open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хөснөтдинов Фәтих Салауат улы

**Хөснөтдинов Фәтих Салауат улы** (31 ғинуар 1957 йыл — 30 июнь 2020 йыл) — мәҙәниәт хеҙмәткәре, актер. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007).

## Биографияһы
Фәтих Салауат улы Хөснөтдинов 1957 йылдың 31 ғинуарында Башҡортостандың Баймаҡ районы Өмөтбай ауылында тыуған . 1972 йылда Магнитогорск техник һөнәрселек училищеһын тамамлай һәм металлургия комбинатында хеҙмәт юлын башлай.

Магнитогорск ҡалаһында йәшәү дәүерендә, башҡорт театр студияһы һәм «Йәшлек» бейеү ансамбле хаҡында ишетә. Йыр — моңға ынтылған егет беренселәрҙән булып студияға бара. Ул унда талантлы бейеүсе, концерттарҙы оҫта алып барыусы булараҡ таныла. 1977—1979 йылдарҙа Совет армияһында хеҙмәтен тултырып ҡайтып, эшен дауам итә. Тик ғаиләгә фажиғә килә. Әбйәлил районы юлында ҡалаға йөк машинаһында эшкә китеп барыусы Фәтихтең, Йәнгелдән мотоцикл менән ҡунаҡтан ҡайтып килгән әсәһенең күҙ алдында атаһын йәшен ата. Атаһының аяныслы үлеме Фәтихте ҡара ҡайғыға батҡан әсәһенең янына, ауылға ҡайтырға мәжбүр итә.

Ике йыл Өмөтбай ауыл клубында эшләй. 1979—1984 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институтында белем ала. Уҡыуын тамамлаға? 1984—1987 йылдар Баймаҡ мәҙәниәт йортонда директор булып эшләй. 1987 йылдан Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай драма театрында директор урынбаҫары булып, 1987 йылдың сентябренән Октябрҙең 40 йыллығы исемен йөрөткән мәҙәниәт йорто директоры, ә 1989 − 1999, 2005—2011 йылдарҙа «Легендалар һәм риүәйәттәр» исемле башҡорт театр студияһын етәкләй. 2004—2005 йылдан «Сулпан» балалар театры һәм Сибай филармонияһының директоры вазифаһын башҡара. 2001—2004 йылдар администратор булып эшләй. Хөснөтдиновтың инициативаһы менән Башҡортостанда берҙән-бер булған «Сулпан» балалар театры, Сибай дәүләт филармонияһы асыла.

«Ф. С. Хөснөтдинов театр коллективын йәш көстәр менән тәьмин итеү маҡсатында Өфө дәүләт сәнғәт институтында һәм Сибай сәнғәт колледжында махсус курстар булдырыуға өлгәште. Театрҙың матди — техник базаһын нығытыуға, хеҙмәткәрҙәренең көнкүреш шарттарын яҡшыртыуға ла етди иғтибар бүлә. Ул алсаҡ киң күңелле булыуы менән хөрмәт һәм абруй ҡаҙанды», — ти уның коллегалары.2020 йылдың 30 июнендә вафат була,Өмөтбай ауылында ерләнә.

## Сәхнәлә тыуҙырған образдар
* «Таһир менән Зөһрә» спектаклендә — Таһир образы
* Ә.Атнабаевтың «Балаҡайҙарым» пьесаһындә — Дамир
* З.Биишеваның «Мөхәббәт һәм нәфрәт» драмаһында — Аҙнағол
* Р.Ханнановтың «Алтын браслет» пьесаһында төп ролде башҡара

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007)
* Фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн Рәсәй, Башҡортостан Хөкүмәтенең, ҡаланың, райондың Маҡтау ҡағыҙҙарына, Рәхмәт хаттарына лайыҡ була.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* «Баймакская энциклопедия»/гл.ред. И. Х. Ситдиков — Уфа: Баш.энцикл., 2013.- 215с.:ил.карты, ноты. ISBN 978 — 5-88185-084-5 573 бит.
* Әнүзә Мәжитова. Арҙаҡлы яҡташыбыҙ ине — Һаҡмар. 2020 йыл 11 август.
* Зухра Файзуллина. Буклет Хуснитдинов Ф. С.- Сибай, 2007.
Камчия (биосфера ҡурсаулығы)

**Камчия биосфера ҡурсаулығы** () — Болгарияның төньяҡ яры буйында ЮНЕСКО-ның элекке биосфера ҡурсаулығы һәм Камчия йылғаһы тамағындағы һыубаҫар туғайҙарҙы үҙ эсенә ала. Ҡасандыр күпкә ҙурыраҡ майҙанды биләгән һыубаҫар туғайлы урмандарын һаҡлау маҡсатында 1951 йылда нигеҙ һалына, һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре 1200 гектар тәшкил итә. Ҡурсаулыҡ ҡырағай урманды интенсив ағас ҡырҡыуҙан һәм дренаждан һаҡлай, ул XX быуат уртаһына тиклем юҡҡа сығарылған тиерлек була. Варна ҡалаһынан көньяҡҡа табан 25 км алыҫлыҡта урынлашҡан һәм уның тирәләй Иҫке Оряхово, Шкорпиловци һәм Близнаци ауылдары урынлашҡан.

Биосфера ҡурсаулығы 2017 йылда статусын юғалта.

## География
Ҡурсаулыҡтың төп майҙаны— 842,1 гектар (буфер зонаһы менән 230 гектар), шуларҙың 764-е урманлы, ә ҡалған 78,1-е урманһыҙ (34,5 гектар болондар, 0,4 гектар каналдар, 3,3 гектар соҡорҙар, 21,8 гектар һаҙлыҡлы урмандар, 9,9 гектар һаҙлыҡтар һ.б.). Ҡурсаулыҡтың оҙонлоғо 40 км һәм ҡайһы бер райондарҙа киңлеге 5 км-ға етә. Йылғаның түбәнге ағымындағы «Лоноз» урманы бөтә Европала уның иң яҡшыһы булып тора . Ҡурсаулыҡта йылға буйы урманы ҡалдыҡтары,екән үҫкән йылға буйҙары һәм ҙур булмаған сөсө һыулы, ҡамышлы һаҙлыҡтары, һөрөнтө ерҙәр (элекке Иҫке Оряхов һаҙлығы), ҡом өйөмдәре менән пляж һәм диңгеҙ бухтаһы бар.

## Флораһы
Урмандарҙа ҡорос ағасы, ҡайын, ябай имән, саған һәм ерек (ағас), смилакс, ҡыҙыл тал, палиурус күпләп үҫә.

## Фаунаһы
Ҡурсаулыҡ ҡоштар өсөн төп урын булып тора, бында уларҙың 200-гә яҡын төрө бар, уларҙың һигеҙе юҡҡа сығыу ҡурҡынысы аҫтында тора һәм Халыҡ-ара хайуандар һәм үҫемлектәр ассоциациаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән. Биләмәлә ҡаңғылдаҡ аҡҡоштар ҡышлау өсөн уңайлы шарттар бар һәм Болгарияла уртаса ҙурлыҡтағы тумыртҡалар һәм һирәк осрай торған ярым муйынлы балғабаштар өсөн иң мөһим үрсеү урыны булып тора. Төбәк шулай уҡ төп миграция үҙәге булып тора, унда 60 000 йәки унан да күберәк аҡ ҡауҙы ҡурсаулыҡ өҫтөнән һәр көҙ осоп үтә.

Йылғала 25 төр балыҡ теркәлгән, уларҙың етеһе Халыҡ-ара хайуандар һәм үҫемлектәр ассоциациаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән, шул иҫәптән ҡырағай карп, ябай карп, энәле балыҡ.

Биосфера ҡурсаулығындағы имеҙеүселәр үҙ эсенә европа косулы, ҡырағай сусҡа, урман һыуһары һәм төлкөгә. Шулай уҡ күп кенә һөйрәлеүселәр һәм амфибиялар бар, шул иҫәптән европа һаҙлыҡлы ташбаҡаһы, һыу менән һәм һары төйөрлө. Шулай уҡ бында ваҡ имеҙеүселәрҙең 25 төрө йәшәй, шул иҫәптән йылға удраһы, МСОП-тың Европа Ҡыҙыл исемлегенә инә.

## Тирә-яҡ мөхит һәм бысраныу

Ҡурсаулыҡтағы бысраныуҙарҙың күп өлөшө Камчия йылғаһына төшкән йөкләнеш һәм бысратыусы матдәләр менән бәйле. Ҡасандыр туристарҙан ҡалған сүп-сар урындағы властар өсөн ҙур проблема булып торған. Башлыса кешеләргә ҡурсаулыҡҡа инергә мөмкинлек биргән күпер арҡаһында. Һуңыраҡ ул юҡ ителә, ә сүп-сар проблемаһы кәмей, әммә, әлегә тиклем йылға тамағынан ҡурсаулыҡ пляжына кисеп сығырға мөмкин булғанлыҡтан, проблема тулыһынса хәл ителмәй. Ярға даими рәүештә сүп-сар һәм сәнәғәт бысрағы төшә, уларҙың күбеһе Варна портынан йәки пляж һыҙығын айыра күрше Камчия курортынан килә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Европала һәм Төньяҡ Америкала бөтә донъя биосфера резерваттары селтәре

## Иҫкәрмәләр
Ҡыҙыл машина

**«Ҡыҙыл машина»** — шайбалы хоккей буйынса СССР йыйылма командаһының ҡушаматы

Тәүге тапҡыр «Ҡыҙыл машина» тураһында 1970-се йылдарҙа, ике «хоккей» континентында СССР йыйылма командаһы уңышлы сығыш яһағас, һөйләй башлайҙар. Был һүҙҙәр америка матбуғатында барлыҡҡа килә, был СССР йыйылма командаһы уйынсылары араһында ризаһыҙлыҡ тыуҙыра: береһенә лә уларҙы роботтар менән сағыштырыу оҡшамай.

СССР йыйылма командаһына ҡарата «Ҡыҙыл машина» ҡушаматы тәүге тапҡыр Канаданың «Toronto Daily Star» гәзитенең 1971 йылдың 23 мартындағы һанында баҫма рәүешендә ҡулланылған булырға тейеш.

1980 йылда олимпия алды турнирында еңелеүгә аңлатма биреп, АҠШ капитаны Майк Эрузионе былай ти: «Улар роботтар кеүек ине. Гол индергәндә, хатта йылмайманылар ҙа. Мин уларҙың йылмайғанын бер ҡасан да күрмәнем һымаҡ тойолдо».

Команданың башҡа уйынсылары совет йыйылма командаһының оҫталығына һоҡланыуын билдәләй.

## Хәҙерге заман ҡулланылышы

Һуңғы ваҡытта Рәсәйҙә хоккей буйынса Рәсәй йыйылма командаһына ҡарата «Ҡыҙыл машина» фразаһы йышыраҡ ҡулланыла, атап әйткәндә, 1993 йылда Германияла, 2008 йылда Канадала, 2009 йылда Швейцарияла, 2012 йылда Финляндияла, 2014 йылда Белоруссияла һәм 2018 йылда Пхёнчханда Олимпия уйындарында еңеү яулаған чемпиондар йыйылма командаһы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Шайбалы хоккей БУЙЫНСА СССР йыйылма командаһы
* Шайбалы хоккей Буйынса Рәсәй йыйылма командаһы
* Боҙҙағы мөғжизә

## Иҫкәрмәләр
Ҡырым күпере

**Ҡырым күпере**, шулай уҡ **Керчь күпере** - транспорт үткәүеле Керчь боғаҙы, тоташтырыусы Керчь ҡалаһы һәм Тамань ярымутрауы утрау аша Туҙла һәм Туҙлы мороно.

## Сығанаҡтары
Тамада

**Тамада** (, перс. dāmād‎ «кейәү, буласаҡ кейәү» «зять, жених», икенсе версия буйынса  «лидер, начальник») — мәжлес, киң күләмле сараны ойоштороусы, тар мәғәнәлә — туй тантанаһын алып барыусы (**аяҡсы, көрәгәсе**).

Тамаданы, ҡағиҙә булараҡ, сараны ойоштороусылар йәки ҡатнашыусылар һайлай. Тамаданың бурыстарына телмәрҙәр һәм тостар тәртибен билдәләү, артистарҙың сығыштарын ойоштороу һәм контролдә тотоу инә. Тамада спиртлы эсемлектәрҙе үҙе ҡулланмай йәки ҡунаҡтарға ҡарағанда күпкә әҙерәк ҡуллана. Күп илдәрҙә бындай йолалар булған.

Советтар Союзынан һуңғы осорҙа тамада (аяҡсы) традицияһы Советтар Союзының бөтә республикаларына тарала.

Тбилисиҙа Шардени урамынан Сиони урамына сығыу урынында бронзанан тамада фигураһы — б. э. т. VII быуатта уҡ эшләнгән һындың ҙурайтылған күсермәһе. Уны археологтар Көнбайыш Грузияла ҡаҙыныуҙар ваҡытында таба.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Аниматор
* Симпосиарх
* Master of Ceremonies
* Конференция
* Ведмейкинг

## Һылтанмалар

## Иҫкәрмәләр
Сациви

**Сациви** (һалҡын ризыҡ) — грузин аш-һыуы соусы. Шулай уҡ соус исеме менән әҙер ризыҡ та атала. Был соус ҡушып бешерелгән йорт ҡошо, башлыса тауыҡ/ҡошсоҡ, ябай ғына итеп «сациви» тип атала. Әммә шуны иҫтә тотоу мөһим: сациви соусы менән күркә (В.В. Похлёбкиндың (билдәле дәрәжәлә консерватив фекерҙән сыҡһаҡ, ысын сациви ризығы фәҡәт күркә итенән эшләнә), ҡаҙ, өйрәк, башҡа ит, хатта балыҡ менән дә бирелә ала.

Соустың үҙенсәлеге (уны шулай уҡ *баже соусы* )тип атайҙар) булып унда ваҡланған әйберҙәр ҡулланыу грек сәтләүеген күп итеп ҡулланыу тора.

Соус өсөн сағыштырмаса даими тәмләткестәр һәм тәмләткестәр йыйылмаһы сағыштырмаса даими һәм мотлаҡ үҙ эсенә ҡурай еләге, имеретин шафраны (йәки ябай шафран), уцхо-сунели, кориандр, һарымһаҡ, ҡурай еләге, опциональ хмели-сунели, шулай уҡ әсетеүсе рәүешендә шарап уксусы, лимон йәки гранат һуты һ. б.. Соуста йәшеллек йыйылмаһы төрлө булырға мөмкин, кинзә мотлаҡ ҡулланыла. Грузияның ҡайһы бер райондарында соусты, грек сәтләүеге етмәһә, йомортҡа һарыһы менән ҡуйырталар һәм бөтә ерҙә лә ҡуйыртыу маҡсатында он ҡулланалар.

Сациви соусы Грузияға хас соус төркөмөнә инә, унда майҙар емеш-еләк, һуттар, йәки, был осраҡта, сәтләүек менән ҡушыла. Сациви соусының тиҫтә ярым төрө бар, әммә әҙерләүҙең дөйөм принцибы һәм компоненттары сағыштырмаса даими.

Шулай уҡ ит урынына ҡулланылған ризыҡтың вегетариан варианттары ла бар: ит урынына баклажандар һәм төҫлө кәбеҫтә ҡулланыла.

Сацивиға оҡшаш ризыҡтарҙан (йорт ҡоштары итен грек сәтләүеге соус-пастаһы менән аралаштырып бешереү), Ғосман империяһы осоронда төрөк аш-һыуына, ә артабан— левантий һәм мысыр аш-һыуына индерелгән черкесса тауыҡ (Çerkes tavuğu) ризығын , шулай уҡ Төньяҡ Иранда популяр (Мазендеран провинцияһы) шуға оҡшаш *аҡуз* ризығын атап үтергә мөмкин.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

## Әҙәбиәт
* Похлёбкин В. В. Сациви // Кулинарный словарь. — М.: Издательство «Э», 2015. — С. 320. — 456 с. — 4000 экз. — .
* 
* Ратушный А. С. Сациви // Всё о еде от А до Я: Энциклопедия. — М.: Издательско-торговая корпорация «Дашков и К°», 2016. — С. 354. — 440 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-394-02484-9.
* Сациви // Культура питания. Энциклопедический справочник / Под ред. И. А. Чаховского. — 3-е издание. — Мн.: «Белорусская энциклопедия имени Петруся Бровки», 1993. — С. 328. — 540 с. — ISBN 5-85700-122-6.

## Һылтанмалар
* Как приготовить сациви: технология, пропорции...
* Секреты грузинских шефов. Готовим классическое сациви

## Иҫкәрмәләр
Бурак Озчивит

**Бура́к Озчиви́т** (, ) — төрөк актеры, планетаның иң матур ир-егеттәре исемлегенә индерелгән. «Матур быуат» «Великолепный век» (2011—2013), «Кәрлә - йырсы ҡош» («Королёк — птичка певчая») (2013—2014), «Ҡара мөхәббәт» («Чёрная любовь») (2015—2017) һәм «Ғосманға нигеҙ һалыу» («Основание: Осман») (2019—). кеүек телесериалдарҙағы ролдәре буйынса билдәле.  

## Биографияһы
Бурак Озчивит 1984 йылдың 24 декабрендә Төркиәнең Истанбул ҡалаһында тыуған. Шәхси эшҡыуар булған атаһы йыш ҡына командировкаларға йөрөй. Шунлыҡтан өйҙә бик һирәк була. Йорт эштәрен башҡарыу ҙа, балалар тәрбиәләү ҙә әсә иңенә төшә. Актерҙың Бурчун Дениз исемле ҡыҙ ҡәрҙәше бар.

Бурак бала сағында күп ваҡытын телевизорҙан йәнһүрәттәр ҡарап үткәрә. Бер аҙ үҫә төшкәс, дуҫтары менән футбол уйнай, тренажер залына йөрөй. Мәктәпте тамамлағас, Истамбул ҡалаһындағы Мармара университетының кино, һынлы сәнғәт һәм фотография факультетына уҡырға инә. Студент йылдарында буйы 184 см булған йәш егет, модель булып, аҡса эшләй. Йәш сағында ул бер нисә тапҡыр «Төркиәнең иң яҡшы моделе» конкурсында ҡатнаша. 2003 йылда еңеп сыға. Йәнә ике йылдан ул «Донъяның иң яҡшы моделе» конкурсында 2-се урынды ала.
Модель бизнесына ул атаһы ҡушыуы буйынса бара. Конкурстарҙа еңеп сыҡҡандан һуң, Озчивитҡа төрөк кинорежиссерҙары иғтибар итә.

## Фильмдары

Бурак тәүге тапҡыр киноға 2006 йылда төшә. «Минус 18» үҫмерҙәр триллерында ҙур булмаған ролде башҡара. Тағы бер йылдан йәш актерға «Мәжбүри ир» ирониялы мелодрамала төп ролде тәҡдим итәләр. Шулай ҙа актерға киң билдәлелекте «Бөйөк быуат» («Великолепный век») тарихи күп сериялы фильм алып килә. Бында ул легендар ғосман хәрби начальник Малкочоглу Бали-бей ролен башҡара. Бынан һуң ул Ришад Нури Гюнтекиндың экранлаштырылған «Кәрлә турғай - йырсы ҡош» («Королек — птичка певчая») романында Ҡымран ролен уйнай. Был роль актерҙы бар донъяға таныта. 
2015 йылда актер «Ҡара мөхәббәт» төрөк сериалында Камил ролен икенсе бер билдәле актер Неслихан Атагөл менән бергә уйнай. Был сериал Рәсәйҙә«Черная любовь» сериалы булараҡ билдәле.
2019 йыл Бурак өсөн ысын мәғәнәһендә триумфаль йыл була. «Ғосманға нигеҙ һалыу» («Основание: Осман») хәрби-тариха сериалда ул төп ролде башҡара.

## Шәхси тормошо
2015 йылда ул Эвджен Фәхриә  исемле актриса менән осраша башлай. Йәштәр 2017 йылдың 9 мартында Германияла никахлаша. Ошо уҡ йылдың 29 июнендә Истанбулда өйләнешәләр. 2019 йылдың 13 апрелендә Америка госпиталендә йәш ғаиләнең Ҡаран исемле улы тыуа. 2023 йылдың ғинуарында икенсегә улдары Кәрим тыуа.

 
## Фильмография

## Иҫкәрмә

## Һылтанмалар

# https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=211711.html 
# https://www.csfd.cz/tvurce/228076-burak-ozcivit/prehled/ 
# https://www.dfi.dk/viden-om-film/filmdatabasen/person/burak-ozcivit
# https://www.imdb.com/name/nm2704629/
# https://www.kinopoisk.ru/name/1455007/?utm_referrer=ru.wikipedia.org
Saule, Pērkons, Daugava

**«Saule, Pērkons, Daugava»** () — ҡатнаш хор өсөн аккомпанемент оҙатыуындағы латвия патриотик хор йыры. Йырҙың һүҙҙәре — Райнистың «Даугава» исемле поэмаһының бер өлөшө (1916). 1988 йылда композитор Мартиньш Браунс тарафынан музыкаға һалына . Йыр бер нисә тапҡыр Йыр һәм бейеү байрамы программаһына индерелә.

## Тарихы
Һигеҙ строфанан торған  йырының тексы 1916 йылда яҙыла, латыш шағиры Райнистың «Даугава» драматик поэмаһының бер өлөшө булып тора. Поэма 1919 йылдың сентябрендә, Көнбайыш ирекле армияһының Ригаға һөжүменә тиклем, баҫылып сыға һәм унда Латвия Республикаһы суверенитеты талап ителә. Китаптың беренсе баҫмаһы ике аҙна эсендә һатыла. 1919 йылдың ноябрендә, Бермонд армияһы еңелгәндән һуң, поэма Милли театҙа Латвияның бойондороҡһоҙлоғон иғлан итеүҙең беренсе йыллығы хөрмәтенә башҡарыла.

Шиғыр 1988 йылда, композитор Мартиньш Браунс уның тексын спектакль өсөн музыкаға һалғас, киң таныла. Спектакль Валмиер драма театрында ҡуйыла, режиссеры — Валентинс Мацулевич. Бының сәбәбе — экологтарҙың 1980 йылдарҙа Даугава йылғаһында Даугава ГЭС-ын төҙөүгә ҡаршы протестары. Әлеге протестар 1980-се йылдарҙың икенсе яртыһында милли хәрәкәттең үҫешенә килтерә.

1990 йылда йыр беренсе тапҡыр — Йәштәр йыр һәм бейеү фестивалендә (тулыһынса), ә һуңынан Латвия йыр һәм бейеү байрамында ҡыҫҡартылған версияһында башҡарыла (бишенсе куплеты юҡ). «Saule, Pērkons, Daugava» тиҙ арала Йырлаусы революцияның музыкаль символына әүерелә һәм шул ваҡыттан алып даими рәүештә фестиваль программаһына инә.

Латвия бойондороҡһоҙлоғон тергеҙеү менән йыр популяр булып китә, ә 2011 йылда уны Латвияның дәүләт гимны итеп тәҡдим итәләр, әммә был тәҡдим киң хуплау тапмай, шул иҫәптән композитор Браунс яғынан да.

2018 йылда «Saule, Pērkons, Daugava» Radio SWH тарафынан үткәрелгән һорау алыуға ярашлы Латвияның быуат йыры итеп таныла, унда 136 779 кеше ҡатнашак. Шул уҡ йылда йырҙы Латвия радиоһында хор башҡара һәм ул «Даугава» музыкаль альбомында баҫылып сыға. Әлеге альбом 2019 йылда «Алтын микрофон» премияһына лайыҡ була.

### Һынлы сәнғәттә
2014 йылда Ригала урам сәнғәте фестивале ваҡытында урам рәссамдары Kiwie һәм Rudens Stencil Таллинас урамындағы 44-се йорт диуарында 800 м² ҙурлыҡта мурал (монументаль һынлы сәнғәт) ижад итәләр].

### Каталон версияһы
2014 йылда «Ara és l'hora» («Хәҙер ваҡыт») каталон телендә яраҡлаштырылған йыр  Каталонияның бойондороҡһоҙлоғо өсөнкөрәштең рәсми гимн булып китә. Был версияны музыка белгесе Жауме Айятсом-И-Абейей шиғыр һүҙҙәренә  музыка авторы композитор Браунс консультацияһы буйынса каталон шағиры Микель Марти-и- Поль һүҙҙәренә булдыра.

## Тексы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар
* 
*
Луцавсала

**Лу́цавсала** (, 1918 йылға тиклем — , ) — Ригала Даугава йылғаһы утрауҙарының береһе, Кундзиньсала һәм Буллю утрауҙарынан ҡала ҙурлығы буйынса өсөнсө урында тора.
Земгал биҫтәһенә ҡарай.
Күрше Закюсала утрауы менән бергә Салас ҡала микрорайонын тәшкил итә.

## Тасуирламаһы

XVIII быуатта йылға ағымын көйләүсе дамбалар төҙөлгәндән һуң, бер нисә ваҡ утрауҙың Юмправсала утрауы менән ҡушылыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Тупраҡтың өҫкө ҡатламы — балсыҡлы һәм ҡомло ҡатламдар, тәрәнерәк— аллювиаль ҡомдар.
Йылғаның һул ярында урынлашҡан, унан Биекенгравис ҡылымығы (проток) менән айырылған. Күрше Закюсала утрауынан киңерәк Маза-Даугава (Кесе Даугава) ҡылымығы менән менән айырылған.
Утрауҙың ҙурлығы: оҙонлоғо — яҡынса 2 км, киңлеге 0,8 км, диңгеҙ кимәленән бейеклеге 2 метрға тиклем.
Утрауҙа башлыса шәхси йорттар төҙөлгән, шулай уҡ баҡсалар күп.

Утрау аша *Утрау күпере* үтә.

1891 йыл утрау ярында утрауҙы Төньяҡ һуғышы осоронда һаҡлаусыларға һәйкәл ҡуйылған.

## Транспорты
**Троллейбус**

* 4: Зиепниеккалнс — Югла 3.
* 19: Зиепниеккалнс — Петерсалас урамы.

Шулай уҡ утрау аша Елгавас урамындағы троллейбус паркына йүнәлгән йәки унан кире килгән бөтә троллейбустар үтә.

## Әҙәбиәт
* Луцавсала // Рига : Энциклопедия = Enciklopēdija Rīga / [пер. с латыш. ; гл. ред. П. П. Еран]. — Рига : Главная редакция энциклопедий, 1989. — С. 438. — .
*  (в пер.)

## Һылтанмалар
* Информация на сайте 1201.lv

## Иҫкәрмәләр
Любляна мәсете

**Ислам дини-мәҙәни үҙәге** (), шулай уҡ Любляна мәсете (Džamija V Ljubljani) йәки **Люблян мәсете** (Ljubljanska džamija) исемдәре аҫтында билдәле -  сөнни мәсет һәм мәҙәни үҙәге, Люблянала (Словения) Безиград районында урынлашҡан. Комплекс мәсет, китапхана, фонтан һәм башҡа ҡоролмаларҙы үҙ эсенә ала. 

1960-сы һәм 1970-се йылдарҙа Словенияға күрше югослав республикаларынан күп һанлы мосолмандар күсеп килә. 1969 йылда улар беренсе тапҡыр мәсет төҙөүгә рөхсәт һорай, әммә уларҙың үтенесе кире ҡағыла. 1990 йылдарҙа улар тағы ла мәсет төҙөүгә өлгәшергә тырыша, әммә был юлы ла ниәттәре тормошҡа ашмай. 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса, Словения халҡының 2,4 процентын (яҡынса 47 000 кеше) мосолмандар тәшкил итә (ҡара: Словенияла ислам).  Афина менән бер рәттән Любляна Европаның мәсетһеҙ бер нисә баш ҡалаһының береһе була.

2003 йылдың декабрендә Любляна муниципалитеты мәсет төҙөүгә рәсми рөхсәт бирә, әммә радикаль ҡарашлы исламға ҡаршы активистар бинаны төҙөүҙе тыйыу тураһында 12 мең ҡултамға йыя, был төҙөлөште кисектереүгә булышлыҡ итә. 2004 йылдың июлендә Конституция суды референдумды «конституция менән гарантияланған дини аҙсылыҡтарҙың хоҡуҡтарына ҡул һуҙыусы" булараҡ  юҡҡа сығара .

2008 йылдың декабрендә үткәрелгән икенсе референдумда ҡул ҡуйыусылар 40 метрлыҡ манаралы мәсетте төҙөүгә ҡаршы сығалар. 2008 йылдың 25 декабрендә оҙаҡ бәхәстәрҙән һуң мәҙәни үҙәктең дизайны хуплана.

Мәсет киң йәмәғәтселеккә 2020 йылдың февралендә асыла.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* 
*
Гарута Люция Яновна

**Лю́ция Я́новна Гару́та** (; 14 май 1902, Ригаһы — 15 февраль 1977, шунда уҡ) — латыш пианисы һәм композиторы. Латвия ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1962).

## Биографияһы
Ете йәшендә Люцияны Ото Фогельманис фортепианола уйнарға өйрәтә, һуңынан ҡыҙ Мария Жилинскаяла шөғөлләнә, Николай Алунанс етәкселегендә гармонияны өйрәнә. 1924 йылда Язеп Витола композиция кластары буйынса һәм бер йылдан Людмила Гомане-Домбровскаяның фортепиано класы буйынса Латвия консерваторияһын тамамлай. Ул 1925—1926 йылдарҙа Рига радиоһында эшләй. Парижда, үҙ оҫталығын камиллаштырыуҙы дауам итә, унда фортепиано буйынса Альфред Корто һәм Изидор Филиппта, инструментовка буйынса Поль Ле Флемда һәм композиция буйынса Поль Дюкта оҫталығын камиллаштыра. Солист һәм аккомпаниатор булараҡ Латвияла һәм унан ситтә күп һанлы концерттар бирә. Һуңынан, ауырыу сәбәпле, композиция менән шөғөлләнеүгә күсә. 1940 йылдан Латвия дәүләт консерваторияһында музыка теорияһы һәм композициянан уҡыта, 1973 йылдан — профессор.

Бойондороҡһоҙ Латвияла, композитор музыкаһын популярлаштырыу менән шөғөлләнеүсе Гарута фонды ойошторола. Гарута йәшәгән Марияс урамы, 11-се йорто диуарына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.

## Ижады
Гарутаның әҫәрҙәренә һуңғы романтизм композиторҙары һәм Скрябин йоғонто яһай. «Господь, Твоя земля в огне!» () 1943 йылда Андрей Эглитис һүҙҙәренә тенор, баритон, хор һәм орган өсөн яҙылған ораторияһы иң ҙур иғтибарҙы йәлеп итә. Ораторияның премьераһы 1944 йылдың 15 мартында Риганың Изге Гертруда соборында үтә, башҡарыусылар булып Теодор Рейтер етәкселегендәге хор, йырсылар Адолфс Кактыньш һәм Марис Ветра сығыш яһай, орган партияһын автор башҡара; премьераның һаҡланып ҡалған аудиояҙмаһында бомбаға тотоу тауыштары ишетелә. Совет осоронда оратория юғалған тип иҫәпләнә, әммә 1982 йылда композитор һәм музыка белгесе Лонгинс Апкалнс немец радиостанциялары архивында аудиояҙманы эҙләп таба һәм партитураны реконструкциялай; 1982 йылдың 8 майында оратория Стокгольмда яңынан яңғырай. СССР-ҙа оратория 1988 йылда тергеҙелә, уны Имант Кокар етәкселек иткән «Ave Sol» хоры башҡара. Әлеге ваҡытта «Господь, Твоя земля в огне!» ораторияһы Латвияның мәҙәни ҡанунына индерелгән.

## Әҫәрҙәре
* Опера «Серебряная птица» (*Sidrabotais putns*; 1938, вторая редакция 1960)
* Концерт для фортепиано с оркестром (1951)

; Оркестр өсөн

* «Размышление» (1934)
* «Моя Родина», симфонические вариации (*Manā dzimtenē*; 1936)
* «Золотой конь», симфоническая поэма (*Zelta zirgs*; 1959)

* Хор һәм оркестр өсөн 70-тән ашыу әҫәр

; Камера музыкаһы

* Три цикла вариаций для фортепиано (1921, 1933, 1951), прелюдии, обработки народных песен для рояля.
* Соната для фортепиано (1924)
* Соната для скрипки и фортепиано (1927)

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Өлгөлө хеҙмәт өсөн» миҙалы (03.01.1956)
* Латвия ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1962)

## Библиографияһы
* *С. Стумбре*. Звёзды и земля: жизнь и творчество Люции Гаруты (*Zvaigznes un zeme: Lūcija Garūta dzīves un daiļrades gaitā*). — Рига, 1969

## Һылтанмалар
* Гарута, Люция
* Люция Гарута / Lucija Garuta /

## Иҫкәрмәләр
Абела Роберт

**Роберт Абела** (мальт. Robert Abela; 7 декабрь 1977, Слима) — мальта юрисы һәм сәйәсмәне. 2020 йылдың 13 ғинуарынан Мальта премьер-министры.

## Биографияһы
Буласаҡ Мальта президенты Джордж Абела һәм уның ҡатыны Маргарет (Margaret Abela) ғаиләһендә тыуған. Йәш сағында бодибилдинг менән шөғөлләнә һәм футбол йыйылма командаһында уйнай.

Абела Мальта университетында юриспруденция өйрәнә, унда буласаҡ ҡатыны Лидия менән таныша. Ул хеҙмәт хоҡуғы буйынса махсуслашҡан Abela Advocates ғаилә юридик фирмаһында эшләй.

В 2017 йылда Вәкилдәр палатаһыағзаһы итеп һайлана. Премьер-министр Йозеф Мускаттың юридик кәңәшсеһе була.

2008 йылда Лейбористар партияһы башҡарма комитеты секретары Лидия Абелаға өйләнә, уларҙың 2012 йылда тыуған Джорджия Мэй исемле ҡыҙы бар.

## Һылтанмалар
* 

## Иҫкәрмәләр
Ғиматов Эдуард Илдар улы

**Ғиматов Эдуард Илдар улы** (22 ғинуар 1994 йыл, Өфө, Башҡортостан, Рәсәй) — Рәсәй хоккейсыһы, «Нефтехимик»тың һөжүм итеүсеһе. Өфө хоккейы тәрбиәләнеүсеһе.

## Карьераһы

### Клуб карьераһы
хоккей менән «Салауат Юлаев» мәктәбендә шөғөлләнә башлай. Уны тамамлағандан һуң, Ғиматов Екатеринбургҡа килә һәм унда «Авто» составында Йәштәр хоккей лигаһында уйнай башлай. Йәштәр хоккей лигаһында тәүге сығышы 2011 йылдың 8 сентябрендә «Чайка»ға ҡаршы матчта (3:2) була. Үҙенең дебют миҙгелендә 57 матчта ҡатнаша, уларҙа 13 (67) мәрәй йыя. «Авто» өсөн өс миҙгелдә 132 матч үткәреп, 87 мәрәй (42 45) туплай.

Континенталь хоккей лигаһында «Автомобилист» составында 2012 йылдың 16 ноябрендә «Барыҫ»ҡа ҡаршы уйнай. КХЛ-да тәүге голын 2013 йылдың 17 ғинуарында «Нефтехимик» командаһына ҡаршы уйында индерә (3:2). 2012/2013 дебют миҙгелендә 43 матч үткәрә, 3 (2+1) мәрәй йыя. Екатеринбург клубы өсөн ике миҙгел дауамында сығыш яһай, лигала 45 матч үткәрә һәм 3 (2+1) мәрәй йыя.

2014 йылдың 12 майында "Северстал"гә килә. Череповец клубы өсөн ике миҙгелдә 28 матч үткәрә, уларҙа 3 (0+3) мәрәй йыя. Шулай уҡ «Алмаз» командаһы өсөн Йәштәр лигаһында 17 матчта 22 (8+14) мәрәй йыя, шулай уҡ Юғары хоккей лигаһы «Ижсталь» өсөн уйнай, 73 матчта 35 (20+15) мәрәй йыя. 2016 йылдың майында " Северстал"дән китә.

2016/17 миҙгеле башланыр алдынан «Нефтехимик» составын тулыландырыла. Был осорҙа КХЛ-да 18 матч үткәреп, 1 (0+1) мәрәй йыя, ә ВХЛ-да 20 матчта 13 (6+7) мәрәй йыя. 2017 йылдың 18 апрелендә «Нефтехимик» Ғиматов менән ике йылға яңы контракт төҙөй. 2017 йылдың 30 майында Өфөнөң «Салауат Юлаев» клубы үҙенең тәрбиәләнеүсеһенең клубҡа ҡайтыуы тураһында хәбәр итә, уның менән ике йылға ике яҡлы контрактҡа ҡул ҡуйыла. КХЛ-да һәм ВХЛ-ДА «Торос» өсөн 4 миҙгел уйнай. КХЛ-да «Салауат» өсөн бөтәһе 81 матч үткәрә, 12 (8+4) мәрәй йыя, ВХЛ-да 128 матчта 71 (27+44) мәрәй йыя.

2021 йылдың 11 авгусында Мәскәүҙең «Спартак» командаһына алына. 2021 йылдың 6 декабрендә «Нефтехимик» ҡа кире ҡайта.

### Йыйылма командалағы карьераһы
Үҙ карьераһы осоронда Ғиматов Рәсәйҙең йәштәр йыйылмаһында уйнап өлгөрә, уның менән бергә 2014 йылда донъя чемпионатында бронза миҙалдарға лайыҡ була. Шулай уҡ спортсының иҫәбендә 2015 йылғы Универсиада алтыны бар.

## Иҫкәрмәләр
Трик-ил-Висга

**Трик-иль-Висга башняһы** (мальт. Torri ta' Triq il-Wiesgħa, шулай уҡ **Мвейхель башняһы** (мальт. Torri ta' Mwejġel йәки мальт. Torri tal-Imwiegħel) ― Мальталағы Заббар ҡалаһы янындағы ике ҡатлы күҙәтеү манараһы. 1659 йылдатөҙөлгән. Был Де Редин башнялары (De Redin towers) араһында иҫәп буйынса туғыҙынсы башня. XX быуатта башня ҙур зыян күрә (конструкцияларҙың бер өлөшө емерелә), әммә 2008-2009 йылдарҙағы реставрация арҡаһында ул хәҙер яҡшы хәлдә.

## Тарихы
Башня 1659 йылда Мальтаның көньяҡ-көнсығыш яр буйында, Бөйөк гавандән йыраҡ түгел төҙөлгән. «Трик-иль-Висга» атамаһы «Киң урам» тигәнде аңлата, был исем башняға һаҡлауға мохтаж яр һыҙығының киң киҫелеше арҡаһында бирелгән. Трик иль-Висга башняһы Санта-Мария-делле-Грацие (көнбайышта) һәм Чонкор (көнсығышта) башнялары араһында урынлашҡан, әммә был ике башня юҡ, сөнки улар британ хәрбиҙәре тарафынан һүтелгән. Икенсе донъя һуғышы осоронда башня янында оҙайлы ут нөктәләре урынлашҡан.

## Һылтанмалар

* National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands

## Иҫкәрмәләр
Зыятдинов Гөлфәт Ғәбдинур улы

**Зыятдинов Гөлфәт Ғәбдинур улы** (1 май 1948 йыл), педагог, муниципаль орган хеҙмәткәре, үҙешмәкәр сәнғәттә ҡатнашыусы. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре. 

## Биографияһы
Гөлфәт Ғәбдинур улы Зыятдинов 1948 йылдың 1 майында Башҡорт АССР-ының Балтас районы Нажар ауылында тыуған.

## Иҫкәрмәләр
Марсамшетт

**Марсамшетт** (мальт. Marsamxett, ) ― Мальта утрауының тәбиғи гаване. Бөйөк гавандән төньяҡҡа табан урынлашҡан.

## Географияһы
Марсамшетт гаваненең һыу киңлеге төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай һәм төньяҡта Драгут һәм Тинье морондары менән сикләнгән. Гавандең төньяҡ-көнбайыш ярында өс: Слима, Гзира һәм Та-Шбиш ҡалалары урынлашҡан. Был ҡалаларҙы урап үтеп, гавань артабан ил төпкөлөнә― Пьеттаға һәм Мсидаға тиклем һуҙыла.

Гзиранан алыҫ түгел Маноэль утрауы урынлашҡан, хәҙер уны ҡала менән күпер  тоташтыра. Гавандең көньяҡ-көнсығыш ярын Скиберрас ярымутрауы барлыҡҡа килтерә, унда  Флориана ҡалаһы һәм Мальтаның баш ҡалаһы — Валетта урынлашҡан. Ярымутрауҙың осонда XVI быуатта төҙөлгән Изге Эльма форты урынлашҡан. Скиберрас ярымутрауы үҙенә параллель Бөйөк гавандән Марсамшетт  ярымутрауын айыра.

Мальта халҡының күпселек өлөшө ике гавань һәм уларға яҡын урынлашҡан яр буйы ҡалаларында йәшәй. Бөгөнгө көндә был Европаның иң күп халыҡ йәшәгән райондарының береһе. Уның халҡы 213 722 кеше тәшкил итә, Был Мальта халҡының дөйөм һанынан 47 %-тан ашыуын тәшкил итә.

## Тарихы

Әгәр XX быуат уртаһына тиклем Марсамшетта, Бөйөк гавань менән бер рәттән диңгеҙ флоты урынлашҡан булһа, хәҙер уны башлыса бәләкәй суднолар, яхталар һәм круиз катерҙары, файҙалана.

2006 йылдың 10 сентябрендә *Aero GP* серия ярышы ваҡытында Марсамшетт өҫтөндә һауала ике самолёт бәрелешә, һөҙөмтәлә пилоттарҙың береһе. Габор Варга, һәләк була.

## Галереяһы

Malta_-_Sliema_+_Sliema_Creek_(MSTHC)_01_ies.jpg
Malta_-_Gzira_-_Manoel_Island_Yacht_Marina_(Ix-Xatt_Ta'_Xbiex)_02_ies.jpg
Malta_-_Msida+Pieta_-_Msida_Marina_(MSTHC)_01_ies.jpg
Malta_-_Floriana_-_Triq_Sa_Maison+San_Salvatore_Bastion_(Ix-Xatt_Ta'_Xbiex)_01_ies.jpg


## Һылтанмалар
* Порт Марсамшет (Marsamxett Harbour)
* Порт Марсамшет 

## Иҫкәрмәләр
Әҙелбаева Зөләйха Әхмәҙулла ҡыҙы

**Әҙелбаева Зөләйха Әхмәҙулла ҡыҙы** (4 апрель 1933 йыл — 26 ноябрь 1990 йыл) — һауынсы, Ленин ордены (1970) менән бүләкләнеүсе

## Биографияһы
Зөләйха Әхмәҙулла ҡыҙы Әҙелбаева 1933 йылдың 4 апрелендә БАССР-ҙың Бөрйән районы Бикташ ауылында тыуған. Фрунзе исемендәге колхозда һауынсы булып эшләй.

Зөләйха Әхмәҙулла ҡыҙы 1990 йылда Берәтәк ауылында вафат була һәм шул ауыл зыяратында ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ленин ордены (1970)
* Владимир Ильич Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы «Фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» миҙалы (1970)
* «7-се биш йыллыҡ алдынғыһы», «8-се биш йыллыҡ алдынғыһы», «9-сы биш йыллыҡ алдынғыһы» билдәләре
* Профсоюздарҙың өлкә советы Президиумы һәм БАССР Министрҙар Советының Почет грамоталары

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Ҡыуандыҡова Хәмдиә Ғәззәле ҡыҙы

**Ҡыуандыҡова Хәмдиә Ғәззәле ҡыҙы** (1 ғинуар 1959 йыл — 9 апрель 2013 йыл) — Башҡортостан Республикаһы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (2000).

## Биографияһы
Хәмдиә Ғәззәле ҡыҙы Ҡыуандыҡова (Сәғитова) 1959 йылдың 1 ғинуарында БАССР-ҙың Бөрйән районы Яңы Монасип ауылында тыуған.

1974—1978 йылдарҙа Хәмдиә Ғәззәли ҡыҙы Белорет педагогия училищеһында (хәҙер колледж) уҡый. Хеҙмәт эшмәкәрлеген Яңы Монасип мәктәбендә башлай. 2008—2011 йылдарҙа ситтән тороп психолог һөнәре буйынса юғары белем ала. 1980 йылдан Иҫке Собханғол мәктәбе интернатында тәрбиәсе булып эшләй. 1985—2000 һәм 2008—2013 йылдарҙа тыуған ауылы мәктәбендә уҡыта. 2000 йылдан алып 2008 йылға тиклем Иҫке Монасип ауыл Советында эштәр идарасыһы вазифаһын башҡара.

## Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Хәмдиә Ғәззәле ҡыҙы драма түңәрәгендә шөғөлләнә, шиғырҙар яҙа. Ул йәмәғәтселек менән даими эшләй. Уға төрлө йылдарҙа ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе, ата-әсәләр комитеты рәйесе, кибет комиссияһы рәйесе вазифаларын башҡара.

## Ғаиләһе
Х. Ғ. Ҡыуандыҡова ире Ҡыуандыҡов Факил Афзал улы менән 3 бала тәрбиәләп үҫтерә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (2000)
* «Йыл уҡытыусыһы» район конкурсында Гран-при (1993)

## Сығанаҡтар
* 

## Иҫкәрмәләр
Мырҙағолов

**Мырҙағолов** — фамилия.

* Мырҙағолов Байғужа Ғәббәс улы (1924—1998) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
* Мырҙағолов Шәһит Һиҙиәт улы (1915—?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
----
* Мырҙағолова Бикә Сәләхетдин ҡыҙы (1923—2010) — уҡытыусы, хеҙмәт һәм тыл ветераны. Башҡортостандың халыҡ мәғарифы алдынғыһы.
Баҙал

* Баҙал — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан.
* Баҙал — — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районында йәшәгән, шулай уҡ районда тыуып үҫкән шағирҙар һәм прозаиктар берекмәһе.
Баҙал (әҙәби-ижади берекмә)

**Баҙал әҙәби-ижади берекмәһе** — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районында йәшәгән, шулай уҡ районда тыуып-үҫкән шағирҙар һәм прозаиктар берекмәһе

## Тарихы
«Баҙал» әҙәби-ижади берекмәһе шағир һәм публицист Самат Мәһәҙи улы Ғәбиҙуллин инициативаһы буйынса 1967 йылда ойошторола. Тәүҙә 1966 йылда «Таң» гәзите биттәрендә әҙәби колонка булдыра. Ул ваҡытта гәзит редакцияһында Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры Хәсән Назар, билдәле яҙыусы, Мөнир Сибәғәт улы Ишбулатов һәм Самат Мәһәҙи улы Ғәбиҙуллиндар эшләй.

«Базал» әҙәби-ижади берекмәһе менән С. М. Ғәбиҙуллин етәкселек итә, уға Бөрйән еренең иң матур һәм иң бейек тауы — Баҙал исемен бирә. Шул ваҡыттан алып «Таң» битендә «Баҙал» башы аҫтында яҡташтарыбыҙҙың шиғырҙары һәм хикәйәләре баҫыла башланы. Яңы башлап яҙыусыларҙың һәм шағирҙарҙың тәүге ижади эштәре донъя күрә.

Ижади берекмә райондың йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша — унда Урал аръяғы агросәнәжет колледжы филиалы студенттары, халыҡ менән осрашыуҙар үткәрелә.

«Баҙал» әҙәби берекмәһе инициативаһы буйынса һәм муниципаль район хакимиәте ярҙамы менән районда сәсән Сабирйән Мөхәмәтҡолов һәм Самат Ғәбиҙуллин исемендәге премиялар булдырыла.

## Етәкселәре
* Ғәбиҙуллин Самат Мәһәҙи улы
* Усманов Булат Нуриәхмәт улы
* Ғарифуллина Айһылыу Рәжәп ҡыҙы
* Йәһүҙин Инсур Ғәззәли улы
* Ғәләүетдинов Сәрүәр Әбүталип улы

## Ағзалары
* Айһылыу Рәжәп ҡыҙы Ғарифуллина — урынбаҫар
* Таңһылыу Сәйфетдин ҡыҙы Баһауетдинова
* Булат Самат улы Тимерғәлиев
* Гүзәл Абдразаҡ ҡыҙы Һырлыбаева
* Миңнур Мөхәмәтйән ҡыҙы Ҡасимова
* Гүзәл Әшрәф ҡыҙы Норотҡолова
* Флүр Сабирйән улы Газин
* Зәйтүнә Шәһит ҡыҙы Айытбаева
* Алһыу Ғәйфи ҡыҙы Алтынбаева һ.б.

## Матбуғатта
* Башҡортостан гәзите. 23 апрель 2021

## Сығанаҡтар
* 

## Иҫкәрмәләр
Мөхәмәтйәнова Гөлназ Әнүәр ҡыҙы

**Мөхәмәтйәнова Гөлназ Әнүәр ҡыҙы** (16 ғинуар 1976 йыл) — педагог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2009)

## Биографияһы
Гөлназ Әнүәр ҡыҙы Мөхәмәтйәнова (Исламғолова) 1976 йылдың 16 ғинуарында БАССР-ҙың Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған.

Байназар урта мәктәбендә уҡый. 1997 йылда Башҡорт дәүләт педагогия университетының башланғыс кластар факультетын тамамлай. Уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеген 1997 йылда Өфө ҡалаһының Октябрь районы 42-се мәктәбендә башлай. 2010 йылдан алып 159-сы урта мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. 2018 йылдан — Мостафина Фатима Хәмит ҡыҙы исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһында уҡытыусы.

Гөлнәз Әнүәр ҡыҙы — 2010 йылдың 25 — 26 мартында үткән Башҡортостан Республикаһы уҡытыусыларының Х съезы һәм III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаты.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2009)
* «Башҡортостан баш ҡалаһы Йыл уҡытыусыһы башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы — 2009» конкурсы лауреаты
* 2009 йылда «Педагог-тикшеренеүсе» профессиональ педагогия конкурсы еңеүсеһе
* 2013 йылда «Мастер-педагог» профессиональ педагогия конкурсында еңеүсе
* XIV төбәк-ара «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йылы уҡытыусыһы — 2009» конкурсында Гран-при
* 2009 йылда «Туған телдәр уҡытыусыларының, шул иҫәптән урыҫ теленең Бөтә Рәсәй мастер-класы» конкурсында беренсе урын.

## Сығанаҡтар
* 
* Ватандаш журналы Уҡытыусы бәхете 

## Иҫкәрмәләр
Белорет педагогия колледжы

**Белорет педагогия колледжы** — дәүләт бюджет һөнәри белем биреү учреждениеһы (), Башҡортостан Республикаһы Белорет ҡалаһында урынлашҡан махсус урта белем биреүсе уҡыу йорто.

## Тарихы
Белорет педагогия колледжының тарихы 1930 йылдан башлана. Белем биреү учреждениеһы башланғыс класс уҡытыусыларын әҙерләү өсөн Белорет педагогия техникумы булараҡ ойошторола. 1937 йылда техникум Белорет педагогия училищеһы итеп үҙгәртелә.

БР Халыҡ мәғарифы министрлығының 1997 йылдың 25 авгусындағы 526-сы бойороғо менән училище Белорет педагогия колледжы итеп үҙгәртелде һәм Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы ҡарамағына бирелә.

2015 йылдан Белорет педагогия колледжы дәүләт бюджет профессиональ белем биреү учреждениеһы тип үҙгәртелә.

Ошо йылдарҙа белем биреү учреждениелары өсөн белгестәр әҙерләү даирәһе киңәйә. Һуғыштан һуң башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларын әҙерләүсе башҡорт бүлеге, 1970 йылда мәктәпкәсә бүлек, ә һуңынан 1994 йылда — социаль бүлек, 1996 йылда — сит телдәр бүлеге асыла. Педагогия колледжы хеҙмәт баҙары талаптарына ярашлы, уҡытыусылар әҙерләүҙә маркетинг алымын тормошҡа ашырып, һуңғы йылдарҙа «Физик культура», «Туризм», «Ғәмәли информатика», «Социаль эш» һөнәрҙәрен аса.

85 йыл эсендә колледж халыҡ мәғарифы өсөн 12 меңдән ашыу урта звено белгесе әҙерләй.

Бөгөнгө көндә белем биреү эшмәкәрлеге түбәндәге һөнәрҙәр буйынса алып барыла:

* «Башланғыс кластарҙа уҡытыу»
* «Ғәмәли информатика»
* «Физик культура»
* «Мәктәпкәсә белем биреү»
* «Туризм»
* «Селтәр һәм системалар менән идара итеү»

Колледж эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәренең береһе булып Белорет ҡалаһының, Белорет, Әбйәлил, Бөрйән, Учалы райондарының мәғариф учреждениелары, йәйге сәләмәтләндереү лагерҙары, балалар шифаханалары һәм профилакторийҙары менән социаль партнерлыҡ тора.

## Етәкселәре
* Желтухов И. П.
* Королев А. С.
* Дембицкий Б. Н.
* Чувилин А. Н.
* Кочнев А. И.
* Кузьмич Е. Ф.
* Сәғитов Ирек Хаммат улы
* Брыляков Ю. П.
* Козяева И. Ф.
* Ибраһимова Г. Т.
* Юмағужина Гөлшат Рауил ҡыҙы

## Колледжда белем алған билдәле шәхестәр
* Әхмәҙиева Шәһүрә Шәкир ҡыҙы
* Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы
* Исламбаева Хөснә Ниғмәт ҡыҙы
* Аҙнабаев Әхмәр Мөхәмәтдин улы
* Сөләймәнова С. Г.
* Хисаметдинова Ф. Ғ.
* Зеркин Д. П. — педагогия фәндәре докторы, профессор
* Исмәғилев С. А. — иҡтисад фәндәре докторы
* Таһирова Р. Г. — филология фәндәре кандидаты, доцент
* Роберт Паль,
* Ломакина Ю. В. — педагогия фәндәре кандидаты

## Сығанаҡтар
* Колледж сайты 

## Иҫкәрмәләр
Муса Күсәрбаев

**Муса Күсәрбаев** (1785—?) — хәрби эшмәкәр. 1806—1807 йылдарҙағы рус-прусс-француз (4-се коалиция) һуғышында ҡатнашыусы. 

## Биографияһы
Муса Күсәрбаев Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Ырымбур өлкәһенең ) Теләүғол ауылында йәшәгән.

1802 йылдың 2 майынан казак, 1815 йылдың 15 авгусынан зауряд-есаул булып хеҙмәт итә. 

1805, 1816, 1824, 1830 һәм 1836 йылдарҙа Ырымбур линияһында хеҙмәт итә.

1807 йылда 1-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша.

## Ғаиләһе
Ҡатындары — Иғәбикә, Хөсниямал һәм Миһырбаныу; ҡыҙҙары — Хәбибә һәм Мәликә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
*
Күсәрбаев

**Күсәрбаев** — фамилия.

* Муса Күсәрбаев (1785—?) — хәрби эшмәкәр. 1806—1807 йылдарҙағы рус-прусс-француз (4-се коалиция) һуғышында ҡатнашыусы.
* Күсәрбаев Хөсәйен Абзан улы (Хөсәйен Күсәрбаев; 1777—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
Ярлыҡапов

**Ярлыҡапов** — фамилия.

* Искәндәр Ярлыҡапов (1785—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
* Ярлыҡапов Абрар Бәҙретдин улы (1942) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы. Иҡтисад фәндәре докторы (1997), профессор (2007).
Бесәнсе (Ырымбур өлкәһе)

**Бесәнсе** (*Ҡаратун, 4-се Йомағужа*; ) — Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы составында булған юҡҡа сыҡҡан ауыл.

## Географик урынлашыуы
Ҡороған йылғаһы буйында, Беренсе Май ауылынан 16 км алыҫлыҡта урынлашҡан булған.

## Этимологияһы

Ауылдың халыҡ атамаһы — Ҡаратун. Был ҡыпсаҡ ҡәбиләһе башҡорттарының ырыу атамаһы.

Ауыл янында урынлашҡан күл Эйәле күл тип атала. Легенда буйынса, бында ҡасандыр күлдең «хужаһы» — йөҙ йәшлек йылан-аждаһа йәшәгән.

## Тарихы
Аҡъюл ауылынан (хәҙерге Башҡортостандың Хәйбулла районы) Йомағужа торамаһы барлыҡҡа килә. Артабан Йомағужанан биш ауыл барлыҡҡа килә — Үҙәмбай, 1-се Йомағужа, 2-се Йомағужа, 3-сө Йомағужа һәм 4-се Йомағужа (Бесәнсе, Ҡаратун) ауылдары барлыҡҡа килгән.

1834 йылғы ревизияға ярашлы, ауыл Үҫәргән улусының 3-сө йортона Ҡара-Ҡыпсаҡ түбәһенә ҡараған.

1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1937–1959 йылдарҙа Ҡыуандыҡ районы Иҙелбай ауыл советына ҡараған. Аҙаҡ Медногорск ҡала советы составында.

1970-се йылдарҙа юҡҡа сыҡҡан.

## Халҡы

## Билдәле шәхестәре
* Иштемәс Йәноҙаҡов (1782—?) — хәрби эшмәкәр. 1807 йылғы Рус-прусс-француз һуғышында ҡатнашыусы.
* Әпсәләм Түләков (1787—?) — хәрби эшмәкәр. 1807 йылғы Рус-прусс-француз һуғышында ҡатнашыусы.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Башкирский осенне-зимний трудовой обряд помочи деревни Псянчино Кувандыкского района Оренбургской области — башкирское название Каратун // РЕГИОНАЛЬНЫЙ ЦЕНТР РАЗВИТИЯ КУЛЬТУРЫ ОРЕНБУРГСКОЙ ОБЛАСТИ.
Үрге Зәйет

**Үрге Зәйет** (Верхнее Заитово) — элек Башҡортостандың Туймазы районында урынлашҡан, 1940 йылда Октябрьский (1946 йылдан ҡала) эшселәр ҡасабаһы составына ингән бөтөрөлгән ауыл.

## Географияһы
Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығы үҙәгендә  Башҡортостандың көнбайышында урынлашҡан булған.

## Топонимы
1773 йылдан Зәйет исеме менән билдәле. 1906 йылда Бәләбәй өйәҙе Үрге Бишенде улусына ҡараған ауыл.

Шулай уҡ *Үрге Зәйет* тип тә билдәле булған.

## Тарихы
Ауылға Ҡазан даруғаһы Ҡыр-Йылан улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Беҙҙең көндәргә тиклем 1773 йылда хеҙмәтле татарҙар менән төҙөлгән керҙәшлек тураһында килешеү һаҡланған.

1940 йылға Туймазы районы Үрге Зәйет ауыл советының (Верхнезаитовский сельсовет) ауыл административ үҙәге булып торған. Хәҙерге ваҡытта Октябрьский ҡалаһының Ленин проспекты менән Космонавтар һәм Кортунов урамы киҫешкән урындағы дөрөҫ булмаған дүрт мөйш эсендә тороп ҡалған.

## Халҡы
1795 йылда 44 йортта 264 кеше йәшәгән, 1865 йылда 110 йортта — 628 кеше, 1906-1124; 1920-1329; 1939-989 йылдарҙа.

### Милли составы
Башта башҡорттар йәшәгән, һуңынан XVIII быуатта хеҙмәтле татарҙар күсеп килгән, һуңынан улар типтәрҙәр ҡатламына күскән.

## Инфраструктураһы
Зәйет ауылы халҡы малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгән. Мәсет, 2 училище, ел тирмәне булған. 1906 йылда мәсет, тимерлек, мөгәзәй эшләй.

## Транспорты
Ауылға автотранспорт менән барып етергә мөмкин була.

## Һылтанмалар
* ВЕРХНЕЕ ЗАИТОВО
* Верхнее Заитово

## Иҫкәрмәләр

]
Яңы Таҡталасыҡ

**Яңы Таҡталасыҡ**, *Такталачук* (), Түбәнге Таҡталасыҡ — 1980 йылда Рәсәй Федерацияһының Башҡорт АССР-ы Краснокама районы составына ингән бөтөрөлгән ауы. Хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Ағиҙел ҡалаһы территорияһы составында.

## Географияһы
Республиканың төньяҡ-көнбайышында, Ағиҙел йылғаһы буйында
, Нефтекама ҡалаһынан яҡынса 45 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

1980 йылда буласаҡ Башҡортостан АЭС-ы юлдаш ҡалаһы — Ағиҙел эшселәр ҡасабаһына индерелә.

## Тарихы
Ауылға 1906 һәм 1911 йылдар араһында Бөрө өйәҙендә Минзәлә өйәҙенең Гәрәй түбәһе Үрге һәм Түбәнге Таҡталасыҡ (хәҙерге Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районы Таҡталасыҡ ауылы) ауылы кешеләре нигеҙ һала. Ауыл улус үҙәге Яңы Ҡабан ауылынан 3 саҡрым алыҫлыҡта нигеҙләнгән. 1920 йылғы йәниҫәп буйынса унда 63 хужалыҡ иҫәпләнгән. Ошо йәниҫәптән һуң Яңы Хажи ауылы янында Таҡталасыҡ атамалы тағы бер ауыл барлыҡҡа килгән.

## Халҡы
1920 йылда — 278; 1939—380; 1959—331 кеше.

## Һылтанмалар
* НОВЫЙ ТАКТАЛАЧУК, деревня в черте г.Агидель
* Новый Такталачук

## Иҫкәрмәләр
Ҡолбирҙе (ауыл)

**Ҡолбирҙе** () — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районындағы юҡҡа сыҡҡан ауыл.

## Этимологияһы
Атамаһы Ҡолбирҙе ир-егет исеменән алынған.

## Географик урынлашыуы
Ҡолбирҙе йылғаһы буйында, Яңы Һары ауылынан 47 км алыҫлыҡта (Ырымбур өлкәһе менән Башҡортостан Республикаһы сигендә) урынлашҡан булған.

Элекке Ҡолбирҙе ауылы тирәһендә һоро күмер ҡатламы (ҡалынлығы 1 метрға тиклем) бар.

## Тарихы
Ауылға үҫәргән ырыуы башҡорттары — Ултыраҡ һәм Бикбау ауылдары кешеләре нигеҙ һалған.

1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны, 1930 йылдың 20 авгусынан Хәйбулла районы составына индерелә. 

1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1950 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Хәлил районы составында була. 1950—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһенең Яңы Покровка районы составында була. 1959 йылдан Хәлил районы (1960 йылда Гай районы тип үҙгәртелә), ә аҙаҡ Ҡыуандыҡ районы составында була.

1970-се йылдарҙың аҙағында ауыл юҡҡа сыҡҡан.

## Иҫкәрмәләр
Матур ТВ

**Матур ТВ телеканалы** — татар-башҡорт музыкаль-күңел асыу телеканалы, Рәсәй кабель селтәрҙәрендә тәүлегенә 24 сәғәт татар һәм башҡорт телдәрендә тапшырыуҙар алып бара. Эфирҙа башлыса артистар заказы буйынса яҙҙырылған музыкаль клиптар һәм «Матур медиа» операторҙары яҙҙырған башҡорт, татар һәм рус башҡарыусыларының концерттары тапшырыла. Трансляция Өфөнән алып барыла. Офис 450059, Башҡортостан Республикаһы, Өфө ҡалаһы, Рихард Зорге урамы, 22-се йортта, ә студия Өфө ҡалаһы, Октябрҙең 50 йыллығы урамы, 15 адресы буйынса урынлашҡан.

Канал 2017 йылдың 29 майында теркәлә. Уның ойоштороусыһы — «АРТИКО» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте. Етәксеһе — Мостаев Илшат Әсғәт улы. Телеканал 2018 йылдың мартынан алып трансляция алып бара.

Беренсе «Матур ТВ Премияһы» 2022 йылдың 27 ноябрендә «Башҡортостан» Дәүләт концерт залында уҙғарыла, унда башҡорт һәм татар телдәрендә йырлаусы иң яҡшы йырсылар билдәләп үтелә.

## Тапшырыу селтәре
Телеканалды «Ростелеком», «Таттелеком», «Уфанет», «Башинформсвязь», «Кристалл», «Йәшел нөктә», Интернет селтәрендә «Дом.ру» операторҙарының кабель телевидениеһы аша ҡарарға мөмкин. һәм Android платформаһы өсөн мобиль ҡушымта аша ҡарарға мөмкин.

EPG Service мәғлүмәттәре (аҙна һайын яңыртыла) буйынса, эфирҙың яҡынса 80 процентын башҡорт, татар һәм урыҫ башҡарыусыларының музыкаль клиптары тәшкил итә. 26 проценты — концерттар, 2 проценты — музыка һәм күңел асыу программалары, башҡорт-, татар- һәм Рәсәй эстрадаһы шоу-бизнесы яңылыҡтары. Телеканал тәүҙә FullHD форматында ғына трансляциялана. Тапшырыуҙар баштан уҡ юғары сифатлы форматта үтә, шуға күрә телеканал етәкселеге тарафынан башҡорт телендә «Матур» исеме һайлана.

Телеканалда «Матур моң илендә» тапшырыуы сыға, ул «Играй, гармонь, любимая!» (Играй, гармонь, любимая) проекттың башҡорт аналогы булып тора. Программала Башҡортостан Республикаһының төрлө райондарының мәҙәни үҙенсәлектәре күрһәтелә, мәҫәлән: диалекттар, ғөрөф-ғәҙәттәр, йолалар, бәйеттар, легендалар, таҡмаҡтар, бейеүҙәр, халыҡ музыкаһы һәм музыка ҡоралдары. Шулай уҡ канал Өфөлә «Brilliant Talents» халыҡ-ара интернет-конкурсын ойоштороусыларҙың береһе булып тора.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Француз теле дәрестәре

**«Француз теле дәрестәре»** — рус яҙыусыһы Валентин Распутиндың хикәйәһе.

Тәүге тапҡыр 1973 йылда Иркутскиҙың «Советская молодёжь» гәзитендә Александр Вампилов иҫтәлегенә арналған сығарылышта сыға.

## Сюжеты
Әҫәрҙә ваҡиғалар 1948 йылда, Бөйөк Ватан һуғышынан һуң бара. Әҫәрҙең төп геройы — ун бер йәшлек малай, хикәйәләү уның исеменән алып барыла. Ун бер йәшенә тиклем ул ауылда йәшәй һәм уҡый. Грамоталы булғанға, уны «башлы» тип йөрөтәләр, шулай уҡ уның бәхетле күҙе бар тип иҫәпләйҙәр.

Герой йәшәгән ауылда башланғыс мәктәп кенә була, шуға күрә уҡыуын дауам итеү өсөн, район үҙәгенә китә. Был ауыр һуғыштан һуңғы осорҙа әсәһе, бер нәмәгә лә ҡарамаҫтан, улын уҡырға ебәрә. Ҡалала ул тағы ла нығыраҡ асыға, сөнки ҡалала бөтә нәмәне һатып алырға кәрәк була. Малай Надя инәйҙә йәшәй. Ҡан аҙлыҡтан яфаланғанға, көн һайын бер һумға бер стакан һөт һатып ала.

Мәктәптә, француз теленән тыш, бишлегә генә уҡый. Лидия Михайловна, француз теле уҡытыусыһы, уның француз теле өндәрен дөрөҫ әймәүенә аптырай. Бер ваҡыт герой «чика» уйнап аҡса эшләргә мөмкинлеген белеп ҡала. Ул уйын менән артыҡ мауыҡмай, бер һум аҡса отҡандан һуң, артабан уйнамай. Әммә бер көндө малайҙар уны артабан уйнарға мәжбүр итә. Вадиктың дөрөҫ уйнамауын күргәне өсөн, Вадик һәм уның дуҫы Птаханан туҡмала.

Икенсе көндө малай мәктәпкә туҡмалған килеш килә, ә Володяның синыфташы Тишкин Лидия Михайловнаға нимә булғанын һөйләй. Уҡытыусы малайҙың аҡсаға уйнауын белгәс, уның, ысынлап та, дауаланыу өсөн һөт һатып алыуын белгәс, уға ҡарата мөнәсәбәте үҙгәрә һәм уның менән француз теленән айырым шөғөлләнергә ҡарар итә. Уҡытыусы, уны үҙ өйөнә саҡырып, киске аш менән һыйларға уйлай, әммә малай оялсанлығы һәм ғорурлығы арҡаһында ашамай.

Лидия Михайловна малайҙы бик йәлләй һәм ярҙам итергә теләй. Әммә малай ярҙамды ҡабул итмәй. Посылка аша һалынған аҙыҡ-түлекте әсәһе ебәрмәгәнен аңлай һәм уҡытыусыһына кире килтерә. Шул саҡта Лидия Михайловна, малайға аҡса табыу мөмкинлеге биреү өсөн, «замеряшки» (ҡомарлы уйын) уйынын уйлап таба. Мәктәп директоры, уҡытыусының ҡылығы тураһында белеп ҡалғас, эштән сығара. Ҡатын Кубанға ҡайтып китә, әммә ул малайҙы онотмай һәм уға макарон изделиелары, хатта алма менән посылка ебәрә. Эшен юғалтҡандан һуң да ул малайҙы бер нәмәлә лә ғәйепләмәй һәм уның тураһында ла онотмай.

## Хикәйәне экранлаштырыу
1978 йылда хикәйә мотивтары буйынса кинофильм төшөрөлгән (Уроки французского)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ағиҙел журналы, 17 февраль 2022, Йомабикә Ильясова

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Труд: Героиню своего рассказа «Уроки французского» Валентин Распутин «списал» с этой женщины
* «Уроки французского» в библиотеке Серанн
* Краткое содержание рассказа «Уроки французского»