open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Надир (исем)

Надир — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарҙа ир-ат исеме.

## Этимология
Надир исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе һирәк осрай торған (сибәр); тиңдәшһеҙ тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Надир Ураҙмәтов (1688—1758) — башҡорт тарханы, мәғдән эҙләүсе.
Надир-шах Афшар (ум. ) — шах Персии, афшарского происхождения.
**Надир Каримович Надиров** (6 января 1932, , Азербайджанская ССР — 24 августа 2021) — совет и ҡазаҡ ғалимы, химик.  (1968), профессор (1970).  (с 1983). Ҡаҙаҡ сср-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1982). Ҡаҙаҡ сср-ының дәүләт премияһы лауреаты (1980). Ҡаҙағстан һәм СССР-ҙың почетлы нефтсеһе.

## Фамилия
Йосоп Надиров (*Йософ Надиров*) — башҡорт тарханы. Прапорщик (1776).

## Ауылдар
Яңы Нәдир () — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл.

Яңы Нәдир — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Әлмәт районы ауылы. Яңы Нәдир ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Йыһаншин Азат Надир улы (11 май 1971 йыл) — театр һәм кино актёры, режиссёр. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2002). Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1996).

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Сакребуло

**Сакребуло** () — Грузия дәүләтендә ауылдың, общинаның, ҡасабаның, ҡаланың йәки муниципалитеттың вәҡәләт органы. Ул биләмәнең халҡы тарафынан тура, ғөмүми, тигеҙ хоҡуҡлы һәм серле тауыш биреү юлы менән һайлана. Муниципалитет ҡарамағында булмаған ҡалаларҙың сакребулолары пропорциональ система менән, ҡалғандары иһә мажоритар система менән һайлана.

Сакребуло составына  сакребуло рәйесе, сәркәтибе, комиссия рәйестәре инергә мөмкин.

## Һылтанмалар

* Тбилиси Сакребулоһының Сайты
Мәрҙән

**Мәрҙән** — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарға фарсы теленән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Мәрҙән (Мәрдән) — «ир-егет», «батыр», мәғәнәһендәге мосолман ир-ат исеме.

## Билдәле шәхестәр
Мәрҙән Миңнислам улы Әбүнәғимов () (1910—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында ҡылыссы (сабельник) булып хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы.

## Фамилияларҙа
Мәрҙәншин Рафаэль Мирхәтим улы (24 декабрь 1961, Октябрьский, Башҡорт АССР-ы) — 3-сө төбәк төркөмөнән (Башҡортостан Республикаһы) Дәүләт Думаһы депутаты. «Берҙәм Рәсәй» фракцияһы ағзаһы. Дәүләт Думаһының дәүләт ҡоролошо һәм ҡануниәт буйынса комитет рәйесе урынбаҫары. «Берҙәм Рәсәй» партияһының Үҙәк контроль комиссияһы ағзаһы.

Мәрҙәнов Рөстәм Хәбиб улы (9 май 1964 йыл) — дәүләт һәм банк системаһы эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2015—2018 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Рәйесе. Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2004). Дуҫлыҡ (2011), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2015) һәм Салауат Юлаев (2018) ордендары кавалеры.

Мәрҙәншина Ләйлә Хәниф ҡыҙы (15 май 1927 йыл — 10 сентябрь 2017 йыл) — «Туймазанефть» нефть сығарыу идаралығы 5-се промыслаһының нефть һәм газ сығарыу буйынса операторы, Социалистик Хеҙмәт Геройы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1976). СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1977). Октябрьский ҡалаһының почётлы гражданины (1983).

Мәрҙәнов Хәмитйән Ғилемйән улы (13 март 1927 йыл — 20 ноябрь 2020 йыл) — статистика органдары ветераны, иҡтисадсы. Туймазы районы статистика бүлегенең элекке начальнигы. Социалистик иҫәп отличнигы (1967), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1985). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1976).

Мәрҙәмшин Рифмир Рәхмәтулла улы (9 февраль 1954 йыл) — ғалим-тарихсы, отставкалағы хәрби хеҙмәткәр, подполковник. 2011 йылдан Октябрьский коммуналь-төҙөлөш техникумы (2014 йылдан колледж) директоры. Тарих фәндәре кандидаты (1995).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында»  
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Билал (исем)

**Билал** — башҡорт сығанаҡлы башҡа төрки телле халыҡтарҙа ла ҡулланылған ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Билал — «билала» тигән аҫыл ҡош атамаһынан алынған ир-ат исеме.

Билал — ғәрәпсә «иҫән-һау» тигән мәғәнәне аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Билал Хәмит улы Юлдашбаев (2 март 1928 йыл — 13 апрель 2001 йыл) — тарихсы-этнополитолог, юғары мәктәп уҡытыусһы. Тарих фәндәре докторы (1974), профессор (1974). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977-86).

## Фамилияларҙа
Билалова Сулпан Билал ҡыҙы (16 март 1965 йыл) — рәссам, дизайнер һәм педагог. 2000 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2000).

Билалов Рамаҙан Шаһивәли улы ) (1909 йыл — 1987 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.

Билалов Мәжит Мәсғүт улы (1885 йыл — 11 декабрь 1933) — башҡорт теле белгесе.

Билалов Вәлиулла Мөхәрләм улы (1883—1941) — мәғрифәтсе.

Билалов Муса Ғайса улы (1923—2008) — публицист. Иҡтисад фәндәре кандидаты.

## Топонимдарҙа
Билал () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Билала () — Ҡарсығалар ғаиләһенең көйгәнәктәр ярым ғаиләһе. Был ярым ғаиләнең ҡоштары бар ҡитғаларҙа осрай. Дала, болон, һаҙлыҡтарҙа һәм ауыл хужалығы ерҙәрендә йәшәй.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Рәүиә

**Рәүиә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Рәүиә «(راوية)» исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, неологимзм, оҫта итеп риүәйәт һөйләүсе, хикәйәт ҡылыусы, шиғриәт хазинаһын һаҡлаусы сәсәниә тигән мәғәнәгә эйә. Хәҙерге осорҙа һирәк ҡушыла торған исем.

## Шәхестәр
Аҙнабаева Рәүиә Ғәбделхаҡ ҡыҙы (1963 йыл) — Көйөргәҙе районы С. М. Киров исемендәге хужалыҡ һауынсыһы, Салауат исемендәге колхоздың быҙау ҡараусыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1997 йылдың 4 ноябре).

Иҫәнбаева Рәүиә Хәтмулла ҡыҙы — табип, медицина фәндәре кандидаты.

Ғәйнанова (Әхтәрйәнова) Рәүиә Сабирйән ҡыҙы (22 апрель 1952 йыл) — математика һәм физика уҡытыусыһы, педагогик хеҙмәт ветераны, стажы — 45 йыл.

## Әҙәбиәттә
Рәүиә — Хөриә Абыҙгилдинаның «Киске уйын» әҫәрендәге герой.

Рәүиә — Фәрзәнә Хамматова хикәйәһе персонажы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Йәнғәли (исем)

**Йәнғәли** — башҡорт һәм төрки мосолман ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Йәнғәли исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм  батыр йәнле, йән + ғәли тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Вәхитов Йәнғәли Арыҫлан улы (5 октябрь 1932 йыл — 3 октябрь 2003 йыл) — бейеүсе, ҡурайсы, хореограф, халыҡ сәсәне. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1957), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995).

Йәнғәли хан (Шәйхәүлийәр солтандың улы) — Ҡасим хан улы (1519—1531 йәғни 1532).

Латыпов Сөләймән Йәнғәли улы 1969 йылдың 5 мартында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Тимер ауылында тыуған — журналист, яҙыусы. 2013 йылдан — «Тамаша» журналының баш мөхәррире. 2002 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.

Үтәбаев Таһир Йәнғәле улы 1963 йылдың 12 апрелендә Бөрйән районы Мораҙым ауылында тыуған. Хәрби хеҙмәттә Афғанстанда « Батырлыҡ »  миҙалы менән наградланған.

Йәнғәлин Әхмәт-Гәрәй улы- тарих фәндәре кандидаты .Башҡортостан Советтар Союзы Геройы исемлеген асыҡлауға куп көс һалды.

Йәнғәлин Солтан Йәнғәле улы хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Салауат районының Ахун ауылында тыуа. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына Салауат районы хәрби комиссариатынан саҡырыла. 7-се кавалерия корпусының легендар 16-сы кавалерия дивизияһында (112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы)  хеҙмәт итә. 

## Сәнғәт
Йәнғәле көйө - халыҡ  көйө

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Йәрмөхәмәт (исем)

**Йәрмөхәмәт** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Йәрмөхәмәт исеме бар.

## Этимологияһы
Йәрмөхәмәт фарсы телендәге йәр (дуҫ, иптәш) һәм ғәрәп телендәге мөхәмәт һүҙҙәре ҡушылып төҙөлгән исем.

## Билдәле кешеләр
Йәрмөхәмәт Хажиев (? — 3 июнь 1740 йыл) — башҡорт старшинаһы. 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе.

Арыҫланов Йәрмөхәмәт Баймөхәмәт улы (1910 йыл — 1986 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы ҡыҙылармеецы), Башкавдивизияның 35-се уҡсылар полкы кавалерисы. 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

Ҡунаҡов Йәрмөхәмәт Йомағужа улы (Йәрмөхәмәт Йомағужин; 1794 йыл — ?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

## Фамилия
Йәрмөхәмәтов Зиннур Ғөбәйҙулла улы (3 февраль 1948 йыл) — иҡтисадсы. Иҡтисад фәндәре докторы (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1998).

Йәрмөхәмәтов Зөлҡәрнәй Әнәс улы (; 17 ғинуар 1917 йыл — 18 июнь 1999 йыл) — уҡытыусы, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

Йәрмөхәмәтова Миңлебикә Кинйәбай ҡыҙы (1939 йыл) — малсылыҡ алдынғыһы. Архангел районы Свердлов исемендәге колхоздың элекке һауынсыһы. III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры, Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1981).

## Ауылдар
Йәрмөхәмәт () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.

Йәрмөхәмәт () — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы ауыл

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Дәүләтша (исем)

**Дәүләтша** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Дәүләтша исеме ғәрәп телендәге дәүләт (мал, байлыҡ; ил мәмләкәт, дәүләт; бәхет) һүҙенән алынған һәм бай, мул, дәүләтле кеше тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Һағымбаев Дәүләтша Усман улы (; 1905 йыл — декабрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

Дәүләтша Игесәков (1790 йыл — ?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

## Фамилияла
Дәүләтшин Ғөбәй Әхмәткирәй улы (17 декабрь 1893 йыл — 10 июль 1938 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, яҙыусы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Сәйәси золом ҡорбаны.

Дәүләтшин Ғәббәс Йәғәфәр улы (24 сентябрь 1892 йыл — 7 декабрь 1937 йыл) — башҡорт телсеһе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. 1929—1937 йылдарҙа Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзаһы. Сәйәси золом ҡорбаны.

Дәүләтшин Вәкил Вәғиз улы (10 март 1949 йыл) — архитектор. 1997 йылдан Рәсәй Архитекторҙар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының почётлы архитекторы (2002). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1998).

Дәүләтшин Фәррәх Дәүләтша улы (31 ғинуар 1887 йыл — 12 ғинуар 1956 йыл) — шағир-импровизатор. 1939 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостандың халыҡ сәсәне (1944), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1939).

Дәүләтшин Рәшит Әхмәт улы (10 ноябрь 1943 йыл) — ғалим-ревматолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1987). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы (2003), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры (2006).

Дәүләтшин Ташбулат Мостафа улы (15 март 1955 йыл) — ҡурайсы, уҡытыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993).

Дәүләтшин Абдулла Сибәғәтулла улы; Ғабдулла Дәүләт (20 декабрь 1894 йыл — 12 декабрь 1963 йыл) — башҡорт милли хәрәкәте һәм революцион хәрәкәте эшмәкәре.

Дәүләтшин Хәмзә Ғәббәс улы (9 сентябрь 1912 йыл — 16 июль 1999 йыл) — инженер-механик. Техник фәндәре докторы (1964), профессор (1965).

Дәүләтшин Рафаэль Әхмәтгәрәй улы (24 декабрь 1939 йыл) — СССР һәм Рәсәй тарихсыһы. Тарих фәндәре докторы (2000), профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004).

Дәүләтшин Ғамир Шәйех улы (1923 йыл — 20 декабрь 1944 йыл) — шағир.

Дәүләтшин Абдулғәзиз Абдулла улы (20 июль 1861 йыл — 1920 йыл) — рәсәй хәрби шәрҡиәтсеһе. Генерал-майор (1913).

Дәүләтшин Абдулла Дәүләтша улы (1813 йыл — яҡынса 1883 йыл) — кантон начальнигы, подполковник (1886). Хиуа походында ҡатнашыусы (1839—1840). Ахун.

## Ауылдар
Дәүләтша () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл.

Дәүләтша () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Рәүфә

**Рәүфә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Рәүфә исеме башҡорт теленә ислам дини йоғонтоһонда, ғәрәп теленән неологизм булараҡ ингән, шәфҡәтле, мәрхәмәтле мәғәнәһенә эйә.

## Шәхестәр
Сәйетғәлина Рәүфә Әхтәм ҡыҙы (1 октябрь 1941 йыл) — Малаяҙ ауылындағы 1-се урта мәктәбендә башланғыс кластар буйынса директор урынбаҫары, уҡытыусы, 113-сө Малаяҙ урта һөнәри белем биреү училищеһы методисы. Педагогик стажы — 50 йылға яҡын. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1996).

Илһамова Рәүфә Мөхөтдин ҡыҙы (1955 йыл) — мәғариф алдынғыһы. 1978 йылдан Өфө ҡалаһының хәҙерге Фатима Мостафина исемендәге 20-се гимназияһының рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2010).

Рәхимова Рәүфә Гәрәй ҡыҙы (3 август 1968 йыл) — иҡтисадсы, журналист, йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостанда аҙна һайын бушлай баҫтырылған «ВONUS» гәзите һәм «ProUfu.ru» порталы мөхәрририәте директоры. «Изгелек» хәйриә фонды Бағыусылар кәңәшмәһе рәйесе, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатын тамамлаусылар ассоциацияһы «Беренсе» төбәк йәмғиәт ойошмаһы рәйесе.

Кариева (Рәхмәтуллина) Рәүфә — яҙыусы-прозаик. Тажик милли университетын тамамлаған.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Байдәүләт (исем)

**Байдәүләт** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

## Этимология
Байдәүләт исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм бай+ дәүләт тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр

## Фамилия
Байдәүләтов Рафаэль Ибраһим улы (16.8.1943, БАССР‑ҙың Белорет районы Береш ауылыда тыуған.) — энергетик, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1999—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер‑министры, 2008—2010 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советында Башҡортостан Республикаһының дәүләт власы башҡарма органынан вәкил. Башҡортостан Республикаһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, Рәсәй Берҙәм энергетика системаһының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2003), Рәсәй яғыулыҡ—энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы (1993). Почёт (2004), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2003), Салауат Юлаев (2008) ордендары кавалеры. Белорет ҡалаһы һәм Белорет районының почётлы гражданы.

Байдәүләтов Марсель Вали улы — Телерадиожурналист. Өфө ҡала хакимиәте мәғлүмәт-аналитика бүлеге етәксеһе.

Байдәүләт Иманали Оспан улы — Медицина фәндәре докторы. профессор . Рәсәй академияһының тәбиғәт буйынса ағза-корреспонденты. Рәсәйҙең атҡаҙанған фән һәм мәғариф эшмәкәре.
  
Байдәүләтова (Хасанова) Гөлшат Рим ҡыҙы — Рәсәй Федерацияһының дөйөм белем биреүҙең почетлы хеҙмәткәре (2011).

Байдәүләтова Вероника Рафаэль ҡыҙы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре .

Байдәүләтова Земфира. «Һылыуҡай-2017» республика телевизион гүзәллек бәйгеһендә Гран-при яуланы.

## Ауылдар
Байдәүләт (рус. Байдавлетово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Байдәүләт ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Кесе Байдәүләт (рус. Малое Байдавлетово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл.
 

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Әбләй (исем)

**Әбләй** — боронғо башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Әбләй (Әбеләй, Аблай) — «дегәнәк» тигәнде аңлата, баланы һаҡлау өсөн ҡушылған боронғо исем.

## Билдәле шәхестәр
Аблаев Ирек Йомабай улы () — (9 май 1946 йыл—11 ғинуар 2011 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2001).

Әбләшев Раиф Ғабдулла улы (8 ноябрь 1950 йыл — 24 октябрь 2000 йыл) — фоторәссам һәм фотокорреспондент. 1991 йылдан Рәсәй Федерацияһы Фоторәссамдар союзы ағзаһы.

Аблаев Яҡуб Мамут улы () (12 май 1914 йыл — 11 февраль 1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, дивизияның артиллерия-техник тәьмин итеү начальнигы. 3-сө ранглы техник-интендант. ВКП (б) ағзаһы.

Аблаев Ибраһим Я. () (1905 йыл — 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы составында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.

## Топонимдарҙа
Әбләй  — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға.

Әбләй (тау) Урта Уралдағы Веселки тауы(Весёлые горы түбәләренең береһе. Рәсәйҙә Свердловск өлкәһендә урынлашҡан. Бейеклеге — 524 м.

Әбләй (үҙән) () — үҙән, Рәсәйҙәге Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районында урынлашҡан.

## Халыҡ ижадында
Әбләй — башҡорт халыҡ эпосы "Ҡара юрға"ның 1-се вариантындағы төп герой.

Әбләй — «Өс бажа» шаян йыры геройы: 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 
* 

## Сығанаҡтар
Камила

**Камила** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Урыҫ һәм башҡа славян халыҡтарында — латин теленән килгән Камилла формаһы ҡушыла.
)

## Этимологияһы
Камила (Камилә) исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, кәмселекһеҙ, камил тигәнде аңлата. Ғәрәп донъяһынан килгән вариантын ир-ат исеме Камилды ҡатын-ҡыҙға ҡушылған төрө тип һанала һәм «камил», «етлеккән» тип тәржемә ителә.

**Ками́ла** (*Camila*, *Kamila*) — ҡатын-ҡыҙ исеме Камилланың формаһы. Испан, итальян һәм португал телдәрендә *Camila* вариантынан һәм Көнсығыш Европа телдәрендә *Kamila* вариантынан алынған. Грек теленән тәржемә иткәндә был исем «затлы нәҫелдән» тигәнде аңлата. Тағы бер — немец фаразы бар. Уға ярашлы, исем Германияла гуманизм осоронда барлыҡҡа килгән һәм «ромашка» мәғәнәһенә эйә тип иҫәпләнә.

## Шәхестәр
Дәүләтова Камилә Йәүҙәт ҡыҙы (21 октябрь 1962 йыл) — Рәсәй сәйәси эшмәкәре, РФ Дәүләт Думаһының дүртенсе саҡырылыш депутаты. Сәйәси фәндәр кандидаты.

Ғималова Камила Ғималетдин ҡыҙы — БАССР, Мәсетле районы, Ләмәҙтамаҡ мәктәбе директоры, башланғыс синыфтар уҡытыусыһы.

## Мәҙәниәттә
«Камилә» — Кузнецов Алексей Александрович (рәссам) картинаһы (Киндер, май. 1964)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Алвес Камила (1982) — бразиль фотомоделе һәм дизайнеры

Банус Камила (1990) — америка актрисаһы

Бордонаба Камила (1984) — аргентин актрисаһы һәм йырсыһы
 
Вальехо Камила (1988) — Чилиҙа студент һәм коммунистик хәрәкәт активисы

Грей Камила (1979) — америка йырсыһы, музыкант

Джорджи Камила (1991) — итальян тенниссыһы

Камила Кабелло (1997) — куба-америка поп-башҡарыусыһы, Fifth Harmony америка гёрл-төркөмөнөң элекке ҡатнашыусыһы

Моргаду Камила (1975) — бразиль актрисаһы

Камилла Лэкберг — (, 30 август 1974 йыл) — швед яҙыусыһы.

Питанга Камила (1977) — бразиль киноактрисаһы һәм фотомоделе

Соди Камила (1986) — мексика актрисаһы һәм фотомоделе

Водичкова Камила (1972) — чехословак баскетболисы

Гайкова Камила (1987) — боҙҙа бейеү сығыштары чех фигурисы

Жук Камила (1997) — поляк биатлонсыһы

Лицвинко Камила (1986) — поляк еңел атлеты, бейеклеккә һикереүсе

Райдлова Камила (1978) — чех саңғысыһы

Сколимовская Камила (1987) — поляк сүкеш сөйөүсеһе
Шулай уҡ
Магомедова Камила Алиевна (1983) — рәсәй дзюдосыһы

Утегенова Камила Досовна (1915—1993) — совет табибы, акушер-гинеколог, профессор, йәмәғәт эшмәкәре

## Фильмдар
«Камила» — режиссёр Мария Луиса Бембергтың тарихи драмаһы (1984)

«Камила» — «Үзбәкфильм» студияһында төшөрөлгән кинофильм (1981)

«» — мексика теленовеллаһы, 1998—1999

## Музыкаль төркөм
*  — мексика поп-рок төркөмө

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Мирас (исем)

**Мирас** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

## Этимологияһы
Мирас исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм мираҫ, иҫтәлек тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Иҙелбаев Мирас Хәмзә улы (9 декабрь 1945 йыл) — ғалим-башҡорт әҙәбиәте белгесе, яҙыусы. 1977 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми һәм өлкән ғилми хеҙмәткәре, 1984 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. 1987 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, филология фәндәре докторы (2001), профессор (2014). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү (2009) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1995). Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты (2006). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2017)[1].

Дәүләтбаев Мирас Ибраһим улы (20.01.1949), рәссам. СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы. Иҫке Һынны ауылынан[6].

## Фамилиялар
Мирасов Сәғит Ғөбәйҙулла улы (1880—1932) — Башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы, Башҡорт Хөкүмәте ағзаһы, йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәре, тыуған яҡты өйрәнеүсе.

Валиев Марс Мирас улы — «Ауыл хужалығының аҙыҡ-түлеген автомобилдәрҙә ташыу алдынғыһы» (1985, 1986), «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре» .
 
Иҙелбаев Урал Мирас улы (15 декабрь 1972 йыл) — композитор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2014) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2000).

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Нәжми

**Нәжми** — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Нәжми — «йондоҙ», «йондоҙ кеүек» мәғәнә аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

## Билдәле шәхестәр
Нәжми Назар (тулы исеме — Хәбибназар Нәжметдин улы Нәжметдинов, 5 февраль 1918 йыл — 6 сентябрь 1999 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (1993), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының VI һәм VII саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР‑ҙың М. Горький исемендәге дәүләт премияһы (1982), БАССР‑ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1972) лауреаты. Октябрь Революцияһы (1978), I (1985) һәм II дәрәжә Ватан һуғышы (1945), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955, 1968), Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) һәм Почёт (1999) ордендары кавалеры.

## Фамилияла
Нәжмиев Тимерхан Сафуан улы (18 июнь 1923 йыл — 18 май 2004 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1947—1951 һәм 1954—1987 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Илеш районының «Искра» колхозы рәйесе. БАССР-ҙың 6-сы сығарылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). БАССР‑ҙың атҡаҙанған агрономы (1967).

## Топоним
Нәжми һырты — Силәбе өлкәһендә, Златоустан төньяҡта урынлашҡан тау һырты. Күп өлөшө (көньяҡ өлөшөнән башҡа) Тағанай милли паркы зонаһында урынлашҡан.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында»  
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Ғөбәйҙулла (исем)

**Ғөбәйҙулла** — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Ғөбәйҙулла — «алла ҡоло», «кесе, кинйә» мәғәнәләрен аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

## Билдәле шәхестәр
Ғөбәйҙулла Яманғолов — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.

Ғөбәйҙулла Дәүләтшин (Ғөбәйҙулла) Әхмәткирәй улы; (17 декабрь 1893 йыл — 10 июль 1938 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, яҙыусы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Сәйәси золом ҡорбаны.

Ғөбәйҙулла Илешев (10 октябрь 1927 йыл — 7 август 2009 йыл) — ғалим-тарихсы, партия органдары хеҙмәткәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Тарих фәндәре докторы (1985), профессор (1988). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989).

## Фамилияларҙа
Ғөбәйҙуллина Софья Әсғәт ҡыҙы (24 октябрь 1931 йыл) — СССР һәм Рәсәй композиторы. 1991 йылдан Германияла йәшәй.

Ғөбәйҙуллина Фәрзәнә Хәйбулла ҡыҙы (14 октябрь 1945 йыл) — башҡорт балалар яҙыусыһы, тәржемәсе һәм педагог-методист. 1996 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2011), Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1993). Башҡортостан Республикаһының Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы (2021) һәм Көйөргәҙе районы хакимиәтенең Баязит Бикбай исемендәге премияһы (2014) лауреаты.

Ғөбәйҙуллин Миңлеғәли Хәбибулла улы (28 октябрь 1923 йыл — 8 март 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында, кәүҙәһе менән дошман амбразураһын ҡаплап, батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт взводы командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң)

Ғөбәйҙуллин Камил Ғөбәй улы (9 ноябрь 1949 йыл) — рәссам-график, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1979 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған рәссамы. Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1997).

Ғөбәйҙуллин Мансур Мөхәммәтсаҙиҡ улы (29 ноябрь 1920 йыл — 10 декабрь 2008 йыл) — ғалим-иҡтисадсы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһының почетлы академигы (1996), профессор (1973), иҡтисад фәндәре докторы (1978), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1976).

Ғөбәйҙуллина Гөлназ Радик ҡыҙы (14 февраль 1992 йыл) — бишалыш менән шөғөлләнеүсе Рәсәй спортсыһы, Рио-де-Жанейро олимпиадаһында Рәсәй вәкиле, заманса бишалыш буйынса донъя чемпионы (2017).

## Әҙәбиәттә
Миңлеғәли Ғөбәйҙуллин — Яныбай Хамматовтың «Тыуған көн» романының төп образы.

## Топоним
Ғөбәйҙулла — бөткән ауыл. 1836—1850 йылдар арауығында барлыҡҡа килгән. 1916—1930 йылдарҙа ауыл сиктәрендә сәсмә алтын йыуыу буйынса старателдәр артеле ойошторола. 1931 йылдан Башҡортостандың Баймаҡ районы Темәс ауыл Советы составындағы ауыл. 1969 йылдан һуң ауылдар исемлегенән алына.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында»  
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Волин Анатолий Антонович

**Волин Анатолий Антонович** (, Темрюк, Кубань өлкәһе — август 2007, Мәскәү, Рәсәй Федерацияһы) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре, юрист. 1948—1957 йылдарҙа СССР Юғары суды Рәйесе.

## Биографияһы
Анато́лий Анто́нович Во́лин балыҡсы Антон Прохорович Волин һәм Ирина Ивановнаның (ҡыҙ фамилияһы Ганычева) күп балалы ғаиләһендә туғыҙынсы бала булып тыуған.

1920—1921 йылдарҙа — Темрюк ҡалаһының балыҡ заводында эшсе. 1921 йылдан — Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының частарының береһендә йәшерен часть штабы начальнигы. Граждандар һуғышында ҡатнаша. 1923—1926 йылдарҙа — Краснодарҙа эшселәр факультеты студенты. 1925 йылдың октябренән РКП(б) ағзаһы.

1930 йылда Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай. 1930—1931 йылдарҙа — Ленинградта Коммунистик академия аспиранты.

1931—1932 йылдарҙа — Ленинград университетының кафедра мөдире һәм уҡытыусыһы, унан һуң 1932 йылда Автономиялы Карел ССР-ына мәҙәниәт һәм халыҡ мәғарифы секторы мөдире вазифаһына күсерелә. Петрозаводск университетында кафедра мөдире булып эшләй. 1933—1935 йылдарҙа — Петрозаводск прокуроры. 1935 йылдан — Володар районы прокуроры ярҙамсыһы, Ленинградтың Сокольники районы прокуроры.

1937 йылдан 1939 йылға тиклем — РСФСР прокуроры урынбаҫары. 1939—1948 йылдарҙа — РСФСР прокуроры.

1948 йылдың авгусынан 1957 йылдың февраленә тиклем — СССР-ҙың Юғары Суды рәйесе. Шул уҡ ваҡытта 1948—1952 йылдарҙа юстиция органдарын таҙартыуҙа ҡатнаша. Судьялар ҡылған енәйәттәрҙе ҡарау буйынса суд составтарын ойоштора һәм улар менән етәкселек итә. Юғары Суд пленумының реабилитацияланған граждандарға 1954 йылдың ғинуарынан торлаҡтарын реституциялау мөмкинлеге тураһында аңлатыуы менән бәйле, вазифаһынан бушатыла, КПСС етәкселеге быны хата тип таный.

1957—1969 йылдарҙа — СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Госарбитраждың баш арбитр урынбаҫары. Юстиция органдарын контролдә тотоу өсөн көрәшә.

1969 йылдан — союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер. Бер нисә йыл дауамында «Кеше һәм закон» журналы консультанты булып эшләй.

РСФСР Юғары Советының 2-се саҡырылыш депутаты.

Введенский зыяратында ерләнгән (7 уч.).

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Ленин ордены
 
- 2 Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (22.07.1953)

## Иҫтәлеген мәңгеләштереү

2010 йылда Карелия Республикаһы прокуратураһы бинаһында А. А. Волиндың Петрозаводск ҡала прокуратураһында эше иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.

## Әҙәбиәт
* 100 лет Волину Анатолию Антоновичу // Вестник Высшего Арбитражного Суда Российской Федерации. — М.: ЮРИТ-Вестник, 2003, № 7. — С. 144—146

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Интервью с Волиным
* Биография Волина
* Фото А. А. Волина в старости 
* Могила А. А. Волина, его жены и сына
* «Сталинский прокурор» (интервью)  (недоступная ссылка)
Баһауетдин (исем)

**Баһауетдин** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Баһауетдин исеме башҡорттарға ғәрәп теленән килеп ингән. Баһау (матур, шәп) һәм дин (ир-ат исеме ялғауы) һүҙҙәре ҡушылып төҙөлгән исем. Шәп кеше тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Нуриманов Баһауетдин Йәләлетдин улы (2 май 1893 йыл — 11 август 1918 йыл) — Башҡортостандағы инҡилаб хәрәкәте етәкселәренең береһе, Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында әүҙем ҡатнашыусы.

Баһауетдин Әдүтов (; 1788 йыл — ?) — зауряд-есаул, кантон начальнигы. 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

## Фамилияла
Баһауетдинов Йәһүҙә Ғилметдин улы (3 ғинуар 1922 йыл — 20 март 2000 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1950—1985 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Благовар районының «Октябрь» колхозы бригадиры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

Баһауетдинов Рәйес Ғөбәйҙулла улы (15 ғинуар 1926 йыл — 12 июнь 2018 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1962—1986 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районының Салауат исемендәге колхоз рәйесе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған зоотехнигы (1980), райондың почётлы гражданы (1999).

Баһауетдинов Мөхтәр Хәйҙәр улы (Хәйретдин улы); 1921 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, полк батареяһы разведчигы, гвардия старшинаһы.

Баһауетдинов Фәтих Йәһүҙә улы (30 март 1951 йыл) — ғалим-тупраҡ белгесе. 1976 йылдан СССР Фәндәр Академияһының Башҡортостан филиалы Биология институты хеҙмәткәре, 1984 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр; 1997 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (1997), профессор (1998).

Баһауетдинов Абдулхаҡ Хәйретдин улы (; 1915 йыл — 12 август 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, лейтенант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы саперҙар взводы командиры.

Баһауетдинов Мансур Баһауетдин улы (1905 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия капитаны. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы кавалерия полкының ветеринар хеҙмәте начальнигы, 2-се ранг ветврачы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).

Баһауетдинов Марат Риф улы (; 24 июль 1947 йыл) — совет һәм хужалыҡ эшмәкәре, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

Баһауетдинов Рәшит Ишбулды улы (1 ғинуар 1963 йыл) — Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, эшҡыуар. «Рассвет» компаниялар төркөмөнөң генераль директоры.

Баһауетдинов Ғәмил Әмир улы (; 10 март 1951 йыл) — ауыл хужалығы һәм йәмәғәт эшмәкәре. «Өфө» тәжрибә участкаһы директоры. Өфө районы 260-сы Михайловка һайлау участкаһы буйынса Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Бикмәт (исем)

**Бикмәт** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Бикмәт "Бикмөхәмәт"тән ҡыҫҡартылған исем. Бикмөхәмәт — башҡорт һүҙе бик һәм ғәрәп теленән мөхәмәт һүҙҙәре ҡушылып төҙөлгән.

## Фамилияла
Бикмәтов Мөхәмәт Мөхәмәтзариф улы (16 февраль 1838 йыл — 1927 йыл) — башҡорт дин әһеле.

Бикмәтов Сәлим Түрйән улы (; 1902 йыл — 10 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, өлкән лейтенант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы политругы.

Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы (1918 йыл — 1983 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия капитаны, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, III дәрәжә Богдан Хмельницкий ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

Бикмәтова Рәшиҙә Шаһиморат ҡыҙы, Рәшиҙә Бик (21 октябрь 1952 йыл) — Башҡортостанда йәшәп, рус телендә ижад итеүсе балалар яҙыусыһы, шағир. 2002 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы, «Рәсәйҙең алтын ҡәләме» Милли әҙәби (2013) һәм төрлө кимәлдәге башҡа, шул иҫәптән халыҡ-ара әҙәби премиялар лауреаты.

Бикмәтов Альберт Әлмир улы (1964 йыл) — спортсы. 1987—1991 йылдарҙа СССР-ҙың, 1992 йылдан — Рәсәй Хәрби Һауа көстәренең йыйылма командаһы ағзаһы. Парашют спорты буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1996). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (2003).

Бикмәтов Ирек Ниғәмәт улы (1948 йыл) — ғалим-зоотехник, юғары мәктәп уҡытыусыһы, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1998). Йәмәғәт эшмәкәре һәм тыуған яҡты өйрәнеүсе. 1982—1990 йылдарҙа Баймаҡ районы «Таналыҡ» колхозы рәйесе. Сибай ҡала башҡорттары Ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.

## Ауылдар
Түбәнге Бикмәт (Түбән Бикмәт; татар. Түбән Бикмәт, ) — Рәсәй Федерацияһының Татарстан Республикаһы Сарман районы ауылы.

Яңы Бикмәт () — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл.

Иҫке Бикмәт () — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл.

Кесе Бикмәт () — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.

Бикмәт () — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.

Бикмәт () — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы ауыл.

Бикмәт ауыл Советы — Башҡортостандың Борай районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмеге һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Әҙеһәмов Юнир Самат улы

**Әҙеһәмов Юнир Самат улы** (1929 йыл — 24 сентябрь 1994 йыл) — БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР халыҡ мәғарифы отличнигы. Педагогия фәндәре кандидаты.

## Биографияһы
Әҙеһәмов Юнир Самат улы 1929 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы Юлыҡ ауылында тыуған. 1948 йылда Йылайыр педагогия училищеһында уҡығандан һуң ситтән тороп уҡып, 1958 йылда Магнитогорск педагогия институтын тамамлай

1949—1963 йылдар — БАССР Баймаҡ районының Юлыҡ тулы булмаған урта мәктәптә урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы

1952—1954 йылдар — БАССР Баймаҡ районы КПСС район комитеты инструкторы.

1954—1956 йылдар — БАССР Баймаҡ районы КПСС район комитеты бүлеге мөдире.

1959—1962 йылдар — БАССР Баймаҡ районы КПСС район комитетының 2-се секретары.

1963—1967 йылдар — БАССР Баймаҡ районы Баймаҡ мәктәп-интернаты директоры.

1967—1971 йылдар — БАССР Баймаҡ районы советының башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары.

1971—1978 йылдар — БАССР Баймаҡ районы Баймаҡ мәктәп-интернаты директоры.

1978—1988 йылдар — БАССР Баймаҡ районы Йылайыр совхоз-техникумы директоры урынбаҫары, БАССР Баймаҡ районы Йылайыр ауыл хужалығы техникумы директоры.

1988—1994 йылдар — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы Йылайыр совхоз-техникумының «Сиҙәм ерҙәр» музейы мөдире.
 
Әҙеһәмов Юнир Самат улы СССР Журналистар союзы ағзаһы (1968), БАССР Журналистар союзының IV съезы делегаты (1969), "История создания, становления и развития Ордена Ленина совхоза-техникума «Зилаирский» (1989) ҡулъяҙмаһы авторы.

1994 йылдың 24 сентябрендә вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (1956)
* «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалы (1957).
* «БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы» (1978).
* «РСФСР халыҡ мәғарифы алдынғыһы».

## Сығанаҡтар
* 
* 
* 
* Некролог в газете «Октябрьское знамя». 1994. сентябрь.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Адигамов Юнир Саматович
* известные-люди-баймакского-района/
Әбделмәнов

** Әбделмәнов** — ир-ат фамилияһы. Әбделмән исеменән барлыҡҡа килгән. Төрки халыҡтарҙа киң ҡулланыла.

**Әбделмәнова** — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.

## Билдәле йөрөтөүселәр
* Әбделмәнов Ғүмәр Мөғәлләм улы (15 декабрь 1929  йыл — 30 октябрь 2020) — йырсы. 1964 йылдан Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, 1969—1992 йылдарҙа СССР Музыка фондының Башҡортостан бүлексәһе директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2020). 
* Әбделмәнов Илшат Ғаяз улы (15 июнь 1941 йыл — 25 июль 2007 йыл) — тау инженеры. Техник фәндәре докторы (1995), профессор (1995).
* Әбделмәнов Исмәғил Абдулла улы (1910-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт иткән. Гвардия рядовойы, ҡыҙылармеец.
* Әбделмәнов Йәмил Әбделәхәт улы (29 апрель 1965 йыл) — йырсы (баритон), педагог. 1993 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, бер үк ваҡытта 1992—2001 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһы, 2000 йылдан — хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. 2002 йылдан Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2006), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2021). Төрлө кимәлдәге ижади конкурстар, Аҡмулла (2004) һәм М. Өмөтбаев (2010) исемендәге премиялар лауреаты.

----
* Әбделмәнова Лилиә Салауат ҡыҙы (1984 й.) — Рәсәй шашкасыһы.
Мәҙинә (исем)

**Мәҙинә** — башҡорт телендә Мәҙинә исеме киң таралған булған. Был исем әле лә йыш ҡушыла. Башҡорт ҡатын-ҡыҙ исемдәре теҙмәһендә лә ул бар.
## Этимология
**Мәҙинә** —  Ғәрәбстандағы изге ҡала исеменән алынған исем.

## Халыҡ ижадында
Мәҙинәкәй — башҡорт халыҡ йыры.
## Шулай уҡ ҡарағыҙ
**[[Мәҙинә]]** (, *Әл-Мәҙинә-әл-Мөнәүәрә*, йәки , *Эль-Мадина*) — Сәғүд Ғәрәбстанынының тарихи Хиджаз өлкәһендәге ҡала..
Мәҙинә ( — *Әл-Мәҙинә әл-Мөнәүәрә*) — Сәғүд Ғәрәбстанының көнбайышындағы административ округ. Административ үҙәге — Мәҙинә ҡалаһы. 
Мәҙинә сүрәләре,йәки Ҡөрьәндең **Мәҙинә бүлектәре** — Ҡөрьәндең хронологик йәһәттән мәккә сүрәләренән һуң, Ислам традицияларына ярашлы, Мөхәммәт пәйғәмбәргә Һижрәт ҡылғас иңгән тип һанала. Сүрәләрҙең икенсе төрө — Мәккә сүрәләре. Был сүрәләр инде мосолмандар көс йыйып, күбәйгәс иңгән, улар инде Мәккәләге кеүек әҙселектә булмаған.

Мәҙинә — Өфөләге мәсет. Ҡаланың Дим районында Гатчин урамы, 1-се йорт адресы буйынса урынлашҡан. 

Мәҙинә (ғәр. المدينة العتيقة‎) — Мәғриб илдәрендә һәм Төньяҡ Африкала ҡалаларҙың IX быуатта ғәрәп хәлифәлектәре осоронан ҡалған боронғо биҫтәләре. «Мәҙинә» (әл-мәдинәт) хәҙерге ғәрәп телендә «ҡала» тигәнде генә аңлата. 

Мәҙинә (Медина) — (рус. Меди́на, ғәр. المدينة ‎) — бер нисә мәғәнәгә эйә ғәрәп һүҙе 

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Мәғәфүр (исем)

**Мәғәфүр** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Мәғәфүр исеме башҡорттарға ғәрәптәрҙән килеп ингән. Кисерелгән, ғәфү ителгән тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Мәғәфүр Хисмәтуллин, Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы (10 ғинуар 1915 йыл — 5 октябрь 2004 йыл) — йырсы, режиссёр, педагог. 1939—1982 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы. 1969—1995 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. РСФСР-ҙың (1965) һәм Башҡорт АССР-ының (1953) халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1969). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.

Усманов Мәғәфүр Мәхмүт улы (26 март 1962 йыл) — башҡорт театр актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2008). Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1995).

Сәйфуллин Мәғәфүр Сәйфулла улы (1917 йыл — 22 август 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой.

## Фамилияла
Мәғәфүрова Флүрә Фаат ҡыҙы (8 август 1952 йыл) — ғалим-селекционер, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (2006).

Мәғәфүров Ҡадир Барый улы (6 апрель 1949 йыл), ғалим-биолог, иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1998), профессор (2007). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Мулдашев

**Мулдашев** — фамилия.

* Мулдашев Альберт Әкрәм улы (1954 й.) — ғалим-ботаник.
* Мулдашев Эрнст Рифғәт улы (1948 й.) — ғалим-офтальмолог.
* Мулдашев Әкрәм Искәндәр улы (1924—?) — мәғариф хеҙмәткәре.
Мәғсүм

**Мәғсүм** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Мәғсүм исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, гонаһһыҙ, саф тигән мәғәнәгә эйә.

## Билдәле кешеләр
Имаметдинов Мәғсүм Имаметдин улы (1898 йыл — 11 март 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).

Әбүбәкеров Мәғсүм Әбүбәкер улы () (1902 йыл — 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында химик химик вазифаһын башҡара. Ҡыҙылармеец.

## Фамилияла һәм атаһының исемендә
Ғарипов Талмас Мәғсүм улы (31 июль 1928 йыл) — тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), филология фәндәре докторы (1974), профессор (1979). Рәсәй Федерацияһының (1992) һәм Башҡорт АССР-ының (1983) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003), СССР-ҙың юғары белем биреү отличнигы (1979). Бадминтон буйынса БАССР-ҙың тәүге чемпионы. (1966); 1965—1981 йылдарҙа БАССР‑ҙың бадминтон буйынса йыйылма командаһы тренеры.

Мәғәсүмов Фәтҡулла Борхай улы (октябрь 1892 йыл — 1921 йыл) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Бөрйән-Түңгәүер ихтилалы етәкселәренең береһе.

Мәғәсүмов Мансур Мәғәсүм улы (27 март) 1891 йыл — 12 июнь 1936 йыл) — медик, совет органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашҡан.

Зәкирйәнов Әлфәт Мәғсүм улы (7 октябрь 1959 йыл) — әҙәбиәт ғалимы, тәнҡитсе, педагогия фәндәре кандидаты (1993), филология фәндәре докторы (2012), Татарстан Фәндәр академияһының Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әҙәбиәт һәм сәнғәт институтының әҙәбиәт белеме бүлеге мөдире. Ҡаҙан федераль университеты Лев Толстой исемендәге Филология һәм мәҙәниәт ара бәйләнештәр институтының татар әҙәбиәте кафедраһы профессоры. Урыҫ мәктәптәре өсөн татар әҙәбиәте дәреслектәре, татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары өсөн методик әсбаптар, ваҡытлы матбуғатта баҫылған бөгөнгө әҙәби процесҡа арналған тәнҡит мәҡәләләре авторы. Татарстан Яҙыусылар союзы ағзаһы (2005). Шәйхи Маннур премияһы лауреаты (2019).

Ямалиев Альберт Мәғсүм улы (30 июль 1942 йыл) — ғалим-үҫемлектәр физиологы. Биология фәндәре докторы (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2002). Сығышы менән Бүздәк районы Сәүәҙебаш ауылынан.

## Мәҙәниәттә
Мәғсүм — «Портфель» спектаклендәге герой.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
*Ун дүрт мәғсүм

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Заһит

**Заһит** — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Заһит ғәрәп телендә суфый; изге, тыйнаҡ тигән мәғәнәлә.

## Билдәле кешеләр
Гәрәев Заһит Хажи улы (1896 — ?) — хәрби эшмәкәр. Хәрби фәндәр кандидаты (1943).

## Фамилия
Заһитова Алина Илназ ҡыҙы (18 май 2002 йыл) — Рәсәй фигурисы, «яңғыҙ шыуыусы ҡатын-ҡыҙ» категорияһында сығыш яһай. 2018 йылда Пхёнчханда уҙған Ҡышҡы Олимпия уйындары чемпионы һәм команда ярышының көмөш призёры. Дуҫлыҡ ордены (Рәсәй) кавалеры (2018). 

Заһитов Ғазый Ҡазыхан улы (20 август 1921 йыл — 23 август 1953 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, артиллерия бригадаһы разведчигы, өлкән сержант.
1945 йылдың 30 апрелендә 22 сәғәт 40 минутта гвардия капитаны Владимир Николаевич Маков командалығында беренселәрҙән булып Берлинда Рейхстаг бинаһына Ҡыҙыл Байраҡ ҡаҙай. Шунда Заһитовтың күкрәгенән дошман пуляһы үтәнән-үтә сыға, әммә ул алышыуын дауам итә.

Заһитов Рәүис Хәбир улы (19 ноябрь 1948 йыл) — башҡорт театр актёры. 1985 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1998), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1984) һәм халыҡ артисы (1989).

Заһитов Ғабдулла Ғиниәтулла улы (1 ғинуар 1918) — педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Йондоҙ һәм Ватан һуғышы ордендары кавалеры. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1976). Милләте — башҡорт. 

Заһитова Зимфира Мөхәмәҙи ҡыҙы (13 август 1949 йыл) — табип, хеҙмәт ветераны. Юғары категориялы табип (2007), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1993), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1993). «Мәсәтле районының 100 данлыҡлы исеме» проекты дипломанты (2019).

## Ауылдар
Яңы Заһит () — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Рәмзиә

**Рәмзиә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Рәмзиә исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, тоғро, саф мәғәнәһен аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Маннапова Рәмзиә Тимерғәле ҡыҙы (4 ғинуар 1955 йыл) — ғалим-ветеринар врач. 1978 йылдан (өҙөклөк менән) Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2001 йылдан — паразитология, микробиология һәм вирусология кафедраһы мөдире; 2008 йылдан Рәсәй аграр университеты — К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһы уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (1998), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2014).

Хисамова Рәмзиә Ислам ҡыҙы (18 август 1947 йыл) — башҡорт СССР һәм Рәсәй театр актёры. 1969 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989).

Ғәйфуллина Рәмзиә Мөҙәрис ҡыҙы (12 декабрь 1938 йыл) — малсылыҡ алдынғыһы. 1954—1962 йылдарҙа Туймазы районының А. Матросов исемендәге колхозында сусҡа ҡараусы, 1962—1970 йылдарҙа — комплекслы бригада бригадиры, 1971—1974 йылдарҙа һөт-тауар фермаһы мөдире, 1977—1993 йылдарҙа — зоотехник. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Аҡъюл (исем)

**Аҡъюл** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

## Этимологияһы
Аҡъюл — аҡ һәм юл һүҙҙәре ҡушылып яһалған исем.. Аҡ юл, хәйерле сәфәр, хәйерле юл тигән мәғәнәләр һалынған.

## Фамилия
Аҡъюлов Сәйфүн Сәғәҙәткирәй улы (18 февраль 1958 йыл) — хоҡуҡ һаҡлау органдары ветераны, отставкалағы эске хеҙмәт полковнигы. 2011—2018 йылдарҙа Язаны ғәмәлгә ашырыу буйынса Федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралыҡ етәксеһе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы. II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштар өсөн» орденының миҙалы һәм Салауат Юлаев ордены кавалеры (2014).

Аҡъюлов Рәхим Вәлиулла улы (; 1906-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында пулемёт эскадроны пулемётсыһы.Ҡыҙылармеец.

Аҡъюлова-Ильясова Йомабикә Сәләхетдин ҡыҙы (1 ноябрь 1957 йыл) — дәүләт һәм матбуғат эшмәкәре, журналист һәм шағир. 1999—2013 йылдарҙа «Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының дүртенсе (2008—2013 йылдар) һәм бишенсе (2013 йылдан) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, 2013 йылдан — Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары. 1985 йылдан СССР Журналистар союзы, 1995 йылдан — Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт (2002) хеҙмәткәре. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2017).

Аҡъюлов Исмәғил Исхаҡ улы — «Саҡрым-саҡрым ғүмер юлдары» исемле китап авторы.

## Ауылдар
Аҡъюл () — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Музыкантов Анатолий Николаевич

**Музыкантов Аанатолий Николаевич**  (25 ғинуар 1950 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең мәҙәниәт эшмәкәре, бейеүсе, педагог һәм балетмейстер.

## Биографияһы
Анатолий Николаевич Музыкантов 1950 йылдың 25 ғинуарында Татар АССР-ының Сүпрәле районы Кесе Убей ауылында тыуған.  Сыуаш шағирәһе Н. Игнатьеваның ағаһы һәм В. И. Музыкантованың ире.

1978 йылда Ҡазан дәүләт мәҙәниәт институтын тамамлай,  һуңынан  1978—1980 йылдарҙа Сыуаш дәүләт йыр һәм бейеү ансамблендә балет артисы булып эшләй .

1980 йылда Анатолий Музыкантов Чебоксар  сәнәғәт тракторҙары заводының Мәҙәниәт йорто базаһында «Сувар» халыҡ бейеү ансамблен ойоштора, уның етәксеһе була. 1983 йылда ансамблгә «халыҡ» исеме бирелә. Бер аҙ ваҡыттан һуң А.Н. Музыкантов  Сыуаш дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт институтында уҡыта.

2020 йылдың 30 ғинуарында халыҡ ижадының Республика үҙәге «Трактор төҙөүселәр Мәҙәниәт йортоноң» ҙур залында  Сыуашстан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Анатолий Николаевич Музыкантовтың 70 йәшенә арналған «Музыкантов саҡыра…» юбилей кисәһе үтә.

## Ҡаҙаныштары
* Сыуаш АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994).
* 2002 йылда  иң яҡшы  балетмейстер булараҡ  «Алтын лира» премияһына лайыҡ була
* «Халыҡ бейеүе» номинацияһында Рәсәй  Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының  «Рәсәй рухы»  премияһы лауреаты, Сыуашстан һәм Волга буйы үҙешмәкәр ансамблдәре өсөн ысын мәғәнәһендәге оҫтаханаға әүерелгән коллективты булдырғаны өсөн (2003).
* «Сыуаш Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнә  (2010).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Долгова А. П. Музыкантов Анатолий Николаевич // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2009. — Т. 3.

## Һылтанмалар
* МУЗЫКАНТОВ Анатолий Николаевич 
* Свой юбилей отметит заслуженный работник культуры РФ Анатолий Музыкантов
* Праздник танца «Национальные танцы в библиотеке»