Будённовск

**Буденновск** — ҡала . Рәсәйҙең Ставрополь крайы ҡалаһы, Буденновский районының административ үҙәге.

Буденновский муниципаль районы составында Буденновск ҡала биләмәһе ҡалаһ муниципаль берәмеген барлыҡҡа килтерә.

## Исеме
Ҡала совет хәрби начальнигы Буденный Семен Михайлович хөрмәтенә уның исеме менән атала. Ҡала хөрмәтенә ракеталы катер «Буденновск»тип аталған.

; Элекке исемдәре

* 1799 йылда Павел I Указы менән ауыл ҡала статусы ала *«наименованием оного Святой Крест»* (шул саҡтағы башҡа әрмән телендәге исеме *Карабаглы тип күрһәтелә*).
* 1921 йылдың 28 декабрендә СССР НКВД коллегияһы ҡарарына ярашлы Святой Крест исеме Прикумск ҡалаһы тип үҙгәртелә.
* 1935 йылдың 29 апрелендә СССР Үҙәк Башҡарма комитеты ҡарары менән Прикумск ҡалаһы Буденновск тип үҙгәртелә.
* 1957 йылдың 14 ноябрендә тере юлбашсы исемен йөрөтөүҙе тыйыу тураһындағы ҡарар сығыу менән бәйле, к Буденновск ҡалаһы Прикумсктип үҙгәртелә
* 1973 йылдың 30 ноябрендә РСФСР Юғары Советы Президиумы ҡарары менән Прикумск ҡалаһы Буденновск ҡалаһы тип үҙгәртелә.

## Географияһы
Кума йылғаһы буйында, Ставрополдән 220 км көньяҡ-көнсығыштараҡ урынлашҡан. Минераль Һыу һәм Ставрополь станциялары араһында тимер юлының ике тармағы бар. Яҡын Халыҡ-ара аэропорты Минераль Һыу ҡалаһында (автотрассанан 125 км өҫтәрәк) һәм Ставрополдә Шпаковский аэропорты (автотрассанан 200 км өҫтәрәк) тора.

Буденновск ҡалаһы Төньяҡ Кавказдың үҙенсәлекле даланан ярымсүллеккә күсеш зонаһында урынлашҡан, ул Европа һәм Азия араһындағыь буфер булып тора. Рельефы тигеҙ, убалы. Ҡаф тауы унан күренмәй.

### Климат
Ҡоро климат, уртаса-континенталь. Сентябргә тиклем оҙайлы йәй, ҡыш — декабрҙең икенсе декадаһының аҙағынан алып февраль—март башына тиклем була.

* Уртаса йыллыҡ һауа температураһы — 10,8 °C.
* Уртаса һауа дымлылығы — 73 процент.
* Уртаса ел тиҙлеге — 2,8 м/с.

## Тарих

1795 йылда һарытау губернаһының Иҫке Мажара ауылынан бында бер нисә әрмән ғәиләһе күсеп килгән, улар ауылды Карабаглы тип атаған.

1799 йылдың 28 октябрендә Рәсәй императоры Павел I әрмәндәргә Иҫке Мажара ауыл урынында Святой Крест ҡалаһын төҙөргә рөхсәт иткән. Әрмәндәр «Изге Тәре» исемен үҙҙәренең телдәрендә XIX быуат аҙағына тиклем Карабаглы тип йөрөткән.

1920 йылда ҡала совет хәрби етәксеһе Буденный Семен Михайлович исеме менән атала (шул арала Прикумск тип тә атала. 1973 йылда Буденновск тип яңынан үҙгәртелә.

Ставрополь крайының Буденновск ҡалаһы совет осоронда эре сәнәғәт һәм мәҙәниәт үҙәгенә әйләнә, бында химия сәнәғәте үҙенсәлекле үҫеш ала.

1995 йылдың июнендә ҡалаға Шамил Басаев бандаһы һөжүм итә, ул бөтә ил буйынса киң ижтимағи резонанс тыуҙыра.

Ставрополь крайының башҡа Пятигорск, Кисловодский, Железноводский һәм Георгиевский ҡалалары менән бергә Буденновск ҡалаһы Рәсәй федерацияһының тарихи ҡалалары исемлегенә индерелгән.

## Халыҡ

; Милли составы

2010 йылдың халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре буйынса бында йәшәүсе халыҡтың милләте:

## Туғанлашҡан ҡалалар
*  1992 — Кизляр (Рәсәй, Дағстан).
*  1996 — Маршалтаун (штат Айова, АҠШ).
*  Георгиевск (Рәсәй, Ставрополь крайы).
*  2002 — Тверь (Рәсәй).
*  2002 — анклавтан серб Косовска-Митровица, Косово

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Теракт в Буденновске

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
* Р. Е. Аджимамедов «Страницы истории Прикумья с древнейших времён», Будённовск, 1992
* Карибов Г. Напоминание о городе Святого Креста // Вестник архивов Армении. 2005. № 2. С. 27-53 
* От Святого Креста до Святого Воскресения. Сборник документов и материалов. Город Будённовск (Святой Крест), 2010 год 

## Һылтанмалар
* Официальный сайт города 
* Будённовск в энциклопедии «Мой город»
* Неофициальный сайт города Будённовска