Буранбай

**Буранбай** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 447 кеше.
Почта индексы — 453678, ОКАТО коды — 80206846002.

## Тарихы
XVIII быуат уртаһында барлыҡҡа килгән. Башта Әликәш исеме менән йөрөтөлә, һуңынан — башҡорт ихтилалдары башлыҡтарының береһе булған Кинйәбулаттың исемен йөрөтә.
1786 йылғы губерна картаһында Әликәш ауылы күрһәтелгән. Әликәш Һөйөндөков — Бөрйән улусы старшинаһы, Кинйәбулат Әликашевтың атаһы. Атаһы старшиналыҡ иткән саҡта ауыл уның исемен йөрөткән. Әликаш (1679—1755) —  1755 йылғы ихтилалы ҡатнашыусыһы, Ырымбур губернаһында ҡаты язалауҙан һәләк була. Уның улы Бикбулат XVIII уртаһынан улус старшинаһы була. Карателдәр командаһы яҡынлашҡас, 1755 йылдың 22 майында Бикбулат уларҙың яғына күсә. Шул уҡ ваҡытта үҙенең Ишмебәт һәм Байморат улдарын Ҡаҙағстанға ихтилалға ҡушылырға өндәмәләр менән ебәрә.

Ауыл халҡынан 1812 йылғы Ватан һуғышында рядовойҙар Ҡурмаш Юлъяҡшин Һәм Мәксүт Ҡотоев көмөш миҙалдарға лайыҡ була.

Төп шөғөлдәре — малсылыҡ. 1839 йылда 59 йорттан (357 кеше) 50 көймәле арбала йәйләүгә сығалар, йәйләү урындары булып Аҡморон, Йылайыр, Һаҡмар йылғалары һанала. Уларҙың 714 йылҡы малы, 418 эре малы, 115 һарығы, 216 кәзәһе була. 70 дисәтинә ерҙә улар 24 бот ужым бойҙайы һәм 384 бот ярауай бойҙай сәскәндәр.

1930 йылда тораҡ пункты халыҡ сәсәне Буранбай Ҡотдосов хөрмәтенә Буранбай тип үҙгәртелә.
1795 йылда 67 йортта 490 кеше йәшәй, 1859 йылда — 59 йортта 389 кеше, 1920 йылда — 123 йортта 617 кеше, 1939 йылда — 362 кеше, 2000 йылда — 117 йортта 453 кеше. Мәсет булған.

Октябрь революцияһына тиклем халыҡ башлыса малсылыҡ менән шөғөлләнә. Профессор Ә. З. Әсфәндиәров мәғлүмәттәренә ярашлы, 1859 йылда 59 йортҡа 714 йылҡы малы, 418 һыйыр, 115 һарыҡ, 216 кәзә һәм 70 дисәтинә сәсеүлек ере тура килә.

1928 йылда Ленин исемендәге ауыл хужалығы артеле ойошторола, 1930 йылда артель колхоз итеп үҙгәртелә. Беренсе рәйестәре — Н. Хәмитов, Ш. Раев. 1939 йылда колхозда 125 йылҡы малы, 150 эре мал, шул иҫәптән 46 һыйыр, 210 һарыҡ, 56 кәзә иҫәптә тора.

1951 йылда колхоздарҙы эреләткән саҡта Ленин исемендәге һәм «Комсомол» колхоздары берләштерелә (Ленин исемендәге колхозы исеме аҫтында). Артабан бында колхоздың Буранбай бригадаһы була.
 
Буранбай ауылы — данлыҡлы, бөтә республикала билдәле ауыл. Уның феномены әле булһа ла асылмаған сер булып ҡала. Буранбай ере таланттарға — шағир-сәсәндәргә, бейеүселәргә, йырсы-ҡурайсыларға бай. Кемде генә алма, йә йырлай, йә бейей, йә шиғыр һөйләй, йә ҡурай тарта.

## Халыҡ һаны
Башҡорттар-100 %
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 23 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үрге Таулыҡай): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 68 км

## Атамаһы
* Буранбай сәсән иҫтәлегенә ХХ быуаттың 30 йылдарынан уның исемен йөрөтә.
* XVIII быуат башында ауылдың исеме «Әликәш» булыуы билдәле: Әликәш Һөйөндөк улы менән бәйле.
* XVIII быуат урталарынан «Кинйәбулат» исемендә теркәлгән. Олоҫ старшинаһы Кинйәбулат Әликәш улы менән бәйле. XIX быуат уртаһында бүлендек ауыл Яңы Кинйәбулат барлыҡҡа килгәс, Иҫке Кинйәбулат исеме менән йөрөтөлгән.

## Билдәле шәхестәре
* Бикбулат Арҡаев (Әликәшев) (? — 1755) — башҡорт старшинаһы. 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.
* Буранбай сәсән — Буранбай Йәркәй сәсән (ысын исеме Ҡотдосов Буранбай Һөйөндөк улы; Һөйөндөков Буранбай Ҡотдос улы) (1781?—1868) — йырсы, ҡурайсы һәм сәсән.
* Рәйес Түләк (1959—2007) — башҡорт шағиры.
* Үтәбаев Мөхлис Суфиян улы (5.02.1888—28.12.1970) — дин әһеле, Башҡорт милли хəрəкəте эшмәкәре, 1919—1920 йылдарҙа Бөрйән-Түңгәүер кантоны секретары һәм рәйесе. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы.
* Әликәш Һөйөндөков (1679—1755) — башҡорт старшинаһы. 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы инициаторҙарының һәм ойоштороусыларҙың береһе.
* Әхмәр Үтәбай (29.01.1960) — башҡорт яҙыусыһы, шағир һәм журналист. Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты.
* Әхиәт Ғәйетбаев — ҡурайсы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Өфөнөң Әҙһәм Исҡужин исемендәге 9-сы музыка мәктәбе директоры.
* Рәсих Хәмитов — Башҡортостандың атҡаҙанған металлургы
* М. Ғәйетбаев — БАССР-ҙың атҡаҙанған механизаторы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
* А. Ҡотоев — Башҡортостандың атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре.
* Д. Хәмитов — Башҡортостандың атҡаҙанған юрисы.
* Үтәбаева Маһинур Мөхлис ҡыҙы — БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
* Ғөбәйҙуллин Зәкир Ҡаһарман улы (1.01.1949—2016), педагог, 1966—2009 йылдарҙа район мәктәптәрендә уҡытыусыһы һәм директор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1995). 
* Таһир Хәмитов — Өфө сәнғәт колледжының башҡорт уйын ҡоралдары бүлеге уҡытыусыһы, төрлө ҡурай бәйгеләре лауреаты
* Наил Ғәйетбаев — яҙыусы, драматург, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре
* Хәбир Раев — Нефтекама ҡалаһында үткәрелгән «Дуҫлыҡ-2000» республика конкурсында ошо йырҙы башҡарып, гран-при яуланы
* Шәфҡәт Әбйәлилов — шағир
* Иҙел Аралбаев — Өфө филармонияһы йырсыһы
* Рәмил Ҡотосов — ҡурайсы, күп кенә бәйгеләрҙең еңеүсеһе.
* Марсель Ҡотоев — Өфө филармонияһы йырсыһы
* Мостафа Ҡотосов — бейеүсе, 1997 йылда Баймаҡта үткәрелгән Байыҡ конкурсында Гран-при яуланы
* Рәшиҙә Мәһә­ҙиева — «Ватандаш» журналының баш мөхәррире
* Ғаяз Ғәйетбаев — Сибай филармонияһы йыр­сыһы
* Юнир Һағынбаев — йырсы
Ҡурайсылар Йәмил Үтәбаев, Зәйнулла Раев, Ирғәле һәм Нурғәле Байрамғоловтар, Айтуған Усманов, Илгиз Ғәйетбаев, йырсылар, ағалы-ҡустылы Фәннүр һәм Фәттәх Аралбаевтар, Юнир Һағынбаев, Иршат һәм Азат Ҡарасуриндар, Нух Ҡотоев, бейеүселәр Зарифа Аралбаева, Хәбир Аралбаев, Фәйрүзә Абыҙгилдина, Азат Буранбаев, Рәфҡәт Әбйәлилов.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.

## Һылтанмалар
*   
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
* Буранбаево (Кинзебулатово, Аликашево)

## Видеояҙмалар
* Буранбай феномены