АЛБА (альянс)

**Беҙҙең Америка халыҡтары өсөн Боливариан альянсы** (; ҡыҫҡаса **АЛБА**, ) — Латин Америкаһы һәм Кариб диңгеҙе бассейны илдәренең социалистик альянсы.

2019 йылдың башына ҡарата АЛБА составына 10 ил керә: Антигуа һәм Барбуда, Боливия, Венесуэла, Гренада, Доминика, Куба, Никарагуа, Сент-Винсент һәм Гренадин, Сент-Китс һәм Невис, Сент-Люсия. 2018 йылда Эквадор альянс составынан сыҡҡан, был ил президенты Ленини Мореноның сәйәси курсы үҙгәреүенә бәйле. Халыҡ-ара ойошма һәм субрегиональ интеграцион берләшмә булараҡ Уго Чавес һәм Фидель Кастроның инициативаһы буйынса 2004 йылда ойошторолған. Альянстың маҡсаты — иҡтисади интеграция һәм уның ҡатнашыусыларының социализм һәм бойондороҡһоҙлоҡто коллектив һаҡлау нигеҙендә берҙәм үҫеше. Альянстың Иҡтисади, Сәйәси һәм Социаль советтары төҙөлгән һәм эшләй.

Альянстың майҙаны — 2 513 947 км², халҡы — 70 млн кеше, ЭТП (ППС) — $1166 млрд (Халыҡ-ара валюта фондының версияһы буйынса, 2013 йыл; Куба буйынса мәғлүмәттәр 2011 йыл өсөн бирелгән).

## Атамаһы
2009 йылға ҡәҙәр субрегиональ берләшәһенең атамаһы «Америка өсөн Боливариан альтернативаһы» () булған, ә хәҙер альянстың тулы атамаһы — «Беҙҙең Америка халыҡтары өсөн Боливариан альянсы — Халыҡтарҙың сауҙа килешеүе» (), ҡыҫҡаса атамаһы — «Америкалар өсөн Боливариан альянсы» ().

## Составы
Ойошма составына 10 ил инә:
* Венесуэла (ойоштороусы)
* Куба (ойоштороусы)
* Боливия (2006 йылда ҡушылған)
* Никарагуа (2007 йылда ҡушылған)
* Доминика (2008 йылда ҡушылған)
* Антигуа һәм Барбуда (2009 йылда ҡушылған)
* Сент-Винсент һәм Гренадин (2009 йылда ҡушылған)
* Сент-Люсия (2013 йылда ҡушылған)
* Гренада (2014 йылда ҡушылған)
* Сент-Китс һәм Невис (2014 йылда ҡушылған)

Шулай уҡ Суринам АЛБА ойошмаһына ҡушылыу процессында тора.

АЛБА ойошмаһына саҡырылған ағза статусына артабанғы илдәр эйә:
* Гаити
* Парагвай
* Уругвай
* Иран (2007 йылда ҡушылған)
* Сүриә (2010 йылда ҡушылған)

### Гондурас һәм ALBA
Гондурас ALBA составына 2008 йылда Мануэль Селайя президентлығы ваҡытында ингән, әммә 2009 йылдың 28 июнендәге хәрби түңкәрелеш барышында ул ҡолатылғандан һуң яңы хөкүмәт был ойошмала ағзалыҡтан баш тартҡан. Тиҙҙән Гондурастың фактик лидеры Роберто Мичелетти 2009 йылдың 15 декабренән илдең альянс составынан сығыу ниәтен иғлан иткән.

2010 йылдың 13 ғинуарында Гондурастың милли конгрессы илдең АЛБА халыҡ-ара ойошмаһы составынан сығыуын раҫлаған.

Сәйәси фәндәре докторы Инього Эррехон һәм иҡтисади фәндәре докторы Альфредо Серрано фекере буйынса, Гондурас президенты Селайя илдең альянсҡа инергә ҡарарҙы ҡабул иткән мәлдә илдә дәүләт түңкәрелеш булғандан һуң, Беҙҙең Америка халыҡтары өсөн Боливариан альянсы (ALBA) йәшәү көстәрен юғалтҡан. Хәҙерге үҙенең хәлендә ALBA әүҙемлеген юғалтҡан, был Көньяҡ Америка дөйөм баҙарын (Меркосур) төҙөү менән шөғөлләнгән Бразилия-Аргентина тандемы йоғонтоһоноң үҫешеүе менән аңлатыла.

## Валюта берлеге

2009 йылдың апрелендә Венесуэланың Кумана ҡалаһында барған АЛБА илдәренең саммитында үҙ-ара иҫәпләшеү өсөн шартлы берәмекте «Сукре» валютаһын индереү тураһында ҡарар ҡабул ителгән. Венесуэла президенты Уго Чавес һүҙҙәре буйынса, сукре баштан виртуль валюта сифатында әйләнешкә инәсәк, әммә киләсәктә реаль валютаға күсеү ниәтләнә, был долларҙҙың диктатураһынан ҡасырға мөмкинлек бирәсәк. Чавес буйынса, сукреның АЛБА илдәрендә генә түгел, ә бындай ҡоралда ҡыҙыҡһынған башҡа илдәрҙә, айырым әйткәндә Эквадор һәм Парагвайҙа әйләнешкә инәсәк.

2010 йылдың 1 ғинуарынан сукре рәсми рәүештә әйләнешкә индерелгән.
2010 йылдың 3 февралендә сукрены ҡулланып тәүге транзакция була: был көндө Венесуэланан килтерелгән 300 тонна дөгөнө килтереүгә Куба 108000 сукре түләгән.

2013 йылдың 28 февралендә Никарагуа сукре валютаһын ҡулланып тәүге түләүҙәр яһай .

## Альянс эсендәге сауҙа
Ҡатнашыусы илдәрҙең сауҙаһы (2013 йылға ҡарата) башлыса альянс составына кермәгән дәүләттәргә йүнәлгән. Мәҫәлән 2013 йылда Венесуэланың АЛБА ағза-илдәренә импортының 4,38 % һәм экспортының 7,03 % тура килгән. Шул уҡ ваҡытта АЛБА илдәренә Венесуэланың экспорты башлыса нефть майҙары һәм битум материалдарына тура килгән, был юҫыҡ өлөшөнә 2013 йылда Венесуэланың Боливияға экспортының 97 %, Доминикаға экспортының — 92 %, Эквадорға экспортының — 80 %, Сент-Винсент һәм Гренадинға — 76 %.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Көньяҡ Америка милләттәре берлеге (UNASUR)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Рәсми сайт