Баден-Вюртемберг

**Ба́ден-Вю́ртемберг** (), ()  — Германияның федераль ере, административ берәмеге. Баш ҡалаһы — Штутгарт.

## Тарих
Ошо федераль ерҙен территорияһында бер нисә боронғо немец дәүләте булған: Швабия Баден, Гогенцоллерн, Вюртемберг. 1952 йылда Вюртемберг-Баден, Көньяк Баден һәм Вюртемберг-Гогенцоллерн еҙәре берләшеп нигеҙләнғән.

## Иҡтисад
Баден-Вюртембергта «Даймлер», «Бош», «Порше», «Elba-Werk», «SAP», «IBM», «Voith», «Testo», «ZF Friedrichshafen AG» ойошмалар эшләй. Штутгартта «Мерседес-Бенц» штаб-фатиры урынлашҡан. Вальдорфта Европаның иң эре программалар етештереүсе компанияһы(SAP AG) урынлашҡан.

Баден-Вюртембергта Германия буйынса эшһеҙлек иң түбән.

Региондын Эске тулайым продуктының 4,2 % тикшеренеүҙәрғә бара, Европа берләшмәһе буйынса иң юғары күрғәткес.

Шварцвальда механика заводтары бар. Мәҫәлән сәғәт һәм электроника (Junghans, Kienzle, SABA, Dual). Шваб альбы (тау массивы) текстиль сәнәғәте үҙәге (Hugo Boss, Trigema, Steiff).

Баден-Вюртембергта 2 атом электростанци эшләй (АЭС Филипсбург, АЭС Некарвестхайм).

## Сәйәсәт
Парламент — Ландтаг (*Landtag von Baden-Württemberg*). Башҡарма орган — ер хөкүмәте (*Landesregierung von Baden-Württemberg*), Премьер-Министрҙан (*Ministerpräsidenten des Landes Baden-Württemberg*) һәм министрҙарҙан тора, конституционн надзор органы —Баден-Вюртемберг Еренең Ғәҙҙелек Суды (*Staatsgerichtshof für das Land Baden-Württemberg*), юғары суд инстанциялары —Карлсруэ Юғары Ер Суды (*Oberlandesgericht Karlsruhe*) һәм Штутгарт Юғары Ер Суды (*Oberlandesgericht Stuttgart*), Баден-Вюртемберг административ юстиция суды (*Verwaltungsgerichtshof Baden-Württemberg*).

## Фән
9 университет, 39 юғары уҡыу йорт, 130 яҡын ғилми-тикшеренеү ойошмалар.
Карлсруэ технология институты, Гейдельберг һәм Тюбинген университеттары -иң ололар.

Федераль ерендә **Карлсруэ технология институты** (,  (Фридерициана)) —Германияныӊ иӊ боронғо юғары уҡыу йорто урынлашҡан. Шулай уҡ ул Европаныӊ дүртенсе техник университет (Прага, Париж, Вена техник университетарынан һуӊ). Күп ваҡыт эсендә университетта ҡабул итеү имтихандары булманы. Һайланыш уҡыу ваҡытта булды.

## Ҡоролош

Ер райондарға () һәм азат ҡалаларға () бүленә. Райондар ҡалаларға () һәм общиналарға () бүленә. Ҡалалар община округттарға (), общиналар урындағы ерҙәрғә () бүленәләр.

### Райондар

* Альб-Дунай — Alb-Donau-Kreis (UL)
* Биберах — Biberach (BC)
* Бодензе — Bodenseekreis (FN)
* Бёблинген — Böblingen (BB)
* Брайсгау — Верхний Шварцвальд — Breisgau-Hochschwarzwald (FR)
* Вальдсхут — Waldshut (WT)
* Восточный Альб — Ostalbkreis (AA)
* Гёппинген — Göppingen (GP)
* Сигмаринген — Sigmaringen (SIG)
* Карлсруэ — Karlsruhe (KA)
* Кальв — Calw (CW)
* Констанц — Konstanz (KN)
* Лөррах — Lörrach (LÖ)
* Людвигсбург — Ludwigsburg (LB)
* Майн-Таубер — Main-Tauber-Kreis (TBB)
* Неккар-Оденвальд — Neckar-Odenwald-Kreis (MOS)
* Ортенау — Ortenaukreis (OG)
* Раштат — Rastatt (RA)
* Равенсбург — Ravensburg (RV)
* Рейн-Неккар — Rhein-Neckar-Kreis (HD)
* Ремс-Мур — Rems-Murr-Kreis (WN)
* Ройтлинген — Reutlingen (RT)
* Ротвайль — Rottweil (RW)
* Тюбинген — Tübingen(TÜ)
* Тутлинген — Tuttlingen (TUT)
* Фройденштадт — Freudenstadt (FDS)
* Хайденхайм — Heidenheim (HDH)
* Хайльбронн — Heilbronn (HN)
* Хоэнлоэ — Hohenlohekreis (KÜN)
* Цоллернальб — Zollernalbkreis (BL)
* Швебиш-Халль — Schwäbisch Hall (SHA)
* Шварцвальд-Бар — Schwarzwald-Baar-Kreis (VS)
* Эммендинген — Emmendingen (EM)
* Энц — Enzkreis (PF)
* Эслинген — Esslingen (ES)

### Азат ҡалалар ()
* Баден-Баден (BAD), 
* Гейдельберг (HD), 
* Карлсруэ (KA), 
* Мангейм (MA), 
* Пфорцхайм (PF), 
* Ульм (UL), 
* Фрайбург (FR), 
* Хайльбронн (HN), 
* Штутгарт (S), 





### Урындағы дәүләт органдар
Район парламенттары — крейстагттар (*kreistag*), ландраттан (*landrat*) һәм крейсраттан (*kreisrat*) тора.
Ҡала парламенты — гемайндерат (*gemeinderat*), обер-бургомистрҙан (*oberbürgermeister*), һәм штадтраттарҙан (*stadtrat*) тора.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Баден-Вюртемберг ере рәсми сайты

* Стыпендыя Фонду Бадэн-Вюртэмберга: вучоба і практыка ў Германіі // Рэгіянальны партал — Светлагорск