Темирханов Йосоп-Хажи Шамил Улы

**Йосоп хаджи Шамил Улы Темирханов (Темерханов, Ғағалов)** (чеч. ; 6 май 1972, Гелдагана, Чечен-Ингуш АССР-ы — 3 август 2018, Омск өлкәһе) — урыҫ хәрбие Юрий Будановты үлтергән өсөн хөкөм ителгән чечен.

Буданов элек 18 йәшлек чечен ҡыҙы Эльза Кунгаеваны урлау һәм үлтереү өсөн 10 йылға иркенән мәхрүм ителә һәм 6 йылдан һуң шартлы рәүештә ваҡытынан алда иреккә сығарыла.

## Биография
1972 йылдың 6 майында Гелдаган ауылында тыуған. Уның өйө менән кәртә аша ул уҡыған мәктәп булған. Мәктәптә 10-сы синыфҡа тиклем уҡый, һуңынан Мәскәүгә күсеп килә һәм М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетына уҡырға инергә тырыша, әммә һайлап алыуҙы үтмәй. Советтар Союзы тарҡалғандан һуң Темирханов был идеяны ваҡытлыса ҡалдыра, сөнки башҡа хәстәрлектәре барлыҡҡа килә. Шамилдың атаһы күрше Курчалой ауылында ашхана мөдире булып эшләй. Әсәһе эшләмәй, йорт эштәрен алып бара, Йософто, уның ҡустыһын һәм һеңлеләрен тәрбиәләй. Ағаһы менән һеңлеһе хәҙер бер ауылда йәшәй, һеңлеһе кейәүгә сыҡҡан, ә ағаһының үҙ бизнесы бар.

Темирхановтың атаһы Курчалойҙа үҙенең кафеһын тота. 2000 йылда федераль ғәскәрҙәрҙең өс хәрби хеҙмәткәре, Шамил Темирхановтың иҫәп буйынса түләргә үтенесе буйынса, уны үлтерә, кафеһын һәм автомобилен яндыра.

### Юрий Будановты үлтереү
Йосоп-Хаджи Темирханов 2011 йылда Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең элекке полковнигы Юрий Будановтың резонанслы үлтерелеүенән һуң киң билдәлелек ала. Башта эшендә Магомед Сөләймәнов исеме аҫтында була һәм, фаразлауҙар буйынса, «лазан» ОПГ-һы лидеры Хож-Әхмәт Нухаевтың яҡшы танышы була. Юрий Буданов 18 йәшлек чечен ҡыҙы Эльза Кунгаеваны үлтереү һәм урлау өсөн 10 йылға төрмәгә хөкөм ителә, әммә 2009 йылдың ғинуарында, хөкөм ҡарарынан һуң 6 йыл ултырғандан һуң, шартлы-ваҡытынан алда азат ителә. Ҡайһы бер сығанаҡтар версияһы буйынса, 2011 йылда Йосоп-Хаджи Темирханов Кунгаеваны үлтергән өсөн үс ала.

Йосоп Темирханов Будановты үлтергән өсөн 15 йылға төрмәгә хөкөм ителә.

Киң мәғлүмәт саралары хәбәр итеүенсә, Юсуп-Хаджиҙы рәсми рәүештә ҡулға алыуҙан бер нисә көн алдараҡ полиция формаһындағы кешеләр урлай һәм биш көн буйына МКАД артында, дача подвалында үткәрә, унда уны туҡмайҙар, электр тогы менән туҡмайҙар һәм быуып үлтерәләр. Йосоп-Хаджиҙан элекке полковник Будановты үлтереүҙе үҙ өҫтөнә алыуҙы һәм Чечня етәкселеген заказсы итеп ғәйепләүҙе талап итәләр.

2014 йылда Темирханов ныҡ хәлһеҙләнә, хәрәкәт итә алмай һәм үҙен-үҙе хеҙмәтләндерә алмай.

Тәфтишселәр фекеренсә, хөкөм ителеүсенең исеме Юсуп-Хаджи Шамильевич Гагалов була. Әммә был факт ышаныслы раҫланмаған.

Адвокат Мурад Мусаев LifeNews-ҡа биргән интервьюһында уның подзащитаһын 2 сәғәт буйы һаҡсылары туҡмауы тураһында белдерә.

Мәскәү ҡыҙына өйләнгән. Ҡатыны әйтеүенсә, никах хөкөм ителеүсене Мәскәүҙә пропискаға ҡуйыу өсөн төҙөлә, шунан һуң ул Темирхановты бүтән күрмәй.

Федераль яза башҡарыу хеҙмәтенең төбәк идаралығы белдереүенсә, Темирханов 2018 йылдың 3 авгусында Омск ҡала дауаханаһында вафат була, әммә уның адвокаты уның колония территорияһында вафат булыуын хәбәр итә.

## Реакция
Темерхановты ерләү республика масштабындағы ваҡиғаға әүерелә. Тиҫтәләрсә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — йөҙҙәрсә) мең кеше Темерханов менән хушлашырға килә. Чечендар Темерхановты герой һәм къонах (чечендарҙа ир-егеттең идеалы) тип атай.

## Хәтер

* Чечен Республикаһының Ичкерия хөкүмәте һөргөндә булған Йосоп-Хаджи Темирхановты «Къоман Сий» («Милләт намыҫы») юғары дәүләт наградаһы менән бүләкләй. Дуҫлыҡ урамы с. Курчалоевский районының Гелдаганы ул Йосоп-Хаджи Темерханов исемендәге урам тип үҙгәртә. Шул уҡ ауылда Юсуп-Хаджи Темирханов уҡыған 1-се урта мәктәпте Чечен халҡы Геройы Юсуп-Хаджи Темерханов исемендәге мәктәп тип үҙгәртәләр.
* 2019 йылдың 30 ноябрендә Гент ҡалаһында ирекле көрәш буйынса «Йосоп Гагалов» халыҡ-ара турниры үтә.
* 2019 йылда рохинджа халҡы лагерында Йосоп Темерханов исемендәге мәсет асыла.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Йосоп-хажиҙың суд залында әйткән һүҙҙәре
* Батыр йөрәкле (Йософ Темирханов) - Әбү Ғүмәр Саситлинский