Иҡбал Ҡадир

**Иҡбал Ҡадир** (, ;; 13 август 1958, Нараил (ингл), Джессор, Бангладеш) — Американың һәм Бангладештың сериялы эшҡыуары, менеджеры һәм инвесторы; Бангладештағы Grameenphone[<span title="Версия статьи «Grameenphone» на английском языке">[en]</span>](https://ba.wikipedia.org/wiki/:en:Grameenphone) (тәүҙә Gonofone) тигән иң эре мобиль операторҙы нигеҙләүселәрҙең береһе һәм уның беренсе етәксеһе; финанс яғынан уңышлы социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендәге башҡа инициативаларҙы тормошҡа ашырыуҙа ҡатнаша һәм етәксе була; bKash Limited’тың директорҙар советы ағзаһы; Массачусетс технология институты эргәһендәге Legatum[<span title="Версия статьи «Legatum» на английском языке">[en]</span>](https://ba.wikipedia.org/wiki/:en:Legatum) үҫеш һәм эшҡыуарлыҡ үҙәген нигеҙләүсе һәм уның директоры (ингл. *<span lang="en">Center for Development and Entrepreneurship</span>*); MIT Press тарафынан нәшер ителгән *Innovations: Technology, Governance, Globalization *журналын асыусыларҙың һәм уның мөхәррирҙәренең береһе; Джон Ф. Кеннеди исемендәге Гарвард дәүләт идараһы институтының элекке лекторы.

## Биографияһы

### Юл башы
Иҡбал Ҡадир 1958 йылдың 13 авгусында Бангладешта тыуа.

Тыуған илендә Jhenaidah Cadet College[<span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Версия статьи «Jhenaidah Cadet College» на английском языке">[en]</span>](https://ba.wikipedia.org/wiki/:en:Jhenaidah_Cadet_College) тамамлай.

1976 йылда АҠШ-ҡа күсә һәм бер аҙҙан унда гражданлыҡ ала.

Swarthmore College’нда[<span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Версия статьи «Swarthmore College» на английском языке">[en]</span>](https://ba.wikipedia.org/wiki/:en:Swarthmore_College) бакалавр (1981) дәрәжәһен, Уортон бизнес мәктәбендә магистр (1981) һәм MBA (1983) дәрәжәһен ала.

Иҡбал инвест-банкир булараҡ хеҙмәт баҫҡыстары буйлап уңышлы үрләй. 1983—1985 йылдарҙа <nowiki/>Бөтә донъя банкында, 1987—1989 йылдарҙа Coopers & Lybrand, 1989—1991 йылдарҙа Security Pacific Merchant Bank’та консультант, 1991—1993 йылдарҙа Atrium Capital Corporation’дың вице-президенты була.

### Grameenphone
1990-сы йылдар башында Иҡбал Ҡадир Мөхәммәт Юныстың бәләкәй эшҡыуарлыҡ өсөн микрокредиттар биреүсе Grameen Bank'ы эшмәкәрлеген күҙәтә.
Был банк, мәҫәлән, ҡатын-ҡыҙҙарға һөт һатып үтесте кире ҡайтарыу шарты менән һыйыр һатып алырға кредит бирә.

Бер ваҡыт Иҡбалдың офисында селтәр боҙолоу арҡаһында эш туҡтала, һәм ул бала сағындағы бер ваҡиғаны иҫенә төшөрә. 1971 йылғы һуғыштан ҡасып, уның ғаиләһе бер төпкөл ауылға күсә.
Уға ауырып киткән ҡустыһына дарыу алыр өсөн ун ике километрҙағы бер ауылда йәшәгән халыҡ табибына барырға тура килә.
Әммә табип өйҙә булмай һәм малай буш ҡул менән ҡайтып китә.

Ошо факттар тураһында уйланған Иҡбал, элемтәнең фәҡирҙәр өсөн баяғы «һыйырға» әйләнеп, уларҙың бик күп проблемаларын хәл итергә мөмкинлек асырын аңлай.

Иҡбалдың идеяһы ябай була һәм Юныстың фекер ағышын ҡабатлай — ауыл ҡатын-ҡыҙҙары кредитҡа телефон ала ла күршеләренә уны түләүле ҡулланыуға биреп тора. 1990-сы йылдар башында кеҫә телефондары бик ҡыйбат булды, ә кәрәкле инфраструктура күп илдәрҙә юҡ ине.

Шулай итеп, 1993 йылда Иҡбал Ҡадир Нью-Йоркта Gonofone (бенгаль теленән — «халыҡ өсөн телефон») компанияһын аса.

Иң тәүҙә ул Grameen Bank'тың Бангладеш бүлексәһенә юллана. Ләкин 100—200 долларға тиклем суммаларға кредит бирә торған компания бындай ҙур проектҡа ҡыҙыҡһыныу күрһәтмәй.

Шунан Иҡбал Норвегияның Telenor’ына мөрәжәғәт итә һәм унан инвестиция алыуға өлгәшә.

1996 йылда Бангладешта Grameenphone компанияһын нигеҙләй [<span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Версия статьи «Grameenphone» на английском языке">en], һуңынан был компания илдә иң ҙур мобиль операторға әүерелә. Иҡбал 1999 йылға тиклем компанияның директорҙар советы ағзаһы була.

Бизнес башлаған Иҡбал бер аҙҙан 250 000 «телефонлы ледиҙан» торған селтәр хасил итә, ул илдең ҙур өлөшөн ҡаплай.
Ошоға оҡшаш бизнес-сиселештәр Руандала, Угандала, Камерунда һәм Индонезияла барлыҡҡа килә.
Ваҡыт үтеү менән мобиль аппараттар арзаная һәм уны кредитһыҙ ҙа һатып алып була башлай, ләкин Grameenphone илдә иң эре телекоммуникациялар операторы булып китә.

### CellBazaar
Беренселәренә алмашҡа икенсе бизнес-моделдәр ҡулланыуға алына. 2006 йылда Иҡбалдың ҡустыһы Камал Ҡадир Grameenphone[<span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Версия статьи «Grameenphone» на английском языке">[en]</span>](https://ba.wikipedia.org/wiki/:en:Grameenphone) кеүек итеп *CellBazaar *электрон майҙансығын аса.

Тауарҙарҙы туранан-тура һатыу һәм алыу мөмкинлеген бирә торған сервистар йыйылмаһы илдә йылдам тарала һәм лидерға әйләнә.

Платформаның мобиль йүнәлешле булыуы — бөтә ғәмәлдәр SMS, WAP йәки веб ярҙамында башҡарыла — уның үҙенсәлеге булып тора.

2010 йылда *CellBazaar* Telenor'ға күсә, 2014 йылда уның капиталы скандинав конгломераты Schibsted менән ҡушыла, ул иһә, ребрендинг үткәреп, компанияға ekhanei.com тигән исем бирә.

### bKash
 2010 йылда бер туған Камал менән Иҡбал Ҡадирҙар яңы проекттарын — bKash Limited’ты — нигеҙләй. Был проект Бангладеш халҡына банк хеҙмәттәре тәҡдим итә.
2011йылдың июлендә компания Бангладеш баҙарына инә.

Ул саҡта ил халҡының 70%-ы институциональ банкинг менән ҡуллана алмай һәм ҡулаҡсаһыҙ аҡса күсереү, аҡсаны һаҡлауға һалыу, үтескә аҡса алыу кеүек иң ябай финанс операцияларын ғәмәлгә ашырыуҙан да мәхрүм була. Шул уҡ ваҡытта, нигеҙҙә был икәүҙең эшмәкәрлеге арҡаһында (ҡара: Grameenphone, CellBazaar), халыҡтың 68%-ының кеҫә телефоны була һәм уны күптәр бизнес-операциялар, мәҫәлән, мобиль сауҙа өсөн дә файҙалана.
bKash мобиль ҡоролмалар ярҙамында банк хеҙмәттәре күрһәтергә тейеш була.

Шнан бирле *bKash* Бангладешта мобиль түләүҙәр лидеры булып тора һәм донъяла Кенияның M-PESA'һынан ғына ҡалыша.

### Башҡа проекттары
2001—2005 йылдарҙа Иҡбал Ҡадир Гарвардтағы *Mossavar-Rahmani Center for Businesss and Government* һәм *Center for Business Innovation at Cap Gemini Ernst & Young* (хәҙер Capgemini) компанияларында эшләй.

2004 йылда туғандары менән бергәләп Бангладештаинновацион проекттарҙы пропагандалау һәм уларға булышлыҡ итеү маҡсатында Anwarul Quadir Foundation компанияһын аса.

2007 Массачусетс технология институтында Үҫеш һәм эшҡыуарлыҡ үҙәгендә Legatum[<span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Версия статьи «Legatum» на английском языке">[en]</span>](https://ba.wikipedia.org/wiki/:en:Legatum) нигеҙләй һәм уның етәксеһе булып китә.

## Шәхси тормошо
Ҡустыһы Камал Ҡадир бар, уның менән бергәләп бер нисә проектты тормошҡа ашыралар.

## Наградалары һәм премиялары
Иҡбал Ҡадирҙың эштәре наградалар һәм премиялар менән билдәләнә. Эшмәкәрлеге Бөтә донъя банкы, БМО, Аспен институты[<span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Aspen Institute — версия статьи «Институт Аспена» на английском языке">[en]</span>](https://ba.wikipedia.org/wiki/:en:Aspen_Institute) һәм башҡалар тарафынан танылған.

1999 Женевала үткән Бөтә донъя иҡтисад форумында Иртәгәһе көндөң глобаль лидеры тип атала.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Сығыштар:
** How mobile phones can fight poverty (TED).