open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шәйхелисламов Ғабдулла Ислам улы

**Шәйхелисламов Ғабдулла Ислам улы** (? 1905 йыл — 17 апрель 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия сержанты, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының орудие замковойы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).

## Биографияһы
Ғабдулла Ислам улы Шәйхелисламов 1905 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Дәүләкән станцияһында хәҙер Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән ҡалаһында тыуған.
1941 йылдың декабрь айында Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында орудие замковойы булып хеҙмәт итә.
1944 йылдың 17 апрелендә Украина ССР-ы Волынь өлкәһе Боблы ауылында яраларынан вафат була

## Батырлығы
1944 йылдың 1 октябрендә барған һуғышта тәүәккәллеге һәм орудиеһынан мәргән атыуы менән эскадрондарҙың һөжүмен ҡеүәтләп, ярҙам итеп тора. Дошмандың ике ут нөктәһен юҡ итә, фашистар пулеметтан ут сәсеп ятҡан һарайҙы яндыра. Бының менән ул эскадрондарҙың артабанғы һөжүм итеүсе хәрәкәтенә булышлыҡ итә. Был батырлығы өсөн Шәйхелеисламов Ғабдулла Ислам улы Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Личный состав. Шайх(л)исламов Габдулла Исламович
* Память Народа. Документы о награждении
Ғәйфуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы

**Ғәйфуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы** (1 ғинуар 1905 йыл — 3 октябрь 1995 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Ғәйфуллин Ғәрифулла Ғәйфулла улы 1905 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Оло Шаҙы ауылында тыуа. Бәләкәйҙән колхоз баҫыуында эшләй. Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылдың декабрендә Мишкә районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла.

## Хәрби хеҙмәте
Ғарифулла Ғайфулла улы 113-сө Башҡорт кавалерия дивизияһының 295-се кавалерия полкында хеҙмәт итә. Ул икенсе сабель эскадрондында һуғыша. Курск дуғаһында, Ростов-на Дону янындағы алыштарҙа ҡатнаша. Ике тапҡыр яралана. Икенсе тапҡыр ул ауыр яралана һәм Балашов, Молотов, Ҡазан ҡалаларының госпиталдәрендә дауалана. Врачтар бер аяғын һаҡлап ҡала алмай, ампутация эшләргә тура килә. Ошо сәбәп арҡаһында 1944 йылда ул тыуған ауыла ҡайта.

## Һуғыштан һуңғы йылдар
Хәрби хеҙмәтен Германияла тамамалай. Фронтан әйләнеп ҡайтҡас, һуғыш инвалиды булыуға ҡарамаҫтан колхозда эшләй.

## Ғаилә хәле
Тормош иптәше Мәнзүмә Зәкетдин ҡыҙы һуғыш йылдарында Молотов (хәҙерге Пермь ҡалаһы) ҡалаһында урынлашҡан хәрби заводта эшләй. Унда фронтҡа һуғыш ҡоралдары әҙерләйҙәр. Улар туғыҙ бала тәрбиәләп үҫтерәләр

## Наградалары
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* Юбилей миҙалдары

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Мы бережно храним красноармейскую книжку
Әхмәтов Хәйрулла Нурғәли улы

**Әхмәтов Хәйрулла Нурғәли улы** (5 сентябрь 1904 йыл — 1986 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, майор, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942), I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943), «Почет билдәһе» ордены кавалеры. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы комиссары, аҙаҡ 70-се армияның 211-се дивизияһы 887-1 уҡсылар полкы комиссары. Икенсе һәм өсөнсө саҡырылыш БАССР Юғары Советы депутаты.

## Биографияһы
Әхмәтов Хәйрулла Нурғәли улы 1904 йылдың 5 сентябрендә Өфө губернаһының Өфө өйәҙе, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы Бишауыл-Уңғар ауылында тыуған. 1926—1929 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. 1936 йылда Өфө ҡалаһында Башҡорт юғары коммунистик ауыл хужалығы мәктәбен тамамлағандан һуң Ҡырмыҫҡалы районының Ҡабаҡ МТС-ы партия ойошмаһы секретары булып эшләй. 1938 йылдан Ҡырмыҫҡалы районы партия комитетының 2‑се секретары, 1939 йылдан Маҡар партия райкомының 1-се секретары.

1941 йылда Маҡар район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының командиры майор Гәрәй Нафиҡов булған 294-се кавалерия полкы комиссары итеп тәғәйенләнә, аҙаҡ 70‑се армияның 887‑се уҡсылар дивизияһы комиссары итеп күсерелә.

Башҡорт кавалерия дивизияһы 1942 йылдың 4 июлендә Олешка ауылынан һулдараҡ Олым йылғаһы яр буйында үҙенең беренсе һуғышына инә. Полк кавалеристары беренсе һуғышта ике йөҙ немец һалдатын юҡ итә. Фронттың был участкаһында Башҡорт кавалерия дивизияһы һөжүмгә күскән дошманды туҡтата һәм 1943 йылдың февраленә тиклем биләгән позицияһын тотоп тора. Ошо һуғыштағы хәрби батырлыҡтары өсөн тиҫтәләгән һалдат һәм офицер орден һәм миҙалдарға лайыҡ була. Офицерҙарҙан беренселәрҙән булып майор Әхмәтов Хәйрулла Нурғәли улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

Хәйрулла Әхмәтов Мәскәү һәм Сталинград янында ҡаты һуғыштарҙа ҡатнаша. Батырлығы өсөн I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә. Һуғыш хәрәкәттәре ваҡытында ике тапҡыр яралана. Һауыҡҡандан һуң 1944 йылда яралары арҡаһында хеҙмәткә яраҡһыҙ тип табыла.
Фронттан әйләнеп ҡайтҡас, республиканың ВКП(б) өлкә комитетында хәрби бүлек мөдире, Маҡар, Йомағужа райондарының ВКП (б) беренсе секретары, Ҡырмыҫҡалы районының Чапаев исемендәге колхоз рәйесе булып эшләй. Башҡортостан партия өлкә комитеты ағзаһы, икенсе һәм өсөнсө саҡырылыш БАССР Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Хәйрулла Нурғәли улы Әхмәтов 1986 йылда Ҡырмыҫҡалы районының Шәрипҡол ауылында вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (31.07.1942),
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (30.08.1943),
* «Почет билдәһе» ордены,
* Миҙалдар.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Ахметов Хайрулла Нургалиевич
* Шаймуратовцы. АХМЕТОВ Хайрулла Нургалиевич
* Ахметов Хайрулла
* Ахметов Х. Н.
Сафин Хажи Сафа улы

**Сафин Хажи Сафа улы** ( 1910 йыл ― 14 ноябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).

## Биографияһы
Сафин Хажи Сафа улы 1910 йылда хәҙерге Башҡортостандың Ғафури районы Ибраһим ауылында тыуа. 1941 йылда Ғафури район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында сапер-шартлатыусы булып хеҙмәт итә.

Гвардия ҡыҙылармеецы Сафин дошман тылына әүҙем рейд яһай, Дебальцево-Фальцево һәм Дебальцево-Чистково линияһында тимер юлына миналар һалып сыға. Командирҙың бойороғон үтәп, ике урында тимер юл полотноһын һәм үтеп йөрөү урынын шартлата. Чернухино оборонаһы районында башҡалар булышлығында урам баррикадаһын тәьмин итә, унда шәхсән дошман яғынан миналар һалып сыға. Бынан тыш, Сафин Хажи Сафа улы Чернухинола немецтарҙың оборона- һөжүм итеү һыҙатында урынлашҡан 20-40 метр аралыҡта дощмандың телефон кабелдәрен киҫә. Подразделениеның 1943 йылдың 15 июлендәге 185-се бойороғо менән Сафин Хажи Сафа улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

1943 йылдың 18 сентябренән алып 24 сентябренә тиклем сапер -шартлатыусы гвардия ҡыҙылармеецы Сафин Хажи Сафа улы немец илбаҫарҙары менән һуғышта үҙен ҡыйыу яугир итеп күрһәтә. дошмандың көслө уты аҫтында 1 Май совхозы һәм Ивашков ауылы өсөн барған һуғышта бер нисә тапҡыр команда һәм күҙәтеү пункттарын йыһазландыра, разведка взводы составында ике тапҡыр разведкаға бара, дошмандың мина яландарын асыҡлап, полк поразделениеһының алға барыуын тәьмин итә. 1943 йылдың 25 сентябрендә ҡыҙылармеец Сафин «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.
 
Ҡыҙылармеец Сафин Хажи Сафа улы 1943 йылдың 14 ноябрендә Белоруссия ерҙәрендә барған ҡаты һуғышта һәләк була. Белоруссияның Гомель өлкәһе Речицкий районының Смагорин ауылында ерләнә

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САФИН Хажи Сафиевич
* Память народа. Сафин Хажи Сафиевич. Картотека награждений
* Донесения о потерях. Сафин Хожи Сафиевич
Яковлев Дмитрий Иванович

**Яковлев Дмитрий Иванович** (? 1916 йыл — 1 ғинуар менән 24 февраль арауығы 1943 йыл хәбәрһеҙ юғалған) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының артиллерия-миномёт шофёры.

## Биографияһы
Дмитрий Иванович Яковлев 1916 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе хәҙер Дәүләкән районы Шестопаловка ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се артиллерия-миномёт полкы шофёры булып хеҙмәт итә. Украина ССР-ының Ворошиловград өлкәһе (хәҙер Луганск өлкәһе) станция Юлинола 1943 йылдың 1 ғинуар менән 24 февраль араһында хәбәрһеҙ юғала. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса Украина ССР-ының Сталин өлкәһе Чернухино станцияһы янында хәбәрһеҙ юғалған, тип иҫәпләнә

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Личный состав. Яковлев Дмитрий Иванович
Әҙеһәмов Фәтхрахман Хажиәхмәт улы

** Әҙеһәмов Фәтхрахман Хажиәхмәт улы** ( 1903—1983) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы гвардия рядовойы. III дәрәжә Дан ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Фәтхрахман Хажиәхмәт улы Әҙеһәмов 1903 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Һыуын-Ҡыпсаҡ улусы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы Яҡшембәт ауыл Советы биләмәһе) Абдул ауылында тыуған.

1941 йылда Көйөргәҙе район хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

Гвардия ҡыҙылармеецы Әҙеһәмов Фәтхрахман Хажиәхмәт улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы кавалерисы, рядовой ҡыҙылармеец була.

Тула ерендә, Лобаново ауылы янында тәүге тапҡыр аяуһыҙ дошман менән осраша.

Курск дуғаһында дәһшәтле һуғышта батырҙарса көрәшә. Данлыҡлы 16-сы гвардия кавалерия Чернигов Ленин, Ҡыҙыл Байраҡ, Суворов һәм Кутузов орденлы дивизияһы сафтарында Украинаны, Белоруссияны, Польшаны һәм уның баш ҡалаһы Варшаваны азат итеүҙә ҡатнаша.

Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң тыуған колхозында намыҫлы хеҙмәт уңыштары һәм ҡаҙаныштары өсөн «Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ» ордены менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* III дәрәжә Дан ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

## Хәтер
Әҙеһәмов Фәтхрахман Хажиәхмәт улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Көйөргәҙе районы Абдул ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы.
* Дорога памяти. Адигамов Фатхрахман Хазиахметович 
* В Контакте. Адигамов Фатхрахман Хазиахметович
* РГБ: Они вернулись с победой. Куюргазинский район, т. 8, 2004 ISBN 5-295-03393-7

## Иҫкәрмәләр
Сидорович Яков Николаевич

**Сидорович Яков Николаевич** (1913 йыл — ?), 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡылыармеецы, гвардия рядовойы.

## Биографияһы
Сидорович Яков Николаевич 1913 йылда Башҡортостандың Өфө ҡалаһында тыуа. 1942 йылдың февраль айында Өфө ҡалаһының Сталин район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына.

16-сы гвардия кавалерия дивизияһының шоферы булараҡ, рядовой Сидорович бөтә хәрби юлында частарға продфураж һәм яғыулыҡ ташыу буйынса намыҫлы хеҙмәт итә. Машинаһын һәр ваҡыт яҡшы торошта тота, бер аварияға ла осрамай. Холм һәм Люблин ҡалалары өсөн һуғышта хәрби частарға продфураж ташыу буйынса заданиеларҙы ваҡытында башҡара. Висла йылғаһынан алып Одер йылғаһына тиклем дивизияның һөжүм итеү операцияларында тылдар буйлап тар-мар ителгән немец ғәскәрҙәренең төркөмдәре гиҙгәндә һәм уларҙың юлдағы машиналарға ташланыу ҡурҡынысы булған хәүефле мәлдәрҙә Сидорович машинаһында яңғыҙ продфураж ташыуын дауам итә.

1945 йылдың 25 ғинуарында хәрби частарға аҙыҡ-түлек тейәп китеп барған сағында бер төркөм немец һалдаттарына юлыға, һуңғылары машинаға ҡарап автоматтан ут аса, ҡасып китеү мөмкинлеге юҡ, Сидорович машинаһын туранан-тура дошман аша ҡыуа һәм йөктө имен алып килеп еткерә. Был ҡыйыулығы өсөн ул «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СИДОРОВИЧ Яков Николаевич
* Память народа. Сидорович Яков Николаевич Картотека награждений
Әҙелбаев Мөхәмәтхужа Мөхәмәтулла улы

**Әҙелбаев Мөхәмәтхужа Мөхәмәтулла улы ** (; 1912-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы гвардия рядовойы.

## Биографияһы
Мөхәмәтхужа Мөхәмәтулла улы Әҙелбаев 1912 (1910?) йылда (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы) Бикташ ауылында тыуған.

1942 йылдың 6 ғинуарында Бөрйән районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

Ҡыҙылармеец Әҙелбаев Мөхәмәтхужа Мөхәмәтулла улы — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы сафтарында көрәшеүсе гвардия рядовойы.

Яу ҡырында хәбәрһеҙ юғала.

## Наградалары

## Хәтер
Әҙелбаев Мөхәмәтхужа Мөхәмәтулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Бөрйән районы Тимер, Бикташ ауылдарында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Адельбаев Мухаметхужа Мухаметуллович
* Память народа. Адельбаев Мухаметхужа Мухаметуллович
* Дорога памяти. Адельбаев Мухаметхужа Мухаметуллович
* ВОИНЫ-КАВАЛЕРИСТЫ 112-ОЙ БАШКИРСКОЙ КАВАЛЕРИЙСКОЙ ДИВИЗИИ, ПРИЗВАННЫЕ БУРЗЯНСКИМ РВК 
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941-1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. - Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* Тербунский рубеж

## Иҫкәрмәләр
Сиражетдинов Әхәт Ғата улы

**Сиражетдинов Әхәт Ғата улы** ( 1910 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы.

## Биографияһы
Сиражетдинов Әхәт Ғата улы 1910 йылда хәҙерге Башҡортостандың Шишмә районы Сыуалкип ауылында тыуа. 1941 йылда Өфө ҡалаһының Киров район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкында хеҙмәт итә.

1945 йылдың 21 ғинуарында Каменка районында алышта орудие сафтан сыға һәм өлкән артиллерия мастеры гвардия старшинаһы Сиражетдинов Әхәт Ғата улы дошман уты аҫтында орудиены йүнәтә, көндөң уңышын тәьмин итә. Гвардия старшинаһы Сиражетдинов «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

Одер йылғаһынан алып Бранденбург ҡалаһына тиклем һөжүм итеү һуғышында өлкән артиллерия мастеры гвардия старшинаһы Сиражетдинов Әхәт Ғата улы дошмандың көслө уты аҫтында бер нисә тапҡыр орудиены ремонтлай һәм һөжүм итеү һуғыштарының уңышын тәьмин итә. Гвардия старшинаһы Сиражетдинов икенсе тапҡыр «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.

Сиражетдинов Әхәт Ғата улы 1945 йылдың 9 майында «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

Сиражетдинов Әхәт Ғата улының артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Память народа. Сиразитдинов Ахат Гатинович. Картотека награждений
* Шаймуратовцы. СИРАЗИТДИНОВ Ахат Гатинович
Мостаева Лира Рифҡәт ҡыҙы

**Мостаева Лира Рифҡәт ҡыҙы** (15 май 1971 йыл) — муниципаль хеҙмәткәр. 2016 йылдан Краснокама район хакимиәте башлығы урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2011). 

## Биографияһы
Лира Рифҡәт ҡыҙы Мостаева 1971 йылдың 15 майында Башҡорт АССР-ының Ҡалтасы районы Ҡалтасы ауылында тыуған.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2011). 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Әхмәтов Нурулла Кәлимулла улы

**Әхмәтов Нурулла Кәлимулла улы** (1913 йыл — 22 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой.

## Биографияһы
Әхмәтов Нурулла Кәлимулла улы 1913 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы (Йомағужа районы) Кушакинек (?) ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Башҡорт АССР-ының Йомағужа район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылда саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы 3-сө эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 22 июлендә һуғыш яланында һәләк була, Курск өлкәһенең (хәҙерге Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) Озерки ауылында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Ахметов Нурулла Калимуллович
* Шаймуратовцы. АХМЕТОВ Нурулла Калимуллович
* Ахметов Нурулла
* Память народа. Ахметов Нурулла Калимуллович
Азаров Иван Дмитриевич

**Азаров Иван Дмитриевич ** (5 ғинуар 1914 — 10 февраль 1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы ветеринария хеҙмәте начальнигы. III ранг хәрби ветеринар табибы.

## Биографияһы
Иван Дмитриевич Азаров 1914 йылдың 5 ғинуарында Рәсәй Федерацияһының Воронеж өлкәһе Раненбург районы Кривополяна ауылында тыуған.

1939 йылдың 11 февраленән Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафында, Урал хәрби округында хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән Көньяҡ-Көнбайыш фронты составында фронт юлдарын үтә.

III ранг хәрби ветеринария табибы Азаров Иван Дмитриевич 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы ветеринария хеҙмәте начальнигы була.

1942 йыл башынан Курск, Барвенково ҡалалары өсөн алыштарҙа, Харьков йүнәлешендә һөжүм итеү операцияларында ҡатнаша.

1942 йылдың ноябрендә Сталинград янында фашистарҙың 4-се һәм 6-сы танк армияларын ҡамауҙа һәм Сталинград контрһөжүмендә ҡатнаша.

1943 йылдың 10 февралендә Бөйөк Ватан һуғышының Көньяҡ-Көнбайыш фронтында Донбасс биләмәләрен азат итеү өсөн барған алыштарҙың береһендә һәләк була. Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһе (хәҙер — Луганск Халыҡ Республикаһы) Петровский утарында ерләнгән.

## Хәтер
Азаров Иван Дмитриевичтың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа яҙылған һәм Рәсәй Федерацияһының Воронеж өлкәһе Кривополяна ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Донесения о потерях

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Азаров Иван Дмитриевич
* Память народа. Азаров Иван Дмитриевич
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0

## Иҫкәрмәләр
Исхаҡов Нур Мөхәммәт улы

**Исхаҡов Нур Мөхәммәт улы** (1900 йыл — 20 март 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, . 

## Биографияһы
Нур Мөхәммәт улы Исхаҡов 1900 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районында (ауылы билдәһеҙ) тыуған. БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында атыусы булараҡ хеҙмәт итә, рядовой. 1943 йылдың 18 февралендә яу яланынан күп һанлы ярсыҡтар менән уң тубығы һәм янбашы яраланған яугир ЭГ 3434-се госпиталенә эләгә. Шул уҡ йылдың 20 мартында алған йәрәхәттәрҙән һәм сепсистан һәләк була. Украина ССР-ы, Ворошиловоград өлкәһендәге Түбәнге Дуванка ауылы зыяратында 6-сы туғанлыҡ ҡәберлегендә ерләнә. Госпиталдә тултырған документтар буйынса уның ҡатыны Исхаҡова Елена Ивановна Баймаҡ районының бер совхозында (исеме уҡылмай) йәшәгән.

## Хәтер
Исхаҡов Нур Мөхәмәт улы тураһындағы мәғлүмәт Украина Хәтер китабына һәм Башҡортостандың Баймаҡ районы Хәтер китабына индерелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Чтобы помнили
Әжмәғолов Мөхәмәт Әжмәғол улы (өлкәне)

**Әжмәғолов Мөхәмәт Әжмәғол улы** (1907- ) — 

## Һылтанмалар
* Азмагулов Мухамет Азмагулович
* Азмагулов Мухамет
* []
Пашинский Кузьма Иванович

**Пашинский Кузьма Иванович** (1923 ‒ 1945 йыл 14 ғинуар (башҡа сығанаҡтарҙа 16 февраль) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Пашинский Кузьма Иванович 1923 йылда Башҡорт АССР-ының Сталин районында (хәҙерге Көйөргәҙе районында) тыуған. 1943 йылда Ҡыҙыл Армия сафтарына саҡырылы. Башҡорт кавалареия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкында хеҙмәт итә. Снарядтарҙы ваҡытында ташып торған өсөн 1944 йылдың 16 апрелендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы миҙалы менән бүләкләнә.

Оборона министрлығының 1945 йылдың 19 мартындағы кире ҡайтарылғыҙың юғалтыуҙар тураһындағы донесениеһында хәбәрһеҙ юғалды тиелгән.
1945 йылдың 14 ғинуарында (башҡа сығанаҡтарҙа 16 февраль) Германияның Браллентин ауылы янында яуҙа һәләк булды тиелгән документ бар.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Шаймуратовцы. Личный состав
* Память народа.Пашинский Кузьма Иванович
Ураҙбаев Ҡоҙабай Лоҡман улы

**Ураҙбаев Ҡоҙабай Лоҡман улы** (1920 йыл — 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия) кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының 2-се эскадроны ҡылыссыһы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

## Биографияһы
Ҡоҙабай Лоҡман улы Ураҙбаев 1920 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Сыңғыҙ ауылында тыуған. 1942 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Данлыҡлы 112-се башҡорт кавалерия (1943 йылдың февраленән 16-сы гвардия) дивизияһында хеҙмәт итә: 58-се гвардия кавалерия полкының 2-се эскадронында ҡылыссы. Алыштарҙа күрһәткән батырлығы өсөн 1943 йылда ике тапҡыр иң юғары хәрби һалдат наградаһы — «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була. Һуғыштан яраланғандан һуң 1944 йылда ҡайта.

1997 йылды Баймаҡ районы 1-се Этҡол ауылында вафат була һәм шунда ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* II дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены (1985)
* ике «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (28 март 1943; 18 октябрь 1943)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (9 май 1945)
* Юбилей миҙалдары

## Хәтер
Ураҙбаев Ҡоҙабай Лоҡман улының исеме Башҡортостандың Баймаҡ районы буйынса Хәтер китабына индерелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* УРАЗБАЕВ (Разбаев) Кудабай (Худабай) Лукманович. Шаймуратовцы
* Уразбаев Кудабай Лукманович
Сәйәхов Сафа Саҙрый улы

**Сәйәхов Сафа Саҙрый улы** ( 1910 йыл — 14 ноябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).

## Биографияһы һәм батырлығы
Сәйәхов Сафа Саҙрый улы 1910 йылда хәҙерге Башҡортостандың Миәкә районы Оло Кәркәле ауылында тыуа. 1941 йылдың 8 декабрендә Миәкә район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы кавалерия дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкында 4-се ҡылыссылар эскадронының
2-се взвод командиры булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 29 сентябрендә гвардия старшинаһы Сәйәхов Сафа Саҙрый улы Усохи ауылы янында һуғыштарҙа дошмандың көслө уты аҫтында ике тапҡыр разведкаға бара һәм команда пунктына дошмандың тере көстәренең һәм ут нөктәләренең урынлашыуы тураһында аныҡ мәғлүмәттәр алып ҡайта, был эскадрон оборонаһын дөрөҫ урынлаштырырға мөмкинлек бирә.

1943 йылдың 19 сентябрендә Березна ҡалаһын яулағанда гвардия старшинаһы Сәйәхов Сафа Саҙрый улы дошмандың 25 һалдатын әсирлеккә ала, шуларҙың 15 һалдатын шәхсән юҡ итә. 1943 йылдың 10 октябрендә подразделениеның 268/н бойороғона ярашлы Сәйәхов «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була

Волкошанка ауылы янында барған һуғышта 4-се ҡылыссылар эскадронының 2-се взводы командиры һәләк була, яҡында торған взвод командиры ярҙамсыһы Сәйәхов Сафа Саҙрый улы дошмандың һөжүменә ҡарамаҫтан юғалып ҡалмай, командалыҡ итеүҙе кисекмәҫтән ҡабул итә һәм «Тыуған ил өсөн!» тип ҡысҡырып взводты атакаға күтәрә. Атаканы көтмәгән немецтар юғалып ҡала, бынан тыш Сәйәхов Сафа Саҙрый улы дошмандың 9 һалдатын һәм 1 офицерын, ике пулемет расчетын юҡ итә. Был батырлығы өсөн Сәйәхов Сафа Саҙрый улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

Гвардия старшинаһы Сәйәхов Сафа Саҙрый улы 1943 йылдың 14 ноябрендә Белоруссия ерҙәрендә барған яуҙа һәләк була. Белоруссияның Полесье өлкәһе (хәҙер Гомель өлкәһе) Смагорин ауылында ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЯХОВ Сафа Садрыевич
* Память народа. Документы о награждении. Саяхов Сафа Садрыевич
* Память народа. Саяхов Сафа Садрыевич Донесение о безвозвратных потерях

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 690155 Дело ист. информации: 951
* ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 686044 Дело ист. информации: 2309
Әхмәҙуллин Әхмәтхужа Әхмәҙулла улы

**Әхмәҙуллин Әхмәтхужа Әхмәҙулла улы** (1905-1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, дивизияның байраҡсыһы, өлкән сержант, ВКП(б) ағзаһы, 1-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты (1938—1946).

## Биографияһы
Әхмәҙуллин Әхмәтхужа Әхмәҙулла улы 1905 йылда Өфө губернаһының Бөрө өйәҙе, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Краснокама районы Яңы Аҡтанышбаш ауылында тыуған. 1927 йылдан алып Ҡыҙыл Армия сафында. Хәрби бурысын Төркөстанда үтә, сик буйы һағында пулеметсы булып хеҙмәт итә, басмачтар менән көрәшә, яралана. Граждандар һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.

1929 йылдан БАССР-ҙың Краснокама районы Урал ауылы «Бүләк» колхозы рәйесе урынбаҫары, 1934 йылдан рәйесе. 1938 йылдан район башҡарма комитетының юл бүлеге мөдире. 1942 йылда яңынан «Бүләк» колхозы рәйесе итеп һайлана. 1-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты (1938—1946).

1942 йылдың ғинуарында Краснокама район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 9-сы запастағы кавлерия полкына (Туймазы) ебәрелә. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294‑се кавалерия полкында пулемет эскадронында хеҙмәт итә. Эскадрон партия ойошмаһы секретары, дивизияның байраҡсыһы була.

1943 йылдың февралендә дошмандар тарафынан көслө һаҡланған тимер юл күперен юҡ итеү буйынса приказды үтәгәндә һәләк була. Чернушки ауылы эргәһендә ерләнгән. Икенсе мәғлүмәт буйынса 1943 йылдың февралендә дивизия 8-се кавалерия корпусы составында дошман тылында хәрәкәт итә. 23 февралдә иртәнге сәғәт 5-тә дивизия яугирҙәре дошман тылын йырып сығыу өсөн ҡаты һуғыш алып бара. Әхмәтхужа Әхмәҙуллин шул һуғышта генерал Шайморатов менән бергә һәләк була. Он похоронен в братской могиле на территории Луганск өлкәһе биләмәһендә туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.

## Хәтер
2020 йылдың 1 декабрендә Яңы Аҡтанышбаш ауылында легендар 112-се Башкҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙәре Әхмәҙуллин Әхмәтхужа Әхмәҙулла улына һәм Нурғәлиев Хәнәфи Нурғәле улына мемориаль таҡтаташ асыу тантанаһы үтә. Әхмәҙуллин Әхмәтхужа Әхмәҙулла улы хөрмәтенә мемориаль таҡта Мәҙәниәт һарайы бинаһына ҡуйыла. С. Р. Ҡадыровтың «Через огни и воды» китабында телгә алына.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1929),
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены,
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Шаймуратовцы. АХМАДУЛЛИН Ахматхужа Ахмадуллович   
* Память народа. Ахмадуллин Ахматхузя Ахмадуллинович  
* Ахмадуллин Ахматхужа Ахмадуллович
* Мемориальная доска
Әхмәҙуллин Ғабдрахман Хәйрулла улы

**Әхмәҙуллин Ғабдрахман Хәйрулла улы** (1911 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Әхмәҙуллин Ғабдрахман Хәйрулла улы 1911 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Иглин районы Ҡарамалы ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1942 йылдың 5 декабрендә Өфө ҡалаһы Ленин районы (икенсе мәғлүмәттәр буйынса Киров районы) хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла.

16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 62‑се гвардия кавалерия полкында 76-мм батарея старшинаһы булып хеҙмәт итә. Һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 1945 йылдың 8 апрелендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

Ҡаһарманлыҡ күрһәткән көндәре: 16.02.1945, 17.02.1945. 1945 йылдың 8 апрелендә подразделениеның 22/н номерлы приказы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Ахмадулин Габдрахман Хайрулович
* Шаймуратовцы. АХМАДУЛИН Габд(у)рахман Хайрулович (Хайруллинович)
Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улы

**Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улы** (; 1903—1944) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 58-се кавалерия полкының 1-се эскадроны ездовойы., 1944 йылда 1-се гвардия кавдивизияһы штабында хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Хәйбулла Ҡөҙрәт улы Аҙнабаев 1903 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Үҫәргән кантоны (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы Муйнаҡ ауыл Советы) Мәжит ауылында тыуған.

1941 йылдың декабрендә Ейәнсура районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкының 1-се эскадроны ездовойы була. 
1944 йылда 1-се гвардия кавалерия дивизияһы штабында хеҙмәт итә.
 
1944 йылдың 18 авгусында һәләк була. Польшала Подкарпатское воеводствоһының Кросно ҡалаһы янында, Корчина ҡасабаһының төньяҡ-көнбайыш ситендә ерләнгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)

## Хәтер
Аҙнабаев Хәйбулла Ҡөҙрәт улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ейәнсура районы Мәжит ауылдында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Фонд 33. Опись 690155. Единица хранения 951.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Азнабаев Хайбулла Кудратович
* Память народа. Азнабаев Хайбулла Кудратович
* Дорога памяти. Хайбулла Азнабаев 
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0

## Иҫкәрмәләр
Сыртланов Хафиз Вәли улы

**Сыртланов Хафиз Вәли улы** (; 14 май 1902 йыл — 2 ғинуар 1984 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).

## Биографияһы
Хафиз Вәли улы Сыртланов 1902 йылдың 14 майында хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Сыртлан ауылында тыуа.

1941 йылда Бүздәк район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының финанс часында писарь булып хеҙмәт итә.
Ауыр шарттарҙа Днепр аша сығыусы полкты һуғыш кәрәк-яраҡтары менән тәьмин итә. 1943 йылдың 27 сентябрендә дошмандың көслө уты аҫтында  Днепр аша һал менән ун ете рейс яһай. 1943 йылдың 30 сентябрендә дошмандың бомбаға тотоуына ҡарамаҫтан һалҡын һыуҙа өс сәғәттәй булып, һай ерҙә тотҡарланған һәм ярсыҡтан зыян күргән борамды йүнәтә. 1943 йылдың 27 октябрендә был ҡаһарманлығы өсөн ул Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.

1943 йылда «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
1945 йылдың 14 ғинуарынан алып 1945 йылдың 1 майына тиклем һуғыш операциялары барышында гвардия старшинаһы Сыртланов Хафиз Вәли улы йәшерен финанс документтарының һаҡланғанлығын тәьмин итә һәм теләһә ниндәй шарттарҙа бөтә шәхси составҡа вклад документтарын төҙөй. 1945 йылдың 15 июлендә подразделениеның 13/н бойороғо менән уға «Батырлыҡ өсөн» миҙалы бирелә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СЫРТЛАНОВ Хафиз Вале(и)евич
* Память народа. Сыртланов Хафиз Валиевич. Картотека награждений

## Сығанаҡтар
* Память народа. Документы о награждении. Сыртланов Хафиз Валиевич
Сыдыков Хәмиҙулла Ситдыҡ улы

**Сыдыков Хәмиҙулла Ситдыҡ улы** ( 1903 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.

## Биоргафияһы
Сыдыков Хәмиҙулла Ситдыҡ улы 1903 йылда хәҙерге Башҡортостандың Бүздәк районында тыуа. 1941 йылда Бүздәк район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкында комендант отделениеһының ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә.

Пордразделениеның 1945 йылдың 25 майындағы 11/н бойороғо менән комендант отделениеһы ҡылыссыһы гвардия сержанты Сыдыков Хәмиҙулла Ситдыҡ улы Бранденбург ҡалаһы өсөн һуғыштарҙа полк командирының күҙәтеү пунктын һаҡлау буйынса хеҙмәтте бик яҡшы алып барғаны өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СЫДЫКОВ Хамидула Сытдыкович
* Память народа. Сыдыков Хамидул Сытдынович Картотека награждений

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений. Расположение документа: шкаф 18н, ящик 4
Хисмәтуллин Ҡаһарман Ильяс улы

**Хисмәтуллин Ҡаһарман Ильяс улы** () (1916 йыл — 28 ноябрь 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, лейтенант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкының огневой взводы командиры. .

## Биографияһы
Ҡаһарман Ильяс улы Хисмәтуллин 1916 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы 1-се Этҡол ауылында
тыуған. 1941 йылдың 19 декабрендә Үзбәк ССР-ы Сәмәрҡәнд районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. ВЛКСМ ағзаһы. Юғары белемле. Хәрби юлын 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында башлай, 294-се кавалерия полкының огневой взводы командиры булып хеҙмәт итә. 294-се кавполк составында 1942 йылдың 1 майынан 10 октябренә тиклем хәрби юл үтә, артабан Ҡаһарман Хисмәтуллинды Оборона Халыҡ Комиссарриатының кадрҙар буйынса Баш идаралығына күсерәләр. 1942 йылдың 19 ноябрендә яуҙа һәләк була һәм Рәсәй Федерацияһы Ростов өлкәһе Обливская станицаһында һуңғы төйәген таба. Биләгән вазифалар исемлеге документтарында Баймаҡ ҡалаһы, Арыҡ урамы, 14 йорт тигән яҙыу бар. Сәмәрҡәнд ҡалаһында ҡатыны Бәхтиева Нәғимә Сәфиулла ҡыҙы күрһәтелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Хисматуллин Кагарман Ильясович
* Чтобы помнили
Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы

**Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы** ( 1903—1980) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ефрейтор.

## Биографияһы
Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы 1903 йылда хәҙерге Башҡортостандың Стәрлебаш районы Яңы Ҡалҡаш ауылында тыуа. 1925 йылда Ҡыҙыл Армия сафына Стәрлетамаҡ район хәрби комиссариаты, 1941 йылда Стәрлебаш район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 1925—1927 йылдарҙа 8-се Төркөстан уҡсылар полкы составында хеҙмәт итә, 1941 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында: 112-се гвардия кавалерия дивизияһы составында кавалерист, 1942 йылдың ноябренән линейный надсмотрщик 246-сы айырым төҙөлөш ротаһы күҙәтеүсеһе, 1945 йылдың март-ноябрь айҙарында 251-се айырым элемтә батальонында хеҙмәт итә. Һуғыштан һуң Стәрлебаш районының Мәжит Ғафури исемендәге колхозда бригадир булып эшләй. Хаҡлы ялға киткәс тә Һөйәрғолов Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы янғын һүндереүсе, һыу ташыусы булып эшләй.

Тажимөлөк Сәйфелмөлөк улы хөрмәтле кеше була, ауыл халҡы араһында ҙур абруй менән ҡаҙана. Даими рәүештә мәктәпкә барып, фронт, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы һәм шаһит булараҡ хәтирәләре тураһында һөйләй.
 
Ветеран 1980 йылда тыуған ауылында вафат була һәм шунда ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы (1945)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СУЯРГУЛОВ Тажимулюк Сайфулмулюкович
* Электронная книга памяти. Суяргулов Тажимулюк Сайфульмулюкович 
* Память народа. Суяргулов Тажимлюк Сайфулмулюкович Картотека награждений
Әхмәтгәрәев Сәлимгәрәй Әхмәтгәрәй улы

**Әхмәтгәрәев Сәлимгәрәй Әхмәтгәрәй улы** (1905-?) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Әхмәтгәрәев Сәлимгәрәй Әхмәтгәрәй улы 1905 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы Олокүл ауылында тыуған.
Ҡырмыҫҡалы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы 3-сө пулемёт эскадронында ат тотоусы (артиллерияла пушка арбаһының күсере) булып хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн 1944 йылдың 10 июнендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (подразделениеның 1944 йылдың 10 июнендәге 25/н номерлы приказы), «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына Наградлау ҡағыҙында Әхмәтгәрәев Сәлимгәрәй Әхмәтгәрәй улының ҡаһарманлығы тураһында ошолай яҙыла: «3-сө эскадрондың ат тотоусыһы Әхмәтгәрәев Сәлимгәрәй Әхмәтгәрәй улын теләһә ниндәй юлһыҙ ауыр шарттарҙа һуғыш припастарын алғы һыҙыҡҡа ваҡытында алып килгәне һәм шуның менән һөжүм итеү һуғыштарының уңышлы булыуын тәьмин иткәне өсөн „Хәрби хеҙмәттәре өсөн“ миҙалы менән бүләкләргә» тип яҙылған. 1985 йылда, Бөйөк Еңеүҙең 40 йыллығы айҡанлы I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944),
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР),
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Ахмедгареев Салимгарей Ахмедгареевич
* Ахметгареев 
* АХМЕТГАРЕЕВ С. А.
Аҙнабаев Йәнғәле Ғиззәт улы

**Аҙнабаев Йәнғәле Ғиззәт улы** (; 1913 — 6.07.1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се полкында пулемётсы булып хеҙмәт итә. Ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Йәнғәле Ғиззәт улы Аҙнабаев 1913 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Байғусҡар (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы) Байғусҡар ауылында тыуған.

1941 йылда Хәйбулла районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

Ҡыҙылармеец Аҙнабаев Йәнғәле Ғиззәт улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се полкында пулемётсы булып хеҙмәт итә.

1942 йылдың 6 июлендә ҡаты һуғыш барышында һәләк була. Рәсәй Федерацияһының Курск өлкәһе Большеполянский районындағы (хәҙер — Липецк өлкәһе Тербун районы) Алёшки ауылында ерләнә.

## Хәтер
Аҙнабаев Йәнғәле Ғиззәт улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Хәйбулла районы Байғусҡар ауылдында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Азнабаев Янгали Гиззатович
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* Мемориал
* Тербунский рубеж

## Иҫкәрмәләр
Смородин Василий Кузьмич

**Смородин Василий Кузьмич** (1 ғинуар 1924 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, III дәрәжә Дан ордены кавалеры.

## Биографияһы
Смородин Василий Кузьмич 1924 йылдың 1 ғинуарында хәҙерге Башҡортостандың Бәләбәй районының Өҫән-Ивановка ауылында тыуа. 1943 йылда Бәләбәй район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 14-се айырым сапер эскадроны саперы булып хеҙмәт итә.

Гвардия рядовойы Смородин Пилица йылғаһы аша Томашувҡа бара торған күперҙе ҡороу буйынса ныҡ көсөргәнеш һәм урыны менән һыу эсендә тороп эшләүҙе талап иткән командованиеның заданиеларын теүәл үтәй һәм дивизия частарына ваҡытында кисеүҙе үтергә мөмкинлек бирә, Варта йылғаһы аша күперҙе нығытыу буйынса ла Смородин эште еренә еткереп башҡара. Подразделениеның 1945 йылдың 21 февралендәге 8/н һанлы бойороғо менән Смородин Василий Кузьмич Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителә.

Гвардия рядовойы Смородин Василий Кузьмич дивизияның бөтә юлы буйына эскадрондың һөжүме итеү һуғыштарында кисеү эштәрен башҡара, ә 1945 йылдың 25 апрелендә күпергә, Хавель каналы аша Бранденбург ҡалаһына барыусы кисеүгә разведкаға задание ала. Маршрут буйлап барып, дошмандың траншеяһына бәреп инә, граната менән пулеметты шартлата һәм дүрт фрицты юҡ итә. Күпер разведкаһын үтәй. Смородин Василий был батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* III дәрәжә Дан ордены
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Смородин Василий Кузьмич
* Память народа. Смородин Василий Кузьмич. Картотека награждений
Суханов Николай Алексеевич

**Суханов Николай Алексеевич** (1913 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ефрейторы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Суханов Николай Алексеевич 1913 йылда тыуа. 1941 йылда Өфө ҡалаһының Молотов район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 20-се гвардия айырым һауа һөжүме оборонаһы дивизионының ДШК пулеметы расчеты командиры булып хеҙмәт итә.

Суханов Николай Алексеевич ДШК пулеметының икенсе тоҫҡаусыһы булараҡ 1944 йылдың 8 майында Станиславувка районында дошмандың Ю-87 самолетын атып төшөрә. 1944 йылдың 16 апрелендә Станиславувка районында 7 дошман һалдатын һәм офицерын юҡ итә. 1944 йылдың 28 майында гвардия ефрейторы Суханов Николай Алексеевич Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Суханов Николай Алексеевич
* Память народа. Суханов Николай Алексеевич. Картотека награждений

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 84, ящик 9
Әхмәтов Хәкимйән Сәйетгәрәй улы

**Әхмәтов Хәкимйән Сәйетгәрәй улы** (1917 — 20 ғинуар 1945)) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, кадрҙағы офицер, гвардия өлкән лейтенанты, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Әхмәтов Хәкимйән Сәйетгәрәй улы 1917 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы Иҫке Ҡалмаш ауылында тыуған.
Саҡмағош район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға 1939 йылдың сентябрендә, икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1938 йылдың сентябрендә саҡырыла. гв. кп 16 гв. кд 7 гвардия кавалерия корпусының 16 гвардия кавалерия дивизияһы 58 гвардия кавалерия полкында взвод командиры, 37-се ялан күсмә госпиталенең административ-хужалыҡ бүлеге начальнигы ярҙамсыһы була.
Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943), II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945) менән бүләкләнә.

Наградлау ҡағыҙында Әхмәтов Хәкимйән Сәйетгәрәй улының ҡаһарманлығы һәм данлы хеҙмәте тураһында ошолар яҙыла:

1945 йылдың 20 ғинуарында һуғыш яланында һәләк була. Польшала (Радомское воеводство) ерләнгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943),
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Хакимьян Саитгареевич Ахметов  
* Шаймуратовцы. АХМЕТОВ Хакимьян Саитгареевич  
* АХМЕТОВ 
* Ахметов Хакимьян
Аҙнағолов Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улы

**Аҙнағолов Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улы** (; ? — 26 декабрь 1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының комсомол эше буйынса политотдел (сәйәси бүлек) начальнигы ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Капитан.

## Биографияһы
Нурмөхәмәт (Нурҡай) Дилмөхәмәт улы Аҙнағолов Башҡортостандың Бүздәк районында тыуған.

Бүздәк районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

Капитан Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улы Аҙнағолов 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының комсомол эше буйынса политотдел начальнигы ярҙамсыһы була.

1942 йылдың 26 ноябрендә һәләк була. Сталинград (хәҙер — Рәсәй Федерацияһының Волгоград өлкәһе) өлкәһе Алексеевка ауылында ерләнгән.

## Хәтер
Аҙнағолов Нурмөхәмәт Дилмөхәмәт улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Бүздәк районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Азнагулов Нурмухамет Дильмухаметович
* Память народа. Азнагулов Нурмухамет Дильмухаметович
* Азнагулов Нурмухамет 
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* Стелла Ветеранам ВОВ в с. Копей-Кубово 

## Иҫкәрмәләр
Шөғәйепов Хәсән Баймөхәмәт улы

**Шөғәйепов Хәсән Баймөхәмәт улы** () (1921 йыл — 22 март 1943 йыл (башҡа сығанаҡ буйынса 24 февралдә) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, өлкән сержант. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия) дивизияһының миномет полкы яугиры. Дивизия штабы разведчигы (башҡа сығанаҡ буйынса элемтәсе).

## Биографияһы
Хәсән Баймөхәмәт улы Шөғәйепов Һамар өлкәһе Оло Чернигов районы Имәләй ауылында тыуған. 1928 йылда Һамар өлкәһе башҡорттары Башҡортостандың Баймаҡ районында (ата-бабалары төйәге) төпләнеп, Үҙән ауылына нигеҙ һалалар. Артабан Шөғәйеповтар ғаиләһе Баймырҙа ауылында йәшәй. Тыуған йылы билдәһеҙ. Бөйөк Ватан һуғышына БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында (1943 йылдың февраленән 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы) 148-се гвардия миномет полкы (ГМП) элемтәсеһе булып хеҙмәт итә. «Память народа» сайтындағы мәғлүмәт буйынса, исемлектән 1943 йылдың 22 мартында һәләк булыуы сәбәпле төшөрөлгән, Ворошиловоград өлкәһе Юлино-2 ҡасабаһында ерләнгән. Әсәһе Г. М. Шөғәйеповаға 1947 йылдың 23 авгусында хәбәр ителгән. Адресы Йылайыр тип күрһәтелгән

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ШУГАИПОВ Хасан. Шаймуратовцы
* Шугаипов Хасан. Донесение о безвозвратных потерях
* Список погибших во Второй мировой войне
Алтыбаев Нурбай

**Алтыбаев Нурбай** () (10 март 1908 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия лейтенанты. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының 4-се эскадроны взводы командиры. Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943) кавалеры.

## Биографияһы
Нурбай Алтыбаев (атаһының исеме төрлөсә яҙыла: Брагин, Брәле) 1908 йылдың 10 мартында Башҡортостандың Баймаҡ районы Ғәҙелбай ауылында тыуған. 1941 йылдың 29 сентябрендә БАССР-ҙың Өфө ҡалаһы хәрби комссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында (1943 йылдың февраленән 16-сы гвардия Чернигов дивизияһы) взвод командиры булып хеҙмәт итә. Ҡыйыу яугир күрһәткән батырлығы өсөн 1943 йылдың 31 октябрендә «Ҡыҙыл Байраҡ» менән бүләкләнә. Документтарҙа Өфөлә Посадская урамы, 8 йорт, 1 фатирҙа йәшәгән ҡатыны Анисия Г. күрһәтелгән. «Память народа» сайтында хеҙмәт башлау ваҡыты — 1930 йылдың сентябре, хеҙмәтте тамамлау ваҡыты 1946 йылдың 28 феврале, тип күрһәтелгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоз ордены (1943);
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* АЛТЫБАЕВ Нурбай (Курыбай) Брагинович (Бралиевич). Шаймуратовцы
* Алтыбаев Курыбай Бралиевич
Ғәлин Мотаһар Ҡунаҡбай улы

**Ғәлин Мотаһар Ҡунаҡбай улы** (? 1915 йыл — 21 ноябрь 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, кесе политрук, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының политбүлек буйынса эскадрон командиры ярҙамсыһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1942).

## Биографияһы
Мотаһар Ҡунаҡбай улы Ғәлин 1915 йылда Баймаҡ районы Дәүләт ауылында тыуған.1941 йылда Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыл. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 3-сө эскадрон полит бүлек буйынса командир ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Рәсәй Федерацияһы Волгоград өлкәһе Блиновский хуторы тирәһендә барған ҡаты һуғышта һәләк була һәм шунда ерләнә

## Батырлығы
* 1942 йылдың 12 ноябрендә Блиновский ауылы эргәһендә үҙенең һуғышсылары менән дошмандың ике орудиеһын ҡулға төшөрә.
* 1942 йылдың 20 ноябрендә мөһим задание башҡара:һуғыш яланынан яралыларҙы һәм үлгәндәрҙе алып сыға.Үҙе 7 яралы һәм 18 үлгән һалдатты көслө дошман уты аҫтында һуғыш яланынан сығара.
*1942 йылдың 21 ноябрендә  эскадронды ялҡынлы телмәре менән илһамландырып, дошманға ҡаршы атлы атакаға үҙ артынан әйҙәй.Үҙе фашистарҙың 3 офицерын, 4 һалдатын юҡ итә.Яу яланында Ғәлин Мотаһар Ҡунаҡбай улы батырҙарса һәләк була. Батырлығы үлгәндән һуң Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән баһалана

## Әҙәбиәттә
Әхтәм Ихсандың «Саҡма тояҡ аттарҙа» шәхси күҙәтеүҙәр һәм тарихи документтар нигеҙендә яҙылған китабында Мотаһар Ҡунаҡбай улы Ғәлиндең ҡаһарманлығын һүрәтләгән шундай юлдар бар:

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Личный состав Галин Мотагар Кунакбаевич
* Наградной лист. Описание подвига Галина Мотагара Кунакбаевича
Сафин Барый Садиҡ улы

**Сафин Барый Садиҡ улы** ( ? — 24 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Сафин Барый Садиҡ улы сығышы менән Башҡортостандың Өфө ҡалаһынан. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Өфө ҡала хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы штабының повозочныйы булып хеҙмәт итә.

Украинаның Ворошиловград өлкәһе Иванов районы Юлино-2 станцияһы янында барған һуғыштарҙа 1943 йылдың 24 февралендә, икенсе мәғлүмәттәр буйынса 22 февралдә хәбәрһеҙ юғала.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Память народа. Сафин Барей Садикович. Донесение о безвозвратных потерях
* Шаймуратовцы. САФИН Барый Садыкович

## Сығанаҡтар
* Источник информации: ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 18001 Дело ист. информации: 818