open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фаяз

**Фаяз** — төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтар ҙа был исемде балаһына теләп ҡуша.

## Этимологияһы
**Фаяз** исемен башҡорттар ислам дине йоғонтоһонда ҡуша башлаған, *ғәр.* — бәрәкәт биреүсе, йомарт мәғәнәһенә эйә.

## Билдәле кешеләр
Фараджов Фаяз Гасым улы (, 1921 йыл — 19 май 1998 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, һуғыш ветераны.

Мазитов Фаяз Харис улы (15 май 1954, Ғафури районы Ҡауарҙы ауылы) — медицина фәндәре докторы. 1978 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлаған. 2001 йылдан — «Красноусольск» санаторийы дәүләт унитар предприятиеһы директоры. Рәсәй Федерацияһы һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы, Ғафури муниципаль районы Советы рәйесе урынбаҫары. Ғафури районының Почётлы гражданины (2010)

## Фамилиялар
Фаязов Радик Рәдиф улы (1960), ғалим-хирург. 1999 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университетында эшләй. Федераль Йыйылышының Федерация Советы ағзаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Атаһының исеме
Ҡарамышева Таңһылыу Фаяз ҡыҙы (1948 йыл) — башҡорт шағирәһе. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

Алтынова Нәйлә Фаяз ҡыҙы (9 июнь 1951 йыл, Өфө ҡалаһы), дәүләт хеҙмәте ветераны, ғалим-философ. 1994 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһы секретары. Бөтә Союз ситтән тороп уҡыу финанс-иҡтисад институтын тамамлаған, фәлсәфә фәндәре кандидаты 1970-1994 йылдар — БАССР Юғары Советы Президиумы ойоштороу бүлегенең, БАССР Юғары Советы Секретариатының яуаплы хеҙмәткәре. БР мәҙәниәте атҡаҙанған хеҙмәткәре.

Хафизов Нәриф Фаяз улы (1935 — 27 март 2003 йыл), дәүләт эшмәкәре.

Халиҡова Лилиә Фаяз ҡыҙы — Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, халыҡ-ара конкурс лауреаты, халыҡ-ара һәм асыҡ республика конкурсы лауреаты.

Йоносова Фәйрүзә Фаяз ҡыҙы — Асҡын районы гәзите мөхәррире, Асҡын районы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Фаязтепа

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт
* Сулейманова Р. А. Башкирско-русский словарь-справочник личных имен и фамилий. — Уфа, 2013. — 364 с. ISBN 978-5-91608-111-4
* Хисамитдинова Ф.Ғ., Төпәев С. Х. Төрки сығанаҡлы һәм төрки элементлы башҡорт исемдәре. — Өфө, 2006

## Һылтанмалар
* Т. Кусимова. В мире имён 
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 

## Иҫкәрмәләр
Суфиян

**Суфиян**— башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Суфиян — «суфый», «тыйнаҡлы», «тотанаҡлы» мәғәнәләрен аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

## Билдәле шәхестәр
Суфиян Ғаяз улы Сафуанов (2 октябрь 1931 йыл — 30 ноябрь 2009 йыл) — әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1963 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты (1962), профессор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1981), В. П. Бирюков (1988) һәм Фәтих Кәрим (2007) исемендәге премиялар лауреаты.

Суфиян Шәмсетдин улы Поварисов (29 август 1924 йыл — 3 июль 2016 йыл) — яҙыусы, тел һәм әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1976 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1991), профессор (1993). Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2011), Башҡортостан Республикаһының (1992) һәм Татарстан Республикаһының (2004) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәр биреү хеҙмәткәре (1997). Фәтих Кәрим (1984) һәм Ғәлимйән Ибраһимов (1998) исемендәге премиялар лауреаты. 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), 3‑сө дәрәжә Дан (1948) ордендары кавалеры.

## Фамилиялар
Суфиянов Суфый Хажи улы (29 декабрь 1914, Айһай-Мөрсәләй ауылы, Ырымбур губернаһы — 24 ғинуар 1999, Айһай-Мөрсәләй ауылы, Күгәрсен районы, Башҡортостан Республикаһы) — 79‑сы гвардия уҡсылар полкы рота командиры (26‑сы уҡсылар дивизияһы, 11‑се гвардия армияһы, 3-сө Белоруссия фронты), Советтар Союзы Геройы (1945).

Суфиянов Сабит Әбүсуфиян улы әҙәби псевдонимы **Әбүс** (27 декабрь 1904 йыл — 10 ғинуар 1974 йыл) — башҡорт журналисы, шағир. Сәйәси золом ҡорбаны.

Суфиянова Сафура Рафиҡ ҡыҙы (1 июль 1930 йыл — 19 октябрь 2001 йыл) — малсылыҡ алдынғыһы. 1959—1989 йылдарҙа Әлшәй районының «Заветы Ленина» колхозы һауынсыһы. КПСС-тың XXV съезы делегаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Башҡорт АССР-ының иң яҡшы һауынсыһы (1963).

Суфиянова Нәсимә Фәтих ҡыҙы (1949—?) — башҡорт тел белгесе. Филология фәндәре кандидаты (1993). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007).

Суфиянов Әһлиулла Ғибәт улы (25 февраль 1927 йыл — 5 февраль 2009 йыл) — сәнәғәт алдынғыһы, 1952—1964 йылдарҙа Ҡаҙағстандағы Зыряновск ҡурғаш комбинатының проходчиктар бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1961).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Мәстүрә

**Мәстүрә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Татар ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

## Этимологияһы
**Мәстүрә** башҡорт теленә ислам дине йоғонтоһонда ғәрәптәрҙән килгән, *ғәр.* — тоғро, саф мәғәнәһен аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Сәхәүетдинова Мәстүрә Низам ҡыҙы (7 ғинуар 1903 йыл — 2 март 1996 йыл) — инженер‑архитектор, дәүләт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ында ҡатын-ҡыҙҙарҙан тәүге халыҡ комиссары. 1936 йылыдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған архитекторы (1993).

Саҡаева Мәстүрә Фәхретдин ҡыҙы (15 ғинуар 1916 йыл — 16 май 2007 йыл) — табип-нефролог. 1947—1990 йылдарҙа Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы табибы, шул иҫәптән 1958—1984 йылдарҙа бөйөр ауырыуҙары бүлеге мөдире. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1969). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1966), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1956).

## Билдәле кешеләрҙең ҡатындары
Вәлидова Мәстүрә Хәбибрахман ҡыҙы — хәҙерге Ишембай районы Һайран ауылы имамы Хәбибрахман хәҙрәттең ҡыҙы, Зәки Вәлидиҙең бер туған ҡустыһы Вәлидов Ғәбдерәүеф Әхмәтшаһ улының ҡатыны, Маннанова Роза Ғәбдерәүеф ҡыҙының әсәһе.

Әлмөхәмәтова-Фәйзуллина Мәстүрә Ғилман ҡыҙы (1898—1974) — Әлмөхәмәтов Ғәзиз Сәлих улының ҡатыны. Ҡыҙҙары — Роза.

Шаһимарҙанова Мәстүрә — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре, СССР-ҙың 1-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты Шаһимарҙанов Фазыл Вәлиәхмәт улының ҡатыны.

Алтынбаева Мәстүрә Гәрәй ҡыҙы — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се кавалерия полкы кавалерисы, гвардия кесе сержанты, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры Алтынбаев Сәмиғулла Ғиләж улының ҡатыны, 7 бала әсәһе.

## Ябай ҡатын-ҡыҙ
Ғафарова Мәстүрә Әмерғәзе ҡыҙы (1895, Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Илсекәй ауылы — 1962, Башҡорт АССР-ы Салауат районы Илсекәй ауылы) — ябай колхозсы, алдынғы ураҡсы, 5 балаға (Ғәлләм, Шәрифә, Фәйзрахман, Шәһиәхмәт, Сәүиә) ғүмер биргән.

## Мәҙәниәттә
*Мәстүрә* «Йырланмаған йыр» — Мостай Кәрим. Башҡорт дәүләт академия драма театры артистары Бикташева Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы һәм Нафиҡова Асия Заҡуан ҡыҙы тыуҙырған образ.

*Мәстүрә* «Ауылға ҡыҙҙар килде» — Наил Ғәйетбай. Милли йәштәр театры артисы Сәлимгәрәева Рәмилә Миңлеғәли ҡыҙы менән Салауат башҡорт дәүләт драма театры актёры Зыязитдинова Гөлшат Ибраһим ҡыҙы унаған роль.

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт
* Хисамитдинова Ф.Ғ., Төпәев С. Х. Төрки сығанаҡлы һәм төрки элементлы башҡорт исемдәре. — Өфө, 2006.
* Башҡорт исемдәре /Таңһылыу Күсимова, Cветлана Бикҡолова. — Өфө: Китап, 2005. — 224 бит.

## Һылтанмалар
* Т. Кусимова. В мире имён 
* Т. Күсимова. Исемдәр донъяһында

## Иҫкәрмәләр
Сәүиә

**Сәүиә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Сәүиә исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә фарсы теле аша ингән, ғәрәпсәнән — тиң, тиңдәш мәғәнәһен аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Сираева Сәүиә Ғимаҙислам ҡыҙы (5 ғинуар 1934 йыл) — театр актёры. 1987 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2007), Башҡорт АССР-ының (1989) һәм Татарстан Республикаһының (2001) халыҡ артисы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2019). Нуриман районының һәм Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2021).

Мөхтәруллина Сәүиә Ғабдулла ҡыҙы — «Китап» Башҡорт нәшриәтенең редакция мөдире, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

Сәйфуллина Сәүиә Ҡасим ҡыҙы (1956 йыл) — табип, 1980 йылдан Күмертау ҡала дауаханаһы педиатры. Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2015).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Арслан (исем)

**Арслан** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла. Арыҫлан варианты менән йөрөй.

## Этимология
Төп башҡорт һүҙе, януар атамаһынан алынған. Батырлыҡ, ҡыйыулыҡ билдәһен аңлата

## Билдәле кешеләр
Сәхиев Арыҫлан Мырҙағәли улы ( 1907 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты, һуңынан гвардия старшинаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (ике тапҡыр 1944 йылда).

Тимер Арыҫлан (тулы исеме — **Арыҫланов Тимер Гәрәй улы**; 1 май 1915 йыл — 19 март 1980 йыл) — башҡорт шағиры. 1942 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1939—1940 йылдарҙағы совет‑фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 

Мөбәрәков Арыҫлан Ҡотләхмәт улы (төп исеме — *Ҡотләхмәтов Арыҫлан Мөбәрәк улы*; 15 декабрь 1908 йыл — 5 май 1977 йыл — СССР-ҙың театр һәм кино актёры, режиссёр һәм драматург, йәмәғәт эшмәкәре. 1948 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы, 1941 йылдан — ВКП(б)/КПСС ағзаһы. СССР-ҙың халыҡ (1955), РСФСР-ҙың (1944) һәм БАССР-ҙың (1940) атҡаҙанған артисы. Башҡорт АССР-ының 1—5 саҡырылыш Юғары Советы депутаты. БАССР‑ҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1989, үлгәндән һуң). Ленин (1949), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1968) һәм «Почёт Билдәһе» (1944) ордендары кавалеры.

## Фамилияла
Арыҫланов Риф Хәмит улы (14 июнь 1968 йыл) — журналист, радио-һәм телетапшырыуҙар алып барыусы, композитор. «Башҡортостан» телерадиокомпанияһының «Юлдаш» мәғлүмәт-музыка каналының баш режиссёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2013).

Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы (2 февраль 1910 йыл — 20 октябрь 2001 йыл) — сәхнә биҙәүсе рәссам, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1937 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. РСФСР‑ҙың (1980) һәм Башҡорт АССР-ының (1968) халыҡ рәссамы, РСФСР‑ҙың (1954) һәм БАССР‑ҙың  (1943) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Башҡорт АССР‑ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1973). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1955, 1971).

Арыҫланов Роберт Мөтиғулла улы (8 апрель 1934 йыл — 12 август 2021 йыл) — комсомол, партия, дәүләт һәм мәғариф эшмәкәре. 1978–1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәғариф министры урынбаҫары. Халыҡтар Дуҫлығы (1986) һәм  «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1994)

Арыҫланова Динә Ғәбдрәхим ҡыҙы (27 июль 1953 йыл) — совет журналисы. 1978 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998).

## Ауылдар
Арыҫлан () — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы ауыл. 

Арыҫлан() — Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районындағы ауыл. 
## Иҫкәрмәләр

 
## Сығанаҡтар
Сәләх (исем)

**Сәләх** — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Сәләх — «тыныслыҡ», «изгелек», «кәрәклек» тигән мәғәнәләр аңлатҡан ир-ат исеме.

## Билдәле шәхестәр
Сәләх әд-Дин — Мысыр һәм Сүриә солтаны, талантлы полководец, XII быуатта мосолмандар башлығы. Әйүбиҙәр династияһына баш һалған, улар заманында Мысырға, Сүриәгә, Ираҡҡа, Хижазға һәм Йәмәнгә идара иткән.

Сәләх Кулибай (2 июль 1910 йыл — 15 октябрь 1976 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, шағир, драматург һәм тәржемәсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1948 йылдан — КПСС ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1969)

## Фамилияларҙа
Сәләхов Таһир Теймур улы (; 29 ноябрь 1928 йыл, Баҡы) — СССР һәм Рәсәйҙең театр рәссамы, педагог, профессор. 1979 йылдан СССР Художество академияһы Президиумы ағзаһы, 1997 йылдан Рәсәй Художество академияһы вице-президенты. СССР Художество академияһы академигы (1975; 1966 йылдан мөхбир ағза). СССР-ҙың халыҡ рәссамы (1973). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1989). СССР Дәүләт премияһы (1968) һәм Рәсәй Федерацияһы Дәүләт премияһы лауреаты, 1964 йылдан КПСС ағзаһы.

Сәләхов Ҡасим Сәләх улы 1919 йыл — 22 ноябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы.

Сәләхетдинов Камал Ситдиҡ улы театр актёры. 1928—1968 йылдарҙа Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры артисы. РСФСР-ҙың (1957) һәм Татар АССР-ының (1943) халыҡ артисы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Рим (исем)

**Рим** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа осрай. Славян телдәрендә йыш ҡулланыла.

## Этимологияһы
Рим исеменең тарихы Италияның баш ҡалаһы Римға тура килә. Был исемдең барлыҡҡа килеүе билдәле түгел. Грек тарихсылары үҙ сиратында исем грек теленән тип иҫәпләй. Рим ҡалимы Сервий Гонорат ҡала исеме Тибр йылғаһының боронғо исеменә – Rumon тап килә, тип иҫәпләй. Rumon ағым йәки йылғалағы ҡала тип тәржемә ителә.

## Билдәле кешеләр
* Баянов Рим Ғәли улы (1930—1996) — башҡорт театр актёры, режиссёр.
* Баҡыев Рим Сәғит улы (1939) — хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре.
* Зыязитдинов Рим Сәләх улы (1953—2018) — театр актёры.
* Йәнғужин Рим Зәйниғәбит улы (1941—2007) — ғалим-этнограф, юғары мәктәп уҡытыусыһы.
* Каланов Рим Ғариф улы (1955) — ғалим-хирург, онколог.
* Сөләймәнов Рим Солтан улы (1949) — ғалим-инженер, хужалыҡ эшмәкәре.
* Сыртланов Рим Солтан улы (1908—1979) — башҡорт театр һәм кино актёры.
* Шәйғәлимов Рим Кәрим улы (1957—2009) — опера йырсыһы, сәйәси эшмәкәр.
* Шәмсиев Рим Фәтих улы (1927—1999) — табип.
* Әйүпов Рим Шәрип улы (1938—2015) — театр һәм кино актёры.
* Әминов Рим Фәйзрахман улы (1941) — театр актёры.
* Әхмәтов Рим Билал улы (1933—2017) — яҙыусы, журналист, сценарийҙар авторы, тәржемәсе һәм үләндәр менән дауалаусы.

## Ауыл, ҡала
Рим ( ) — ҡала, 1870 йылдан Италияның баш ҡалаһы, Лацио өлкәһенең һәм Рим провинцияһының административ үҙәге. Тибр йылғаһында урынлашҡан. 

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Боронғо Рим (лат. *Roma antiqua*) — Боронғо донъяның һәм антиклыҡтың алдынғы цивилизацияларының береһе. Б.э.т. VIII быуатта Рим ҡалаһы тирәһендә барлыҡҡа килә. Исемен ҡаланы (*Roma*) нигеҙләүсе Ромул хөрмәтенә алған. Рим үҙәге Капитолий, Палатин һәм Квиринал менән сиктәш һаҙлыҡлы тигеҙлектә урынлашҡан. Цивилизация төҙөлөүгә этрусктар һәм боронғо гректар мәҙәниәте ҙур йоғонто яһаған.

Рим цифрҙары — боронғо римлеләрҙең позицияһы булмаған иҫәпләү системаһында ҡулланылған цифрҙар.

Грек-рим көрәше (классик көрәш, француз көрәше, грек-рим стилендәге спорт көрәше) — бергә-бер ҡаршы тороп көрәшеүҙең европа төрө. Был көрәш ҡағиҙәһе буйынса спортсы, билдәле техник хәрәкәттәр (ысулдар) арсеналын ҡулланып, ярышташын тигеҙлеген юғалтыуға килтерергә һәм уны арҡаһына әйләндереп, салҡан йығып һалырға тейеш. Грек-рим көрәшендә, иркен көрәштән айырмалы рәүештә, аяҡтар менән техник хәрәкәттәр яһау (ярышташтың тәнен эләктереү, уға аяҡ салыу, уны кинәт тартыу һәм аяҡтарын ҡулдар менән эләктереү) тыйыла. Классик көрәш Боронғо Грецияла һәм артабан Рим империяһында барлыҡҡа килгән , ә хәҙерге заман грек-рим көрәше төрө XIX быуаттың беренсе яртыһында Францияла формалашҡан.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Шәрифә

**Шәрифә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Татар ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

## Этимологияһы
Шәрифә исеме башҡорт теленә ислам дине йоғонтоһонда ингән, ғәрәп теленән тәржемә иткәндә, мәғәнәһе — ҡәҙерле, маҡтаулы, мәрхәмәтле тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Тимерғәлина Шәрифә Тимерғәзи ҡыҙы (31 ғинуар 1910 йыл — 26 февраль 1939 йыл) — йәмәғәт эшмәкәре. 1931—1936 йылдарҙа РКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары, 1936—1938 йылдарҙа РКСМ Үҙәк Комитетының бүлек мөдире урынбаҫары һәм мөдире, Үҙәк Комитет секретары. СССР-ҙың 1-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1931 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Сәйәси золом ҡорбаны.

Хисмәтуллина Шәрифә — партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, 1965—1977 йылдарҙа КПСС-тың Әбйәлил район комитетының беренсе секретары, 1977—1986 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы секретары Хисмәтуллин Фәйзрахман Шәйхитдин улының ҡатыны.

## Ябай ҡатын-ҡыҙ
Ишморатова Шәрифә Фәссәхетдин ҡыҙы (1922 йыл — 1986 йыл) — ябай хужабикә, колхозсы, оҫта тегенсе, 8 бала (Зөһрә, Гөлсирә, Гөлсөм, Фәниә, Райхана, Марс, Лилә, Венера) әсәһе. Ире Ишморатов Исрафил Хажиморат улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.

## Мәҙәниәттә
Шәрифә — Салауат Әбүзәровтың «Хыялый» пьесаһындағы герой.

## Ер-һыу атамаһы
Шәрифә тауы — Башҡортостандың Бөрйән районындағы Яуымбай ауылында урынлашҡан тау, антропонимдан.

Шәрифә күле — Салауат районы Ҡарағол ауылында.

Шәрифә туғайы — Бөрйән районы Килдеғол ауылындағы туғай.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Шәрифә мәсете — Татарстандың Апас районы Танай-Турай ауылында урынлашҡан мәсет.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Сафия

**Сафия** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Күп төрки халыҡтарҙа осрай торған ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Сафия исеме башҡорт теленә ислам дини йоғонтоһонда ингән, ғәрәп телендә — саф, эскерһеҙ тигән мәғәнәгә эйә. *София* тигән боронғо грек формаһы башҡа европа халыҡтарында ла таралған. Әммә был осраҡта исемдең мәғәнәһе мосолман формаһына тулыһынса тап килмәй. Мәғәнәһе «тәжрибәле», «төплө аҡылы», «фәһемле» тип тәржемә ителә. Төрлө илдәрҙә Софияға оҡшаш: Англияла — *Софиа*, Германияла — *Зофия*, Францияла — *Софи*, Венгрия — *Жофия* кеүек исемдәр таралған. Мосолмандарҙа *Сафи* (Сафа), *Сафия* исеме «сафлыҡ», «ғиффәтлек» «аңлайышлылыҡ», «һайлап алынған» тигәнде аңлата. Бынан башҡа, «тыныс», «ихлас», «ысын» тип тә тәржемәләйҙәр. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ҡатынының исеме — *Сафия бинт Һүәй*. Был исем бер аҙ үҙгәртелеп Азия илдәрендә лә ҡулланыла. Дағстанда, мәҫәлән, ҡыҙҙарға *Сапият* тигән исем бирәләр. *Сафина* тигән варианты ла осрай.

Сафия исемен йөрөтөүсе ҡатын-ҡыҙ тоғро, теләһә ниндәй ғәйбәтте һәм интригаларҙы ҡабул итмәй, таҙа намыҫлы һәм тураһын әйтә алыусы кеше. Сафия эшлекле, һөнәри оҫталығы менән абруй ҡаҙаныусы. Ижади шәхес, фантазияға һәм хыялға бай

## Билдәле шәхестәр
Сафия бинт Һүәй ) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең хәләл ефеттәренең береһе, йәһүҙи Бәни Нәдир ҡәбиләһе башлығы һәм уның ҡатыны Бәни Ҡурайза ҡәбиләһе башлығы ҡыҙының ҡыҙы. Атаһы Һүәй ибн Әхтәб исемле булған.

Сафия — 1813—1814 йылдарҙа сит ил походтарында ҡатнашҡан рус армияһында башҡорт полкы командирының Ҡаһым түрә ҡатыны. Ҡаһым түрә (опера) әҫәрендә урын алған Сафия образы.

София Шведская (, ; 21 май 1801 йыл — 6 июль 1865 йыл) — швед принцессаһы, никахта бөйөк герцогиня Баденская. Бөйөк княгиня Ольги Федоровнаның әсәһе.

София Һелин (; 25 апрель 1972 йыл) — швед театр һәм кино актёры.

## Мәҙәниәттә
Сафия — Хәбибулла Ибраһимовтың «Еҙнәкәй» спектаклендәге герой.

Сафия — Хәбибулла Ибраһимовтың «Кейәүкәй» спектаклендәге герой.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Сафия Шаһрияри Афшар — иран табибы һәм йәмәғәт эшмәкәре.

Сафия бинт Ғәбд әл-Моталлип — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең инәһе, Зөбәйер ибн Әүүәмдең әсәһе.

Сафия солтан — донъяға киң билдәле һасекиҙарҙың береһе, Морат солтандың һасекиһы, улы солтан булғас, вәлидә дәрәжәһенә күтәрелгән.

Сыртланова Сафия Шаһихәйҙәр ҡыҙы — табип, Өфө губернаһынан 1‑се һәм 2‑се саҡырылыш Дәүләт Думаһы ағзаһы, дворян, Почётлы мировой судья Сыртланов Шаһихәйҙәр Шаһгардан улының ҡыҙы.

Сафия мәсете — Баймаҡ районында Талҡаҫ күле янындағы Иҫән ауылында төҙөлгән мәсет (2018).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Мәҡсүт (исем)

**Мәҡсүт** — башҡорт ир-ат исеме. Төрки халыҡтарҙа ла киң таралған.

## Этимологияһы
Мәҡсүт ғәрәп һүҙе — ниәт ителгән, теләп алынған.

## Билдәле кешеләр
Шәрәфлисламов Мәҡсүт Динислам улы (*Мәҡсүт Шәрәф*; 12 июнь 1950 йыл) — журналист. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2008).

## Фамилияла
Мәҡсүтов Баязит () (тыуған һәм үлгән йылы билдәһеҙ) — Е. И. Пугачев етәкселегендәге Крәҫтиән һуғышында (1773-75 йй.) ҡатнаша.

Мәҡсүтов Сәхипзада Дәүләт улы (1874—1942) — Өфө губернаһынан Рәсәй Империяһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы (1906) ағзаһы, башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Борай ихтилалы етәкселәренең береһе.

Мәҡсүтов Зиләүер Хәйҙәр улы (18 ғинуар 1955 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Ауырғазы районының «Дуҫлыҡ» ауыл хужалығы етештереү кооперативы рәйесе. «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры.

Мәҡсүд Сөндөклө, **Мәҡсүтов Садиҡ Мөбин улы** (2 (15) сентябрь 1904 йыл — 23 октябрь 1981 йыл) — шағир. 1937 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1975).

Мәҡсүтова Нәжибә Хәйерзаман ҡыҙы (27 ноябрь 1932 йыл — 11 октябрь 2004 йыл) — башҡорт теле белгесе, йәмәғәтсе. 1957—1995 йылдарҙа хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1966 йылдан өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1984 йылдан — бүлек мөдире, 1987 йылдан — баш, 1991 йылдан — төп ғилми хеҙмәтәр. 1990—2000 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе. Филология фәндәре докторы (1981). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1983).

## Ауылдар
Мәҡсүт (Күгәрсен районы) (; икенсе атамаһы **Ҡойо**) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 

Мәҡсүт (Стәрлетамаҡ районы) () — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл.

Мәҡсүт (Бишул) () — Һарытау өлкәһенең Пугачёв районындағы башҡорт ауылы, Рахмановка ауыл биләмәһенә керә.

Мәҡсүт (Стәрлебаш районы) () — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл. 

Мәҡсүт разъезы () — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 

Мәҡсүт (Бәләбәй районы) () — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 

Мәҡсүт (Туймазы районы) () — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.

Мәҡсүт (Бөрйән районы) (*Вашаш*; ) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. 

Мәҡсүт (Йылайыр районы) () — Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районындағы ауыл. 

Бәләкәй Мәҡсүт () — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. Районда башлыса рәсми булмаған исеме **Ҡарлар** ҡулланыла.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Фәрхәт

**Фәрхәт** — ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтар ҙа балаһына был исемде теләп ҡуша.

## Этимологияһы
Фәрхәт (Фәрғәт) исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә фарсы, ғәрәп телдәре аша ингән, фарсы теленән тәржемә иткәндә зирәк, еңелмәҫ тигән мәғәнәгә эйә.

## Билдәле кешеләр
Имашев Фәрхәт Рифҡәт улы (2 ноябрь 1966 йыл) — кикбоксинг буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры, БР-ҙың күренекле спортсыһы. Өфө дәүләт авиация техниу университеты тәрбиәләне ноябрь үсеһе (тренерҙары: Г.И. Мокеев, Э.Н. Нурмөхәмәтов, Р.С. Саяпов, В.Д. Чистонов). Кикбоксинг буйынса Рәсәй командаһы ағзаһы (1992–1998). Донъя чемпионы (1994), профессионалдар араһында БДБ илдәре чемпионы (1992—1993); Европа чемпионы (1996), Азия чемпионы (1995, 1997), Рәсәй чемпионы (1992–1996), Донъя кубоктарының көмөш призёры (1997, 1999), кикбоксинг буйынса донъя чемпионаттарының бронза призёры (1992, 1995). Сават буйынса Европа һәм Рәсәй чемпионы (1996, 1998).

Хатмуллин Фәрғәт Раһип улы — Башҡортостан Республикаһы Архангель районы башлығы (2008 йылдан). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2007).

Ҡасимов Фәрғәт Фәтҡулла улы — Көньяҡ Урал дәүләт аграр университетының «Физик тәрбиә» кафедраһы доценты, кикбоксинг буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры. Рәсәй Кикбоксинг федерацияһының беренсе Вице-президенты, халыҡ-ара категориялы судья. Рәсәй, Европа, Донъя чемпионаттары судьяһы тәжрибәһенә эйә.

Фәтҡуллин Фәрхәд Наил улы (2 ноябрь 1979 йыл) — синхрон тәржемәсе, фрилансер. «Йыл викимедиасыһы — 2018».

## Мәҙәниәттә
Фәрхәд — Фәрхәд һәм Ширин (Навои поэмаһы) геройы.

Фәрхәт — төрөк шағиры Назим Хикмәттең «Фәрхәд һәм Ширин» поэмаһына нигеҙләнеп яҙылған либреттоһы буйынса Ариф Мәликов Киров исемендәге Ленинград опера һәм балет театрында ҡуйған Мөхәббәт тураһында легенда (балет)тың төп геройы.

Фәрхәт — төрөк шағиры Нәзим Хикмәт «Мөхәббәт тураһында йыр» әҫәре буйынса Башҡорт дәүләт академия драма театрында ҡуйылған спектаклдең төп геройы.

Фәрхәт — «Мөхәббәт тураһында ҡисса» балетындағы төп герой.

Фәрхәт — Фәрит Богданов «Атылған йондоҙ» (1992) әҫәрендәге герой.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Акимова Галина Николаевна

**Акимова Галина Николаевна** (1929 йыл—2013 йыл) — СССР һәм Рәсәй лингвисы, педагогы, филология фәндәре докторы (1973), профессор (1979). Санкт-Петербург дәүләт университетының Почетлы профессоры (2004).

## Биографияһы
1929 йылдың 10 июлендә Ленинградта тыуған.

1947—1952 йылдарҙа Ленинград дәүләт университетының филология факультетының рус теле һәм әҙәбиәте бүлегендә уҡый, 1952—1955 йылдарҙа был факультет янындағы аспирантурала уҡый. 1955 йылдан Ленинград дәүләт университетында филология факультетының рус теле кафедраһы ассистенты, доценты һәм профессоры вазифаларында педагогик эшмәкәрлек алып бара. Бер үк ваҡытта 1976—2001 йылдарҙа — Ленинград дәүләт университеты — Санкт Петербург дәүләт университеты аспирантураһы буйынса филология факультеты деканы урынбаҫары.

1955 йылда Г. Н. Акимова «Относительное подчинение в научной прозе М. В. Ломоносова» темаһы буйынса диссертация яҡлай һәм филология фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһе ала. 1973 йылда «Очерки по синтаксису языка М. В. Ломоносова» темаһы буйынса диссертация яҡлай һәм филология фәндәре докторы ғилми дәрәжәһе ала. 1961 йылда Юғары аттестация комиссияһы бойороғо менән доцент, 1979 йылда — рус теле кафедраһы буйынса профессор ғилми исеме бирелә. 2004 йылда уға Санкт-Петербург дәүләт университетының почетлы профессоры маҡтаулы исеме бирелә.

## Фәнни-педагогик эшмәкәрлеге
Г. Н. Акимованың төп фәнни-педагогик эшмәкәрлеге филология өлкәһендәге мәсьәләләр менән бәйле. Санкт-Петербург дәүләт университетында «Ябай һөйләм төҙөлөшө», «Поэтик синтаксис» һәм «Синтаксис һәм стилистика» темалары буйынса лекциялар курсы уҡый. СССР юғары һәм урта махсус мәғариф министрлығы ҡарамағындағы юғары филологик белем биреү буйынса комиссия ағзаһы (1979—1991). Санкт-Петербург дәүләт университетында һәм А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университетында рус теле буйынса диссертация советы ағзаһы. СПбДУ-ның филология факультетының ғалимдар советы ағзаһы.

Г. Н. Акимова 100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән: «Относительное подчинение в научной прозе М. В. Ломоносова» (: 1955), «М. В. Ломоносов теленең синтаксисы буйынса очерктар» монографияһы (: 1973), «Хәҙерге рус теленең структура динамикаһы» һәм «Хәҙерге рус теле синтаксик төҙөлөшөндә яңы күренештәр» (: 1982), «Хәҙерге рус теленең синтаксисында яңылыҡ» ( : 1990. — ISBN 5-06-000200-4), «Хәҙерге рус теле синтаксисы» дәреслеге (2013: ISBN 978-5-903549-10-8) авторы. Уның етәкселегендә 46-нан ашыу кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары яҡланған.

2013 йылдың 23 декабрендә Санкт-Петербургта вафат була.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Профессора Санкт-Петербургского государственного университета : биобиблиографический словарь* / сост. Г.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Тишкин; авт. вступ. ст.: Л.&amp;nbsp;А.&amp;nbsp;Вербицкая, Г. А. Тишкин. — Санкт-Петербург : Санкт-Петербургский государственный университет, 2004. — 739 с.
* *Профессор Галина Николаевна Акимова* / С.-Петерб. гос. ун-т. Филол. фак.; [Редкол.: А.nbsp;С.nbsp;Герд (отв. ред.) и др.]. — СПб. : Изд-во С.-Петерб. ун-та, 1999. — 64 с. — ISBN 5-288-01704-2
Фәрхәд һәм Ширин (Навои поэмаһы)

**Фәрхад һәм Ширин** (; **و فرهاد شیرین**) — Алишер Навоиның героик-романтик поэмаһы(1484 йыл), Хамс йыйынтығының икенсе өлөшө. Низами Гәнжәүиҙең Хосров һәм Ширин поэмаһына шиғри яуап.

## Йөкмәткеһе
Поэма Иран төбәгендә популяр булған батша улы йәғни шаһзат Фәрхәттең Ширинға, иран шаһы Хосровтың ҡаршы тороуына бирешмәгән һөйөүе тураһында бәйән итә. Үҙенән алда ҡаурый ҡәләм һынап ҡараған ҡәләмдәштәренән айырмалы рәүештә, Навои акцентты Хосровтан Фәрхәткә күсерә. Фәрхәт төҙөүсенән ҡытай батша улына (шаһзат йәки принц) — бик көслө хан улына (*Хоқон*) әүерелә. 
Фәрхәд бәләкәйҙән үк көслө, аҡыллы һәм изгелексән була, әммә уны һағыш баҫа. Фәрхәд күңел асһын өсөн, һәр береһе айырым миҙгел төҫөнә буятылған дүрт һарай (*қаср*) төҙөлә: ал төҫ (*гулранг*) яҙ, йәшел (*йәшел ранг*) — йәй, ҡыҙыл-һары (*зәғәфүрән*) — көҙ һәм камфора-аҡ (*кофур*) — ҡыш (*XIV*). Ләкин был Фәрхәдтең бойоҡлоғон бер аҙға ғына тарата. Атаһының хазиналар һарайында тылсымлы көҙгө (*миръот*) ятҡан серле ҡумта (*һандыҡ*) тапҡандан һуң, Фәрхәдтең тормошо киҫкен үҙгәреш кисерә. Был бетеү-ҡотто (талисман) Искәндәр Зөлҡәрнәй осоронда Әфләтун (Платон) етәкселегендә Греция *фәйләсуфтары* әҙерлгән (XIX). Көҙгө үҙенең тылсым көсөн фәҡәт бер генә күрһәтергә тейеш була, һәм бының өсөн өс ҡаршылыҡты: аждаһа (*аждаҳо*), Ариман (*Аҳраман*) һәм Искәндәр ҡәлғәһенең (*қалъа*) тылсымлы һаҡсыларын  еңергә кәрәк була. Шишмә (*чашма*) янында осраған Хызыр Ильястың ярҙамы үтә алмаҫлыҡ ҡаршылыҡтарҙы еңеләйтә. Йөҙөк менән арыҫланды үлтереп һәм тимер һаҡсының (*пайкар*) һаҡланмаған еренә уҡ атып, Фәрхәд ҡәлғә эсенә үтеп инә һәм ялтырап торған Джамшид алдырын күрә. Шул туҫтаҡ-сеүәтә ярҙамында ул мәмерйәлә ғүмерен уҙҙырыусы Ер йөҙөндәге иң аҡыллы кеше Сукрот менән осраша. Сукрот Фәрхәдкә атаһының хазина һарайында һаҡланған Искәндәрҙең тылсымлы көҙгөһә эшләй тип хәбәр итә (XXV). Ҡытайға (*Чин*) ҡайтҡандан һуң, шаһзат (принц) көҙгөлә миләүшәләр (*бинафша*) һәм нәркәстәр (*наргис*) менән ҡапланған болондо һәм ер ҡаҙыусы сүрәтендә үҙен һәм гүзәл Ширинде күрә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Навои А. Фархад и Шири н. 1972.году

## Һылтанмалар
* [Алишер Навоий. Фарҳод ва Ширин](http://n.ziyouz.com/books/alisher_navoiy_asarlari/Alisher%20Navoiy.%20Xamsa.%20Farhod%20va%20Shirin%20(nazm).pdf) 
* Фархад и Ширин
Хәйретдин

**Хәйретдин**— башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Хәйретдин — ғәрәпсә мәғәнәһе: алланың иң яҡшы кешеһе. Был исем менән мосолмандарҙа ир балалар исемләнә.

## Билдәле шәхестәр
Хәйретдин Мөжәй (төп исеме Хәйретдинов Мозаһит Хәйретдин улы; 26 март 1901 йыл — 4 сентябрь 1944 йыл) — шағир һәм прозаик. 1938 йылда Хасан күле эргәһендә совет‑япон ҡораллы конфликтында һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, әсирлектә һәләк булған хәрби хеҙмәткәр, полковник. Хәрби тотҡондарҙың туғандаш берлеге, антифашистик йәшерен ойошма етәкселәренең береһе (1943—1944).

## Фамилияларҙа
Хәйретдинов Әлфәт Фазлетдин улы (16 сентябрь 1938 йыл — ?) — СССР һәм Рәсәй урман белгесе. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1991), профессор (1991). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған урман белгесе (1998), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2011), Башҡорт ССР‑ының атҡаҙанған урман белгесе (1990).

Хәйретдинов Ғәлей Ғәләүетдин улы (4 ғинуар 1958 йыл) — хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре. 2009—2017 йылдарҙа Салауат районы хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһының хеҙмәтләндереү тармағының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2005).

Хәйретдинов Фәүзин Нуретдин улыҡыҙылармеец, гвардия рядовойы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы. «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены (1944), «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы менән наградланған (1943)

Хәйретдинов Ринат Мәғәфүр улы(әҙәби псевдонимы Ринат Хәйри) (19 ғинуар 1950 йыл — 5 сентябрь 1990 йыл) — башҡорт шағиры һәм журналисы, 1986 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Ғәлимов Сәләм исемендәге премия лауреаты (1990).

## Әҙәби герой
Хәйретдин ҡарт — Яныбай Хамматовтың «Бөртөкләп йыйыла алтын» романындағы образ.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Борхан (исем)

**Борхан** / **Борһан** — башҡорт ир-ат исеме
## Этимология
Борхан / Борһан  ғәрәп телендә дәлил, дөрөҫлөк, хәҡиҡәт тигән мәғәнә аңлата

## Фамилия
Борханова Флүрә Булат ҡыҙы (10 ғинуар 1956 йыл) — ғалим-социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Социология фәндәре докторы (2006), профессор (2010). Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1986).

Борханов Рәйес Абрар улы (1 декабрь 1960 йыл) — ғалим-иҡтисадсы. Рәсәй дәүләт сауҙа-иҡтисад университетының Ҡазан институты (филиалы) уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы, профессор. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре.
## Ауылдар
Борхан (рус. Бурхановка) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл.
 
Борханкүл (рус. Бурханкуль) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Троицк районындағы ауыл.

## Топонимикала
Бурхан — Рәсәй йылғаһы.

Борханкүл — рус. Бурхакуль, Бурхалкүль — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Троицк районындағы күл.

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Бәхти

**Бәхти** — башҡорт ир-ат исеме.
## Этимология
Бәхти ғәрәп телендә бәхетле тигән мәғәнә белдерә 

## Билдәле кешеләр
Ғайсин Бәхти (Бәхтиғәни) Миңлейәр улы (24 ғинуар 1930 йыл — 5 октябрь 1991 йыл) — музыкант-аккордеонсы. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған (1986), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1962) артисы.
## Фамилия
Бәхтизин Рәмил Нәзиф улы (30 март 1955 йыл) — ғалим-математик, юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Фәндәр Академияһы академигы (2016), Физика-математика фәндәре докторы (1992), профессор (1994). 2014—2019 йылдарҙа Өфө дәүләт нефть техник университеты ректоры[1]. Башҡортостан Республикаһының 6-сы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (2018). Башҡортостан вуздарының ректорҙар советы рәйесе (2018). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Рәсәй Федерацияһы газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (1998) һәм почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2010). Башҡортостан комсомолының фән һәм техника өлкәһендәге премияһы лауреаты (1986). Вьетнамдың (2016) һәм Таджикстан Республикаһының (2016) Дуҫлыҡ ордендары кавалеры.

Бәхтиева Алһыу Исмәғил ҡыҙы (26 июль 1970 йыл) — театр актёры, йырсы. 1993 йылдан Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры, 2000 йылдан — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2004). Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2021)[1].

Бәхтизин Альберт Рәүеф улы (25 март 1975 йыл) — Рәсәй ғалимы, социаль-иҡтисади процестарының математик һәм компьютер моделләштереү өлкәһендә белгес, Рәсәй фәндәр академияһы Үҙәк иҡтисад-математика институты (РФА ҮИМИ) директоры. Иҡтисад фәндәр докторы, РФА мөхбир ағзаһы (2016).

Бәхтизин Әхтәм Мөсәлим улы (21 ғинуар 1897 йыл[1] — 16 август 1943 йыл) — беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында, 1921—1922 йылдарҙа Урта Азияла баҫмасыларҙы юҡ итеүҙә, Хәсән күле буйындағы 1938 йылғы совет‑япон ҡораллы конфликтында, 1939—1940 йылдарҙағы совет-фин һуғышында ҡатнашҡан һәм Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған хәрби хеҙмәткәр. Полковник (1939). 1‑се, 2‑се, 3‑сө һәм 4‑се дәрәжә Изге Георгий тәреләре, ике Ҡыҙыл Байраҡ (1918, 1940) һәм 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1943) ордендары кавалеры.

Бәхтизин Нәзиф Раян улы (31 декабрь 1927 йыл — 21 октябрь 2007 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, юғары мәктәп эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1991), профессор (1978). Үҫемлекселек белгесе, агроэколог, Башҡортостанда ауыл хужалығы фәнен ойоштороусы. СССР юғары мәктәбе отличнигы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1970).
Бәхтизин Рәсәйҙә беренселәрҙән булып ауыл хужалығы культураларын программалаштырып үҫтереү алымын эшләй башлай. Башҡортостан Республикаһында агрономия фәнни мәктәбен булдыра. Игенселек һәм баҫыу культуралары селекцияһы ғилми-тикшеренеү институты янында Селекция үҙәген ойоштороусы(1984).
Башҡортостандың күп томлыҡ энциклопедияһы редакция коллегияһы һәм редакция советы ағзаһы (Бәхтизин тәүге ике томында 20-нән ашыу мәҡәлә баҫтыра).

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Риза

**Риза** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Риза исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Ризалыҡ, буйһоноу тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Яхин Риза Хажиәхмәт улы (13 июнь 1935 йыл — 15 декабрь 1998 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1952—1995 йылдарҙа Баймаҡ районының «Йылайыр» совхозы комбайнсыһы. РСФСР-ҙың 10-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1979).

Мәһәҙиев Риза Рафаил улы (13 март 1972 йыл — 12 ғинуар 2021 йыл) — театр актёры, эстрада йырсыһы. 1993—2020 йылдарҙа Салауат башҡорт дәүләт драма театры актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2010).

Мағазов Риза Шәйехйән улы (10 март 1932 йыл) — ғалим-микробиолог. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1991), Сыуаш Республикаһы Фәндәр Академиияһының почётлы академигы (1994), медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1988). Башҡорт АССР-ының 12‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2004), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1980), СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1960). Ҡол Ғәли исемендәге халыҡ-ара премия (2001) һәм СССР Министрҙар Советы премияһы (1985) лауреаты, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1976), Халыҡтар Дуҫлығы (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.

Ризаитдин Фәхретдин (Ризаитдин Фәхретдин улы Фәхретдинов; 4 ғинуар 1859 йыл — 11 апрель 1936 йыл) — күренекле башҡорт мәғрифәтсеһе, яҙыусы, шәрҡиәтсе һәм дин әһеле. 1923—1936 йылдарҙа Эске Рәсәй һәм Себер Үҙәк диниә назараты мөфтөйө һәм рәйесе.

Әбүбәкеров Риза Вәхит улы (10 октябрь 1902 йыл — 10 июль 1938 йыл) — башҡорт совет дәүләт эшмәкәре. (1930—1935 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Мәғариф халыҡ комиссары. Сәйәси золом ҡорбаны.

Мөхәммәт Риза Пәхләүи (26 октябрь 1919 йыл — 27 июль 1980 йыл) — Пәхләүиҙәр династияһынан 1941—1979 йылдарҙа хакимлыҡ иткән Ирандың утыҙ бишенсе һәм һуңғы шаһы.

Сельма Риза (төр. Selma Rıza; 5 февраль 1872 йыл — 5 октябрь 1931 йыл) — беренсе төрөк ҡатын-ҡыҙ-журналисы, Төркиә ҡатын-ҡыҙҙарынан беренсе роман яҙыусы. Вафатынан һуң уның туғандары Фераджели (төр. Feraceli) фамилияһын ала; шуға күрә ул Сельма Риза Фераджели булараҡ та билдәле.

Хужа Али Риза (1858, Ускюдар — 20 март 1930 йыл) — Төркиә рәссамы һәм педагогы, тәү сиратта үҙенең импрессионистик пейзаждары һәм архитектура картиналары менән билдәле.

Риза-йи-Аббаси — фарсы рәссамы.

Агахи Мөхәммәт Риза улы — үзбәк яҙыусыһы.

Ишморат Риза Фәхретдин улы — татар совет драматургы.

Сейид Мөхәммәт Риза улы — Ҡырым төрөк тарихсыһы (XVIII быуат).

Риза-шах — 1925 йыл — 1941 йыл йылдарҙа идара иткән Иран шахы.

Мөхәммәт Риза-шах — 1941 йыл — 1979 йыл йылдарҙа хакимлыҡ итеүсе Иран шахы, Риза-шахтың улы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Мирза-Риза-хан йорто — XIX быуат аҙағы архитектураһы ҡомартҡыһы, Боржоми ҡалаһының символы. Боржоми үҙәк паркы янында урынлашҡан.

Риза (ҡала) (нем. Riesa) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала.

Риза-Гросенхайн (нем. Riesa-Großenhain) — Германиялағы элекке район. Райондың үҙәге — Гросенхайн ҡалаһы. Район Саксония еренә ингән була.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Ғәйфулла (исем)

**Ғәйфулла** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Ғәйфулла исеме бар.

## Этимологияһы
Ғәйфулла ғәрәп теленән ингән ир-ат исеме. Ғәфү ителгән, алла ғәфү иткән тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Сарбаев Ғәйфулла Фәхрислам улы (12 октябрь 1915 йыл — 22 февраль 1965 йыл) — театр актёры, режиссёр, ҡурайсы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1957).

Вәлиев Ғәйфулла Хәмит улы (6 ноябрь 1930 йыл — 1 август 1982 йыл) — башҡорт журналисы, партия хеҙмәткәре һәм яҙыусы, драматург. 1953 йылдан КПСС, 1957 йылдан СССР Журналистар һәм 1978 йылдан — СССР Яҙыусылар союздары ағзаһы. БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980).

Ғиззатуллин Ғәйфулла Ғөбәйҙулла улы (1922 йыл — 1977 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

Сәфиуллин Ғәйфулла Сәфиулла улы ( 1906 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

Ғәбитов Ғәйфулла Ғәбит улы (23 ғинуар 1923 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945), II (1945) һәм III (1944) дәрәжә Дан ордендары, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры

## Фамилияла
Ғәйфуллин Абдрахман Зәйнулла улы (6 сентябрь 1908 йыл — 17 апрель 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт ротаһы командиры, гвардия лейтенанты. 1932 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң). Салауат районының почётлы гражданы.

Ғәйфуллин Миңләхмәт Зиннәт улы (28 август 1914 йыл — 19 апрель 2002 йыл) — алдынғы нефтсе, 1933—1969 йылдарҙа «Ишембайнефть» нефть промыслаһы идаралығында быраулаусы, быраулау мастеры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1959).

Ғәйфуллин Александр Александрович (22 март 1984 йыл) — Рәсәй математигы, алгебраик һәм комбинаторлы топология, комбинаторлы геометрия буйынса белгес, Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2016). 2012 йылда Сабитов теоремаһының күп үлсәмле аналогын иҫбат итә — үлсәме n ≥ 4 {\displaystyle n\geq 4} {\displaystyle n\geq 4} булған теләһә ниндәй бөгәрләнеүсе күпҡыр бөгәрләү процесында күләмен һаҡлап ҡала.

Ғәйфуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы (1 ғинуар 1905 йыл — 3 октябрь 1995 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.

Ғәйфуллин Булат Нәҡи улы (25 июнь 1960 йыл) — ғалим-инженер, программист. РУССОФТ ассоциацияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе һәм тәүге президенты, «Силикон тайга» программалар менән тәьмин итеүҙе эҙерләүсе альянсты ойоштороусы. Техник фәндәр кандидаты (1985).

## Ауылдар
Ғәйфулла () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Аралбай (исем)

**Аралбай** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Аралбай — Арал (ҙур булмаған утрау) + бай һүҙҙәре ҡушылып төҙөлгән башҡорт исеме.

## Билдәле кешеләр
Аҡсулпанов Аралбай Күсәрбай улы — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашҡан. 2-се Башҡорт атлы полкының ғәскәр старшинаһы, подпоручик (1812).

## Фамилияла
Ҡәҙим Аралбай (тулы исеме — Аралбаев Ҡәҙим Әбделғәлим улы; 1 сентябрь 1941 йыл) — шағир, йәмәғәт эшмәкәре. 1993—2001 һәм 2009—2012 йылдарҙа «Китап» нәшриәтенең баш мөхәррире, директоры. 2002—2008 йылдарҙа Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының рәйес урынбаҫары. Башҡортостандың халыҡ шағиры (2011), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1996) һәм әҙәби премиялар лауреаты. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2021).

Аралбаева Әминә Кәшфи ҡыҙы (22 май 1928 йыл — 27 октябрь 2014 йыл) — башҡорт актёры, театр белгесе. 1950 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1999).

Аралбаева Ләйлә Ҡәҙим ҡыҙы (14 март 1977 йыл) — журналист, музыка белгесе. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының мәҙәниәт буйынса күҙәтеүсеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2019). Журналистика өлкәһендә республика һәм халыҡ-ара ТӨРКСОЙ конкурстары премияһы лауреаты.
 
## Ауылдар
Аралбай — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Иҫке Монасип ауыл Советының бөткән ауылы. Перспективаһыҙ ауылдарҙы бөтөрөү сәйәсәте башланғас, Аралбай ауылы халҡын Яңы Монасип ауылына күсерәләр.

Аралбай () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл.

Аралбай () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Бәшир (исем)

**Бәшир** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Бәшир исеме бар.

## Этимологияһы
Бәшир исеме башҡорт теленә ғәрәптәрҙән ингән. Һөйөнөс килтереүсе тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Рәмиев Бәшир Искәндәр улы (1 май 1918 йыл — 16 май 1994 йыл) — СССР уйлап табыусы ғалимы, Советтар Союзында тәүге ЭВМ-дарҙы («Стрела», «Урал-1») эшләүселәрҙең береһе. Техник фәндәр докторы (1962). Сталин премияһы лауреаты (1954). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

Бәшир Шихаб II (2 ғинуар 1767 йыл — 1850 йыл) — ливан әмире, XIX быуаттың беренсе яртыһында Ливан менән идара итеүсе.

## Фамилияла
Бәширов Фазылйән Бәшир улы () (20 апрель 1923 йыл — 22 ғинуар 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец[1]. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкы яугиры. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943) кавалеры.

Бәширов Радик Миңлехан улы (7 ғинуар 1935 йыл) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп эшмәкәре. 1988—1999 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1995), техник фәндәр докторы (1982), профессор (1983). Рәсәй Федерацияһының (1994) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (1996). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986).

Бәширов Мәсғүт Зәйнетдин улы (21 апрель 1908 йыл — 16 апрель 1978 йыл) — композитор, педагог. 1940 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1967).

Бәширов Зыя Әхмәт улы (26 сентябрь (8 октябрь) 1910 йыл — 28 декабрь 1976 йыл, Силәбе) — сәйәси эшмәкәр, пропагандист, отставкалағы полковник.

Бәширов Йыһанур Кәрим улы (1928 йыл — 2019 йыл) — хеҙмәт ветераны.

Бәширов Рәҡит Ғәбит улы (10 ғинуар 1940 йыл) — СССР һәм Рәсәй хужалыҡ эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы халыҡ депутаты. Милләте — башҡорт 1992 йылдың мартынан Иглин районы хакимиәте башлығы.

Бәширов Ғүмәр Бәшир улы, Гомәр Бәшир улы Бәширов — күренекле татар языусыһы, фольклорсы, Ғ. Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1996).

## Ауылдар
Иҫке Бәшир () — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.

Яңы Бәшир () — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.

Бәшир ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Аҫылғужа (исем)

**Аҫылғужа** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.

## Этимология
Аҫылғужа исеме ғәрәп, фарсы телдәренән үҙләштереләгән — аҫыл + ғужа; ҡәҙерле кеше тигәнде аңлата

## Билдәле кешеләр
Баһуманов Аҫылғужа Ишемғужа улы (20 октябрь 1945 йыл — 25 февраль 2005 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, шағир, журналист һәм тәржемәсе. 1968 йылдан КПСС, 1986 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

Аҫылғужа Бакиров (*Аҫылғужа Әбүбәкиров*; 1785—1848) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында 4-се Башҡорт атлы полкының полк командиры поход старшинаһы, подпоручик (1813).

## Фамилияла
Аҫылғужин Ғайсар Бәхтегәрәй улы (1 ғинуар 1944 йыл) — хеҙмәт ветераны, 1971—2004 йылдарҙа Белорет металлургия комбинатының сым һуҙыу цехы бригадиры, мастеры һәм өлкән мастеры. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры: 1‑се (1986), 2‑се (1981), 3‑сө (1975) дәрәжәле ордендар менән бүләкләнгән.

Аҫылғужина Розалия — йырсы.

Аҫылғужина Әнисә — уҡытыусы, шағирә, прозаик.

## Ауылдар
Аҫылғужа () — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Фәсхетдин

**Фәсхетдин** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Фәсхетдин (Фәссәхетдин) исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, ғәрәпсәнән — фәсих + дин; *Фәсхи* — сәсән, телгә оҫта тигән мәғәнәгә эйә.

## Билдәле кешеләр
Саҙрыев Фәсхетдин Саҙрый улы (1922 йыл (башҡа сығанаҡ буйынса — 1920 йыл — 6 июль 1942 йыл — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой ҡыҙылармеец.

## Фамилиялар
Фәсхетдинов Ридик Әхмәт улы (16 март 1940 йыл) — баянсы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989), Башҡорт АССР‑ының халыҡ (1982) артисы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2015).

Фәссәхетдинов Фәйзрахман Фәссәхетдин улы (1925—2009) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, сержант, «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ булған. Һөнәре — агроном.

## Атаһының исеме
Латипов Әхәт Фәсхетдин улы () — (10 февраль 1933 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының экология һәм тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыу буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Башҡортостан Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

Миңлебаев Ғиләжетдин Фәсхетдин улы *Ғиләж Ғүмәрский* (1 апрель 1890 йыл — 26 ноябрь 1967 йыл) — драматург. 1910 сы йылдарҙан үҙешмәкәр театр коллективтарын ойоштороусы. 1930—1937 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт нәшриәтенең район-ара бүлеге мөдире. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.

Шәйхетдинов Ғимай Фәсхетдин улы (21 июнь 1913 йыл — 6 сентябрь 1952 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия уҡсылар дивизияһы гвардия артиллерия полкының батарея командиры, гвардия өлкән лейтенанты. Башҡорт АССР-ының 2-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Советтар Союзы Геройы (1944)

Батталов Булат Фәсхетдин улы (шулай уҡ *Булат Баттал* булараҡ билдәле; 19 апрель 1928 йыл, — 21 июль 2011 йыл) — инженер-металлург, шағир һәм дини хеҙмәткәр. Силәбе өлкәһе башҡорт һәм татар яҙыусыларының Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге әҙәби берекмәһе ағзаһы.

Рафиҡов Зәйнетдин Фәсхетдин улы (11 март 1923 йыл — 2007 йыл) — башҡорт шағиры, публицист. Хәрби хеҙмәткәр, отставкалағы полковник. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Мәләүез районының Булат Рафиҡов исемендәге премияһы лауреаты (2002).

Зарипов Ирек Фәсхетдин улы (; 18 ғинуар 1956 йыл — 3 сентябрь 2018 йыл — совет, партия һәм хужалыҡ эшмәкәре. Һөнәре — ветеринария табибы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2002). Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш (1995—1999) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

Ғәлиев Ғатаулла Фәсхетдин улы (16 сентябрь 1861 йыл — 1939 йыл), шағир-импровизатор.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар