Розанова Ольга Владимировна

**Розанова Ольга Владимировна** (, Меленки — 7 ноябрь 1918 йыл, Мәскәү) — рәссам, график, китап һәм биҙәү-ҡулланма сәнғәте рәссамы, сәнғәт буйынса мәҡәләләр авторы, шағирә. Рус авангардының  эре вәкиле. Авангардтың бер нисә йүнәлешен үтеп,  супрематизм аша төҫтәр ҡулланыуға күсә,  абстракт сәнғәт үҫешен бер нисә тиҫтә йыл алдан белә. 1917 йылда XX быуаттың предметһыҙ рәсем сәнғәте шедеврҙарының береһе — «Йәшел һыҙат " картинаһын яҙа».

## Биографияһы
Ольга  Розанова 1886 йылдың 21 июнендә ( 3 июль) йылда Владимир губернаһының  Меленки ҡалаһында тыуған. Розанованың  атаһы — Владимир Яковлевич Розанов, өйәҙ исправнигы, коллеж асессоры, әсәһе — Розанова Елизавета Васильевна (тыумышта Орлова), дин әһеле ҡыҙы. Ғаиләлә, кесе Ольганан тыш, тағы өс бала була: Алевтина, Анатолий һәм Анна. Меленки  ҡалаһында Розановтарҙың Ҡазан урамындаПокров соборынан алыҫ түгел  ағастан үҙ йорттары була. Был соборҙа  1886 йылдың  26 июнендә (8 июль)  Розанова Ольга суҡындырыла.

1896 йылда Розановтар ғаиләһе Владимирға Борисоглебская урамына,  (хәҙер — Музей урамы) ҡаланың элекке үҙәгенә күсеп килә. Бында 1896 йылдан 1904 йылға тиклем Ольга Розанова ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһында уҡый, уны тамамлағандан һуң, Мәскәүгә килә, һынлы сәнғәткә өйрәнә. Мәскәүҙә Тверская-Ямская урамында ул  бүлмә ала. 1904йылдан  1907 йылға тиклем Розанова Анатолий Петрович Большаковтың шәхси художество һәм скульптура уилищеһында уҡый (Мясниницкий, 4). Был осорҙағы өйрәнсек этюдтары Ольга Розанованың иң билдәле иртә эштәренә ҡарай.  1919 йылда үҙе үлгәндән һуң ойошторлоған күргәҙмәһендә был этюдтары етерлек булһа ла, улар ярайһы уҡ  аҙ һаҡланып ҡалған.

1907 йылдың авгусында Розанова Император  Строганов Үҙәк  художество-сәнәғәт училищеһына уҡырға инергшә маташа, әммә инә алмай һәм шәхси студияла шөғөлләнеүен дауам итә.  1919 йылдың 5 ғинуарындағы  «Искусство» гәзитендә урынлаштырылған некрологта рәссамдың Строганов училищеһына йөрөүе тураһында телгә алына, әммә ул оҙаҡҡа һуҙылмай, сөнки унда уҡытыу системаһы  уны ҡәнәғәтләндермәй. Ольга Розанова сәнғәте һәм ижады буйынса белгес  Н. ПА.Гурьянова фекеренсә, ул  училищеға ирекле тыңлаусы булараҡ  йөрөгән.

1907 йылдың аҙағында Ольга Розанова К.Ф.Юондың художество мәктәбенә уҡырға инә. Н.А.Гурьяноыва фекеренсә, дәрестәр был мәктәптә Розанованың ижади үҫешенә   ҙур йоғонто яһай. 1900 йылдар аҙағында Юон оҫтаханаһында һүрәт һәм һынлы сәнғәткә буласаҡ авангардсылар Любовь Попова (уның менән Розанова 1907  йылда уҡ дуҫлашҡан була), Надежда Удальцова, Алексей Крученых һәм Сергей Шаршун, 1914—1915  йылдарҙа булған — Варвара Степанова уҡый.

1910 йыл башында Петербургта Кульбин Николай һәм уның аша Михаил Матюшин һәм Елена Гуро менән таныша, уларҙың фатирында рәссамдарҙың «Йәштәр союзы» ойошмаһын ойоштороуҙа ҡатнаша.  1911 йылда Розанова Мәсекәүҙән Петербургҡа күсеп килә һәм Е.Н.Званцеваның сәнғәт мәктәбенә уҡырға инә, был ваҡытта Мстислав Добужинский һәм Кузьма Петров-Водкин уҡытҡан була, ләкин тиҙҙән мәктәпте ҡалдыра. Шул уҡ ваҡытта  Павел Филонов, Казимир Малевич, Владимир Татлин һәм Владимир Маяковский  менән дуҫлаша. Петербургҡа килгәндән һуң рәссам  «Йәштәр союзы» ойошмаһының бөтә күргәҙмәләрендә ҡатнаша һәм уның иң әүҙем ағзаларының береһе була.

1912 йылда Розанова шағир-футуристар Велимир Хлебников һәм Алексей Крученых менән таныша. Һуңғыһы менән  яҡын   мөнәсәбәттәр  бәйләй: улар бер нисә тапҡыр  айырылыша һәм оҙаҡ бергә йәшәмәй

Крученых менән Розанованың ижади хеҙмәттәшлегендә рус футуристик китаптың уникаль стиле булдырыла.  1913—1914 йылдарҙа улар төҫлө гектографировкалау техникаһын ҡулланып,  «Тэ ли лэ» китабын баҫтырып сығара. 1915—1916 йылдарҙа коллаж ысулын футуристик китапта ҡулланалар. 1915 йылда  рәссам Крученыхтың һәм Алягровтың «Заумная книга» китабында һәм  Крученых шиғырҙары менән 1916 йылғы «Һуғыш» альбомында иллюстрациялауҙа коллаж ҡуллана.

1916 йылда Розанова Каземир Малевичтың «Супремус» йәмғиәтенә ҡушыла. Был ваҡытҡа уның стиле кубизмдан шһәм итальян футуризмынан  таҙа абстракцияға күсә, унда  композиция визуаль һәм төҫтәрҙең  бәйләнеше менән  булдырыла. Шул уҡ йылда Розанова башҡа рәссамдар-суперматистар менән  (Казимир Малевич, Александра Экстер, Нина Генке, Любовь  Попова, Ксения Богуславская, Надежда  Удальцова, Иван Клюн, Иван Пуни һәм башҡалар) Вербовка һәм Скопцы ауылдарының  артелендә  эшләй. А Крученың йоғонтоһо аҫтында артыҡ хикмәтле  шиғырҙар яҙа.

Октябрь революцияһынан һуң Розанова сәнғәтте  үҙгәртеп ҡороу менән шөғөлләнә һәм Халыҡ комиссариаты Һынлы сәнғәтенең  художество-сәнәғәт бүлексәһе менән етәкселек итә.

1918 йылдың 7 ноябрендә Ольга Розанова Солдатенковская дауаханаһында (хәҙер Боткин дауаханаһы) дифтериянан вафат була.  Новодевичий монастырында ерләнгән;  ҡәбере юғалған. Розанова исеме Иваново-Вознесенская мәктәбенә бирелә.

## Ольга Розанова сәнғәттә

### Бағышлауҙар

* Алексей Крученыхтың «Возропщем» шиғри китабы (1913)  «Петроградтың тәүге рәссамы О. Розановаға» арнау менән сыға .
* Владимир Маяковский 1915 йылда Ольга Розановаға   «Светлой О. В. Р. — эти стихи» өс шиғырҙан торған шиғырҙар циклы бағышлай.

## Күргәҙмәләр

### Шәхси күргәҙмәләре

* 1918 (декабрь) — 1919 (март) — Мәскәү, Беренсе Дәүләт  күргәҙмәһе. О.В.Розанованың үлгәндән һуң картиналар,  этюдтар, һүрәттәр һәм эскиздр күргәҙмәһе
* 1992 — Мәскәү, Ленинград, Хельсинки. Ольга Розанова. 1886-1918
* 2003 — Мәскәү, Мәскәү сәнғәт үҙәге. «Червовая Дама русского авангарда»
* 2007 — Мәскәү, Толмачта күргәҙмә залында (Дәүләт Третьяков галереяһы). «увидеть мир преображенным...»

### Төркөм күргәҙмәләре

#### Тере сағында күргәҙмәләре

* 1911 (апрель) — Санкт-Петербург, «Йәштәр союзы»
* 1912 (ғинуар) — Санкт-Петербург, «Йәштәр союзы»
* 1912 (март) — Мәскәү,  Һынлы сәнғәт, архитектура һәм һәйкәл ҡойоу училищеһы,«Ишәктең ҡойроғо» һәм «Йәштәр берлеге»рәссамдары менән берлектәге күргәҙмә
* 1913 (октябрь) — Санкт-Петербург, Н. Е Добычинаның Сәнғәт Бюроһы. Хәҙерге һынлы сәнғәттең даими  күргәҙмәһе 
* 1913 (октябрь) — 1914 (ғинуар) — Санкт-Петербург, «Йәштәр союзы»
* 1914 (апрель—май) — Рим, Спровьери галереяһы, Халыҡ-ара ирекле футуристик күргәҙмә. Рус секцияһы
* 1915 йыл (март) — Петроград, Сәнғәттәрҙе Дәртләндереү Император Йәмғиәтенең  бәләкәй залы, картиналар Беренсе футуристик «Трамвай В» картиналар күргәҙмәһе
* 1915 (апрель) — Петроград, Н.Е.Добычинаның Сәнғәт Бюроһы, Һул Ағымдар картиналары күргәҙмәһе
* 1915 (декабрь) — Петроград, Һуңғы  футуристик күргәҙмә
* 1916 (апрель) — Петроград, Н.Е.Добычинаның Сәнғәт Бюроһы, Хәҙерге Заман Рус Һынлы Сәнғәте 
* 1916 (ноябре) — Мәскәү, Бубновый валет
* 1917 (ноябрь—декабрь) — Мәскәү, Бубновый валет
* 1917 (декабрь) — Мәскәү, «Вербовка» Хәҙерге декоратив-һынлы сәнғәт күргәҙмәһе 
* 1918 (апрель) — Тифлис, Мәскәү футуристарының картина һәм һүрәттәр күргәҙмәһе
* 1918 (май—июль) — Мәскәү, Мәскәүҙә  профессиональ рәссамдарҙың  картиналары күргәҙмәһе

#### Рус авангардының иң тәүге ҙур күргәҙмәләре (1919-1927)

* 1919 (апрель—июнь) — Петроград, сәнғәт әҫәрҙәренең Беренсе Дәүләт  Ирекле күргәҙмәһе
* 1919 — Мәскәү,  X Дәүләт күргәҙмәһе. Предметһыҙ ижад һәм супрематизм
* 1919 — Витебск, Мәскәү һәм урындағы рәссамдарҙың беренсе  дәүләт күргәҙмәһе
* 1920 — Ҡазан, Ҡазанда   Беренсе Дәүләт сәнғәт һәм фән күргәҙмәһе
* 1922 — Берлин, Беренсе рус һынлы сәнғәт күргәҙмәһе
* 1927 — Ленинград, Сәнғәттә яңы ағымдар күргәҙмәһе

#### XXI быуатта күргәҙмә

* 2018 (ноябрь) —2020 (март) — Бөйөк Ростов, «Комета ҡойроғо» (вафат булған Розанова  эштәре тураһында иҫтәлектәр). Рәссамдың вафат булыуына  100-йылға тап килтерелгән

## Библиография

### Тере сағында баҫмалары

* 
* 
* 
* 
* 

### Үлгәндән һуңғы баҫмалары

* 
* 

## Галерея

Файл:Red House (Rozanova, 1910).jpg|Ҡыҙыл йорт. 1910. Х., м. ГРМ
Файл:Urban Landscape (Rozanova, 1910).jpg|Ҡала пейзажы. 1910. Х., м. ГРМ
Файл:Still life with Tomatoes (Rozanova, 1910-1911).jpg|Помидор менән натюрморт. 1910-1911. Х., м. ГРМ
Файл:Cityscape (Rozanova, 1912).jpg|Ҡала пейзажы. 1912 самаһы. Х., м. ГРМ.
Файл:Still life with Jug and Apples (Rozanova, 1911-1912).jpg|Алма һәм көршәк менән натюрморт. 1911-1912. Х., м. ГРМ
Файл:Portrait of sister Anna Vladimirovna Rozanova (Rozanova, 1912) - anagoria.jpg|Розанова Анна Владимировна портреты. 1911-1912. Х., м. ЕМИЯ
Файл:Smithy (Rozanova, 1912).jpg|Белгестәр. 1911-1912. Х., м. ГРМ
Файл:Selfportrait (Rozanova, 1912).jpg|Автопортрет. 1912. Х., м. ИОХМА
Файл:Jug with Flowers (Rozanova, 1911-1912).jpg|Көршәк менән сәскә. 1912-1913. Х., м. ГРМ
Файл:Blue Vase with Flowers (Rozanova, 1912-1913).jpg|Сәскә менән зәңгәр ваза. 1912-1913. Х., м. ГРМ
Файл:Still Life with Green Jug (Rozanova, 1913).jpg|Йәшел көршәк менән натюрморт. 1913. Х., м. ГРМ
Файл:Port (Rozanova, 1913).jpg|Порт. 1913. Х., м. музейы израиль, Мерцбахер йыйылышы, Иерусалим
Файл:Sideboard with Dishes (Rozanova, 1915) - anagoria.jpg|Һауыт-һаба менән шкаф (һауыт-һаба менән буфет). 1915. Х., м. ГТГ
Файл:Т006.jpg|«Червовый ханым» (автопортрет?). Ҡағыҙ, тушь. 1915
Файл:Suprematism (Rozanova, 1916).jpg|Супрематизм. 1916. Х., м. ЕМИЯ
Файл:Suprematism (Rozanova, 1916 (RM)).jpg|Супрематизм. 1916-1917. Х., м. ГРМ
Файл:Suprematism (Rozanova, 1916 (RM, a)).jpg|Супрематизм. 1916-1917. Х., м. ГРМ
|Беспредметный композиция. 1916-1917. Х., м. ГТГ
Файл:Розанова Беспредметная композиция 5.jpg|Предметһыҙ композиция. 1917. Х., м. музей берекмәһе 40х22 ҡара, Тотьма
Файл:Non-Objective Composition (Color Painting) (Rozanova, 1917).jpg|Предметһыҙ композиция. Цветопись. 1917. Х., м. 71х64 ҡара УОХМА
Файл:Non-Objective Composition. Color Painting (Rozanova, 1917 (RM, 1)).jpg|Предметһыҙ композиция. Цветопись. 1917. Киндер, буяу. Ҡара 58х44 ГРМ
Файл:Non-Objective Composition. Color Painting (Rozanova, 1917 (RM)).jpg|Предметһыҙ композиция. 1917. Х., м. 62,5х40,5 се ГРМ
Файл:Non-Objective Composition (Rozanova, 1917 (AZ)).jpg|Предметһыҙ композиция. 1917. Х., м. 84,ҡара 5х62 Әзербайжан Милли сәнғәт музейы
Файл:Green Stripe (Rozanova, 1917).jpg|Йәшел һыҙат. 1917. Х., м. ГМЗ «Ростов кремле»
Файл:Green Stripe (Rozanova, 1917 (Costakis collection)).jpg|Йәшел һыҙат. 1917. Х., м. Шәхси йыйылма, Швеция


## Хәтер

* 2016 йылдың февралендә  бөтә Владимир ҡалаһы хакимиәте һәм өлкә админитсрацияһының мәҙәниәт департаменты ярҙамында «Эйдос»  мәҙәни үҙәге тырышлығы менән   «Ольга Розанова: региональное, национальное, глобальное» фәнни конференцияһы ойошторола һәм уҙғарыла. Конференция эшендә билдәле ғалимдар Андрей Сарабьянов, Вера Терехина һәм башҡа  белгестәр ҡатнаша.
* 2016 йылдың ноябрендә   бөтә Владимирҙа  «Розанова Ольга Үҙәге»  асыла. Розанова үҙәге  планына  тикшеренеү, эксперт, ағартыу, нәшриәт һәм художестволы эшмәкәрлек инә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

### Альбомдар, каталогтар, монографиялар

* 
* 
* 

### Мәҡәләләр, эссе

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Горячева Т. В.* Розанова, Малевич, Крученых, супрематизм… // *Ольга Розанова. Увидеть мир преображенным*. — М., 2007
* 
* 

## Һылтанмалар

* Ольга Розанова (1886—1918) «Преображенный мир Ольги Розановой» (Выставка «Червовая Дама русского авангарда» в галерее Московского центра искусств)