Тукумс

**Тукумс** (лат.Tukums, нем.Tuckum) —  Латвияла ҡала, Тукумс крайының административ үҙәге.

Риганан  көнбайышҡа табан 65 км алыҫлыҡта урынлашҡан.  Рига, Елгава, Вентспилсҡа ҡарай тимер юлдар линияһы үҙәге.

## Тарихы
XI—быуаттарҙа ҡала урынында ливалар ауылы барлыҡҡа килә.  1299 йылда бында немец рыцарҙары нығытылған замок төҙөй, һуңынан  ул Ливон ордены геррмейстерҙарының  резиденцияһы булып хеҙмәт  итә. 1445 йылда  ауылға ҡала статусы  менән *Туккум* (нем. Tuckum) исеме бирелә.

1561 йылда орден ҡолатылғандан һуң  замок Речь Посполитаяға лен  рәүешендә курлянд  герцогына тапшырыла. Шул ваҡытта уҡ һарай янында ҙур ауыл булған.

Ҡаланың төп иҫтәлекле урыны—   XIII быуаттың  Ливон ордены һарайынан ҡалған «Пилс» башняһы («Һарай»). Башня үҙ заманында  ат һарайы, склад һәм төрмә булып хеҙмәт иткән, ә 1995 йылда унда ҡаланың тарих  музейы асыла.

XIX быуат аҙағында ҡалала, ул саҡта Курлянд губернаһының өйәҙ үҙәге булараҡ, 7542 кеше йәшәй, шуларҙың байтаҡ өлөшөн йәһүдтәр тәшкил итә. Ҡалала православие сиркәүе,   лютеран кирхаһы (XVI быуат), рим-католик  костёлы һәм синагога, 11 уҡыу йорто булған. Сауҙа  Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге  мөхәррирҙәре баһаһы менән ҙур булмаған. 46 мең һумлыҡ етештереү менән 8 завод һәм фабрика   (татлы тамыр заводы) булған.  1898 йылда  килем  13 554 һум, сығым —  11 653 һум тәшкил иткән. Ҡаланан ике саҡрым алыҫлыҡта  тимер һәм углекислоталы  ике минераль сығанаҡ бар.

Ҡалала сәнғәт музейы, бер нисә сиркәү  менән     мәҙәниәт йорто бар. Тукумс  Земгале тарихи-мәҙәни төбәктә  урынлашҡан.

1990 йылдың 15 авгусында  Тукумс янында   Слока — Талси трассаһының  юл-транспорт ваҡиғаһында билдәле  совет рок-музыканты Виктор Цой һәләк була.

## Халҡы
Үҙәк статистика идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, 2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ҡалала халыҡ һаны 17 563  кеше тәшкил итә.

; 1989 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы һәм 2015 йылдың баһаһы буйынса милли составы

## Транспорты
Тукумсҡа Елгава (Тушки) — Тукумс төбәк  P98  автомобиль юлы алып бара. Тукумста   P104 Тукумс — Ауце — литва сиге (Витини), P121 Тукумс — Кулдига һәм P131 Тукумс — Кестерциемс — Мерсрагс — Колка төбәк трассалары башлана.

### Тимер юл бәйләнеше
Тукумс  I станцияһы Торнякалнс — II Тукумс  электрлаштырылған линияла  һәм үҙәк тимер станцияһы  Тукумс II, уға шулай уҡ  Вентспилс — II Тукумс һәм II Тукумс — Елгава линиялары килә.

## Иҫтәлекле урындары

* Изге Троица лютеран сиркәүе

## Башҡа факттар
Тукумс аэропортында   Baltic Bees пилотаж төркөмө урынлашҡан, ул 2008 йылда барлыҡҡа килгән, төрлө аэрошоу һәм авиасалондарҙа ҡатнашып, юғары пилотаж фигураларын күрһәтә.

## Галереяһы

Файл:Tukums (37).jpg|Ҡала үҙәге
Файл:Tukums, hradní věž.jpg|Пилс башняһы («Һарай»)
Файл:Tukums, luteránský kostel.jpg|Изге Троица лютеран сиркәүе 
Файл:Durbe manor house.jpg| Дурбе һарайы
Файл:Тукумс.Дурбе.Эстрада 01.jpg|Дурбе паркында  эстрада.
Файл:Тукумс здание ферментного завода.jpg|Элекке фермент заводы бинаһы 
Файл:Тукумс Католическая церковь.jpg|Католик сиркәүе
Файл:Тукумс ул.Лиела 01.jpg| Лиела урамы
Файл:Tukums, Kalna kapi (14).jpg|Кална капи 
Файл:Unknown Soviet Army Soldier, Kalna Kapi, Tukums, Latvia.jpg|Совет Армияһының билдәһеҙ һалдаты,   Кална капи


## Иҫкәрмәләр


## Сығанҡтар

* 
* Официальный сайт Тукумского края
* Информация о Тукумсе на туристическом портале mesta.lv
* Информация о Тукумсе в топонимической базе данных