Грета Гарбо

** Грета Гарбо** (Greta Garbo), ысын исеме **Грета Ловиса Густафссон** (), (18 сентябрь 1905 йыл — 15 апрель 1990 йыл) — Швеция һәм Америка актрисаһы. 1954 йылда кино сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн почетлы «Оскар премияһы лауреаты.

## Биографияһы

### Карьераһының башы
Буласаҡ актриса 1905 йылдың 18 сентябрендә Стокгольмда, Швецияла тыуған. Карл менән Анна Густафссон ғаиләһендә өсөнсө бала була. 1918 йылда уға бик яҡын булған атаһы туберкулез ауырыуынан вафат була. Грета мәктәпте ташлап китергә мәжбүр була һәм эшкә төшә. Тәүге аҡсаһын ул бөҙрәханала ярҙамсы булып эшләа ала, һуңынан универмагта эшләй, параллель рәүештә реклама өсөн гәзиттәрҙә төшә. Камералар алдында ул беренсе тапҡыр үҙе эшләгән универмаг өсөн реклама роликтарында күренә. Ахыр сиктә уға комедия режиссёры Эрик Петчер иғтибар итә һәм үҙенең „Петер-бродяга“ (1922) яңы картинаһында ҡыҙға бәләкәй генә роль бирә. Картинаның титрҙарында актриса үҙ исеме аҫтында телгә алына.

1922—1924 йылдарҙа Гарбо Стокгольмда актёрлыҡ оҫталығына Король драма театры янындағы театр мәктәбендә өйрәнә, уның менән бергә Мими Поллак, Альф Шёберг уҡыйҙар. Шунда ул режиссёр Мориц Стиллер менән таныша. Ул шәхсән уның менән шөғөлләнә башлай, ҡыҙға матур яңғырашлы псевдоним уйлап таба — Грета Гарбо — һәм тауышһыҙ „Сага о Йесте Берлинге“ картинаға төп ролгә саҡыра.Нобель премияһы лауреаты Сельма Лагерлёф романының ошо экранизацияһында ағктриса швед актёры Ларс Хансон менән бергә төшә.парҙары төшә.

Гарбоның уйыны Metro-Goldwyn-Mayerҙың башында торған Луис Б. Майерға ҙур тәьҫир яһай һәм ул актрисаға һәм Мориц Стиллерға уның киностудияһында эш тәҡдим итә. Һуңынан, Гарбо менән Стиллер аралары боҙола һәм 1928 йылда Стиллерҙы эштән сығаралар, ул Швецияға ҡайта һәм тиҙҙән вафат була. Был осорҙа Гарбоның тышҡы рәүеше бик ныҡ үҙгәрә — тулы кәүҙәле һатыуснан Гарбо гүзәл Сфинксҡа әйләнә, һәм ошо ваҡыттан ошо ҡиәфәте ныҡлап уның исеме менән бәйле була.

### Голливуд
Гарбоның иң билдәле тауышһыҙ картиналары „Ағым“ (1926), „Тән һәм ғазазил“ (1927) һәм „Мөхәббәт“ (1927) була. Аҙаҡҡы ике фильмында ул шул осорҙағы популяр актёр Джон Гилберт менән төшә, улар араһында бәйләнеш була. Улар өйләнешергә уйлай, әммә гарбо аҙаҡҡы мәлдә генә кире уйлай һәм туйҙан баш тарта

Бынан тыш, актрисаның ҡатын-ҡыҙҙар менән романтик бәйләнештәре тураһында ла имеш-мимештәр йөрө— фаразланған һөйәркәләр исемлегендә актриса Луиза Брукс һәм яҙыусы Мерседес де Акоста иҫәпләнә. Шулай уҡ уның ваөыты-ваҡҡыты менән британ фотограф-гомосексуал Сесил Битон менән бәйләнештәре булып ала, бының хаҡта ирҙең донъя күргән көндәлектәренән билдәле булды.

Тауышһыҙ кинола төшөп, Гарбо популярлыҡ түбәһенә етә. Ул тауышлы фильмдарға уңышлы күсеүсе һирәк актрисаларҙың береһе була. Ләкин студия етәкселеге был күсеүҙе тотҡарлап килә, сөнки швед Сфинксы һөйләшә башлауына тамашасылар ыңғай ҡарауына шикләнә. Уның аҙаҡҡы тауышһыҙ фильмы 1929 йылғы «Үбеү» картинаһы була. Етәкселектең хәүефләнеүе бушҡа булып сыға. Гарбоның Юджин О'Нил пьесаһы буйынса ҡуйылған «Анна Кристо» (1930) фильмындағы швед акцентлы ҡарлыҡҡаныраҡ тауышы тамашасыларҙың һөйөүен яулай. Фильм экранға „Гарбо һөйләй" слоганы менән сыға.

1931 йылда Гарбо Кларк Гейбл менән «Сьюзан Ленокс: падение и взлёт» картинаһында бергә төшә. Был уларҙың берҙән-бер уртаҡ фильмы була, бының сәбәбе уларҙың бер-береһен яратмуҙа. Гарба актёрҙың уйынын тупаҫ тип һанай, ә Гейбл яуап итеп Гарбоны снобизмда ғәйепләй.

Артабан ул Мата Хари» һәм «Гранд-отель» фильмдарында төшә. Береһендә ул Беренсе донъя һуғышы осорондағы шпионка ролен уйнаһа, икенсеһе 1932 йылда «Оскар премияһына лайыҡ була. Бер аҙ ваҡыт Гарбо контракт шарттарына бәйле сәбәптәр арҡаһында кинола төшмәй. Ниһайәт, MGM етәкселеге Гарбо өсөн айырым хоҡуҡтар ҡаралған яңы контракт төҙөй.

Гарбо киноға Икенсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң әйләнеп ҡайтырға уйлай, әммә был ниәтен тормошҡа ашырырға насип булмай. Ул киткәндән һуң Марлен Дитрихтың иренә яҙған хатында ошондай һүҙҙәр бар: «Мин ишеттем, Гарбо кинонан киткән икән… Ярай, мин шатмын. Хәҙер мин бер ҙем ҡалам».

### Һуңғы йылдары
Кинолағы карьераһының тәүге йылдарынан тыш, Грета Грета автографтарҙы һирәк бирә, үҙенең фильмдарының премьераларында булмай, фанаттарҙың хаттарына яуап һәм интервьюлар бирмәй.

1951 йылда актриса Америка гражданлығын ҡабул итә . 1953 йылда Гарбо Манхеттенда ете бүлмәле апартаменттар һатып ала һәм ғүмеренең аҙағына тиклем шунда йәшәй. Гарбо Голливуд кисәләрендә ҡатнашыуҙан баш тарта, әммә үҙенең яҡын дуҫтары менән әүҙем сәйәхәт итә. Ул йыш ҡына Джорд Шлее, Сесиль де Ротшильд һәм Сесил Битон менән бергә көнбайыш Европаҡа бара, Аристотель Онассис ойошторған Урта диңгеҙ буйлап круиздарҙа ҡатнаша, Ротштльдтар ғаиләһ яхтаһында ял итә. Йәйҙәрен ул Швейцарияла тау курорты Клостерста үткәрә. Актриса бер ҡасан да кейәүгә сыҡмай һәм балалары ла булмай. Нью-йорк йәмғиәтендә ул ҙурҡөояштан һаҡлаусы күҙлектәрен кейеп алып ҡала буйлап оҙайлы йәйәү йөрөүҙәре менән билдәле була.

1970 йылдарҙан башлап Голливудтың ҡартайған батшабикәһен пленкаға төшөрөп ҡалырға теләп, актрисаны папараццилар эҙәрлекләп йонсота . Улар уны үлгәнсе тынғылыҡта ҡалдырмай, хатта 1990 йылдың яҙында ныҡ ауырыған актрисаны тиҙ ярҙам каретаһына ултырғанына тиклем төшөрөп алалар , шул уҡ йылдың 15 апрелендә пневмониянан һәм бөйөр ауырынан Нью-Йорктың бер шәхси клиникалырының береһендә 84 йәшендә вафат була Уның кәүҙәһен яндыралар һәм оҙайлы судлашыуҙан һуң 1999 йылда үҙе тыуған Стокгольмдан бик алыҫ булмаған Скугсчюркогорден зыяратында ерләйҙәр

АҠШ-тың махсус хеҙмәттәренең асылған архивтарынан Гарбо уларҙың йәшерен агенты булыуы тураһында мәғлүмәт сенсацияға әүерелә. Гарбо Икенсе донья һуғышы осоронда фашистарға ҡаршы көрәштә, атап әйткәндә, Данияла йәшәгән йәһүдтәрҙе ҡотҡарыуҙа ҡатнаша.

Артабан: 

## Мәҙәниәттә
* «Premiere» журналы Гарбоны ваҡытта иң бөйөк кино йондоҙҙары исемлегенә һигеҙенсе урынға ҡуя. Шулай уҡ ул Америка кино институты версияһы буйынса легендалар рейтингында бишенсе урынға ҡуйылған.
* Гарбо режиссёр Сидни Люметтың «Гарбо һөйләй» (1984) американ киномедияһында уйнарға тейеш булған. Комедия героиняһы Гарбо баш мейеһе шеш ауырыуы менән яфаланыуын белә һәм үҙенең кумиры менән осрашырға була. Фильмда Гарбоның үҙе төшкән кадрҙары бар (титрҙарҙа күрһәтелмәгән, әммә төп ролде актриса БеттиКомден башҡара, Бетти проектҡа иң аҙағында ғына индерелә, сөнкт продюсерҙар Гарбо үҙе фильмда атнашырға теләр тигән өмөттә булалар.
* 2005 йылдың 23 сентябрендә Швеция һәм АҠШ администрациялары тарафынан Грета Гарбоның тыуыуына 100 йыл тулыу хөрмәтенә уның портреты менән берлектәге почта маркалары сығарыла.
* Француз йырсыһы Милен Фармер «Cendres de lune» дебют альбомына Грета Гарбоға бағышланған «Greta» исеме аҫтында йыр инә. Музыкаль проигрыштарҙа «Ике йөҙлө ҡатын» фильмынан алынған Гарбоның тауышы ишетелә, был фильм актрисаның һуңғы фильмы була.
* Жан Коктоның «Изге ҡурҡыныс заттар» пьесаһында Гарбо телгә алына. Шулай итеп герой кинола төшөргә хыялланған ҡыҙҙы исемләй.
* Мадоннаның «Vogue» билдәле йырында Гарбо Голливуд йондоҙҙары Мэрилин Монро, Марлен Дитрих, Актёр Марлон Брандо һәм Джеймс Дин менән бер рәттән телгә алына.
* 2011 йылдың 6 апрелендә Швеция банкы 2014—2015 йылдарҙа яңы аҡсалар серияһын сығарасаҡ планы тураһында хәбәр итте. 100 швед крона купюраның аверсында Грета Гарбо портреты урынлаштырылған була.
* «Үлем уға килешә» фильмында Изабелла Росселлини героиняһы — мәңгелек матурлыҡ һәм үлемһеҙлек серен һаҡлаған эсемлекте һатҡан Лисл фон Руман — үҙенең билдәһеҙ һатып алыусыларының береһенә барыһына ла «Мин бер үҙем ҡалырға теләйем» тип әйтергә тәҡдим итә (ошо фраза төрлө вариацияларҙа Гарбо ҡатнашҡан фильмдарҙа ишетелә һәм уның исеменә бәйле).
* Австрия йырсыһы Falco актрисға «Garbo» йырын бағышлай.

## Фильмографияһы

* 1941 — Двуликая женщина / *Two-Faced Woman* — *Карин Борг Блейк*
* 1939 — Ниночка / *Нина Ивановна Якушова (Ниночка)*
* 1937 — Мария Валевска / *Conquest* — *Графиня Мария Валевска*
* 1936 — Дама с камелиями / *Camille* — *Маргарита Готье*
* 1935 — Анна Каренина / *Anna Karenina* — *Анна Каренина*
* 1934 — Разрисованная вуаль / *The Painted Veil* — *Кэтрин Фейн*
* 1933 — Королева Кристина / *Queen Christina* — *Королева Кристина*
* 1932 — Какой ты меня желаешь / *As You Desire Me* — *Зара*
* 1932 — Гранд-отель / *Grand Hotel* — *Балерина Грушинская*
* 1931 — Мата Хари / *Mata Hari* — *[[Мата Хари]]*
* 1931 — Сьюзан Ленокс: падение и взлёт / *Сьюзан Ленокс*
* 1931 — Вдохновение / *Ивонна Вальбрет*
* 1930 — Анна Кристи / *Анна Кристи*
* 1930 — Роман / *Мадам Рита Каваллини*
* 1929 — Поцелуй / *Ирен Гуарри*
* 1929 — Единый стандарт / *Арден Стюарт Хьюлетт*
* 1929 — Дикие орхидеи / *Лилли Стерлинг*
* 1928 — Владычица любви / *Диана Меррик Фернесс*
* 1928 — Таинственная дама / *Таня Федорова*
* 1928 — Божественная женщина / *Марианна*
* 1927 — Любовь / *[[Анна Каренина (персонаж)|Анна Каренина]]*
* 1926 — Плоть и дьявол / *Фелиция*
* 1926 — Соблазнительница / *Елена*
* 1926 — Поток / *Леонора Морено*
* 1925 — Безрадостный переулок / *Грета Рамфорт*
* 1924 — Сага о Йесте Берлинге / *Элизабет Дона*
* 1922 — Петер-бродяга / *Грета*
* 1922 — Скарлет Анджел / *Экстра*
* 1921 — Охотники за удачей / *Мэд, горничная*
* 1921 — Как не одеваться / *компаньонка*
* 1920 — Господин и госпожа Стокгольм / *Сестра Элдер*

## Әҙәбиәт
* Грета Гарбо. *Жизнь, рассказанная ею самой.* М.: Яуза-Пресс, 2013. 288 с. Серия «Уникальная биография женщины-эпохи», 7000 экз., ISBN 978-5-9955-0578-5
* Н. Я. Надеждин. *Грета Гарбо: «Кино — это жизнь».* Биографические рассказы. — 2-е изд. — М.: Майор, Осипенко, 2011. 192 с., Серия «Неформальные биографии», 2000 экз., ISBN 978-5-98551-161-1
* Софья Бенуа. *Грета Гарбо. Исповедь падшего ангела.* ООО «Издательство Алгоритм», 2013. 288 с. Серия «Женщина, покорившая мир», ISBN 978-5-4438-0198-8

## Документаль фильмографияһы
* *Грета Гарбо / Greta Garbo: A Lone Star.* Режиссёр: Стив Коул / Steve Cole. 2001. Великобритания, США. Продолжительность: 49 мин.
* *Легенды мирового кино. Грета Гарбо.* Режиссёр: Андрей Истратов, ведущий: Константин Карасик. 2005. Россия. Телеостров, ГТРК Культура. Продолжительность: 26 мин.
* *Гарбо / Garbo.* Режиссёры: Кристофер Бёрд, Кевин Браунлоу. 2005. США. Длительность: 1 час 25 минут. (Фильм создан к 100-летию со дня рождения Актрисы)
* *Грета Гарбо и Бетт Дэвис.* Из истории театра и кино. Великие актрисы. Кинодивы 30-50-х годов XX века. Режиссёр: Светлана Аронова. 2013. Россия. Продолжительность: 49 мин.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Грета Гарбо о себе  Из книги шведского журналиста Свена Бромана «Разговоры с Гарбо»
* Грета Гарбо: истоки легенды  журнал Киносценарии (1995)
*