Тимер юлы ғәскәрҙәре һәм хәрби бәйләнештәр хәрби институты

**Тимер юлы ғәскәрҙәре һәм хәрби бәйләнештәр хәрби институты** () —  1918 йылдың 17 июлендә асылған юғары хәрби уҡыу йорто, тимер юлы ғәскәрҙәре һәм хәрби бәйләнештәр органдары белгестәрен әҙерләй.

Йыл һайын байрам ителә торған көн - 17 июль.

## Тарихы
### Совет осоро тарихы
Рәсәй республикаһының Хәрби-уҡыу йорттарының баш комиссары бойороғо нигеҙнедә 1918 йылдың 17 июлендәге Тверь губернияһы Торжок ҡалаһында Беренсе Совет инструкторҙар хәрби-тимер юлы курстары асыла. 1922 йылдың 28 апрелендәге 107028-се РВСР приказы нигеҙендә курстар базаһында ойошторолған Хәрби-тимер юыл мәктәбе Петроградҡа күсерелә.

1924 йылда  мәктәртең исеме Командир составын әҙерләү өсөн Ленинград хәрби-тимер юлы мәктәбе тип үҙгәртелә. 1925 йылда мәктәп Ленинград хәрби юлдар мәктәбе тип үҙгәртелә. 1926 йылдың 12 ғинуарындағы 39-сы номерлы РВСР приказы нигеҙендә "хәрби һәм сәйәси әҙерлектә ирешелгән уңыштар өсөн" Ленинград хәрби юлдар мәктәбенә М. В. Фрунзе исеме бирелә. СССР-ҙың оборона халыҡ комиссариаты бойороғо нигеҙенд 1937 йылдың 16 мартындағы 36 номерлы Ленинград хәрби бәйләнештәр мәктәбе Ҡыҙыл Байраҡлы Ленинград  хәрби хәбәрҙәр училищеһы тип үҙгәртелә.

1941 йылда  Бөйөк Ватан һуғышы башланған осорҙа Ҡыҙыл Байраҡлы Ленинград  хәрби училищеһы М. В. Фрунзе исемендәге хәрби бәйләнештәр училищеһы Горький өлкәһенең Шарью ҡалаһына күсерелә, 1943 йылда Ярославль ҡалаһына күсерелә. Һуғыштан һуң училище яңынан Ленинградҡа күсенә.

1969 йылдың 27 июнендә СССР Министрҙар Советы ҡарарына яраҡлы М. В. Фрунзе исемендәге Ҡыҙыл Байраҡлы Ленинград  хәрби бәйләшештәр училищеһы Ленин орденлы Ҡыҙыл Байраклы тимер юлы ғәскәрҙәре һәм хәрби бәйләнештәр хәрби училищеһы тип үҙгәртелә.

### Совет осоронан һуң яңы тарих
1993 йылдың 23 октябрендә  Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 1072-се ҡарары нигеҙендә Ленин орденлы Ҡыҙыл Байраклы ғәскәрҙәре һәм хәрби бәйләнештәр хәрби училищеһы базаһында М. В. Фрунзе исемендәге Тимер юлы ғәскәрҙәре һәм хәрби бәйләнештәр хәрби-транспорт институты төҙөлә.

1997 йылдың 22 октябрендә Тимер юлы ғәскәрҙәре һәм хәрби бәйләнештәр хәрби-транспорт институты базаһында Рәсәй Федерацияһе Хөкүмәтенең 1342 номерлы ҡарарына ярашлы тимер юлы ғәскәрҙәренең хәрби-транспорт университеты асыла. 2001 йылда университет структураһында тимер юлы ғәскәрҙәренең етәксе кадрҙарын әҙерләү факультеты асыла.

Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2008 йылның 24 декабрендәге 1951-р номерлы ҡарарына ярашлы тимер юлы ғәскәрҙәренең Хәрби-транспорт университеты айырым структура сыфатында А. В. Хрулев исемендәге Тыл һәм транспорт Хәрби академияһы составына инә. 2009 йылда Хәрби-транспорт университеты Хәрби-транспорт институты тип  үҙгәртелә һәм Тыл һәм транспорт хәрби академияһы филиалы була.

2012 йылдың 15 мартында Хәрби-транспорт институты Тимер юлы ғәскәрҙәрее һәм хәрби бәйләнештәр хәрби институты тип үҙгәртелде.

Тимер юлы ғәскәрҙәре һәм хәрби бәйләнештәр хәрби институтының 100 йылға яҡын эшләү осронда ҡырыҡ меңгә яҡын офицер әҙерләнгән, шуларҙың егерме өс меңе юғары һөнәри белемле. Институттың һикһәндән артыҡ докторы һәм фән кандидаты, өс атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре, дүрт юғары мәктәптең атҡаҙанған хеҙмәткәре, ике ағза-корреспонденты һәм биш  фән академигы бар. Институтты тамамлаусылар араһында егерме биш Советтар Союзы Геройы һәм Социалистик Хезмәт Геройҙары һәм бер Рәсәй Федерацияһы Геройы бар.

### Исемдәр тарихы
*Төп сығанаҡ*:
* 1917 - Беренсе Совет инструкторлыҡ хәрби-тимер юлы курстары
* 1922 - Хәрби-тимер юлы мәктәбе
* 1924 - команда составын әҙерләү өсөн Ленинград хәрби-тимер юлы мәктәбе
* 1925 - Ленинград хәрби бәйләнештәр мәктәбе
* 1926 - М. В. Фрунзе исемендәге Ленинград хәрби бәйләнештәр мәктәбе
* 1937 - М. В. Фрунзе исемендәге Тимер юлы ғәскәрҙәре һәм хәрби бәйләнештәр училищеһы
* 1969 - Ленин орденлы М. В. Фрунзе исемендәге Тимер юлы ғәскәрҙәре һәм хәрби бәйләнештәр хәрби-транспорт институты
* 1993 - Тимер юлы ғәскәрҙәренең һәм хәрби бәйләнештәрҙең хәрби-транспорт институты
* 1997 - Тимер юлы ғәскәрҙәренең хәрби-транспорт университеты
* 2008 - Тимер юлы ғәскәрҙәренең хәрби-транспорт институты 
* 2012 - А. В. Хрулев исемендәге хәрби-техник тәэъмин итеү академияһы

## Структура
*Төп сығанаҡ*:
### Факультеттар
* Тимер юлы ғәскәрҙәре факультеты
* Хәрби бәйләнештәр факультеты
* Квалификация күтәреү һәм әҙерлек факультеты
## Институт начальниктары
*Төп сығанаҡ*:
* генерал-майор Г. П. Гапоненко (1942—1949) 
* генерал-майор В. П. Тиссон (1949—1960) 
* генерал-майор Ф. И. Прибов (1960—1967)  
* генерал-майор П. М. Байдаков (1967—1976)
* генерал-майор И. О. Горяинов
## Институт наградалары
*Төп сығанаҡ*:

 3 апрель 1921 йыл

 23 февраль 1930 йыл
  
 16 март 1943 йыл

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
*  
* Журнал «Вестник Военного образования» / *[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=36497061& На страже отечества (К 100-летию со дня образования Военного института железнодорожных войск и военных сообщений)]* // Сост. И. О. Горяинов. Изд.: Министерство обороны РФ. Военный институт (Железнодорожных войск и военных сообщений) ВА МТО им. генерала армии А.В. Хрулева. : № 2 (11), 2018 г. — С. 17-24