open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ишҡыуатова Гөлдәр Йәдкәр ҡыҙы

**Ишҡыуатова Гөлдәр Йәдкәр ҡыҙы** (1975) — йырсы, телережиссер. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты — йәш быуынды рухи-әхләҡи яҡтан тәрбиәләүҙәге хеҙмәте өсөн (2001).

## Биографияһы

Гөлдәр Ишҡыуатова 1975 йылдың 16 декабрендә Башҡортостандың Сибай ҡалаһында тыуған. 1983—1993 йылдарҙа Сибайҙағы 7-се һанлы мәктәптә уҡый, ошо уҡ ваҡытта балалар музыкаль мәктәбендә (1983—1990) хор дирижерлығы бүлегендә һәм дөйөм фортепиано класында шөғөлләнә. 1993—1997 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институтының театраль факультетында белем ала. 1996 йылда «Башкортостан» Дәүләт унитар предприятиеһы теле-радио компанияһында редактор вазифаһында хеҙмәтен башлай.

2007—2011 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында ситтән тороп финанстар һәм кредиттар һөнәре буйынса белем ала.

## Конкурстар һәм фестивалдәр
* «Урал моңо» Халыҡ-ара төрки йәштәре музыкаль ижады конкурс-фестиваленең I дәрәжә лауреаты (1997)
* «Гәлсәр һандуғасы» статуэткаһына лайыҡ була (2003)
* Иң яҡшы йыл аудиопроекты өсөн «Моң» статуэткаһына лайыҡ була (2004)
* «Йәшлек-шоу» Республика йәштәр музыкаль фестивалендә өс тапҡыр «Йыл йырсыһы» (), шулай уҡ «Йыл клибы» номинацияһында () еңеүгә лайыҡ була.
* «Аҡ сатыр» автор телевизион тапшырыуы «Иң яҡшы йәштәр йыл телетапшырыуы» тип таныла (1999)
* Х халыҡ-ара балалар һәм үҫмерҙәр телетапшырыуҙар фестивалендә «Тылсымлы йөҙөк» фильмы өсөн «Кесе йәштәге балалар өсөн иң яҡшы тапшырыу» һәм «Балалар жюриһы призы» номинациялары…(2000, Әстерхан)

## Ижади эштәре
* 20-нән ашыу аудио һәм видео альбомдары авторы.

* Балалар өсөн «Тәгәрәй йөҙөк» китап авторы.

* Мультипликацион фильмдарҙы башҡорт теленә тәржемә итә һәм дубляж яһай.

* «Сәңгелдәк», «Сулпылар», «Аҡ сатыр», «Туған моңдар» тапшырыуҙары редакторы. «Дарман», «БАЙ» телепроекттары авторы, редакторы һәм алып барыусыһы.

## Театрҙағы һәм кинолағы ролдәре
* Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт драма театрында «Ҡоҙаса» музыкаль комедияһында төп ролде башҡара (1996).
* «Таныш булмаған таныштар» телевизион музыкаль фильмында төп героиня ролен уйнай (1999).

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты — «Тылсымлы балдаҡ», «Ҡайҙа ҡыш йәшәй?» балалар телефильмдарына сценарийҙар яҙыу, «Балалар өсөн йырҙар», «Һандуғас йыры», «Йөрәк йырлай», «Нисек йәшәйһең. Йәнем?» аудиоальбомдарын әҙерләү һәм йәш быуынды рухи-әхләҡи яҡтан тәрбиәләүҙәге хеҙмәте өсөн (2001).
* «Социальное служение. Общественное признание» республика премияһы лауреаты (2013)
 
## Иҫкәрмәләр

## Видеояҙмалар
* Башкирская певица Гульдар Ишкуватова в новогоднем музыкальном фильме "Таныш тугел таныштар" ("Знакомые незнакомцы")...
* Гөлдәр Ишҡыуатова. Һине яратмаҫҡа...
Нөгөш ауыл Советы (Мәләүез районы)

**Нөгөш ауыл Советы** —Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге —  Нөгөш ауылы.

## Тарихы
Нөгөш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

1979 йылда  ауыл Советы составынан күсеп ултырған Үрге Таш ауылы төшөрөп ҡалдырыла.

## Билдәле шәхестәре

* Ғәлим Дәүләди   (1936 йыл, 9 апрель  — 2016 йыл, 15 апрель) —  СССР һәм Рәсәй башҡорт шағиры, яҙыусы, журналист һәм тәржемәсе, Башҡорт АССР-ы яҙыусылар союзы ағзаһы (1968), Сергей Чекмарев  (1987)  һәм Булат Рафиҡов (2005)  исемендәге премия лауреаты).

## Иҫкәрмәләр
Яңы Петровка ауыл Советы (Күгәрсен районы)

**Яңы Петровка ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. 

Административ үҙәге — Сәйетҡол ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Камалова Лира Шәрип ҡыҙы (тыуған 1929 йылдың 7 ноябрендә) — 1985-1987 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 20-се  урта мәктәбе директоры , Социалистик Хеҙмәт Геройы, БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1975), Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (1995).

## Иҫкәрмәләр
Теләүембәт ауыл Советы (Күгәрсен районы)

**Теләүембәт ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Тәүәкән ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Рәхимов Мортаза Ғөбәйҙулла улы (7 февраль 1934) — Рәсәй дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының беренсе Президенты (1993 йылдың 12 декабренән 2010 йылдың 15 июленә тиклем).
* Хәсәнов Ғәле-Әхмәт Вәли-Мөхәмәт улы (1894—?) — башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы,Башҡорт АССР-ы дәүләт эшмәкәре.
* Йәнбәков Венер Әхмәт улы (14 сентябрь 1938 — 28 ноябрь, 2014) — СССР һәм Рәсәй башҡорт шағиры һәм журналисы, Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы журналистар союзы ағзаһы.
* Йәнбәков Рәмил Әхмәт улы (1952 августан 10 — 11 ғинуарҙа 2017) — башҡорт шағиры, публицист, йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002).

## Иҫкәрмәләр
Партизан ауыл Советы (Мәләүез районы)

**Партизан ауыл Советы** —Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге—  Дарьино ауылы.

## Тарихы
Партизан  ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы  Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

1979 йылда  ауыл советы составынан күсеп ултырған  Александровка, Грачи, Николаевка ауылдары төшөрөп ҡалдырыла.

## Билдәле шәхестәре

* Кочетков Степан Михайлович (1923 йыл, 14 август — 1984 йыл, 30 сентябрь) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы,  лейтенант, Советтар Союзы Геройы.

## Иҫкәрмәләр
Саттаров Миңлебай Зәйнетдин улы

**Саттаров Миңлебай Зәйнетдин улы** (12 май 1929 йыл — 21 март 2015 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1955—1974 йылдарҙа «Салауатнефтеоргсинтез» производство берекмәһе аппратсыһы. КПСС-тың XXIV съезы һәм СССР профсоюздарының XIV съезы делегаты, РСФСР-ҙың 7-се саҡырылыш Юғары Советы һәм Салауат ҡалаһының өс саҡырылыш ҡала Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). СССР‑ҙың нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте отличнигы (1971), СССР‑ҙың Граждандар оборонаһы отличнигы (1982), СССР‑ҙың санитария оборонаһы отличнигы (1983).

## Биографияһы
Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлай. Һуғыш ваҡытында ауылда көтөүсе, хисапсы булып эшләй.

Ауырғазы районы малайы 1948 йылда яҡташтары менән бергә Аллағыуаттан Күмертауға тиклем тимер юлы төҙөүҙә ҡатнаша.

1959 йылда хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Камчаткала Тымыҡ океан флоты диңгеҙ пехотаһының 14-се айырым бригадаһында хеҙмәт итә. Полк мәктәбен тамамлағандан һуң, 1954 йылда — пулемёт ротаһы старшинаһы. Аҙаҡ диңгеҙ пехотаһы кесе офицерҙар әҙерләү курсына ебәрелә.

Армия хеҙмәтенән һуң Салауат ҡалаһында йәшәй һәм эшләй башлай. 1955 йылда аппаратсылар курсында уҡый, һуңынан Салауат нефть химияһы комбинатының көкөрт кислотаһы цехына өлкән аппаратсы итеп тәғәйенләнә. Ситтән тороп марксизм-ленинизм университетын тамамлай.

Комбинаттың химия заводының 28-се цехын сафҡа индереүҙә ҡатнаша. Бик күп рационализаорлыҡ тәҡдимдәре индерә, һөҙөмтәлә Көкөрт кислотаһы заводы ете йыллыҡ планды 6 йылда үтәй. Бының өсөн уға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.

1974 йылда нефть химияһы етештереү заводы директоры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.

1980—1995 йылдарҙа — «Салауатнефтеоргсинтез» производство берекмәһенең Граждандар оборонаһы штабы начальнигы урынбаҫары.

Саттаров КПСС-тың XXIV съезы делегаты, РСФСР-ҙың 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, профсоюздарҙың XIV съезы, Салауат ҡалаһының өс саҡырылыш ҡала Советы депутаты итеп һайлана.

Саттаров — СССР Нефтехимпром министрлығы алдынғыһы, СССР-ҙың Граждандар оборонаһы отличнигы, Рәсәйҙең санитария оборонаһы алдынғыһы.

Хаҡлы ялға сыҡҡас, Миңлебай Саттаров ҡала аҡһаҡалдар советы активисы, Салауат ҡалаһы ветерандары советының президиум ағзаһы була.

Салауат ҡалаһында йәшәй һәм шунда вафат була.

## Шәхси тормошо
Ҡатыны — Саттарова Зәүзән Әхмәтйән ҡыҙы, улы, ҡыҙы, 4 ейәнсәре бар.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966),
* Ленин ордены,
* «Фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы
* «СССР-ҙың миннефтехимпром алдынғыһы» билдәһе
* «Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәт өсөн» отличие билдәһе (2014)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 70 йыл» юбилей миҙалы (2015).

## Әҙәбиәт
* Газпром нефтехим Салават. Энциклопедия. изд. Башкирская энциклопедия. Уфа. 2013.
* Газета «Выбор» № 37-38 (9963-9964) от 24 марта 2015 г.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Некролог на сайте администрации города Салават 
* Документальный фильм о Минибае Саттарове
* Саттаров, Минибай Зайнетдинович . *БАШКИРСКАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ*.  ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (2013). Проверено 4 апреля 2017.
Ҡайраҡлы ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Ҡайраҡлы ауыл Советы** — Әлшәй районы составында булған, 2008 йылда бөтөрөлгән ауыл биләмәһе. Почта индексы — 452130, ОКАТО коды — 80202825000. 

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендә ҡабул ителгән 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законы, 1-се статьяһында түбәндәге юлдар бар : 

"Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:

 б) Аксёнов һәм Ҡайраҡлы ауыл Советтарын, «Аксёнов» атамаһын һаҡлап, берләштерергә, административ үҙәген Аксёнов ауылына урынлаштырырға.
Ҡайраҡлы ауыл Советының Ҡайраҡлы, Андриановка, Биксағыл, Хәнйәр, Ярабайкүл ауылдарын Аксёнов ауыл Советы составына индерергә.
Аксёнов ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Ҡайраҡлы ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға;Ҡайраҡлы ауыл Советы 2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Ыҫлаҡ ауыл Советы, Аксёнов ауыл Советы, Воздвиженка ауыл Советы, («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы (Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы, 16.12.2004)»). Ауыл Советы Алдар раъезы тимер юлсылар тораҡ пунктынан 0,39 киломметрҙа урыглашҡан булао.

Эре йылғаһы — Ыҫлаҡ.

## Иҫкәрмәләр
Шафран ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Шафран ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районындағы административ берәмек һәм ауыл биләмәһе.

Административн үҙәге — Шафран ауылы.

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ-территориаль үҙәктәре тураһындағы» Законы нигеҙендә ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре билдәләнгән.

Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәренең үҙгәреүе һәм уларҙы үҙгәртеп ҡороу тураһындағы» Законы, 2-се статьяһы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәренең үҙгәреүе һәм уларҙы үҙгәртеп ҡороу», 2-се пунктында түбәндәге юлдар бар:
Статья 2.
2. Түбәндәге муниципаль берәмектәрҙең атамаларын үҙгәртергә:
2) Әлшәй районы буйынса:

а) «Аксенов ҡасаба Советын» «Аксенов Ауыл Советына»;

б) «Раевка ҡасаба Советын»  «Раевка ауыл Советына»;

в) «Шафран ҡасаба Советын» «Шафран ауыл Советына»;

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Бусаргин Николай Матвеевич

**Бусаргин Николай Матвеевич** (11 ноябрь 1919 йыл — 26 июль 1990 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, уҡсылар полкының рота командиры, майор (1958). Советтар Союзы Геройы (1946).

## Биографияһы
Николай Матвеевич Бусаргин 1919 йылдың 11 ноябрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе хәҙер Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районы Ивановка ауылында тыуған

Тулы булмаған урта белемле. Хәрби хеҙмәткә саҡырылғанға тиклем Дәүләкән районының Асылыкүл МТС-ында тракторсылар бригадаһы бригадиры ярҙамсыһы булып эшләй.

1939 йылда Дәүләкән район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Бөйөк Ватан һуғышында — 1941 йылдан. 1942 йылда кесе лейтенанттар курсын, 1944 йылда — «Выстрел» курсын тамамлай. 1945 йылдан ВКП(б) ағзаһы.

Лейтенант Н. М. Бусаргин Чехословакия өсөн алыштарҙа айырыуса айырылып тора. 1945 йылдың 23 мартында үҙенең ротаһы менән Комарно ҡалаһы эргәһендә Дунай йылғаһына сыға һәм гитлерсыларға сигенеү юлын киҫә. 29-ынан 30-ына ҡараған төндә ротаһы дошмандың көслө миномет һәм пулемёт уты аҫтында беренсе булып Дунай йылғаһын аша сығып, плацдармды яулай һәм шунда нығына. Гитлерсыларҙың ротаны йылғаға төшөргә мәжбүр итергә тырышыуы уңышһыҙлыҡҡа осрай. Дошман пехотаһының танкылар, үҙйөрөшлө орудиелар һәм бронетранспортерҙар ярҙамындағы барлыҡ һөжүме кире ҡағыла, дошман күп юғалтыу кисерә. Н. М. Бусаргин һәр саҡ үҙенең өлгөһө менән яугирҙарҙы дәртләндерә. Ротаның контрһөжүме гитлерсыларҙы траншеяларҙан ҡыуып сығара һәм, сигенгән дошманды ҡыуа барып, Комарно ҡалаһына инә һәм дивизия частарына юл аса.

Һуғыштан һуң Бусаргин Совет Армияһында хеҙмәтен дауам итә. 1950 йылда округ КУОС-ын, 1958 йылда — «Атыу» курсын тамамлай. 1959 йылдан майор Н. М. Бусаргин — запаста.

Ҡабарҙы-Балҡар АССР-ының баш ҡалаһы Нальчикта йәшәй һәм эшләй. 1990 йылдың 26 июлендә вафат була.
## Хәтер
2021 йылда Утин Василий Ильич һәм Бусаргин Николай Матвеевичҡа Ивановкала бюсттар ҡуйылды.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Советтар Союзы Геройы (1946)
* «Алтын йондоҙ» миҙалы  (№ 6305, 1946).
* Ленин ордены
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985)
* 3 Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (06.07.1943); (29.01.1945)
* Миҙалдар

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
*
Бугера

**Бугера** — фамилия.

* Бугера Владислав Евгеньевич (1971 т.) — Рәсәй философы, ғалим, сәйәси публицист һәм һул йүнәлешле ижтимағи-сәйәси хеҙмәткәр. Фәлсәфә фәндәре докторы, профессор.
* Бугера Михаил Евгеньевич (1961 т.) — Рәсәй иҡтисадсыһы һәм сәйәси эшмәкәре.
Һарай ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Һарай ауыл Советы** (*Һарай ауыл округы*) — Башҡортостан Республикаһы Әлшәй районындағы 2008 йылда бөтөрөлгән ауыл Советы (ауыл биләмәһе). Торонтайыш ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. Ауыл Советының үҙәге — Һарай ауылы.

Почта индексы — 452105. ОКАТО коды — 80202852000.

Төрлө йылдарҙа ауыл Советынының составы:

* Һарай ауылы: 80 202 852 001
* Зәрәғәт ауылы: 80 202 852 002
* Ирек (Әлшәй районы) ауылы: 80 202 852 0031
* Хрустали ауылы: 80 202 852 006
* Спасс-Барсуки ауылы 80202828003
* Сәғәҙәт (Әлшәй районы) ауылы

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендә ҡабул ителгән 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законы, 1-се статьяһында түбәндәге юлдар бар : "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: г) Һарай һәм Торонтайыш ауыл Советтарын, «Торонтайыш» атамаһын ҡалдырып, берләштерергә, административ үҙәге — Торонтайыш ауылы.
Һарай ауыл Советының Зәрәғәт, Ирек, Хрустали ауылдарын Торонтайыш ауыл Советы составына индерергә. Торонтайыш ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Һарай ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға.Ауыл Советы 2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Торонтайыш ауыл Советы, Сураҡай ауыл Советы, Шафран ауыл Советы, Ыҫлаҡ ауыл Советы («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы» (ред. 19.11.2008)).

## Иҫкәрмәләр
Ҡырым ауыл Советы (Әлшәй районы)

**Ҡырым ауыл Советы** — Әлшәй райны составындағы ауыл биләмәһе, 2008 йылды бөтөрөлгән. Әбдрәшит ауыл Советы менән берләштерелгән.
Почта индексы — 452118. ОКАТО коды — 80202834000.

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендә ҡабул ителгән 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законы, 1-се статьяһында түбәндәге юлдар бар: "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: в) Әбдрәшит һәм Ҡырым ауыл Советтарын, «Әбдрәшит» атамаһын ҡалдырып, берләштерергә.
Ҡырым ауыл Советының Ҡырым, Линда, Бәләкәй Әбдрәшит ауылдарын Әбдрәшит ауыл Советы составына тапшырырға.
Абдрәшит ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. 

Һарай ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға.

## Географик урыны
Ҡырым ауыл Советы 2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Әбдрәшит ауыл Советы, Ибрай ауыл Советы. Дәүләкән районы менән сиктәш була («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы» (ред. 19.11.2008)).

## Иҫкәрмәләр
Аҡбулат ауыл Советы (Тәтешле районы)

**Аҡбулат ауыл Советы**— Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге — Иҫке Аҡбулат ауылы. Аҡбулат ауыл Советы көнбайыштан Шулған, төньяҡтан Ҡоҙаш, көнсығыштан Яңғыҙнарат ауыл Советтары, көньяҡтан Борай районы менән сиктәш.

## Тарихы
Аҡбулат ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫкәрмәләр
Аҡсәйет ауыл Советы (Тәтешле районы)

**Аҡсәйет ауыл Советы ** —Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы муниципаль берәмек

Административ үҙәге —Аҡсәйет ауылы.

## Тарихы
Аҡсәйет ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Фәтхетдинов Салауат Зәки улы (1960 йыл, 10 ғинуар ) — популяр эстрада йырсыһы, Татарстан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1991), Татарстан Республикаһының халыҡ артисы (1995), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2005), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2010).

## Иҫкәрмәләр
Урал ауыл Советы (Күгәрсен районы)

**Урал ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. 

Административ үҙәге — Бикбулат ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

2015 йылда ауыл Советы составында Сығарыш ауылы барлыҡҡа килгән.

## Билдәле шәхестәре

* Баймырҙин Хәмит Хәйервара улы (8 февраль 1955) — Рәсәй педагогы, Ишембай нефть колледжы директоры (2011 йылдан алып), Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы ректоры (2006-2011), Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты .

## Иҫкәрмәләр
Чапаев ауыл Советы (Күгәрсен районы)

**Чапаев ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. 

Административ үҙәге — Подгорный ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы



## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Жувасин, Павел Алексеевич (1908 — 1944 йылдың 4 октябре) —  307-се гвардия уҡсылар полкының автоматсылар взводы командиры ярҙамсыһы (110-сы гвардия уҡсылар дивизияһы, 37 армия, Дала фронты), гвардия өлкән сержанты, Советтар Союзы Геройы.
* Павлов, Федор Максимович (17 август 1905 — 12 март 1996 йыл) — район «Сельхозтехника» берекмәһе идарасыһы, Башҡорт АССР-ы II, III, IV, V саҡырылыш  Юғары Советы депутаты(1947-1963), Социалистик Хеҙмәт Геройы.

## Иҫкәрмәләр
Йомағужа ауыл Советы (Күгәрсен районы)

**Йомағужа ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Йомағужа ауылы.

## Тарихы

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫтәлекле урындары

* Мораҙым тарлауығы — уникаль тәбиғи-климат шарттары, үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһының төрлөлөгө бай булған тәбиғәт паркы.
* «Башҡортостан» милли паркы — үҫемлектәр һәм хайуандар төрлөлөгө күп булған тәбиғәт паркы, уларҙың күпселеге Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына индерелгән.

## Билдәле шәхестәре

* Филиппов Александр Павлович (7 ноябрь 1932 — 15 октябрь 2011) — шағир, тәржемәсе, әҙәбиәтсе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры.

## Иҫкәрмәләр
Ғибәҙуллин Рафаил Вәһит улы

**Ғибәҙуллин Рафаил Вәһит улы** (13 декабрь 1954 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

## Биографияһы
Рафаил Вәһит улы Ғибәҙуллин 1954 йылдың 13 декабрендә Өфө ҡалаһында тыуған.
Башҡорт. Юғары белемле, 1978 йылда Өфө нефть институтын тамамлаған. Тау инженер-электригы, тау инженеры (1988 йыл).
Артабан Мәскәү дәүләт университетын тамамлай. Социологик фәндәр докторы (1990). Профессор.

1978—1980 — СССР Ҡораллы Көстәре сафында хеҙмәт итә, взвод командиры, яғыулыҡ-майлау частары хеҙмәте начальнигы.

1980—1985 йй. — БАССР-ҙың комсомол һәм профсоюз органдарында эшләй.

1981—1985 йй. — Профсоюздарҙың Үҙәк Комитетының Башҡортостан Республикаһы буйынса хеҙмәт техник инспекторы.
 
1985—1992 йй. — «Когалымнефтегаз» производство берекмәһенең цех начальнигы, идаралыҡ начальнигы урынбаҫары, «Ватьеганнефть» ның профкомы рәйесе, Когалым ҡалаһының Көнбайыш Себер нефть ятҡылыҡтарын башҡорт нефтселәре отряды составында, ЦНИИ берекмәһендә бүлек начальнигы булып, үҙләштергән, «Когалымнефтегаз» производство берекмәһенең цех начальнигынан алып бүлек етәксеһенә тиклем юл үткән.

1992—1995 йй. — РФ «Лукойл-Уралнефтегаз» генераль директор урынбаҫары, генераль директоры.

1995—1996 йй. — «Роснефтеэкспорт» ААЙ-е башҡарыусы директоры (Мәскәү ҡалаһы).

1996—1998 йй. — «Башкирнефтепродукт» ААЙ-те структураһында етәксе вазифалары (Өфө ҡалаһы).

2000—2003 йй. — «Региональный трастовый центр» НП директоры.

2003—2006 йй. — «Энергонефтегаз-сервис» ЯСЙ-те генераль директоры.

2006—2012 йй. — «Стройинвест» инвестицион компанияһы" генераль директоры.

2012 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса .

60-тан ашыу фәнни хеҙмәттәре һәм баҫмалары бар.

## Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайы депутаты итеп һайлана (сәнәғәт, транспорт, төҙөлөш, элемтә һәм эшҡыуарлыҡ комитеты ағзаһы)
     
Өфө ҡала советы депутаты, гуманитар мәсьәләләр комитеты рәйесе, 1-се саҡырылыш Өфө ҡала округы Советының президиум ағзаһы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Ватан алдында хеҙмәттәре өсөн» орденының II дәрәжә миҙалы
* «За развитие нефтегазового комплекса России» миҙалы
* «За заслуги перед городом Уфа» миҙалы
* Рәсәй сәнәғәте һәм энергетикаһы министрлығының Почёт гамоталары
* Рәсәй нефть һәм газ сәнәғәтселәре союзының Почёт гамоталары
* Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайының Почёт гамоталары

## Ғаиләһе
Өйләнгән. Ҡатыны менән ул һәм ҡыҙ үҫтергәндәр.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Гибадуллин Рафаиль Вагитович Уполномоченный по правам предпринимателей в Республике Башкортостан г. Уфа ул. Пушкина, 95, каб. 319 Тел. 280 −85 −45 сайт: http: //upprb. bashkortostan. ru/

## Һылтанмалар
*  Гибадуллин Рафаил Вагитович
* Гибадуллин Рафаил Вагитович 
* Гибадуллин Рафаил Вагитович 
* Гибадуллин Рафаил Вагитович
* Гибадуллин Рафаил Вагитович

## Иҫкәрмәләр
Ялсы ауыл Советы (Күгәрсен районы)

**Ялсы ауыл Советы ** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Ялсы ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Вәлитов Заһир Суфиян улы (1940 йылдың 1 ноябрендә тыуған) — актёр, БАССР-ҙың халыҡ артисы.
* Мусин Сәфәр Ғәйсәр улы (5 ноябрь 1948) — «Салауатстрой» тресында ташсылар бригадиры, Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.
* Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы (9 октябрь 1896 — 21 декабрь 1924) — революционер, партия һәм дәүләт эшмәкәре, яҙыусы.

## Иҫкәрмәләр
Кама буйы

**Кама буйы ** — Кама йылғаһына тоташҡан бик ҙур биләмә.

Киң мәғлүмәт сараларында йыш ҡына Пермь крайын, ҡайһы берҙә Пермь крайын һәм Удмуртияны — Кама буйы, ә Пермь ҡалаһын — Кама буйының баш ҡалаһы тип атайҙар. Был осраҡта фәнни яҡтан айырыуса дәлилләнгән терминдар — Пермь Кама буйы (Пермь крайы) һәм Көнбайыш Урал (Пермь крайы һәм Удмурт Республикаһы).

Удмурт энциклопедияһында Кама буйы «аныҡ тышҡы сиктәре булмаған, йылға үҙәне менән тығыҙ бәйләнгән Кама йылғаһы биләмәһенең ирекле ҡулланышта булған географик термины» тип билдәләнә. Кама буйының урыны ҡайһы берҙә административ-территориаль бүленеше атамаларына (Пермь Кама буйы, Ҡаракүл Кама буйы) бәйләнә. Әлеге термин киң мәғлүмәт сараларында, тыуған яҡты өйрәнеү, һирәгерәк ғилми әҙәбиәттә, ҡуллана".

Ҡайһы бер ғилми публикацияларҙа биләмә (территория) йәһәтенән Кама йылғаһы бассейны менән күҙалланған Оло Кама буйы термины индерелә. Был төбәккә Рәсәй Федерацияһының биш субъекты ҡарай: Башҡортостан Республикаһы, Киров өлкәһе, Пермь крайы (айырым статусҡа эйә Коми-Пермяк округы менән бергә), Татарстан Республикаһы, Удмуртия Республикаһы, шулай уҡ традицияға нигеҙләнгән географик һәм тарихи-мәҙәни яҡтан яҡын булған ҡайһы бер территориялар.

** Үрге**, **Урта** һәм **Түбәнге Кама буйын билдәләйҙәр**:

**Үрге Кама буйы** Кама үрендә, йылға башынан Пермь ҡалаһына тиклем, ята. Үрге Кама буйы биләмәләрендә XV быуат башында берҙәм административ һәм иҡтисади биләмә — Бөйөк Пермь — барлыҡҡа килә. XIX быуатта бында Соликамск өйәҙе ойошторола.

**Урта Кама буйы **Пермь ҡалаһынан Татарстан Республикаһына тиклемге биләмәгә ҡарай. Сарапулда Урта Кама буйы тарихы һәм мәҙәниәте музейы бар.

**Түбәнге Кама буйы** Татарстан менән күҙаллана.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Газета «Деловое Прикамье» 
* Хоккейный клуб «Молот-Прикамье» 
* Культурное наследие Прикамья
Бүл-Ҡайпан ауыл Советы (Тәтешле районы)

**Бүл -Ҡайпан ауыл Советы — **Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәк —  Бүл -Ҡайпан ауылы. Бүл-Ҡайпан ауыл Советы төньяҡ-көнбайыштан Бәҙрәш ауыл Советы, көнбайыштан Аҡсәйет ауыл Советы, көньяҡтан Ҡоҙаш ауыл Советы һәм Үрге Тәтешле ауыл Советы менән сиктәш.

## Тарихы
Бүл -Ҡайпан ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

2008 йылда ауыл советы составына Мәмәтәй ауылы инә.

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә: 
 
Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:

41)Тәтешле районы буйынса: 

Бүл-Ҡайпан  ауылында административ үҙәге менән «Бүл-Ҡайпан» атамаһын һаҡлап, Бүл-Ҡайпан һәм Мәмәтәй ауыл Советтарын берләштерергә. 

Мәмәтәй ауыл Советының Иҫке Ҡайпан, Ҡарман ауылдарын Бүл-Ҡайпан ауыл Советы составына индерергә.  

Бүл-Ҡайпан ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

Иҫәп мәғлүмәттәренән Мәмәтәй ауыл Советын төшөрөп ҡалдырырға.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫкәрмәләр
Боҙаяҙ ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)

**Боҙаяҙ ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Боҙаяҙ  ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Башҡарма власы
Боҙаяҙ ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Боҙаяҙ ауылы, Совет урамы, 5.

## Иҫтәлекле урындары
Йылға аша таш күпер (элекке Екатерининаның, XVIII быуат аҙағы) — тарих һәм архитектура ҡомартҡыһы.

## Билдәле шәхестәре

* Әсәнов Фәнил Абдулһаҙый улы (30 декабрь 1929 — 31 ғинуар 1995 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, шағир, драматург, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1976), РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1980).
* Усаев Ҡәнзәфәр (1738 — 10 июля 1804) — Е. И. Пугачевтың күренекле көрәштәше.

## Иҫкәрмәләр
Ефремкин ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)

**Ефремкин ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Ефремкин ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Башҡарма власы
Ефремкин ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Ефремкин ауылы,  Ленин урамы, 18.

## Билдәле шәхестәре

* Васильев Григорий Семенович (22  сентябрь 1897 — 28 ғинуар 1943 йыл) — Советтар Союзы Геройы, Граждандар һуғышында, Хәсән күле һәм  Халхин-Гол йылғаһы янында япондар менән һуғышта һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, подполковник, 605-се уҡсылар полкы командиры.

## Иҫкәрмәләр
Сиражетдинов

**Сиражетдинов** — фамилия.

* Сиражетдинов Муса Шәрәфетдин улы (Муса Сиражи; 1939 т.) — башҡорт яҙыусыһы, журналист, йәмәғәт эшмәкәре.
* Сиражетдинов Мөжәүир Уйылдан улы (Мөжәүир хәҙрәт; 1876—1967) — башҡорт дин эшмәкәре, халыҡ табибы, диндар.
* Сиражетдинов Әнүәр Ғата улы (1918—2003) — Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусы.

----
* Сиражетдинова Фәнүнә Хәниф ҡыҙы (1949 т.) — йырсы. Башҡортостандың халыҡ артисы (1994), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989).
Гәрәев Заһит Хажи улы

**Гәрәев Заһит Хажи улы** (1896 — ?) — хәрби эшмәкәр. Хәрби фәндәр кандидаты (1943).

## Биографияһы
Гәрәев Заһит Хажи улы 1896 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы ) Үрге Аташ ауылында тыуған. Милләте башҡорт.

Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша, поручик званиеһын ала. 1918 йылдан Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә.

1919—1920 йылдарҙа Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһының штаб начальнигы булып хеҙмәт итә.

1921—1922 йылдарҙа РСФСР-ҙың Милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссариатында Башҡортостан АССР-ының вәкиле.

1922 йылда РККА-ның Хәрби академияһын тамамлай.

1922—1932 йылдарҙа Төркөстан фронты (1926 йылдың июненән — Урта Азия хәрби округы) составында хеҙмәт итә. Ташкент ҡалаһында Урта Азия милләттәренең берләштерелгән хәрби мәктәбендә батальон командиры була.

1932 йыл башланғанда Мәскәү ҡалаһында хеҙмәт итә. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

## Бүләктәре
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1921)
* Үзбәк ССР-ының Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (6 ноябрь 1930)

## Иҫкәрмәләр
Әбделмәнов Илшат Ғаяз улы

**Әбделмәнов Илшат Ғаяз улы** (15 июнь 1941 йыл — 25 июль 2007 йыл) — тау инженеры. Техник фәндәре докторы (1995), профессор (1995).

## Биографияһы
Илшат Ғаяз улы Әбделмәнов 1941 йылдың 15 июнендә Башҡортостан АССР-ы Хәйбулла районы Оло Әбеш ауылында тыуған.

1959—1961 йылдарҙа Силәбе өлкәһе Вишневогорск мәғдән идаралығында һәм Салауат ҡалаһындағы 18-се комбинатта эшләй.

1971 йылдан Германия Демократик Республикаһында эшләй.

1976—1990 йылдарҙа Мәскәү геология-разведка институтының өлкән фәнни хеҙмәткәре, лаборатория мөдире булып эшләй.

1990—1991 йылдарҙа һәм 1994 йылдан «Экогеоцентр» фәнни-производство үҙәгенең директоры һәм бер үк ваҡытта «Металинк» ААЙ директоры вазифаларын башҡара.

1991—1994 йылдарҙа «Наука» Рәсәй концерны генераль директорының урынбаҫары, генераль урынаҫары вазифаларын үтәй.

2007 йылдың 25 июлендә Мәскәү ҡалаһында вафат була.

## Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни тикшеренеүҙәре экологик хәүефһеҙлекте иҫәпкә алып урын һәм башҡа металдарҙы мәғдәндән ер аҫтынан сығарыу технологияһын эшләүгә бағышланған.

200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 150-нән ашыу уйлап сығарыуҙар авторы.

## Хеҙмәттәре
* Комплексы подземного выщелачивания. — М., 1992. (авторҙаш)
* Подземное выщелачивание полиэлементных руд. — М., 1998. (авторҙаш)
* Горно-химическая технология добыча урана. — М., 2001. (авторҙаш)

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
*
Абдуллин Хәмзә Ильяс улы

**Абдуллин Хәмзә Ильяс улы** (7 ғинуар 1918 йыл — 31 июль 2008 йыл) — педагог. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1971).

## Биографияһы
Абдуллин Хәмзә Ильяс улы 1918 йылдың 7 ғинуарында Башҡортостан мөхтәриәте Үҫәргән кантоны (хәҙерге Ырымбур өлкәһе ) Үрге Наҙарғол ауылында тыуған.

1938 йылдан Башҡортостан АССР-ы Хәйбулла районы Аҡъяр урта мәктәбендә, 1939 йылдан Әбеш ете йыллыҡ мәктәбендә уҡыта.

1945 йылда Совет-япон һуғышында ҡатнаша.

1946 йылдан Хәйбулла районы Мәмбәт ете йыллыҡ мәктәбенең директоры була.

1950 йылдан КПСС-тың Хәйбулла район комитетында партия кабинеты мөдире, пропаганда һәм агитация бүлеге мөдиренең урынбаҫары, 1953—1954 йылдарҙа «Красное знамя» колхозының партия ойошмаһының сәркәтибе вазифаларын башҡара.

1958 йылда Өфө юғары партия мәктәбен тамамлай. 1958 йылдан Хәйбулла район Советы башҡарма комитеты рәйесенең урынбаҫары була.

1960 йылдан Бүребай һигеҙ йыллыҡ башҡорт мәктәбенең директоры вазифаһын үтәй. 1964 йылда Ырымбур педагогия институтын тамамлай.

1976—1979 йылдарҙа Бүребай урта мәктәбендә, 1979—1986 йылдарҙа Татыр-Үҙәк урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.

2008 йылдың 31 июлендә Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы Бүребай ауылында вафат була.

## Әҙәбиәт
Ҡотлобаевтар

**Ҡотлобаевтар** — башҡорт дворяндары нәҫеле. Ырымбур губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Борай районы) Йәлдәк улусының Кәмил ауылы башҡорттарынан.

## Дөйөм характеристика
Ҡотлобаевтар нәҫелен башлап ебәреүсе **Зөбәйер Ҡотлобаев** була. Зөбәйер Ҡотлобаев 1823—1835 йылдарҙа 10-сы башҡорт кантоны башлығы вазифаһын үтәй. Уның улдары:
* **Уйылдан Зөбәйер улы Ҡотлобаев** — хорунжий (1836).
* **Ноғман Зөбәйер улы Ҡотлобаев** (1809 — ?) — хорунжий. 1816 йылдан хәрби хеҙмәттә була. 1832 йылдан Ырымбур ҡалаһында, һуңынан 10‑сы башҡорт кантонында хеҙмәт итә, 1837—1846 йылдарҙа кантон башлығы ярҙамсыһы вазифаһын үтәй. Ҡустыһы Камилйән менән бергә Йәлдәк улусында урынлашҡан 3 поташ заводына эйә булған.
* **Камилйән Зөбәйер улы Ҡотлобаев** — зауряд-хорунжий. Ағаһы Ноғман менән бергә Йәлдәк улусында урынлашҡан 3 поташ заводына эйә булған.
* **Раян Зөбәйер улы Ҡотлобаев** (1815 — ?) — хорунжий (1841). 1839—1842 йылдарҙа 10‑сы башҡорт кантоны башлығы вазифаһын башҡара.
* **Абдулкәбир Зөбәйер улы Ҡотлобаев** — зауряд-яҫауыл (1812).

Уйылдан Зөбәйер улы Ҡотлобаевтың улдары:
* **Лоҡманхаким Уйылдан улы Ҡотлобаев** — зауряд-хорунжий. 1863—1865 йылдарҙа 6-сы Бөрө кантоны башлығының ярҙамсыһы була.
* **Миһран Уйылдан улы Ҡотлобаев** — 1862—1863 йылдарҙа 16-сы кантон башлығы вазифаһын үтәй. 1863—1865 йылдарҙа 6-сы Бөрө кантоны башлығының ярҙамсыһы була.
* **Мостафа Уйылдан улы Ҡотлобаев** ер биләүсе, урман сәнәғәтсеһе була. Ырымбур губерна канцелярияһында секретарь булып хеҙмәт итә. Ырымбур губернаһында 3 мең дисәтинәнән ашыу ер биләй, шуның 1,8 мең дисәтинәһе — Бөрө өйәҙендә, 0,5 меңе — Бәләбәй өйәҙендә, 0,8 меңе Өфө өйәҙендә була. Уның улдары:
** **Мортаза Мостафа улы Ҡотлобаев** (1873 — ?) — юрист. 1895 йылдан Мәскәү университетында уҡыған. 1908 йылдан — Минзәлә өйәҙендә, 1917 йылдан Бәләбәй ҡалаһында Юстиция министрлығында суд тәфтишсеһе булып эшләй.
** **Искәндәр Мостафа улы Ҡотлобаев** (? — 1910) — нәшерсе. Ҡазан университетын тамамлаған, 1906—1908 йылдарҙа «Тауыш» гәзитенең мөхәррире һәм нәшерсеһе. Ҡатыны — Ҡотлобаева Раҡия Шәйхәттәр ҡыҙы (1886−1966), ҡыҙы — Ҡотлобаева Ҡәҙриә Искәндәр ҡыҙы (1909—1997).

1866 йылда Миһран һәм Мостафа Ҡотлобаевтарҡа нәҫелдән күсә килеүсе дворяндар дәрәжәһе бирелә. Ҡотлобаевтар нәҫеле Ырымбур губерна дворян нәҫел тарихы китабына теркәлгән.

Башҡа билдәле вәкилдәре:
* **Шакир Ҡотлобаев** — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. 1918 йылдың башында Бөрө өйәҙендә Башҡортостан мөхтәриәтенә ҡушылыу мәсьәләләре буйынса ҡоролтай ойоштора. Аҙаҡ бында Борай кантоны булдырыла.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы
* Башҡорт дворянлығы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар
*
Бәҙрәш ауыл Советы (Тәтешле районы)

**Бәҙрәш ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы муниципаль берәмек

Административ үҙәге — Бәҙрәш ауылы.

## Тарихы
Бәҙрәш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Хәниә Фәрхи (1960 йыл, 30 май —  2017 йыл, 27 июль) — татар йырсыһы, Татарстан һәм Башҡортостан  Республикаһының халыҡ артисы (2000).

## Иҫкәрмәләр
Ҡабаҡ ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)

**Ҡабаҡ ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Ҡабаҡ ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

2008 йылдың ноябрь айында элекке Сихонкин ауыл Советына ҡараған Сихонкин, Балта, Үрге Тимкә, Үрге Углич, Яңы Муса, Романовка ауылдары Ҡабаҡ ауыл Советы составына ҡушыла.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Башҡарма власы
Ҡабаҡ ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453003, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Ҡабаҡ ауылы,Төҙөүселәр урамы, 17.

## Иҡтисады
Силикат стена материалдары заводы һәм «Башсельстройматериал» производство берекмәһе(Ҡабаҡ).

## Иҫтәлекле урындары

* Ҡыйышҡы күле һәм Ҡарламан карст мәмерйәһе комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителгәндәр.Ҡыйышҡы күлен яҙыусы С. Т . Аксаков үҙенең «Детские годы Багрова-внука» китабында һүрәтләгән булған. Күлдә һирәк осрай торған реликт үҫемлектәр һыу абағаһы йөҙөүсән сальвиния табыла.

## Иҫкәрмәләр
Атйетәр ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)

**Атйетәр ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡырмыҫҡалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Атйетәр  ауылы.

## История
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Башҡарма власы
Атйетәр ауыл Советы ауыл биләмәһе хакимиәте: Рәсәй, 453004, Башҡортостан Республикаһы, Ҡырмыҫҡалы районы, Атйетәр ауылы, Коммунистик урамы, 31.

## Иҫтәлекле урындары
Мосолмандар  тарафынан хөрмәт ителеүсе арҙаҡлы тәүге мөфтөй Мөхәммәтйән Хөсәйенов ҡәбере, ул Екатерина II  рескрипты буйынса «Крайҙың беренсе ахуны» исеме алған.

## Билдәле шәхестәре

* Никифоров Алексей Федорович (4 март 1915 — 21 март 1977) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, 1-се Белорус фронты 7-се гвардия кавалерия корпусы 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкы сапер взводының отделение командиры, Советтар Союзы Геройы, гвардия өлкән сержанты.

## Иҫкәрмәләр
Ҡоҙаш ауыл Советы (Тәтешле районы)

**Ҡоҙаш ауыл Советы ** —Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәк — Үрге Ҡоҙаш ауылы.

## Тарихы
Ҡоҙаш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Хәйҙәров, Әмир Сөләймән улы (1911 йыл,20 ноябрь  — 1996 йыл, 25 ноябрь) —Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, пулемёт взводы командиры ярҙамсыһы, гвардия өлкән сержанты, Советтар Союзы Геройы (1944).

## Иҫкәрмәләр
Күрҙем ауыл Советы (Тәтешле районы)

**Күрҙем ауыл Советы ** — Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәк — Иҫке Күрҙем ауылы.

## Тарихы
Күрҙем ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Атнабаев Әнғәм Ҡасим улы (1928 йыл, 23 февраль  — 1999 йыл, 2 сентябрь) — башҡорт һәм татар шағиры һәм драматургы, БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1977), РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1988), Башҡортостандың халыҡ шағиры (1997).
* Атнабаева Зинира Ҡасим ҡыҙы (1934 йыл, 21 декабрь — 2013 йыл, 23 апрель ) — башҡорт совет актеры, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1977), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1980).
* Әухәтов Ҡаһим Әухәт  улы (1932 йыл, 2 ғинуар  —  2014 йыл, 14 октябрь) — башҡорт һәм татар шағиры.

## Иҫкәрмәләр
Инйәр ауыл Советы (Архангел районы)

**Инйәр ауыл Советы**— Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Архангел районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.

«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законға» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Алабайтал (ауыл)

**Алабайтал** () — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Беляевка районындағы ауыл. Крючковка ауыл биләмәһе составына инә.

## Географик урынлашыуы
Алабайтал йылғаһы буйында урынлашҡан.

## Халҡы
{| class="wikitable"

## Билдәле шәхестәре
* Әхмәмәтов Шәрәф Хисам улы (1929—1999) — башҡорт шағиры.

## Иҫкәрмәләр
Бурансы (Ырымбур өлкәһе)

**Бурансы**  () — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Беляевка районындағы ауыл. Крючковка ауыл биләмәһе составына инә.

## Географик урынлашыуы
Яйыҡтың һул ҡушылдығы — Бүртә йылғаһының уң яҡ яр буйында урынлашҡан.

## Тарихы
Бурансы — юрматы башҡорттарының ауылы.

Юрматы улусы Тәтегәс түбәһе вәкилдәре тарафынан нигеҙләнгән. Риүәйәткә ярашлы, ауылдың атамаһы Алтын Урҙа әмире Иҙеүкәйҙең яраны — нуғай батыры Бурансы исеменән барлыҡҡа килгән. Ырымбур губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе составында була. Беляевкаға йүнәлгән юлдың һул яғындағы мосолман зыяратында ике ҡәбер ташын Иҙеүкәй менән бәйләйҙәр. Бурансы ауылы янындағы Ҡарасай күле Иҙеүкәйҙең тоҡомо — Ҡарасай менән бәйләйҙәр.

## Халҡы
{| class="wikitable"

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Яңы Тәтешле ауыл Советы (Тәтешле районы)

**[[Яңы Тәтешле]] ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге — Яңы Тәтешле ауылы.

## Тарихы
Яңы Тәтешле ауыл Советы — Рәсәй ФедерацияһыБашҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Ғарипов Миңсадиҡ Ғарип улы (1946 йыл, 16 февраль — 1998 йыл,  12 октябрь) — рәсәй удмурт рәссамы, график, иллюстратор, РСФСР-ҙың  атҡаҙанған рәссамы (1991), Удмурт Республикаһының халыҡ рәссамы (1996).

## Иҫкәрмәләр
Байымов Мөхтәр Әхмәтғәзи улы

**Байымов Мөхтәр Әхмәтғәзи улы** (10 май 1905 йыл — 10 июль 1938 йыл) — уҡытыусы, филолог, тәржемәсе, партия органдары хеҙмәткәре. 1932 йылдан «Культура революцияһы» (хәҙерге «Башҡортостан уҡытыусыһы») журналының яуаплы мөхәррире. 1933 йылдан Башҡортостан партия нәшриәте етәксеһе, 1934—1936 йылдарҙа ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы, 1936—1937 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт нәшриәтенең нәфис әҙәбиәт секторы мөдире. Сәйәси золом ҡорбаны

## Биографияһы
Мөхтәр Әхмәтғәзи улы Байымов 1905 йылдың 10 майында Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының  Баймаҡ районы) Байым ауылында тыуған. Дин әһеле Байымов Әхмәтғәзи Хаммат улының улы, киң билдәле Байым ишандың бүләһе. 1920—1921 йылдарҙа Яйыҡбай ауылында уҡытыусы булып эшләй.

Ырымбур башҡорт педагогия техникумына уҡырға инә һәм 1924 йылда уны тамамлай. Артабан Ҡазан көнсығыш педагогия институтында (1924—1926), һуңынан А. С. Енукидзe исемендәге Ленинград көнсығыш институтында (1930) белемен камиллаштыра.

1930—1933 йылдарҙа Башсовнарком эргәһендәге Башҡорт милли мәҙәниәт ғилми тикшеренеү институтынының директоры һәм директор урынбаҫары булып эшләй. Ошо уҡ ваҡытта ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты ҡарамағындағы В. И. Ленин, И. В. Сталин хеҙмәттәрен башҡорт теленә тәржемә итеү буйынса комиссияла эшләй, уның етәксеһе була. Бер үк ваҡытта «Культура революцияһы» (1932) журналының яуаплы мөхәррире вазифаһын да биләй.
 
Мөхтәр Байымов, башҡорт һәм урыҫ теленән тыш, төрөк, ғәрәп, фарсы, ҡаҙаҡ, әзербайжан, төркмән, үзбәк телдәрен дә яҡшы белгән. Урыҫ классиктары А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, Н. А. Некрасов, А. П. Чехов һәм башҡа яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен башҡорт теленә тәржемә иткән. Әҙәби башҡорт теле нигеҙҙәрен һәм нормаларын эшләүҙә, башҡорт теле һәм башҡорт әҙәбиәте буйынса дәреслектәр сығарыуҙа ҡатнашҡан. «Байыҡ» (1927) драмаһы, «Юлсыға» (1928) поэмаһы һәм шиғырҙар авторы. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, текстары һаҡланмаған. Башҡорт халыҡ ижады менән ҡыҙыҡһына, ул яҙып алған «Абдрахман кантон», «Буранбай», «Зөлхизә», «Ҡаһым түрә», «Сибай», «Урал», «Шәүрә» башҡорт халыҡ йырҙары өлгөләре «Башҡорт халҡ йырҙары» (Б. Мөхтәр Китабов булараҡ күрһәтелгән) һәм «Башҡорт халыҡ йырҙары һәм көйҙәре» йыйынтыҡтарына ингән.

1933 йылда Башҡортостан партия нәшриәтенең директоры һәм баш мөхәррире итеп тәғәйенләнә. Артабан, 1934—1936 йылдарҙа, ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетында пропаганда бүлеге инструкторы булып хеҙмәт итә.

1936—1937 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт нәшриәтенең нәфис әҙәбиәт секторы мөдире. 1937 йылда, милләтселектә ғәйепләнеп, ҡулға алына һәм хөкөм ителә. 1938 йылдың 10 июлендә Өфөлә атып үлтерелә.

1958 йылда тулыһынса аҡлана.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 

## Әҙәбиәт
* Книга памяти жертв политических репрессий Республики Башкортостан: г. Уфа, Китап, 1997, стр. 211.
* Баймаҡ районының күренекле улдары һәм ҡыҙҙары. Библиографик күрһәткес. Башҡортостан Республикаһы, Баймаҡ ҡалаһы, 2010 йыл, 16 бит.