Әзербайжан Милли сәнғәт музейы

**Рөстәм Мостафаев исемендәге Әзербайжан Милли сәнғәт музейы** () — Әзербайжандың иң ҙур сәнғәт әҫәрҙәре музейҙарының береһе, унда 17000 берәмек сәнғәт әҫәре һаҡлана. Музей 1936 йылда нигеҙләнә, 1943 йылда уға Әзербайжандың театр декорацияһы сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, күренекле әзербайжан театр рәссамы Рөстәм Мостафаевтың исеме бирелә.

Әлеге ваҡытта музей Баҡылағы XIX быуат аҙағында төҙөлгән ике иҫке бинала урынлашҡан. Музей залдарына Әзербайжан, Көнбайыш Европа, Рәсәй, Көнсығыш сәнғәт өлгөләре ҡуйылған. Музей тупланмаһы экспонаттары Канадала (1966), Кубала (1967), Сүриәлә (1968), Францияла (1969), Чехословакияла (1970), Алжирҙа (1970), Ираҡта (1971) күрһәтелә. Музей шишәмбенән йәкшәмбегә тиклем 10:00—18:00 сәғәттәрҙә асыҡ.

## Музейҙың тарихы

1920 йылда Әзербайжан дәүләт музейында һынлы сәнғәт бүлеге асыла. 1936 йылда уның нигеҙендә үҙ аллы музей — Әзербайжан дәүләт сәнғәт музейы асырға ҡарар ителә. Тәүҙә һынлы сәнғәт бүлеге элекке миллионер Ғаджи Зәйнәләбдин Тагиевтың йортон биләй, әле унда Әзербайжан тарих музейы урынлашҡан. Музей 1937 йылда асыла. Һуңыраҡ музейға Низами Гәнжәүи исемендәге Әҙәбиәт музейының бишенсе ҡаты тапшырыла.

1943 йылда музейға театр декорацияһы сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, күренекле әзербайжан театр рәссамы Рөстәм Мостафаевтың исеме бирелә. Оҙаҡ йылдар буйы музейға Әзербайжандың халыҡ рәссамдары, СССР Дәүләт премиялары лауреаттары Сәләм Сәләмзадә, Кәзим Кәзимзадә, Ибраһим Зәйнәлов етәкселек итә.

1951 йылда сәнғәт музейына «Дебур йорто» тип йөрөтөлгән бина тапшырыла, уның адресы: Чкалов урамы, 9 (элекке Баҡса урамы, хәҙер — Ниязи), заманында был бинала «Каспий ширҡәте» йәмғиәтенең контораһы, Әзербайжан революцион комитеты һәм Әзербайжан Совнаркомы урынлашҡан була. Музей сәнғәт ғилеме үҙәгенә әүерелә. Бында төрлө саралар — рәссамдарҙың юбилей күргәҙмәләре, музыкаль кисәләр, зыялылар менән осрашыуҙар һәм башҡалар — үткәрелә.

СССР тарҡалғас, музейға 1885 йылғы тағы бер бина тапшырыла, элек унда Мария ҡыҙҙар гимназияһы, унан һуң КПСС-тың Баҡы ҡала комитеты уранлашҡан була.

Музей директорҙары: 1994—2003 йылдарҙа — скульптор Ибраһим Зәйнәлов, 2003—2010 — сәнғәт ғилеме докторы Исрафил Исрафилов, 2010 йылдан алып әлегә тиклем — Әзербайжандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, профессор Чыңғыҙ Фарзалиев.

2013 йылдың 7 июнендә сәнғәт музейының яңы корпусы асыла.

## Музей коллекцияһы
Музейҙың 60 бүлмәһендә 3000-дән ашыу экспонат бар. Беренсе корпустағы ете бүлмә — Европа рәссамдары, ун бүлмә — рус рәссамдары ижадына, ә ҡалғандары иран, төрөк һәм япон сәнғәтенә бирелгән. Икенсе корпустағы 30 бүлмәнең бөтәһен дә әзербайжан рәссамдарының эштәре алып тора. Экспозицияла әзербайжан һынлы сәнғәте һәм биҙәү сәнғәте әҫәрҙәре, төрлө тарихи осорҙарҙағы халыҡ ижады өлгөләре бар.

### Антик һәм Урта быуаттар сәнғәте тупланмаһы
Әзербайжандың антик һәм Урта быуаттар сәнғәте коллекцияһына Әзербайжан территорияһында табылған антик һәм Урта быуаттар сәнғәте әҫәрҙәре инә. Улар араһында Нахчивандан Манна дәүеренә ҡараған ҡош һындары, Баҡынан, Шәкиҙән беҙҙең эраға тиклем III—I быуаттарҙың ҡатын-ҡыҙ һындары, беҙҙең эраның I—III быуаттарынан кеше һындары, Гәнжәнән, Бейлаҡандан, Ғабаланан, Мингечаурҙан һауыт-һаба һәм башҡа әйберҙәр бар.


Файл:Ceramic dish from Nakhchevan.jpg|Нахчивандан керамик һауыт-һаба. Беҙҙең эраға тиклем II мең йыллыҡ
Файл:Ceramic dish from Gabala 1.jpg|Ғабаланан керамик һауыт-һаба. Беҙҙең эраға тиклем I мең йыллыҡ
Файл:Ceramic dish from Mingechevir.jpg|Мингечаурҙан керамик һауыт-һаба



### Һынлы сәнғәт тупланмаһы

#### Әзербайжан сәнғәте
Музейҙа әзербайжан реалистик сәнғәтенә нигеҙ һалған Мирза Ҡадим Эривани, М. Навваб, Б. Кәнгәрле, А. Азимзадә (XIX быуат — XX быуат башы) һәм әзербайжан совет рәссамдары Сәләм Сәләмзадә, Микаил Абдуллаев, Әмир Ғаджиев, Таги Тагиев, Тоғрул Нариманбәков, Таир Сәләхов, Видади Нариманбәков, Ғазанфар Халыҡов, скульптор Омар Эльдаровтың иң яҡшы эштәре һаҡлана. Бер залды тулыһынса Саттар Баһлулзадә эштәре биләй.

File:Shaki khan palace interier.jpg|Уста Ғәмбәр Ҡарабағи. Тормош ағасы, XVIII быуат аҙағындағы Шәки хан һарайынан
File:Unknown Azerbaijani painter - Portrait of Darvish Nurali Shah.jpg|Билдәһеҙ рәссам. Дәрүиш Нурали Шаһ портреты, XIX быуат
File:Unknown Azerbaijani painter - Portraot of Darvish Sultan Bayazid.jpg|Билдәһеҙ рәссам. Дәрүиш Солтан Баязит портреты, XIX быуат
Файл:Portrait of sitting woman by Irevani.jpg|Мирза Ҡадым Эривани. «Ултырып торған ҡатын портреты». 1870-се йылдар
Файл:Portrait of young man by Irevani.jpg|Мирза Ҡадым Эривани. «Йәш кеше портреты». XIX быуат уртаһы
Файл:Mirza Qadim Irevani. Azerbaijan. Portrait of Fatali Shah.png|Мирза Ҡадым Эривани. «Фәтх Али шаһ портреты».
File:Dağ mənzərəsi – Bəhruz Kəngərli.jpg|Баһруз Кәнгәрле - Таулы пейзаж, 1916
File:Bahruz Kangarli - Qaçqın qadın.jpg|Баһруз Кәнгәрле - Ҡатын-ҡыҙ портреты, 1920
Файл:Azerbaijani wedding.jpg|Азим Азимзадә. «Ҡатын-ҡыҙ туйы». 1930 
Файл:Əzim Əzimzadə - Varli evinde ramazan.jpg|Азим Азимзадә. «Бай йортта рамазан». 1932



#### Урыҫ сәнғәте
Урыҫ сәнғәте секцияһында XVIII быуаттың мәшһүр рәссамдарының эштәре бар. Улар араһында Ф. С. Рокотов, В. Л. Боровиковский, Н. И. Аргуновты атарға була. XIX быуат рәссамдарынан К. П. Брюллов, А. А. Иванов, В. А. Тропинин, А. Венецианов, И. И. Шишкин, С. Ф. Щедрин, И. К. Айвазовский, И. И. Левитан, А. П. Боголюбов, А. И. Корзухин, К. В. Лемох, В. Д. Поленов, Ф. А. Васильев эштәре ҡуйылған. XIX быуат әҫәрҙәренең ҡайһы берҙәрендә Кавказ һәм Әзербайжан тәбиғәте, тормошо һүрәтләнә.

Музейҙа шулай уҡ XX быуат башы авангардсы рәссамдары Лазарь Лисицкий, А. В. Лентулов, И. Машков, А. Куприн, В. Кандинский, Ф. Боткин әҫәрҙәре һаҡлана. XX быуат башы рәссамдарынан В. Е. Маковский, К. А. Коровин, И. Э. Грабарь картиналары ҡуйылған.


Файл:Meeting at the well by Venetsianov.jpeg|Алексей Венецианов. «Ҡоҙоҡ эргәһендә  осрашыу». 1843
Файл:Л. Жодейко. Портрет молодой женщины.jpg|Леонид Жодейко. «Йәш ҡатын портреты». 1856
Файл:Иван Шишкин. Березовая роща.jpg|Иван Шишкин. «Ҡайын сауҡалығы». 1878 
Файл:Иван Орловский. Березовая роща.jpg|Владимир Орловский. «Ҡайын сауҡалығы»
Файл:Ю.Я. Леман. Портрет молодой женщины в шляпе.jpg|Юрий Леман. «Эшләпәле йәш ҡатын портреты».
Файл:В. Верещагин. Кумовья.jpg|Василий Верещагин. «Һәйбәт ҡоҙалар». 1890
Файл:A Riding Amazon.jpg|Василий Кандинский. «Амазонка». 1911
Файл:Non-Objective Composition (Rozanova, 1917 (AZ)).jpg|Ольга Розанова. «Предметһыҙ композиция». 1917



Файл:Куинджи. Волга.jpg|Архип Куинджи. «Волга»
Файл:П. Верещагин. Вид Баку. 1872 год.jpg|Пётр Верещагин. «Диңгеҙҙән Баҡы күренеше». 1872
Файл:Painter's family.jpg|Владимир Маковский. «Рәссамдың ғаиләһе». 1893



#### Көнбайыш Европа сәнғәте
Музей коллекцияһында XVI—XIX быуаттарҙағы Европа рәссамдары әҫәрҙәре бар.

##### Итальян живописы
Итальян рәссамдарынан Леандро Бассано, Франческо Солимена, Джованни Гверчино, Луини Бернардино, Андреа дель Сарто һәм башҡаларҙың әҫәрҙәре бар. Улар араһында — Луиниҙың «Изге Катерина», Бассаноның «Ҡатын-ҡыҙ портреты», билдәһеҙ рәссамдың «Венеция күренеше», Бартоломео Шедониҙың «Иоанн Креститель», Гверчиноның «Йоҡоға сумған Эндимион», Андреа дель Сартоның «Сабый менән мадонна» һәм «Гарпиялар менән мадонна» картиналары.

Шулай уҡ итальян скульпторҙары Лоренцо Бартолини һәм Бартолоне Скеноде эштәре бар.


Файл:Francesco Solimena - Boreas Abducting Oreithyia, Daughter of Erechteus.jpg|Франческо Солимена. «Орифияны урлау»
Файл:Leandro Bassano - Portrait of a woman.jpg|Леандро Бассано. «Ҡатын-ҡыҙ портреты». XVII быуат
Файл:Bernardino Luini - Saint Catherine.jpg|Бернардино Луини. «Изге Катерина». XVI быуат
Файл:Bartolomeo Schedoni - John the Baptist.jpg|Бартоломео Шедони. «Иоанн Креститель». XVI быуат
Файл:Giovanni Antonio Canal - View of Venice.jpg|Билдәһеҙ рәссам. «Венеция күренеше». XVIII быуат
Файл:Guercino - Sleeping Endymion.jpg|Гверчино. «Йоҡоға батҡан Эндимион». XVII быуат
Файл:Andrea del Sarto - Madonna with a child.jpg|Андреа дель Сарто. «Сабый менән мадонна». XVI быуат
Файл:Unknown Florentian painter - La Visitation.jpg|XVI быуаттың билдәһеҙ Флоренция рәссамы. «Мария менән Елизаветаның осрашыуы»



##### Фламанд һәм голланд живописы
Фламанд һәм голланд сәнғәте ике залды алып тора. Коллекцияла фламанд рәссамдарынан Адраиан Браувер, Кесе Давид Тенирс, Юстус Сюстерманс, голланд рәссамдары Франс Халс, Адриан ван Остаде, Питер Клас, Михиль ван Миревельт, Бальтазар Бешей, Бальтазар Поль Оммеганк әҫәрҙәре ҡуйылған. 

Файл:Adriaen Brouwer - Scene at a surgeon.jpg|Адраиан Браувер. «Хирург эргәһендәге күренеш»
Файл:Justus Sustermans - Portrait of F. Medici.jpg|Юстус Сюстерманс. «Медичи портреты»
Файл:Pieter Claesz - Natrumot.jpg|Питер Клас. «Натюрморт»
Файл:Michiel Jansz. van Mierevelt - Portrait of the Duke of Wallenstein.jpg|Михиль ван Миревельт. «Дюк Валленштайн портреты»
Файл:Unknown flemish painter - Concert.jpg|XVIII быуаттың билдәһеҙ фламанд рәссамы. «Концерт»
Файл:Unknown flemish painter - Still life.jpg|XVII быуаттың билдәһеҙ фламанд рәссамы. «Натюрморт»
Файл:Unknown dutch painter - Monastic drugstore.jpg|XVII быуаттың билдәһеҙ голланд рәссамы. «Монастырь дарыуханаһы»



##### Француз живописы
XVII—XIX быуаттарҙың француз рассамдарынан Гаспар Дюге, Жюль Дюпре, Паскаль Даньян-Бувре, Жан-Батист Грёз, Бенжамен-Констан, Жан Оноре Фрагонар, Луи Эрсан, Луи Ласалль һәм башҡалар әҫәрҙәре ҡуйылған. 

Файл:Jean-Joseph Benjamin-Constant - Portrait of the Empress Alexandra Fyodrovna.jpg|Бенжамен-Констан. «Император ҡатыны Александра Фёдоровна портреты»
Файл:Pascal Dagnan-Bouveret - Portrait of a woman.jpg|Паскаль Даньян-Бувре. «Ҡатын-ҡыҙ портреты»
Файл:Pascal Dagnan-Bouveret - Portrait of a young boy.jpg|Паскаль Даньян-Бувре. «Малай портреты»
Файл:Gaspard Dughet Poussin - Landscape.jpg|Гаспар Дюге. «Пейзаж»
Файл:Jean-Baptiste Greuze - Portrait of a young woman.jpg|Жан-Батист Грёз. «Ҡыҙ портреты»
Файл:Louis Hersent - Peter I of Russia and Louis XV of France.jpg|Луи Эрсан. «Пётр I һәм Луи XV»
Файл:Louis Simon Cabaillot Lassalle - Saltikova's portrait.jpg|Луи Ласалль. «Салтикова портреты»



##### Немец һәм испан живописы
Музейҙа немец рәссамдарының, Иоганн Генрих Роос һәм Фридрих Август фон Каульбахтың эштәре бар. Шулай уҡ испан рәссамы Бартоломе Эстебан Мурильоның «Мысырға барғанда ял» картинаһының күсермәһе һаҡлана.

Файл:
Файл:Rest on the way to Egypt.jpg|Бартоломе Эстебан Мурильо. «Мысырға барғанда ял» (күсермә)
Файл:Роос Иоган Генрих, Стадо.jpg|Иоган Генрих Роос. «Көтөү»
Файл:German painting in Art Museum in Azerbaijan.jpg|XVI быуаттың биләдһеҙ рәссамы. «Евстафия тураһында легенда»
File:Friedrich August von Kaulbach - Portrait of 18 year old Alexandra Feodorovna.jpg|Фридрих Август фон Каульбах. «Александра Фёдоровнаның портреты»



### Келәмдәр тупланмаһы
Музейҙа Ҡарабах, Гәнжә, Ҡазах, Губа, Тәбриздең иҫке келәмдәре һәм келәм изделиелары бар.

Файл:Faxralı carpet, Ganja group of Azerbaijani carpets.jpg|«Фәхрәле» келәме. Гәнжә мәктәбе. XVIII быуат
Файл:Dəmirçilər carpet, Ganja group of Azerbaijan carpets.jpg|«Демирчиләр» келәме. Ҡазах мәктәбе
Файл:Gövhər (Gohar) carpet, Karabakh group of Azerbaijani carpets, XVII century.jpg|«Говхар» келәме. Ҡарабах мәктәбе
Файл:Pirəbədil carpet, Quba group of Azerbaijani carpets.jpg|«Пирабадил» келәме. Губа мәктәбе
Файл:İlin fəsilləri, Tabriz group of Azerbaijani carpets.jpg|«Дүрт фасыл» келәме. Тәбриз мәктәбе
Файл:Ovçuluq carpet, Tabriz group of Azerbaijani carpets.jpg|«Овчулуг» келәме. Тәбриз мәктәбе. XVIII быуат
Файл:Qollu chichi carpet, Baku group of Azerbaijani carpets.jpg|«Ғымыл» келәме. Губа мәктәбе. XIX быуат
Файл:Zili carpet, Baku group of Azerbaijani carpets.jpg|«Зили» келәме. Баҡы мәктәбе. XIX быуат



### Боронғо Мысыр сәнғәте
Музей коллекцияһында Боронғо Мысыр скульптуралары һәм барельефтары һаҡлана.

Файл:Барельеф с изображением египтянина со статуэткой Маат.jpg|Мысырлы төшөрөлгән барельеф
Файл:Голова царя..jpg|Батшаның башы. Беҙҙең эраға тиклем II быуат
Файл:Древний Египет. I половина VI века до н.э. Сфинкс.jpg|Сфинкс. Беҙҙең эраға тиклем VI быуат
Файл:Египтянин,египтянка и ребенок..jpg|Мысыр ире, мысыр ҡатыны һәм бала. Беҙҙең эраға тиклем XV быуат
Файл:Изображение богини Сохмет. Гипс..jpg|Сехмет алиһә. Беҙҙең эраға тиклем I мең йыллыҡ
Файл:Изображение Ушебти.jpg|Ушебти. Беҙҙең эраға тиклем XIV—XIII быуаттар



## Сығанаҡтар
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальный сайт музея 
* 
* Азербайджанский музей искусств // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

## Әҙәбиәт
* 
*