open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Асы ауыл Советы

**Асы ауыл советы** — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 2028 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 1986 кеше.

Ауыл биләмәһе башлығы — Сәлимйәнова Фәрхәнә Яҡуп ҡыҙы

Эштәр менән идара итеүсе — Сайғафарова Әлфиә Ғамсат ҡыҙы
 
Асы ауыл советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:

453562, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Асы ауылы, А.Мөбәрәков урамы, 25/3.

## Состав
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Асы ауыл советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Бөтәһе — 2028.
* Асы — 885
* Берештамаҡ (Бриштамаҡ) — 325
* Береш (Бриш) — 281
* Исҡушты (Исҡушта) — 284
* Мулдаҡай — 253

## Халыҡ һаны

## География

### Гидрография

## Тарихи белешмә

Октябрь Инҡилабынан һуң Башкортостан өйәҙ, кантон һәм волостарға бүленгән була. Асы ауылы Тамьян-Ҡатай кантонының Уҫманғәле волосына ҡарай.

1930 йылда ауыл Советтары ойошторола. Асы ауыл советына Асы, Ямашты, Бриш, Бриштамаҡ, Зөйәк, Ғәбдөк ауылдары керә.

1980 йылдың 30 майында Зөйәк ауыл советы ойошторола. Унда Зөйәк, Ғәбдөк ауылдары керә.

Ямашты эшселәр ҡасабаһы итеп ойошторола. Ямашты урман хужалығы 1979 йылда Көньяҡ-Урал ҡурсаулығы ойошторолоу сәбәпле ябыла. Халыҡ эш булмағанлыҡтан икенсе ауылдарға күсергә мәжбүр була.

Бөгөнгө көндә Асы ауыл советы ауыл биләмәһенә түбәндәге ауыл биләмәләре керә:

— 1728 йылда нигеҙ һалынған Асы ауылы. Урындағы халыҡ «Асы» санаторийында, Инйәр депоһында эшләй;

— 1800 йылда нигеҙ һалынған Бриш ауылы халҡы «Асы» шифаханаһында, Инйәр тимер юл станцияһында эшләй;

— Бриштамаҡ ауылына 1950 йылда ағас әҙерләүселәр өсөн махсус рәүештә нигеҙ һалына. Ауылда мәктәптән башка ойошмалар һәм предприятиелар юҡ. Ауыл халҡы «Асы» шифаханаһында, Инйәр тимер юл станцияһында эшләй.

— Исҡушта ауылы 1950 йылда ағас әҙерләүселәр өсөн махсус рәүештә ойошторола. Ауыл халҡы вахта ысулы менән эшләй һәм шәхси ауыл хужалыҡ менән шөғөлләнә.

— Мулдакай ауылына 18 быуаттың урталарында нигеҙ һалына. Ауылда мәктәп, Мулдаҡай урман хужалығы эшләп килә. Халыҡ вахта ысулы менән эшләй һәм шәхси ауыл хужалығы менән шөғөлләнә.

Ауыл биләмәһе территорияһында түбәндәге ойошмалар эшләй:

1. Асы ауылында урынлашҡан «Асы» шифаханаһы;

2. Инйәр дауаханаһының табибтар амбулаторияһы: Асы, Исҡушта ауылдары;

3. Бриштамаҡ, Бриш, Мулдаҡай ФАП-ры;

4. Асы мәҙәниәт йорто;

5. Бриш, Исҡушта, Мулдаҡай клубтары;

6. Асы ауылындағы магазиндар: «Йәйғор», «Кристалл», «Аҡбуҙат»;

7. Асы, Исҡушта почта бүлексәләре;

8. Асы, Бриштамаҡ, Исҡушта урта белем биреү мәктәптәре;

9. Мулдаҡай тулы булмаған урта мәктәбе;

10. Асы ауылында урынлашҡан Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге музей.

Асы ауылында СССР-ҙың халыҡ артисы Арыҫлан Мөбәрәков 1908 йылдың 15 декабрендә тыуған. Ауыл советы территорияһында минерал инештәрҙе тикшереу буйынса фәнни-тикшереү эштәре алып барыла. Асы минерал һыуҙарын төрлө сирҙәрҙе дауалау максаты менән файҙаланыу өсөн ҡулланыуҙары буйынса Д. Т. Ғильмутдинова, Р. Р.Вәлиева, А. С.Шәрипованың эштәре билдәле.

## Сығанаҡтар
Роберт Кох

**Ге́нрих Ге́рман Ро́берт Кох** (; 11 декабрь 1843 йыл — 27 май 1910 йыл) — Германия микробиологы. Түләмә (сибирская язва) бациллаһын, холера вибрионын, туберкулёз таяҡсыһын асыусы. 1905 йылда туберкулёз таяҡсаһын тикшереп-өйрәнгән өсөн Нобель премияһы менән бүләкләнә.

## Биографияһы
Роберт Кох 1843 йылдың 11 декабрендә Клаусталь -Целлерфельде ҡалаһында Герман һәм Матильды Генриеттызз Кох ғаиләһендә тыуа. Ун өс балалы ғаиләлә өсөнсө бала була. 1848 йылда башланғыс мәктәпкә бара. Башланғыс меҡтәпте тамамлағас, Клаусталя гимназияһында уҡыуын дауам итә. Бала саҡтан медицина менән ҡыҙыҡһыныуы уны Геттинген университетына алып килә. Врач дипломын алып дауалау эше менән шөгөлләнә, һуңынан санитария врачы булып китә.

28 йәшенә ҡатына микроскоп бүләк итә. Ошо мәлдән һуң Кох дауалак эшен ташлап, көндәр буйы микроскопҡа ҡарап тикререүҙәр үткәрә. Бының өсөн сысҡандар үрсетә. Иң тәүҙә түләмә (сибирская язва) менән сирләтеүсе бациланыҡ тереклек итеү һәм йоғоу юлдарын өйрәнә. Күп тә үтмәй туберкулёз бицилаһын таба.

Микробтарҙы өйрәнеүгә талантлы ғалим баһалып бөткөһөҙ өлөш индерә. Ул микробиологияға нигеҙ һалыусы булап иҫәпләнә.

Роберт Кохтың фәнни эҙләнеүҙәре Берлин университетында һәм үҙе ойошторған Гигиена университетында алып барыла.

Миллионлаған кешене үлемдән ҡотҡарып ҡалған хеҙмәте —туберкулёз таяҡсаһын асҡан өсөн1905 йылда Нобель премияһы бирелә.
 
[thumb|right|[Берлинда Роберт Кох һәйкәле үҙ майҙанында]]

## Иҫкәрмәләр
Тимер юл ауыл Советы

**Тимер ауыл советы** — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 3012 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 2951 кеше.

Ауыл биләмәһе башлығы — Поляков Виктор Петрович

Эштәр менән идара итеүсе — Ғиниәтуллина Надежда Владимировна.
 
Тимер ауыл советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:

453538, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Тимер юл ҡасабаһы, Профсоюз урамы, 3.

Ҡасаба территорияһында мәктәп, 2 балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, «Башкирнефтепродукт», «Газ-сервис» ААЙ һ. б. предприятиелар бар.

## Состав
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Абҙаҡ ауыл советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Бөтәһе — 19034.
* Тимер юл — 3012

## Халыҡ һаны

## География

### Гидрография

## Тарихи белешмә
1954—1955 йылдарҙа «Белорет-Магнитогорск» тимер юлының төҙөлөшө менән бергә ауылға нигеҙ һалына. Ҡасабаның тәүге исеме «Белорет станцияһы» була, һуңынан ул «Тимер юл ауылы» исеменә үҙгәртелә, ә 2006 йылдан алып Тимер юл ҡасабаһы тип атала.

## Иҫкәрмәләр
Әзекәй ауыл Советы

**Әзекәй ауыл Советы** — Белорет районының муниципаль ауыл биләмәһе. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 2435 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 2402 кеше. Административ үҙәк — Әзекәй ауылы. Ул Белорет ҡалаһынан 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауыл биләмәһе территорияһында урман һәм ауыл хужалығы биләмәләре бар. Ауыл биләмә бюджеты дотациялы.

Әзекәй ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең 2018 йылдағы почта адресы:

453520, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Әзекәй ауылы, Совет урамы, 3-сө һанлы йорт.

## Составы
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Әзекәй ауыл Советы ауыл биләмәһенә ҡараған ауылдар исемлеге һәм халыҡ иҫәбе..
* Әзекәй ауылы (408 кеше)
* Аҙналы ауылы (506 кеше)
* Боғанаҡ ауылы (1024 кеше)
* Ҡаҙыш ауылы (85 кеше)
* Ҡоҙғон-Әхмәр ауылы (284 кеше)
* Черновка (Ҡарайылға) ауылы(128 кеше))
* Бөтәһе (2435 кеше йәшәй)

## Халыҡ һаны

## География

### Гидрография

## Сығанаҡтар
Ҡағы ауыл Советы

**Ҡағы ауыл Советы** — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһе, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 1184 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына  халыҡ һаны 1507 кеше. Административ үҙәк Ҡағы ауылы.

Ауыл биләмәһе башлығы — Щипков Виктор Андреевич

Эштәр менән идара итеүсе — Борисова Татьяна Константиновна.
 
Ҡағы ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:

453538, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Ҡағы ауылы, Ленина урамы, 47.

## Состав
Белорет районының Ҡағы ауыл Советы ауыл биләмәһе составына Ҡағы, Түбәнге Әүжән, Бельский ауылдары керә. Бөтәһе — 1184.
* Ҡағы -
* Түбәнге Әүжән -
* Бельский -

## Халыҡ һаны

## Географияһы

### Гидрография

## Тарихи белешмә
1769 йылдың 5 октябрендә Евдоким Демидов Ҡағы йылғаһы буйында тимер эшләү заводының төҙөлөшөнә рөхсәт ала. Шул уҡ йылда завод төҙөлөп үҙ эшен башлай. Ҡағы заводы Үрге Әүжән-Петровский заводынан килтерелгән суйынды эшкәрткән, ә 1777 йылда Үҙән заводы асылғас, суйындың күләме ике тапҡырға арта. Шул уҡ йылда Ҡағы йылғаһында тирмән һәм ике сүкеш заводы өсөн быуа төҙөлә.

1911 йылдың 12 июлендә янғын сыға. Бер нисә сәғәт эсендә завод һәм 500 торлаҡ янып юҡҡа сыға. Завод тергеҙелмәй. Янғындан ҡалған завод ҡорамалдары Белорет заводына килтерелә. Ҡорамалдар менән бергә завод оҫталары Түбәнге ауылға (Нижнее Селение) күсерелә.

30-сы йылдар башында Ҡағы ауылында ике колхоз «Ҡыҙыл партизан» менән «Еңеү» ойошторола. Киләсәктә бары «Еңеү» колхозы ғына тороп ҡала. Уның базаһы нигеҙендә бөгөнгө көндә «Еңеү» совхозы һәм «Ҡағы» ойошмаһы эшләй.

Бөгөнгө көндә ауыл биләмәһе территорияһында «Ағиҙел», «Тәңре» ял итеү базалары, Белорет ЮРТИ-ның Ҡағы бүлексәһе, Ҡағы мәҙәниәт йорто, китапхана, дауалау амбулатория, почта урынлашҡан.

## Рәсемдәр

Рәсем:Kaga Church Bashkortostan.jpg|Церковь над селом (во время СССР сельский клуб и музей)
Рәсем:Savaof in Kaga Church Bashkortostan.jpg|«Новозаветная Троица» работы заводских мастеров, потолочная роспись церкви в Каге
Рәсем:Cyril & Methodius in Kaga Church Bashkortostan.jpg|«Святые Кирилл и Мефодий» работы заводских мастеров, потолочная роспись церкви в Каге
Рәсем:Estate in Kaga Bashkortostan.jpg|Характерное частное владение в Каге (на холме)


## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.
Ломовка ауыл Советы

**Ломовка ауыл Советы** — Белорет районы муниципаль районын ауыл биләмәһе, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 1535 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 2662 кеше. Административ үҙәге Ломовка (Белорет районы) ауылы.

Ауыл биләмәһе башлығы — Федоров Сергей Александрович

Эштәр менән идара итеүсе — Плохова Ольга Владимировна.

Ломовка ауыл Советы ауыл биләмәһе старостаһы — Плохов Николай Андреевич.
 
Ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:

453537, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Ломовка ауылы, Ленин урамы, 36-сы йорт.

## Состав
Ломовка ауыл Советы ауыл биләмәһе составында бары бер тораҡ пункты: Ломовка ауылы. Йәшәүселәр һаны 2659 кеше..
* Ломовка

## Халыҡ һаны

## География

### Гидрография

## Билдәле шәхестәр
* А. В. Беляков — генерал, Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби Академияны тамамлаған, техник фәндәре кандидаты.
* М. Ф. Дмитриев — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары, «Батырлыҡ өсөн», «Берлинды алған өсөн» миҙалдары менән наградланған, Белорет районы һәм Белорет ҡалаһының почётлы ветераны.
* М. Ф. Дмитриев — подполковник, Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби Академияны тамамлаған, Афған һуғышы ветераны.
* Н. А. Роденко — географ, диңгеҙ төбөн тикшереүсе.
* Н. В. Ручкин — Өфө ҡалаһындағы Республика онкологик үҙәк мөдире.

## Ҡыҫҡа белешмә
Ломовка ауылының тарихы Белорет металлургия комбинаты төҙөлөшө менән бәйле. Завод эшсе ҡулдарға мохтаж булғанлыктан, бында крепостной крәҫтиәндәрҙе килтергәндәр.

«Ломовка» атамаһының килеп сығышы тураһында ике версия бар. Тәүгеһе халыҡтың шөғөлөнә бәйле (ломовой-ауыр) барлыҡҡа килһә, икенсеһе күсерелгән крәҫтиәндәр үҙ ауыл атамаһын алып килгән тип фаразлана.

1795 йылда Ломовкала 2152 кеше йәшәгән (шул иҫәптән 1032 ир-ат), 1852 йылда — 1858, 1926 йылда 879 йортта йәшәүсе 4350 кеше иҫәпләнгән.

1927 йылда сыҡҡан янғын арҡаһында ҡасабаның яртыһы юҡҡа сыға. Халыҡтың иҫәбе һиҙелерлек кәмей.

Бөйөк Ватан һуғышынан һуң Ломовка ауылы әүҙем үҫә. 50-се йылдар уртаһында клуб төҙөлә. 60-сы йылдарҙа яңы мәктәп бинаһы файҙаланыуға тапшырыла, китапхана ла үҙ ишектәрен аса. 70-се йылдарҙа яңы балалар баҡсаһы һәм ясле асыла. Фельдшер-акушер пункты ла үҙ клиенттарын ҡабул итә башлай.

1980—1990 йылдар эсендә Белорет металлургия комбинатының 16-сы цехынан алып Ломовка мәктәбенә тиклем юлға асфальт һалына, газ һәм һыу торбалары үткәрелә. Ағиҙел йылғаһы аша күпер төҙөлә.

Бөгөнгө көндә Ломовка ауылында 2659 кеше йәшәй.

Халыҡ ауыл хужалығы менен шөғөлләнә. Күпселек өлөшө Белорет металлургия комбинатында, Белорет ҡалаһының төрлө ойошмаларында эшләй.

Ломовка ҡасабаһы территорияһында төрлө формалағы милеккә ҡараған предприятие һәм ойошмалар үҙ эшмәкәрлеген алып бара.

Ҡасабала Сбербанк һәм почта бүлексәләре, ФАП, китапхана һәм клуб бар.

## Рәсемдәр

## Сығанаҡтар
Ишле ауыл Советы

**Ишле ауыл советы** — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 1330 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 1518 кеше. Административ үҙәк Ишле.

Ауыл биләмәһе башлығы — Соловьева Нина Александровна

Эштәр менән идара итеүсе — Ниғмәтуллина Люциә Ғафур ҡыҙы.
 
Ишле ауыл советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:

453540, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Ишле ауылы, Совет урамы, 23-сө һанлы йорт.

## Состав
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Ишле ауыл советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Бөтәһе — 1330.
* Ишле — 580
* Кәртәле-Запань — 30
* Кәртәле — 83
* Ҡоҙашман — 19
* Ялан (Елань) — 14
* Оло Йылға — 504
* Тихий Ключ (Тымыҡ инеш) — 10
* Ҡарағаййорт (Ҡарағай Йорт) — 88
* Баҫҡан — 2

## Халыҡ һаны

## География

### Гидрография

## Тарихи белешмә
Олойылға-Туҡан-Егәҙе юлы ауылды Белорет ҡалаһы менән бәйләй. Олойылға аша Белорет-Ҡарламан тимер юлы үтә. Халыҡ тимер Юл, ауыл хужалығы предприятиеларында, социаль өлкәлә хеҙмәт итә. Ауыл биләме бюджеты дотациялы.

## күренекле кешеләре

## Рәсемдәр

## Сығанаҡтар
Ләмәҙтамаҡ ауыл Советы (Мәсетле районы)

**Ләмәҙтамаҡ ауыл Советы** — ауыл биләмәһе, Мәсетле районына ҡараған муниципаль берәмек.

## Үҙәге
*Айырым мәҡәлә* Ләмәҙтамаҡ.

## Составы
Ләмәҙтамаҡ, Ҡотош, Һабанаҡ, Һөләймән ауылдары.
## Халыҡ
Ләмәҙтамаҡ ауыл Советы ауыл биләмәһенә ҡараған ауылдарҙы Ҡошсо ырыуына ҡараған башҡорттар нигеҙ һалған. Халыҡ һаны тураһында мәғлүмәт булған рәсми сығанаҡтар 1795 йылда үкәрелген V ревизиянан башлап бар. I - IV ревизия мәғлүмәттере Рәсәй дәүләт боронға акттар архивында булыуы ихтимал.

## Ауыл советы рәйестәре һәм хакимиәт башлыҡтары
* Мөхәмәтдинов Б. М. — 1924—1930, 1935, 1943;
* Вәлиев С. М. — с 1930;
* Абҡаҙиров К. — с 1932;
* Хайбуллин Сабирйән Х. (Ләмәҙ-Тамаҡ) — 1933;
* Баҙретдинов С. Б. — 1933, 1949;
* Хажиев Закирхан Х. — 1934;
* Мөхәмәтдинов Ф. — 1936;
* Хужин Г. Х. — с 1937;
* Вәлиев А. — с 1939;
* Мофазалов М. М. — с 1941;
* Йомағужин С. — 1943;
* Йомаҡаев М. Ю. — с 1944;
* Ғәлләмов Ф. Г. (Ҡотош) — 1948;
* Ҡушанов Н. Х. — с 1950;
* Ҡаев Ғәлихан Ш. (Ләмәҙ-Тамаҡ) — с 1952;
* Камалов Я. А. — с 1955;
* Ахунов Мөнир Ахун улы — с 1960;
* Сафин Ш. Н. — 1964;
* Һәҙиуллин Дамир Я. (Һөләймән) — с 1964;
* Хайбуллин Хакимйән Сабирйән улы (Ләмәҙ-Тамаҡ) — 1965—1967, 1974—1977, 1983—1988;
* Хафизов Зәғәфүрән Х. (Ләмәҙ-Тамаҡ) — с 1967;
* Хисамов Фәхрәзи Н. (Һабанаҡ) — с 1969;
* Ҡотлоев Низам М. (Ләмәҙ-Тамаҡ) — с 1971;
* Кәлимуллин Р. Х. (Ләмәҙ-Тамаҡ) — с 1973—1974;
* Хайруллина Сәмәрйә Кәрәмәт ҡыҙы (Ҡотош) — с 1977;
* Ҡолмөхәмәтова Мәрйәм Муллабай ҡыҙы (Ҡотош) — с 1988;
* Низамов Юламан Г. (Ләмәҙ-Тамаҡ) — с 1990;
* Хафизов Әхмәтнур Әбүбәкир улы (Ҡотош) — 1996—1999, 2002—2006;
* Калимуллина Флүрә М. (Ҡотош) — с 1999;
* Кәримов И. К. (Һөләймән)— 2000—2002;
* Зәйнетдинов Зөфәр Миндеәхмәт улы (Һөләймән) — с 2006;
* Низамов Раил Юламан улы (Ләмәҙ-Тамаҡ) — с 2008;

## Иҫкәрмәләр
Отнурок

**Отнурок** ( < Нура (йылға атамаһы) ) — гидроним, Нура ауыл Советы, Белорет районы.

* **[[Отнурок (Белорет районы)]]** — ауыл, элекке ҡасаба, Нура ауыл Советының административ үҙәге.
* **[[Отнурок (ауыл, Белорет районы)]]** — ауыл, элекке кардон (2005 йыл, Закон «О внесении изменений в административно-территориальное устройство Республики Башкортостан в связи с образованием, объединением, упразднением и изменением статуса населенных пунктов, переносом административных центров» от 20 июля 2005 года, N 211-з).
Нура ауыл Советы

**Нура ауыл Советы** — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 379 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 411 кеше. Административ үҙәге — Отнурок ауылы.

Ауыл биләмәһе башлығы — Наҙершина Мәҙинә Мозафар ҡыҙы
 
Эштәр идарасыһы — Штырляева Валентина Михайловна.

Нура ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:

453510, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Отнурок ауылы, Совет урамы, 11-се йорт.

## Состав
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Нура ауыл Советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Йәмғеһе — 379.
* Отнурок — ауыл (элекке ҡасаба), 294
* Отнурок — ауыл, 7
* Шушпа — 63
* Ҡатай — 15

## Халыҡ һаны

## Тарихи белешмә
Торна ауыл Советы () 40-сы йылдарға тиклем Торналар һаҙында урынлаша. 1940 йылдан 1971 йылға тиклем ауыл Советы Катайка ауылында була. Был ауыл Советының рәйестәре вазифаһын Якименко Ольга Ильинична, Зобнин Виктор Иванович башҡара. 1971 йылда ауыл Советының атамаһы Нура ауыл Советына үҙгәртелә.

2005 йыл — ауыл Отнурок (Закон «О внесении изменений в административно-территориальное устройство Республики Башкортостан в связи с образованием, объединением, упразднением и изменением статуса населенных пунктов, переносом административных центров» от 20 июля 2005 года, N 211-з).

## Ҡыҫҡа белешмә
Ауыл Советы территорияһында урта белем биреү мәктәбе, мәҙәниәт йорто, ауыл китапханаһы, Көньяҡ Урал Дәүләт ҡурсаулығының Нура урман хужалығы, фельдшер пункты эшләй.

## География

### Гидрография
thumb|

## Иҫкәрмәләр
Егәҙе ауыл Советы

**Егәҙе ауыл советы** () — Башҡортостандың Белорет районындағы муниципаль берәмек, ауыл биләмәһе. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны — 1287 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 2402 кеше.
 
Егәҙе ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:

453552, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Егәҙе ауылы, Мәктәп урамы, 8-се һанлы йорт.

## Тарихы
Ауыл советы үҙәге - Егәҙе ауылы
Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 декабрендәге N 211-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ы нигеҙендә билдәләнгән.

## Составы

1986 йылдың декабренә тиклем ауыл советы составына, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 12.12.1986 N 6-2/396 «Айырым тораҡ пункттарҙы иҫәпкә алыу мәғлүмәттәренән алып ташлау тураһында» Указы менән алып ташланған Ҡарағай кордоны һәм Хоҙайбирҙе ауылдары ингән була.

Шулай уҡ элгәре ауыл советы составында Күкҡашҡа ҡасабаһы булған, ул 2005 йылдың 20 июлендә бөтөрөлгән.

## Халыҡ һаны

## Географияһы
* Район үҙәгенә тиклем ара (Белорет): 100 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһына тиклем (Улу-Елга): 50 км

### Гидрография

## Сығанаҡтар
Николаевка ауыл Советы

**Николаевка ауыл советы** — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 1098 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 1143 кеше. Административ үҙәк — Николаевка ауылы.

Ауыл биләмәһе башлығы — Нәбиуллин Надир Ҡәйүм улы
 
Эштәр идарасыһы — Махмутова Лариса Николаевна.
thumb|Николаевка ауылы, Көньяҡ Урал
Николаевка ауыл советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:

453556, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Николаевка ауылы, Үҙәк урам, 34-се һанлы йорт.

## Состав
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Николаевка ауыл советы биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар. Йәмғиһе — 1098.
* Николаевка — 144
* Мәхмүт — 340
* Верхнебельский (Верхнебельск) — 417
* Үрге Арша — 167
* Чёрный Ключ (Ҡара инеш) — 30

## Халыҡ һаны

## Тарихи белешмә

Ауыл биләмәһе урман менән ҡапланған. Уның территорияһында Ирәмәл тауы урынлашҡан, территорияның бер өлөшө — ул Көньяҡ Урал Дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы ерҙәре. Ауыл биләмәһендә шәхси эшҡыуарҙар ағас эшкәртеү менән шөғөлләнә, халыҡтың күпселек өлөшө үҙ хужалыҡтарында эшләп көн итә. Шулай уҡ бәшмәк, емеш-еләк һатыу эше яйға һалынған. Ауыл биләмә бюджеты дотациялы.

## География

### Гидрография

## Сығанаҡтар
Сермән ауыл Советы

**Сермән ауыл Советы** — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 2274 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 2687 кеше. Административ үҙәк — Сермән.

Ауыл биләмәһе башлығы — Әюпов Айытбай Зәбир улы
 
Эштәр идарасыһы — Шәйәхмәтова Нәйлә Әнәс ҡыҙы.

Сермән ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:

453521, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Сермән ауылы, Калинин урамы, 25 а йорто.

## Состав
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Сермән ауыл Советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Йәмғиһе — 2274.
* Сермән — 1888
* Аҙнағол — 333
* Дачный (Дача) — 18
* Сатра — 23
* Йәндек — 12

## Халыҡ һаны

## Тарихи белешмә

## Ҡыҫҡа белешмә
Стәрлетамаҡ — Белорет, Белорет — Иҫке Собханғол һәм Өфө — Сибай юлдар киҫешкән ерҙә, Белорет ҡалаһынан 20 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауыл биләмәһе территорияһынан шулай уҡ Белорет-Ҡарламан тимер юлы үтә. Ауыл биләмәһе территорияһында урман, ауыл хужалығы биләмәләре бар. Халыҡ ауыл хужалығы, тимер юл ойошмаларында эшләй. Күпселек өлөшө социаль өлкәлә хеҙмәт итә. Сермәндә Балалар йорто, музыка мәктәбе, СССР-ҙың халыҡ артисы Заһир Исмәғилевтың йорт-музейы бар. Ауыл бюджеты дотациялы.

## География

### Гидрография

## Сығанаҡтар
Ауыл биләмәһе

**Ауыл биләмәһе** — Рәсәйҙә муниципаль берәмектәрҙең бер төрө, ҡағиҙә булараҡ, дөйөм биләмәгә берләшкән бер нисә тораҡ пункта (ҡасаба, ауыл, станица, утар, ҡышлаҡ һ.б. тораҡ пунктар), уларҙа урындағы үҙидара халыҡтың үҙе тарафынан йәки вәкәләтле һайланма органдар аша ғәмәлгә ашырыла. Ауыл биләмәһе муниципаль район составына инә.

Урындағы үҙидара органдары өсөн урындағы бюджетты формалаштырыу, муниципаль милек менән идара итеү, урындағы власть органдары структураһын үҙ аллы билдәләү, урындағы үҙидараны территориаль ойоштороу, йәмәғәт тәртибен һаҡлау һәм башҡалар конституцион гарантияланған вәкәләттәр булып ҡала.

## Тасуирлама
Муниципаль берәмектәрҙең был тибы 2003 йылғы «Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидараны ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында» законда ҡарала һәм муниципаль реформа барышында индерелә.

Ауыл биләмәһе территорияһына, ҡағиҙә булараҡ, бер ауыл торама пункты йәки халҡы 1000 кешенән ашыу булған (халыҡ тығыҙлығы юғары булған территория өсөн 3000-дән ашыу кеше) һәм (йәки) дөйөм территория менән берләштерелгән һәр береһе 1000 кешенән кәм булған (халыҡ тығыҙлығы юғары булған территория өсөн — һәр береһе 3000 кешенән кәмерәк) бер нисә ауыл торама пункты инә ала.

Ауыл биләмәһенең административ үҙәге — урындағы йолаларҙы һәм барлыҡҡа килгән социаль инфраструктураны иҫәпкә алып билдәләнә, Рәсәй Федерацияһы субъекты законына ярашлы ошо ауыл биләмәһенең вәкәләтле органы урынлашҡан торама пункт.

Составына ике һәм унан күберәк ауыл биләмәһе ингән ауыл биләмәһенең сиктәре, ҡағиҙә булараҡ, уның административ үҙәгенә тиклем йәйәүлеләр йөрөү өсөн һәм уның составына ингән бөтә тораҡ пункттарҙа йәшәүселәр өсөн эш көнө дауамында йөрөрлөк булыу иҫәпкә алып билдәләнә. Был халыҡтың тығыҙлығы түбән, алыҫ һәм барып етеүе ҡыйын булған биләмәләргә ҡағылмай.

## Күсәгилешлелек
Ғәмәлдә термин совет һәм иртә совет осорондағы «ауыл советы» төшөнсәһен алмаштыра, шулай уҡ йыш ҡулланылған «ауыл советы» акронимы 1990 йылдарҙа «ауыл округы» термины менән алмаштырыла, ул 2006 йылдағы муниципаль реформаға тиклем ҡулланыла. Йыш ҡына ауыл биләмәһе совет осоро ауыл советына йәки Совет осорона тиклемге һәм советтан һуңғы осор улустарына тап килә, мәҫәлән, Псков өлкәһе Псков районының «Тямша улусы» ауыл биләмәһе. Хәҙер ҡайһы бер өлкәләрҙә «ауыл советы» һүҙе ауыл биләмәһе синонимы булараҡ һаҡлана йәки исемендә ҡулланыла, мәҫәлән, Түбәнге Новгород өлкәһенең Богородский районындағы Новинский ауыл биләмәһе.

## Иҫәбе

### Рәсәй буйынса дөйөм динамикаһы

Яңыртылған мәғлүмәттәр буйынса, 2021 йылдың 1 ғинуарына 16 248 ауыл биләмәһе иҫәпләнә.

### Рәсәй Федерацияһы субъекттары буйынса
Бөтә муниципаль райондарҙы ҡала округтарына үҙгәртеү менән бәйле, 2020 йылға ауыл биләмәләре Калининград, Магадан, Мәскәү һәм Сахалин өлкәләрендә бөтөнләй юҡ. Шулай уҡ 2020 йылда Ставрополь крайының бөтә ауыл биләмәләре бөтөрөлә, ә 2021 йылда муниципаль райондарҙы муниципаль округтарға үҙгәртеү менән бәйле Удмуртияның ауыл биләмәләре бөтөрөлә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Хабаров Леонид Васильевич

**Хабаров Леонид Васильевич** (8 май 1947 йыл; Шадринск ҡалаһы) — Совет һәм Рәсәй Армияһында хеҙмәт иткән, Афған һуғышында ҡатнашҡан отставкалағы полковник. Рәсәй Федерацияһының элекке Оборона министры Анатолий Сердюковты тәңҡитләүселәр рәтендә булыуы менән билдәле.

Гвардия капитан Хабаров 40-сы армия сафында 1979 йылдың декабрь һуңында беренселәрҙән булып Афғанистан биләмәлеренә инә. Уның етәкселегендәге штурм-десант батальоны дүрт йөҙ илле саҡрымлыҡ араны 22 сәғәт эсендә ҡаршылыҡһыҙ һәм юғалтыуһыҙ үтеп бөтә яҡтан да мөһим булған Саланг артылышын һаҡ аҫтына ала. Артабан ай ярым дауамына артылыштың беренсе коменданты вазифаһын үтәй.

Афғанистан Республикаһында интернационал бурыс үтеүҙә күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлыҡтары өсөн «Ҡыҙыл Байраҡ ордены» һәм ««Хәрби хеҙмәттәре өсөн» ордены һәм миҙалдар мәнән бүләкләнгән. Хәрби хеҙмәттен тамамлағас, Урал дәүләт техник университетының Хәрби-техник белем биреү һәм хәүефһеҙлек институтын етәкләй. Бер үҡ ваҡытта Афған һуғышы ветерандары Рәсәй ойошмаһының Свердловск өлкә бүлексәһенең рәйес урынбаҫары булып һайлана.

«Хәрби фетнә ойоштороуҙа һәм башҡа кешеләрҙе террористик эшмәкәрлеккә йәлеп итеүҙә» ғәйепләнеп 2011 йылдың 19 июлендә ҡулға алына, енәйәт эше ҡуҙағатыла, Екатеринбург ҡалаһында изоляторҙа һаҡ аҫтында тотола. Рәсәй Федерацияһының бик күп ҡалаларында, БДБ илдәрендәге Рәсәй илселеге ойошмалары янында Хабаровты яҡлап һәм уны ҡулға алыуға ризаһыҙлыҡ белдереп митингтар үткәрелә.

## Рәсем

Рәсем:Amateur boxer Leonid Khabarov.JPG
Рәсем:Two Seconds Before The Jump. Lieutenant Khabarov (1975).jpg
Рәсем:Leonid Khabarov standing atop the mountain ridge.JPG
Рәсем:Two Seconds Before The Jump. Colonel Khabarov (1999).JPG
Рәсем:Colonel Khabarov addressing the farewell speech.jpg
Рәсем:Col. Leonid Khabarov at the Veteran’s Day – Photo 1.JPG


## Һылтанмалар

* Веб-сайт (рус.)
Йәйге Олимпия уйындары 2012

**Йәйге Олимпия уйындары 2012** (, )  27 июль  12 август, Лондон. Лондон өсөнсө тапҡыр Олимпия уйындарын ҡабул итеүсе берҙән-бер ҡала буласаҡ (быға тиклем уйындар унда 1908-се һәм 1948-сы йылдарҙа үткән).
Кальций

**Кальций** (Calcium) — Ca, Д. И. Менделеев периодик системаһының II төркөм химик элементы. Йылтыр‑аҡ төҫлө металл, иреү t 842°С, ҡайнау t 1495°С, тығыҙлығы 1540 кг/м³. Ҡоро һауала 300°С юғарыраҡ температурала окислана. Хлор, бром, күпселек кислоталар (ҡуйыртылған көкөрт һәм азот кислоталарынан башҡа), дым булғанда — һауа, йылытҡанда — фтор, көкөрт, водород, азот, углерод, фосфор менән үҙ‑ара тәьҫир итешә. Күп металдарҙы уларҙың сульфидтарынан, оксидтарынан, галогенидтарынан ҡыҫырыҡлап сығара, алюмин, көмөш, алтын, баҡыр, литий, магний, ҡурғаш, аҡ ҡурғаш менән интерметалл берләшмәләр барлыҡҡа килтерә.

Башҡортостанда кальций берләшмәләрен «Каустик» ААЙ (К. хлориды), «Сода» ААЙ (Кальций оксиды, хлориды), Стәрлетамаҡ нефть химияһы заводы (Кальций ионоляты) етештерә. Шулай уҡ Кальций берләшмәләренең дарыу формаларын — глюконат, пангамат һәм хлорид («Фармстандарт—Өфө витамин заводы» ААЙ), глюконат һәм хлорид («Иммунопрепарат») сығарыу ойошторолған.

1957 йыл БДУ‑ла Һарытау университы ғалимдары менән берлектә байтаҡ күләмдә магний булғанда **кальций** барлығын билдәләү өсөн индикатор (Гидрон II) уйлап табыла, ул Бөтә Союз «Союзреактив» тресында етештерелә һәм химик лаб. практикаһына ҡулланыуға индерелә.

## Иҫкәрмәләр
Фосфор

**Фо́сфор** ( — яҡтылыҡ  — ташыйым;  — яҡтылыҡ үткәреүсе; лат. Phosphorus) — химик элементтарҙың периодик системаһында 5-се төркөмдөң төп төркөмсәһе өсөнсө периодындағы химик элемент. Атом массаһы 15. Ер ҡабығында иң таралған химик элементтарҙың береһе. Ер ҡабығының  массаһын алып тора, диңгеҙ һыуында концентрацияһы .

Химик яҡтан актив булғанға тәбиғәттә ирекле хәлдә осрамай. 190-ға яҡын минералы булыуы билдәле, минералдарҙың иң әһәмиәтлеһе апатит Ca5(PO4)3(F,Cl,OH), фосфорит һәм башҡалар.

Йәшел үҫемлектәрҙең бөтә өлөшөндә лә фосфор бар, үҫемлек емеше һәм орлоғонда фосфор күберәк. Фосфор хайуандарҙың туҡымалары, аҡһым һәм башҡа органик ҡушылмалар (АТФ, ДНК) соствына керә һәм мөһим йәшәү элементы булып тора.

## Иҫкәрмәләр
Аргон

**Арго́н** — химик элементтарҙың периодик системаһында һигеҙенсе төркөмдөң төп төркөмсәһе өсөнсө периодындағы химик элемент. Атом һаны — 18, **Ar** () символы менән билдәләнә. Ер атмосфераһында — 0,93 % күләм буйынса, азот менән кислородтан ҡалышып, таралыуы буйынса өсөнсө урында.

Ябай матдә **аргон** (CAS-теркәү номеры: 7440-37-1) — бер атомлы, еҫе, тәме, төҫө булмаған газ.

## Иҫкәрмәләр
Хлор

**Хлор** (от  — «йәшел») — химик элементтарҙың периодик системаһында 7-се төркөмдөң төп төркөмсәһе өсөнсө периодындағы химик элемент.

Атом массаһы 17. **Cl** () символы менән билдәләнә. Химик актив неметалл. Галогендар төркөмөнә инә (беренсе тапҡыр «галоген» һүҙен немец химигы Швейгер хлор өсөн ҡуллана («галоген» тоҙ барлыҡҡа килтереүсе тигәнде аңлата, һүңыраҡ был һүҙ хлор кергән VII төркөм элементтары өсөн ҡулланыла).

Ябай матдә **хлор** (CAS-теркәү номеры: 7782-50-5) нормаль шарттарҙа һауанан ауырыраҡ йәшел-һары төҫтәге әсе еҫле ағыулы газ. Хлор молекулаһы ике атомлы (формулаһы Cl2).

## Хлорҙы асыу тарихы
1772 йылда Джозеф Пристли хлор менән водород ҡушылмаһы хлороводород ала. 1774 йылда швед химигы Шееле Карл Вильгельм, үҙенең ғилми хеҙмәтендә, пиролюзит менән тоҙ кислотаһы тәҫир итешкәндә хлор бүленеп сығыуы тураһында яҙа:
: 4HCl + MnO2 = Cl2 + MnCl2 + 2H2O
Шееле хлорҙың еҫе батша араҡыһына оҡшаш булыуын билдәләй, алтын һәм киноварь менән тәҫир ителешеүен һәм ағартыу үҙәнсәлеген билдәләй.
Тик Шееле ул заманда өҫтөнлөк иткән флогистон тәғлимәтенә ярашлы хлор флогистоны алынған тоҙ килотаһы тип билдәләй.

Бертолле һәм Лавуазье кислород теорияһына ярашлы яңы матденең оксиды тип билдәләй. Әммә хлорҙы тарҡатыу уңышһыҙ була. Дэви электролиз ярҙамында аш тоҙон тарҡатып хлорҙын айырым элемент булыуын иҫбатлай.

## Тәбиғәттә таралыуы

Хлор тәбиғәттә ҡушылмаларҙа ғына осрай. Ер ҡабығында ул масса буйынса 1,7 * 10−2%, вулкан тоҡомдарында — гранитта 2,4 *10−2%. Ион хәлендә хлор донъя океанында ла бар (1,93 %). Сотавында хлор булған 97 минерал булыуы билдәле.

## Иҫкәрмәләр
Балҡантау

**Балҡантау** — Башҡортостандың Дәүләкән районында Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығындағы тау, тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965), уң яҡлап көньяҡ-көнбайышҡа табан Дәүләкән-Бүздәк юлынан 5 километр алыҫлыҡта ята.
Тирә-яғы йырғанаҡтар менән аралашҡан тигеҙлек. Дөйөм майҙаны — 25 гектар тәшкил итә.

## Флораһы һәм фаунаһы
Тауҙа һирәк осрай торған үҫемлектәрҙе, күбәләктәрҙе, ҡоштарҙы осратырға мөмкин.
* Күбәләктәрҙән: аполлон, махаон, лимонница, голубянка;
* Ҡоштарҙан: көмөш-һоро төҫтәге ҡарсыға, ыласындар;
* Сәскәләрҙән: себер флоксы, төрлө төҫтәге миләүшәләр;
* Һөйрәлеүселәрҙән: дала йыланы, кеҫәрткеләр.

1965 йылдан региональ комплекслы геоморфологик тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иҫәпләнә. Категория МСОП — III, IV.

Тау эргәһендә Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығы йыуылыу нәтижәһендә барлыҡҡа килгән Уртатау һәм Тамғаташ (Олотау) тауҙары урынлашҡан.
Тамғаташ итәгендә билдәле дамғалар далаһы урынлашҡан. Бында ғалимдар боронғо башҡорт тамғалары төшөрөлгән таштарҙы тапҡан.

«Заятүләк менән Һыуһылыу» эпосында телгә алына. Риүәйәт буйынса, тау башында ғашиҡтар Заятүләк менән Һыуһылыу ерләнгән. Тауҙың икенсе исеме Заятүләктау.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Гареев Э. З.* Геологические памятники природы РБ. — Уфа, 2004.

## Сығанаҡ
* 
* Вес Южный Урал
*
Ташлығыртау

**Ташлығыртау**— Ишембай районындағы тау, Ишембай ҡалаһының Тирмән-йылға микрорайоны, Алаҡай, Оло Байыҡ, Яңы Николаевка ауылдары янында урынлашҡан. Тау район әһәмиәтендәге Ишембай— Воскресенск юлынан яҡшы күренә.

 

300px|
Ыласынташ

**Ыласынташ** — Башҡортостандың Ишембай районы Һәргәй ауылының төньяғында урынлашҡан тау. Көнсығыш итәге Рәүҙәк йылғаһы болонона барып тоташа. Йылға ағышынан өҫтәрәк, тауҙың төньяҡ һыртында Өйташ мәмерйәһе бар. (Карталарҙа Ташый тип билдәләнә) .

## Иҫкәрмәләр
Эйәртау

**Эйәртау** — Башҡортостандың Ишембай районында, Ғүмәр, Егән, Подгорный, Алмалы ауылдары янында урынлашҡан, тау.
 
Бейеклеге 382,7 м, тау түбәһендә геодезик билдә ҡуйылған. Тау түбәһе урманла, итәге болонло.
300px|left|thumb|Эйәртау битендәге юл

## Иҫкәрмәләр
Ҡоҙғонташ

**Ҡоҙғонташ** — Көньяҡ Уралда тау түбәһе, Ирәндек тау һыртының иң юғары нөктәһе. Әбйәлил районының Хәлил һәм Баймаҡ районының
Өмөтбай ауылдары араһында урынлашҡан.

Ҡоҙғонташ Башҡортостандың тәбиғәт ҡомартҡыһы булып иҫәпләнә.
Ҡайбыҫ районы

**Ҡайбыҫ районы** (, ) — Татарстандағы муниципаль район. Административ үҙәге — Оло Ҡайбыҫ ауылы.

Районда 2010 йылға 14 866 кеше йәшәй. Ҡайбыҫ районында 17 ауыл советы ҡараған 60 ауыл урынлашҡан. 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса райондың милли составы: татарҙар — 67,7 %, урыҫтар — 26,2 %,сыуаштар — 5,3 %, башҡалар — 0,8 %.

Ҡайбыҫ районы ауыл хуҗалығы (аграр) районы булып тора. Ауыл хуҗалығында төп тармаҡтар: һөт, ит, бал йетештереү, игенселек, урмансылыҡ.
Агни Парфене

**Ағни́ Парҫе́не** () — литургиянан тыш ҡулланылған православ дини мәхдиәһе. Авторы — изге Нектарий Эгинлы.

## Грекса текст
: **Αγνή Παρθένε**

Ἁγνὴ Παρθένε Δέσποινα, ἄχραντε Θεοτόκε
Παρθένε μήτηρ ἄνασσα, πανέδροσέ τε πόκε.
Ὑψηλοτέρα οὐρανῶν ἀκτίνων λαμπροτέρα,
Χαρὰ παρθενικῶν χορῶν ἀγγέλων ὑπερτέρα.
Ἐκλαμπροτέρα οὐρανῶν, φωτὸς καθαροτέρα,
Τῶν οὐρανίων στρατιῶν, πασῶν ἁγιοτέρα.

Μαρία ἀειπάρθενε κόσμου παντὸς Κυρία,
Ἄχραντε νύμφη πάναγνε, Δέσποινα Παναγία.
Μαρία νύμφη ἄνασσα, χαρᾶς ἡμῶν αἰτία,
Κόρη σεμνή, βασίλισσα, Μήτηρ ὑπεραγία.
Τιμιωτέρα Χερουβίμ, ὑπερενδοξοτέρα,
Τῶν ἀσομάτων Σεραφίμ, τῶν θρόνων ὑπερτέρα.

Χαῖρε τὸ ᾆσμα Χερουβίμ, χαῖρε ὕμνος ἀγγέλων,
Χαῖρε ᾠδὴ τῶν Σεραφίμ, χαρὰ τῶν ἀρχαγγέλων.
Χαῖρε εἰρήνη καὶ χαρά, λιμὴν τῆς σωτηρίας,
Παστὰς τοῦ Λόγου ἱερά, ἄνθος τῆς ἀφθαρσίας.
Χαῖρε παράδεισε τρυφῆς, ζωῆς τε αἰωνίας.
Χαῖρε τὸ ξύλον τῆς ζωῆς, πηγὴ ἀθανασίας.

Σὲ ἱκετεύω Δέσποινα, σὲ νῦν ἐπικαλοῦμαι.
Σὲ δυσωπῶ Παντάνασσα, σὴν χάριν ἐξαιτοῦμαι.
Κόρη σεμνὴ καὶ ἄσπιλε, Δέσποινα Παναγία,
Θερμῶς ἐπικαλοῦμαι σε, ναὲ ἡγιασμένε.
Ἀντιλαβοῦ μου, ρῦσαι με ἀπὸ τοῦ πολεμίου
Καὶ κληρονόμον δεῖξόν με ζωῆς τῆς αἰωνίου.

Χαῖρε, Νύμφη ἀνύμφευτε.


## Тышҡы һылтанмалар
Колхоз

**Колхо́з** (**коллективное хозяйство** — күмәк хужалык һүҙенән) — СССР-ҙа ауылда хужалыҡ итеү формаһы, етештереү әйберҙәре (ер, милек, ҡоролмалар, мал, орлок һ.б.) дөйөм милектә һәм унда ҡатнашусыларҙың ижтимағи идараһында, хеҙмәттән килгән килем колхозсыларҙың дөйөм ҡарары нигеҙендә бүленә.

Шулай ук балыҡсылыҡ колхоздары ла таралған булған.

Колхоз аналогтары башҡа илдәрҙә: *[[кибуц]]* (Израиль), «*халыҡ коммунаһы*» (Ҡытай Оло ынтылыш осоронда.

Күмәк хужалыҡтар СССР-ҙа 1918 йылдан барлыҡҡа килә башлай. 1929 йылдан коллективлаштырыу башлана.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Совхоз.
* Кибуц.
* Ферма.

## Һылтамалар
* Примерный Устав сельскохозяйственной артели, принятый II всесоюзным съездом колхозников-ударников
* [И. Б. Полюбина «Государство и аграрный сектор в России. История и современность»](http://www.vestnik.fa.ru/3(19)2001/8.html) 
* Бюджетные обследования колхозников Свердловской области 1935—1953 гг.  Колхозная жизнь на Урале. 1935—1953 / Составители X. Кесслер, Г. Е. Корнилов. — М.: «Российская политическая энциклопедия» (РОССПЭН), 2006. — 912 с. — (Документы советской истории).
* Справочник председателя колхоза, ОГИЗ, Государственное издательство колхозной и совхозной литературы, Москва, «Сельхозгиз», 1941 г.
Совхоз

**Совхо́з** ( — ***советское хозяйство*** — *Совет хужалығы һүҙ бәйләнешенән * ҡыҫҡартыу арҡаһында килеп сыҡҡан һүҙ) — СССРҙағы дәүләт ауыл хужалығы предприятиеһы. Керәҫтиәндәр мөлкәте иҫәбенә төҙөлгән һәм уларҙың кооператив берләшмәһе булған колхоздарҙан айырмалы булараҡ, совхоздар дәүләт предприятиеһы булып тора. Совхоз эшселәре билдәләнгән эш хаҡын аҡсалата алыусы ялланған эшселәр, ә колхозсыларға 1960 йылдарға тиклем хеҙмәт көнө менән хеҙмәт хаҡы түләгәндәр.

## Сығанаҡтар
* Сельскохозяйственная энциклопедия, 1 изд. 1932—1935 М. ОГИЗ РСФСР.
* Сельскохозяйственная энциклопедия, 2 изд. 1937—1940 М.-Л. СЕЛЬХЗОГИЗ.
Дон һыу бассейны округы

**Дон һыу бассейны округы** — Рәсәйҙәге 20 һыу бассейны округтарының береһе (Һыу кодексының 20-се статьяһына ярашлы.

2006 йылда Дон йылға бассейны һәм уның менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын махсус һаҡлау маҡсатында барлыҡҡа килә.
Һыу хужалығы участкалары һәм уларҙың сиктәре 2008 йылдың 10 майындағы 100-сө приказ менән раҫланған «Днепров һыу бассейны буйынса һыу хужалығы участкалары һәм уларҙың сиктәрен раҫлау тураһында».

Дон һыу бассейны округы 5 коды менән билдәләнә.

## Иҫкәрмәләр
Һыу бассейны округтары

**Һыу бассейны округтары** — Рәсәйҙә һыу объекттарын йылға бассейндарын, улар менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын һәм диңгеҙҙәрҙе файҙаланыу һәм һаҡлау өлкәһендә идара итеүҙең төп берәмеге. Һыу бассейны округтары 2006 йылда Рәсәй Федерацияһының һыу кодексын ҡабул иткәс барлыҡҡа килә.

Рәсәй Федерацияһының һыу кодексының 28-се статьяһына ярашлы 20 һыу бассейны округы билдәләнгән.

[thumb|500px|Һыу бассейны округтары. Картаны [:Рәсем:Basin regions.jpg|ентекләберәк ҡарағыҙ.]]
# Балтик һыу бассейны округы;
# Баренц-Аҡ диңгеҙ һыу бассейны округы;
# Двина-Печора һыу бассейны округы;
# Днепр һыу бассейны округы;
# Дон һыу бассейны округы;
# Кубань һыу бассейны округы;
# Көнбайыш Каспий һыу бассейны округы;
# Үрге Волга һыу бассейны округы;
# Ока һыу бассейны округы;
# Кама һыу бассейны округы;
# Түбәнге Волга һыу бассейны округы;
# Яйыҡ һыу бассейны округы;
# Үрге Объ һыу бассейны округы;
# Иртыш һыу бассейны округы;
# Түбәнге Объ һыу бассейны округы;
# Ангара-Байкал һыу бассейны округы;
# Енисей һыу бассейны округы;
# Лена һыу бассейны округы;
# Анадырь-Колыма һыу бассейны округы;
# Амур һыу бассейны округы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Йылға бассейны
* Рәсәй Федерацияһының һыу кодексы

## Иҫкәрмәләр

Төркөм:Гидрология
Рәсәйҙең һыу бассейны округтары
Ҡыуатов Ғүмәр Ғәлим улы

**Ҡыуатов Ғүмәр Ғәлим улы** (29 июнь 1893 йыл — 6 апрель 1946 йыл) — табип-хирург, дәүләт эшмәкәре. Беренсе донъя, Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Башҡортостанда һаулыҡ һаҡлау эшенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, 1919—1928 йылдарҙа БАССР һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары, бер үк ваҡытта 1922 йылдан — Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты ҡарамағындағы Үҙәк санитар‑эпидемик ғәҙәттән тыш хәлдәр комиссияһы рәйесе.

## Биографияһы

Ғүмәр Ғәлим улы Ҡыуатов 1893 йылдың 29 июнендә Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Үҫәргән улусына ҡараған (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районы) Ҡыуат-Бикбирҙе ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. Ҡыуатовтар — нәҫелдән килгән башҡорт дворяндары, Бикбау бей кенәз һәм Мөйтән бей вариҫтары.

1912 йылда Ырымбур гимназияһын, 1917 йылда Ҡазан университетының медицина факультетын тамамлай. Врач дипломын алыуға Герман һуғышы башлана, фронтҡа китә.

Революциянан һүң Ғүмәр Ҡыуатов Башҡортостандың беренсе һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары итеп тәғәйенләнә. Был вазифаны башҡарыу уға бик ауыр йылдарға тура килә. Граждандар һуғышы Башҡортостанды тамам бөлгөнлөккә төшөрә. Бөтә ерҙә аслыҡ, яланғаслыҡ хөкөм һөрә, төрлө йоғошло яман сирҙәр тарала. Ул йылдарҙа һаулыҡ һаҡлауҙа кадрҙар етешмәй. Тәүге халыҡ комиссары эш башлағанда ни бары 6 врач була. Ғүмәр Ҡыуатовтың белеме, ойоштороу һәләте, арымай талмай фиҙакәр эшләүе һаулыҡ һаҡлау эшенә йәмәғәтселекте ылыҡтыра.

1926 йылда республикала трахома сире ныҡлап тарала,Ғүмәр Ҡыуатов Өфөлә Күҙ ауырыуҙары институтын булдырыу өсөн бик күп көс һала. Ғүмәр Ғәлим улы тырышлығы менән Германиянан Өфөгә ҡиммәтле ҡоролмалар ҡайтартыла, был Күҙ ауырыуҙары институтында ҡатмарлы операциялар эшләргә мөмкинлек бирә. Халыҡ араһында аңлатыу һәм дауалау эштәре киң йәйелдерелә.

1930 йылда Ҡыуатов Мәскәүҙең Үҙәк нерв системаһы эшсәнлеген өйрәнеү институтына уҡырға инә. Яуаплы вазифалар биләү менән бер рәттән фәнни эш менән шөғөлләнә. Бик күп фәнни эштәре нәшер ителә.

1937—1938 йылдарҙағы репрессиялар ваҡытында уға сығышы менән дворян булыуын һәм бер осор Өфө земство управаһы етәксеһе булыуын йәшергән өсөн ҡаты шелтә бирәләр (1938), ләкин башҡа төрлө ғәйеп таҡмайҙар һәм ул иректә ҡала.

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында хәрби госпиталдәрҙә эшләй, хирургик операциялар яһай.

## Хәтер
* Башҡортостандағы иң ҙүр клиник дауахана Ҡыуатов исемен йөрөтә
* Өфө ҡалаһы Калинин районындағы урам Ҡыуатов исемен йөрөтә

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Ферма

200px|thumb|right|Испания фермаһы.
**Ферма** — ауыл хужалығы тауарҙары етештереүсе шәхси ауыл хужалығы предприятиеһы.

Рәсәйҙә 1930 йылдарҙан башлап фермер эшсәнлеге тыйыла, уның урынына колхоздар, совхоздар барлыҡҡа килә. Колхоз, совхоздарҙа бер нисә тиҫтәнән бер нисә мең эре мөгөҙлө мал тотҡан терлекселек фермалары барлыҡҡа килә. Әмма ҡайһы бер сикләүҙәр менән, үҙ кәрәк -ярағың өсөн, спекуляция һәм коммерция менфәғетендә булмаған йорт яны хужалыҡтары тотоу рөхсәт ителә. Ауыл хужалыгы эшмәкәрлеге төрө булараҡ фермер хужалығы 1990 йылдарҙың икенсе яртыһынан, ергә эйә булыу хокуғы керетелгәс тарала.
Августусбург

**Августусбург** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса 4902 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,42 км2. UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта ҡала менән Бургомистр Эфелин Югельт идара итә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Брежнев Леонид Ильич

**Брежнев Леонид Ильич** (19 декабрь 1906 йыл — 10 ноябрь 1982 йыл, Заречье, ) — СССР-ҙың дәүләт, сәйәси, хәрби һәм партия етәксеһе; совет дәүләте менән 18 йыл, 1964 йылдан 1982 йылда үлгәнгә ҡәҙәр, етәкселек итә.

1964—1966 йылдарҙа КПСС Үҙәк Комитетының Беренсе секретары, 1966 йылдан 1982 йылғаса — КПСС Үҙәк Комитетының Генераль секретары, 1960—1964 һәм 1977—1982 йылдарҙа СССР Юғары Советы Президиумы председателе. Советтар Союзы маршалы (1976).

Соиалистик Хеҙмәт геройы (1961) һәм дүрт тапҡып Советтар Союзы Геройы (1966, 1976, 1978, 1981). «Халыҡтар араһында дүҫлыҡ өсөн» Халыҡ-ара Ленин премияһы лауреаты (1973) һәм әҙәбиәт буйынса Ленин премияһы (1979).

Л. И. Брежнев авторлығы менән «Иҫтәлектәр», «Кесе ер», «Сиҙәм ер» һ. б. китаптар баҫыла.

## Биографияһы
Леони́д Ильи́ч Бре́жнев 1906 йылдың 19 декабрендә Екатеринослав губернаһы Днепродзержинск ҡалаһында тыуған, икенсе мәғлүмәттәр буйынса, 1 ғинуар 1907 йыл. 

## Иҫкәрмәләр
Һеркә

[thumb|Ҡайһы бер үҫемлектәр һеркәләре: көнбағыштыҡы (''[Helianthus annuus*), үрмәгөлдөкө (ипомея) (*Ipomoea purpurea*), сидальцея һеркәһе (*Sidalcea malviflora*), алтынһыу лилиә (*Lilium auratum*), ҡыуаҡлы энотераныҡы (*Oenothera fruticosa*) һәм клещевина (*Ricinus communis*)]]
[[Рәсем:Carnica bee on Hylotelephium 'Herbstfreude'.jpg|thumb|сәскәне[[һеркәләндереү]] [[|]]]]
[[Рәсем:Жизнеспособность пыльцы 13.jpg|250px|thumb| Ацетокармин менән буялған алма һеркәһе, микроскоп аша ҡарағанда]]

*'Һеркә, һеркәлек''' —орлоҡло үҫемлектәрҙең (яланғас орлоҡлолар һәм ябыҡ орлоҡлоларҙың)  саң кеүек ваҡ ҡына һеркә  бөртөктәренең йыйылмаһы ( аталыҡ орлоғо).  Һеркә бөртөгө гаметофит булараҡ ир енесе вәкиле булып тора. Ул орлоҡ бөрөһөндәге ҡатын-ҡыҙ енесендәге гемотафитты аталандыра.
## Шулай уҡ ҡарарға була
* Һеркәләнеү
* Ҡорт һитәһе

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
* 

## Һылтанмалар

*  Проверено 8 октября 2009 г.
* База данных по морфологии пыльцы. Ботанический институт им. В. Л. Комарова РАН
* База данных австрийского общества — фотографии пыльцы растений около полутора тысяч видов, доступные после бесплатной регистрации
* Пыление (распространение пыльцы) крапивы
Айбеншток

**Айбеншток** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8136 кеше йәшәй. Майҙаны — 90,35 км2. 
Диңгеҙ кимәленән Германия метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан.
Был ҡаланың почта индексы 8309 һәм автомобиль коды ASZ.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Айхигт

**Айхигт** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1302 кеше йәшәй. Майҙаны — 32,64 км2. 
Диңгеҙ кимәленән 420–610 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан.
Был коммунаның почта индексы 8626 һәм автомобиль коды V.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Альтмитвайда

**Альтмитвайда** () — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 2031 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,07 км2. Диңгеҙ кимәленән 286 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 9648 һәм автомобиль коды MW.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Ауэ (Саксония)

**Ауэ (Саксония)** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 17447 кеше йәшәй. Майҙаны — 20,94 км2. Диңгеҙ кимәленән 320–564 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8280 һәм автомобиль коды ASZ (*элек:* AU).
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Бёрнихен (Мәғдән тауҙары)

**Бёрнихен (Мәғдән тауҙары)** () — Германияның Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1031 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,48 км2. Диңгеҙ кимәленән 517 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы — 9437, автомобиль коды — MEK.
 

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Вайсвассер (Үрге Лужица)

**Вайсвассер (Үрге Лужица)** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 19055 кеше йәшәй.  Майҙаны — 63,6 км2. Диңгеҙ кимәленән 140 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2943 һәм автомобиль коды GR.
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Венусберг (Мәғдән тауҙары)

**Венусберг (Мәғдән тауҙары)** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2 319 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,3 км2. Диңгеҙ кимәленән 450 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9430 һәм автомобиль коды MEK.
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт .
Вердау

**Вердау** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 22 303 кеше йәшәй. Майҙаны — 65,6 км2. Диңгеҙ кимәленән 334 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8412 һәм автомобиль коды Z.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Гёрлиц

**Гёрлиц** () — Германиялағы, Саксония ерендәге . 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 55596 кеше йәшәй. Майҙаны — 67,22 км2. Диңгеҙ кимәленән 199 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ның почта индексы 02826-02828 һәм автомобиль коды GR.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Грумбах (Вильсдруфф)

**Грумбах (Вильсдруфф)** () — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡасаба. йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡасабала кеше йәшәй. Майҙаны — км2. Диңгеҙ кимәленән метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡасабаның почта индексы һәм автомобиль коды .
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Грюнбах (Саксония)

**Грюнбах (Саксония)** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1806 кеше йәшәй. Майҙаны — 27,53 км2. Диңгеҙ кимәленән 700-830 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8223 һәм автомобиль коды V.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Дома (Германия)

**Дома (Германия)** () — Германиялағы, Саксония ерендәге Община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса Общинала 2078 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,56 км2. Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был Общинаның почта индексы 1796 һәм автомобиль коды PIR.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Дорфкемниц

**Дорфкемниц** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1687 кеше йәшәй. Майҙаны — 29,53 км2. Диңгеҙ кимәленән 572 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9619 һәм автомобиль коды FG.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* [ Рәсми сайт].
Зоза (Мәғдән тауҙары)

**Зоза (Мәғдән тауҙары)** () — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2 094 кеше йәшәй.  Майҙаны — 21,99 км2. Диңгеҙ кимәленән 714 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8326 һәм автомобиль коды ASZ.
 
## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.
Кёнигштайн (Саксония Швейцарияһы)

**Кёнигштайн (Саксония Швейцарияһы)** () — Германиялағы, Ирекле дәүләт Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2284 кеше йәшәй.  Майҙаны — 26,93 км2. Диңгеҙ кимәленән 212 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1824 һәм автомобиль коды PIR.
 
## Һылтанмалар
*  Рәсми сайт.
Каменц

**Каменц** (, ) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 16990 кеше йәшәй. Майҙаны — 53,15 км2. Диңгеҙ кимәленән 173 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 1917 һәм автомобиль коды BZ.
 
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми сайт.