open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Йәйге Олимпия уйындарында академик ишеү 1980

Мәскәүҙә йәйге Олимпия уйындарында **[[академик ишеү]] буйынса ярыштар** Крылаткий ишеү каналында 1980 йылдың 20 июленән 27 июленә тиклем үткәрелә.

25 илдән 470 спортсы (313 ир-ат һәм 157 ҡатын-ҡыҙ) 14 миҙал тупланмаһы өсөн көс һынаша (ирҙәр — 8, ҡатын-ҡыҙҙар — 6).

Дөйөм миҙал иҫәбендә ГДР ишкәкселәре еңә: улар мөмкин булған 14 миҙалдың 11 алтын миҙалын яулай, ә СССР, Финляндия һәм Румыния ишкәкселәре һәр береһендә 1-әр алтын миҙал.

## Дөйөм миҙал иҫәбе
(**Ҡалын** менән үҙ категорияһында иң күп миҙалдар; шулай уҡ ҡабул итеүсе команда ла **ҡалын** менән)

## Миҙал яулаусылар

### Ирҙәр

### Женщины

 — алдан үткәрелгән уҙыштарҙа ғына ҡатнашалар

## Техник комитет һәм судьялар
ФИСА-ның техник делегаттары —   һәм  , директор соревнований —  Елизавета Залесская.

ФИСА-ның техник комитеты:

*  Ежи Борковский
*  Крис ван дер Плег
*  
*  Бу Гаммалс
*  Евгений Кабанов
*  Теобальд Кёрнер
*  Уильям Кларк
*  Уильям Кнехт
*  Дэвид Кигзес
*  Миленко Финдерле
*  Бьярн-Бёрген Хазлоф
*  Вильфрид Хофман

Судьялар:

*  Франс Бек
*  Дитер Вендт
*  Ғәбитов Рауил
*  Вацлав Гасман
*  Георге Гьюркэняну
*  Патрисио Д’Хеа
*  Радован Деврня
*  Альфред Иннихен
*  Аня Каллио
*  Анджей Кирнажицкий
*  Жанна Кокель
*  Танос Куцикопулос
*  Реджинальд Маккей
*  Джон Мартин
*  Рудольф Мозер
*  Вилли Рюфенахт
*  Серж Сорбер
*  Михаил Таков
*  
*  Майкл Уокер
*  Анталь Цайц
*  Владимир Чернашкин
*  Татьяна Шарова
*  
*  Ингвар Эрикссон
*  Онорато Янца

## Һылтанмалар
* Результаты на сайте sports-reference.com
* Официальный олимпийский отчёт (стр. 96—121)
* W8+ Games 1980
Куба йәйге Олимпия уйындарында 1980

Куба 1980 йылда СССР-ҙың баш ҡалаһы Мәскәүҙә үткән йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаша һәм 8 алтын, 7 көмөш һәм 5 бронза миҙал яулай.

Йыйылма команда 207 спортсынан (175 ир-егет, 32 ҡатын-ҡыҙ) тора.

## Миҙал яулаусылар

## Ярыш һөҙөмтәләре

### Академик ишеү
Иң яҡшы экипаждарҙың бер нисәһе (дисциплинаға ҡарап) һәр уҙыштан киләһе раундҡа сыға. Иң көслө 6 экипаж А финалына сыға, тағы ярымфиналда төшөп ҡалған 6 экипаж Б финалында урындар бүлешә.
; Ирҙәр

### Еңел атлетика
Төп мәҡәлә:Йәйге Олимпия уйындарында еңел атлетика 1980

;Ҡатын-ҡыҙҙар
: '''Техник дисциплиналар

## Һылтанмалар
* Сборная Кубы на сайте sports-reference.com
Рәсәй футбол союзы

**Рәсәй футбол союзы** () — Бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы, уның төп маҡсаттары — Рәсәй Федерацияһында футболды үҫтереү һәм популярлаштырыу. Ил кимәлендә футбол буйынса спорт сараларын (Рәсәй чемпионаты, Рәсәй Кубогы, Рәсәй Суперкубогы һ. б.) ойоштороу һәм үткәреү, илдең спорт командаларын ойоштороу һәм әҙерләү, шәхестең комплекслы, гармониялы үҫешендә футболдың ролен арттырыу, граждандар һаулығын нығытыу һәм сәләмәт йәшәү рәүешен формалаштырыу менән шөғөлләнә.

Штаб-фатиры Мәскәүҙә урынлашҡан.

## Тарихы

### Рәсәй империяһы
1910 йылдан Рәсәй футбол берләшмәһендә берҙәм идара итеүсе футбол ойошмаһы булдырыу идеяһы күтәрелә. Рәсәй йыйылма командаһы рәсми халыҡ-ара ярыштарҙа милли футбол ойошмаһы барлыҡҡа килгәс һәм ФИФА-ға ингәндән һуң ғына ҡатнаша ала Стокгольмдағы Олимпия уйындары алдынан, 1912 йыл башына, Ваҡытлы футбол союзы булдырыу буйынса ваҡытлы комитет ойошторола. Уға Мәскәүҙән — К. Г. Бертрам һәм Р. Ф. Фульда; Санкт-Петербургтан — А. Д. Макферсон, Г. В. Гартли, А. Ф. Пирсон һәм Г. А. Дуперрон; Севастополдән С. П. Пестерев инә.

Бөтә Рәсәй футбол союзына нигеҙ һалыу ултырышы 1912 йылдың 6 (19) ғинуарында Санкт-Петербургта үтә. Футбол берләшмәһе ФИФА ҡағиҙәләрен рәсми рәүештә ҡабул итә. Бөтә Рәсәй футбол союзы ФИФА-ға шул уҡ 1912 йылда ҡабул ителә. Ул ваҡытта Ваҡытлы футбол союзы ағзалары булып Санкт-Петербург, Мәскәү, Одесса, Рига, Киев һәм Лодзи футбол союздары тора. Ул 52 ойошманан тора.

### СССР
Төп мәҡәлә: СССР футбол федерацияһы

1959 йылдың 6 майында ойоштороу конференцияһында СССР футбол федерацияһы ойошторола. Рәсәй футбол союзы кеүек үк, СССР футбол федерацияһы ла ил беренселеге ойоштороу, халыҡ-ара мөнәсәбәттәр һәм дөйөм ватан футболын үҫтереү менән шөғөлләнә. Беренсе рәйес итеп Валентин Гранаткин һайлана.

Илдә футбол менән ике етәксе ойошма булыу сәбәпле, 1972 йылда СССР футбол федерацияһы үҙгәртеп ҡорола. Шул ваҡыттан алып СССР йыйылма командаһы һөҙөмтәләре ҡырҡа насарая. 1972 йылдан 1982 йылға тиклем СССР йыйылма командаһы бер тапҡыр ҙа донъя һәм Европа чемпионатына үтә алмай. Йыйылма команда Ватан футболында йәмәғәт һәм дәүләт етәкселеге булған йылдарҙа иң яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшә. Шуға ла 1990 йылда СССР футбол федерацияһы тергеҙелә.

### 1992 йылдан
1992 йылдың 8 февралендә Бөтә Рәсәй футбол конференцияһы саҡырыла, унда Рәсәй футбол союзы ойошторола. Ул ФИФА тарафынан таныла һәм СССР футбол федерацияһының юридик вариҫы була.

## Иҫкәрмәләр

## Ссылки
* 
* *Андрей Сухотин, корреспондент*. «Президента оставляем на бруствере…». — Как присоединяли к России футбол полуострова Крым. «Новая газета», № 88 от 11 августа 2014 года. // novayagazeta.ru
Урал аръяғы ЙЭҮ

**Урал аръяғы ЙЭҮ** — Башҡортостан Республикаһы Сибай ҡалаһын электр энергияһы менән тәьмин итеү өсөн төҙөлгән газ поршенлы электр станцияһы.

## Тарихы
Берләштерелгән йылылыҡ электр үҙәге станцияһы төҙөлөшө 2002 йылдың 22 декабрендә башлана.

Берләштерелгән йылылыҡ-электр үҙәге 2004 йылдың 5 мартында сафҡа индерелә. Станцияны сафҡа индереүгә арналған митингта сығыш яһап, Башҡортостандың элекке президенты Рәхимов билдәләүенсә, төҙөлгән станция уникаль характеристикаға эйә: электр энергияһын етештереүҙә файҙалы тәьҫир итеү коэффициенты (факторы)  яҡынса 43%, ә яғыулыҡты файҙаланыу коэффициенты (нормаһы) — 83,3% тәшкил итә.

Бөгөнгө көндә предприятие йылылыҡ ихтыяждары өсөн эҫе һыуҙа электр һәм йылылыҡ энергияһы менән тәьмин итә, Башҡорт Урал аръяғы өсөн төп электр сығанағы һәм Сибай ҡалаһы өсөн йылылыҡ сығанағы булып тора.

2009-2011 йылдарҙа Урал аръяғы ЙЭҮ-е киңәйтеү һөҙөмтәһендә ҡаҙанлыҡ цехы һәм һыу йылытыу ҡаҙанлығы-утилизаторы менән ҡеүәте 16 МВт булған газ турбинаһы  ҡоролмаһын төҙөү иҫәбенә уның айырым подразделениеһы - "Сибай" ГТЭС-ы (газ турбиналы электр станцияһы) барлыҡҡа килә. Газ турбиналы электр станцияһы (ҡуйылған электр ҡеүәте 16 МВт, йылылыҡ ҡеүәте — 95,54 Гкал/сәғ) Сибай ҡалаһын электр энергияһы һәм йылылыҡ менән тәьмин итеүҙе арттырырға һәм Башҡорт Урал аръяғында энергия дефицитын кәметергә мөмкинлек бирә.

## Тасуирламаһы
2008 һәм 2009 йыл йомғаҡтары буйынса ҡуйылған электр ҡеүәте 24,92 МВт тәшкил итә, ә йылылыҡ ҡеүәте — 22,2 Гкал/сәғ. 2010 йыл йомғаҡтары буйынса станцияның ҡеүәте ике тапҡырға кәмей: электр ҡеүәте 12,46 МВт, йылылыҡ ҡеүәте 11,11 Гкал/сәғ тиклем.

2011 йылдың 12 октябренә станцияның ҡеүәте үҙгәрмәгән. 2010 йылда Урал аръяғы ЙЭҮ-е 67,4 млн кВт·сәғ электр энергияһы етештерә, был Башҡортостан Республикаһында етештерелгән электр энергияһының 0,3 процентын тәшкил итә. 2010 йылда билдәләнгән электр ҡеүәтен файҙаланыу коэффициенты 35,3 % тәшкил итә. Шул уҡ йылда йылылыҡ энергияһын бүлеү 109 мең Гкал тәшкил иткән

## Һылтанмалар

* Йылылыҡ-электр үҙәгенең тасуирламаһы  «Башҡортостан генерациялау компанияһы»  яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең рәсми сайтындаа 
* Сибай ҡала округының рәсми сайтында «Урал Аръяғы ЙЭҮ-ы» тасуирламаһы
Олимпия уйындарында шайбалы хоккей

**Олимпия уйындарында шайбалы хоккей** буйынса беренсе турнир 1920 йылда йәйге Олимпия уйындарында үтә. 1924 йылдан хоккей буйынса ярыштар ҡышҡы Олимпия уйындары программаһына инә.

Шайбалы хоккей буйынса ҡатын-ҡыҙҙар турниры 1998 йылда Наганолағы Ҡышҡы Олимпия уйындары программаһына индерелә. 1920 һәм 1968 йылдар араһында хоккей буйынса Олимпия турниры шулай уҡ хоккей буйынса донъя чемпионаты тип һанала.

## Ҡатнашыу
Аҫтағы таблицаларҙа Олимпия уйындарында хоккей буйынса турнирҙарҙа ҡатнашҡан илдәр күрһәтелә. Һәр илдең йыйылма командаһы турнирҙарҙа алған урындары күрһәтелә. Әгәр йыйылма команда ярыштарҙа ҡатнашмаһа, «-» тамғаһы ҡуйыла.

НХЛ уйынсыларына Олимпиадала ҡатнашырға 1988 йылдан рөхсәт ителә. әммә лига үҙе хоккейсыларына Уйындарҙа йыйылма командалар өсөн 1998 йылдан 2014 йылға тиклем генә сығыш яһау мөмкинлеген бирә, бының өсөн даими миҙгел матчтары үткәрелмәй тора.

### Ирҙәр

### Ҡатын-ҡыҙҙар

## Миҙал яулаусылар

### Ирҙәр

### Ҡатын-ҡыҙҙар

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* База результатов выступлений на сайте Международного олимпийского комитета
Ҡоймос

**Ҡоймос** (), **ҡоймос һөйәге** () — кеше умыртҡа бағанаһының бер-береһенә ҡушылып үҫкән дүрт-биш рудиментар умыртҡанан торған түбәнге бүлеге.

Грек исеме лә ( — «кәкүк»), шулай уҡ урыҫса «копчик» атамаһы ла һөйәктең суҡыш формаһына оҡшашлығы менән бәйле.

## Функциялары
Ҡоймостоң төрлө мускулдарға, тарамыштарға һәм быуындарға беркетелеүенә ҡарап, улар шул иҫәптән бәүел-енес системаһы ағзаларының һәм йыуан эсәктең дисталь бүлектәренең эшмәкәрлегендә ҡатнашыуына (ҡоймос, бығым-ҡоймос һәм түмһәкәй-ҡоймос (лобково-копчиковый) мускулдары, арт юл йәки күтән тишеген күтәреүсе мускул барлыҡҡа килтереүендә, шулай уҡ арт юл -ҡоймос тарамышы мускулын формалаштырыуына ҡарап, ҡоймос кешелә бөтөнләй файҙаһыҙ түгел тигән һығымтаға килергә була. Ҡоймосҡа шулай уҡ янбашты ҡеүәтле яҙғыс йәки турайтҡыс булып тороусы ҙур янбаш мускулы шәлкеменең бер өлөшө беркетелә. Әммә был мускулдар, тарамыштар һәм бәйләүестәр (связки) башҡа күп урындарҙа ла, шул иҫәптән ҡоймосҡа ҡарағанда нығыраҡ структураларға, беркетелгән.

Кокцигодиниялар янында үткәрелгән кокцигэктомияларҙы иҫәпкә алғанда, ҡоймосто нығытыу кешеләрҙең именлеге өсөн мөһим тип әйтеүе ышанысһыҙ. 700-ҙән ашыу операцияны үҙ эсенә алған тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, операция 84% осраҡта ауыртыуҙы еңеләйтеүҙә уңышлы булған. 12 %  осраҡта берҙән-бер етди өҙлөгөү анусҡа яҡынлығы арҡаһында инфекция булыуына бәйле. Әммә ҡоймосто алып ташлағандан һуң килеп тыуған һиҙелерлек  проблема - бот араһы йәки сат бүҫере барлыҡҡа килеү хәүефе артыуында.

## Төҙөлөшө

Ҡоймос дөйөм алғанда бөгөлгән пирамида формаһында, нигеҙе өҫкә, ә түбәһе аҫҡа һәм алға ҡаратылған.

Беренсе ҡоймос умыртҡаһынан ҡоймос мөгөҙҙәре () тип аталыусы өҫкө быуын тармаҡтары сыға. Ҡоймос мөгөҙҙрәе, һигеҙгүҙ һөйәге менән тоташып, ҡатын-ҡыҙҙарҙа хәрәкәтсәнлеге нығыраҡ сағылған синдесмоз тибындағы ҡоймос-һигеҙгүҙ берләшмәһен формалаштырыуҙа ҡатнаша. Бала табыу процесында ҡоймос, артҡа тайпылып, бала табыу юлдарын киңәйтә ала.

Беренсе ҡоймос умыртҡаһының ҡабырға (латераль) өҫтө буйлап арҡыры сығынты тармаҡтар рудименттары урынлашҡан, ҡалған ҡоймос умыртҡаларының сығынты тармаҡтары юҡ.

## Патологияһы
Ҡоймостоң иң киң таралған патологияларының береһе булып ҡатын-ҡыҙҙарҙа йышыраҡ осраған кокцигодиния тора. Кокцигодинияның сәбәптәре булып имгәнеү, ҡоймос өлкәһенең шешеү-дегенератив үҙгәреүе (шул иҫәптән ҡоймос-һигеҙгүҙ быуыны артрозы) йәки был процестарҙың комбинацияһы тора.

## Өҫтәмә һүрәттәр

Illu vertebral column.svg|Умыртҡа бағанаһы олоно 
Gray 111 - Vertebral column-coloured.png|Умыртҡа бағанаһы олоно
Gray404.png|Артҡы үткәүелде (күтән тишеген) эстән күтәреп торған һул мускул
Gray1228.png|Ирҙәр янбашының урта сагитталь киҫелеше 
Gray1230.png|Ҡатын-ҡыҙ янбашының урта сагитталь киҫелеше 


## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Кеше умыртҡаһы
* Һигеҙгүҙ һөйәк
* Кокцигодиния

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Сапин М. Р., Никитюк Д. Б. Анатомия человека. — В 3 томах. —  — 1998. — Т.1.
* Синельников Р. Д. Атлас анатомии человека. — В 3 томах. —  — 1990. — Т.1.

## Һылтанмалар

* «Копчиковая боль» на сайте coccyx.org
* «Перелом копчика» на сайте al-hikmah.org
* «Кокцидиния» на сайте emedicine.com
Ҡышҡы Олимпия уйындарында саңғы ярыштары 2022

**2022 йылғы [[Ҡышҡы Олимпия уйындары 2022|ҡышҡы Олимпия уйындары]]нда [[саңғы спорты]] буйынса ярыштар** 2022 йылдың 5 февраленән 20-һенә тиклем Чжанцзякоу ҡалаһында урынлашҡан Милли саңғы үҙәгендә үтә.

Алдағы Олимпия уйындарындағы кеүек үк 12 миҙал тупланмаһы уйнатыла. 

## Квалификация
Саңғы спорты буйынса Халыҡ-ара олимпия комитеты билдәләгән максималь квота — 296 спортсы (148 ир-ат һәм 148 ҡатын-ҡыҙ). Һәр Милли олимпия комитетынан бөтәһе 16 спортсы ҡатнаша ала (8 ир-ат һәм 8 ҡатын-ҡыҙ). Әгәр спортсы 2021 йылда донъя чемпионатында йәки 23 йәшкә тиклемгеләр араһында донъя чемпионатында 300-ҙән дә кәм булмаған ФИС мәрәйе йыйһа, 2022 йылғы Олимпия уйындарында ҡатнаша ала.

## Миҙалдар

### Миҙал яулаусылар

#### Ирҙәр

#### Ҡатын-ҡыҙҙар

### Дөйөм иҫәп
Үҙенең категорияһында иң күп миҙал иҫәбе **ҡалын** менән билдәләнә

## Ярыштар теҙмәһе
Урындағы ваҡыт (UTC+8)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Лыжные гонки  на официальном сайте зимних Олимпийских игр
* Олимпийский турнир на официальном сайте Международная федерация лыжного спорта (FIS)
**
Хоммос

**Хоммос** () — ноҡоттан яһалған аҙыҡ, уның тәркибендә ғәҙәттә кунжут пастаһы (тахиниҙар), зәйтүн майы, һарымһаҡ, лимон һуты, паприка.

Яҡын Көнсығыш илдәрендә киң таралған, хәҙерге ваҡытта бөтә донъяла билдәлелек алған.
Шайбалы хоккей буйынса Швейцария йыйылма командаһы

**Шайбалы хоккей буйынса Швейцария йыйылма командаһы** Халыҡ-ара хоккей федерацияһы 1908 йылда ойошторолғандан алып уның ағзаһы булып тора. 2019 йылға ҡарата Швейцария йыйылма командаһы ИИХФ рейтингында һигеҙенсе урынды биләй.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Хоккей в Швейцарии
Йәйге Олимпия уйындарында баскетбол 1980

**[[Йәйге Олимпия уйындары 1980|1980 йылғы Йәйге Олимпия уйындары]]нда [[баскетбол]] буйынса ярыштар** Мәскәүҙәге Олимпийский һәм ЦСКА Универсаль спорт комплекстарында үтә. Ярыштарҙа ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар командалары ҡатнаша. Ике финал да 30 июлдә Олимпийский спорт комплексында үтә.

## Миҙалдар таблицаһы

## Миҙал яулаусылар

## Ирҙәр командалары турниры
Был Олимпия уйындарында баскетбол буйынса ир-егеттәр йыйылма командалары миҙалдар өсөн унынсы тапҡыр көс һынаша. Турнир ҡағиҙәләренә ярашлы, башта төркөм этабында бөтә командалар ҙа уйнай, уның аҙағында төркөмдөң иң яҡшы ике командаһы ярымфинал турнирына сыға, ә ҡалған ҡатнашыусылар һайлап алыу турнирында осраша, унда 7-сенән 12-се урынға тиклем урындар билдәләнә. Ярымфинал турнирында тәүге ике урынды алған командалар олимпия алтыны өсөн матч үткәрә, ә өсөнсө һәм дүртенсе урын яулаған командалар бронза миҙал өсөн көс һынаша.

### Ир-егеттәр турниры таблицаһы

## Ҡатын-ҡыҙҙар турниры
Баскетбол буйынса ҡатын-ҡыҙҙар турниры Олимпия уйындарында икенсе тапҡыр үтә. Турнир ҡағиҙәләренә ярашлы, башта бөтә командалар ҙа берәр тапҡыр осрашып сыға. Тәүге ике урынды алған командалар олимпия алтыны өсөн осраша. Бронза миҙал өсөн матчта өсөнсө һәм дүртенсе урын яулаған командалар уйнай.

### Төркөм этабы

### Финалдар
1-се урын өсөн матч

 104:73 

3-сө урын өсөн матч

 68:65 

### Ҡатын-ҡыҙҙар турнирының йомғаҡлау таблицаһы

## Навигация
Йәйге Олимпия уйындарында футбол 1980

**[[Йәйге Олимпия уйындары 1980|1980 йылғы Йәйге Олимпия уйындары]]нда футбол турниры** 20 июлдән 2 авгусҡа тиклем үтә. Уйындар Мәскәү, Ленинград, Киев, Минск ҡалаларында үткәрелә. Финал Мәскәүҙә «Лужники» стадионының Ҙур спорт аренаһында үтә.

Турнирҙа 16 ир-ат командаһы ҡатнаша. Мәскәү Олимпия уйындарына бойкот иғлан итеү арҡаһында Мәскәүгә Гана, Мысыр, Малайзия, Иран, АҠШ,Аргентина, Норвегия командалары килмәй. Уларҙың урындарын Нигерия, Замбия, Ираҡ, Сүриә, Куба, Венесуэла, Финляндия командалары биләй. Шул уҡ ваҡытта Нигерия, Африка һайлап алыуҙарында ҡатнашмаһа ла, Уйындарҙа ҡатнашыу хоҡуғын ала (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, Нигерия 1980 йылда Африка Милләттәр Кубогын яулаусы булараҡ урын ала).

Мәскәүҙең «Спартак» командаһының баш тренеры Константин Бесков етәкселегендәге СССР йыйылма командаһы өй уйындарында фаворит тип һанала, ләкин ярымфиналда ГДР йыйылма командаһынан еңелә (0:1). Бынан 4 йыл элек үткән Монреалдәге Уйындарҙа ла СССР йыйылма командаһы ярымфиналда ГДР-ҙан еңелә.

## Ҡалалар һәм стадиондар




## Миҙал яулаусылар

## Квалификация

## Составтар
Төп мәҡәлә:Йәйге Олимпия уйындарында футбол 1980 (составтар)

## Судьялар

;Африка
*  Белаид Лакарн
* border|}|Нигерия Басси Эйо-Хоунсти
*  Ниренда Чаю

;Азия
* border|}|Ираҡ Салим Наджи аль-Хашами
* border|}|Кувейт Али Абдулвахаб аль-Баннаи
* border|}| Сирия флагыМарван Арафат

;Төньяҡ Америка
* }|Коста-Рика флагы Луис Паулино Силес
* }|Куба флагы Рамон Кальдерон Кастро
* }|Мексика флагы Марио Рубио Васкес

;Көньяҡ Америка
* border|}|Бразилия Ромуалдо Арппи Фильо
* border|}|Колумбия Гильермо Веласкес
* border|}|Перу Энрике Лабо Реворедо
* border|}|Венесуэла Хосе Кастро Лосада

;Европа
* border|}|Австрия Франц Вёрер
*  Войтех Христов
*  Андерс Маттссон
*  Риккардо Латтанци
*  Клаус Шойрелль
*  Боб Валентайн
* border|}|Испания (1945-1977) Эмилио Гурусета Муро
*  Ульф Эрикссон
* border|}|Швейцария Андре Дайна
*  Марьян Рауш
* border|}|СССР Эльдар Азимзаде

## Төркөмдәр турниры

### А төркөмө (Мәскәү, Ленинград)

----

----

----

----

----

### B төркөмө (Мәскәү, Ленинград)

----

----

----

----

----

### C төркөмө (Киев, Минск)

----

----

----

----

----

### D төркөмө (Киев, Минск)

----

----

----

----

----

## Плей-офф

### Сирекфиналдар

----

----

----

### Ярымфиналдар

----

### 3-сө урын өсөн матч

### Финал

## Бомбардирҙар
;5 туп
*  Сергей Андреев

;4 туп

*  Ладислав Визек

*  Вольф-Рюдигер Нетц

*  Фёдор Черенков

;3 туп

*  Франк Терлецкий

*  Фейсал ад-Дахиль

*  Юрий Гаврилов

;2 туп

*  Лахдар Беллуми
*  Любомир Поклюда
*  Фалах Хассан
*  Джасим Якуб

*  Вагиз Хидиятуллин
*  Хорен Оганесян
*  Икер Субисаррета
*  Милош Шестич

*  Златко Вуйович
*  Зоран Вуйович
*  Годфри Читалу

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* FIFA
* RSSSF
* Фрагмент матча СССР-Югославия на канале Юрия Гаврилова
* Матч СССР — КУВЕЙТ на канале Юрия Гаврилова
Ҡышҡы Олимпия уйындарында саңғы ярыштары 2014

**[[2014 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындары|2014 йылда Сочиҙа үткән ҡышҡы Олимпия уйындары]]нда саңғы ярыштары** 8 февралдән 23 февралгә тиклем Красная Поляна янындағы «Лаура» саңғы һәм биатлон комплексында үтә. 12 награда комплекты уйнатыла.

## Миҙалдар

### Миҙал яулаусылар

#### Ирҙәр

#### Ҡатын-ҡыҙҙар

### Дөйөм иҫәп
(**Ҡалын** менән үҙ категорияһында миҙалдарҙы яулау күрһәтелгән)

## Ярыштар теҙмәһе
Рәсми сайтҡа ярашлы бөтә 12 ярыш теҙмәһе:

Ваҡыт Мәскәү (UTC+4).

## Квалификация

## Спорт объекты




## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Ҡышҡы Олимпия уйындарында биатлон 2014

**[[2014 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындары|2014 йылда Сочиҙа үткән ҡышҡы Олимпия уйындары]]нда биатлон буйынса ярыштар** 8 февралдән 22 февралгә тиклем Красная Поляна янындағы «Лаура» саңғы һәм биатлон комплексында үтә.

Был Олимпиадала 11 награда комплекты (4 йыл элек 10) уйнатыла. 2011 йылдың 6 апрелендә Халыҡ-ара олимпия комитетының Башҡарма комитеты ҡатнаш эстафетаны Ҡышҡы Олимпия уйындары программаһына индереү тураһында ҡарар ҡабул итә.

Норвегиянан Уле-Эйнар Бьёрндален үҙенең дөйөм олимпия миҙалдарын 13-кә еткерә, был тиклемде ҡышҡы Олимпия уйындарында башҡа бер кем дә яулай алмай.

Белоруссиянан Дарья Домрачева шәхси уҙыштарҙа өс олимпия алтын миҙал яулаусы беренсе биатлонсы була. Италия йыйылма командаһы 1998 йылдан һуң биатлонда олимпия миҙалын тәүге тапҡыр яулай.

## Ярыштар теҙмәһе
Рәсми сайтҡа ярашлы, бөтә 11 ярыш теҙмәһе:

Ваҡыт Мәскәү ваҡыты (UTC+4).

## Миҙалдар иҫәбе

## Миҙал иҫәбе

## Миҙал яулаусылар

### Ирҙәр

### Ҡатын-ҡыҙҙар

### Ҡатнаш эстафета

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Ҡышҡы Олимпия уйындарында биатлон 2014 — эстафета (ирҙәр)

**Ир-егеттәр араһында биатлон эстафета**һы 2014 йылдың 22 февралендә үтә. Ярыштарҙа 19 команда ҡатнаша. Уҙыш Лаура саңғы-биатлон комплексында үткәрелә. Урындағы ваҡыт буйынса 18:30 сәғәттә башлана (UTC+4).

2010 йылғы Олимпияла был дисциплинала Норвегия биатлонсылары чемпион була. 2010 йылғы Уйындар менән сағыштырғанда составта бер үҙгәреш була: сығыш яһауҙы туҡтатҡан Хальвар Ханевольдты 20 йәшлек Йоханнес Тиннес Бё алмаштыра.

Норвегтар ярышты һуңғы, һигеҙенсе рубежға тиклем алда килә. Был рубежда Эмиль Хегле Свендсен сәпкә дүрт тапҡыр яҙа ата һәм бер штраф түңәрәге йүгерергә мәжбүр була һәм уларҙың миҙал яулау мөмкинлеге юҡҡа сыға. Рәсәй йыйылма командаһы үҙ тарихында тәүге тапҡыр Олимпия уйындарында еңеү яулай. Евгений Устюгов ике тапҡыр Олимпия чемпионы була, быға тиклем ул 2010 йылғы Олимпия уйындарында күмәк стартта еңеү яулай.

Рәсәй биатлонсылары был дисциплинала бер тапҡыр ғына, 2002 йылда, олимпия миҙалдары яулау алмай. Германия (ФРГ, ГДР һәм Германия) биатлонсылары был дисциплинала 13 мөмкинлектән 11 тапҡыр миҙал яулай.

Устюгов оксандролон ҡулланғаны өсөн дисквалификациялана һәм уның Сочи-2014 эстафетаһындағы алтын миҙалы тартып алына. Бөтә Рәсәй командаһы ла (Шипулин, Малышко һәм Волков) миҙалдарын юғалта.

## Миҙал яулаусылар

## Һөҙөмтәләр

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Результаты соревнований на официальном сайте Зимних Олимпийских игр
Ғариф Сайрани

**Ғариф Сайрани** (1791—1856) — дин, суфыйлыҡ әһеле.

## Биографияһы
1791 йылда Нуғай даруғаһы Юрматы улусы Моталлап ауылында (хәҙерге Башҡортостандың  Һайран ауылы) тыуған.

Башта Моталлап (Һайран) мәҙрәсәһендә белем алғандан һуң Стәрлетамаҡ мәҙрәсәһендә уҡый.

Һуңынан математика һәм фәлсәфә менән ҡыҙыҡһынып, был өлкәләге белемдәрен камиллаштырырға теләй. Ошоға бәйле ҡатай ырыуы вәкиле, Ҡорош ауылынан Низаметдин менән бергә Бохараға килә һәм ҡалалағы мәҙрәсәләренең береһендә белем ала башлай. Әммә Бохарала был фәндәрҙе өйрәнеүҙең бөлгөнлөккә төшөүен күреп, тыуған яғына Вәли муллаға хат яҙа һәм унда мәҙрәсәлә хөкөм иткән схоластикаға һәм дини фанатизмға кире ҡарашын белдерә: «Был илдәрҙә рациональ фәндәрҙән тик исем генә ҡалған, улар [шәкерттәр] мираждарҙың балҡышы менән яңылыш юлдан яҙҙырыла. Уларҙы ҡәтғи һығымтаға килтереүсе бер кем дә юҡ. Улар барыһы тураһында ла бәхәсләшә, әммә ниндәй яҡ һайларға белмәй юғала. Шәриғәт фәндәренә килгәндә, исем дә, асылы ла ҡалмаған. Сит илдә илгә сәйәхәт итеүемдең маҡсаты — был фәндәрҙе яҡшы белгән кешене табыу ине. Донъяла улар шул тиклем аҙ ҡалған». Ә Бохараның ул саҡтағы руханиҙарын Ғариф Сайрани түбәндәге һүҙҙәр менән һүрәтләй: «уларҙың башындағы сәллә тау кеүек күтәрелә, ә ғорурлыҡтары диңгеҙ кеүек сикһеҙ, әммә улар үҙҙәре наҙан һәм ике йөҙлө».

Яңы белемдәр артынан башта Гератҡа бара, һуңынан Ҡабул, Рей, Бағдад мәҙрәсәләрендә белем ала. Әммә унда ла уларҙы төшөнкөлөк көтә.

Тыуған яғына ҡайтҡас, Юрматы улусы мәҙрәсәһендә уҡыта. Шәреҡ фәлсәфәһе буйынса ғәрәп телендәге фәнни хеҙмәттәр авторы. Бер өлөшө «Ғакаид Нәфисә» китабында баҫыла, тағы бер яҙмаһы Ризаитдин Фәхретдинов, Морат Рәмзи, Шиһабетдин Мәржәни баҫмаларында донъя күрә.

## Әҙәбиәт
* *Арсланов А. Н*. Мировоззренческие взгляды религиозных реформаторов ислама конца XIX нач. XX в.в.: хрестоматия. — Уфа: Изд-во БГПУ, 2018. — 146 с.
* 
* *[[Хөсәйенов Ғайса Батыргәрәй улы|Хөсәйенов Ғ. Б.]]* Әхмәтзәки Вәлиди Туған. Тарихи-биографик китап. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәте, 2000. — 384 бит. ISBN 5-88185-014-9.

## Һылтанмалар
*
Футбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһы тарихы

Тулы мәҡәлә:Футбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһы

**Футбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһының яңы тарихы** (Рәсәй империяһы, РСФСР, СССР һәм БДБ йыйылма командаларының вариҫы) 1992 йылда башлана. Команда менән Рәсәй футбол союзы етәкселек итә.

## Йыйылма команда тарихы

### Тарих башы
Рәсәйҙә беренсе тапҡыр футбол буйынса йыйылма команда 1912 йылда Рәсәй империяһы йыйылма командаһы исеме аҫтында барлыҡҡа килә. Һуңғы уйынын 1914 йылда үткәрә. 1923 йылда РСФСР йыйылма командаһы, 1924 йылда — СССР йыйылма командаһы барлыҡҡа килә. Команда рәсми турнирҙарҙа ФИФА эгидаһы аҫтында Икенсе донъя һуғышынан һуң ғына ҡатнаша башлай. 1991 йылдың декабрендә СССР тарҡала. СССР йыйылма командаһы 1992 йылда Европа чемпионатында уйнау хоҡуғын яулағанға күрә, УЕФА ҡарары буйынса турнирҙа уға БДБ йыйылма командаһы исеме аҫтында ҡатнашыу мөмкинлеге бирелә.

1992 йылдың 8 февралендә Рәсәй футбол союзы (РФС) ойошторола, ул СССР футбол федерацияһының юридик вариҫы тип таныла. 1992 йылдың июлендә ФИФА конгресы Рәсәй йыйылма командаһын ФИФА-ның тулы хоҡуҡлы ағзаһы тип таный. Шул ваҡытта уҡ футбол буйынса БДБ йыйылма командаһы рәсми рәүештә футбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһы итеп үҙгәртелә. Ул 1994 йылғы донъя чемпионатының һайлап алыу турнирында СССР/БДБ урынын биләй.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Футбол буйынса СССР йыйылма командаһы
* Футбол буйынса СССР Олимпия йыйылма командаһы
* Футбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһы сығыштары статистикаһы

## Сығанаҡтар

## Һылтанмалар
* Страница сборной на сайте РФС
* Сайт сборной России по футболу (новости, история, официальная статистика)
* Футбольная Сборная России
* Все сборные СССР и России по футболу
Бөйөк Британия (утрау)

**Бөйөк Британия** (**ингл.** Great Britain, **валл.** Prydain Fawr, **гэльск.** Breetainn, **корнск.** Breten Veur, **скотс.** Great Breetain) — Европалағы иң ҙур һәм донъяла майҙаны буйынса етенсе урын биләгән утрау. Уның майҙаны — 229 946 кв. км, **Хонсю** утрауынан саҡ ҡына ҙурыраҡ. Утрауҙың төньяҡтан көньяҡҡа табан оҙонлоғо — 1440 км тирәһе. Халҡының һаны (67 млн кеше) буйынса ул донъяла Ява һәм Хонсю утрауҙарынан ҡала өсөнсө урынды биләй. Британия утрауҙары составына инә. Берләшкән Короллек территорияһының 95 проценты, атап әйткәндә, Англия, Шотландия һәм **Уэльс**тың төп территориялары утрауҙа урынлашҡан.

Сиктәре:

* төньяҡта — мыс  
* көнбайышта — мыс  
* көньяҡта — мыс Лизард 
* көнсығышта — мыс  

Утрау Атлантик океан һыуҙары менән уратып алынған. Норвегия һәм Даниянан һай һыулы Төньяҡ диңгеҙ, Франциянан тар Ла-Манш һәм Па-де-Кале боғаҙҙары, Ирландия диңгеҙе, Ирландия утрауынан Изге Георг боғаҙы һәм Төньяҡ боғаҙ менән айырыла. Уның хәҙерге яр буйы һыҙаттары сағыштырмаса күптән түгел барлыҡҡа килгән; ул ҡултыҡтар менән ныҡ йырғысланған: төньяҡта фьордтар һәм көньяҡта йылға эстуарҙары.

Көньяҡта утрауҙың рельефы күбеһенсә тигеҙ. Уэльста бейеклеге 1085 метрға тиклем еткән Кембрий тауҙары урынлашҡан. Англияның төньяғында Пенна тауҙары (893 м тиклем, Кросс-Фелл), көнбайышта Камберленд тауҙары (978 м тиклем, Пайк) һәм төньяҡта Көньяҡ Шотландия ҡалҡыулығына (843 м тиклем, Меррик) күсә. Һуңғыһы Төньяҡ-Шотланд ҡалҡыулығынан Урта Шотландия уйһыулығы менән айырыла, унда илдең иң бейек тауҙары Бен-Невис (1344 м) һәм Бен-Макдуи (1309 м) урынлашҡан.

Бөйөк Британияның иң оҙон йылғалары — Северн (354 км) һәм Темза (334 км), иң ҙур күлдәр — Лох-Ломонд (71 км2) һәм Лох-Несс (56 км2), иң ҙур ярымутрауҙар — Уэльс һәм Корнуолл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Бөйөк Британия географияһы
* Британия утрауҙары исемлеге
* Майҙаны буйынса утрауҙар исемлеге

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Һылтанмалар
* 
* 
* 
* 
*
Миервалдис Бирзе

**Миервалдис Бирзе** (тыуғанда исеме **Август Миервалдис Берзинш**; 21 март 1921 йыл  – 6 июль 2000) – латыш яҙыусыһы, публицист, табип.

## Биографияһы
1921 йылдың 21 мартында Руйиена ҡалаһында муниципаль хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. 1933 йылда башланғыс мәктәпте тамамлай.Һуңынан 1940 йылда Латвия СССР составына ингәндән һуң Бирзе комсомолға инә. 1941 йылдың июлендә ҡулға алына, һуңынан Латвияны Нацистик Германияһы оккупациялай. Тәүҙә уны Валмиера төрмәһендә, һуңынан Саласпилс концентрацион лагерында тоталар. Бынан һуң уны Ригаға Спилве аэропортында ангар төҙөүгә мәжбүри эшкә ебәрәләр. 1944 йылдың июлендә ул Германияға килтерелгән1200 кеше иҫәбендә була һәм Бухенвальд концентрацион лагерында тотола. 1945 йылдың апрелендә, лагерҙы эвакуациялау ваҡытында, Бирзе ҡасып китә. Ул Польша аша тыуған яғына ҡайтырға маташа, унда ҡулға алына һәм май айынан сентябргә тиклем Гроднола НКВД-ның фильтрация лагерында була. Был лагерҙарҙа һәм төрмәләрҙә үткәргән ваҡыты уның әҙәби әҫәрҙәрендә, бигерәк тә «Боҙ аҫтында ла йылға аға» («И подо льдом река течет») романында сағылыш таба.

1949 йылда Латвия университетының медицина факультетын тамамлай.Университетты тамамлағандан һуң Цесиста табип булып эшләй. Ул унда 2000 йылда вафат була.

## Боҙ аҫтында ла йылға аға
 
Мин утыҙ йәшемдә яҙа башланым. Ул ваҡытта мин Гауя йылғаһы буйындағы Валмиерала урта мәктәпте тамамланым, ике йыл Ригала медицина факультетында уҡыным, дүрт йыл һуғышты Латвияла һәм Германияла, шул иҫәптән Бухенвальдта төрлө концентрацион лагерҙарҙа үткәрҙем, медицина белемен яңырттым, диплом алдым һәм бер ни тиклем ваҡыт табип булдым. Минең тәүге хикәйәләрем һәм юмористик һүрәттәрем 1953 йылда баҫылып сыға. 1957 йылда мин юморҙан баш тарттым һәм «Боҙ аҫтында ла йылға аға» романын яҙҙым. Ни өсөн мин латыш халҡына немец фашистары килтергән яраларға тағы бер тапҡыр ҡағылдым? Һәр кеше, беҙҙең кеүек, ҡояш яҡтылығына, тыныслыҡҡа, изгелеккә ынтыламы? Ауыртыуҙы һәм ғазаптарҙы иҫкә төшөрөргә кәрәкме? Эйе. Был китапты яҙырға кәрәк ине. Беренсенән, мин унда булған бөтә кешеләрҙе, яҡшы һәм насар кешеләрҙе белә инем, һәм мәйеттәре яндырылған ике кешенең ерләүенә барҙым. Икенсенән, ысын энтузиастарҙың ҡаһарманлығына осоп китергә, үҙ халҡының бәхете өсөн барыһын да биргәндәрҙе оноторға рөхсәт итеү ғәҙел булмаҫ ине. Ниһайәт, был ваҡиға шул ваҡыттағы ваҡиғаларҙың бер ҡасан да ҡабатланмауын иҫкә төшөрөргә тейеш. Мин был ваҡиғаны тулыһынса еткерә алманым. Әммә кем океанды уның бөтә төпһөҙ бөйөклөгөндә һүрәтләй алған? Мин бында һүрәтләнгән ваҡиғалар бер ҡасан да ҡабатланмаҫ тип өмөтләнәм, шуға күрә мин Гауя буйындағы бәләкәй ҡала Цесиста, үпкәләре ауырыған кешеләрҙе дауалай һәм юмористик хикәйәләр яҙа алам.

: Миервалдис Бирзе, *«Боҙ аҫтында ла йылға аға»*.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар

*
Алтын бутса

«**Алтын бутса**» (,) — УЕФА ағзаһы булған илдәрҙең милли чемпионаттарында йыл һайын иң яҡшы бомбардирға бирелә торған футбол наградаһы. Тәүге тапҡыр 1968 йылда тапшырыла. 1997 йылдан Европа спорт баҫмалары ассоциацияһы () һәм Adidas компанияһы ойоштороусылар булып тора.

Бер миҙгел эсендә иң күп мәрәй йыйған уйынсы еңеүсе була. Төрлө осорҙарында наградаға лайыҡлыларҙы билдәләү ҡағиҙәләре үҙгәреп тора. Әлеге ваҡытта был наградаға 35 уйынсы лайыҡ була, 1992 йылдан 1996 йылға тиклем тапшырылмай, әммә 1997 йылдан яңынан тергеҙелә.

## Ҡағиҙәләр

### 1968—1991
Францияның L'Équipe гәзите Adidas компанияһы менән берлектә ябай ҡағиҙәләр уйлап сығара: иң күп гол индергән уйынсы (чемпионаттың кимәленә һәм оҙайлығына ҡарамай) еңеүсе була. Был осорҙа ҡағиҙәләрр боҙолоуы күп тапҡы күҙәтелә. Шуға ҡарамаҫтан, премия ошо ҡағиҙәләр буйынса 1991 йылға тиклем бирелә.

### 1992—1996
Был осорҙа Кипр футбол федерацияһының протесы арҡаһында бүләкләү тантанаһы туҡтатыла. Ул Кипр чемпионаты уйынсыһы 1991 йылдағы премия еңеүсеһе булырға тейеш ине, тип белдерә. Әммә Адидас компанияһы етәкселегендә рәсми булмаған бүләкләү тантанаһы дауам итә..

### 1997 йылдан хәҙерге ваҡытҡа тиклем
1997 йылда European Sports Media еңеүсене билдәләү системаһын яңынан эшләй. Шул ваҡыттан алып мәрәйҙәр һаны түбәндәгесә билдәләнә: уйынсы индергән голдарҙың суммаһы чемпионаттың тейешле коэффициентына ҡабатлана. Иң көслө 5 чемпионатта туп индереү ике мәрәйгә тиң, 6-нан 21-гә тиклем — 1,5 мәрәй, ҡалғандары — 1 мәрәй. Был система объективыраҡ булып китте, сөнки лигаларҙың кимәле бер-береһенән айырыла.

2019/20 йылдар миҙгеленән башлап, әгәр ике йәки унан да күберәк уйынсы миҙгелде бер үк күләмдә мәрәй менән тамамлаһа, футбол майҙанында иң әҙ ваҡыт үткәргән уйынсы бүләкләнә.

## Эйә булыусылар
Eusebio en 1973.jpg|thumb|160px|Эйсебио — "Алтын бутса"ның беренсе хужаһы
Petar Zhekov c1970.jpg|thumb|160px|Петр Жеков — "Алтын бутса"ның икенсе хужаһы (Болгария)
BOMBERGERDMUELLER.JPG|thumb|160px|Герд Мюллер — «Алтын бутса»ға ике тапҡыр эйә булыусы (беренсеһе)
Héctor Yazalde.jpg|thumb|160px|Эктор Ясальде — Икенсе континентта тыуып үҫкән һәм наградаға лайыҡ булыусы тәүге футболсы
Ian Rush.jpg|thumb|160px|Иан Раш — Британиянан «Алтын бутса» ның беренсе хужаһы
Vanbasten.jpg|thumb|160px|Марко ван Бастен — 1986 йылғы награда хужаһы
Ronaldo.jpeg|thumb|160px|Роналдо — яңы ҡағиҙәләр ҡабул ителгәндән һуң «Алтын бутса"ның беренсе еңеүсеһе
2021 - Centre Stage HM3 3912 (51648183857).jpg|thumb|160px|Тьерри Анри — Рәсми награданың ике йыл рәттән беренсе еңеүсеһе
**Айырым төҫ менән билдәләнгән:**

### Әлеге ваҡытта

## Статистика

### Иң күп бүләкләнгән уйынсылар

### Клубтар буйынса

### Илдәр буйынса

|valign="top"|

### Футбол лигалары буйынса

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Список победителей с сезона 1980/81
* Текущий рейтинг

 .
Салауат индустриаль колледжы

[ {
		"type": "Feature",
		"geometry": {
			"type": "Point",
			"coordinates": [
				55.932115,
				53.365426			]
		},
		"properties": {
			"title": "Салаватский индустриальный колледж",
			"marker-symbol": "college",
			"marker-color": "#3366cc"
		}
	} , {
			"type": "ExternalData",
			"service": "geoline",
			"ids": "Q4405608",
			"properties": {
				"stroke": "#FF9999"
			}
		}, {
			"type": "ExternalData",
			"service": "geoshape",
			"ids": "Q4405608",
			"properties": {
				"fill": "#FF0000",
				"fill-opacity": 0.1,
				"stroke": "#FF9999"
			}
		} ]<span>H</span>[//maps.google.com/maps?ll=53.365426,55.932115&q=53.365426,55.932115&spn=0.002,0.002&t=h&hl=ru G][//yandex.ru/maps/?ll=55.932115,53.365426&pt=55.932115,53.365426&spn=0.002,0.002&l=sat,skl Я]<span>O</span>**Салауат индустриаль колледжы** — Башҡортостан Республикаһының Салауат ҡалаһында урта һөнәри белем биреү дәүләт тарафынан финансланған (бюджет) уҡыу йорто.

Салауат индустриаль колледжы — Салауат ҡалаһындағы иң ҙур уҡыу йорто, ул Салауат предприятиеларының урта һөнәри белем биреү һәм инженер-техник кадрҙар әҙерләүҙе тәьмин итә.

Колледжға «Төп төбәк мәғлүмәт технологиялары үҙәге», «Урта һөнәри белем биреү тармаҡ системаһының төп мәғлүмәт технологиялары үҙәге» статусы бирелә.

## Тарихы
Техник училищеның төп бинаһы 1954 йылда төҙөлә. Тәүҙә унда 3-сө техник училище урынлаша.

Колледжды тамамлаусыларҙың төп заказсыһы булып «Салауатнефтеоргсинтез» ААЙ нефть химияһы компанияһы тора (СНОС).

Техникумдың уҡыу-матди базаһын йыһазландырыуға техник училищеның төп предприятиеһы — «Салауатнефтеоргсинтез» ярҙам итә.

Колледжда белгестәр әҙерләү 14 һөнәр буйынса алып барыла, өҫтәмә һөнәри белем биреүҙең йөҙ илленән ашыу йүнәлеше бар, белгестәрҙе камиллаштырыу һәм ҡайтанан әҙерләү курстары, эшселәрҙе һөнәри уҡытыу һәм квалификация күтәреү курстары, сәнәғәт хәүефһеҙлеге өлкәһендә уҡытыу курстары бар.

Салауат индустриаль колледжы (техникум) 1957 йылда Өфө урман хужалығы техникумы менән Ишембай нефть химияһы техникумын берләштергәндән һуң ойошторола.Техникум Салауат ҡалаһының төҙөлөш объекттары һәм предприятиелары өсөн кадрҙар әҙерләй. Белгестәрҙең беренсе сығарылышы (168 кеше) 1961 йылда була.

## Һөнәрҙәр буйынса белгестәр һәм профессиялар
Колледж түбәндәге профессиялар һәм һөнәрҙәр буйынса белгестәр әҙерләй:

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт

* *Михайлов, А. С.* Салауат индустриаль колледжы-һөнәри белем биреү өлкәһендә 50 йыллыҡ камил эш / а. С. Михайлов // Урта профессиональ белем. — 2007. — N 11.  41-се бит

## Һылтанмалар

* Колледж Яндекс картала
* Колледждың юбилейы
Качинский, Теодор

**Теодор Джон Качинский** (, Шулай Уҡ **Унабо́мбер** булараҡ билдәле) — америка математигы, социаль тәнҡитсе, философ, террорист һәм неолуддит, почта аша бомбалар ебәреү кампанияһы менән билдәле.

Качинский 2023 йылдың 10 июнендә төрмәнән килтерелгән дауаханала вафат була. Властар уның үҙ-үҙенә ҡул һалыуын белдерә.
Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпиондарының баш тренерҙары исемлеге

**Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионатында еңеү яулаған баш тренерҙар исемлеге**ндә был турнирҙарҙа йыйылма командалары беренсе урын алған тренерҙарҙың исемлеге хронологик тәртиптә бирелгән.

Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты 1920 йылдан алып үткәрелә. Беренсе донъя чемпионы Антверпенда йәйге Олимпия уйындарында хоккей турниры һөҙөмтәләре буйынса билдәләнә, артабанғы икәүһе — 1924 йылда Шамониҙа һәм 1928 йылда Санкт-Морицта ҡышҡы Олимпия уйындары һөҙөмтәләре буйынса. Олимпия турнирынан тыш үткәрелгән беренсе донъя чемпионаты 1930 йылда үткәрелә. Ул 1968 йылға тиклем ҡышҡы Олимпия уйындары ваҡытында олимпия турнирҙары сиктәрендә үткәрелә. 1940 йылдан 1946 йылға тиклем Икенсе донъя һуғышы, 1980, 1984 һәм 1988 йылдарҙа ҡышҡы Олимпия уйындары, ә 2020 йылда COVID-19 пандемияһы арҡаһында донъя чемпионаты үткәрелмәй.

1920 йылда хоккей буйынса донъя чемпионатында еңгән беренсе тренер Канада тренеры Гордон Сигурьонссон була. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа тренер итеп Стимер Максвелл күрһәтелә, әммә уның эшҡыуарлыҡ эше арҡаһында турнирҙа ҡатнаша алмауы билдәле, һәм команда менән Сигурьонссон етәкселек итә.

Донъя кубогын ике тапҡыр яулаған беренсе тренер — СССР йыйылма командаһы тренеры Аркадий Чернышев (1956 йыл). Шулай уҡ Чернышев иң титуллы тренер булып ҡала — СССР командаһы менән 11 тапҡыр донъя кубогын (1954, 1956, 1963—1971) яулай һәм ул, рәттән иң күп еңеү яулап, рекорд ҡуя — 9 (1963—1971).

Күп осраҡта донъя кубогында команданы еңеүгә шул уҡ илдең тренерҙары килтерә. 1920 йылда Канаданы алтын миҙалдарға алып килгән белгес Гордон Сигурьонссон — Исландиянан. Бындай хәл өс тапҡыр ғына ҡабатлана, канадалы Перси Никлин 1936 йылда Бөйөк Британияны, 1947 йылда канадалы Майк Букна Чехословакияны, 1995 йылда Финляндияны Швециянан Курт Линдстрём донъя чемпионатында еңеүгә алып килә. Донъя чемпионатында ун илдең: Исландия, Канада, АҠШ, Бөйөк Британия, Чехословакия, Швеция, СССР, Рәсәй, Чехия һәм Словакия тренерҙары еңеү яулай.

## Еңеүселәр исемлеге (йылдар буйынса)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Шайбалы хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы

**Шайбалы хоккей буйынса Финляндия йыйылма командаһы** () — хоккей буйынса халыҡ-ара турнирҙарҙа Финляндия исеменән сығыш яһаусы хоккей буйынса йыйылма команда. Финляндия хоккей ассоциацияһы идара итә. Йыйылма команда тәүге тапҡыр 1928 йылда ойошторола. Халыҡ-ара хоккей федерацияһына тәүҙә Финляндияның конькиҙа йүгереү спорты ассоциацияһы, бер йылдан һуң илдең хоккей ойошмаһы инә.

Финляндия йыйылма командаһы — шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионатының дүрт тапҡыр чемпионы (1995, 2011, 2019, 2022) һәм туғыҙ тапҡыр вице-чемпионы, 2022 йылғы Олимпия уйындары чемпионы. Планетаның иң көслө йыйылма командаларының береһе. Шулай уҡ төп ҡаҙаныштарҙың береһе — 2004 йылғы донъя кубогы финалына сығыу. Хәҙер финдар Халыҡ-ара хоккей федерацияһы рейтингында беренсе урынды биләй. Рәсәй, Швеция, Финляндия, Чехия һәм АҠШ йыйылма командалары менән бер рәттән иң көслө командаларҙың береһе булып тора.

Ул бер үк йылда Олимпиадала һәм донъя чемпионатында еңгән икенсе команда. Быға тиклем Швеция 2006 йылда шулай еңә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Официальный сайт Финской ассоциации хоккея с шайбой
Шайбалы хоккей буйынса Чехословакия йыйылма командаһы

**Шайбалы хоккей буйынса Чехословакия йыйылма командаһы** — әлеге ваҡытта юҡҡа сыҡҡан хоккей командаһы, донъяла иң көслөләрҙең береһе була. 1992 йылда дәүләт бүленеше арҡаһында тарҡатыла. Халыҡ-ара хоккей федерацияһындағы Чехословакияның ағзалығын Чехия мираҫ итеп ала.

## Ҡаҙаныштары

### Донъя чемпионаттарында сығыштары

### Европа чемпионаттарында сығыштары

**ҡара [[Шайбалы хоккей буйынса Богемия йыйылма командаһы]]*

### Тарихи атамаһы
Шайбалы хоккей буйынса Богемия йыйылма командаһы → Шайбалы хоккей буйынса Чехословакия йыйылма командаһы → Шайбалы хоккей буйынса ЧСФР йыйылма командаһы → Шайбалы хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Шайбалы хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы

**Шайбалы хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы** — хоккей буйынса халыҡ-ара турнирҙарҙа Чехия исеменән сығыш яһаусы йыйылма команда. Чехия хоккей ассоциацияһы идара итә. Алты тапҡыр донъя, 1998 йылғы Олимпия уйындары чемпионы. Йыйылма команда 1993 йылда Чехословакия тарҡалғандан һуң барлыҡҡа килә, әммә Чехословакия йыйылма командаһының бөтә ҡаҙаныштарының туранан-тура вариҫы булып ҡала.

Хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы донъяның алдынғы хоккей командаларының береһе булып тора һәм Канада, Рәсәй, Швеция, Финляндия һәм АҠШ йыйылма командалары менән бер рәттән «Ҙур алтау» составына инә.

Хәҙерге тарихта Донъя кубогын өс тапҡыр рәттән яулаған берҙән-бер йыйылма команда (1999, 2000, 2001). 2012 һәм 2021 йылдар араһында чехтар Халыҡ-ара хоккей федерацияһы турнирҙарында миҙал яулай алмай, был уларҙың иң оҙайлы торғонлоҡ осоро.

## Ҙур турнирҙарҙағы сығыштары

### Донъя чемпионаттары

### Олимпия уйындары

### Тарихи атамалары
Шайбалы хоккей буйынса Богемия йыйылма командаһы → Шайбалы хоккей буйынса Чехословакия йыйылма командаһы → Шайбалы хоккей буйынса ЧСФР йыйылма командаһы → Шайбалы хоккей буйынса Чехия йыйылма командаһы

## Составы
Латвияла үткән хоккей буйынса донъя чемпионатына йомғаҡлау ғаризаһы 2021 йылдың 18 майында иғлан ителә.

## Форма

Файл:Czech Republic national team jerseys 1994 (WOG).png|Олимпия уйыны—2014
Файл:Czech Republic national team jerseys 1996 (WC).png|1994—1998
Файл:Czech Republic national team jerseys 1998-2002.png|1998—2002
Файл:Czech Republic national team jerseys 2006.png|Донъя чемп.—2006
Файл:Czech Republic national team jerseys 2009.png|Донъя чемп.—2009
Файл:Czech Republic national team jerseys 2014.png|Олимпия уйыны—2014
Файл:Czech Republic national team jerseys 2015.png|2015-2019
Файл:Czech Republic national ice hockey team jerseys 2018 (WOG).png|Олимпия уйыны—2018
Файл:Czech Republic national ice hockey team jerseys 2019 IHWC.png|2019—2021
Файл:Czech Republic national ice hockey team jerseys 2021 IHWC.png|Донъя чемп.—2021
Файл:Czech Republic national ice hockey team jerseys 2022 (WOG).png|Олимпия уйыны—2022
Файл:Czech Republic national ice hockey team jerseys 2022 IHWC.png|Донъя чемп.—2022


## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Шайбалы хоккей буйынса Чехословакия йыйылма командаһы
* Шайбалы хоккей буйынса Богемия йыйылма командаһы

## Иҫкәрмәләр

## Ссылки
* Официальный сайт сборной Чехии
* Профиль на сайте ИИХФ
*
Шайбалы хоккей буйынса АҠШ йыйылма командаһы

**Шайбалы хоккей буйынса АҠШ йыйылма командаһы** — хоккей буйынса халыҡ-ара турнирҙарҙа АҠШ исеменән сығыш яһаусы йыйылма команда. Базаһы Анн-Арбор ҡалаһында урынлашҡан. Халыҡ-ара хоккей федерацияһы рейтингында 4-се урынды биләй (2016). АҠШ йыйылма командаһы донъяның алдынғы йыйылма командаларының береһе булып тора һәм Канада, Рәсәй, Швеция, Финляндия һәм Чехия йыйылма командалары менән бер рәттән хоккейҙың «Ҙур алтау» составына инә.

Йыйылма команда ике тапҡыр Олимпия уйындарында, шулай уҡ 1996 йылда донъя кубогында еңә. Шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионатында һуңғы ҡаҙанышы — 2021 йылда бронза миҙал.

## Результаты

### Олимпийские игры

*Иҫкәрмә: 1920—1968 йылдарҙағы Олимпия уйындарында хоккей турнирҙары донъя чемпионаттары тип һанала.*

### Донъя чемпионаттары

* Тулы исемлек донъя чемпионаттарында АҠШ йыйылма командаһының баш тренерҙары һәм ассистенттары.

### Канада һәм Донъя Кубоктары

## Формаһы

Файл:United States national ice hockey team jerseys 1994 (WOG).png|ОУ-1994
Файл:United States national ice hockey team jerseys 1998-2000.png|ОУ-1998
Файл:USA national hockey team jerseys.png|ДЧ-2013
Файл:USA national hockey team jerseys - 2014 Winter Olympics.png|ОУ-2014
Файл:USA national hockey team jerseys 2014.png|ДЧ-2017
Файл:US national team jerseys 2016 (WCH).png|ДК-2016
Файл:United States national ice hockey team jerseys 2018 (WOG).png|ОУ-2018
Файл:United States national ice hockey team jerseys 2018 IHWC.png|ДЧ-2018
Файл:United States national ice hockey team jerseys 2022 (WOG).png|ОУ-2022
Файл:USA national ice hockey team jerseys 2022 IHWC.png|ДЧ-2022


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Ron Wilson Named Head Coach of 2010 U.S. Olympic Team
* USA Hockey All-Time Rosters and Results
* Team United States National Teams of Ice Hockey
* Сборная США на Eliteprospects.com
Футбол буйынса Бразилия йыйылма командаһы

**Футбол буйынса Бразилия йыйылма командаһы** () — халыҡ-ара футбол ярыштарында Бразилия исеменән сығыш яһаусы команда. Етәксе органы — Бразилия футбол конфедерацияһы. Бразилия футбол конфедерацияһы 1923 йылдан ФИФА һәм 1916 йылдан КОНМЕБОЛ ағзаһы булып тора.

Бразилия — бөтә донъя чемпионаттарында ҡатнашҡан берҙән-бер команда. Улар өс төрлө континентта һәм донъяның өс мөйөшөндә лә (Америка, Европа һәм Азия; Төньяҡ Америка, Көньяҡ Америка һәм Евразия) беренсе булып титул яулай. Шулай уҡ команда дүрт тапҡыр Конфедерациялар кубогын яулай, был рекорд булып тора. Бынан тыш, бразилиялылар континенттағы иң абруйлы команда турниры булған Америка Кубогында 9 еңеү яулай. Был күрһәткес буйынса улар континентта Уругвай һәм Аргентинанан ғына ҡалыша.

Бразилия йыйылма командаһының ҡушаматы — «Селесао» (порт. *A Seleção*). Ул «Һайланғандар» тигәнде аңлата. 2002 йылдан, донъя чемпионатында бишенсе тапҡыр еңгәндән һуң, уларҙы «Пентакампеондар» (порт. Pentacampeões) биш тапҡыр чемпион тип атайҙар.

Кафу йыйылма команда өсөн иң күп уйнаусы,142 гол индерә; иң яҡшы бомбардир — Неймар (79 гол).

2022 йылдың 6 октябренә ҡарата йыйылма команда ФИФА рейтингында 1-се урынды биләй.

## Тарихы

### XX быуат
Футбол буйынса Бразилия йыйылма командаһы 1914 йылда ойошторола һәм Англияның «Эксетер Сити» клубына ҡаршы уйында 2:0 иҫәбе менән еңә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, матч 3:3 иҫәбе менән тамамлана). Әммә донъя сәхнәһендә урындағы футбол федерациялары етәкселәренең килешмәүсәнлеге арҡаһында ҙур еңеүҙәр яулай алмай.

1930 һәм 1934 йылдарҙағы чемпионаттарҙа Бразилия беренсе этаптан уҡ төшөп ҡала. 1938 йылда команда һиҙелерлек алға китеш күрһәтә һәм ышаныслы рәүештә чемпионаттың бронза миҙалын яулай.

Һуғыштан һуң командала үҙгәрештәр үткәрелә һәм 1949 йылда Америка Кубогын яулай.

1958 йылда Швеция чемпионатында Бразилия донъя чемпионы була. Командала Пеле, Гарринча, Вава һәм футбол тарихына ингән башҡа бик күп уйынсылар ҡатнаша. Был чемпионаттың асышы — ун ете йәшлек Пеле, уны күптәр әле лә «футбол короле» тип атай.

## Уңыштары

### [[Футбол буйынса донъя чемпионаты|Донъя чемпионаты]]

: **Тигеҙ иҫәпкә шулай уҡ пенальти серияһы менән тамамланған плей-офф матчтары ла инә..*

### [[Футбол буйынса донъя чемпиондарының Алтын кубогы|Донъя чемпиондарының Алтын кубогы]]

### [[Футбол буйынса Америка Кубогы|Америка Кубогы]]

### [[Олимпия уйындарында футбол|Олимпия уйындары]]
* Чемпион — 2016, 2020
* Көмөш призёр — 1984, 1988, 2012
* Өсөнсө урын — 1996, 2008

### [[Конфедерациялар Кубогы]]

### [[КОНКАКАФ-тың Алтын кубогы]]

## Рекордсмендары

### Матчтар

Источник

### Голы

Сығанаҡ

## Форма

### Домашняя

### Гостевая

### Ҡапҡасы формаһы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Великие сборные: Бразилия. Приложение к еженедельнику «Футбол». Выпуск № 4 (40). 2009 год

## Һылтанмалар

* 
* Бразилия на чемпионатах мира
* Сборная Бразилии по футболу
Футбол буйынса Аргентина йыйылма командаһы

**Футбол буйынса Аргентина йыйылма командаһы** () — халыҡ-ара футбол матчтарында һәм турнирҙарҙа Аргентина исеменән сығыш яһай. Етәксе органы — Аргентина футбол ассоциацияһы. Ассоциация 1912 йылдан ФИФА ағзаһы һәм 1916 йылдан КОНМЕБОЛ ағзаһы булып тора. Ғәмәлдәге донъя чемпионы.

Аргентина йыйылма командаһы донъяның иң титуллы футбол командаларының береһе булып тора: аргентиналылар футбол буйынса донъя чемпионатында өс тапҡыр (1978, 1986 һәм 2022 йылдарҙа) һәм 15 тапҡыр Америка Кубогында еңә.

Аргентина Бразилия, Уругвай, Германия һәм Англия йыйылма командалары менән үҙ-ара һәр саҡ ярышыуы менән билдәле.

Лионель Месси йыйылма команда өсөн иң күп уйын үткәрә (174 матч) һәм иң яҡшы бомбардиры — (102 гол).

Йыйылма команда ФИФА рейтингында 2023 йылдың 6 апреленә ҡарата беренсе урында тора.

2011 йылдан йыйылма команда капитаны — һөжүм итеүсе Лионель Месси.

## Тарихы

Тәүге уйынын Аргентина Уругвайға ҡаршы 1901 йылдың 16 майында үткәрә һәм уларҙы 3-2 иҫәбе менән еңә. Икенсе фараз буйынса, матч 1902 йылдың 20 июлендә үтә һәм уйын аргентиналылар файҙаһына 6:0 иҫәбе менән тамамлана.

1928 йылға тиклем Аргентина йыйылма командаһы Көньяҡ Америка сиктәрендә генә уйнай. Үҙ континентынан ситтә тәүге уйынын Лиссабонда Португалия командаһы менән үткәрә (0:0).

## Америка Кубогы
Аргентина Америка Кубогында 46 турнирҙың 42-һендә ҡатнаша. 1939 йылда Перуҙа, 1949 йылда Бразилияла, 1953 йылда Перуҙа һәм 2001 йылда Колумбияла ҡатнашмай.

Аргентина яулаған титулдар һаны буйынса Уругвай йыйылма командаһы менән бергә беренсе урынды биләй (15-әр титул). Ул уйнаған 195 матчтың 122-һендә еңә, 33-ндә еңелә һәм 40 уйында тигеҙ иҫәпкә уйнай.

* Тигеҙ иҫәпкә шулай уҡ пенальти серияһы менән тамамланған плей-офф матчтары ла инә.

## Донъя чемпионаты
Аргентина йыйылма командаһы донъя чемпионатының финал этабында 18 тапҡыр ҡатнаша.

* Тигеҙ иҫәпкә шулай уҡ пенальти серияһы менән тамамланған плей-офф матчтары ла инә.

## Йыйылма составы
Баш тренер Лионель Скалони 2026 йылда футбол буйынса донъя чемпионатының һайлап алыу уйындарында Колумбияға (2023 йылдың 17 ноябре) һәм Бразилияға (2023 йылдың 22 ноябре) ҡаршы уйындарҙа ҡатнашыу өсөн йыйылма командаға түбәндәге уйынсыларҙы саҡыра.
: *уйындар һәм голдар 2023 йылдың 18 октябренә ҡарата бирелә:*

## Йыйылма команда рекордсмендары

### Матчтарҙа иң күп уйнаусылар
Йыйылма команданың ғәмәлдәге уйынсылары **ҡалын** менән билдәләнә. *Курсив* менән — йыйылма команданан китергә уйлаған, әммә клуб кимәлендә уйнауын дауам иткән уйынсылар.

### Иң яҡшы бомбардирҙар
Йыйылма команданың ғәмәлдәге уйынсылары **ҡалын** менән билдәләнә. *Курсив менән* — йыйылма команданан китергә уйлаған, әммә клуб кимәлендә уйнауын дауам иткән уйынсылар.

## Формаһы

### Өйҙәге уйындарҙа

### Ситтәге уйындарҙа

### Ҡапҡасы формаһы

### Экипировкаһы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Великие сборные: Аргентина. Приложение к еженедельнику «Футбол». Выпуск № 9 (45). 2009 год

## Һылтанмалар

* Официальный сайт Ассоциации футбола Аргентины
* Статистика выступлений сборной