open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
W3C

**W3C**, Интернет консорцумы () — Интернетта эшләғән стандарттарҙы тергеҙғән ойошма. Башлыҡ — Тимоти Джон Бернерс-Ли, мәғлүмәт технологиялары өлкәһендә танылған шәхес.

1994 йылда эре компьютер сәнәғәте фирмаларҙың кәңәшмә яланы һымаҡ асыла. Эре компьютер сәнәғәте фирмалар үҙ араһында хеҙмәттәшлек тураһында килештеләр.

## Ҡоролош
Хакимиәтте етәкләйҙәр:
* Массачусетс технология институты () АҠШ;
* Информатика һәм математика өлкәһендә тикшеренеүҙәр консорциумы () Франция;
* Университет Кейо () Япония.

Консорциумға һәр ойошма инерғә мәжбүр.

2012 йылда Рәсәйҙә, Юғары иҡтисад мәктәбендә консорциумдын офисы асыла

## W3C раҫланған стандарттар
2005 йыл буйынса:
* Annotea
* CC/PP
* Compound Document Formats
* CSS
* DOM
* HTML
* HTTP
* InkML
* MathML
* OWL
* PICS
* PNG
* P3P
* RDF
* SMIL
* SOAP/XMLP
* SPARQL
* Style
* SVG
* TAG
* Timed Text
* URI/URL
* Voice Browser
* WAI
* WAI-ARIA
* WebCGM
* Web Services
* XForms
* XHTML
* XInclude
* XLink
* XML
* XML Base
* XML Binary Characterization

* XML Encryption
* XML Key Management
* XML Query
* XML Schema
* XML Signature
* XPath
* XPointer
* MXSL и XSLT

## Һылтанмалар
* Официальный сайт консорциума Всемирной паутины
* Русский официальный сайт 
* Официальный сайт Массачусетского института технологий 
* Официальный сайт Европейского консорциума по исследованиям в области информатики и математики
* Официальный сайт университета Кейо
* Список организаций — членов консорциума W3C
* Направления деятельности консорциума 
* Процесс стандартизации в W3C
* Руководства и советы по внедрению разработок W3C 
* Утилиты и программы валидации W3C

## Иҫкәрмәләр
Волчанск (Свердловск өлкәһе)

**Волча́нск** — Свердловск өлкәһендә ҡала. 9,5 мең кеше йәшәй. Волчанка ярында тора.

## Иҡтисад
* Волчанск машиналар төҙөү заводы, Уралвагонзавод филиалы
* ағас эшкәртеү ойошмалар
* «Волчанский уголь»
* «Алькон» 

## Транспорт
Волчанскта трамвай юлы бар. Озонлоҡ 7 километров.

## Иҫкәрмәләр

*  Волчанск в энциклопедии «Мой город»
* Описание герба Волчанска
* Волчанский трамвай 
* Видео р. Большая Волчанка
* «Завод железобетонных изделий»
Бәләбәй кантоны

**Бәләбәй кантоны** () — Башҡорт Автономиялы Республикаһына ингән башҡорт милли кантоны.

Административ үҙәге — Бәләбәй ҡалаһы.

## Тарих
1922 йылдың 18 июлендә БАССР составында Бәләбәй өйәҙенең 44 улусынан ойошторола. Административ үҙәге — Бәләбәй ҡалаһы. Майҙаны — 22996 км². 1922 йылдың 5 октябрендә Покровка һәм Фёдоровка улустары Стәрлетамаҡ кантонына күсә. 1923 йылда 10 февралда Бәләбәй кантонына Туҡ-Соран кантоны ҡушыла. 1924 йылдың 21 октябрендә Туҡ-Соран улусы Ырымбур губернаһы күсә. БашҮБК Президиумының 1923 йылда 10 февралда ҡарары менән Бәләбәй кантоны территорияһында 17 улус, Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1924 йылда 15 декабрҙә һәм 1926 йылда 14 июнендәге декреттары менән 19 улус ойошторола. Башлыса а.х. үҫешкән була. 1927 йылда һөрөнтө ерҙәр майҙаны (мең га) 554,5 тәшкил итә, ш. иҫ. арыш сәсеүлеге — 206,6, бойҙай — 117,9, һоло — 95,4, тары — 42,1, ҡарабойҙай — 39,7, картуф — 15,5, киндер — 3,9; һыйыр малы һаны — 277415 баш, йылҡы — 170298, һарыҡ — 601449, кәзә — 28640, сусҡа — 29315. Бәләбәй спирт-араҡы һәм Знаменка араҡы ҡыуыу заводтары (ҡара: Бәләбәй спирт‑араҡы комбинаты), күн заводы, буҫтау фабрикаһы эшләй. 87 баҙар була (1926). 1‑се баҫҡыс 524 мәктәп (башҡорт телендә уҡытыу 106, мари — 7, мордва — 15, немец — 1, сыуаш — 39, татар — 194, удмурт — 1, урыҫ — 159, эстон телендә — 2 мәктәптә алып барыла; 1926); китапхана һәм 29 уҡыу өйө (1929); 14 дауахана һәм 18 амбулатория (1930) иҫәпләнә. 

1930 йылдың 20 авгусында кантон бөтөрөлә, территорияһы Баҡалы (Баҡалы, Ҡорос, өлөшләтә Рәжәп һәм Шаран улустары), Бәләбәй (өлөшләтә Бәләбәй, Йәрмәкәй, Соҡаҙытамаҡ, Үрге Троицк, Ыҫлаҡ), Бишбүләк (өлөшләтә Бишбүләк, Елдәр, Приют, Ыҫлаҡ), Бүздәк (өлөшләтә Ахун, Бүздәк, Соҡаҙытамаҡ), Дәүләкән (Дәүләкән, өлөшләтә Бүздәк, Әлшәй), Ҡырғыҙ-Миәкә (Ҡырғыҙ-Миәкә, өлөшләтә Елдәр, Ыҫлаҡ, Әлшәй), приют (өлөшләтә Бәләбәй, Йәрмәкәй, Приют), Туймазы (өлөшләтә Аҙнағол, Ахун, Бүздәк, Соҡаҙытамаҡ, Үрге Троицк, Шаран), Саҡмағош (Саҡмағош, өлөшләтә Рәжәп улустары) административ райондары составына инә.

## Халҡы
Халҡы: 1920 йылда — 629756 кеше, 1926 — 556681 (башҡорттар — 118152, белорустар — 2585, мариҙар — 8876, мишәрҙәр — 8981, мордвалар — 13588, немецтар — 3201, сыуаштар — 40781, татарҙар — 181925, типтәрҙәр —1813, украиндар — 31469, урыҫтар — 142470 һ.б.).

## География
Майҙаны — 22996 км². Төньяҡта Бөрө кантоны, көнсығышта Стәрлетамаҡ кантоны һәм Өфө кантоны, көньяҡта Ырымбур губернаһы, көнбайышта Һамар губернаһы һәм ТАССР менән сиктәш була.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Башҡортостан
* Башҡорттар
* Бәләкәй Башҡортостан
* Оло Башҡортостан
* Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы
* Арғаяш милли округы
* Өфө губернаһы
* Ырымбур губернаһы

## Һылтанмалар
* Башҡорт Энциклопедияһы, Бәләбәй кантоны

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
Йылайыр кантоны

**Йылайыр кантоны** () — Башҡорт Автономиялы Республикаһына ингән башҡорт милли кантоны.

Административ үҙәге — Йылайыр ауылы.

## Тарих

1922 йылда 5 октябрҙә Бөрйән-Түңгәүер кантонының — 14, Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантонының — 16, Үҫәргән кантонының — 18 улусы нигеҙендә БАССР составында ойошторола. Административ үҙәге — Преображенск Заводы ҡасабаһы (хәҙәрғе Йылайыр районы Йылайыр ауылы). Майҙаны — 33047 км². 1924 йылда 25 июнендә Иманғол улусы Ҡырғыҙ АССР‑ына бирелә. 1924 йылда 21 октябрҙә Орск өйәҙе Яңы Покровка улусының 19 ауылы Йылайыр кантоны составына инә. 1926 йылда 26 июлендә кантонға Ырымбур өйәҙе Спасский улусының Иҫәнғол ауылы ҡушыла; Бөрйән-Ҡыпсаҡ, Ҡыпсаҡ, Мораптал, Сәлих, Таналыҡ, Түңгәүер, Үҫәргән, Үтәғол һәм Хәйбулла улустарының бер өлөшө, Яңы Покровка улусының 19 ауылы Ырымбур губернаһы бирелә. Йылайыр кантоны территорияһында БашҮБК Президиумының 1923 йылда 10 февралда ҡарары буйынса — 17, Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1924 йылда 15 декабрҙә декреты менән 16 улус ойошторола. Башлыса ауыл хужалығы үҫешкән була. 1927 йылда һөрөнтө ерҙәр майҙаны (мең га) 141,8, шул иҫәптән бойҙай сәсеүлектәре — 78,5, һоло — 34,9, арпа — 6,5, тары — 4,7, арыш — 4,2, картуф — 4,2, киндер — 1,2, етен — 0,8, ҡарабойҙай — 0,7 тәшкил итә; һыйыр малы — 203387, йылҡы — 101107, һарыҡ — 263804, кәзә — 27600, сусҡа 10144 баш иҫәпләнә. Баймаҡ, Ҡананикольский, Преображенск алтын һәм баҡыр фабрикалары, 2 Түбә бегун фабрикаһы, 3 рудник эшләй. 52 баҙар була (1927). 1‑се баҫҡыслы 179 мәктәп иҫәпләнә, шуның 85‑ендә уҡытыу — башҡорт, 3‑өһөндә — мордва, 74‑ендә — урыҫ, 14‑ендә — татар, 3‑өһөндә — сыуаш телендә алып барыла; 6 дауахана, 7 амбулатория, 16 фельдшер пункты, 9 китапхана эшләй (1925). 1930 йылда 20 августа кантон бөтөрөлә, уның территорияһы Баймаҡ (Ҡананикольский, Таналыҡ, Темәс, Һабыр улустарының бер өлөшө), Бөрйән (Бөрйән улусының бер өлөшө), Ейәнсура (Сәлих, Үҫәргән улустары, Бөрйән-Ҡыпсаҡ, Йылайыр, Һабыр улустарының бер өлөшө), Йылайыр (Йылайыр, Ҡананикольский, Һабыр улустарының бер өлөшө), Мораҡ (Ҡыпсаҡ улусы, Бөрйән-Ҡыпсаҡ, Бөрйән, Ҡананикольский улустарының бер өлөшө), Мәләүез (Мораптал улусы), Хәйбулла (Хәйбулла улусы, Йылайыр, Таналыҡ, Һабыр улустарының бер өлөшө), Әбйәлил (Темәс улусының бер өлөшө) административ райондары составына инә.

## Халҡы
Халҡы 1926 йылда — 195 036 кеше (башҡорттар — 80784, мишәрҙәр — 1759, мордвалар — 8112, сыуаштар — 3980, татарҙар — 9056, украиндар — 8748, урыҫтар — 81894 һәм башҡалар).

## География
Майҙаны — 33047 км². Төньяҡ-көнбайышта Стәрлетамаҡ кантоны, төньяҡ-көнсығышта — Тамъян-Ҡатай кантоны, көнсығышта — Силәбе губернаһы, көньяҡ-көнсығышта, көньяҡта һәм көнбайышта Ырымбур губернаһы менән сиктәш була.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Башҡортостан
* Башҡорттар
* Бәләкәй Башҡортостан
* Оло Башҡортостан
* Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы
* Арғаяш милли округы
* Өфө губернаһы
* Ырымбур губернаһы

## Һылтанмалар
*
Стәрлетамаҡ кантоны

**Стәрлетамаҡ кантоны** () — Башҡортостан АССР-ы составында 1921 йылдың 5 ғинуарынан 1930 йылдың 20 авгусына тиклем ғәмәлдә булған административ-территориаль берәмек.

Үҙәге — Стәрлетамаҡ ҡалаһы.

## Тарих

1921 йылдың 5 ғинуарында БАССР составында ойошторола. Кантонға Бәләбәй өйәҙенең — 2, Стәрлетамаҡ өйәҙеның — 17, Табын кантонының - 13, Өфө өйәҙенең - 1 һәм Юрматы кантонының - 14 улусы инә. Административ үҙәге итеп Стәрлетамаҡ ҡалаһы билдәләнә.

1922 йылда Стәрлетамаҡ кантонынан Кәлсер-Табын һәм Меркет улустарының 11 ауылы, 1924 йылда — Дыуан-Табын, Ҡырмыҫҡалы, Тирәкле улустары Өфө кантонына күсә; 1922 йылда Бәләбәй кантонының Дәүләкән, Елдәр,Ҡырғыҙ-Миәкә, Әлшәй улустарына, Йылайыр кантонынаң Бөрйән, Көйөргәҙе улустарына ҡараған 47 ауыл Стәрлетамаҡ кантоны күсерелә. 1927 йылда Мораптал улусының бер өлөшө Ырымбур губернаһы бирелә. 1929 йылда Урта Волга өлкәһе Ырымбур округының 3 ауылы (Дәүләтҡол, Мәҡсүт, Иҫке Аллабирҙе) кантон составына инә. Стәрлетамаҡ кантоны территорияһында БашҮБК Президиумының 1923 йылда 10 февралендә ҡарары менән — 16, Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1924 йылда 15 декабрендә декреты менән 15 улус ойошторола. 375 1‑се баҫҡыс мәктәп (шуларҙың 96‑һында уҡытыу — башҡорт, 12‑һендә — мордва, 146‑һында — урыҫ, 89‑ында — татар, 32‑һендә сыуаш телендә алып барылған) иҫәпләнгән (1926).

1930 йылдың 20 авгусында Стәрлетамаҡ кантоны бөтөрөлә, уның территорияһы Бөрйән (Арыҫлан, Маҡар улустарының бер өлөшө), Верхотор (Верхотор улусы, Аҙнай, Арыҫлан, Ергән, Мәләүез улустарының бер өлөшө), Красноусол (Борон, Красноусол, Кәлсер-Табын, Маҡар, Түбәнге Канаш улустарының бер өлөшө), Ҡарағош (Ергән, Ҡалҡаш, Фёдоровка улустарының бер өлөшө), Ҡырғыҙ-Миәкә (Ҡалҡаш, Уҫылы улустарының бер өлөшө), Мораҡ (Арыҫлан, Көйөргәҙе улустарының бер өлөшө), Мәләүез (Мораптал улусы, Ергән, Көйөргәҙе, Мәләүез, Фёдоровка улустарының бер өлөшө), Петровск (Аҙнай, Арыҫлан, Ашҡаҙар, Борон,Маҡар улустарының бер өлөшө), Стәрлетамаҡ (Аҙнай, Ашҡаҙар, Ергән, Ҡалҡаш, Усолка улустарының бер өлөшө), Түбәнге Ҡарамалы (Өршәк-Мең улусы, Кәлсер-Табын, Түбәнге Канаш, Уҫылы улустарының бер өлөшө) административ райондары составына инә.

## Халҡы
Халҡы 1926 йылда — 429 490 кеше. Халҡы 1926 йылда — 429490 кеше (башҡорттар — 73186, белорустар — 1692, мишәрҙәр — 5946, мордвалар — 20046,  сыуаштар — 31463, татарҙар — 83159, украиндар — 18220, урыҫтар — 194054 һәм башҡалар).

## География
Майҙаны — 18 854 км² (1928). Төньяҡ-көнбайышта — Бәләбәй кантоны, төньяҡта — Өфө кантоны, төньяҡ-көнсығышта — Тамъян-Ҡатай кантоны, көньяҡ-көнсығышта — Йылайыр кантоны, көньяҡ-көнбайышта Ырымбур губернаһы менән сиктәш була.

## Иҡтисад
Башлыса ауыл хужалығы үҫешкән була. 1927 йылда һөрөнтө ер майҙаны (мең га) — 333,1 тәшкил итә, шул иҫәптән арыш сәсеүлеге 159,6, һоло — 63, бойҙай сәсеүлеге — 117,7, ҡарабойҙай — 14, тары — 28,6, картуф — 9,6, арпа — 1,1, етен — 0,1; һыйыр малы — 194 223, йылҡы — 130 923, һарыҡ — 391 622, кәзә — 11723, сусҡа —27 674 баш.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Башҡортостан автономияһы
* Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
* 

## Иҫкәрмәләр
Мәсәғүт кантоны

**Мәсәғүт кантоны** () — Башҡорт Автономиялы Республикаһы кантоны.

Административ үҙәге — Мәсәғүт ауылы.

## Тарих

1922 йылда 5 октябрҙә Дыуан-Ҡошсо кантонының - 20, Златоуст өйәҙенең – 12, Өфө өйәҙенең 1 улусынан БАССР составында ойошторола. Майҙаны —  13 004 км². 1923 йылда 1 мартында Әҙеғол һәм Юва улустары — Красноуфимск өйәҙенә, Шәкүр улусы Екатеринбург өйәҙенә инә, кантон составына Петропавловск улусы, 14 ноябрҙә – Златоуст өйәҙе 1‑се Әйле улусының бер өлөшө индерелә. 1926 йылда 7 июнендә Мәсәғүт кантоны менән Урал өлкәһенең Златоуст, Көңгөр һәм Свердловск округтары араһында өҫтәмә сик бүлеү үткәрелә. 1929—30 йй. Мәсәғүт кантоны составына Златоуст округының бер өлөшө тапшырыла. БашҮБК Президиумының 1923 йылда 24 ғинуарда ҡарары менән Мәсәғүт кантоны территорияһында — 9, 1924 йылда 31 ғинуарда — 11, Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1924 йылда 15 декабрҙә һәм 1926 йылда 14 июнендәге декреты менән 10 улус ойошторола. Башлыса ауыл хужалығы үҫешкән була. 1927 йылда һөрөнтө ерҙәр майҙаны (мең га) 128,5, шул иҫәптән һоло сәсеүлеге — 44,4, бойҙай — 39,2, арыш — 35, арпа — 0,8, картуф — 2,5, етен — 2,9, ҡарабойҙай — 1; һыйыр малы — 95060 баш, йылҡы — 59879, һарыҡ — 138578, кәзә — 8588, сусҡа – 17743. Мәсәғүт кирбес һәм Ярославка күн заводтары эшләй (1927). 57 баҙар эшләй (1926). 1‑се баҫҡыс 149 мәктәп була (1926; шуларҙың 55‑ендә уҡытыу башҡорт теле, 1‑һендә — мордва, 25‑ендә — татар, 67‑һендә — урыҫ, 1‑һендә  эстон телендә алып барыла); 6 дауахана, 3 амбулатория, 11 фельдшер пункты (1930); 9 китапхана, 17 уҡыу йорто (1928) эшләй. 1930 йылда 20 августа кантон бөтөрөлә, уның территорияһы Иҫке Балаҡатай (Дыуан‑Мәсетле, Иҫке Балаҡатай, Әйле, Ямаш улустарының бер өлөшө), Дыуан (Дыуан, Мәсәғүт, Оло Аҡа, Үрге Ҡыйғы улустарының бер өлөшө), Үрге Ҡыйғы (Дыуан‑Мәсетле, Ҡалмаҡол, Мырҙалар, Мәсәғүт, Үрге Ҡыйғы, Әйле улустарының бер өлөшө), Дыуан‑Мәсетле (Дыуан‑Мәсетле, Оло Аҡа, Ямаш улустарының бер өлөшө) административ райондары составына инә.

## Халҡы
Халҡы 1926 йылда — 160 219 кеше (башҡорттар — 41521, мишәрҙәр — 9242, мордвалар —  3405, урыҫтар — 86371, татарҙар — 17920 һәм башҡалар).

## География
Майҙаны —  13 004 км². Төньяҡта — Пермь губернаһы, төньяҡ‑көнсығышта — Екатеринбург губернаһы, көньяҡ‑көнсығышта һәм көньяҡта — Силәбе губернаһы, көньяҡ‑көнбайышта — Өфө кантоны, көнбайышта Бөрө кантоны менән сиктәш була. Административ үҙәге – Мәсәғүт ауылы (хәҙәрғе Дыуан районы).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Башҡортостан
* Башҡорттар
* Бәләкәй Башҡортостан
* Оло Башҡортостан
* Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы
* Арғаяш милли округы
* Өфө губернаһы
* Ырымбур губернаһы

## Һылтанмалар
* Башҡорт Энциклопедияһы, Мәсәғүт кантоны

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
Торонто

**Торо́нто** ( ) — Канаданың иң эре ҡала, Онтарио провинцияһы үҙәге. Халыҡ — 2 615 060 кеше (2011). Миссиссога, Брэмптон, Маркем ҡалалары менән 5715 мең кеше халҡы менән агломерация төҙөй.

Торонто илдең «иҡтисад двигателе» тип һанала. Йәшәү сифаты буйынса донъяла 4-се урында тора (мегаполистар араһында).

Ҡала янында, Пикерингта 8 реактор менән АЭС урынлашҡан.

## Халыҡ
Ҡаланың 47 % Канадала тыумаған. 9,6 % халҡы Индиянан, 8,2 % — Ҡытайҙан, 5,6 % Италиянан, 5,6 % — Филиппиндан, 1,3 % — Рәсәйҙән, 1,2 % — Украинанан.
Торонтола 424 мең мосолман йәшәй.

Америка  континентын иң күп милләтле мегаполис.

## Humber College
Дәүләт уҡыу йорттары мәғариф министрлығы аккредитация Онтарио. Был ҙур колледжы береһе Канада, Канада алдынғы юғары уҡыу йорттарының политехник белем диплом һәм новаторлыҡ.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* City of Toronto Ҡаланың рәсми сайты
* Canada Week Фестивали и события в Торонто
* Фотографии Торонто  Виды города
Ялалов Ирек Ишмөхәмәт улы

**Ялалов Ирек Ишмөхәмәт улы** (27 ғинуар 1961 йыл) — дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 2012—2018 йылдарҙа Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы. 2018 йылдан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙан Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2016), Дуҫлыҡ ордены (2015) һәм Почёт ордендары (2022) кавалеры.

## Биографияһы
Ирек Ишмөхәмәт улы Ялалов 1961 йылдың 27 ғинуарында Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған.

Өфө нефть институтын (инженер-төҙөүсе) һәм Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институтын (юрист) тамамлаған. Юридик фәндәр кандидаты.

## Хеҙмәт юлы
1983—1986 йылдар -СУ-6 Эре панелле йорттар төҙөү тресы пррабы, мастеры;

1986—1989 йылдар — ВЛКСМ-дың Өфө ҡалаһы Октябрь район комитеты секретары;

1989—1990 йылдар — КПСС-тың Өфө ҡалаһы Октябрь район комитетының идеология һәм социаль-иҡтисади анализ секторҙары инструкторы;

1990—1995 йылдар — «Восток» Халыҡ-ара тармаҡ-ара концерны, Востокстрой −2 МП директоры урынбаҫары, Востокстрой −7 МП директоры;

2011 йылдың декабре — 2012 йылдың ғинуары — Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы.

2012 йылдың 18 ғинуарынан — 2018 йылдың 27 сентябренә тиклем Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡала хакимиәте башлығы.

2018 йылдан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙан Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы ағзаһы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙағы ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы (2002).
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2016).
* Дуҫлыҡ ордены (2015).
* Почёт ордены (2022).
 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Справочно-информационный ресурс «Кто есть кто в Республике Башкортостан»: Ялалов Ирек Ишмухаметович
Әр-Рәхим мәсете

**Әр-Рәхим мәсете** (, ) — Башҡортостандың Өфө башҡалаһында Салауат Юлаев проспекты һәм Коммунистик урамы киҫелешендә төҙөлөүсе йәмиғ мәсете. 

Мәсеткә нигеҙ  Башҡортостандың Рәсәй составына ҡушылыуының  450 йылығын билдәләгән осорҙа һалына. Төҙөлөп бөткәс, был мәсет Рәсәй Федерацияһындағы иң ҙур мәсеттәрҙең береһе буласаҡ тип фараз ителә
, әммә бар параметрҙары буйынса ла улай булмаясаҡ.

## Төҙөлөш барышы
Күп йылдар дауамында Башҡортостан мосолмандары дин әһелдәре республика етәкселегенә яңы мәсет төҙөүҙә ярҙам итеүҙәрен һорап килде. Өфө ҡалаһында ике ҙур мәсет бар — Беренсе йәмиғ һәм «Ләлә-Тюльпан», әммә байрам ваҡыттарында улар ғына бар теләгән кешеләрҙе йәмәғәт намаҙына һыйҙыра алмай. Күп кенә намаҙ уғырға теләүселәр урамда уҡырға мәжбүр була..
Мосолмандар диниә назаратына башҡалабыҙҙың үҙәк майҙанынан биләмә(участок) бүлеп бирелә. Генераль подрядсы билдәләнелә. Төҙөүсе фирма, туранан— тура үҙенең вазифаһынан башҡа, мәсетте төҙөү өсөн хәйер аҡсалары ла йыя. Нигеҙенә беренсе таш 2007 йылдың көҙөндә һалына.Ҡоролманың проектын «Башкиргражданпроект» иниституты һәм ӨДНТУ берлектә төҙөй. Төҙөүсеһе — «Алтын ҡурай».

Генераль подрядсының белдереүе буйынса, төҙөлөшкә бюджет аҡсаһы тотонолмаясаҡ. Бар төҙөлөш физик һәм юридик шәхестәр тарафынан бүленгән хәйриә аҡсаһына төҙөләсәк. Мәсет төҙөүҙө ҡала предприятиелары, атап әйткәндә, башҡа юбилей объекттарын — Торатау конгресс-холы, Боҙ һарайы һәм «Аҡбуҙат» ипподромы — төҙөүҙә ҡатнашҡан предприятиелар алып бара.
Төҙөлөш 2009 йылда төҙөүгә бүленгән аҡсаларҙың юғалыуы сәбәпле туҡтатыла.

## Һүрәтләмә

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
Үҫәргән кантоны

**Үҫәргән кантоны** () — Башҡортостан кантоны.

Административ үҙәге — Ейәнсура ауылы.

## Тарихы
1917 йылдың декабрендә III Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайы «Башҡортостандың автономиялы идараһы тураһында» ҡарарын ҡабул итә, уға ярашлы Башҡортостан мөхтәриәте туғыҙ кантондан тора: Барын-Табын, Бөрйән-Түңгәүер, Ете ырыу, Иҫкен-Ҡатай, Ҡыпсаҡ, Ҡыуаҡан, Тамъян, Туҡ-Соран һәм Үҫәргән. 1919 йылдың башына ҡарата Башҡортостан мөхтәриәте 13 кантондан тора: Арғаяш, Бөрйән-Түңгәүер, Дыуан, Ете ырыу, Көҙәй, Ҡошсо, Ҡыпсаҡ, Табын, Тамъян-Ҡатай, Туҡ-Соран, Үҫәргән, Юрматы һәм Ялан.

1919 йылдың 20 мартындағы «Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт совет автономияһы тураһында килешеү»гә ярашлы республика территорияһы 13 кантондан тора, уның араһында Үҫәргән кантоны ла була.

Административ үҙәге — Ейәнсура ауылы. 

Кантон составына Орск өйәҙенең Демократик, Ҡансыра, Ҡороюл, Ҡыуандыҡ, Поимка, Сәлих, Үҫәргән-Хәйбулла, 1‑се, 2-се, 3-сө, 4-се, 5-се, 6-сы Үҫәргән, Фёдоровка, Һамар һәм Чеботарёвка улустары инә.

1922 йылда 5 октябрҙә кантон бөтөрөлә, уның территорияһы Йылайыр кантоны составына инә.

## Халҡы
1920 йылда — 99 071 кеше (1920).
thumb|Башҡортостан кантондары, 1920

## География
Майҙаны — 9 838 км² (1922). Төньяҡта — Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантоны һәм Бөрйән-Түңгәүер кантоны, көньяҡта Орск өйәҙе менән сиктәш була.

## Кантон башҡармаһы (ревкомы) рәйестәре
* Ҡыуатов Мөхәмәтғәлим Әбделғәни улы (1918)
* Ишмырҙин Сөләймән Ғәләүетдин улы (1920)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Башҡортостан автономияһы
* Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Бөрө кантоны

**Бөрө кантоны** () — Башҡорт Автономиялы Республикаһына ингән башҡорт милли кантоны.

Административ үҙәге — Бөрө ҡалаһы.

## Тарих

1922 йылда 18 июлендә БАССР составында Бөрө өйәҙенең 43 улусынан ойошторола. Административ үҙәге — Бөрө ҡалаһы. Майҙаны — 24328 км² (1922). БашҮБК Президиумының 1923 йылда 10 февралда ҡарары менән Бөрө кантоны территорияһында 17 улус, Бөтә Рәсәй ҮБК-ның 1924 йылда 15 декабрҙә декреты менән 25 улус, Бөтә Рәсәй ҮБК‑ның 1926 йылда 14 июнендәге декреты менән 20 улус (һуңыраҡ Ҡалмыҡ улусы Нуриман, Ҡайынлыҡ улусы Яңы Ҡайынлыҡ тип үҙгәртелә) ойошторола. Башлыса ауыл хужалығы үҫешкән була. 1927 йылда һөрөнтө ер майҙаны (мең га) 539,9 тәшкил итә, шул иҫәптән арыш сәсеүлеге — 245, һоло — 159,6, ҡарабойҙай — 46,6, бойҙай — 19,8, тары — 16,2, картуф — 8,9, етен — 3,6, киндер — 3,2; һыйыр малы һаны — 250419 баш, йылҡы — 139409, һарыҡ — 512813, кәзә — 14763, сусҡа — 35994. 5 урман һәм ағас эшкәртеү сәнәғәте заводы, 3 шарап ҡыуыу заводы, 2 күн заводы, спирт-араҡы, кирбес һуғыу һәм быяла заводтары эшләй. 90 баҙар була (1927). 1‑се баҫҡыс 425 мәктәп (1926; шуларҙан башҡорт телендә уҡытыу 136, мари — 58, сыуаш — 1, татар — 101, удмурт — 20, урыҫ телендә — 109 мәктәптә алып барыла); 16 дауахана һәм 18 амбулатория (1930); 75 уҡыу өйө (1928) иҫәпләнә. Кантон 1930 йылда 20 августа бөтөрөлә, уның территорияһы Асҡын (өлөшләтә Асҡын, Байҡыбаш, Балыҡсы, Тәтешле улустары), Байҡы (Байҡы, өлөшләтә Балыҡсы), Баҡалы (өлөшләтә Исмаил), Бөрө (өлөшләтә Мәскәү, Пономарёвка, Сурай), Борай (өлөшләтә Борай, Киҙгәнбаш, Красный Холм, Ҡыҙылъяр, Яңы Ҡайынлыҡ, Нуриман), Дүртөйлө (өлөшләтә Исмаил, Мәскәү, Нуриман, Әсән), Ҡалтасы (өлөшләтә Борай, Калегин, Красный Холм, Яңы Ҡайынлыҡ), Мишкә (Мишкә, өлөшләтә Байҡыбаш, Киҙгәнбаш, Сурай), Николо-Берёзовка (Яңы Ҡабан, өлөшләтә Калегин, Яңы Ҡайынлыҡ), Иҫке Балтас (Иҫке Балтас, өлөшләтә Асҡын, Байҡыбаш, Киҙгәнбаш, Тәтешле), Топорнин (өлөшләтә Мәскәү, Пономарёвка), Саҡмағош (өлөшләтә Исмаил, Мәскәү, Әсән), Яңауыл (өлөшләтә Ҡыҙылъяр, Тәтешле, Яңауыл улустары) административ райондары составына инә.

## Халҡы
Халҡы: 1920 йылда — 519969 кеше, 1926 йылда — 535646 (башҡорттар — 177812, мариҙар — 64985, мишәрҙәр — 41085, татарҙар — 71574, типтәрҙәр — 8579, удмурттар — 21903, урыҫтар — 148536 һ.б.).

## География
Майҙаны — 24328 км² (1922). Төньяҡта Пермь губернаһы, көнсығышта Екатеринбург губернаһы һәм Мәсәғүт кантоны, көньяҡта Бәләбәй кантоны һәм Өфө кантоны, көнбайышта Вятка губернаһы һәм ТАССР менән сиктәш була.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Башҡортостан
* Башҡорттар
* Бәләкәй Башҡортостан
* Оло Башҡортостан
* Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы
* Арғаяш милли округы
* Өфө губернаһы
* Ырымбур губернаһы

## Һылтанмалар
* Башҡорт Энциклопедияһы, Бөрө кантоны

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
Һабан (журнал)

**«Һабан»** — журналы 1925 йылдың ноябренән Өфөлә сыға башлай. Башта РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты һәм Башҡортостан Үҙәк башҡарма комитеты органы булһа, 1927 йылдан Башҡортостан ер эштәре халыҡ комиссарлығы, Ауыл хужалығы банкы һәм кооператив советы органы булып сығыуын дауам итә.

Ауыл хужалығы, иген культураһы, сәсеү эштәренә, агротехникаға бәйле мәсьәләләр үҙәктә тора. 1929 йылдан «Трактор» журналы исеме менән сыға.
Трактор (журнал)

**«Трактор»** журналы — «Һабан» журналының дауамы булып, 1929 йылдың ғинуарынан Өфөлә нәшер ителә башлай. Дүрт-биш табаҡ күләмендә айына бер тапҡыр сыға. 

«Трактор» журналында крәҫтиән хужалығын күтәреү юлындағы бөтә мәсьәләләр яҡтыртыла: ауыл хужалығын машиналаштырыу, күмәкләштереү, ауылды производство яғынан кооперативлаштырыу, ауылға етәкселек итеү, игенселек һәм малсылыҡты күтәреү һ.б.
Яз (журнал)

**«Яз»** — XX быуат башында иҫке башҡорт телендә Ырымбурҙа нәшер ителгән сатирик һәм юмористик журналдарҙың береһе. 1907 йылдың март аҙағынан ике аҙнаға бер сығарыла башлай. Ләкин үҙенә ҡәрҙәш рәсемле көлкөлө ваҡытлы баҫмалар менән ярыша алмай, тиҙ арала һүнеп, туҡталып ҡала.

## Сығанаҡтар
* Хөсәйенов Ғ. Б. ХХ быуат башында милли матбуғат. — Башҡорт халҡының рухи донъяһы. — Өфө «Китап», 2003 йыл. — 382-се бит.
Сәрәш

**Сәрәш** (*Танып*) — Пермь крайының Барҙы районындағы татар ауылы, Сәрәш ауыл биләмәһенең административ үҙәге. Почта индексы — 618163, ОКАТО коды — 57204000055.

## Халыҡ һаны
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 1446 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 703 ир һәм 743 ҡатын.
2005 йылда ауылда 1571 кеше йәшәгән.

## Климат

## Тарихы
Ауыл 1696 йылдан алып Шараш исеме аҫтында билдәле. Тарихсы Е. Н. Шумилов фекеренсә ауылдың исеме Сораш башҡорт шәхси исеменән барлыҡҡа килгән.

Тарихсы Ә. З. Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:

## Арҙаҡлы шәхестәр
* Ғабдулла Чукаев (Габдулла Чукаев) — 1812 йылғы Ватан һуғышы ветераны, 1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә көмөш миҙал кавалеры, 20-се башҡорт полкы яуғиры;
* Хабибулла Адилев (Адилев Хабибулла Малякович)— 1812 йылғы Ватан һуғышы ветераны, 1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә көмөш миҙал кавалеры, 20-се башҡорт полкы яуғиры;
* Ғайсин Сөләймән Сәләм улы — СССР Дәүләт именлеге комитеты хеҙмәткәре, майор. 2003 йылда вафат булды, ауылда ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Крашенинников Николай Александрович

**Крашенинников Николай Александрович** (14 ноябрь 1878 йыл — 11 октябрь 1941 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР яҙыусыһы.  Башҡортостан һәм башҡорттар тураһында байтаҡ әҙәби әҫәр авторы.

## Биографияһы
* Николай Александрович Крашенинников 1878 йылдың 14 ноябрендә Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Илек ҡәлғәһендә (хәҙерге Соль-Илецк (Тоҙтүбә) ҡалаһы) тыуған.
* 1905 йылда Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын тамамлаған. 
* 1905-1907 йылдарҙа «Новое слово» (Мәскәү) журналының мөхәррир-нәшер итеүсеһе. 
* 1941 йылдың 11 октябрендә Өфөлә вафат була.

## Ижады
«Туташтар» («Барышни», 1911), «Сафлыҡ» («Девственность», 1913), «Инсафлыҡ» («Целомудрие», 1925) романдары; «Мөхәббәт тураһында әкиәт» («Сказка о любви», 1912) повесы, «Бәләкәй Тася тураһында» («О маленькой Тасе», 1908) пьесаһы һәм башҡа әҫәрҙәр авторы.

## Ижадында Башҡортостан темаһы
Николай Крашенинников әҫәрҙәренең байтаҡ өлөшө Башҡортостанға арналған. «Урман ҡарауылсыһы» («Лесной сторож», 1899) исемле тәүге хикәйәһендә, «Һүнә барған Башҡортостан» («Угасающая Башкирия», 1907) китабына ингән очерктарында колониаль сәйәсәт һөҙөмтәһендә бөлгөнлөккә һәм хәйерселеккә төшкән башҡорт халҡының ауыр тормошо, башҡорт ҡатын-ҡыҙының хоҡуҡһыҙ хәле һүрәтләнгән. Әҫәрҙәрендә яҙыусы башҡорттарҙың үҙенсәлекле образдарын тыуҙыра, уларҙың рухи байлығын аса. «Әмилә» («Амеля», 1915) романының нигеҙендә - рус дворян мөхитендә тәрбиәләнгән, ләкин үҙенең тыуған далаларына өҫтөнлөк биргән башҡорт ҡыҙы тарихы.

1941 йылда Николай Александрович социалистик Башҡортостан тураһында хикәйәләр һәм очерктар серияһы яҙыу өсөн Өфөгә килә, тик уларҙың «Яңы ер» («Новая земля») тип исемләнгән тәүгеһен генә яҙып өлгөрә.

Яҙыусының әҫәрҙәрен башҡорт теленә Сәләх Кулибай, Назар Нәжми, Рәшит Ниғмәти, Әхнәф Харисов һәм башҡа әҙиптәр тәржемә иткән.

Николай Крашенинниковтың «Рәхиләнең һыҡтауы» («Плач Рахили») пьесаһы буйынса Башҡорт дәүләт академия драма театрында «Рәхиләнең күҙ йәше» спектакле ҡуйыла.

## Хәтер
* Николай Крашенинников исеме Өфөләге бер урамға бирелгән.

## Әҫәрҙәре
* Һайланма әҫәрҙәр. Өфө, 1951;
* Под солнцем Башкирии: рассказы. М., 1936;
* Невозвратное: повести. Уфа, 1987.
## Әҙәбиәт
* Юрий Узиков. Исторические памятники Уфы. https://search.rsl.ru/ru/record/01000613584 (на рус.яз.) «Китап» нәшриәте, 1999, 76-77 с. ISBN 5-295-02294-3.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  
* Башкирские «Записки охотника»: известный русский писатель «открывал» для россиян жизнь башкир. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2018, 13 июль

## Сығанаҡтар
* Узиков Ю.А., Наймушин П.А. Как зовут тебя, улица? Уфа, 1980.
Өфө наместниклығы

**Өфө наместниклығы** () — Өфө провинцияһы, 1782 йылда апрелда императрица Екатерина II 1781 йылда 23 декабрҙә «Өфө наместниклығын ойоштороу тураһында...» указы менән ойошторола.

Административ үҙәге — Өфө ҡалаһы. 

## Тарих

Наместниклыҡҡа Ырымбур губернаһы территориялары инә. Төньяҡта — Пермь, төньяҡ‑көнсығышта — Тубыл наместниклыҡтары, көнсығышта һәм көньяҡта — ҡаҙаҡ йөҙҙәре, көньяҡ‑көнбайышта — Әстерхан һәм Һарытау, көнбайышта – Ҡазан һәм Сембер, төньяҡ‑көнбайышта Вятка наместниклыҡтары менән сиктәш була. Административ үҙәге — Өфө. Өфө наместниклығы үҙ эсенә 12 өйәҙҙе алған 2 өлкәгә бүленә. Ырымбур өлкә — Быҙаулыҡ өйәҙе, Верхнеурал өйәҙе,Сергиевск өйәҙе, Ырымбур өйәҙе; Өфө өлкә Боғорослан өйәҙе, Бөгөлмә өйәҙе, Бөрө өйәҙе, Бәләбәй өйәҙе, Минзәлә өйәҙе, Силәбе өйәҙе, Стәрлетамаҡ өйәҙе, Өфө өйәҙе ингән. 1784 йылда Өфө өлкә составында Троицк өйәҙе ойошторола. XVIII быуат аҙағында 13 ҡала, 3 ҡала яны, 40 ҡәлғә, 30 биҫтә, 82 ҙур ауыл, 3408 ауыл иҫәпләнә. Халҡы башлыса малсылыҡ, игенселек, солоҡсолоҡ, урман кәсептәре менән шөғөлләнгән. Архангел заводы, Белорет заводы, Благовещен заводы, Богословский заводы, Богоявленск заводы, Верхотор заводы, Воскресенка заводы, Златоуст (Косотур) заводы, Йүрүҙән‑Ивановка заводы, Ҡағы заводы, Ҡананикольск заводы, Ҡытау‑Ивановка заводы, Ҡуҫа заводы, Ҡытаутамаҡ заводы, Минйәр заводы, Өҫән‑Ивановка заводы, Преображенск заводы, Үҙән заводы, Һатҡы заводы, Эҫем заводтары, Әртә заводы, Әүжән‑Петровск заводы, 10 шарап ҡойоу заводы, 100‑ҙән ашыу поташ заводы һ.б. пр‑тиелар эшләй. Император Павел I 1796 йылда 12 декабрҙә «Дәүләтте яңынан Губерналарға бүлеү тураһында» указы менән Өфө наместниклығы Башҡортостан
* Башҡорттар
* Бәләкәй Башҡортостан
* Оло Башҡортостан
* Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы
* Өфө губернаһы
* Ырымбур губернаһы
* Кантон идараһы Башҡортостанда

## Һылтанмалар
* Башҡорт Энциклопедияһы, Өфө наместниклығы

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
Бефстроганов

**Бефстро́ганов** ( — «строганов буйынса һыйыр ите») — урыҫ аштарҙын популяр ашамлыҡ, милли ашамлыҡ. Ваҡ иҫелғән һыйыр итенән, ҡаймаҡтан, томат пастаһынан эшләнә.
Башҡа исемдәр — «Беф-Строганов», «Беф а ля Строганов».
Граф Строганов Александр Григорьевич (1795—1891) исемен йөрөтә.
Уймуж

**Уймуж** (*Уймыш, Уймыж*; ) — Пермь крайының Барҙы районындағы татар ауылы, Фиҙеркә ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618152, ОКАТО коды — 57204843003.

## Географик урынлашыуы
Уймуж йылғаһы буйында, район үҙәге Барҙы ауылынан ктөньяҡ-көнбайышҡа табан 24 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Халыҡ һаны
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 299 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 137 ир һәм 162 ҡатын.

2005 йылда ауылда 395 кеше йәшәгән.

## Ауылдың тарихы
Тарихи сығанаҡтарҙан күренеүенсә Уймуж аҫаба башҡорттар ауылы.

1816 йылда ауылдың 51 йортонда 250 башҡорт теркәлгән. 1834 йылда үткәрелгән ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылдың 45 йортонда 215 ир һәм 202 ҡатын-ҡыҙ теркәлгән.
X ревизия буйынса 112 йортта 393 ир һәм 341 ҡатын-ҡыҙ иҫәпкә алынған.

1842 йылда ауылда йәшәүселәрҙең мөлкәте тураһында мәғлүмәт һаҡланған. Ул йылда Уймужда йәшәүсе 417 башҡортта 105 баш ат, 284 һыйыр, 180 һарыҡ, 24 кәзә иҫәпкә алынған. Ауылда шулай уҡ ел тирмәне булған.

Уймужда мәсет һәм уның эргәһендә мосолман мәктәбе эшләп килгән. Мәсеткә килеүселәрҙе 2 имам һәм аҙансы хеҙмәтләндергәндәр. 1868 йылда мосолман мәктәбендә 23 малай һәм 17 ҡыҙ белем алған.

Шулай уҡ ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылда 1812 йылғы Ватан һуғышы ветераны һәм 20-се башҡорт полкы яугиры Яҡшеев Мөхәммәтрахим Әмир улы (Якшеев Мухаметрахим Амирович) йәшәүе тураһында билдәле.

Ауыл халҡының бер өлөшө Уймужбаш ауылына күскән.

Тарихсы Ә. З. Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:

## Билдәле шәхестәре
* Ғәбдүкәйев Ибниәмин Фәйзулла улы (1794 йыл — ?) — зауряд-хорунжий.
* Яҡшыев Мөхәммәтрәхим Әмир улы — 1812 йылғы Ватан һуғышы ветераны һәм 20-се башҡорт полкы яугире;

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Аҡбаш (Барҙы районы)

**Аҡбаш** (*Әмжебаш*) — Пермь крайының Барҙы районындағы башҡорт ауылы, Фиҙеркә ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618157, ОКАТО коды — 57204843004.

## Халыҡ һаны
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 540 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 264 ир һәм 276 ҡатын.
2005 йылда ауылда 633 кеше йәшәгән.

## Тарихы
Рәсәйҙең архив сығанаҡтарында Аҡбаш ауылы тәүге тапҡыр 1780 йылда иҫкә алынған. Тап шул йылда ауылда йәшәүсе Петр Аҡбашев Аҡбаш баҡыр рудниғын аса.

1816 йылда үткәрелгән ревизия ауылдың 40 йортонда 100 ир һәм 88 ҡатын-ҡыҙ теркәгән.
1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылдың 64 йортонда 145 ир һәм 169 ҡатын-ҡыҙ йәшәүе тураһында билдәле.
1859 йылда үткәрелгән ревизия ауылдың 84 йортонда 266 ир һәм 240 ҡатын-ҡыҙҙы теркәгән.

Тарихи сығанаҡтарҙа шулай уҡ ауылдың хужалығы тураһында ла мәғлүмәт һаҡланған. XIX быуатта ауылда ике тирмән булған.

1842 йылда ауылда йәшәүселәрҙең мөлкәтендә 89 ат, 139 һыйыр, 57 һарыҡ, 20 кәзә һәм 73 умарта иҫәпләнгән.

Ауылда мәсет һәм уның эргәһендә мосолман мәктәбе эшләп килгән.

Ауылда йәшәүсе Хәбибулла Аҡбашев (Хабибулла Акбашев) 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡаны өсөн 1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә көмөш миҙал менән бүләкләнгән

Тарихсы Ә. З. Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:

## Ауылдың билдәле шәхестәре
* Хәбибулла Аҡбашев — 1812 йылғы Ватан һуғышы ветераны, 1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә көмөш миҙал кавалеры, 20-се башҡорт полкы яуғиры.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Аҡҡул (Свердловск өлкәһе)

** Аҡҡул ** () — Свердловск өлкәһенең Түбәнге Серге районында урынлашҡан ауыл.

## Халыҡ һаны

1926 йылда ауыл халҡы үҙҙәрен башлыса башҡорттар тип иҫәпләгән, ә 1959 йылдан — татарҙар.

2010 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 279 кеше йәшәй, шул иҫәптән 134 ир-ат һәм 145 ҡатын-ҡыҙ.

## Иҫкәрмәләр
Өфө провинцияһы

**Өфө провинцияһы** () — 1719 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1712—15 йылдар) ойошторола.

Административ үҙәге — Өфө ҡалаһы.

## Тарих

Провинцияға Өфө өйәҙе территориялары инә. Административ үҙәге — Өфө ҡалаһы. Ҡазан губернаһы составында була, 1728 й. алып махсус статуслы үҙ аллы терр‑я (Сенатҡа туранан‑тура буйһона), 1744 йылдаң — Ырымбур губернаһы составында. Өфө провинцияһы воеводаһы, 1740—44 йй. вице‑губернатор идара итә. Урындағы дәүләт власы органдары: Өфө провинция канцелярияһы (составына камерир, рентмейстер, провиантмейстер, земство комиссарҙары, обер‑ландрихтер һәм ландрихтерҙар ингән), рекрут эштәре канцелярияһы, провиантмейстер контораһы, Өфө ҡала магистраты һәм башҡа. 1727 йылда алып провинция канцелярияһы ҡарамағында городовойҙар (өйәҙ), Бөрө, Минзәлә, Уҫы, Йәлдәк ҡәлғәһе, Красноуфимск ҡәлғәһе, Нуғайбәк ҡәлғәһе, Табын ҡәлғәһе воеводалары була. 1737 й. Өфө провинцияһы Урал аръяғы өлөшө — Иҫәт провинцияһына, 1744 й. көньяҡ өлөшө Ырымбур провинцияһына ҡушыла. 1781 й. Өфө провинцияһы бөтөрөлә, уның территориялары Бәләбәй өйәҙе, Бөрөөйәҙе, Верхнеурал өйәҙе, Минзәләөйәҙе, Ырымбур өйәҙе, Стәрлетамаҡ өйәҙе, Өфө наместниклығының Өфө өйәҙе, Красноуфимск өйәҙе, Уҫы өйәҙе составына инә.

## Халҡы

## География
Төньяҡ‑көнбайышта һәм төньяҡта — Ҡазан өйәҙе, төньяҡ‑көнсығышта — Себер губернаһы, көньяҡ‑көнсығышта һәм көньяҡта — ҡаҙаҡ йөҙҙәре, көньяҡ‑көнбайышта Әстерхан губернаһы менән сиктәш була.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Башҡортостан
* Башҡорттар
* Бәләкәй Башҡортостан
* Оло Башҡортостан
* Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы
* Арғаяш милли округы
* Өфө губернаһы
* Ырымбур губернаһы
* Кантон идараһы Башҡортостанда

## Һылтанмалар
* Башҡорт Энциклопедияһы, Өфө провинцияһы

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
Ғимаев Ирек Фәрит улы

**Ғимаев Ирек Фәрит улы** (2 сентябрь 1957 йыл) — СССР хоккейсыһы һәм тренеры. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1982).

## Биографияһы
Ирек Фәрит улы Ғимаев 1957 йылдың 2 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Дүртөйлө районы Һыуыҡҡул ауылында тыуған. Шайбалы хоккей буйынса СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры  (1979), СССР‑ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1982). ӨНИ‑не тамамлаған (1985). «Салауат Юлаев» СДЮСШ тәрбиәләнеүсеһе (тренеры Марат Азаматов). Салауат Юлаев исемендәге спорт клубы (1974—79), ЦСКА (1979—87)  командаларында уйнай. 1987—91 йй. — Япония, 1991—92 йй. Словения клубтары  өсөн сығыш яһай. Донъя (1979, 1982—83), Европа (1979, 1982—83, 1985), СССР  (1980—87) чемпионаттары, Европа (1979—86), Швеция (1980), Канада (1981), Париж (1984) чемпионаттары Кубогын яулаусы. «Известия» («Хәбәрҙәр»; 1981, 1984), «Ленинградская правда» («Ленинград хәҡиҡәте»; 1977—78), «Руде право» («Ҡыҙыл хоҡуҡ»; Чехословакия, 1983—84) гәзит приздарына халыҡ-ара турнирҙар еңеүсеһе. Үҫмер спортсылар араһында донъя чемпионаты (1977). Үҫмерҙәр араһында Европа (1976) һәм СССР (1973) чемпионы. СССР йыйылма командаһы ағзаһы (1977—85). 2000—03 йй. ЦСКА‑ла тренерлыҡ эшендә; 2006 й. алып Калининград өлкәһе һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары, 2010 й. Спорт буйынса агентлыҡ етәксеһе. «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнгән (1982).

## Карьера
### Хоккейсы булғанда
* 1976—1979  Салауат Юлаев 
* 1979—1987  ЦСКА 
* 1987—1991  Одзи Сейси 
* 1991—1992  Олимпия (Любляна)

### Тренер булғанда

## Спорт ҡаҙаныштары
*  Донъя чемпионаты (1979, 1982, 1983)
*  Донъя чемпионаты (1985)   
*  Европа чемпионаты (1979, 1982—83, 1985), 
*  Канада Кубогын яулаусы (1981)
*  СССР чемпионаты (1980—88)

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Почёт Билдәһе» ордены (1982).

## Һылтанмалар
* Салауат Юлаев рәсми сайт
* Ғимаев Ирек Фәрит улы

## Иҫкәрмәләр
Мөфтиев Рәил Менәүер улы

**Мөфтиев Рәил Менәүер улы** (19 ноябрь 1968 йыл) — спортсы, СССР һәм Рәсәйҙең һөжүмсе-хоккейсыһы һәм тренеры. Шайбалы хоккей буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1993). 2006 йылдан «Салауат Юлаев» Олимпия резервы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбенең тренер‑уҡытыусыһы.

## Биографияһы
Рәил Менәүер улы Мөфтиев 1968 йылдың 19 ноябрендә Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. 1994 йылда Силәбе физик культура институтын тамамлай.

«Салауат Юлаев» СДЮСШОР‑ы тәрбиәләнеүсеһе (тренеры А.М.Полицинский). «Салауат Юлаев» (1986—97, 1998—99, 2000—01) һәм «Северсталь» (Череповец ҡалаһы) хоккей клубтары өсөн уйнай.

Халыҡ‑ара Хоккей федерацияһы кубогын яулаусы (1994), СССР (1986) һәм РСФСР (1985) халыҡтары Спартакиадаларының көмөш призёры, Милләт‑ара хоккей лигаһы (1995—96) һәм Рәсәй (1997, 2001) чемпионаттарының бронза призёры, «Известия» гәзите призына халыҡ‑ара турнирҙар еңеүсеһе (1992—93). Үҫмерҙәр араһында СССР чемпионы (1984—85). Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы (1992—94). 

## Карьера
### Хоккейсы булғанда
* 1984-87  Салауат Юлаев 
* 1987-88  СКА (Свердловск) 
* 1988-89  Салауат Юлаев
* 1992-97  Салауат Юлаев  
* 1997-98  Литвинов 
* 1998-99 Салауат Юлаев 
* 1999-2001  Северсталь
* 2001-02  Салауат Юлаев 
* 2002  Северсталь
* 2002  ЦСКА 
* 2003  Крылья Советов

### Тренер булғанда
## Спорт ҡаҙаныштары
*  Милләт-ара хоккей лигаһы чемпионатының ике тапҡыр бронза призеры (1994/1995, 1995/1996)
*  Рәсәй чемпионатының бронза призеры (1996/1997)

## Статистика

## Һылтанмалар
*  
* Салауат Юлаев хоккей клубының рәсми сайты
Ғимаев Сергей Наил улы

**Ғимаев Сергей Наил улы** (1 ғинуар 1955 йыл, БССР‑ҙың Брест өлкәһе Пружаны ҡалаһы — 18 март 2017, Рәсәй, Тула) — совет хоккейсыһы һәм тренеры, комментатор.

## Биографияһы
Ғимаев Сергей Наил улы — шайбалы хоккей буйынса атҡаҙанғаң спорт мастеры, күп тапҡырҙар СССР чемпионы, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры, спорт комментаторы. «Салауат Юлаев» СДЮСШ тәрбиәләнеүсеһе. Салауат Юлаев исемендәге спорт клубы, ЦСКА (1976—1985) һәм СКА Ленинград (1985-86) командаларында уйнай. Күп тапҡыр СССР чемпионы (1978—1985), СССР Кубогын яулаусы (1977, 1979), Европа Кубогы (1979, 1980, 1983), «Известия» («Хәбәрҙәр») гәзит приздарына халыҡ‑ара турнирҙар еңеүсеһе (1982) һәм күп тапҡыр Европа чемпиондары Кубогын яулаусы (1976, 1978—1985). Спорт комментатор телеканалда Рәсәй-2. Почёт ордены менән бүләкләнгән (2003). Улы: Ғимаев Сергей Сергеевич — хоккейсы.

Сергей Ғимаев 2017 йылдың 18 мартында Тула ҡалаһында ветерандар матчы барғанда кинәт вафат булды
.

## Карьера

### Хоккейсы булғанда
*  Салауат Юлаев
* 1974—1976  СКА (Куйбышев)
* 1976—1985  ЦСКА
* 1985—1986  СКА Ленинград

### Тренер булғанда

## Спорт ҡаҙаныштары
*  СССР чемпионаты (1978—1985)
*  СССР Кубогын яулаусы (1977, 1979)
*  Европа чемпиондары Кубогын яулаусы (1976, 1978—1985)
*  Европа Кубогы (1979, 1980, 1983)
*  «Известия» («Хәбәрҙәр») гәзит приздарына халыҡ‑ара турнирҙар еңеүсеһе (1982)

## Награда һәм премиялары
* Почёт ордены (2003).
## Хәтер
* 2017 йылдың 30 май көнөндә Сергей Ғимаевтың исеме Туймазылағы боҙло комплексҡа бирелә.
* 2017 йылдың 15 сентябрендә КХЛ директорҙары кәңәшмәһендә Сергей Ғимаевтың исеме Иң яҡшы уйнаған ветеран хоккейсыға биреләсәк бүләккә тапшырыла.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Салауат Юлаев рәсми сайт 
* Статистика на сайте www.eurohockey.net
* Сергей Гимаев. Хоккей — игра для настоящих мужчин 
* Профиль на сайте ХК «Легенды хоккея СССР» 
* Биография на сайте Хоккеист. Инфо
Семак Александр Владимирович

**Семак Александр Владимирович** (11 февраль 1966 йыл) — спортсы, шайбалы хоккей буйынса СССР-ҙың халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1987) һәм СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1990). Донъя (1990), Европа (1987, 1991), СССР (1990—91), Бөтә донъя универсиадаһы (1987) чемпионы, Халыҡ‑ара хоккей федерацияһы кубогын яулаусы (1994). Башҡортостан Республикаһының 5 саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы, Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2016).

## Биографияһы
Александр Владимирович Семак 1966 йылдың 11 февралендә Башҡорт АССР-ының Өфө) ҡалаһында тыуған. СССР һәм Рәсәй хоккейсыһы, үҙәк һөжүмсе. «Салауат Юлаев» СДЮСШОР‑ы тәрбиәләнеүсеһе (тренерҙары: А. Н. Емелин, В. И. Воробьев).

Салауат Юлаев исемендәге спорт клубы (1983—1986 һәм 2000—2002), Динамо Мск (1986 йылдан алып), Милли хоккей лигаһы клубтарында (АҠШ/Канада, 1992—1997), Фрайбург (Германия 1999—2000), Северсталь (2003—2004) һәм ХК МВД Тверь (2004—2005) командаларында уйнай. РСФСР (1981) халыҡтары Спартакиадаларының еңеүсеһе, Европа юниор чемпионы (1983, 1984),
Канада Кубогын көмөш призёры (1987), Донъя чемпионатының көмөш призёры (1987), «Ленинградская правда» («Ленинград хәҡиҡәте»; 1985, 1989) гәзит приздарына халыҡ-ара турнирҙар еңеүсеһе һәм башҡалар. 2008—13 йылдар. Толпарҙа тренерлыҡ эшендә.

## Карьера
### Хоккейсы булғанда
* 1983—1986  Салауат Юлаев
* 1986—1991  Динамо Мск
* 1991—1992  Динамо Мск
* 1992—1995  Нью-Джерси Девилз
* 1995  Тампа Бэй Лайтнинг
* 1995—1996  Нью-Йорк Айлендерс
* 1996—1997  Ванкувер Кэнакс
* 1999—2000  Фрайбург
* 2000—2002  Салауат Юлаев
* 2002—2003  Динамо Мск
* 2003—2004  Северсталь
* 2004—2005  ХК МВД Тверь

### Тренеры булғанда
* 2005  ХК МВД-ТХК
* 2005—2006  ХК МВД Тверь
* 2006  ХК МВД Подольск
* 2006—2007  Крылья Советов-2
* 2007—2008  Крылья Советов
* 2008—2013  Толпар

## Спорт ҡаҙаныштары
*  РСФСР (1981) халыҡтары Спартакиадаларының еңеүсеһе
*  РСФСР (1982) халыҡтары Спартакиадаларының көмөш призёры
*  СССР юниор чемпионы (1983)
*  Европа юниор чемпионы (1983, 1984)
*  Донъя йәштәр чемпионатының бронза призеры (1985, 1986)
*  «Ленинградская правда» («Ленинград хәҡиҡәте»; 1985, 1989) гәзит приздарына халыҡ-ара турниры еңеүсеһе
*  Донъя чемпионатының көмөш призёры (1987)
*  Канада Кубогын көмөш призёры (1987)
*  Бөтә донъя универсиадаһы (1987)
*  СССР чемпионатының бронза призеры (1988)
*  СССР чемпионы (1990, 1991)
*  Донъя чемпионатының бронза призеры (1991)
*  СНГ чемпионаты еңеүсеһе (1992)
*  Баш тренер булғанда Рәсәй чемпионатының ике тапҡыр бронза призеры (2009/2010), (2010/2011)

## Награда һәм премиялары
* Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2011).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Салауат Юлаев рәсми сайт
Воля Павел Алексеевич

**Воля Павел Алексеевич** (14 март 1979 йыл) — Рәсәйҙең телевидение тапшырыуҙары алып барыусыһы, һөйләү жанрындағы эстрада артисы, киноактёр, «Comedy Club» телепроектында ҡатнашыусы.

## Биографияһы
Па́вел Алексеевич Во́ля 1979 йылдың 14 мартында Пенза ҡалаһында тыуған.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Артистың шәхси сайты
Йосопов Булат Тимербай улы

**Йосопов Булат Тимербай улы** (15 сентябрь 1973 йыл) — башҡорт режиссёры, Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты, Рәсәй Федерацияһы Кинематографсылар союзы ағзаһы, Рәсәй Федерацияһы кинорежиссёрҙар Гильдияһы ағзаһы.

## Биографияһы
Булат Тимербай улы Йосопов 1973 йылдың 15 сентябрендә Өфө ҡалаһында тыуған. С. А. Герасимов исемендәге Бөтә Рәсәй дәүләт кинематография университетының (Всероссийский государственный университет кинематографии имени С. А. Герасимова) режиссёр факультетын тамамлаған. Башҡортостандың халыҡ шағиры Тимер Йосоповтың улы.

## Ижады
* Туғыҙ йыл тирәһе Өфөлә «Башҡортостан» дәүләт киностудияһында эшләй, өс тулы метражлы фильм төшөрә.
* 2004 йылда «Vista Vision» студияһын ойоштора, ике сериал һәм бер ҡыҫҡа метражлы фильм төшөрә. «Айыу» сериалы ТВЦ һәм НТВ Донъя үҙәк телеканалдарынан күрһәтелә.
* 2009 йылда Ҡала үҫеше йәмәғәт фонды ярҙамы менән "Булат Йосопов киномәктәбе"н аса, уның төп маҡсаты: бөтә теләүселәрҙе кинола үҙ уй-фекерҙәрен дөрөҫ сағылдырыуға өйрәтеү.
* "Булат Йосопов киномәктәбе"н тамамлаусылар өс йыл ярымда, 150 ҡыҫҡа метражлы кинофильм төшөрөп, ҡаланың төп кинотеатрҙарында 23 кинокүрһәтеү уҙғара. Шулай уҡ улар Рәсәй кимәлендәге һәм халыҡ-ара фестивалдәрҙә ҡатнаша, Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалаларында һәм Франция кино төшөрөүсе һөнәренә артабан уҡыуын дауам итә.

## Фильмографияһы
* 2018 — Беренсе Республика (Первая Республика)
*2017 — Бабич
* 2016 — Наган
* 2013 — Визит
* 2011 — 13 раунд
* 2006 — Арҡайым сере
* 2005 — Айыу (мини-сериал)
* 2003 — Оҙон-оҙаҡ бала саҡ
* 2002 — Сөмбөлдөң етенсе йәйе

## Уның тураһында
* Аралбаева Л. Булат Йосопов һәм Камил Йыһаншин «Предпринимательство Уфы. События. Факты. Люди» китабы геройҙары. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 14 декабрь.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы
* Башҡортостан Республикаһы Президенты гранты («Визит» фильмы) — 2013.
* Рәсәй кинофестиваленең Гран-при эйәһе («Визит» фильмы өсөн) — 2014.

## Һылтанмалар
* http://www.kino-teatr.ru/kino/director/ros/26235/bio/
* Рудольф Нуриев тураһында «Визит» фильмының презентацияһы үтте
* Йосоповтың «Визит» фильмы Рәсәй кинофестивалендә Гран-при яуланы.

## Иҫкәрмәләр
Амантаев Ғәббәс Ямалетдин улы

**Амантаев (Табулдин) Ғәббәс Ямалетдин улы** (Ырымбур губернаһы шулай уҡ исемле өйәҙе Үрге Ҡунаҡбай ауылы — ?) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.

## Биографияһы
Амантаев Ғәббәс Ямалетдин улы Ырымбур художество училищеһын тамамлаған. 1917 йылда тиклем Турғай өлкәһе уҡытыусы булып эшләй. 1919 йылда июленән Туҡ-Соран кантоны башҡарма комитетының бүлек начальнигы. 1920 йылда Ф. Мәғәсүмов етәкселек баш күтәреүселәр отрядының штаб начальник, 1921 йылда апрель-июнендә Башҡортостандың көньяғында баш күтәреүсе ғәскәрҙәр төркөмө (Крәҫтиәндәр күтәрелеше (1918—21)) командующийы. 1921 йылда июнь башында Бөрйән-Түңгәүер кантоны башҡарма комитеты рәйесе К. А. Иҙелғужин менән баш күтәреүселәрҙе амнистиялау, Әхмәтзәки Вәлидовты һәм 1‑се составтағы Башҡортостан хәрби‑революцион комитетының башҡа ағзаларын Башҡортостанға ҡайтарыу шарттарында һуғыш хәрәкәттәрен туҡтатыу ураһында һөйләшеүҙәр алып бара. Амнистиялау гарантияһын алғандан һуң 15 июндә РКП(б)‑ның Башҡортостан өлкә комитеты һәм Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты вәкилдәре менән һуңғы һөйләшеүҙәр өсөн Стәрлетамаҡ ҡалаға килә. Башҡортостан ғәҙәттән тыш комиссияһы рәйесе П. В. Гузаков бойороғо буйынса ҡулға алына. Мәскәүҙә тикшереү аҫтында була, 1922 йылда Башҡортостанға ҡайтарыла. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 
* 
* 

## Һылтанмалар
*
Борай ихтилалы

**Борай ихтилалы** — 1918 йылда Бөрө өйәҙе халҡының большевиктарға ҡаршы ҡораллы күтәрелеше.

## Тарих
1917 йылда 21 декабрендә Өфө губернаһы аҙыҡ‑түлек комитетының «Артыҡ игенде мәжбүри тапшырыу тураһында» ҡарарын үтәүсе аҙыҡ‑түлек отрядтары эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә тыуа. Ихтилалға Сәхипзада Мәҡсүтов һәм сауҙагәр Шәрәфетдин Хәмитов етәкселек итә. Ҡатнашыусыларҙың төп өлөшөн башҡорт крәҫтиәндәре тәшкил итә. 1918 йылда март уртаһында Борай ауылы кешеләре Борай улус советы ағзаларын ҡулға ала, Башҡортостан автономияһы составында 8 улустан торған **Борай башҡорт кантонын** ойоштороу тураһында иғлан итә, үҙидара орган — **Борай башҡорт милли советын** төҙөй, «большевиктарға ҡаршы» ҡораллы отряд ойоштора һәм, теләктәшлеккә саҡырып, күрше улустарға агитаторҙар ебәрә. Крәҫтиәндәр Рәсәйҙең үҙәк губерналарына ебәреү өсөн әҙерләнгән 30 мең ташыу иген һалынған келәттәрҙе баҫып ала. Бөрө ҡалаһына килгән Ҡыҙыл гвардия отрядтарына ҡораллы ҡаршылыҡ күрһәтелә. 27 мартҡа ҡараған төндә Өфөнән килгән Ҡыҙыл гвардия отряды ҡаршылыҡһыҙ Борайға инә һәм совет власын тергеҙә. Улус кулактарына штраф (1,5 млн һум) һалына.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Бөрйән Түңгәүер ихтилалы

## Әҙәбиәт
* Лариса Абдуллина. Борай кантоны феномены. «Башҡортостан» гәзите, 2018 йыл, 30 март 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Борай ихтилалы 1918
* Оло Башҡортостан 
* Материалы по истории БАССР. Ч. 1. М. 1936. С. 106—107.
*