Пинега (йылға)

**Пинега** — Рәсәйҙең Архангельск өлкәһе йылғаһы, Төньяҡ Двинаның уң ҡушылдығы/

## Географияһы

Оҙонлоғо — 779 км, бассейны майҙаны — 42 000 км².

Йылға Төньяҡ Двина йылғаһына Белая һәм Черная йылғаларының ҡушылған ерендәге уң яҡ ярында башлана. Йылға диңгеҙ кимәленән 135,2 бейеклектә ята. Төньяҡ Двина менән төньяҡ-көнбайышҡа табан киң үҙәндә йәнәшә аға, Башлыса һыубаҫар туғай үҙәндәре буйлап аға.

Йылға түбәнге ағымында Беломор-Кулой карст яҫы ҡалҡыулығы аша аға һәм Аҡ диңгеҙҙең Мезень ҡултығына ҡойоусы Кулой йылғаһына яҡын килә.Был урында Пинега Кулой менән «Кулой — Пинега» каналы менән бәйләнгән. Артабан йылға көньяҡ-көнбайыш йүнәлештә Паленьга тамағына тиклем аға һәм артабан көнбайышҡа табан борола.

Йылға тамағы өлөшөнөң киңлеге — 190 м, тәрәнлеге — 4 м, ағым тиҙлеге — 0,4 м/с, төбө ташлы.

Согра ауылынан алып Пинега тамағына тиклем суднолар йөрөй, был участоктың оҙонлоғо 654 км, йылға Рәсәй Федерацияһыныңэске һыу юлдары исемлегенә ингән. Пинегала, башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Горка пристанына тиклем суднолар йөрөй (тамағынан 580 км тирәһе).

Йылға буйында иң ҙур тораҡ пункттар — Новолавела, Пинега, Усть-Пинега ҡасабалары һәм Карпогоры ауылы.

## Гидрология
Йылғаның төп аҙығы-ҡар һыуҙары, йылы ваҡытта — ямғыр һыуҙары.. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы яҡынса 430 м³/с. Октябрҙең икенсе яртыһында — ноябрь башында туңа, апрелдең икенсе яртыһында — майҙың беренсе яртыһында боҙо ирей.

Тамағында һыу сығымы 34 м³/с. тәшкил итә, тамағынан 536 км алыҫлыҡта — 101 м³/с., тамағынан 394 км алыҫлыҡта — 174,5 м³/с.. 1914—1999 йыл мәғлүмәттәре буйынсауртаса йыллыҡ сығымдар тамағынан 125 км-ҙа. — 375,4 м³/с, 1955 йылда сығымдар максималь кимәлдә була һәм 2910 м³/с тәшкил иткән:
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.8)
 id:darkgrey value:gray(0.3)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:650 height:300
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:250 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:Jan text:Янв.
 bar:Fév text:Февр.
 bar:Mar text:Март
 bar:Avr text:Апр.
 bar:Mai text:Май
 bar:Jun text:Июнь
 bar:Jul text:Июль
 bar:Aoû text:Авг.
 bar:Sep text:Сент.
 bar:Oct text:Окт.
 bar:Nov text:Ноябрь
 bar:Déc text:Дек.

PlotData=
 color:barra width:30 align:left

 bar:Jan from:0 till: 98.69
 bar:Fév from:0 till: 83.19
 bar:Mar from:0 till: 78.01
 bar:Avr from:0 till: 278.69
 bar:Mai from:0 till: 1658.62
 bar:Jun from:0 till: 696.15
 bar:Jul from:0 till: 304.70
 bar:Aoû from:0 till: 233.11
 bar:Sep from:0 till: 274.61
 bar:Oct from:0 till: 386.94
 bar:Nov from:0 till: 282.79
 bar:Déc from:0 till: 154.52
 
PlotData=
 bar:Jan at: 98.69 fontsize:S text: 98,69 shift:(-10,5)
 bar:Fév at: 83.19 fontsize:S text: 83,19 shift:(-10,5)
 bar:Mar at: 78.01 fontsize:S text: 78,01 shift:(-10,5)
 bar:Avr at: 278.69 fontsize:S text: 278,69 shift:(-10,5)
 bar:Mai at: 1658.62 fontsize:S text: 1658,62 shift:(-10,5)
 bar:Jun at: 696.15 fontsize:S text: 696,15 shift:(-10,5)
 bar:Jul at: 304.70 fontsize:S text: 304,70 shift:(-10,5)
 bar:Aoû at: 233.11 fontsize:S text: 233,11 shift:(-10,5)
 bar:Sep at: 274.61 fontsize:S text: 274,61 shift:(-10,5)
 bar:Oct at: 386.94 fontsize:S text: 386,94 shift:(-10,5)
 bar:Nov at: 282.79 fontsize:S text: 282,79 shift:(-10,5)
 bar:Déc at: 154.52 fontsize:S text: 154,52 shift:(-10,5)
 


## Ҡушылдыҡтары
Төп ҡушылдыҡтары: һул — Вый,Юла, Покшеньга, Пюла, Шуйга, Түбәнге Поча, Юбра, Охтома, Сура, Сия, Угзеньга, Паленьга; уң — Илеша, Нюхча, Шоча, Ежуга, Чуплега, Явзора, Тиньга, Вонга ҡылымы.

## Иҫтәлекле урындар
* Пинега йылғаһының бассейнында гипс карсты бар, уларҙа 500-ҙән ашыу мәмерйә (Пинегаҡурсаулығы)
* Красногорский Богородицкий монастыры
* Артемиевый-Веркольский монастыры
* Сура ауылында Иоанн Кронштадтский тыуған
* Веркола ауылында яҙыусы Федор Абрамов тыуған һәм ерләнгән
* Усть- Ежуга ауылында һүҙ оҫтаһы Кривополенова Мария Дмитриевна тыуған
* Ендом зыяраты

Файл:Пинега.Ендом зыяратыjpg|
Файл:Пинега.Ендом зыяраты_2.jpg|
Файл:Пинега.Ендом зыяраты_3.jpg|


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* 
*