open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аҡбулат (Бөрйән районы)

**Аҡбулат** () — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 5 кеше.
Почта индексы — 453588, ОКАТО коды — 80219819002.
 

## Тарихы
1816 йылда Сыңғыҙ ауылынан (хәҙерге Баймаҡ районы) 20 ғаилә Ямашлы йылғаһы буйында Яңы Аҡбулат ауылына нигеҙ һала. Аҡбулаттың улы Боҫҡон һәм уның Этҡол, Түләк, Бикҡол кеүек ейән-ейәнсәрҙәре, шулай уҡ бүләләре төп ауылда йәшәгән. Этҡолдоң улы Әсфәндиәр — Әнүәр Әсфәндиәровтың шәжәрәһен башлап ебәреүсе. 1859 йылда ауылда 19 йорта 134 кеше йәшәгән, 1920 йылда иһә 53 йортта — 267 кеше. XIX быуаттың 40-сы йылдар. башында 26 йорт (119 кеше), 120 ат, 100 һыйыр, 21 һарыҡ, 20 кәзә теркәлгән. Ауыл халҡының игенселек менән шөғөлләнеүе билдәһеҙ. Бер нисә хужалыҡ ҡына 48 бот яҙғы иген сәскән

## Халыҡ һаны

2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (90 %)

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 26 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Кейекбай): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 165 км
 
## Урамдары
* Зәки Вәлиди урамы

## Билдәле шәхестәре
Бикбулатов Баһауетдин Абдрахман улы (28 ғинуар 1908 йыл — 1988 йыл) — «Германияны еңгән өсөн», «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалдары һәм «Почет билдәһе» ордены кавалеры.

## Иҫтәлекле урындары
* Аҡбулат мәмерйәһе

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Иҫкәрмәләр
Байғаҙы

**Байғаҙы** () — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл, Байғаҙы ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 360 кеше.
Почта индексы — 453580, ОКАТО коды — 80219809001.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (100 %).

2022 йылдың 1 мартына ҡарата Байғаҙы ауылында 375 кеше йәшәй, шуларҙан 167 ир-ат (44.66%) һәм 208 ҡатын-ҡыҙ (55.34%) тәшкил итә.

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 28 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 146 км
## Ауыл тарихы
Ә.Әсфәндиәровтың «Башҡортостан ауылдары тураһындағы мәғлүмәттәр» китабында былай тип яҙылған: "Сотник Байғаҙы Ҡунаҡбаев (1770—1853) Һәүәнәк йылғаһы буйында ауыл нигеҙләй һәм уға үҙенең исемен ҡуша. Уның улдары Аллағол (уның улы Тәңребирҙе), Шәрәфетдин, Ишмырҙа Байғазиндар билдәле. 1816 йылғы иҫәп алыу материалдарынан күренеүенсә, Байғаҙы, Бикмөхәммәт, Килмөхәмәт, Рәхмәтулла Тимер ауылында, ә 1850 йылғы иҫәп алыу буйынса улар бала-сағалары менән Байғаҙыла йәшәгән. Байғаҙы ауылы ойошторолған йылда унда 168 кеше йәшәгән, 1859 йылда — 220, 1920 йылда — 478 кеше. 24 йорттан 22-һе күсмә тормош алып барған. Уларҙың 116 аты, 52 һыйыры, 47 һарығы, 14 кәзәһе булған. Ауылда бөтәһе 14 солоҡ ҡорто булған. Бында шуны ла әйтергә кәрәк: бөтә солоҡтарын һәм умарталарын йәшереү сәбәпле, улар иҫәпкә алынмаған. Ауыл халҡы 16 бот ужым һәм 320 бот яҙғы иген сәскән. 1900 йылда мәсет булған.

Рядовойҙар Хәйбулла Ташбулатов, Рәсүл Ишкилдин 1805—1807 йылдарҙа Наполеонға ҡаршы кампанияла ҡатнаша. Ниғмәтулла Юлъяҡшин — 15-се полк составында Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ике көмөш миҙал менән бүләкләнгән.
… д а у а м ы

1924 йылда Байғаҙы ауылында ике йыллыҡ мәктәп асыла. Дәрестәр ғәрәп телендә алып барыла. Ауылдың беренсе уҡытыусыһы — сәсән Мөхәмәтҡолов Сабирйән Мөхәмәтзакир улы.
1929—1930 уҡыу йылында Ғәлиәкбәрҙән Сәғитов Хаммат Ҡәйүм улы латин хәрефе буйынса дәрестәр бирә. Мәктәп 1951—1952 йылдарҙа 7 йыллыҡ, 1970 йылда 8 йыллыҡ булып китә. 1993 йылда дөйөм урта белем биреү мәктәбе итеп үҙгәртелә.

## Билдәле шәхестәре
* Псянчин Сәлих Мәхмүт улы (1904—23.10.1980) — 112-се кавалерия дивизияһы яугиры, сержант, ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
* Заманов Хәләф Әбүзәр улы — Бөйөк Ватан һуғышы һәм хеҙмәт ветераны

## Урамдары
* Тау урамы  ()
* Ураҙа урамы  ()
* Сәлих Псянчин урамы   ()
* Дамулла Баязитов урамы  ()
* Урман урамы  ()
* Һәүәнәк урамы  ().

## Ер-һыу атамалары
* Һәүәнәк йылғаһы
* Сәңгелдәк йылға
* Үргейылға
* Күперлейылға
* Түгелмә йылғаһы
* Оло йылға
* Бәләкәй йылға
* Турыйылға

### Тикшеренеү эше
* Ураҙы

## Видеофильмдарҙа
* Село Байгазино Бурзянского района.
* Байгазино

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Берәтәк (Бөрйән районы)

**Берәтәк** () — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 424 кеше.
Почта индексы — 453587, ОКАТО коды — 80219804002.

## Транспорт
Ауыл аша Р316 Стәрлетамаҡ — Белорет — Магнитогорск автомобиль юлы үтә.

## Халыҡ һаны

; Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (100 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 71 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Аҫҡар): 22 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет):135 км

## Урамдары

* Тау урамы
* Йылға аръяғы урамы
* Ҡаран урамы
* Йәштәр урамы
* Нөгөш урамы
* Салауат Юлаев урамы
* Мәктәп урамы

## Тарихы

Аҫҡар ауыл советына ҡарай. Район үҙәгенән төньяҡ‑көнбайышта 71 саҡрым һәм Белорет тимер юл станцияһынан көньяҡ‑көнбайышта 185 саҡрым алыҫлыҡта Берәтәк йылғаһы тамағында урынлашҡан.
Ауылға XVIII быуат уртаһында Нуғай даруғаһы Ҡарағай-Ҡыпсаҡ улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. XIX быуат аҙағында утар булараҡ барлыҡҡа килгән мәғлүмәттәр ҙә бар. Берәтәктамаҡ, Оло Берәтәк исемдәре менән билдәле була. Ауыл халҡы Үрге Әүжән-Петровск заводы өсөн урман әҙерләү менән шөғөлләнгән.
Халҡы: 1900 йылда — 58 кеше; 1920 йылда — 27 кеше; 1939 йылда — 139 кеше; 1959 йылда — 401 кеше; 1989 йылда — 380 кеше; 2002 йылда — 422 кеше; 2010 йылда — 424 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Төп мәктәп (Аҫҡар урта мәктәбе филиалы), балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, мәсет бар.

### Шулай уҡ уҡығыҙ
* В.Ғ.Ғүмәров «Берәтәк ауылы тарихы»
* Берәтәк ауылы тарихы
* Брәтәк ауылындағы ер-һыу атамаларын өйрәнеү. (Тикшеренеү эше)

## Фоторәсемдәр

Ауылдың яугирҙәре.jpg|мини|Ауылдың_яугирҙәре исемлеге
Иҫке обелиск.jpg|мини|Иҫке_обелиск
Брәтәк ауылы мәҙниәт йорто.jpg|мини|Брәтәк ауылы мәҙниәт йорто
Сажидә мәсете.jpg|мини|Сажидә_мәсете
Оло Нөгөш аша Кәтерина күпере.jpg|мини|Оло Нөгөш аша Кәтерина күпере
Кәтеринә күперенең таш нигеҙе.jpg|мини|Кәтеринә күперенең боронғо таш нигеҙе
Ауылға Ишембай районынан инеү.jpg|мини|Ауылға Ишембай районынан инеү
Брәтәк мәктәбе.jpg|мини|Брәтәк мәктәбе


## Видеояҙмалар
* Айыҡ ауыл

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.
* Брәтәк ауылы 
* Брәтәк ауылы Бөрйән районы Башкортостан Республикаһы
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Үрге Нөгөш

**Үрге Нөгөш** (; шулай уҡ **Ямаш**) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 56 кеше.
Почта индексы — 453586, ОКАТО коды — 80219813002.

Нөгөш йылғаһының урта ағымында, уның уң ярында урынлашҡан. 1812 йылда Мәҡсүт ауылы халҡы нигеҙ һалған.

1816 йылда 146 кеше йәшәгән 15 хужалыҡ теркәлгән. 1850 йылда 27 хужалыҡта 373 кеше йәшәгән

## Халыҡ һаны

; Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (100 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 52 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ғәлиәкбәр): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 193 км

## Урамдары
* Нөгөш урамы ()

## Тарихы
**Һылтанма буйынса уҡығыҙ** Үрге Нөгөш ауылы тарихынан 

## Тирә-яҡ мөхит

## Билдәле шәхестәр
* Ғәлиев Сабир Ғәле улы (15 май 1931 йыл — 30 ноябрь 2004 йыл) — сайырсы, «Почёт Билдәһе» ордены (1986 йыл) кавалеры

* Аҫылғужин Вәхит Ишмөхәмәт улы (27 сентябрь 1960 йыл — ???) — Башҡортостандың атҡаҙанған нефтсеһе

* Яубаҫаров Ғәни Сөләймән улы (1894 йыл — 1961 йыл) — РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.

* Яманаев Исмәғил Ғөбәйҙулла улы, («Үкенерлек түгел үткәндәр» китабы викидәреслектә)

* **Аҫылғужин Уйылдан Мөхәмәҙиә улы** — дин әһеле. 1894 йылдың 25 декабрендә Орск өйәҙе Ырымбур губернаһы (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы) Үрге Нөгөш ауылында тыуған. 1984 йылдың 27 июнендә вафат була. («Үкенерлек түгел үткәндәр» китабы, Сәләмәт йәшәү рәүеше викидәреслектә)

* **Толомғужин Зөфәр Ғәле улы** 1942 йылдың 1 сентябрендә Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районының Үрге Нөгөш ауылында тыуған. Яҙыусы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Бөрйәндең боронғо ауылдары хаҡында
* Үрге Нөгөш мәктәбе

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Иҫкәрмәләр
Кейекбай

**Кейекбай** () — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. Кейекбай ауыл советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 296 кеше.
Почта индексы — 453588, ОКАТО коды — 80219819001.
 
## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 16 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 161 км

Кейекбай ауылы Ағиҙел йылғаһының ҡушылдығы Көргәс йылғаһы буйында, район үҙәге Иҫке Собханғол ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 16 километр һәм Белорет тимер юлынан 161 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. 

## Ауыл тарихы
1834 йылда Көргәс йылғаһы буйында барлыҡҡа килгән ауылға, Кейекбайға, Әтектәр үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Бында 23 ғаилә — 170 кеше күсеп килгән. Ауыл Кейекбай Юлтимеров исемен йөрөтә. Ауылдың икенсе исеме — Баш Тире. 25 йылдан һуң 40 ихатала 300 кеше йәшәгән. 

Халҡы — ярым күсмә малсылар. XIX быуаттың 40-сы йылдары башында ауылдағы бөтә 28 йорт йәйләүгә күскән. Улар иҫәбенә 113 ат, 61 һыйыр, 15 баш кәзә тура килгән. 170 кешегә 24 бот ужым ашлығы, 184 бот яҙғы ашлыҡ сәселгән.

Ауылда 1812 йылдағы Ватан һуғышы ветераны «Парижды алған өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән  Арыҫланғол Хәмитов һәм Ырымбур губернаторы Перовскийҙың уңышһыҙ тамамланған Хиуа походы (1839—1840)нда ҡатнашҡан Йәмлиха Байназаров йәшәгән.

1864 йылдан алып Кейекбай улус үҙәгенә әүерелә. 

1920 йылда 93 йорттоң һәр береһендә уртаса 4,2 кеше йәшәй.

## Халыҡ һаны

; Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (100 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Әлеге ваҡытта Кейекбайҙа башланғыс мәктәп-балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто бар.

### Кейекбай ауылының дин әһелдәре
1859 йылда Бөрйән районының Кейекбай ауылы мәхәлләһенең тәүге мәсете төҙөлөп файҙаланыуға тапшырылған.
Унда Мәндәғолдан (4 саҡрым), Аҡбулаттан (8 саҡрым) мәсеткә йөрөгәндәр. Рәсәй Эске Эштәр Визаратының (Министрлығының) Ырымбур виләйәте идараһы (ЫВИ) тарафынан 1875 йылда 17-се июнендә раҫланған. Имам Юлтимеров Заһитулла Фәйзулла улы (1825—1909 йй.) ауылда тәүге мәсет төҙөтөүгә өлгәшкән *[[b:Кейекбай ауылының дин әһелдәре|д а у а м ы …]]*

## Урамдары

* Көргәҫ урамы ( Кургас (улица)
* Йәштәр урамы ( Молодежная (улица)
* Салауат Юлаев ( Салавата Юлаева (улица)
* Мәктәп урамы ( Школьная (улица)

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
* 
*  45 б Кейекбай ауылы
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.

## Иҫкәрмәләр
Ҡотан

**Ҡотан** () — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. Ырғыҙлы ауыл советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 317 кеше.
Почта индексы — 453585, ОКАТО коды — 80219816002.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 47 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ырғыҙлы): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 180 км

Ҡотан ауылы Ағиҙел йылғаһы буйында, район үҙәге Иҫке Собханғол ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 47 километр һәм тимер юл станцияһы Белореттан 180 километр алыҫлыҡта, «Башҡортостан» милли паркы территорияһында урынлашҡан.

## Тарихы
Ҡотан ауылына 1795—1811 йылдарҙа Верхнеурал өйәҙе башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. VII рәүиз буйынса унда 19 йорт булған.

1866 йылда Ҡотан Мәсетлеауыл, Мәсетле атамаһы менән теркәлгән. Был ваҡытта 13 йортта 118 кеше йәшәгән. Бында йорт старшинаһы Йәрмөхәмәт Сирбаев менән ҡустыһы Монасип йәшәгән, ул Мәҡсүт, Үрге Нөгөш, Ғәҙелгәрәй, Ҡолғана, Һөйөш ауылдарын берләштергән 23-сө йортҡа идара иткән. Уларҙың барыһы ла Ырымбур өйәҙенең 9-сы башҡорт кантонына ингән. Халҡы ярым күсмә тормош алып барған. Йәйләүгә сыҡҡандар. 90 кешегә ни бары 64 бот яҙғы иген сәселгән. Ауылға Бөрйән улусы аҫаба башҡорттары (хәҙерге Баймаҡ районы ауылынан күсеп килгән) нигеҙ һала. Ауыл булып ойошторолғанға тиклем үк бында утарҙар урынлашҡан булған, уларҙың барыһында ла башҡорттар йәшәгән.

Халыҡ малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгән. Мәсет булған.

## Халыҡ һаны

; Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (99 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Әлеге ваҡытта Ҡотан ауылында башланғыс мәктәп һәм балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

## Урамдары

* Ағиҙел урамы (
* Яр буйы урамы (
* Салауат Юлаев урамы (
* Суҡтал урамы (
* Тирәкле урамы (
* Туйбаға урамы (

## Ер-һыу атамалары
* Кәбәнташ

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Таң гәзите ҠОТАНДЫҢ ЯУ КҮРГӘН МӘСЕТЕ...

## Галерея

Ауыл эсенә юл.jpg|мини|Ауыл эсенә юл
Ҡотан-Ырғыҙлы күпере.jpg|мини|Ҡотан-Ырғыҙлы күпере
Һәйкәлдәр ҙә иҫкерә.jpg|мини|Һәйкәлдәр ҙә иҫкерә
Яугирҙәр исемлеге.jpg|мини|Яугирҙәр исемлеге
Ауыл мәктәбе һәм балалар баҡсаһы.jpg|мини|Ауыл мәктәбе һәм балалар баҡсаһы
Ҡотан ауыл мәҙәниәт йорто.jpg|мини|Ҡотан ауыл мәҙәниәт йорто
Ҡотан ауылынан сыҡҡас.jpg|мини|Ҡотан ауылынан сыҡҡас


## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Һылтанмалар
*  Ҡотан ауылы
*  46-47 бб. Бөрйән районыы Ҡотан ауылы

## Иҫкәрмәләр
Мәҡсүт (Бөрйән районы)

**Мәҡсүт** () — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. Ырғыҙлы ауыл советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 111 кеше.
Почта индексы — 453585, ОКАТО коды — 80219816003.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 49 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ырғыҙлы): 13 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 188 км

Мәҡсүт (Вашаш) ауылы Ағиҙел буйында, район үҙәге Иҫке Собханғол ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 49 километр һәм Белорет тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 188 километр алыҫлыҡта, «Башҡортостан» милли паркы территорияһында урынлашҡан.

## Тарихы
Мәҡсүт (Вашаш) Ырғыҙлы ауыл советы биләмәһендә. Ауылға Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә XVIII быуаттың 1-се яртыһында, 1795 йылға тиклем, нигеҙ һалған, тип фаразлана. Тәүге төпләнеүсенең исемен йөрөтә: уның улдары Байдәүләт, Дәүләтбай һәм Ҡотломбәт Мәҡсүтовтар йәшәгәне билдәле. VII рәүиз мәғлүмәттәре буйынса Мәҡсүт ауылында — 17 йорт булған, VIII йәниҫәп буйынса — 30 йортта 227 кеше, X йәниҫәп материалдарында — 34 ихатала 375 кеше теркәлгән.

1816 йылда атаһының ауылында Ҡотломбәт (уның балалары Танһыҡҡужа, Ишйәр) һәм 87 йәшлек Байдәүләт (уның улдары Солтанғужа, Әбйәлил, Ибраһим) Мәҡсүтовтар йәшәгән. Ауыл, Бөрйән улусының Үрге Нөгөш, Ҡотан, Ғәҙелгәрәй ауылдары кеүек үк, 3-сө Бөрйән улусының Ямаш түбәһенә ҡарай.

1842 йылда 32 йортта йәшәгән кешегә 27 сирек йәки 216 бот яҙғы иген сәселгән.

1866 йылда Мәҡсүттәге (Вашаш) 34 хужалыҡта 362 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.

1920 йылда 94 йортта 431 кеше йәшәгән.

## Билдәле кешеләре
Мостафин Хәбир Өмөтҡужа улы (1891, Мәҡсүт— 1966, Мәҡсүт) —— башҡорт халҡының арҙаҡлы улы, әүлиәhе.

## Халыҡ һаны

; Милли составы
2002 йылғы иҫәп алыуға ярашлы, халыҡтың күпселеге — башҡорттар (100 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Әлеге ваҡытта Мәҡсүт ауылында Ырғыҙлы урта мәктәбенең филиалы — башланғыс мәктәп бар.

## Урамдар

* Вашаш урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Тау аҫты урамы ()
* Мәктәп урамы ()

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
* 
*  46 б.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Мәндәғол

**Мәндәғол** () — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә  халыҡ һаны 85 кеше.

Почта индексы — 453588, ОКАТО коды — 80219819004.

Ауылға нигеҙ 1812 йылда һалына.Нигеҙ һалыусылар —Миндеғол Тимербаев етәкселегендә Собханғол ауылы (Янһары) кешеләре. Башҡорт ауылы.1920 йылда ауылда 57 хужалыҡ булып, 270 кеше йәшәгән.1925 йылғы иҫәптә 37 генә хужалыҡ күренеп тора.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 158 км

## КаповоТур
Ауылда «КаповоТур» турист базаһы урынлашҡан.

## Билдәле шәхестәр
* Әхтәмов Исмәғил Хәмит улы (15 ғинуар 1937 йыл — 3 июнь 2008 йыл) — металлург. СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1977). БАССР-ҙың атҡаҙанған металлургы (1981). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1977) һәм III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордендары (1975) кавалеры
* Юлсурина Гөльямал Солтангәрәй ҡыҙы (1924—1998) — педагог, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән (1971).
* Ваһапов Абдулла Ноғоман улы (2 ғинуар 1926 йыл — 21 март 2022 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, совет-япон һуғышында ҡатнашыусы (1945), хужалыҡ эшмәкәре. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры. Бөрйән районы Почетлы гражданы.

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Иҫкәрмәләр
Мораҙым (Бөрйән районы)

**Мораҙым** () — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. Байназар ауыл советына ҡарай. Тәүге төпләнеүсе Мораҙым Әлмөхәмәтов исеме менән аталған. 

Икенсе атамаһы — А р а т а у. Был ауыл тауҙар араһында урынлашҡанға  шулай атағандар. 

Тағын бер атамаһы — *Биштирәк*. Ҡасандыр матур булып, ауылға йәм биреп биш тирәк үҫеп ултырған. Шулай уҡ Мораҙыш, Имес исемдәре менән билдәле булған.  

Ағиҙел йылғаһы  буйында урынлашҡан. Ауылда тик б*ашҡорттар* йәшәй.

**Халҡы**: 1900 йылда — 174 кеше, 1920 йылда — 207,  1939 йылда  — 133, 1959  йылда— 199, 1989 йылда — 326, 2002  йылда  381 кеше йәшәгән.  2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 374 кеше.

Почта индексы — 453591, ОКАТО коды — 80219810004.

Төп мәктәп (Байназар урта мәктәбе филиалы), фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.   
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Ауылға нигеҙ һалыусылар
Мораҙым ауылына нигеҙҙе  ун туғыҙынсы быуаттың беренсе   яртыһында  үҙ ерҙәрендә *Верхнеурал өйәҙе* Ҡарағай-Ҡыпсаҡ улусының Байназар ауылы  башҡорттары  һалған.  Малсылыҡҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1900 йылда мәсет теркәлгән.

1850 йылда унда — 19 йортта 120 кеше , 1866 йылда  21 йортта — 102 кеше, 1920 йылда 45 йортта 207  кеше  йәшәгән.  Ауылға нигеҙ һалыусы - Мораҙым Әлмөхәмәтов. Уның улдары Үлмәҫбай, Сөләймән, Насретдин.

## Урамдары

Урам исеме:
* Ағиҙел (урамы)  ()
* Ташморон (урамы) ()
* Мәктәп урамы ()

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 36 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Байназар): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 124 км

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.
## Һылтанмалар
* Башҡорт энциклопедияһы
* БӨРЙӘН РАЙОНЫ МОРАҘЫМ АУЫЛЫ АТАМАЛАРЫ

## Иҫкәрмәләр
Аҡташ (Ғафури районы)

**Аҡташ** () — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 126 кеше.
Почта индексы — 453062, ОКАТО коды — 80221822002.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 61 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡауарҙы): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 76 км

## Иҫкәрмәләр
Абдулла (Ғафури районы)

**Абдулла** () — Башҡортостандың Ғафури районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 69 кеше. Еҙем-Ҡаран ауыл Советы составына инә.
Почта индексы — 453061, ОКАТО коды — 80221816002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — башҡорттар (87 %).

## Географик урыны
Ауыл  Еҙем үле йылғаһы буйында урынлашҡан.

Алыҫлығы:
* Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 53 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Еҙем-Ҡаран): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 72 км

## Урамдары
Урам исеме:
* Үҙәк урам ()
* Йәштәр урамы ()

## Һылтанмалар
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан
* «Налог Белешмәһе» системаһында Абдулла (Ғафури районы) ауылы
## Сығанаҡтар
Байымбәт

**Байымбәт** (*Байөмбәт*, икенсе атамаһы **Ҡунаҡбай**; ) — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 175 кеше булған.
Почта индексы — 453060.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 37 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Бурлы): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 55 км

## Тарихы
Байөмбәт (Ҡунаҡбай) Бурлы ауыл Советына ҡарай. Район үҙәгенән төньяҡта 36 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнсығышҡа табан 55 саҡрым алыҫлыҡта Ағиҙел йылғаһы буйында урынлашҡан.
Ауылға XVIII быуат уртаһында Нуғай даруғаһы Кесе Табын улусы башҡорттары аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һала. Улус старшинаһы Байөмбәт Илсеғолов исеме менән аталған. V ревизия мәғлүмәте буйынса 25 ихатанан тора, унда 152 кеше йәшәгән. 1896 йылда ауыл Байөмбәт һәм Ҡунаҡбай тигән икеләтә исем аҫтында күрһәтелә. Ауылдың икенсе исеме тәүгеһенә ҡарағанда күпкә һуңыраҡ барлыҡҡа килгән. Ул йылда 246 кеше һәм 48 йорт хужалығы иҫәпләнә. 1920 йылда халыҡ иҫәбен алыуҙа 324 кеше һәм 65 йорт хужалығы билдәләнгән. 1795 йылда 25 йортта 152 кеше йәшәгән, 1865 йылда 30 йортта — 220 кеше. Ауыл халҡы малсылыҡҡ, умартасылыҡ, игенселек, сана эшләү менән шөғөлләнгән. Мәсет, училище булған. Халҡы: 1906 йылда — 236 кеше; 1920 йылда — 324 кеше; 1939 йылда — 255 кеше; 1959 йылда — 327 кеше; 1989 йылда — 210 кеше; 2002 йылда — 188 кеше; 2010 йылда — 175 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар.

## Этимологияһы
Ауыл исеме рәсми рәүештә ике вариантта теркәлгән. «Башҡортостан Республикаһында берәмектәр сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» Башҡортостан Республикаһы Законына үҙгәрештәр индереү тураһында законына ярашлы, ауыл Байымбәт тип йөрөтөлә. "Башҡорт энциклопедияһы"нда теркәлгәнсә, ауылдың исеме улус старшинаһы булған Байөмбәт Илсеғолов хөрмәтенә аталған.

## Урамдары
Исемдәре:

Партизан урамы ()

Туҡай урамы ()

Үҙәк урам ()

## Билдәле шәхестәре

## Видеояҙмалар
* Байөмбәт ауылында «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар» байрамы
* Байымбәт ауылы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  
* Баимбетово на портале «Генеалогия и Архивы»
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 159-сы б  
* Налог Белешмәһе статистикаһында Байымбәт ауылы
Бурлы

**Бурлы** () — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 539 кеше булған.
Почта индексы — 453060, ОКАТО коды — 80221813001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 31 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 30 км

## Билдәле шәхестәре
* Яҡупов Фәрүәт Абдулла улы, (20.03.1958—1.12.2008), Рәсәй Геройы (1995), милиция подполковнигы (2004). Афғанстандағы (1983—1985) һәм Төньяҡ Кавказдағы (1994—1996) хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусы.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*  
* Бурлы на портале «Генеалогия и Архивы»
Ҡормантау

**Ҡормантау** () — Башҡортостан Республикаһының Ғафури районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 420 кеше булған.
ОКАТО коды — 80221813005.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 37 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Бурлы): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 54 км

## Тарихы
Ҡормантау — Бурлы ауыл Советы биләмәһендәге ауыл. Район үҙәгенән төньяҡ‑көнбайышҡа 37 саҡрым, Аҡкүл тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнсығышта 54 саҡрым алыҫлыҡта ята. Ағиҙел йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға 1738 йылда керҙәшлек килешеүе буйынсаса Нуғай даруғаһы Кесе Табын улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә мишәрҙәр нигеҙ һала. 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында 28 кеше ҡатнаша. Һуңынан бында типтәрҙәр һәм яһаҡлы татарҙар килеп ултыра. 1795 йылда 100 кеше , 1865 йылда 88 йортта — 456 кеше йәшәгән. Ауыл кешеләре малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. Мәсет, училище булған. 1906 йылда мәсет, мәҙрәсә, 2 бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән. Халҡы: 1906 йылда — 867 кеше; 1920 йылда — 1074 кеше; 1939 йылда — 867 кеше; 1959 йылда — 837 кеше; 1989 йылда — 494 кеше; 2002 йылда — 489 кеше; 2010 йылда — 420 кеше. Татарҙар, башҡорттар йәшәй (2002). Урта дөйөм белем биреү мәктәбе, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.

## Урамдары
Исемдәре:

Ағиҙел урамы ()

Дуҫлыҡ урамы ()

Ҡышлау урамы ()

Партизан урамы ()

Үҙәк урам ()

Мәктәп урамы ()

## Билдәле шәхестәре
* Халиҡов Ғабдулхак Әбйәлил улы (9.02.1931—30.09.2007), ғалим-инженер-механик. 1973 йылдан (өҙөклөк менән) Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1983 йылға тиклем теоретик механика һәм гидродинамика, 1991—1998 йылдарҙа физик гидродинамика кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1992—1993 йылдарҙа физика факультеты деканы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), техник фәндәр докторы (1971), профессор (1972). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1979).

## Археологик ҡомартҡылары
* Касьянов ҡаласығы
* Ҡормантау торағы

## Видеояҙмалар
*  Бурлы ауыл Советы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Курмантау на портале «Генеалогия и Архивы»
* А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 163-сө б.
Родина (Ғафури районы)

**Родина, Ватан** () — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл.  
Почта индексы — 453072, ОКАТО коды — 80221831004.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 27 км

## Тарихы
Родина ауылы Табын ауыл Советына ҡарай. Район үҙәгенән төньяҡ‑көнбайышта 8 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан көньяҡ‑көнсығышҡа табан 21 саҡрым алыҫлыҡта Көгөш йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға 1940 йылдарҙа 7‑се совхоздың ҡасабаһы булараҡ нигеҙ һалына. 1959 йылдан хәҙерге исемен йөрөтә, 2005 йылдан хәҙерге статусын ала. Халҡы: 1959 йылда — 557 кеше; 1989 йылда — 579 кеше; 2002 йылда — 794 кеше; 2010 йылда — 703 кеше. Урыҫтар, башҡорттар йәшәй (2002). Р. — «„Родина“ агрофирмаһы» предприятиеһының үҙәк усадьбаһы. Төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар.

## Урамдары
Исемдәре:

Кейекбаев урамы ()

Колхоз урамы ()

Йәштәр урамы ()

Яңы урам ()

Октябрь урамы ()

Тыҡрыҡ урамы )

Пушкин урамы (()

Баҡса урамы ()

Совет урамы ()

Төҙөүселәр урамы ()

Трактов урамы ()

Усольска урамы ()

Үҙәк урам ()

Чкалов урамы ()

Мәктәп урамы ()

Көньяҡ урам ()

## Билдәле шәхестәре
* Ҡотлогилдина  Фәүзиә Ғалим ҡыҙы () — шағир, ауыл старостаһы.
## Фоторәсемдәр


Файл:Ғафури районы Родина ауылы.jpg|мини|слева|Родина ауылы
Файл:Памятник воинам, сражавшимся в Великой Отечественной войне (1941-1945) с.Родина.jpg|310x310px|справа|thumb|Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙарына ҡуйылған Һәйкәл

## Видоеяҙмалар
*  Вести Башкортостана о совхозе «Родина»

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* «Налог Белешмәһе» статистикаһында Родина ауылы
Александровка (Дәүләкән районы)

**Александровка** () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 233 кеше. 
Почта индексы — 453410, ОКАТО коды — 80222804007.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 21 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 21 км

## Тарихы
Алға ауыл Советына инә. Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 21 км алыҫлыҡта Кесе Өйҙөрәк йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға Яңы Александровка булараҡ 1885 йылда нигеҙ һалына. Курск губернаһы Шигровский өйәҙе Николай улусы помещиктарының элекке крәҫтиәндәре 4040 дисәтинә ер һатып алып төпләнә. 2045 дисәтинә дворян Н. А. Баумгартендан, 1995 дисәтинә башҡа ер биләүселәрҙән һатып алына. 1903 йылда крәҫтиәндәр немец Г. Г. Нейфельдтан һәм Я. Я. Вибенан 600 дисәтинә ер һатып алалар. 1889 йылда ауылға Өфө һәм Минзәлә епископы Дионисий килә, буласаҡ сиркәү урыны билдәләнә.1890 йылда Александро-Невский сиркәүенең беренсе священнигы Афанасий Румянцев була.1892 йылда земский башланғыс училище асыла. 1902 йылда янғындан 12 йорт зыян күрә. 1919 йылдың 26 майында ауыл аҡтарҙан азат ителә. 1929 йылда дөйөм ер майҙаны — 1684,5 га. 1929—1960 йылдарҙа ауыл халҡы «Парижская коммуна», 1960—1991 йылдарҙа «Россия» колхозында, һуңынан МУП «Дәүләкән АРЗ»,СКХ «Александровка» хужалыҡтарында эшләй. 1936 йылда почта бүлексәһе асыла. 1960 йылда административ реформа һөҙөмтәһенә ярашлы яҡын торған Покровка ауылы Александровка менән берләшә. 1960 йылдың 25 июнендә Александровка ауыл Советы тарафынан сиркәүҙе ябыу ҡарары сығарыла. 1984 йылға тиклем ветеринария бүлексәһе эшләй.1989 йылда 132 урынлыҡ мәктәп төҙөү ҡарары сығарыла, 1997 йылда 108 урынлыҡ мәктәп төҙөлә. 2022 йылда балалар баҡсаһы асыла.
Халҡы: 1896 йылда 773 кеше, 1917 йылда 711 кеше, 1920 йылда — 692 кеше, 1926 йылда — 648 кеше, 1939—670 кеше. 1959 йылда —281 кеше,1969 йылда — 352 кеше, 1989 йылда —241 кеше, 1999 йылда — 247 кеше, 2002 кеше —228 кеше, 2010—233 кеше. Урыҫтар йәшәй (2002). Мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

## Урамдары
Исемдәре:

Йылға аръяғы урамы ()

Үҙәк урамы ()

Крәҫтиән урамы ()

## Билдәле шәхестәре

## Тәбиғәт ҡомартҡылары
Ауыл эргәһендәге ултыртылған ағастар комплексы — тәбиғәт ҡомартҡыһы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* 
* «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.476 
* «Налог Белешмәһе» стастикаһында Александровка ауылы
Әлмәт

**Әлмәт** () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 24 кеше.
Почта индексы — 453422, ОКАТО коды — 80222810002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 22 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Бик-Ҡарамалы): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 22 км

## Сығанаҡтар
Ивангород (Дәүләкән районы)

**Ивангород** () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 377 кеше.
Почта индексы — 453413, ОКАТО коды — 80222849002.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 30 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 30 км

## Тарихы
Ивангород Шестаев ауыл Советы үҙәге. Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнбайышҡа табан 30 саҡрым алыҫлыҡта Йүкәле йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға XX башында Бәләбәй өйәҙендә шул уҡ өйәҙҙең Туйыш ауылы украин крәҫтиәндәре Подольск губернаһы Ғайса өйәҙенең Иван-город, Гунча, Михайловка ауылдарынан күсеп килеүселәр нигеҙ һала. 1920 йылдағы сығанаҡтарҙа Туйыш исеме менәнн теркәлгән.1913 йылда ауыл халҡы 826 дисәтинә ер менән хужалыҡ иткән. 1923 йылға тиклем Ҡаҙанғол, 1929—1930 йылдарҙа Дәүләкән улустарында. 1919—1923, 1930—1953 йылдарҙа Ивангород ауыл Советы үҙәге. 1960 йылда ауылға Царичанка ауылы ҡушыла. Ауыл халҡы 1930—1962 йылдарҙа «Октябрь», 1962—2006 йылдарҙа «Урал» колхозында эшләй.

Халҡы:1913 йылда — 364 кеше;1917 йылда 389 кеше; 1920 йылда — 344 кеше;1926 йылда — 336 кеше; 1932 йылда — 302 кеше, 1939 йылда — 259 кеше; 1959 йылда — 264 кеше; 1989 йылда — 389 кеше; 2002 йылда — 430 кеше; 2010 йылда — 377 кеше. Урыҫтар, украиндар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, тарих-тыуған яҡ мәктәп музейы бар.

## Урамдары
Исемдәре:
 
Крәҫтиән урамы ()

Царичанка урамы ()
## Билдәле шәхестәре
* Пташко Олег Анатольевич (30  март 1962 йыл) — ғалим. Химия фәндәре докторы (2007). Салауат ҡалаһының  8‑се  һәм 14‑се  урта мәктәптәр уҡытыусыһы, 1988 йылдан  Органик химия институты, 1992—1996 йылдарҙа  Нефтехимия һәм катализ институты хеҙмәткәре, 2000 йылдан  Ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу ҒТИ‑ның лаборатория мөдире, 2004 йылдан — Нефттең химик механика үҙәгендә төп ғилми хеҙмәткәр, 2006 йылдан — лаборатория мөдире.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* А.З.Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 477-се б.   
*
Дүртөйлө (Дәүләкән районы)

**Дүртөйлө** () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 317 кеше.
Почта индексы — 453402, ОКАТО коды — 80222828001.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 14 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 14 км

## Тарихы
Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан көньяҡҡа табан 14 саҡрым алыҫлыҡта Дим йылғаһы буйында урынлашҡан. 1865 йылға тиклем Яйыҡ-Ҫыбы-Мең, 1865—1926 йылдарҙа Әлшәй районы,1926-1930 йылдарҙа Дәүләкән улусында, 1930 йылдан Дәүләкән районында.1919-1923 Дүртөйлө ауыл Советы, 1926 йылдан Көрмәнкәй ауыл Советы составында.1870 йылда советник Александр Фёдорович Раёв Бәләбәй өйәҙе Дүртөйлө участкаһынан 1298 дисәтинә ер алғаны теркәлгән. Ауылға 1735 йылға тиклем Нуғай даруғаһы Яйыҡ‑Ҫыбы-Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә керҙәшлек килешеүе буйынса Бөрйән улусы башҡорттары нигеҙ һала. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1695 йылдан документтарҙа күренә. 1795 йылда 15 йортта яһаҡлы татарҙар менән бергә 70 кеше йәшәгән, 1865 йылда 65 йортта — 343 кеше. Малсылыҡҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище булған. 1906 йылда 4 һыу тирмәне, бакалея кибете теркәлгән. Совет осоронда ауыл халҡы «Башкурдистан», Салауат исемендәге колхозда эшләй.
Халҡы: 1906 йылда — 369 кеше; 1920 йылда — 460 кеше; 1939 йылда — 387 кеше; 1959 йылда — 371 кеше; 1989 йылда — 323 кеше; 2002 йылда — 308 кеше; 2010 йылда — 317 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп (Дәүләкән гимназияһы № 3 филиалы), мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

## Урамдары
Исемдәре:

Дим урамы ()

Тыныслыҡ урамы ()

Мәктәп урамы ()

Ярыштау урамы ()

## Археологик ҡомартҡылар

Ауылдан 1,5 саҡрым алыҫлыҡта Бура мәҙәниәтенә ҡараған Дүртөйлө ҡурғандары урынлашҡан.

Сәхәбә ерләнгән тау. 

## Билдәле шәхестәр
* Мөхәрәмов Нурғәли Исмәғил улы (1924—2018) — педагогик хеҙмәт ветераны, йәмәғәт эшмәкәре.
* Хоҙайғолова Рәмилә Ниғмәтйән ҡыҙы (12.10.1942) — театр актёры, 1967 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 470-се б.  
*
Ҡаҙырғол

**Ҡаҙырғол** () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 234 кеше.
Почта индексы — 453424, ОКАТО коды — 80222819001.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Тарихы
 
Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тиимер юл станция8ынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 43 км алыҫлыҡта Өршәк йылғаһы буйында урынлашҡан. 1895 йылға тиклем Стәрлетамаҡ өйәҙе Өршәк-Мең улусы, 1896 йылдан һуң Бәләбәй өйәҙе Ҡаҙанғол улусы составында. 1914—1923 йылдарҙа Бәләбәй өйәҙе Имай-Ҡарамалы улусы, 1923—1930 йылдарҙа Стәлетамаҡ өйәҙе Өршәк-Мең, 1960—1932 йылдарҙа Ауырғазы районы Яңы Йәнбәк ауыл Советы, 1932 йылдан Дәүләкән районы Яңы Йәнбәк ауыл Советы составында. 1919—1923 йылдарҙа һәм 1965 йылдан Ҡаҙырғол ауыл Советының административ үҙәге. 1932—1951 йылдарҙа Яңы Йәнбәк ауыл Советы, 1952—1965 йылдарҙа Филипповка ауыл Советы биләмәһендә. Тәүге тапҡыр 1795 йылдарҙа телгә алына, ләкин был ваҡытта тиклем 10 ихатала 55 кеше йәшәгәнлеге теркәлгән. Ауылға 18 быуаттың 2-се яртыһында Нуғай даруғаһының Өршәк‑Мең улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүсе Ҡаҙырғол Бигешев исеме менән аталған. 1843 йылда 121 кешегә 24 бот ужым һәм 248 бот ярауай ашлыҡ сәселгән. 17 ихата-йортҡа 121 ат, 60 эре мөгөҙлө мал, 34 һарыҡ һәм 6 кәзә иҫәпкә алына. 1896 йылда ауыл халҡы 2332 дисәтинә ер һәм 22 дисәтинә урман менән файҙаланған. Малсылыҡҡ, игенселек, умартасылыҡ, урман кәсептәре менән шөғөлләнгәндәр. Һыу тирмәне булған. 1906 йылда мәсет барлығы теркәлгән. Совет осоронда «Ҡыҙыл Йондоҙ», III Интернационал исемендәге, «Өршәк», «Маяҡ» колхозында эшләйҙәр. 1966 йылда электр уты үткәрелә. 1975 йылда Билдәһеҙ һалдатҡа һәйкәл асыла.1985 йылда ауылдан 2 саҡрым алыҫлыҡта «Өршәк» колхозы быуа төҙөй. 1992 йылда ветеринария бүлексәһе асыла, 2000 йылда КФХ «Ләйсән» ойошторола. 2019 йылдың август айында яңы мәсет асыу тантанаһы уҙа. Башланғыс мәктәп (Яңы Йәнбәк урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар.
Халҡы: 1795 йылда — 55 кеше; 1834 йылда — 121 кеше; 1870 йылда — 179 кеше; 1906 йылда — 185 кеше; 1917 йылда — 289 кеше; 1920 йылда — 256 кеше; 1939
йылда — 313 кеше; 1959 йылда — 203 кеше; 1989 йылда —181 кеше4 1999 йылда — 267 кеше; 2002 йылда — 255 кеше; 2010 йылда — 234 кеше. Башҡорттар — 95 % (2002).

## Урамдары
Исеме:
* Үрге урам ()
* Йылға урамы ()

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 43 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 43 км

## Билдәле шәхестәре
* Арыҫланов Риф Хәмит улы (14.06.1968), композитор, «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы «Юлдаш» мәғлүмәт һәм йыр-моң каналының баш режиссёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2013).
## Халыҡ ижады информанттары
* Хәмитов Миңлегәрәй Искәндәр улынан  (1909 йылғы) 1989 йылда Р.Солтангәрәева «Тереләрҙең әхирәткә күсеүсе менән хушлашыу» йолаһын яҙып алған.

## Видеояҙма
*Ҡаҙырғолда мәсет асыу тантанаһы 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡаҙырғол ауылы
* А.З.Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 470-се б 
* 
*
Ҡупаяр

**Ҡупаяр** () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 15 кеше. Алға ауыл Cоветы (Дәүләкән районы) биләмәһенә инә.
Почта индексы — 453417, ОКАТО коды — 80222804002.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Тарихы
Ҡупаяр — икенсе исемдәре Ҡапай Яр,Ново-Троицк. Асылыкүл тәбиғәт паркы территорияһында урынлашҡан.1930 йылға тиклем Соҡаҙытамаҡ улусына, 1930 йылдан Дәүләкән районына инә. 1926—1930 йылдарҙа Буранғол ауыл Советына ингән. 1930—1954 йылдарҙа Ҡупаяр ауыл Советы үҙәге, 1954 йылдан Алға ауыл Советына инә. Ауылға 1889 йылдың апрель айында Бәләбәй өйәҙе Соҡаҙытамаҡ улусы Ҡаңны-Төркәй башҡорттары ҡурымтаға алған ерҙә нигеҙләй. Һамар губернаһы Бөгөлмә өйәҙе Ҡаратаев улусы һәм Боғорослан өйәҙе Рождественский улусынан күсеп килеүсе мордвалалар һәм урыҫтар ауылда төпләнә. Улар 1100 дисәтинә ерҙе, йылына һәр дисәтинә өсөн 35 тин түләү килешеүе менән, 12 йылға ҡурымтаға ала. 1897 йылда 78 йорттоң 73 крәҫтиән, 5 мещан йорто була. 1889—1890 йылдарҙа 78 йорт,1891 йылда — 52 йорт. Ер бүленеше түбәндәгесә булған: 31 йорттоң 3 дисәтиәнәгә тиклем, 18 йорттоң — 5,22 дис., 15,1 дис. артығыраҡ. 6 йорт ерһеҙ, 3 йорт атһыҙ булған. 1892 йылда ауыл халҡының холера менән ауырыуы теркәлә.1896 йылда мәктәп була. 1913 йылда ҡупаярҙар (ҡапаярҙар) ҡурымтаға 476 дисәтинә ер ала. 1917 йылға тиклем ауыл халҡы игенселек, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнә. 1918 йылда ауылда аҡтар менән ҡыҙылдар араһында һуғыш була. 1929 йылда 1245,3 га ере була. 1931—2008 йылдарҙа ауыл кешеләре «Ленин», «Россия», «Дружба» колхозында эшләй. 1975 йылда башланғыс мәктәп ябыла. Йәшәгәндәр: Андрияновтар, Башлыковтар,Володиндар, Волочушкиндар, Добровтар, Резяповтар, Тузовтар, Чиндиндар, Фадеевтар, Зиминдар һ.б.

## Урамдары
Исеме:
* Ҡапай урамы ()

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 35 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 35 км

## Билдәле кешеләре
* Зимин Иван Дмитриевич (? 1947 йыл—? ? 2009 йыл) — 1986—2006 йылдарҙа Өфө финанс-иҡтисад техникумы (колледж) директоры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2008), иҡтисад фәндәре кандидаты, Халыҡҡ-ара асыҡ мәғариф академияһы ағза-корреспонденты, «Директор — 2002 йыл» конкурсында «Директор—педагог—тәрбиәсе» номинацияһы лауреаты.
* Передельский Василий Григорьевич (1914 йыл—24 февраль 1942 йыл) — гвардия ҡыҙылармеецы,112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында 148-се гвардия-миномёт полкында шофёр булып хеҙмәт иткән, хәбәрһеҙ юғалған.

## Тәбиғәт ҡомратҡылары. Видеояҙмалар
*  Асылыкүл
*  Асылыкүл
*  Асылыкүл тәбиғәт паркы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.476 
* «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ҡупаяр ауылы
* Шаймуратовцы /Личный состав. Передельский Василий Григорьевич
Яңы Ивановка (Дәүләкән районы)

**Яңы Ивановка** () — Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 4 кеше булған.
Почта индексы — 453415, ОКАТО коды — 80222834006.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 24 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Поляковка): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 24 км

## Билдәле шәхестәре
* Гриб Иван Евдокимович (4.03.1911—23.01.1987), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия пулемёт ротаһының взвод командиры, гвардия капитаны (1945). Советтар Союзы Геройы (1943).

## Иҫкәрмәләр
Шестопаловка

**Шестопаловка** () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 67 кеше Алға ауыл Советына инә.
Почта индексы — 453417, ОКАТО коды — 80222804004.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Алыҫлыҡта тора:
* район үҙәге Дәүләкәндән: 31 км,
* ауыл биләмәһе Алға ауыл Cоветы (Дәүләкән районы) : 3 км,
* тимер юлынан (Дәүләкән): 31 км.

## Тарихы
Асылы Өйҙөрәк (Кесе Өйҙөрәк) йылғаһы буйында урынлашҡан, 31 саҡрым төньяҡ-көнбайышта район үҙәге һәм тимер юлынан, ауыл Советы үҙәге Алғанан 3 саҡрым алыҫлыҡта. Ауылға 1890 йылда Курск губернаһы Львов өйәҙе Ивницск улусы Машкина, Ивинца ауылынан күсеп килгән крәҫтиәндәр нигеҙ һалған. Төпләнеүселәр араһында Харитон Петрович Шестопалов улы Антон менән һәм тағы 6 ғаилә була. Ауылдың исеме Шестопалов фамилияһы менән атала. 1891 йылда Шестопаловка ауылы һәм Асеев утарында йәшәүсе крәҫтиәндәр ер һатып алыу өсөн Яңы Покровка ауылы йәмғиәте ойошторалар. 1913 йылда ауылда земский башланғыс училищеһы асыла. 1918 йылда земский мәктәп уҡытыусыһы Д.Щукин булған.

1929 йылда ер майҙаны — 766,2 га. Ауыл халҡы 1930—1937 йылдарҙа «Ленин», 1937—1960 «1-се Май», 1960—1985 йылдарҙа «Россия», 1985—2008 йылдаҙа «Дружба» колхозында эшләй. 1930—1987 йылдарҙа башланғыс мәктәп (Александровка урта мәктәбе филиалы) була. Йәшәгәндәр: Асеевтар,Агаповтар, Аушевтар, Волобуевттар, Вороналар, Стояновтар, Машкиндар, Усовтар, Шестопаловтар.

Халҡы: 1913 йылда — 219 кеше, 1917 йылда — 228 кеше, 1920 йылда — 242 йылда, 1926 йылда — 248 кеше, 1939 йылда — 320 кеше, 1959 йылда — 250 кеше. 1989 йылда — 90 кеше, 1999 йылда — 82 кеше, 2002 йылда — 77 кеше, 2009 йылда — 83 кеше, 2010 йылда — 67 кеше, урыҫтар 70 %.

## Урамдары
Исеме:
* Үҙәк урам ()

## Билдәле шәхестәре
* Машкин Фёдор Иванович (19.02.1930—6.03.2002), СССР-ҙың партия эшмәкәре. 1965—1991 йылдарҙа КПCC-тың Cтәрлетамаҡ район комитетының 1-се секретары. Башҡорт АССР-ының алтынсы-ун икенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты. КПСС-тың XXV, XXVI, XXVII съездары делегаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981)
* Стоянов Александр Васильевич (30 август 1918 йыл — 19 июнь 1971 йыл) — тракторсы, Башҡорт АССР-ы Дәүләкән районы «Беренсе Май» колхозының ялан блригадаһы бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы
* Яковлев Дмитрий Иванович (? 1916 йыл — 1 ғинуар менән 24 февраль арауығы 1943 йыл хәбәрһеҙ юғалған) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының артиллерия-миномёт шофёры.
* Паречная Нина Семёновна (14 сентябрь 1926 йыл—?) — уҡытыусы, 1952—1983 йылдарҙа Шесопаловка башланғыс мәктәп директоры, Почёт Билдәһе ордены кавалеры.
* Аушев Александр Павлович (28 май 1963 йыл) — Александровка ауыл Советы хәкимиәте Башлығы (1996—1998), Башҡортостан Республикаһы мәғариф министрлығының Почёт грамотаһы менән бүләкләнгән.

## Иген баҫыуҙары
*  Шестопаловка. Иген баҫыуы.
*  Ураҡ өҫтө

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
Яңы Тормош (Дәүләкән районы)
*  «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.476 
* «Налог Белешмәһе» статистикаһында Шестопаловка ауылы 
*