Ҡырғыҙ-Миәкә

**Ҡырғыҙ-Миәкә** () — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы татар ауылы, район үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 7473 кеше булған.
ОКАТО коды — 80244850001.

**Ауыл исеменең килеп сығышы тураһында**

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
 
* Өфө — 198 км
* Аксёново тимер юл станцияһы — 43 км.
* Мәскәү — 1343 км.
Өфөнән көньяҡ‑көнбайышҡа 190 саҡрым һәм Аксёнов тимер юл станцияһы көньяҡ‑көнсығышҡа табан 43 саҡрым алыҫлыҡта Ҡырғыҙ‑Миәкә йылғаһы буйында, Ҡырғыҙ‑Миәкә—Бишбүләк, Ҡырғыҙ‑Миәкә—Стәрлебаш, Ҡырғыҙ‑Миәкә—Тәтер‑Арыҫлан—Стәрлебаш, Шишмә—Аксёнов—Ҡырғыҙ‑Миәкә автомобиль юлдарында урынлашҡан.

## Тарихы
1930—1963 йылдарҙа һәм 1965 йылдан һәм Миәкә ауыл Советы үҙәге. 
XVI—XVII быуаттарҙа Башҡортостандың Миәкә районы урынлашҡан көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә (Дим һәм Өршәк йылғалары араһында) мең ҡәбиләһе башҡорттары йәшәгән. 1767 йылда Илсекәй-Мең улусы башҡорттары менән килешеү буйынса Хөрәмша Мостаев етәкселегендәге Ырымбур губернаһы Бөгөлмә идаралығының Келәүле һәм Мансур ауылдарынан 23 йорт крәҫтиәндәре үҙҙәренең ерҙәренә күсеп килә. 1770 йылдарҙа аҫабалыҡтарының бер өлөшөн һатыу тураһында килешеү төҙөлә.
1779 йылдың 29 июнендә сауҙагәр ҡәлғәһе төҙөлә. Үҙ улусының тарихын яҡшы белгән, Бакир Таймаҫов һөйләүенсә, шулай уҡ халыҡты ер, урман майҙандарын, иҫәпкә алыу буйынса икенсе ревизия ваҡытында ер үлсәүселәр «Ҡырғыҙ ҡыҙы» тип яҙылған ҙур таш плитаға һәм Сурҡатау битләүендәге ҙур булмаған зыяратҡа иғтибар иткән. Был исемһеҙ йылғаны Ҡырғыҙлы , Диома йылғаһын — Дим йылғаһына, Ҡоромсай йылғаһын Миәкә йылғаһы тип үҙгәртеүгә (Ҡырғыҙ-Миәкә йылғаһының һул ҡушылдығы) сәбәп була. Ауыл урыны итеп исемһеҙ йылғаның тамағынан Ҡырғыҙ-Миәкә йылғаһының һул ярын һайлағандар. Яҡында күлдәр һәм һаҙлыҡтар күп була. Старшина Таймаҫовтың кәңәше буйынса ауыл Ҡырғыҙ-Миәкә тип аталған. Ауыл 23 ихатанан торған, 138 кеше йәшәгән. 1800 йылда — улус үҙәге. 1783 йылда ауылда законлы рәүештә 35 хеҙмәтле татар һәм типтәр йәшәгән. Ҡырғыҙ-Миәкәлә 310 кеше теркәлгән. 1762 йылдағы ревизияла улар Дәүләтшә, Боғҙан, Умәр кеүек башҡа ауылдарҙа теркәлә. Халыҡтың дөйөм һаны 345 кешегә етә. Ҡырғыҙ-Миәкәлә 310 кеше теркәлгән.
Бер класлы министрлыҡ урыҫ-башҡорт (1905 йылда татар) училищеһы, малайҙарҙы 4 йыллыҡ уҡытыу менән. 1905 йылда земство мәктәбе тип аталған. 2 мәсет, баҙар, 2 бакалея кибете, мөгәзәй булған. 1911 йылда 10 койкалыҡ земство дауаханаһы урынлашҡан булған, ауырыуҙарҙы земство табибы Х. Н. Васильев дауалаған. Улус старшинаһы Уруст Йыһаншин йәшәгән (1915 йыл).

1899—1900 йылдарҙа земство мәктәбендә билдәле башҡорт яҙыусыһы Ғариф Ғүмәр белем бирә. Халҡы (мең кеше): 1859 йылда 710 кеше, 1870 йылда 875 кеше, 1885 йылда 1825 кеше, 1917 йылда мишәрҙәр — 2319, 1920 йылда — 2467 кеше, 1999 йылда — , 2006 йылда 2734 ихатала — 8043 кеше. Татарҙар, башҡорттар йәшәй (2002).

## Иҡтисад һәм социаль өлкә
Ҡасабала 2 дөйөм белем биреү мәктәбе, «Дружба» ЯСЙ-һы, «Ерлыковское» ЯСЙ-һы, «Сытырбаш» ЯСЙ-һы, урман хужалығы, «Молзавод» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Миәкә балыҡ компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, 5 балалар баҡсаһы, район мәҙәниәт һарайы, спорт-һауыҡтырыу комплексы, үҙәк район дауаханаһы, район элемтә үҙәге, Рәсәйҙең Һаҡлыҡ банкы филиалы, «Уралсиб» банкы, пионерҙар йорто, музыка мәктәбе, сәнғәт мәктәбе, район китапханаһы, 2 парк, Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында тыуған Бөйөк Ватан һуғышы геройҙарына статуялары менән һәләк булғандар исемлеге менән сквер бар.

## Урамдары
Исемдәре:

1 Май тыҡрығы ()

8 Март урамы ()
 
9 май урамы ()
 
Абдуллина урамы ()

Аҡмуллы урамы ()

Аҡмуллы тыҡрығы ()

Аҡтуғанов урамы ()

Алмалыҡ урамы ()

Көнсығыш урамы ()

Высоковольтная урамы )

Ғариф Ғүмәр урамы ()

Ғ.Туҡай урамы ()

Гагарин урамы ()

Тау урамы ()

Ғөбәйҙуллин урамы ()

Дуҫлыҡ урамы ()

Завод урамы ()

Йондоҙ урамы ({{lang-ru|Звездная (улица)})} 

Аҫылгәрәй Нафиҡов урамы ()  

Ғәлләнур Бохараев урамы () 

Хәсәнйән Солтанов урамы () 

Шакир  Сатыев урамы ()  

Шифа Рәжәпов урамы () 

К.Маркс урамы  () 

Калинин урамы  () 

Шишмә урамы  () 

Комаров урамы  ()

Коммунальная  урамы () 

Комсомол  урамы  ()

Корнеев  урамы  ()  

Космонавттар урамы ()  

Крупская урамы  () 

Мәҙәниәт һәм ял паркы  () 

Лазурная урамы  () 

Ленин урамы  

Урман урамы  () 

Йәйге лагерь урамы  () 

Болон урамы  () 

М.Ғафури урамы ( ) 

М.Горький урамы  () 

Магистраль урамы  

Максимча урамы () 

Матросов  урамы  () 

Тыныслыҡ  урамы ()   

Йәштәр урамы () 

Муса Йәлил урамы ()  

Надежда урамы () 

Яңы урам () 

Октябрь урамы  () 

Ғәлиәнур Бохараев территорияһы () 

Беренсе май урамы () 

Пионер  урамы  () 

Тыныслыҡ  урамы () 

Ялан урамы  () 

Правда урамы () 

Пролетарская  урамы () 

Пушкин урамы  () 

Эшселәр урамы (({{lang-ru|Рабочая (улица })) 

Йәйғор урамы () 

Таң урамы  () 

Йылға урамы  () 

Шишмә  урамы ( 

Рәсәй урамы () 

Миләшле  урамы  (() 

С.Юлаев  урамы  () 

Яҡты урам ()

Ирек  урамы () 

Сирень урамы () 

Мал зыяраты территорияһы () 

Совет урамы (() 

Ҡояшлы урамы () 

Спорт урамы () 

Дала урамы  ) 

Төҙөлөш урамы () 

Собханҡолов урамы  ()  

Т.Йәнәби  урамы () 

Тербунская  урамы () 

Сәскә урамы () 

Чапаев  урамы () 

Мәктәп урамы () 

Мәктәп тыҡрығы () 

Шоссе урамы  () 

Юбилей урамы () 

Көньяҡ урам () 

Ясная урамы  () 

## Билдәле шәхестәре
* Абдуллин Мансур Һиҙиәт улы (15.09.1919—8.06.1996), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, педагог. Еңел артиллерия полкының орудие командиры, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1943). Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1980), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1970).
* Вәлиев Иршат Ғәли улы (1.08.1928—12.10.1997), башҡорт театр актёры. Башҡорт АССР‑ының халыҡ артисы (1984).
* Вәлиева Зөмәрәт Таһир ҡыҙы (15 март 1923 йыл — 29 ғинуар 1998 йыл) — ғалим-физиолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1976), профессор (1977).
* Вәлиева Лилиә Әнүәр ҡыҙы (26 май 1952 йыл) — ғалми-фармаколог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. 2003 йылдан  Башҡортостан Республикаһының фармакологтар йəмғиəте рəйесе. Медицина фәндәре докторы (1999), профессор (2000).
* Ғүмәров Ғариф Мортаза улы (псевдонимы Ғариф Ғүмәр; 10 декабрь 1891 йыл — 18 август 1974 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Беренсе донъя һәм граждандар һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1971). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1955).
* Дәүләтшин Марат Булат улы (3.01.1951), хеҙмәт ветераны, ғалим-инженер-төҙөүсе. Башҡортостан Республикаһы Торлаҡ төҙөлөшө фондының элекке генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының 2-се саҡырылыш (1999—2003 йылдар) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Техник фәндәр кандидаты. Рәсәйҙең почётлы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе, хәрби төҙөлөш отличнигы. 
* Садиҡов Минегәрәй Шәнгәрәй улы (17 апрель 1947 йыл)- Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
* Шакиров Дамир Фәйез улы (1956), ғалим-гигиенист. Медицина фәндәре докторы (2002), профессор (2006). 1982 йылдан (өҙөклөк менән) Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы; 1991—1993 йылдарҙа Өфөләге «Биос» предприятияеһының өлкән ғилми хеҙмәткәре.
* Әлибаева Зәйтүнә Рәхмәтулла ҡыҙы (1922—1942) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир.
* Әхмәҙиев Тамимдар Хажиғәли улы (1923—2001), ғалим-тарихсы. Тарих фәндәре кандидаты (1969). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1983).

## Видеояҙмалар һәм матбуғатта
*  Ҡырғыҙ-Миәкә. Тәбиғәт ҡомартҡылары

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Киргиз-Мияки на портале «Генеалогия и Архивы»
* 
*Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий стр.443 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.