Полесье дәүләт радиацион-экологик ҡурсаулығы

**Полесье дәүләт радиацион-экологик ҡурсаулығы** () (ПГРЭЗ) — Белоруссиялағы иң ҙур (215 мең гектарҙан күберәк) заповедник.
Ҡурсаулыҡ 1988 йылдың 18 июлендә алыҫлаштырыу зонаһының Белоруссия өлөшөндә, Гомель өлкәһенең авариянан иң ныҡ зыян күргән өс районы — Брагин, Наровлян һәм Хойникск райондары территорияһында төҙөлә. Территорияһында аварияға тиклем 22 меңдән артыҡ кеше йәшәгән 96 ташландыҡ торама пункты урынлашҡан. ПГРЭЗ администрацияһы Хойники ҡалаһында урынлашҡан.
Ҡурсаулыҡ радиобиологик һәм экологик тикшеренеүҙәр маҡсатында төҙөлһә лә, ул биологтар өсөн дә ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Кешенең ҡатнашлығы бик әҙ, Белоруссия шарттарында кеше аяғы баҫмаған тәбиғәттең үҫешен күҙәтергә мөмкинлек тыуа. «*Кешенең тәбиғәткә тәьҫирен алып ташлау (антропоген йөкләнеш) һәм үҫемлек донъяһының байлығы менән бәйле, асылда, хайуандар донъяһын аяҡҡа баҫтырыу өсөн идеаль шарттар тыуҙы*», — тип әйтелә Белоруссия министрҙар Советы янындағы Чернобыль АЭС-ндағы һәләкәт эҙемтәләре мәсьәләләре буйынса Комитет докладында. Шулай уҡ ҡайһы бер төрҙәр, шул иҫәптән ҡыр үгеҙҙәре ситтән индерелә.
Полесье дәүләт радиацион-экологик ҡурсаулығында 1251 үҫемлек төрө иҫәпкә алынған, был илдең флораһының өстән ике өлөшөнән күберәк, шуларҙың 18-е Халыҡ-ара Ҡыҙыл китапҡа һәм Беларусь Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән. Фауна 54 төр һөтимәрҙәрҙе, 25 төр балыҡты, 280 төр ҡошто үҙ эсенә ала. 40 төрҙән күберәк хайуан һирәк һәм юғалып барыусы төргә ҡарай.
Ҡурсаулыҡ хеҙмәткәрҙәренең штаты 700 кеше тәшкил итә, шуларҙың 40-ы — ғилми дәрәжәле. Йыллыҡ сығымдар яҡынса 4 миллион АҠШ доллары тәшкил итә.
Ҡурсаулыҡтан төньяҡ-көнбайыштараҡ Припять милли паркы урынлашҡан.

## Ҡурсаулыҡ территорияһында урынлашҡан тораҡ пункттар

### Гомель өлкәһенең Брагин районы

Чернобыль АЭС-ндағы катастрофа һөҙөмтәһендә радиацион бысраныу сәбәпле Брагиндан таҙа урындарға 1 651 ғаилә күсерелә (4 892 кеше). Брагин районының бөтә территорияһы радиоактив зарарланыуға дусар була. 53 торама пункт күсерелә, шуларҙың 9-ы күмелә.
* Пирки (Брагин районы) — Чернобыль АЭС-ндағы авария менән бәйле 476 ғаилә икенсе ергә күсерелә.
* Богуши (Брагин районы) — Чернобыль АЭС-ндағы авария менән бәйле 195 ғаилә икенсе ергә күсерелә.

### Гомель өлкәһенең Наровлян районы
* Дерновичи (Наровлян районы) — Чернобыль АЭС-ндағы авария менән бәйле был торама пункттың 333 йортонда йәшәгән 732 кеше икенсе ергә күсерелә.

### Гомель өлкәһенең Хойники районы
* Оревичи  — Чернобыль АЭС-ндағы авария менән бәйле 222 ғаилә икенсе ергә күсерелә
* Бабчин  - Чернобыль АЭС-ндағы авария менән бәйле 194 ғаилә икенсе ергә күсерелә 
* Буда  -  Чернобыль АЭС-ндағы авария менән бәйле 56 ғаилә икенсе ергә күсерелә 
* Горошков  — Чернобыль АЭС-ндағы авария менән бәйле йәшәүселәр икенсе ергә күсерелә
* Кожушки  — Чернобыль АЭС-ндағы авария менән бәйле 214 ғаилә икенсе ергә күсерелә
* Ломачи  — Чернобыль АЭС-ндағы авария менән бәйле 38 ғаилә икенсе ергә күсерелә
* Новокухновщина  — Чернобыль АЭС-ндағы авария менән бәйле 13 ғаилә икенсе ергә күсерелә
* Яңы Покровск  — Чернобыль АЭС-ндағы авария менән бәйле 29 ғаилә икенсе ергә күсерелә
* Чемков  — Чернобыль АЭС-ндағы авария менән бәйле 29 ғаилә икенсе ергә күсерелә
* Рудые  — Чернобыль АЭС-ндағы авария менән бәйле 40 ғаилә икенсе ергә күсерелә

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Көнсығыш-Урал ҡурсаулығы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Багинский Владимир Феликсович, Кудин М. В.* Полесье дәүләт радиацион-экологик ҡурсаулығының алыҫлаштырыу һәм күсереп ултыртыу зонаһында урман культуралары // Урман һәм һунарсылыҡ хужалығы — 2009. — № 8. — С. 20-23.

## Һылтанмалар

* Радиационный контроль на территории Полесского государственного радиационно-экологического заповедника