Ҡыпсаҡ-Асҡар

**Ҡыпсаҡ-Асҡар** () — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 656 кеше.
Почта индексы — 452114, ОКАТО коды — 80202831001.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Раевка): 20 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Раевка): 20 км

## Урамдары

* 120501-се квартал ()
* 120707-се квартал ()
* 120708-се квартал ()
* Гагарин урамы ()
* Күгенәев урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Низамов урамы ()
* Күл урамы ()
* Салауат Юлаев урамы ()
* Мәктәп урамы ()

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 100 %) тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Тарихы
Ҡыпсаҡ‑Асҡар ауыл Советы үҙәге. Район үҙәгенән һәм Раевка тимер юл станцияһынан көньяҡ‑көнсығышҡа табан 20 ксаҡрым алыҫлыҡта Дим йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға 1664 йылда Нуғай даруғаһы Яйыҡ‑Ҫыбы‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә Ҡыпсаҡ улусы Асҡар ауылы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл документтарҙа XVIII быуат башында күренә , уға тиклем,1795 йылда, 42 йортта 325 кеше йәшәгәнлеге теркәлә. 1865 йылда 150 йортта — 1041 кеше. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Октябрь революцияһына тиклем 2 мәсет, 2 мәҙрәсә булған. 1924 йылда башланғыс мәктәп асыла, 1935 йылда ете йыллыҡ мәктәпкә үҙгәртелә, 1970 йылда яңы типовой урта мәктәп һалына. Халҡы: 1906 йылда — 1020 кеше; 1920 йылда — 1165 кеше; 1939 йылда — 859 кеше; 1959 йылда — 827 кеше; 1989 йылда — 772 кеше; 2002 йылда — 749 кеше; 2010 йылда — 656 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, «Әхирәттәр» башҡорт халыҡ фольклор ансамбле, китапхана, мәсет бар. Ауыл тарихы буйынса бер нисә риүәйәт бар.
Бер вариант:

Риүәйәттәрҙә ауыл 500 йыл элек һалынған боронғо ауыл икәнлеге күрһәтелә. Вафа Әхмәҙиевтың хиәйәләүе буйынса Ҡыпсаҡ ырыуы шәжәрәһенең өҙөктәре бар. «1426 йыл. Дәште-Ҡыпсаҡ — хан ингән урын. Дәште-Ҡыпсаҡ, Хорезм, Ҡыпсаҡ һәм Ҡарағай Ҡыпсаҡ — бер ҡандан булған хандар. Ҡарағай Ҡыпсаҡтан быуындар бәйләнеше өлкән Эткенәгә, унан Сураҡҡа, уның улы — Ҡарабайға, унан — Үкәшкә барып тоташа. Уның артынан беҙҙең заман менән бәйле мосолман исемдәре килә»..

## Шулай уҡ уҡығыҙ
* Тыуған яғым, мине ғәфү ит… (асыҡ хат)

### Тауҙары
Сатыртау, Сусаҡтау, Күктимер тауы, Күсембәт тауы, Эткенәй тауы

### Йылғалары
Дим, Таҡ

### Күлдәре
Аҡкүл, Кирбес күле, Йөҙболан күле, Бүреауыҙ күле

## Билдәле шәхестәре
* Абыҙгилдина Ғәшиә Баязит ҡыҙы (4.05.1910—22.12.1994), театр актёры. 1954 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1963). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1949).
* Арыҫланов Ғата Арыҫлан улы (1914—2001), театр актёры, эстрада артисы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1956).
* Дәүләтша Игесәков (1790—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
* Яхъя Килдеғолов (1790—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
* Юлдаш Рәхмәтуллин (1786—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
* Моҡай Сапҡынов (1784—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
* Сәғҙәткирәева Миңлегөл Байғужа ҡыҙы (10 май 1946 йыл) — физика‑математика фәндәре докторы (2005), профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (2006).
* Ғайса Әхмәтов (1784—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
* Әхмәтов Заҡуан Зөфәр улы (25.04.1956—10.11.2021), филолог, уҡытыусы, мәғариф һәм муниципаль органдар хеҙмәткәре. 1995—2001 йылдарҙа район]мәғариф бүлеге етәксеһе; 2004—2016 йылдарҙа район хакимиәте башлығы урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостандың мәғариф отличнигы.
* Хәйруллина Минзәлә Ғәйнетдин ҡыҙы (1961) — театр артисы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2004).

## Әҙәбиәт
* 

### Матбуғатта
* Йәшлек. 16 ғинуар 2015 Сәнғәткә ғашиҡ Гөлгөнә
* Юлдаш. 19 марта 2019 Әлшәй районы Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылы. 
* Башҡортостан ҡыҙы. 23 ноябрь 2021 «Дәүергә ауаздаш һүҙең ҡалһын…» 

### Сайтта
* 31 ғинуар 2022йылОфициальный портал Республики Башкортостан

### Видеофильмдар
* 2017 июнь 11 — Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылы юбилейы Сельское поселение Кипчак-Аскаровский сельсовет
* Миңзәлә Муллағолова. Әлшәй районы, Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылы. Йыр. Етегән-2020.
* ТОРМОШ. Әлшәй районының Кыпсаҡ-Асҡар ауылы. 27 декабрь, 2021 йыл
* Сусаҡтау ҡалҡыулығы (Башҡортостан, Кыпсаҡ-Асҡар ауылы) 28.07.2021

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан
* Кипчак-Аскарово на портале «Генеалогия и Архивы»
* 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.
* Муниципальный район Альшшеевский район РБ / Кипчак-Аскаровцы отпраздновали 255-летие села