open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Киске Өфө (гәзит)

**Киске Өфө** — Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы Өфөлә 2002 йылдың ноябренән донъя күреп килгән ижтимағи-сәйәси-мәҙәни гәзит, аҙнаның шәмбе көнөндә башҡорт телендә сыға һәм Башҡортостандағы, Рәсәйҙәге, донъялағы яңылыҡтарға, башҡорт мәҙәниәтенә, башҡорт тарихына ҙур урын бирә. Баш мөхәррире — Гөлфиә Гәрәй ҡыҙы Янбаева.

 — тип билдәләй үҙ маҡсатын редакция коллективы.

## Рубрикалар

*... ғәҙәттәре күркәм
*... ғәҙәттәре сәйер
*... көйөндөрә лә
*Ағинәй һүҙе
*Аҡыллыға - ишара
*Алдар менән Ерәнсә ҡоро
*Баш ҡала ҡунағы
*Беҙҙең әңгәмә
*Бер кәлимә фекер
*Ғаилә ҡоро
*Заман башҡорто
*Зыялылар майҙаны
*Сәләмәтлек әлифбаһы
*Баш ҡалам
*Теманы дауам итеп...
*Тәбиғәт мөғжизәләре

## Тарихы

## Статистика

## Хеҙмәткәрҙәр

### Әлеге ваҡытта эшләгәндәр
* Янбаева Гөлфиә Гәрәй ҡыҙы — 2002 йылдан баш мөхәррир, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2006).
*  — Баш мөхәррирҙең дөйөм мәсьәләләр буйынса урынбаҫары. *Эшләй башлаған ваҡыты ????*
* Ләйсән Даян ҡыҙы Нафиҡова — Хаттар бүлеге мөдире.*Эшләй башлаған ваҡыты ????*
* Зәйтүнә Наримйән ҡыҙы Ниғәмәтйәнова — ҡала тормошо бүлеге мөдире. 2010 йылдың 2 июленән эшләй. 
* Гөлназ Вәзих ҡыҙы Сафуанова — хәбәрсе. 2010 йыл.

### Элек эшләп киткәндәр
* Вәлиәхмәт Миңләхмәт улы Бәҙретдинов — яуаплы сәркәтип, *Эшләгән ваҡыты: башы ???? — аҙағы ????*
* Әхмәр Ғүмәр улы Үтәбаев — Баш мөхәррир урынбаҫары, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2008).
* Зөлфиә Ишбулат ҡыҙы Басырова — Баш мөхәррирҙең дөйөм мәсьәләләр буйынса урынбаҫары.
* Илгиз Вәкил улы Ишбулатов — хәбәрсе. 2010 - 2017
* Мөнир Ишкенә улы Иҡсанов — хәбәрсе. *Эшләй башлаған ваҡыты ????*

## [[Башҡорт Википедияһы]] Киске Өфө гәзитендә
* № 13, 31 март — 6 апрель, 2012 Мәғлүмәтлеләр… донъя менән хакимлыҡ итә

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Гәзитттең күп йыллыҡ архивы — 2006 йылдан, 160-сы һандан башлап
* «Киске Өфө» гәзитенең блогы
Мэттью Перри

**Мэ́ттью Лэ́нгфорд Пе́рри** (, 19 август 1969 йыл, АҠШ, Массачусетс, Уильямстаун - 
28 октябрь 2023) — Америка һәм Канада актеры. Башлыса «Дуҫтар» сериалындағы *Чендлер Бинг* роле менән танылған.

Шулай уҡ «Элли Макбил», «Беверли-Хиллз, 90210», «Клиника» сериалдарында ролдәр башҡарған һәм «Симпсондар» эпизодын тауышландырған.

## Иҫкәрмәләр
Хорват теле

**Хорват теле** (6,200,000) рәсми рәүештә Хорватия, Босния һәм Герцеговина.

right|350px
thumb|right|250px|Хорват теле 1100.
thumb|right|150px|Хорват теле 1200.
thumb|right |200px|Хорват теле 1368.
thumb|right| 200px|Хорват теле 1380—1400.

Хорват латин әлифбаһы «Гаевица»

Файл:Latin alphabet Aa.svg|(**a**)
Файл:Latin alphabet Bb.svg|(**be**)
Файл:Latin alphabet Cc.svg|(**ce**)
Файл:Latin alphabet Čč.png|(**če**)
Файл:Latin alphabet Ćć.svg|(**će**)
Файл:Latin alphabet Dd.svg|(**de**)
Файл:Latin alphabet Dždž.png|(**dže**)
Файл:Latin alphabet Đđ.svg|(**đe**)
Файл:Latin alphabet Ee.svg|(**e**)
Файл:Latin alphabet Ff.svg|(**ef**)
Файл:Latin alphabet Gg.svg|(**ge**)
Файл:Latin alphabet Hh.svg|(**ha**)
Файл:Latin alphabet Ii.svg|(**i**)
Файл:Latin alphabet Jj.svg|(**je**)
Файл:Latin alphabet Kk.svg|(**ka**)
Файл:Latin alphabet Ll.svg|(**el**)
Файл:Latin alphabet Ljlj.png|(**elj**)
Файл:Latin alphabet Mm.svg|(**em**)
Файл:Latin alphabet Nn.svg|(**en**)
Файл:Latin alphabet Njnj.png|(**enj**)
Файл:Latin alphabet Oo.svg|(**o**)
Файл:Latin alphabet Pp.svg|(**pe**)
Файл:Latin alphabet Rr.svg|(**er**)
Файл:Latin alphabet Ss.svg|(**es**)
Файл:Latin alphabet Šš.png|(**eš**)
Файл:Latin alphabet Tt.svg|(**te**)
Файл:Latin alphabet Uu.svg|(**u**)
Файл:Latin alphabet Vv.svg|(**ve**)
Файл:Latin alphabet Zz.svg|(**ze**)
Файл:Latin alphabet Žž.png|(**že**)
Файл:Latin alphabet i+e.svg|(*i(j)e*)
Файл:Latin alphabet r+r.svg|(*ŕ*)

* Хорват теле 1 
* Хорват теле 2
Тамаша (журнал)

**Тамаша** — театр, музыка, халыҡ ижады, һынлы сәнғәт, кино, телевидение тураһында нәфис-публицистик журнал.

## Тарих
1995 йылда нәфис-публицистик альманах булып донъя күрә, 1999 йылдан — журнал булараҡ нәшер ителә.

## Тауисирлама
Журналдың ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы һәм «Тамаша» журналы редакцияһы — Башҡортостан Республикаһының ҡаҙна предприятиеһы.

«Тамаша» журналы Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге, сәнғәт һәм мәҙәниәт өлкәһенә ҡараған ойошмалар менән тығыҙ бәйләнештә эшләй. Республиканың абруйлы баҫмаһы биттәрендә күренекле сәхнә оҫталары һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре сығыш яһай, оло быуын вәкилдәренең йәштәргә аманаты, сәхнә серҙәре, ҡыҙыҡлы әңгәмәләр, ноталары менән йырҙар, сценарийҙар баҫыла. Рәссамдарҙың билдәле һүрәттәрен, арҙаҡлы шәхестәрҙең портреттарын күрергә мөмкин. Журнал бай йөкмәткеле, уның рубрикалары һәм темалары бихисап, күп һанлы гәзит-журналдары араһында «Тамаша» айырылып тора: журналдың үҙ йөҙө, үҙ абруйы бар, уҡыусылар менән бәйләнеште өҙмәй. Башҡортостан мәҙәниәтенең үткәнен, бөгөнгө тормошон сағылдырған, киләсәген күҙаллаған журнал. 

Журналда:
* ижтимағи-сәйәси темалаға материалдар,
* мәҙәниәт тарихы буйынса мәҡәләләр,
* арҙаҡлы шәхестәрҙең хәтирәләре,
* драматургтарҙың яңы пьесалары,
* сценарийҙары,
* сәнғәт әһелдәре менән киң һәм тәрән йөкмәткеле, мауыҡтырғыс әңгәмәләр,
* бөгөнгө сәнғәт, мәҙәниәт проблемалары һәм уларҙы хәл итеү юлдарын эҙләгән аналитик мәҡәләләр,
* артистар тормошонан мәҙәк хәлдәр,
* рәссамдарҙың ижади портреттары, картиналарының репродукциялары,
* ижади темаларға диспут-бәхәстәр,
* драматургия, актерлыҡ һәм режиссерлыҡ оҫталығына арналған мәҡәләләр, ижади лабораториялар,
* мәҙәниәт сараларын һүрәтләгән көндәлектәр
* үҙешмәкәр сәнғәт, кино сәнғәте, радио, телевидение, музей, китапхана эшмәкәрлеге, алдынғы мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренең эш тәжрибәһен пропагандалау,
* популяр йырҙар донъя күрә.

## Баш мөхәррирҙәре
* Ғәйетбаев Наил Әсхәт улы (1995—2010)
* Ҡоҙаҡаев Фәнил Шәмсетдин улы (2010—2013)
* Латыпов Сөләймән Йәнғәли улы (2013—2020) 
* Зарипов Илшат Булат улы (2020 йылдан)
## Хеҙмәткәрҙәре

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Һәнәк (журнал)

**Һәнәк** — сатира һәм юмор журналы. Журнал айына бер тапҡыр башҡорт телендә сыға.
«Һәнәк» халыҡ араһында киң танылыу алған ҡыҙыҡлы, мәрәкә, күңелле һәм фәһемле баҫма. Журналда фельетондар, юморескалар, шиғыр-хикәйәләр, ҡыҙыҡлы карикатуралар, көләмәстәр баҫыла.

## Журналдағы рубрикалар
* «Элеп алдым, һелкеп һалдым»
* «Әйттем — бөттө»
* «Әҙ-мәҙ мәҙәк»
* «Күрмәһәң — күр»
* «Беҙҙең ауыл мәҙәктәре»
* «Сәхнә сәхифәләре»
* «Туҙға яҙмағандарҙан»
Ҡыҙыл таң (гәзит)

**Ҡыҙыл таң** () — Башҡортостан Республикаһының татар телендә Өфөлә нәшер ителгән ижтимағи-сәйәси гәзите. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһы Дəүлəт Йыйылышы — Ҡоролтай, Башҡортостан Республикаһы Хɵкүмəте.

## Тарихы
* 1918 йылдың 1 мартында «Башҡортостан» гәзите менән бергә Ырымбурҙа баҫтырыла башлай. Ошо дата гәзиттең барлыҡҡа килеү көнө тип иҫәпләнә.
* 1924 йылдың апреленән башлап «Башҡортостан» гәзитенең татар телендә ҡушымтаһы булып сыға. Ошо уҡ йылдың 2 авгусынан «Яңы ауыл» (*«Яңа авыл»*) исеме менән баҫыла.
* 1930 йылдан 1941 йылғаса «Коммуна» исеме менән нәшер ителә.
* 1941 йылдың 8 июленән 1944 йылдың 12 мартына хәтлем гәзитте сығарыу туҡтатылып тора — гәзиттең бар журналистары һуғышҡа китә.
* 1944 йылдың 12 мартынан башлап үҙаллы баҫма булып хәҙерге исеме менән баҫтырыла.

## Баш мөхәррирҙәре
* 1918—????: Бәхтигәрәй Шәфиев.
* 1924—1937: Муса Йосопов, Ғайса Ғәббәсов һәм Имай Насыри;
* 1937—1941: Мөхәммәт Бикбулатов, Шәрәфи Шаймарҙанов;
* 1944: Ғәли Ризуанов;
* 1944—1948: Ғата Нурулла улы Алмаев;
* 1948—1950: Ғарифулла Ғөзәйеров;
* 1950—1951: Фәйзи Ғилметдин улы Шаяпов;
* 1951—1964: Ғата Нурулла улы Алмаев;
* 1964—1967: Таһир Ахунйәнов;
* 1967—1986: Рәмил Мирғәзиән улы Дашкин;
* 1986—1991: Муса Ғайса улы Мулюков;
* 1991—1994: Рәсих Ханнанов;
* 1994—2001: Марат Нуриәхмәт улы Муллаҡаев;
* 2001 йылдың 1 февраленән — Фаил Фәтхетдинов.

## Билдәле хеҙмәткәрҙәре
Гәзиттә Башҡортостандың күп танылған яҙыусылары һәм шағирҙары эшләгән: 
* Мәжит Ғафури, Әнғәм Атнабаев, Сәйфи Ҡудаш — Башҡортостандың халыҡ шағирҙары;
* Нәжиб Асанбаев — Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы;
* Ғариф Ғүмәр, Фәнил Әсәнов, Әнүәр Бикчәнтәев, Динис Исламов, Хәмит Сәмихов, Әсғәт Мирзаһитов — яҙыусылар;
* фән докторҙары: Үзбәк Ғимаҙиев, Илдар Низамов, Марсель Бакиров һ. б.

## Наградалары
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1968).

## Ҡаҙаныштары
* «Ҡыҙыл таң» гәзите 2016 йылда Башҡортостанда Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыуҙы яҡтыртыу буйынса иң яҡшы киң мәғлүмәт сараларының береһе тип танылды.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Гәзиттең сайты , урыҫ телендә бите
Рәжәп Тайип Эрдоған

**Рәджәп Тайип Э́рдоған** (, 26 февраль 1954 йыл) — төрөк дәүләт һәм сәйәсәт эшмәкәре. Төркиә Йөмһүриәтенең 12-се Президенты (2014 йылдан). Ғәҙеллек һәм үҫеш партияһы лидеры.

## Биографияһы
* 1954 йылдың 26 февралендә Истанбулдың Бейоғлу районы Касымпаша кварталында тыуған.
* 1973 йылда Истанбулдың имам-хатыбтар дин мәктәбен тамамлай.
* 1980 йылға тиклем төрлө транспорт ойошмаларында эшләй.
* 1980 йылдың 12 сентябрендә Төркиәлә 3-сө хәрби түңкәрелеш була.
* 1994 йылда Истанбул мэры вазифаһына һайлана.

2014 йылдың 10 авгусында  Рәжәп Тайип Эрдоған граждандарҙың тура һайлау юлы аша 51.79% тауыш менән  президент итеп һайлана. 

Реджеп Тайип Эрдоған - Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтының почётлы докторы (2011)
Йәншишмә (гәзит)

**Йәншишмә («Йәш төҙөүсе», «Башҡортостан пионеры»)** — 1929 йылдан башлап башҡорт телендә балалар һәм үҫмерҙәр өсөн нәшер ителгән республика гәзите. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, «Башҡортостан Республикаһы» нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Баш мөхәррире — Мирсәйет Ғүмәр улы Юнысов.

## Тарихы
1929 йылдың 12 декабрендә партия Башҡортостан өлкә комитеты башҡорт телендә балалар өсөн гәзит сығарыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. Уға ярашлы 1930 йылдың 12 февралендә балалар баҫмаһы «Йәш төҙөүсе»нең тәүге һаны донъя күрә. Уны Хәй Мөхәмәтйәров мөхәррирләй. Яңы гәзиттә Ғариф Ғүмәр, Мәлих Харис, Рәшит Ниғмәти, Ҡадир Даян, Мостай Кәрим, Сәғит Агиш һәм башҡалар әүҙем авторҙар була. Муса Ғәли, Зәйнәб Биишева, Фәрит Иҫәнғолов, Шәриф Бикҡол, Әнүәр Бикчәнтәев, Файыҡ Мөхәмәтйәнов, Фәүзиә Рәхимғолова, Кәтибә Кинйәбулатова, башҡа күп әҙиптәр «сынығыуҙы» тап «Йәш төҙөүсе»лә ала.

1931 йылда уҡ 10 000-дән ашыу дана тираж йыйыуға өлгәшкән баҫма Башҡорт АССР-ының мәғариф өлкәһендә оло ярҙамсыға, тәрбиәсегә әйләнә.

Артабан тиражын 20 мең данаға тиклем күтәреүгә өлгәшкән гәзит, Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, сығыуҙан туҡтай һәм 1941—1959 йылдарҙа нәшер ителмәй тора.
Һуғыш йылдары үтеп, тормош бер аҙ яйлана, ил аяҡҡа баҫа башлағас, яңы быуын тәрбиәләүҙә "Йәш төҙөүсе"не тергеҙеү көнүҙәк мәсьәлә итеп ҡуйыла. Балалар һәм үҫмерҙәр гәзите 1959 йылда «Башҡортостан пионеры» исеме менән яңынан донъя күрә башлай. Мәргән, Ишғәле менән Ҡушғәле, аҙағыраҡ Гөлниса исемле үҙенсәлекле геройҙары барлыҡҡа килә. «Башҡортостан пионеры»ның үҫеп килгән быуында дуҫлыҡ, берҙәмлек, илһөйәрлек тойғолары, хеҙмәткә һөйөү тәрбиәләүҙә роле баһалап бөткөһөҙ. Уны уҡып буй еткергән балаларҙың байтағы хәҙер дәүләт эшмәкәрҙәре, сәнғәт оҫталары, яҙыусылар, журналистар, ғалимдар һәм башҡа төрлө белгестәр булып танылды.

Гәзит 1991 йылдан «Йәншишмә» исеме менән сыға. 2003 йылдан гәзит төҫлө итеп баҫыла.

## Рубрикалары

## Баш мөхәррирҙәре
* 1930 йыл — Хәй Мөхәмәтйәров; 
* 1931 йыл — Ғ.Кәримов;
* 1931 йыл — Н.Хисмәтуллина; 
* 1932 йыл — Н.Мөхәмәтшакиров; 
* 1932 йыл — Ш.Ғөбәйҙуллин; 
* 1933 йыл — Ҡ.Мортазин; 
* 1934 йыл — М.Саҡаева; 
* 1935 йылдан алып — Ғ.В.Ғөзәйеров; 
* 1939 йылдан алып — С.Моратшина; 
* 1959 йыл — Шәриф Бикҡол; 
* 1959 йылдан алып — Р.Х.Фәтҡуллин; 
* 1965 йылдан алып — В.Й.Дауытов; 
* 1971 йылдан алып — Миңлеғәле Яҡупов; 
* 1978 йылдан алып — Сафуан Әлибай; 
* 1986 йылдан алып — Рәмил Йәнбәк; 
* 1992 йылдан алып — Ғималетдин Яруллин; 
* 1998 йылдан алып — Мирсәйет Ғүмәр улы Юнысов.
## Республика кимәлендә ойошторған саралары

## Һылтанмалар
* 
* Родник духовности. Рамзия ИШБУЛАТОВА. Истоки. 10.02.2010.
Эстонияның административ бүленеше

Хәҙерге ваҡытта **[[Эстония|Эстония Республикаһы]]** 15 маакондтан (өйәҙҙән; ) тора, өйәҙ башы *старейшина (аҡһаҡал)*;  тип атала. Өйәҙҙәр ике төрлө муниципалитеттарға бүленә: ҡалалар (*linn*) һәм ҡасабалар (*vald*).

Тағы бер административ берәмеге — ҡасаба волосы (*alevvald*) —  2017 йылғы реформа һөҙөмтәһендә ғәмәлдән сығарылды. Ҡасаба волосы составына бер генә ҡасаба инә. Реформа үткәрелгәнгәсә, Эстонияла 6 ҡасаба волосы бар ине: *[[Аэгвийду]], [[Ярваканди]], [[Кохтла-Нымме]], [[Лавассааре]], [[Тоотси]]* һәм *[[Вяндра]]*.

Әлеге ваҡытта Эстония 213 муниципалитеттан ғибәрәт. 

Image:Eesti_maakonnad_2006 ru.svg|450px|center|thumb|*(При нажатии на изображение (название) какого-либо [[уезд]]а, будет осуществлён переход на соответствующую статью.)*
poly 149 174 230 291 137 327 40 263 Хийумаа
poly 197 110 338 228 338 319 263 375 203 242 Ляэнемаа
poly 225 294 271 387 233 585 38 511 21 363 Сааремаа
poly 534 33 567 172 515 174 492 245 421 185 342 240 246 141 Харьюмаа
poly 531 35 567 168 514 176 572 197 569 221 594 244 597 263 666 247 693 192 670 170 666 85 Ляэне-Вирумаа
poly 669 77 667 170 693 192 665 246 704 273 805 244 874 107 Ида-Вирумаа
poly 340 240 422 185 490 246 475 314 443 318 433 308 374 323 338 322 Рапламаа
poly 270 375 337 318 373 327 433 307 486 314 477 352 453 361 449 408 484 421 446 495 345 546 Пярнумаа
poly 476 309 515 173 573 197 569 223 594 243 596 275 546 317 505 340 484 335 491 313 Ярвамаа
poly 454 365 479 348 482 334 505 338 545 319 597 366 602 379 591 454 560 462 527 507 458 486 487 418 445 401 Вильяндимаа
poly 597 367 546 316 597 265 665 246 707 274 735 310 684 344 Йыгевамаа
poly 600 365 676 347 748 300 809 443 731 412 662 452 637 439 591 461 Тартумаа
poly 525 512 556 461 637 442 662 453 658 495 632 501 652 588 622 598 Валгамаа
poly 656 492 660 452 732 412 806 445 840 514 756 522 753 501 Пылвамаа
poly 634 502 659 493 756 502 756 521 816 524 765 612 654 619 Вырумаа


## Административ берәмек исемдәре хаҡында мәғлүмәт
Маакондтарҙың ҡыҫҡа исемдәре административ үҙәк йәки тарихи өлкәнең исеменә *maa* () һүҙен ҡушыуҙан барлыҡҡа килә. Шул уҡ өйәҙҙең "оҙон" (тулы) исемен яһар өсөн, был тамырҙы алып ташлап, янында *maakond* () һүҙен өҫтәргә кәрәк.

## Урындағы власть органдары
Урындағы вәкәләт органдары — волость һәм ҡала йыйылыштары (), башҡарма власть органдары иһә волость һәм ҡала идаралары () була.
Шына (механика)

thumb|Шынаның эш схемаһы
**Шына** — эш йөҙө осло мөйөшлө, призма формаһындағы ябай механизм. Эшкәртеүсе предметты айырыу, ярау, бүлеү өсөн ҡулланыла.
Шына — «ауыш тигеҙлек» исемле механиканың төрө.

Башҡорт телендә «йүкә шына ҡағыу» — «нимәлер алыу йәки нимәлер эшләтеү өсөн юрамал маҡтау» тигәнде аңлата.

## Тарихы
Шына ҡағыу бик күптән билдәле. 9000 йылдар элек Боронғо Мысырҙа карьерҙа таш аҡтарыу өсөн бронза шыналар ҡулланғандар. Шулай уҡ ағас шыналар ҡулланғандар. Ағас шыналарҙы еүешләгәс, улар бүртеп киңәйгәндәр. Индейҙар болон мөгөҙөн эшләгән шына менән ағас ярған, каноэ, торлоҡ һәм башҡа предметтар эшләгән.

## Эш принцибы
Эш йөҙөнә перпендикуляр йоғонто яһаған ике көс эш башҡара. Шына башҡарған *идеаль отош* — оҙонлоғоноң һәм тупаҫ яғы киңлеге сағыштырмаһына тиң. Шына оҙонораҡ һәм ослораҡ булған һайын көсө ҙурыраҡ була. *Реаль отош* ҡаршылыҡ көсөнә бәйләнгән.
IMA={L \over W}; IMA — идеаль отош, W — киңлеге, L — оҙонлоғо.

## Ҡулланыу
Шына ер өҫтөндә ятҡан ауыр предметтарҙы күтәреү, ағас ярыу өсөн ҡулланыла. Балта оҫталары предметтарҙы тура килтереү өсөн ҡуллана.
Шына принципы балта, ҡырҡҡы, бысаҡ, ҡаҙаҡ, энә, ҡаҙыҡ кеүек эш ҡоралдарында ҡулланыла.
Яңалиф

thumb|300px|Яңалиф менән яҙылған башҡортса текст.
[thumb|300px|[Икенсе бөтә донъя һуғышы|Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Ҡырымтатар телендә нацизм пропагандаһы яҙыуы – ғәрәп әлифбаһы һәм яңалиф менән яҙылған.]]
**Яңалиф** (**''яң**ы **əлиф**ба* һүҙҙәренән ҡыҫҡартыу; рәсми [[СССР|совет]] матбуғатында - *Новый тюркский алфавит*) — [[Советтар Союзы]]ның бар [[төрки телдәр]]е өсөн (шулай уҡ ҡайһы бер [[Төньяҡ Кавказ]] телдәре, [[монгол теле]] һәм был осорҙа бойондороҡһоҙ дәүләтле [[тыва теле]] өсөн) [[1928]]-[[1940]] йылда ҡулланылған [[Латин әлифбаһы|латин яҙмаһына]] нигеҙләнгән [[алфавит]].
[[1920]]-[[1930]] йылдарҙа Совет власы илдең аҙсылыҡ телдәрен латин әлифбаһына күсереүгә йүнәлтелгән сара алып барҙы. Тәүҙә ([[1921]]) күрше [[төрөк теле]]нән үрнәк алып, латин әлифбаһына [[әзербайжан теле]] күсте; тиҙҙән быға өс Төньяҡ Кавказ теле - [[осетин теле|осетин]], [[ингуш теле|ингуш]] һәм [[балҡар теле]] ҡушылды. [[1926]] йылдың мартында [[Баҡы]]ла үткән [[тюркология]] съезында төрки халыҡтар вәкилдәре ошо тәжрибәне өйрәнеп, уны башҡа телдәргә лә киңәйтеү файҙалы булыр, тип тапты. Махсус ойошторолған Яңалиф комитеты [[1927]] йылда ҡайтанан Баҡыла йыйылып, бар төрки телдәр өсөн латин яҙмаһында нигеҙләнгән яңы әлифбаны ҡабул итте. Яңы "Дөйөм төрки әлифба" 34 хәрефтән торған; айырым төрки телдәр өсөн (шул иҫәптән [[башҡорт теле]] өсөн дә) кәрәкле осраҡта өҫтәлмә хәрефтәр индерелгән. 
Яңалиф [[1928]] йылда [[СССР]]-ҙың бөтә төрки телдәре өсөн рәсми рәүештә индерелә. [[1930]] йылдарҙа [[Төркиә]] менән Советтар Союзының мөнәсәбәттәре шаҡтай насарайғас, яңалиф ашығыс рәүештә [[Кирил әлифбаһы|кирилл әлифбаһына]] нигеҙләнгән яңы алфавиттарға күсерелә. Хәҙерге ваҡытта яңалиф ҡулланыуҙан сыҡҡан.
Яңалифтың 34 хәрефенең туғыҙы [[Һуҙынҡы|һуҙынҡы өндәрҙе]] билдәләй; береһе - тамаҡ төбө ҡымтыу өнө өсөн (башҡортса *Ҡөрьән*, *тәьҫир'' һүҙҙәрендә һымаҡ) ҡулланылған апостроф ('). Сит телдәрҙән алынған исемдәрҙә өҫтәлмә хәрефтәр ҡуллынылыуы ла ихтимал булған. 

## Башҡорт яңалифы

__TOC__

Башҡорт яңалифы дөйөм яңы төрки әлифбаһына нигеҙләнеп, үҙенсәлекле өндәр өсөн ике өҫтәлмә хәреф индергән.
1930-сы йылдарҙа күп башҡорттар яңалиф нигеҙендә уҡырға-яҙырға өйрәнә. Бөйөк Ватан һуғышына киткән башҡорт ир-атының күпселеге туған-ырыуҙарына хаттарын был алфавитта яҙған; ошо осорҙа ситкә күскән башҡорттар 1950 – 1960 йылдарҙа ла яңалиф менән яҙыуы билдәле.
1940 йылда башҡорт теле хәҙерге кириллица нигеҙле алфавитҡа күсерелә.
Наръяна ңэрм (гәзит)

**Наръяна Ңэрм**, ненецса **** — Ямал-Ненец автономиялы округында (Салехард ҡалаһында) ненец телендә сығарылған ижтимағи-сәйәси гәзит.

Күләме — 4 бит. Тиражы — 800—1000 дана.

Ҡушымтаһы — балалар өсөн «Мынико» гәзите.

Баш мөхәррире — Яунгад (*Яуңад*) Хабэча Хывар улы.
Хайуандар көнө

right|300px|thumb
**Хайуандар көнө** йәиһә **Бөтә Донъя хайуандарҙы яҡлау көнө** () — кешеләр иғтибарын хайуандар проблемаһына йүнәлтеүгә саҡырған халыҡ-ара көн. 4 октябрь көнөндә билдәләнә.

Был көнө билдәләү тураһында ҡарар 1931 йылда Флоренцияла  ҡабул ителә. 

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Гринпис

## Һылтанмалар
* World Animal Day
Башҡортостан уҡытыусыһы

**«Башҡортостан уҡытыусыһы»** — Башҡортостан Республикаһының ғилми-педагогик һәм методик журналы. Ойоштороусыһы — Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы. Өфөлә айына 1 тапҡыр башҡорт телендә сыға, материалдарҙың бер өлөшө урыҫ, мари, татар, удмурт һәм сыуаш телдәрендә баҫыла. Тиражы — 27 мең дананан ашыу (2011).

## Тарихы
1920 йылдың февраль айында журналдың беренсе һаны Стәрлетамаҡ ҡалаһында (ул ваҡытта — *Кесе Башҡортостандың* баш ҡалаһы) «Мәғариф эштәре» исеме менән донъя күрә. Йылдар үтеү менән, йәмғиәт һәм сәйәсәт талаптарына ярашлы, йөкмәткеһе, шулай уҡ исеме лә алмашына. 1924 йылдан журнал Өфө ҡалаһында — «Белем», 1931 йылдан «Культура революцияһы» исеме менән баҫыла. 1941—1952 йылдарҙа нәшер ителмәй. Хәҙерге «Башҡортостан уҡытыусыһы» исеме менән журнал 1936 йылдың майынан сыға башлай һәм бөгөнгө көнгә тиклем уҡытыусылар өсөн хеҙмәт итә.

Журнал наҙанлыҡты бөтөрөүҙә ҙур роль уйнай, башланғыс һәм ете йыллыҡ белем биреү, әҙәби башҡорт телен индереү проблемаларын яҡтырта. Уның ярҙамы менән башҡорт милли мәктәбе нигеҙҙәре практикаһы, беренсе дәреслектәр, уҡыу-методик ҡулланмалары индерелә. Журнал биттәрендә алдынғы педагогик тәжрибә пропагандалана, фәнни‑методик мәҡәләләр, дәрес өлгөләре, уҡыу пландары һәм программалары баҫыла.

*Рубрикалары*:

* Мәғарифҡа идара итеү;
* Башҡорт теле һәм әҙәбиәте;
* Тәрбиә һәм өҫтәмә белем биреү;
* Тәбиғи һәм теүәл фәндәр;
* Тыуған яҡты өйрәнеү;
* Милли телдәр һәм әҙәбиәттәр;
* Башланғыс мәктәп;
* Урыҫ теле һәм әҙәбиәте;
* Сит телдәр

## Мөхәррирҙәре

* Ченәкәй (1920—1925),
* Имай Насыри (1925—1931),
* С.Ғәйнуллин (1931—1936),
* М.Шаһибәкова (1938—1941),
* Ғ.Ғ.Ишбулатов (1952—1958),
* Н. И. Бикмәтов (1955—1961),
* Ә.В.Шоңҡаров (1961—1966),
* Ғ.Д.Ирғәлин (1966—1969),
* Ә.М.Ғарипов (1969—1971),
* С. Й.Ғүмәров (1971—2005),
* Т. С.Дәүләтбирҙина (2005—2007),
* С.Ғ.Кәримов (2007 йылдан).

2020 йылдың февралендә «Башҡортостан уҡытыусыһы» ғилми-педагогик һәм методик журналы үҙенең 100 йыллығын билдәләй.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы — «Башҡортостан уҡытыусыһы», журнал
Абсолют монархия

**Абсолют монархия** ( — тулы, шартһыҙ) — дәүләттең тулы власы (закон сығарыу, башҡарыу, суд, ҡайһы саҡта дини) бер кеше ҡулында булған монархияла идара итеү формаһы.
Монархия — диктатура һәм республиканан алда килгән идара итеү формаһы. Монархияны XVIII быуатҡа тиклем барлыҡҡа килгән барлыҡ дәүләт тә кисерә.

## Үҙенсәлектәре
Абсолют монархияла власть үҙәктә туплана, бюрократия аппараты, даими армия, полиция, социаль ҡатлам тармаҡтары үҫешә. Көнбайыш Европала абсолют монархияның иң көслө сағы XVII—XVIII быуатҡа тура килә. Рәсәйҙә абсолютизм XVIII—XX быуат башына тура килә.

## Хәҙерге заман
Хәҙерге заманда бер ниндәй шартһыҙ 6 дәүләтте абсолют монархия тип атап була: Бруней, Сәғүд Ғәрәбстаны, Оман, Ҡатар һәм Ватикан.

Берләшкән Ғәрәп Әмирлеге — 7 абсолют монархиянан торған федератив дәүләт.

Ватикан хәҙерге замандағы берҙән-бер теократик монархия.
Парламентар монархия

**Парламентар монархия** — монархтың власы конституция һәм парламент менән сикләнгән конституцион монархия төрө. Монархтың бер ниндәй ҙә власы юҡ, тик векәләтлек фунцияһын ғына башҡара.

* **Дуалистик монархия** — монархтың власы конституция һәм парламент менән сикләнгән конституцион монархия төрө. Монах уҙенә бирелгән хоҡуҡтар сигендә ирекле һәм уҙалла ҡарарҙар сығара ала.
Бындай дәүләттә монархтың роле бөтөнләй юҡ тип әйтеү дөрөҫ булмай. Дәүләт вәкиле булараҡ ул халыҡ ихтияжын яҡлай, тышҡы сәйәсәттә, көрсөк һәм эске конфликттар ваҡытында төрлө функциялар башҡара.
[center|500px|thumb|Парламентар монархия илдәре [ҡыҙыл төҫ менән, дуалистик монархия илдәре зәңгәр күк төҫ менән күрһәтелгән.]]
Дуалистик монархия илдәре: Иордания, Марокко, Кувейт, Берләшкән Ғәрәп Әмирлеге.

Конституцион монархия: Бөйөк Британия, Нидерланд, Бельгия, Дания, Норвегия, Швеция, Испания, Лихтенштейн, Люксембург, Монако, Андорра, Япония, Камбоджа, Малайзия, Таиланд, Бутан, Лесото, Канада, Австралия, Яңы Зеландия, Папуа - Яңы Гвинея, Соломон утрауҙары, Гренада, Ямайка, Сент-Винсент һәм Гренадины, Сент-Китс һәм Невис.
Сулпан

**Сулпан** (*[[Зөһрә (йондоҙ)|Зөһрә]]*, ; символы: ) — Ҡояшҡа яҡынлығы буйынса икенсе планета. Сулпан, Меркурий кеүек, астероидтар орбитаһынан эстә ята, шуға уны Ҡояш системаһының эске планетаһы тип атайҙар.

Сулпан күк йөҙөндә яҡтылығы буйынса, Ҡояш һәм Айҙан ҡалышып, өсөнсө урында тора. Сулпан Ҡояш байыр алдынан, йәки Ҡояш сығыр алдынан яҡшы күренә. Шуның өсөн уны *Шәреҡ йондоҙо*, йәки *Сулпан йондоҙо* тип атайҙар.

Сулпан Ергә оҡшаған планета тип квалификациялана. Ике планета ла тартылыу көсө, составы буйынса оҡшаш. Әммә ике планетала шарттар ҡырҡа айырыла. Сулпан ҡуйы көкөрт кислотаһы болото менән ҡапланған, был ҡуйы болот Сулпандың йөҙөн ҡарарға бирмәй. Әммә радиотулҡындар ярҙамында Сулпандың рельефын тикшерергә була. Был планетаның атмосфераһы тығыҙ, башлыса углекислый газдан тора. Был Сулпанда углекислый газды биомассаға әйләндерә алырлыҡ органик тормош һәм углерод әйләнеше булмау менән аңлатыла.

Бик борон Сулпан йөҙө бик ҡыҙған һәм Ерҙәге кеүек океандар, урынында сүллек пейзажы ҡалдырып, парға әйләнеп бөткән. Магнит ҡыры көсһөҙ булғанға һыу парҙары Ҡояш еле менән йондоҙ-ара арауыҡҡа таралған.

Атмосфера баҫымы Ерҙәгенән 92 тапҡыр ҙурыраҡ. Сулпан өҫтө вулкан эшмәкәрлеге эҙҙәрен һаҡлай. Сулпанда плиталарҙың тектоник хәрәкәте күҙәтелмәй, был өҫтөндә һыу булмау менән аңлатыла.

Сулпанда атмосфера булыуын 1761 йылдың 6 июнендә М. В. Ломоносов аса.

## Дөйөм мәғлүмәт
Ҡояштан Венераға тиклем яҡынса 108 млн км (0,723 а. е.). Венеранан Ергә тиклем алыҫлыҡ 38-ҙән 261 млн км-ға тиклем үҙгәрә. Венераның орбитаһы түңәрәккә бик яҡын. Ҡояш тирәләй әйләнеү периоды 224,7 ер тәүлегенә тиң; уртаса орбита тиҙлеге — . Орбита ауышлығы эклиптика буйынса 3,4°. Ҙурлығы буйынса был планета ергә яҡын. Радиусы 6051,8 км (ер менән сығыштырғанда 95 %), массаһы — 4,87 кг (ер менән сағыштырғанда 81,5 %), уртаса тығыҙлығы — 5,24 г/см³. Ирекле төшөү тиҙлеге , икенсе космос тиҙлеге — .

Венера ергә оҡшаған планета тип квалификациялана. Уны ерҙең «һеңлеһе» тип тә атайҙар, сөнки ике планета ҙурлығы менән дә, составы менән оҡшаш. Тик планеталағы шарттар ғына ныҡ айырыла. Венерала, ергә оҡшаған планеталар менән сағыштырғанда, атмосера бик тығыҙ. Атмосфера, башлыса, углекислый газдан тора. Планетаның өҫлөгө көкөрт кислотаһынан торған болоттар менән ҡапланған. Болоттан аша планета өҫлөгө күренмәй. Ҡуйы болоттар аҫтындағы планетаның ҡҫлөгө тураһында бәхәстәр XX быуатҡа тиклем дауам итә. Венераның болоттары радиотуоҡындар өсөн үтә күренмәле, был ысул менән планетаның рельефы өйрәнелде.

Бик борон заманда Венерала Ерҙәге кеүек океандар булған тип фаразлана. Океандар кибеп, парға әйләнеп осоп бөткән. Улар урынында буш сүллектәр һәм ҡаялар тороп ҡалған. Бер гипотеза буйынса, Венерала магнит ҡыры бик көсһөҙ, шул сәбәпле Ҡояш нуры тәьҫирендә һыу тарҡалып бөткән. Ҡояш еле тарҡалған һыуҙы планета-ара арауыҡҡа таратҡан. Планетаның атмасфераһы хәҙер ҙә водород һәм кислородты 2:1 нисбәтендә юғалта икәне иҫбатланған.

## Әҙәбиәт
* *Короновский Н. Н.* Морфология поверхности Венеры // Соросовский образовательный журнал.
* *Бурба Г. А.* Венера: русская транскрипция названий // Лаборатория сравнительной планетологии ГЕОХИ, май 2005 г.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Ибраһими диндәр

[thumb|300px|right|Эре ибраһими диндәрҙең тамғалары: [Йәһүҙилек (өҫтә), Христианлыҡ (һулда) һәм Ислам (уңда).]]
[thumb|300px|Ер шарында ибраһими (алһыу) һәм [Дхарма|дхармик (һары төҫтә) диндәрҙең таралышы]]

**Ибраһими диндәр** — боронғо семит халыҡтарының уртаҡ дини йолалары нигеҙендә барлыҡҡа килгән монотеистик (бер Аллаға ышаныусан) диндәр төркөмө.
Риүәйәттәр буйынса, бөтә семит халыҡтарының шәжәрәһе Ибраһим пәйғәмбәргә барып тоташа — «ибраһими диндәр» атамаһы ошонан килә.
Донъяла киң таралған ибраһими диндәр һанына йәһүҙилек, христианлыҡ һәм ислам инә.

Йәһүҙилек үҙен Ибраһим пәйғәмбәрҙең ейәне Яҡуп тоҡомоноң дине тип таныта — туфан ҡалҡҡандан һуң кеше нәҫелен тергеҙгән Нухтың иң яратҡан улы Сам булған, Ибраһим иһә Самдың тура тоҡомонан килә.
Христианлыҡ I быуатта йәһүҙилектең бер йүнәлеше булараҡ башланып, үҙенсәлекле ҡараш-тәртиптәрен тиҙ үҫтерә һәм айырым дингә әүерелә; уның айырмалы һыҙаттарының иң мөһиме — йәһүҙилектең «айырым алынған халыҡтың махсус дине» үҙаңы урынына «бар халыҡтарҙың дини берләшмәһе» (йәғни христиан сиркәүе) идеяһы.
Ислам VII быуатта Мөхәммәт пәйғәмбәр тарафынан Ҡөрьән тәғлимәттәренә терәлеп нигеҙләнә; уның тәү тамырҙары йәһүҙилек һәм христианлыҡ менән йәнәш килә һәм ерле ғәрәп ғөрөф-ғәҙәттәренә таяна. Исламдың үҙенсәлекле һыҙаты ─ христианлыҡҡа оҡшаш бөтә кешеләр һәм бар халыҡтар өсөн асыҡ булыуы һәм шул уҡ ваҡытта христианлыҡтың ҡатмарлы «бер уҡ ваҡытта бөр бөтөн һәм өс заттан тороусы» тигән Аллаға ҡарашы урынына асыҡтан-асыҡ берҙәм монотеистик ҡарашы.

Өс дин тарихтары ағымында йәнәш үҫә килә һәм бер-береһенә йоғонто яһай. Улар бер-береһенә айырылғыһыҙ рәүештә бәйләнгән тип иҫәпләнә — сығыштары менән ҡәрҙәш булыуҙан тыш, улар төп һыҙаттарында ла билдәле яҡынлыҡ күрһәтә:

* Өсөһө лә үҙҙәрен монотеистик дин тип иҫәпләй (шулай ҙа, ислам да, йәһүҙилек тә христиалыҡтың быға дәғүәһенә шик менән ҡарай); өсөһө лә Алланы танып белерлек булмаған, бар донъяны яратыусы һәм әхләҡи ҡанун биреүсе иң юғары зат тип күрә.
* Өсөһө лә Ибраһим пәйғәмбәргә бәйле дини йолаларҙы таный.
* Өсөһө лә изге китаптарында бәйән иткән кешеләр, ваҡиғалар һәм ҡитғалар күпселегендә бер-береһенә тап килә (хәйер, бер үк ваҡиғаларҙы тасуирлау юлдары, шәхестәрҙең ролдәре һәм дөйөм баһалар йыш ҡына бер-береһенән айырылып тора).

thumb|300px|Донъяла диндәр таралышы (%)
Бөгөнгө көндә ошо өс динде барлығы 3.8 миллиард самаһы кеше тота — был ер йөҙөндә торған бөтә халыҡтың яҡынса яртыһын тәшкил итә.

Ибраһими диндәр донъяла таралған башҡа диндәргә, әйтеп үткәндә индуизмға, буддизмға, сикхизмға, джайнизмға, конфуцианлыҡҡа һәм даосизмға ҡаршы ҡуйыла. Был диндәр Һиндостанда таралған дхармик һәм Көнсығыш Азияла таралған даоик дин төркөмдәренә ҡарай.

## Башҡа ибраһими диндәр
Үрҙә күрһәтелгән өс диндән тыш, түбәндәгеләр ҙә ғәҙәттә Ибраһими диндәр һанына инә, тип иҫәпләнә. Был диндәрҙең өсөһө лә сикләнгән төбәктәрҙә генә таралған:
* растафарианлыҡ
* бахаи
* караизм

Төркөм:Диндәр
Конституцион монархия

**Конституцион монархия** — идара итеүсе монархтың власы конституция менән сикләнгән монархия. Конституцион монархияла закон сығарыусы власть — парламент, башҡарыусы власть — хөкүмәт.

Ғәҙәттә монархтың власы юридик контрасигнатура (ғәмәлләштереү өсөн министрҙың яуаплылыҡ имзаһы) менән сикләнгән. Монарх ҡулында реаль власть юҡ. Уның даирәһендәге министрҙарҙы тәғәйенләү, һуғыш башлау, солох килешеүе төҙөү һ.б. дәүләт эштәре парламент тарафынан раҫланғас ҡына көсөнә инә. Монарх «идара итмәй, ә батшалыҡ итә». Шулай ҙа ул дәүләт вәкиле, дәүләт символы булып ҡала.

Дуалистик монархия илдәре: Иордания, Марокко, Кувейт, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре.

Конституцион монархия: Бөйөк Британия, Нидерланд, Бельгия, Дания, Норвегия, Швеция, Испания, Лихтенштейн, Люксембург, Монако, Андорра, Япония, Камбоджа, Малайзия, Таиланд, Бутан, Лесото, Канада, Австралия, Яңы Зеландия, Папуа - Яңы Гвинея, Соломон утрауҙары, Гренада, Ямайка, Сент-Винсент һәм Гренадины, Сент-Китс һәм Невис.
Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры

**Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры** — Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә урынлашҡан, Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып ойошторолған милли ҡурсаҡ театрҙарының береһе. Театр 1932 йылда эш башлаған.

Театрҙың репертуарын «Ҡамыр батыр» (И. Раулев), «Ҡара тауыҡ» (И. Погорельский), «Һарынуш» (И. Байбурин) һымаҡ балалар өсөн спектаклдәр тәшкил итә. Бынан тыш, театр өлкәндәр өсөн дә тамашалар ҡуя: «Аҡ пароход» (С. Айытматов), «Ҡара йөҙҙәр» (М. Ғафури), «Ташлама утты, Прометей!» (М. Кәрим) һ.б.

Ырымбур, Екатеринбург, Санкт-Петербург ҡалаларында халыҡ-ара фестивалдәрҙә ҡатнаша. Сираттағы ошондай сара — 2015 йылдың 1 — 18 февралендә Һиндостандың баш ҡалаһы Делиҙа үткән XXVIII «Суражкунд Мела» халыҡ кәсептәре һәм фольклоры халыҡ-ара фестивале. Тамашасыларға театр «Урал батыр», «Һинд легендаһы» һәм «Панчатантра» спектаклдәренән өҙөктәр тәҡдим итте.

Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры Германия, Польша, Швеция, Швейцарияла һәм Һиндостанда гастролдәрҙә булды.

1976 йылда театр яңы бинаға күсә.
1988 йылда «Һинд легендаһы» спектакле өсөн театр Джавахарлал Неру исемендәге халыҡ-ара премияға лайыҡ була.
thumb|left|Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрының «Һинд легендаһы» спектакленән күренеш

## Һылтанмалар
* Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрының рәсми сайты;
* Башҡортостан 450 сайтында театр тураһында;
* Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министрлығы сайтында театр тураһында ;
* Ҡурсаҡ театрының «Урал батыр» спектаклен Һиндостанда күрһәтәсәктәр;
* Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры Һиндостандағы халыҡ-ара фестивалдә өс спектакль күрһәтте.
Өфө «Нур» татар дәүләт театры

**Өфө «Нур» татар дәүләт театры** — Өфө ҡалаһында эшләгән татар театры.

Өфөлә татар театрын 1912 йылда Ҡазандағы «Сәйәр» театры актёры Сәхипьямал Ғиззәтуллина-Волжская ойоштора. Труппа 1918 йылға тиклем эшләй.

1989 йылда бер төркөм активистар татар театрын тергеҙә. Ул баштараҡ театр-студия була, 1991 йылда «Нур»ға «дәүләт театры» статусы бирелә.

«Нур» театры төрлө фестивалдәрҙә ҡатнаша.

## Ҡаҙаныштары
* 2019 йылдың 9—13 ғинуарында театрҙың Ҡазандағы гастролдәре ҙур уңыш менән үтә. Бөтә донъя татар конгрессы коллективҡа самауыр бүләк итһә, актёрҙар Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Сәүиә Сираева, Башҡортос тандың халыҡ артисы Рәсимә Ғәйфуллина һәм Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Илдар Вәлиевҡа «Татар халҡы алдында ҙур хеҙмәттәре өсөн» миҙалын тапшырҙы. Башҡортостандың атҡаҙанған артистары Лияна Хәйретдинова, Миңленур Сәйетова-Ғиззәтуллина һәм Айрат Фәтиховҡа Татарстан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының Рәхмәт хаттары тапшырылды.  
* 1998 йылда Ҡазанда Кәрим Тинчурин исемендәге театр фестивалендә «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» өсөн призы Резида Фәхруллинаға бирелә. 2001 йылда Өфөлә III Республика балалар спектаклдәре фестивалендә Салауат Нурисламовҡа «Иң яҡшы ирҙәр роле» призы бирелә.
* 1997 йылда Стәрлетамаҡта үткән «Театр яҙы-97» фестивалендә «Иң яҡшы актёр дуэты» призын Башҡортостандың халыҡ артистары Сәүиә Сираева менән Дәриға Фәйзуллина ала.
* 1996 йылда Ҡазанда Кәрим Тинчурин исемендәге театр фестивалендә «Икенсе пландағы иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» призына Мөнирә Сәйетова лайыҡ була.

## Һылтанмалар

*   
* Аралбаева Л. В Уфе Татарский театр «Нур» отмечает 25-летний юбилей. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 9 декабрь.

## Иҫкәрмәләр
Амстердам

**Амстерда́м** (нидерл. *Amsterdam*) — Нидерландтың баш ҡалаһы. Төньяҡ Голландия провинцияһында урынлашҡан. Амстердам канал ярҙамында Төньяҡ диңгеҙ менән тоташа. Амстердам ҡалаһы исеме Амстел йылғаһы исеменән килә, ҡала ул йылғаның тамағында урынлашҡан.

Амстердам Төньяҡ диңгеҙ менән Норзе каналы аша тоташҡан.
2012 йылдың ә ғинуарына ҡарата Амстердамда 801 847 кеше йәшәй, ҡала округы менән бергә 2.3 млн. Амстердам, Европала 6-сы урында булған, Рандстад агломерацияһы өлөшө булып тора.
Ҡала атамаһы ике һүҙ ҡушылыуҙан барлыҡҡа килгән: «Амстел» — йылға атамаһы һәм «дам» — «дамба». XII быуатта бәләкәй генә балыҡсылар ауылы булған, Нидерландтың Алтын быуаты осоронда Амстердам донъялағы иң әһәмиәтле порттарҙың береһенә һәм эре сауҙа үҙәгенә әйләнә.

Ҡала төрлө мәҙәниәттәр үҙәге булып тора. Ҡалала 177 милләт вәкиле йәшәй. Амстердам, шулай уҡ Нидерландтың финанс һәм мәҙәни үҙәге. Донъялағы 500 иң эре компанияларҙың 7-һе Амстердамда урынлашҡан. Улар араһында
Philips һәм ING Groep. Ҡалала электән эшләп килгән фонд биржаһы эшләп килә.
Гринпистың үҙәге лә Амстердамда урынлашҡан.

Ҡаланың иҫтәлекле урындары: Рейксмюзеум, Винсент Ван Гог музейы, Ҡала музейы, Амстеле эрмитажы, Ҡыҙыл фонарҙар кварталы — йыл һайын 4,2 миллионтуристы йәлеп итә.

## Тарихы

## Климат
}
|-
|

|}

## Ҡәрҙәш ҡалалар
*  Пекин (), Ҡытай (29 октябрь 1994)
*  Ҡаһирә (), Мысыр
*  Монреаль (, ), Канада
*  Рига (), Латвия
*  Вашингтон, Колумбия округы, АҠШ
*  Нью-Йорк, Нью-Йорк (штат), АҠШ
*  Майами, Флорида, АҠШ
*  Чикаго, Иллинойс, АҠШ
*  Лос-Анджелес, Калифорния, АҠШ
*  Сан-Франциско, Калифорния, АҠШ

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
*Рәсми сайты
Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театры

**Башҡортостандың рус дәүләт академия драма театры** — Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөлә урынлашҡан Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы драма театры.

## Тарихы
1772 йыл — Өфөлә беренсе театр тамашаһын һөргөндәге поляк интеллегенцияһы, сәхнәне тиҙ генә ойоштороп, күрһәтә.

1841 йыл — Антрепренёр (шәхси театр тотҡан кеше) Н. А. Соколовтың беренсе профессиональ театр труппаһы эшләй башлай.

1861 йыл — Өфөлә беренсе театр бинаһы төҙөлә. Ул хәҙерге Матросов, З. Вәлиди, Цюрупа, Туҡай урамдарының квадратында урынлашҡан була. Театр 400 урынлыҡ тамашасыға иҫәпләнгән була.

1861 йылды Республика рус драма театры асылған йыл тип иҫәпләргә була.

1890—1891 йылдың ҡышында театрҙа Семенов-Самарский опера театры сығыш яһай, был операла әлегә берәүгә лә таныш булмаған, Федор Иванович Шаляпин хорҙа йырлай.

1891 йылдың 31 декабрендә театрҙа янғын сыға.

1894 йылда Өфөлә билдәле хәйриә эшмәкәре, спирт-араҡы һәм һыра заводы хужаһы В. А. Виденеев ағастан йәйге театр бинаһын төҙөй. Үкенескә ҡаршы, театр беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланмаған.

## Совет осоро
Совет хөкүмәтенең 1919 йылдың 26 августы «Театр эшен берләштереү» тигән декреты нигеҙендә дәүләт театр контораһы ойошторола. Театрҙы асыу 1919 йылдың 7 ноябрендә үтә. Был көндә Октябрь революцияһының 2 йыллығына «Азатлыҡ» исемле коммунистик апофеоз (маҡтау) һәм Р. Лоарҙың «Король Арлекин, йәки тәхеттәге кәмитсе» («Король Арлекин, или Шут на троне)» трагикомедияһы күрһәтелә.

1931—1941 йылдар — театрҙың үҫеш йылдары. Был йылдарҙа театр 150 әҫәрҙе сәхнәләштерә. 1935 йылда рус сәхнәһендә беренсе тапҡыр башҡорт пьессаһы — А. Таһировтың «Алатау» драмаһы ҡуйыла.

1939 йылдан 1982 йылға тиклем театр Гоголь урамындағы бинала урынлаша (хәҙерге Башҡорт дәүләт филармонияһы).
1982 йылда театр Октябрь проспектындағы яңы, техник яҡтан йыһазландырылған бинаға күсә.

1981 йылда театр Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә, ә 1998 йылда Рәсәй Федерацияһының мәҙәниәте һәм сәнғәтен үҫтереүгә индергән тос өлөшө өсөн уға «Академия театры» тигән юғары һәм маҡтаулы исем бирелә.
Программисты бизнес-приложений получают в два раза больше программистов других приложений. Каждый программист стремится стать программистом бизнес-приложений.
Театр — Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара театр фестивалдәре лауреаты.

## Һылтанмалар
*    
* Башҡортостандың рус дәүләт академия драма театры cайты
* «Театральная Россия» белешмәһендә театр тураһында бит
Туймазы татар дәүләт драма театры

**Туймазы татар дәүләт драма театры** —Туймазы ҡалаһында эшләгән драма театры. Театр асыу тураһында 1990 йылдың 6 апрелендә Башҡорт АССР-ы министрҙар советының 78 һанлы ҡарары сыға. Ошо ҡарар нигеҙендә ҡала башҡарма комитеты Суворов урамындағы мәҙәниәт һарайын драма театры ҡарамағына бирә.

1991 йылдың майында «Родина» мәҙәниәт һарайы сәхнәһендә Мирхәйҙәр Фәйзиҙең «Аҡ ҡалфаҡ» спектакле күрһәтелә. Беренсе театр миҙгеле 1991 йылдың 1 декабрендә башлана. Был көн театрҙы рәсми асыу көнө тип иҫәләнә.

1992 йылда театр ҡарамағына «Геофизаппаратура» заводының клубы бирелә.

Театр Республика һәм Рәсәй кимәлендәге фестивальдәрҙә уңышлы ҡатнаша. 

## Театр тураһында

* "Тиле йәшлек" уйға һалды
Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры

thumb|left| «Лавина» спектакленән күренеш
**Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры** — Өфө ҡалаһындағы театр. 1989 йылда *Йәш тамашасы театры* булараҡ асыла, 1995 йылда Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинеты ҡарарына ярашлы *Милли йәштәр театры* тип исемләнә.

1999 йылда камера сәхнәһе барлыҡҡа килә — был режиссерҙарға тәжрибә үткәрергә, яңы алымдар үҙләштерергә мөмкинлек бирә. Йәш коллектив «Камера сәхнәһендә классика»" проектын тормошҡа ашыра башлай.

2002 йылда театр үҙенең XIII миҙгелен яңы бинала башлай.

2006 йылдың ғинуарында Йәштәр театрына Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим исеме бирелә. Әҙиптең тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы театр уның әҫәрҙәре буйынса аудиокитаптар әҙерләне. Проект 2017 йылда БР башлығы грантына башҡарылды.

Театр асылғандан алып бында күренекле сәхнә оҫтаалары эшләй: Олег Ханов, Роза Кәримова, Әхтәм Абушахманов, Сәүиә Сираева һәм башҡалар.

Тәүге көндәренән үк театр ике телле булараҡ эш алып бара: ике (башҡорт һәм рус) труппаның да үҙ репертуары бар, ике телле тамашалар ҙа ҡуйыла, миҫал өсөн, Мостай Кәримдең «Яуҙы еңгән мөхәббәт», шағир-яугирҙарҙың әҫәрҙәре буйынса «Вспомним всех поименно» музыкаль-әҙәби композиция, А.Камюның «Калигула» трагедияһы, Зәйнәб Биишеваның «Кәмһетелгәндәр» романы һ.б

Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында балалар ҙа шөғөлләнә: Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Гөлшат Ғайсина етәкселегендә Балалар мюзиклы студияһы һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Людмила Воротникова етәкселегендә «Апельсин» балалар театр студияһы эшләй.

Театр артистары телевидение һәм кино сәнғәте менән дә тығыҙ бәйләнештә.

Театр ижади багажын сит ил, урыҫ, башҡорт классик әҫәрҙәре менән туплай. Театр бик күп фестивалдәрҙә ҡатнаша.

Художество етәксеһе-Ш.Бабич ис. Дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Мөсәлим Күлбаев;

Башҡорт труппаһының баш режиссеры- Ш.Бабич ис. Дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты Рөстәм Хәкимов.

"Тоҡ эсендәге бесәй" спектакле.jpg|«Тоҡ эсендәге бесәй» спектакле Мостай Кәримдең «Ҡыҙ урлау» пьесаһына нигеҙләнгән
Башҡортостан Республикаһының Милли йәштәр театры2.jpg|Театр фойеһы
Башҡортостан Республикаһының Милли йәштәр театры.jpg|Театр фойеһы
Башҡортостан Республикаһының Милли йәштәр театры 1.jpg|Театр фойеһы
Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры3.jpg|«Арба» спектакле

## Һылтанмалар
* Башҡортостан мәҙәниәт министрлығы сайты 
* Театр сайты 
* Азат Йыһаншин — Милли йәштәр театрының яңы директоры
* Йәштәр театры йәш быуынды аңларға тейеш
Мормон китабы

100px|right

**Мормон китабы** — Ғайсаның Һуңғы көндәрҙәге изгеләре сиркәүе () ағзалары араһында изге тип иҫәпләнгән яҙма. «Мормон китабы: Нефиянан алынған япраҡҡа Мормон ҡулы менән яҙылған бит» исеме менән беренсе тапҡыр 1830 йылдың мартында Джозеф Смит нәшер иткән. Смит аңлатыуынса һәм шулай уҡ китапта яҙылғанса, Мормон китабы билдәһеҙ «үҙгәртелгән египет телендә» алтын таҡтаға ҡырып яҙылған булған.
Салауат башҡорт дәүләт драма театры

**Салауат башҡорт дәүләт драма театры** — Башҡортостан Республикаһының Салауат ҡалаһындағы драма театры.

## Тарихы
Театр тарихы 1933 йылдан башлана: ул Ауырғазы районының Талбазы ауылында колхоз-совхоз театры булараҡ ойошторола. Театрға нигеҙ һалыусы — Елизавета Шляхтина-Сыртланова, башҡорт театр сәнғәтенең иң тәүге профессиональ актёрҙарҙың береһе.

Коллективтың тәүге труппаһы ике актёр ғаиләһе вәкилдәренән торған — Зәкиә һәм Ибраһим Әхмәровтар, Ғәзизә Насирова һәм Бикташ Кәлимуллин. Улар үҙ ваҡытында колхоз-совхоз театрҙарының бөтә республика фестивалендә лә төп приздарҙы яулап йөрөүселәр. Театр эшмәкәрлеге Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ла туҡтамай.

Актёрҙар өсөн тәүге йылдарҙа бер ниндәй уңайлыҡтар ҙа булмаған. Улар баракта, һуңынан төрлө яраҡлаштырылған биналарҙа, махсус сәхнәһеҙ  эшләргә мәжбүр булған. Театрҙың хәле яҡшы яҡҡа үҙгәреүе һәм, тәү сиратта, уның «йортло» булыуы 1977 йылда тәғәйенләнгән директор Марс Яппаров исеме менән турана-тура бәйле, нәҡ ул Салауат театрын бар йәһәттән дә яңы бейеклектәргә күтәреүсе. Ул — «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» һәм «Салауат ҡалаһының почетлы гражданы». 

Салауат театрына данлыҡлы артист Вәзих Сәйфуллин 1965 йылда килә һәм унда 35 йыл буйы эшләй.

Театрҙа 75 йыл элек булдырылған матур йолаларға, яңылыҡтарға, замана драматургияһына ҙур иғтибар бирелә: музыкаль постановкалар күп ҡуйыла, әҫәрҙәрҙең ысынбарлыҡҡа, тормошҡа, кешеләргә яҡыныраҡ булғандары сәхнәләштерелә.

## Директорҙары
* Барый Сафин (1933—1941)
* Әхмәров Ибраһим Әхмәр улы (1941—1959; 1964—1966)
* Нәжиб Асанбаев (1959—1961)
* Яппаров Марс Шәрип улы (1977—1997)
* Сәфәрғолова Наилә Абдулхай ҡыҙы (02.12.1998—30.05.2014)
* Азат Йыһаншин (15.07.2014—01.12.2014)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*     
* Башҡортостан мәҙәниәт министрлығы сайты 
* Салауат театры сайты
Стәрлетамаҡ рус дәүләт драма театры

**Стәрлетамаҡ рус дәүләт драма театры** — Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы драма театры.

XX быуат башында Стәрлетамаҡта бер нисә рус театры, опера ансамбле, башҡорт драма театры эшләй. 

1946 йылдың 5 февралендә Белорет драма театры базаһында рус дәүләт драма театры ойошторола. 

Труппаны БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Константин Христофорович Шахбазиди етәкләй. Театр У. Шекспир, Ф. Шиллер, Л. Н. Толстой, А. Н. Островский, А. П. Чехов, Т. Уильямс, Д. Камю, У. Фолкнер әҫәрҙәрен сәхнәләштерә, барлығы 400 пьеса ҡуйыла.

Театр эшмәкәрлегендә заманса алымдар менән ҡуллана. Театр репертуарында хәҙерге заман жанрҙарының бөтә спектры — трагифарс, фарс-раунд, рок-притча, трагикомик фантазия һәм башҡалар бар.
Театр төрлө фестиваль — конкурстарҙа ҡатнаша.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*   
* Башҡортостан мәҙәниәт министрлығы сайты 
* Салауат театры сайтында Стәрлетамаҡ театры тарихы
Юлиан календары

**Юлиан стиле**— Александрия астрономдары эшләгән һәм Юлий Цезарь тарафынан б.э.т. 45 ғәмәлгә керетелгән календарь.

Юлиан календары иҫкерген Рим календары урынына ҡабул ителә.

Был календарҙа йыл 1 ғинуарҙан башлана, был көндә б.э.т. 153 йылда һайлап ҡуйылған консулдар вазифаларын үтә башлаған.
Йыл иҫәбен б.э.т. 45 йылдың 1 ғинуарҙан иҫәпләргә Римдә Юлий Цезарь башлап ебәрә. Был тарихҡа Юлиан календары булып кереп ҡала. 325 йылда Юлиан календарын Византия ҡабул итә. Юлиан стиле буйынса бер йылда 365,25 тәүлек бар тип иҫәпләнгән. Йыл 365 көндән тора, дүрт йылға бер килгән кәбисә йылы 366 көндән тора.

## Айҙар

Юлиан календарын хәҙергә көндә Иерусалим, Рәсәй, Сербия, Грузия православие сиркәүҙәре файҙалана. Шулай уҡ Европа һәм АҠШ монастыр һәм мәхәллә мәктәптәре ҡуллана.
## Юлиан стиле һәм Григориан стиле араһында айырма
Ғәмәлдә иһә Ер Ҡояш тирәләй 365 тәлек 5 сәғәт 48 минут 46 секундта туры әйләнеш яһай. Шуға күрә календарҙа мөһим дата, көн менән төн тигеҙләшкән көн — 21 март быуаттар үткән һайын артта ҡала бара. XVI быуатта бар дата 10 көнгә артта ҡала. Был айырмана 1582 йылда Рим папаһы Григорий XIII төҙәтә. Был тарихҡа Григориан календары булып кереп ҡала.
Юлиан стиле һәм Григориан стиле араһында айырма быуаттар үткән һайын ҙурая бара. Был кәбисә йылды билдәләү менән бәйләнгән. Юлиан стилендә кәбисә йыл һәр дүрт йыл һайын билдәләнә. Григориан стилендә лә кәбисә йыл дүрт йылға бер, әммә 100-гә ҡалдыҡһыҙ бүленгән, 400-гә бүленмәгән йылдар кәсәбе түгел.
Фәтихова Лилиә Ғәрифулла ҡыҙы

**Фәтихова Лилиә Ғарифулла ҡыҙы** (3 ғинуар 1954 йыл) — эстрада артисы. 1975—2014 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһының нәфис һүҙ оҫтаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012).

## Биографияһы
Лилиә Ғарифулла ҡыҙы Фәтихова 1954 йылдың 3 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Солтанморат ауылында тыуған.

«Сәнғәткә һөйөү миңә ата-әсәйемдән килде, атайым заманында ‎Ауырғазы колхоз-совхоз театрында эшләгән. Өс йәшемдән ултырғысҡа баҫып шиғыр һөйләй торғайным. Артистар менән аралашып үҫтем», — тип хәтерләй бала сағын Лилиә Фәтихова. Урта мәктәптән һуң Стәрлетамаҡ культура ағартыу училищеһында уҡый.

Өфө сәнғәт училищеһын тамамлағас, Башҡорт дәүләт академия драма театрында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай.

Артабан Лилиә Фәтихова оҙаҡ йылдар филармонияла эшләй, үҙ һәләтен эстрадала аса. Йәш артист мәшһүр Кәтүк — Әхәт Уразмәтов етәкселегендә һөнәр серҙәренә өйрәнә.

Эстрада оҫтаһы булараҡ, күбеһенсә юмористик һәм сатирик көләмәстәр һөйләй, тамашасыны берсә шатландыра, берсә уйландыра. Тормош иптәше виртуоз баянсы Хәлит Фәтихов менән Илшат һәм Айнур исемле улдар үҫтерә. Улар ҙа сәнғәт юлын һайлаған.

## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт Дәүләт Филармонияһы: Фатихова Лилия Гарифулловна

## Һылтанмалар
*
Төньяҡ амурҙары (башҡорт яугирҙәре)

**Төньяҡ амурҙары** — 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан урыҫ шағиры Денис Давыдовтың, уҡ-йәйә менән ҡоралланған башҡорт яугирҙәрен боронғо грек алиһәһе амурға оҡшатып, биргән баһаһы.

1812 йылда Ырымбур губернаһында бөтәһе 40 кавалерия полкы төҙөлә, шул иҫәптән 28 башҡорт полкы. Хәҙерге Калуга өлкәһе ерендәге яуҙа 2 башҡорт полкы ҡатнаша. 4 башҡорт полкы Мәскәүҙе һаҡлауҙа ҡатнаша.

Шағир Денис Давыдов башҡорттар тураһында былай тип яҙа: "«Йәйә һәм уҡтар менән ҡоралланып, осло башлы бүрек һәм сыбар кафтандар кейеп, аттарға атланып» улар «Наполеонға ҡурҡыу һалырға еберелгән». Д. Давыдов һыбайлыларҙың батырлығын, тәүәкәллеген данлай «*[[Ҡалмыҡтар|ҡалмыҡ]], башҡорттарҙан торған ҡара болот урау юлдан дошмандарҙың тылына ташланып уларҙың ҡотон алды»*. Бындай баһаны француз генералы Марбо ла раҫлай. Ул үҙенең көндәлегендә *уҡ-йәйә менән ҡоралланған башҡорттар Наполеондың шәхси ҡарауылына һөжүм яһаны* тип хәтерләй.

Рәсәй ғәскәре менән башҡорт һыбайлылары 1814 йылда Парижға барып етә.
Ғафури районының Красноусол ауылында башҡорт полктарының 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыуына 205 йыл тулыуға арнап, "Төньяҡ амурҙары" мемориаль комплексы асыла. Ул халыҡтан йыйылған аҡсаға төҙөлә

## Ҡарағыҙ
* Башҡорт уғы

## Видео
 1812. Северные амуры

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Уроженец Уфы Ирек Баишев сохраняет в Германии память о «северных амурах». ИА «Башинформ», 12 апреля 2020 года   
* Ирек Баишев: «Северные амуры» порой даже больше известны в Германии, чем на родине.  ИА «Башинформ», 12 апреля 2020 года    
* РФ сегодня. Башкиры в Отечественной войне 1812 года
* Историко-культурное наследие Кубани. И Париж мы видали. 
* Как башкиры с луками воевали против Наполеона

## Әҙәбиәт
* Любезные вы мои... — Уфа. 1992.