Шатунов Юрий Васильевич

**Шатунов Юрий Васильевич** (6 сентябрь 1973 йыл — 23 июнь 2022 йыл) — СССР һәм Рәсәй йырсыһы, «Ласковый май» төркөмөнөң элекке солисы.

## Биографияһы
Юрий Васильевич Шатунов 1973 йылдың 6 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Күмертау ҡалаһында Клименко Василий Владимирович (1.01.1950) һәм Шатунова Вера Гавриловна (27.01.1955 — 07.11.1984) ғаиләһендә тыуған. Атаһы менән әсәһе береһенә 23 йәш, икенсеһенә 18 йәш булғанда өйләнешә.. Атаһы улына ҡарата ҡырыҫыраҡ була, шуға күрә Юрий әсәһенең фамилияһында йөрөй, ә бәләкәйерәк сағында (дүрт йәшкә тиклем) Пятка ҡасабаһында (Күмертау ҡалаһы янында) әсәһе яғынан өләсәһе менән олатаһы — Шатунова Екатерина Ивановна (05.12.1924 — 26.11.2002) һәм Шатунов Гаврила Егорович (04.06.1923 — 20.01.1976) ғаиләһендә йәшәй.

Малайға өс йәш булғанда, уның атаһы менән әсәһе айырылыша, олатаһы вафат була, 1977 йылда Юрий әсәһе менән Савельевка ауылына күсеп китә. Күпмелер ваҡыттан һуң, әсәһе икенсе тапҡыр кейәүгә сыға. Әммә үгәй атаһы хәмер менән дуҫ була, шуға ла Юрий йыш ҡына өйҙән ҡаса, күбеһенсә өләсәһенә барырға тырыша.

1980 йылда Шатунов Көйөргәҙе районының Иҫке Отрада ауылы мәктәбенә уҡырға төшә, ләкин 1984 йылдың сентябрендә (был ваҡытта Юрийға 11 йәш тулған була) әсәһе ныҡлап ауырып китә һәм шул сәбәпле улын Күмертау ҡалаһының 2-се интернат-мәктәбенә күсерә, ә ике ай үткәс, 1984 йылдың 7 ноябрендә, Вера Шатунова йөрәк өйәнәгенән вафат була. Атаһы улының яҙмышына битараф ҡала, һәм Юрийҙы Төйлөгән ҡасабаһында йәшәгән инәһе Нина Гавриловна тәрбиәгә ала. Әммә Юрий унда ла өйҙән ҡаса башлай һәм 1984 йылдың ноябренән алып 1985 йылдың октябренә тиклемге осорҙа Башҡортостан һәм Ырымбур өлкәһе буйлап берәҙәк булып йөрөй.

1985 йылдың ноябрендә Ырымбурҙа Шатуновтың артабанғы яҙмышын хәл иткән комиссия ултырышы үтә. Унда Юрийҙы Аҡбулаҡ ҡасабаһы балалар йорто директоры Валентина Николаевна Тазекенова күреп ҡала. Ул үҫмер яҙмышына битараф ҡала алмай һәм, комиссия ҡарарына йоғонто яһап, малайҙы үҙе етәкләгән балалар йортона ебәреүҙәрен өлгәшә. 1986 йылдың октябрендә Тазекенованы Ырымбур ҡалаһының 2-се интернат-мәктәбенә директор итеп ҡуялар, һәм Юрий ҙа уның артынан был ҡалаға күсә. Ырымбур интернатында үҙешмәкәр сәнғәт түңәрәге етәксеһе Сергей Борисович Кузнецов менән таныша, һәм ошо ваҡыттан «Ласковый май» төркөмөнөң тарихы башлана.

### «Ласковый май»
1986 йылдың октябрендә Юрий музыка түңәрәге етәксеһе Сергей Кузнецов менән таныша, ул тап ошо ваҡытта үҙенең йырҙарын башҡарырҙай кеше эҙләгән була. Ә октябрь айында Сергей Кузнецов Юрий өсөн «Һалҡын ҡыштың кисе» тигән тәүге йырын ижад итә һәм тиҙҙән «Сит ҡалалағы һепертмә буран» тип аталған икенсе йырын яҙа, репетициялар башланып китә. **«Ласковый май»** төркөмөнөң беренсе составы шулай ойоша, бында Кузнецов һәм Шатуновтан тыш Вячеслав Пономарёв (бас-гитарала уйнай) һәм Сергей Серков (төҫлө музыка менән идара итә).

1986 һәм 1988 йылдарҙа төркөм интернаттағы дискотекаларҙа һәм урындағы «Орбита» мәҙәниәт һарайында ҙур уңыш менән сығыш яһай.

Тап ошо ваҡытта «Ласковый май» төркөмөнөң төп хиттары: «Аҡ раузалар», «Йәй», «Төн булһын», «Сал төн», «Йә, ниңә һуң», «Иреүсе ҡар» ижад ителә.

1988 йылда Кузнецов Балалар ижады йортонда «Ласковый май» төркөмөнөң тәүге альбомын яҙҙырта, бында уларҙың рәсми булмаған репетиция базаһы була, һәм шул көндө үк йырҙар яҙылған кассетаны тимер юл вокзалындағы киоскыға ҡалдырып китә.

1988 йылда СССР Мәҙәниәт министрлығының Мәскәү «Рекорд» популяр музыка студияһының «Мираж» төркөмө менеджеры булып эшләгән Андрей Разин поезда осраҡлы ғына «Ласковый май» төркөмө башҡарған йырҙы ишетеп ҡала. Ул шунда уҡ был йырҙы йырлаған малайҙы эҙләп табырға ҡарар итә. Разин беренсе станцияла уҡ поездан төшөп ҡала һәм кире яҡҡа табан юл тота. Бер нисә көндән Разин Ырымбурға килә, әммә Шатуновты тура килтерә алмай, сөнки ул тағы ла интернаттан ҡасҡан була. Шуға ла Мәскәүгә Константин Кузнецов менән Сергей Пахомов ҡына килә. Кузнецов Юрий Шатуновты Мәскәүгә сентябрь айында алып килә, һәм Бөтә союз берекмәһе «Рекорд» популяр музыка студияһында «Ласковый май» төркөмөнөң өр-яңы тормошо башлана. Юрийҙы һәм төркөмдөң ҡалған башҡарыусыларын Ырымбур интернатынан Мәскәүҙең 24-се һанлы интернатына күсерәләр, был интернат уларҙың йәшәү урыны һәм тәүге осорҙа студия булып та хеҙмәт итә.

1989 йылда Константин Кузнецов менән Сергей Пахомов төркөмдән китәләр, ә Андрей Разин төркөмдөң етәксеһе булып китә.

«Ласковый май» ғәйәт ҙур популярлыҡ яулай. Улар көнөнә һигеҙ, айына 40-тан ашыу концерт ҡуялар. Төркөмдөң эшмәкәрлек йылдарында 10-лап солист ҡатнаша. 1992 йылда Юрий Шатунов китеү менән, төркөм тарҡала.

### «Ласковый май»ҙан һуң, 1992—2010 йылдар
«Ласковый май»ҙан киткәндән һуң, Юрий Шатунов Германияға сығып китә һәм шунда тауыш режиссёрына уҡый. Был ваҡытта ул, айырым концерттар бирмәйенсә, студияла эшләү менән сикләнә. Күптәнге танышы Аркадий Кудряшов уның продюссоры вазифаһын башҡара.

1992 йылда Шатунов тәүге варианты «Бына май ҙа тамам» тип аталған соло альбомын яҙҙырта, һуңынан был альбомдың исеме «Беләһеңме» тип үҙгәртелә. Шулай уҡ «Утыҙынсыны юҡ итергә» фильмында йырсы эпизодик роль башҡара.

1992 йылда Юрий Шатунов А. Пугачёванан "Раштыуа осрашыуҙары"на ҡатнашыуға саҡырыу ала. Ул саҡырыуҙы ҡабул итә һәм беренсе тапҡыр сәхнәгә соло йырсыһы булараҡ аяҡ баҫа, был сығышында Юрий «Йондоҙло төн» йырын башҡара.

1993 йылдың 29 сентябрендә Шатуновтың йорт подъезында, йырсының күҙ алдында, уның иң яҡын дуҫы Михаил Сухомлиновты атып үлтерәләр.

1994 йылдың яҙында Рәсәйҙәге иң эре фирмаларҙың береһе булған «Russia PolyGram» тауыш яҙыу студияһы Юрий Шатуновҡа хеҙмәттәшлек тәҡдим итә. Һөйләшеүҙәр әллә ни күп ваҡытты алмай: артист бер нисә көндән Борис Зосимов менән контракт төҙөй. Башта «Йондоҙло төн», һуңынан «Теҙләнеү» йырҙарынына клиптар төшөрөлә, икенсе клибының премьераһы 1994 йылдың йәй аҙағында — көҙ башында үтә. Өсөнсө йыры — «Яттарҙың әрнеүе» буйынса ла клип төшөрөлә, ләкин плёнка боҙолғанлыҡтан, ул эфирға сыға алмай. 1994 йылдың сентябрендә Шатуновтың «Онотма» тип аталған яңы альбомының презентацияһы үтә. Ул башҡарған йырҙарҙың яртыһынан күберәге «Ласковый май»ҙың шағиры һәм композиторы Сергей Кузнецов тарафынан яҙылған.

1996 йылда Шатунов «Яһалма һулыш» исемле ремикстар альбомын сығара.

1999 йылда Иркутскиҙа Борис Рожанский студияһында Юрий Шатунов бер нисә өр-яңы йырын (демо версия) («Илама», «Һуңғы ҡар», «Төнгө вокзал», «Осраҡлы осрашыу», «Йәй үтте», «Ә төндәр ҡараңғы», «Һинең күҙ йәштәрең», «Хыял ғына ине», «Июль ямғыры») яҙҙыра, уларҙың барлығы тураһында йырсының фанаттары хатта белмәгән була. Был йырҙар Германияла, пират дискыһында ғына сығарылып, «Ласковый май 2000. Быны һин ишетмәнең әле!» тип исемләнә. Бында тупланған йырҙарҙың авторы — Константин Губин. Шатунов үҙе билдәләүенсә, был музыкаль материалдар, командала эшләү өсөн яңы аранжировщиктар эҙләгәндә урланған. Яңы йырҙарынан тыш, «пират» альбомына «Ласковый май» хиттарынан бер нисә ремикс та ингән.

2001 йылда «Май айын хәтерлә» тигән альбомы донъя күрә, унда төп хит булып «Онота» йыры тора.

2002 йылда «Сал төн» тип исемләнгән альбомы сыға, унда «Сал төн» һәм «Бала саҡ» йырҙарының яңы версияһы индерелгән. Был альбомға ҙур коммерция уңышы насип була. Бында элекке композицияларға ремейктарҙан тыш, хитҡа әйләнгән «Япраҡтар ҡойола» тигән йыры ла индерелә. Шул уҡ йылда Шатунов «Сал төн» йыры өсөн «Йыл йыры — 2002 йыл» бүләген ала.

2009 йылдың 18 сентябрендә Юрий Шатунов «Ласковый май» нәфис фильмы менән Рәсәй ҡалалары буйлап үткән турҙа ҡатнаша.

### 2010 йыл — хәҙерге ваҡыт
Юрий Шатунов «Бергә бәхетлеләр» сериалын төшөрөүҙә ҡатнаша.

2010 йылдың 1 мартында «Монолит» компанияһы «Ретро ФМ» радиостанцияһының мәғлүмәти ярҙамы менән Юрий Шатуновтың 1988−1989 йылдарҙағы үҙенсәлекле яҙмалары һәм уның шул ваҡыттағы иң матур фотосессияһы менән CD баҫтырып сығара. Бөтә яҙмалар ҙа тәүге тапҡыр цифрлана һәм цифр сифаты менән рәсми рәүештә донъя күрә. «Бала саҡ» хиты өсөн «Йыл йыры — 2009» маҡтау ҡағыҙы менән бүләклнә.