open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кростау

**Кростау** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1 621 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,32 км2. Диңгеҙ кимәленән 363 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2681 һәм автомобиль коды BZ.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Криммичау

**Криммичау** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала кеше йәшәй. Майҙаны — 61,04 км2. Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8451 һәм автомобиль коды Z (*элек:* WDA).
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Либерзе

**Либерзе** () — Германиялағы, Саксония ерендәге . йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — км2. Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ның почта индексы һәм автомобиль коды .

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Либштадт

**Либштадт** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1331 кеше йәшәй. Майҙаны — 37,41 км2. Диңгеҙ кимәленән 220–595 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1825 һәм автомобиль коды PIR.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Лихтенау (Саксония)

**Лихтенау (Саксония)** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 7650 кеше йәшәй.  Майҙаны — 48,95 км2. Диңгеҙ кимәленән 349 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9244 һәм автомобиль коды MW.
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Лобштедт

**Лобштедт** () — Германиялағы, Саксония ерендәге . 2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса 2652 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,27 км2. Үҙидара субъектының тиңләштереү кодыРәсми код = *14 3 79 430*.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Лойбен-Шлайниц

**Лойбен-Шлайниц** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1411 кеше йәшәй. Майҙаны — 26,71 км2. Диңгеҙ кимәленән 139 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1623 һәм автомобиль коды MEI.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Мариенберг (Германиялағ ҡала)

**Мариенберг (Германиялағ ҡала)** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 13225 кеше йәшәй.  Майҙаны — 105,91 км2. Диңгеҙ кимәленән 609 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9496 һәм автомобиль коды MEK.
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Маркерсбах

**Маркерсбах** () — посёлок в Германии, в земле Саксония. Подчинён административному округу Кемниц. Входит в состав района Рудные Горы (район Германии). Население 1888 чел. Занимает площадь 18,32 км². Официальный код — *14 1 91 230*.

1 января 2008 года объединился с деревней Рашау в Рашау-Маркерсбах.
 
**Маркерсбах** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡасаба. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡасабала 1888 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,32 км2. UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Үҙидара субъектының тиңләштереү кодыРәсми код - *14 1 91 230*.
2008 йылдың 1 ғинуарында Рашау ауылы менән берләштерлә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Мельтойер

**Мельтойер** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1 505 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,09 км2. Диңгеҙ кимәленән 512 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8539 һәм автомобиль коды V.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Нерхау

**Нерхау** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3 959 кеше йәшәй. Майҙаны — 39,94 км2. Диңгеҙ кимәленән 140 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4685 һәм автомобиль коды L.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Ойлаталь

**Ойлаталь** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3527 кеше йәшәй. Майҙаны — 47,31 км2. Диңгеҙ кимәленән 275 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 04651, 04643 һәм автомобиль коды L.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Остриц

**Остриц** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2552 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,39 км2. Диңгеҙ кимәленән 207 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2899 һәм автомобиль коды ZI.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Остро

**Остро** () — Германиялағы, Саксония ерендәге . йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла кеше йәшәй. Майҙаны — км2. Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ның почта индексы һәм автомобиль коды .
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Райнсдорф (Саксония)

**Райнсдорф (Саксония)** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 8161 кеше йәшәй.  Майҙаны — 21,17 км2. Диңгеҙ кимәленән 296–425 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8141 һәм автомобиль коды Z.
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Рехенберг-Биненмюле

**Рехенберг-Биненмюле** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2147 кеше йәшәй. Майҙаны — 52,49 км2. Диңгеҙ кимәленән 600 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9623 һәм автомобиль коды FG.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Фалькенштайн (Фогтланд)

**Фалькенштайн (Фогтланд)** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8700 кеше йәшәй. Майҙаны — 31,05 км2. Диңгеҙ кимәленән 575 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 08223, 08239 һәм автомобиль коды V.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Булатов Рөстәм Баян улы

** Булатов Рөстәм Баян улы, «Тэм»** (26 июль 1980 йыл) — йырсы, 1997 йылдан «Lumen», 2014 йылдан — "23" төркөмө вокалсыһы һәм йыр текстары авторы.

## Биографияһы
Рөстәм Баян улы Булатов 1980 йылдың 26 июлендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.

Тамамланмаған юғары белемле. Өйләнгән, ике ул үҫтерә. Уҡыуын 5-се курста диплом яҡлар алдынан ташлай. Һуңынан бер интервьюһында юрист һөнәре әхлаки һәм рухи планда бик таҙа булмауы тураһында белдерә.

Вокалист һәм йырҙар авторы булараҡ, тыңлаусылар уны төркөм лидеры тип таныһа ла, ул үҙен лидер тип һанамай. «Тэм» псевдонимы - уның русса исеменең аҙаҡы өлөшө. Рөстәм Булатов биографияһы «Lumen» төркөмө биографияһынан айырылғыһыҙ. Даны танылғанлығына ҡарамай, ул Өфөлә йәшәй.

Рөстәм Булатов лирикаһында социаль мәсьәләләр, кешенең эске тойғолары, үҙ мәнфәғәтен генә күҙәтеүсе тар ҡарашлы кешеләргә ҡаршы ҡараш ята:
Ижадында кеше һәм дәүләт мөнәсәбәте, властағы кешеләрҙең яуаплылығына бәйле мәсьәләләр ҙүр урын алған.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Lumen.ws  — төркөмдөң рәсми сайты
* LUMEN: Право быть неправым   — Тэм Булатов интервьюһы
* LUMEN төркөмөнөң рәсми булмаған сайты  — Фан-сайт группы LUMEN
* «Уфа — это наш родной город, и здесь нам хорошо», интервью с Тэмом Булатовым
Беренсе канал

Беренсе канал дөйөм рәсәй федераль телеканалы. 1995 йылдың 1 апреленән Тәүлек әйләнәһенә Мәскәүҙән, «ОСТАНКИНО» телеүҙәгенән (АСК-1) тапшырыуҙар алып бара. Илдең төп телеканалы булараҡ позициялана. Рәсәй территорияһынан тыш,» Беренсе канал «тапшырыуҙары ил сиктәренән ситтә таратыла (Халыҡ — ара версия " Беренсе канал. Бөтә донъя селтәре). 2022 йылдың 26 февраленә тиклем Европа тапшырыуҙар союзы ағзаһы.

Телеканалға 1995 йылдың 24 ғинуарында «Рәсәй Йәмәғәт телевидениеһы» (ОРТ) исеме аҫтында нигеҙ һалына һәм 1995 йылдың 1 апрелендә «останкиноның 1-се каналы»йышлығында тапшырыуҙар башлай. «Беренсе канал» атамаһы 2002 йылдың 2 сентябрендә алына. 2011 йылдың 1 июненән канал 16:9 форматына күсә, 2012 йылдың 24 декабренән ШУЛАЙ уҡ HD форматында тапшырыуҙар алып барыла.

Беренсе канал Рәсәй халҡының 98 процентын ҡарай, 2009 йылдан алып канал яңылыҡтарҙың төп сығанағы булып тора. Рәсәй халҡының 82 проценты был телеканалды башҡа сығанаҡтарҙан өҫтөн күрә.

Беренсе каналдың төп конкуренттары Булып Россия-1 һәм нтв телеканалдары тора. 2015 йылға ҡарата каналда 2443 хеҙмәткәр эшләй.

Европа союзы, АҠШ, Канада һәм Украина санкциялары аҫтында тора.

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт
Татарстан (телерадиокомпания)

**«Татарстан» ДТРК** — Бөтә Рәсәй дәүләт телевидение һәм радиотапшырыу компанияһының Татарстан Республикаһындағы филиалы.

## Тарих
Ҡазан телевидение студияһы эфирға беренсе мәртәбә 1959 йылдың 3 ноябрендә сыға. Ә радиотапшыруҙар алдараҡ — 1927 йылдың 7 ноябрендә. 1992 йылда «Татарстан» дәүләт телевидение һәм радиотапшырыу компанияһы ойошторола, һуңыраҡ «ТРТ» каналы (Татар радиоһы һәм телевидениеһы) ойошторола, 2000 йылдарҙа ул «Рәсәй» каналына күсә. 2004 йылдың 24 декабрендә компания Бөтә Рәсәй дәүләт телевидение һәм радиотапшырыу компанияһының (БРДТРК) филиалына әйләнә.

«Татарстан» ДТРК программалары «Россия-1», «Россия-2», «Россия-24» каналдарында, «Рәсәй радиоһы», «Ҡазан» тулҡындарында эфирға сыға.

Компания директоры — Фирдус Сәлих улы Ғималетдинов.

## Һылтамалар
* «Татарстан» ДТРК рәсми сайты 
* Бөтә Рәсәй ДТРК сайты
Парлы өтөр

**Парлы өтөр** — тыныш билдәһе.

Парлы өтөр һөйләм эсендә түбәндәге осраҡтарҙа ҡулланыла: 

* һөйләм уртаһында торған өндәш һүҙҙәрҙе һөйләмдең бүтән киҫәктәренән айырыу өсөн. Мәҫәлән: *Ниңә шыңшыйһың, ҡар, мин йомошомдо йомошлап ҡайтып киләм бит. (М. Кәрим.);* 

* һөйләм уртаһында торған инеш һүҙҙәрҙе (ахыры, бәлкем, зинһар, ғөмүмән, ғәҙәттә, моғайын, мәҫәлән, ихтимал, киреһенсә, тимәк, ысынлап та, әлбиттә, бәхеткә ҡаршы, үкенескә ҡаршы һ. б.) айырыу өсөн. Мәҫәлән: *Буран баҫылыу түгел, киреһенсә, көсәйә генә төштө. (Р. Низамов.);* 

* һөйләм уртаһында торған айырымланған эйәрсән киҫәктәрҙе һөйләмдең бүтән киҫәктәренән айырыу өсөн. Мәҫәлән: *Балаларҙың шулай дуҫлашыуҙарына, айырыуса музыкаға һәүәҫлектәренә, Әсмәбикә һөйөнөп бөтә алманы. (Ф. Иҫәнғолов.); 
*
* һөйләм уртаһында торған хәл әйтемен айырыу өсөн. Мәҫәлән: *Маһи, Билалдың ҡасан киткәнен ишеткәс, илай-илай буҫығып бөттө. (А. Таһиров.);* 

* баш һөйләм уртаһында килгән эйәрсән һөйләмде айырыу өсөн. Мәҫәлән: *Сверин, поезд ҡуҙғалып китеү менән, шәмде һүндерҙе. (А. Таһиров.*
Нөктәле өтөр

**Нөктәле өтөр** — тыныш билдәһе.

## Нөктәле өтөрҙөң ҡуйылыу осраҡтары
* теркәүесһеҙ теҙмә ҡушма һөйләмдәге ябай һөйләмдәр араһында
* ҡатнаш ҡушма һөйләмдәге эйәртеүле ҡушма һөйләмдәр араһында.
* теркәүесһеҙ тиң киҫәкле ябай тарҡау һөйләмдәрҙә. Мәҫәлән: 

 

* тиң хәл әйтемле ябай тарҡау һөйләмдәрҙә. Мәҫәлән: 
 

* теҙмә ҡушма һөйләмдәрҙә. Мәҫәлән: 
*Берәүҙәр туй үткәрә, икенселәре тыуған көндәрен билдәләй; өсөнсөләр, һаҡалдарын һыйпап, һанаулы ҡалған йылдарҙың ҡәҙерле минуттарын кисерә. (Р. Низамов.);*

Теҙмә ҡушма һөйләмдәрҙә нөктәле өтөр ҡуйылһын өсөн, өтөр менән айырылған тиң киҫәктәр, йә айырымланған эйәрсән киҫәктәр йәки хәл әйтемдәре бирелеү талап ителә. 

* күп эйәрсәнле ҡушма һөйләмдәрҙә. Мәҫәлән: 
*Күк йөҙөндә аҙ ғына ла болот әҫәре юҡ ваҡытта, бөтә дала үҙенең күкрәгенә ал, ҡыҙыл, зәңгәр сәскәләр ҡаҙап байрам иткәндә; һауала, ағас башында, ҡурай өҫтәрендә, талдарҙың ботаҡтарында һандуғастар, ялан турғайҙары уҙышып-уҙышып һайрағанда, байып барған ҡояшҡа ҡарап һоҡланаһың, уны яратаһың. 
(Б. Ишемғолов.);* 

* ҡатнаш ҡушма һөйләмдәрҙә. Мәҫәлән:
Абтсбессинген

**Абтсбессинген** () — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.

2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 522 кеше йәшәй.  Майҙаны — 14,09 км2. Диңгеҙ кимәленән 260 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99713 һәм автомобиль коды — KYF. 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Айзенах

**Айзенах** () — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 42777 кеше йәшәй. Майҙаны — 103,84 км2. Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99817 һәм автомобиль коды — EA. 
 
## Иҫкәрмәләр

 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
НТВ

**НТВ** (*аббревиатураның мәғәнәһе* - Новое телевидение *башҡ.* — Яңы телевидение ) — Рәсәйҙең телевизион каналы. 1993 йылда эшләй башләй. Ширҡәткә НТВ каналынан тыш «НТВ Мир» (*НТВ Донъя*) телеканалы ла инә. Ул Рәсәйҙән тыш БДБ илдәре, Балтиҡ буйы, Көнбайыш Европа, Яҡын Көнсығыш, АҠШ, Канада, Израиль, Австралия, Яңы Зеландия, Океания илдәренә лә тапшыра.

Телеканал атамаһының мәғәнәһе юк. Уны уйлап сығарған беренсе мөхәррир Игорь Малашенко уйлап тапҡан. Һуңыраҡ уны «независимое ТВ» (*бәйһеҙ ТВ*), «новое ТВ» (*яңы ТВ*) тип атарға тәҡъдим ителһә дә, журналисттар аббревиатураны асмаҫҡа ҡарар иттеләр.

1997 йылда НТВ-Холдинг ширҡәте ойошторола. Уғңа «НТВ телекомпаниеһы» ААЙ, «ТНТ-Телесеть» ААЙ, «НТВ-Плюс» ААЙ, «Эхо Москвы» ЯАЙ, «НТВ-International» ЯАЙ инә.

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт
Айхенберг (Йена)

**Айхенберг (Йена)** () — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 434 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,56 км2. Диңгеҙ кимәленән 250 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7768 һәм автомобиль коды — SHK. 
 
## Иҫкәрмәләр

 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Аулебен

**Аулебен** () — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1060 кеше йәшәй.  Майҙаны — 19,45 км2. Диңгеҙ кимәленән 170 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99765 һәм автомобиль коды — NDH. 
 
## Иҫкәрмәләр

 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Броттероде

**Броттероде** () — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2959 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,81 км2. Диңгеҙ кимәленән 595 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98599 һәм автомобиль коды — SM. 
 
## Иҫкәрмәләр

 
## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Йена (ҡала)

**Йена (город)** () — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан .
 
2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 105463 кеше йәшәй. Майҙаны — 114,29 км2. Диңгеҙ кимәленән 155 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 07701-07751 һәм автомобиль коды — J. 
 
## Иҫкәрмәләр

 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Экштедт

**Экштедт** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 601 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,5 км2. Диңгеҙ кимәленән 167 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 99195 һәм автомобиль коды SOM.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Эльрих

**Эльрих** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5712 кеше йәшәй. Майҙаны — 69,42 км2. Диңгеҙ кимәленән 255 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 99755 һәм автомобиль коды NDH.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Эренберг (Хильдбургхаузен)

**Эренберг (Хильдбургхаузен)** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 190 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,08 км2. Диңгеҙ кимәленән 429 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 98660 һәм автомобиль коды HBN.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Ютценбах

**Ютценбах** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2006 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 566 кеше йәшәй.  Майҙаны — 8,67 км2. Диңгеҙ кимәленән 211–244 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 37345 һәм автомобиль коды EIC.
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Юхзен

**Юхзен** () — Германиялағы, Саксония ерендәге . 2006 йылындағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 1644 кеше йәшәй.  Майҙаны — 27,53 км2. Диңгеҙ кимәленән 340 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ның почта индексы 98631 һәм автомобиль коды SM.
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Яҡшымбәт ауыл советы

**Яҡшембәт ауыл советы** — ауыл биләмәһе, Көйөргәҙе районына ҡараған муниципаль берәмек. 

## Үҙәге
*Айырым мәҡәлә* Яҡшымбәт.
 

## Составы

Яҡшымбәт, Яҡуп, Түбәнге Баба, Яҙлау, Урта Баба,  Үрге Баба, Ҡарай,Яңы Юл, Ҡотлоюл, Яҙлау, Разномой, Абдул
Цербст (ҡала)

**Цербст (ҡала)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 23167 кеше йәшәй. Майҙаны — 78,33 км2. Диңгеҙ кимәленән 67 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39261 һәм автомобиль коды — ABI. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Дессау

**Дессау** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2007 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 90507 кеше йәшәй. Майҙаны — 244,62 км2. Диңгеҙ кимәленән 60 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 06842-06862 һәм автомобиль коды — DE. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Вернигероде

**Вернигероде** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 34383 кеше йәшәй. Майҙаны — 125,17 км2. Диңгеҙ кимәленән 240 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38855 һәм автомобиль коды — HZ. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Ильзенбург (Гарц)

**Ильзенбург (Гарц)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 9734 кеше йәшәй. Майҙаны — 42,47 км2. Диңгеҙ кимәленән 267 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38865–38871 һәм автомобиль коды — HZ (элек WR). 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Хакеборн

**Хакеборн** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 805 кеше йәшәй.  Майҙаны — 11,45 км2. Диңгеҙ кимәленән 100 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39448 һәм автомобиль коды — SLK. 
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Рагун

**Рагун** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3696 кеше йәшәй.  Майҙаны — 15,24 км2. Диңгеҙ кимәленән 90 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6779 һәм автомобиль коды — ABI. 
 
## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Айккендорф (Оре)

**Айккендорф (Оре)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
Халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала  кеше йәшәй.  Майҙаны — 5,62 км2. Диңгеҙ кимәленән 100 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39359 һәм автомобиль коды — BK. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Вульфен (Анхальт)

**Вульфен (Анхальт)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1171 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,67 км2. Диңгеҙ кимәленән 68 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Вальдау (Бургенланд)

**Вальдау (Бургенланд)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2004 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 524 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,55 км2. Диңгеҙ кимәленән 250 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6721 һәм автомобиль коды — BLK. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Тальхайм (Вольфен)

**Тальхайм (Вольфен)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
 
2004 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 1548 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,57 км2. Диңгеҙ кимәленән 86 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6766 һәм автомобиль коды — BTF. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Фрейбург (Унструт)

**Фрейбург (Унструт)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 4940 кеше йәшәй.  Майҙаны — 23,92 км2. Диңгеҙ кимәленән 110 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6632 һәм автомобиль коды — BLK. 
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Биттерфельд

**Биттерфельд** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан.

2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 15 709 кеше йәшәй.  Майҙаны — 27,85 км2. Диңгеҙ кимәленән 75–90 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 06731–06749 һәм автомобиль коды — BTF.
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Немсдорф-Гёрендорф

**Немсдорф-Гёрендорф** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 900 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,11 км2. Диңгеҙ кимәленән 206 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6268 һәм автомобиль коды — SK. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Казекирхен

**Казекирхен** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 273 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,83 км2. Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6618 һәм автомобиль коды — BLK. 
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Лёбеюн

**Лёбеюн** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2287 кеше йәшәй.  Майҙаны — 20,52 км2. Диңгеҙ кимәленән 161 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6193 һәм автомобиль коды — SK. 
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Вельслебен

**Вельслебен** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
 
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 1851 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,7 км2. Диңгеҙ кимәленән 80 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39221 һәм автомобиль коды — SBK. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [|сайт = http://www.suedoestliches-boerdeland.de  Рәсми сайт].
Брайтенфельд (Альтмарк)

**Брайтенфельд (Альтмарк)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 159 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,98 км2. Диңгеҙ кимәленән 73 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Дабрун

**Дабрун** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 681 кеше йәшәй.  Майҙаны — 18,62 км2. Диңгеҙ кимәленән 67 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6888 һәм автомобиль коды — WB. 
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Делиц-ам-Берге

**Делиц-ам-Берге** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 967 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,89 км2. Диңгеҙ кимәленән 109 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6246 һәм автомобиль коды — MQ. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Альслебен (Заале)

**Альслебен (Заале)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 2564 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,64 км2. Диңгеҙ кимәленән 85 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6425 һәм автомобиль коды — SLK. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Балленштедт

**Балленштедт** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7903 кеше йәшәй. Майҙаны — 57,03 км2. Диңгеҙ кимәленән 236 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6493 һәм автомобиль коды — HZ (элек QLB). 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Айкстедт (Альтмарк)

**Айкстедт (Альтмарк)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 989 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,29 км2. Диңгеҙ кимәленән 34 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39596 һәм автомобиль коды — SDL. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Претч (Эльба)

**Претч (Эльба)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1603 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,92 км2. Диңгеҙ кимәленән 70 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6909 һәм автомобиль коды — WB. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Тимменроде

**Тимменроде** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1068 кеше йәшәй.  Майҙаны — 6,28 км2. Диңгеҙ кимәленән 211 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6502 һәм автомобиль коды — HZ. 
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Эггерсдорф (Шёнебек)

**Эггерсдорф (Шёнебек)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
 
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 1265 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,55 км2. Диңгеҙ кимәленән 58 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39221 һәм автомобиль коды — SBK. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Берге (Альтмарк)

**Берге (Альтмарк)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 726 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,12 км2. Диңгеҙ кимәленән 45 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Юбар

**Юбар** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1758 кеше йәшәй.  Майҙаны — 9,25 км2. Диңгеҙ кимәленән 75 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38489 һәм автомобиль коды — SAW. 
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Фрозе

**Фрозе** — Германияның Саксония-Анхальт ерендәге Зальцландкрайс районындағы ауыл һәм элекке муниципалитет. 2009 йылдың 15 июленән Ул Зиланд ҡалаһының бер өлөшө булып тора.
 
## Географияһы

## Һылтанмалар
*  Frose Notgeld (emergency banknotes) depicting the various names of Frose between the years 960 and 1200.

## Иҫкәрмәләр
Вальбек (Оре)

**Вальбек (Оре)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 775 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,61 км2. Диңгеҙ кимәленән 89 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39356 һәм автомобиль коды — BK. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Зеебург (Мансфельд)

**Зеебург (Мансфельд)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан община.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 590 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,84 км2. Диңгеҙ кимәленән 90 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6317 һәм автомобиль коды — MSH. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Цайц

**Цайц** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 31556 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,63 км2. Диңгеҙ кимәленән 160 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6712 һәм автомобиль коды — BLK (1994 тиклем: ZZ). 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Хоэнтурм

**Хоэнтурм** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2007 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1810 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,76 км2. Диңгеҙ кимәленән 107 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6188 һәм автомобиль коды — SK. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Вальбек (Мансфельд)

**Вальбек (Мансфельд)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2004 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 966 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,66 км2. Диңгеҙ кимәленән 214 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6333 һәм автомобиль коды — MSH. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Бире (ҡасаба)

**Бире** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
 
2007 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 2368 кеше йәшәй.  Майҙаны — 24,66 км2. Диңгеҙ кимәленән 82 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39221 һәм автомобиль коды —   SBK. 
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Йесниц (Анхальт)

**Йесниц (Анхальт)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала районы.
 
2008 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡала районыла 3580 кеше йәшәй.  Майҙаны — 14,25 км2. Диңгеҙ кимәленән 71 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6800 һәм автомобиль коды — ABI. 
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Зандбайендорф

**Зандбайендорф** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 280 кеше йәшәй.  Майҙаны — 8,9 км2. Диңгеҙ кимәленән 42 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — BK. 
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Брена

**Брена** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2956 кеше йәшәй.  Майҙаны — 19,14 км2. Диңгеҙ кимәленән 95 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6796 һәм автомобиль коды — ABI (30.06.2007 тиклем BTF). 
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Нойндорф (Анхальт)

**Нойндорф (Анхальт)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2245 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,93 км2. Диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39418 һәм автомобиль коды — SLK. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Бланкенхайм (Зангерхаузен)

**Бланкенхайм (Зангерхаузен)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1342 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,85 км2. Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6528 һәм автомобиль коды — MSH. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Шёнбург (Заале)

**Шёнбург (Заале)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1036 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,83 км2. Диңгеҙ кимәленән 151 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6618 һәм автомобиль коды — BLK. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Витгендорф (Цайц)

**Витгендорф (Цайц)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2004 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 686 кеше йәшәй. Майҙаны — 12,81 км2. Диңгеҙ кимәленән 273 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6712 һәм автомобиль коды — BLK. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Добриц

**Добриц** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2007 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 309 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,45 км2. Диңгеҙ кимәленән 90 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI. 
 
## Иҫкәрмәләр
Гарделеген

**Гарделеген** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 23971 кеше йәшәй. Майҙаны — 68 км2. Диңгеҙ кимәленән 43 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39638 һәм автомобиль коды — SAW. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Ценс

**Ценс** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
 
2005 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 293 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,13 км2. Диңгеҙ кимәленән 84 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39221 һәм автомобиль коды — SBK. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Редекин

**Редекин** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 680 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,21 км2. Диңгеҙ кимәленән 34 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39319 һәм автомобиль коды — JL. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Гюнтерсберге

**Гюнтерсберге** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 916 кеше йәшәй.  Майҙаны — 32,73 км2. Диңгеҙ кимәленән 412 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6507 һәм автомобиль коды — HZ. 
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Людериц (Штендаль)

**Людериц (Штендаль)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1127 кеше йәшәй. Майҙаны — 38,84 км2. Диңгеҙ кимәленән 40 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — SDL. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Зюплинген (Саксония-Анхальт)

**Зюплинген (Саксония-Анхальт)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 977 кеше йәшәй.  Майҙаны — 18,33 км2. Диңгеҙ кимәленән 108 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39343 һәм автомобиль коды — BK. 
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Барнштедт (Саксония-Анхальт)

**Барнштедт (Саксония-Анхальт)** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1114 кеше йәшәй.  Майҙаны — 18,21 км2. Диңгеҙ кимәленән 206 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6268 һәм автомобиль коды — SK. 
 
## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Шафштедт

**Шафштедт** () — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан .
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 2165 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,94 км2. Диңгеҙ кимәленән 147 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6255 һәм автомобиль коды — MQ. 
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Хошимин

300px|thumb|right|

**** (, ) ерендә урынлашҡан коммуна.
 
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1698 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,51 км2. Диңгеҙ кимәленән 79 метр бейеклектә һәм UTC +7 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6369 һәм автомобиль коды — ABI.
Ике нөктә

## Ике нөктә ҡуйылыу осраҡтары
* Инверсия рәүешендә бирелгән тиң эйәләр менән хәбәр араһында ҡуйыла.
*  Абстракт мәғәнәле хәбәр менән уның мәғәнәләһен асыҡлаусы хәбәр йәки хәбәрҙәр араһында ҡуйыла.
*  Дөйөм мәғәнәле эйә менән конкрет мәғәнәле тиң эйәләр араһында ҡулланыла.
*  Бер-береһен асыҡлаусы тура һәм сиьләтелгән тултырыусылар араһында ҡулланыла.
*  Бер-береһен мәғәнә яғынан асыҡлаусы тереәүесһеҙ теҙмә ҡушма һөйләмдәрҙә ҡуйыла.
*  Баш һөйләме алда ҡулланылған эйә һөйләмдәрҙә ҡуйыла.
 *  Баш һөйләме алда ҡулланылған хәбәр һөйләмдәрҙә ҡуйыла.
 *  Шундай мөнәсәбәт һүҙе менән бәйләнеүсе асыҡлаусы һөйләмдәрҙә ҡуйыла.

## Әҙәбиәт
* М.Ғ. Усманова. Башҡорт теле. Мәктәп уҡыусылары һәм юғары уҡыу йорттарына уҡырға инеүселәр өсөн ҡулланма.
* 
## Һылтанмалар
* Орфографические правила употребления двоеточия на gramota.ru
Тырнаҡтар

**Тырнаҡтар** — тыныш билдәһе.

Тырнаҡтарҙың ҡулланылышы:
* Тура телмәр һәм цитаталарҙың башында һәм аҙағында.
* Үҙенең мәғәнәһенә тап килмәгән һүҙҙәрҙе айырғанда.
* Китап, гәзит-журнал, һәр төрлө ойошма, предприятие исемдәрен айырғанда.

## Тырнаҡтарҙың башҡа телдәрҙә ҡулланылышы

## Иҫкәрмәләр
Күк балыҡ

**Күк балыҡ, ялтырса, бәшкәләй, бәшкәләк, аҡ сабаҡ** (, ) — киң таралған карптар ғаиләһендәге балыҡ.

## Ҡылыҡһырлама

Саҡ ҡына йәшкелт күгелйем. Ҡабырғалары менән ҡорһағы һарғылт аҡ. Түш йөҙгөстәре һарғылтыраҡ.Башҡа яғы буҙ төҫтә. Башы ослайған, ауыҙы өҫкә күтәрелгән, арт юл ҡанаты аҡ төҫтә. Ҡөйроғо бик йоҡа, үтә күренеп тора. Ҙурлығы 30 см-ғаса.

## Таралышы
Азов диңгеҙе, Балтик диңгеҙе, Ҡара диңгеҙ бассейыны йылғаларында, Каспий диңгеҙенең төньяҡ өлөшө йылғаларында һәм Аҡ диңгеҙҙең ярҙары буйлап үрсей. Шулай уҡ Рәсәйҙең Европа өлөшө йылғаларында осрай.

## Йәшәү рәүеше
Күлдәрҙә, йылғаларҙа, һыу һаҡлағыстарҙа, шулай йылға тамаҡтарында төҙлөраҡ булған ерҙәрҙә лә йәшәй. Күмәкләп йөрөйҙәр. Һыуҙың өҫкө ҡатламын үҙ итә. Планктон менән туҡлана. Шулай уҡ һыу өҫтөнә ҡолап төшкә ваҡ бөжәктәр һәм сәскә һеркәһе менән дә туҡлана.

Ыуылдырығын май аҙаҡтарынан июль башынаса сәсә.

## Файҙаланыу
thumb|right|250px

Кәсепселек (промысла) өсөн ҡулланылмай. Башҡа ваҡ балыҡтар булмағанда, эрерәк балыҡтарҙы ылыҡтырыу өсөн әҙерәк файҙаланалар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Лебедев В. Д, Спановская В. Д., Савваитова К. А., Соколов Л. И., Цепкин Е. А. Рыбы СССР. Под ред. Никольского Г. В. и Григораш В. А.. Из серии «Справочники-определители географа и путешественника». М.: Мысль, 1969

## Һылтанмалар
* Позвоночные животные России: уклейка 
* Уклейка на fischen.ru
Һыҙыҡса

**Һыҙыҡса** - тыныш билдәһе.

## Һыҙыҡсаның ҡуйылышы

* Төшөп ҡалған һөйләм киҫәге урынында.
* Эйә менән хәбәр араһында (улар исем йәки исем урынында килгәндә).
* Өҫтәлмәлек алдынан.
* Тиң киҫәктәрҙә ҡаршы ҡуйыу теркәүестәре төшөп ҡалғанда.
* Тиң киҫәктәрҙә дөйөмләштереүсе һүҙ алдынан.
* Теркәүесһеҙ теҙмә ҡушма һөйләмдәге ябай һөйләмдәр араһында.
* Баш һөйләм менән эйәрсән һөйләм араһында.
* Диалогта - юл башында, һөйләшеүсенең һүҙе башында.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

Минус билдәһе

Төркөм:Тыныш билдәләре
Төркөм:Типографик билдәләр
Диодон макулатус

**Диодон макулатус** — Көньяҡ Америка диңгеҙҙәрендә йәшәүсе ваҡ балыҡ.
200px|thumb|right|

Был бәләкәй генә балыҡ йыртҡыс акуланың иң уҫал дошманы һанала. Сөнки уның бик үткер энәһе бар. Диодон макулатусты акула аңғармаҫтан йотоп ебәрһә лә, балыҡ үлмәй, ә акуланың ашҡаҙанына энәһе менән ҡаҙала ла быраулай башлай. Акуланың ҡорһағын тишеп сығып, үҙ юлы менән китә. Акула шунда үлеп ҡала.

## Һылтанмалар

* http://www.poznovatelno.ru/fact/fauna/31.html
* http://www.arhpress.ru/konved/2003/6/5/3.shtml
* http://ponchik.ucoz.net/news/1/2010-04-17-7

Төркөм: Балыҡтар
Аслаев Төхвәт Хәлим улы

**Аслаев Төхвәт Хәлим улы** (15 июнь 1922 йыл — 28 октябрь 1995 йыл) — педагог-методист, башҡорт теле белгесе, профессор, педагогия фәндәре кандидаты (1969), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт билдәһе» ордендары кавалеры, РСФСР (1957) һәм БАССР (1955) мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре.

## Биографияһы
Төхвәт Хәлим улы Аслаев 1922 йылдың 15 июнендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән-Түңгәүер кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Баймаҡ районы Иҫән ауылында тыуған.

Башланғыс белемде үҙ ауылында ала, артабан Түбә ете йыллыҡ мәктәбен тамамлай. 1936—1939 йылдарҙа Темәс педагогия училищеһында уҡый.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген шул уҡ йылда бирелгән йүнәлтмәгә ярашлы Салауат районы Арҡауыл ауылы мәктәбендә башлай, бында 1941 йылға тиклем уҡытыусы була. 1941—1944 йылдарҙа К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтында башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлегендә уҡый һәм, юғары белем алғас, БАССР Мәғариф министрлығы уны Темәс педагогия училищеһына уҡытыусы-методист итеп ебәрә. 1952 йылға тиклем ул педучилищелә уҡытыусы, артабан уҡытыу эштәре мөдире булып эшләй.

Баймаҡта күрһәткән педагогик уңыштары өсөн РСФСР һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы исемдәренә, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденына лайыҡ булды, республика һәм РСФСР уҡытыусылары съездарында делегат булараҡ ҡатнашып, эш тәжрибәһе менән уртаҡлашты. Ә инде район Советы рәйесе урынбаҫары булып эшләгән осоронда район иҡтисадын күтәреүгә, социаль тармаҡтарҙы үҫтереүгә ҙур өлөш индерҙе.

Артабан ул 1960—1990 йылдарҙа республиканың мәғариф органдарында етәксе-методист, ғилми хеҙмәткәр булып эшләне. 1960—1969 йылдарҙа Өфөләге 1-се республика мәктәп-интернаты директоры булып эшләй. Уның хәстәрлеге менән бик күп ауыл балалары, бигерәк тә малайҙар ошо мәктәп-интернатта уҡып, билдәле шәхестәр, абруйлы етәкселәр булып китте.

1969 йылда Т. Х. Аслаев кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай һәм РСФСР Фәндәр академияһының милли мәктәптәр институтының Башҡортостан филиалында ғилми хеҙмәткәр, Башҡортостан уҡытыусыларының белемен камиллаштырыу институтында башҡорт теле кафедраһы мөдире булып эшләй.

Төхвәт Аслаев — 50-нән ашыу китап һәм методик ҡулланмалар авторы. Бында Аслаев башҡорт телен һәм әҙәбиәтен уҡытыуҙы үҫтереүгә, милли кадрҙар әҙерләүгә тос өлөш индереүсе ғалимдарҙың береһе булып таныла. Төхвәт Хәлим улының фиҙакәр хеҙмәте лайыҡлы баһалана, ул педагогик новаторлығы өсөн Ушинский миҙалына, республиканың атҡаҙанған фән эшмәкәре тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.

1995 йылдың 28 октябрендә вафат була, тыуған ауылы Иҫәндә ерләнгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1955)
* РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1957)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966)
* «Почёт Билдәһе» ордены (1976)
* К. Д. Ушинский миҙалы
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1994)

## Сығанаҡтар
Аныҡлаусы

**Аныҡлаусы** (атрибут) — предметтың билдәһен, иҫәбен, күләмен белдергән эйәрсән киҫәк. Башҡорт телендә аныҡлаусылар *ниндәй? ҡайһы? ҡайҙағы? нисек? нисәнсе? кемдең? нимәнең?* һорауҙарына яуап ҡайтара һәм төрлө һүҙ төркөмөнән килергә мөмкин:
## Башҡорт телендә аныҡлаусылар классификацияһы
Башҡорт телендә аныҡлаусылар түбәндәге һүҙ төркөмдәренән килә ала:
* Сифаттан: *Ҡаршылағы мәктәп, аръяҡтағы ауыл Советы ҡыйығында *'ҙур ҡыҙыл** байраҡтар елберләй.'' («Башҡортостан пионеры»).
* Исем һәм кеүек бәйләүесенән: ''Һыуыҡ саҡтарҙа Рәмил быҙауҙы **бишмәт, юрған кеүек** нәмәләр менән ураны.'' ([[Килмөхәмәтов Тимерғәли Әбделғәлим улы|Т. Килмөхәмәтов]]).
* Һандан: ''Башҡортостанда **алты йөҙҙән ашыу** йылға, **меңдән артыҡ** күл, **бер мең биш йөҙ самаһы** быуа бар.'' («Совет Башҡортостаны»).
* Алмаштан: ***Көллө*' тирә-яҡ йәшел үлән менән ҡапланған.* ([[Б. Бикбай]]).
* Ҡылымдан: *Булды: ашаманыҡ **ашар** ашты һәм кеймәнек **кейер** кейемде.* ([[Р. Ниғмәти]]).
* Исем ҡылым һәм кеүек бәйләүесенән: *Ҡунаҡтарҙы аштың тәмлеһе менән **һыйлау**, уларға матур урындарҙы **күрһәтеү кеүек** яҡшы ғәҙәт румын халҡында бик көслө.* ([[С. Агиш]]).
* Сифат ҡылымдан: *Оноттом **өҙөлгән** япраҡты, Күкрәктә талпынды шатлығым, Мин күрҙем **киләсәк** заманды, **Тыуасаҡ** ҡояштың яҡтыһын.* (Б.&nbsp;Бикбай).
* ғы-ге, ғо-гө ялғаулы урын-ваҡыт килештәге исемдән: *Тау **башындағы, һырттарҙағы, болондарҙағы** үләндәр, **баҫыуҙарҙағы** игендәр буйға үҫте.* (Я. Хамматов). Бындай аныҡлаусыларҙы урын аныҡлаусылары тип атарға мөмкин.
* ғы-ге, го-гө ялғаулы рәүештән: *Малай йәһәт кенә өйҙәрендә булып үткән **кисәге, бөгөнгө** хәлдәрҙе, һөйләшеүҙәрҙе күңеленән үткәрҙе.* (Д. Бүләков). Кисәге, бөгөнгө — ваҡыт аныҡлаусылары.
* лыҡ-лек ялғаулы исемдән йәки ҡылымдан: *Көйөп бөткән тау түбәләрендә ат **ҡыуырлыҡ** сыбыҡ, **олтораҡлыҡ** үлән булһасы!* (Ә. Вахитов).
* һыҙ-һеҙ ялғаулы исемдән: ***Китапһыҙ** өй -- **ҡошһоҙ, һандуғасһыҙ** урман төҫлө.* (Ғ. Хөсәйенов).
* ҙай-ҙәй ялғаулы хәбәр һөйкәлешенән: *Үҙен **данларҙай**, башын күккә тейҙерерлек итеп **маҡтарҙай** сәсәндәр, йырсылар, ҡурайсылар кәрәк кантон башлығына.'' (Я. Хамматов).

Төрлө һүҙ төркөмдәре менән белдерелә, төрлө килештәге исемде асыҡлап, уның мәғәнәһен конкретлаштырып йөрөй. Һөйләмдең эйәһен асыҡлау аныҡлаусыларҙың бер генә төрлө үҙенсәлеге булып һанала. Ғөмүмән, аныҡлаусылар һөйләмдең исемдән килгән теләһә ниндәй киҫәген асыҡлай ала.

## Әҙәбиәт
* Ураҡсин З. Ғ., Ишбаев К. Ғ. Хәҙерге башҡорт теле. Педагогия институтының башланғыс кластар факультеты студенттары өсөн дәреслек. — Өфө, Башҡортостан китап нәшриәте, 1986. — 300—308-се биттәр.
* Сәйетбатталов Ғ. Ғ. Әсә теле. Синтаксис. 7—8-се синыфтар өсөн дәреслек. — Өфө, Китап, 2001. — 16—57-се биттәр.
Бызылдауыҡтар

**Бызылдауыҡтар, бызылдаҡ ҡуңыҙҙар** (, ) — ҡаты ҡанатлылар отрядынан бөжәктәр ғаиләһе; урта бүлкәттәрҙә йәшәй торған ҡуңыҙҙар ғаиләһе. Йыртҡыстар (Adephaga). 20 меңләп төрҙө үҙ эсенә алған аҫотрядынан иң күп һанлы ғаилә. Татарстан биләмәһендә 64 ырыуға кергән 306 төр билдәле.

Төрлө формалағы, төҫтәге һәм ҙурлыҡтағы (1-ҙән алып 47 мм- ға хәтле) ҡуңғыҙҙар. Кәүҙәләре оҙонса, матур, аяҡтары оҙон, йүгереүгә яйлашҡан, мыйыҡтары еп кеүек йәки ҡыл һымаҡ һәм төп буынтыҡтарҙан тыш, ҡуйы ваҡ тоташ төклө. Барлыҡ аяҡтары ла 5 буынтыҡлы, ата ҡуңғыҙҙарҙың алғы аяҡтары киңәйгән һәм аяҡ табандары ла төклө. Личинкалары камподео һымаҡ формала. Башы асыҡ айырылып тора. Мыйыҡтары 4 буынтыҡлы, күҙҙәре йыш ҡына 6 була йәки бөтөнләй булмай. Аяҡтары 5 буынтыҡлы. Ҡорһағы 10 сегменттан тора, 8 пар ябай һулыш юлы бар. Туғыҙынсы ҡорһаҡ сегменты, ғәҙәттә, церкалар, унынсыһы терәк булып тора.

Бызылдауыҡтарҙың күпcелеге йыртҡыстар, бөжәктәр, уларҙың личинкалары, моллюсклар, селәүсендәр һ.б. умырткаһыҙҙар менән туҡлана (зоофагтар), ҡайһы берҙәре үҫемлек һәм хайуан аҙыҡтары менән дә туҡлана (пантофагтар), бик аҙҙары — үлән менән туҡланыусылар (фитофагтар), улар араһында ауыл хужалығы һәм урман культураларын зарарлаусылар ҙа бар, башҡалары хайуан һәм үҫемлек ҡалдыҡтары менән туҡлана (сапрофагтар).

Бызылдауыктар умыртҡалы хайуандарҙың туҡлану сылбырында әһәмиәтле урын алып тора, ауыл һәм урман хужалығындағы ҡоротҡостар һаны динамикаһын көйләү процессында ҙур роль уйнай. Бызылдауыҡтар биоценозда антропоген һ.б. факторҙар тәьҫирендә үтүсе процесстарҙың һәм тереклек итеү мөхитенең алыштырғыһыҙ индикаторҙары булып торалар.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* ТР Фәннәр академиясенең Татар энциклопедиясе институты
* Татар энциклопедиясе. Казан, 2008.
Үрге Волга һыу бассейны округы

**Үрге Волга һыу бассейны округы** — Рәсәйҙәге 20 һыу бассейны округтарының береһе Һыу кодексының 20-се статьяһына ярашлы).

2006 йылда Үрге Волга йылға бассейны һәм уның менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын махсус һаҡлау маҡсатында барлыҡҡа килә.

Үрге Волга бассейны округы 08 коды менән билдәләнә.
## Иҫкәрмәләр
Түбәнге Обь һыу бассейны округы

**Түбәнге Объ һыу бассейны округы** — Рәсәйҙәге 20 һыу бассейны округтарының береһе (Һыу кодексының 20-се статьяһына ярашлы).

2006 йылда Кара диңгеҙе һәм уның менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын махсус һаҡлау маҡсатында барлыҡҡа килә.

Түбәнге Объ һыу бассейны округы 15 коды менән билдәләнә.
Хәмитов Рөстәм Зәки улы

**Хәмитов Рөстәм Зәки улы** (18 август 1954 йыл) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре, 2010 йылдың 19 июленән — Башҡортостан Республикаһы Президенты, 2015 йылдың 1 ғинуарынан 2018 йылдың 11 октябренә тиклем — Башҡортостан Республикаһы Башлығы. Техник фәндәр докторы.

## Биографияһы
Рөстәм Зәки улы Хәмитов 1954 йылдың 18 авгусында Кемерово өлкәһе Драченино ауылында тыуған. Милләте буйынса үҙен башҡорт тип таный, туған теле — башҡорт теле, рус телен юғары кимәлдә белә, инглиз телендә иркен аралаша.

Атаһы — Хәмитов Зәки Сәлим улы Башҡорт АССР-ының Балтас районы Штәнде ауылында тыуған.

1973—1980 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтының (1993 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты) «Машиналар ремонтлау» кафедраһы мөдире, ауыл хужалығын механизациялау факультеты деканы булып эшләне.

Әcәһе — Рәйсә Ғиниәтулла ҡыҙы ғүмер буйы математика уҡытыусыһы булды, хәҙер хаҡлы ялда.
Ҡустыһы Рәшит Өфөлә водитель булып эшләй.

1969 йылда, мәктәптә уҡығанда, Саксонияла экскурсияла була.

## Белеме
* 1971 йылда Өфө ҡалаһының 115-се урта мәктәбен тамамлай.
* 1977 йылда Бауман исемендәге Мәскәү юғары техник училищеһенда (хәҙер Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты) «инженер-механик» һөнәре ала.

## Хеҙмәт юлы
Үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген 1977 йылда Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә башлай.

* 1978—1986 йылдарҙа Өфө авиация институтында эшләй.
* 1990 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советына депутат итеп һайлана. Экология, тәбиғәт ресурстарын файҙаланыу буйынса комиссия рәйесе була.
* 1994—1996 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының тирә-яҡ мөхитте һаҡлау буйынса министры.
* 2000—2003 йылдарҙа — Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле аппаратында — Башҡортостан Республикаһы буйынса федераль инспектор.
* 2003—2004 йылдарҙа Мәскәү ҡалаһында, Һалымдар буйынса федераль хеҙмәттә эшләй.
* 2004 йылда Һыу ресурстарының федераль агентлығы етәксеһе итеп тәғәйенләнә.
* 2009 йылдан — «Русгидро» йәмғиәте идарһы ағзаһы.
* 2010 йылдың 19 июленән — Башҡортостан Республикаһы Президенты.
* 2015 йылдың 1 ғинуарынан — 2018 йылдың 11 октябренә тиклем Башҡортостан Республикаһы Башлығы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Башҡортостан Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены.
* Александр Невский ордены.

## ҒаиләҺе
Өйләнгән, ике балаҺы бар. Ҡатыны — Гөлшат Ғәфүр ҡыҙы, һөнәре буйынса табип. Улы — Камил Хәмитов. Ҡыҙы — Нурия Хәмитова. Балалары Мәскәүҙә йәшәй.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* «Халыҡ өсөн эшләү» Мөрәжәғәте 
* «Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәррире Нияз Сәлимовҡа интервью
Ырыу һәм төр араһындағы рангылар

**Ра́нги биологи́ческих таксо́нов ме́жду ро́дом и ви́дом** — ранги, которые в таксономической иерархии находятся ниже рода, но выше вида.

Перечень таких рангов, как и их названия, отличаются в различных кодексах биологической номенклатуры.

В ботанике используются шесть рангов между родом и видом (в порядке понижения уровня):
* **ярым ырыу** (),
* **секция өҫтө** (),
* **секция** (),
* **ярым секция** (),
* **рәт**, йәки серия (),
* **ярым рәт**, йәки ярым серия ().

В зоологии и бактериологии используют только один такой ранг, а именно **подрод**.