open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хажин Ильяс Абдулғәни улы

**Хажин Ильяс Абдулғәни улы** (1902 йыл — 1966 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы, гвардия ҡыҙылармеецы. III дәрәжә Дан ордены кавалеры (1945)

## Биографияһы
### Һуғышҡа тиклем
Ильяс Абдулғәни улы Хажин 1902 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Ниғәмәт ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

Үкһеҙ етем ҡалғас, бер туған ағаһы Әминев Һиҙиәт тәрбиәһендә үҫә. Йәше еткәс, хеҙмәт армияһына алынып, Үзбәкстанда эшләй.
Армиянан ҡайтҡас, Таулыҡай ауылы ҡыҙы *Күсәрбаева Мәҙинә Рәхмәтулла ҡыҙына* өйләнә.

### Һуғыш осоро
1942 йылда Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиәндәр Ҡыҙыл Армияһы сафына алына.

Яңы ойошторолған 112-се башҡорт атлы кавалерия дивизияһына билдәләнә. 62-се кавалерия полкында ат йөрөтөүсе (коновод) һәм ездовой булып хеҙмәт итә.

### Һуғыштан һуң
Тыныс тормошҡа ҡайтҡас, Баймаҡ районы «Үрнәк» колхозында йылҡы фермаһы мөдире булып эшләй.

Һуғыш яраларынан оҙаҡ ауырый. 1966 йылда вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* III дәрәжә Дан ордены (1945)
* ике «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «Кёнисбергты алған өсөн» миҙалы (1945)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1945)
* «Варшаваны азат иткәне өсөн» миҙалы (1945)

## Хәтер
* Хажин Ильяс Абдулғәни улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән «Они вернулись с победой. Списки военнослужащих, вернувшихся живыми с Великой Отечественной войны 1941—1945 гг.» баҫмаһының 2-се томында  һәм Баймаҡ районы Ниғәмәт ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлектә бар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Дорога памяти. ХАЖИН ИЛЬЯС АБДУЛГАЛИЕВИЧ 
* Память народа — электронный банк документов периода Великой Отечественной войны. Хажин Ильяс Абдулганиевич
* Шаймуратовцы — воины легендарной 112-й Башкирской кавалерийской дивизии. ХАЖИН Ильяс Абдулганиевич
Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы

**Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы** ( 1907 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты, һуңынан гвардия старшинаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (ике тапҡыр 1944 йылда).

## Биографияһы
Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы 1907 йылда хәҙерге Башҡортостандың Дәүләкән районы Яппар ауылында тыуа. 1941 йылдың 5 декабрендә Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 62-се гвардия кавалерия полкында 45-мм пушкалар батареяһының орудие командиры булып хеҙмәт итә.
Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы яугирҙарҙы һәм командирҙарҙы даими яҡшы аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүҙән тыш, яуаплы участкаларға барып, йыш ҡына үҙе һуғышҡа инә. Мәҫәлән, Владимировка ауылы районында рейдтан сығышлай, немецтар Сәхиев Арыҫлан да ингән яугирҙар төркөмөн уратып алып юҡ итергә маташа. Сәхиев фашистар менән беренсе булып алышҡа инә һәм ете дошман һалдатын юҡ итә. Бының менән башҡа ҡыҙылармеецтарҙы ла алышҡа йәлеп итә. 1943 йылдың 18 июнендә подразделениеның 138/н бойороғо менән ул «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.

Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы полк барлыҡҡа килгәндән алып хәрби хәрәкәттәр осоронда үҙен ныҡлы, энергиялы һәм ҡыйыу яугир, һалдат һәм офицерҙар араһында ялҡынлы агитатор итеп күрһәтә.
Һуғыштың киҫкен минуттарында һалдаттар араһында булып, үл үҙенең миҫалында батареяның шәхси составын ҡаһарманлыҡҡа әйҙәй. Үҙенең взводында юғары дисциплина тота, ҡоралланыу һәм аттар составы һәр ваҡыт яҡшы торошта була. Шуға күрә лә взводы һуғыштарҙа батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ өлгөләре күрһәтә. 1944 йылдың 16 ғинуарынан алып 19 ғинуарына тиклем үҙенең взводы менән бер блиндажды юҡ итә, дошмандың ике һөжүмен кире ҡаға һәм ундан артыҡ һалдат һәм офицерын юҡ итә.

1944 йылдың 29 февралендә подразделениеның 8/н бойороғо менән гвардия өлкән сержанты Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

1944 йылдың 12 апрелендә һуғышта Владимир-Волынсктан 3 километр көнбайыштараҡ тимер һәм шоссе юлын өҙөү буйынса хәрби бурысын үтәүҙә гвардия старшинаһы Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы үҙенең орудиеһы менән командалыҡ итеп һәм расчет менән йәнәшә тороп дошмандың тимер юлы составы паровозының пар ҡаҙанына беренсе атыуҙа уҡ эләгә. Паровоз 76 мм орудие снарядтары тарафынан яндырыла һәм 60 вагоны менән туҡтатыла. Ошо уҡ һуғышта дошмандың флангылы урап үтергә маташыуында Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы дошмандың 25-кә яҡын һалдат һәм офицерын юҡ итә.
СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы исеменән 1944 йылдың 30 апрелендә подразделениеның 9/н бойороғо менән гвардия старшинаһы Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улының һуғыштан һуңғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (февраль 1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (апрель 1944)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САХИЕВ Арслан Мирзаг(н)алиевич
* Память народа. Сахиев Арслан. Картотека награждений

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 77а, ящик 9
Ғәйнизаров Зәбих Әхмәҙи улы

**Ғәйнизаров Зәбих Әхмәҙи улы** (; 8 май 1923 йыл — 28 ғинуар 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы яугиры, пулеметсы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

## Биографияһы
**Зәбих Әхмәҙи улы Ғәйнизаров ** 1923 йылдың 8 майында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районының Үрге Муйнаҡ ауылында урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ата-әсәһе мал көткән, иген һәм йәшелсә үҫтереү менән шөғөлләнгән. 

1931 йылда Муйнаҡ ете йыллыҡ мәктәбенең беренсе синыфына уҡырға инә, 1941 йылда тыуған районының Абзан урта мәктәбендә 10 класты тамамлай.

1941 йылдың көҙөндә Ҡыҙыл Армияға хеҙмәткә саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышы барышында генерал Шайморатов командалыҡ иткән 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се полкында пулеметсы булып хеҙмәт итә.

Курск, Тула, Липецк ҡалалары өсөн барған ҡаты алыштарҙа ҡавтнаша. 1942 йылдың октябрендәге бер алышта уң аяғы ҡаты йәрәхәтләнә. Ул 1943 йылдың авгусына тиклем хәрби госпиталдәрҙә дауалана. Һуғышта алған ҡаты йәрәхәтенән терелгәндән һуң, һаулығы буйынса демобилизациялана.

Тыуған ауылына әйләнеп ҡайтҡас, башта магазинда һатыусы булып эшләй.
1944 йылда Ырымбур педагогия институтының география факультетына ситтән тороп уҡырға инә һәм тыуған Муйнаҡ ете йыллыҡ мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй башлай.

Зәбих Әхмәҙи улының барлыҡ хеҙмәт юлы ошо мәктәп менән бәйле: ул башта ябай уҡытыусы, артабан уҡытыу бүлеге мөдире һәм мәктәп директоры була.

Тыуған ауылының йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша.

1951 йылда КПСС сафына инә, бер нисә тапҡыр Муйнаҡ ауыл советына депутат итеп һайлана. Ошо арала ете балаһын уҡытып, ҙур тормошҡа аяҡ баҫтырта.

Намыҫлы фиҙәкәр хеҙмәте өсөн миҙал, КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты һәм профсоюздар өлкә советының Почёт грамоталары менән бүләкләнә.

1978 йылда хаҡлы ялға сыға. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны булараҡ, уға 1989 йылда Салауат ҡалаһында бер бүлмәле фатир бирелә.

1997 йылдың 29 ғинуарында Салауат ҡалаһында вафат була, тыуған ауылы Үрге Муйнаҡта ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «1941-1945 йй Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 20 йыл» миҙалы
* «1941-1945 йй Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 30 йыл» миҙалы
* «1941-1945 йй Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 50 йыл» миҙалы
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1965)
* Жуков миҙалы
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы

## Иҫкәрмәләр
Зөлҡәрнәев Ғүмәр Зөлҡәрнәй улы

**Зөлҡәрнәев Ғүмәр Зөлҡәрнәй улы** (1903 йыл, Башҡортостан Республикаһы Белорет районы — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Зөлҡәрнәев Ғүмәр Зөлҡәрнәй улы 1903 йылда (икенсе мәғлүмәт буйынса 1904 йылда) Башҡортостан Республикаһының Белорет районында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1942 йылда Белорет район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының миномет батареяһында миналар ташыусы булып хеҙмәт итә.

 
Һуғыш яланында күрһәткән батырлығы өсөн 1944 йылдың 30 сентябрендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (батырлыҡ күрһәткән көндәре: 18.01.1944, документ датаһы: 30.09.1944, Приказ №: 16/н) менән бүләкләнә.

«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән Наградлау ҡағыҙында Зөлҡәрнәев Ғүмәр Зөлҡәрнәй улының батырлығы тураһында ошолай тасуирлана:

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Зулкарнаев Гумер Зулкарнаевич 
* Шаймуратовцы. ЗУЛКАРНАЕВ Гумер Зулкарнаевич
* Зулкарнаев Гумер
Әминев Ғәликарам Хәмит улы

**Әминев Ғәликарам Хәмит улы** (; 1922 — 16 февраль 1945) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се артиллерия-миномёт полкында өлкән разведчик. Гвардия ефрейторы.

## Биографияһы
Ғәликарам Хәмит (Хисмәт) улы Әминев (Әхмәтов) 1922 йылда БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ кантонында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы) Әхмәр ауылында тыуған.

1942 йылда Маҡар районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

Гвардия ефрейторы Әминев Ғәликарам Хәмит улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се артиллерия-миномёт полкында өлкән разведчик булып хеҙмәт итә.

1944 йылдың 12 ғинуарындағы һуғышта шәхси ҡоралы менән 2 дошман һалдатын атып үлтерә. Был ҡаһарманлығы өсөн 1944 йылдың 1 майында «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы тапшырыла.

1945 йылдың 16 февралендә һәләк була. Германияла Браллентин ҡалаһында ерләнгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945).

## Хәтер
Әминев Ғәликарам Хәмит улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ның Ишембай районы Әхмәр ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Фонд 33. Опись 690155. Единица хранения 5136

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Аминев Галикарам Хамитович
* Память народа. Аминев Галикарам Хамитович
* Дорога памяти. Аминев Галикарам Хамитович 
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0

## Иҫкәрмәләр
Әминев Ғәлинур Х.

**Әминев Ғәлинур Х.** (; 1915 — 10 июль 1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкының ҡылыссыһы. Ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Ғәлинур Әминев Х. 1915 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы Шайморат ауылы) Биштәкә ауылы биләмәһендә тыуған.

БАССР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

Ҡыҙылармеец Әминев Ғәлинур 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкының ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә.

Әминев Ғәлинур 1942 йылдың 10 июлендә Курск (хәҙер — Липецк) өлкәһе территорияһында барған дәһшәтле алыштарҙа хәбәрһеҙ юғала.

## Хәтер
Әминев Ғәлинурҙың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ның Ҡырмыҫҡалы районы Шайморат ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында Әминев Ғәлинур хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә ҡыҙылармеец Әминев Ғәлинурҙың һөйәктәре лә Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде.

Әминев Ғәлинурҙың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Аминев Галинур Х.
* Память народа. Аминев Галинур Х.
* Дорога памяти. Аминев Галинур Х. 
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0

## Иҫкәрмәләр
Сөнәғәтов Исмәғил Сәнәғәт улы

**Сөнәғәтов Исмәғил Сәнәғәт улы** ( 1906 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Сөнәғәтов Исмәғил Сәнәғәт улы 1906 йылда хәҙерге Башҡортостандың Белорет районы Үткәл ауылында тыуа. 1941 йылда Белорет районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкында ездовой булып хеҙмәт итә.

76 мм батареяһы ҡыҙылармеецы ездовой Сөнәғәтов Исмәғил Сәнәғәт улы Бранденбург ҡалаһы өсөн һуғышта Зило-канал аша дошмандың көслө уты аҫтында снарядтар ташый һәм һуғыш яланынан ике ауыр яралы һалдатты алып сыға. Был ҡыйыулығы өсөн Сөнәғәтов Исмәғил Сәнәғәт улы 1945 йылдың 19 июлендә подразделениеның 15/н бойороғо менән «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.

1945 йылдың 9 майында СССР Юғары Советы Президиумы Сөнәғәтов Исмәғил Сәнәғәт улын «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләй.

Сөнәғәтов Исмәғил Сәнәғәт улының һуғыштан һуңғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Сунагатов Исмагил Сунагатович
* Память народа. Документы о награждении. Сунагатов Исмагил Сунагатович

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 84, ящик 1
Зекрин Вәлиулла Зекерей улы

**Зекрин Вәлиулла Зекерей улы** (1907 йыл — 1954 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы.

## Биографияһы
Зекрин Вәлиулла Зекерей улы 1907 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Ҡаҙаҡҡол ауыл Советы Ҡобағош ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылдың декабрендә Учалы район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 21-се айырым гвардия химик һаҡланыу взводында ат тотоусы булып хеҙмәт итә.
 
Һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн 1943 йылдың 25 декабрендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (Приказ №: 314/н, датаһы 25.12.1943) менән бүләкләнә. 1945 йылдың 1 июнендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (батырлыҡ күрһәткән көндәре: 25.11.1942, Приказ №: 28/н, датаһы 01.06.1945) менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Зекрин Валиулла Зекриевич 
* Шаймуратовцы. ЗЕКРИН Валиулла Зекреевич 
* Зекрин Валиулла
Баһауетдинов Абдулхаҡ Хәйретдин улы

**Баһауетдинов Абдулхаҡ Хәйретдин улы** () (1915 йыл — 12 август 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, лейтенант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкының саперҙар взводы командиры.

## Биографияһы
Абдулхаҡ Хәйретдин улы Баһауетдинов 1915 йылда Алтай крайы Бийск ҡалаһында тыуған. Алтай крайы Бийск районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә, 313-сө кавалерия полкының саперҙар взводы командиры була. Курск өлкәһендәге 1942 йылдың йәйге ҡаты алыштарҙың береһендә батырҙарса һәләк була һәм Озерки ауылынан төньяҡтараҡ ятҡан ағаслыҡта ерләнә, һуңғараҡ Икенсе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегенә күсерелә. Ҡатыны — Якунина Прасковья (Бийск ҡалаһы).

## Хәтер
* 1949—1950 йылдарҙа Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. 1961 йылдың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды, А. Х. Баһауетдинов исеме өҫтәмә исемлеккә индерелде.
* Баһауетдинов Абдулхаҡ Хәйретдин улының исеме Алтай крайының Хәтер китабына индерелгән

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* БАГАУТДИНОВ Абдулхак Хайретдинович. Шаймуратовцы
* БАГАУТДИНОВ АБДУЛХАК ХАЙРЕТДИНОВИЧ
Әминев Ғималетдин Мортаза улы

**Әминев Ғималетдин Мортаза улы** (; ? − 25 февраль 1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия миномёт полкында пулемёт начальнигы. Ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Ғималетдин Мортаза улы Әминев Өфө губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Учалы районы) Туңғатар ауылында тыуған.

Учалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

Ҡыҙылармеец Әминев Ғималетдин Мортаза улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия миномёт полкында пулемёт начальнигы булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 25 февралендә Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһе (хәҙер — Луганск Халыҡ Республикаһы) Юлино-2 станцияһында һәләк була.

## Хәтер
Әминев Ғималетдин Мортаза улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ның Учалы районы Туңғатар ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

Луганск Халыҡ Республикаһында шайморатовсыларҙың батырлығын онотмайҙар, хөрмәт итәләр

## Әҙәбиәт
* Слава башкирских конников / Авт.-сост. Ф. Н. Вахитов, Н. И. Камалова. — С 47 Уфа: Китап, 2005. — 276 с: ил. ISBN 5-295-03573-5

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Аминев Гималетдин Муртазинович
* Память народа. Аминев Гималетдин Муртазинович
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* Представители ЛНР поддержали инициативу установить мемориал на месте гибели генерала Шаймуратова

## Иҫкәрмәләр
Собханғолов Шакир Исламғол (Исламғәле) улы

**Собханғолов Шакир Исламғол (Исламғәле) улы** ( 1899 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

## Биографияһы
Собханғолов Шакир Исламғол улы (башҡа мәғлүмәттәр буйынса атаһының исеме Исламғәле, тыуған йылы 1902 тип бирелгән) 1899 йылда хәҙерге Башҡортостандың Мәләүез районы Иштуған ауылында тыуа. 1941 йылда Йомағужа районы хәрби комиссаритаы тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының 3-сө батареяһында повозочный булып хеҙмәт итә.

Собханғолов Шакир Исламғол улы үҙ эшен еренә еткереп эшләй, уның аттары һәр ваҡыт ҡараулы, таҙа һәм көр була. Ауыр шарттарҙа фураж ташыған ваҡытта ла аттары көрлөгөн юғалтмай. Хеҙмәтен өлгөлө үтәгәне өсөн 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының 3-сө батареяһында повозочныйы Собханғолов Шакир 1944 йылдың 17 ғинуарында подразделениеның 1-се бойороғо менән «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була

1985 йылда Собханғолов Шакир Исламғол улы юбилейлы I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

Собханғолов Шакир Исламғол (Исламғәле) улы 1945 йылда демобилизациялана.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СУБХАНГУЛОВ Шакир Исламгулович
* Память народа. Субхангулов Шакир Исламгулович. Картотека награждений

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Мелеуз-ЦБС. Иштугановский

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Юбилейная картотека награждений Расположение документа: шкаф 57, ящик 15
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 83, ящик 22
Хәбибов Мөбәрәк Хәбиб улы

**Хәбибов Мөбәрәк Хәбиб (Хәбир) улы** (1913 йыл -?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Мөбәрәк Хәбиб улы Хәбибов 1913 йылда хәҙерге Башҡорт АССР-ның Тәтешле районы Үрге Ҡоҙаш ауылында тыуған. 1942 йылдың декабрендә Тәтешле район хәрби комиссариаты тарафынан фронтҡа саҡырыла.

62-се гвардия кавалерия полкының 4-се эскадрон ҡылыссылар отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә. Шулай уҡ полктың кейем-һалым склады мөдире була. Бөйөк Ватан һуғышында Көньяҡ-көнбайыш, Үҙәк һәм 1-се Белоруссия фронттарында һуғыша. 1945 йылда  Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. Был наградаға тәҡдим ителгән документта (14.06.1945) ошондай юлдар бар:
«Хәбибов иптәш 18.01.1945 й. Томашув ҡалаһы өсөн алыш барышында үҙенең отряды менән Пилица йылғаһын дошман уттары аҫтында боҙ һәм таҡта ҡалдыҡтарын кисеп сығып дошман окоптарын бәрҙе. Уның отряды был алышта ҡыйыулыҡ күрһәтте. Хәбибов үҙе өс немец һалдатын юҡ итте.
21.04.1945 й. Вандлитц ҡалаһы һәм станцияһы өсөн барған һуғышта иптәш Хәбибов, отряды менән эскадрондың уң яҡ флангы аша хәрәкәт итеп, алыш урынына беренселәрҙән булып килеп етте. Вокзал станцияһында торған эшолонға ҡасыу юлын япты. Бәрелеш ваҡытында дошмандың 15 һалдаты юҡ ителде, 7 гитлерцы пленға алынды…»

1994 йылдың 7 февралендә вафат була

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945 йыл)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985 йыл)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944 йыл)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* [ХАБИБОВ Мубарак Хабибович](http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/30-lichnyj-sostav-divizii/bukva-kh/1837-khabibov-mubarak-khabibovich?Itemid=104#:~:text=Материалы.%20ХАБИБОВ%20Мубарак%20Хабибович%20(1913)%2C,в%20Красную%20Армию%20Татышлинским%20РВК)
* Хабибов Мубарак Хабибович (Хабибов Мубарак Хабирович)
Рәхимов Хөсәйен Хәсән улы

**Рәхимов Хөсәйен Хәсән улы** (1904 — 23 февраль 1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, старшина ярҙамсыһы, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Рәхимов Хөсәйен Хәсән улы 1904 йылда Башҡорт АССР-ның Күгәрсен районы Моҡас ауылында тыуа. 07.12.1941 й. Күгәрсен районы хәрби комиссариаты тарафынан фронтҡа алына. Бәләкәй генә Моҡас ауылынан 60 кеше һуғышҡа китә. Хөсәйен Хәсән улы 37 йәшендә йәш ҡатынын Шәмсиә, 3 улын (Ғәлийән, Рафаэль, Мөхтәр) ҡалдырып фронтҡа китә.

## Хәрби юлы
Рәхимов Хөсәйен Хәсән улы 313-сө кавалерия полкының 1-се ҡылыссылар эскадроны страшинаһының ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Ул 1943 йылдың февралендә дивизияның 8 кавалерия корпусы составында Украинаның Юлино Ворошиловград станцияһы янында рейдта ҡатнаша. Рейд барышында улар 400 км ашыу ерҙе алыш менән үтәләр. Архив документтары буйынса был рейдта дошмандың 3000 һалдаты юҡ ителгән , 56 танкыһы, 6 самолеты, 6000 автомашинаһы ҡыйратылған . Дивизия 5 ҡорал, 8 аҙыҡ-түлек келәтен, 31самолет, 20 танк, 115 автомашинаны үҙенең ҡулына төшөргән, 2000 самаһы һалдат һәм офицер әсиргә алынған. 1943 йылдың 23 февралендә рейдтың һуңғы көндәрендә Хөсәйен Хәсән улы батырҙарса һәләк була. Украинаның Луганск өлкәһе Петровское ауылы һәм Юлино Ворошиловград станцияһы араһында ерләнгән.

## Нагрдалары
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1942 йыл).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* [РАХИМОВ Хусаин Хасанович](http://112bkd.ru/index.php/component/content/article/25-lichnyj-sostav-divizii/bukva-r/1614-rakhimov-khusain-khasanovich?Itemid=104#:~:text=Материалы.%20РАХИМОВ%20Хусаин%20Хасанович%20(1904,в%201941%20г.%20Кугарчинским%20РВК) 
* Рахимов Хусаин Хасанович
Собханҡолов Хәбрәй Әхсән улы

**Собханҡолов Хәбрәй Әхсән улы** ( 1903 йыл — 12 ғинуар 1944 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Собханҡолов Хәбрәй Әхсән улы 1903 йылда элекке Башҡортостандың Өфө өйәҙе Шишмә районында Өйҙөрәк ауылында тыуа. 1943 йылдың 11 ғинуарында Шишмә районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында ҡылыссы, ездовой булып хеҙмәт итә.

1944 йылдың 12 ғинуарында Белоруссия ерҙәрендә барған ҡаты һуғышта батырҙарса һәләк була. Белоруссияның Полесье өлкәһе (хәҙер Гомель өлкәһе), Мозырь районының Загорины ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнә. Юғалтыуҙар исемлегендә Собханҡолов Хәбрәй Әхсән улының Шишмә районында йәшәгән ҡатыны Собханҡолова Мәскүҙә Гариф ҡыҙы күрһәтелгән.

1944 йылдың 6 ғинуарынан 15 ғинуарға тиклем осорҙа күрһәткән хеҙмәт ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була. Бүләкләү ҡағыҙында ҡыҙылармеец Собханҡолов Хәбрәй Әхсән улы тураһында былай тип яҙылған: 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СУБХАНКУЛОВ (Супхангулов) Хадрей (Хабрей) Ахсанович
* Память народа. Субханкулов Хадрей Ахсанович Донесение о безвозвратных потерях
* Супханкулов Хабрей Асханович Картотека награждений

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 18н, ящик 2
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 18002 Дело ист. информации: 440
Мөхәмәтйәнов Хәйернас Мөҙәрис улы

**Хәйернас Мөҙәрис улы Мөхәмәтйәнов** (1906 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Мөхәмәтйәнов Хәйернас Миәкә районы Миәкәтамаҡ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Уның атаһы 1-се Бөтә донъя һуғышнда һәләк була. Ул әсәһе һәм өс туғаны менән олатаһы ҡармағында була. 1924 йылда олатаһы үҙҙәренең хужалығын булдырырға ярҙам итә һәм улар ер эше менән шөғөлләнә.
1928 йылда Хәйернас Мөҙәрис улы Дәүләкән педагогия училищеһын тамамлай һәм Миәктамаҡ башланғыс мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй башлай, шулай уҡ Әлшәй районының Никифар. Түбәнге Әүрез ауылдарында ла билдәле мөғәллим була.

### Хәрби хеҙмәте
1942 йылда хәрби хеҙмәткә саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының айырым 83-сө элемтә полк эскадронында элемтәсе булып хеҙмәт итә.
Һуғышҡа оҙатылғансы Башҡорт кавалерия дивизияһына тантаналы шарттарҙа байраҡ тапшырыла. Хәйернас үҙенең хәтирәләрендә ошолай тип яҙа: "Байраҡ тапшырыу өсөн дивизияны рәткә теҙҙеләр, бер башҡорт бабайы дивизия командиры М.Шайморатовҡа ҡылыс тапшырҙы. 1942 йылдың 2 июлендә беҙҙең ғәскәрҙәр һуғышта тәүге сынығыу алды.

### Фронт юлы
1942 йылдың июленән алып 1943 йылдың февраленә тиклем Мөхәмәтйәнов Хәйернас 11-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғыша.
1943 йылдың 23 февралендә Чернухино станцияһы янында ҡамауҙан сыҡҡанда яралана, артабан Миллер госпиталендә дауалана. Һауыҡҡандан һуң, ҡабат фронтҡа оҙатыла һәм 3-сө Украина фронтының 775-се һанлы артиллерия полкына элемтәсе итеп ебәрелә. Малиновский етәкселендәге часть Николаев ҡалаһын алыуҙа айырыуса ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Дошман бер өҙлөкһөҙ ут яуҙырыуға ҡарамаҫтан, беҙҙең ғәскәрҙәр менән бәйләнеш булдырғаны өсөн Хәйернас Мөхәмәтйәнов «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены менән наградлана.
Башҡорт кавалерия дивизияһы составында дошмандан Молдавияны, Кишиневты азат итеүҙә ҡатнаша. 1944 йылдың 16 майында ҡаты һуғыштар мәлендә Хәйернас Мөҙәрис улы подразделениелар араһындағы бәйләнеште рәтләгәндә, икенсе тапҡыр ҡаты яралана. Ҡатмарлы операция үткәргәндән һуң, Днепропетровск һәм Тбилиси ҡалаларында һаулығын нығыта.

### Һуғыштан һуңғы йылдарҙағы эшмәкәрлеге
1944 йылдың авгусында 2-се төркөм инвалиды булып тыуған яғына ҡайта. 1944 йылдың декабрендә Миәкәтамак башланғыс мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй башлай һәм хаҡлы ялға сыҡҡансы балалар уҡыта.

### Наградалары
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* Хәрби хеҙмәттәре өсөн миҙалы

### Әҙәбиәт
* «Славные миякинцы 112-ой Башкирской кавалерийской дивизии»/Р. К. Килеева. -Уфа: АНРБ Гилем, 2011.- 42
* Книга «Они вернулись с Победой». Т.8

### Һылтанмалар
* https://vk.com/shaimuratov120
* http://bibl-miyaky.ucoz.ru/index/mijakitamakskaja_selskaja_biblioteka_filial_15/0-79
Зөбәйҙуллин Әҡсән Ғимран улы

**Зөбәйҙуллин Әҡсән Ғимран улы** (1915 йыл, Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы Кесе Кәркәле ауылы — 23 февраль 1943 йыл, Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһе) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙыларармеецы.

## Биографияһы
Зөбәйҙуллин Әҡсән Ғимран улы 1915 йылда, икенсе мәғлүмәт буйынса 1922 йылда Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы Кесе Кәркәле ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға Миәкә район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкында ҡылыссы (уҡсы) булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 23 февралендә, икенсе мәғлүмәт буйынса 1943 йылдың 23 мартында Украина ССР-ының Ворошиловград өлкәһе (хәҙерге Луганск Халыҡ Республикаһы) Чернухино ауылы эргәһендә барған ҡаты һуғыштарҙа хәбәрһеҙ юғала.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* ЗУБАЙДУЛЛИН 
* ЗУБАЙДУЛЛИН Аксан Гимранович
* Память народа. Зубайдуллин Аксан Гимранович
Зәйнәғәбдинов Бәхтегәрәй Йәләлетдин улы

**Зәйнәғәбдинов Бәхтегәрәй Йәләлетдин улы** (1903 йыл, Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы Подольск ауылы — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Зәйнәғәбдинов Бәхтегәрәй Йәләлетдин улы 1903 йылда Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы Подольск ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға Хәйбулла район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.

1985 йылдың 6 апрелендә II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Зайнагабдинов Бахтигарей Ямалетдинович 
* Зайнагабдинов Бахтигарей
Байымов Нурмөхәмәт Ислам улы

**Байымов Нурмөхәмәт Ислам улы** () (октябрь 1910 йыл — 12 июль 1992 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

## Биографияһы
Нурмөхәмәт Ислам улы Байымов 1910 йылда Башҡортостандың хәҙерге Ҡырмыҫҡалы районы Олокүл ауылында тыуған. 1941 йылда БАССР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 1942 йылдың 4 апреленән алып 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә ҡаты яралана. 1943 йылдың июль-август айҙарында дивизия составында Курск дуғаһындағы алыштарҙа ҡатнаша. Һуғыш йылдарында күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн 1947 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.

## Былар ҡыҙыҡлы
Батыр яугир Нурмөхәмәт Байымовтың улы Роберт Нурмөхәмәт улы Байымов — билдәле СССР һәм Рәсәй әҙәбиәт белгесе, филология фәндәре докторы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты; уның ейәне Таһир Байымов — шағир.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1947)
* Юбилей миҙалдары

## Хәтер
Байымов Нурмөхәмәт Ислам улының исеме Ҡырмыҫҡалы районының «Улар Еңеү менән ҡайттылар» китабына индерелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* БАИМОВ Нурмухамет Исламович. Шаймуратовцы
Талипов Нәжип Талип улы

**Талипов Нәжип Талип улы** (1912 — 23 февраль 1943) — Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Талипов Нәжип Талип улы 1912 йылда Башҡорт АССР-ның Мишкә районы Мәүлит ауылында тыуған. Өйләнгән, тормош иптәше Зөбәржәт Мөхәмәтзыя ҡыҙы

## Хәрби юлы
Ҡыҙыл Армия сафына Мишкә районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Данлыҡлы 112-се һанлы башҡорт кавалерия дивизияһына эләгә. Ул 60-сы ҡылыссылар гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә. 1943 йылдың февралендә Украинаның Луганск өлкәһе Юлино Ворошиловград станцияһы (хәҙерге Днепропетровск өлкәһе) янында рейдта ҡатнаша. Был рейд та күп кенә ҡыҙылармеецтар хәбәрһеҙ юғала. Улар араһында Талипов Нәжип Талип улы ла була. Башҡорт кавалерия дивизияһын ойоштороусы, уның командиры Шайморатов Миңлеғәле Минһажетдин улы ла ошо ҡаты бәрелештә һәләк була. 1943 йылдың 23 февраленән хәбәрһеҙ юғалғандар исемлегенә индерелә.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Талипов Нажип Талипович 
* Донесение о потерях. Талипов Нажип Талипович
Ималов Ғәйфи Ғәлиәхмәт улы

**Ималов Ғәйфи Ғәлиәхмәт улы** (1908 йыл — 4 август 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Ималов Ғәйфи Ғәлиәхмәт улы 1908 йылда Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы Миңеште ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға Дүртөйлө район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 3-сө армияның 8-се кавалерия корпусы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкында хеҙмәт итә.

1942 йылдың 4 авгусында Курск өлкәһендә барған ҡаты алыштар барышында һәләк була, Курск өлкәһенең (хәҙерге Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) Озерки ауылында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* ИМАЛОВ Гайфи Галиахметович
Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы

**Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы** ( 1903 йыл — ?) — 112-се башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985). 

## Биографияһы
Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы 1903 йылда хәҙерге Башҡортостандың Туймазы районы Соҡаҙыбаш ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Бүздәк районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58‑се гвардия кавалерия полкының комендант отделениеһы кавалерисы булып хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы — сержант

1944 йылдың 12 апрелендә Владимир-Волынский ҡалаһы янында һуғышта подразделениеларҙа һуғыш кәрәк-яраҡтары етешмәй башлағас, комендант отделениеһы сержанты Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы дошмандың көслө уты аҫтында яралыларҙан хәрби кәрәк-яраҡтар йыя башлай һәм алғы һыҙыҡҡа еткерә. Был ҡаһарманлығы өсөн ул 1944 йылдың 07 октябрендә подразделениеның 17/н бойороғо менән «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.
1945 йылда хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалына тәҡдим ителә.

1985 йылдың 23 декабрендә Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы юбилейлы II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

Ситдиҡов Хәмиҙулла Ситдиҡ улы Ҡыҙыл Армиянан 1946 йылда демобилизациялана.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944)
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (1945)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СИТДИКОВ Хамидулла Ситдикович
* Память народа. Ситдиков Хамидулла Ситдикович. Картотека награждений

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 79, ящик 24
Сибәғәтов Вәли Сибәғәт улы

**Сибәғәтов Вәли Сибәғәт улы** ( 1912 йыл — 2001 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. Ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ (1943,1945), II дәрәжә Ватан һуғышы (1944) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Сибәғәтов Вәли Сибәғәт улы 1912 йылда хәҙерге Башҡортостандың Учалы районы Илсе ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Белеме башланғыс. Һуғышҡа тиклем һәм һуғыштан ҡайтҡас та «Башҡортостан» колхозында комбансы булып эшләй. Фиҙәҡәр хеҙмәте өсөн Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденына лайыҡ була. 1941 йылда Учалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында элемтә взводы телефонисы булып хеҙмәт итә.
Беренсе Ҡыҙыл Йондоҙ орденын 1943 йылдың 23-24 октябрендә күрһәткән батырлыҡтары өсөн ала. Красная Ветка һәм Липовка ауылдары районында һөжүм итеүселәр менән бергә элемтә линияһын һуҙа һәм элемтә булдыра. Бәйләнеш теләһә ниндәй ваҡыттарҙа снаряд ярсыҡтарынан юғала. Ул тиҙ арала оҫта итеп бәйләнеште булдыра, шулай итеп һуғыштың уңышын тәьмин итә.

1944 йылдың 10 февралендә ҡыҙылармеец Сибәғәтов Вәли Сибәғәт улы II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә. Дошман уты аҫтында ул шыуышып, дошман оборонаһын үҙып китә һәм һигеҙ урында элемтә өҙөклөктәрен бөтөрә, командованиеға ике полк һәм подразделениелар менән идара итергә, дошмандың һөжүмен кире ҡағырға мөмкин була.

Икенсе Ҡыҙыл Йондоҙ орденын һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн ала.
Фашистар армияһы снайперы уты аҫтында бер нисә элемтә өҙөлөшөн табып ала, элемтәләге етешһеҙлектәрҙе бөтөрөп, снайперҙың тылдағы позицияһын уҙа, уның менән ҡул һуғышына инә, шунан һуң уны әсирлеккә ала һәм команда пунктына алып килә. Был уңайҙан Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була

Ветеран 2001 йылдың сентябрендә 89-сы йәшендә вафат була. Учалы районында тыуған ауылында ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Бессмертный полк. Учалы. Сибагатов Вали Сибагатович
* Шаймуратовцы. СИБАГАТОВ Вали Сибагатович
* Память народа. Документы о награждении. Сибагатов Вали Сибагатович

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 78, ящик 18
Ғүмәров Асман Ибраһим улы

**Ғүмәров Асман Ибраһим улы** (1903 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.

## Биографияһы
Ғүмәров Асман Ибраһим улы 1903 йылда Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районында тыуған. Ҡыҙыл Армияға Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се гвардия кавалерия полкында 3-сө взвод командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.

1942 йылда һуғыш яланында күрһәткән батырлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (батырлыҡ күрһәткән көндәре: 22.11.1942,25.11.1942) менән бүләкләнә. «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) менән наградлау ҡағыҙында уның ҡаһарманлығы тураһында ошондай юлдар яҙылған:

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1942)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Гумеров Асман Ибрагимович 
* Шаймуратовцы. ГУМЕРОВ Асман Ибрагимович 
* Гумеров Асман
Сөләймәнов Ғәббәс Ибәтулла улы

**Сөләймәнов Ғәббәс Ибәтулла улы** (; 1896 йыл, башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1899 йыл — сентябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының санинструкторы, өлкән сержант. 1943 йылдың сентябрендә һуғышта хәбәрһеҙ юғала.

## Биографияһы
Ғәббәс Ибәтулла улы Сөләймәнов 1896 йылда (1899 йыл) хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шаран районы Күгәрсен-Бүләк ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Шаран районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се гвардия кавалерия дивизияһының 294-се гвардия кавалерия полкы батареяһында санинструктор булып хеҙмәт итә. 
1942 йылдың 19 ноябренән 15 декабренә тиклем ваҡыт арауығында һуғыш яланынан утыҙҙан ашыу ҡаты яралы һалдат һәм командирҙы алып сыға һәм 60-тан ашыу яугирға беренсе ярҙам күрһәтә. Бының өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Өлкән сержант Ғәббәс Сөләймәнов 1943 йылдың сентябрендә хәбәрһеҙ юғала.
Юғалтыуҙар исемлегендә яугирҙың Шаран районы Күгәрсен-Бүләк ауылында йәшәүсе ҡыҙы Сөләймәнова Анна Ғәббәс ҡыҙы күрһәтелгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1942).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Сулейманов Габбас Ибатуллович (Ибатуллинович 
* Память народа.Сулейманов Габбас Ибатуллинович.Медаль «За отвагу» 
* Сулейманов Габбас Ибатулинович.Документ, уточняющий потери

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 686044 Дело ист. информации: 4305
* ВК Республики Башкортостан Фонд ист. информации: Отдел ВК по Бакалинскому и Шаранскому р-нам Республики Башкортостан Дело ист. информации: 1007383
Рәхмәтуллин Ғәли Хисмәтулла улы

**Рәхмәтуллин Ғәли Хисмәтулла улы** (1 сентябрь 1908 йыл — 13 сентябрь 1982 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән лейтенанты.

## Биографияһы
Рәхмәтуллин Ғәли Хисмәтулла улы 1908 йылдың 1 сентябрендә Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы Ҡолбаҡ ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылдың сентябрендә саҡырыла. 7-се кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкында тәьминәт буйынса начальник ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.

1943 йылда һуғыштағы батырлығы өсөн (батырлыҡ күрһәткән көндәре: 18.09.1943-04.10.1943) Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. Бүләкләү ҡағыҙында ҡаһарманлығы тураһында ошолай яҙылған:

Ул шулай уҡ Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1945), «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы (1943), «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн», «Берлинды алғаг өсөн», «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә.

1982 йылдың 13 сентябрендә вафат була, Ҡаҙаҡстанда, Шымке́нт (Чимкент) ҡалаһында ерләнгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943),
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1945),
* «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы (1943),
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945),
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы,
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Шаймуратовцы. РАХМАТУЛЛИН Гали Хисматуллич
* Рахматуллин Галей Хисматуллович
* Память народа. Гали Хисматуллич Рахматуллин
Ғайсин Лоҡман Мәсәлим улы

**Ғайсин Лоҡман Мәсәлим улы** (8 март 1908 йыл — 14 декабрь 1988 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты

## Биографияһы
Лоҡман Мәсәлим улы Ғайсин 1908 йылдың 8 мартында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Көбәк ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылда Бүздәк район хәрби комиссариаты тарафынан алына.

## Хәрби юлы
62-се гвардия кавалерия полкының 76 миллиметрлы пушкалар батареяһының төҙәүсеһе (тоҫҡаусы) булып хеҙмәт итә. 1942 йылда Курск өлкәһенең «Ҡыҙыл Яр» колхозы өсөн алышта, шулай уҡ 1943 йылда Украина ССР-ның Чернигов өлкәһе Клочково ауылы янындағы яуҙа, 1945 йылда Польшаның Радевишт пунктын һәм Германияның Браденбург ҡалаһы янындағы бәрелештәрҙә үҙенең батырлығы, ҡыйыулығы, тиҙлеге менән башҡаларҙан айырыла. Ике тапҡыр еңелсә яралана. 1946 йылда демобилизациялана һәм тыуған ауылында эшләй. 1988 йылдың 14 декабрендә вафат була, тыуған ауылы Көбәктә ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Награда тураһында документтары
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943 йыл)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943 йыл)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945 йыл)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945, 1985 йылдар)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* ГАЙСИН Лукман Мусалимович
* Память народа. Гайсин Лукман Мусалимович
Баҙаров Фәрүәз Ямали улы

**Баҙаров Фәрүәз Ямали улы** (11 декабрь 1912 йыл — 23 апрель 1978 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
### Һуғышҡа тиклем
Фәрүәз Ямали улы Баҙаров 1912 йылдың 11 декабрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы Тамъян-Таймаҫ ауылында тыуа. Һуғышҡа тиклем өйләнә. Ҡатыны Фәрҙиямал исемле була. Һуғышҡа тиклем ике балалары тыуа. Улар һуғыш йылдарында үлеп ҡала.

### Хәрби хеҙмәте
1941 йылда Миәкә районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына.
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында лейтенант дәрәжәһендә хеҙмәт итә. Һуғыштан 1946 йылда ғына тыуған ауылына ҡайта.

### Һуғыштан һуң
Баҙаров Фәрүәз Ямали улы һуғыштан һуң Миәкә районы Тамъян-Таймаҫ ауылында уҡытыусы булып эшләй.
Ғаиләлә Зөлхиҙә (1947), Марсм(1950), Зөбәржәт (1952) исемле балалары тыуа.
1978 йылда тыуған ауылы Тамъян-Таймаҫта вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1951)

## Хәтер
Баҙаров Фәрүәз Ямали улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаһының 8-се томына һәм Миәкә районы Тамъян Таймаҫ ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған таҡтаташтағы исемлеккә теркәлгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы- воины легендарной 112-й Башкирской кавалерийской дивизии.Базаров Фарваз Ямалиевич
* Память народа-электронный банк документов периода Великой Отечественной войны.Наградные документы.Базаров Фарваз Ямалиевич
* Дорога памяти.Базаров Фарваз Ямалиевич

## Әҙәбиәт
*
Буранов Әхмәтша Латип улы

**Буранов Әхмәтша Латип улы** () (1906 йыл — 14 ғинуар 1943 йыл) — сәйәси репрессия ҡорбаны, 1933 йылда репрессиялана. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой. 300-сө уҡсылар дивизияһы яугиры. Яуҙа һәләк була. Ростов өлкәһе Усть-Донецк районы Раздор станицаһы үҙәгендә ерләнгән

## Биографияһы
Әхмәтша Латип (атаһының тулы исеме Мөхәмәтлатиф) улы Буранов 1906 йылда Башҡортостандың хәҙерге Баймаҡ районы Ишмөхәмәт (икенсе исеме *Ҡарамалы*) ауылында тыуған. Милләте башҡорт, колхозсы, белеме юҡ, партияһыҙ. 1933 йылдың 5 апрелендә ҡулға алына, Енәйәт Кодексының 58-10 статьяһы буйынса советтарға ҡаршы пропагандалауҙа нахаҡҡа ғәйепләнеп, 5 йылға хөкөм ителә. 1942 йылдың йәйендә БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына һәм артабан 1942 йылдың 28 июлендә ҡабаттан формалашыу өсөн Башҡортостандың Ҡандра станцияһына килгән 300-сө уҡсылар дивизияһы составында һуғыша, 1049-сы уҡсылар полкы  була. 1942 йылдың август-сентябрендә әлеге дивизия Башҡортостан халҡынан тулыландырыла. 1942 йылдың 4 октябрендә дивизия Сталинград фронтына ебәрелә.   Дивизия үҙ тарихында бер нисә тапҡыр ҡамауға эләгеп, өс тапҡыр тулыһынса яңыртылып, 1943 йылдың апрелендә дивизияның шәхси составы тиңһеҙ батырлыҡтар күрһәткән өсөн *87-се гвардия уҡсылар дивизияһы* тип үҙгәртелә. Ошо дивизия составында һуғышҡан Әхмәтша Буранов алыштарҙың береһендә, 1943 йылдың 14 ғинуарында, батырҙарса һәләк була.

Буранов Әхмәтша Латип улы 1989 йылдың 15 майында тулыһынса аҡлана

## Хәтер
Буранов Әхмәтша Латип улының исеме репрессия ҡорбандары исемлегенә, Баймаҡ районының Хәтер китабына индерелгән.

1943 йылдың ғинуар-февралендә раздор станицаһын фашист оккупанттарынан азат итеүҙә  300-сө уҡсылар дивизияһының 1500—2000 тирәһе һалдат һәм офицеры һәләк була, шулар араһынан 700 кеше Раздор станицаһында ерләнгән. Бында тулыһынса тиерлек айырым учебный батальондың, 266-сы айырым пулемет батальондың, 1-се батальон 1053-се уҡсылар полкының һәм Буранов Әхмәтша хеҙмәт иткән 2-се батальон 1049-сы уҡсылар полкының шәхси составы һәләк була. 300-сө уҡсылар дивизияһының 1-се формированиеһы ике тапҡыр Башҡортостанда тулыландырылғанға күрә (1941 йылдың августы, 1942 йылдың июле), һәләк булыусылар араһында бик күп  Башҡортостан кешеләре Раздор станицаһында үҙенең һуңғы төйәген тапҡан. Раздор станицаһында 300-сө уҡсылар дивизияһы яугирҙарына *һәйкәл* ҡуйылған, плиталарҙа һәләк булыусыларҙың исемдәре уйылып яҙылған.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
— Раздор станицаһы (Ростов өлкәһе)

— 300-сө уҡсылар дивизияһы (1-се формирование)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Уралым (башҡорт мәҙәни үҙәге)

**"Уралым" (башҡорт мәҙәни үҙәге)** (урыҫ.«Башкирский культурный центр "Уралым", г. Верхний Уфалей ЧО, 1994 г.) — Үрге Өпәйле ҡалаһындағы йәмәғәт ойошмаһы. Башҡорт телен, мәҙәниәтен тергеҙеү, һаҡлау һәм килер быуындарға рухи ҡомартҡыларҙы бар тулылығында тапшырыу маҡсатында ойошторолған. Силәбе өлкәһенең Үрге Өпәйле ҡалаһында урынлашҡан.

## Тарихы
"Уралым" башҡорт мәҙәни үҙәге 1994 йылда Силәбе өлкәһенең Үрге Өпәйле ҡалаһында никелселәр Мәҙәниәт һарайында 1989 йылдан алып эшләгәп килгән башҡорт-татар милли үҙәге нигеҙендә булдырыла, 1999 йылда рәсми рәүештә теркәлә. Үҙәктең төп эш йүнәлеше — башҡорт милли йолаларын тергеҙеү. Ойошма өлкәнең башҡорт-татар үҙәге сараларында әүҙем ҡатнаша. Быуындандан-быуынға тапшырылып килгән милли байрамдарыбыҙҙы үткәрә, ҡала мәктәптәренең береһендә башҡорт теле уҡытылған класс булдырыла. Ҡала Мәҙәниәт һарайы эргәһендә "Ләйсән" һәм никелселәр Мәҙәниәт һарайында "Дуҫлыҡ" үҙешмәкәр ансамблдәренең эшләй башлай. Был ансамблдәр Силәбе өлкәһенең Түбәнгә Өпәйле, Наҙы-Петровск ҡалаларында, Наҙы-Петровск районының Әптрәк ауылында, Башҡортостан Республикаһы сәхнәләрендә сығыш яһай.

## Эшмәкәрлеге
"Уралым" башҡорт мәҙәни үҙәге Үрге Өпәйле крайҙы өйрәнеү музейы менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. Музейҙа, Сәнғәт үҙәгендә, ҡала мәҙәни саралары барышында асыҡ майҙансыҡтарҙа башҡорт миллли кейеме, халҡыбыҙҙың көнкүрештә ҡулланған әйберҙәре күргәҙмәләрен үткәреүҙә ҡатнаша. 2002 йылдан алып музейҙа "Башҡорт тирмәһе" күргәҙмәһе даими эшләй. Үҙәк ағзалары күргәҙмәне экспонаттар менән тулыландырыу өсөн был эшкә Эткүл, Дауыт ауылдары, Каменушка ҡасабаһы, Сайма утарында йәшәүселәрҙе йәлеп итә. Унда йорт эсе ҡаралтыларынан тыш халҡыбыҙ борондан ҡулланған эш ҡоралдары ла ҡуйыла.

"Уралым" башҡорт мәҙәни үҙәге тырышлығы менән Үҙәк ҡала китапханаһында 3 мең дана тирәһе башҡорт телендәге әҙәби китаптар бүлеге булдырыла. 2001 йылда "Орион" балалар өҫтәмә белем биреү үҙәгендә башҡорт телен, халҡыбыҙ тарихын һәм мәҙәниәтен өйрәнеү буйынса "Туған тел — хазина" класс-студияһы асыла. Үрге Өпәйле ҡалаһының "Уралым" радиостудияһында 1989 йылдан башҡорт телендә радиотапшырыуҙар эфирға сыға (редакторы Г. Х. Сабиров), шулай уҡ башҡорт йәштәренең "Йәйғор" эстрада коллективы ла эшләй. 2002 йылда "Уралым" башҡорт мәҙәни үҙәге мәрәжәғәте буйынса Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы Үрге Өпәйлелә Башҡорт мәҙәниәте көндәрен үткәрә. 

2001 йылда "Уралым" башҡорт мәҙәни үҙәге Башҡортостан Республикаһының Благовещен районы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты менән дуҫлыҡ бәйләнеше урынлаштыра һәм берлектә төрлө саралар үткәреүгә өлгәшә. 2003 йылда "Уралым" башҡорт мәҙәни үҙәге тырышлығы менән ҡалала милли батырыбыҙ Салауат Юлаев хөрмәтенә Хәтер көнөн үткәрелә. 2000 йылда Эткүл, 2005 йылда Дауыт ауылдарында мәсет асылыуҙа ла үҙәк ағзалары әүҙем ҡатнаша. Әлеге ваҡытта Үрге Өпәйле ҡалаһында төҙөлә башлаған мәсеткә үҙ иғәнәләрен индерергә тырышалар.

## "Уралым" башҡорт мәҙәни үҙәге етәкселеге
Үҙәктең рәйесе — Г. Х. Сабиров.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар