open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яңы Тормош (Дәүләкән районы)

**Яңы Тормош** () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 9 кеше. Алға ауыл Советы биләмәһенә инә.
Почта индексы — 453417, ОКАТО коды — 80222804005.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Тарихы
Ауылға 1928 йылда күрше Буранғол ауылынан күсеп ултырған башҡорттар нигеҙ һала. 2005 йылға тиклем ҡасаба, унан һуң ауыл статусында йөрөй. Асылыкүлдең көньяҡ-көнбайыш ярында урынлашҡан, төньяҡ-көнбайышта район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юлына 38 саҡрым, ауыл биләмәһе үҙәге Алғанан — 4 км алыҫлыҡта. 2010 йылда 9 кеше йәшәгән, башҡорттар 87 % тәшкил итә.Халыҡ һаны :1932 йылда 65 кеше, 1939 йылда 21 кеше, 1959 йылда 81 кеше, 1989 йылда 12 кеше, 1999 йылда 10 кеше, 2002 йылда 8 кеше, 2009 йылда 11 кеше. 1928 йылдан 1960 йылға тиклем Дәүләкән улусы, 1930 йылдан Дәүләкән районы составында. Ауыл халҡы 30-сы йылдарҙа Ҡоръятмаҫ колхозының балыҡ тотоу артелендә, артабан «Алға», «Россия», «Дружба» колхоздарында эшләй. 1960 йылда Дәүләкән район башҡарма комитеты тарафынан ауыл перспективаһыҙ тигән ҡарар сығарыла, шундай уҡ ҡарар 1979 йылда ҡабатлана. Ауыл йәшәүен 1990 йылға туҡтатырға тейеш була. 1963 йылда ауыл эргәһендә Дәүләкән һунарсылыҡ йәмғиәте 20 урынлыҡ балыҡ тотоу базаһы төҙөй. 1969 йылда ауылға электр уты үткәрелә. Ауылда йәшәгән кешеләр исемлеге:Әхмәровтар, Вәхитовтар, Иҫәнғоловалар, Ҡасимовтар, Леонтьевтар, Насретдиновалар, Усмановтар.
### Ер-һыу атамалары
Ауыл аҡһаҡалы Ҡасимов Солтан Ҡасим улынан (1898 йылғы) яҙып алынған. «Дәүләкән ынйылары» китабына индерелгән.

* Шәрифҡул
* Ильяс ҡулы
* Ҡар ҡулы
* Сығыр ҡулы
* Иманғол ҡулы
* Мейесташ
* Гөлбикә шишмәһе (Алға)
* Ҡаҙанаш

## Урамдар
Урам исемдәре:
* Үҙәк урам ()

## Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары
* «Юрмый буйы» әҫәрен 1967 йылда Ҡасимов Солтан Ҡасим улынан (1896 йылғы) М. М. Сәғитов яҙып алған. «Башҡорт халыҡ ижады» Бәйеттәр һәм Ә.Сөләймәновтың «Аҡмулланы биргән мең ҡәүеме» I томға ингән.
* «Заятүләк менән Һыуһылыу» эпосының 17-се вариантын 1967 йылда Ҡасимов Солтан Ҡасим улынан яҙып алынған. Дим һөйләше һаҡлап яҙылған, шиғыр менән аралаш прозанан тора. Әҫәрҙең аҙағында Солтан Ҡасимов Асылыкүл тирәләп ултырған Бурағол, Сапай, Ҡыҙрас ауылдарының ҡаратабын ырыуына ҡарағанлығы һәм уларҙың Верхне-Уральск өйәҙе Абзан ауылынан (хәҙер Силәбе өлкәһе) күсеп килгәнлеге хаҡында мәғлүмәт бирә.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 38 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 38 км
## Видеояҙмалар
* Шарлама 
*  Гөлбикә шишмәһе (Алға), Асылыкүл
## Фоторәсемдәр

Файл:Гөлбикә шишмәһе.jpg|Алға шишмәһе (Гөлбикә шишмәһе)
Файл:Балалар лагеры.jpg|Яңы Тормош эргәһендә «Тәбиғәт дуҫы» балалар лагеры


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Асфандияров А.З «История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» стр.473  
* «Дәүләкән ынйылары» 92-93-сө б.б.
* 
* 
* 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* «Давлеканово ТV» Телевидение. Видео
Яппар-Йәнбәк

**Яппар-Йәнбәк** (; икенсе атамаһы **Мишкә**) — Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 79 кеше булған.
ОКАТО коды — 80222816012.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 50 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Имай-Ҡарамалы): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 50 км
## Тарихы
Яппар-Йәнбәк ( М и ш к ә) район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер  юл станцияһынан  көнсығышҡа табан 50 саҡрым  алыҫлыҡта Өршәк йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға XIX быуат аҙағында  Бәләбәй өйәҙенә ингән  Яппар аыуылы һәм Стәрлетамаҡ өйәҙенең Йәнбәк ауылынан  кешеләре нигеҙ һалған, тип фаразлана. 1896 йылдағы сығанаҡтарҙа телгә алына, ошо йылда 1115 дисәтинә ер һәм 138 дисәтинә урман менән файҙаланғандар. 
1896 йылда 13 йортта 43 кеше йәшәгән. 1906 йылда мәсет теркәлгән. 1896-1914 йылдарҙа Ҡаҙанғол, 1914-1923 йылдарҙа Имай-Ҡармалы, 1923-1926 йылдарҙа Дәүләкән улусы составында. 1926-1930 йылдарҙа Стәрлетамаҡ өйәҙе  Өршә-Мең улусы, 1930-1934 йылдарҙа Ауырғазы районы Яңы Йәнбәк ауыл Советы, 1932 йылдан Дәүләкән районы составында. 1919-1923 йылдарҙа Яппар-Йәнбәк ауыл Советы үҙәге, 1923-1926 йылдарҙа Мерәҫ ауыл Советы составында.1934-1951 йылдарҙа Мерәҫ, 1952-1965 йылдарҙа Екатерино-Григорьевск, 1965 йылдан  Имай‑Ҡарамалы ауыл Советына ҡарай. Совет осоронда ауыл халҡы «Өршәк» колхозында эшләй.

Халҡы: 1896 йылда — 43 кеше; 1902 йылда — 44 кеше; 1906 йылда — 165 кеше; 1917 йылда — 167 кеше;  1920 йылда — 169 кеше; 1923 йылда — 157 кеше; 1926 йылда — 169 кеше, 1932 йылда — 161 кеше;  1939 йылда  — 148 кеше; 1959 йылда — 194 кеше; 1989 йылда — 110 кеше; 2002 йылда — 117 кеше; 2010  йылда— 79 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Фельдшер‑акушерлыҡ пункты бар.

## Урамдары
Исемдәре:

Үҙәк урам ()

## Билдәле шәхестәре
* Хисмәтуллин Ниғмәт Гәрәй улы (1914—?), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының ветеринар хеҙмәткәре, гвардия старшинаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).
* Суруров Таһир Сабир улы () 1902 йыл ― 24 ноябрь 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*    
* Япар-Янбеково на портале «Генеалогия и Архивы»
* * Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий 470-се б. 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*
* «Налог Белешмәһе» статистикаһында Яппар-Йәнбәк ауылы
Әнйәк

**Әнйәк** () — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. Рухтин ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 382 кеше.
Почта индексы — 452521, ОКАТО коды — 80223831002.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 13 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Рухтин): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 80 км

Әнйәк ауылы Әй йылғаһы ҡушылдығы Әнйәк йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан көньяҡҡа табан 13 километр һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 80 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Тарих
Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусының аҫаба башҡорттары менән Мәсәғүт улусы урыҫ крәҫтиәндәре араһында 1798 йылда төҙөлгән керҙәшлек килешеүе буйынса Әнйәк ауылы барлыҡҡа килгән.

## Әнйәк ауылының XIX быуатта артабанғы үҫеше
1859 йылда Әнйәк ауылында 326 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше
1902 йылда Әнйәктә — 817 кеше йәшәй, 1906 йылда земство мәктәбе, 2 бакалея кибете теркәлгән. 

1914 йылда Әнйәк ауылына Көнбайыш Украина крәҫтиндәре күсенеп килгән. 1920 йылда — 1152 кеше булған. Халыҡ ауыл хужалығы менән шөғөлләнгән. Тиреҫ менән ашланған системаһыҙ сәсеү әйләнеше таралған. 38 һуҡҡыс һәм елгәргес, шулай уҡ 4 тирмән, 2 тимерлек булған. 

50 хужалыҡта йәшәүсе керҙәштәр башҡорттарҙан йылына 150 һум менән 1 мең дисәтинә сабынлыҡ һәм һөрөнтө ерҙәрҙе ҡуртымға алған.

Әлеге ваҡытта Әнйәк ауылында балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.

## Халыҡ һаны
Әнйәк ауылында урыҫтар йәшәй (2002).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре
* Гордеев Александр Семёнович (10 декабрь 1903 йыл — 16 октябрь 1975 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, танкыға ҡаршы ҡорал тоҫҡаусы ярҙамсыһы, гвардия старшинаһы. Еңеү парадында ҡатнашыусы. СССР-ҙың 2‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Советтар Союзы Геройы (1944). 

## Урамдары

* Йәшлек урамы ( Молодёжная (улица)
* Үҙәк урамы ( Центральная (улица)

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары
*Тауҙар:*

*Йылғалар:*
* Әй, Әнйәк

*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:* 

*Башҡа урын-ер атамалары:*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Тырнаҡлы

## Һылтанмалар
* 
*  503-505 б. Рухтин һәм Әнйәк ауылдары
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120—121 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7

## Иҫкәрмәләр
Яҫҡайын

**Яҫҡайын** () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 52 кеше.
Почта индексы — 453423, ОКАТО коды — 80222846004.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дәүләкән): 40 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Суйынсы): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Дәүләкән): 40 км

## Тарихы
Район үҙәгенән көньяҡ-көнсығышҡа табан һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан Суйынсы ауыл Советынан 4 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. 1930 йылға тиклем Әлшәй улусы Суйынсы ауыл Советы, 1930 йылдан Дәүләкән районы составында. Ауыл 1925 йылдан һуң барлыҡҡа килгән.1 саҡрым алыҫлыҡта иҫке  металлургия производствоһы ҡалдыҡтары табылған: шлак,яндырылған балсыҡ,кирбестәр. Совет осоронда ауыл халҡы «Энергия», М.Ғафури исемендәге колхозда эшләй. Халҡы: 1932 йылда — 207 кеше, 1939 йылда — 262 кеше, 1959 йылда — 180 кеше, 1989 йылда — 79 кеше,1999 йылда — 74 кеше, 2002 йылда — 78 кеше, 2009 йылда — 54 кеше, 2010 йылда  52 кеше йәшәй.Татарҙар — 63%, башҡорттар — 26% (2002)..
## Урамдары
Исемдәре:

Үҙәк урам ()

## Билдәле шәхестәре
* Сәйәхов Фәнил Лотфрахман улы (5.03.1934—20.11.2002), ғалим-физик, юғары мәктәп уҡытыусыһы; 1995—2002 йылдарҙа Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһының Башҡортостан Республикаһындағы фән‑ара бүлеге етәксеһе. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1995), Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһы академигы (1996), физика-математика фәндәре докторы (1985), профессор (1987); Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1988). СССР юғары мәктәбе отличнигы (1978), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1990).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* А. З. Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 476-сы б.  
* 
* «Налог Белешмәһе» статистикаһында Яҫҡайын ауылы
Үрге Әбсәләм

**Үрге Әбсәләм** () — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. Арый ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 103 кеше.
Почта индексы — 452539, ОКАТО коды — 80223804002.

Үрге Әбсәләм ауылы

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 8 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Арый): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 83 км

Үрге Әбсәләм ауылы Әй йылғаһы ҡушылдығы Әнйәк йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 8 кимлометрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 83 кимлометр алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Тарихы
Үрге Әбсәләм ауылына XVIII быуаттың 2‑се яртыһында Себер даруғаһы Һарт улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Атамаһы тәүге төпләнеүсе кеше Әбсәләм Әбүталипов исеменән алынған.

1795 йылда Үрге Әбсәләмдәге 13 йортта 103 кеше йәшәгән.

1816 йылда 34 йортта 197 кеше, 1834 йылда — 56 йортта 299 кеше, в 1859 йылда — 54 хужалыҡта 390 кеше, 1870 йылда — 73 ихатала 432 кеше, 1920 йылда ике (Үрге һәм Түбәнге) Әбсәләмдә — 76 йортта 419 кеше йәшәгән. XX быуат башында был ауылдар Үрге һәм Түбәнге Әбсәләм тип аталған. 1816 йылдан билдәлеһе Әхмәт (Әбсәләм) тип аталғанында 6 ихатала 30 кеше, 1859 йылда 6 йортта 20 кеше  йәшәгән. 1920 йылда Әхмәт ауылы теркәлмәгән, һәм ул Әбсәләм тип аталған.

1842 йылда Әбсәләм ауылының 313 кешеһе 92 сирек ужым, 388 сирек яҙғы ашлыҡ, шулай уҡ 8 сирек картуф сәскән. Был осорҙа Әхмәт ауылында 36 кешегә 17 сирек ужым, 66 сирек яҙғы ашлыҡ һәм 2 сирек картуф сәселгән. Әбсәләм менән Әхмәт халҡы барлыҡ ер-һыу менән бергә файҙаланған.

## Биләмә берәмектәренә инеүе

## Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1865 йылда 73 йортта — 432 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда Әбсәләм ауылында мәсет, мануфактура кибете теркәлгән.

XX быуаттың 1920-се йылдарында Түбәнге Әбсәләм ауылы бүленеп сыҡҡандан һуң, ауыл Үрге Әбсәләм тип йөрөтөлә башлай.

## Халыҡ һаны
Үрге Әбсәләмдә башҡорттар йәшәй (2002).
* 1920 йылғы мәғлүмәт Түбәнге Әбсәләм ауылы менән бергә алынған — 419.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре

## Урамдары

*  Үҙәк урам ( Центральная (улица)

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары:

*Тауҙар:*

*Урмандар:*

*Йылғалар:*
* **Әнйәк** 
*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:*

*Тарихи ҡомартҡы:*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Әйле

## Әҙәбиәт
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана (справочник). Уфа: Китап, 2001, книга 9, 64—65 с.
* Хисамитдинова Ф. Г. Башкирская ойконимия XVI—XIX вв. Уфа, Башкирское книжное издательство, 1991.

## Һылтанмалар
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Вознесенка (Дыуан районы)

**Вознесенка** () — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. Вознесенка ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1217 кеше.
Почта индексы — 452541, ОКАТО коды — 80223806001.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 47 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 122 км

Вознесенка ауылы Мәләкәҫ йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 47 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа 122 километрға табан урынлашҡан.

## Тарих
Вознесенка ауылына Троицк өйәҙе территорияһында урыҫ крәҫтиәндәре нигеҙ һалған. 1865 йылда тәүге төпләнеүсе исеме менән Мусихинский бүлендеге (йорт һәм халыҡ һанын күрһәтмәйсә) тип аталған. Шулай уҡ Хиуа (Хивинский) бүлендеге (выселок) тип тә теркәлгән.

Таҙтүбә менән бер бөтөн булған Цыгановский ҡасабаһы менән Мусихинский бүлендеге 1870 йылда барлыҡҡа килгән. Һуңғараҡ Вознесенка ауылына әйләнгән Мусихинский бүлендегендә 109 йорт, ә Цыгановский ҡасабаһында 17 йорт булған. Таҙтүбәнән бүленеп сыҡҡан ауылдар бик күп булған: Харинский (Мусихин бүлендегенең бер өлөшө — 1877). Аптышевский бүлендеге 11 йорттан торған. 14 йорттан торған Луканинский бүлендеге ерҙе Оло Ҡошсо улусынан ҡуртымға алған. 26 йорттан торған Зайцевский бүлендеге 1898 йылда Таҙтүбәнең бер өлөшө булған, 235 дисәтинә ерҙе биләгән.

## Биләмә берәмектәренә инеүе

## Вознесенка ауылының XIX быуатта артабанғы үҫеше
Халыҡ игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгән. XIX быуат аҙағында 3 һыу тирмәне булған.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше
1906 йылда Таҙтүбә менән бергә иҫәпкә алынған. 1823 һәм 1896 йылдарҙа төҙөлгән 2 сиркәү, 3 сиркәү-мәхәллә мәктәбе, 2‑класлы министрлыҡ мәктәбе, земство мәктәбе, земство дауаханаһы, поташный заводы, канат һәм һабын етештереү заведениелары, 9 һыу тирмәне, мануфактура, бакалея һәм галантерея кибеттәре, запас иген һаҡлау мөгәзәйҙәре булған. Йәрминкәләр үткәрелгән. Кәсепселек менән шөғөлләнгәндәр. XX быуаттың 20-се йылдарынан хәҙерге атамаһы нығынған.

Әлеге ваҡытта Вознесенка ауылында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, врач амбулаторияһы, Мәҙәниәт һарайы («Неунывашки» урыҫ халыҡ фольклор ансамбле), китапхана бар.

## Халыҡ һаны
Вознесенка ауылында урыҫтар йәшәй (2002).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре

## Урамдары

* Малиновка урамы ( Малиновка (улица)
* Үҙәк урам урамы ( Центральная (улица)
* Йәштәр урам ( Молодёжная (улица)
* Цыгановка урамы ( Цыгановка (улица)
* Мусихин урамы ( Мусихина (улица)

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары

*Тауҙар:*

*Йылғалар:* 
* Әй, **Мәләкәҫ**

*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:*

*Тәбиғәт һәйкәлдәре:* Вознесенка ауылы эргәһендәге **Таҙтүбә** һәм **Черношарский һаҙлығы **— тәбиғәт һәйкәле.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Һарт

## Һылтанмалар
* 
*  502—503 б. Мәтәле ауылы
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120—121 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7

## Иҫкәрмәләр
Ежовка (Дыуан районы)

**Ежовка** () — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 8 кеше.
Почта индексы — 452535, ОКАТО коды — 80223828002.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 50 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Михайловка): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сулея): 125 км

## Сығанаҡтар
## Иҫкәрмәләр
Кошелевка (Дыуан районы)

**Кошелевка** () — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 3 кеше булған.
ОКАТО коды — 80223828004.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле шәхестәре
* Никитин Владимир Васильевич (1951), журналист. 1995—2015 йылдарҙа «Дуванский вестник» гәзите мөхәррире. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2008).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.    
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 98-104 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7

## Һылтанмалар
* Кошелевка на портале «Генеалогия и Архивы»
Ләмәҙ (Дыуан районы)

**Ләмәҙ** (; элекке атамаһы  **Үрге Ләмәҙ**) — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы ауыл. Ләмәҙ ауыл биләмәһе үҙәге. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа **Үрге Ләмәҙ**, **2-се Ләмәҙ** йәки **Дыуановка** (**Дувановк**а) исеме менән осрай.2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 531 кеше булған. Почта индексы — 452538, ОКАТО коды — 80223819001.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Халыҡ һаны тураһында теүәл мәғлүмәттәр 1795 йылдан, 5 се ревизиянан, башлап бар.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 45 км
* Ләмәҙ ауыл Советы үҙәге.
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сулея): 120 км
* Әй йылғаһының һул ҡушылдығы булған Ләмәҙ йылғыһы башланған ерҙә урынлашҡан.

## Билдәле шәхестәре
* Булатов Анатолий Павлович (14.09.1939—23.12.2017), ғалим-зоотехник, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1988—2013 йылдарҙа — Т. С. Мальцев исемендәге Ҡурған дәүләт ауыл хужалығы академияһының кафедра мөдире, артабан 2013—2017 йылдан — уҡытыусы, бер үк ваҡытта 2007—2017 йылдарҙа «Кормление сельскохозяйственных животных и кормопроизводство» журналының баш мөхәррире. Биология фәндәре докторы (1987), профессор (1989). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1994).
* Чухарев Александр Иванович (23.12.1915—2.03.2007), СССР-ҙың хәрби хеҙмәткәре, полковник (1961). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан осоусы, штурм авиация полкының эскадрилья командиры. Советтар Союзы Геройы (1945).

## Тарихы
Ауылдың барлыҡҡа килеүе урыҫтарҙың күсеп ултырыуы менән бәйле 1788 йыл тип иҫәпләнә. Элек ауыл булған урыныға күсеп килеп ултырыусы халыҡтар яңы ауылға ла шундай уҡ исем биреүҙәрен иҫкә алып, был урында XVIII быуат урталарына тиклем башҡорт ауылы булған булырға тейеш тигән фекер урынлы. Әсфәндияров китабындағы мәҡәләлә Түбәнге Ләмәҙ ауылын Үрге Ләмәҙ ауылы менән бергә ҡушып Ләмәҙ ауылы яһай. Әммә ләкин улар айырым ике ауыл. Түбәнге Ләмәҙ йәки 1-се Ләмәҙ ауылы Үрге Ләмәҙ ауылынан 7 километр самаһы алыҫлыҡта Ләмәҙ йылғаһы буйында урынлашҡан булған. XX быуат урталарында Түбәнге Ләмәҙ ауылы бөткән. Шул уҡ мәҡәләлә Ләмәҙ ауылы Дыуан ырыуы ерҙәрендә барлыҡҡа килгән тип әйтелә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* БАССР: Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года. — Уфа, 1941. — 387 с. 
* Населенные пункты Республики Башкортостан. (по данным Всероссийской переписи населения 2002 года). Статистический сборник./ Башкортостанстат. — Уфа, 2004. — 145 с. 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
* 
* Генеалогия и архивы сайтында урыҫса мәҡәлә
* Картала ҡарағыҙ
Мәрйәмғул

**Мәрйәмғул** () — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы ауыл. Арый ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 231 кеше.
Почта индексы — 452539, ОКАТО коды — 80223804004.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 20 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Арый: 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 95 км

Мәрйәмғул ауылы Әй йылғаһы бассейнына ҡараған Әнйәк йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан төньяҡҡа 20 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 95 кимлометр алыҫлыҡта урынлашҡан.
 
## Тарихы
Мәрйәмғул ауылына XVIII быуат аҙағында Троицк өйәҙе Һарт улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Тәүге төпләнеүсе исеме менән аталған. Уның улдары Ҡаҙыбай (1740—1820) һәм Әлҡәй Мәрйәмғуловтар. Ҡаҙыбайҙың улдары йорт старшиналары Ҡәҙербирҙе һәм Хоҙайбирҙе булған. Әлҡәйҙең улы — 36 йәшлек Рәхимғол Әлҡәев Рәүиз мәғлүмәттәрендә Марже(и)нгулово, Манжигулово, Марзянгулово булараҡ теркәлгән. Мәрйәмғул исемле ауылдар өс улуста: Һарт, Дыуан һәм Ҡошсо улустарында билдәле булған.

Һарт улусында урынлашҡан Мәрйәмғул ауылында 1795 йылда 12 йортта 78 кеше, 1816 йылда — 130, 1834 йылда — 216, 1859 йылда  296 кеше йәшәгән,

1842 йылда 153 кешегә 53 сирек ужым, 274 сирек яҙғы культуралар һәм 5 сирек картуф сәселгән. Уларҙың ер биләмәләре «күптән һөрөлә, әммә ныҡ һөрөлмәгән». Игенселек культуралары, төбәктең климат-тәбиғи шарттарына, тәү сиратта өлгөрөүҙең ҡыҫҡа вегетатив осорона ярашлы, өс баҫыулы сәсеү әйләнеше нигеҙендә сәселгән. Был — арпа менән арыш. Һоло ла, борай ҙа (бойҙай төрө) сәскәндәр. Быуат аҙағында ауылда 3 ашлыҡ һуҡҡыс һәм 6 елгәргес, тирмән булған. Йәшелсә баҡсалары була. Һатыу өсөн түгел, ә үҙ ихтыяждары өсөн урындағы тоҡом малы аҫыралған. Үҙҙәренең бесәне етмәгәнлектән, уны күршеләренән 20 бот ауырлыҡтағы йөк өсөн 1,5 һумдан һатып алғандар. Умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.

## Биләмә берәмектәренә инеүе

## Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
Мәрйәмғул ауылында 1865 йылда 56 йортта — 329 кеше, 1870 йылда 56 йортта 329 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище булған.

1906 йылда мәсет, мәҙрәсә, мануфактура кибете теркәлгән.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1920 йылда — Мәрйәмғул ауылындағы 103 йортта 613 кеше булған.

## Халыҡ һаны
Мәрйәмғулда башҡорттар йәшәй (2002).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре
* Йомағужин Динар Ҡәнзәфәр улы (1954) — хеҙмәт ветераны, 1996—2011 йылдарҙа «Башҡортостан» дәүләт телерадиокампанияһының цех начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған элемтәсеһе (2004).

## Хәтер

## Урамдары

*  Үҙәк урам ( Центральная (улица)

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары:

*Тауҙар:*

*Урмандар:*

*Йылғалар:*
* **Әнйәк**
*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:*

*Тарихи ҡомартҡы:*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Әйле

## Һылтанмалар
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Мөлкәт

**Мөлкәт** () — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы ауыл. Арый ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 207 кеше булған.
ОКАТО коды — 80223804005.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 16 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Арый): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 87 км

Мөлкәт ауылы Әй йылғаһы бассейнына ҡараған Әнйәк йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан 16 километр төньяҡҡа табан һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 87 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
 

## Тарихы
Мөлкәт ауылына Троицк өйәҙе Һарт улусы башҡорттары XVIII быуат аҙағында үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Тәүге төпләнеүсенең исеме менән аталған. Уның улдары Әбдүш һәм Вәлит Мөлкәтовтар тураһында мәғлүмәт бар.

1795 йылда 19 йортта 108 кеше, 1816 йылда — 11 йортта 78, 1834 йылда — 24 йортта 122 еше йәшәгән.

XIX быуат башынан Мөлкәт ауылына йәнәшә Ғәбделжәлил ауылы барлыҡҡа килгән.

1816 йылда ауылда башлап төпләнеүсенең улдары: 52 йәшлек Әбдүш һәм уның улдары Ишҡужа, Ишбулды, 37 йәшлек Вәлит һәм 36 йәшлек Хәлит Мөлкәтов теркәлгән. Икенсе ауылға нигеҙ һалыусы Ғәбделжәлил тураһында мәғлүмәт билдәһеҙ. Уның улы Шәфей Ғәбделжәлилов (1749—1817), улының улы йәғни, ейәне — Һатымай, Һатымайҙың улы — Аҙналы булған.

1842 йылда Мөлкәттә 108 кешегә 50 сирек ужым, 243 сирек яҙғы бойҙай һәм 8 сирек картуф сәселгән. Ғәбделжәлил ауылында йәшәгән 72 кешегә 25 сирек ужым, 160 сирек яҙғы иген һәм 2 сирек бәрәңге сәселгән.

## Биләмә берәмектәренә инеүе

## Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1859 йылда Мөлкәттә — 10 йортта 128 кеше йәшәгән, ә Ғәбделжәлилдә шундай уҡ 10 йортта 49 кеше теркәлгән. Һәм XIX быуат аҙағында ике ауыл бергә ҡушыла.

1865 йылда 24 йортта 109 кеше, 1870 йылда ла — 24 йортта 109 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1920 йылда Мөлкәт ауылындағы 43 йортта 196 кеше йәшәгән.

## Халыҡ һаны
Мөлкәт ауылында башҡорттар йәшәй (2002).
 
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре
* Нафиҡов Марат Абдрафиҡ улы (18.04.1928—18.07.1996), педагог-методист. 1985—1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Халыҡ мәғарифы министрлығы инспекторы, башҡорт мәктәптәренең I—IV синыфтары өсөн урыҫ теленән дәреслектәр һәм уҡытыу-методик әсбаптар авторы. БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1985), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1975), Башҡортостандың мәғариф отличнигы (1994).

## Урамдары

* Үҙәк урамы ( Центральная (улица)

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары:

*Тауҙар:*

*Йылғалар:*
* **Әнйәк**
*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:*

*Тарихи ҡомартҡылар:*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Һарт

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 112—113 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7 

## Һылтанмалар
* 
* 
* Карта д. Мулькатово. Улицы

## Иҫкәрмәләр
Озеро (Дыуан районы)

**Озеро** () — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. Һикәяҙ ауыл Советы 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 629 кеше.
Почта индексы — 452532, ОКАТО коды — 80223834004.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 85 км

Озеро ауылы Әй йылғаһының ҡушылдығы Һикияҙ йылғаһы башында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 10 километр һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 85 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Тарихы
Озеро (төрлө осорҙа Краснопольское, Озёрское тип тә аталған) ауылына Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1750 йылғы керҙәшлек килешеүе буйынса Себер губернаһынан килгән дәүләт крәҫтиәндәре нигеҙ һала. 1753, 1798, 1810 йылдарҙа бында шул уҡ шарттар менән крәҫтиәндәрҙең яңы төркөмдәре килеп ултыра.

## Озеро ауылының XIX быуаттағы үҫеше
1842 йылда Озеро ауылындағы 105 йортта 315 йылҡы малы, 420 һыйыр, 705 һарыҡ, 21 кәзә, 114 сусҡа аҫыралған. Игенселектә ҡалдау баҫыу системаһы ҡулланылған. 35-әр һуҡҡыс һәм елгәргес булған. Май һығыу заводы, тирмән, 2 кибет шәхси хужалар ҡулында була. Мәктәп төҙөлгән.

1865 йылда Озеро ауылының 161 йортонда 910 кеше йәшәгән. Игенселек, умартасылыҡ, сана етештереү, сабата үреү менән шөғөлләнгәндәр. 3 һыу тирмәне була.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда Озеро ауылында сиркәү, земство мәктәбе, 3 бакалея кибете була.

Әлеге ваҡытта Озеро ауылында Һикәяҙ урта мәктәбенең филиалы — төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

## Халыҡ һаны
Озеро ауылында урыҫтар йәшәй (2002).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре
* Ожегова Анастасия Васильевна (11.11.1922—18.12.1999), ауыл хужалығы алдынғыһы, 1958—1978 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Дыуан районы «Рәсәй» колхозы тракторсыһы. Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Юғары Совет Президиумы ағзаһы (1971—1975). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

## Урамдары

* Еңеүҙең 50 йыллығы урамы — 50 лет Победы ( (улица)
* Йәштәр урамы ( Молодёжная (улица)
* Үҙәк урам ( Центральная (улица)
* Колхоз тыҡрығы ( Колхозный (переулок)
* Совет урамы ( Советская (улица)
* Мәктәп тыҡрығы ( Школьный (переулок)
* Комсомол урам — ( Комсомольская (улица)
* Ҡояшлы урамы ( Солнечная (улица)

## Тирә-яҡ мөхит
**Ер-һыу атамалары**

*Тауҙар:*

*Йылғалар, күлдәр:*
* Әй, Һикияҙ

*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Тәбиғәт һәйкәле*

*Тарихи һәйкәл*

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
* 
* 
*  Дыуан кантоны
* 
* Силәбе өлкәһе порталы. Араловцы

## Иҫкәрмәләр
Әсән (Дүртөйлө районы)

**Әсән** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1479 кеше.
Почта индексы — 452315, ОКАТО коды — 80224807001.

## Тарихы
1735 йылдың 24 майында Өфө провинциаль канцелярияһының указы буйынса хәҙерге Дүртөйлә районының Әсән ауылы ерҙәренә, аҫаба башҡорттар менән бергә ерҙе файҙаланыу хоҡуғы менән, типтәрҙәр (ерһеҙ башҡорттар) индерелә. Указда ауылға мишәрҙәрҙең индерелеүе тураһында ла юлдар бар. Әммә мишәрҙәр үҙҙәре: "Был ерҙәргә бер ниндәй хоҡуҡтарыбыҙ ҙа юҡ, ата-олатайҙарыббыҙҙың был ерҙәргә ҡасан килеп төпләнеүе тураһында белмәйбеҙ," — тип белдерә.

1795 йылда Әсән ауылында 258 типтәр йәшәй.1816 йылда 316 типтәр, тағы 70 мишәрҙең йәшәүе теркәлә. 1834 йылғы рәүиздә 476 типтәр һәм 78 мишәр иҫәпкә алына. 1920 йылдағы тәүге совет рәүизе ауылда 1590 типтәрҙең йәшәүен теркәй. 1843 йылда 94 ихатала йәшәгән 494 кешегә 500 дисәтинә һөрөнтө ер, 400 дисәтинә сабынлыҡ, 495 ат, 584 һыйыр, 260 һарыҡ, 254 кәзә тура килә. 

Әсән ауылы бөйөк башҡорт шағиры, үҙ халҡының азатлығы өсөн йәнен аямаған көрәшсе, башҡорт әҙәбиәте классигы, Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт мәркәз шураһы (1917—1919) ағзаһы Шәйехзада Бабичтың (1895 — 1919) тыуған ауылы. Шәйехзаданың атаһы Мөхәмәтзакир Бабичев — Ҡаңлы улусы Көйөк түбәһенең аҫаба башҡорто, 1852 йылда Ҡаңлы улусының Көйөк түбәһендә нигеҙләнгән Ҡыйғаҙытамаҡ ауылынан 1887 йылда Әсән ауылының икенсе мәхәлләһенең имам-хатибы булараҡ күсерелә. Бабичевтарҙың нәҫел шәжәрәһе лә билдәле: Бабич — Мөхтәр (1742 —1822)  поход есаулы Ишбулды (1778 — 1814) — указлы мулла Ғилуан, 1812 й. т. — Мөхәмәтзакир (1847 — 1922) — Шәйехзада (1895 — 1919).

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 129 км

## Билдәле шәхестәре
* Әбдиев Әхмәтйән Әбделғәлләм улы — табип. Башҡорттарҙан тәүге медицина докторы (1862).
* Шәйехзада Бабич (2.01.1895—28.03.1919), шағир, башҡорт әҙәбиәте классигы. Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт мәркәз шураһы (1917—1919) ағзаһы.
* Ғилманов Ғәлимйән Хәмитйән улы (1.02.1957), яҙыусы, әҙәби тәнҡитсе, ғалим. Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
* Радик Динәхмәтов (1965), музыкант, йырсы. Махсус хәрби операцияла ҡатнашыусы (2022—2023). Башҡортостандың халыҡ артисы (2023).

## Иҫтәлекле урындар
* Шәйехзада Бабич музейы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
* 
* Сайт «Генеалогия и архивы» Асяново
Атһөйәр

**Атһөйәр** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 118 кеше.
Почта индексы — 452310, ОКАТО коды — 80224837002.

## Тарихы
Атһөйәр йылғаһы буйында урынлашҡан был ауылға нигеҙҙе Йәлдәк ырыуы башҡорттары һала. 1718 йылда аҫаба башҡорт Яугилде Таулин, йылына 10 алтын тәңкә түләү шарты менән, Ҡырғыҙ ауылы татары Ҡотло Туҡташевҡа үҙенең ихатаһын, бөтә ерҙәрен (һөрөнтө ерҙәр һәм сабынлыҡтар), бөтә ҡулайламаларын тапшыра. Йәлдәк улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәренә мишәрҙәр  1787 йылда төҙөлгән Килешеү нигеҙендә килеп төпләнә, 1810 йылда Килешеү яңыртыла.

1762 йылдағы рәүиз материалдарында был ауылда Вятка губернаһы Алабуға өйәҙе Байлар улусының Ҡалмаш түбәһенең Ҡураҙ ауылынан килгән 20 типтәрҙең төпләнеп йәшәүе теркәлә. Әммә ауылға нигеҙ XVIII быуат башында һалына. Түбәндәге яҙмалар быны раҫлай: 1795 йылда тораҡ пунктында 76 типтәр, 1816 йылда — 56 типтәр һәм 15 мишәр, 1834 йылда — 58 типтәр һәм 24 мишәрҙең йәшәүе теркәлә. 1859 йылда ауылдағы 30 ихатала 146 кеше йәшәй. 1870 йылда — 176 кеше, 1920 йылда 335 мишәр һәм типтәр көн итә.

1843 йылда 24 мишәргә 80 бот ужым һәм 72 бот яҙғы иген сәселә. Ауылдағы 26 ихатала 82 кеше йәшәй һәм уларҙың милкендә 172 дисәтинә һөрөнтө ер, 100 дисәтинә сабынлыҡтар, 49 дисәтинә урман була. Ауыл халҡы 19 ат, 32 һыйыр, 50 һарыҡ, 32 кәзә аҫырай. Шулай уҡ 19 умарта тота. Ауылда мәсет эшләй.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 12 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Һыуыҡҡул): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 110 км

## Сығанаҡтар
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Байгилде (Дүртөйлө районы)

**Байгилде** () — Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 378 кеше булған.
Почта индексы — 452306, ОКАТО коды — 80224834011.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 26 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 117 км

## Билдәле шәхестәре
* Горшков Василий Николаевич (17.12.1920—31.08.1944), Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының отделение командиры, кесе сержант (1943), курс тамамлағандан һуң кесе лейтенант (1944). Советтар Союзы Геройы (1943).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*
Барғаты

**Барғаты** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 111 кеше.
Почта индексы — 452305, ОКАТО коды — 80224847006.

## Тарихы
Әсән улусында урынлашҡан һәм башҡорттарҙан ғына торған Барғаты ауылы тураһында мәғлүмәт 1920 йылда үткәрелгән тәүге совет Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу материалдарында ғына күренә. 1920 йылда ауылдағы 49 хужалыҡта 255 башҡорттоң йәшәүе теркәлә}.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 29 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яңы Кәңгеш): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 157 км

## Сығанаҡтар
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Барғыҙбаш

**Барғыҙбаш** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 125 кеше.
Почта индексы — 452318, ОКАТО коды — 80224816008.

## Тарихы
Ауылға ҡасан нигеҙ һалыуы тураһында теүәл генә мәғлүмәттәр юҡ. 1920 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу сараһы документтарында ауыл халҡының тик башҡорттарҙан тороуы, һәм ундағы 38 хужалыҡта 216 башҡорттоң йәшәүе теркәлә}.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 19 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Миңеште): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 106 км

## Сығанаҡтар
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Венеция (Дүртөйлө районы)

**Венеция** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 76 кеше.
Почта индексы — 452320, ОКАТО коды — 80224843003.

## Тарихы
1920 йылдағы Бөтә Рәсәй Халыҡ иҫәбен алыу материалдарында ауылдағы 19 ихатала 95 башҡорттоң йәшәүе теркәлә. Ғалим-топономист һәм яҙыусы Р. З. Шәкүровтың фекеренсә, был ауыл Иҫке Солтанбәк ауылынан күсенеп ултырыусылар иҫәбенә 1925 йылда барлыҡҡа килә. Ауылға атаманы район-ара агроном Сомов ҡушҡан, тигән мәғлүмәт бар}. Әммә ауыл 1812 йылғы Ватан һуғышы яугирҙәре хөрмәтенә аталыуы ла ихтималлығын күҙҙән ысҡындырырға ярамай.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 2 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иванай): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 127 км

## Сығанаҡтар
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Үрге Әлкәш

**Үрге Әлкәш** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 109 кеше.
Почта индексы — 452328, ОКАТО коды — 80224810002.

## Тарихы
Сарьяз йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан Әлкәш ауылы элек Йылан ырыуының аҫаба башҡорто Араптандың исеме менән Араптан тип аталған була. 1834 йылдағы рәүиздә уның улы Әнүәр Араптанов (1764-1831 йй.) теркәлә. Әнүәрҙең улдары; Миңлеғафар (1789 й. т., уның улы Абсаттар), йорт старшинаһы булып хеҙмәт иткән Әхмәҙей Араптановтар. Шул уҡ рәүиздә Әүҙийәровтарҙың ҡарт олатаһы башҡорт Әүҙиәр Әббәсов та (1765 й. т.) иҫәпкә алына. 

Әлкәш — антропоним. 1739 йылдың 25 июлендә тултырылған документта аҫаба башҡорттарҙың яһаҡ татарҙарын, йылына 5 һыуһар һәм 1,5 батман бал биреү шарты менән, үҙҙәренең Ҡыр-Ҡаңлы (Ҡаңлы) улусындағы аҫаба ерҙәренә индереүҙәре тураһында килешеү төҙөлә. Килешеү тексынан күренеүенсә, Әлкәштең улдары Йылан улусындағы Әлкәш ауылынан Ҡыр-Ҡаңлы улусына күсенеп төпләнә. Тимәк, XVIII быуаттың 30-сы йылдарында Араптан ауылы Әлкәш ауылы тип атала башлай, әммә йәйәләр эсенә мотлаҡ ауылдың тәүге атамаһы яҙыла.

1870 йылда бер генә Әлкәш (Араптан) ауылы була. ХХ быуатта төп ауыл Үрге Әлкәш, ә яңы хасил булған ауыл Түбәнге Әлкәш тип атала. 1920 йылда үткәрелгән тәүге рәүиз материалдарында шул атамалар менән теркәлә. 1739 йылғы килешеүҙә аҫаба башҡорттар үҙ ауылдарына индергән яһаҡ татарҙары күрһәтелеүгә ҡарамаҫтан, 1762 йылғы рәүиздә бер генә ерһеҙ башҡорт та (припущенник) иҫәпкә алынмай. 1774 йылда Йылан улусы башҡорттары менән килешеү нигеҙендә ауылға типтәрҙәр индерелә.

1795 йылғы рәүиздә Араптан (2 ихатала 18 башҡорт, 5 ихатала 40 типтәр) һәм Әлкәш (4 ихатала 32 типтәр) айырым иҫәпкә алына. Ә 1816 йылда был ауылдар Әлкән (Араптан) исеме аҫтында бер ауыл булараҡ теркәлә. VIII рәүиз унда 20 башҡорт, 220 типтәр йәшәүен теркәй. Был факт 1774 йылдан һуң да ауылға типтәрҙәр индерелеүен раҫлай. 1859 йылдағы Х рәүиз мәғлүмәттәре: 7 ихатала 34 башҡорт һәм 65 ихатала 343 типтәр теркәлә. 1870 йылдағы рәүиздә ауыл халҡы тулыһынса (411 кеше) башҡорттар тип теркәлә. Ауыл элеккесә Әлкәш (Араптан) тип атала. Ә 1920 йылда ике ауыл айырым теркәлә: Үрге Әлкәштә (Араптан) 67 ихатала 341 башҡорт һәм Түбәнге Әлкәштә 88 ихатала 444 башҡорт йәшәүе теркәлә.

1843 йылда Араптан ауылындағы 4 ихатала йәшәгән 20 башҡорттоң 19 аты, 22 һыйыры, 5 һарығы, 8 кәзәһе була. 38 ихатала йәшәгән 220 типтәр 184 ат, 168 һыйыр, 142 һарыҡ, 76 куәзә аҫырай. Башҡорттар 96 бот ужым һәм 160 бот яҙғы иген сәсә (типтәрҙәр буйынса мәғлүмәттәр юҡ). Ауылда тирмән була. 1870 йылда берләшкән ауылда 8 һыу тирмәне эшләй.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 18 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Исмаил): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 144 км

## Сығанаҡтар
* 
* 

## Иҫкәрмәләр
Үрге Ҡарғауыл

**Үрге Ҡарғауыл** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 36 кеше.
Почта индексы — 452315, ОКАТО коды — 80224807002.

## Тарихы
1795 йылдағы V рәүиз материалдарында X кантондың 10-сы йорто составындағы Йәлдәк улусының Сарым түбәһенә ҡараған Үрге Ҡарғауыл ауылында тик бер генә милләт вәкилдәре — аҫаба башҡорттарҙың (100 кеше) йәшәүе теркәлә. 1834 йылғы VIII рәүиз документтарында ауылда 302 башҡорттоң йәшәүе билдәләнә. Ауылға типтәрҙәрҙең ҡасан индерелеүе теүәл генә билдәле түгел. Улар 1748 йылдағы һәм 1762 йылдағы рәүиздәр араһында килеп төпләнгән булырға тейеш.

1843 йылда 182 башҡортҡа 480 бот ужым, 552 бот яҙғы иген сәселә. Ауыл халҡы 116 ат, 131 һыйыр, 140 һарыҡ, 54 кәзә аҫырай.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 10 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Әсән): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 131 км

## Сығанаҡтар
Гөблөкөсөк

**Гөблөкөсөк** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 392 кеше.
Почта индексы — 452308, ОКАТО коды — 80224843010.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 4 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Иванай): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 119 км

## Билдәле шәхестәре
Ханова Рәзифә Сәлих ҡыҙы (15.12.1948—7.09.2015), Карл Маркс исемендәге колхоздың 1966—1998 йылдарҙағы һауынсыһы. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Гөлөк

**Гөлөк** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 181 кеше.
Почта индексы — 452307, ОКАТО коды — 80224831002.

## Тарихы
Гөлөк ауылына нигеҙҙе Күсем Гөлөкөв (1747 - 1822 йй.) һала. Ауыл 1795 һәм 1783 йылдар араһында барлыҡҡа килгән булырға тейеш. XVIII быуат аҙағында Гөлөктәге 3 ихатала 26 башҡорт, 4 ихатала 23 типтәр теркәлә.  Типтәрҙәрҙе аҫабалар 1784 йылда килешеү нигеҙендә ауылдарына индерә. Мишәрҙәр 1820 йылдан алып был ауылда йәшәй, улар хәҙерге Балтас районының Мөллө ауылынан күсенеп килә. 1834 йылда Гөлөктә 27 башҡорт, 42 типтәр, 57 мишәр йәшәй. 1859 йылғы X рәүиздә 46 аҫаба һәм 194 керҙәш (Припущенниктар) теркәлә. 1920 йылда  ауылда йәшәгән 560 кешенең барыһы ла үҙҙәрен башҡорт тип таный. 

1843 йылда 20 ихаталағы 126 кешенең усадьба өсөн 40 дисәтинә, сәсеү өсөн 150 дисәтинә, сабынлыҡтар өсөн 100 дисәтинә ере була. Урмандары 80 дисәтинә ерҙе биләп тора. Улар 91 ат, 102 һыйыр, 300 һарыҡ, 165 кәзә аҫырай. 1843 йылда 27 башҡортҡа 120 бот ужым, 184 бот яҙғы иген сәселә, Үҙҙәренең тирмәне була.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 14 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Байыш): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 149 км

## Сығанаҡтар
## Иҫкәрмәләр
Әкәнәй (Дүртөйлө районы)

**Әкәнәй** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 283 кеше.
Почта индексы — 452306, ОКАТО коды — 80224834002.

## Тарихы
Өфө өйәҙе Ҡаҙан даруғаһы Шамшаҙы улусына ҡараған Әкәнәй ауылы аҫаба башҡорттар йәшәгән төп ауылдарҙың береһе, XIX быуат башында улар 72 108 дисәтинә ерҙе аҫабалыҡ хоҡуғында биләй. 1701 йылдың 16 майында Әкәнәй Бишенбаев иптәштәре Русай Иванаев, Дәүләт Чичканов, Мәскәү Аҡъегетов, Бәсекәй Афонасов, Илек Тәкәнов, Күҫәк Ҡуғошевтар менән бергә рухани Дмитрий Серегевҡа һәм уның иптәштәренә Ағиҙел буйындағы ерҙе ҡуртымға биреү документына ҡул ҡуя. Ауылға нигеҙҙең ҡасан һалыныуы теүәл генә билдәле түгел, әммә 1709 йылдың 19 мартында төҙөлгән документта Әкәнәй ауылы атап үтелә. Күрәһең, ауылға тәүгеләрҙән булып Әкәнәй Бишенбаев килеп төпләнгән.

1736 йылдың 5 декабрендә төҙөлгән документ та иғтибарға лайыҡ: Әкәнәй ауылында йәшәгән аҫаба башҡорт, йөҙ башы Байыш Раслекеев (Расмекеев), Рысай ауылынан рядовой башҡорттар Һатылған Бирҙегәнғолов, Таймас Рысаев һәм уларҙың иптәштәре канцелярияла эшләгән Иван Зиновҡа һәм уның иптәштәренә үҙҙәренең аҫаба ерҙәрен ҡуртымға бирә. Улар Ляпустино ауылына нигеҙ һала.

Әкәнәй ауылы байтаҡ ҡына архив документтарында  осрай. 1795 йылғы рәүиздә ауылда 146 башҡорттоң йәшәүе теркәлә. 1816 йылда - 193 башҡорт, 1834 йылда - 150 башҡорт, 148 типтәр, 6 мишәр, 1859 йылда - 160 башҡорт, 220 типтәр, 12 мишәр йәшәй. 1920 йылда ауыл халҡы тулыһынса үҙҙәрен башҡорт тип таный.

Башҡорттарҙың аҫаба еренә типтәрҙәрҙәрҙең һәм мишәрҙәрҙең  ҡасан индерелеүе теркәлмәгән. Әммә рәүиз документтарына ярашлы типтәрҙәрҙең килеп төпләнеүе 1748 — 1762 йылдар араһында булырға тейеш. Ә мишәрҙәр 1816 һәм 1836 йылдар араһында үҙ ихаталарын булдыра.

Ауыл халҡы мал аҫырау, иген игеү, һунарсылыҡ һәм солоҡсолоҡ менән шөғөлләнә. 1834 йылда ауылда йәшәгән 315 кеше 215 йылҡы, 306 һыйыр, 400 һарыҡ 200 кәзә аҫырай. Ауылда ике тирмән эшләй. 150 башҡортҡа 433 бот ужым һәм 560 бот яҙғы иген сәселә. Ауылда мәсет тә була.  1909 йылда Әкәкнәй земский мәктәбендә 46 уҡыусы белем ала.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 147 км

## Билдәле шәхестәр
* Ғәҙелшин Кәшфелғилем Фәйруша улы (3.08.1918—7.11.2017), режиссёр. 1951 йылдан СССР-ҙың Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1973).

## Иҫкәрмәләр
Етембәк

**Етембәк** () — Башҡортостандың Дүртөйлө районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 195 кеше булған.
Почта индексы — 452328, ОКАТО коды — 80224810008.

## Тарихы
Етембәк — аҫаба башҡорттарҙың Базы йылғаһы буйында урынлашҡан ауылы. 1795 йылдағы V рәүиздә унда 56 башҡорт һәм рәүиз үткәрелер алдынан ғына ауылға индерелгән 2 типтәрҙең йәшәүе теркәлә (типтәрҙәр һәм припущенниктар — теге йәки был сәбәптәр арҡаһында ерһеҙ ҡалған башҡорттар). 1859 йылдағы рәүиздә ауылда 187 башҡорт һәм 26 типтәр йәшәй. 1920 йылда үткәрелгән тәүге совет рәүизе ваҡытында 85 ихатала йәшәгәндәрҙең барыһы ла башҡорттар тип таныла.

1843 йылда 92 башҡортҡа 216 ат, 222 һыйыр, 98 һарыҡ тура килә. Уларҙың 216 дисәтинә һөрөнтө ере, бер тирмәне була. Умартасылары 16 солоҡ, 36 умарта тота. 1870 йылда ауылда мәсет булмай, 11 типтәр (2 ихата) 9 ат, 7 һыйыр, 3 һарыҡ һәм 1 кәзә аҫырай.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Дүртөйлө): 23 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Шишмә): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Бүздәк): 144 км

## Билдәле шәхестәре
* Зыя Мансур (17.12.1916 — 11.11.1965), Татарстанда ижад иткән журналист һәм шағир, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 
* Йыһангирова Нәфиса Мансур ҡыҙы (ҡыҙ фамилияһы Мансурова; 1923—19.02.2012), журналист. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Һуғыш алдынан һәм һуғыштан һуң райондың «Ярыш» (хәҙерге «Юлдаш») гәзите  хеҙмәткәре, урындағы радиотапшырыуҙарҙы алып барыусы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* *[[Әсфәндиәров Әнүәр Закир улы|Асфандияров А. З.]]* История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978–5–295–04683–4

## Һылтанмалар