Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән һөтимәрҙәр исемлеге

Был исемлектә 2014 йылда баҫылған Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән һөтимәрҙәрҙең бөтә төрҙәре күрһәтелгән. Шуға ярашлы рәүештә, Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабындағы, Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабындағы һәм  Ҡыҙыл исемлегендәге статусын аңлата. Әгәр теге йәки был Ҡыҙыл китабында ниндәй ҙә булһа төр булмаһа, йәғни күрһәтелгән бер категорияға ла индерелмәгән булһа, исемлектең был ояһы буш ҡалдырыла. Бөтә төрҙәр Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабында 6 категорияға, Рәсәй Федерацияһы Ҡыҙыл китабында 6 категорияға, һәм 9 ның исемлегендә 9 категорияға бүленә. Категорияларҙың түбәндәге билдәләре бар:
6 категорий в Красной книге Республики Башкортостан, на 6 категорий в Красной книге Российской Федерации и на 9 в списке МСОП. Категории имеют следующие обозначения:

Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән исемлегенә барлығы 18 индерелгән, шуларҙың 9  отряды вәкиле, 3  отряды вәкиле, 2  отряды вәкиле, 2  отряды вәкиле, 1  отряды вәкиле һәм  отряды вәкиле. Юҡҡа сыға барыусы төрҙәр категорияһына (I)  һәм  ҡарай.

Түбәндәге исемлектә таксондарҙың урынлашыу тәртибе Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабындағына тап килә.

Һуңғы колонка аҙағында  сайты таксонының персональ битенә һылтанма килтерелгән.

## Төп исемлек
}}}
|-
| 10
| 
|**Ваҡ ярғанат** (*Нетопырь-карлик*) — ҡулғанатлылар отрядынан шыма моронлолар төрө. Төньяҡ Европанан һәм Урта диңгеҙҙән Урал алдына, Көньяҡ Уралға, Урта Азияға, Кашмир һәм Тайванға тиклемге территорияларҙа таралған. Урал тауҙарында П. С. Паллас беренсе тапҡыр тапҡан. Башҡортостанда Шишмә (Шишмә ауылында), Мәләүез (Смаҡ ауылының тирә-яғында), Бөрйән («Шүлгәнташ» ҡурсаулығында) райондарында билдәләнгән.
| 
| IV 
|
| 
|-
| 11 
| 
|**Ҡара ярғанат** (*Северный кожанок*) — ҡулғанатлылар отрядынан шыма моронлолар төрө. Европаның, Уралдың, Себерҙең, Байҡал аръяғының, Приморьеның, Сахалиндың, төньяҡ Ҡытайҙың, Монголияның, Кореяның, Хоккайдоның бореаль һәм бер ни ҡәҙәр таулы урмандарында йәшәй. Башҡортостанда Салауат (Лаҡлы нда, Туймазы (Ҡандракүл ауылының тирә-яғында), Иглин (Ҡыуыштау һәм Охлёбининский мәмерйәләрендә), Ҡырмыҫҡалы (Ҡарламан мәмерйәһендә, Ауырғазы (Вертолётный мәмерйәһендә), Ғафури (Октябрьский, Киндерле мәмерйәләрендә, Красноусольский ауылының тирә-яғында), Белорет (Ҡыҙылъяр һәм Атыш мәмерйәләрендә, нда, Ноҡат мәмерйәһендә, Ҡаһарман һәм Мөхәммәт ауылдары тирә-яғында), Өфө (Выработка мәмерйәһендә), Бәләбәй (Бәләбәй ҡалаһының тирә-яғында), Ишембай (Ищеевский мәмерйәһендә), Мәләүез (Үрек-2, Үрек-3, Ҡотоҡ-2 мәмерйәләрендә), Бөрйән («Шүлгәнташ» ҡурсаулығының Шүлгәнташ мәмерйәһендә, Провальный, Таш Келәт, Әкиәт Сказка, Эйташ мәмерйәләрендә һәм Ағиҙел йылғаһы үҙәнендәге бер нисә тау ҡыуышы, мәғәрә, шулай уҡ Ырғыҙлы ауылында, нда, Һарғай ауылының тирә-яғына), Әбйәлил (Байым ауылының тирә-яғында һәм Яҡтыкүлдә (Мауыҙҙы күл, Банное), Күгәрсен («Мораҙым тарлауығы» тәбиғи паркы территорияһында,  һәм Яңы Мораҙым мәмерйәләрендә), Йылайыр (Һаҡмар йылғаһында, Иҫке Яҡуп ауылының тирә-яғында, Крепостной Йылайыр йылғаһы үҙәнендә, Исҡужа ауылының тирә-яғында), Баймаҡ (Мерәҫ ауылының тирә-яғында) райондарында осрай.
| 
| III 
|
|
|-
| 12
| 
|**Бесәнсе ҡомаҡ** (*Малая (степная) пищуха*) — ҡуянға оҡшаштар отрядынан  төрө. Башҡортостанда Көньяҡ Уралдың көньяҡ ситендә: Шайтантау, Ҡырҡтытау, Оло Ирәндек, Уралтау, Көньяҡ Керәкә тау һырттарында, Баҡыр-Үҙәк тауында, республиканың барлыҡ көньяҡ райондарында билдәләнгән.
| 
| IV 
|
|
|-
| 13
| 
|**Осар тейен** (*Обыкновенная летяга*) — Кимереүселәр отрядының тейендәр төрө. Евразияның ылыҫлы, киң япраҡлы һәм ҡатнаш урмандары зонаһында таралған. Башҡортостанда тау-урманлы һәм төньяҡ-көнсығыш зонаның ҡатнаш һәм ылыҫлы урмандарында көньяҡ сиктәренә саҡлы осрай, ҡайһы берҙә йылға һәм гөрләүектәр эргәһендәге ҡыуаҡлыҡтарҙа билдәләнә. Шулай уҡ Ләмәҙ һәм Иткен йылға аралығында,нда һәм көньяҡҡараҡ, Күркәтау йылғаһы үҙәнендә, Яман-Йылайыр йылғаһы бассейнында һәм Шайтантау һыртының төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, «Шүлгәнташ» ҡурсаулығында, нда билдәләнгән.
| 
| IV 
|
|
|-
| 14
| 
|**Баҡса ҡомағы** (*Садовая соня*) — вид соневых отряда Кимереүселәр отрядының баҡса ҡомаҡтары соневые төрө. Ареалдың төп өлөшө хәҙер Көнбайыш Европала. Киң япраҡлы һәм ҡарағай-ҡарағаслы урмандарҙа йәшәй,  һәм бик аҙ осрай. Башҡортостанда Дүртөйлө районында һәм Йүрүҙән тамағына яҡын, Башҡортостан дәүләт Тәбиғи ҡурсаулығында, Ырғыҙлы ауылы янындағы Ағиҙел йылғаһы үҙәнендә, һәм Кужи йылғаһында билдәләнгән, шулай уҡ ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, «Шүлгәнташ» ҡурсаулығында һәм «Башҡортостан» милли паркында осрай.
| 
| IV 
|
|
|-
| 15
| 
|**Ялман** (*Большой тушканчик*) — Кимереүселәр отрядынан биш бармаҡлы ялмандар төрө. Көнсығыш Европаның, Көнбайыш Себерҙең көньяғындағы һәм Ҡаҙағстандың урманлы далаларында, далаларында һәм ярым сүллектәрендә йәшәй. Башҡортостанда Әлшәй, Баймаҡ, Баҡалы, Бүздәк, Дәүләкән, Ейәнсура, Йылайыр, Ҡырмыҫҡалы, Көйөргәҙе, Мәләүез, Миәкә, Стәрлебаш, Стәрлетамаҡ, Туймазы, Фёдоровский, Хәйбулла, Саҡмағош, Шишмә һәм Яңауыл райондарында билдәләнгән.
| 
| III 
|
|
|-
| 16
| 
|**[[Шәшке]]** (*Европейская норка*) — йыртҡыстар отрядының һуҫарҙар төрө. Башҡортостанда Архангель, Асҡын, Балаҡатай, Белорет, Ғафури, Дыуан, Ҡариҙел, Нуриман райондарында билдәләнгән. Балаҡатай районындағы Вәсйылға йылғаһы үҙәнендә һәм Ҡарлыхан нда, «Башҡортостан» милли паркында теркәлгән. «Шүлгәнташ» ҡурсаулығының төньяҡ өлөшөндә бик һирәк осрай.
| 
| I 
|I 
|
|-
| 17
| 
|**Ҡама** (*Речная выдра*) — йыртҡыстар отрядының һуҫарҙар төрө. Башҡортостанда башлыса урманлы, өлөшләтә урман-далалы зонала тигеҙ таралып йәшәй; далалы зонала билдәләнмәгән.
| 
| II 
|III 
|
|-
| 18
| 
|**Марал, болан** (*Марал*) — Ҡуш тояҡлылар отрядының боландар төрө. Алтайҙан килтерелеп Көньяҡ Урал климатына яраҡлаштырылған булған. Башҡортостанда Әбйәлил, Баймаҡ, Белорет, Бөрйән, Йылайыр һәм Күгәрсен райондарында осрай.
| 
| III 
|
|
|}

## Тәбиғи мөхиттә айырым иғтибарға мохтаж булған хайуандар донъяһы объекттарының таксондары һәм популяцияһының тәфсирле исемлеге

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Башҡортостан фаунаһы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
* 
* 
*