Толоконникова Надежда Андреевна

**Толоконникова Надежда Андреевна** (7 ноябрь 1989, Норильск, СССР) — Pussy Riot Рәсәй феминистик панк-төркөмө ҡатнашыусыһы, «Медиазона» интернет-баҫмаһына һәм тотҡондарҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса «Хоҡуҡ Зонаһы» ойошмаһына нигеҙ һалыусы (Мария Алехина менән бергә), «Һуғыш» арт-төркөмөнөң элекке ҡатнашыусыһы.

2012 йылдың 21 февралендә Ҡотҡарыусы Христос ғибәҙәтханаһында үткән «Панк-молебен «Богородица, Путина прогони!» акцияһы өсөн енәйәт эҙәрлекләүе менән бәйле бөтә донъяла билдәлелек ала. Был акцияла ҡатнашҡаны өсөн 3 мартта ҡулға алына һәм 2012 йылдың 17 авгусында Хамовники суды тарафынан «Хулиганлыҡ» статьяһы буйынса ике йылға иркенән мәхрүм ителә.  2013 йылдың 23 декабрендә амнистия буйынса ике айға алдараҡ азат ителә.
Тотҡонлоҡта булған сағында тотҡондарҙың хоҡуҡтарын яҡлау менән шөғөлләнә. Иреккә сыҡҡас, Толоконникова Мария Алехина менән бергә Рәсәй тотҡондарының хоҡуҡтарын яҡлау буйынса «Хоҡуҡ зонаһы» ойошмаһы булдырылыуы тураһында белдерәләр.

## Биографияһы

Надежда Толоконникова 1989 йылдың 7 ноябрендә Норильск ҡалаһында тыуған. Алтын миҙал менән дөйөм белем биреү мәктәбен һәм фортепиано класы буйынса музыка мәктәбен тамамлай. Юғары кластарҙа ҡалала Ирина Прохорованың «Яңы әҙәби күҙәтеү» нәшриәте ойошторған мәҙәни сараларҙа ҡатнаша.

2006 йылда Мәскәүгә күсә, Мәскәү дәүләт университетының философия факультетының бюджет бүлегенә уҡырға инә.

Толоконникова — «Һуғыш» арт-төркөмөнөң — һул радикаль акционистик хәрәкәттең элекке ҡатнашыусыһы, 2009 йылда уның эсендәге фекер айырымлыҡтарынан һуң (элекке ире Петр Верзилов кеүек үк) ««Һуғыш» Мәскәү фракцияһы» ағзаһы була. «Һуғыш»тың күп кенә акцияларында, шул иҫәптән К. А. Тимирязев исемендәге дәүләт биология музейында перформанста (2008) һәм «Тараҡан суды»нда ҡатнаша (2010).

2011 йылдың мартынан — Pussy Riot феминистик панк-төркөмөндә ҡатнаша.

2021 йылдың 30 декабрендә Рәсәй Федерацияһы юстиция министрлығы Надежда Толоконникованы киң мәғлүмәт саралары реестрына — "сит ил агенттары"на индерә.

### Шәхси тормошо
- 2008 йылдан 2016 йылға тиклем Петр Верзиловта — «Һуғыш» төркөмөнөң элекке активисында кейәүҙә була.
-- Ҡыҙы — Гера Верзилова (4 март 2008).

2018 йылда ул үҙен пансексуалка тип иҫәпләүе тураһында белдерә.

## Протест һәм хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеге
2010 йылдың йәйендә Толоконникова Химки урманын һаҡлау буйынса акцияларҙа ҡатнаша.

2011 йылдың 28 майында, Рәсәй Федерацияһында Сик һаҡсылары көнө билдәләнгән көндә, Екатерина Самуцевич һәм Надежда Толоконникова, Мәскәү мэрияһы санкцияламаған, Александр баҡсаһы янында һәм Мәскәү мэрияһы янындағы Тверь майҙанында ЛГБТ-берләшмә вәкилдәренең гражданлыҡ хоҡуҡтарын яҡлап гей-прайдта ҡатнашалар.

Толоконникова 2011 йылдың 17-20 июнендә Химки урманында «Антиселигер» граждандар форумы эшендә ҡатнаша.

2011 йылдың 10 декабрендә Толоконникова Һаҙ майҙанында митинг сәхнәһенән феминистик һәм ЛГБТ-берләшмә вәкиле булараҡ сығыш яһай. Активист *«һәр кемде сәйәси лидер булырға һәм үҙаллы уйларға» саҡыра*.

Надежда үҙенең әхлаҡи ориентиры сифатында яҙыусы һәм диссидент Владимир Буковскийҙы атай, ул уның биографияһы менән колонияла танышҡан була. The New York Times баҫмаһына интервьюла Толоконникова һәм Алехина киләсәктә Рәсәйҙә сәйәси вазифаларға һайланырға ниәтләүҙәре тураһында белдерәләр.

Рәсәй көнөндә, 2015 йылдың 12 июнендә, тотҡон формаһын кейеп, Мәскәүҙең Һаҙ майҙанында Рәсәй флагын тегергә маташа, һуңынан полиция тарафынан ҡулға алына.

2016 йылдың февралендә Pussy Riot төркөмөнөң" Chaika" клибы донъя күрә, унда Толоконникова прокурор образында килеп баҫа. 2016 йылдың 14 мартында Надежда Толоконникова Кельнда lit.Cologne халыҡ-ара әҙәби фестивалендә «Руководство по революции» китабын тәҡдим итә.

2019 йылдың 30 ғинуарында Третьяков галереяһынан Куинджиның «Ай-Петри. Крым» картинаһын урлаусылар менән теләктәшлек белдерә, Ҡырым Валында Третьяков галереяһынан ниндәйҙер рәсем урлап, элек үҙе лә шуға оҡшаш енәйәт ҡылғанын таный. Толоконникова һүҙҙәренсә, акция «Һуғыш» арт-төркөмө ағзалары менән бергә тормошҡа ашырыла.

## Танылыуы
* Amnesty International Халыҡ-ара хоҡуҡ һаҡлау ойошмаһы Pussy Riot төркөмөнөң өс ҡатнашыусыһын выждан тотҡондары тип таный.
* 2012 йылдә Foreign Policy журналы Толоконникованы Екатерина Самуцевич һәм Мария Алехина менән бергә донъяның 100 алдынғы интеллектуалдары иҫәбенә индерә.
* 2012 йылдың декабрендә француз гәзите Le Figaro Толоконникованы «Йыл ҡатын-ҡыҙы» тип атай. Мордва колонияһындағы Надежданы журналистар донъя иғтибарын Рәсәйҙә һүҙ азатлығын ҡыҫыу проблемаһына йәлеп иткән панк-коллективтың йөҙө тип иҫәпләй. Егерме персонанан торған рейтингта Толоконникова икенсе урынды алған Мишель Обаманы уҙып китә, Мэрил Стрип өсөнсө урынды ала.
* 2012 йылдың авгусында арт-тәнҡитсе Ирина Кулик Pussy Riot ҡатнашыусылары Мария Алехинаны, Надежда Толоконникованы һәм Саматерина Самуцевичты Ҡотҡарыусы Христос ҡорамындағы акция өсөн «Йыл проекты» номинацияһында Кандинский премияһына тәҡдим итә. Премияның исемлегенә 21 эш инә, унда Pussy Riot акцияһы, аҙ балл йыйып, эләкмәй.
* 2012 йылда AskMen.com америка веб-порталында тауыш биреү һөҙөмтәләре буйынса Надежда «Иң көтөп алынған 99 ҡатын-ҡыҙ» исемлегендә 85-се урынды биләй, унда Рәсәйҙән берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ була. Шулай уҡ редакция Толоконникованы «Рәсәйҙең иң сексуаль тотҡоно» тип атай. Шул уҡ йылда MAXIM журналының рус телендәге вариантында Толоконникова Рәсәйҙең 100 иң сексуаль ҡатын-ҡыҙы исемлегендә 18-се урынды ала. 2012 йылда ҡыҙға Украинала Playboy журналының тышлығында күренергә тәҡдим итәләр. 2014 йылдың ғинуарында Толоконникованың фотоһүрәте «The Times» гәзитенең тышлығына урынлаштырыла.
* 2013 йылдың мартында Эхо Москвы радиостанцияһы тарафынан йыл һайын төҙөлгән «Рәсәйҙең 100 иң абруйлы ҡатын-ҡыҙы» исемлегендә 72-се урынды биләй.

## Мәҙәниәттә
* Американың «Карточный домик» сәйәси-драматик сериалының 3-сө миҙгеленең 3-сө серияһында үҙен уйнай (камео). Сюжет буйынса, Толоконникова, Алёхина һәм Верзилов, Рәсәй президентының Америкаға визиты айҡанлы ойошторолған Вашингтондағы рәсми киске аш ваҡытында, уның исеменә тәнҡит менән сығыш яһайҙар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар