Витвер Иван Александрович

**Витвер Иван Александрович** (1891—1966) — иҡтисадсы-географ, илдәр өйрәнеүсе белгес,  география фәндәре докторы (1938),  М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты (1935) һәм Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институты профессоры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре.

Совет фәнни мәктәбенә нигеҙ һалыусы булараҡ билдәле, сит илдәрҙең социаль-иҡтисади  географияһы  буйынса дәреслектәр серияһы авторы.

## Биографияһы
Иван Александрович Витвер 1891 йылдың 25 февралендә  Тверь губернаһы Керчев  өйәҙе Ильин улусының Ильино ауылында  сыр яһаусы швейцар һәм рус дворян ҡатыны ғаиләһендә тыуған. Хәҙер был Маловасилевское ауыл биләмәһе  Кимры районына инә.

1910—1913дарҙа буласаҡ ғалим-илдәрҙе өйрәнеүсе Мәскәү университетында  физика-математика факультетыың тәбиғи бүлегендә уҡый, унда  профессор Дмитрий Анучиндың антропология һәм георгафия буйынса  лекцияларын тыңлай. Артабан уҡыуын ташлай һәм Мәскәү консерваторияһына уҡырға инә. Университетҡа  1916 йылда ҡайта һәм  1921 йылда «тарих» һөнәре буйынса тарих-филология факультетын тамамлай.  1922—1926 йылдарҙа  Мәскәү университетында аспирантурала уҡый, параллель Тарих институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй. Буш ваҡытында мәктәптә  тарих һәм иҡтисади география һәм уҡыта. 1925 йылда диссертация яҡлай һәм тарих  магистры дәрәжәһен ала. Бынан һуң «Большая Советская Энциклопедия» нәшриәтенә  эшкә күсә, унда 1933 йылға тиклем хеҙмәт итә.

1929 йылда Н. Н. Баранский Витверҙы Мәскәү дәүләт университетының иҡтисади география кафедраһына Латин Америкаһы буйынса курстар уҡырға саҡыра.  1933 йылда  Витвер кафедра доценты вазифаһын башҡара. Бер йылдан һуң, 1934 йылда, Рәсәйҙә беренсе  ойошторолған   капиталистик илдәрҙең сәйәси һәм иҡтисади география кафедраһы мөдире була.  Тағы ла бер йылдан һуң  — диссертация яҡламайынса география фәндәре докторы һәм профессор була (шул ваҡытта ғәҙәти практика). 20 йыл буйы ул ошо вазифаны биләй.

1941—1943 йылдан — Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, эвакуацияла Ашхабадта һәм Свердловскиҙа география факультетының деканы булаң.  1944—1945 йылдарҙа — Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр факультетында уҡыта (МГИМО сит ил эштәре министрлығы). Артабан административ һәм ғилми эштәргә  иғтибар бирә, 1954 йылда сәләмәтлеге ҡаҡшау сәбәпле иҡтисади география кафедраһы мөдире вазифаһын ҡалдырырға  мәжбүр була .

## Фәнгә индергән өлөшө
И.А. Витвер  —  фән ойоштороусыһы, сит ил иҡтисади географияһының һәм илдәр өйрәнеү фәненең фәнни мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Латин Америкаһы илдәре,  Франция, Германия һәм башҡа Европа илдәрен өйрәнеүҙә махсуслаша.  «Экономическая география зарубежных стран» (1935-1955 йылдарҙа был 16 баҫма) дәреслек авторы . Дәреслектәр  Польша, Чехословакия, Болгария, Венгрия, ГДР, Ҡытай, Япония, Бөйөк Британия, Францияла нәшер ителгән. МДУ-ла донъя  хужалығы географияһы, сит илдәрҙең иҡтисади һәм сәйәси географияһы тарихы,  Германия, Франция һәм Бөйөк Британия  буйынса махсус курстар ойоштора.

## Төп эштәре

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Тикшеренеүҙәр тураһында «Француз мәктәбенең география кеше». 1948.
* 
* 
* Сит ил иҡтисади географияһы. Кл. 9-сы урта мәктәп өсөн дәреслек. М., 1955.
* Франция: иҡтисади география. Географгиз м., 1958, 416с 1964 г.
* Тарихи-географик индереү, сит илдең донъя иҡтисади география: 1963 М Географгиз университеты уҡыусылары өсөн ҡулланма. 368. с.
* 
* 

## Ҡыҙыҡлы факттар
Витвер Иван Александрович, башҡа совет географтары кеүек үк,   СССР  сиктәрендә  бер тапҡыр ҙа булмай,был уға сит илдәрҙең иҡтисади географияһын уҡытырға һәм илдәр фәне буйынса дәреслектәр яҙыуға ҡамасауламай. 

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар

* Краткая географическая энциклопедия. — Т. V. — , 1966.
* *[[Вольский, Виктор Вацлавович|Вольский В. В.]], [[Бонифатьева, Лидия Ивановна|Бонифатьева Л. И.]]* Учёный. Учитель. Человек. — , 1991.
* *Краснопольский А. В.* Отечественные географы. — , 1993.
* *Богучарсков В. Т.* История географии: Учебное пособие для вузов. — Академический Проект, 2006
* Официальный сайт кафедры социально-экономической географии зарубежных стран Географического факультета МГУ
* Биография Витвера, написанная И. М. Кузиной 
* *[[Пивоваров, Юрий Львович|Пивоваров Ю. Л.]]* Один из основоположников советской экономической географии Иван Александрович Витвер. Ломоносов, № 1, 2005.