Аҙыҡ өҫтәмәләре

"'Аҙыҡ өҫтәмәләре"' — технологик маҡсаттарҙа етештереү процесында, төргәндә, ташығанда йәки  һаҡларға кәрәк булғанда теләгән үҙенсәлектәр барлыҡҡа килтереү өсөн аҙыҡ-түлеккә ҡушыла торған матдәләр: мәҫәлән,  еҫ (ароматизаторҙар), төҫ (буяу), һаҡлау оҙайлығын арттырыу өсөн ҡулланылған (консерванттар), тәм биргестәр, консистенция булдырыу һәм башҡа матдәләр өҫтәү. Ҡайһы бер кешеләр аҙыҡ-түлекте шул көйө ҡулланырға ынтыла, әммә ябай тоҙ һәм борос та өҫтәмә булып тора .

## Файҙаланыу стандарттары
Күп илдәрҙең ҡануниәттәрендә етештерелгән продукттарҙа ҡулланылған  өҫтәмәләрҙе күрһәтеү талап ителә.  Классификацияла өҫтәмәнең тулы исеме лә (АҠШ-та, мәҫәлән — «һеркә кислотаһы») йәки тәртип номеры күрһәтелеүе лә мөмкин: «Е» хәрефе менән (Евросоюзда), мәҫәлән, E260 — һеркә кислотаһы номеры.E хәрефе ҡуйылмаған өҫтәмәләр ҙә бар, мәҫәлән, 154 номерлы өҫтәмә — был Brown FK буяуы, ул Бөйөк Британияла ғына ҡулланыла.

Аҙыҡ-түлек өҫтәмәләре һәм ҡушылмаларының халыҡ-ара стандарттары Халыҡ-ара  ауыл хужалығы ойошмаһының (JECFA) Берләшкән  эксперттар комитеты   һәм ФАО/ВОЗ Халыҡ-ара комиссияһы ҡабул иткән  Алиментариус Кодексы (Codex Alimentarius) менән билдәләнә һәм  ВТО-ға ингән илдәрҙең уларҙы үтәүе мотлаҡ. 

## Аҙыҡ-түлек стабилизаторҙары

Аҙыҡ-түлек стабилизаторҙары —  кондитер,  икмәк бешереү, һөт һәм ит ризыҡтары етештереү сәнәғәтендә текстура һәм форма биреү,  оҙайлы ваҡыт дауамында һаҡларлыҡ консистенция биреү өсөн ҡулланыла торған матдәләр. Мәҫәлән: изонатрий аскорбаты (Е-316), натрий цитраты (Е-331), кальций цитраты (Е-333), калий тартраты (Е-336), натрий фосфаты (Е-339), калий фосфаты (Е-340), кальций фосфаты (Е-341) һәм башҡалар
## Номерҙар буйынса классификация
Европа союзы илдәрендә  аҙыҡ-түлек өҫтәмәләре   классификацияһы өсөн  нумерация системаһы эшләй (1953 йылдан алып эшләй]. Һәр өҫтәмә Е хәрефе менән башланған уникаль номерға эйә.  Нумерация системаһы  халыҡ-ара Кодекс Алиментариус тарафынан ҡабул ителгән. Кодтың беренсе һаны уның дөйөм тәғәйенләнеше хаҡында һөйләй:

*  1 һанына - аҙыҡ-түлек буяуҙары кодтары башлана;
*  2 — консерванттар;
*  3:
** 300—322 — антиоксиданттар,
** 333—399 — антиоксиданттар һәм стабилизаторҙар;
*  4 — Эмульгаторҙар һәм стабилизаторҙар;
* 5 — төйөрләнмәһен һәм ойошмаһын өсөн ҡулланылған матдәләр;
* 6 — еҫ һәм тәм көсәйткестәр;
* 7 һәм 8 файҙаланылмай( антибиотиктар 710—713-тән башҡа);
* 9 - бешерелгән ризыҡтарҙы глазировкалағыстар, йомшартҡыстар һәм башҡа сифаттар биргән матдәләр.

Киң ҡулланыштағы ҡайһы бер матдәләрҙең, мәҫәлән, ванилин һәм модификацияһыҙ крахмалдың коды юҡ.

## Шулай уҡ ҡара
* Вкусовые добавки
* Список пищевых добавок E200-E299
* Реакция Майяра
* Олестра
* Вильжюифский список
* Пищевая инженерия

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Сарафанова Л. А. Пищевые добавки: энциклопедия / Л. А. Сарафанова, Изд. 2-е.- СПб.: Изд.-во Гиорд, 2004.- 808 с.
* Оценка некоторых пищевых добавок и контаминантов. 41 доклад объединенных экспертов ФАО/ВОЗ по пищевым добавкам, Женева. — М: «Медицина», 1994 г. — 72 с.
* Оценка некоторых пищевых добавок и контаминантов. 37 докладов объединенных экспертов ФАО/ВОЗ по пищевым добавкам, Женева. — М: «Медицина», 1974 г. — 48 с.
* *Петрухина А.* Из чего мы состоим? Из того, что мы едим… Наука и жизнь, № 1 (2009), стр. 26-29.
* Принципы оценки безопасности пищевых добавок и контаминантов в продуктах питания. — М.: «Медицина», 1991 г. — 158 с.
* *Росивал Л. и др.* Посторонние вещества и пищевые добавки в продуктах. — М.: «Лег. и пищ . пром.», 1982 г. — 264 с.
* Химия пищевых добавок: Тезисы докладов Всесоюзной конференции. Черновцы. — Киев: НПО «Пищевые добавки», 1989 г. — 256 с.
* *Штейнберг А. И. и др.* Добавки к пищевым продуктам (Гигиенические требования и нормирование). — М.: «Медицина», 1969 г. — 95 с.
* 

## Һылтанмалар
* Постановление Главного государственного санитарного врача РФ от 18 апреля 2003 г. N 59 «О введении в действие санитарно-эпидемиологических правил и нормативов СанПиН 2.3.2.1293-03» (с изменениями и дополнениями).