open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арыҫланов Ибәтулла Йәғәфәр улы

**Ибәтулла Йәғәфәр улы Арыҫланов** ( — ) — совет партия-дәүләт эшмәкәре, юрист. Башҡортостан АССР-ының Баш суды рәйесе (1932—1935).

## Биографияһы
Арыҫланов Ибәтулла Йәғәфәр улы 1891 йылда Рәсәй империяһы Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе 2‑се Кинйәабыҙ ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы  Кинйәабыҙ ауылы) тыуған. Сығышы менән Арыҫлановтар нәҫеленән. Милләте буйынса — башҡорт.

1914—1917 йылдарҙа батша армияһында хеҙмәт итә, Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. 1918 йылдан Ҡыҙыл Армия составында Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнаша.

1920‑се йылдарҙан Башҡортостан АССР-ының Йылайыр һәм Стәрлетамаҡ кантондарында дәүләт һәм партия эшмәкәре булып тора.

1932 йылда Мәскәүҙә Юғары юридик курстарҙы тамамлай. 1932—1935 йылдарҙа Башҡортостан АССР‑ының Баш суды рәйесе вазифаһын үтәй.

1935—1937 йылдарҙа «Башнефть» тресында идарасы ярҙамсыһы булып эшләй.

1937 йылдың 27 декабрендә ҡулға алына, үлем язаһына хөкөм ителә. 1938 йылдың 10 июлендә атыла. 1956 йылдың 10 майында аҡлана.

## Ғаиләһе
Улы — Йәүҙәт Ибәтулла улы Арыҫланов (1922—1943), осоусы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Керкини (һыуһаҡлағыс)

**Керкини** () — төньяҡ Грециялағы һыуһаҡлағыс, Серре өлкәһенең төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. Грек-болгар сигенән 47 км алыҫлыҡта ята; 20 километр көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай өлкәнең баш ҡалаһы Серре урынлашҡан, көнсығышҡа табан 10 км алыҫлыҡта  ҡалаһы ята. Һыуһаҡлағыс 1932 йылда Стримонас йылғаһында һыу баҫыуҙарҙы булдырмау һәм баҫыуҙарҙы һуғарыу өсөн  төҙөлә. 1983 һәм 1987 йылдарҙа уның гидротехник эштәрен арттыралар. Уның өҫкө майҙаны 109,96 км² тәшкил итә, ә һыу йыйыу бассейны майҙаны — 11 520 км² самаһы. Һыуһаҡлағыс территорияһы Рамсар конвенцияһы биләмәһе һәм  төп орнитология территорияһы булып тора, тәбиғәтте һаҡлау Natura 2000 зоналарының селтәренә инә.

Һыуһаҡлағыс Керкини һәм Мавровуни тау массивтары араһындағы элек һаҙланған аллювиаль тигеҙлекте биләй. Һыуһаҡлағысты күбеһенсә Струма йылға туҡландыра, күлгә ҡойған уртаса һыу сығымы 65-83 м³/с тәшкил итә. Төньяҡ-көнбайышта уға Керкинитис йылғаһы һәм бер нисә ҙур булмаған шишмә ҡоя. Һыу ятҡылығында  яуым-төшөмдөң тупланма тиҙлеге йылына 1,7 миллион кубометр тәшкил итә.

Һыуһаҡлағыс районында 785 төр көпшә үҫемлектәре билдәләнә. Һыу ятҡылығының орнитофаунаһы бик бай — 300-ҙән кәм булмаған ҡош төрө (Грецияла йәшәгән 407 төрҙән), уларҙың икәүһенә, бөҙрә пеликанға (*Pelecanus crispus*) һәм бәләкәй бакланға (*Phalacrocorax pygmaeus*), бөтә ерҙә лә юғалыу хәүефе янай. Фауна шулай уҡ 28 һөтимәрҙәр төрөн, 12 төр һөйрәлеүселәрҙе, 9 төр амфибияларҙы, 8 төр умыртҡаһыҙҙарҙы, 27 төр балыҡты үҙ эсенә ала.

## Иҫкәрмәләр
Энос (тау)

**Энос** () — Грецияла Кефалиния утрауының иң бейек тау түбәһе. Бейеклеге 1627 м тәшкил итә.

Тау теҙмәһенең күп өлөшө милли парктың хоҡуҡи статусына эйә. Утрауҙа ғына түгел, бөтә архипелагта ла иң ҙур булған Энос тауының бейеклеге 1600 метрҙан ашып китә. Энос битләүҙәре кефалиния пихтаһы Abies cephalonica һәм Греция өсөн уникаль булған үҙенсәлекле ҡара ҡарағай менән ҡапланған Pinus nigra (ҡарағай урмандары 700 м 1200 м тиклем араһындағы бейеклектәрҙә осрай). Тауҙы ҡаплаған ошо ҡарағайҙар арҡаһында Энос битләүҙәре алыҫтан ҡара тиерлек күренә. Сыуаҡ көндәрҙә панорама Пелопоннес һәм Этолия көнбайышына һәм Закинф, Лефкас, Итака утрауҙарына булған күренештәрҙе үҙ эсенән ала. Туристик инфраструктура юҡ. Энос түбәһендә ҡасандыр Зевс Эониссий ғибәҙәтханаһы торған, хәҙер унда утрауҙың метеостанцияһы һәм радиовышкаһы урынлашҡан.

## Иҫкәрмәләр
Хәсән Туфан

**Хәсән Туфан** (27 ноябрь (9 декабрь) 1900 йыл — 10 июнь 1981 йыл) — шағир. 1914—1918 йылдарҙа Өфөләге «Ғәлиә» мәҙрәсәһе шәкерте. Айырым әҫәрҙәрендә Башҡортостандың үткәненә һәм бөгөнгөһөнә дан йырлана. РСФСР Яҙыусылар союзының 1958 йылда Өфөлә үткән Ойоштороу комитеты пленумында, Башҡортостан яҙыусыларының 4—6-сы съездарында ҡатнашыусы. Татар АССР-ының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1965). Сәйәси золом ҡорбаны.

## Биографияһы
Хәсән Туфан 1900 йылдың 27 ноябрендә (яңы стиль менән 9 декабрҙә) Ҡазан губернаһы Чистай өйәҙе Аҡсубай улусы Иҫке Кәрмәт ауылында крәҫтиән ғаиләһендә унынсы бала булып тыуа. 1905 йылғы революциянан һуң Иҫке Кәрмәттә мәктәп асыла. Хәсән, был мәктәпкә йөрөү менән бергә, күрше сыуаш ауылындағы мәктәптә бер йыл русса ла уҡый.

1914 йылдың яҙында Хәсән Тобол губернаһының Ахман ауылында яңы ер участкаһы алған ағалары янына китә һәм улар менән бергә ер аҫтында баҡыр колчеданы сығарыу эшенә тотона. Шул уҡ йылды ағалары уны Өфөләге «Ғәлиә» мәҙрәсәһенә уҡырға ебәрә.

Унда ике йыл уҡығандан һуң, буласаҡ шағир, уҡыуын дауам итеү өсөн аҡса табырға тип, Уралдағы Лысьва заводына эшкә инә.

1918-1923 йылдарҙа Урал һәм Себер мәктәптәрендә уҡыта, үҙаллы рәүештә белемен тәрәнәйтә.

1924 йылда Хәсән Туфан Ҡазанға килә һәм шунда төпләнеп ҡала. Башта Бишбалта биҫтәһендә балалар уҡыта, һуңынан «Совет әҙәбиәте» журналы редакцияһында, радиокомитетта эшләй.

Шағир бында Һаҙый Таҡташ, Ғәҙел Ҡотой, Муса Йәлил, Ғәлимйән Ниғмәти кеүек яҡын дуҫтар таба, үҙенең оло мәхәббәте — актриса Луиза (Ғәйникамал) Сәлиғәскәрованы осрата һәм уның менән тормош ҡора.

Ил күләмендә барған репрессия афаты Х. Туфанды ла ситләп үтмәй: 1940 йылда уны ғәйепһеҙгә ҡулға алалар һәм Ҡазан төрмәһенә ябалар. Уны, «халыҡ дошманы» тип ғәйепләп, атырға хөкөм итәләр, ләкин бер аҙҙан был ҡарарҙы ун йыл төрмә менән алыштыралар.
Һуңыраҡ уны Себергә һөргөнгә ебәрәләр. Ҡазанға ҡайтырға 1956 йылда СССР-ҙың Генераль прокуратураһы тарафынан тулыһынса аҡланғандан һуң ғына рөхсәт итәләр.

1981 йылдың 10 июнендә шағир вафат була.

## Ижади эше
1924 йылда «Кызыл Татарстан» гәзитендә X. Туфандың беренсе шиғыры баҫыла. Шунан һуң ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә ул татар поэзияһына рухи байлыҡ яғынан да, форма өлкәһендә лә яңылыҡ алып килгән үҙенсәлекле шағир булып таныла.

Артабанғы осорҙа уның поэзияһы яңы юғарылыҡҡа күтәрелә. Был йылдарҙа яҙған шиғырҙарында («Алға барышлай», «Иртәләр етһә», «Гөлдәр инде япраҡ яралар», «Үҙеңә бүләк итәһе ине», «Сәскә һибелә елдә», «Ағыла ла болот ағыла», «Һиңә», «Ромашкалар», «Тамсылар нимә ти», «Турғай нишләп өндәшмәй», «Әйткән инең», «Ҡайҙа шулай ашығаһың, йөрәк», «Һүҙ ҡушаһы килә талдарға» һ. б.) уның ижады тәрән лирик моңға һәм фәлсәфәүи көйгә байый.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* 1966 йылда Хәсән Туфанға «Һайланма әҫәрҙәр»е өсөн Татар АССР-ының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы бирелә.

## Һылтанмалар
* Хәсән Туфан мәҙрәсәлә уҡыһа ла ниндәй маҡсат менән дәһри булған?

## Иҫкәрмәләр
Балҡан тауҙары

**Балҡан тауҙары** (**Ста́ра-Планина́**, , , , , ) — Болгарияны икегә бүлеп көнсығыштан көнбайышҡа табан һуҙылған ҙур тау системаһы, уның көнбайыштағы дауам өлөшө хәҙерге Сербия биләмәләренә сыға.

Һырт булып һуҙылған Балҡан тауҙары илде икегә — Төньяҡ һәм Көньяҡ Болгарияға бүлә. Болгар тарихи терминологияһына ярашлы, Стара-Планина *Мёзия*ны (Төньяҡ Болгарияны) Балҡан ярымутрауының көнсығышындағы тарихи һәм географик өлкә Фракиянан һәм икенсе шундай уҡ тарихи һәм географик өлкә *Македония*нан айырып тора. Тауҙар һырты оҙонлоҡҡа яҡынса 555 километрға һуҙыла, уларҙың иң бейек нөктәһе (Ботев тауы) — 2376 метр.

Балҡан тау һырты Тимер ҡапҡалар янында Дунай йылғаһы менән «киҫелгән» Көньяҡ Карпат тауҙарының тәбиғи дауамы булып тора. «Балҡан ярымутрауы» һәм «Балҡандар» географик атамалары (топонимдары) нәҡ ошо тауҙар системаһының исеменән алынған. Был тау иле биләмәһе уҙған быуаттың 70-се йылдары аҙағынан совет һәм болгар географтары тарафынан СССР Фәндәр Академияһының География институты директоры Иннокентий Петрович Герасимов һәм Болгария Фәндәр Академияһының География институты директоры Ж. С. Гылыбов етәкселек иткән берлектәге проект буйынса өйрәнелә. Улар Стара-Планина һәм Кавказ территорияһын сағыштырып тикшерә.

## Геология
Стара-Планина башлыса кристалл хәлгә килгән тау тоҡомдары — палеозой һәм докембрий дәүерҙәренә ҡараған һәүерташ ( һәм граниттарҙан, шулай уҡ мезозой дәүеренән килгән эзбизташ, ҡомташ, карст, төрлө таш, ҡырсын, балсыҡ ҡатнашып ҡатҡан тау тоҡомо — конгломераттарҙан тора. Балҡан тауҙары тигеҙләнгән түбәле һәм бер-береһенә параллель һуҙылған һырттарҙан хасил.

## Төп артылыштар һәм үткәүелдәр

* Петрохан артылышы
* Исҡыр йылғаһы тарлауығы
* Чурек үткәүеле
* Шипка артылышы
* Республика үткәүеле
* Вырбицкий артылышы.

## Рельефы
Балҡан тауҙарының сағыштырмаса һөҙәк булған төньяҡ битләүҙәре аҡрынлап тау итәктәренә (Балҡан алдына) күсә һәм Түбәнге Дунай уйһыулығына тоташа; тауҙарҙың көньяҡ биттәре башлыса текә.

## Гидрография
Стара-Планина буйҙарының көнбайышында Дунайҙың уң ҡушылдығы булған Искыр һәм көнсығышында Ҡара диңгеҙгә ҡойоусы Луда-Камчия йылғалары үҙәндәре йәйрәп ята. 

Бында шулай уҡ Тимок, Лом, Огоста, Вит һәм Осым йылғалары ағып сыға, улар һыуҙарын төньяҡҡа, Дунайға алып бара.

## Тарихы

«Стара-Планина» атамаһы тәүге тапҡыр 1533 йылда теркәлгән. Стара-Планинаның төньяҡ битләүҙәре Болгар милли азатлыҡ хәрәкәте осорона ҡараған тарихи ҡомартҡыларға бай. Улар араһында 1877—1878 йылғы рус-төрөк һуғышы барышында Шипка артылышын обороналау хөрмәтенә ҡуйылған Азатлыҡ һәйкәле иң билдәлеһе. Бында ойошторолған «Стенето» милли паркы шулай уҡ маҡсатлы иғтибарға лайыҡ.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Горы Стара-Планина
* Стара-Планина 
* Галерея фотографий Стара-Планины 
* Большая коллекция фотографий из Стара-Планины
Апрель тезистары

**«Апрель тезистары»** — Февраль революцияһынан һуң Рәсәй большевиктарының эш программаһы, 1917 йылдың апрелендә Петроградҡа ҡайтҡандан һуң, В. И. Лениндың власты тартып алыу юлы менән буржуаз-демократик революцияны социалистик революция итеп үҫтереү планы. Тезистар тексы большевистик «Правда» гәзитендә 1917 йылдың  апрелендә баҫылып сыға.

## Йөкмәткеһе
«Апрель тезистары» 10 положениенан тора:

# Һуғышты ҡаты тәнҡитләү, «революцион оборонасылыҡтан» ҡырҡа баш тартыу;
# Революцияның «буржуаз-либераль» баҫҡысы тамамланды, артабан «социалистик» баҫҡысҡа күсергә кәрәк, уның барышында власть пролетариат һәм үтә фәҡир крәҫтиәндәр ҡулына күсергә тейеш;
# «Ваҡытлы хөкүмәткә бер ниндәй ярҙам күрһәтмәҫкә»;
# Ваҡ буржуаз оппортунистик элементтар блогына ҡаршы тороу менән бергә бөтә дәүләт власының эшсе депутаттары Советтарына күсеүе зарурлығы тураһындағы лозунгты алға һөрөргә;
# Парламент республикаһы түгел, ә бөтә ил буйлап, аҫтан өҫкә тиклем эшсе, батрак һәм крәҫтиән депутаттары Советтары республикаһын урынлаштырырға, полицияны, армияны һәм бюрократик аппаратты бөтөрөргә һәм даими армияны бөтә халыҡтың ҡоралланыуына алмаштырырға;
# Аграр реформа — бөтә алпауыт ерҙәрен конфискацияларға һәм илдәге бөтә ерҙәрҙе национализацияларға;
# Банк реформаһы — илдең бөтә банктарын эшсе депутаттар контроленә буйһонған бер дөйөм милли банкҡа ҡушырға;
# Советтар ижтимағи етештереүгә һәм продуктыларҙы бүлеүгә контролде тормошҡа ашырырға тейеш;
# РСДРП(б)-ның «партия бурыстары» (атаманы *Коммунистар партияһына *алмаштырыуҙы ла индереп);
# «Интернационалдың яңырыуы».

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Апрельские тезисы В. И. Ленина / Гимпельсон Е. Г. //&#x20;Ангола — Барзас. — М. : Советская энциклопедия, 1970. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 2).

## Әҙәбиәт

* «О тезисах Ленина и о том, почему бред бывает подчас интересен» — полемическая статья Г. В. Плеханова
Вулиагмени

**Вулиагмени** () — Грециялағы тоҙло күл, Аттикалағы Көнсығыш Аттикала Вари-Вула-Вулиагмени общинаһына ингән шул уҡ исемле бәләкәй ҡала янында урынлашҡан. 50 һәм 100 метрға тиклем тәрәнлектәге минераль һыуҙар күлгә инә, минераль һыуҙың температураһы 22 алып 29° C тиклем тәшкил итә. Күл шулай уҡ 17 метр тәрәнлектәге сөсө һыу сығанаҡтары менән туҡлана. Күл ер аҫты мәмерйәһе һәм диңгеҙ менән бәйле. Күл диңгеҙҙән алыҫ түгел Имитос тауының көньяҡ өлөшөндә ята. Күлдең формаһы оҙонса түңәрәк, оҙонлоғо 260 м, киңлеге 145 метр, майҙаны 1,59 гектар. Һыу өҫтө диңгеҙ өҫтөнән ярты метрға юғары. Һаҡлана торған участкаларҙың Натура 2000 селтәренә инә.

Күл яҡынса 2000 йыл ҙур эрозия һәм тектоник әүҙемлек арҡаһында ер аҫты мәмерйәһенең йыйылмаһы емерелеүенән барлыҡҡа килә. Күлдең сағыштырмаса йәш булыуы арҡаһында Павсанияға тиклем ул боронғо бер ниндәй ҙә сығанаҡтарҙа телгә алынмай. Мәмерйә был төбәк өсөн хас эзбизле ҡаяларҙа барлыҡҡа килә. Күл менән бәйле мәмерйә системаһы 3123 м тиклем тикшерелгән. Мәмерйәлә 14 тоннель бар, уларҙа сталагмиттар табылған. Күл төбө көкөрт берләшмәһенә бай булған ылымыҡлы ерлектән тора. Күлдең һыуында минералдарҙың һәм калий, натрий, литий, аммоний, кальций, тимер, хлор, йод кеүек микроэлементтарҙың миҡдары юғары. Күлдең һыуы ревматик ауырыуҙарға спорт йәрәхәттәрендә, нервы системаһы ауырыуҙарына, дерматоз һәм гинекология ауырыуҙарына ҡаршы ҡулланыла. Күлдә һыу инеү түләүле.

1980 йылда күлдә яңы төр, актиний табыла: , урындағы эндемик. Шулай уҡ күлдә башҡа ике умыртҡаһыҙҙар төрө табылған: *Abra segmentum* (Récluz, 1843) һәм *glaucum Cerastoderma*. Һуңғы төрө күлдә һыуҙы микробтарҙан таҙартыуға булышлыҡ итә. Шулай уҡ күлдә Garra rufa балығы йәшәй.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

*
Мөһәжир

**Мөһәжир** ( — «Һижрәт ҡылған кеше») — Мөхәммәт Пәйғәмбәр (саллә-лләһү ғәләйһи үә сәлләм) ваҡытында миләди 622 йылда Мәккәнән Мәҙинәгә күсенгән — һижрәт ҡылған кеше. Ансарҙар менән мөһәжирҙәр мосолман өммәтенең төп көсөн тәшкил иткән.

## Тарихы
Тәүге мөһәжирҙәр миләди 615 йылда Мәккәнән Эфиопияға (Хәбәшстанға) күсенгәндәр. Улар араһында 83 ир-ат булған.

622 йылда мәккәләрҙең ҡыйырһытыуына сыҙай алмай йөҙләгән ир-ат ғаиләләре менән Мәккәнән сығып киткән һәм Мәҙинәгә барып, ансарҙарҙа йәшәп, шунда төпләнгән. Мөһәжирҙәрҙең күбеһе дине хаҡына туғанлыҡты өҙгән, өйҙәрен, мал-мөлкәтен ҡалдырып киткән.

Тәү мәл уларҙың күбеһе фәҡирлек кисерә. Бәнү Нәдир ырыуын хаслыҡтары өсөн ҡыуып сығарғас, уларҙың йорттары һәм ерҙәре мөһәжирҙәргә бирелгән.

Хәлифә Ғүмәр ибн әл-Хәттаб ансарҙарға башҡаларға ҡарағанда күберәк хеҙмәт хаҡы билдәләгән Мөһәжирҙәргә уларға ҡарағанда юғарыраҡ түләнгән.

Барлыҡ Хаҡ Хәлифәләр һәм ул урынға ынтылыусылар шулай уҡ мөһәжирҙәрҙән булған. Үмәйәләр һәм Ғаббасиҙар шулай уҡ мөһәжир тоҡомдары булған.

Мөһәжирҙәр Бәҙер, Үхүд, Хүнәйнә һәм башҡа урындарҙағы яуҙарҙа ҡаһармандарса һуғышҡан. Бәҙер һуғышында 70-ләп мөһәжир ҡатнашҡан.

Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең вафатынан һуң мөһәжирҙәр һәм ансарҙар тышҡы дошмандар менән һуғышта ҡатнашҡандар.

## Ҡөрьәндә

## Мөһәжирлек

Мөһәжирҙәр тип шулай уҡ динен һаҡлар өсөн икенсе илдәргә күсенгән мосолмандарҙы атайҙар.

## Һижрәтте ойошторған шәхес

* **Мәҙинә ҡалаһы. Пәйғәмбәр мәсете. Был мәсет ихатаһы эсендә [[Мөхәммәт (Пәйғәмбәр)|Мөхәммәт Пәйғәмбәр]]ҙең һәм яҡындарының ҡәберҙәре. «Йәшел көмбәҙ» кәшәнәһе күренә**

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 

* 
* 
*
Эпидавралағы театр

**Эпидавралағы театр** () — иң яҡшы һаҡланып килгән боронғо, шул уҡ ваҡытта ғәмәлдә булған һәм иҫ киткес акустикаһы һәм эстетикаһы менән айырылып торған грек театры,. Асклепион янындағы Эпидаврала, бәләкәй Лигурион ҡалаһынан алыҫ түгел ерҙә урынлашҡан.

## Тарихы
Антик һәм боронғо грек театры беҙҙең эраға тиклем 340 һәм 330 йылдар араһында төҙөлгән. Павсаний яҙмалары буйынса архитекторы Аргос ҡалаһынан Кесе Поликлет булған. Театр Эпидавралағы асклепион бай ҡатламдарына күңел асыу өсөн төҙөлгән — пациенттарҙың психик һәм физик һаулығына ыңғай йоғонто яһай тип иҫәпләнгән. Боронғо театр 15000-дән ашыу тамашасыны һыйҙыра һәм ике өлөшкә бүленә. 21 рәте ябай кешеләр өсөн, ә аҫҡы 34 рәт дин әһелдәре һәм хакимдар өсөн була.

Боронғо театр ҡаҙыу эштәренән һуң асыла, уны Афина археологик йәмғиәте эгидаһы аҫтында 1870—1926 йылдар осоронда археолог Кавадиас Панагис үткәрә (),

Бер нисә йыл үткәс, археологик эштәрҙән һуң, 1938 йылда театр тәүге спектаклде ҡабул итә. Был ҡуйылыш Софоклдың «Электра» трагедияһы була, төп ролдәрҙе Катин Паксино һәм Елени Пападаки уйнай. Сығыштар Икенсе донъя һуғышы башланыу менән туҡтала. 1950 йылдар башында, күберәк тамашасылар ҡабул итеү маҡсатында, реставрация эштәре үткәрелә һәм 1955 йылдан алып Эпидаврала, һәр йәй боронғо театр сәхнәһендә ҡуйылыштарҙы күрһәткән театр фестивале уҙа. Эпидавралағы фестиваль сиктәрендә ҡайһы бер бөйөк сит ил һәм грек артистары ҡатнаша, шул иҫәптән билдәле грек опера йырсыһы Мария Каллас та була.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

*  (инг.)
Теопетра

**Теопетра** — Метеорҙарҙағы мәмерйә, Грецияның Фессалия өлкәһендәге Трикала округында урынлашҡан. Ҙур фәнни ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра, шулай уҡ уның менән бихисап легендалар һәм хөрәфәттәр бәйле.

Каламбака ҡалаһы һәм Кастраки ауылы янында урынлашҡан Метеораның үҙенең ҡаялары ЮНЕСКО тарафынан Бөтә донъя мираҫының. объекты булып танылған. Метеораның мәмерйәләре йәмәғәтселек өсөн ябылған. Бер ҡаяла ҙур булмаған мәмерйә бар, ул Теопетра тип атала. 2010 йылдың 22 октябренән Теопетраға инеү килеүселәр өсөн асыла.

## Мәмерйәне тикшереү
Грек археологтары унда 25 йыл рәттән ҡаҙыу эштәре алып бара. Мәмерйәлә табылған диатом ылымыҡтары палео-климатты баһаларға һәм һуңғы боҙлоҡ дәүеренең климат үҙгәрештәрен анализларға мөмкинлек бирә.

2010 йылдың 23 мартында Грецияның мәҙәниәт һәм туризм министрлығы яһалма стена табышы тураһында хәбәр итә, стенаның йәше яҡынса 23 мең йыл элекке тип баһалана, йәғни ул палеолит дәүеренә ҡарай, һәм, бәлки, был Греция ла ғына түгел, ә донъяла берҙән-бер яһалма ҡоролма тип иҫәпләнә. Мәмерйәгә инеү урынын өстән ике өлөшкә сикләгән яһалма стенаның датаһын билдәләү, оптик дата билдәләү ысулы менән үтәлә. Стенаның абсолют йәше һуңғы боҙлоҡ осоро менән тап килә. Был факт стенаны мәмерйәлә йәшәүселәр һалҡындарҙан һаҡланыу өсөн төҙөгәнлеген раҫлай.

Б. э. тиклем 7500-7000 йылдар тирәһендәге Теопетра мәмерйәһендә ике мезолитик йәшәүселәрҙең K1c митохондриаль галлотөркөмө билдәләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Theopetra Cave inhabited by humans 130,000 years ago
Греция халҡы

**Греция халҡы** мәҡәләһе Грецияла демографик хәл тураһында мәғлүмәт бирә. Ул халыҡ тығыҙлығын, милли составын, мәҙәнилеген, халҡының сәләмәтлеген, иҡтисади хәлен, дини конфессияларын һ. б. һүрәтләй.

Материк Грецияның хәҙерге эллин этносы Сәлжүк дәүләтенең мосолман йоғонтоһо аҫтында барлыҡҡа килә, Сәлжүктәр XV быуатта Греция биләмәһенә арнауттарҙы күсерә (ул ваҡытта улар Греция халҡының күпселек өлөшөн тәшкил итә). Был ваҡытта православие ҡабул иткән арнауттар, бигерәк тә гректарға мәҙәни планда яҡын була. Бер ни тиклем албандарҙың, һуңыраҡ төрөктәрҙең иммиграцияһына гректарҙың, урындағы идара башлыҡтары тарафынан ҡотҡо һалына, улар ҡыҫҡа ваҡыт эсендә һуғыштан һуң эпидимияларға дусар булған һәм бөлгөнлөккә төшкән төбәктәрҙең иҡтисадын тергеҙеү маҡсатында алдбандарҙың иммграцияһын файҙаланырға ынтыла. Арнауттарҙың Грецияла күплегенә бәйле айырым этнографтар, ысын мәғәнәһендә гректар — боронғо гректарҙың вариҫтары — Византия империяһы бөлгөнлөккә төшкән осорҙа юҡ ителә, ә хәҙерге гректар йәнәһе урта быуат албандарҙан барлыҡҡа килгән тип яңылыш хәбәр итә. Ғосман Империяһы Балкан ярымутаруҙарына баҫҡынсылыҡты дауам итә, XIX быуатта ғосман халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре буйынса Греция халҡының дүрттән бер өлөшөн гректар, шул уҡ кимәлдә арнауттар һәм мосолман албандар, яртыһынан әҙерәген төрөктәр, болғарҙар, македондар, йәһүдтәр һәм әрмәндәр биләй. 

2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата «Евростат» ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса Грецияла 11 295 002 кеше йәшәй, был күрһәткес буйынса Греция донъяла 74-се урында тора. Һуңғы тапҡыр халыҡ иҫәбен алыу Грецияла 2011 йылда үтә. 

## Греция халҡы

### Халыҡтың йәш структураһы (2008)

* 0-14 йәш — 14,3 %
* 15-64 йәш — 66,6 %
* 65 йәштән өлкәндәр — 19,1 %

Уртаса йәш 41,5 йәш. Ирҙәр — 40,4 йәш, ҡатын- ҡыҙ — 42,6 йәш

### Халыҡ артымы (2008)
2008 йылда — 0,146 % — .

* Тыуым — 1000 кешегә 9,54;
* Үлем — 1000 кешегә 10,42;
* 1 ҡатынға 1,36 бала

### Бала үлеме күрһәткестәре (2008)

* 1000 тыуған балаға 5,25;
* малайҙар — 1000 тыуған малайға 5,77;
* ҡыҙҙар — 1000 тыуған ҡыҙға 4,7;

### Ғүмер оҙонлоғо (2008)

* Дөйөм — 79,52 йәш
* Ирҙәр — 76,98 йәш
* Ҡатын-ҡыҙҙар — 82,21 йәш

### Этник төркөмдәр (2001)

### Халыҡтың грамоталылығы (2001 йылға)

* дөйөм — 96 %
* ирҙәр — 97,8 %
* ҡатын- ҡыҙҙар — 94,2 процент

## Дине
Бөтә дини конфессиялар араһында Грецияла Эллада православие сиркәүе өҫтөнлөк итә, ә православие Грецияның Конституцияһы буйынса хакимлыҡ иткән дин тип таныла. Һуңғы ваҡытта бөтә граждандар өсөн дин тотоу ирке гарантиялана.

Грек милли статистика хеҙмәте граждандарҙың дини сығышы буйынса рәсми статистика алып бармай, әммә Дәүләт департаменты күрһәткестәре буйынса 98 % граждандар үҙҙәрен берҙәй православие динендә тип таный. Евростат социологик тикшеренеүҙәр мәғлүмәттәре буйынса 2005 йылда 81 % гректар аллаға ышаныуҙарын белдерә, был Мальта һәм Кипрҙан ҡала, Европа союзы илдәре араһында өсөнсө күрһәткес була. 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* http://www.census.gov/ipc/www/idb/ranks.html
* https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gr.html#People
Мария Полидури

**Мария Полидури** (; 1 апрель 1902 йыл, Каламата — 30 апрель 1930 йыл, Афина) — грек шағиры.

## Биографияһы
Иртә йәштә етем ҡала, мохтажлыҡ менән тулы тормош кисерә. Афина университетында уҡый, шул уҡ университетта уҡыған, артабан «*грек әҙәбиәтенең уникаль шәхесе*» булып киткән йәш шағир Костас Кариотакис менән таныша. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә уларҙың танышлығы көслө, әммә бәхетһеҙ мөхәббәткә әүерелә, был Мария Полидуриның тормошона һәм ижадына ныҡ йоғонто яһай.

1927 йылда Парижда саҡта туберкулёз менән ауырып китә. Костас Кариотакис үҙенә үҙе ҡул һалғандан һуң, сәләмәтлеге торошо ҡырҡа насарая. Йәшәү өсөн кәрәк-яраҡһыҙ, аҡсаһыҙ ҡалып, 1930 йылдың апрелендә шағир 28 йәшендә туберкулездан вафат була.

## Ижады
14 йәшенән яҙа башлай һәм тәүге «Әсәй» шиғыры «Ғаилә йондоҙо» журналында баҫылып сыға. Бер йылдан һуң беренсе «Аҡсәскәләр» йыйынтығын тамамлай, уныһы бер ҡасан да тулыһынса баҫтырылмай. Ул йыйынтығынан һуң «Τρίλλιες που σβύνουν» «Замирающие трели» (1928) һәм «Ηχώ στο Χάος» «Эхо в хаосе» (1929) йыйынтыҡтары килә. Бөтә әҫәрҙәре 1961 йылда.яҙыусы Лили Зографу тарафынан йыйып алына һәм «Яуап бирәм» китабында баҫтырып сығарыла. 

Полидури Мария шиғриәтенең төп мотивтары булып мөхәббәт һәм үлем тора. Шиғри юлдарында яҙмыш менән риза булмау, донъянан бик иртә китергә теләмәү һәм йәшәү өсөн ҙур теләк күҙәтелә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Μαρία Πολυδούρη
Белорет заводы

**Белорет заводы** — Ырымбур губернаһының Верхнеурал өйәҙендә, Верхнеуральскиҙан 60 саҡрым көнбайышҡа табан, Ағиҙел йылғаһы буйында, Нура йылғаһы тамағына яҡын, 1628 фут абсолют бейеклектә, 53°58' төньяҡ киңлектә һәм 53°49' көнсығыш оҙонлоҡта урынлашҡан суйын иретеү һәм тимер эшләү заводы.

Твердышев һәм Мясников тарафынан Бала Ҡатай улусы башҡорттарынан һатып алынған ерҙә 1762 йылда нигеҙ һалынған, хәҙер Тирлән заводы менән бергә Белорет заводтары йәмғиәтенә ҡарай. Заводҡа бирелгән башҡорт аҫаба дайсалары 170041 дисәтинә, шуның 152020 дисәтинәһе ҡарағай, пихта, шыршы һәм һирәгерәк уҫаҡ һәм ҡайындан торған урман. Таулы ер; үҙәндәре уңдырышлы һәм балсыҡлы тупраҡлы. Рудниктары заводтан 90 саҡрым алыҫлыҡта һәм Урал йылғаһы аръяғында, Ҡырғыҙ далаларында, Атач тауында урынлашҡан. Домнала иретеү, металл ҡойоу, тимер эшләү һәм сым етештереү производствоһы. Унда 20 һыу менән хәрәкәтләндереү тәгәрмәсе, 6 турбина, 6 пар машинаһы һәм локомобиль (көстәрҙең дөйөм иҫәбе 1232) бар. 1888 йылда 728453 бот суйын иретелгән, 419906 бот тимер һәм 11081 бот тимер изделиелары эшләнгән.

## Инфраструктураһы
Белорет тау округына ингән. 1767 йылда эшләй башлаған, домна мейесе, 14 сүкеү машинаһы булған. XVIII быуат аҙағында завод ҡарамағында 2 домна мейесе, 10 горн, 13 сүкеп йәйеү, якорь, йәйпәкләү һәм киҫеү сүкештәре булған инде. 1894 йылда мартен производствоһы индерелә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Белорет металлургия комбинаты

## Әҙәбиәт
* (рус.)
* З. И. Гудкова, А. И. Лебедев Белорецкий завод
Йоргос Даларас

**Йоргос (Георгиос) Даларас** (, МФА: [ˈʝɔɾɣɔs daˈlaɾas], 29 сентябрь 1949 йыл, Пирей) — грек музыканты, композитор, йырсы.

## Биографияһы
Музыкант ғаиләһендә тыуып үҫә. Атаһы — Лукас Даларас — рембетика жанрында төп музыканттарҙың береһе. Йоргос Даларас «Сту Стелаки» клубында бузукила уйнап, атаһының тәүге йырын яҙҙыра. 1967 йылда яҙҙырылған «Προσμονή» трегы йәш йырсыға профессиональ сәхнәгә сығыу өсөн пропуск була — тиҙҙән ул Афинала клуб хужаһы Мацас Макис менән контракт төҙөй. Бер йылдан Даларас Манос Лоизос һәм Йоргос Мицакис менән эшләй, шулай уҡ үҙенең тәүге альбомын яҙҙыра.

Даларастың карьераһының үҫеше 1974 йылда башлана, йырсы МикисТеодоракистың йырҙарын башҡара, һәм рембетика музыканттары менән тығыҙ бәйләнештә эшләй башлай, улар менән бергә был жанрҙың 50 йыллығына арналған проекттар өҫтөндә эшләй. 1983 йылда Афинала олимпия стадионындағы һәм Орфей театрындағы концерттары ҙур уңышҡа эйә була — 100 меңдән ашыу билет һатыла.

Йоргос Даларас 1980 йылдар башында, Парижда Олимпия концерт-холл сәхнәһендә, Брюсселдә европа фестивалендә, Мәскәүҙә йәштәр фестивалендә сығыш яһап (1985), донъяла дан ҡаҙана. 1981-1982 йылдарҙың ҡышында режиссёр Пантелис Вулгарис ҡуйған «Super Star» ҡуйылышы үтә, унда шулай уҡ Гликерий һәм Маргарита Зорбала ҡатнаша. Даларастың репертуарында күберәк халыҡ йырҙары һәм ижтимағи-сәйәси тематикалы йырҙар була. Бигерәк тә уның кипр мәсьәләһендә ҡатнашыуы мөһим була.

1994—1995 йылдарҙа Даларас Аттик Одеон Геродта һәм Афина «Мегарон» концерт холлында, Лондон стадионы Уэмблдә һәм Чикаго сәхнәһендә МикисТеодоракисҡа арналған ҙур концерттарҙа ҡатнаша.

Йоргос Даларас менән хеҙмәттәшлек иткән музыканттар араһында грек рембетик музыканттары ғына түгел, атап әйткәндә, Протопсалти Алкистис, шулай уҡ сит ил йондоҙҙары, мәҫәлән, Пако де Лусия, Эл Ди Меола, Ариэль Рамирес, Апостолис Антимос, Брюс Спрингстин, Питер Гэбриэл, Горан Бреговичтар ҙа бар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* 
* Официальная страница 
* GEORGE DALARAS UNOFFICIAL
Никос Кундурос

**Никос Кундурос** (; 15 декабрь, 1926, Айос-Николаос, Крит утрауы, Греция — 22 февраль 2017, Афина, Греция) — грек режиссёры, сценарист, продюсер, рәссам һәм монтажлаусы.

## Биографияһы
Критта тыуа. Сәнғәтте өйрәнә. Кинола 1954 йылдан алып эшләй («*Волшебный город*»). Дәүләт түңкәрелешенән һуң, власҡа ҡара полковниктар килгәс, башта Макронисос концентрацион лагерына эләгә, ә бер аҙ ваҡыт үткәс, Италияға күсеп китә. Демократия тергеҙелгәндән һуң тыуған иленә әйләнеп ҡайта.

## Фильмографияһы

### Режиссер

*  — Волшебный город / Μαγική πόλη
*  — Дракон / Ο δράκος
*  — Подпольщики / Οι παράνομοι
*  — Река / Το ποτάμι
*  — Молодые Афродиты / Μικρές Αφροδίτες
*  — Лицо медузы / Το πρόσωπο της Μέδουσας
*  — Песни огня / Τραγούδια της φωτιάς
*  — 1922 / 1922
*  — Бордель / Μπορντέλο
*  — Байрон, баллада для демона / Μπάυρον: Μπαλλάντα για ένα δαίμονα
*  — Фотограф / Οι φωτογράφοι (по мотивам «Антигоны» Софокла)

### Сценарист

*  — Подпольщики / Οι παράνομοι
*  — Река / Το ποτάμι
*  — Лицо медузы / Το πρόσωπο της Μέδουσας
*  — Песни огня / Τραγούδια της φωτιάς
*  — 1922 / 1922
*  — Бордель / Μπορντέλο
*  — Байрон, баллада для демона / Μπάυρον: Μπαλλάντα για ένα δαίμονα
*  — Фотограф / Οι φωτογράφοι

### Продюсер

*  — Волшебный город / Μαγική πόλη
*  — Молодые Афродиты / Μικρές Αφροδίτες
*  — Лицо медузы / Το πρόσωπο της Μέδουσας
*  — Песни огня / Τραγούδια της φωτιάς

### Рәссам

*  — Подпольщики / Οι παράνομοι
*  — Река / Το ποτάμι
*  — Молодые Афродиты / Μικρές Αφροδίτες
*  — Фотограф / Οι φωτογράφοι

## Наградалары

* 1958 — 8- се Берлин халыҡ-ара кинофестивалендә «Алтын айыу» призына номинация («*Подпольщики*»)
* 1960 — Бостон халыҡ-ара кинофестивалендә режиссура өсөн приз («*Река*»)
* 1963 — 13-се Берлин халыҡ -ара кинофестивалендә «Алтын айыу» призына номинация («*Молодые Афродиты*»)
* 1963 — 13- се Берлин-ара кинофестивалендә «Көмөш айыу» призы («*Молодые Афродиты*»)
* 1963 — 13-се Берлин халыҡ-ара кинофестивалендә ФИПРЕССИ призы («*Молодые Афродиты*»)
* 1967 — 17- се Берлин халыҡ -ара кинофестивалендә «Алтын айыу» призына номинация («Лицо *медузы*»)
* 1979 — Кейптаун халыҡ- ара кинофестивалендә иң яҡшы фильм һәм режиссура өсөн приз («*1922*»)

## Әҙәбиәт

* Черненко М., Никос Кундурос в сборнике Режиссёрская энциклопедия. Кино Европы / Сост. Черненко М. М. — М., Материк, 2002. — с.96 — ISBN 5-85646-077-4

## Һылтанмалар

* (инг.) *[[:ru:Internet Movie Database|Internet Movie Database]]* сайтта
* Никос Кундурос на сайте КиноПоиск
Феофан Критский

**Феофан Стрелидзас, Феофан Критский** булараҡ билдәле (; яҡынса 1500—) — крит мәктәбенең православие динендәге икона рәссамы

Яҡынса 1500 йылда Крит утрауында тыуған, унда икона биҙәүгә өйрәнгән. Өйләнгән һәм ике балаһы булыуына ҡарамаҫтан, дини ҡараштары Феофанды монахлыҡҡа килтерә, балалары шулай уҡ аталарының эшен дауам итә. Монахлыҡты ҡабул итеүенең сәбәбен ҡатынының үлеме менән бәйләйҙәр. Феофан 1559 йылда Ираклионда вафат була.

Феофандың бөтә биҙәлгән стена сәнғәте әҫәрҙәре Греция ҡитғаһында һаҡлана. 1527 йылда ул Метеорҙарҙа Изге Николай Анапавсас монастырының кафоликонына (төп дөйөм ғибәҙәтханаһына) биҙәктәр һала. Бынан һуң уның карьераһының юғары баҫҡысы башлана һәм 1548 йылға тиклем дауам итә. Метеорҙарҙан һуң ул Изге Афон тауына бара һәм унда Бөйөк Лавра һәм Ставроникит монастыры соборҙарын биҙәкләй. Феофан эштәрендә көнбайыш сәнғәтенең йоғонтоһон билдәләйҙәр (византия сәнғәтенә хас булмаған биҙәкләү, фигураларҙы арҡа яғынан төшөрөү).

Феофандың ике эше Эрмитажда һаҡлана.

## Иҫкәрмәләр
Ҡунаҡбай Йомаев

**Ҡунаҡбай Йомаев** (? — ғинуар 1774) — 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы.

## Биографияһы
Сығышы менән Себер даруғаһы Ирән улусы (хәҙерге Пермь крайы ) Сарсбаш (Оло Сарс) ауылы башҡорттарынан.

Е. И. Пугачёв етәкселегендә Крәҫтиәндәр һуғышы барышында, 1774 йылдың ғинуарында үҙенең отряды менән баш күтәреүселәр яғына сыға. Емельян Пугачёв уға полковник званиеһын бирә. 1774 йылдың ғинуарында башҡа ихтилал етәкселәре Ҡәнзәфәр Усаев һәм Мәүлит Айытов отрядтары менән берлектә Ҡазан губернаһының Пермь провинцияһы Әшит ҡәлғәһен алыуҙа ҡатнаша. Пермь провинцияның Тиса заводы эшселәрен һәм Торговиж бастругы халҡын ихтилалсыларҙың ғәскәренә мобилизациялай.

1774 йылдың ғинуарында Пермь провинцияһы Көңгөр ҡалаһын ҡамауға алғанда һәләк була.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *[[Ҡолбахтин Нәзир Мырҙабай улы|Кулбахтин Н. М.]]* Башкирские вожди Крестьянской войны 1773—1775 годов. Ч.1. — Уфа, 2005.
* 

## Һылтанмалар
*
Йомаев

**Йомаев** — фамилия.

* Ҡунаҡбай Йомаев (?—1774) — 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы.
* Йомаев Ямалетдин Ғималетдин улы (1892—?) — башҡорт шағиры, мәғрифәтсе.
Моратша Сыртланов

**Моратша Сыртланов** — башҡорт старшинаһы. 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы.

## Биографияһы
Сығышы менән Ҡазан даруғаһы Ҡыр-Йылан улусы башҡорттарынан. Ҡазан даруғаһы Ҡыр-Йылан улусы старшинаһы итеп һайлана.

1759 йылда Гәрәй улусы старшинаһы Тимер Мутин етәкселегендәге башҡорттар делегацияһы составында Санкт-Петербургҡа императрица Елизавета Петровнаға башҡорт аҫаба ерҙәрен баҫып алыуҙы тыйыу тураһында хат алып бара.

1773 йылда Е. И. Пугачёвтың етәкселегендә Крәҫтиәндәр һуғышы тоҡанғас, үҙенең отряды менән баш күтәреүселәр яғына сыға. Емельян Пугачёв уға полковник званиеһын бирә. 1774 йылдың 23 мартында Өфө янында И. И. Михельсон командалағында батша ғәскәренә ҡаршы һуғыша. 1774 йылдың июлендә Ҡәнзәфәр Усаев отряды менән берлектә Ҡазан һәм Нуғай даруғаларындағы алыштарҙа ҡатнаша.

Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *[[Ҡолбахтин Нәзир Мырҙабай улы|Кулбахтин Н. М.]]* Башкирские вожди Крестьянской войны 1773—1775 годов. Ч.1. — Уфа, 2005.
* 

## Һылтанмалар
*
Һеләүһен Кинйин

**Һеләүһен Кинйин** — 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы.

## Биографияһы
Сығышы менән Нуғай даруғаһы Бошман-Ҡыпсаҡ улусы башҡорттарынан. Абыҙ Кинйә Арыҫлановтың улы, Арыҫлановтар нәҫеленән.

1773 йылда Е. И. Пугачёвтың етәкселегендә Крәҫтиәндәр һуғышы тоҡанғас, шул уҡ йылдың октябрендә атаһы Кинйә Арыҫланов менән бергә ихтилалға ҡушыла, Ырымбур ҡалаһын ҡамауҙа ҡатнаша. Ҡотлогилде Абдрахманов менән бергә Нуғай даруғаһы башҡорттары араһында ихтилал мөрәжәғәтнамәләрен таратыуҙа ҡатнаша. 1774 йылдың яҙында ихтилал яҡлы булған Нуғай даруғаһы халҡын, аҙаҡ Әй йылғаһы буйы башҡорттарын мобилизациялай.

Салауат Юлаев, Туҡтамыш Ишбулатов, Ҡәнзәфәр Усаев һәм башҡалар етәкселегендәге отрядтар менән бергәләп Өфөнө яулап алырға ниәтләйҙәр, әммә был ниәт тормошҡа ашырылмай ҡала. Һеләүһен Кинйин көньяҡҡа йүнәлә һәм 1774 йылдың йәйендә Ҡотлогилде Абдрахманов менән бергә Өфө провинцияһы Бөгөлсән ауылы һәм Һаҡмар ҡаласығы тирәһендә хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. Төп ғәскәр Волга артына киткәс, 1774 йылдың ноябрендә Әлибай Мырҙағолов тарафынан Кинйә ауылында ҡулға алына һәм Ҡазан йәшерен комиссияһына, ә артабан Мәскәүгә ебәрелә. 1775 йылдың 9 апрелендә Салауат Юлаев һәм Юлай Аҙналин менән бергә Ырымбурға килтерелә. Тикшереүсе комиссия уны ҡустыһы Сөләймән менән бутай һәм 1775 йылдың 23 апрелендә иреккә сығарыла. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. Башҡорт яҙыусыһы, өс томлыҡ «Кинйә» тарихи романының авторы Ғәли Ибраһимовтың фаразы буйынса, Һеләүһен Кинйин иреккә сыҡҡас Ырғыҙ-Кәмәлек башҡорттары араһында йәшәй.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *[[Ҡолбахтин Нәзир Мырҙабай улы|Кулбахтин Н. М.]]* Башкирские вожди Крестьянской войны 1773—1775 годов. Ч.1. — Уфа, 2005.
* 
* 

## Һылтанмалар
* 
* 
*
Ҡотлогилде Абдрахманов

**Ҡотлогилде Абдрахманов** — башҡорт старшинаһы. 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёвтың полковнигы.

## Биографияһы
Сығышы менән Нуғай даруғаһы Бошман-Ҡыпсаҡ улусы башҡорттарынан. Абыҙ Кинйә Арыҫлановтың ҡустыһы. Бошман-Ҡыпсаҡ улусы старшинаһы итеп һайлана.

1754 йылдың 9 июлендә Өфө провинция канцелярияһында Нуғай даруғаһының 5 улусының 147 вәкиле һәм завод хужалары И. Б. Твердышев һәм И. С. Мясников араһында 483 рудник аҫтына ер биреү тураһында килешеү төҙөлә, башҡорт делегацияһы составында буласаҡ ихтилал башлыҡтары Ҡотлогилде Абдрахманов, Кинйә Арыҫланов, Яманһары Яппаров, Ҡасҡын Һамаровтар ҙа була. 1764 йылдың 3 февралендә өс ҡыпсаҡ улустары вәкилдәре составында Ҡарғалы биҫтәһе татарҙарына оброкка бирелгән ерҙәрҙе һатыуҙы рәсмилләштереүҙә ҡатнаша.

1773 йылда Е. И. Пугачёвтың етәкселегендә Крәҫтиәндәр һуғышы тоҡанғас, 30 сентябрҙә Ҡарғалы (Сәйет) биҫтәһенә Пугачёв ставкаһына Кинйә Арыҫлановтан Ҡотлогилде Абдрахманов етәкселегендә алты кешенән торған делегация килә. Улар Пугачёв менән осрашып уның менән бергәләшеп башҡорт халҡына мөрәжәғәтнамә яҙалар, Иҙеркәй Баймәков мөрәжәғәтнамәләрҙең береһен Кинйә Арыҫлановҡа алып бара, ә береһен Ҡотлогилде үҙе менән ала.

1773 йылдың октябренән Ырымбур ҡалаһын ҡамауҙа ҡатнаша. Кинйә Арыҫлановтың улы Һеләүһен Кинйин менән бергә Нуғай даруғаһы башҡорттары араһында ихтилал мөрәжәғәтнамәләрен таратыуҙа ҡатнаша. 1773 йылдың 8—9 ноябрендә Бөгөлмә ведомствоһының Йүҙәй ауылы янында Ҡотлогилде Абдрахманов һәм Иҙеркәй Баймәков етәкселегендәге 1500 кешенән торған башҡорт отрды, И. Н. Зарубин һәм А. А. Овчинников отрядтары менән берлектә В. А. Кар командалығында хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 10 ноябрҙә Кар корпусы менән ҡушылырға барған капитан Ураков һәм Әлибай Мырҙағолов етәкселегендәге Стәрлетамаҡ башҡорт-мишәр каратель корпусына ҡаршы бара һәм һөйләшеүҙәр алып бара. Һөҙөмтәлә Әлибай етәкселегендәге 1200 кешенән торған корпус ихтилалсылар яғына күсә, ә Ураков корпусты ташлап китергә мәжбүр була.

1774 йылдың яҙында ихтилал яҡлы булған Нуғай даруғаһы халҡын мобилизациялай һәм Кинйә Арыҫлановтың улдары менән бергә ихтилалсыларҙың Төп ғәскәрен тергеҙелеүҙә ҡатнаша. 1774 йылдың йәйендә Һеләүһен Кинйин менән бергә Нуғай даруғаның көньяғында хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 1774 йылдың октябрендә Таулыҡай ауылында кәңәшмәгә йыйылған башҡорт ихтилал етәкселәре (Ҡаранай Моратов, Ҡасҡын Һамаров, Төркмән Йәнсәйетов, Муйнаҡ Сөләймәнов, Таулыҡай Сураҡов, Морат Абдалов) менән Тимашев командаһы тарафынан ҡулға алына. Тиҙҙән Тимашев Ҡотлогилдене һәм Ҡасҡын Һамаровты Юлай Аҙналинға бирелергә өндәп ебәрә. 1774 йылдың ноябренән Ҡазан йәшерен комиссияһында тикшереү аҫтында төрмәлә тотола, күп язалауҙарға дусар була. 1775 йылдың яҙында императрица Екатерина II манифестына ярашлы иреккә сығарыла. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *[[Ҡолбахтин Нәзир Мырҙабай улы|Кулбахтин Н. М.]]* Башкирские вожди Крестьянской войны 1773—1775 годов. Ч.1. — Уфа, 2005.
* 

## Һылтанмалар
*
Денкова Албена

**Денкова Албена** (, 3 декабрь 1974 йыл, София, Болгария) — болгар фигуралы шыуыусыһы, боҙҙа Максим Ставиский менән парлы бейей. 2006, 2007 йылдарҙа ике тапҡыр донъя чемпионы, Европа чемпионатының күп тапҡырҙар чемпионы, өс Олимпиадала (1998, 2002, 2006 йылдарҙа) ҡатнашыусы, Болгарияның ун өс тапҡыр чемпионы.

## Карьераһы
Спорт карьераһын Денкова гимнастика менән шөғөлләнеүҙән башлай. Фигуралы шыуыуға ул 8 йәшендә килә. Албенаның боҙҙа шыуыу буйынса беренсе партнеры Христо Николов була. Уның менән Албена 1988 йылда Халыҡ-ара донъя юниорҙар чемпионатында дебют яһай.

1996 йылда Денкова Рәсәй фигурисы Максим Ставиский менән парлашып шыуа башлай.

Был пар Одинцовола Алексей Горшковта күнекмәләр ала. Донъя чемпионатынан һуң, 2005 йылдағы Мәскәү Донъя чемпионатынан һуң улар тренерҙарын алмаштырырға була һәм шунлыҡтан Делавэрға (АҠШ) Линичук Наталья һәм Геннадий Карпоносовҡа бара.

2006 йылдың октябрендә Денкова Албена биш йылға Болгарияның фигуралы шыуыу федерацияһының президенты итеп һайлана.

2007 йылдағы донъя чемптионатында еңгәндән һуң, Албена Денкова һәм Максим Ставиский спортта сығыш яһауҙарын дауам итергә йыйына, әммә Максимдың автоаварияға эләгеп, суд тикшереүҙәре башланып китеү арҡаһында карьераларын тамамларға мәжбүр булалар.

Беренсе каналда барған «Боҙлоҡ осоро» телешоуында 2007 йылда актёр Игорь Верник, 2008 йылда был шоуҙың икенсе сезонында шоумен Тимур Родригес, ә 2009 йылда музыкант Игорь Бутман менән сығыш яһай. 2013 йылда актёр Петр Кислов менән 3-сө урынды биләй.

Максим Ставиский менән берлектә фигуристарға яңы программалар ҡуя. Мәҫәлән, 2009—2010 йылдар миҙгелендә, улар боҙҙа яңғыҙ шыуыусы француз Жубер Брианға ирекле программа ҡуйған.

## Шәхси тормошо
2011 йылдың 30 ғинуарында үҙенең партнеры Максим Ставискийҙан улы Даниелды таба.

## Программалары

## Спорт ҡаҙаныштары

### 2001 йылдан һуң

### 2001 йылға тиклем

*М. Ставиский менән*

*Х. Николов менән*

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Стара планина» ордены I дәрәжә (2007)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальный сайт пары Денкова/Ставиский
Афанасия Цумелека

**Афанасия Цумелека** (; 2 ғинуар 1982, Превезе) — грек еңел атлеты, 20 километрға йөрөштә олимпия чемпионы .

## Карьераһы
2002 йылда Афанасия Европа чемпионатында ҡатнаша. 20 километрлыҡ аралыҡта, миҙгелдә иң яҡшы шәхси һөҙөмтә күрһәтеп, 9-сы була. Бер йылдан һуң ҡитғаның йәштәр чемпионатында Цумелека алтын миҙалды, ә донъя чемпионатында 7-се урынды яулай.

Афинала Олимпия уйындарында Афанасия, көмөш миҙал эйәһе Олимпиада Иванованы 5 секундҡа үтеп, алтын миҙалға лайыҡ була. Күп һанлы фекерҙәр буйынса, грек спортсыһы финиш һыҙығы ҡағиҙәләрен боҙа. Быға тиклем уға ике һары карточканы күрһәтәләр һәм дистанцияһының һуңғы стадияһында судья Цумелекка өсөнсө һары карточканы күрһәтә. Әммә бынан һуң да квалификациянан мәхрүм итмәйҙәр, Олимпиада Иванова һүҙҙәре буйынса, судьялар ярыштар хужабикәһен һәм лидерҙы ҡыуып етергә мөмкинлек бирмәйҙәр.

Рәсәйле Афанасияны ярыштан төшөрөп ҡалдырҙылар һәм уға уны ҡыуып үтергә мөмкинлек бирҙеләр, тип уйлай. Әммә Цумелека финишҡа барып етә һәм алтын миҙалды ала. Рәсәйҙең еңел атлетика Федерацияһы протест бирмәҫкә ҡарар итә

2005 йылда донъя чемпионатында Афанасия квалификацияһыҙлана. Пекинда Олимпия уйындарында ул 9-сы була. Әммә 6 августа үткәрелгән допинг-тест һөҙөмтәләре буйынса, уның һейҙегендә эритропин табалар һәм еңел атлетсыны ваҡытлыса ярыштарҙан ситләтәләр. 2009 йылдың 17 ғинуарында спортсы карьераһын тамамлауы тураһында иғлан итә, 29 апрелдә уның допинг-өлгөһө ыңғай һөҙөмтә бирә һәм 18 ноябрҙән Халыҡ-ара олимпия комитеты Афанасияны квалификацияһыҙлай.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* (инг.).  IAAF. Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 февраль 2013. 23 ғинуар 2013 тикшерелгән.
Фәтих Әмирхан

**Фәтих Әмирхан, Әмирханов Мөхәммәтфәтих Зариф улы** (, 1 ғинуар 1886 йыл — 9 март 1926 йыл) — татар яҙыусыһы һәм публицисы.

## Биографияһы
Әмирханов Мөхәммәтфәтих Зариф улы (Фәтих Әмирхан) 1886 йылдың 1 ғинуарында Ҡазан ҡалаһында, Яңы-Татар биҫтәһенең «Иҫке-Таш мәсете» имамы ғаиләһендә тыуған. Шул ваҡытта иң популяр булған «Мөхәмәҙиә» мәҙрәсәһендә уҡый.

1905—1907 йылдарҙа «Йәштәрҙе тәрбиәләү» журналының секретары булып эшләй. 1907 йылда Ҡазанда «Әл-Ислами» гәзите ойоштора. 

1909 йылда эсперанто теленән татар теленә дәреслек тәржемә итә. 

1912 йылдан алып 1917 йылға тиклем «Ҡояш» исемле милли гәзит менән етәкселек итә, «Аң» әҙәби-нәфис һәм «Ялт-йолт» юмористик журналдарында яҙыша. Шағир Ғабдулла Туҡай менән дуҫлаша.

Фәтих Әмирхандың тормошо әхлаҡи эҙләнеүҙәр, шиктәр, борсолоуҙар менән тулы. Рәсәйҙә революцион үҙгәртеп ҡороуҙарға яҙыусы ҙур өмөт итә. Татарҙарҙың мәҙәни яңырыуҙарында Әмирхан инанған көнбайышсы тип иҫәпләнә.

Әмирхан Февраль революцияһын ҡыуанып ҡаршы ала. 1920 йылда Татар АССР-ының ойошторолоуын сәләмләй.

Һуңғы көнгәсә тиклем публицист суд рәйесе урынбаҫары булып эшләгән ағаһының ғаиләһендә, Оло Ҡыҙыл һәм Жуковский урамдары киҫелешендәге йортта (Жуковский урамы, 12/46 һанлы йорт) йәшәй. 

1914-1918 йылдарҙағы Беренсе донъя һуғышы һәм Граждандар һуғышынан ҡалған тетрәнеүҙәр, Волга буйындағы аслыҡ, ҡаты ауырыуы (ике аяғын да көҙән һуға), Әмирханды мистицизмға килтерә һәм вафатына тиклем дауам итә. Яҙыусы 1926 йылдың 9 мартында вафат була һәм мосолман зыяратында, олатаһы, атаһы, ағалары ҡәбере эргәһендә ерләнә.

## Хәтер
Фәтих Әмирхан хөрмәтенә Ҡазан ҡалаһының Яңы Савин районында урынлашҡан ҡала проспекты атала.

## Әҙәбиәт

* *Аги Ф.* Амирхан // Литературная энциклопедия: В 11 т. Т. 1. — М.: Изд-во Ком. акад., 1930. — Стб. 112.

## Һылтанмалар
* *Валеев Н.* Фатих Амирхан: Неизвестные страницы // Татарстан. — 2005. — № 9.

## Иҫкәрмәләр
Астана Арена

«**Астана Арена**» — Ҡаҙағстандың баш ҡалаһы Астаналағы 30 000 тамашасыны һыйҙырған стадион.

Башта стадион, рәсми асыу көнөндә, билдәле көрәшсе Кажымуҡан Мунайтпасов хөрмәтенә Кажымуҡан стадионы тип атала. Һуңыраҡ стадион үҙенең хәҙерге **Астана Арена **исемен ала.

Стадион, беренсе сиратта, футбол өсөн файҙаланыуға юнәлтелә, әммә башҡа спорт саралары өсөн, шул иҫәптән илдә яратҡан спорт төрҙәре — көрәш, бокс, дзюдо өсөн дә еңел яраҡлаштырылыуы мөмкин. 30 000 урынлы Арена ике кимәлдән торған амфитеатр һымаҡ төҙөлгән: уйын яланын уратып алған 15 000 урынлы түбәнге террасанан һәм көнбайыш һәм көнсығыш яҡтарҙан һалынып төшөп торған 15 000 урынлы өҫкө кимәлдән тора. Яланды һәр яҡтан ҡаршылыҡһыҙ күҙәтеп була.

Стадиондың асылмалы ҡыйығы 20 минут эсендә тулыһынса асыла һәм ябыла. Стадиондың яһалма яланы бар һәм донъя кимәлендә матчтар һәм концерттар үткәреү өсөн яраҡлаштырылған бөтә биналар инфраструктураһына эйә.

## Стадионы тарихы
Стадион 2009 йылдың 3 июлендә асыла. Шул көндә стадион тарихында беренсе уйында «Астана» һәм Ҡаҙағстандың йәштәр йыйылма командалары сығыш яһай. Матчтың судья вазифаһын билдәле итальян арбитры Пьелуиджи Коллина үтәй, уның һыбыҙғыһы аҫтында беренсе символик тупҡа тибеүҙе Ҡаҙағстандың президенты Нурсолтан Назарбаев башҡара. Һәр команданың составында, уның даими уйынсыларынан тыш, икешәр саҡырылған «йондоҙҙар» сығыш яһай: Ҡаҙағстандың йәштәр йыйылма командаһы составында — Грузия йыйылма командаһы һәм Италияның «Милан» һаҡсыһы Каха Каладзе һәм Украина йыйылма командаһының һөжүмсеһе Андрей Шевченко, ә «Астана» составында билдәле төрөк футболсылары Хәсән Шаш һәм Шөкөр Хакан ҡатнаша.

2009 йылдың 14 октябрендә стадионда тәүге тапҡыр милли йыйылма командаларҙың рәсми матчы үтә: донъя чемпионаты 2010 квалификациялы турниры сиктәрендә Ҡаҙағстандың йыйылма командаһы Хорватия йыйылма командаһы менән осраша. Матч 2:1 иҫәбе менән ҡунаҡтар файҙаһына тамамлана, хәл иткес туп уйын аҙағында, ваҡытты тигеҙләгәндә индерелә.

Стадионда 2011 йылғы Ҡышҡы Азия уйындарын асыу тантанаһы үтә.

## Аренаның төп характеристикаһы

* Дүрт трибуна — Төньяҡ, Көньяҡ, Көнбайыш һәм Көнсығыш.
* Һыйҙырышы — 30 000 тамашасы.
* Ялан күләме — 105 х 68 метр.
* Япмаһы — яһалма.
* Ултырыу урыны — пластик.
* VIP-ложалар.
* Матбуғат ложаһы
* Иркен сисенеү бүлмәһе — 4.
* Судья бүлмәләре.
* Инспектор бүлмәһе.
* 120 кешелек пресс-конференция залы
* Киң мәғлүмәт саралары өсөн 100 кешелек 4 бүлмә.
* Дикторҙар өсөн бүлмә
* 2 хәҙерге заман таблоһы.
* УЕФА талаптарына яуап биргән яҡтылыҡ.
* Тренажер залы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Официальный сайт стадиона Астана Арена
* Астана-Арена на football-arena.ru 
* wikimapia (рус.)
Шапошникова Наталья Витальевна

**Шапошникова Наталья Витальевна** (24 июнь 1961 йыл, Дондағы Ростов, РСФСР, СССР) — совет спортсыһы. Спорт гимнастикаһы буйынса СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1980).

«Динамо» өсөн сығыш яһаны (Дондағы Ростов).

Командалы беренселектә һәм терәк һикереүҙә 1980 йылғы Олимпия уйындарының 2 тапҡыр чемпионы, 1980 йылғы Олимпия уйындарында бүрәнәлә күнегеүҙәрҙә һәм ирекле күнегеүҙәрҙә 2 тапҡыр бронза яулай. 

1978 команда ярыштарында донъя чемпионы. 1979  команда беренселегендә донъя чемпионатының көмөш призеры. 1978 йылда күпбәйгелә донъя чемпионатының бронза призеры була.

Әлеге ваҡытта Америка Ҡушма штаттарында йәшәй, шунда ире һәм ҡыҙы менән бергәНью- Джерси штатының  Вест Патерсон ҡалаһында «Gymnastika» мәктәбендә эшләй.

## Спорт ҡаҙаныштары

* 1979 йылда бүрәнәлә күнегеүҙәрҙә Европа чемпионы.
* 1979 йылда ирекле күнегеүҙәр буйынса Европа чемпионатының көмөш призеры.
* 1979 йылда күпбәйгелә һәм терәк һикереүҙә  Европа чемпионатының бронза призеры.
* 1979 йылда СССР абсолют чемпионы, 1977 йылда терәк һикереү буйынса СССР чемпионы, 1979 йылда бүрәнәлә күнегеүҙәр буйынса СССР чемпионы.
* 1977, 1979 йылдарҙа күпбәйгелә СССР Кубогы эйәһе.
* Олимпия уйындары — 1980. Команда беренселегендә — алтын.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Наталья Шапошникова на сайте  Международной федерации гимнастики(инг.)

Ref-en
Шаһ Солтан Хөсәйен мәсете

**Шаһ Солтан Хөсәйен мәсете** — XVIII быуат мәсете, Әзербайжандың Апшерон районы Новханы ауылында, Баҡынан 21 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

Мәсет XX быуаттың 30-сы йылдарында йөрөү өсөн совет властары тарафынан ябыла, ваҡыт үтеү менән емерелә һәм яраҡһыҙ хәлгә килә.

Мәсет апшерон архитектура мәктәбенә ҡарай.
Ҡоролма 1752 йылда шаһ Хөсәйен бойороғо менән төҙөлә. Кем булғандыр ул шаһ, тарих ул турала бер ни әйтмәй, әммә мәсет уның исемен йөрөтә. Белгестәр уны апшерон тибының Т- формаһындағы мәсет иҫәбенә индерә. Артабан мәсеттең ҡиәфәте бер нисә үҙгәрешкә дусар була: көнсығыш яҡтан 
көмбәҙле ҡыйыҡ менән ябылған төкәтмә эшләнә. 

Үҙенең күләме менән бәләкәй булыуына ҡарамаҫтан, стеналарҙа архитектура элементтары үҙ нескәлектәрен һаҡлай. Доға ҡылыу залының стеналары орнаменттар менән биҙәлгән, ә көмбәҙе ослайып торған арка ҡиәфәтендә үтәлгән. Әлегә тиклем ҡайһы бер таштарҙа ғәрәп телендәге ҡайһы бер яҙмалар күренә.

## Иҫкәрмәләр
Солтан Хөсәйен мәсете

**Солтан Хөсәйен мәсете** йәки **Солтан мәсете** (, ; ) — Сингапурҙа һаҡланған иң боронғо мәсеттәрҙең береһе. Мәсет Сингапурҙа иң мөһим мәсеттәрҙең береһе тип һанала.

## Тарихы
Мәсет солтан Хөсәйен — Джохор шахы тарафынан 1824 йылдан 1826 йылға тиклем төҙөлә. Ул мәсетте үҙенең һарайы эргәһендә төҙөй. Ике ҡатлаулы пирамидаль ҡыйыҡлы был проект Көнсығыш Һиндостан өсөн типик булған.

Мәсет менән Хөсәйендең ейәне шах Алауддин 1879 йылға тиклем идара итә, аҙаҡ ул уны ойошманың урындағы биш етәксеһенә тапшыра. 1914 йылда ҡуртым килешеүе хөкүмәт тарафынан 999 йылға оҙайтыла. 

1900 йылдар башында Сингапур ислам сауҙа, мәҙәниәт һәм сәнғәт үҙәге була. Солтан мәсете тиҙҙән был үҫешкән ширҡәттәр өсөн бик бәләкәй була. 1924 йылда, мәсеттең йөҙйыллығына, бағымсылар яңы мәсет төҙөү планын хуплайҙар. Иҫке мәсеттең торошо был ваҡытҡа насар була. 

Архитектор Дэнис Сэнтри уны, манаралар һәм балюстрадалар индереп, сарацин стилендә төҙөй. Мәсетте төҙөү 1928 йылда тамамлана. 

Мәсет үҙенә 5000 дингә ышаныусыны һыйҙыра һәм тик ир-аттар өсөн генә тәғәйенләнә, ҡатын-ҡыҙҙар икенсе ҡатта галереяла доға ҡыла.

Солтан мәсете Икенсе донъя һуғышы булыуға ҡарамаҫтан, шунан бирле үҙгәрешһеҙ ҡала, тик төп залы ғына 1960 һәм 1993 йылдарҙа ремонтҡа дусар була. 

1975 йылдың 14 мартынан алып милли ҡомартҡы.

## Үҙенсәлектәре

### Ғибәҙәт залы
Көньяҡ һәм төньяҡ яҡтарҙан залды һәр яҡлап 6 -шар колонналы 8 аркалы аралыҡтар уратып ала. Залдағы келәмдәр — сәғүд принцы бүләктәре.

### Манаралары һәм көмбәҙҙәре
4 манара һәм 2 көмбәҙ — мавритан төҫмөрлөгө менән ғәрәп стиле дәлиле. Ҡыйыҡты шул уҡ манара формаһындағы 40 төҙөк осло ҡыйыҡтар уратып ала.

## Һылтанмалар

* Сайт «Мечети Султана»