Исламда һаҡал

Исламда **Һаҡалды алдырыуға **   () -ғи’фә-үл-лихйә) һәм ҡырыуға мөнәсәбәт төрлө мәҙһәбтәрҙә, фирҡәләрҙә төрлөсә.  Ҡайһы берҙәрендә () -  *фисҡ* (яҙыҡ), ә үҫтереү - () - *үәжиб* (мотлаҡ) тип һанала. Икенселәре һаҡал үҫтереүҙе () - *мүстәхәб* (хәйерле эш), ә ҡырыныуҙы () - *мәкруһ* (ярамаған, әммә харам түгел тип иҫәпләй. 
Һаҡалды мосолмандар  ирлек символы тип һанай, ә уны үҫтереү кешенең тәбиғи халәте *(фитра)* тип күрә .

## Һаҡал үҫтереү

### Башланғыс Исламда

Мөхәммәт Пәйғәмбәр үҙ заманындағы йәһүдтәр һәм нәсраниҙар кеүек үк һаҡал үҫтергән . Хәҙистәрҙән күренеүенсә, Мөхәммәт Пәйғәмбәр мосолмандарға һаҡал үҫтерергә ҡушҡан: «Мөшриктәрҙән айырылып тороғоҙ — һаҡал үҫтерегеҙ һәм мыйыҡтарығыҙҙы ҡырҡығыҙ», «мыйыҡтарығыҙҙы ҡырҡығыҙ һәм һаҡал үҫтерегеҙ - утҡа табыныусылар» кеүек булмағыҙ.

Имам әл-Бохариҙың  хәҙистәр йыйынтығындаМөхәммәт Пәйғәмбәрҙең  Бәхилләшеү хажы мәлендә кешеләргә үҙенең сәс, һаҡал төктәрен алырға рөхсәт иткәне тураһында яҙыла . Шунда алынған төктәрҙе мосолмандар шешәләргә һалып, йәшел туҡымаға төрөп һаҡлаған, һәм улар хәҙер ислам донъяһының барлыҡ төбәктәренә таралып киткән.

### Урта быуатта
Һаҡалды ҡырыу тыйылыуын *ҙаһири* мәҙһәбе факиһы (хоҡуҡ белгесе) Ибн Һазм , *мәликиҙәрҙән* әл-Хаттаб||ar|الحطاب}}, *хәнбәлиҙәрҙән*  әс-Сәффәрини, *хәнифиҙәрҙән* Ибн Ғәбидин яҙған.

Күпселек ғөләмәләрҙең һаҡал ҡырыуҙы тыйыуы менән килешмәгән шәфиғи мәҙһәб вәкилдәре лә бар, улар быны харам түгел, бары  мәкруһ тип атай Былай тип әр-Рафиғи, Мүхиддин ән-Нәүәүи, Зәкәриә әл-Ансари һәм әл-Хатиб әш-Шәрбини||ar|الخطيب الشربيني}} әйткән. Шуға ҡарамаҫтан, шәфиғиҙар әз-Зәркәши, әл-Хәлими, әл-Кәффәл әш-Шәши һәм әл-Әзраи һаҡал ҡырыуҙы тыйыуҙы дөрөҫ тип һанаған .

### Хәҙерге заман

Ҡәҙимге ғәрәп йәмғиәтендә кешенең  социаль статусы һаҡалының оҙонлоғона, рәүешенә һәм төҫөнә ҡарап билдәләнә . Хәҙерге сәләфи ғөләмәләр Ибн Баҙ, Мөхәммәд ибн Сәлих әл-Үсәймин, Насируддин әл-Әлбәни и др.) һаҡал ир-атты  ҡатын-ҡыҙҙан һәм һаҡал үҫтермәй торған кафырҙарҙан айырып торған сифат тип атайҙар.Ҡырыныуҙы *харам* һәм гонаһлы ғәмәл тип һанайҙар. Шиғый аятуллалар Али Систәни  һәм Мөхәммәд Ширази ҙа шул фекерҙә. 2012 йылда аятулла Али Хәменеи  Иран милли телевидениеһы эфирында  Марокко короле Мөхәммәд VI-сенең сығып ҡына килгән кеүек һаҡалын  «хурлыҡ» һәм «Пәйғәмбәрҙең йөҙөнә төкөрөү» тип атай. Король иһә быны  «сафсата тип белдерә».

#### Рәсәй
Ҡарасай-Черкес Республикаһы Ғөләмәләр Шураһы 2011 йылдың 27 авгусында ҡабул иткән ҡарарына ярашлы, хәнәфи мәҙһәбе буйынса  һаҡал йөрөтөү үәжиб булып тора.  Ғөләмәләр Шураһы советы ҠЧР-ҙың бөтә имамдарын кәмендә күренеп торорлоҡ итеп һаҡал үҫтерергә» ҡуша (йәғни, ҡырынғыс менән ҡырынырға рөхсәт ителмәй).

Төмән өлкәһе мөфтөйө Илдар Йыһаншин һүҙҙәре буйынса, татарҙар араһында һаҡал йөрөтөр өсөн быға лайыҡ булырға кәрәк. традициялары булған кейгән һаҡаллы , һаҡалын йөрөткән өсөн, был хоҡуғы атҡаҙанған кәрәк. Өйләнгәндән һуң, 30-35 йәштә бәләкәй генә һаҡал үҫтерергә мөмкин булған, 60 йәштән һуң ғына Ҡыш бабайҙыҡы шикелле оҙон һаҡал  үҫтерергә мөмкин».

Мәскәү мемориаль мәсете имам-хатибы  Шамил Әләүетдинов үҙенең «Һаҡал йөрөтөү» тигән мәҡәләһендә, һаҡал үҫтереү фарыз түгел һәм бындай фекер — «наҙанлыҡ сағылышы» тип белдерҙе. Был мәсьәләлә ул, Ҡаҙағстандандағы коллегалары кеүек, ХХ быуат Мысыр ғөләмәләре  Мөхәммәд Әбү Заһир һәм и Мәхмүд Шалтут фекеренә таяна.

Төньяҡ Кавказда, атап әйткәндә Дағстанда оҙон һаҡаллыларҙы  полиция хеҙмәткәрҙәре  «дини экстремизм» йәһәтенән  «профилактик иҫәпкә» алыуҙары мөмкин.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* 

### Өҫтәмә әҙәбиәт
* 
*