open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Олимпия уйындарында йөҙөү

Йәйге Олимпия уйындарында йөҙөү буйынса тәүге ярыштар 1896 йылда Афинала үткән Олимпиадала уҙғарыла һәм шул ваҡыттан алып һәр уйын программаһына индерелә. Был сарала тәүҙә ирҙәр генә сығыш яһай, ҡатын-ҡыҙҙар араһында ярыштар 1912 йылда Стокгольм ҡалаһында үткән Йәйге Олимпия программаһына индерелә.

2008 йылда Пекинда үткән Йәйге Олимпия уйындарында йөҙөү буйынса ярыштар беренсе тапҡыр асыҡ һыуҙа үткәрелә. Был спорт төрөндә 34 комплект миҙал уйнатыла.

## Ярыштар

### Ирҙәр

### Ҡатын-ҡыҙҙар

## Рекордтар
Халыҡ-ара олимпия комитеты йөҙөү буйынса бөтә 32 дисциплинала (2020 йылдан алып 35 дисциплина) Уйындарҙа күрһәтелгән иң яҡшы һөҙөмтәләрҙе олимпия рекорды тип таный.

## Миҙалдар иҫәбе (2016 йылдан һуң)

## Илдәр

## Һылтанмалар
* Плавание на официальном сайте Международного олимпийского комитета
АҠШ Олимпия уйындарында

АҠШ спортсылары Олимпиада тарихында иң күп миҙалдар яулай — бөтәһе 2500-ҙән ашыу, шул иҫәптән 1000-дән ашыуы — алтын. Бөтә йәйге һәм ҡышҡы Уйындар йомғаҡтары буйынса, шулай уҡ йәйге Уйындар йомғаҡтары буйынса, алтын, көмөш һәм бронза наградалар һаны буйынса ла алдынғылар рәтендә. Ҡышҡы уйындар йомғаҡтары буйынса Америка спортсылары дөйөм зачетта Норвегиянан ғына ҡалыша.

АҠШ беренсе тапҡыр 1896 йылда йәйге Олимпия уйындарында һәм 1924 йылда Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнаша. Олимпиада тарихында улар бер генә уйында ҡатнашмай: 1980 йылда ил етәкселеге сәйәси сәбәптәр арҡаһында Мәскәүҙә үткән йәйге уйындарға бойкот иғлан итә.

Олимпия уйындарында һәм спорттың күп төрҙәрендә АҠШ XX быуаттың икенсе яртыһында тик СССР (шулай уҡ 1970-се йылдарҙан ГДР менән) ярыша, ә XXI быуатта Йәйге Олимпия уйындарында һәм күп кенә йәйге спорт төрҙәрендә Ҡытай менән лидерлыҡ өсөн көрәшә.

Иң танылған олимпия чемпионы — Американың танылған йөҙөүсеһе Майкл Фелпс — 23 тапҡыр Олимпия уйындары чемпионы һәм 28 тапҡыр призеры.

## АҠШ-тағы Олимпия уйындары
АҠШ Олимпиаданы башҡа илдәргә ҡарағанда йышыраҡ ҡабул итә. 1932 йылда был илдә ҡышҡы һәм йәйге уйындар үткәрелә.

АҠШ Йәйге Олимпия уйындарын 4 тапҡыр ҡабул итә:
* Йәйге Олимпия уйындары 1904 Сент-Луиста;
* Йәйге Олимпия уйындары 1932 Лос-Анджелеста;
* Йәйге Олимпия уйындары 1984 Лос-Анджелесе;
* Йәйге Олимпия уйындары 1996 Атлантала
* Йәйге Олимпия уйындары 2028 Лос-Анджелеста

АҠШ-та Ҡышҡы Олимпия уйындары 4 тапҡыр үтә:
* Ҡышҡы Олимпия уйындары 1932 Лейк-Плэсидта;
* Ҡышҡы Олимпия уйындары 1960 Скво-Вэллиҙа;
* Ҡышҡы Олимпия уйындары 1980 Лейк-Плэсидта;
* Ҡышҡы Олимпия уйындары2002 Солт-Лейк-Ситиҙа.

## Миҙалдар иҫәбе

### Йәйге Олимпия уйындары миҙалдары

Шул иҫәптән ҡышҡы спорт төрҙәре буйынса ике миҙал — хоккей буйынса ярыштарҙа көмөш һәм 1920 йылғы йәйге Олимпия уйындарында фигуралы шыуыу буйынса ярыштарҙа бронза.

Шул иҫәптән 2012 йылда йәйге Олимпия уйындарында Халыҡ-ара олимпия комитеты һәм Халыҡ-ара көрәш федерацияһы (UWW) тарафынан 2012 йылғы Олимпия уйындары миҙалдарын яңынан бүлеү һөҙөмтәһендә ирекле стиль көрәше буйынса бронза миҙал һәм Тервель Длагнев (АҠШ) 2019 йылдың 26 июлендә уйындарҙың бронза призеры тип таныла.

### Ҡышҡы Олимпия уйындары миҙалдары

### Йәйге спорт төрҙәре буйынса миҙалдар

## 6 һәм унан күберәк олимпия алтын миҙалы яулаған АҠШ спортсылары

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Статистика на Sports-reference.com
* США на официальном сайте олимпийского движения
* 
* Олимпийский комитет США
Германия Олимпия уйындарында

Германия Олимпия уйындарында беренсе тапҡыр 1896 йылда Афинала ҡатнаша. Беренсе донъя һуғышын ойоштороу арҡаһында 1920 йылда Антверпендағы уйындарҙа һәм 1924 йылда Парижда үткән Уйындарҙа уға ҡатнашырға рөхсәт ителмәй.

Икенсе донъя һуғышынан һуң Германия өс айырым дәүләткә бүленә. 1947 йылда Лондон олимпиадаһына берҙәм команда ебәрергә маташыуҙар була, әммә союздаштар быға ҡаршы килә. Һөҙөмтәлә 1948 йылғы Уйындарҙа Германия командаларының береһе лә ҡатнашмай. Ниһайәт, 1949 йылда Көнбайыш Германияла Милли олимпия комитеты төҙөлгән, ул Германияның ике дәүләтен — Саар менән Германия Федератив Республикаһын үҙ эсенә ала. Саар протектораты 1956 йылға тиклем ғәмәлдә була, һуңынан Германия Федератив Республикаһына ҡушыла. Көнсығыш Германия хөкүмәте 1951 йылда үҙенең Милли олимпия комитетын ойоштора, әммә Халыҡ-ара олимпия комитеты тарафынан 1965 йылға тиклем ҡабул ителмәй. Мельбурнда, Римда һәм Токиола үткән Уйындарҙа Германия исеменән Германияның Берләшкән командаһы сығыш яһай. 1968 йылдан алып ГДР Олимпиадаларға үҙ аллы команда ебәрә башлай. 1989 йылда Берлин диуары емерелгәс һәм Германия бер дәүләткә берләшкәндән һуң, Олимпия уйындарында йәнә берҙәм Германия командаһы сығыш яһай башлай.

Олимпия уйындары Германияла өс тапҡыр үтә. Йәйге уйындар 1936 йылда Берлинда, 1972 йылда Мюнхенда үтә, ә 1936 йылда Ҡышҡы уйындар Гармиш-Партенкирхенда уҙғарыла.

Олимпия уйындарында сығыш яһау осоронда немец спортсылары йәйге Олимпия уйындарында 1304 һәм ҡышҡы уйындарҙа 377 олимпия миҙалы яуланы. Иң күп миҙалдарҙы улар еңел атлетика һәм йөҙөү буйынса ярыштарҙа яулай.

## Миҙалдар иҫәбе

### Йәйге Олимпия уйындарында миҙалдар

#### Йәйге спорт төрҙәре буйынса миҙалдар (ГЕР)

Таблицаға фигуралы шыуыу буйынса 1908 йылғы Йәйге Олимпия уйындарында яулаған ике миҙал — бер алтын һәм бер көмөш миҙал индерелмәгән.

#### Йәйге спорт төрҙәре буйынса миҙалдар (ГДР)

#### Йәйге спорт төрҙәре буйынса миҙалдар (ГФР)

#### Йәйге спорт төрҙәре буйынса миҙалдар (Берләшкән команда)

### Ҡышҡы Олимпия уйындарында миҙалдар

#### Ҡышҡы спорт төрҙәре буйынса миҙалдар (Германия)

Таблицаға фигуралы шыуыу буйынса 1908 йылғы Йәйге Олимпия уйындарында яулаған ике миҙал — бер алтын һәм бер көмөш миҙал индерелмәгән.

#### Ҡышҡы спорт төрҙәре буйынса миҙалдар (ГДР)

#### Ҡышҡы спорт төрҙәре буйынса миҙалдар (ГФР)

#### Ҡышҡы спорт төрҙәре буйынса миҙалдар (Германияның Берләшкән командаһы)

## Һылтанмалар
* Статистика на Sports-reference.com
* Германия на официальном сайте Олимпийского движения
* 
*  Олимпийская спортивная конфедерация Германии
Норвегия Олимпия уйындарында

Норвегия беренсе тапҡыр Олимпия уйындарында 1900 йылда (Парижда үтә) ҡатнаша һәм шул ваҡыттан алып, 1904 йылғы Сент-Луистағы уйындарҙан һәм 1980 йылғы Мәскәү уйындарынан тыш, һәр йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаша. Норвегия спортсылары ҡышҡы Олимпия уйындарында тәүге тапҡыр 1924 йылда Шамониҙа сығыш яһай һәм шул ваҡыттан алып һәр ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнаша.

Норвегия Олимпия уйындарында ҡатнашҡан осорҙа ҡышҡы уйындарҙа Австрия һәм Лихтенштейн менән бер рәттән йәйге уйындарға ҡарағанда күберәк миҙал яулай.

Норвегия Ҡышҡы Олимпия уйындарын ике тапҡыр ҡабул итә. Олимпиадалар Ослола 1952 йылда һәм 1994 йылда Лиллехаммерҙа үтә.

Олимпия уйындарында сығыш яһау осоронда Норвегия спортсылары йәйге Олимпия уйындарында 152 миҙал яулай: 56 алтын, 49 көмөш һәм 47 бронза. Ҡышҡы Олимпия уйындарында — 368 миҙал (132 алтын, 125 көмөш һәм 111 бронза). Ҡышҡы Олимпия уйындарында яуланған миҙалдар һаны буйынса ул Америкаға ҡарағанда күпкә алда. Туғыҙ тапҡыр (1924, 1928, 1936, 1948, 1952, 1968, 2002, 2018, 2022) норвегтар ҡышҡы Олимпия уйындарының рәсми булмаған миҙал таблицаһында беренсе була.

Күпселек миҙалдарҙы норвегтар саңғы уҙыштары һәм конькиҙа йүгереү спорты буйынса ярыштарҙа яулай. Саңғы уҙышында һәм саңғы икебәйгеһендә алтын наградалар иҫәбе буйынса беренсе урында.

Норвегия милли олимпия комитеты 1900 йылда ойошторола.

## Миҙалдар иҫәбе

### Йәйге Олимпия уйындары

### Ҡышҡы Олимпия уйындары

### Йәйге спорт төрҙәре буйынса миҙалдар

Таблицаға 1920 йылғы йәйге Олимпия уйындарында фигуралы шыуыу буйынса ярыштарҙа алынған 3 миҙал индерелмәгән.

### Ҡышҡы спорт төрҙәре буйынса миҙалдар

Исемлеккә 1920 йылғы йәйге Олимпия уйындарында фигуралы шыуыу буйынса ярыштарҙа алынған 3 миҙал индерелгән.

Бынан тыш, Осло ҡалаһында үткән 1952 йылғы ҡышҡы Олимпия уйындарында туплы хоккей уйындарында ҡатнашҡан Норвегия йыйылма командаһы икенсе урын ала.

## 4 һәм унан күберәк олимпия алтын миҙалы яулаусы Норвегия спортсылары

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* :ru:Список знаменосцев Норвегии на Олимпийских играх
* :ru:Норвегия на Паралимпийских играх
* :ru:Норвегия на Сурдлимпийских играх
* :ru:Норвегия на Универсиадах
* :ru:Норвегия на юношеских Олимпийских играх
* :ru:Норвегия на Европейских играх‎

## Һылтанмалар
* Статистика на Sports-reference.com
* Норвегия на официальном сайте Олимпийского движения
* 
*
Олимпия уйындарында саңғы ярыштары

Ҡышҡы **Олимпия уйындарында саңғы ярыштары** тәүге тапҡыр 1924 йылда Шамониҙа үткәрелә. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында ярыштар 1952 йылда Осло ҡалаһында үткән Олимпия уйындары программаһына индерелә.

## Ярыштар

## Дөйөм миҙал иҫәбе (2018 йылға тиклем)

## Һылтанмалар
* Лыжные гонки на Олимпийских играх
Олимпия уйындарында фехтование

Фехтование буйынса ярыштар тәүге тапҡыр 1896 й. Афинала үткән йәйге Олимпия уйындарында үткәрелә һәм шунан алып артабанғы һәр уйындарҙың программаһына индерелә. Башта ир-егеттәр генә ярыша, әммә 1924 йылда Парижда үткән йәйге Олимпия уйындарына ҡатын-ҡыҙҙар дисциплинаһы индерелә. Был спорт төрөндә ярышсылар өсөн 12 миҙал тупланмаһы әҙерләнгән.

Иң титуллы спортсы — итальян Эдоардо Манджаротти — барлығы 13 миҙалға эйә (6+5+2). Венгр Аладар Геревич иң күп алтын миҙал яулай — 7 (7+1+2).

## Ирҙәр




## Ҡатын-ҡыҙҙар




## Миҙалдар иҫәбе (2016 йылдан һуң)

## Илдәр




## См. также
* :ru:Список призёров Олимпийских игр по фехтованию (мужчины)
* :ru:Список призёров Олимпийских игр по фехтованию (женщины)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Фехтование на Олимпийских играх
Олимпия уйындарында бадминтон

**[[Йәйге Олимпия уйындары]]нда бадминтон буйынса ярыштар** тәүге тапҡыр 1992 йылда Барселонала йәйге Олимпия уйындарында үткәрелә һәм шунан алып артабанғы һәр уйындарҙың программаһына индерелә. Ярыштар тәүҙә ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында яңғыҙ һәм парлы разрядтарҙа уҙғарыла. 1996 йылда Атлантағы йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаш разрядта ярыштар ойошторола. Был спорт төрөндә 5 комплект миҙал уйнатыла.

Ярыштар программаһына индерелгәнгә тиклем бадминтон 1972 һәм 1988 йылғы йәйге Олимпия уйындарында күрһәтмә спорт төрө була.

## Ярыштар




## Миҙалдар иҫәбе (2020 йылдан һуң)

## Спортсылар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* :ru:Список призёров Олимпийских игр по бадминтону

## Һылтанмалар
* Бадминтон на Олимпийских играх
Олимпия уйындарында баскетбол

**Йәйге Олимпия уйындарында баскетбол** буйынса ярыштар тәүге тапҡыр 1936 йылда Берлиндағы йәйге Олимпия уйындарында үткәрелә һәм шунан алып артабанғы һәр уйындарҙың программаһына индерелә.

## Ярыштар призёрҙары

### Ирҙәр

#### Миҙалдар иҫәбе

### Ҡатын-ҡыҙҙар

#### Миҙалдар иҫәбе

### Илдәр

#### Ирҙәр

Сборная Сербии преемник сборных Союзной Республики Югославии (1918 г. — 04.02.2003 г.), Сербии и Черногории. Сборная России преемник сборной СССР (1917—1991). ФИБА при подсчёте медалей разделяет медали завоёванные СССР и Россией. А также при подсчёте медалей Югославии до 1992, Югославии после 1992 года и Сербии.

#### Ҡатын-ҡыҙҙар

Сербия йыйылма командаһы Югославия Республикаһының (1918 — 04.02.2003), Сербия һәм Черногория йыйылма командаларының вариҫы булып тора. Рәсәй йыйылма командаһы СССР йыйылма командаһының вариҫы була (1917-1991). ФИБА миҙалдарҙы иҫәпләгәндә СССР һәм Рәсәй, шулай уҡ 1992 йылда Югославия, 1992 йылдан һуң Югославия һәм Сербия яулаған миҙалдарҙы бүлеп иҫәпләй.

## Примечания

## Литература
* 
* 
* 

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* :ru:Список призёров Олимпийских игр по баскетболу

## Һылтанмалар
* Баскетбол на Олимпийских играх
Биатлон буйынса Олимпия уйындары призерҙары исемлеге

Биатлонда ҡышҡы Олимпия уйындарында, шулай уҡ хәрби патрулдәр уҙышында миҙал яулаған спортсыларҙың тулы исемлеге. Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн биатлонда тәүге ярыштар 1992 йылда Альбертвилдә үткәрелә.

## Ир-егеттәр

### Миҙалдарҙың дөйөм һаны

Әлеге ваҡытҡа 26 спортсы шәхси алтын наградалар яулаған. Шәхси — шәхси ярыштарҙа миҙалдар, командалар — команда ярыштарында, эстафеталарҙа, ҡатнаш эстафеталарҙа, һөҙөмтә — миҙалдарҙың дөйөм һаны. Таблицаға кәмендә 2 шәхси алтын наградаһы йәки кәмендә 5 миҙалы булған спортсылар индерелгән.
Куба Олимпия уйындарында

Куба Олимпия уйындарында тәүге тапҡыр 1900 йылда сығыш яһай. Милли йыйылма йәйге 28 Олимпиаданың 21-ендә ҡатнаша. Куба спортсылары ҡышҡы Олимпия уйындарында бер тапҡыр ҙа ҡатнашмай.

Куба йыйылма командаһы башлыса бокс, дзюдо һәм еңел атлетика буйынса 241 миҙал яулай. Куба Милли Олимпия комитеты 1926 йылда ойошторола һәм Халыҡ-ара олимпия комитетына 1954 йылда ҡабул ителә.

## Миҙалдар иҫәбе

### Йәйге Олимпия уйындарында миҙалдар

## Кәм тигәндә 4 олимпия алтын миҙалын яулаған Куба спортсылары

## Һылтанмалар
* Статистика на sports-reference.com
* Куба на сайте Международного олимпийского комитета
Бразилия Олимпия уйындарында

Бразилия беренсе тапҡыр 1920 йылда йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаша, шул ваҡыттан алып Бразилия спортсылары, 1928 йылғы йәйге уйындарҙан тыш, артабанғы һәр йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаша. Илдең йыйылма командаһы ҡышҡы Олимпия уйындарында 1992 йылдан ҡатнаша, әммә әлегә ҡышҡы дисциплиналарҙа бер миҙал да яулай алмай.

Бразилия вәкилдәре волейбол, елкән спорты, еңел атлетика, дзюдо, йөҙөү һәм пляж волейболы буйынса ярыштарҙа бөтәһе 150 миҙал яулай (37 алтын). Дөйөм алғанда, Бразилия Олимпия уйындарында алға бара: 1980 йылға тиклем бразилиялылар бер уйында ла өстән артыҡ миҙал яулай алмай, ә 1996 йылда 15 миҙалға эйә була, шул ваҡыттан алып улар һәр Уйындан кәм тигәндә 10 миҙал алып ҡайта.

Бразилия Олимпия комитеты 1914 йылда ойошторола.

Бразилияла 2016 йылда йәйге Олимпия уйындары ойошторола. Ул Рио-де-Жанейрола үтә. Был — Көньяҡ Америкала үткән тәүге Олимпия уйындары.

## Миҙалдар таблицаһы

### Йәйге Олимпия уйындары

### Ҡышҡы Олимпия уйындары

### Спорт төрҙәре буйынса миҙалдар

## Һылтанмалар
* Статистика на sports-reference.com 
* Бразилия на сайте Международного олимпийского комитета 
* Олимпийский комитет Бразилии
Шовинизм

**Шовинизм** () — донъяның башҡа халыҡтарын дискриминациялау, эксплуатациялау һәм ҡыҫырыҡлау хоҡуғын аҡлауҙы маҡсат итеп ҡуйған милли өҫтөнлөк идеологияһы. Шовинизм сит кешеләргә, сит ил кешеләренә, башҡа конфессия кешеләренә ҡарата дошманлыҡ йә нәфрәттең барлыҡҡа килеүенә һәм таралыуына булышлыҡ итә. Гетерономия һәм ксенофобия формаһының бер төрө.

Милли шовинизм шул иҫәптән бер халыҡ сиктәрендә лә сағыла ала, мәҫәлән, Өсөнсө республика осорондағы көньяҡ француздарға ҡарата шовинизм кеүек.

Шулай уҡ был термин йыш ҡына күсмә мәғәнәлә ҡулланыла һәм социаль, этник, дини ,енси-йүнәлеш, йәш һәм башҡа төрлө стереотиптарҙы, инаныуҙарҙы һәм ышаныуҙарҙыҙы аңлата, улар бер төр кешеләрҙең башҡаларға ҡарағанда «тулы булмауын» раҫлай.

## Иҫкәрмә

## Әҙәбиәт
* *[[Локшина, Слава Мироновна|Локшина С. М.]]* Краткий словарь иностранных слов. — 3-е изд. стереотип. — М.: «Советская энциклопедия», 1971. — 384 с.
Дәри

**Дәри** (دری) – Афғанстан тажиктары, һәзәрҙәр, шараймаҡтар, фарсыуан (фарсы телле халыҡ Афғанстан) һәм башҡа ҡайһы бер милли төркөмдәрҙең теле. Афғанстандың ике рәсми телдәренең береһе.

Башлыса уның төньяҡ һәм үҙәк провинцияларында таралған, Ҡабул, шулай уҡ төньяҡ Пакстан һәм көнсығыш Иран. Афғанстанда милли аралашыу теле тип һанала.

Һөйләшеүселәрҙең дөйөм һаны 12 миллиондан ашыу кеше (2011 йылғы баһа). Дәри телендә һөйләшеүселәр Афғанстан халҡының яртыһын тиерлек туған тел булараҡ тәшкил итә.

## Иҫкәрмәләр
Оттава

**Отта́ва** (  или [ˈɒtəwɑː], ) — Канаданың баш ҡалаһы. Онтарио провинцияһының көнсығыш өлөшөндә, ошо һәм Квебек провинцияларының сиге үткән Оттава йылғаһы ярында урынлашҡан. Оттава — ҙурлығы буйынса илдең дүртенсе, провинцияның икенсе ҡалаһы. Йылғаның Квебек яғында урынлашҡан Гатино ҡалаһы һәм ҡайһы бер башҡа муниципалитеттар менән бергә Оттава Милли баш ҡала өлкәһе составына инә.
  
Оттавала йәшәүсе халыҡтың һаны 2019 йылда миллионға етте, ә Оттава-Гатино агломерацияһы халҡы, 2021 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 1 миллион 488 мең кеше тәшкил итә. Ҡала менән мэр етәкселегендәге муниципаль совет идара итә. 2022 йылдан мэр вазифаһын Марк Сатклифф биләй. 

Ҡалаға 1820 йылда Ридо каналын төҙөгән һалдаттар һәм һөнәрселәр лагеры булараҡ нигеҙ һалына, ә 1850 йылда ул урман ҡырҡыусылар һәм ағас ағыҙыусылар ҡалаһы статусын ала. 1857 йылдың 31 декабренән Оттава — Канада провинцияһының, 1867 йылдан — Канада дәүләтенең баш ҡалаһы. Артабан ҡала транспорт һәм сәнәғәт үҙәге булараҡ үҫешә, Ә XX быуаттың икенсе яртыһында экологияны яҡшыртыуға йүнәлтелгән масштаблы үҙгәртеүҙәр кисерә.

XX быуат аҙағында һәм XXI быуат башында юғары технологиялар үҫеше үҙәгенә әйләнгән Оттава бер нисә тапҡыр «Төньяҡ Кремний үҙәне» титулына лайыҡ була. Канаданың баш ҡалаһы булараҡ Оттава — федераль власть структуралары һәм эре мәҙәни үҙәктәр, шул иҫәптән илдең төп музейҙары һәм Милли картиналар галереяһы урынлашҡан урын.

## Ҡала атамаһының килеп сығышы
Лагерь башта Ридо каналын төҙөү менән етәкселек иткән подполковник Джон Бай исеме менән Байтаун (Bytown) тип аталып йөрөтөлә. Уның нигеҙендә үҫеп сыҡҡан 
һәм Оттава йылғаһында урынлашҡан ҡала атамаһы 1854 йылда «Оттава» тип үҙгәртелә; «Оттава» гидронимы, үҙ сиратында, алгонкиндар төркөмөнә ҡараған индеец ҡәбиләһе исеменә барып тоташа.

## Тарихы
### Урындағы ҡәбиләләр һәм Европанан тәүге күсеп килеүселәр
Хәҙерге ваҡытта Оттава биләгән территорияла Европанан тәүге күсенеүселәр килгән мәлдә алгонкин ҡәбиләләре йәшәгән. Оттава йылғаһы буйҙарындағы төбәк һуңғы боҙлоҡ дәүеренән һуң Шамплен диңгеҙе аҫтында була. Ул, һайыға барып, сигенгән һайын яңы ерҙәргә боронғо ҡәбиләләр күсеп ултыра. Алты мең йыл элек үк йылға үҙәнендә, археологик ҡаҙыныуҙарҙан күренеүенсә, күрше халыҡтар менән әүҙем сауҙа иткән Һунарсылар һәм йыйыусылар көн иткән була. Уларҙың этник сығышы тураһында археологтар тәғәйен генә фекер әйтә алмаһа ла, мәҙәниәттәрен Америкаға Европалар килгән мәлдәге алгонкин мәҙәниәтенә оҡшата. 

## Иҫкәрмәләр
Буранғолова Ғәрифә Фәттәхетдин ҡыҙы

**Буранғолова Ғәрифә Фәттәхетдин ҡыҙы** (; 7 декабрь 1918 йыл—14 ноябрь 2002 йыл) — табип-нейрохирург-ғалим. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, медицина хеҙмәте подполковнигы. Медицина фәндәре докторы. 1-се (1985) һәм 2-се (1944) дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Ғәрифә Фәттәхетдин ҡыҙы Буранғолова 1918 йылдың 7 декабрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районының Иҫке Турай ауылында тыуған. Сәмәрҡәнд педагогия академияһын, Мәскәү медицина институтын тамамлағандан һуң ике йыл Учалы ҡала дауаханаһының баш табибы булып эшләй. 1941 йылда Ғәриф Буранғолов маршал Толбухин Фёдор Иванович етәкселегендәге армия ҡарамағындағы хәрби госпиталдең өлкән нейрохирургы итеп тәғәйенләнә, Сталинград окоптарынан алып Европаның алыҫ сиктәренә тиклем армия ғәскәрҙәре менән яу юлы үтә: Румыния, Болгария, Югославия, Венгрия һәм Австрия ерҙәрен нацистарҙан азат итеүҙә ҡатнаша.

Һуғыш йылдарында Ғарифә Буранғолова биш меңдән ашыу ҡатмарлы операциялар башҡара. Һуғыштан һуң академик Николай Бурденко исемендәге Баш хәрби госпиталдә эшләй. 1956 йылда РСФСР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының санитар авиация табибы булып эшкә күсә. 1958 йылда ул авиаһәләкәттә осрай, клиник үлем кисерә. Ун йыл дауамындағы инвалидлыҡтан һуң, яңынан эшкә ҡайта. Педагогия фәндәре академияһының киске психология факультетын тамамлап, нейропсихолог һөнәрен ала. Ғарифә Буранғолова 2002 йылдың 14 ноябрендә вафат була һәм Мәскәүҙә ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены ()
* 1-се Ватан һуғышы ордены (1985)
## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

## Сығанаҡтар
Пинкевич Альберт Петрович

**Пинкевич Альберт Петрович** ( — 25 декабрь 1937 йыл) — педагог-ғалим. Хәҙерге Санкт-Петербург ҡалаһындағы А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университетын ойоштороусы һәм уның тәүге ректоры (1918—1920), хәҙерге Екатеринбург ҡалаһындағы А. М. Горький исемендәге Урал дәүләт университетын ойоштороусы һәм уның тәүге ректоры (1920—1921). Педагогия фәндәре докторы (1935), профессор. Сәйәси золом ҡорбаны.

## Биографияһы
### Бала сағы һәм үҫмер йылдары, уҡыуы
Альберт Петрович Пинкевич 1884 йылдың 5 ғинуарында (иҫке стиль буйынса 1883 йылдың 24 декабрендә Рәсәй империяһының Өфө губернаһы Өфө өйәҙенең (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Иглин районының) Орондо ауылында тыуған. Уның атаһы поляк дворяны Пётр Маркович Пинкевич Польшалағы 1863—1864 йылдарҙағы ихтилалда ҡатнашҡаны өсөн Уралға һөргөнгә ебәрелгән була, әсәһе Эмма Альбертовна (ҡыҙ фамилияһы Бюлова) — Германиянан килеп, Урал заводтарында эшләгән ҡорал оҫтаһының ейәнсәре. Католик йолаһы буйынса суҡындырыла, һәм уға Альберт-Адам исеме бирелә.

1893—1902 йылдарҙа Өфө гимназияһында уҡый, уны көмөш миҙалға тамамлай һәм Ҡазан университетының физика-математика факультетындағы тәбиғи фәндәр бүлегенә уҡырға инә. Студент йылдың  йылдарында бер нисә экспедицияла ҡатнаша:  1903 йылдың йәйендәге оҙайлы экскурсия ваҡытында Волга йылғаһы буйлап кәмәлә Ҡазандан Сызранға тиклем ағып төшөп, үҫемлектәр донъяһын һәм геология объекттарын өйрәнә, ә 1904 һәм 1905 йылдарҙа Ҡазан тәбиғәтте өйрәнеүселәр йәмғиәте йүнәлтмәһе буйынса геологик экспедицияларҙа була.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
* 
* 
* 

## Һылтанмалар
* 
* Пинкевич Альберт Петрович
Ѓ (кирил хәрефе)

**Ѓ, ѓ** (**ѓе**) ― македон әҙәби теленең алтынсы хәрефе, бер фонеманың аллофондары булып һаналған  тигән өндәрҙе билдәләй ала. Әйтелеше бер-береһенә тап килмәгәнгә ҡарамаҫтан, серб телендәге Ђ хәрефен транслитерациялау өсөн дә йыш ҡулланыла, мәҫ. шәхси исемдәрҙә:  – . 

Башҡа бер нисә хәреф менән бер рәттән, АСНОМ-дың Тел комиссияһы ултырышында, тауыш биреү һөҙөмтәһендә (тауыштарҙың 9-ы риза, 2-һе ҡаршы) 1944 йылдың аҡъюлай (декабрҙең) дүртенсе көнө  македон әлифбаһына индерелде; **Ђ** хәрефен туранан-тура серб алфавитынан алыу хупланманы – бының сәйәси сәбәптәре лә булды, әйтелештәге айырма ла иҫәпкә алынды. **Ѓ** хәрефе Г хәрефенә барып тоташа, уныһы юнан (боронғо грек) Гама (Γ γ) хәрефенән сығарылған, ә юнан телендәге хәреф Финикия яҙыуындағы „гимель“ хәрефенән алынған. **Ѓ**  хәрефе, этимологик күҙлектән йомшаҡ Д өнөн билдәләгәнлектән, **Г** хәрефенән һуң түгел, ә **Д**  хәрефенән һуң килә – йәғни әлифбала серб телендәге **Ђ** хәрефе менән береш урын тота.

Был хәреф билдәләгән фонема тарихи йомшаҡ Д өнөн билдәләгән өсөн, ҡәрҙәш болгар һәм урыҫ телдәрендә тап ошо йомшаҡ Д-ға тап килергә мөмкин: ( –  , ,  – , ), айырым осраҡтарҙа болгар телендә шул йомшаҡлыҡ юғалыуы ла бар ( – , ).

Йомшаҡ „г“ өнө ҡары славян *dj өн ҡушылмаһына тап килгән осраҡта, сиркәү славян, һуңынан болгар һәм урыҫ телдәрендәге *жд* өн ҡушылмаһына тап килә ала: ( – ,  – , ).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Ҝ
* Г
* Ґ

## Әҙәбиәт

* Кочев, Иван, Иван Александров. *Документи за съчиняването на „македонския книжовен език“* // Македонски преглед (Macedonian review). Списание за наука, литература и обществен живот. Година XIV, книга 4 (София, 1991). Стр. 17. ISSN 0861 – 2277.
Бәдәш

**Бәдәш** (**Ташлыйылға**; ) — Рәсәй Федерацияһы Пермь крайының Көйәҙе муниципаль округындағы ауыл. 

## Географик урынлашыуы
Ауыл округтың көньяҡ өлөшөндә Көйәҙе ҡасабаһынан туранан-тура көньяҡ-көнсығышҡа табан яҡынса 2 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. 

## Климаты
Климаты уртаса континенталь. Ҡыш оҙайлы, ҡарлы. Ғинуарҙа уртаса температура −14…−15 °C. Йәй уртаса йылы. Иң йылы ай — июль. Июлдә уртаса температура +18,5 °C. Уртаса йыллыҡ температура +2,1 °C тәшкил итә. Июль температураларының абсолют максимумы +38 °C, ә минималь +2 °C етә. Вегетация осороноң оҙайлығы (температура +5 °C юғарыраҡ) 155 көндән 165 көнгә тиклем тирбәлә, ҡырауһыҙ осор 110 көндән 130 көнгә тиклем тирбәлә. Һауа температураһы 10 °C юғары булған осор 125 көн дауам итә. Яуым-төшөм уртаса 450-550 мм. Беренсе ҡырауҙың уртаса датаһы — 20 сентябрь. Ҡар ҡатламы октябрь аҙағында ноябрь башында урынлаша һәм йылына уртаса 170-190 көн тора. Беренсе ҡар япмаһының уртаса барлыҡҡа килеү датаһы — 18 октябрь. Март айына ҡарҙың ҡалынлығы 60-70 сантиметрға етә.

## Тарихы
Бәдәш (Бадашка) ауылы элек Ташлыйылға тип аталған. 1912-1913 йылдарҙағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Иҫке Ҡайпан ауыл йәмғиәте составында булған Ташлыйылға ауылында 21 йортта 129 аҫаба башҡорт (61 ир-егет һәм 68 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән. 1917 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Ташлыйылға ауылында 25 йорта 135 башҡорт иҫәпкә алынған. 1920 йылғы совет халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Ташлыйылға ауылында 23 йортта 125 башҡорт йәшәгән. 

Башҡортостан АССР-ының Бөрө кантоны, 1930 йылдан Яңауыл районы, 1935 йылдан Тәтешле районы составында була. РСФСР Юғары Советы Президиумының 1940 йылдың 16 апрелендәге указына ярашлы, Башҡортостан АССР-ы Тәтешле районынан Маныш, Ташлыйылға һәм Кесе Солод ауылдары Молотов өлкәһенең (хәҙерге Пермь крайының) Көйәҙе районына күсерелә.

2006 йылдан 2020 йылға тиклем ауыл Көйәҙе ауыл биләмәһе составына инә. 2020 йылдың майында муниципаль берәмек бөтөрөлгәндән һуң Көйәҙе муниципаль округының ябай тораҡ пункты статусына эйә.

## Халҡы
2002 йылда 170 кеше йәшәгән, шуларҙың 66% — татарҙар, 27% — татарҙар. 2010 йылда 167 кеше иҫәпкә алынған.

## Иҫкәрмәләр
Тоҡомбәтов Сәйфулла Ғүмәр улы

**Тоҡомбәтов Сәйфулла Ғүмәр улы** (? — 1853 йыл) — ғалим. Ғәрәп-фарсы телдәре буйынса кандидат (1849). Башҡорттарҙан тәүгеләрҙән булып телдәр буйынса кандидат ғилми дәрәжәһенә эйә була.

## Биографияһы
Тоҡомбәтов Сәйфулла Ғүмәр улының ҡайҙа тыуыуы билдәһеҙ. Ф. М. Сөләймәнов мәғлүмәттәре буйынса, Тоҡомбәтовтар нәҫеле сығышы менән Ырымбур өйәҙе (хәҙерге Башҡортостандың Ейәнсура районы) Ҡужанаҡ ауылынан булыуы мөмкин. Атаһы — есаул Ғүмәр Тоҡомбәтов 1828—1829 йылдарҙа 9-сы башҡорт кантоны башлығы булып хеҙмәт итә. Һуңынан ғәскәри старшина чинына, шәхси дворян титулына лайыҡ була. 

Сәйфулла Тоҡомбәтов башта Ырымбур хәрби училищеһында, ә 1836 йылдан Ҡазан ҡалаһының 1-се гимназияһында белем ала. 1843—1847 йылдарҙа Ҡазан Император университеты фәлсәфә факультетының ғәрәп-фарсы телдәре бүлегендә уҡый һәм тик «бишле» билдәләре менән тамамлай.

1849 йылдың мартында ғәрәп-фарсы телдәре буйынса кандидат ғилми дәрәжәһенә лайыҡ була һәм диплом ала.

Башҡорт ғәскәре канцелярияһында бүлек башлығының ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Баш ауыртыуы һөҙөмтәһендә тома һуҡырая.

1853 йылда вафат булған.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
*
Йәндүрина Гөлназ Радик ҡыҙы

**Йәндүрина Гөлназ Радик ҡыҙы** (10 июнь 1961 йыл) – ветеран-уҡытыусы. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы (2008 йыл).

= Биографияһы =
1910 йылдың 10 июнендә Мәсетле районы Яңы  Мишәр ауылында тыуған.

1968 – 1975 йылдарҙа Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбендә уҡый.

1976 – 1980 йылдарҙа – Мәсәғүт педагогия училищеһында уҡый.

1980 – 1985 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының  филилогия факультетында белем ала. 

1985 йылда Һөләймән һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эш башлай. 

1988 йылдан алып Ләмәҙтамаҡ  урта мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы  булып эшләй. 

1988 – 1992 йылдарҙа тәрбиәүи эштәр буйынса директор урынбаҫары вазифаһын башҡара. 1996 – 2009 йылдарҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының район методик берекмәһен  етәкләй.

Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының 1 Бөтә Рәсәй сьезы делегаты (2019)/

  Эш стажы – 38 йыл.

Мәсетле районының Ҡотош ауылында йәшәй.

= Уҡытыусылар династияһы =
Әсәһе- Зиннурова (Вәлиәхмәтова) Сания Вәлиәхмәт ҡыҙы

Үҙе(шәхес)- Йәндүрина(Зиннурова) Гөлназ Радик ҡыҙы

Ҡыҙы- Ғатаулина (Йәндүрина) Лариса Фәнил ҡыҙы

= Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре =
* "Рәсәй Федерацияһының иң яҡшы уҡытыусыһы" конкурсы еңеүсеһе(2007);
* Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (2000 йыл)
* Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы(2008 йыл);
* Хеҙмәт ветераны(2011 йыл) 

## Мәктәпте көмөш, алтын  миҙалға тамамлаусы уҡыусылары

* Фәтихов Сәлих Заһир улы –  2003 йылғы сығарылыш. БДУ, физика фәндәре кандидаты.
* Хафизова Әлфирә Әкрәм ҡыҙы, БДАУ, ФСБ хеҙмәткәре.
* Хәйбуллина Рәфилә Илдар ҡыҙы, БДПУ, химия -  биология уҡытыусыһы.
* Йәндүрина Гөлфиә Фәнил ҡыҙы, 2010 йылғы сығарылыш.  БДАУ, инженер – технолог
* Шәрипова Миләүшә Айвар ҡыҙы -  УТИС, технолог
* Юсупов Ильнур Ильшат улы - СФБГУ, биолог

= Гөлназ Радик ҡыҙының уҡытыусы һөнәрен  һайлаусы уҡыусылары =
* Сәйфуллина Наилә Наиль ҡыҙы. БДПУ, филология факультеты
* Мөхәмәтова Гөлфиә Айҙар ҡыҙы- БДУ, филфак
* Йосопова Миләүшә Фәрүәз ҡыҙы – БДУ, филфак
* Ишмөхәмәтова Эльвира Хажиәхмәт ҡыҙы, БДПУ, башфак
* Таһирова Лилиә Вәрис ҡыҙы – БДПУ, башфак
* Ҡотлоев Самат Рәшит улы- БДУ, журналистика факультеты
* Йосопова Гөлнәзирә Вәғиз ҡыҙы – БДУ, филфак
* Шафикова Алия Рәис ҡыҙы – БДУ, филфак
* Фатихова Алия Мансур ҡыҙы – БДПУ, башфак
* Шафикова Гөлнәзирә Фәрүәз ҡыҙы – БДУ, филфак
* Ғәлләмова Динара Дим ҡыҙы – БДУ, филфак
* Ғәлләмова Лариса Дим ҡыҙы – БДПУ, башфак
* Шафикова Гольнария Тимерхан ҡыҙы – БДПУ, башфак
* Зәбихуллина Миләүшә Мансур ҡыҙы – БДПУ, география уҡытыусыһы.
* Йоносова Раушания Ратмир ҡыҙы – БДМУ-ла  рус теле уҡытыусыһы.

= Сығанаҡтар =
* Мечетлинский район Республики Башкортостан: энциклопедия / Редкол.: Ю. Ю. Султанов (гл.ред.), Н. Ф. Ахкамова (сост.), Г. К. Бикташева (отв.ред.) и др. — Уфа: Мир печати, 2010. — 284 с.:илл. ISBN 978-5-9613-0148-9
* Научно-педагогический и методический ежемесячный журнал "Башҡортостан уҡытыусыһы" ("Учитель Башкортостана") №8, 2008. 1-96 ISSN 0134-336X
Торлаҡ‐гражданлыҡ төҙөлөшө

**Торлаҡ‐гражданлыҡ төҙөлөшө** — граждандар тәғәйенләнешендәге биналар һәм ҡоролмалар төҙөү менән шөғөлләнгән төҙөлөш тармағы. **Торлаҡ‐гражданлыҡ төҙөлөшө** — төҙөлөштөң производствоға ҡарамаған өлкә объекттарын — торлаҡ йорттар, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт учреждениелары, административ биналар, сауҙа, йәмәғәт туҡланыуы, спорт ҡоролмалары һ.б. төҙөүгә һәм реконструкциялауға махсуслашҡан тармағы. Торлаҡ йорттар һалыу менән бергә мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт учреждениелары, халыҡҡа коммуналь һәм көнкүреш хеҙмәттәре күрһәтеү предприятиялары селтәрен булдырыу, территорияларҙы йәшелләндереү һәм төҙөкләндереү буйынса ҡала төҙөлөшө бурыстары хәл ителә.

## Дөйөм мәғлүмәттәр
Торлаҡ-граждандар төҙөлөшө граждандар тәғәйенләнешендәге объекттар төҙөү менән шөғөлләнә, күперҙәр, шоссе юлдары, тимер юлдары һәм вокзалдар, тиҙ йөрөшлө ҡала транспорты системалары, тоннелдәр, аэропорттар, сәнәғәт предприятиелары, торлаҡ йорттар һәм административ биналар, ҡунаҡханалар, гараждар, монументтар, плотиналар, причалдар, каналдар, һыу юлдары, ирригация системалары, һыу үткәргестәр һәм һыуҙы эшкәртеү ҡоролмалары, сүп-сарҙы эшкәртеү системалары, сәнәғәт һәм коммуналь ағынты һыуҙар, ярҙы нығытыу ҡоролмалары, электр тапшырыу линиялары һ. б. объекттарҙы үҙ эсенә ала.

Торлаҡ-гражданлыҡ төҙөлөшө ихтыяждары ҡулланылған материалдарҙың үҙенсәлектәре, рельеф үҙенсәлектәре, шул иҫәптән тупраҡ характеристикаһы һәм төрлө гидравлик параметрҙар кеүек тикшеренеүҙәрҙе талап итә.. Граждандар төҙөлөшө өлкәһенә архитектура, ирригация, транспорт, тупраҡ фәне, геодезия, гидрология, шулай уҡ төрлө эксплуатация шарттарында, шул иҫәптән ер тетрәү ихтималлығы булған зоналарҙа төҙөлөш техникаһы инә.

Торлаҡ-гражданлыҡ төҙөлөшө барышында төҙөлгән объекттар капиталь һәм ваҡытлыса булырға мөмкин. Беренсеһенә проект-смета документацияһында ҡаралған һәм төҙөлөп ятҡан комплекстың айырылғыһыҙ өлөшө булған бөтә биналар һәм ҡоролмалар ҡарай. Төҙөлөш-монтаж эштәре үткәрелгән ваҡытта төҙөлгән биналар һәм ҡоролмалар ваҡытлыса тип иҫәпләнә. Был ваҡытлыса инеү юлдары, көнкүреш биналары һәм башҡа объекттар булыуы мөмкин, улар төҙөүселәргә бөтә эш осоронда кәрәкле шарттар булдырыу өсөн тәғәйенләнгән. Төҙөлөш тамамланғандан һуң ваҡытлыса объекттар һүтелергә һәм территориянан сығарылырға тейеш.

## Иҫкәрмәләр
Зиннурова ( Вәлиәхмәтова) Сания Вәлиәхмәт ҡыҙы

**Зиннурова ( Вәлиәхмәтова) Сания Вәлиәхмәт ҡыҙы** (20 июль 1932 йыл –30 май 2018 йыл) -ветеран-уҡытыусы, хеҙмәт ветераны.

= Биографияһы =
1932 йылдың 20 июлендә Мәсетле районы Әбдрәхим ауылында тыуған. 1941 йылда Әбдрәхим ете йыллыҡ мәктәбенә уҡырға бара. 1948 йылда Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбенең 8 – се класында уҡыуын дауам итә. 1951 йылда аттестат ала. 1952 йылда Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбендә өлкән пионервожатый булып эш башлай. 1970 йылда Мәсәғүт педагогия училищеһын тамамлай. Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбендә башланғыс кластар уҡытыусыһы, тәрбиәсе булып эшләй.  Төрлө йылдарҙа актив агитатор, ҡатын – ҡыҙҙар советы ағзаһы була. Юғары ( Верховный) советҡа заседатель итеп һайлана. “Мәсетле тормошо” район гәзитендә штаттан тыш хәбәрсе була. 
Намыҫлы хеҙмәте өсөн район мәғариф бүлегенең  Маҡтау ҡағыҙҙарына, «Хеҙмәт  ветераны» миҙалына  лайыҡ була. 1987 йылда хаҡлы ялға сыға. Эш стажы – 35 йыл.

= Маҡтау ҡағыҙҙары һәм бүләктәре =

* Мәсетле районы мәғариф бүлегенең  күп һанлы Маҡтау ҡағыҙҙары
* «Хеҙмәт  ветераны» миҙалы

= Уҡытыусылар династияһы =
Үҙе (шәхес)-  **Зиннурова ( Вәлиәхмәтова)   Сания  Вәлиәхмәт ҡыҙы**

Ҡыҙы- **[[Йәндүрина Гөлназ Радик ҡыҙы|Йәндүрина]] (Зиннурова) Гөлназ Радик ҡыҙы**

Ейәнсәре- **Ғатауллина (Йәндүрина) Лариса Фәнил ҡыҙы**

= Сания Вәлиәхмәт ҡыҙының  төрлө йылдарҙа уҡытҡан уҡыусылары =
* Хәйбуллина Гөлшат Ризван ҡыҙы – башланғыс кластар уҡытыусыһы
* Каева Юлиә Данис ҡыҙы – рус теле уҡытыусыһы
* Лоҡманова Ильгизә – китапханасы
* Диникаев Ирек Усман улы – табип 
* Зарипов Айрат Янсур улы – философия фәндәре докторы
* Ҡолмөхәмәтов Фәрит Фазыльян улы –уҡытыусы
* Ғәлимов Азамат Әнүәр улы – тарих уҡытыусыһы 
* Абдрахманов Илдар  - инженер
* Ғималов Наил Юрис улы - уҡытыусы
* Камалова Резеда Нәғим ҡыҙы – уҡытыусы
* Мөхәмәтова Мәрйәм  Рәхимьйән ҡыҙы  - уҡытыусы
* Низамов Рифат  - табип, Башҡорт Дәүләт медицина университетын тамамлаған
* Зиннурова Кимая Радик ҡыҙы-  Златоуст индустриальный техникум
* Хафизова Мөршиҙә Рим ҡыҙы- Шәфҡәт туташы, Стерлетамаҡ мед. училищеһы
Вена аш-һыуы

**Вена аш-һыуы** () — Венаның ҡала аш-һыуы. Вена аш-һыуы йыш ҡына Австрия аш-һыуына тиңләштерелә, әммә бөтә ил буйынса вена аш-һыуы элементтары таралған булһа ла, ҡайһы бер төбәктәр үҙҙәренең уникаль рецептарын һаҡлап ҡалған. Вена аш-һыуының үҙсәнлеген тәү сиратта кофе мәҙәниәте, «Захер» торты етәкселегендәге иҫ киткес мельшпайзе, һыйыр ите ашамлыҡтары һәм хойригер ризыҡтары тәьмин итә.

## Тарихы
Вена аш-һыуы традицияһы бер нисә сығанаҡтан барлыҡҡа килгән. XVII быуат башынан итальян аш-һыуының йоғонтоһо көслө була (мәҫәлән, билдәле шницель,моғайын, милан сығышлылыр), ә XVIII быуатта француз этикеты һәм теле менән бер рәттән француз аш-һыуы модаға инә. «Вена аш-һыуы» термины () тәүге тапҡыр немец ашнаҡсы китаптарында XVIII быуат аҙағында барлыҡҡа килә. XIX быуаттың икенсе яртыһынан ашнаҡсы китаптарына венгр, чех, поляк, итальян, йәһүд, көньяҡ славян аш-һыуы элементтары инә башлай.

## Типик ризыҡтар һәм аҙыҡ-түлек

* Һыйыр ите һурпаһына төрлө ингредиенттар өҫтәлә: фриттатен (йоҡа һыҙаттарға киҫелгән ҡоймаҡтар) — фриттанзуппе йәки фледлезуппе, бакербзе (ваҡ ҡыҙҙырылған ҡамыр киҫәктәре) — бакербзензуппе, бауырҙан кнёдл йәки клецки, фи́шбойшельзуппе (балыҡ һурпаһы).
* Тафельшпиц (тәмләткестәр менән бешерелгән һыйыр ите)
* Картуф салаты менән вена шницеле
* Гуляш
* Бойшель  (быҙау үпкәләренән һәм ҡайһы берҙә башҡа эсәктәрҙән эшләнгән рагу)
* Бакхендль (панировкала (икмәк менән уратылған) венса тауыҡ)
* Цвибельростбратен — һуған менән ҡыҙҙырылған һыйыр ите (ростбиф)
* Ваниллеростбратен — атамаһына ҡаршы, һарымһаҡ менән ҡыҙҙырылған ростбиф (һыйыр ите), ваниль менән түгел
* Ҡыҙҙырылған картуф
* Ростбиф төрҙәре(һуған соусы, һарымһаҡ, бекон һәм шампиньондар менән)
* шва́йнебратен (ҡыҙҙырылған сусҡа ите) һәм тоҙланған кәбеҫтә
* Вена сосискалары
* Вена икмәге
* Кайзершмаррн
* Слива менән повидло
* Гермкнёдль  — повидло (джэм) менән тултырылған, мак һәм ваниль соусы менән ҡуйылған татлы күмәс
* Алма штруделе
* Нәҙек ҡоймаҡтар
* «Захер» торты
* Керәндән төрлө тәмләткестәр (алма, ваҡланған һәм еүешләнгән күмәстәр һ. б.), мәҫәлән, алма керәне.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* Ewald Plachutta, Christoph Wagner: *Die gute Küche*. ISBN 3-7015-0310-9
* Albert Kofranek: *Die gute Wiener Küche*.
* Franz Maier-Bruck: *Das große Sacher-Kochbuch. Die österreichische Küche*. ISBN 3-929626-27-6
* Adolf und Olga Hess, Peter Kirischitz: *Wiener Küche*. ISBN 3-902397-26-8
* Meindl-Dietrich, Lechner: *Kochbuch für ländliche Haushalte*. ISBN 3-7040-1967-4
* Eva Mayer-Bahl u. Karl Schuhmacher (Verf.), Josef Zauner (Hrsg.): *Das große Buch der österreichischen Mehlspeisen. Süße Traditionen von der Kaiserzeit bis heute*; München: BLV, 1997, ISBN 3-405-15175-9)
* Karl Duch: *Handlexikon der Kochkunst Band 1*, Trauner-Verlag, vollst. überarb. 19. Aufl. Juli 2002, ISBN 3-85487-340-9.
* Eduard Mayer u.a.: *Wiener Süßspeisen*, Rudolf Trauner Verlag, 11. Auflage 2002, ISBN 3-85320-359-0.
* 
* 
* 

## Һылтанмалыр
* Кузнецова Е. К. Лучшие рецепты мировой кухни. — М.: ОЛМА-ПРЕСС Инвест, 2004. — с. 191: ил. ISBN 5-94848-158-1
* Die Welt: Венская кухня радикально своенравна
*
Кейтлин Девер

**Кейтлин Рошель Девер** (; 21 декабрь 1996 йыл) — америка актрисаһы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* kaitlyndever.com
* Кейтлин Девер — IMDb
Йәндүрин Фәнил Фәғил улы

**Йәндүрин Фәнил Фәғил улы** (9 июль 1961 йыл)- уҡытыусы,  хеҙмәт ветераны.

= Биографияһы =
1961 йылдың 9 июлендә Мәсетле районы Һөләймән ауылында тыуған. 1968 йылда – Һөләймән башланғыс мәктәбендә, 1972 – 1975 йылдарҙа Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбендә уҡый. 1976 йылда Златоуст ҡалаһында профтехучилищела белем ала. 1981 – 1982 йылдарҙа армия сафында Германияла хеҙмәт итә. 1983 – 1986 йылдарҙа Өфө автотраспорт техникумында уҡый.   Нуриманов исемендәге колхозда инженер – механик булып эшләй. 2002 йылдан Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбендә технология, ИЗО, ОБЖ фәндәрен уҡыта. 2006 йылда  Бөрө дәүләт социаль – педагогия академияһының технология факультетын тамамлай. 2004 – 2019 йылдарҙа технология уҡытыусыларының район методик берекмә етәксеһе. Юғары категориялы уҡытыусы. Педагогик стажы – 22 йыл. Дөйөм стажы – 40 йыл.
Эстерхази (торт)

**«Эстерха́зи»**  — Венгрияла, Австрияла һәм Германияла популяр булған баҙам (миндаль) һәм шоколадлы торт. 1848—1849 йылдарҙағы революция осоронда Венгрияның сит ил эштәре министры кенәз Пал Антал Эстерхази хөрмәтенә аталған.

Эстерхази торты миндаль, аҡ май һәм он өҫтәп, туҡылған аҡһым массаһынан бешерелгән һәм коньяк өҫтәп, бер-береһенә майлы крем менән тоташтырылған биш ҡатламдан (корж) тора. Торттың өҫкө өлөшө аҡ шәкәр глазураның ҡалын ҡатламы менән ҡапланған, унда шыйыҡ шоколад менән Эстерхази торттарына хас селтәрле һүрәт төшөрәләр.

## Әҙәбиәт

## Һылтанмалар

* myhungary.net:«Эстерхази» торты
* gastronom.ru:«Эстерхази»  торт рецепты
*
ISO 3166-2:RU

**ISO 3166-2:RU** — Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы һәм башҡа халыҡ-ара ойошмалар ҡарарҙары нигеҙендә Рәсәй Федерацияһы составындағы административ субъекттарҙың геокодтарын билдәләүсе Халыҡ-ара стандартлаштырыу ойошмаһы стандарты. Рәсәйгә ҡағылышлы ISO 3166 стандартының төркөмсәһе булып тора. Рәсәй. Административ-территориаль берәмектәр геокодтары ике өлөштән тора:ISO 3166-1 Alpha2 стандарты буйынса ике характерлы ил коды (Рәсәй өсөн — **[[.ru|RU]]**) һәм дефис аша яҙылған  өҫтәмә ике код (ғәҙәттә республика статусына эйә булған субъекттар өсөн ҡулланыла) йәки өс символ (ғәҙәттә бөтә башҡа статустар өсөн ҡулланыла). Өҫтәмә код транслитерация принцибы буйынса өлкәләр, республикалар, крайҙар, округтар һәм ҡалалар атамаһына ярашлы, әммә кодтың уникаль булыуы шарты менән барлыҡҡа килә. 

## Рәсәй геокодтары

**<big>*</big>**Әгәр әлеге ваҡытта ГОСТ 7.67 яңыртылһа, Рәсәй Федерацияһының яңы территориялары түбәндәге билдәләрҙе алыр ине: RU-SEV (Севастополь), RU-CRI (Ҡырым Республикаһы), RU-DON (ДХР) һәм RU-LUG (ЛХР), әммә бындай үҙгәрештәр булмау сәбәпле, яңы территориялар өсөн геокодлау юҡ.

## Рәсәй сик буйы дәүләттәренең геокодтары

* Норвегия — ISO 3166-2:NO (көнбайышта),
* Финляндия — ISO 3166-2:FI (көнбайышта),
* Эстония — ISO 3166-2:EE (көнбайышта),
* Латвия — ISO 3166-2:LV (көнбайышта),
* Литва — ISO 3166-2:LT (көнбайышта),
* Польша — ISO 3166-2:PL (көнбайышта),
* Беларусь — ISO 3166-2:BY (көнбайышта),
* Украина — ISO 3166-2:UA (көнбайышта),
* Грузия — ISO 3166-2:GE (көньяҡта),
* Әзербайжан — ISO 3166-2:AZ (көньяҡта),
* Ҡаҙағстан — ISO 3166-2:KZ (көньяҡта),
* Ҡытай — ISO 3166-2:CN (көньяҡта),
* Монголия — ISO 3166-2:MN (көньяҡта),
* Төньяҡ Корея — ISO 3166-2:KP (көньяҡта),
* АҠШ — ISO 3166-2:US (көнсығышта (диңгеҙ сиге)),
* Япония — ISO 3166-2:JP (көньяҡта (диңгеҙ сиге)).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* ISO 3166-2
* ISO 3166-1
* Рәсәй Федерацияһы Субъекттары

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* 
* Рәсәй Геокодтары
Яфет

**Яфет** ( *Yép̄eṯ*, pausa *теле* יָפֶת‎ *Yā́p̄eṯ*;  **; )  — *Башланмыш китабында* Нухтың өс улының береһе, унда ул Нухтың иҫерек булыуы һәм Хамдың ҡарғауы тураһындағы хикәйәлә роль уйнай, ә һуңынан Халыҡтар таблицаһында Эгей диңгеҙе, Анатолия һәм башҡа урындарҙағы халыҡтарҙың ата-бабаһы булып тора. Урта быуат һәм иртә хәҙерге европа традицияларында ул европа халыҡтарының ата-бабаһы тип һаналған, шул уҡ ваҡытта ислам традициялары уның вариҫтары иҫәбенә ҡытай халҡын да индерә.

## Этимологияһы
Яфет (יפת‎ *y-p-t*) атамаһының мәғәнәһе бәхәсле. Атамаһының мәғәнәһенә ике мөмкин булған сығанаҡ бар::

- әрәмей теленән алынған тамыры פתה (p-т-һ), оҙонайтырға/киңәйтергә мәғәһендә

- йәһүди теленән алынған тамыры יפה (y-p-һ), матур мәғәнәлә, шулай исем "мутарлыҡ" аңлата алған.

## Тоҡомдары

Яфеттың 7 балаһы булған: Ғүмәр, Магог, Мадай, Яван, Тувал, Мешех һәм Тирас. Ғүмәрҙең улдары: Ашкеназ, Рифат һәм Тоғарма. Явандың ул-нәҫелдәре: Элиша (Елиса), Таршиш, Киттим (Кипр утрауында йәшәүселәр) һәм Доданим (Родос утрауында йәшәүселәр).

## Иҫкәрмәләр
Эльде (ҡала)

**Ольде** () Германиялағы ҡала, Төньяҡ Рейн-Вестфалия ере.

Мюнстер административ округына буйһона. Варендорф районы составына инә. Халҡы(2010 йылдың 31 декабренә ҡарата)  29 276 кеше тәшкил итә. Майҙаны - 102,63 км². Рәсми коды — *05 5 70 028*.

Ҡала 4 ҡала районына бүленә.

Ольде ҡалаһы 890 йылда документтарҙа «Ulithi im Dreingau» булараҡ билдәле була.

1457 йылда ҡала тулыһынса тиерлек янғындан юҡҡа сыға.
1498 йылда тергеҙелгәндән һуң, Ольдала 750-гә яҡын кеше иҫәпләнә. 1605 йылда ҡалала 18 йорт, амбар һәм ратушаға зыян килтергән йәнә янғын була.

1800 йылда Ольдала өсөнсө янғын була, уның һөҙөмтәһендә ҡаланың бөтә биналарының 2/3 өлөшө юҡҡа сыға.
1847 йылда Ольдала Минден-Кёльн тимер юл линияһы төҙөлә башлай. Шул уҡ ваҡытта ҡаланың индустрияллаштырылыуы башлана

Ольдала XVII быуат уртаһынан алып 1938 йылға тиклем йәһүд общинаһы була. Ольде бургомистры 1941 йылда Ольдены «йәһүдтәрҙән азат итеү» теләгенән ҡәтғи рәүештә ҡалған йәһүдтәрҙе депортациялауҙы һорай.

1970—1971 йылдарҙа Летте һәм Зюнингхаус Ольдаға ҡушыла; 1975 йылда Штромберг Ольда составына инә.

2001 йылда Ольда ҡалаһында баҡсаларҙың ер күргәҙмәһе үткәрелә, ул Төньяҡ Рейн-Вестфалиялағы бөтә осорҙарҙа уҙғарылған баҡса ер күргәҙмәләре араһынан иң уңышлыһы була, уны ҡарарға 2,2 миллиондан ашыу кеше килә. «Сәскәләр тылсымы һәм балалар хыялдары» күргәҙмәнең төп темаһы була. Ҡала паркының бер өлөшө күргәҙмә территорияһына инә, һуңынан парктың ошо өлөшө «Дүрт миҙгел паркы» тип атала.

## Фотографиялар

Файл:Wappen_niesky.png| 
Файл:03_burgstrasse_img_0158.jpg| 
Файл:06_burgplatz_nord_img_0590.jpg| 
Файл:09_mallinckrodthaus_ost_img_0140.jpg| 
Файл:22_kreuzkirche_sued_ost_img_0569.jpg| 


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* http://www.oelde.de Официальная страница
Хосият Рөстәм

**Хосият Рөстәм** (*Хосият Рөстәмова*; 19 март 1971, Чуст районы, Үзбәк ССР-ы), шағир, тәржемәсе, күп сценарийҙар авторы. Хосият Рөстәм "kitob dunyosi" гәзитенең баш мөхәррире булып тора. 2022 йылдан Ул үзбәкстанда бөтә донъя колумбия шағирҙары хәрәкәте координаторы булып тора. 2015 йылдың 18 ноябрендә Лондонда hertfordshire Press Awards әҙәби премияһын тапшырыу тантанаһында Хосият Рөстәмованың "Rangli koʻz yoshlar" шиғыры "TCritics' Choice" наградаһына лайыҡ була.

## Биографияһы
1971 йылда Наманган өлкәһе Чуст районы Олмос ауылында тыуған. 1993 йылда Ташкент дәүләт университетының (Хәҙерге Үзбәкстан милли университеты) журналистика факультетын тамамлай.

2003 йылда Үзбәкстан Милли университетының үзбәк филология факультетының юғары әҙәбиәт факультетында уҡый. 2021 йылдан Айова Университетында Халыҡ-ара яҙыусыларҙың Америка программаһы вәкиле булып тора.

## Наградалары
Хосият Рөстәм 2004 йылда Үзбәкстан Республикаһы Президенты Тарафынан "Shuhrat" (Дан) миҙалы менән бүләкләнә. Ул төрлө халыҡ-ара шиғриәт фестивалдәрендә ҡатнаша һәм 2012 йылда Бурсала үткән халыҡ-ара шиғриәт конкурсында беренсе урынды яулай. 2015 йылда Ул Әзербайжан Микаил Мушфик премияһына, 2020 йылда Халыҡ - ара Нурангиз ГУН шиғри премияһына, ә 2021 йылда Халыҡ - ара Рәсүл Реза премияһына лайыҡ була.

НИЗАМИ Гәнжәүи исемендәге дека әҙәбиәт институты 2017 йылда Хосият Рөстәмде "Әзербайжан һәм Үзбәкстан араһында фәнни һәм әҙәби мөнәсәбәттәр өлкәһендәге эшмәкәрлеге өсөн "Почет Ордены менән бүләкләй. 2018 йылда Таиландта халыҡ-ара әҙәби фестивалендә юғары шиғри награда ала. 2003 йылда Ул Үзбәкстан Яҙыусылар союзы ағзаһы, ә 2019 йылдан - Әзербайжан яҙыусылар Союзы ағзаһы.

2021 йылда Наджи нааман халыҡ-ара премияһы лауреаты.

2021 йылда Рәсәй яҙыусылар Союзының алтын витязь престижлы премияһына лайыҡ була.

2022 Наджи Наамандың Мәҙәни фонды (FGC), Ливанда урынлашҡан халыҡ-ара ойошма, хосият Рөстәмде мәҙәниәт буйынса илсе тип иғлан итә.

## Ул ҡатнашҡан саралар
Шиғырҙарҙан тыш, Хосият Рөстәм яҙыусы һәм драматург булараҡ бик күп хикәйәләр, пьесалар һәм сценарийҙар яҙа. 2015 йылда Үзбәкстандың иң ҙур театрҙарының береһе Булған Мукими исемендәге академия музыкаль-драма театрында режиссер, Үзбәкстандың Халыҡ артисы мирза Азизовтың "күктә һыймай Торған Ҡош" пьесаһы ҡуйыла.

Режиссер Хилал Насимов 2016 йылда "Гилам" хикәйәһе мотивтары буйынса яҙылған "Аджал джодуси"сценарийын төшөрә. Тәржемәсе сифатында Ул Үзбәк теленә Марина Цветаева, Евгений Евтушенко, Анна Әхмәтова, Борис Пастернак, Рәмиз Ревшан, Нигор Рефибейли, Реза Хәлил, Нәжип Фазил Кисакюрек, Фазил хюсни дагларжа һәм башҡа күп кенә донъя шағирҙарының шиғырҙарын тәржемә итә. 2015 йылдан Ул "Kitob dunyosi"журналының баш мөхәррире булып тора. Хосият Рөстәмдең шиғырҙары 30-ҙан ашыу телгә тәржемә ителгән, ә уның китаптары күп кенә сит илдәрҙә баҫылған.

## Иҫкәрмәләр
Рамаева Нина Пантелеевна

**Рамаева Нина Пантелеевна** (14 март 1929 йыл— 2019 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, 1968—1986 йылдарҙа Дәүләкән аяҡ кейеме фабрикаһы директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған туҡыу һәм еңел сәнәғәт хеҙмәткәре (1981). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971), Октябрь Революцияһы (1974) һәм Халыҡтар Дуҫлығы ордендары () кавалеры. Дәүләкән районы һәм Дәүләкән ҡалаһының почётлы гражданы (1998).

## Биографияһы
Нина Пантелеевна Рамаева 1929 йылдың 14 мартында Башҡорт АССР-ы хәҙерге Дәүләкән районы Сидоровка ауылында ябай колхозсылар ғаиләһендә тыуып үҫкән. Башланғыс мәктәптә Балто-Ивановка ауылында уҡый, һуңынан Поляковка ете йыллыҡ мәктәбендә уҡыуын дауам итә. Бала сағы һәм мәктәп йылдары ауыр һуғыш йылдарына тура килә.

Һуғыштан һуң ул Дәүләкәнгә килә һәм тәүҙә район элемтә үҙәгенә эшкә инә. 1947 йылдан Дәүләкән аяҡ кейеме фабрикаһына деталдәр киҫеүсе-өйрәнсек булып эшкә урынлаша. Фабрика етәкселеге уны Мәскәүгә өс айлыҡ курстарға уҡырға барырға йүнәлтмә бирә. Һуңынан Нина Пантелеевна киске мәктәптең һигеҙенсе класына, артабан Өфө туҡыу һәм еңел сәнәғәт техникумының ситтән тороп уҡыу бүлегенә уҡырға инә. Мәскәүгә икенсе тапҡыр аяҡ кейеме тегеү нескәлектәренә өйрнеү курстарына уҡырға бара. Эшендә алған белемемен ҡулланырға өйрәнә, эш тәжрибәһен хеҙмәттәштәре менән уртаҡлаша. Ойоштороу оҫталығы, йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашыуы, башҡаларға иғтибары коллективтың ихтирамын яулай. Комсомол ойошмаһы секретары, һуңынан предприятиеның партия ойоштороусы итеп һайлана. Егерме йыл дауамында Н. П. Рамаева урта кимәлдәге барлыҡ техник хеҙмәттәр аша үтә. 1968 йылда фабрика директоры итеп тәғәйенләнә
Нина Пантелеевна 18 йыл аяҡ кейеме тегеүселәр коллективын етәкләй. Күп йылдар рәттән Дәүләкән аяҡ кейеме фабрикаһы тармаҡтың өлгөлө предприятиеһы булып һанала. Коллективтың ыңғай тәжрибәһе бөтә илгә тарала. Балалар өсөн сифат билдәһе менән күп һанлы аяҡ кейеме Бөтә Рәсәйгә билдәлелек ала. Фабрика етәксеһе бер нисә тапҡыр Дәүләкән ҡала советы депутаты итеп һайлана.

1986 йылда Нина Пантелеевна хаҡлы ялға сыға. 2019 йылда Дәүләкән ҡалаһында вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Дәүләкән районы һәм Дәүләкән ҡалаһының почётлы гражданы (1998)
Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971),

Октябрь Революцияһы ордены (1974),

Халыҡтар дуҫлығы ордены ()

Уның наградалары араһында һигеҙ миҙал бар, улар араһында иң беренсеһе һәм үҙе өсөн иң ҡәҙерлеһе — «Хеҙмәт отличиеһы өсөн» миҙалы (1966).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

## Һылтанмалар
* Муниципальный район Давлекановский район Республики Башкортостан/ Рамаева Нина Пантелеевна
* / Золотая строка в истории края/ Рамаева Нина Пантелеевна
Шәрипова

**Шәрипова**

* Шәрипова Гөлсәсәк Тәбрис ҡыҙы — башҡорт театр актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2008)
* Шәрипова Зәйтүнә Яхъя ҡыҙы — ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, балалар яҙыусыһы, телевизион тапшырыуҙар авторы һәм алып барыусыһы
* Шәрипова Әҡлимә Мансур ҡыҙы - БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре