Ҡибла

**Ҡибла** (һирәкләп **ҡыбла**, ) — Исламда — ер йөҙөнөң теләгән бер урынынан Мәккәләге Ҡәғбә мәсетенә туп-тура ҡараған йүнәлеш, мосолман һәр намаҙын тик ҡиблаға ҡарап ҡына уҡырға тейеш, ҡайһы бер башҡа йолалар ҙа ҡиблаға йүнәлтеп эшләнә. Мәсетте лә ҡайҙа булһа ла ҡибла йүнәлешен иҫәптә тотоп һалалар.

## Ҡибла алмашыныу

Мөхәммәт Пәйғәмбәргә рәсүлиәт килгән баштағы осорҙа ҡибла (610—623 йылдарҙа) Иерусалим (*ғәрәпсә* — **әл-Ҡудси**) тарафында тип билдәләнгән булған, һуңғараҡ шунда әл-Аҡса мәсете төҙөлгән. Риүәйәттәр буйынса, хәҙер «Ике ҡибла мәсете» тип аталған ғибәҙәтханала өйлә намаҙы ваҡытында Мөхәммәт Пәйғәмбәргә ҡибланы алмаштырыу тураһында вәхи инә. Әйтеүҙәренсә, намаҙҙы элеккесә башлайҙар ҙа, уны өҙмәйенсә Мәккә яғына ҡарап тамамлап ҡуялар. Бының сәбәбе Ҡөрьән Кәримдең әл-Бәҡара сүрәһендә аңлатыла (2:142-150).

Ҡибланың Ҡәғбә тарафына үҙгәреүе мосолман донъяһы өсөн Ислам үҙаллы дин тип таныу булып тора. Һөҙөмтәлә «ҡибла кешеләре һәм йәмәғәт» тигән төшөнсәләр барлыҡҡа килә ( — «*әһлү-л-ҡибла -үә йәмәғә*»).

## Әл-Бәҡара сүрәһе (2:142-150)

## «Ҡибла» һүҙе башҡорт телендә

Башҡорт халҡында «Ҡибланы төҙләү» тигән ғибәрә бар. Был тормошта дөрөҫ юл, йүнәлеш табыу мәғәнәһендә әйтелә. «Ҡибла яҡтан иҫкән ел» төшөнсәһе лә ҡулланыла. Йырға ла ингән ул был һүҙ:*Һаҡмар һыуы аға ҡибла табан, Урал тауы буйлап көн битләп*.

«Дүрт яғың ҡибла» — үҙе иркеңдә, теләһәң ҡайҙа кит мәғәнәһендә әйтелә

## Ҡибланы билдәләү

Ҡибланы билдәләү намаҙ уҡығанда бик мөһим шарт булғанға күрә, уны табыуҙың төрлө ысулдарын ҡулланалар. Ә билдәле бер йүнәлеш аңлайышлы булмаған шарттарҙа сәфәрҙәгеләр өсөн был ҙур ҡыйынлыҡ тыуҙырған. Ислам донъяһында география, математика, астрономия һәм башҡа фәндәрҙең үҫеше ҡибла билдәләү зарурлығы менән дә бәйле. Шул фәндәргә таянып, ҡибла табыуҙың күп ысулдары билдәләнгән, хәҙер компас та ҡулланыла.

### Транспортта барыусылар өсөн ҡибла
Транспортта барыусылар өсөн иң яҡын йүнәлеш йәки хәрәкәт йүнәлеше ҡибла тип иҫәпләнә.

### Космонавттар өсөн ҡибла

Космосҡа осош мосолмандар өсөн ҡибланы билдәләүҙә ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Малайзия космонавты Шәйех Мозафар Шукор Йыһанға осҡас, 2007 йылдың 25 апрелендә илдә белгестәр, ғөләмәләр йыйылып, ике көнлөк семинар үткәрелә.. Һөҙөмтәлә, космонавт «үҙ мөмкинлегенән сығып ҡибла билдәләй» тигән һығымтаға киләләр.

Уға тиклем космоста ике мосолман булып өлгөргән: 1985 йылда Шаттл Дискавери экипажында Сәғүдиә принцы Солтан бин Сәлмән булған, 2006 йылда МКС-та иран сығышлы американка Ануш Ансари булып киткән. Ике космонавт та орбитала нисек намаҙ уҡыуҙы үҙҙәре хәл иткән.

## Галерея

Файл:Supplicating Pilgrim at Masjid Al Haram. Mecca, Saudi Arabia.jpg|Һәммә намаҙ уҡыусылар Ҡәғбә яғына ҡарай 
Файл:Qibla compass.png|Ҡибланы компас ярҙамында табыу 
Файл:QiblaPrayerDirectionSSH.jpg|Шарм-әш-Шейхтағы ҡунаҡханала ҡибла күрһәтелгән, Мысыр
Файл:Qibla.JPG|Ҡибла тарафын күрһәтеү 
Файл:Al-aqsa-mosque01 cropped.JPG|Әл-Аҡса мәсете — мослмандарҙың тәүге ҡиблаһы 


## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* Башҡорт теленең һүҙлеге. 1-се том. — Мәскәү, 1993. — 663-сө бит.
* Атагаррыев М. Н. Применение стереографической проекции к определению азимута кыблы: ал-Беруни, ал-Чагмини и ат-Туркумани. *Историко-математические исследования*, 29, 1985, С.44-47.
* ''Матвиевская Г. П.'' *Очерки истории тригонометрии.* Ташкент: Фан, 1990.
* *[[Бартольд, Василий Владимирович|Бартольд В. В.]]*. Сочинения. 1—9. М., 1963—1977, — Т.6 С.537—542
* *King D. A*. The sacred direction in Islam. A study of the interaction of religion and science in the Middle Ages. *Interdisciplinary science reviews*, 10, 1985, — p. 315—328
* *W. M. Watt*. Muhammad: Prophet and statesman. L., 1969, — p. 112—318
* *J. Waardenburg*. Towards a periodization of earliest Islam according to its relations with other religions.— Proceedings, — p. 304—326
* *A. J. Wensinck*. Kibla 1. Ritual and Legal. Aspects. — The Encyclopaedia of Islam. New ed. Leiden-London. — 5, 82—83;