open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Садиҡов Төхвәт Әбдрәхим улы

**Садиҡов Төхвәт Әбдрәхим улы** ( ?- 18 февраль 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, гвардия рядовойы.

## Биографияһы
Садиҡов Төхвәт Әбдрәхим улы сығышы менән хәҙерге Башҡортостандың Шишмә районынан. Ҡыҙыл Армия сафына Шишмә районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә. Украина ерҙәрендә барған ҡыҙыу һуғышта 1943 йылдың 18 февралендә батырҙарса һәләк була. Украинаның Луганск өлкәһе Перевальск районындағы Фащеевка ҡасабаһында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән. Ҡайһы бер мәғлүмәттәрҙә Садиҡов Төхвәт Әбдрәхим улы тураһында мәғлүмәттә атаһы Садиҡ тип бирелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САДЫКОВ Тухват Абдрахимович
* Память народа. Садыков Тухват Садыкович. Донесение о безвозвратных потерях

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 18001 Дело ист. информации: 1369
Бәширов Фазылйән Бәшир улы

**Бәширов Фазылйән Бәшир (Дәүләтхан) улы** (; 20 апрель 1923 йыл — 22 ғинуар 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкы яугиры. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943) кавалеры.

## Биографияһы
Фазылйән Бәшир улы Бәширов 1923 йылдың 20 апрелендә Башҡорт АССР-ының Мәсетле районы Яңы Мөслим ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1942 йылдың июнь айында БАССР-ҙың Мәсетле районы хәрби комиссариаты тарафынан алына. 1943 йылдың 14 ғинуарынан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә, 294-се кавалерия полкының 1-се эскадроны ҡылыссыһы була. Лейтенант Атаев етәкселеге аҫтында 30 совет яугиры, шул иҫәптән Фазылйән Бәширов, 21 һәм 22 ғинуарҙа совет ғәскәрҙәре өсөн мөһим тактик рубежына әйләнгән 79,9 м бейеклеккә фашистарҙы ебәрмәү өсөн бөтә көсөн һәм таһиллығын һала. Ике көн эсендә 30 яугир 300 фашисты, 3 танкыны һәм бер бронемашинаны юҡ итә. Өҙлөкһөҙ контратакаларҙың береһендә рядовой Бәширов һәләк була. Батырлығы өсөн I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә (үлгәндән һуң). Ростов өлкәһе Белая калитва ҡалаһында 4-се мәктәп янындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
*Атаев Анаклыч

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* БАШИРОВ Фазылян (Фазыльян) Баширович. Шаймуратовцы
* Память народа. Баширов Фазылян Баширович
Ғәзетдинов Мирсәлих Ғәзетдин улы

**Ғәзетдинов Мирсәлих Ғәзетдин улы** (1902 йыл — 10 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Ғәзетдинов Мирсәлих Ғәзетдин улы 1902 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районы Иҫке Ҡорос ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға Баҡалы район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275‑се кавалерия полкында кавалерист булып хеҙмәт итә.

1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһендә һуғыштарҙа хәбәрһеҙ юғала.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Газитдинов Мурсалих Газитдинович 
* Газитдинов Мурсалих 
* Шаймуратовцы. ГАЗИТДИНОВ Мурсалих Газитдинович
Ғәбитов Ғәйфулла Ғәбит улы

**Ғәбитов Ғәйфулла Ғәбит улы** (23 ғинуар 1923 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945), 2-се (1945) һәм 3-сө (1944) дәрәжә Дан, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Ғәйфулла Ғәбит улы Ғәбитов 1923 йылдың 23 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Тамъян-Ҡатай кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы) Һәйетҡол ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1942 йылдың 20 декабрендә Әбйәлил район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58‑се гвардия кавалерия полкында станоклы пулемёттың расчетының беренсе номеры булып хеҙмәт итә.

1944 йылдың 10 февралендә һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн III дәрәжә Дан ордены (документ номеры: 151/н, датаһы 10.02.1944) менән, 1945 йылдың 20 апрелендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (батырлыҡ күрһәткән көндәре: 11.02.1945, 16.02.1945, Приказ №: 540/н, 20.04.1945), ә 1945 йылдың 3 июнендә II дәрәжә Дан ордены (документ номеры: 607, датаһы 03.06.1945) бүләкләнә.

Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителгән награда ҡағыҙында Ғәбитов Ғәйфулла Ғәбит улы тураһында былай тип яҙыла:
.

Һуғыштан иҫән әйләнеп ҡайта, 1948—1995 йылдарҙа Магнитогорск металлургия комбинатында эшләй. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985), «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (1945), «Берлинды алған өсөн», «Варшаваны азат иткән өсөн», «Хеҙмәт ветераны» (1978) миҙалдары менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* III дәрәжә Дан ордены (1944),
* II дәрәжә Дан ордены (1945),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945), 
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945),
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы, 
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы,
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1978).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Габитов Гайфулла Габитович 
* Габитов Гайфулла 
* Шаймуратовцы. ГАБИТОВ Гайфулла Габитович
Симаков Кузьма Михайлович

**Симаков Кузьма Михайлович** — (1906 йыл — ?), легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. 1942 йылдың май айында хәбәрһеҙ юғала (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1943 йылдың 9 сентябрендә).

## Биографияһы
Симаков Кузьма Михайлович 1906 йылда хәҙерге Башҡортостандың Шаран районы Людмиловка ауылында тыуа. 1941 йылдың 15 декабрендә Шаран районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 66-сы гвардия кавалерия полкы кавалерисы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың майында хәбәрһеҙ юғала. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса 1943 йылдың 16 ғинуарында Германияла әсилектә вафат була. Юғалтыуҙар исемлегендә Симаков Кузьма Михайловичтың Людмиловка ауылында йәшәгән ҡатыны Симакова Татьяна Яковлевна күрһәтелгән. Ҡатынының күрһәтмәһе буйынса фронттан иренең бер хаты ғына килә. Унда Симаков Кузьма Михайлович немецтарҙы туҡмауы тураһында хәбәр итә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*Память народа.Донесения о потерях.Симаков Кузьма Михайлович
*Память народа. Симаков Кузьма Михайлович.Документ, уточняющий потери

## Сығанаҡтар
*Источник информации: ВК Республики Башкортостан Фонд ист. информации: Отдел ВК по Бакалинскому и Шаранскому р-нам Республики Башкортостан.Дело ист. информации: 11007384
Ибраһимов Фәйзрахман Хөсәйен улы

**Ибраһимов Фәйзрахман Хөсәйен улы** (1900 йыл — 10 ноябрь 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Ибраһимов Фәйзрахман Хөсәйен улы 1900 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Иглин районы Турбаҫлы ауыл Советы Иҫке Юрмаш ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1942 йылдың 14 февралендә Иглин район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 275‑се гвардия кавалерия полкында, икенсе мәғлүмәт буйынса 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының штабында хеҙмәт итә.
1942 йылдың 10 ноябрендә һуғышта һәләк була, Сталинград өлкәһенең (хәҙерге Рәсәй Федерацияһының Волгоград өлкәһе). Тюковной хуторында ерләнгән. Икенсе мәғлүмәт буйынса 1943 йылдың 10 февралендә хәбәрһеҙ юғала.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. ИБРАГИМОВ Файзрахман Хусаинович 
* Шаймуратовцы. ИБРАГИМОВ Файзрахман Хусаинович 
* Ибрагимов Файзрахман
Смирнов Алексей Степанович

**Смирнов Алексей Степанович** (1915 йыл — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1944).

## Биографияһы
Смирнов Алексей Степанович сығышы менән хәҙерге Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районынан. 1915 йылда тыуған. 1942 йылда Стәрлетамаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се артиллерия-миномет полкының 5-се батареяһында өлкән элемтәсе булып хеҙмәт итә.

1944 йылдың 25 ғинуарында СССР Юғары Советы Президиумының ҡарары менән гвардия ҡыҙылармеецы Смирнов Алексей Степанович Редька ауылы янында һуғышта ике тапҡыр линияла өҙөлгән урынды ялғағаны һәм дошман батареяһының утын баҫтырыуҙы тәьмин иткәне өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

1944 йылдың 19 апрелендә Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була. Бүләкләү ҡағыҙында былай тип яҙыла:

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944)

Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СМИРНОВ Алексей Степанович
* Смирнов Алексей Степанович. Орден Красной Звезды
* Смирнов Алексей Степанович. Медаль «За отвагу»

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 80, ящик 20
Садиҡов Әхмәр Садиҡ улы

**Садиҡов Әхмәр Садиҡ улы** () 1902 йыл — яҡынса 13 июль 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы.

## Биографияһы
Садиҡов Әхмәр Садиҡ улы 1902 йылда хәҙерге Башҡортостандың Мәсетле районы Ҡыҙылбаш ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Мәсетле районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 115-се кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында автоматсы булып хеҙмәт итә. Курск өлкәһендә барған ҡыҙыу һуғышта алған яраларынан 1943 йылдың 13 июле тирәһе һәләк була. Курск өлкәһенең (хәҙер Липецк өлкәһенең) Тербун районының Алешки ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САДЫКОВ Акмар Садыкович
* Память народа. Донесения о потерях. Садыков Акмар Садыкович 

## Сығанаҡтар
* Источник информации: ВК Республики Башкортостан Фонд ист. информации: Отдел ВК по Дуванскому и Салаватскому р-нам Республики Башкортостан. Дело ист. информации: 11005327
Зәйнетдинов Фәхретдин Ялал улы

**Зәйнетдинов Фәхретдин Ялал улы** (1906 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) менән бүләкләнгән

## Биографияһы
Зәйнетдинов Фәхретдин Ялал улы 1906 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Архангел районы Ҡыҫынды ауыл Советы Зәйет ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылда Архангел район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60‑сы гвардия кавалерия полкында ат тотоусы булып хеҙмәт итә.

1944 йылдың 10 июнендә һуғыштағы ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) менән бүләкләнә (приказ №: 25/н 10.06.1944 йыл). Ул шулай уҡ «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (1945), «Берлинды алған өсөн», «Варшаваны азат иткән өсөн», «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән.

«Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ булған награда ҡағыҙында Зәйнетдинов Фәхретдин Ялал улы тураһында былай тип яҙыла: 

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944),
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (1945),
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы,
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы,
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Заинутдинов Фахрытдин Ялалович 
* Шаймуратовцы. ЗАЙНУТДИНОВ Фахретдин (Фахрытдин) Ялалович 
* Зайнутдинов Фахретлин
Степанов Яков Никитович

**Степанов Яков Никитович** (1901 йыл — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, медицина хеҙмәтенең гвардия өлкән сержанты.

## Биографияһы
Степанов Яков Никитович 1901 йылда хәҙерге Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районы Новоандреевка ауылында тыуа. 1942 йылда Боҙаяҙ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 16-сы гвардия каваелрия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының 3-сө эскадронында санинструктор булып хеҙмәт итә.

3-сө эскадрон санинструкторы гвардия өлкән сержанты Степанов Яков Никитович, Сталинград янында һуғышта дошмандың көслө уты аҫтында һуғыш яланынан дүрт ҡаты яралы һалдатты алып сыға.

СССР Юғары Советы Президиумы исеменән 1944 йылдың 20 ноябрендә 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 6-сы гвардия кавалерия полкы буйынса 31/н бойороғо менән гвардия өлкән сержанты Степанов Яков Никитович «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СТЕПАНОВ Яков Никитович
* Степанов Яков Никитович Картотека награждений

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 83, ящик 4
Зәкиев Вара Закир улы

**Зәкиев Вара Закир улы** (1914 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы, III дәрәжә Дан ордены (1944), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944) кавалеры

## Биографияһы
Зәкиев Вара Закир улы 1914 йылда Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы Үрәҙмәт ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылдың 8 декабрендә, икенсе мәғлүмәт буйынса 1942 йылдың 8 ғинуарында Әлшәй район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 20‑се гвардия айырым һауа һөжүменә ҡаршы оборона дивизионында пушка батареяһы орудиеһы командиры булып хеҙмәт итә.

1944 йылда һуғыштағы ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (01.08.1944), III дәрәжә Дан ордены (15.05.1944), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (02.06.1944) менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944),
* III дәрәжә Дан ордены (1944),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Закиев Вара Закирович 
* Шаймуратовцы. ЗАКИЕВ Вара Закирович 
* Закиев Вара
Сәйфуллин Закир Сәйфулла улы

**Сәйфуллин Закир Сәйфулла улы** ( ? — ? (тыуыу һәм вафат булыуы тураһында мәғлүмәт юҡ) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Сәйфуллин Закир Сәйфулла улы сығышы менән элекке Башҡортостандың Воскресенск районынан (1956 йылдың июлендә бөтөрөлгән һәм Мәләүез районы составына ингән). Ҡыҙыл Армия сафына Воскресенк районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 23 февралендә Украинаның Ворошиловград өлкәһендә (хәҙер Луганск өлкәһе) барған ҡаты һуғышта хәбәрһеҙ юғала.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЙФУЛЛИН Закир Сайфуллич
* Память народа. Сайфуллин Закир Сайфуллич. Донесение о безвозвратных потерях

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 18001 Дело ист. информации: 1369
Зәбиров Баҡый Зариф улы

**Зәбиров Баҡый Зариф улы** (1910 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты.

## Биографияһы
Зәбиров Баҡый Зариф улы 1910 йылда Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1942 йылдың декабрендә Өфө ҡалаһының Жданов район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148‑се гвардия артиллерия-миномет полкында өлкән писарь булып хеҙмәт итә

1943 йылдың 22 сентябрендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР), 1944 йылдың 28 июлендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, 1945 йылдың 12 апрелендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР), 1945 йылдың 16 июнендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы, ә 1985 йылда II дәрәжә Ватан һуғышы юбилей ордены менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1943),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944),
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1945),
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1945),
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Забиров Бакей Зарифович 
* Шаймуратовцы. ЗАБИРОВ Бакей Зарифович 
* Забиров Бакей
Ноғманов Усман Ноғман улы

**Ноғманов Усман Ноғман улы**(5 май 1905 йыл—20 март 1980 йыл)-112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы

### Һуғышҡа тиклем
Ноғманов Усман Ноғман улы 1905 йылда Башҡортостандың Миәкә районы Боғҙан ауылында Ноғман Ғәбделфәрит улы ғаиләһендә тыуа. Усман Ноғман улы һуғышҡа тиклем өйләнә.Тәүге ҡатыны- Миәкә районы Йәнәби ауылынан.Әхиәр исемле улдары тыуа. Миәкә районы Сулпан ауылынан өйләнгән икенсе ҡатынынан Нәжибә (1932 йылғы)һәм Хәнә(1929 йылғы) исемле ҡыҙҙары тыуа.Ҡыҙҙарҙың әсәләре ауырып үлеп китә.Усман Ноғман улы Миәкә районы Ишле ауылынан Мәғзүбә исемле ҡатынға өйләнә.2 малайҙары тыуа.(1936, 1940 йылғылар). Бөйөк Ватан һуғышы башланып китә.Ике йәтим һәм үҙенең ике балаһы менән,Мәғзүбә ирен һуғышҡа оҙатып ҡала.

### Һуғыш осоро
Ноғманов Усман Ноғман улы 1941 йылда Миәкә районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына.112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында кавалерист-разведчик булып хеҙмәт итә.1942 йылдың июнь аҙағында, Воронеж ҡалаһы янында барған ҡаты алышта арҡаһына снаряд ярсығы инә.8 ай госпиталдә ята. Операция ваҡытында өс ҡабырғаһы киҫелә.

### Һуғыштан һуң
1942 йылдың аҙағында тыуған ауылына ҡайта. Тыуған колхозында агротехник, ат ҡараусы, янғын һүндереүсе,һуңғараҡ умартасы булып эшләй.Ғаиләлә тағы бер-бер артлы алты бала тыуа. Улы Ноғманов Кәбир Усман улы- Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы. Оҙаҡ йылдар мәктәп директоры булып эшләй. Усман Ноғман улы ҡатыны Мәғзүбә менән 45 йыл бергә ғүмер кисерәләр.Һуғыш ветераны 1980 йылдың 20 мартында тыуған ауылында вафат була.

## Хәтер
Ноғманов Усман Ноғман улының исеме «Они вернулись с победой.Списки военнослужащих,вернувшихся живыми с Великой Отечественной войны 1941-1945 гг.» баҫмаһының 8-се томына  һәм Миәкә районының Боғҙан ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған таҡтаташтағы исемлеккә индерелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы-воины легендарной 112-й Башкирской кавалерийской дивизии.Нугуманов Усман Нугуманович
*
Зәбиров Хамат Баймөхәмәт улы

**Зәбиров Хамат Баймөхәмәт улы** (1917 йыл — 23 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән лейтенанты.

## Биографияһы
Зәбиров Хамат Баймөхәмәт улы 1917 йылда Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Үрге Тирмә ауылында, икенсе мәғлүмәт буйынса Нуриман районында тыуған. Ҡыҙыл Армияға Шишмә район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 8 гвардия кавалерия корпусының 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы штабының элемтә бүлеге начальнигы булып хеҙмәт итә

1943 йылдың 23 февралендә яуҙа һәләк була. Украинаның Ворошиловград өлкәһе Ивановский районы Юлино ауылында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Забиров Хамат Баймузаметович
* Шаймуратовцы. ЗАБИРОВ Хамит (Хамат) Баймухаметович
* Забиров Хамат
Заһиҙуллин Ғәйнулла Ҡасим улы

**Заһиҙуллин Ғәйнулла Ҡасим улы** (1909 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Заһиҙуллин Ғәйнулла Ҡасим улы 1909 йылда Башҡортостан Республикаһының Нуриман районы Иҫке Күл ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылда, икенсе мәғлүмәт буйынса 1942 йылдың 5 февралендә Ҡырмыҫҡалы район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 15‑се айырым гвардия элемтә ярымэскадронында телефонист булып хеҙмәт итә.

1942 йылдың 17 декабрендә яуҙа күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (батырлыҡ күрһәткән көндәре: 19.11.1942-15.12.1942, Приказ №: 387 17.12.1942), 1945 йылдың 22 июнендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (батырлыҡ күрһәткән көндәре: 01.01.1945-09.05.1945, Приказ №: 31/н, 22.06.1945) менән бүләкләнә.
1985 йылда Бөйөк Еңеүҙең 40 йыллығы уңайынан I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1942),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945),
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Загидуллин Гайнулла Касымович 
* Шаймуратовцы. ЗАГИДУЛЛИН Гайнулла Касымович
Зәбихуллин Карамат Зәбихулла улы

**Зәбихуллин Карамат Зәбихулла улы** (1912 йыл, Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районы Әбдрәхим ауылы — 12 апрель 1944 йыл, Украина, Владимир-Волынск ҡалаһы) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Зәбихуллин Карамат Зәбихулла улы 1912 йылда Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Әбдрәхим ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1942 йылдың декабрендә Мәсетле район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58‑се гвардия кавалерия полкында ат тотоусы булып хеҙмәт итә.

1944 йылдың 12 апрелендә һуғыш яланында һәләк була. Украина ССР-ының Волынский өлкәһе Владимир-Волынский районы Владимир-Волынский ҡалаһында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Шаймуратовцы. ЗАБИХУЛЛИН (Забиуллин) Карамат Забихуллич) 
* Забихулин Карамат
Солеев Иван Андреевич

**Солеев Иван Андреевич** (1910 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Солеев Иван Андреевич сығышы менән хәҙерге Башҡортостандың Күгәрсен районы Бөркөт ауылынан. 1910 йылда тыуған. 1943 йылда Күгәрсен районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16 гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкында ездовой булып хеҙмәт итә.

Ике тапҡыр «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. 76 мм батареяның гвардия ҡыҙылармеецы ездовой Солеев Иван Андреевич Бранденбург ҡалаһы өсөн һуғыш ваҡытында дошман уты аҫтында Зило каналы аша кәмәлә хәрби кәрәк-яраҡтар ташый, һәм дошмандың контрһөжүмен кире ҡағыуға булышлыҡ итә. 1945 йылдың 14 майында подразделениеның 10/н бойороғо менән ул «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.

1945 йылдың 15 июлендә гвардия ҡыҙылармеецы батарея ездовойы Солеев Иван Андреевич Браллентин ауылы янында барған һуғышта дошмандың көслө миномет уты аҫтында снарядтар ташый һәм һуғыш яланынан өс яралы яугирҙы алып сыға. Был батырлығы өсөн ҡыҙылармеец Молеев икенсе тапҡыр «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

1945 йылдың 9 майында СССР Юғары Советы Президиумының ҡарары менән «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (май 1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (июль 1945)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СОЛЕЕВ Иван Андреевич
* Солеев Иван Андреевич. Медаль «За отвагу»

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 76, ящик 3
Санников Николай Иванович

**Санников Николай Иванович** (1919 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Санников Николай Иванович 1919 йылда Силәбе өлкәһенең Ҡыштым ҡалаһында тыуа. 1941 йылда Өфө ҡалаһының Киров районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 20-се айырым гвардия Һауа һөжүменә ҡаршы дивизионында шофер булып хеҙмәт итә. 1944 йылдың 11 ғинуарында Ремезь районында артиллерия-миномет уты аҫтында автомашинаһының сафтан сыҡҡан моторын тиҙ генә йүнәтә һәм хәрби кәрәк-яраҡтары һәм пушкаһы менән машинаһын имен алып сыға. Гвардия ҡыҙылармеецы Санников Николай Иванович 1944 йылдың 10 февралендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.
1944 йылдың 23 июлендә аҙыҡ-түлек тейәлгән һәм орудие таҡтырылған машинаһы менән юлда барғанда бер ауыл районында һиҙмәҫтән алты дошман танкы килеп инә, Саников машинаһын дошмандың танк уты аҫтында оҫта итеп алып сыға. Бының өсөн ул Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САННИКОВ Николай Иванович
* Память народа. Санников Николай Иванович
Сәфәрғәлиев Ғәфиәт Байрамғәле улы

**Сәфәрғәлиев Ғәфиәт Байрамғәле улы** () — (1912 йыл — 12 апрель 1944 йыл), легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой, һуңыраҡ гвардия өлкән сержанты.

## Биография
Сәфәрғәлиев Ғәфиәт Байрамғәле улы 1912 йылда хәҙерге Башҡортостандың Благовар районында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына 1942 йылдың авгусында Благовар районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында взвод командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.

1944 йылдың 12 апрелендә Украина ерҙәрендә барған ҡыҙыу һуғышта һәләк була. Украинаның Волынь өлкәһе Верба ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнә. Юғалтыуҙар исемлегендә Благовар районында йәшәгән ҡатыны Р. Сәфәрғәлиева күрһәтелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САФАРГАЛИЕВ Гафият Байрамгалиевич
* Сафаргалеев Гафият Байрамгалиевич. Документ, уточняющий потери

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 977520 Дело ист. информации: 813
Сәфиуллин Ғәйфулла Сәфиулла улы

**Сәфиуллин Ғәйфулла Сәфиулла улы** ( 1906 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Сәфиуллин Ғәйфулла Сәфиулла улы 1906 йылда элекке Башҡортостандың Йомағужа районында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Йомағужа районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 275-го кавалерия полкының 3-сө эскадронында ҡылыссы һәм ат дағаларын яһаусы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 15 декабрендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Бүләкләү ҡағыҙында уның тураһында былай тип яҙылған:

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САФИУЛЛИН Гайфулла Сафиуллинович (Сахиуллович)
* Память народа. Сафиуллин Гайфулла Сафиуллинович Медаль «За боевые заслуги»

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 77а, ящик 4
Сәлимгәрәев Миңлеғол

**Сәлимгәрәев Миңлеғол** ( ? ‒ 21 сентябрь 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Сәлимгәрәев Миңлеғол сығышы менән хәҙерге Башҡортостандың Саҡмағош районынан. Тыуыуы ваҡыты билдәһеҙ. Ҡайһы бер документтарҙа исеме русса Минниг тип теркәлгән. Ҡыҙыл Армия сафына Өфө ҡалаһы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә. 1943 йылдың 21 сентябрендә Украина ерҙәрендә барған ҡыҙыу һуғышта алған яраларынан һәләк була. Украинаның Чернигов өлкәһе Менский районының Березна ҡала тибындағы ҡасабала ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛИМГАРЕЕВ Миннигул 
* Память народа. Документы о захоронении. Салимгареев Минниг

## Сығанаҡтар
* Источник информации: Их помнит Черниговщина. Книга 2
Суфияров Ғүмәр Суфияр улы

**Суфияров Ғүмәр Суфияр улы** ( 1922 йыл — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙыармеецы, рядовой. Хәрби ветеринар фельдшер.

## Биографияһы
Суфияров Ғүмәр Суфияр улы 1922 йылда хәҙерге Башҡортостандың Дүртөйөлө районы Миңеште ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Дүртөйлө районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкында хәрби ветеринар фельдшер булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 25 февралендә (икенсе мәғлүмәт буйынса 1943 йылдың 1 октябрендә) ҡыҙыу һуғыштар барған Украинаның Ворошиловград өлкәһендә (хәҙер Луганск өлкәһе) хәбәрһеҙ юғала.
Юғалтыуҙар исемлегендә Суфияров Ғүмәр Суфияр улының Дүртөйлө районында йәшәгән атаһы Аллаяров Суфияр күрһәтелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СУФИЯРОВ Гумар Суфиярович 
* Память народа. Донесения о потерях. СУФИЯРОВ Гумар Суфиярович

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 18001 Дело ист. информации: 818
Заһиҙуллин Мирсаяф Иҙиәт улы

**Заһиҙуллин Мирсаяф Иҙиәт улы** (1908 йыл — 10 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Заһиҙуллин Мирсаяф Иҙиәт улы 1908 йылда Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Аҡташ ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1942 йылдың 8 ғинуарында Ғафури район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294‑се гвардия кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.

1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылы тирәһендә һуғыш яланында хәбәрһеҙ юғала.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Загидуллин Мирсаяф Идиятович 
* Шаймуратовцы. ЗАГИДУЛЛИН Мирсаяф Идиятович 
* Загидуллин Мирсаяф
Сәрүәров Ғәрәф Сәрүәр улы

**Сәрүәров Ғәрәф Сәрүәр улы** ( 1906 йыл ― 24 февраль 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, гвардия рядовойы.

## Биографияһы
Сәрүәров Ғәрәф Сәрүәр улы 1906 йылда хәҙерге Башҡортостандың Дүртөйлө районы Иҫке Уртай ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Дүртөйлө районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкында минометчик булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 24 февралендә Украина ерҙәрендә барған аяуһыҙ һуғышта батырҙарса һәләк була. Укриананың Ворошиловград өлкәһенең (хәҙер Луганск өлкәһе) Иванов районындағы Юлино ауылына туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.

Юғалтыуҙар исемлегендә Сәрүәров Ғәрәф Сәрүәр улының Дүртөйлө районы Иҫке Уртай ауылында йәшәгән ҡатыны Сәрүәрова Сәжиҙә күрһәтелгән

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САРВАРОВ Гараф Сарварович
* Память народа. Сарваров Гараф Сарварович. Донесение о безвозвратных потерях

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 18001 Дело ист. информации: 1369
Суруров Таһир Сабир улы

**Суруров Таһир Сабир улы** () 1902 йыл ― 24 ноябрь 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Суруров Таһир Сабир улы 1902 йылда хәҙерге Башҡортостандың Дәүләкән районы Яппар-Йәнбәк ауылында тыуа. 1943 йылдың ғинуарында Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының 7-се гвардия кавалерия корпусында уҡсы булып хеҙмәт итә.

Ветеринария часының ездовойы гвардия рядовойы Суруров Таһир Сабир улы яралы аттарға ярҙам күрһәтеп, уларҙы лазаретҡа ебәреүҙә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн 1943 йылдың 18 октябрендә подразделениеның 250/н бойороғо менән «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

1943 йылдың 24 ноябрендә Белоруссия ерҙәрендә барған аяуһыҙ һуғышта алған яраларынан һәләк була. Белоруссияның Гомель өлкәһе Речица районының Вишневка ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СУРУРОВ Тагир Сабирович
* Документы о награждении. Суруров Тагир Сабирович
* Память народа. Суруров Тагир Сабирович. Донесение о безвозвратных потерях

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 690155 Дело ист. информации: 2087
* ЦАМО Фнд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 18001 Дело ист. информации: 1143
Сиражетдинов Харас Латип улы

**Сиражетдинов Харас Латип улы** ( (1918 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Сиражетдинов Харас Латип улы сығышы менән Башҡортостандың Өфө ҡалаһынан. 1918 йылда тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Өфө ҡалаһының Сталин районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының орудие расчеты составында хеҙмәт итә.

1943 йылдың 4 февралендә Украинаның Ворошиловград өлкәһе (хәҙер Луганск өлкәһе) Иванов районының Юлино-2 станцияһы янында барған аяуһыҙ һуғышта хәбәрһеҙ юғала.

Туғандары тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СИРАЗИТДИНОВ (Сиразетдинов) Хари(а)с Латыпович
* Память народа. Сиразетдинов Харис Латыпович. Донесение о безвозвратных потерях

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 18001 Дело ист. информации: 818
Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улы

**Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улы** (; 1903—1968) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының хәрби ашатыу взводы повозочныйы. Гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры.

## Биографияһы
Мөхәммәт Алсынбай улы Алсынбаев 1903 йылда Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Учалы районы) Ыҫтамғол ауылында тыуған.
 
1942 йылда Учалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкындағы хәрби ашатыу взводы повозочныйы булып хеҙмәт итә.

Подразделениеның 1943 йылдың 10 октябрендә иғлан ителгән 83-сө бойороғона ярашлы:  «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ булды.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (10.10.1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (21.06.1945)

## Хәтер
Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Учалы районы Ыҫтамғол ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Алсынбаев Мухамет Алсынбаевич
* Память народа. Алсынбаев Мухамет Алсынбаевич
* Дорога памяти. Алсынбаев Мухамет Алсынбаевич 
* РГБ: Они вернулись с победой. Учалинский район, т. 11, 2004 ISBN 5-295-03475-5

## Иҫкәрмәләр
Бирҙеғолов Миңнеғол Ишемғол улы

**Бирҙеғолов Миңнеғол Ишемғол улы** (; 10 ғинуар 1922 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия кесе лейтенанты. 112 -се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының ҡылыссылар взводы командиры. «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены (1945) кавалеры.

## Биографияһы
Миңнеғол Ишемғол улы Бирҙеғолов 1922 йылдың 10 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Маҡар (хәҙер Ишембай) районы Әхмәр ауылында тыуған.

1941 йылдың 7 июлендә БАССР-ҙың Маҡар районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында (1943 йылдың февраленән алып 16-сы гвардия Чернигов) хеҙмәт итә, 60-сы гвардия кавалерия полкының ҡылыссылар взводы командиры була тыуған. Һуғыш яланында күрһәткән батырлыҡтары өсөн хәрби наградаларға лайыҡ була.

Демобилизацияланған, артабанғы яҙмышы билдәһеҙ, Ишембай районының «Улар Еңеү менән ҡайттылар» һәм «Хәтер китабы» проекттарында уның исеме күрһәтелмәгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены (4 май 1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (18 октябрь 1943)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* БЕРДЫГУЛОВ Миннигул Ишимгулович. Шаймуратовцы
* Память народа. Бердыгулов Миннигул Ишимгулович
Алтынбаев Сәмиғулла Ғиләж улы

**Алтынбаев Сәмиғулла Ғиләж улы** (; 12 август 1916 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се кавалерия полкы кавалерисы. Гвардия кесе сержанты. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

## Биографияһы
Сәмиғулла Ғиләж улы Алтынбаев 1916 йылдың 12 авгусында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы Сәйетбаба ауыл Советы составындағы) Ҡолҡан ауылында тыуған.

1916 йылдың декабрендә Ғафури районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

Гвардия кесе сержанты Алтынбаев Сәмиғулла Ғиләж улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се кавалерия полкы кавалерисы булып хеҙмәт итә
.

## Һуғыштан һуң
Сәмиғулла Ғиләж улы Алтынбаев хәләл ефете Мәстүрә Гәрәй ҡыҙы менән 7 бала тәрбиәләп үҫтерә.

Ғаилә башлығы Красноусол быяла заводында эшләй.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

## Хәтер
Алтынбаев Сәмиғулла Ғиләж улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ғафури районы Ҡолҡан ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Алтынбаев Самигулла Гилязович
* Память народа. Алтынбаев Самигулла Гилязович
* Дорога памяти. Алтынбаев Самигулла Гилязович 
* РГБ: Они вернулись с победой. Гафурийский район, т. 5, 2003 ISBN 5-295-03300-7
* ГАФУРИЙЦЫ В СОСТАВЕ 112-Й БАШКИРСКОЙ КАВАЛЕРИЙСКОЙ ДИВИЗИИ 

## Иҫкәрмәләр
Суфийәнов Хәбибулла Зариф улы

**Суфийәнов Хәбибулла Зариф улы** ( 1919 йыл — 30 сентябрь 1942 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.

## Биографияһы
Суфийәнов Хәбибулла Зариф улы 1919 йылда хәҙерге Башҡортостандың Әлшәй районы Яңы Сәпәш ауылында тыуа. 294-се кавалерия полкында отделение командиры булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 30 сентябрендә Курск өлкәһендә барған аяуһыҙ һуғышта һәләк була. Курск өлкәһенең (хәҙер Липецк өлкәһенең) Тербуны районы Озерки ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнә. Һуңғы асыҡлаусы документтарҙа уның хәбәрһеҙ юғалғанлығы тураһында ла әйтелә. Юғалтыуҙар исемлегендә Әлшәй районының Яңы Сепәш ауылында йәшәүсе ҡатыны күрһәтелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СУФИЯНОВ Хабибула Зарипович
* Суфиянов Хабибулла Зарипович Документ, уточняющий потери
* Донесения о потерях. Суфиянов Хабибулла Зарипович

## Сығанаҡтар
* ВК Республики Башкортостан Фонд ист. информации: Отдел ВК по Альшеевскому р-ну Республики Башкортостан Дело ист. информации: 11007346
Суфыйәхмәтов Абдрахман

**Суфыйәхмәтов Абдрахман** () 1901 йыл ― 22 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Суфыйәхмәтов Абдрахман 1901 йылда хәҙерге Башҡортостандың Ғафури районы Яңы Ҡауарҙы ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Ғафури районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.

1942 йылдың 22 июлендә ҡыҙыу һуғыштар барған Курск өлкәһенең Тербуны районында батырҙарса һәләк була. Курск өлкәһенең (хәҙер Липецк өлкәһе) Большая Поляна районындағы (Тербун районы) Икенсе Тербуны ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнә. Юғалтыуҙар исемлегендә ҡылыссы Суфыйәхмәтов Абдрахмандың Ғафури районы Яңы Ҡыуарҙы ауылында йәшәгән ҡатыны Суфыйәхмәтова Ямал күрһәтелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СУФИАХМЕТОВ Абдрахман
* Память народа. Суфиахметов Абдрахман. Донесение о безвозвратных потерях

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 818883 Дело ист. информации: 1750
Сургаипов Ваудулла Харис улы

**Сургаипов Ваудулла Харис улы** ( 1912 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, гвардия рядовойы.

## Биографияһы
Сургаипов Ваудулла Харис улы 1912 йылда хәҙерге Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Ҡырмыҫҡалы районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының 1-се эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 6 октябрендә Вяли утары янында барған һуғышта дүрт дошман һалдатын юҡ иткәне өсөн ҡыҙылармеец Сургаипов Ваудулла Харис улы подразделениеның 239-сы бойороғо менән «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

Сургаипов Ваудулла Харис улының артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СУРГАИПОВ Ваудулла Харисович
* Память народа. Документы о награждении. Сургаипов Ваудулла Харисович

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 686044 Дело ист. информации: 3285
Ғәбдрәҡипов Ғәбдрәүеф Ғәбдрәҡип улы

**Ғәбдрәҡипов Ғәбдрәүеф Ғәбракип улы** (1907 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Ғәбдрәҡипов Ғәбдрәүеф Ғәбракип улы 1907 йылда Башҡорт АССР-ның Өфө губернияһы Бәләбәй уезды Нарыш ауылында (хәҙерге Октябрск ҡалаһы янында) тыуа.
1941 йылда Туймазы районы хәрби комиссариаты тарафынан фронтҡа алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғыша. Дивизияның 60-сы гвардия полкы һәм 82-се миномет батареяһының тимерсеһе булып хеҙмәт итә. Дивизияның аттарын дағалау, уларҙы яуға әҙерләү уның елкәһендә була.

## Нагрдалары
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, 1943йыл
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы, 1944 йыл

## Батырлығы тураһында

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* ГАБДРАКИПОВ Габдрауф Габдракипович
*  Габдракипов Габдрауф Габдракипович
Алфёров Анатолий Фёдорович

**Алфёров Анатолий Фёдорович** (1920 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкы 3-сө эскадроны станковый пулемёт расчёты командиры. Гвардия кесе сержанты. Ҡыҙыл Байраҡ (1945), Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Анатолий Фёдорович Алфёров 1920 йылда Өфө губернаһы Бөрө кантонында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Бөрө районы) тыуған.

1940 йылда Бөрө районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

Гвардия кесе сержанты Алфёров Анатолий Фёдорович 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкы 3-сө эскадроны станковый пулемёт расчёты командиры булып хеҙмәт итә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945).

## Хәтер
Алфёров Анатолий Фёдоровичтың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Бөрө районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Алфёров Анатолий Фёдорович
* Память народа. Алфёров Анатолий Фёдорович
* Дорога памяти. Алфёров Анатолий Фёдорович 
* РГБ: Они вернулись с победой. Бирский район, т. 4, 2003 ISBN 5-295-03261-2

## Иҫкәрмәләр
Ғәзиев Мозаһит Ғабдулхаҡ улы

**Ғәзиев Мозаһит Ғабдулхаҡ улы** (28 август 1919 йыл -?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, капитан. Ике Ватан һуғышы һәм өс Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Мозаһит Ғабдулхаҡ улы Ғәзиев 1919 йылдың 28 авгусында Башҡорт АССР-ның хәҙерге Туймазы районы Үрге Бишенде ауылында тыуа.

## Хәрби юлы
Ҡыҙыл Армия сафына 1940 йылдың сентябрендә Бүздәк районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда Мәскәү Хәрби-иженер училищеһының курсанты була. кесе лейтенантты яңы ойошторолған 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына ебәрәләр. 1942 йылдың апрелендә дивизия составында фронтҡа китә. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се сапер взводы, һуңынан 60-сы кавалерия полкы командиры булып хеҙмәт итә .

Орлов һәм Курск өлкәләрен, Украина, Белоруссия, Польшаны фашистарҙан азат итеүҙә ҡатнаша. Яуҙарҙа ике тапҡыр яралана. Еңеү көнөн Германияның Эльба йылғаһы ярында ҡаршы ала. Өс Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, ике Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнгән. Беренсе Ҡыҙыл Йондоҙ орденын ул Орлов янындағы яуҙа күрһәткән батырлығы өсөн ала. Немецтар совет ғәскәрҙәренең оборонаһын үтеп полктың команда пунктына юлланғанын һиҙеп ҡалған Мозаһит Ғәзиев тиҙ арала 2 взвод һалдаттарҙы йыйып фашистарға ҡаршы сыға. Фашистарҙы биләмәнән ҡыуып сығаралар, 4 немец һалдатын һәм капралды пленға алалар. Икенсе ҡыҙыл Йондоҙ орденына ул Владимир-Волынскиҙы азат иткәндә күрһәткән батырлығы өсөн лайыҡ була.

## Һуғыштан һуңғы тормошо
1945 йылда Мозаһит Ғабдулхаҡ улы Ғәзиев тыуған яҡтарына ҡайта. Өйләнә. Ауыл мәктәбендә рус теле һәм әҙәбитәе уҡытыусыһы булып эшләй. «Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән бүләкләнгән.

## Наградалары
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943, 1944, 1945 йылдар)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945, 1986 йылдар)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Газеев Музагит Габдулхакович
* Газиев Музагит Габдулхакович
Сөнәғәтуллин Закир Ғибәҙулла улы

**Сөнәғәтуллин Закир Ғибәҙулла улы** ( 1909 йыл — 6 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Сөнәғәтуллин Закир Ғибәҙулла улы 1909 йылда элекке Башҡортостандың Ҡандра районы (хәҙер Туймазы районы) Сарҙыҡ ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Ҡандра районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се гвардия кавалерия дивизияһы 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында һаҡлаусы эскадрон ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә.

1942 йылдың 6 июлендә Курск өлкәһендә барған аяуһыҙ һуғышта батырҙарса һәләк була. Курск өлкәһенең (хәҙер Липецк өлкәһе) Тербун районы Николаевка ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән. Юғалтыуҙар исемлегендә ҡыҙылармеец Сөнәғәтуллин Закир Ғибәҙулла улының Ҡандра районы Сарҙыҡ ауылында йәшәгән ҡатыны Сөнәғәтуллина күрһәтелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СУНАГАТУЛЛИН Закир Гибадуллич
* Память народа. Сунагатуллин Закир Гибадуллич. Донесение о безвозвратных потерях

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 818883 Дело ист. информации: 1750
Әлмәтов Ғәйет Баймый улы

**Әлмәтов Ғәйет Баймый улы** (; 5 май 1924 йыл — 1 ғинуар 1973 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се кавалерия полкы пулемётсыһы. Гвардия ҡыҙылармеецы. III дәрәжә Дан ордены кавалеры.

## Биографияһы
Ғәйет Баймый улы Әлмәтов 1924 йылдың 5 майында БАССР-ҙың Бөрө кантоны Сиҙәш ауыл Советы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Благовещен районы Осиповка ауыл Советы) Ҡарағайкүл ауылында тыуған.

1942 йылдың 18 авгусында БАССР-ҙың Байҡыбаш районы (1937—1956 йй.) хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

Гвардия ҡыҙылармеецы Әлмәтов Ғәйет Баймый улы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 58-се кавалерия полкы пулемётсыһы булып хеҙмәт итә.

1945 йылдың 30-31 ғинуарында күрһәткән ҡаһарманлығы  III дәрәжә Дан ордены менән билдәләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* III дәрәжә Дан ордены (20.02.1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (15.07.1945)

## Хәтер
Әлмәтов Ғәйет Баймый улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Благовещен районы Ҡарағайкүл ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Фонд 33. Опись 686196. Единица хранения 939.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Альметов Гает Баймеевич
* Память народа. Альметов Гает Баймеевич
* Дорога памяти. Альметов Гает Баймеевич 
* РГБ: Они вернулись с победой. Благовещенский район, т. 4, 2003 ISBN 5-295-03261-2

## Иҫкәрмәләр
Әлмөхәмәтов Әмин Ҡолмөхәмәт улы

**Әлмөхәмәтов Әмин Ҡолмөхәмәт улы** (; 17 сентябрь 1908 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы 2-се эскадроны политругы. 2-се ранглы техник-интендант. Өлкән лейтенант. «Батырлыҡ өсөн» (1942), «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (1945) миҙалдарына лайыҡ була.

## Биографияһы
Әмин Ҡолмөхәмәт улы Әлмөхәмәтов 1908 йылдың 17 сентябрендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ районы Байғужа ауыл Советы (хәҙер — 
Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы) Кинйәбулат ауылында тыуған.

1941 йылдың декабрендә БАССР-ҙың Мәләүез районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

Әлмөхәмәтов Әмин Ҡолмөхәмәт улы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы 2-се эскадроны политругы булып хеҙмәт итә, 2-се ранглы техник-интендант.

1942 йылдың 31 июлендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән билдәләнгән ҡаһарманлығы тураһында «Халыҡ хәтере» сайтында урынлаштырылған документта:
 тиелә

1943 йылдың 4 сентябрендә хеҙмәте тамамлана..

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1942)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945).

## Хәтер
Әлмөхәмәтов Әмин Ҡолмөхәмәт улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ның Ишембай районы Кинйәбулат ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Альмухаметов Амин Кульмухаметович
* Память народа. Альмухаметов Амин Кульмухаметович
* Дорога памяти. Альмухаметов Амин Кульмухаметович 
* РГБ: Они вернулись с победой. Ишимбайский район, т. 6, 2003 ISBN 5-295-03308-2
Сәфиуллин Ғәтиәтулла Ғарифулла улы

**Сәфиуллин Ғәтиәтулла Ғарифулла улы** () — (? — 24 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Әҙәбиәт
Сәфиуллин Ғәтиәтулла Ғарифулла улы сығышы менән хәҙерге Башҡортостандың Кушнаренко районы Юлаш ауылынан. Ҡыҙыл Армия сафына Кушнаренко районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы штабы янында коновод булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 24 февралендә Украинаның Ворошиловград өлкәһе (хәҙер Луганск өлкәһе) Юлино-2 ауылы районында барған аяуһыҙ һуғышта хәбәрһеҙ юғала. Юғалтыуҙар исемлегендә ҡыҙылармеец Сәфиуллин Ғәтиәтулла Ғарифулла улының Кушнаренко районы Юлаш ауылында йәшәгән ҡатыны Сәфиуллина Сәлиха күрһәтелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САФИУЛЛИН Гатиатулла Гарифуллич
* Память народа. Сафиуллин Гатиатулла Гарифуллич. Донесение о безвозвратных потерях

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 18001 Дело ист. информации: 818
Сураков (Сурапов) Вәли Мансур улы

**Сурак(п)ов Вәли Мансур улы** ( 1906 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы.

## Биографияһы
Сурак(п)ов Вәли Мансур улы 1906 йылда хәҙерге Башҡортостандың Көйөргәҙе районы Мәмбәтҡол ауылында (2-се йорт) тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Көйөргәҙе районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкында кавалерист булып хеҙмәт итә.

1942 йылдың 7 июлендә Курск өлкәһендә (хәҙер Липецк өлкәһе) барған аяуһыҙ һуғышта хәбәрһеҙ юғала. Юғалтыуҙар исемлегендә ҡыҙылармеец Сурак(п)ов Вәли Мансур улының Көйөргәҙе районының Мәмбәтҡол ауылында йәшәүсе ҡатыны Суракова күрһәтелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СУРАКОВ (СУРАПОВ) Вали Мансурович
* Память народа. Донесения о потерях. Суранов Вали Мансурович

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 818883 Дело ист. информации: 1750