 1990-сы йылдарҙа

Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы көстәре составына идаралыҡтар, берекмәләр, соединениелар, хәрби частар, учреждениелар, хәрби-уҡыу йорттары, 1992 йылдың майына ҡарата Рәсәй территорияһында урынлашҡан СССР Ҡораллы көстәре предприятиелары һәм ойошмалары, шулай уҡ дөйөм һаны 2,88 млн кешенән торған Рәсәй юрисдикцияһы аҫтында булған Кавказ аръяғы хәрби округы, Көнбайыш, Төньяҡ һәм Төньяҡ-Көнбайыш ғәскәрҙәр төркөмө, Ҡара диңгеҙ һәм Балтик флоттары, Каспий флотилияһы ғәскәрҙәре, 14-се гвардия дөйөм ғәскәри армия, Монголия һәм Куба һәм башҡа илдәрҙәге совет ғәскәрҙәре төркөмдәре инә.

Рәсәйҙең Ҡораллы Көстәрен реформалаштырыу сиктәрендә Генштабта *Мобиль көстәр* концепцияһы эшләнә. Мобиль көстәр хәрби ваҡыт штаттары (95-100 %) буйынса тупланған, берҙәм штатлы һәм ҡораллы 5 айырым мотоуҡсылар бригадаһынан торорға тейеш булған. Шулай итеп, ғәйәт ҙур мобилизация механизмынан ҡотолоу, ә артабан Ҡораллы көстәрҙе тулыһынса контракт нигеҙенә күсереү планлаштырыла. Ләкин 1993 йылдың аҙағына бындай өс: 74-се, 136-сы айырым гвардия мотоуҡсылар, 131-се айырым мотоуҡсылар бригадалары ғына булдырыла һәм, шул уҡ ваҡытта бригадаларҙы берҙәм штатҡа күсереү ҙә (штатта бер бригада составында батальондар ҙа айырылған), хәрби ваҡыт штаттары буйынса комплектлау ҙа мөмкин булмай. Частарҙың комплектланып бөтмәүе арҡаһында, оборона министры Павел Грачёв Беренсе чечен һуғышы (1994-1996 йылдар) башында президент Борис Ельциндан сикләнгән мобилизацияға санкция биреүен һорай, әммә үтенес кире ҡағылған, һәм Чечняла Берләштерелгән ғәскәрҙәр төркөмөн бөтә хәрби округтар частарынан формалаштырырға тура килгән. Беренсе чечен һуғышы шулай уҡ ғәскәрҙәр менән идара итеүҙә етди кәмселектәр булыуын асыҡлай.

Беренсе чечен һуғышынан һуң яңы оборона министры итеп - Игорь Родионов, ә 1997 йылда Игорь Сергеев тәғәйенләнде. Берҙәм штат менән тулыһынса комплектланған частар булдырырға маташыуҙар булды. Һөҙөмтәлә 1998 йылға Рәсәй Ҡораллы Көстәрендә 4 категория частар һәм соединениелар барлыҡҡа килде:

* даими әҙерлек (шәхси состав менән комплектлау - хәрби ваҡыт штатынан 95-100 %);
* ҡыҫҡартылған состав (комплектлау - 70 %-ҡа тиклем);
* ҡорал һәм хәрби техниканы һаҡлау базалары (комплектлау - 5-10 %);
* кадрҙар менән тәьмин ителгән (комплектланыуы - 5-10 %).

Шуның менән бергә Рәсәй Ҡораллы Көстәрен контракт нигеҙендә комплектлау ысулына күсереү финанслауҙың етерлек күләмдә булмауы сәбәпле мөмкин булмай, шул уҡ ваҡытта был Беренсе чечен һуғышында юғалтыуҙар фонында Рәсәй йәмғиәтендә сиктән тыш ҡыйын мәсьәлә була. Шул уҡ ваҡытта Ҡораллы Көстәрҙә контракт буйынса хеҙмәт итеүселәр өлөшө бер аҙға ғына арта. Был ваҡытҡа Рәсәйҙең Ҡораллы көстәре һаны ике тапҡырҙан ашыуыраҡҡа - 1,21 миллион кешегә тиклем кәмегән.

Икенсе чечен һуғышында (1999-2006 йылдар) Берләштерелгән ғәскәрҙәр төркөмө ҡоро ер ғәскәрҙәренең даими әҙерлекле частарынан, шулай уҡ Һауа-десант ғәскәрҙәре частарынан ойошторола. 1999 йылдың аҙағынан Чечняла контрактсылар өлөшө үҫә башлай, 2003 йылда 45 %-ҡа етә.

### Ҡораллы көстәр 2000-се йылдарҙа

2001 йылда Рәсәйҙең Оборона министрлығын Сергей Борисович Иванов етәкләй. Чечняла хәрби хәрәкәттәрҙең әүҙем фазаһын тамамлағандан һуң, Павел Грачёв осоронда тәҡдим ителгән ғәскәрҙәрҙе контракт нигеҙендә комплектлауға күсеү пландарына кире ҡайтырға ҡарар ителә: даими әҙерлек частары контракт нигеҙенә күсерелергә тейеш булһа, ҡалған частар һәм соединениеларҙы, ҡорал һәм техника һаҡлау базаларын һәм төрлө учреждениеларҙы элеккесә срочниктар менән комплектлау тәҡдим ителә. 2003 йылда тейешле Федераль маҡсатлы программа тормошҡа ашырыла башланы.

Был осорҙағы хәрби реформаны әҙерләүҙә Оборона министрлығы ла, Егор Тимурович Гайдар етәкселегендә *Күсеү осоро иҡтисады институты* (ИЭПП) ла ҡатнаша. Бында ИЭПП тәҡдим иткән реформалар вариантында «Ҡораллы көстәрҙе комплектлау системаһы реформаһы» төп элемент булып тора, ә Оборона министрлығы вариантында төп бурыс — «даими әҙерлекле соединениеларҙан, бөтәһенән дә түгел, ә Генераль штаб шул категорияға ҡаратҡан Ҡоро ер ғәскәрҙәре, Һауа-десант ғәскәрҙәре һәм Диңгеҙ пехотаһы составынан бер өлөшөн алып булдырыу». Һөҙөмтәлә был осорҙо реформалаштырыу ошо ике программа араһында компромисс варианты була. Мәҫәлән, Егор Гайдар тәҡдим иткән сроклы хеҙмәтте алты-һигеҙ ай менән сикләү ҡабул ителмәне. Ләкин хеҙмәт итеү ваҡытын ике йылдан бер йылға тиклем ҡыҫҡартыу буйынса этаплы план ҡабул ителде.

Контракт килешеүе буйынса комплектлауға күсерелгән беренсе часть 76-сы гвардия десант-штурмия дивизияһы составындағы һауа-десант полкы була, ә 2005 йылдан контракт нигеҙенә даими әҙерлектәге башҡа частарҙы һәм соединениеларҙы күсереү башлана. Ләкин был программа шулай уҡ ҡәнәғәтләндерерлек түләү булмауы, хеҙмәт шарттарының ҡатмарлы булыуы һәм контракт буйынса хеҙмәт иткән урындарҙа социаль инфраструктураның булмауы арҡаһында уңышһыҙ тамамлана.

2005 йылда Рәсәй Ҡораллы көстәре менән идара итеү системаһын оптималләштереү буйынса ла эш башлана. Генераль штаб начальнигы Юрий Балуевский уйынса, ғәскәрҙәрҙең бөтә төрҙәре һәм родтарына буйһонған өс төбәк командованиеһы төҙөү планлаштырылған.

Мәскәү һәм Ленинград хәрби округтары, Балтик һәм Төньяҡ флоттары, шулай уҡ элекке Мәскәү хәрби округының Хәрби-Һауа Көстәре һәм ПВО  нигеҙендә - Көнбайыш төбәк командованиеһы; Волга буйы-Урал хәрби округы һәм Төньяҡ Кавказ хәрби округы, шулай уҡ Каспий флотилияһы нигеҙендә Көньяҡ төбәк командованиеһы; Волга буйы-Урал, Себер һәм Алыҫ Көнсығыш төбәк хәрби округтарының частары һәм Тымыҡ океан хәрби флотыһы нигеҙендә — Көнсығыш төбәк командованиеһы төҙөлөргә тейеш ине. Ғәскәр төрҙәре һәм ырыуҙарының баш командованиеһы байрам итергә тейеш булған. Был уй-фекерҙәрҙе тормошҡа ашырыу 2010-2015 йылдарға ғәскәрҙәрҙе контракт нигеҙендә күсереү программаһында өҙөклөктәр булыу сәбәпле кисектергеһеҙ рәүештә финанс средстволарының төп өлөшөн үҙгәрттеләр. Төбәк командованиеларына төбәктәрҙә үҙәк буйһоноуында булған  бөтә частар ҙа яңынан буйһондоролорға, ғәскәр төрҙәре һәм родтарының баш командованиелары бөтөрөлөргә тейеш ине. Был уйҙы тормошҡа ашырыу,  ғәскәрҙәрҙе контракт нигеҙенә күсереү программаһында өҙөклөктәр булыу сәбәпле, 2010-2015 йылдарға кисектерелә, һәм ашығыс рәүештә финанс средстволарының төп өлөшө йүнәлтелә.

Шуға ҡарамаҫтан, 2007 йылда Сергей Ивановты алмаштырған Анатолий Сердюков осоронда төбәк командованиеларын булдырыу идеяһына кире ҡайталар. Көнсығыш командованиеһынан башларға булалар. Командование өсөн штат эшләнә һәм дислокация урыны - Улан-Удэ билдәләнә. 2008 йылдың ғинуарында Көнсығыш төбәк командованиеһы ойошторола, ләкин Себер һәм Алыҫ Көнсығыш хәрби округтары частарының март-апрель айҙарында берлектәге күнекмәләрендә һөҙөмтәһеҙлеген күрһәтә, һәм шул уҡ йылдың майында уҡ таратыла.

2006 йылда 2007-2015 йылдарға Рәсәй дәүләт ҡоралландырыуҙы үҫтереү программаһы эшләй башлай.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Рәсәй Федерацияһының милли гвардияһы ғәскәрҙәре
* Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәтенең Сик буйы хеҙмәте
* Рәсәй Федерацияһының махсус операциялары көстәре 
* Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәрендә хәрби званиелар (1994-2010)
* Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәрендә хәрби званиелар 
* Рәсәй Федерацияһының хәрби формаһы
* Йондоҙ (телеканал)

## Иҫкәрмәләр
;Комментарии

;Источники

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
* Сайт Министерства обороны Российской Федерации
* Фильм про российскую армию
* Что такое современная армия России // Журнал «Коммерсантъ Власть», № 18 (521), 12.05.2003.
* Карты // Журнал «Коммерсантъ Власть», № 18 (521), 12.05.2003.
* Явное становится тайным // Журнал «Коммерсантъ Власть», № 42 (896), 25.10.2010.
* Что такое современная армия России // Журнал «Коммерсантъ Власть», № 7 (610), 21.02.2005.
* Сайт ФЦП «Служба по контракту»
* Сайт Анализ Вооружённых Сил России «warfare.be»
* Европейские эксперты считают, что Россия сильнее, чем признаётся
* Перевооружение с нулевым эффектом, ng.ru, 2008-05-28
* Сайт Атрина посвящённый теме Отечественного кораблестроения в период между 1945—2005 годами
* Проблемы реформирования системы комплектования Вооружённых сил РФ // Архив Егора Гайдара
* Заседание коллегии Министерства обороны. 24.12.2019