Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы

**Хисмәтуллин Мәғәфүр Хисмәтулла улы** (10 ғинуар 1915 йыл — 5 октябрь 2004 йыл) — йырсы, режиссёр, педагог. 1939—1982 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы. 1969—1995 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. РСФСР-ҙың (1965) һәм Башҡорт АССР-ының (1953) халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1969). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.

## Биографияһы
* 1915 йылдың 10 ғинуарында Өфө губернаһы Өфө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Иглин районы) Яңы Ҡобау ауылында тыуған.
* 1931—1935 йылдарҙа Башҡорт сәнғәт техникумының театр бүлегендә уҡый.
* 1936—1938 йылдарҙа П. И. Чайковский исемендәге консерваторияһының башҡорт бүлегендә (Е. В. Еханович класында) уҡый.
* 1932—1936 Баймаҡ колхоз-совхоз театрында эшләй.
* 1932 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы.
* 1964 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш режиссёры.
* 1965 йылдан Өфө сәнғәт училищеһында уҡытыусы.
* 1969 йылдан Өфө сәнғәт институтында уҡытыусы.

## Ижады
Башҡорт опера һәм балет театрында эшләгән осорҙа ул илленән ашыу опера партияһын башҡара. Тәүге башҡорт операһы булған «Һаҡмар»ҙа (Мәсәлим Вәлиев) — Фәхри, Ерошка — А. П. Бородин «Кенәз Игорь», Арлекин — Р. Леонкавалло, «Паяцы», Бомелий — Н. А. Римский-Корсаков, «Батша кәләше», Юламан — Н. Чемберджи, «Ҡарлуғас», «Салауат Юлаев» — Заһир Исмәғилев, «Салауат», Ғәйнулла — З. Исмәғилев, «Ағиҙел тулҡындары» операларында ҡатнаша.

Режиссер булараҡ, Заһир Исмәғилевтың «Ҡоҙаса» музыкаль комедияһын, «Шәүрә» операһын, үзбәк композиторы С. Юдаковтың «Мәйсәрәнең мутлыҡтары» комик операһын, П. Чайковскийҙың «Пиковая дама»һын, Ж. Бизеның «Кармен»ын, А. Бородиндың «Кенәз Игорь», Х. Әхмәтовтың «Замандаштар» операларын ҡуя.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены.
* «Почёт Билдәһе» ордены.
* БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1949).
* БАССР-ҙың халыҡ артисы (1953).
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1955).
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1965).
* Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1969).

Мәғәфүр Хисмәтуллинға 1949 йылда «БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы», дүрт йылдан «БАССР-ҙың халыҡ артисы», тағы ике йылдан — Мәскәүҙә үткәрелгән Башҡортостан әҙәбиәте һәм сәнғәте көндәрендәге ҡаҙаныштарын иҫәпкә алып — «РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы», 1965 йылда «РСФСР-ҙың халыҡ артисы» тигән юғары исемдәр, ә 1969 йылда Салауат Юлаев исемендәге премия бирелә. Йырсы Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары менән бүләкләнә.

## Хәтер

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
**Башҡорт телендә**
* Рәшит Шәкүр. Арҙаҡлы башҡорттар. Ғилми-биографик очерктар. Тулыландырылған 2-се баҫмаһы. — Өфө: Китап, 2005. — 367 бит.
**рус телендә**
* Бициева Ф. Б. Незабываемый образ. — Уфа: Гилем, 2006. — 62 с.
* Магафур Хисматуллин // Сов. Башкирия. Уфа. 1955. 15 мая.
* Сподиков В. Концерты башкирских артистов // Сов. Татария. Казань. 1957. 9 февр.
* Хайруллин Р. Судьба певца // Сов. Башкирия. Уфа. 1961. 25 июля.
* Шафиков Г. Трепетная струна души // Ленинец. Уфа. 1963. 21 марта.
* Мясагутов Ш. Народный артист // Ленинец. Уфа. 1965. 2 марта.
* Шафиков Г. Жизнь, озаренная творчеством // Сов. Башкирия. Уфа. 1965. 3 марта.
* Шумская Н. Артист, любимый народом // МЖ. 1965. № 10. С. 24.
* Юбилей артиста // Сов. Башкирия. Уфа. 1965. 6 марта.
* Ахунзянов Т. Свидание с искусством // Сов. культура. 1973. 19 янв.
* Хайруллин Р. Магафур Хисматуллин. — Уфа., 1975. 46 с.
* Хайруллин Р. Многогранный талант // Сов. Башкирия. Уфа. 1975. 23 янв.
* Янгиров Р. Народный артист // Веч. Уфа. 1975. 8 авг.
* Хисматуллин Магафур Хисматуллович // Муз. энциклопедия. — М., 1982. Т. 6. С. 965.

## Һылтанмалар
* 
* статья в Башкирской энциклопедии
* Его называли «башкирским соловьем» (К 100-летию со дня рождения Магафура Хисматуллина)
* Җыр өчен яратылган зат