Власов Юрий Петрович

**Власов Юрий Петрович** (5 декабрь 1935 йыл, Макеевка, Сталинск өлкәһе — 13 февраль 2021 йыл, Мәскәү) — СССР ауыр атлеты, урыҫ яҙыусыһы, Рәсәй сәйәси эшмәкәре.

СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1959). ЦСКА өсөн сығыш яһай. Тренерҙары: Евгений Николаевич Шаповалов, 1957 йылдан — Сурен Петросович Богдасаров. Ауыр ауырлыҡта сығыш яһай.

* Олимпия чемпионы (1960), олимпия уйындарының көмөш призеры (1964).
* 4 тапҡыр донъя чемпионы, (1959, 1961—1963).
* 6 тапҡыр Европа чемпионы (1959—1964; в олимпиада булмаған йылдарҙа чемпионаттар донъя чемпионаттары сигендә үткәрелә).
* 5 тапҡыр СССР чемпионы (1959—1963).
* 31 СССР рекордын ҡуя һәм 41 донъя рекорды ҡуя (1957—1967).

1960 һәм 1964 йылдарҙа Олимпия уйындарын асыу тантанаһында СССР делегацияһының байраҡ йөрөтөүсеһе.

1959 йылдан әҙәби, 1980-се йылдар уртаһынан 1996 йылға тиклем ижтимағи һәм сәйәси эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. СССР-ҙың Ауыр атлетика федерацияһын (1985—1987) һәм СССР атлетика гимнастикаһы федерацияһы (1987—1989) етәкләй. СССР-ҙың халыҡ депутаты (1989—1991), РФ Дәүләт думаһы депутаты (1993—1995).

## Биографияһы
Власов Юрий Петрович 1935 йылдың 5 декабрендә Макеевка ҡалаһында тыуа (Донецк өлкәһе). Атаһы — Пётр Парфёнович Власов (Владимиров) (1905—1953) — разведчик, журналист һәм дипломат, Ҡытай буйынса белгес. Әсәһе — Мария Даниловна Кубанда тыуған, китапхана мөдире (1905—1987).

Һарытау Суворов хәрби училищеһын (1953) һәм Мәскәү ҡалаһында Н. Е. Жуковский исемендәге хәрби-һауа инженер академияһын (1953) тамамлай (1959). Академияны тамамлағас, өлкән лейтенант дәрәжәһе ала (һөнәре — авиация радиоэлемтә буйынса инженер) .

1960—1968 йылдарҙа — ЦСКА-ла спорт буйынса инспектор. 1968 йылдың майында эштән китеү тураһында рапорт яҙа; капитан званиеһында запасҡа оҙатыла.

Мәскәүҙә 2021 йылдың 13 февралендә 86-сы йәшендә ҡапыл вафат була. Юрий Власовтың үлем сәбәбе тромб була.. Новодевичье зыяратында ерләнә.

### Спорт карьераһы
1957 йылдың яҙында Власов тәүге тапҡыр СССР рекордсмены була: рывокта (144,5 кг) һәм этәреп (183,0 кг); Алексей Медведев бер айҙан һуң үҙенең рекордын кире ҡайтара. Власов, тәүге уңышҡа СССР чемпионаттарында 3-сө урынды алып (470 килограмм), 1958 йылда өлгәшә, ә 1959 йылда ул ауыр категориялаа алдынғылыҡты яулап, ярыштарҙа 1964 йылғы Олимпия уйындарына тиклем еңелмәй.

#### 1959—1963 йылдарҙа

1960 йылдың 10 сентябрендә Римдағы Олимпия уйындарында Власов 180 кг (шул тиклем үк АҠШ-тан Джеймс Брэдфорд, һөҙөмтәлә көмөш призер була) этәрә. Суммала 537,5 кг йыя. (Брэдфорд 25 килограмға артта ҡала).

Власов этәреүҙе конкуренттарҙың барыһы ла ярышты тамамлағас башлай. Тәүге ынтылыш — 185 кг, олимпия «алтынын» ала һәм өсбәйгелә донъя рекорды ҡуя — 520 кг (элеккеһе 1955 йылдан Америка спортсыһы Пол Андерсондыҡы була). Икенсе ынтылыш — 195 килограмм һәм өсбәйгелә донъя рекорды 530 килограмм була. Өсөнсө ынтылыш — 202,5 кг (донъя рекорды); өсбәйгелә — 537,5 килограмм — донъяла рекорд ҡуя, әммә Андерсондың 1956 йылдағы ҡаҙаныштарын да — рәсми (512,5 кг) һәм рәсми булмаған (533 килограмм) — үтә.

1959 — 1963 йылдарҙа халыҡ-ара аренала Власовтың конкуренттары АҠШ спортсылары була, беренсе сиратта — Норберт Шемански. Оло йәштә булыуға ҡарамаҫтан (ул 1924 йылда тыуған) ике тапҡыр (1961, 1962) ырғымда донъя рекордтары Власовтан тартып ала һәм ике тапҡыр (1962, 1963) донъя чемпионаттарында икенсе урын яулай. 1962 йылда Шемански өсөн донъя чемпионаты бигерәк тә көсөргәнешле ярыш була, ни бары 2,5 килограммға ғына отола.

#### 1964 йылғы уйындар
Власов 1964 йылда Токиола үтәсәк Олимпия уйындарына фаворит сифатында килә. Команда буйынса иптәше Александр Жаботинский уның төп дәғүәсеһе була. А. Жаботинский март айында ырғымда донъя рекорды ҡуя (Уйындар башланыр алдынан Власов кире ҡайтара). Жаботинскийҙың ауырлығы күп була (154,4 кг), Власов 136,4 килограмм), уға күрә һөҙөмтәләр тигеҙ булған осраҡта Власов өҫтөнлөк ала.

Жимда Власов донъя рекорды ҡуя — 197,5 кг, Жаботинский 10 килограмға артта ҡала. Этәреүҙә Власов 162,5 килограмды өсөнсө ынтылышта ала, бының менән Жаботинскийға араны 5 килограмға тиклем кәметергә юл ҡуя. Көтөлмәгәндә Власов дүртенсе, өҫтәмә алымға (иҫәпкә инмәгән) бара, унда донъя рекорды ҡуя — 172,5 килограмм.

Беренсе ынтылышта Жаботинский 200 килограмм ала. «Бөтә тышҡы ҡиәфәтем менән „алтын“ өсөн көрәштән баш тартҡанымды күрһәттем, һәм хатта башланғыс ауырлыҡты кәметтем. Власов, үҙен хужа итеп тойоп, рекордтар яуларға ынтылды һәм…яңылышты» — , тип Жаботинский һуңынан ярыш барышын аңлата. Власов 205 кг, ә һуңынан - 210 кг. этәрә. Бынан һуң штангаға донъя рекордынан юғары ауырлыҡ ҡуйыла — 217,5 килограмм. Жаботинскийҙың икенсе ынтылышы уңышһыҙ була ( аҙаҡ күптәр  Жаботинский махсус рәүештә күтәрмәне, тип иҫәпләй), һәм Жаботинский үҙенең өсөнсө ынтылышта штанганы күтәреп, олимпия чемпионы була.

Япон гәзиттәренең береһе, «Рәсәйҙең иң көслө ике кешеһе — Никита Хрущёв һәм Юрий Власов — бер көн тиерлек юҡҡа сыҡты», — тип яҙа (ярыштар 18 октябрҙә, Хрущёв төшөрөлгәндән һуң 4 көн үткәс була).

#### Ҙур спорттан китеүе
Власов үҙе әйтеүенсә, матчтан ул Токиолағы уйындарҙан һуң күнекмәләрҙән баш тарта. Әммә финанс проблемалары арҡаһында 1966 йылдың көҙөндә күнекмәләр эшләй башлай. 1967 йылдың 15 апрелендә Мәскәү чемпионатында Власов үҙенең һуңғы донъя рекорды ҡуя (уның 850 һум түләнә), ә 1968 йылда рәсми рәүештә ҙур спорт менән хушлаша.

1988 йылдың февралендә Арнольд Шварценеггер Мәскәүгә килә һәм уның сәфәренең бер маҡсаты — үҙенең кумиры Юрий Власов менән осрашыу була һәм «Атлетика» спорт клубында осрашыу уҙа.

### Әҙәби эшмәкәрлеге
1959 йылдан Власов очерктар һәм хикәйәләр яҙа, ә ике йылдан ул иң яҡшы спорт тураһында конкурстың (1961 йылғы) икенсе премияһы лауреаты була. (Ойоштороусылар — «Совет спорты» гәзите редакцияһы һәм Яҙыусылар союзының Мәскәү бүлеге; тәүге премия тапшырылмай). 1962 йылғы донъя чемпионатына Власов спортсы булараҡ ҡына түгел, ә «Известия» гәзитенең махсус хәбәрсеһе булараҡ килә.

Власовтың тәүге китабы — «Үҙеңде еңеп сығыу» тип аталған хикәйәләр йыйынтығы 1964 йылда донъя күрә.

1968 йылда, армия һәм ҙур спорттан киткәндән һуң, Власов профессиональ әҙәбиәтсе булып китә. Артабанғы йылдарҙа «Белое мгновение» повесы (1972) һәм «Солёные радости» романы (1976). сыға.

Юрий Власовтың «Ҡытайҙың айырым районы. 1942—1945» (1973) китабы үҙенсәлекле урын алып тора, уны Юрий Власов атаһының псевдонимы аҫтында баҫтыра (Владимиров). Китап ете йыллыҡ архивтарҙа эш алып барыу, шаһиттарҙан һорау алыу һөҙөмтәһе булып тора (һуңынан Власов иҫкә ала), унда П. П. Власовтың көндәлектәре файҙаланыла.

Һуңынан оҙайлы тәнәфестән һуң, Власов башлыса «өҫтәлгә» яҙа. 1984 йылда «Ғәҙеллек көсө» китабы баҫылып сыға, ә 1989 йылда уның яңы, эшкәртелгән баҫмаһы сығарыла: (китапта яҙылған йылдар яҙылған: 1978—1979 һәм 1987—1989). Форма буйынса автобиография, китапта ауыр атлетика тарихына экскурс, спорт тураһында уйланыуҙар урын ала.

Власовтың артабанғы китаптарының күпселеге тарихи һәм публицистик, был ике жанр тығыҙ бәйләнә.

Власов ижадында иң монументаль әҫәренең — өс томлыҡ «Утлы тәре» китабы — жанры «тарихи тәүбә», тип билдәләнә. Власов әйтеүенсә, революция тураһындағы роман идеяһы 1959 йылда барлыҡҡа килә, шул уҡ ваҡытта ул материалдар йыя башлай. 1978 йылдан алып Власов умыртҡа бағанаһына бер нисә операция кисерә; 1983 йылда ауыр операциянан һуң ул тексҡа тотона. 1991—1992 йылдарҙа ике томлы баҫма донъя күрә, уға яҙылған материалдың яҡынса өстән бер өлөшө инмәй; 1993 йылда өс томлы баҫма сыға. Был трилогияла Власов ленинизм һәм фашизмдың тигеҙлеге тураһында һығымта яһай һәм христианлыҡты большевизмға ҡаршы ҡуя.

Власовтың 1990 йылда күп публицистик мәҡәләләр яҙа, артабан улар айырым йыйынтыҡ нәшер ителә.

### Спорт йәмәғәт эшмәкәрлеге
* 1987—1987 йылдарҙа — СССР Ауыр атлетика федерацияһы рәйесе.
* 1987—1988 — СССР атлетика гимнастикаһы федерацияһы рәйесе. СССР-ҙың Спорт һәм спорт буйынса дәүләт комитеты 1987 йылдың апрелендә атлетика гимнастикаһын спорт төрө булараҡ белдереүенән һуң атлетизм федерацияһы барлыҡҡа килә, уның рәйесе итеп Власов һайлана.

1980-се йылдар аҙағында Юрий Власов киң мәғлүмәт сараларында спортта ҡулланыуға ҡаршы сығыш яһай.

### Сәйәси эшмәкәрлеге

* 1989—1991 — СССР-ҙың халыҡ депутаты. Округ буйынса ҡабаттан һайлауҙа һайлана. Төбәк-ара депутаттар төркөмөнә инә. 1989 йылдың 31 майында СССР-ҙың халыҡ депутаттарының I съезында, КПСС-тың Дәүләт Думаһы һәм Дәүләт именлеге комитетының ҡаты тәнҡитләгән телмәр менән сығыш яһай. 1989 йылдың көҙөндә КПСС-тан сыға.

1992 йылдың 30 мартында «Куранты» тигән «Сумерки демократии» тигән мәҡәләлә Рәсәйҙә реформалар үткәреүгә һәм дәүләт етәкселәренең отставкаға китеүенә ҡаршы сығыш яһай.

* 1993—1995 йылдарҙа — РФ Дәүләт думаһы депутаты. Рәсәй христиан йәмәғәт хәрәкәтенең исемлеге (лидеры — Виктор Аксючиков), унда 3-сө Власов була, теркәлеү өсөн кәрәкле ҡултамғалар йыя алмай. Округ буйынса бойондороҡһоҙ кандидат булараҡ 24,54 % йыйып, Константин Боровик тауышынан уҙып китеп еңеүгә өлгәшә.

Власов Именлек комитетында эшләй. «Рәсәй юлы» депутаттар төркөмөнә инә. 1994 йылдың февралендә Дәүләт думаһы рәйесе вазифаһына һайлана.

* 1995 йылғы Дәүләт Думаһына һайлауҙа, 12 процент тауыш йыйып, округ буйынса Константин Боровиктан еңелә; шулай уҡ 5 % сикте үтә алмаған «Халыҡ власы» блогының исемлегенә инә.
* 1996 йылда Президент һайлауҙарында үҙенең кандидатураһын тәҡдим итә. Һайлау алды программаһындағы декларацияла: «Рәсәй дәүләтененең идеологик нигеҙе булған һәм шул уҡ ваҡытта барыһын да тоташтырыр көс — халыҡ патриотизм». Һайлауҙың беренсе туры йомғаҡтары буйынса Власов 0,20 процент тауыш йыя, унан һуң йәмәғәт һәм сәйәси эшмәкәрлектән ситләшә.

## Спорт ҡаҙаныштары

### Рәсми ярыштар

### Сығыш ваҡытындағы антропометрик мәғлүмәттәре
1962 йылға тиклем бер күнегеүҙә бер ярышта урынлаштырғанда ҡағиҙәләр пункты эшләй. Рәсми рекорд сифатында бер донъя рекорды ҡуйылды.

### Спорт ҡаҙаныштары
* Буйы — 187 сантиметр
* Иң күп ярыш ауырлығы — 136,4 килограмм (1964)

## Китаптары
* Үҙ-үҙеңде еңергә. — : «Йәш гвардия», 1964. — 270 б.
* Клоун бүлмәһе. — : «Правда», 1965. — С. 48 («Огонек Китапханаһы» серияһында)
* Белое мгновение: Хикәйәләр, повестар — : «Советская Россия», 1972. — С. 222
* Владимиров П. П. Ҡытайҙың айырым районы. 1942—1945. — М.: «Яңылыҡтар» матбуғат агентлығы, 1973. — 656 с. — 150 000 дана

:: Китап СССР-ҙа яңынан баҫылып сыға (1977). Вьетнам (1973), инглиз (1974, Һиндостан; 1975, АҠШ), япон (1975), чех (1975), немец (1976, ГДР), ҡытай (1976, Тайвань) телдәрендә баҫылып сыға.

* Тоҙло шатлыҡ. — : «Советская Россия», 1976. — 352 с.
* Көс ғәҙеллеге. — : «Йәш гвардия», 1984. — 304 б.
* Батырлыҡ формулаһы. — : «Белем», 1987. — С. 94
* Көс ғәҙеллеге. — : «Лениздат», 1989. — 608 с. — ISBN 5-289-00374-6

:: 2-се баҫма китап булып яҡынса ике тапҡырға киңәйҙе. Һуңынан китап ҡайтанан баҫыла (1995: «Фән—Мәҙәниәт—Сәнғәт», ISBN 5-88853-001-8; 2012: «Альпина паблишер», ISBN 978-5-9614-4286-1).

* Хистәр геометрияһы. — : «Әҙәбиәтселәрҙең Ленинград комитеты», 1991. — 256 с. — ISBN 5-85490-019-X
* Стужа. — 1992.
* Утлы тәре. — : «Прогресс», «Мәҙәниәт», 1993. — ISBN 5-01-003925-7 — өс китап:
** 1-се китап. «Женева» иҫәбенә. — С. 512 — ISBN 5-01-003926-5
** 2 китап. Адмирал һәләк булыуы. — С. 656 — ISBN 5-01-003927-3
** 3 китап. Элеккеләр. — 560 б. — ISBN 5-01-003928-1

:: Элегерәк 1991—1992 йылдарҙа «Яңылыҡтар» нәшриәтендә 2 том китаптары сыға.

* Ышанырға!
* Кем бал менән идара итә: 1988—1992. Сығыштар йыйынтығы. — : «Матбуғат», 1993. — 304 б. — ISBN 5-7037-0264-X
* Русь юлбашсыһыҙ. — Воронеж: Рәсәй яҙыусылар союзының Воронеж өлкәһе ойошмаһы , 1995. — 528 б. — ISBN 5-86742-027-2
* Беҙ бар һәм буласаҡбыҙ. — Воронеж: воронеж өлкә типографияһына нәшриәте, 1996. — С 718 — ISBN 5-87456-058-0
* Русская Правда.— 1999.
* Временщики (Временщики: Милли Рәсәй яҙмышы: Уның дуҫы һәм дошмандары) — : «Детектив-Пресс», 1999. — 464 с. — ISBN 5-89935-002-4

:: Һуңынан китап ҡайтанан баҫыла (2005: «Эксмо», «Алгоритм», ISBN 5-699-09970-0).

* Ҡыҙыл валеттар. — : «Алгоритм», 2005. — 360 б. — (Рәсәйҙең бөйөк атлеты) — ISBN 5-9265-0233-0
* 1993 йыл. Бөйөк еңелеү йылы. — : «Алгоритм», 2006. — 288 б. — (Иҫке гвардия) — ISBN 5-9265-0246-2
* Бөйөк передел. — : «Матбуғат ДПК», 2011. — ике томда:
** 1 том — 572 б. — ISBN 978-5-91976-010-8;
** 2 том — 432 б. — ISBN 978-5-91976-011-5.

## Наградалар
* Ленин ордены (1960)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1969)
* «Почёт Билдәһе» ордены (30.03.1965)

## Иҫкәрмәләр

## Документалистика
* 
* 
*  

## Әҙәбиәт, һылтанма
*  (недоступная ссылка — история, копия) Проверено 14 июня 2019.
* М. Л. Аптекарь. Тяжёлая атлетика. Справочник. — М.: «Физкультура и спорт», 1983. — 416 с.