Электрон сауҙа майҙансығы

**Электрон сауҙа майҙансығы ()** — һатыусы менән һатып алыусының электрон элемтә каналдары аша бәйләнешен тәьмин иткән ойоштороу, мәғлүмәт һәм техник саралар программа-аппарат комплексы.

## Электрон сауҙа майҙансығы эшенең асылы
Электрон сауҙа майҙансығы төрлө тауарҙар һәм хеҙмәттәр тәҡдим итеүселәрҙе һәм ҡулланыусыларҙы  бер мәғлүмәт һәм сауҙа майҙанында берләштерергә мөмкинлек бирә һәм ҡатнашыусыларға бизнестың һөҙөмтәлелеген күтәрергә ярҙам итерҙәй сервистар тәҡдим итә.  Заказсылар  электрон сауҙалашыуҙар, сығымдарҙы ҡулайлаштырып, аукциондар, конкурстар,  котировка һәм тәҡдим һорашыуҙар үткәрә ала, ә  поставкалаусылар, тәҡдим иткән продукцияһы  һәм хеҙмәттәре тураһында мәғлүмәт урынлаштырып,  сауҙалашыуҙарҙа ҡатнаша ала. 

Рәсәйҙең төрлө иҡтисад тармағына ҡараған эре компаниялары сауҙалашыуҙы автоматлаштырыу өсөн  электрон сауҙа майҙансыҡтарын ҡуллана:  «Росатом», «Башнефть», «Уралвагонзавод», «Башҡортостан электр селтәрҙәре компанияһы», «Генерациялаусы компания», «Трансстрой», «Вымпелком» компаниялары,  «Кордиант», «Омский каучук», «Дальневосточная распределительная сетевая компания» акционерҙар йәмғиәттәре,  «СТАН» компанияһы, «Burger King»,   «Шоколадница» ҡәһүәханалар селтәре.

## Электрон сауҙа майҙансыҡтарының төрҙәре
**Дәүләт заказын урынлаштырыу буйынса электрон сауҙа майҙансыҡтары**  Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы һәм Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәт тарафынан махсус   процедура аша һайлап алына, электрон формала асыҡ аукциондар үткәреү  функционалына эйә һәм Рәсәй Федерацияһы ҡануниәте тарафынан билдәләнгән ҡәтғи  регламент буйынса эш итә.

Рәсәй Федерацияһы Иҡтисади үҫеш министрлығының 2009 йыл 26 октябрь 428-се приказына һәм Рәсәй Федерацияһы Иҡтисади үҫеш министрлығы менән Рәсәй Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәтенең 2009 йыл 14 ноябрь 466/763-сө приказына ярашлы,  2010 йылдың 1 ғинуарына түбәндәге биш электрон сауҙа майҙансығы һайлап алына: «Сбербанк-АСТ» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте,  «РТС-тендер» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте,  «Берҙәм электрон  сауҙа майҙансығы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Татарстан Республикаһының дәүләт заказы буйынса агентлығы» дәүләт унитар предприятиеһы,   «Мәскәү банк-ара валюта биржаһы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте.

**Бурыслыларҙың (банкроттарҙың) мөлкәтен һатыу буйынса электрон сауҙа майҙансыҡтары.**  Банкротлыҡ буйынса ҡуҙғатылған эштә  «Бурысты түләй алмау (банкротлыҡ)  тураһында» Федераль закон талаптары һәм Рәсәй Федерацияһы Иҡтисади үҫеш министрлығының  2010 йыл  15 февраль 54-се приказы буйынса ҡулланылған процедуралар барышында бурыслының (предприятие) мөлкәтен һатҡанда электрон формалағы сауҙалашыуҙарҙы автоматлаштырыу өсөн тәғәйенләнә. РФ Иҡтисади үҫеш министрлығы комиссияһы бурыслыларҙың (банкроттарҙың) мөлкәтен  һатыу буйынса бер нисә электрон сауҙа майҙансығын аккредитациялаған. Уларға электрон формала  дәүләт һатыу-һатып алыуҙарын урынлаштырыу тормошҡа ашырылған бөтә электрон майҙансыҡтар, шул иҫәптән баҙар лидерҙары  — Сбербанк-АСТ һәм РТС-тендер, шулай уҡ Рәсәй аукцион йорто инә.

**223-ФЗ буйынса заказдарҙы урынлаштырыу өсөн электрон сауҙа майҙансыҡтары.  **223-ФЗ йоғонтоһо аҫтына ингән юридик шәхестәр һатыу-һатып алыуҙарын үткәрә торған электрон сауҙа майҙансыҡтары. 

**Коммерцияға ҡараған заказсылар өсөн электрон сауҙа майҙансыҡтары**. Был сауҙа майҙансыҡтарында дәүләткә ҡарамаған компаниялар (коммерцияға ҡараған заказсылар) сауҙалаша. 

Коммерцияға ҡараған поставкалаусылар өсөн электрон сауҙа майҙансыҡтары ике төргә бүленә:

* Аныҡ бер  предприятие ихтыяждары өсөн булдырылған махсус  майҙансыҡтар. Мәҫәлән: *Газпромдың   нефть продуктттары һатыу буйынса электрон сауҙа майҙансығы*
* Күп профилле электрон  сауҙа майҙансыҡтары. Уларҙа махсус майҙансыҡтарға ҡарағанда күпкә киңерәк продукция һәм тауар төрҙәре тәҡдим ителә. Бындай майҙансыҡтарҙа теләһә ҡайһы компания һатыусы йә һатып алыусы сифатында ҡатнаша ала. Икенсе төр майҙансыҡтарҙа 223-ФЗ йоғонтоһо аҫтындағы компаниялар һатыу-һатып алыуҙары тураһында мәғлүмәт урынлаштыра. 

**Supplier-driven** — һатыусылар булдырған һәм   тотҡан электрон сауҙа майҙансыҡтары. Уларҙы эре   компаниялар, корпорациялар һәм уларҙың берләшмәләре аса.  

**Third-party-driven** —  өсөнсө яҡ асҡан һәм  тотҡан электрон сауҙа майҙансыҡтары.  Һатыусыларҙы һәм һатып алыусыларҙы осраштыра торған аралашсы майҙансыҡтарҙың айырыуса мөһимдәре.  

## Электрон сауҙа майҙансыҡтарының функциялары
Электрон сауҙа майҙансыҡтары түбәндәге функцияларҙы үтәй:

# Мәғлүмәт биреү. Электрон сауҙа майҙансыҡтарында эшләгән ойошмалар исемелеге менән танышырға, улар тураһында мәғлүмәт алырға була. 
# Маркетинг. Ҡыҙыҡһындырған тауарҙар һәм хеҙмәттәр һатыусыларҙы һәм ҡулланыусыларҙы табырға, башҡа ойошмаларҙың ихтыяждары һәм тәҡдимдәре тураһында белешмә алырға мөмкин.   
# Реклама. Үҙ ойошмаһы тураһындағы мәғлүмәтте электрон сауҙа майҙансығына урынлаштырған фирма шунда уҡ берҙәм мәғлүмәт киңлегенә эләгә.  
# Сауҙа. **Сауҙалашыуҙы ойоштороусы  **булараҡ тауарҙар һәм хеҙмәттәр һатыу-һатып алыу сараларының тулы йыйылмаһын тормошҡа ашырырға була. **Сауҙалашыуҙа ҡатнашыусы  **булараҡ үҙ тауарыңды һәм хеҙмәттәреңде һөҙөмтәле һатыу буйынса саралар йыйылмаһын тормошҡа ашырырға мөмкин.  
# Аналитика. Ойошмалар эшмәкәрлегенең төрлө күрһәткестәре буйынса сағыштырма анализ яһарға, ҡыҙыҡһындырған тармаҡта поставкалар, эштәр, хеҙмәттәр башҡарыусыны эҙләүҙә ярҙам итә.  
# Мәғлүмәтте һаҡлау. Мәғлүмәтте криптографик һаҡлауҙың сертификатланған сараларын ҡулланыу электрон документтар әйләнешенең хәүефһеҙлеген тәьмин итә.  

## Иҫкәрмәләр