open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сәйфуллин Мәғәфүр Сәйфулла улы

**Сәйфуллин Мәғәфүр Сәйфулла улы** (1917 йыл — 22 август 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой.

## Биографияһы
Сәйфуллин Мәғәфүр Сәйфулла улы 1917 йылда хәҙерге Башҡортостандың Белорет ҡалаһында тыуа. 1940 йылдың 10 июлендә Белорет район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһы 294‑се кавалерия полкының 4-се ҡылыссылар эскадронында кавалерист булып хеҙмәт итә. Яуҙа һәләк була, Курск өлкәһенең Лобановка ауылында ерләнә (хәҙер Липецк өлкәһе, РФ)

1942 йылдың 28 июненән алып 14 июленә тиклем барған алыштарҙа Сәйфуллин батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Үҙенең шәхси ҡоралы менән егермегә яҡын дошман һалдатын юҡ итә. Бының өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЙФУЛЛИН Магафур Сайфуллинович
* Память народа. Сайфуллин Магафур Сайфуллинович. Документы о награждении
Шәйхисламов Хәләф Шакир улы

**Шәйхисламов Хәләф Шакир улы** () (1912 – 28.5.1958) — 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты.

## Биографияһы
1912 йылда хәҙерге Башҡортостандың Баймаҡ районы Семеновка ауылында тыуған. 1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланғас Баймаҡ районы военкоматы хәрби хеҙмәткә саҡыра. 275 кавалерия полкында генерал-майор Кусимовтың Т. Т. атын ҡараусы булып хеҙмәт итә.

«Комендантура бүлегенең командиры, өлкән сержант Хәләф Шәйхисламов төнөн үҙенең полкы яулап алған Выхвостово ауылын тикшереп йөрөгәндә, полк урынлашҡан йорт эргәһендәге һарайҙа ҡул пулемәты һәм автомат менән ҡоралланған гитлерселәр группаһына тап килә. Хәләф 3 немец һалдатын юҡ итә, бер офицер һәм ике дошман һалдатын пленға ала.
Днепр йылғаһын форсировать иткәндә, ул туҡтамаҫ дошман уты аҫтында, санитар повозкалар булмаһа ла, бер үҙе кисеү аша 30 яралы полкташ иптәштәрен һәм 9 ҡаты яраланған офицерҙы кисеү аша эвакуациялай.
Шул уҡ ваҡытта Хәләф Шәйхисламов ябай ғына һал ҡорамалары ярҙамында штаб повозкаларын һәм ат ҡараусыларын Днепр аша үткәрә», - тип тасүирлау уның тураһында 1943 йылдың 15 октябрендә 58—се гвардия атлы полкы командиры, гвардия подполковнигы Таһир Күсимов.

Һуғыштан иҫән-һау әйләнеп ҡайта. 1946 йылдан Баймаҡ районы Түбә руднигында эшләй, 1956 йылдан Күгиҙел ауылында ферма управляющие булып эшләй.

Шәйхисламов Хәләф Шакир улы 1958 йылдың 28 майында вафат була.

## Наградалары
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1945)
## Иҫкәрмәләр
Абдуллов Ғибәт Абдулла улы

**Абдуллов Ғибәт Абдулла улы**() (20.05.1916-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се кавалерия полкының 1-се ҡылыссылар эскадронында хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы, ефрейтор. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры .

## Биографияһы
Ғибәт (Ғибәтулла) Абдулла улы Абдуллов 1916 йылдың 20 майында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (XX быуат башында Мәләүез районы Арыҫлан ауыл Советы биләмәһе) Яңауыл ауылында тыуған һәм фронтҡа 1942 йылдың 9 ғинуарында саҡырылған тигән мәғлүмәт бар «Шайморатовсылар» сайтында.

Абдуллов Ғибәт 1941 йылдың ғинуарында Башҡорт АССР-ы Мәләүез районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына, һәм декабрь айынан башлап һуғыш хәрәкәттәрендә ҡатнаша.

1942 йылдың 29 ғинуарында 3032 һәм 3780 эвакогоспиталдәрендә ятып дауалана һәм уға хәрби хеҙмәткә ярамай тигән 463/696 һанлы танытма ла бирелә.

Гвардия ҡыҙылармеецы Абдуллов Ғибәт Абдулла улы, Белорус фронты 7-се кавалерия корпусына буйһонған 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 62-се кавалерия полкының 1-се ҡылыссылар эскадроны ҡылыссыһы була, йыш ҡына разведкаға йәлеп ителә.

Архив документында Ғибәт Абдулла улының батырлығы былай тасуирлана:

Башҡорт кавалерия дивизияһы составында 1941 йылдың 21 июленән башлап 1943 йылдың 23 ноябренә тиклем яу юлы үтә.
 
Абдуллов Ғибәт Абдулла улы шулай уҡ Волкинский районы хәрби комиссариатына ҡараған 208-се фронт запас уҡсылар полкында ла хеҙмәт итә.

1985 йылда, Бөйөк Еңеүҙең 40 йыллығы уңайы менән, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены бирелгән осорҙа Абдуллов Ғибәт Абдулла улы Мәләүез районы Муллағол ауылында  йәшәй тиелә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

## Хәтер
Абдуллов Ғибәт Абдулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Мәләүез районы Яҡтыкүл ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 2309.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. АБДУЛЛОВ Гибат/Гибадулла Абдуллович
* Память народа. Абдуллов Гибат Абдуллович 
* Дорога памяти. Абдуллов Гибат Абдуллович 
*РГБ: Они вернулись с победой. Мелеузовский район, т. 8, 2004 ISBN 5-295-03393-7
## Иҫкәрмәләр
Сәлимов Рамаҙан Әғзәм улы

**Сәлимов Рамаҙан Әғзәм улы** (1917 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант. «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән (1942).

## Биографияһы
Сәлимов Рамаҙан Әғзәм улы Сәлимов Рамаҙан Әғзәм улы 1917 йылда хәҙерге Башҡортостандың Йылайыр районы Үрге Сәлим ауылында тыуа. 1941 йылдың 1 декабрендә Матрай район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһының 83-сө айырым элемтә ярымэскадронында радист булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 19 ноябрендә һәм 25 ноябрендә күрһәткән батырлыҡтары өсөн Сәлимов Рамаҙан Әғзәм улы «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.
Хәрби званиеһы — өлкән сержант.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛИМОВ Рамазан Акзамович
* Дорога памяти. Участник войны Салимов Рамазан Акзамович 
* Память народа. САЛИМОВ Рамазан Агзамович

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 76,ящик 4
Шәйхетдинов Муллағәли Шәйхетдин улы

**Шәйхетдинов Муллағәли Шәйхетдин улы** ( (1914 — 1966) — 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.

## Биографияһы
1914 йылда хәҙерге Башҡортостандың Миәкә районы Сатай ауылында тыуған. 1941 йылда Миәкә районы воекоматы тарафынан һуғышҡа алына. 16 гвардия кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия полкында писарь булып хеҙмәт итә. 1951 йылда демобилизациялана.

Ҡыҙыл Байраҡ орденына тәҡдим ителгән ғаризала ошондай һүҙҙәр яҙылған: «24.04.1945 Ориенбург өсөн алышта Гогенцеллорен каналы аша күпер дошмандар тарафынан шартлатыла. Эскодронды боеприпастар менән тәьмин итеү өсөн иптәш Шәйхетдинов инициатива күрһәтте. Боеприпастарҙы канал ярына бушатты ла бритчаны (ат арбаһын) тағы ла беоприпастар алып килергә ебәрҙе. Үҙе ҡул аҫтында булған таҡта, ишек, бүрәнәләрҙән һал бәйләп боеприпастарҙы канал аша икенсе ярға сығарҙы һәм Ориенбург ҡалаһын алырға тигән хәрби заданиены үтәргә булышлыҡ итте».

Шәйхетдинов Муллағәли Шәйхетдин улы 1966 йылда вафат.

## Наградалары
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1945)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1943)

## Иҫкәрмәләр
Әбделмәнов Әхмәҙулла Фәйзрахман улы

**Әбделмәнов Әхмәҙулла Фәйзрахман улы** () (1914—1944) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы кавалерисы. Гвардия рядовойы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

## Биографияһы
Әхмәҙулла (Әхмәй) Фәйзрахман улы Әбделмәнов 1914 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙендә (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы) тыуған.

1942 йылдың 5 декабрендә Башҡорт АССР-ы Көйөргәҙе районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.

Гвардия сержанты Әбделмәнов Әхмәҙулла Фәйзрахман улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкының гвардия рядовойы.

1943 йылдың 7 ғинуарындағы алыштарҙа хәбәрһеҙ юғала.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (23.01.1944)

## Хәтер
Әбделмәнов Әхмәҙулла Фәйзрахман улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Көйөргәҙе районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Фонд 33. Опись 690155. Единица хранения 951.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдульманов Ахмадулла Файзрахманович
* Память народа. Абдульманов Ахмадулла Файзрахманович
* Дорога памяти. Абдульманов Ахмадулла Ф. 
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 Хәтер китабы ISBN 5-295-00958-0

## Иҫкәрмәләр
Йәнбәков Исхаҡ Шәйхетдин улы

**Йәнбәков Исхаҡ Шәйхетдин(башҡа сығанаҡта Шәйхислам) улы** (1907 йыл — 6 июль 1942 йыл) — Совет-фин, Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы артиллерия батареяһы тоҫҡаусыһы. Политрук.

## Биографияһы
Исхаҡ Шәйхетдин улы Йәнбәков 1907 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Сыңғыҙ ауылында ярлы ғаиләлә тыуған. Бәләбәй татар-башҡорт педагогия техникумын (1930), Өфөлә К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын (1935) тамамлай.
Баймаҡ мәғариф системаһына ҙур өлөш индергән шәхес: 1930 йылдан — Баймаҡ башланғыс терәк, Бәхтегәрәй башланғыс мәктәптәре мөдире, 1932 йылдан — Татлыбай коммунистик йәштәре мәктәбе, 1935 йылдан — Иҫке Сибай, 1940 йылдан 1-се Этҡол крәҫтиән йәштәре мәктәптәрендә уҡытыусы һәм директор булып эшләй.

1939—1940 йылдарҙа совет-фин һуғышында ҡатнаша.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға алына, һуғышҡа, ҡатыны Хәйернисаны һәм балаларын ҡалдырып, 1-се Этҡол ауылынан китә. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында 275-се кавалерия полкы артиллерия батареяһы тоҫҡаусыһы, һуңынан сәйәси мәсьәләләр буйынса комиссар урынбаҫары — политрук була. Ғаиләһенә һуңғы хатын 1942 йылдың 3 июлендә яҙа, 6 июлдә Курск өлкәһе (хәҙер Липецк өлкәһе) Тербун районындағы ҡаты алыштарҙың береһендә батырҙарса һәләк була. Ошо уҡ райондың Борки ауылында ерләнә.

Яугир һәм ҡурайсы Исхаҡ Йәнбәковтың исеме 112-се Башҡорт дивизияһы комиссары С. Р. Әлибаевтың «Көндәлек биттәренән» китабында бер нисә тапҡыр телгә алына.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*  С. Р. Әлибаев. Көндәлек биттәренән. (Комиссар яҙмалары)

## Видеояҙмалар
#  «УТЛЫ ЙЫЛДАР АУАЗЫ». Стәрлетамак драма театры артисы Әлфинур Ғәзимова уҡый.

## Һылтанмалар
* Список погибших
* ЯНБЕКОВ Исхак Шайхетдинович. Шаймуратовцы
Ғилметдинов Минһажетдин Ғилметдин улы

**Ғилметдинов Минһажетдин Ғилметдин улы** (18 февраль 1903 йыл — 25 август 1979 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

## Биографияһы
Минһажетдин Ғилметдин улы Ғилметдинов 1903 йылдың 18 февралендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Асҡын районы Әмир ауылында ябай эшсе ғаиләһендә тыуған. Ете бала араһында ул өсөнсөһө. Үҙ ауылында башланғыс белем ала. 16 йәшеннән район үҙәгендә йәшәй, комсорг вазифаһын башҡара. Татарстан яҡтарында ла эшләп ҡайта. Тормош иптәше Менәүәрә Сәлимгәрәй ҡыҙы, 1910 йылғы, Урмияҙ ауылынан, менән алты балаға ғүмер бирәләр.

## Хәрби хеҙмәте
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Әмир ауылынан 104 кеше һуғышҡа китә, 59-ы яу ҡырҙарында ятып ҡала. Минһажетдин Ғилметдин улы Асҡын районы хәрби комиссариаты тарафынан 1942 йылдың 8 сентябрендә Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкына саҡырыла, яҡташтары Имам Ғәлимов, Әхмәтзыя Ғәлиәхмәтов һәм Мөхәмәт Әжмәғолов менән бергә хеҙмәт итә, комендант взводы командиры була.

Ҡыҙы Мөбәллига(1939 йылғы) атаһы һөйләгәндәр менән уртаҡлаша:

## Һуғыштан һуңғы тормошо
1943 йылда демобилизациялана һәм ауылға ҡайта. Яраһы төҙәлеп бөтмәһә лә, Ҡашҡа ауыл Советы рәйесе итеп һайлана. 1944 йылдан 1951 йылға ҡәҙәр ошо вазифала эшләй. Һуғыш йылдарында «Ҡызылармеец» колхозы фронтҡа 48 ат, 32 еңел арба, хәрби һалым һәм заем сифатында бер нисә йөҙ мең һум акса, авиация эскадрилияһы төзөү өсөн 27 мең һум акса, күп кенә йылы әйбер, бер нисә мең центнер ашлыҡ тапшыра.

Һуңынан Ҡариҙел, Арбаш, Ҡарткиҫәк һәм Урмияҙ ауылдарында ла эшләй. «Красноармеец» («Молотов») колхозы рәйесе ярҙамсыһы вазифаһын башҡара. Хаҡлы ялға магазинда эшләп, 1963 йылда сыға.

Наградалары һаҡланмаған.
1979 йылдың 25 авгусында 76 йәшендә вафат була.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 
* 

## Һылтанмалар
* Шайморатовсылар. Ғилметдинов Минһажетдин Ғилметдин улы
Ниғмәтуллин Карам Ғиләж улы

**Ниғмәтуллин Карам Ғиләж улы** ( (22 март 1924 йыл — 25 февраль 2012 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры..

## Биографияһы
Карам Ғиләж улы Ниғмәтуллин 1924 йылдың 22 мартында хәҙерге Башҡортостандың Фёдоровка районында тыуған. Һуғышҡа 1942 йылдың 6 августында алына. Хәрби билетындағы яҙмаларға ярашлы, присяганы 1942 йылдың 10 ноябрендә ҡабул итә. 1947 йылдың 14 февралендә демобилизациялана, тип хәбәр итә ветерандың ейәне Ниғмәтйән Ханов.

Хәрби юлын 1942 йылда 31-се гвардия дивизияһының 9-сы ротаһында танкист булып башлай. Дон йылғаһы янындағы алышта яралана, дауаланырға Өфө госпиталенә ебәрелә. Госпиталдә 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы ойошторолоуы тураһында ишетә һәм уйлап та тормай ғариза бирә. Күнекмәләрҙән һуң, дивизияла кесе лейтенант дәрәжәһендә хеҙмәтен дауам итә, Берлинғаса барып етә. Һуғыштан һуң ике йыл Кавказда хеҙмәт итә.

Ниғмәтуллин Карам Ғиләж улы 2012 йылдың 25 фералендә вафат.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* III дәрәжә Дан ордены (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)

## Иҫкәрмәләр
Ҡалҡаманов Мөхлис Сәләхетдин улы

**Ҡалҡаманов Мөхлис Сәләхетдин улы** (1901 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы яугиры.

## Биографияһы
Мөхлис (исеменең башҡа яҙылышы Мөхлин) Сәләхетдин улы Ҡалҡаманов 1901 йылда Башҡортостандың хәҙерге Баймаҡ районы Иҫке Сибай ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға БАССР-ҙың Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла, һуғышҡа Иҫке Сибай ауылынан китә, ҡатыны — Фатима Ҡалҡаманова. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкында хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһе (хәҙер Луганск өлкәһе) Икенсе Тербуны ауылы тирәһендәге тиңһеҙ алыштар барышында хәбәрһеҙ юғала.

## Хәтер
* 1949—1950 йылдарҙа Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. 1961 йылдың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды.
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы эҙҙәре буйынса ойошторолған автоуҙыш сиктәрендә хәбәрһеҙ юғалған 31 яугирҙың исемдәре асыҡлана, улар араһында Ҡалҡаманов Мөхлин(с) Сәләхетдин улы исеме.

## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Икенсе Тербуны

## Һылтанмалар
* Список погибших
* Калкаманов Мухлин(с) Салахутдинович. Шаймуратовцы
* Калкаманов Мухли Салахутдинович
Әбдүшев Рәфҡәт Абдулла улы

**Әбдүшев Рәфҡәт Абдулла улы** () (1923-6.07.1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы пулемётсыһы. Сержант.

## Биографияһы
Рәфҡәт Абдулла улы Әбдүшев 1923 йылда БАССР-ҙың Стәрлетамаҡ кантоны (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы) Сәмән ауылында тыуа.

1929 йылда Әбдүшевтәр ғаиләһе Туймазы ҡалаһына күсенә.

Әбдүшев Рәфҡәт 1-се Туймазы урта мәктәбен отличие менән тамамлай.

1941 йылдың көҙөндә Башҡорт АССР-ы Туймазы районы хәрби комиссариаты тарафынан Дим станцияһында формалашҡан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.

1942 йылдың 1 майынан Брянск фронты 3-сө Армия 8-се гвардия кавалерия корпусына буйһонған 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкы пулемётсыһы.

1942 йылдың 6 июлендә ул саҡта Курск өлкәһенә ингән Тербун районында (хәҙер РФ-ның Липецк өлкәһе) 313-сө кавалерия полкы пулемётсыһы сержант Әбдүшев Рәфҡәт Абдулла улы хәбәрһеҙ юғала.

1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡаҙыныу эштәре алып барып, ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен таба һәм 671 яугирҙың исемен асыҡлай. 642-се тип билдәләнгән сержант Әбдүшев Рәфҡәт Абдулла улы ла Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнә.

## Хәтер
Әбдүшев Рәфҡәт Абдулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Туймазы районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

Әбдүшев Рәфҡәт Абдулла улының исеме шулай уҡ Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы мемориал таҡтаташҡа ла уйылып яҙылған.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдюшев Рафкат Абдуллович
* Память народа. Абдюшев Рафкат Абдуллович
* памяти. Абдюшев Рафкат Абдуллович
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* Исследовательская работа: Абдюшев Р. А.
* Братская могила в с. Тербуны
* Мемориал
* Тербунский рубеж

## Иҫкәрмәләр
Ишморатов Искәндәр Ғөбәйҙулла улы

**Ишморатов Искәндәр Ғөбәйҙулла улы** (1908 йыл — 6 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Ишморатов Искәндәр Ғөбәйҙулла улы 1908 йылда Бөрйән районының Яңы Уҫман ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 6 июлендә һәләк була.
Курск өлкәһенең Большая Поляна районы Даниловка ауылында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Ишмуратов Искандар Губайдуллович
* Шаймуратовцы. ИШМУРАТОВ Искандар Губайдуллович
Сәйфетдинов Шәйхетдин Сәйфетдин улы

**Сәйфетдинов Шәйхетдин Сәйфетдин улы** ( 1903 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. III дәрәжә Дан ордены кавалеры (1945).

## Биографияһы
Сәйфетдинов Шәйхетдин Сәйфетдин улы 1903 йылда хәҙерге Башҡортостандың Бәләбәй районы Туҙлыҡыуыш ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Бәләбәй район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1941 йылдың ноябрендә Туймазы район хәрби комиссариаты тарафынан). 60-сы гвардия кавалерия полкының 76-сы батареяһында хеҙмәт итә.
76 мм артиллерия батареяһы гвардия рядовойы Сәйфетдинов Шәйхетдин Сәйфетдин улы 1944 йылдың 11 ноябренән 25 апреленә тиклем дошмандың көслө уты аҫтында 300 метр арауыҡта шыуышып снаряд менән йәшниктәрҙе батареяның утлы һыҙығына үҙ ваҡытында һәм өҙлөкһөҙ ташый, шуның менән дошман төркөмөн юҡ итергә ярҙам итә. Был батырлығы өсөн ҡыҙылармеец Сәйфетдинов «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1943)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)
* III дәрәжә Дан ордены (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЙФУТДИНОВ Шайхутдин (Шейхи) Сайфутдинович
* Документы о награждении. Сайфутдинов Шайхутдин Сайфутдинович

## Сығанаҡтар
* Архив: ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 690155 Дело ист. информации: 1794
Әбделмәнов Исмәғил Абдулла улы

**Әбделмәнов Исмәғил Абдулла улы** () (1910-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт иткән. Гвардия рядовойы, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Исмәғил Абдулла улы Әбделмәнов 1910 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Кәлсер-Табын улусы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы) Еҙем-Ҡаран ауылында тыуған.

Башҡорт АССР-ы Ғафури районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.

Гвардия рядовойы Әбделмәнов Исмәғил Абдулла улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт иткән. 1945 йылдың 24 июнендә Мәскәүҙә Ҡыҙыл майҙанда үткәрелгән Еңеү парадында маршал Г. К. Жуковтың коноводы итеп тәғәйенләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* 1945 йылдың 24 июнендә Мәскәүҙә Ҡыҙыл майҙанда үткәрелгән Еңеү парадында маршал Г. К. Жуков коноводы сифатында ҡатнашҡан.

## Хәтер
Әбделмәнов Исмәғил Абдулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ғафури районы Еҙем-Ҡаран ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абдульманов Исмагил Абдуллович
* Дорога памяти. Абдульманов Исмагил Абдуллович 
*РГБ: Они вернулись с победой. Гафурийский район, т. 5, 2003 ISBN 5-295-03300-7
* Фото семьи Абдульманова

## Иҫкәрмәләр
Байназаров Булат Байназар улы

**Байназаров Булат Байназар улы** (1902 йыл (башҡа сығанаҡтар буйынса 1923 йыл) — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец (башҡа сығанаҡтар буйынса сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы отделениеһы командиры.

## Биографияһы
Булат Байназар улы Байназаров 1902 йылда (башҡа сығанаҡтар буйынса 1923 йылда) Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) Түбәнге Мәмбәт ауылында (хәҙерге ваҡытта бөткән ауыл) тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына БАССР-ҙың Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырылған. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкы яугиры (башҡа сығанаҡтар буйынса элемтәселәр отделениеһы командиры). Байназаров Булат Байназар улы буйынса документтарҙа төрлөлөк күҙәтелә: Тербуны туғанлыҡ ҡәберендә ерләнгән яугирҙар исемлегендә Байназаров Булат Байназар улы 1942 йылдың 7 июлендә хәбәрһеҙ юғалған, сержант, элемтәселәр отделениеһы командиры, 1923 йылғы, Баймаҡ районы Яңы Мәмбәт (Үрге Мәмбәт, булһа кәрәк) ауылынан, тип яҙылған.

## Хәтер
1949—1950 йылдарҙа Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. 1961 йылдың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Икенсе Тербуны

## Иҫкәрмәләр

 

## Һылтанмалар
* Cписок потерь. Тербуны
* Байназаров Булат Байназарович. Шаймуратовцы
* Байназаров Булат Байназарович. Донесение о безвозвратных потерях
Ғайсин Шәрәфетдин Ғиматдин улы

**Ғайсин Шәрәфетдин Ғиматдин улы** (1904 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. 275-се кавалерия полкы командиры урынбаҫары, 1944 йылдың майынан- полк командиры. Майор. Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1944)

## Биографияһы
1904 йылда Нуриман районы Бикмырҙа ауылында тыуған. 1939 йылда Өфө хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Хәрби учет документтарында 1940 йылдың 1 декабренән хәрби хеҙмәттә тиелгән. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 27-се кавалерия полкы командиры урынбаҫары булып хеҙмәт итә (Икенсе Тербуны ҡасабаһында), полковник Таһир Тайып улы Күсимов 1944 йылдың майында Мәскәүгә академияға уҡырға киткәндән һуң, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы командиры. Фронтта күрһәткән батырлығы өсөн Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән (1944, декабрь).

## Наградалары
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1944)

## Иҫкәрмәләр

 
## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. ГАЙСИН Шарафутдин Гиматдинович
* Память народа. Гайсин Шарафутдин Гиматдинович
Орденоносцы Байгильдинского сельсовета
Ишморатов Хажиәхмәт Вәлиәхмәт улы

**Ишморатов Хажиәхмәт Вәлиәхмәт улы** (1909 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы кавалеры.

## Биографияһы
Ишморатов Хажиәхмәт Вәлиәхмәт улы 1909 йылда Башҡорт АССР-ының Маҡар районында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Маҡар район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында хеҙмәт итә.
Хәрби ҡаһарманлыҡ эшләгән көндәре: 1942 йылдың 21-24 ноябре (1942 йылдың 15 декабрендә иғлан ителгән 292 һанлы бойороҡ).
«Батырлыҡ өсөн» миҙалына тәҡдим ителгән ғаризала ошондай һүҙҙәр яҙылған:
«Пулемет эскадроны пулемет тоҫҡаусыһы ҡыҙылармеец Ишморатов Хажиәхмәт Вәлиәхмәт улы, 1942 йылдың 21-24 ноябрендә һуғышта ҡатнашып, үҙенең пулеме уты менән ике миномет расчетын һәм 15-кә яҡын дошман һалдатын юҡ итте»

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Ишмуратов Хазиахмет Валиахметович
* Шаймуратовцы. ИШМУРАТОВ Хазиазмет Валиахметович
* ИШМУРАТОВ Х. В.
Батыршин Хәмит Дауыт улы

**Батыршин Хәмит Дауыт улы** (1918 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 3-сө эскадроны 4 взводы ҡылыссыһы.

## Биографияһы
Хәмит Дауыт (башҡа сығанаҡтар буйынса Улип) улы Батыршин 1918 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) Фәйзулла ауылында тыуған тыуған. Һуғыш башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 3-сө эскадроны 4 взводында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһендәге ҡаты алыштар барышында хәбәрһеҙ юғала. Кире ҡайтармаҫлыҡ юғалтыуҙар исемлегендә Фәйзулла ауылында йәшәгән яугирҙың атаһы Батыршин Дауыт күрһәтелгән.

## Хәтер
1949—1950 йылдарҙа Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. 1961 йылдың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Икенсе Тербуны

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Батыршин Хамит Улипович (Даутович). Шаймуратовцы
* Батыршин Хамит Улипович. Донесение о безвозвратных потерях
* Список потерь. 2 Тербуны
Сәлимгәрәев Хизбулла Зарифулла улы

**Сәлимгәрәев Хизбулла Зарифулла улы** (1922 йыл — 6 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1942).

## Биографияһы
Сәлимгәрәев Хизбулла Зарифулла улы 1922 йылда хәҙерге Башҡортостандың Балаҡатай районында тыуа. 1941 йылда Балаҡатай район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 101-се айырым ат-артиллерия дивизионының орудие ҡороусыһы булып хеҙмәт итә. 1942 йылда дошман беҙҙең частар оборонаһының алғы һыҙығына яҡын килеп батареяның утлы һыҙығына бик көслө артиллерия уты аса. Алышта Сәлимгәрәев Хизбулла Зарифулла улы батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ өлгөһө күрһәтә. Ул Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә (1942). 1942 йылдың июлендә ошо тиң булмаған һуғышта Сәлимгәрәев Хизбулла Зарифулла улы һәләк була. Курск өлкәһенең Борки ауылында ерләнә (хәҙер Липецк өлкәһе, РФ)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛИМГАРЕЕВ Хизбулла Зарифуллинович
* Память народа. Документы о награждении. Салимгареев Хизбулла Зарифуллович
* Список безвозвратных потерь 112-ой Башкирской кавалерийской дивизии

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Слава башкирских конников / Авт.-сост. Ф. Н. Вахитов, Н. И. Камалова. —С 47 Уфа: Китап, 2005. — 276 с: ил.
Сәлихов Хәлил Әхмәтйән улы

**Сәлихов Хәлил Әхмәтйән улы** (25 август 1906 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ветеринария хеҙмәтенең гвардия лейтенанты. Ҡыҙыл Йондоҙ (1943), II дәрәжә Ватан һуғышы (1945) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Сәлихов Хәлил Әхмәтйән улы 1906 йылдың 25 авгусында Чкалов өлкәһенең Туҡ районы, хәҙер Ырымбур өлкәһенең Ҡондоҙлотамаҡ ауылында тыуа. 1941 йылдың 1 декабрендә Дәүләкән район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 14-се гвардия сапёр эскадронында ветеринария фельдшеры булып хеҙмәт итә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛИХОВ Халил Ахмет(д)зянович
* Память народа. Салихов Халил Ахмедзянович

## Сығанаҡтар
ЦАМО. Юбилейная картотека награждений, шкаф 53, ящик 12. Номер документа 84. Орден Отечественной войны II степени
Таулыҡаев Әхмәтйән Ситдыҡ улы

**Таулыҡаев Әхмәтйән Ситдыҡ улы** ( (20 февраль 1907 йыл — 14 декабрь 1984, башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1993)) — Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы.

## Биографияһы
1907 йылдың 20 февралендә Хәйбулла районы Аҡъюл ауылында тыуған. 1941 йылдың 9 декабрендә Хәйбулла районы военкоматы тарафынан хәрби хеҙмәткә саҡырыла.
1941 йылдың 9 декабрендә Дим ҡасабаһында ойошторолған 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы ғына сафына алына. 1941 йылдың декабренән 1943 йылдың майына тиклем 294 кавалерия полкында хеҙмәт итә. 1943 йылдың 1 ғинуарында Сталинград янында ауыр яралана (беләк һөйәге һынған). 1943 йылдың майында районға кире ҡайта.
1941—1948 йылдарҙа Хәйбулла районы Аҡъюл ауыл Советы рәйесе булып эшләй.

Таулыҡаев Әхмәтйән Ситдыҡ улы 1984 йылдың 14 декабрендә вафат була.

## Наградалары
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (19870)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр
Баҡыев Мөғәлим Ғәлим улы

**Баҡыев Мөғәлим Ғәлим улы** (1910 йыл — 22 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән лейтенант.

## Биографияһы
Баҡыев Мөғәлим Ғәлим улы 1910 йылда Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Өфө ҡала хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында штаб начальнигы ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 22 июлендә һуғышта алған яраларынан вафат була. Баҡыев Мөғәлим Ғәлим улы Орел өлкәһенең Большой Колодезь ауылында, икенсе мәғлүмәттәр буйынса Курск өлкәһенең Больше-Полянский районы, Икенсе Тербуны ауыл Советы, 2-се Тербуны ауылында ерләнгән.

## Ғаиләһе
Ҡатыны Бакеева Баныу Идиятулловна. Өй адресы: Өфө ҡалаһы Завод № 2в ИНОРС , 13-сө йорт, кв. 48.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. БАКЕЕВ Мугалим Галимович 
* Шаймуратовцы. БАКЕЕВ Мугалим Галимович 
* Бакеев М. Г.
Абыҙгилдин Абдулла Далха улы

**Абыҙгилдин Абдулла Далха улы** () (1913-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, комендант взводының ат ҡараусыһы (коновод). Гвардия ефрейторы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы, «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы менән билдәләнгән.

## Биографияһы
Абдулла Далха улы Абыҙгилдин 1913 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙенең (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) Ишмырҙа ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.

1941 йылдың декабрендә Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.

16-сы гвардия кавалерия дивизияһына комендант взводының ат ҡараусыһы (коновод) була.

Уның награда ҡағыҙында түбәндәге юлдар бар:

1945 йылда Абдулла Далха улы Ҡыҙыл Армия сафтарынан демобилизациялана.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943, 1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы (1945)

## Хәтер
Абыҙгилдин Абдулла Далха улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Баймаҡ районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Фонд 33. Опись 686196. Единица хранения 7755.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абезгильдин Абдулла Далхович
* Шаймуратовцы. Абезгильдин Абдулла Далхович
* Дорога памяти. Абезгильдин Абдулла Далхович 
* РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х
## Иҫкәрмәләр
Сәлихҡолов Әғзәм Ғибат улы

**Сәлихҡолов Әғзәм Ғибат улы** (19 март 1909 йыл — 17 февраль 1995 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой. Ике тапҡыр II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1945, 1985)

## Биографияһы
Сәлихҡолов Әғзәм Ғибат улы 1909 йылдың 19 мартында хәҙерге Башҡортостандың Баймаҡ районы Темәс ауылында тыуа. Темәс педагогия училищеһын тамамлай. Әмин ауылында уҡытыусы булып эшләй. 1941 йылдың октябрь айында Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 275-се кавалерия полкының 76-мм полк артиллерияһында орудие ҡороусыһы, 31-се айырым танкҡа ҡаршы истребителдәр бригадаһында, 230-сы армия запас уҡсылар полкында минометсы булып хеҙмәт итә. Яугир 1945 йылдың ноябрендә тыуған ауылына әйләнеп ҡайта. 25 йыл Әмин мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.

Ветеран 1995 йылдың 17 февралендә вафат була.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Память народа. Документы о награждении.Салихкулов Агзам Гибатович
* ПОБЕДА — В СЕРДЦЕ КАЖДОГО!!!
* Шаймуратовцы. САЛИХКУЛОВ Агзам Гибатович

## Сығанаҡтар
ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 76, ящик 4
Сангишев Хәбибулла Ғибзат улы

**Сангишев Хәбибулла Ғибзат улы** ( 1902 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Сангишев Хәбибулла Ғибзат улы 1902 йыл хәҙерге Башҡортостандың Мәләүез районы Эткөсөк ауылында тыуа. 1941 йылда Мәләүез район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында миномет мастеры булып хеҙмәт итә.

### Батырлығы
1943 йылдың 18 сентябренән 10 октябргә тиклем һөжүм итеү һуғыштары барышында Сангишев Хәбибулла Ғибзат улы үҙен ныҡ һәм маһир, минометтар оҫтаһы итеп күрһәтә, 1943 йылдың 26 октябрендә Днепр йылғаһы аша кисеү ваҡытында бик оҫта итеп минометтарҙы сығарыуҙы ойоштороп, ике утлы взводты хәрби кәрәк-яраҡтар менән тәьмин итә, ул дошмандың көслө уты аҫтында ике минометты йүнәтә һәм һөжүм итеүсе эскадронды ут менән тәьмин итә. Был батырлығы өсөн Сангишев Хәбибулла Ғибзат улы Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САНГИШЕВ Хабибулла Гибзатович
* Память народа. Документы о награждении. Сангишев Хабибулла Гибзатович

## Сығанаҡтар
* Архив: ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 76, ящик 18
Саптаръянов Әхмәтвәли Ғәзизйән улы

**Саптаръянов Әхмәтвәли Ғәзизйән улы** ( (1915 — ?)) — Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
1915 йылда, хәҙерге административ бүленеш буйынса, Хәйбулла районы Аҡназар ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1942 йылдың июнендә Хәйбулла районы военкоматы тарафынан Ҡыҙыл Армия сафратына саҡырыла. Һуғыш ваҡытында 16-сы Гвардия кавалерия дивизияһының «Смерш» дивизионының конрразведка взводында хеҙмәт итә. Хәрби хәрәкәттәр барышында арестанттарҙы һәм тотолғандарҙы һаҡлау һәм конвоирлау хеҙмәтен башҡара. 1945 йылда демобилизациялана.

Саптаръянов Әхмәтвәли Ғәзизйән улы 1975 йылдың 8 майында вафат була (ветерандың ейәне Айгөл Саттарова Бәйләнештә социаль селтәрендәге пост).

## Наградалары
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)

## Иҫкәрмәләр
Мәзитов Харис Ғиматдин улы

**Мәзитов Харис Ғиматдин улы** (1909 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, өлкән сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 1-се эскадроны взводы командиры ярҙамсыһы.

## Биографияһы
Харис Ғиматдин улы Мәзитов 1909 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) Үрге Яйыҡбай ауылында тыуған тыуған. Һуғыш башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 1-се эскадроны взводында командир ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһендә (хәҙер Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) Тербуны районы тирәһендәге аяуһыҙ алыштар барышында хәбәрһеҙ юғала. Яугирҙың һуңғы төйәге Икенсе Тербуны ауыл биләмәһендәге туғанлыҡ ҡәберлегендә. Кире ҡайтармаҫлыҡ юғалтыуҙар исемлегендә Яйыҡбай ауылында йәшәгән яугирҙың ҡатыны Мәзитова Рәбиға күрһәтелгән.

## Хәтер
1949—1950 йылдарҙа Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. 1961 йылдың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Икенсе Тербуны

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
— МАЗИТОВ Харис Гиматдинович. Шаймуратовцы
* Мазитов Харис Гиматдинович. Донесение о безвозвратных потерях
— Список потерь. 2 Тербуны. Братское захоронение
Сәләхов Ҡасим Сәләх улы

**Сәләхов Ҡасим Сәләх улы** () 1919 йыл — 22 ноябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы.

## Биографияһы
Сәләхов Ҡасим Сәләх улы 1919 йылда хәҙерге Башҡортостандың Мәсетле районы Әжекәй ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Мәсетле район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының полк батареяһында орудие номеры булып хеҙмәт итә. Рядовой Сәләхов 1943 йылдың 22 ноябрендә фронтта һәләк була. Белоруссия ССР-ы Полесье өлкәһенең (хәҙер Гомель өлкәһе) Головки ауылында ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛАХОВ Касим Салахович
* Память народа. Салахов Касим Салахович
Вәхитов Ғәли Хәйрулла улы

**Вәхитов Ғәли Хәйрулла улы** ( (1903 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, 275-се кавалерия полкының 1-се эскадроны командиры. Өлкән лейтенант. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1942, 1946).

## Биографияһы
Ғәли Вәхитов 1903 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған. 1919—1920, 1925—1933, 1941 йыл декабренән 1945 йылдың октябренә тиклем армияла хеҙмәт итә. Ҡариҙел район военкоматы тарафынан хәрби хеҙмәткә саҡырылған. Т. Т.Күсимовтың 275-се кавалерия полкы 1-се эскадроны командиры (китаптарҙа уны Вәли Вәхитов, 3-сө эскадрон командиры тип тә атайҙар). Исеме төрлөсә яҙылған. Мәҫәлән, 1942 йыл 17 декабрендәге Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләү тураһындағы бойороҡта ул Гали Хайруллич тип яҙылған. Хәрби хеҙмәтен тамамлау тураһындағы яҙыуҙарҙа ла айырма бар.

1942 йылдың 20 ноябрендә ҡаты яраланып, госпиталгә эләгә (№ 3661, Ташкент).

1945 йылдың 13 июлендәге наградной листта 2-се дәрәжә Ватан һуғышы орденына лайыҡлы тип яҙылған.

Һуғыштан һуң 1945 йылдың октябренә тиклем 1-се запас кавалерия полкының 2-се зкп эскадрон командиры ярҙамсыһы була.

1945 йылдың 20 октябрендә армиянан демобизациялана.

## Наградалары
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* Хәрби хеҙмәттәре өсөн (1946)

## Иҫкәрмәләр

 
## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Вахитов Гали Хайруллович
* Книга Памяти. Вахитов Галей Хайруллович
* Башкирская гвардейская кавалерийская.с.16
Бәхтегәрәев Хәким Бәхтегәрәй улы

**Бәхтегәрәев Хәким Бәхтегәрәй улы** (1903 йыл — 10 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой, кавалерист , ҡылыссы.

## Биографияһы
Бәхтегәрәев Хәким Бәхтегәрәй улы 1903 йылда Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе Яңы Шах ауылында, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йәрмәкәй районы Яңы Шах ауыл Советы Яңы Шах ауылында, икенсе мәғлүмәт буйынса Йәрмәкәй районы Приют станцияһы Рәтамаҡ ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылда Йәрмәкәй район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 8 кавалерия корпусы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының 2 эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһенең Оло Полянский районында, икенсе мәғлүмәт буйынса Курск өлкәһенең Курск ҡалаһында хәбәрһеҙ юғала.

## Ғаиләһе
Ҡатыны — Бәхтегәрәева Хөбиямал. Өй адресы: БАССР Йәрмәкәй районы Яңы Шах ауылы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. БАХТИГАРЕЕВ Хаким Бахтигареевич  
* Шаймуратовцы. БАХТИГАРЕЕВ Хаким Бахтигареевич 
* БАХТИГАРЕЕВ Хаким Бахтигареевич
Сәлихов Ғәбдрәхим Ғабдулхаҡ улы

**Сәлихов Ғәбдрәхим Ғабдулхаҡ улы** ( (1901 йыл — июль 1986 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ефрейторы.

## Биографияһы
Сәлихов Ғәбдрәхим Ғабдулхаҡ улы 1901 йылда хәҙерге Башҡортостандың Благовар районы Иҫке Һынны ауылында тыуа. 1919 йылдың сентябренән 1922 йылдың октябренә тиклем Граждандар һуғышында ҡатнаша. Бөйөк Ватан һуғышына Благовар район хәрби комиссаритаты тарафынан 1941 йылдың декабрендә саҡырыла. Башҡортостанда ойошоторолоп ятҡан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составына теркәлә (һуңғараҡ 16-сы гвардия Чернигов кавдивизияһы). 19-сы медицина-санитар эскадроны санитары булып хеҙмәт итә. Ошо берләшмә составында бөтә хәрби юл үтә һәм 1945 йылдың авгусында демобилизациялана. Тыуған ауылына ҡайтып йәшәй, емерелгән халыҡ хужалығын тергеҙеүҙә әүҙем ҡатнаша, һигеҙ бала тәбиәләп үҫтерә. Ветеран 1986 июлендә вафат була.

Сәлихов Ғәбдрәхим Ғабдулхаҡ улы 1943 йылда санитарлыҡ эшендә ваҡыты, ауырлығы менән иҫәпләшмәйенсә яралалырға ярҙам күрһәтеүҙә тырышлыҡ, теүәллек күрһәткәне, бойороҡтарҙы ваҡытында үтәгәне өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛИХОВ Габдрахим Габдулхакович
* Память народа. Салихов Габдрахим Габдулхакович
* Бессмертный полк. Салихов Габдрахим Габдельхакович

## Сығанаҡтар
ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 2309.
Саптаряков Абдулхай Сабирйән улы

**Саптаряков Абдулхай Сабирйән улы** (1922 йыл — 6 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы ҡылыссыһы.

## Биографияһы
Абдулхай Сабирйән улы Саптаряков (башҡа сығанаҡтар буйынса фамилияһы Саттаряков.) 1922 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Рудник Юлалы ҡасабаһында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 6 июлендә Курск өлкәһендә (хәҙер Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) Тербуны районында яуҙа батырҙарса һәләк була. Яугирҙың һуңғы төйәге Икенсе Тербуны ауыл биләмәһендәге туғандар ҡәберлеге. Юғалтыуҙар исемлегендә Рудник Юлалы ҡасабаһында йәшәгән уның ир туғаны Сәмиғуллин Абдулла күрһәтелгән.

2-се Тербунылағы юғалтыуҙар исемлегендә (өҫтәмә исемлек) 26-сы итеп *Сабтарряков Төхвәт Мөхтәр улы* теркәлгән, бөтә мәғлүмәттәр (тыуған йылы, тыуған урыны, кавалерия полкы һаны, һәләк булыу датаһы, ир туғаны Сәмиғуллин Абдулла) Саптаряков Абдулхай Сабирйән улы мәғлүмәттәренә тап килә, тик был документта һәләк булған урыны аныҡлаштырылған — Тербуны районы Бурдино ауылы һәм хәрби һөнәре башҡа — ПТР (танкыға ҡаршы ҡорал) номеры.

## Хәтер
* 2018 йылдың 10 ноябрендә «Аҡ тирмә» Башҡорт милли-мәҙәни төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры ерләнгән туғандар ҡәберенә ҡуйылған һәйкәлгә дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙыла.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Икенсе Тербуны

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* САПТАРЯКОВ Абдулхай Сабирьянович. Шаймуратовцы
* Саптаряков Абдулхай Сабирьянович. Донесение о безвозвратных потерях
* Список безвозвратынх потерь. с. 2-Тербуны. Братское захоронение
Вәхитов Зәйнулла Вәхит улы

**Вәхитов Зәйнулла Вәхит улы** (1906 йыл — 22 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Вәхитов Зәйнулла Вәхит улы 1906 йылда Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Яугилде ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Ғафури районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 22 июлендә яуҙа һәләк була. Курск өлкәһенең Больше-Полянский районы Икенсе Тербуны ауыл Советы Икенсе Тербуны ауылында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Вахитов Зайнулла Вахитович
* Шаймуратовцы. ВАХИТОВ Зайнулла Вахитович
* Вахитов З. В.
Гурбаев Мостафа

**Гурбаев Мостафа** (башҡа сығанаҡтар буйынса атаһының исеме ҡыҫҡартылып *Мух.* рәүешендә бирелгән) (1918 йыл — 10 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 3-сө эскадроны 1-се ҡылыссылар взводы яугиры.

## Биографияһы
Мостафа Гурбаев 1910 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙер Башҡортостандың Баймаҡ районы) Татлыбай (документта Ташлыграй) ауыл Советына ҡараған Фәйзулла ауылында тыуған. БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы 3-сө эскадроны 1 взводы ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһендә Большая Поляна районы Озерки тирәһендәге аяуһыҙ алыштар барышында яуҙа һәләк була. Яугирҙың һуңғы төйәге — Тербәны районы Озерки ауылындағы туғанлыҡ ҡәберлегендә. Кире ҡайтармаҫлыҡ юғалтыуҙар исемлегендә Федоровка районы Юрматы ауылында йәшәгән ҡатыны Гурбаева (исеме юҡ) күрһәтелгән)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ГУРБАЕВ Мустафа Мух. Шаймуратовцы
* Список потерь. с. Озёрки. Братское захоронение
Озёрки (Тербун районы)

**Озёрки** — Липецк өлкәһе Тербун районындағы ауыл. Озерки ауыл Советы үҙәге. Ауыл Кобылья Снова йылғаһының уң ярында урынлашҡан..

Озерки ауылы XVIII быуат башында барлыҡҡа килә. Бер нисә йыл дауамында Кобылья Снова йылғаһының һул ярында урынлашҡан күрше Красная Поляна ауылы составында була. Һыу менән насар тәьмин итеү сәбәпле Красная Поляна ауылы халҡы Озерки ауылына күсенә башлай, ә 1821 йылда шул ауылға үҙҙәренең сиркәүен дә күсереп ҡуялар. Шулай итеп, Озерки ҙур ауылға әүерелә.

1778 йылғы документтарҙа ауыл Озерки йырындары буйында урынлашҡан, тип яҙыла. Ауыл исеменең сығышы ҙур һәм тәрән булмаған күлдәрҙән алынған.
1937—1938 йылдарҙа сиркәү ябыла, бинаны иген һаҡлау өсөн ҡулланалар. Әлеге көндә сиркәү яртылаш емерелгән хәлдә.

1954 йылдың 6 ғинуарында, Орел һәм Воронеж өлкәләренең административ бүленеше үҙгәргән саҡта, Озерки ауылы Липецк өлкәһе Тербун районы составына индерелә.
 
## Озерки ауылы Бөйөк Ватан һуғышы осоронда
1942 йылдың йәйендә Озерки ауылы тирәһендә бик ҡаты, аяуһыҙ һуғыш бара. Совет һалдаттары үҙ ғүмерен аямай һуғышалар, улар араһында 112-се Башҡорт кавалерия яугирҙары күпләп яу ҡырында һәләк була. Ауылда Туғанлыҡ ҡәберлеге бар. Бөгөнгө көнгә тиклем яугирҙарҙың ҡалдыҡтары табыла, күбеһенең исем-шәрифтәре билдәһеҙ ҡала.

## Билдәле шәхестәр
Разенков Гавриил Степанович — Советтар Союзы Геройы.

## Иҫкәрмәләр
Ғафаров Фәйзи Ғәли улы

**Ғафаров Фәйзи Ғәли улы** (15 май 1906 йыл — 8 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. 294-се кавалерия полкы командиры урынбаҫары. Майор.

## Биографияһы
1906 йылда Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе Уральск ҡалаһында (ҡайһы бер документтарҙа Зеленовский районы Кушкуй ауылында) тыуған. 1920 йылда Уральск губернаһында Войкин партизан отрядында аҡтарға ҡаршы көрәшә. Армияға тиклем типографияла наборщик булып эшләгән. Ҡыҙыл Армияға 1924 йылдың 1 октябрендә алына. 1927 йылдың 1 сентябрендә Ҡазандағы татар-башҡорт хәрби училищеһын икенсе разряд буйынса тамамлай. 1930 йылдан төрлө хәрби частарҙа хеҙмәт итә. 1939 йылдың 30 ноябрендә Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе Ҡаратүбә РВК военкомы итеп тәғәйенләнә.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың 31 авгусынан капитан Ғафаров 79-се кавалерия дивизияһының 233-се кавалерия полкында штаб начальнигы, һуңыраҡ полк командиры урынбаҫары.

1942 йылда 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы командиры урынбаҫары. 1942 йылдың 10 июлендә майор Гәрәй Нафиҡов батырҙарса һәләк булғандан һуң Герасим Фондеранцев тәғәйенләнгәнсе полк менән етәкселек итә. 1942 йылдың 9 сентябрендә уға майор званиеһы бирелә. Документтарҙа 1943 йылдың 8 февралендә (ҡайһы бер документтарҙа 23 февралдә дошман тылына рейд ваҡытында) һәләк булған тиелә. Һәләк булған урыны: Украина ССР-ы, Ворошиловград (хәҙерге Луганск) өлкәһе, Успенский районы, Успенская станцияһы. Успенская станцияһы хәҙерге Рәсәйҙең Ростов өлкәһе Матвеево-Курган районы Авило-Успенка ауылындағы станция, ул Украина менән Рәсәй араһындағы сиктә урынлашҡан.

1943 йылдың 8 (23?) февралендә Луганск өлкәһендә һәләк булған.

## Ғаиләһе
Ҡатыны Ғафарова Мәрфуға Фәиз ҡыҙы, Ҡазан ҡалаһында йәшәгән.

## Иҫкәрмәләр

 
## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. ГАФАРОВ Файзи Галеевич
* Память народа. Гафаров Файзи Галеевич
* Генерал Шаймуратов.стр.5