Үрге Этҡол

**Үрге Этҡол** () — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 888 кеше. Этҡол ауыл Советының административ үҙәге.
Почта индексы — 453224, ОКАТО коды — 80231830001.

## Тарихы

Этҡол ауылына 1774 йылда Юрматы ырыуының Аҙнай түбәһе кешеләре нигеҙ һалған. Беренсе күскенсе билдәһеҙ. Улы Сәфәрғәле Этҡолов 1774 йылда тыуған. Ейәндәре Тимербулат, Сынбулат (уның улдары: Фәттәхетдин, Хисаметдин.

XVIII быуат аҙағында ауыл 68 ихатанан тора, унда 358 кеше йәшәй. XIX быуат уртаһында 76 йортта 644 кеше йәшәгән. Х ревизия 423 кеше йәшәгән 65 йорттан торған төп ауылды һәм 290 кеше йәшәгән 36 ихатанан торған бүлендек ауылды күрһәтә. Үрге Этҡолда 1920 йылда 91 йортта 464 кеше иҫәпләнә, Түбәнге Этҡолда — 541 кеше һәм 123 йорт. Икеһе лә Аҙнаев улусы үҙәге булған Көҫәпҡол ауылынан 20 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡандар.

1833 йылда Яңы Юрматы ауылына 3 ғаилә (Айыт Ялсин, Абдулла һәм Йосоп Ишберҙиндәр) күсеп килә. Идара итеүсе Сенат указына ярашлы ауылға сумаҙанлы татарҙарҙың (почта ташыусы) 3 ғаиләһе килә.

Фамилияларҙы барлыҡҡа килтереүселәрҙең бер нисәһенең исемен атайыҡ. 1816 йылда бында 76 йәшлек Үҙәнбай Мусин һәм уның 36 йәшлек улы Салауат, ейәндәре Юныс (10 йәш), Яҡуп (8 йәшлек), Аллабирҙе (2 йәшлек) йәшәй.

1839 йылда 476 кеше йәшәгән 75 йортҡа 765 ат, 654 һыйыр, 239 һарыҡ, 150 кәзә тура килә. Өс йылдан һуң 464 бот көҙгө һәм 1840 бот яҙғы иген сәселгән. Шул уҡ ваҡытта ауыл янында һыу тирмәне булған. 1920 йылда Түбәнге Этҡол ауылында Ведерников тирмәне эшләй.

1-се Май урамында 1774 йылда төҙөлгән йорт һаҡланған.

Элегерәк ауыл Аҙнай улусына (үҙәге — Көҫәпҡол) ингән.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Ауыл Һәләүек йылғаһы буйында, ауылдан өс йөҙ метр самаһы бейеклектәге Арҡы-Ялан яҫы таулығы эргәһендә урынлашҡан. Үрге Этҡолдан тыш, Һәләүек йылғаһының икенсе ярында, ҙурайып киткән Этҡол ауылының бер өлөшө булған Түбәнге Этҡол ауылы тора.

## Урамдары
Урам исеме:

* Үҙәк урам ()
* Дуҫлыҡ урамы ()
* Зәки Вәлиди урамы ()
* Кагылчан урамы ()
* Урман урамы ()
* Йәшел урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* 1-се Май урамы ()
* Мәктәп урамы ()
* 7 Ноябрь урамы ()
* Һәләүек урамы ()
* Яҙ урамы ()
* Йәй урамы ()
* Тыныслыҡ урамы ()
* Яҡты урамы ()
* Ҡояшлы урамы ()
* Иртәнге урамы ()
* Йәйғор урамы ()
* Йәмле урамы ()
* Сәскәле урамы ()

## Билдәле шәхестәре
* Әлфиә Аҡбутина (9.10.1955), журналист, тәржемәсе, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты.
* Динә Арыҫланова (27.07.1953), журналист, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты.
* Мәүлетбай Ғәйнетдинов (14.05.1938—6.06.2014), йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
* Юлмөхәмәтов Ринад Салауат улы (17.01.1957), ғалим-математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика‑математика фәндәре докторы (1987), профессор (1993). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006).
* Аҙнабаева Гөлнур Шамил ҡыҙы (08.11.1954), уҡытыусы-ғалим, педагогия фәндәре кандидаты (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (). Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернатының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. Ишембай районы Үрге Этҡол ауылында тыуған.

## Видеофильмдарҙа
*  Үрге Этҡол ауылы. Фильм. Етегән-2020.
*  Этҡол «Үҫеш нөктәһе», Фәтих Ишембаев, мәғариф

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* 

## Әҙәбиәт
* Сныткина, М. «Здоровая семья — основа нации»: женсовет село Иткулово / М. Сныткина // Восход. — 2010. — 24 дек. — С. 2.

## Иҫкәрмәләр