Листов Константин Яковлевич

**Листов Константин Яковлевич** (19 сентябрь 1900 йыл — 6 октябрь  1983 йыл) — СССР композиторы, 800-ҙән артыҡ йыр, оперетта, спектаклдәр өсөн музыка авторы  . Н.А. Рословец  һәм Л.М. Рудольф  уҡыусыһы.

## Биографияһы
Константин Яковлевич Листов 1900 йылдың 19 сентябрендә ( 2 октябрь ) Одессала йәһүд  ғаиләһендә тыуған  . Ата-әсәһе цирк артистары булған (атаһы - гимнаст, әсәһе - балерина) һәм йыш ҡына ғаилә бер урындан икенсе урынға күсенеп йөрөгән . Биш  йәшенән Константин музыкаға өйрәнә ( мандолинала ) һәм аренала үҙе сығыш яһай башлай. Баласаҡтан диңгеҙгә ғашиҡ була; һуңыраҡ ул бик күп йырҙарҙы һәм диңгеҙгә диңгеҙселәргә бағышлай. 

1917 йылда ул Волгоградтағы Россия музыка йәмғиәтенең музыкаль мәктәбен тамамлай. 

1918-1919 йылдарҙа ул Ҡыҙыл Армияның 32-се пулемет полкында хеҙмәт итә, Царицын фронтындағы һуғыштарҙа ҡатнаша ; шул уҡ ваҡытта уның атаһы пулемет полкының хәрби комиссары, әсәһе дауахананың хәрби комиссары була. 

1919 йылда уны 10-сы армияның Революцион хәрби советы етәкселеге менән Һарытау консерваторияһына И. А. Розенберг һәм Л.М. Рудольфтың фортепиано һәм композиция класы буйынса уҡырға ебәрәләр; консерваторияны 1922 йылда тамамлай. Шул уҡ ваҡытта Һарытау миниатюралар театрында пианист һәм дирижер булып эшләй. 

1923 йылда ул Мәскәүгә күсә, Бөтә Рәсәй Пролеткульт театрында эшләй, спектаклдәр өсөн музыка яҙа. 1925 йылдан ул «Синяя блуза» театрҙарының береһенең музыкаль директоры булып эшләй. 1934 йылдан - Матбуғат йорто Күҙәтеү театрының музыкаль  етәксеһе һәм дирижеры. Театрҙың бер нисә спектакленә музыка яҙа. 

1930 йылдарҙан Листовтың беренсе класлы композитор булараҡ даны башлана. Ул шулай уҡ оло пианист була, концерттар бирә. 1938 йылдан ул Мәскәү Оперетта театрында дирижёр булып эшләй. 

Һуғыш йылдарында-хәрби-диңгеҙ флоты баш Сәйәси Идараһының музыкаль консультанты. 1983 йылдың 6 сентябрендә вафат була. Мәскәүҙә Кунцево зыяратында ерләнгән. 

Бүләсәһе  - Э. Л. Листова, Россия телевидениеһы журналисы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (22.2.1943)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1950)
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1973)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ  ордены (1980)
* Миҙалдар, шул иҫәптән "СССР дәүләт сиген һаҡлауҙа батырлығы өсөн" миҙалы 

## Ижады
Константин Листов радиопостановкаларға һәм спектаклдәргә, «Победный маршрут» кинофильмына (1939) музыка яҙа, төрлө инструменталь оркестр әҫәрҙәр ижад итә. Әммә уның талантының төп йүнәлеше  йыр була.

### Йырҙары
Ғөмүмән алғанда, Константин Листов 800-ҙән артыҡ йыр ижад итә. Улар яҡты көй, эскерһеҙ лиризм менән  айырылып тора. 

1930 йылдарҙа иң популяр йырҙары: 

* «В парке Чаир»,  Павел Арский шиғыры
* «Гренада»,  Михаил Светлов  шиғыры
* «Думка» (уны Сергей Лемешев йырлай)
* «Песня о тачанке»,  Михаил  Рудерман  шиғыры
* «Если любишь»,  Лев    Ошанин  шиғыры

Һуғыш ваҡытында Листов Хәрби-диңгеҙ флотының сәйәси дирекцияһында музыкаль консультант булып эшләй. Ул яҙған йырҙар араһында А.А.Сурковтың шиғырына "В землянке" (1942) йыры популяр була. 

Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Литов ғәжәйеп яңы йырҙа ижад итә. 

; Александр Жаров шиғырҙарына

* "Зәңгәр дулкын өҫтөндә"
* "Беҙ сәйәхәткә сыҡтыҡ"
* "Йырла, ҡәҙерлем"

; Георгий Рублев  шиғырҙарына

* «Севастопольский вальс» (1956); 1961 йылда Листов шул уҡ исемдәге оперетта яҙа, унда был вальс булып яңғырай.

### Оперетталары
* «Королева ошиблась» (1928, Мәскәү)
* «Ледяной дом» (1938, Мәскәү)
* «Копилка» (1939, Һарытау)
* «Кораллина» (1948, Свердловск)
* «Мечтатели» (1950, Мәскәү; яңы редакция: Волгоград, 1971)
* «Аира» (1951, Мәскәү)
* «Поют сталинградцы» (1955, Сталинград)
* «Шуми, наш лес» (1957, Петрозаводск)
* «Севастопольский вальс» (1961, Волгоград, Е. М. Гальперин һәм  Ю. Л. Анненков либреттоһы)
* «Сердце балтийца» (1964)  Е. М. Гальперин һәм  Ю. Л. Анненков  либреттоһы
* «Конкурс женихов» (СССР Гостелерадиоһының Үҙәк телевидениеһы, 1975)

### Опералары
* Олеся ( 1959, Воронеж, А.И.Куприн хикәйәһенә нигеҙләнгән )
* "Куба ҡыҙы" ( 1962, Һарытау )

## Һылтанмалар
* Мемориальный сайт Константина Листова
* Сочинения Константина Листова
* Фотографии из семейного архива
* Песня «Землянка» на иврите в исполнении дуэта «Дудаим», пер. Шимона Менского

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Иҫкәрмәләр