open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Юлсурина Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы

**Юлсурина Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы** (25 апрель 1960 йыл) — башҡорт йырсыһы, мәҙәниәт хеҙмәткәре. 1983 йылдан Бөрйән район мәҙәниәт һарайының художество етәксеһе, 1996 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының артист-вокалисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2010), төрлө кимәлдәге ижади бәйгеләр лауреаты. 

## Биографияһы
Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы Юлсурина 1960 йылдың 25 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында тыуған. Иҫке Собханғол урта мәктәбендә уҡый.

1983 йылда Өфө сәнғәт училищеһының яңғыҙ йырлау бүлеген (Әлфиә Мәсәлимова класы) тамамлай һәм Бөрйән районы мәҙәниәт йортоноң художество етәксеһе булып эш башлай.

1996 йылдан — хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы йырсыһы. Киң диапазонлы меццо-сопрано тауышына эйә.

Филармонияның Фәдис Ғәниев, Радик Вәлмөхәмәтов етәкселегендәге һәм «Ҡыҙык һәм Мәҙәк» эстрада төркөмдәрендә эшләй.

2007 йылдан Юлсурина Ә. М. — Башҡорт дәүләт филармонияһының эстрада-джаз оркестры солисткаһы.

## Вокаль партиялары
Башҡорт халыҡ йырҙары «Абдрахман кантон», «Боронғо йыр», «Ғайса ахун», «Ҡара урман», «Сибай», «Юлғотло», «Ялан Йәркәй»; композиторҙар З. Ғ. Исмәғилов, Т. Ш. Кәримов, С. Ә. Низаметдинов, С. З. Сәйҙәшев, З. Хәким, Р. М. Хәсәнов, Р. М. Яхин һ.б. йырҙары һәм романстары; боронғо рус романстары һ.б.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2010)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2002)
* «Йәш тауыштар» («Молодые голоса») йыр конкурсы лауреаты (1989),
* «Яҙғы моңдар» («Весенние мелодии» башҡорт йырҙарын башҡарыусылар конкурсы лауреаты (1995, Өфө)

## Һылтанмалар
* 
* Светлана Янова. Не предавай свою мечту. Журнал «Уфа», № 7, июль 2018 года
Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы

**Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы** (*Башҡорт АССР-ы Хөкүмәте*) — Башҡорт Автономиялы Совет Республикаһының 1946 йылдан 1990 йылға тиклемге хөкүмәт исеме. Автономиялы республика дәүләт власының юғары башҡарма һәм идара итеү органы.

## Тарих
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1946 йылдың 26 мартындағы «Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советын үҙгәртеү тураһында» указына ярашлы Халыҡ Комиссарҙары Советы Министрҙар Советына, ә халыҡ комиссариаттары — автономиялы республиканың министрлыҡтарына үҙгәрә.

1990 йылда Башҡорт ССР-ы — Башҡортостандың Министрҙар Советы, ә 1992 йылда — Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советы тип үҙгәртелә.

1993 йылда Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинеты, ә 2002 йылда — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте тип үҙгәртелә.

## Структураһы
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы тарафынан төҙөлә. Министрҙар Советы министерстволар, дәүләт комитеттары һәм башҡа ведомство ҡарамағындағы органдарының эшен координациялай, автономиялы республика территорияһында берҙәм тармаҡ-ара идара итеү эшен башҡара.

Министрҙар Советы рәйестән, ике ярҙамсыһы менән уның урынбаҫарынан, секторҙарҙан (эштәр менән идара итеү, ойоштороу-етәкселек итеү, сәнәғәт, ауыл хужалығы, мәҙәниәт һәм һаулыҡ һаҡлау, махсус, кадрҙар, дөйөм) һәм төркөмдәрҙән (яғыулыҡ, малсылыҡ, киң ҡулланыу тауарҙары) тора.

1965—1970 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Хөкүмәтендә референт (3 кеше) һәм инспектор вазифаһы индерелә, ойоштороу-етәкселек итеү, сәнәғәт, ауыл хужалығы, мәҙәниәт, белем биреү һәм һаулыҡ һаҡлау, көнкүреш хеҙмәтләндереү һәм сауҙа, дөйөм бүлектәр барлыҡҡа килтерелә.

1970 йылда министрҙар Советы составына (халыҡты көнкүреш хеҙмәтләндереү, эске эштәр, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт, урман хужалығы, мелиорация һәм һыу хужалығы, урындағы сәнәғәт, белем биреү, ауыл хужалығы, социаль тәьминәт, яғыулыҡ сәнәғәте, сауҙа, финанс, юстиция) министрҙары, дәүләт комитеттары (халыҡ контроле, телевидение һәм радиотапшырыуҙы тәьмин итеү, хәүефһеҙлек) рәйестәре, дәүләт комиссиялары (планлаштырыу, «Сельхозтехника» берекмәһе) рәйестәре, (кинофикация, архив, нәшриәт эштәре буйынса, полиграфия һәм китап сауҙаһы, төҙөлөш һәм архитектура эштәре буйынса, хеҙмәт ресурстарын ҡулланыу, тәьминәт һәм һатыу итеү) идара етәкселәре, хаҡтар бүлеге етәксеһе инә.

## Башҡорт АССР-ы министрҙар Советы рәйестәре
* Уразбаев Насыр Рафиҡ улы (1946—1951)
* Нәбиуллин Вәли Ғәбей улы (1951—1962)
* Аҡназаров Зәкәриә Шәрәфетдин улы (1962—1986)
* Мирғәзәмов Марат Парис улы (1986—1992)

## Әҙәбиәт
* *Еникеев 3. И., Еникеев А. 3.* История государства и права Башкортостана. — Уфа: Китап, 2007. — 432 с.
* История Башкортостана (1917—1990 гг.): Учебник /Под общ. ред. Р. З. Янгузина /Изд-е Башкирск. ун-та. — Уфа. 1997. — 276 с. ISBN 5-7477-0179-7

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Статья в Башкирской энциклопедии
Ҡыҫтыбый

**Ҡыҫтыбый** — башҡорт милли аш-һыуының бер төрө. Татарҙарҙа, шулай уҡ Урта Азияның күп кенә халыҡтары аш-һыуында ла осрай. Ҡыҫтыбый сөсө ҡамырҙан бешерелә. Эслеккә тары, ҡарабойҙай бутҡаһы, картуф иҙмәһе ҡулланыла.

## Атаманың килеп сығышы
Атаманың нигеҙендә эш барышын аңлатҡан «ҡыҫтырыу» йәки «ҡыҫыу» һүҙе тора. Сыуаш телендә*кастампи*, марыйса *кыстывий*, удмурттарҙа *кыстыбый*тип йөрөтөлә.

## Нисек бешерелә

Ҡамырын йомортҡа һытып һөткә йәки сей ҡатыҡҡа баҫалар. Таба ҙурлығына самалап ҡамырҙы бәләкәй генә йоморсаҡтарға бүлеп сығалар. Йоҡа ғына итеп йәймә йәйәләр. Ҡоро табала йәймәләрҙең ике яғын да бешереп алалар. Йәймәләр һыуынмаҫ элек (һыуынһа һынырға мөмкин) яртыһына эслек һалалар. Икенсе яртыһы менән ҡаплайҙар, йәғни ҡыҫалар, тик ситтәрен бөрмәйҙәр.

Өҫтәлгә бирер алдынан тышын иретелгән һары йәки шыйыҡ май менән майлайҙар. Көндәлек аҙыҡ итеп тә, ҡунаҡҡа һый итеп тә әҙерләйҙәр. Эслеге төрлөсә булһа ла, ҡамыры бер үк төрлө әҙерләнә.

## Рецепт: (бер порцияға)
Эслек өсөн:
Һөт — 150 мл.,
Тары- 50 г.,
Һарымай- 20 г.,
Тоҙ.

Ҡамыр өсөн:
Он- 1 стакан.
Һөт йәки сей ҡатыҡ — 1 стакан, 1 йомортҡа, тоҙ.

## Ҡыҙыҡлы мәғлүмәт

Донъялағы иң ҙур ҡыҫтыбый 2011 йылда Башҡортостанда бешерелә һәм Гиннесс китабына индерелә. Уның диаметры 2 метр 10 см була. Ҡыҫтыбыйҙы ҙурлығы 6,25 квадрат метр булған табала баш ҡаланың «Аҡбуҙат» ресторан комплексы ашнаҡсылары бешерә. Ҡамырын йәйеү өсөн 2,5 метр оҙонлоғондағы уҡлауҙы "«Ағиҙел» Башҡортостан художество промыслаһы" дәүләт унитар предприятиеһы оҫталары эшләп бирә.
.

## Әҙәбиәт

* *Шитова С. Н., Гадельгареева Р. Г.* Злаки в повседневной, праздничной и обрядовой пище башкир в конце XIX — начале XX в.//Хозяйство башкир в XIX-начале XX в. М., 1979
* *Баязитова Ф. С.* Аш-су һәм халык традицияләре лексикасы. -Казан: Дом печати, 2007. — 480 б.
* 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* 
* Башҡорт Энциклопедияһында Ҡыҫтыбый мәҡәләһе 
* Башҡорт кухняһы сайтында Ҡыҫтыбый мәҡәләһе 
* ufacity.wordpress.com сайтында Ҡыҫтыбый мәҡәләһе
Зарипов Хөсәйен Ғабдрахман улы

**Зарипов Хөсәйен Ғабдрахман улы** (31 март 1916 йыл — 17 август 1956 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкы сапёры, рядовой. Дан орденының тулы кавалеры.

## Биографияһы
Хөсәйен Ғабдрахман улы Зарипов 1916 йылдың 31 мартында Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡатай улусы (хәҙерге Ҡурған өлкәһе Әлмән районы) Асҡар ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте башҡорт.

2 класс тамамлай, колхозда көтөүсе булып эшләй. 1939 йылдың 29 сентябрендә Силәбе өлкәһе Ялан-Ҡатай район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 1941 йылда демобилизациялана.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, йәнә армияға алына. 1943 йылдың сентябренән Бөйөк Ватан һуғышы фронтарында хеҙмәт итә. 52-се армия 373-сө Миргород Ҡыҙыл Байраҡ уҡсылар дивизияһы 439-сы айырым саперҙар батальоны рядовой сапёры булып, Дала, 2-се Украина һәм 2-се Белоруссия фронттарында һуғыша.

1944 йылдың ғинуарынан ВКП(б) ағзаһы.

1945 йылдың июлендә демобилизациялана. Туған яғына ҡайта, Әлмән районы Юламан ауылында йәшәй. Һуңыраҡ Силәбе өлкәһе Коркино ҡалаһына күсә, «Коркиноуголь» тресында шартлатыусы булып эшләй. Һаулыҡ хәле буйынса эшенән сығарыла, туған яҡтарына ҡайта. Ғаиләһе менән Әлмән районы Озерное ауылында йәшәй.

1956 йылдың 17 авгусында үҙ үҙенә ҡул һала. Мосолман йолаһы буйынса Юламан ауылы зыяратының тышында ерләнә. 1980 йылда ҡәбере ҡоймалана һәм унда мәрмәр һәйкәл ҡуйыла.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* 1-се дәрәжә Дан ордены (24 март 1945 йыл)
* 2-се дәрәжә Дан ордены (29 июль 1944 йыл)
* 3-сө дәрәжә Дан ордены (25 май 1944 йыл)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (30 ғинуар 1944 йыл)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (24 февраль 1944 йыл)
* «Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн 1941—1945 йй.» миҙалы.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Золотое созвездие Зауралья. Кн. 3. — Курган: ПарусМ, 2003.
* *Ушаков А. П.* Во имя Родины. — Челябинск: Юж. Урал. кн. изд-во, 2004.

## Һылтанмалар
*
Стәрлетамаҡ мәҙрәсәһе

**Стәрлетамаҡ мәҙрәсәһе** — Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһында (хәҙерге ваҡытта Башҡортостан Республикаһы) эшләүсе мәҙрәсә.
Мәҙрәсә бинаһы Совет урамы, 80 йортта урынлашҡан. Тарихи бина  19 быуаттың 2‑се яртыһында төҙөлөп бөтә, архитектура ҡомартҡыһы булып тора.
## Тарихы
Дәүләттеке булмаған дини ини юғары уҡыу йорто 19 быуаттың тәүге яртыһында  мосолман сауҙагәрҙәре хәйриә аҡсаһына төҙөлә башлай, Ырымбур мосолман диниә назаратының   Стәрлетамаҡ йәмиғ мәсете ҡарамағында була. Уҡытыу-тәрбиә эше менән мәҙрәсә мөҙәрисе, мәсеттең имам‑хатибы етәкселек итә. Урта баҫҡыс  мәҙрәсәнең өлкән, уртансы кластарын тамамлаған һәм ҡабул итеү имтихандарын уңышлы тапшырған ир-егеттәр ҡабул ителгән. Уҡыу бушлай ойошторола. Уҡыу мәҙҙәте – 6—11 йыл. Уҡытыу яңы ысул буйынса алып барыла . Уҡыу программаһына ғәрәп теле, ислам нигеҙҙәре, Ҡөрьән тәфсире, хәҙистәрҙе өйрәнеү, логика (мантыҡ), фикһ, Рәсәй тарихы, урыҫ теле, әҙәбиәт, тәбиғәтте өйрәнеү, арефмитика һ.б. инә. Мәҙрәсәнең 5 сауҙа кибете булған, уны  сауҙагәр Г.Мәжитов бүләк иткән.

## Мөҙәристәре
* Ш.З.Нагаев
* К.Ш.Нагаев
* Х.Хәбиров
* Г.К.Нагаев. 

## Әҙәбиәт
* 
* 
* 

## Һылтанмалар
*
Тушҡыр мәсете

**Тушҡыр мәсете** —  Башҡортостан Республикаһы, Балтас районы, Тушҡыр ауылындағы йәмиғ мәсете.

## Тарих

Башҡорттарҙың ислам динен ҡабул итеүҙәренән һуң, Башҡортостанда мәсеттәр төҙөү башлана.  Тәүге мәлдәрҙә түңәрәк йәки һигеҙ ҡырлы мәсеттәр төҙөлә. Ваҡыт уҙыу менән бер йәки ике манаралы мәсеттәр төҙөй башлайҙар. ТУшҡыр мәсете башҡортостан биләмәһендә шул иң беренсе төҙөлгән мәсеттәрҙән иҫәпләнә. 

Мәсет халҡыбыҙҙың  дини ҡомартҡыһы һәм ул яҡынса  XVII аҙағында Себер даруғаһының танып ырыуы башҡорттары  тарафынан төҙөлгән. 

1805 йылдан йәмиғ мәсете булып иҫәпләнә. Ул Ырымбур мосолмандары дини йыйылышы ҡарамағында була. Мәсет янында мәҙрәсә лә эшләп килә. 
1863 йылда йәмәғәттә 393 кеше иҫәпләнһә, 1912 йылда 638 кеше иҫәпләнә. 1940 йылда ябыла.

## Тасуирлама

Тура мөйөшлө ике манаралы мәсет. Бинаның  үҙәк өлөшөнә, ике яҡлап ҡапма-ҡаршы тағы ла ике төкәтмә рәүешендә ике яҡ һәм аҙ ғына тәпәшерәк итеп таҡта төкәтмә эшләнгән. Бинаның бүрәнә өлөшө симмитрик композициялы нисбәттә кәүҙәләндерлгән  һәм шул уҡ ваҡытта  үҙәккә арҡырыға ла буйға ла тигеҙ  һуҙылған. Бар бүрәнә бина ҡыйығы берәү, һәм ул ике яҡҡа  ауыш итеп ябылған. Ике манара ла бер төрлө, бейеклектә ул ике ҡат итеп эшләнгән, әммә ейеклектәре тигеҙ түгел. Аҫҡы ҡаты һигеҙҡырлыҡ формаһында, һәм манараның нигеҙе рәүешен алған. 

Мәсет - ағас, бер ҡатлы тура мөйөш формаһында. Шулай уҡ төньяҡта болдоро, көньяҡта михрабы бар. Ике яҡҡа ауыш итеп ябылған ҡыйыҡлы, ике манаралы һәм көмбәҙле.  1891 йылда ғәмәлгә индерелгән.

Манаралары ике ҡатлы, бейеклеге 7 метр, конус формаһында; ҡаттары айырым ҡыйыҡ менән уратылған, шулай уҡ тәҙрә уйымдары ла урынлашҡан. Ике намаҙ уҡыу залы булған.

## Имам-хатыбтар
* А. Атнағолов
* А. Абдулбаҡыев ( 1805 йылдан)
* Г. Абдулмәнәфов ( 1836 йылдан)
* М. Ғилманов ( 1874 йылдан)
* Ш. Ғилманов ( 1916 йылдан)
* А. Фәтхетдинов ( 1923 йылдан).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Калимуллин Б. Г. *Башкирское народное зодчество. — Уфа, 1978.

## Һылтанмалар
* 
* Архитектура Башкортостана
Суфия (мәсет)

** «Суфия́» мәсете**, шулай уҡ халыҡ телендә **Ҡантүк мәсете ** тип тә йөрөтөлә. Ул Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районы Ҡантүк ауылында урынлашҡан. Республикабыҙҙың иң матур мәсеттәре иҫәбенә керә.

## Тарихы

Баш архитектор Айвар Саттаровтың әйтеүенсә,мәсет көнсығыш мотивтарға оҡшатып, шулай уҡ башҡорт һәм татар халыҡтарының мәҙәниәте өлгөләре буйынса эшләнгән. Ул ауыл халҡының һооауы буйынса, хәҙерге Ҡазан ҡалаһы трансгаз газпромы ООО-һы генераль директоры Рәфҡәт Кантюковтың бағымсылыҡ ярҙамы аҡсаһына төҙөлгән.]. Исеме, Рәфҡәт Кантюковтың әсәһе Суфия апай иҫтәлеген йөрөтә. Мәсет 2008 йылдың 22 авгусында асыла. Асылыу тантанаһында Башҡортостандың премьер -министры Раил Сарбаев, Тарастандың премьер-министры Рөстәм Миниханов, Рәсәй үҙәк мосолмандар назараты мөфтөйө Тәлғәт Тәжетдин, Башҡортостан Республикаһы мөфтөйө Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин, яҡын райондарҙың имамдары, район хакимиәте вәкилдәре ҡатнашты.

## Үҙенсәлектәре
Ҙурлығы буйынса үтә ҙур булмаған мәсет мәрмәр, алтын, мозаика менән биҙәлгән. Эс яғы Уралдың ике төҫтәге мәрмәре, италия мозаикаһы, чех ғәлсәр шәмдәле һәм ҡәндиле, бик матур, ҡулдан һуғылған балаҫ-келәмдәр менән биҙәлгән. Мәсет янында яһалма һыу ятҡылығы булдырылған.. Тыш яҡтан Ҡойойылға ятҡылығы мәрмәре менән тышланған,цоколь һәм баҫҡыстары урал змеевигы (төҫлө таш) эшләнгән. Эшләнеп бөтөү менән мәсет иҫтәлекле ауылдың, райондың, хатта республиканың иҫтәлекле урынына әүерелә. Мәсетте тарихи тикшеренеүсе Миҙхәт Рәхимҡолов бына нимә ти:

## Галерея

Файл:Суфия1.jpg|Эңерҙә
Файл:Mosque in the village Kantyukovka7.JPG| Мозаика, эске яҡ.
File:Суфия мәсете исем таҡтаһы.jpg|thumb|Суфия мәсете исем таҡтаһы
File:Суфия мәсете манараһы.jpg|thumb|Суфия мәсете манараһы
File:Суфия мәсете ҡатын-ҡыҙ яғы.jpg|thumb|Суфия мәсете ҡатын-ҡыҙ яғы
File:Суфия мәсете , мөнбәр.jpg|thumb|Суфия мәсете , мөнбәр
File:Суфия мәсете.jpg|thumb|Суфия мәсете
File:Суфия мәсете , ихата.jpg|thumb|Суфия мәсете ихатаһы


## Иҫкәрмәләр
Шәйҙуллина Фәйрүзә Динислам ҡыҙы

**Шәйҙуллина Фәйрузә Динислам ҡыҙы** (20 март 1951 йыл) — йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1992).

## Биография
Фәйрузә Динислам ҡыҙы Шәйҙуллина 1951 йылдың 20 мартында Башҡорт АССР-ының Илеш районы Лаяшты ауылында тыуған.

Ишкәр ауылында һигеҙ йыллыҡ мәктәптә белем ала. 1965 йылда Өфөләге 2—се педагогия училищеһына уҡырға инә. Уны 1969 йылда тамамлағандан бирле Башҡорт дәүләт филармонияһында хор капеллаһында эшләй.

1969 йылдан солистка булып эшләй, 1992—1999 һәм 2003—2004 йылдарҙа — дирижёр, 1999 йылдан Өфө ҡалаһы Хор капеллаһы педагог-репетиторы.

2002—2003 йылдарҙа һәм 2004 йылдан — директор урынбаҫары, ә 2008 йылдан — Башҡорт филармонияһы труппаһы етәксеһе.

1976 йылда Өфө сәнғәт институтының хор дирижеры бүлеген ситтән тороп тамамлай (М. А. Букатова класы).

## Вокаль партиялары
Шамил Ибраһимовтың Ҡадир Даян шиғырына «Алыҫтағы йондоҙ», Заһир Исмәғилевтың Рәшит Назаров шиғырына «Әсә һүҙҙәре»,  Салауат Низаметдиновтың Рәми Ғарипов шиғырына «Биш уйланыу» хор әҫәрҙәрендә яңғыҙ башҡарылған партиялар, В. А. Моцарт Реквиемы, башҡорт йырҙары («Элмәлек»), татар йырҙары («Минең Ватаным») һ.б.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1992)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1975)

## Һылтанмалар
*
Рәсүлиә

**Рәсүлиә** — Ырымбур губернаһы (хәҙерге Силәбе өлкәһе) Троицк ҡалаһындағы 5-се йәмиғ мәсете янындағы мәҙрәсә. Тәүге мөҙәрисе — Зәйнулла Рәсүлев.

## Тасуирлама
« Рәсүлиә» мәҙрәсәһе Рәсәйҙәге иң яҡшы мосолман мәҙрәсәһе булараҡ абруй ҡаҙана һәм башҡорт, татар, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ халыҡтарында мәҙәни — ғилми үҙәккә әйләнә. Уның дәрәжәһе хәҙерге университеттарҙыҡынан да юғарыраҡ булған була. Бөтә Көньяҡ Уралда беренсе булып, «Рәсүлиә» лә яңы уҡытыу алымы индерелә. Прогрессив ҡарашлы Зәйнулла ишан мосолман балаларының рус телен, сит ил телдәрен, мәҙәниәтен белеүен хуп күргән, шуға ылыҡтырырға тырышҡан. Хәлфәләр, мөғәллимдәрҙе лә тик белемле алдынғы ҡарашлылар араһынан ғына һайлап алған.

«Рәсүлиә» мәҙрәсәһе XIX быуат аҙағы — XX быуат башында Рәсәй мосолмандарының ысын рухи үҙәгенә әүерелә.

## Сығанаҡтар
* http://yeshlek-gazeta.ru/2008/06/07/iseme-12111241m-dany-1185ajjtty.html
* http://www.wikiwand.com/ba/Категория:Рәсүлиә_мәҙрәсәһе_шәкерттәре
Амангилдина Римма Зәйнетдин ҡыҙы

**Амангилдина Римма Зәйнетдин ҡыҙы** (1 апрель 1972  йыл) — йырсы. 1993 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының артист-вокалсыһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012).

## Биографияһы
Римма Зәйнетдин ҡыҙы Амангилдина 1972 йылдың 1 апрелендә Башҡорт АССР-ыныңӘбйәлил районы Хәлил ауылында тыуған.

1993 йылда — Өфө сәнғәт училищеһын (Ф. Ф. Сәғитова класы), 1995 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай.

Хеҙмәт юлын 1993 йылда Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында башлай һәм шунда дауам итә. Оҙаҡ ваҡыт «Йәдкәр» фольклор төркөмөндә эшләй.

## Вокал партиялары
Башҡорт халыҡ йырҙары «Зәлифәкәй», «Сәлимәкәй», «Һырдарья», «Түңәрәккәй күл», «Уйнат гармундарыңды»; Хөсйен Әхмәтов, Заһир Исмәғилев, Таһир Кәримов, Салауат Низаметдинов, Нариман Сабитов, Роза Сәхәүетдинова, Артур Туҡтағолов һәм башҡа авторҙарҙың йырҙарын һәм романстарын башҡара.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2006)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  
* Бәйләнештә социаль селтәрендә шәхси бите
* Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт Дәүләт Филармонияһы сайтында биографияһы
Рәсәй ислам университеты

**Рәсәй ислам университиты** — Рәсәй Федерацияһының, Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты ҡарамағындағы дәүләттеке булмаған юғары уҡыу йорто.

## Мәғлүмәт
Университет Өфө ҡалаһында Ризаитдин Фәхретдинов исемендәге мәҙрәсә нигеҙендә асылған. Һәм ул Ризаитдин Фәхретдинов исемен йөрөткән.
Хәҙерге ваҡытта Рәсәй үҙәк диниә назараты ҡарамағындағы дини юғары уҡыу йорто. Өс факультеты бар. Теология, ислам ғилеме нигеҙҙәре һәм тарихы, шулай уҡ имамдарҙың квалификацияһын күтәреү. Ете кафедраһы, ике юғары уҡыу йорто араһында кафедраһы ла бар (М. Аҡмулла исемендәге БДПУ менән берлектә). Китапханаһы, компьютер класы, редакцияһы, үҙ нәшриәте бар.

Университет имам-хатиптар, имам‑мөхтәсибтәр, мөғәллимдәр, ислам фәне һәм ғәрәп теле уҡытыусылары әҙерләй. Тамамлаусыларға белгес, бакалавр, магистр квалификацияһы бирелә. Уҡытыу көндөҙгө, киске һәм ситтән тороп уҡыу, ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар бүлектәрендә алып барыла. 1 меңдән ашыу белгес әҙерләнгән. 2009 йылдан алып монографиялар, уҡытыу-методик әсбаптар нәшер ителә. РФ, Мысыр, Сүриә, Төркиәнең дини һәм донъяуи юғары уҡыу йорттары менән хеҙмәттәшлек итә.

Мәҙрәсә Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты һәм Беренсе йәмиғ мәсете, «Ғәлиә» мәҙрәсәһе бинаһында урынлаша.

; Мәҙрәсә директорҙары
* Үтәбай-Кәрими Рауил Алексей улы
* Ҡасим хәҙрәт Сәлимов

; Университет ректорҙары:
* Раев Ринат Афраем улы (1999—2015)
* Сөләймәнов Артур Руслан улы (2015 йылдан)

## Һылтанмалар
* 
* Рәсәй ислам университетының рәсми сайты
Стәрлебаш мәҙрәсәһе

Рәсәй Федерацияһы, элекке Ырымбур губернаһы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы) Стәрлебаш ауылында эшләп килгән юғары уҡыу йорто.

1720 йылда Нуғай даруғаһының Тәлтем-Юрматы улусы Стәрлебаш ауылы мәсете эргәһендә асылған. Ырымбур мосолман диниә назараты ҡарамағында була, хәйер аҡсаһына тотола. Уҡытыу-тәрбиә процесына мөҙәрис менән мәсеттең имам‑хатибы етәкселек итә.Китапханаһы, ашханаһы, ҡунаҡханаһы, магазины, мунсаһы, баҡсаһы, һыу үткәргесе була. Мәҙрәсәнең 30‑ҙан ашыу бинаһы булған.

## Белем алыу
Урта мәҙрәсәнең өлкән, уртансы кластарын тамамлаған һәм ҡабул итеү имтихандарын уңышлы тапшырған ир-ат ҡабул ителгән. Уҡытыу бушлай ойошторолған. Уҡыу ваҡыты — 6—10 йыл. Уҡытыу яңы ысул менән алып барыла, уҡыусылар дини генә түгел, донъяуи белем дә ала.

## Уҡыу программаһы
Ғәрәп теле, фарсы теле, ҡаҙаҡ теле, төрки теле, хәҙистәрҙе өйрәнеү, Ҡөрьән тәфсире, мосолман догматикаһы, ислам тарихы һәм фәлсәфә, логика (мантыҡ), фиҡһ, урыҫ теле, география, грамматика, тарих, арифметика, тәбиғәтте өйрәнеү һ.б. инә.

## Мөҙәристәре
Х. Ғабдрахманов, Г. Богданов, Д. Ғәҙелшин, Н. Б. Туҡаев, Мөхәмәтхарис Н. Туҡаев, Мөхәмәтхаррас Н. Туҡаев, Л. М. Туҡаев, Ғабдулла М. Туҡаев, Ғәбиҙулла М. Туҡаев, Х. М. Туҡаев, М. М. Туҡаев.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
*
Хәкимиә (мәҙрәсә)

**«Хәкимиә»** —  Өфө ҡалаһының  4-се йәмиғ мәсете Хәкимиә мәсетендә эшләп килеүсе урта дини уҡыу йорто.

## Тарихы

Медресе «Хакимия» было открыто в 1909 году при 4-й Уфимской соборной мечети.

Двухэтажное кирпичное здание медресе на 300 учащихся было построено в 1908 году на средства купца А. А. Хакимова, в честь которого оно и было названо.

Медресе «Хакимия» было подчинено Оренбургского магометанского духовного собрания и содержалось на частные пожертвования.

После 1917 года медресе «Хакимия» было закрыто.

Ныне здание медресе, которое находится по адресу улица Мустая Карима, д. 9, является памятником истории и архитектуры. В нём располагается один из учебных корпусов Российского исламского университета. В 2007 году было открыто женское медресе «Хакимия».
Буранбаева Сара Абдулхай ҡыҙы

**Буранбаева Сара Абдулхай ҡыҙы** (24 июнь 1967 йыл) — башҡорт театр актёры. 2007 йылдан Рәсәй Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы.  Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).

## Биографияһы
Сара Абдулхай ҡыҙы Буранбаева 1967 йылдың 24 июнендә Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Әлмөхәмәт ауылында тыуған.

1989 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай (А. К. Лощенкова курсы). Артабан Милли йәштәр театрында, 1998 йылдан — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй.

## Ролдәре
;Театрҙа
* Кинйә («Иҙеүкәй менән Мораҙым», М. А. Буранғолов; дебют, 1990),
* Нурия («Ҡатын-ҡыҙҙың ҡырҡ сыраһы», Ф. М. Бүләков),
* Зойка-Зәйнәб (Ф. М. Бүләковтың «Мөхәббәт исемлеге»),
* Нәзирә («Ҡыпсаҡ ҡыҙы» А. Ш. Яғафарова),
* Һомай («Урал батыр» Ғ. Ғ. Шафиҡов) һәм башҡалар.
;Кино — һәм телефильмдарҙа:
* Сания («Миҙал», 2000 «Башҡортостан» ТРК),
* Ғәҙилә («Ай ҡыҙы», 2001, 2002; «Башҡортостан» ТРК),
* Кесе инәй («Оҙон-оҙаҡ бала саҡ», «Башҡортостан» киностудияһы, 2005).

## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1994)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009)

## Һылтанмалар
* 
* http://www.abyalil.ru/about/laureats/detail.php?ID=9152 
*
Әбделмәнов Рим Сәлимйән улы

**Әбделмәнов Рим Сәлимйән улы ** (7 сентябрь 1956 йыл) — балет артисы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989).

## Биографияһы
Рим Сәлимйән улы Әбделмәнов 1956 йылдың 7 сентябрендә БАССР-ҙың Ғафури районы Оло Ибраһим ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы Ибраһим ауылы) тыуған.

1996 йылда Рәсәй Театр сәнғәте академияһын тамамлай (педагогтары Е. П. Валукин, Л. М. Таланкина).

1973 йылдан Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбленең солисы, 1989 йылдан педагог-репетиторы булып эшләй.

ВЭГУ доценты, Башҡорт педагогия университеты уҡытыусыһы.

Ғаиләһе: ҡатыны — Башҡортостан Республикаһы атҡаҙанған артисы Гүзәлиә Әбделмәнова, 1993 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында балет труппаһы директоры булып эшләй. Ҡыҙы Әбделмәнова Флүрә — Фәйзи Ғәскәров исемендәге ансамбль солисы.

## Ижады
Рим Сәлимйән улы — «Азамат», «Гөлнәзирә», «Еҙ үксә», «Салауат», «Төньяҡ амурҙары», «Һунарсы», «Перовский» бейеүҙәрендә яңғыҙ бейеү һәм партияларҙы башҡарыусы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1983)
* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989)
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1998)

## Һылтанмалар
*   
* http://www.journal-ufa.ru/index.php?id=2387&num=120

## Иҫкәрмәләр
Шәмсетдинов Мөхәмәт Мөхәррәм улы

**Шәмсетдинов Мөхәмәт Мөхәррәм улы ** (2 сентябрь 1927 йыл  — 30 август 1971 йыл) — бейеүсе. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1955).

## Биографияһы
Мөхәмәт Мөхәррәм улы Шәмсетдинов 1927 йылдың 2 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы) Рәсмәкәй ауылында тыуған.

1943 йылда Башҡорт опера һәм балет театры театрында сәхнә яҡтыртыусы булып эшләй башлай.

Үҙешмәкәр сәнғәт түңәрәгендә шөғөлләнә. 1944—1955 йылдарҙа артист-бейеүсе булып эшләй, героик-романтик, лирик, юмористик бейеүҙәр башҡара.

1946—1951 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленең художество етәксеһе, 1956—1971 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһында эшләй.

Өфөлә 1971 йылдың 30 авгусында вафат була.

## Бейеүҙәре
«Дуҫлыҡ», «Перовский», «Зарифа», «Йылға буйында», «Йомшаҡ аҙым» — «Шыма баҫ».

## Наградалары һәм исемдәре
* БАССР-ҙың халыҡ артисы (1955)
* Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале лауреаты (Бухарест, 1953)

## Әҙәбиәт
* Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө. 1996.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Энциклопедия Башкирии → ШАМСУТДИНОВ Мухамет Мухаррямович
* Сайт ансамбля народного танца им. Файзи Гаскарова
Вәлмөхәмәтов Радик Сәфәрғәле улы

**Вәлмөхәмәтов Радик Сәфәрғәле улы** (12 февраль 1966 йыл) — йырсы. 2003 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының «Йәдкәр» фольклор ансамбле солисы, 2005 йылдан — «Ихлас» эстрада төркөмө етәксеһе, 2007 йылдан «Эстрада легендалары» ретро-төркөмө вокалсыһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2011), күп кенә халыҡ-ара һәм республика йыр конкурстары лауреаты.

## Биографияһы
Радик Сәфәрғәле улы Вәлмөхәмәтов 1966 йылдың 12 февралендә Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Ташбулат ауылында тыуған.

1991 йылда Өфө сәнғәт училищеһын (А. К.Мәсәлимова класы), 2001 йылда З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһын тамамлай (Р. М. Мусина класы).

1991 йылдан «Таусылар» мәҙәниәт һарайы ансамблендә йырлай. 2003 йылдан «Йәдкәр» фольклор ансамблендә эшләй, ә 2005 йылдан Башҡорт дәүләт филармонияһында «Ихлас» төркөмөнә етәкселек итә. 2007 йылдан йырсы «Эстрада легендалары» ретро-төркөмө составында сығыш яһай.

2008 йылда Р. Вәлмөхәмәтовтың «Тыуған яҡты һағынам» аудиоальбомы сыҡты.

## Яңғыҙ йырлау партиялары
Композиторҙар Хөсәйен Әхмәтов, Нур Дауытов, Заһир Исмәғилев, Салауат Низаметдинов, Рим Хәсәнов йырҙары; башҡорт халыҡ йырҙарын («Ильяс», «Сәлимәкәй», «Сибай», «Урал», «Эскадрон», «Хәтирә»), татар халыҡ йырҙары («Сәрмән», «Шахта») башҡара, «Урал моңо» (1993), «Яҙғы моңдар» (1995), «Туған тел» (2008; барыһы ла — Өфө), «Дуҫлыҡ йыры» (Нефтекама ҡалаһы, 1995) конкурстарында ҡатнаша.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2011)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2003)
* Башҡорт йәштәренең «Урал моңо» республика конкурс‑фестивале лауреаты (1993)
* Башҡорт йырҙарын башҡарыусылар «Яҙғы моңдар» республика конкурсы (1995) 
* Татар йырҙарын йәш башҡарыусыларҙың «Туған тел» конкурсы (2008)
* Башҡорт һәм татар йырҙарын башҡарыусыларҙың «Дуҫлыҡ йыры» халыҡ‑ара фестивале лауреаты (1995) 
* Башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусыларҙың «Ирәндек моңдары» төбәк конкурсы лауреаты (1997).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*    
* http://www.bashgf.ru/personalii/445/
Заһитов Рәүис Хәбир улы

**Заһитов Рәүис Хәбир улы** (19 ноябрь 1948 йыл) — башҡорт театр актёры. 1985 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы.  Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1998), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1984) һәм халыҡ артисы (1989).

## Биографияһы
Рәүис Хәбир улы Заһитов 1948 йылдың 19 ноябрендә Башҡорт АССР-ының  Иҫке Мөхәмәт ауылында тыуған.

1974 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (педагогы Әйүпов Р. М.) тамамлай һәм Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында эш башлай. Бер ҡатлы кешеләр һәм комедия геройҙарын уйнаусы артист.

## Спектаклдәрҙә башҡарған ролдәре
«Ҡарлуғас» спектаклендә мулла, «Әжәлдән дарыу» драмаһында Сабит Хөрмәтович, «Эх, кәләш, кәләшкәй!» комедияһында Һағынбай, «Бер йәшлектә, бер ҡартлыҡта» спектаклендә Мотаһар Сарбаевич, «Мөхәббәт йәшкә ҡарамай» комедияһында Зәкирйән, «Салауат» трагедияһында Һаҡсы, «Башмағым» комедияһында Кәрим бай, «Сәсәндәр» трагедияһында Иманғолдың атайы, «Урал-батыр» спектаклендә Ҡатил батша , «Мулла» спектаклендә Сәләхетдин.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1998)
* Башҡорт АССР-ның халыҡ артисы (1989)
* Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған артисы (1984)
* Ҡыйғы районының почетлы гражданы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
*  
* 
* Почетные граждане. Загитов Раус Хабирович
Зөбәйҙуллин Айҙар Хизбулла улы

**Зөбәйҙуллин Айҙар Хизбулла улы** (9 февраль 1963 йыл) — бейеүсе, балетмейстер, мәҙәниәт хеҙмәткәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2015—2022 йылдарҙа Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы директоры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021).

## Биография
Айҙар Хизбулла улы Зөбәйҙуллин 1963 йылдың 9 февралендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған.

1984 йылда Мәскәү сәнғәт институтын (педагогы И. В. Смирнов), 1998 йылда — Рәсәй театр сәнғәт академияһын (педагогы Е. П. Валукин)  тамамлай.

1985 йылдан Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамблендә солист, 1995 йылдан — баш балетмейстер, 1996—2000 йылдарҙа — художество етәксеһе була. Көнсығыш иҡтисад университетында тәүге хореография кафедраһын ойоштора, уның етәксеһе итеп тәғәйенләнә.

2003—2004 йылдарҙа Айҙар Хизбулла улы — Башҡортостан Республикаһының Республика халыҡ ижады үҙәге директоры, 2005—2013 йылдарҙа — ансамбль балетмейстеры булып эшләй.
.

2015 йылдың 24 марты — 2022 йылдың 9 сентябре — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы директоры.

## Башҡарған бейеүҙәре
«Гөлнәзирә», «Зарифа», «Еҙ үксә» («Медный каблук»), «Бесәнселәр» («Косари»), «Ҡороҡсолар» («Укротители»), «Төньяҡ амурҙары» («Северные амуры») һ.б.

## Һалған бейеүҙәре
* "Башҡортостан йәшлеге"
* "Күңелсәк"
* "Берлиндан ҡайтҡан саҡта".
* "Ай тотолған төндә", "Богема (Дж.Пуччини), "Салауат Юлаев", "Нәркәс" (Х. Ф. Әхмәтов) операларына бейеү һала

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1993)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997)
* Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*    
* Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы. Рәсми сайт  
* http://www.promegalit.ru/publics.php?id=857 
* http://www.vatandash.ru/index.php?article=2192
Ҡарабулатов Рәсүл Рафиҡ улы

**Ҡарабулатов Рәсүл Рафиҡ улы** (18 март 1968 йыл) — ҡурайсы, музыкант, йырсы һәм театр актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003), Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1996). Ҡурайсыларҙың Йомабай Иҫәнбаев исемендәге республика конкурсы лауреаты (1991)

## Биографияһы
Рәсүл Рафиҡ улы Ҡарабулатов 1968 йылдың 18 мартында Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Урта Муйнаҡ ауылында тыуған.

1987 йылда Өфө сәнғәт училищеһының ҡурай класын, аҙаҡ — Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетын тамамлай. Уҡыу барышында ике йыл СССР Ҡораллы Көстәрендә хеҙмәт итеп ҡайта.

1994—1996 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театрында эшләй.

1998—1999 йылдарҙа «Башҡортостан» ДТРК-ның «Таныш булмаған таныштар» һәм «Таныш булмаған таныштар-2» музыкаль телефильмдәрендә төп ролдәрҙе башҡара. «Башҡортостан» киностудияһында нәфис фильмдәрҙә төп ролдәрҙә уйнай: Ҡурамша Йәнбирҙин («Сөмбөлдөң етенсе йәйе», 2002 йыл), Мәрәһим («Оҙон-оҙаҡ бала саҡ», 2003 йыл).

2006 йылда Рәсүл Ҡарабулатов Өфө ҡалаһындағы "Дуҫлыҡ Йорто"ноң директоры итеп тәғәйенләнә, 2007 йылдан ул — Башҡортостан Республикаһының «Конгресс-холл» дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры.

2010 йылдың декабренән 2014 йылдың февраленә тиклем Рәсүл Рафиҡ улы — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының директоры.

Ғаиләһе: ҡатыны — Ҡарабулатова Айгөл Ҡәҙим ҡыҙы, ҡыҙы Гөлнур Санкт-Петербург дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт университетында уҡый, улы Ильяс Башҡорт дәүләт филармонияһының «Карауанһарай» төркөмөндә бейеүсе булып эшләй.

2018 йылдың 10 ноябрендә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында Рәсүл Ҡарабулатовтың ҙур юбилей концерты була.

## Ижади эшмәкәрлеге
### Ҡурайсы-музыкант
Рәсүл Ҡарабулатов «Карауанһарай» төркөмөн ойоштороусыларҙың береһе, хәҙерге көндә лә унда эшләй.
1991 йылда Йомабай Иҫәнбаевтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған республика ҡурайсылар конкурсында I урын ала.

### Спектаклдәрҙәге ролдәре
Башҡортостан Республикаһы Милли Йәштәр театрында Тәлғәт образын (Әнғәм Атнабаев, «Мөхәббәт тураһында йыр»), Салауат Юлаев образын (Мостай Кәрим, «Салауат») ижад итә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1997)
* Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы (1996)
* Ҡурайсыларҙың Йомабай Иҫәнбаев исемендәге республика конкурсы лауреаты (1991)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Баязитова Зифа Ғаяз ҡыҙы

**Баязитова Зифа Ғаяз ҡыҙы** (4 июнь 1951 йыл) — театр актёры. 1979 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1998). 

## Биографияһы
Зифа Ғаяз ҡыҙы Баязитова 1951 йылдың 4 июнендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Күсей ауылында тыуған.

1973 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай (Габдулла Ғиләжев, Фәрзәнә Ҡасимова курсы). 

Унан һуң Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театрында эшләй башлай.

## Ролдәре
Сәриә («Бөркөт ҡанаты», Г. Исхаҡов; дебют, 1973), Гөлйемеш («Байрамбикә», Р. С. Янбулатова), Сара («Ҡара сәскәләр», В. Г. Ғәлимова, С. Джемаль романы буйынса), Зилиә («Илама, һылыу!» — Н. Ғәетбаев), Ямал («Ҡыр ҡаҙҙары», Р. А. Сафин), Жихан («Башмағым»), Фекла Ивановна («Өйләнеү» — «Женитьба», Н. В. Гоголь), Коринкина («Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр», А. Н. Островский), Фәриҙә («Париж егете Әлфәнис» Л. В. Вәлиев).

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1998)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1988)

## Һылтанмалар
*
Ғәйзуллин Рәмил Мәүлит улы

**Ғәйзуллин Рәмил Мәүлит улы** (25 сентябрь 1961 йыл) — музыкант. 1987 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, Башҡортостандың Халыҡ музыка ҡоралдары милли оркестрын ойоштороусы, 2001 йылдан — уның художество етәксеһе, артабан директоры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2003) артисы.

## Биографияһы
Рәмил Ғәйзуллин 1961 йылдың 25 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Белорет районы Татлы ауылында тыуған.

1996 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтын (Ришат Рәхимов курсы), 2002 йылда — Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһын, 2010 йылда — Силәбе мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһын тамамлаған.

1987 йылдан бирле Башҡорт филармонияһында тәүҙә ҡурайсы булып, ә 2001 йылдан — художество етәксеһе булып эшләй. Уның тырышлығы менән Милли халыҡ уйын ҡоралдары оркестры ойошторола.

Рәмил Ғәйзуллин бер үк ваҡытта бер нисә музыка ҡоралдарында уйнау һәләтенә эйә: ҡумыҙ, хайран, дуплфуруй (венгр. ике ҡатлы флейта), чоор (ҡырғ. буй флейта), һыбыҙғы (тат. флейта).

## Репертуары
Оҙон көй («Ғилмияза», «Ҡаһым түрә», «Урал» һәм башҡалар), бейеү көйҙәре: «Зарифа», «Ҡарабай», «Түңәрәк күл»; донъя халыҡтары көйҙәре.

Беренсе булып М. Х. Әхмәтовтың «Варган-синфонияһында» ҡурай партияһын башҡарҙы (1996).

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2008)
* Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1994)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* http://www.bashgf.ru/personalii/423/ 
* http://img-fotki.yandex.ru/get/9488/36256508.2f/0_776e1_9829bdff_orig
Көньяҡ Урал ҡурсаулығы

** Көньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы ** Башҡортостандың Белорет районында һәм өлөшләтә Силәбе өлкәһе территорияһында урынлашҡан. Дөйөм майҙаны 252,8 мең га.

Ул 1978 йылда ойошторолған. Төп маҡсаты -  Көньяҡ Уралдың таулы тайга экосистемаларын һаҡлау.

Көньяҡ Уралдың иң бейек өлөштәре тап ошо ҡурсаулыҡ биләмәләренә тура килә.

Ҡурсаулыҡ биләмәһендә бер нисә тау һырты бар: Машаҡ, Нәре, Күмерҙәк, Елмерҙәк, Ямантау. Оло Ямантау (1640 м) Көньяҡ Уралдың иң бейек нөктәһе булып тора.

Йылғалары — Оло Инйәр, Кесе Инйәр, Телмәй, Йүрүҙән.

Ҡурсаулыҡ биләмәһенә инеү сикләнгән. Быға Межгорье ҡалаһы янында урынлашыуы сәбәп булыуы бар.

## Флора

Ҡурсаулыҡ биләмәһендә 698 төр юғары төҙөлөшлө үҫемлек, 226 төр мүк, 177 төр ылымыҡ , 169 төр лишайник, 121 төр бәшмәк асыҡланған.

Юғары төҙөлөшлө үҫемлектәр эсенән 4 төрө көкөрт үләндәренә, 6-һы - ҡырҡбыуындарға, 23-ө — ҡаҙыяҡ һымаҡтарға, 6-һы - яланғас орлоҡлоларға һәм 600 төрө ябыҡ орлоҡлоларға ҡарай.

Юғары төҙөлөшлө үҫемлектәр араһында 23 төр ағас, 36 төр ҡыуаҡлыҡ, 17 төр ваҡ ҡыуаҡлыҡ, 3 төр ярым ҡыуаҡлыҡ һәм 6 төр ярым ваҡ ҡыуаҡлыҡ бар.

Ҡурсаулыҡ флораһының 20 төрө Урал эндемиктарынан: Игошин һолоүләне, көньяҡ һолоүләне, Крылов ясколкаһы, пермь анемонаструмы, ирәмәл алтын тамыры, урал талы, урал соссюреяһы урал ҡолонғойроғы, ирәмәл тырнағуты, урал тырнағуты, манжетканың бер нисә төрө; ҡая эндемиктары: энәле ҡәнәфер, Гельм минуарцияһы, Крылов жабрицаһы, Талиев кейәү үләне, Клер астрагалы; киң япраҡлы урман эндемиктары - Литвинов сырмалсығы, урал цицербитаһы, татар сәсмәүбашы.

Ҡурсаулыҡта Рәсәйҙең "Ҡыҙыл китабы"на индерелгән - 12 төр, Башҡортостандың "Ҡыҙыл китабы"на индерелгән 66 төр үҫемлек яҡлау тапҡан.

Ҡурсаулыҡ биләмәһенең 89 процентын урман ҡаплаған. Төп ағастар булып дүрт төр ылыҫлы үҫемлек (аҡ шыршы, себер шыршыһы) һәм ун төр япраҡлы ағас тора. Ылыҫлылар урмандың 32 процент өлөшөн ала. 8,4 проценты ҡарағай урмандарына тура килә.

Урмандарҙың яртыһынан күберәк майҙанын ваҡ япраҡлы ҡайын һәм уҫаҡ биләй (34 процентында ҡайын һәм 20 процентында уҫаҡ өҫтөнлөк итә).

## Фауна

Ҡурсаулыҡ биләмәһендә 260 төр умыртҡалы хайуан, шул иҫәптән 50 төр имеҙеүсе, 189 төр ҡош, 5 төр һөйрәлеүсе, 5 төр ер-һыу хайуаны, 20 төр балыҡ тереклек итә.
 
Улар араһында ике төр ситтән килтерелеп таралып киткән (акклиматизацияланған) америка шәшкеһе менән ондатра бар.

Ҡурсаулыҡ өсөн ғәҙәти төрҙәр булып мышы, бүре, һоро айыу, ҡуян, ҡондоҙ, илек һәм ҡабан һанала.

Һеләүһен, йылҡы ҡомағы, көҙән, әлгәнйәк әҙ һанлылар иҫәбендә.

## Һылтанмалар

* Южно-Уральский государственный природный заповедник, официальный сайт
* Южно-Уральский государственный природный заповедник 
* Виртуальный тур по Южному Уралу. Более 50 панорам с видами горных хребтов региона, в том числе с видами Южно-Уральского заповедника
* Южно-Уральский государственный природный заповедник (ЮУГПЗ)
Муллаҡай мәҙрәсәһе

**Муллаҡай мәҙрәсәһе** — XIX—XX быуаттарҙағы мәҙрәсә, Ырымбур губернаһының, Верхнеурал өйәҙенә ҡараған Муллаҡай ауылындағы урта уҡыу йорто.

## Мәҙрәсә тарихы

Мәҙрәсә 1837 йылда хәҙерге Баймаҡ районы, элеккесә Ырымбур губернаһы, Орск өйәҙе Муллаҡай ауылында нигеҙләнгән. Нигеҙләүсеһе булып Сәйетбаттал хәҙрәт(Сәйетбаттал Нурмөхәмәтов) тора..

Мәҙрәсә Ырымбур мосолмандар диниә назаратына ҡараған.

1924 йылда мәҙрәсә ябылған.

## Уҡытыу
Мәсеттә уҡытыу-тәрбиә эштәре менән мөҙәрис һәм имам-хатиб етәкселек иткән.

Мәҙрәсәлә ете йәштән алып ун бер йәшкә тиклемге (айырым осраҡта өлкәнерәктәр ҙә) малайҙар уҡыған. Уҡытыу бушлай ойошторолған. 7-10 йыл уҡығандар.

1891 йылдан йәдитселек уҡыу методикаһы индерелгән. Мәҙрәсәне тамамлаған уҡыусылар дини генә түгел, донъяуи белем дә алғандар.

Уҡытыу программаһына ғәрәп теле, логика (мантыйҡ), мосолман догматикаһы, ислам каллиграфияһы, төрки, фикх, хәҙистәр, Ҡөрьән тәсфире, шулай уҡ арифметика, астрономия, уҡытыу методикаһы, халыҡ медицинаһы нигеҙҙәре, педагогика, риторика индерелгән.
Унан тыш өҫтәлмә рәүештә, геология нигеҙҙәре һәм тау эштәре, эш башҡарыу, буяуҙар әҙерләү, мәсеттәр төҙөү буйынса уҡытылған.

Йыл һайын 400 шәкерт уҡып сыҡҡан.

## Мөғәллимдәр
Мөҙәристәр:
* Сәйетбаттал Нурмөхәмәтов (1837—1847 йылдар);
* шәйех Ғабдулла ишан Сәиди әл-Болғари әл-Бөрйәни әл-Һаҡмари (1870 йылдан);
* Әнүәр Ғабдулла улы Сәйетбатталов (1914—1924 йылдар эсендә алмашынып).

Муллаҡай мәҙрәсәһе менән Мифтахетдин Аҡмулланың эшмәкәрлеге лә бәйле.

Ҡыҙҙар төркөмө менән ахун Мәхмүт Дәүләткирәевтың ҡыҙы Рәйхан етәкселек иткән (1876−1917).

## Күренекле шәкерттәре
Мәҙрәсәне тамамлаусылар араһында Әлмөхәмәтов Хәмит Хужиәхмәт улы, Ғәбдиев Шәһәрғәзи Шаһыбал улы, Ғәбитов Хәбибулла Ғәбделҡаһир улы, Ғәбит сәсән, Мәтинов Шаһишәриф Миҙәтғәли улы, Рәхимов Хәлиулла Мөхәмәтрәхим улы, Сиражетдинов Мөжәүир Уйылдан улы *(Мөжәүир хәҙрәт)*, Шафиҡ Әминев-Тамъяни, Шәмиғол хәлфә, Юлыев Батыргәрәй Ғәбделмөхәмәт улы һәм башҡалар бар.

## Әҙәбиәт
* 
* *[[Юнысова Айһылыу Билал ҡыҙы|Юнусова А. Б.]]* Ислам в Башкирии (1917—1994). Уфа, 1994.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ''Абдрахманов Р. У.'' Муллакаевское медресе.// Статья в Башкирской энциклопедии.
* Абдулла Саиди: религиозная и просветительская деятельность (из истории медресе «Саидул» д. Муллакаево Баймакского района) 
* К 175-летию просветителя шейха Габдуллы Саиди ишана/
Таулыҡай мәҙрәсәһе

**Таулыҡай мәҙрәсәһе** — Ырымбур губернаһының, Үр өйәҙенең Түбәнге Таулыҡай ауылында урынлашҡан урта белем йорто мәҙрәсә, ул XIX—XX быуаттарҙа эшмәкәрлек иткән..

## Тарихы
Мәҙрәсә  XIX быуат урталарында, Ырымбур губернаһы, Үр өйәҙегең, Түбәнге Таулыҡай ауылы йәмиғмәсете  янында нигеҙләнә.

Таулыҡай мәҙрәсәһе Ырымбур мосолмандар назаратына буйһондоролған. Шәхси хәйер аҡсаһына тотолған.

1893 йылдан Таулыҡай мәҙрәсәһе үҙ бинаһына урынлаша. Ул ҡаҙаҡ байы Д. Иманбаев аҡсаһына төҙөлгән. Ошо ваҡыттан алын йәдитселек программаһы индерелгән. Ҡаҙаҡ байы хөрмәтенә мәҙрәсә  Имамсылар(Имамбайсылар) тип йөрөтөлә башлаған..

1926 йылда "Имамсылар" ябылған.

## Уҡытыу
Уҡытыу бушлай ойошторолған. Таулыҡай мәҙрәсәһенә 7-10 йәшлек ир балалар ҡабул ителгән. Уҡытыу оҙайлығы 7-10 йыл тәшкил иткән.

"Имамсылар" мәҙрәсәһенең уҡыу программаһына дини һәм донъяуи фәндәр керетелгән: Ғәрәп теле һәм Фарсы теле, география, тарих, педагогика, психология һәм башҡалар.

Мәҙрәсәлә башҡорттар, ҡаҙаҡтар, татарҙар белем алған. Уҡыусылар һаны 200-250-гә еткән.

Уҡып сығыусылар араһында Х. Рәхимов, Баймәнов Әлихан Мөхәмәҙей улы, Ғәбдиев Шәһәрғәзи Шаһибал улы, Сиражетдинов Мөжәүир Уйылдан улы, М.С Үтәбәевтар бар.

## Мәғәлимдәре
* Мөҙәрис(директор) - Хәлиулла Рәхимов ( 1893 йылдан).
* Ғәбит Сирғалин һәм башҡалар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар
* 
*
Стәрлетамаҡ йәмиғ мәсете

## Тарихы
Стәрлетамаҡ беренсе йәмиғ мәсете 1823—25 йылдарҙа сауҙагәр Г. Г. Ибраевтың аҡсаһына 1823 йылда янған ағас мәсет урынында төҙөлә.
1800 йылда сауҙагәр Ш. Урманцев аҡсаһына һалынған төҙөлгән мәсет янып юҡҡа сыға. Был юлы мәсетте таштан төҙөйҙәр. Ул Ырымбур мосолман диниә назараты ҡарамағында була.
 
1863 йылда мәхәлләлә 3208 кеше иҫәпләнә, 1899 йылда — 2644 кеше. Мәсет эргәһендә Стәрлетамаҡ мәҙрәсәһе эшләй. 1930 йылда ябыла, бинаһы Стәрлетамаҡ район халыҡ мәғарифы бүлеге ҡарамағына тапшырыла, һуңынан һүтелә.

## Бағымсылары

* Сауҙагәрҙәр М. М. Рәмиев, Усмановтар һ.б.

## Имам-хатиптары
* С. Р. Рәмиев (1800 йылдан алып),
* Ш. З. Нагаев (1815 йылдан  алып),
* К. Ш. Нагаев (1839—90);
* Г. К. Нагаев (1892 йылдан алып ябылғансы)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Калимуллин Б. Г. *Башкирское народное зодчество. — Уфа, 1978.

## Һылтанмалар
* 
* Архитектура Башкортостана
Өфө кремле

**Өфө кремле** — беҙҙең көндәргәсә һаҡланмаған тарихи ҡоролма. Ул Иҫке Өфө янында, хәҙерге Дуҫлыҡ монументы урынында урынлашҡан булған.

Ул дөйөм оҙонлоғо 440 метр арауығындағы ағас диуарҙан торған..
Көньяҡтан һәм төньяҡтан имән башнялары булған.

Ул Михайлов башняһынан, Николь башняһынан, Мөйөш башняһынан, Воевода йортонан, фарман өйөнән, Смоленск соборынан, сиркәү манараһынан, иген келәттәренән, һәм төрмәнән торған.

## Тарихы

Өфө өйәҙенең Рәсәй дәүләтенә ингәндән һуң, край биләмәһендә воевода формаһындағы етәкселек барлыҡҡа килә. Тарихсылар әйтеүенсә, Мәскәүҙән ебәрелгән бернсе воевода Михаил Нагой булған. Воевода ҡаланың администрация учреждениеһы Өфө приказ йорто менән етәкселек иткән. Уға 150—200 уҡсынан торған хәрби гарнизон буйһонған. Ҡала диуары буйлап посадтар барлыҡҡа килгәс(ҡәлғәгә сауҙа-сәнәғәте өлөштәре терәлеп үк торған), Кремль тип атала башлаған.

1759 йылда ҙур янғын ваҡытында янып юҡҡа сыҡҡан

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* Круль С. Л., повесть «Легенды Уфимского кремля», ГУП РБ "Издательство «Белая река», 2015, 128 стр.

## Һылтанмалар
* 
* Уфимский кремль пока в руках археологов (газета «Республика Башкортостан») 
* Уфа далекая и близкая (журнал «Бельские просторы»)
* Древняя Уфа 
* Основание города 
* Жилой комплекс «Уфимский кремль» (рядом с историческим расположением)
* Пожар Кремля 
* Город крепость
* Захаров В. Н. Из истории уфимской крепости после пожара 1759 г. // Вестник БГПУ им. М. Акмуллы. 2011, № 2, с. 126—138
Туҡаев Ғәзим Ғәҙелмотаһар улы

**Туҡаев Ғәзим Ғәҙелмотаһар улы** (14 март 1909 йыл — 7 ноябрь 1981 йыл) — театр актёры. 1935—1981 йылдарҙа М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. РСФСР-ҙың (1969) һәм Башҡорт АССР-ының  халыҡ артисы (1954). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1955).

## Биографияһы
Ғәзим Ғәҙелмотаһар улы Туҡаев 1909 йылдың 14 мартында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районы) Яңы Йәнбәк ауылында тыуған.

1932 йылда Башҡорт сәнғәт техникумын (М. А. Мәһәҙиев, В. Мортазин-Иманский курсы) тамамлай.

1930 йылда һәм 1935—1981 йылдарҙа М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй. 1930—1935 йылдарҙа армия сафында хеҙмәт итә. Театрҙа йәнлектәрҙе, ҡоштарҙы, тәбиғәт күренештәрен, предметтәрҙе һүрәтләп, импровизация һәм яңы кәүҙәләнеш алыу оҫтаһы амплуаһына эйә була, ғәжәйеп образдар ижад итә.

Өфө ҡалаһында 1981 йылдың 7 ноябрендә вафат була.

## Спектаклдәрҙә башҡарған ролдәре
Байрамғол («Ағиҙел ярында» — «На берегу Агидели» Р.Ниғмәти), Зәкирйән («Дауылға табан» — «Буре навстречу» Р. Ф. Ишмурат), Ябағаев («Айгөл иле»); рус.: Земляника («Тәфтишсе» — «Ревизор» Н. В. Гоголь), Телегин («Ваня ағай» — «Дядя Ваня» А. П. Чехов), Шадрин («Мылтыҡлы кеше» — «Человек с ружьём» Н. Ф. Погодин), Кәрим бай һәм Вафа («Башмағым»), Ҡалмантаев («Аҡ сирендәр» — «Белая сирень» Н.Асанбаев), Бальзаминов («Бальзаминовтың өйләнеүе» — «Женитьба Бальзаминова» А. Н. Островский), Дәрүиш («Ай тотолған төндә»).

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1969)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1955)
* Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1954)
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1945)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1955)

## Хәтер
Өфөлә артист йәшәгән йортҡа мемориаль таҡта ҡуйылған.

## Һылтанмалар
*   
* http://cult.vslovar.org.ru/5242.html
Йылайыр (Урман Йылайыры)

**Йылайыр (Урман Йылайыры)** — Башҡортостандағы йылға. Һаҡмар йылғаның уң ҡушылдығы.

## География
Йылайыр районы Ҡыҙыл Ҡушаҡ утарынан төньяҡ‑көнсығышҡа табан 4 км алыҫлыҡта Уралтау һыртының көньяҡ битләүендә башлана. Йылайыр һәм Хәйбулла райондары буйлап төньяҡтан көньяҡҡа табан аға. Һаҡмарға ҡоя. Ҡар һыуы менән туйына. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы 2,5 м³/с. Йылайыр ауылы эргәһендә һыуһаҡлағыс төҙөлгән.

Йылайыр йылғаһының оҙонлоғо 158 км, бассейнының майҙаны 1210 км².
## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Урал бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына һыуҙарын ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй бассейны өлөшө)
### Ҡушылдыҡтары
* 17 км: Оло Уҙалы (уң)
* 51 км: Ҡурғашлы
* 78 км: Оло Шар (уң)
* Сатлы (һул)
* Йылы (һул)
* 78 км: Ямашлы (һул)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 
* 
## Һылтанмалар
*
Мәрйәм Солтанова исемендәге Ислам колледжы

**Мәрйәм Солтанова исемендәге Ислам колледжы**- традицион ислам буйынса белем биреүсе дини уҡыу йорто. Ѳфѳ ҡалаһының үҙәгендә, Мостай Кәрим урамындағы 3-сѳ йортта урынлашҡан.

## Тарихы

## Һылтанмалар
* http://www.beladmin.ru/bash/news/26382/