Муратов Дмитрий Андреевич

**Дмитрий Андреевич Муратова** () — Рәсәй журналисы һәм хоҡуҡ яҡлаусы. «Новая газета»ның баш мөхәррире (1995-2017 йылдарҙа һәм 2019 йылдан), гәзиткә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

«Һүҙ азатлығын яҡлау буйынса тырышлығы өсөн» 2021 йылда Тыныслыҡ буйынса Нобелб премияһы лауреаты (бойондороҡһоҙ Рәсәй тарихында беренсе һәм хоҡуҡ яҡлаусы Андрей Сахаров һәм совет президенты Михаил Горбачевтан һуң был награданы ала).

## Биографияһы
Дмитрий Моратов 1961 йылдың 30 октябрендә Куйбышевта тыуған. 1983 йылда Куйбышев дәүләт университетының филология факультетын тамамлай, шунан һуң 1983-1985 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә..

Хәрби хеҙмәттән һуң «Волжский комсомолец» гәзитендә эшләй. 1987 йылда «Комсомольская правда» гәзитенең комсомол тормошо бүлеге мөдире була. 1990 йылда баҫманың мәғлүмәт бүлеге мөхәррире була. 1992 йылдың ноябрендә «КП»-нан китә һәм бер үк ваҡытта «6-й этаж» журналистар ширҡәтенә нигеҙ һала, уның составына гәзиттең яңы редакция сәйәсәте менән риза булмаған журналистар ҙа инә. Киләһе йылда ширҡәт «New Daily New Newspaper» гәзитенә нигеҙ һалыусы була, уның беренсе сығарылышы 1993 йылдың 1 апрелендә сыға. Моратов уның редакцияһына инә һәм баш мөхәррир урынбаҫары була.

1994 йылдың декабренән — 1995 йылдың ғинуарында Чечня территорияһындағы хәрби зонала гәзиттең махсус хәбәрсеһе була. 1995 йылдың февралендә «Новая ежедневная газета»нан «Новая газета» тип кенә аталған баҫманың баш мөхәррире була.Күпмелер ваҡыт Моратов гәзиттә һәм телевидениела эшләүҙе берләшә. Әйтәйек, 1997 йылда «Пресс-клуб» (ATV — ORTV) программаһын алып барыусы була, 1998-2000 йылдарҙа — «НТВ» телеканалында «Суд идёт» аҙналыҡ программаһын алып барыусы була.. 2004 йылда «2008: Свободный выбор» комитетына нигеҙ һала, әммә 2005 йылда унан ситләшә, «демократтарҙың берләшергә тырышыуы менән бөтөнләй ҡәнәғәт түгелмен» тип белдерә..

2004 йылда Яблоко Рәсәй демократик партияһына инә. 2005 йылда «Крокодил» журналының милекселәре иҫәбенә инә.. Әммә 2008 йылда яңыртылған журнал ншер ителеүҙән туҡтатыла.

2009 йылда Мәскәү ҡала думаһына V саҡырылыш һайлауҙарҙа «Яблоко» партияһы ярҙамы менән, V саҡырылыш Мәскәү ҡала думаһына  инә. 2011 йылда 101 номеры буйынса Яблоко Рәсәй Берләшкән Демократик партияһының һайлау исемлегенә инә.

2013 йылдан алып әлеге көнгә тиклем Моратов Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығы ҡарамағындағы йәмәғәт советы ағзаһы булып тора..

2017 йылдан «Новой газета»ның баш мөхәррир вазифаһын ҡалдыра, 2019 йылда шул уҡ вазифаға кире ҡайта.

2019 йылдың 8 июнендә Иван Голуновҡа суд булғанға тиклем үк, Моратов «Эхо Москвы» гәзитенең баш мөхәррире Алексей Венедиктов менән бергә Мәскәү мэрҙарының ике урынбаҫары Александр Горбенко (хәүефһеҙлек һәм мәғлүмәт сәйәсәте өсөн яуаплы) һәм Наталья Сергунина (сәйәси йүнәлеште күҙәтә), шулай уҡ Мәскәүҙә Эске эштәр министрлығы етәксеһе Юрий Баранов менән осрашты. Моратовтың һүҙҙәре буйынса, фекер алышыуҙан һуң был ултырышта ҡатнашыусыларҙың барыһы ла «ғәйепләүсенең дәлилдәре бик һай» булыуын аңлай, һәм «Ваняны кәм тигәндә өйҙәге тотҡонлоҡта иреккә сығарыу кәрәк тигән фекер тыуа» тигән фекер тыуа.»

2021 йылдың октябрендә американ-филиппин журналисы Мария Резса менән бергә тыныслыҡ буйынса Нобель премияһына лайыҡ була.. Моратов фекеренсә, был премия — Новая Газета һәм вафат булған журналист коллегалары Игорь Домниковтың, Юрий Щекочихиндың, Анна Политковскаяның, Анастасия Бабурованың, Наталья Эстемированың һәм Станислав Маркеловтың ҡаҙаныштары.. Моратов шулай уҡ: «Әгәр мин комитетта булһам, бөтә букмекерҙар ставка яһаған өсөн тауыш бирер инем. Әммә был кешенең алда барыһы ла барҙыр әле, тип уйлайым. Мин, әлбиттә, Алексей Навальный тураһында һөйләйем». Моратов үҙенең Нобель премияһын умыртҡа һөйәге мускул атрофияһы булған балаларҙы дауалауға һәм журналистикаға йүнәлтергә, шул иҫәптән «сит ил агенттары» тип иғлан ителгән кешеләргә ярҙам итергә ниәтләүен белдерҙе. Уның һүҙҙәренсә, аҡса бүлеү тураһында һуңғы ҡарарҙы «Новая газета» редакцияһы ҡабул итәсәк..

## Награда һәм премиялары

* Почет Ордены;
* Дуҫлыҡ Ордены (13 ғинуар 1999 йыл) — *матбуғат өлкәһендәге ҡаҙаныштарына, мәҙәниәтенә, халыҡтар араһында дуҫлыҡты һәм хеҙмәттәшлекте нығытыуға, күп йыллыҡ емешле хеҙмәте өсөн*;
* Журналистарҙы яҡлау комитетының Халыҡ-ара матбуғат азатлығы премияһы(2007);
* Почетлы легион ордены кавалеры (Франция, 2010);
* Орден Креста земли Марии3-сө класс (Эстония, 2013);
*  (2016);
* Тыныслыҡ буйынса Нобель премияһы лауреаты (2021) — «демократияның һәм  тыныслыҡтың мотлаҡ шарты булған һүҙ азатлығын яҡлау буйынса тырышлыҡтары өсөн».

## Хәйриә
2019 йылдың 19 апрелендә «Моратов» һәм «Новая газета» комала ятҡан журналист һәм яҙыусы Дмитрий Быков өсөн Өфөнән Мәскәүгә махсус медицина рейсы ойошторалар һәм түләйҙәр..

2020 йылдың февралендә Моратов, хоккей һөйөүсе булараҡ, Валерий Харламовтың таяғын һатыуға ҡуя. 100 000 аҡш доллары күләмендәге килемде Моратов умыртҡа һөйәге мускуллы атрофия менән сирләгән балаларға ярҙам итеү менән шөғөлләнгән хәйриә фондына күсерә..

2021 йылда тыныслыҡ буйынса Нобель премияһын алғас, Моратов  аҡсаһының бер өлөшөн «Изге хәйриә түңәрәге» фондына тапшырасағы тураһында белдерә..

## Сәйәси ҡараштары
Владимир Путиндың төрлө мәсьәләләр буйынса сәйәсәте, шулай уҡ БДБ илдәренең башҡа лидерҙары сәйәсәте менән бер нисә тапҡыр килешмәүсәнлеген белдерҙе. Атап әйткәндә, 2014 йылдың мартында Рәсәй властарының Ҡырымдағы сәйәсәтенә ҡарата апелляцияға ҡул ҡуя. һәм 2020 йылдың сентябрендә — Белоруссияла илдең ғәмәлдәге президенты Александр Лукашенкоға ҡаршы протест акциялары яҡлап хат яҙа.

2016 йылда Рәсәй Федерацияһының VII саҡырылыш Дәүләт Думаһына һайлауҙарҙа Яблоко сәйәси партияһының ышаныслы кешеһе була.
2018 йылда Моратов Президентлыҡҡа кандидат Григорий Явлинскийға һәм уның ышаныслы кешеһенә ярҙам итеү буйынса Йәмәғәт штабы рәйестәше була..

2021 йылдың ғинуарында Алексей Навальныйҙы иреккә сығарыуҙы талап иткән петицияны хуплай..

## Интервью
* «Кремль никак не участвует в этом деле и не будет в него втягиваться». О «деле Аксаны Пановой»  Znak.com — 05.03.2013
* «Муратов: крутая Политковская, защита Кадырова, большая война» ещенепознер — 16.12.2018
* Дмитрий Муратов / Особое мнение // Эхо Москвы — 09.08.2019

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* 
* «Журналист» журналы тураһында 50-йыллығы Дмитрий Муратова