Ругов тарлауығы

**Ругов тарлауығы** (алб. Gryka e Rugovës; . Руговска клисура) — өлөшләтә танылған Косово Республикаһының көнбайышында, Черногория сиге янында, Печ ҡалаһы янындағы йылға тарлауығы (каньоны). Оҙонлоғо 25 км һәм тәрәнлеге 1000 метрға тиклем булған тарлауыҡ Европала иң оҙон һәм тәрән тарлауыҡ булып иҫәпләнә. Ул Печ боҙлоғоноң бно аҙ иреп сигенеүе, ә һуңынан Печска-Бистрица йылғаһының һыу эрозияһы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә.

1985 йылда Ругов тарлауығы уның геологик, гидрологик, спелеологик һәм ботаник ҡиммәттәре, шулай уҡ матур пейзажы өсөн тәбиғәт мираҫы ҡомартҡыһы тип иғлан ителә.

## Географияһы

Ҡыҫҡа, әммә ҡеүәтле Печска-Бистрица йылғаһы төньяҡтағы Жлеб тауҙары һәм төньяҡтағы Копривник, көньяҡта Проклетие тауҙарының төньяҡтағы суҡағы араһында хасил булған тарлауыҡты киҫеп үтә. Тарлауыҡҡа инеү урыны Печ ҡалаһынан көнбайышҡа табан өс километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Артабанғы 6 километрҙа тарлауыҡ, тарая барып, бейек вертикаль стеналы үҙән барлыҡҡа килтерә, уның аша йылға аға. Артабан тарлауыҡ тағы ла тарая, уның көнсығыш яғында Косовоны Черногория менән тоташтырған юл һалынған.

Тарлауыҡтың уртаса тәрәнлеге 650—1000 м тәшкил итә. Һыу эзбизташ һәм балсыҡлы сланец ҡына түгел, мәрмәр һәм серпентин менән ҡапланған тоҡомдар ҙа киҫеп үтә. Тарлауыҡтың өҫкө өлөшө боронғо боҙлоҡ трогы булып тора. Тарлауыҡ районында халыҡ күп түгел, кешеләр уның көнсығыш өлөшөндә, шулай уҡ көнбайыш ярында (йәйге осорҙа) йәшәй.

Тарлауыҡта бер нисә шарлауыҡ һәм бик күп шишмәләр бар, мәҫәлән, Ҡара һыу (альб. Uji i Zi) һәм 5-се км шишмәһе (алб. Kroi i km-5). Тарлауыҡтың алтынсы километрында 25 метр бейеклектәге шарлауыҡ тауышы әллә ҡайҙарҙан ишетелеп тора, ул көньяҡ яғында урынлашҡан ҡаянан йылғаға ағып төшә. Шулай уҡ тарлауыҡта йөҙҙәрсә мәмерйә бар, уларҙың күбеһе тикшерелмәгән. Иң билдәлеләре — Ҙур каньон мәмерйәһе системаһы (оҙонлоғо яҡынса 11 км), Ҡара ҡайсы мәмерйәләр (алб. Shpella e Karamakazit) һәм Каллаба мәмерйәһе (алб. Shpella e Kallabes; унда боронғо кешеләрҙең ҡалдыҡтары табылған). Тарлауыҡтың яҡтарын яҡшы билдәле булған аркалы күпер тоташтыра.

### Ҙур тарлауыҡ мәмерйәһе
Ҙур каньон мәмерйәһе (алб. Gryka e Madhe) Ругов тарлауығының 8-се километрында, һул яҡтан йылға йырҙаһынан 60 метр өҫтәрәк урынлашҡан (637 н.у.м.)

Мәмерйәне тикшереү 1993 йылда башлана, урындағы халыҡҡа ул быға тиклем үк билдәле була, әммә Македонияла Ругов каньоны аша сәйәхәт иткән словак спелеологтары асҡандан һуң туристар ағымы хасил була. Мәмерйә коридорҙарының профиле овал, ә ул үҙе стеналары бейек булған даими ер аҫты каньонының характерына эйә. Хәҙергә мәмерйәнең 5 кимәле тикшерелгән. Беренсеһе —яҡынса ингән урындан 66 метрға түбәнерәк; был кимәлдә төрлө төҫтәге ҡатламдар бар. Мәмерйә эсе соҡорло-саҡырлы булғанға уға бик аҙҙар ғына инергә батырсылыҡ итә. Мәмәрйәне Словакия, Болгария, «Agagoniti» ойошмаһы һәм Косово агентствоһының әйләнә тирәләге мөхитте һаҡлау буйынса дәүләт учреждениеһы (KEPA) эскперттары тикшерә.

## Иҫтәлекле урындар
Ругов тарлауығы тау туризмы (хайкинг һәм ҡаяға үрмәләү) һәм мәмерйәләрҙе тикшереүселәр өсөн йәлеп итеүсе объект булып тора. Бында шулай уҡ Балҡанда әлегә берҙән-бер булған Виа феррата (ҡая үрмәләү өсөн трасса) төҙөлә.

Печ патриархаты монастыре, Серб православие сиркәүенең тарихи һәм дини үҙәге, тарлауыҡҡа ингән ерҙә урынлашҡан.

## Галерея


Файл:The_Rugova_Canyon_II.jpg|Ругов тарлауығы
Файл:Rugove_(7).JPG|Йылға аша күпер
Файл:Rugovë_(21).jpg|Йылға аша күпер
Файл:Standing_above_Guri_Shpuem.jpg|Тарлауыҡта Лугу ҡаяһы һәм Шкодрес
Файл:Gryka_e_Rugoves.JPG|Тарлауыҡ аша һалынған юл
Файл:Rugove_(3).JPG|Печска-Бистрица йылғаһы
Файл:Gryka_e_rugoves,_Kosovë.JPG
Файл:Green_Rugova_Gorge.jpg|Тарлауыҡ флораһы
Файл:A_Tunel.JPG|Ҡаялар аша тунель
Файл:Peja_with_Rugova.jpg|Печ ҡалаһы тарлауыҡҡа инеү урыны
Файл:Ujëvarë_nga_Rugova.JPG|5 километр алыҫлыҡтағы шарлауыҡ
Файл:Ujëvara_e_Rugovës.JPG|6 километр алыҫлыҡтағы һыу ағыҙыу урыны
Файл:Kanioni_i_grykës_së_Rugovës.JPG
Файл:Rugovë_(1).jpg
Файл:Rugova_waters.jpg



## Иҫкәрмәләр