open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абдрахманов Муллағәли Ғайса улы

**Абдрахманов Муллағәли Ғайса улы** () (1907—1989) — гвардия ҡыҙылармеецы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 14-се айырым гвардия сапёр эскадронының сапёры. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнгән.

## Биографияһы
Муллағәли Ғайса улы Абдрахманов 1907 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районы Табылды ауыл Советы) Ҡабыҡҡыуыш ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Уның бала сағы бик ауыр осорға тура килә.

## Хәрби хеҙмәте
1941 йылдың 3 декабрендә Стәрлебаш район хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына хеҙмәткә саҡыра.

Алкино станцияһында улар һыбай йөрөргә, кавалерия һуғыш алымдарына өйрәнә.

1942 йылдың апрель аҙағында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғышҡа китә.

тип хәтерләй торған булған ветеран.

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 1942 йылдың 2 июлендә Тербуны-2 ауылы һәм Олым йылғаһы районында Покровское — Давыдово — Борки һәм Тербуны-2 станцияһы һыҙығындағы оборона һыҙатында 1942 йылдың 2 июлендә дошманға ҡаршы тора.

Чернухин ауылында торған атлылар ҡамауға эләгә, уларҙы өс фашист пехота дивизияһы уратып ала. Совет командованиеһы ла хәлде төҙәтеү буйынса ҙур тырышлыҡ һала. Ҡамауҙа ҡалғандарға ярҙамға артиллерия, авиация, танктар ынтыла.

Ҡараңғылыҡтан файҙаланып һәм кескәй төркөмдәргә ойошоп, башҡорт кавалеристары ҡамауҙы өҙөргә тырыша. Был мәшхәрҙә бик күп яугир һәләк була.

Муллағәли Ғайса улы 14-се айырым гвардия сапёр эскадронында сапёр булып хеҙмәт итә.

Ҡаты һуғыштар барышында аяғы яралана. Госпиталдә дауаланғандан һуң, тағы һуғышҡа оҙатыла.

Абдрахманов Муллағәли 1945 йылда тыуған ауылы Ҡабыҡҡыуышҡа әйләнеп ҡайта.

Тыуған колхозында хеҙмәт итә. Тормош иптәше менән өс бала тәрбиәләп үҫтерә.

Муллағәли Ғайса улы 1989 йылда вафат була.

## Наградалары
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы 
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы 
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы һәм күп юбилей миҙалдары менән бүләкләнгән.

## Хәтер
Абдрахманов Муллағәли Ғайса улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм Стәрлебаш районының Ҡабыҡҡыуыш ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдрахманов Муллагали Гайсинович
* Память народа. Абдрахманов Муллагали Гайсинович
* Абдрахманов Муллагали Гайсинович
* Дорога памяти 
* РГБ: Они вернулись с победой. Стерлибашевский район, т. 10, 2004 ISBN 5-295-03459-3

## Иҫкәрмәләр
Ҡотоев Хөсәйен Муллаян улы

**Ҡотоев Хөсәйен Муллаян улы** (1923—1945) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкының взвод командиры, гвардия өлкән лейтенанты. Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән.

## Биографияһы
Хөсәйен Муллаян улы Ҡотоев 1923 йылдың 25 декабрендә Силәбе өлкәһе (РСФСР) Нуғайбәк районындағы Балҡан ауылында тыуған.

## Хәрби хеҙмәте
Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылда саҡырыла. Саҡырылыуын төрлө сығанаҡ төрлөсә хәбәр итә: 1941, 1942 йылдың апреле йә 6 декабре тип тә яҙалар.
Баймаҡ район хәрби комиссариаты башта атаһы Муллаян Ҡотоевты, атаһын, һуңыраҡ улы Хөсәйенде фронтҡа оҙата.

Ҡотоев Хөсәйен 1943 йылда 1‑се Атлы армия исемендәге Тамбов кавалерия училищеһын тамамлай.

112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 58‑се гвардия кавалерия полкының элемтә отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә. 

1943 йылдың 26-27 сентябрь көндәрендә ҡаҙанған батырлығы өсөн Белорус фронты Хәрби Советының 1943 йылдың 31 октябрҙә сығарылған 22/н ҡарары менән Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.

1945 йылдың апрелендә фронтта атаһы менән күрешә, икәүләп фотоға төшәләр.

1945 йылдың 23 апрелендә батырҙарса һәләк була. Германияла, Шмахтенхаген ауылында ерләнгән.

## Наградалары
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)

## Хәтер
Ҡотоев Хөсәйен Муллаян улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Баймаҡ районында һәм Силәбе өлкәһе Нуғайбәк районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Картотека награждений, шкаф 49, ящик 4.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. КУТУЕВ Хусаин Муллаянович
* Память народа. Ҡотоев Хөсәйен Муллаян улы
* Хөсәйен Муллаян улы Ҡотоев
* Хәтер юлы 
* Проектно-исследовательская работа об отце исыне Кутуевых Муллаяне и Хусаине

## Иҫкәрмәләр
Сәғиҙуллин Вәли Мәхмүт улы

**Сәғиҙуллин Вәли Мәхмүт улы** (1922 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы разведчигы, гвардия рядовойы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1944)

## Биографияһы
Вәли Мәхмүт улы Сәғиҙуллин 1922 йылда хәҙерге Башҡортостандың Нуриман районы Баш-Шиҙе ауылында тыуа. 1941 йылда Нуриман район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында разведка взводының разведчигы булып хеҙмәт итә. Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителгән бүләкләү ҡағыҙында Сәғиҙуллин Вәли Мәхмүт улының батырлығы тураһында былай тип яҙылған: 

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САГИДУЛЛИН Вали Махмутович  
* Память народа. Документы о награждении. Сагидуллин Вали Махмутович
Әбдриев Тимерйән Әбдекәй улы

**Әбдриев Тимерйән Әбдекәй улы** () (1918-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Гвардия старшинаһы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Тимерйән Әбдекәй улы Әбдриев 1918 йылда Башҡортостандың Шаран районы Биктыш ауылында тыуған.

## Хәрби хеҙмәте
Ленинград өлкәһе Смольный хәрби комиссариаты фронтҡа оҙата.

16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкында хеҙмәт итә.

1945 йылдың 24 июнендә Еңеү парадында ҡатнашҡан.

## Наградалары
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

## Хәтер
Әбдриев Тимерйән Әбдекәй улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Шаран районы Биктыш ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Юбилейная картотека награждений, шкаф 1, ящик 2. Номер документа 84

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. АБДРЕЕВ Тиме(и)рян Абдукаевич
* Память народа. Абдреев Тимирян Абдукаевич
* РГБ: Они вернулись с победой. Шаранский район, т. 12 ISBN 5-295-02996-4
* Дорога памяти. Абдреев Тимирян 

## Иҫкәрмәләр
Ишморатов Мансур Ғәйзулла улы

**Ишморатов Мансур Ғәйзулла улы** (1913 йыл Бөрйән районы Яңы Монасип ауылы - 1 февраль 1945 йыл, Германия, Зеяпотен ауылы) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, старшина, орудие командиры.

## Биографияһы
Ишморатов Мансур Ғәйзулла улы 1913 йылда Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Яңы Монасип ауылында тыуған. 1939-1940 йылдарҙағы Совет-фин һуғышында, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 46-сы истребитель-танкҡа ҡаршы артиллерия полкында орудие командиры булып хеҙмәт итә. 1945 йылдың 1 февралендә Көньяҡ Пруссияның Зеяпотен тигән ауылы янындағы бәрелештә һәләк була. Зеяпотен ауылында ерләнгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Ишморатов Мансур Ғәйзулла улы һуғыштағы батырлыҡтары өсөн II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* ИШМУРАТОВ Мансур Гайзуллович 
* ИШМУРАТОВ Мансур 
* Онотмаһын уны ла тыуған ил
* Шайморатов вариҫтары
Сәғитов Вәлиәхмәт Тимербай улы

**Сәғитов Вәлиәхмәт Тимербай улы** (1919 йыл — 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының миномет батареяһында мина килтереп йөрөүсеһе, гвардия ҡыҙылармеецы. 1945 йылдың февралендә яуҙа хәбәрһеҙ юғала.

## Биографияһы
Вәлиәхмәт Тимербай улы Сәғитов 1919 йылда хәҙерге Башҡортостандың Стәрлебаш районында тыуа. 1940 йылда Стәрлебаш район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 58-се гвардия кавалерия полкының миномет батареяһында мина килтереп йөрөүсе булып хеҙмәт итә. «Батырлыҡ өсөн» миҙалына тәҡдим ителгән батырлығы тураһында тасуирламаһында былай тип яҙыла: . Сәғитов Вәлиәхмәт Тимербай улы 1945 йылдың февралендә яуҙа хәбәрһеҙ юғала.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* САГИТОВ ВАЛИАХМЕТ ТИМИРБАЕВИЧ|ТИМЕРБАЕВИЧ 
* Память народа. Сагитов Валиахмет Тимербаевич. Картотека награждений
* Шаймуратовцы. САГИТОВ Валиахмат Тимирбаевич
Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы

.
**Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы** (1918 йыл Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Селәй ауылы, хәҙерге Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы - 1983 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия капитаны, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, III дәрәжә Богдан Хмельницкий ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры .

## Биографияһы
Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы 1918 йылда Ырымбур губернаһының Силәбе өйәҙе Селәй ауылында, хәҙерге Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1939 йылда Арғаяш хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, 294‑се кавалерия полкы орудие командиры, 16‑сы гвардия кавалерия дивизияһының артиллерия штабы начальнигы ярҙамсыһы, 148‑се гвардия артиллерия-миномёт полкының 3‑сө батареяһы командиры булып хеҙмәт итә.
Дивизия 1942 йылдың июлендә беренсе тапҡыр һуғышҡа ингәндә, Алешка — Малые Борки — Святоша һыҙығында артиллерия батареяһы менән командалыҡ итә, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән наградлана, ә 1945 йылдың апрелендә дошмандың Померания төркөмөн ҡыйратыу буйынса һуғышта — III дәрәжә Богдан Хмельницкий орденына лайыҡ була. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейында Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы тураһында ошолай яҙылған: 
.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943), 
* I (1943) дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* II (1944) дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* III дәрәжә Богдан Хмельницкий ордены (1945),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Бикметов Нигмат Ишмурзович
* Бикметов Нигмат 
* БИКМЕТОВ Н. И.
* Музей 112-й Башкирской кавалерийской дивизии
* Наградной лист
Сабиров Инсаф Сабир улы

**Сабиров Инсаф Сабир улы** (1922 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының орудие тоҫҡаусыһы, сержант.

## Биографияһы
Инсаф Сабир улы Сабиров 1922 йылда хәҙерге Башҡортостандың Туймазы районында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Туймазы район хәрби комиссариаты тарафынан алына. 112-се кавалерия дивизияһының  313-сө кавалерия полкында артиллерия батареяһының танкҡа ҡаршы  45 мм орудие тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә. 1944 йылдың 24 ноябрендә п дошмандың ике танкын һәм пехота менән ике автомашинаһын юҡ итә. Был ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Сабиров Инсаф Сабирович
* САБИРОВ ИНСАФ САБИРОВИЧ 
* Память народа. Сабиров Инсаф Сабирович
Псәнчин Сәлих Мәхмүт улы

**Псәнчин Сәлих Мәхмүт улы** (1904 — 23 октябрь 1980 йыл), 112-се кавалерия дивизияһы яугиры, сержант, ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Псәнчин Сәлих Мәхмүт улы 1904 йылда Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Байғаҙы ауылында тыуған.

1926 йылдың ноябренән 1928 йылдың декабренә тиклем Ҡыҙыл Армия сафында 83-сө кавалерия полкында кавалерист булып хеҙмәт итә. Төркмәнстанда басмасыларға ҡаршы һуғыша.

1941 йылдың 1 декабрендә Псянчин С. М. Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Ул М. Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһының 93-сө кавалерия полкында хеҙмәт итә. Бөйөк Еңеүҙе Берлинда ҡаршылай.

1942 йылдың 20 ноябрендә һул аяғына ауыр яра ала. 1942 йылдың 30 ноябренән 1943 йылдың 5 февраленә тиклем 1640-сы номерлы эвакогоспиталдә дауалана. Госпиталдән һуң Псянчинды, кадрлы кавалерист булараҡ, фронҡа атлылар әҙерләүсе 11-се запас кавалерия полкына ебәрәләр.
 
1943 йылдың июль айынан 14-се гвардия кавалерия дивизияһы составында кавалерист булып хеҙмәт итә.

1944 йылдың ғинуар айында Псәнчин Сәлихте пулемет-артиллерия батальонының 401-се отделениеһы командиры итеп тәғәйенләйҙәр. 1944 йылдың апрелендә уң яурынына снаряд ярсығы тейеп яралана, ләкин һуғыш яланын ташламай.

Псянчин С. М. батырҙарса һуғыша, был турала уны командирҙарҙың миҙалдарға тәҡдим иткән награда ҡағыҙҙары, Советтар Союзы маршалы Г. Жуковтың Рәхмәт хаты һөйләй.

1945 йылдың көҙөндә демобилизациялана. Һуғыштан һуң тыуған ауылына әйләнеп ҡайта. Ворошилов исемендәге колхозда бригадир булып зшләй.

Ветеран 1980 йылдың 23 октябрендә вафат була һәм тыуған ауылында ерләнә.

Хәҙерге ваҡытта Байғаҙы ауылында Псәнчин Сәлих Мәхмүт улы йәшәгән урам уның исемен йөрөтә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Берлинды алған өсөн» (№Б-388771),
* «Варшаваны азат иткән өсөн» (А № 442067)
* «1941—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (Щ № 298984)
Ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (№Б-2583486)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (№ 26280669).Ҡыҙғанысҡа ҡаршы икенсе Ҡыҙыл Йондоҙ ордены тапшырылмаған, әммә был награда тураһында архив документтары бар.

## Сығанаҡтар
* 

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. ПСЯНЧИН (Бисанчин) Салих(ф) Махмутович
* Память народа. Наградной документ

 -->
Сабитов Әхмәҙулла Нурғәли улы

**Сабитов Әхмәҙулла Нурғәли улы (ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса Нурулла, Нуриман улы)** (1905 йыл — 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы кавалерисы, ҡыҙылармеец. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһе Большая Поляна районында (хәҙер Липецк өлкәһе) хәбәрһеҙ юғала)

## Биографияһы
Әхмәҙулла Нурғәли (Нурулла) улы Сабитов 1905 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районының Мотал ауылында тыуа. 15 йәшенән тыуған колхозында эшләй, Мәскәүгә уҡырға китер алдынан күпмелер ваҡыт колхоз вәкиле була. Табип дипломын алғандан һуң Йомағужа район һаулыҡ һаҡлау бүлегенең баш табибы итеп тәғәйенләнә. 1942 йылдың башында Йомағужа район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се атлылар кавалерияһы дивизияһында генерал Таһир Кусимов етәкселегендәге 294-се кавалерия полкында кавалерист булып хеҙмәт итә.
1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһенең Большая Поляна районында һәләк була. Курск өлкәһенең (хәҙер Липецк өлкәһенең) 2-се Тербуны ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САБИТОВ АХМЕДУЛЛА КУРГАЛЕЕВИЧ
* Бессмертный полк
* СПИСОК ПОГИБШИХ
Дауытов Нәғим Яҡшығол улы

**Дауытов Нәғим Яҡшығол улы** (12 декабрь 1921 йыл — 1986 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, сержант. Педагог. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

## Биографияһы
Дауытов Нәғим Яҡшығол улы 1921 йылдың 12 декабрендә хәҙерге Ишембай районы Юлдаш ауылында тыуа. Стәрлетамаҡ педагогия техникумын тамамлай. Һуғышҡа тиклем Юлдаш башланғыс мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. 1941 йылдың 4 апрелендә Воскресенский районы военкоматы тарафынан хәрби хеҙмәткә алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының Т. Т. Күсимов етәкселек иткән 275-се кавалерия полкында (58-се гвардия кавалерия полкында) хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы — сержант. 1943 йылдың 4 ғинуарында дошман батареяһының урынын билдәләй, һәм ул юҡ ителә. Шул уҡ көндө автоматтан дошмандың һигеҙ һалдатын юҡ итә. Был ҡаһарманлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән баһалана.

1943 йылдың февралендә йәрәхәтләнеп, госпиталгә эләгә.
 
Һуғыштан һуң Ишембай районы Юлдаш ауылы башланғыс мәктәп мөдире булып эшләй.

1986 йылда вафат була.
 
## Ғаиләһе
Ҡатыны — Факиһа Сәйфулла ҡыҙы (Кинйәкәй ауылынан). Балалары:  Назия, Рәйеф, Рәмзиә,Вәлимә, Нәйлә,Наиль, Фәниль.

## Наградалары
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943, 1944)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* юбилей миҙалдары

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Память народа. Даутов Нагим Якшыгулович
* ДАУТОВ Нагим Якшигулович
Сәғәҙәтов Хәбибулла Сәғит улы

**Сәғәҙәтов Хәбибулла Сәғит улы** — (1915 йыл — 5 март 1974 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры.

## Биографияһы һәм батырлығы

Сәғәҙәтов Хәбибулла Сәғит улы 1915 йылда хәҙерге Башҡортостандың Учалы районы Ураз ауылында тыуа. 1942 йылдың 15 декабрендә Белорет ҡала хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында орудие командиры булып хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы- гвардия кесе сержанты. 
1945 йылдың 18 ғинуарында Томашув ҡалаһы өсөн һуғышта дошман уты аҫтында орудиеһын алғы һыҙыҡҡа алып килә һәм тура тоҫҡап, дошмандың ике дзотын һәм ике пулеметын юҡ итә һәм эскадрондың алға барыуын тәьмин итә. Артабан Сәғәҙәтов Хәбибулла Сәғит улы эскадронға ҡаланы тулыһынса яулап алыуына тиклем орудиеһы уты менән ярҙам итеп, 15 яҡын немец һалдатын һәм фоицерын юҡ итә. Был батырлығы өсөн ул Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

1945 йылдың 24 апрелендә Ораниенбург ҡалаһы янында һуғышта Сәғәҙәтов етәкселегендәге орудие расчеты 3-сө эскадрондың һөжүм итеүенә ярҙам итә. Эскадрон Гегелцоллерн-канал янына яҡынлашып, йылға аша һуғышып сыға башлай, дошман көслө ут аса. Сәғәҙәтов орудиеһын туранан-тура төҙәп дошмандың көслө уты аҫтында ут аса һәм дошмандың өс ут нөктәһен һәм ун бишләгән һалдатын юҡ итә. 
1945 йылдың 28 апрелендә Бранденбург ҡалаһы янында орудие расчеты, 3-ө эскадронға ярҙам итеп, дошмандың айырым истребителдәр батальонының ике көслө ҡаршы һөжүмен кире ҡаға. Дошман расчетты уң яҡтан урап үтеп, орудиеға өс метрға тиклем яҡынлаша, әммә Сәғәҙәтов етәкселегендәге расчет батырҙырса ҡаршы тора. Һөҙөмтәлә һөжүм кире ҡағыла, дошмандың 20-гә яҡын һалдат һәм офицеры юҡ ителә.

Һуғышта Сәғәҙәтов Хәбибулла Сәғит улы күреү һәләтен юғалта. Белорет Һуҡырҙар йәмғиәтенең ойоштороусыһы була. Ветеран 1974 йылдың 5 мартында Белорет ҡалаһында вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
*II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)
*Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
*«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
*«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* САГАДАТОВ ХАБИБУЛЛА|ХАБИБУЛА САГИТОВИЧ 
* Шаймуратовцы. САГАДАТОВ Хабибулла Сагитович
* Память народа.Сагадатов Хабибула Сагитович Орден Красной Звезды
* Бессмертный полк.Белорецк. Сагадатов Хабибулла Сагитович
Яппаров Миңлеғәли Ғәлим улы

**Яппаров Миңлеғәли Ғәлим улы** (1907 йыл — 21 ноябрь 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец, артиллерист.

## Биографияһы
Яппаров Миңлеғәли Ғәлим улы 1907 йылда Башҡорт АССР-ының Миәкә районы Миәкәбаш ауылында, икенсе мәғлүмәттәр буйынса Миәкә районы Әнәс ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, Ҡыҙыл Армияға Миәкә районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында артиллерист булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 21 ноябрендә Сталинград өлкәһенең (хәҙерге Рәсәй Федерацияһының Волгоград өлкәһе) Перелазовский районы Перелах хуторы янындағы бәрелештә һәләк була һәм шунда зыяратта ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Яппаров Миңлеғәли Ғәлим улы 
* ЯППАРОВ Минигали Галимович
* Память народа. Яппаров Минигалий Галимович
Абдулғәзин Солтан Шәрип улы

**Абдулғәзин Солтан Шәрип улы** () (1904-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы. Гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы, сапёр. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

## Биографияһы
Солтан Шәрип улы Абдулғәзин 1904 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы) Әхмәр ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

## Хәрби хеҙмәте
1942 йылдың декабрендә Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

7 кавалерия корпусы составындағы 16-сы гвардия кавалерия дивизиһы 58-се гвардия кавалерия полкының сапёр взводында сапёр булып хеҙмәт итә.

1945 йылдың 22, 23, 28 апрелендә күрһәткән батырлығы өсөн, 1945 йылдан 15 июнендә иғлан ителгән 27/н һанлы бойороҡҡа ярашлы, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены тапшырыла.

## Наградалары
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы

## Хәтер
Абдулғәзин Солтан Шәрип улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Баймаҡ районы Әхмәр ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдулгазин Султан Шарипович
* Память народа. Абдулгазин Султан Шарипович
* Дорога памяти. Абдулгазин Султан Шарипович 
* РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х

## Иҫкәрмәләр
Абдулғәлимов Дәүләт Мәжит улы

**Абдулғәлимов Дәүләт Мәжит улы** () (1907-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкының ҡылыссыһы, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой

## Биографияһы
Дәүләт Мәжит улы Абдулғәлимов 1907 йылда Өфө губернаһы Златоуст өйәҙендә (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Балаҡатай районы) тыуған.

## Хәрби хеҙмәте
Балаҡатай район хәрби комиссариаты Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының 4-се эскадроны ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә.

## Наградалары
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)

## Хәтер
Абдулғәлимов Дәүләт Мәжит улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Балаҡатай районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдулгалимов Давлет Мажитович
* Память народа. Абдулгалимов Давлят Мажитович
* РГБ: Они вернулись с победой. Белокатайский район, т. 3, 2002 ISBN 5-295-03187-X
* Дорога памяти. Абдулгалимов Давлет Мажитович 

## Иҫкәрмәләр
Нагаев Ғүмәр Ғибәт улы

**Нагаев Ғүмәр Ғибәт улы** (15 июнь 1915 йыл — 17 август 2005 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия старшинаһы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы эскадронында взвод командиры. Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943), (1945), 1-cе (1989) һәм 2-се (1985) дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры

## Биографияһы
Ғүмәр Ғибәт улы Нагаев 1915 йылдың 15 июнендә Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы Турат (хәҙер Иләс) ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Хәйбулла районы «Ҡыҙыл юл» колхозында тракторҙа эшләй.
1937 йылда хәрби хеҙмәткә алына. Житомир өлкәһенең Овруч ҡалаһында артиллерист булып хеҙмәт итә.
1939 йылдың авгусында Алыҫ Көнсығышта япондарға ҡаршы Халхин-Гол өсөн барған һуғыштарҙа ҡатнаша. Япон милитаристарын ҡыйратҡас, көҙ көнө хәрби хеҙмәттән ҡайта һәм тыуған колхозында эшләй башлай.
1941 йылдың аҙағында яңынан хеҙмәткә алына һәм Дим станцияһында ойошторолған кавалерия дивизияһына эләгә.Полигонда хәрби әҙерлек үткәндән һуң, 1942 йылдың мартында Воронеж өлкәһендә һуғышҡа инә. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы эскадронында контрразведка взводының командиры булып хеҙмәт итә. 
1943 йылдың ноябрендә яралана. Госпиталдә дауаланғандан һуң, Башҡорт кавалерия составында яу юлын дауам итә. Ауыр һуғыш операцияларында -Украина һәм Польшаны азат итеүҙә ҡатнаша. Фашистик Германияны еңгәндән һуң, Иран менән Төркиә сиктәрендә хеҙмәт итә.

## Батырлығы
Ғүмәр Ғәбит улы Ворошиловград өлкәһенең Чернухино станцияһы өсөн барған алыштарҙа ҡыйыулығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була. Дивизияның контрразведка бүлеге составында бандеровсыларға ҡаршы көрәшә.Уларҙың башлығы Романовты һәм уның 25 кешеһен ҡулға алыуҙа ҡатнаша. Ошо хәрби бурысты намыҫ менән үтәгәне өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

## Һуғыштан һуңғы яҙмышы
1945 йылда демоблизациялана, тыуған ауылына ҡайтып, тракторҙа эшләй башлай. Ике йылдан һуң, колхоз рәйесе итеп тәғәйенләнә.
1960 йылдан «Аҡъяр» совхозының Юлбарыҫ бүлексәһендә етәксе булып эшләй. Аҙаҡ «Степной» колхозы рәйесе булып эшләп, хаҡлы ялға сыға

## Ғаиләһе
Өйләнгән.Өс ул, өс ҡыҙ тәрбиәләп, уҡытып, тормош юлына аяҡ баҫтырған.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943), (1945)
* 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары (1989), (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1945)
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы ()

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Личный состав.Нагаев Гумер Габитович 
* Документы о награждений Нагаева Гумер Гибатовича 
*
Олена Токар

**Олена Токар** Новотошкивське, СССР) — опера йырсыһы (сопрано).
Сәйфуллин Шамил Шакамал улы

**Сәйфуллин Шамил Шакамал улы** (20 июнь 1920 йыл (ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса 1923) — 6 декабрь 1998 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты. Ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Шамил Шакамал улы Сәйфуллин 1920 йылдың (1923) 20 июнендә Башҡортостандың Учалы районының Абзаҡ (Аҙнаш) ауылында тыуа. 1940 йылда Учалы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 62-се гвардия кавалерия полкында элемтәсе булып хеҙмәт итә.

Дивизия штабы янындағы полк элемтәсеһе булараҡ, һөжүм итеү операциялары алыштарында көсөргәнешле хәрби шарттарҙа дивизия штабы һәм командир бойороҡтарын һәм теүәл ваҡытында еткерә. 1945 йылдың 25 апрелендә полк Бранденбург өсөн алышҡа инә. 1945 йылдың 26 апреленә ҡарай төндә Сәйфуллин полк командирынан хәрби хәрби задание ала. Төн һәм урман тулы немец һалдаттары төркөмө булыуға ҡарамаҫтан команда пунктына тиҙ бара; юлда уға ата башлайҙар, әммә быға ҡарамаҫтан команда пунктына пакетты ваҡытында алып барып еткерә. 1945 йылдың 2 майынан 3 майға ҡарай төндә Премниц ҡалаһы өсөн барған һуғышта телефон бәйләнеше булмай, бөтә алыш барышында бәйләнеш тик элемтәселәр аша башҡарыла. Сәйфуллин бер нисә тапҡыр ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып урман массивтары аша полктың команда пунктынан дивизия командирының команда пунктына бара һәм кире ҡайта.

1998 йылдың 6 декабрендә вафат була. Учалы районының Абзаҡ ауылында ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, «Батырлыҡ өсөн», «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Участники войны
* Шаймуратовцы. САЙФУЛЛИН Шамиль Шакамалович
* Участники войны
Сәлимов Фәтих Хәйретдин улы

**Сәлимов Фәтих Хәйретдин улы** (1902 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Сәлимов Фәтих Хәйретдин улы 1902 йылда Башҡортостандың Әлшәй районында тыуа. 1942 йылдың 10 февралендә Әлшәй район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 60-сы гвардия кавалерия полкында ат дағалаусы, 82-мм миномет батареяһының мина ташыусыһы булып хеҙмәт итә. Сәлимов Фәтих Хәйретдин улы Одер йылғаһынан Эльба йылғаһына тиклем бөтә хәрби юлында Берлинды ҡамап алыуҙы тамамлау буйынса батареяның аттар составын 100 процент сифатлы даға менән тәьмин итә. 1945 йылдың 23 апрелендә Ораниенбург ҡалаһы өсөн һуғышта карабин уты менән дошмандың өс һалдатын юҡ итә һәм береһен әсирлеккә эләктереп штабҡа алып килә. Һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн Сәлимов Фәтих Хәйретдин улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945), «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945) менән бүләкләнгән.

Сәлимов Фәтих Хәйретдин улының артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* САЛИМОВ ФАТЫХ|ФАТИХ|ФОТЫХ ХАЙРЕТДИНОВИЧ|ХАЙРЫДИНОВИЧ|ХАЙРИДИНОВИЧ 
* Шаймуратовцы. САЛИМОВ Фатых Хайретдинович
* Память народа. Салимов Фатих Хайретдинович
Баязитов Ишдәүләт Зәйнулла улы

**Баязитов Ишдәүләт Зәйнулла улы** (18 ноябрь 1901 йыл — 1954 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән лейтенант.

## Биографияһы
Ишдәүләт Зәйнулла улы Баязитов 1901 йылдың 18 ноябрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Яңы Монасип ауылында тыуған.

1941 йылдың ноябрь айында Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла,  М. Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.
 
1943 йылдың 12 ғинуарында Сталинград өсөн барған һуғышта аяғына пуля тейеп ҡаты яралана, һәм Иркутск ҡалаһындағы хәрби госпиталгә ебәрелә.

Дауаланғандан һуң хәрби хеҙмәткә яраҡһыҙ тип табыла һәм тыуған районына әйләнеп ҡайта. Уны шунда уҡ “Ҡыҙыл таң” (Тимер ауылы) колхозының председателе итеп һайлап ҡуялар.
 
1944 йылда Бөрйән районының Ырғыҙлы ауылына ауыл Советы председателе итеп һайлана.
 
1944 йылдың ноябрь айында “Маяҡ” колхозына председатель итеп ебәрелә. Һәм был эштә ул 1949 йылға тиклем эшләй.

Һуғыш һәм һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа райондың иң артта ҡалған хужалыҡтарын аяҡҡа баҫтырыу бурысын намыҫ менән үтәп сыға.

Һуғышта алған ауыр яраларҙан ветеран 1954 йылда вафат булып ҡала.
 
Ҡатыны Ғыҙниса менән дүрт ул тәрбиәләп үҫтерәләр: Ғаффар, Риф, Роберт һәм Марс Башҡортостандың күренекле шәхестәре. 

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ВОИНЫ-КАВАЛЕРИСТЫ 112-ОЙ БАШКИРСКОЙ КАВАЛЕРИЙСКОЙ ДИВИЗИИ, ПРИЗВАННЫЕ БУРЗЯНСКИМ РВК
Нуритдинов Хужәхмәт Нуритдин улы

**Нуритдинов Хужәхмәт Нуритдин улы** (1902 йыл Башҡортостан Бөрйән районы Ҡолғана ауылы — 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Нуритдинов Хужәхмәт Нуритдин улы 1902 йылда Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ҡолғана ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, 1942 йылдың 6 ғинуарында Ҡыҙыл Армияға Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә. 1943 йылдың авгусында хәбәрһеҙ юғала.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Нуритдинов Хужәхмәт Нуритдин улы 
* Нуритдинов Кужахмет Нуритдинович 
* Нуритдинов К. Н.
Усманов Мансур Хәбибулла улы

**Усманов Мансур Хәбибулла улы** (1915 йыл — сентябрь 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Усманов Мансур Хәбибулла улы 1915 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Кешәнне ауыл Советы Кешәнне ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Өфө ҡалаһының Сталин районы хәрби комиссариаты тарафынан, икенсе материалдар буйынса 1941 йылда Өфө районы Крыкинстройҙан билдәһеҙ районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының орудие расчеты составында хеҙмәт итә. 1943 йылдың ноябрь айында яралана. 1944 йылдың июленән хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә, сентябрҙә рәсми рәүештә хәбәрһеҙ юғалған тип таныла.

## Ғаиләһе
Мансур Усманов һуғышҡа алынғанға тиклем өйләнгән була. Ҡатыны ошо уҡ ауылдыҡы — Х. Усманова.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* УСМАНОВ Мансур Хабибуллович
* Память народа. Усманов Мансур Хабибуллович
Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы

**Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы** (20 октябрь 1921 йыл — 31 декабрь 1988 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы. II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

## Биографияһы һәм батырлығы
Ирғәли Мырҙағәли улы Сәғитов 1921 йылдың 20 октябрендә хәҙерге Башҡортостандың Баймаҡ районы Мерәҫ ауылында тыуа. 1941 йылдың декабрендә Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында 3-сө эскадрон тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә. Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителгән бүләкләү ҡағыҙында яугир тураһында былай тип яҙылған: «Иптәш Сәғитов батыр һәм ҡурҡыу белмәҫ яугир, Одерҙан алып Бранденбургҡа тиклем хәрби юл үтә. Бранденбург ҡалаһы өсөн барған һуғышта Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы шәхси ҡоралы менән дошмандың алты һалдатын юҡ итә һәм дүрт һалдатын әсирлеккә ала. Взводты ҡаплап, плацдармды киңәйтеү буйынса взводтың алға барыуына мөмкинлек бирә». Был батырлығы өсөн Сәғитов Ирғәли Мырҙағәли улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. 1946 йылда демобилизациялана.
Яугир 1988 йылдың 31 декабрендә тыуған ауылында вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Бессмертный полк
* Участники войны
* * Шаймуратовцы
* Память народа. Картотека награждений
* САГИТОВ ИРГАЛИЙ МУРЗАГАЛИЕВИЧ|МУРЗАГАЛЕЕВИЧ
Усманов Нәсибулла Усман улы

**Усманов Нәсибулла Усман улы** (1907 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, сержант, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Усманов Нәсибулла Усман улы 1907 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы Ташлы ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылда Әлшәй районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында хеҙмәт итә. Һуғыштан иҫән-һау әйләнеп ҡайта. 1987 йылда вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Усманов Нәсибулла Усман улы һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн 1942 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. 1985 йылда II дәрәжә Ватан һуғышы орденына лайыҡ була.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* УСМАНОВ Насибулла Усманович
* Усманов Н. У. 
* Память народа. Усманов Насибулла Усманович
Ғайсин Ҡаһарман Ғәлләм улы

**Ғайсин Ҡаһарман Ғәлләм улы** (ғинуар 1910 йыл —?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, ҡыҙылармеец, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия полкында ҡылыссы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры

## Биографияһы
Ҡаһарман Ғәлләм улы Ғайсин 1910 йылдың ғинуарында Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы Сәғит (Ҡалтай)) ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Баймаҡ ҡалаһында токарҙар курсын тамалай.
1932 йылда Бүребай идаралығында эшләй.
1942 йылдың февралендә Хәйбулла районының хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия полкы 1-се эскадронында тәүҙә сабельник, һуңынан шул уҡ полктың 2-се эскадронында танкыға ҡаршы тоҫҡаусы (наводчик) булып хеҙмәт итә.

## Батырлығы
Ғасйин Ҡаһарман Ғәлләм улы дошман тылына рейдтар яһау, уларҙың һөжүмен тотҡарлау өсөн күперҙәрҙе шартлатыу кеүек мөһим хәрби заданиеларҙы үтәүҙә ҡатнаша. Польшаны азат итеүҙә, Берлинды штурмлауҙа ҡатнаша. Ике тапҡыр яралана, контузия ала. Ике мәртәбә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.
1946 демоблизациялана, декабрь айында тыуған яғына әйләнеп ҡайта.

## Һуғыштан һуңғы яҙмышы
Армиянан ҡайтҡас, яңынан Бүребай руда идаралығының гаражында слесарь, һуңынан хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем мастер булып эщләй. Һуғыштан һуңғы хеҙмәттәре өсөн төрлө дәрәжә Маҡтау ҡағыҙҙары, юбилей миҙалдары, ҡиммәтле бүләктәр менән бүләкләнә

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943, 1944)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Личный состав. Гайсин Кагарман Галлямович
* Память Народа. Документы о награждении Гайсина Кагармана Галлямовича
*
Һағымбаев Дәүләтша Усман улы

**Һағымбаев Дәүләтша Усман улы** — ( [1905 йыл — декабрь 1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

== Биографияһы һәм батырлығы==
Һағымбаев Дәүләтша Усман улы 1905 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Исмаҡай ауылында тыуа. [1941 йылдың декабрендә Башҡорт АССР-ының Матрай район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының 2-се эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.

Һағымбаев Дәүләтша Усман улы 1942 йылдың 19 ноябренән 20 ноябренә ҡарай эскадрондың һөжүм итеүе ваҡытында немец-румын ғәскәрҙәре менән алышта батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Эскадрондың алға барыуына дошмандың станок пулеметы ҡамасаулай, Һағымбаев алға барырға һәм ут нөктәһен юҡ итергә бурыс ала. Яугир ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып, һиҙҙермәйенсә 40 метр алға шыуыша һәм румын һалдаттарының ут нөктәһенә ике граната ташлай һәм пулемет расчетын юҡ итә. Һөҙөмтәлә эскадронға юл асыҡ була.
1942 йылдың 22 ноябрендә Һағымбаев 32 дошман һалдатын юҡ итә. 25 ноябрҙә яралана. Яуҙа күрһәткән батырлығы өсөн Һағымбаев Дәүләтша Усман улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

Һағымбаев Дәүләтша Усман улы 1943 йылдың декабрендә яуҙа хәбәрһеҙ юғала.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* САГИМБАЕВ ДАВЛЕТША УСМАНОВИЧ 
* Шаймуратовцы
* Память народа. Сагимбаев Давлетша Усманович. Картотека награждений
* Как Башкирские конники громили фашистов, показывая образцы беспримерного героизма
Абдуллин Әхәт Абдулла улы

**Абдуллин Әхәт Абдулла улы** () (1919—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғышҡан. Лейтенант, взвод командиры.

## Биографияһы
Әхәт Абдулла улы Абдуллин 1919 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Туймазы районы) Яңы Бишенде ауылында тыуған.

1941 йылда Туймазы район хәрби комиссариаты Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра. Яңы ойошторолған 112-се Башҡорт атлы дивизияһына билдәләнә.

112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы составындағы 275-се кавалерия полкының 2-се эскадроны БТ взвод командиры, лейтенант.

1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһенең Тербуны ауылы эргәһендә хәбәрһеҙ юғала.

## Хәтер
Абдуллин Әхәт Абдулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Туймазы районы Яңы Бишенде ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

Оҙаҡ йылдар дауамында Әхәт Абдулла улы хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә лейтенант Абдуллин Әхәт Абдулла улы ла Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде.

Әхәт Абдуллиндың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған .

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдуллин Ахат Абдуллович
* Память народа. АБДУЛЛИН Ахат Абдуллович 
* Дорога памяти. Абдуллин Ахат Абдуллович 
* Танковые части в кавалерии 
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* Братская могила в с. Тербуны
* Мемориал
* Тербунский рубеж

## Иҫкәрмәләр
Иманғолов Насибулла Хисаметдин улы

**Иманғолов Насибулла Хисаметдин улы** (1902 - ?), 112-се кавалерия дивизияһы яугиры , 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
## Биографияһы
Иманғолов Насибулла Хисаметдин улы 1902 йылда Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған.

1920 йылдың июгь айынан 1921 йылдың авгусына ҡәҙәр Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының Силәбе 42-се уҡсы полкында хеҙмәт итә.

1921 йылдың сентябренән Байназар ауылында үҙ хужалығы менән көн күрә.

1924 йылдың сентябренән ноябренә тиклем Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 9-сы (2-се гв.) Ҡырым дивизияһының 7-се уҡсы полкында хеҙмәт итә.

1226 йылдың июненән 1931 йылдың 18 ғинуарына тиклем Бөрйән урман хужалығының Ҡыпсаҡ бүлексәһендә урмансы булып эшләй.

1931 йылдың 18 ғинуарынан 1938 йылдың июленә тиклем Байназар ауыл Советының председателе булып эшләй.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Ул Миңлеғәле Шайморатов етәкләгән 112-се кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.

1946 йылда демобилизациялана.

Һуғыштан ҡайтҡас колхозға эшкә төшә.

1952 йылдың март айынан Байназар ауылында Бөрйән ОРС-ның келәт мөдире булып эшләй башлай.
 
1953 йылдан алып 1955 йылға тиклем «Буденный» колхозында клуб мөдире булып эшләй.

1955 йылдың 24 сентябренән 1959 йылдың 22 октябренә тиклем Байназар мәктәбенең яңы бинаһын төҙөүҙә эшләй.

1960 йылдың 17 февраленән алып 1962 йылға тиклем элемтә бүлегендә эшләй.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
*2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
*«1941-1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (27 июнь 1946 йыл) 
*«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (Ж №667308) 
## Иҫкәрмәләр

 
## Сығанаҡтар

## Һылтанмалар
*ИМАНГУЛОВ НАСИБУЛЛА ХИСАМЕТДИНОВИЧ 
*Юбилейная награда Насибуллы Имангулова 
* ВОИНЫ-КАВАЛЕРИСТЫ 112-ОЙ БАШКИРСКОЙ КАВАЛЕРИЙСКОЙ ДИВИЗИИ, ПРИЗВАННЫЕ БУРЗЯНСКИМ РВК
Усманов Хәбибулла Хәсән улы

**Усманов Хәбибулла Хәсән улы** (1913 йыл — 2 февраль 1945 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеецы, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944) кавалеры.

## Биографияһы
Усманов Хәбибулла Хәсән улы 1913 йылда Башҡорт АССР-ының Маҡар районы Әптек ауылында тыуған. Маҡар районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында 148‑се гвардия артиллерия-миномет полкының 4-се батареяһы орудие номеры булып хеҙмәт итә. Усманов Хәбибулла Хәсән улы 1945 йылдың 2 февралендә Германияның Регендорф ҡалаһы янында һәләк була һәм шунда ерләнгән. Ҡатыны Усманова Ғәйшә (Маҡар районы Әптек ауылы).

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Батырлыҡ өсөн миҙалы (1944)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Книга памяти. УСМАНОВ Хабибулла Хасанович
* УСМАНОВ Хабибулла Хасанович. Шаймуратовцы
* Усманов 
* Усманов Хабибулла Хасанович
Фәрхетдинов Әнүәр Нуретдин улы

**Фәрхетдинов Әнүәр Нуретдин улы** (17 июль 1912 йыл — 1 октябрь 1997 йыл)- 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. 313 кавалерия полкының 3, 4 эскадрондары командиры. Гвардия капитаны. Баҡалы районы «Большевик» һ.б.колхозы рәйесе. I-cе дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).

## Биографияһы
1912 йылда Башҡортостандың хәҙерге Баҡалы районы Килкабыҙ ауылында (ҡайһы бер документтарҙа Ҡорос-Ҡаран ауылында тиелгән) тыуған. 1934 йылдың декабрендә Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 1936 йылға тиклем кавалерияла хеҙмәт итә. Армиянан һуң, һуғышҡа тиклем хәҙерге Баҡалы районы «Большевик» колхозы рәйесе була. (Туҡтағол тулы булмаған урта мәктәбе директоры булып Даян Баян улы Мурзин эшләй). 1941 йылда хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Чкалов (Ырымбур) кесе командирҙар әҙерләү мәктәбен тамамлай. Башта һалдаттарҙы һуғышҡа әҙерләү менән шөғөлләнә, Башҡортостанда формированиела торған 113-сө кавалерия дивизияһының 276-сы кавалерия полкында хеҙмәт итә. Бер аҙҙан уға үҙ полкынан иң яҡшы һалдаттарҙы һайлап, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына күсергә бойоралар. Лейтенант Әнүәр Фәрхетдиновҡа яҡташтары колхоздың иң шәп «Рулетка» исемле атын бүләк итә. Атҡа күп командирҙарҙың күҙе төшә, тик Фәрхетдинов атынан айырылмай. Ул Г. Д. Маҡаев етәкселек иткән 313-сө кавалерия полкының 3-се, һуңыраҡ 4-се эскадроны командиры итеп тәғәйенләнә (һуңыраҡ 7-се гвардия кавалерия корпусы 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкы тип атала). 1943 йылдың ноябренән 1946 йылдың ғинуарына тиклем ПФС һәм ОВС начальнигы урынбаҫары була.
 
Днепрҙың уң яҡ яры өсөн барған алышта күрһәткән батырлығы өсөн Советтар Союзы Геройы исемен бирергә тигән тәҡдим булһа ла, уға 1943 йылдың 14 октябрендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены тапшырыла.

Хеҙмәт иткән подразделениелары: 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкы; һуғыштан һуң: 15-се кавалерия дивизияһының 75-се кавалерия полкы; Баҡы хәрби округының 31-се механизацияланған дивизияһының 99-сы гвардия механизацияланған полкы; Кавказ аръяғы хәрби округы.

Һуғыштан һуң дивизия Кавказға юл ала. Әнүәр Фархетдинов хеҙмәтенең аҙағынаса аты менән айырылмай, уны 1946 йылда үҙ колхозына кире алып ҡайтып тапшыра. Тимәк, Миәкә районындағы «Ҡорос» (Керчь) исемле ат бер үҙе генә ҡайтмай Башҡортостанға. Әнүәр Фархетдиновты яҡташтары яңынан «Большевик» колхозы рәйесе итеп һайлай. Һуңыраҡ ул «Яңы тормош», «Яңы көс» колхоздары рәйесе була, Иҫке Ҡорос һәм Иҫке Маты ауыл ҡулланыусылар йәмғиәте рәйесе, Баҡалы икмәк комбинаты директоры булып эшләй.
 
1997 йылдың 1 октябрендә Баҡалы ауылында вафат була.

## Наградалары
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* I-cе дәрәжә Ватан һуғышы (1985)
* «Бөйөк Ватан һуғышында (1941–1945) Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы (1945)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Память народа. Фархутдинов Анвар Нуретдинович
* Фархутдинов Анвар. Фотографии, копии приказов
Үтәгәнов Ғүмәр Хөббинзән улы

**Үтәгәнов Ғүмәр Хөббинзән улы** (1902 йыл БАССР, Ауырғазы районы, Уҫман ауылы — 10 июль 1942 йыл Курск өлкәһе Озерки ауылы (хәҙерге Рәсәй Федерацияһы Липецк өлкәһе)) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Үтәгәнов Ғүмәр Хөббинзән улы 1902 йылда Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Уҫман ауылында тыуған. Ауырғазы районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында йөк арбаһы күсере булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһенең Озерки ауылы (хәҙерге Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) янында бәрелештә һәләк була һәм шунда ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* УТЯГАНОВ Гумар Хуббинзянович. Шаймуратовцы
* Утяганов Гумар Хуббинязович. Донесение о безвозвратных потерях
* Утяганов
Абдуллин Әхтәм Вәхит улы

**Абдуллин Әхтәм Вәхит улы** () (1923—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғышҡан. Рядовой ҡыҙылармеец, ҡылыссы.

## Биографияһы
Әхтәм Вәхит улы Абдуллин 1923 йылда БАССР-ҙың Бәләбәй кантонында (хәҙер — Туймазы районы) Туймазы эшселәр ҡасабаһында тыуған.

1941 йылда Туймазы районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.

112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы составында һуғыша. Рядовой ҡыҙылармеец Абдуллин Әхтәм Вәхит улы, 60-сы гвардия кавалерия полкының ҡылыссыһы.

1943 йылдың 18 февралендә Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһе (хәҙер — Луганск Халыҡ Республикаһы) биләмәһендә барған дәһшәтле һуғыш барышында һәләк була.

Ворошиловград өлкәһе Фащевка ауылында ерләнгән.

## Хәтер
Абдуллин Әхтәм Вәхит улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Туймазы районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдуллин Ахтям Вахитович
* Память народа. Абдуллин Ахтям Вахитович
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994; ISBN 5-295-00958-0
* Память о Шаймуратове
* Слава башкирских конников

## Иҫкәрмәләр
Арыҫланов Йәрмөхәмәт Баймөхәмәт улы

**Арыҫланов Йәрмөхәмәт Баймөхәмәт улы** (1910 йыл — 1986 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы ҡыҙылармеецы (дәлилләгән мәғлүмәттәр юҡ)), Башкавдивизияның 35-се уҡсылар полкы кавалерисы. 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

## Биографияһы
Йәрмөхәмәт Баймөхәмәт улы Арыҫланов 1910 йылда Башҡортостандың Хәйбулла районы Йәнтеш ауылында тыуған. Бик иртә етем ҡала, бала саҡтан мал йәнле егет колхозда мал ҡараусыһы булып эшләй. Өс балаһын, ҡатынын ҡалдырып, 1941 йылда һуғышҡа китә. Ҡыҙыл Армияға Хәйбулла районы хәрби комитеты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһында хеҙмәт иткән, шәхси исемлектә ҡыҙылармеец тип күрһәтелгән, әммә дәлилләгән мәғлүмәттәр юҡ тигән иҫкәрмә бар. Хәйбулла тыуған яҡты өйрәнеү музейы мәғлүмәттәренә ярашлы, Йәрмөхәмәт Арыҫланов — 112-се кавалерия дивизияһының 35-се уҡсылар полкы кавалерисы, Сталинград алышы ҡатнашыусыһы. 1945 йылдың 20 ғинуарында ҡаты яралана, госпиталдән һуң тыуған ауылына өсөнсө төркөм инвалиды булып ҡайта, әммә был ваҡытҡа ҡатыны һәм бер балаһы яҡты донъя менән хушлашҡан була. Һуғыштан һуң яңы ғаилә ҡора, яратҡан шөғөлө — ат ҡараусыһы булып эшләй. Йәрмөхәмәт Баймөхәмәт улын ихласлығы, эскерһеҙлеге өсөн ауылда «Добрый бабай» тип йөрөткәндәр.

1986 йылда вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (6 апрель 1985)
* Юбилей миҙалдары.
* Хеҙмәт ветераны исеме.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* историко-краеведческий музей
* АРСЛАНОВ Ярмухамет Баймухаметович

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Гульнара Вахитова, Римма Тимербулатова ПАМЯТЬ — НАША СОВЕСТЬ

## Һылтанмалар
* «Добрый бабай» тип йөрөткәндәр
Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы

**Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы** () (1902—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының
294-се кавалерия полкы ҡылыссыһы. Рядовой ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Ғәббәс Абдулла улы Абдуллин Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙенең Иҫке Дөмәй (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Илеш районы Дөмәй) ауылында 1902 йылда тыуған.

1941 йылда Илеш районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.

Рядовой ҡыҙылармеец Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы составында илбаҫарҙарға ҡаршы һуғыша.

294-се кавалерия полкы ҡылыссыһы Ғәббәс Абдулла улы Абдуллин 1942 йылдың 22 июлендә аяуһыҙ ҡаты һуғыш барышында һәләк була.

Курск өлкәһе Тербуны районы Озерки ауылында ерләнгән.

## Хәтер
Абдуллин Ғәббәс Абдулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Илеш районы Дөмәй ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

Ғәббәс Абдуллиндың исеме Тербуны ауылында асылған туғандаш ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдуллин Габбас Абдуллович
* Память народа. Абдуллин Габбас Абдуллинович
* Абдуллин Габбас Абдуллович
* Илишевский историко-краеведческий музей
* Музей
* Братская могила в с. Тербуны
* Мемориал
* Тербунский рубеж

## Иҫкәрмәләр