Кострикин Алексей Иванович

**Алексей Иванович Кострикин** (12 февраль 1929, Оло Морец ауылы, Волгоград өлкәһе — 22 сентябрь 2000, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй математигы, алгебра һәм алгебраик геометрия өлкәһендә белгес. СССР Фәндәр академияһы ағза-корреспонденты (1976). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1968).

## Биографияһы
Крәҫтиән ғаиләһендә һуңғы, унынсы бала булып тыуған. 1947 йылда Н. Г. Чернышевский исемендәге Һарытау дәүләт университетына уҡырға инә, 1951 йылда иң яҡшы студент булараҡ Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетына күсерелә, уны 1952 йылда тамамлай. И. Р. Шәфәр улының уҡыусыһы, диплом эшенең темаһы — «Конечные *p*-группы и кольца Ли». Рәсәй Фәндәр академияһының В. А. Стеклов исемендәге математика институты аспирантураһында белем алыуын дауам итә.

Физика-математика фәндәре кандидаты (1956), физика-математика фәндәре докторы (1960). 1963 йылдан Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетында уҡыта башлай, 1976 йылдан — профессор. СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1976). В. А. Стеклов исемендәге Математика институтының алгебра бүлеге ғилми хеҙмәткәре. МДУ-ның механика-математика факультеты деканы (1977—1980), МДУ-ның Ғилми советы ағзаһы (1991). Мәскәү дәүләт университетының атҡаҙанған профессоры (1998).

1972 йылдан алып 2000 йылда вафат булғанға тиклем Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетының юғары алгебра кафедраһы мөдире була.

Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнгән.

## Фәнни эшмәкәрлеге
Төп хеҙмәттәре түбәндәге өлкәләргә ҡарай: сикле төркөмдәр, ассоциатив булмаған алгебра, Ли алгебраһы, когомологиялар төркөмө, төркөмдәр һәм алгебраларҙың комбинаторлы теорияһы, Күрһәтмәләр теорияһы, бөтөн һанлы рәшәткәләр.

А. И. Кострикиндың мөһим фәнни ҡаҙаныштары араһында — ябай күрһәткес өсөн Бернсайдтың еңеләйтелгән проблемаһын хәл итеү (1959), бирелгән һандағы төҙөүселәре булған һәм xp = 1 тождестволы бәйләнешле изоморфлы булмаған сикле күмәклектәрҙең максималь төркөмө булыуы тураһында теореманы иҫбатлау, ябай Ли алгебраларының Картандың сикһеҙ алгебралары һәм Ли — Картан ялған төркөмдәре менән бәйләнеш урынлаштырыу, үлсәме p−1-ҙән артмаған аҫ алгебралары менән ябай алгебраларҙың тасуирламаһын алыу.

Күп һанлы мәҡәләләр, китаптар һәм дәреслектәр, шул иҫәптән күп сит телдәргә тәржемә ителгән һәм бер нисә тапҡыр нәшер ителгән *«Введение в алгебру»* билдәле университет дәреслегенең, шулай уҡ Ю. И. Манин менән берлектә ижад ителгән *«Линейная алгебра и геометрия»* *дәреслегенең авторы*.

## Тәнҡит
Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультеты менән Кострикин етәкселек иткән осорҙа инеү имтихандары тапшырғанда йәһүд абитуриенттарын аңлы рәүештә дискриминациялау осраҡтары теркәлә. Был 1978 йылда Хельсинкиҙа Халыҡ-ара математика конгресында 14 америка математиктары ҡул ҡуйған «Совет математикаһындағы хәл» хатының таралыу сәбәптәренең береһе була. Унда Кострикин был дискриминация өсөн яуаплылар иҫәбендә атала.

## Баҫылып сыҡҡан хеҙмәттәре
* *Кострикин А. И.* О проблеме Бернсайда // Изв. АН СССР. Сер. матем., 23:1 (1959), 3—34.
* *Кострикин А. И., Шафаревич И. Р.* Градуированные алгебры Ли конечной характеристики // Изв. АН СССР. Сер. матем., 33:2 (1969), 251—322.
* 
* 
* 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Общероссийский математический портал
* Кострикин Алексей Иванович. История математики
* Алексей Иванович Кострикин (некролог)
* ''В. Н. Латышев, А. В. Михалёв, А. Л. Шмелькин, Е. С. Голод, В. А. Артамонов.'' 85 лет со дня рождения Алексея Ивановича Кострикина. Чебышевский сб., 15:3 (2014), 141—145
* ''И. Р. Шафаревич''. Воспоминания об Алексее Ивановиче Кострикине. «Математическое образование», № 16, январь — март 2001