Вальтер Гропиус

**Вальтер Адольф Георг Гропиус** (, 18 май 1883 йыл, Берлин — 5 июль 1969 йыл, Бостон ҡалаһы) — немец архитекторы, архитектурала Баухаус стиленә нигеҙ һалыусы һәм Баухаус мәктәбе директоры.

## Биографияһы
Вальтер Гропиус — Мартин Гропиустың яҡын туғаны. Уның атаһы - *Вальтер Гропиус*, Германия империяһында төҙөлөш эштәре буйынса йәшерен кәңәшсе, әсәһе - *Манон Гропиус*, ҡыҙ фамилияһы - *Шарнвебер*. 1903 йылда Вальтер Гропиус Мюнхен техник университетына архитектура факультетына уҡырға инә.

1907 йылда Гропиус Петер Беренстың оҫтаханаһында эшләй башлай, уның менән бергә архитекторҙар Людвиг Мис ван дер Роэ һәм Ле Корбюзье ла эшләй. 1910 йылда, Беренста өс йыл эшләгәндән һуң, Гропиус, дизайнер һәм архитектор булараҡ, үҙ аллы эш башлай. Дизайнер булараҡ, ул бина эсендәге ҡоролмалар, обойҙар, сериялы мебель, автомобиль кузовы һәм тепловоз проекттарын әҙерләй. Уның архитектурала беренсе мөһим эше — Адольф Мейер менән бергә проектлаған Альфельд ҡалаһындағы (Лайне буйындағы) «Фагус» аяҡ кейеме фабрикаһы бинаһы («Fagus-Werke»). Был бина оҫтаның архитектуралағы үҙенсәлекле ижадының тәүге билдәһе, иртә модернизмдың башланғыс өлгөһө булып тора. 1920 йылдарҙа архитектуралағы был йүнәлеш «Яңы төҙөлөш» (Neues Bauen) һәм «Яңы әйберҙәр» («Neue Sachlichkeit»)төшөнсәһе менән билдәләнә.

1914 йылда Кёльн ҡалаһында үткән Немец һөнәрселек предприятиелары берлегенең () күргәҙмәһе өсөн, Гропиус менән Мейер бергә «Өлгөлө фабрика» () төҙөйҙәр, ул да һуңыраҡ замана архитектураһына һиҙелерлек йоғонто яһай. Ул бинаның үҙенсәлеге - баҫҡыстарҙың быяланан эшләнгән түңәрәк башнялары , 1920-се йылдарҙан башлап, бындай башнялар Эрих Мендельсондың универсаль магазиндарының айырылғыһыҙ элементына әйләнә.

Оҙаҡ йылдар Гропиус Йена университетының профессоры, физик Феликс Ауэрбах менән дуҫ була, Йенала ул Ауэрбахтар ғаиләһе өсөн торлаҡ йорт төҙөй.

## Баухауc стилен булдырыу

Беренсе донъя һуғышынан һуң Гропиус архитектурала яңы стилгә-*Баухауc*ҡа нигеҙ һала. Баухаус мәктәбе (Дәүләт төҙөлөш йорто) Веймарҙа 1919 йылда Саксон-Веймар һынлы сәнғәт юғары мәктәбенең Хенри ван де Велде нигеҙ һалған Саксон-Веймар көнкүреш сәнғәте мәктәбе менән ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Яңы уҡыу йортон булдырыуҙы тәҡдим иткән кеше булараҡ, уның етәксеһе итеп Хенри ван де Велде йәш Берлин архитекторы Вальтер Гропиустың кандидатураһын тәҡдим итә. Гропиус директор вазифаһында башта, 1926 йылға тиклем, Веймарҙа, унан һуң Дессауҙа эшләй. 1928 йылда ул был посты сығышы менән Швейцариянан булған Майерға тапшыра, ул 1930 йылда сәйәси сәбәптәр арҡаһында отставкаға ебәрелә. Людвиг Мис ван дер Роэ Баухауз 1933 йылда ябылғансы уның етәксеһе була. Гропиус функционализм концепцияһына таянһа ла, объектты эске идеяны яҡтыртыусы тип ҡарай.

1926 йылдан Гропиус күпләп торлаҡ йорттар төҙөү менән, ҡала төҙөлөшө һәм социаль мәсьәләләр сисеү менән шөғөлләнә, төҙөлөштө рационалләштереүҙе тәҡдим итә. Ул бик күп торлаҡ йорттар проектлай : *Дессау-Тёртен* (1926—1931 йылдар) ҡасабаһы, *Даммершток* (1928—1929 йылдар), Берлинда Сименсштадт (1929/30 гг.) торлаҡ кварталын һәм 1930/1931 йылдарҙа Берлинда «Ванзее күле ярындағы төҙөлөш» проекттарын эшләй.

1934 йылда национал-социалистарҙың Баухаусты «марксизм сиркәүе» тип ҡаты тәнҡитләүенән һуң, Гропиус Англияға күсеп китә. 1937 йылда АҠШ-ҡа китә һәм Гарвард университетының архитектура профессоры булып эшләй (*«Graduate School of Design»*) .

1946 йылда Гропиус «The Architects Collaborative, Inc.» (TAC) төркөмөн булдыра. Был төркөмдөң эш һөҙөмтәһе — Кембриджда Гарвард университетының уҡытыу үҙәге (Graduate Center der Harvard University in Cambridge) (1949/50 гг.); Гропиустың Гарвардтағы уҡыусылары араһында — бик уңышлы эшләүсе Йео Минь Пей.

Ғүмеренең һуңғы йылдарында Гропиус Берлинда йәшәй, унда 1957 йылда «Интербау» төҙөлөш күргәҙмәһе сиктәрендә Ганзафиртель районындағы торлаҡ кварталында туғыҙ ҡатлы йорт проектын эшләй (). Эскә кереп торған ярым түңәрәк фасад һәм асыҡ беренсе этаж, алға сығып торған ярым түңәрәк көньяҡ фасад һәм асыҡ беренсе этаж - һуңғы модерндың ғәҙәти өлгөһө. 1963 йылда Гропиус Берлин Ирекле университеты почетлы докторы исеменә лайыҡ була .

Гропиус 1969 йылдың 5 июлендә АҠШ-та, Бостон ҡалаһында вафат була.

## Проекттары

## Шәхси тормошо

1910 йылда Вальтер Гропиус композитор Густав Малерҙың ҡатыны Альма Малер менән таныша. 1915 йылда композитор вафат булғас, Гропиус менән Альма өйләнешә. Был никахта 1916 йылда ҡыҙҙары Манон тыуа. 1920 йылда улар айырылыша.

1923 йылда Гропиус Ильзе Фран исемле журналисткаға өйләнә.

File:Dessau Bauhaus-Gebäude asv2024-06 img1.jpg|Bauhaus Dessau building, built 1925–26
File:Walter Gropius photo Gropius house Lincoln MA.jpg|Gropius House (1938) in Lincoln, Massachusetts
File:Reception stair.jpg|The Alan I W Frank House
File:Aluminum City Terrace, Gropius, HAER PA,65-NEKEN,3-2.jpg|Aluminum City Terrace (1944)


## Иҫкәрмәләр

## Теоретик эштәре
* Гропиус В. Границы архитектуры (серия: Проблемы материально-художественной культуры). — под ред. В. И. Тасалова. — М.: Искусство, 1971. — 286 с.
* Gropius W. The New Architecture and the Bauhaus, London, Faber and Faber, 1935. — 112 p.
* Gropius W. Scope of Total Architecture. New York. Harper and Bros, 1955. — 155 p.

## Әҙәбиәт
* Васильева Е. Идеальное и утилитарное в системе интернационального стиля: предмет и объект в концепции дизайна XX века. // Международный журнал исследований культуры, № 4 (25), 2016, с. 72-80.
* Тасалов В. «Тотальная архитектура» — утопия или реальность? // Гропиус В. Границы архитектуры. М.: «Искусство», 1971. c. 8 — 70.
* Шукурова А. «Синий всадник» в Баухаузе // Шукурова А. Архитектура Запада Архитектура Запада и мир искусства XX века. М.: Стройиздат, 1990 г.; ISBN 5-274-00198-X.
* Müller U. Raum, Bewegung und Zeit im Werk von Walter Gropius und Ludwig Mies van der Rohe. Akademie-Verlag, Berlin 2004, ISBN 3-05-004059-9.
* Pieper J. Das Fagus-Werk; Prinzipien und Elemente historischer Baukunst im Gründungsbau der Moderne. Aachen: Geymüller Verlag für Architektur, 2016, ISBN 978-3-943164-11-4.
* Reginald I. Walter Gropius. Der Mensch und sein Werk. Gebrüder Mann. Berlin, 1983, ISBN 3-7861-1372-6.
* Reginald I. Walter Gropius: An illustrated Biography of the Creator of the Bauhaus. Berlin: Bulfinch Press, 1991. ISBN 0-8212-1753-4.

## Һылтанмалар

* www.bildindex.de Фотографии работ В. Гропиуса
* Биография и творчество В. Гропиуса
* Биография на сайте Немецкого исторического музея
* Дессау — город баухауса