open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ҡыҙыл Еҙем

**Ҡыҙыл Еҙем** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 586 кеше.
Почта индексы — 453033, ОКАТО коды — 80203825001.
 

## Халыҡ һаны
1906 йылда — 1328.; 1920 — 1862; 1939 — 1390; 1959 — 1061; 1989 — 580; 2002 — 556; 2010 — 534 кеше йәшәгән.

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһында өҫтөнлөк иткән милләт — урыҫтар (92 %)

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 21 км

## Урамдары

* Баҙар урамы ()
* Блюхер урамы ()
* Дауахана урамы ()
* Йәшел урам ()
* Крәҫтиән урамы ()
* Яңы урам ()
* Яңы тыҡрыҡ ()
* 1 Май урамы ()
* Төньяҡ урам ()
* Үҙәк урам ()
* Мәктәп урамы ()
* Мәктәп тыҡрығы (

  

## Тарихы
Еҙем йылғаһы буйындағы Еҙем ауылының барлыҡҡа килеүе Архангел заводына бәйле.

1795 йылда Еҙем ауылында 385 ир-ат һәм 437 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. XIX быуат уртаһында ауыл Урыҫ Еҙеме тип атала башлай. X ревизия мәғлүмәттәре буйынса, унда 458 ир-ат булған. Уларҙың һәр береһе өсөн 2,25 сутый ер тура килгән. 1896 йылда 645 ир-ат һәм 691 ҡатын-ҡыҙ йәшәй: улар араһында 80 — 90 йәштә — 8 кеше, 90-99 йәш — 3, 100—109 йәш — 1 кеше.

Сиркәү эргәһендә мәхәллә мәктәбе була. Еҙем ауылында кибеттәр, он тартыу тирмәне һәм мөгәзәй булған.

Бөтә Рәсәй ҮБК-ның 1929 йылдың 10 июлендәге ҡарары менән Еҙем ауылы *Ҡыҙыл Еҙем* тип үҙгәртелде..

## Матбуғатта

## Видеофильмдар
* Башҡортостандың йырсы өләсәйҙәре. Архангел районы Еҙем ауылының «Рус биҙәктәре» фольклор ансамбле. 9 февраль 2021 йыл
* «Рус биҙәктәре» фольклор ансамбле

## Билдәле шәхестәре
* Усков Валерий Иванович (24.10.1958—10.2013), журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре. СССР Журналистар союзы ағзаһы. 2001—2013 йылдарҙа Мишкә районының «Дружба» гәзите мөхәррире. Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре, Мишкә районының почётлы гражданы (2014, үлгәндән һуң).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Көмәрле

**Көмәрле** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 335 кеше.
Почта индексы — 453036, ОКАТО коды — 80203834004.
 

## Халыҡ һаны

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 27 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Благовещенка): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 38 км

## Урамдары

*  — 
*  — 
*  — 
*  — 
*  — 
*  — 
*  — 
*  — 
*  — 
*  — 
*  — 
*  — 
*  — 

## Тарихы
Инйәр йылғаһы Эҫемгә ҡойған ерҙә урынлашҡан Күрпәс-Табын улусының Көмәрле һәм Ҡыҙыляр ауылдары Күлсәйет тип аталған. Күлсәйет, күрәһең, был ауылдарҙың иртәрәк атамаһы. Әгәр Көмәрле ауылы, Күлсәйет ауылы кеүек үк, XIX 60-сы йылдарында барлыҡҡа килһә, Ҡыҙылъяр (Күлсәйет) быуат аҙағында хасил була.

1816 йылда Күлсәйеттә (Көмәрлелә) 118 кеше һәм 23 йорт була. VIII рәүизгә халыҡ һаны кәмегән (60). 1897 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа 165 кеше һәм 32 ихата була.

Тәүге төпләнеүсе билдәле түгел. Әммә улдарының исемдәре, йәше VII ревизияла яҙыла. Дәүләкән Күлсәйетов 1756—1813 йылдарҙа йәшәй. Уртансы улы Ялсы 1758 йылда тыуған. Кесе Әүҙәким 1762—1815 йылдарҙа йәшәй.

60 кешенең (12 йорт) 60 аты, 50 һыйыры, 40 һарығы, 20 кәзәһе булған. 1843 йылда ауыл халҡы 64 бот ужым һәм 352 бот яҙғы иген сәскән. Хужалыҡтарында 700 умарта булған.

## Матбуғатта
* Инйәр. 11 ноябрь 2021, «Ниндәй көй, әйт!»
* Башҡортостан ҡыҙы. 30 декабрь 2017, Ысын уҡытыусы ине…
* Киске Өфө. Йүгереү йәшәртә лә. 13 февраль 2017 йыл

## Видеофильмдар
* «Орнамент» Архангел районы Көмәрле ауылы йөҙлөктәре. 2011 йыл

## Билдәле шәхестәре
* Йосопова Нәсиә Хәмиҙулла ҡыҙы (5.01.1949), педагог, журналист, йәмәғәтсе. 1978—1999 йылдарҙа Архангел районы Абҙан урта мәктәбе директоры, 2003—2009 йылдарҙа «Инйәр» район гәзите мөхәррире. Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. Райондың почётлы гражданы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Ҡурғаш (Архангел районы)

**Ҡурғаш** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 134 кеше.
Почта индексы — 453039, ОКАТО коды — 80203816004.
 

## Халыҡ һаны

1920 йылда — 23; 1939 — 22; 1959 — 229; 1989 — 152; 2002 — 127; 2010 — 113 кеше йәшәгән.
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселек өлөшөн башҡорттар тәшкил итә (73 %)

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 16 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Баҡалды): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 22 км

## Урамдары
* Йылға урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Көньяҡ урам ()

## Тарихы
Ҡурғаш ауылы 1920 йылда 23 кеше йәшәгән өс йорттан торған утар һаналған

## Сайтта
* Беҙҙең Ҡурғаш!

## Матбуғатта

## Видеофильмдар
* «Башҡортостандың иң матур ауылы 2018» конкурсы. Архангел районы, Ҡурғаш ауылы, 9 октябрь 2018 йыл
* Ҡурғаш ауылы
* Ҡурғаш ауылы «Башҡортостандың иң матур ауылы 2018» конкурсында. Архангел районы,, 8 август 2018 йыл

## Сығанаҡтар
Ҡыҙылъяр (Архангел районы)

**Ҡыҙылъяр** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 148 кеше.
Почта индексы — 453034, ОКАТО коды — 80203804003.

## Халыҡ һаны
1906 йылда — 124 кеше; 1920—198; 1939—319; 1959—153; 1989—135; 2002—127; 2010 йылда — 127 кеше йәшәгән.
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 93 % тәшкил итә.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 19 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 28 км

## Тарихы
Инйәр йылғаһы Эҫемгә ҡойған ерҙә урынлашҡан Күрпәс-Табын улусының Көмәрле һәм Ҡыҙылъяр ауылдары Күлсәйет тип аталған. Күлсәйет, күрәһең, был ауылдарҙың иртәрәк атамаһы. Әгәр Көмәрле ауылы, Күлсәйет ауылы кеүек үк, XIX быуаттың 60-сы йылдарында барлыҡҡа килһә, Ҡыҙылъяр (Күлсәйет) быуат аҙағында хасил була.

1896 йылда Ҡыҙылъяр ауылы 107 кешеһе булған 21 йорттан торған.

## Урамдары
* Салауат исемендәге урам ()
* Йәштәр урамы ()
* Яр буйы урамы ()

## Билдәле шәхестәре
* Алсынбаев Мәхәмәт Мәхәмәтулла улы (8.03.1949), ғалим-хирург, медицина өлкәһе һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1995—2010 йылдарҙа «Иммунопрепарат» предприятиеһының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының 2‑се һәм 3‑сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Медицина фәндәре докторы (2003), профессор (2007). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре (1999), Башҡортостан Республикаһы атҡаҙанған табибы (1995). Салауат Юлаев ордены кавалеры.
* Ғалин Рауил Әхтәрйән улы — актёр. Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1996), БАССР-ҙың атҡаҙанған (1989) артисы. Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1982)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
* 
* Кызылярово, Кульсеитово, Кумурлы на портале «Генеалогия и Архивы»
Ҡыҫынды

**Ҡыҫынды** () — Башҡортостан Республикаһының Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 394 кеше.
Почта индексы — 453033, ОКАТО коды — 80203825006.

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар93 % тәшкил итә.
1906 йылда — 300; 1920—456; 1939—586; 1959—424; 1989—342; 2002—365; 2010—304 кеше йәшәгән.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 12 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ҡыҙыл Еҙем): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 16 км

## Урамдары
* Йәштәр урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Еҙем йылғаһының уң ҡушылдығы Ҡыҫынды йылғаһы буйындағы утар XVIII быуаттың 70-се йылдарында шул уҡ исемле ауылға әүерелә (Ҡыҫынты — башҡортса һүҙе — русса теснина). Ауылға Йәрембәт, Муллаҡай ауылы кешеләре нигеҙ һалған.

1795 йылда Ҡыҫынды ауылы 70 кеше йәшәгән 14 ихатанан тора. 1816 йылда бында 103 кеше һәм 15 ихата булған, X рәүиз буйынса 35 ихатала 170 кеше йәшәй. ХХ быуат аҙағында 52 йортта 268 кеше була.

Мәсет янында башланғыс дини мәктәп эшләгән.

Халҡы — малсылар. 144 кешегә 160 ат, 125 һыйыр, 90 һарыҡ, 80 кәзә тура килгән. 1843 йылда 96 бот ужым һәм 136 бот яҙғы иген сәселгән. Умартасылыҡ күршеләргә ҡарағанда яҡшыраҡ торошта булған: 60 умарта һәм 40 солоҡ.

## Мәсет
Ҡыҫынды ауылы мәсете тарихы

## Матбуғатта
* Инйәр. 10 март , Ҡыҫынды "Теге өсәү"е+

## Видеофильмдар
* Архангел районы, Кыҫынды мәктәбе. 19 октябрь 2019 йыл
* Ҡыҫынды ауылының юбилейы. (август 2009)

## Билдәле шәхестәре
* Мухачёв Аркадий Васильевич (14.08.1910—21.12.1958), Бөйөк Ватан һуғышы яугире, уҡсылар полкының взвод командиры ярҙамсыһы, гвардия старшинаһы. Дан орденының тулы кавалеры.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
* 
* Кысынды на портале «Генеалогия и Архивы»
* Деревня Кысынды, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»
Лагутовка (Архангел районы)

**Лагутовка** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 28 кеше.
Почта индексы — 453037, ОКАТО коды — 80203819004.
 

## Халыҡ һаны

; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса урыҫтар 49 %, белорустар 39 % тәшкил итә

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 29 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Валентиновка): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 32 км

## Тарихы
Логуговка ҡасабаһына 1914—1920 йылдар араһында урыҫ крәҫтиәндәре нигеҙ һала. Тәүге совет иҫәбен алыу 76 кешене һәм 12 йортто күрһәтте. Бөгөн ҡасабала белорустар һәм урыҫтар йәшәй.

## Урамдары

* Урман урамы ()
* Рус урамы ()
* Сәскәле урам ()
* Еләкле урамы ()

## Сығанаҡтар
Мағаш

**Мағаш** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 176 кеше.
Почта индексы — 453033, ОКАТО коды — 80203825008.

## Халыҡ һаны

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы өҫтөнлөклө милләт вәкилдәре — урыҫтар (95 %).

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 19 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡыҙыл Еҙем): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 24 км

## Иҫкәрмәләр
Максим Горький (Архангел районы)

**Максим Горький** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 904 кеше.
Почта индексы — 453032, ОКАТО коды — 80203813001.
 
## Халыҡ һаны

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 21 км

## Билдәле шәхестәре
* Әһлиуллина Клара Ишбулды ҡыҙы (5.12.1968), ғилми хеҙмәткәр. 2009 йылдан «Башҡорт энциклопедияһы» автономиялы дәүләт ғилми учреждениеһының директор урынбаҫары. Башҡортостандың Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты.

## Иҫкәрмәләр
 

## Һылтанмалар
*
Яңы Ҡыҙылъяр

**Яңы Ҡыҙылъяр** () — Башҡортостан Республикаһының Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың [1 ғинуар]ына халыҡ һаны 28 кеше булған.
Почта индексы — 453036, ОКАТО коды — 80203834005.
 
## Халыҡ һаны

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 26 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Благовещенка): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 28 км

## Билдәле шәхестәре

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Муллаҡай (Архангел районы)

**Муллаҡай** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 239 кеше.
Почта индексы — 453032, ОКАТО коды — 80203813007.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 98 % тәшкил итә.
1906 йылда — 283 кеше; 1920—470; 1939—712; 1959—381; 1989—235; 2002—228; 2010—201 кеше йәшәгән.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 9 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Максим Горький): 17 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 15 км

## Тарихы
Муллаҡай (Йәрембәт) XVIII быуат аҙағында Бәйестән ике тапҡырға ҙурыраҡ була. 1859 йылда 40 йортта 206 кеше йәшәгән. Быуат аҙағында 260 кеше йәшәгән 56 йорт була. Ауылда 1920 йылда 85 йорт 470 кеше йәшәгән.

Мәсет янында башланғыс дини мәктәп эшләй. 1816 йылдың VIII ревизияһында Муллаҡайҙың улдары һәм ейәндәренең исемдәре күрһәтелгән. Өлкән улы Әбделйәлил Муллаҡаев 1750—1814 йылдарҙа йәшәй, уның балалары Хәмзә, хорунжий Ноғоман, Молҡаман, Сөләймән, Ғәлиулла, Сәғиҙулла, Юлбарыҫ. Ир менән ҡатын араһындағы ҙур йәш айырмаһы иғтибарға алына. Мәҫәлән, 26 йәшлек Молкамандың ҡатыны иренән 17 йәшкә өлкәнерәк булған. Был мәрхүмдең ҡустыһы уның тол ҡатынына — еңгәһенә өйләнгәндә левират никах барлығын иҫбатлай. Муллаҡайҙың икенсе улы Әбдин 1751—1815 йылдарҙа йәшәгән. 1766 йылғы Хәлит Муллаҡаев улдары Әлмөхәмәт һәм Йәрмөхәмәт менән йәшәгән.

Муллаҡайҙар — малсылар. 1839 йылда 156 кеше йәшәгән 33 йортҡа 97 ат, 54 һыйыр, 60 һарыҡ, 38 кәзә тура килгән. Игенселек башланғыс хәлдә була. 1843 йылда 72 бот ужым һәм 128 бот яҙғы иген сәселә. Солоҡсолоҡ (15 солоҡ), ылаусылыҡ (Архангел заводына мәғдән ташыйҙар) менән дә шөғөлләнәләр.

## Урамдары

* Сәйфуллин урамы ()
* Салауат Юлаев урамы ()
* Сөләймәнов (урамы ()
* Шайморатов (урамы ()

## Билдәле шәхестәре
* Әхмәт Дәүләтҡолов (17.07.1944) — профессор, философия фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (2004), Рәсәй Федерацияһының почетлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2012), Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия лауреаты (2014).
* Риф Сәйфуллин (4.10.1949) — башҡорт театр актёры, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1988).
* Юлбарисов Эрнст Мирсаяф улы (22.01.1939), ғалим-геолог, дәүләт һәм нефть сәнәғәте эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1992—1998 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Геология һәм ер аҫтын файҙаланыу буйынса дәүләт комитеты рәйесенең 1-се урынбаҫары. Геология-минералогия фәндәре кандидаты (1976), техник фәндәр докторы (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1995), Рәсәй Федерацияһының почётлы нефтсеһе (1997), Рәсәй Федерацияһының почётлы ер аҫтын тикшереүсеһе (2009), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1987).
* Эльвера Ғәле ҡыҙы Сәйфуллина — Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре

## Ауыл ваҡытлы матбуғатта
* Айсар Үҙәнбаев. Муллаҡай еренең муллығына кинәнеп… «Башҡортостан» гәзите, 2014, 19 август.

## Сығанаҡтар
Яңы Шишмә

**Яңы Шишмә** () — Башҡортостандың Архангел районындағы татар ауылы. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 175 кеше.
Почта индексы — 453036, ОКАТО коды — 80203834006.
 

## Халыҡ һаны
1939 йылда —281 кеше; 1959—305; 1989—205; 2002—160; 2010—166 кеше йәшәгән.
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса татарҙар 79 % тәшкил итә.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 28 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Благовещенка): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 35 км

## Билдәле шәхестәре
* Хәсәнов Радмир Марат улы — Бөтә Рәсәй, Халыҡ-ара конкурстары лауреаты һәм еңеүсеһе. БР Мәҙәниәт министры Рәхмәт хаты менән бүләкләнә

## Сығанаҡтар
Сухополь

**Сухополь** () — Башҡортостан Республикаһының Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 150 кеше.
Почта индексы — 453037, ОКАТО коды — 80203819006.
 

## Халыҡ һаны

1906 йылда — 229; 1920 — 320; 1939 — 320; 1959 — 265; 1989 — 166; 2002 — 153; 2010 — 115 кеше йәшәгән.
; Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһы буйынса өҫтөнлөк иткән милләт — урыҫтар (71 %)

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 21 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Валентиновка): 1 км

## Тарихы
Сухополь ҡасабаһы белорус халҡы йәшәгән ауыл булараҡ барлыҡҡа килгән. 1902 йылда ауыл теркәлмәгән. Шулай ҙа 1920 йылда унда 44 ихата иҫәпләнгән. 320-гә яҡын кеше йәшәгән. Шулай итеп, ауыл күрһәтелгән йылдар араһында был ауыл барлыҡҡа килеүе ихтимал.

## Урамдары

* Утар урамы ()
* Үҙәк урам ()

## Билдәле шәхестәре
*  Пстыго Иван Иванович (10.04.1918—23.02.2009), хәрби эшмәкәр, Советтар Союзы Геройы, авиация маршалы, СССР-ҙың атҡаҙанған хәрби осоусыһы, Волгоград ҡалаһының почётлы гражданы.

*  Саевич Тимофей Александрович (23.02.1919—26.11.2003), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан совет хәрби хеҙмәткәре, осоусы, разведка авиация полкының звено командиры. Советтар Союзы Геройы (1945).
* Баранов Ефрем Харитонович (1903—1972) — БАССР-ҙың беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты, ВКП(б) -ның Стәрлетамаҡ ҡала комитеты беренсе секретары, БАССР-ҙың социаль тәьминәт министры (1951—1961), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
*
Приуралье (Архангел районы)

**Приуралье** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 438 кеше.
Почта индексы — 453030, ОКАТО коды — 80203846004.
 
## Халыҡ һаны

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 7 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Тәүәкәс): 3 км

## Сығанаҡтар
Родинка (Архангел районы)

**Родинка** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 78 кеше.
Почта индексы — 453039, ОКАТО коды — 80203816005.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 86 % тәшкил итә.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 23 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Баҡалды): 16 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 32 км

## Урамдары

* Сәскәле урам ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Родинский ҡасабаһы революцияға тиклемге осорҙа уҡ утар булараҡ билдәле. 1920 йылда утарҙағы 36 йортта 183 башҡорт йәшәгән.

## Матбуғатта
* Башҡортостан. 21 май 2019, Эшем күп тип һөйөн

## Видеофильмдар

## Сығанаҡтар
Тәүәкәс

**Тәүәкәс** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 623 кеше.
Почта индексы — 453030, ОКАТО коды — 80203846001.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 95 % тәшкил итә.
1906 йылда — 475 кеше; 1920—632; 1939—630; 1959—599; 1989—599; 2002—554; 2010—594 кеше йәшәгән.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 3 км

## Урамдары

* Инйәр урамы ()
* Колхоз урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Яр буйы урамы ()
* Күл урамы ()
* Төньяҡ тыҡрығы ()
* Совет урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Мәктәп урамы ()
* Көньяҡ урам ()

## Тарихы
Инйәр йылғаһы буйындағы Абҙан һәм Оҙондар ауылдары араһында башҡорт ауылы Тәүәкәс урынлашҡан.

Инйәр йылғаһы эргәһендәге Тәүәкәс ауылы XVIII быуат уртаһынан билдәле. Тәүге төпләнеүсе Тәүәкәс Иманов 1729—1816 йылдарҙа йәшәгән. Тәүәкәстең балаларын һәм ейәндәрен VII рәүиз күсерә. Өлкән улы — Бараҡ (1769—1845), уның балалары — Аҫылғужа, Көҙәбай, Мырҙабай. Ҡунаҡҡол һәм йорт старшинаһы Ҡолһары Тәүәкәсовтар — игеҙәктәр, 1773 йылда тыуғандар. Ҡолһарының улы Сәйфелмөлөк. Әбүбәкер Тәүәкәсов 1777—1847 йылдарҙа йәшәгән. Тәүге төпләнеүсенең иң кесе улы Яҡшембәт, 1782 йылда тыуған.

1813 йылда бында Ҡарлыман ауылынан Хәмит Мағазов ғаиләһе күсеп килә.

Ауылдың үҫешен түбәндәге мәғлүмәттәрҙән күрергә мөмкин: XVIII быуат аҙағында 17 йорт була, 1816 йылда — 22, 1859 йылда — 40, 1896 йылда — 78. 1795 йылда Тәүәкәстә 164 кеше, 1859 йылда — 225, 1896 йылда — 431 кеше йәшәгән.

Мәсет һәм мәктәп булған.

Халыҡ малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 152 кешенең (38 йорт) 255 аты, 130 һыйыры, 200 һарығы, 50 кәзәһе булған. Игенселек менән өлөшләтә шөғөлләнгәндәр. Шул уҡ 1834 йылда 64 бот ужым һәм 184 бот яҙғы иген сәселә; мөгәзәй төҙөгәндәр. Халыҡтың 150 умартаһы һәм 12 солоғо булған.

## Шулай уҡ уҡығыҙ
* Буклет «Тәүәкәс ауылы ғорурлығы»

## Билдәле шәхестәре
* Хөсәйенова Земфира Хәмзә ҡыҙы - З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының кафедра доценты, профессор, Башҡортостандың  атҡаҙанған артисы

## Һылтанмалар

## Сығанаҡтар
Тирәкле (Архангел районы)

**Тирәкле** () — Башҡортостан Республикаһының Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 602 кеше булған.
Почта индексы — 453039, ОКАТО коды — 80203816006.
 

## Халыҡ һаны
1906—698, 1920—866, 1939—1084, 1959—748, 1989—599, 2002—577, 2010—520 кеше йәшәгән.
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар 96 % тәшкил итә.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 14 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Баҡалды): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 20 км

## Тарихы
Баҫыу йылғаһы буйында Тирәкле — ҡумрыҡ-табындарҙың иң ҙур төп ауылы. Исеменең сығышы — Тирәкленән (йәғни тирәк үҫкән урын — күк тирәк — тирәк төрө).

«Башҡорт АССР-ы тарихы буйынса материалдар»ҙа 15 тапҡыр ауылдың исеме осрай.

1795 йылда ауылда 353 кеше һәм 50 йорт иҫәпләнгән, 1859 йылда — 492 кеше һәм 81 йорт, 1896 йылда — 562 кеше һәм 105 йорт.

Мәсет эргәһендә мәктәп эшләй.

Ауыл халҡы — малсылар. 1839 йылда 508 кешегә (76 йорт) 280 ат, 105 һыйыр, 25 һарыҡ һәм 30 кәзә тура килә. Дүрт йылдан һуң 48 бот ужым һәм 200 бот яҙғы иген сәселгән. XIX быуат аҙағында икмәк магазины эшләй башлай. Умартасылыҡ хужалыҡта һиҙелерлек урын биләгән: 300 умарта һәм 15 солоҡ. Бынан тыш, ауыл халҡы мәғдәнде Архангел заводына, шулай уҡ Өфөгә поташ ташыған.

Ауылда 2 бакалея кибете булған.

## Билдәле шәхестәре
* Мораҙым Абдрахманов, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан Ҡумрыҡ-Табын улусы башҡорто.
* Ғәләүетдинова Наилә Ғизетдин ҡыҙы (3.01.1946), радио һәм телевидение дикторы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2020), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
* Фәтих Иҡсанов (1.09.1935—19.10.1992), актёр, режиссёр. 1969 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. «Йәдкәр» фольклор төркөмөн ойоштороусыларҙың береһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1986).
* Хәбиров Илсур — Башҡортостандың халыҡ артисы

## Матбуғатта
* Инйәр. 20 декабрь 2021 йыл, Тирәклелә — ҙур байрам

## Видеофильмдар
* Тирәкле, Архангел районы. 11 февраль 2016йыл
* Тирәкле. 8 август 2021 йыл
* Архангел районы Тирәкле ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбендә 2020 йылда онлайн-сығарылыш
* Германиянан ирле-ҡатынлы Башҡортостанда ранчо төҙөй. 28 октябрь 2020 йыл
* Тирәкле. 28 август 2021 йыл

## Сайтта
* Архангел районының Тирәкле ауылында мәсет төҙөләсәк. 14 ноябрь 2012 йыл

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*  
* Тереклы на портале «Генеалогия и Архивы»
Троицкий (Архангел районы)

**Троицкий** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 71 кеше.
Почта индексы — 453037, ОКАТО коды — 80203828003.
 

## Халыҡ һаны

; Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, күпселек милләттәр — урыҫтар (52 %), сыуаштар (39 %).

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 38 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Шакир): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 42 км

## Тарихы
1894 йылда Вятка крәҫтиәндәре алпауыт Софроновтан 1850 дисәтинә ер һатып ала һәм ҡасабаға нигеҙ һалған. Һуңынан уны Троица тип атайҙар. XIX быуат башынан ауыл Троицк-Софроновский тип атала. Ауылға нигеҙ һалынған мәлдә 294 кешелә 44 йорт булған. Уларҙың 67 аты, 57 һыйыры, 67 һарыҡ һәм кәзәһе булған. 3 ғаилә атһыҙ була, 1 атлылар — 20 ғаилә. 32 крәҫтиән грамоталы булған. 1920 йылда 76 ихатала 451 кеше йәшәгән. Хәҙер бында белорустар һәм урыҫтар йәшәй.

## Урамдары
* Йылға аръяғы урамы ()

## Сығанаҡтар
Туҡмаҡлы

**Туҡмаҡлы** () — Башҡортостандың Архангел районындағы татар ауылы. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 90 кеше.
Почта индексы — 453037, ОКАТО коды — 80203828004.
 
## Халыҡ һаны

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 29 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Шакир): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 30 км

## Билдәле шәхестәре
* Ниғмәтйәнов Ғилман Вилдан улы (22.03.1911—18.06.1989), ғалим-иҡтисадсы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1946—1950 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйесе, 1958—1972 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары. СССР-ҙың 2-се саҡырылыш Юғары Советы, Башҡорт АССР-ының 2‑се, 4—8‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1950). Ленин (1949), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1944, 1971) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1957, 1966) ордендары кавалеры.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.
Оҙондар

**Оҙондар** () — Башҡортостан Республикаһының Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 524 кеше.
Почта индексы — 453041, ОКАТО коды — 80203850001.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Равтау): 14 км

## Тарихы
Оҙондар ауылы 1764 йылда Санъяп Алаҡаев яҙмаһында телгә алына.

Оҙондар ауылы халҡы башлыса эре мөгөҙлө малсылыҡ һәм умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. 1839 йылда 250 кешегә 253 ат, 50 һыйыр, 400 һарыҡ, 60 кәзә тура килә. 100 умартаһы һәм 32 солоғо булған. Игенселек үҫешмәгән. 1843 йылда 56 бот ужым һәм 40 бот яҙғы иген сәселгән. 1896 йылда, уңыш булмаһа тип, ауылда мөгәзәй, бакалея кибете төҙөгәндәр. Мәсет һәм мәктәп эшләгән.

Реформанан һуңғы осорҙа ер мәсьәләһенең киҫкенләшеүе крәҫтиәндәрҙең үҙ хоҡуҡтары өсөн көрәшен көсәйтеүгә килтерә. XIX быуаттың 60 — 70-се йылдарында башҡорттарҙан 2 миллион дисәтинәнән ашыу ер тартып алына. Башҡортостанда киң крәҫтиән хәрәкәте батша хөкүмәтен башҡорт ерҙәрен һатыуҙы сикләргә мәжбүр итә (1878 йылдың 8 майындағы һәм 1882 йылдың 10 июнендәге закондар). Ерҙәрҙе баҫып алыу общиналағы башҡорттарҙа элеккесә киҫкен ҡаршылыҡ тыуҙыра. 1881 йылдың 23 сентябрендә Оҙондар ауыл кешеләре, алпауыт Дашков һәм Софроновтың Ҡумрыҡ-Табын улусы башҡорттарынан 15 мең дисәтинә ерҙе тартып алыуға ҡаршы ризаһыҙлыҡ билдәһе итеп, «һөжүм итеү һәм мылтыҡтан атып» ҡаршылыҡ күрһәтә.

## Урамдары

* Тау урамы ()
* Инйәр урамы ({{lang-ru|Инзерская (улица)})}
* Исмәғил Ғәлиәхмәтов урамы ()
* Урман тыҡрығы ()
* Йәштәр урамы ()
* Йылға урамы ()
* Салауат Юлаев урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Мәктәп урамы ()

## Ауыл матбуғатта
* Жители башкирского села попросили укрепить берег реки, а им изменили русло. Независимая Уральская газета. 24.05.2019
* Йәшлек. 22 ғинуар 2020 йыл. Иғтибар! «Йәшлек» төп приздарҙы уйнатты
* Башҡортостан. Йәшәүҙән ниңә туялар? 03 октябрь 2012 йыл

## Видеофильмдар
* Ҡайтам әле ауылыма. Оҙондар. 2015 йылдың 18 феврале

## Билдәле шәхестәре
* Рафиҡов Хәлим Сөнәғәт улы (13.08.1934—17.08.2017), ғалим-генетик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (1993), профессор (1997).
* Әсәҙуллин Дамир Фәхретдин улы (2.01.1953), цирк артисы, акробат. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1997) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1984) артисы.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
* 
* Узунларово на портале «Генеалогия и Архивы» 
* Село Узунларово, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»
Уҫаҡлы

**Уҫаҡлы** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 265 кеше.
Почта индексы — 453039, ОКАТО коды — 80203816007.
 

## Халыҡ һаны

1920 йылда — 9; 1939 — 49; 1959 — 241; 1989 — 300; 2002 — 226; 2010 — 217 кеше йәшәгән.
; Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, күпселек милләттәр — башҡорттар (49 %), урыҫтар (40 %)

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 28 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Баҡалды): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 30 км

## Урамдары

* Тау тыҡрығы ()
* Йылға аръяғы урамы ()
* Урман урамы ()
* Урал урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Уҫаҡлы ҡасабаһы Шишкин утары булараҡ барлыҡҡа килә, 1920 йылда 9 кеше йәшәгән ике йортло кордон була.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар
* Клип. Уҫаҡлы. 23 май 2021 йыл

## Сығанаҡтар
Сикйылға

**Сикйылға** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 65 кеше.
Почта индексы — 453032, ОКАТО коды — 80203813010.
 

## Халыҡ һаны

; Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, күпселек милләттәр — урыҫтар (66 %), башҡорттар (27 %).

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 20 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Максим Горький): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 27 км

## Тарихы
1891 йылда Асҡын менән Сикйылға йылғалары буйлап урынлашҡан Яңы Михайловка ауылы барлыҡҡа килә. 1920 йылда ул ҡасабаға әүерелә һәм Сикйылға (Михайловка) тип атала. Ҡасаба эргәһендә Сикйылға утары ла билдәле. 1920 йылғы совет халыҡ иҫәбен алыу уларҙың халҡын менән бергә иҫәпкә алған — 21 йортта 115 кеше. Игенселектән тыш, халыҡ урман кәсептәре, оҫталыҡ, ылаусылыҡ менән шөғөлләнгән.

## Урамдары
* Тау урамы ()
* Дуҫлыҡ урамы ()
* Йылға аръяғы урамы ()
* Баллы урам ()
* Йәйғорло урам ()
* Таң урамы ()
* Шишмә урамы ()
* Ҡояшлы урам ()

## Видеофильмдар
* 04 августа 2021 — 12:40 ГТРК «Башкортостан» Боронғо Скандинавия дәүеренә ҡайтыу

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Сикйылға торамаһы: быуаттар төпкөлөнән алып беҙҙең көндәргә тиклем

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Әүәҙәй

**Әүәҙәй** () — Башҡортостандың Асҡын районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 13 кеше.
Почта индексы — 452880, ОКАТО коды — 80204828002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Асҡын): 19 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡубыяҙ): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Көйәҙе): 130 км

## Сығанаҡтар
Яубүләк (Асҡын районы)

**Яубүләк** () — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 86 кеше.
Почта индексы — 452896, ОКАТО коды — 80204813001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Асҡын): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Көйәҙе): 121 км

## Урамдары
Урам исеме

* Үҙәк урамы ()
* Якутов урамы ()

## Сығанаҡтар
Ҡышлауйылға

**Ҡышлауйылға** () — Башҡортостан Республикаһының Асҡын районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 345 кеше.
Почта индексы — 452885, ОКАТО коды — 80204837001.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Асҡын): 48 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Чернушка): 58 км

## Тарихы
Ҡышлауйылға ауылы Ҡышлау йылғаһының уң яҡ ярына урынлашҡан.
Ул Төлгөҙ йылғаһына ҡоя. Төлгөҙ йылғаһы ауылдан ярты километр самаһы йыраҡлыҡта төньяҡтан үтә. Балтик диңгеҙе өҫтө менән сағыштырғанда Ҡышлауйылға ауылы 155,20 м бейеклектә урынлашҡан. Тәгәрмән тау башы вышкаһы океан өҫтө тигеҙлегенән 204 метр бейеклектә тора. 1885 йылдарға ҡәҙәр был ерҙәр ҡалын урман менән ҡапланған булған. Урманында төрлө хайуандар йәшәгән. Бигрәк тә айыуҙар менән бүреләр күп булған.
Ҡышлауйылғаһы буйына башта Иҫке Ҡаҙансы халыҡтары килеп ҡышлап урман ҡырҡып ятҡандар, йылғаны быуып, ҡара урман эсендә һалабаш (диалектта: мунсала) һалдырғандар. Һалабашты көҙ көнө сығарғандар, йылға буйында ҡыуыш яһап ҡунып ятҡандар. Йәй, көҙ көндәрендә арба менән кереп булмағанлыҡтан, һалабашты ҡар яуғас, ҡыш көнө сана менән ташығандар. Йылғаға Ҡышлау тигән исем биргәндәр. Урман ҡырҡыусылар һуңынан ғаиләләре менән күсеп килә башлағандар.

Ҡышлауйылға ауылы яҡынса XX быуаттың 1920 йылдарында барлыҡҡа килгән. Иң беренселәрҙән булып күсеп килеүсе кеше Поварис исемле булған. 1920 йылда ауыл Бөрө кантоны Тәтешле волосына ҡараған. 77 йортта 462 башҡорт йәшәгән.

## Ауыл үҙенсәлектәре
Ҡышлауйылғаның тирә — яғында дауаланыу өсөн шифалы шишмәләр, быуалар һәм тирә — яҡҡа даны таралған «Танып» шифаханаһы урнашҡан.

## Урамдары
Урам исеме

* Йылға аръяғы урамы ()
* Урман урамы ()
* Тыныслыҡ урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Мостай Кәрим урамы ()
* Муса Йәлил урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Мәктәп урамы ()

## Билдәле шәхестәре
* Ғәлиев Тимерғәзе Арыҫлан улы (30.11.1938), ауыл хужалығы, партия һәм юғары мәктәп эшмәкәре, ғалим-иҡтисадсы. Иҡтисад фәндәре докторы (2000), профессор (2009). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1976).
* Шәмсетдинова Мәсғүҙә Ислам ҡыҙы (1.07.1955), композитор. 1982 йылдан СССР Композиторҙар союзы, 2002 йылдан АҠШ-тың Вашингтон штаты Композиторҙар союзы ағзаһы. Философия фәндәре кандидаты (2001). Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993).

## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ҡышлауйылға ауылы ер - һыу атамалары
* Асҡын районы ауылдары легендалары

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.
* С. И. Хамидуллин, Ю. М. Юсупов, Р. Р. Асылгужин,Р. Р. Шайхеев,И. Р. Саитбатталов,Ф. Х. Гайсина,Р. М. Рыскулов, А. Я. Гумерова, Г. Ю. Галеева, Г. Д. Султанова. история башкирских родов. Танып. Том 6.- Уфа;ГУП РБ Уфимский полиграфкомбинат.2014- 376, стр.81.

## Һылтанмалар
*  
* 
* Деревня Кшлау-Елга, Республика Башкортостан. Сайт Командировка.ру
Урмияҙ

**Урмияҙ** () — Башҡортостан Республикаһының Асҡын районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 583 кеше булған.
Почта индексы — 452891, ОКАТО коды — 80204846001.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Асҡын): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Көйәҙе): 133 км

## Тарихы
Урмияҙ — «Йөрөмә яҙ!»- тигәндән ауыл исеме килеп сығыуы ихтимал, ныҡ батҡаҡ булған.
Риүәйәттәр буйынса, был яҡҡа ике мөсөлман кешеһе килеп ултырған һәм ауылға исемдәрен биргән. Йүрмей бында, ә Көбәй тигән кеше Ҡубыяҙда ҡалған. Төй һәм Урмия йылғалары буйына урнашҡан Юрмияҙ хәҙер Урмияҙ тип атала.
Бында элек- электән башҡорттар йәшәгән. Килгән марыйҙар хеҙмәтсе булып торған .
Архив мәғлүмәттәре буйынса 1795 йылда 25 йортта 144 кеше, 1870 — 66 йорт 401 кеше, 1895—114 йорт 655 , 1920 йылда 171 йортта 931 кеше йәшәгән.
Ауылда мәсет булыуы билдәле. Хатибы — Ғайнулла Туҡтамышев.

## Урамдары
Урам исеме

* 8 Март урамы ()
* Тау урамы ()
* Ленин урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Пионер урамы ()
* Совет урамы ()
* Тракт урамы ()
* Хисмәтуллин урамы ()
* Чапаев урамы ()

## Билдәле шәхестәре
* Дихин Ришат Марат улы (27.06.1987—27.03.2021), муниципаль хеҙмәткәр. 2019 йылдың 27 мартынан Асҡын район хакимиәте башлығы.
* Зиннәтуллина (ҡыҙ фамилияһы Шәрәфетдинова) Лилиә Рәғит ҡыҙы — филология фәндәре кандидаты, Башҡорт дәүләт университетының Нефтекама филиалы уҡытыусыһы.

## Иҫкәрмәләр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Урмияҙ топонимдары

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.
* 
* История башкирских родов. Балыҡсы. Том 3.- Уфа, ГУП РБ Уфимский полиграфкомбинат. 2014. — 236с: илл, стр.64

## Һылтанмалар
*
Абдрахман (Ауырғазы районы)

**Абдрахман** () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы татар ауылы. 
Туҡай ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 147 кеше.
Почта индексы — 453489, ОКАТО коды — 80205852002.

## Тарихы
Ауылға Нуғай даруғаһы Өршәк-Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә шул уҡ даруғаның Туҡай ауылы мишәрҙәре һәм типтәрҙәре Бәләкәй Туҡай исеме менән нигеҙ һала. 1795 йылдан алып билдәле (8 кеше йәшәгән). XIX быуаттың икенсе яртыһына тиклем Туҡай ауылы менән бергә иҫәпкә алына. XIX быуаттың 2-се яртыһынан алып хәҙерге исемен йөрөтә. 1865 йылда 24 йортта 325 кеше йәшәгән. Халыҡ игенселек, малсылыҡ, урман кәсептәре менән шөғөлләнгән. Мәсет эшләгән.

## Ауылдың XX быуаттағы үҫеше
Ауыл статусын Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың барлыҡҡа килеүе, берләшеүе, бөтөрөлөү һәм статусын үҙгәртеү, административ үҙәктәрҙе күсереү менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» 211-з һанлы Законына ярашлы алды, 1-се статья:
6. тораҡ тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә:
5) Ауырғазы районында:…
а) Туҡай ауыл Советында Абдрахман ауылы

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, күпселек милләттәр — татарҙар (60 %), башҡорттар (40 %).

## Ревизия материалдары
1850 йылда Абдрахман ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостан Милли архивында һаҡлана.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 29 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Туҡай): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 53 км.

## Урамдары

* Урман урамы ()
* Үҙәк урам (). 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* ревизия материалдары
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  

## Әҙәбиәт
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, стр.
Абдулла (Ауырғазы районы)

**Абдулла** () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 91 кеше.
Почта индексы — 453493, ОКАТО коды — 80205834008.

## Тарихы
V рәүизде Абдулла ауылы 30 йортта йәшәгән 203 кешеһе менән ҡаршылай. 64 йылдан һуң унда аҫабаларҙан 66 ир-ат һәм керҙәштәрҙән 20 кеше иҫәпләнгән. 1920 йылда унда 330 кеше йәшәгән. VIII рәүиз буйынса 150 кешегә 240 бот ужым һәм 1016 бот ярауай иген сәселә.

2008 йылға тилем Түрһәғәҙе ауыл Советына инә. Ул бөтөрөлгәндән һуң ауыл Семёнкин ауыл советы составына инә ( Башҡортостан Республикаһының айырым ауыл советтарын берләштереү һәм торама пункттарҙы тапшырыу менән бәйле административ-территориаль ҡоролошонда үҙгәрештәр тураһында» 49-з һанлы Законы).

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — сыуаштар (90 %).

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 28 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Шланлы): 1 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 39 км.

## Урамдары
* Үҙәк урам  .

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 1834 йылғы ревизия материалдары
* 

## Сығанаҡтар
Александровка (Ауырғазы районы)

**Александровка** () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 179 кеше.
Почта индексы — 453496, ОКАТО коды — 80205837002.

## Тарихы

Ауыл тораҡ пунктының *ауыл* статусын ҡасаба Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың ойошторолоуы, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусының үҙгәреүе, административ үҙәктәрҙең күсерелеүе менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында»,   211-з һанлы Законына ярашлы ала, ст.1:
6. Тораҡ тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә: 
5) Ауырғазы районында:…
г) Степановка ауыл Советы Александровка ҡасабаһының

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — сыуаштар (91 %).

## Географик урыны
Түрһәгәҙе йылғаһы (Ауырғазы йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 11 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Степановка): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 41 км

## Урамдары
Ленин урамы  ()

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 1816 йылғы ревизия материалдары
* 1818-1834 йылғы ревизия материалдары
* 1834 йылғы ревизия материалдары
* .
* 

## Сығанаҡтар
Әмзә (Ауырғазы районы)

**Әмзә** () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 78 кеше.
Почта индексы — 453494, ОКАТО коды — 80205802007.

## Тарихы
Әмзә ауылына 1928 йылда Наумкин ауылы крәҫтиәндәре нигеҙ һала.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — сыуаштар (59 %).

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 21 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Наумкин): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 35 км.

## Урамдары
* Ленин урамы  ()
* Урман урамы  ()
* Тау аҫты урамы  ()
* Баҡса урамы  ()
* Үҙәк урам  ()

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

## Сығанаҡтар
Аҫаубаш

**Аҫаубаш** () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 414 кеше.
Почта индексы — 453492, ОКАТО коды — 80205834002.

## Географик урыны
Аҫаубаш ауылы Аҫау йылғаһы (Ҡуғанаҡ йылғаһы ҡушылдығы) башында урынлашҡан. 
* Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 25 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Семёнкин): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 34 км

## Тарихы
Аҫаубаш ауылына Ҡарамалы һәм Мәҫәле (Үрге Мәҫәле) ауылы кешеләре нигеҙ һала. Ул XVIII быуаттың 90-сы йылдары башында барлыҡҡа килә. Исеме гидронимдан алынған. V ревизия 63 ир-атты һәм 72 ҡатын-ҡыҙҙы асыҡлай. Сементеев — ауылдың икенсе исеме, ул Ҡарамалы ауылынан 77 йәшлек Семен Иванов Сементей исеменән. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса Аҫаубаш 205 йортло ҙур ауыл була. Ауылда 1134 кеше йәшәгән. 1865 йылда 74 йортта 433 кеше йәшәгән. Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда земство мәктәбе, тимерлек, бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән.

Бөгөнгө көндә ауыл халҡы «Дуҫлыҡ» ауыл хужалығы производствоһы кооперативында эшләй. Ауылда балалар баҡсаһы, клуб бар.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли состав
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, милләттең күпселеге — сыуаштар (93 %).

## Урамдары
* Күпер  урамы ()
* Баҡса урамы ()
* Үҙәк  урам ()
* Мәктәп  урамы ()

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 1816 йылғы ревизия материалдары
* 1818-1834 йылғы ревизия материалдары
*  Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий, с. 58

## Сығанаҡтар
Әхмәр (Ауырғазы районы)

**Әхмәр** () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы татар ауылы. Ишле ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 67 кеше.
Почта индексы — 453471, ОКАТО коды — 80205816003.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 25 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ишле): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 51 км

## Тарихы
Ҡалтай (хәҙерге Кушнаренко районы), Әхмәр, Бүреҡаҙған (Стәрлетамаҡ өйәҙе) ауылынан күскенсе мишәрҙәр ауыл хужалығы культураһы түбән булыу, ер эшкәртеүҙә ағас ҡырҡыу һәм ҡаты баҫыу системаларының өҫтөнлөк итеүе сәбәпле, яңы урында Әхмәр ауылына нигеҙ һала.
1751 йылда Яйыҡ-Ҫыбы-Меңле улусы башҡорттарынан ҡуртымға ер алалар. Элек бында Хөсәйен тигән ауыл була. Мишәрҙәр был ерҙә «ныҡ төпләнеү маҡсатында» рөхсәт һорай. Бүреҡаҙған ауылы мишәре Әхмәр Абдулов 1756 йылдың 17 июлендә Ырымбур губерна канцелярияһы бойороғон ала. Әхмәт ауылынан — 12, Ҡал­тайҙан — 4, Бүреҡаҙғандан — 1 хужалыҡ күсеп килгән. 1834 йылда Әхмәр ауылында 85, 1859 йылда — 112 мишәр йәшәгән. Бында шулай уҡ Рәхим һәм Ибрай ауылдарынан бер нисә яһаҡлы татар, типтәр булған.

Ауыл статусын Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың ойошторолоуы, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусын үҙгәртеү, административ үҙәктәрҙе күсереү менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» 211-з Законына, 1-се статьяға ярашлы алды:
6. тораҡ тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә:
5) Ауырғазы районында:…
е) Ишле ауыл Советы Әхмәр ауылының 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (89 %).

## Урамдар

* Әй урамы ()
* Королёв урамы ()
* Шакиров урамы () 

## Билдәле шәхестәре
* Кәримов Таһир Шакир улы (5 ғинуар 1912 йыл — 21 июнь 1978 йыл) — композитор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
* Шаһабетдинов Филарет Һаҙый улы (12 февраль 1947 йыл) — (ижади псевдонимы Филарет Шага; 1947), рәссам, график, педагог. 1974 йылдан Башҡортостан ижади-производство комбинаты рәссамы, 1998 йылдан Өфө сәнғәт училищеһы уҡытыусыһы. 1977 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2014).

## Тәбиғәт ҡомартҡылары
* Ауылдан 1 саҡрым төньяҡтараҡ гипстан эшләнгән карст Әхмәр упҡыны — Вертолёт мәмерйәһе урынлашҡан.

## Видеояҙмаларҙа
* Пещера «Вертолётная»

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* 1816 йылғы ревизия материалдары
* 1818-1834 йылғы ревизия материалдары

## Сығанаҡтар
Байыш (Ауырғазы районы)

**Байыш** () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 54 кеше.
Почта индексы — 453472, ОКАТО коды — 80205810002.

## Тарихы
Байыш ауылы 1875 йылда, мишәрҙәрҙең бер өлөшө Исмәғил ауылынан айырылып сыҡҡас, барлыҡҡа килә. 1902 йылда ауылда 155 кеше менән 32 ихата иҫәпләнә.
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (69 %), типтәрҙәр (туған татар теле менән) (31 %).

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 11 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Кесе Ибрай): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 30 км.

## Урамдары
Үҙәк урам ()
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 

## Сығанаҡтар
Андреевка (Ауырғазы районы)

**Андреевка** () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 235 кеше.
Почта индексы — 453489, ОКАТО коды — 80205852003.

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 33 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Туҡай): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шөңгәккүл): 50 км
## Тарихы
Андреевка ауылы Туҡай ауылынан алыҫ түгел урынлашҡан. Был алпауыт Аристовтың ҙур ауылы. Стәрлетамаҡ өйәҙе Өршәк‑Мең улусында ауылға 1791 йылда алпауыт подполковник Андрей фон Шмит нигеҙ һала һәм уның хөрмәтенә атала.  1795 йылда унда 20 ир-ат йәшәй, улар Евгений Аристовтың крепостной крәҫтиәндәре була. 1861 йылғы реформанан һуң күп крәҫтиәндәр төрлө урындарға китә. Бында 11 йорт ҡала. Халыҡтың бер өлөшө 1890 йылда үҙенең алпауытынан 100 дисәтинә ер һатып ала һәм Шмитовка ауылына нигеҙ һала, әммә Андреевкала йәшәй. Сиркәү булған, улус идаралығы урынлашҡан. 1906 йылда шулай уҡ сиркәү‑мәхәллә мәктәбе теркәлгән. Игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнәләр.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - урыҫтар (83 %).

## Инфраструктураһы
Ауылда төп мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, сиркәү, магазиндар бар.
## Иҫтәлекле урындары
Скорбященско-Богородицкая сиркәүе, кирбестән, 1870‑се йылдарҙа һалынған, архитектура ҡомартҡыһы

## Урамдары
* Йырын урамы  ()
* Мәктәп урамы  ()

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 1834 йылғы ревизия материалдары
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий  

## Сығанаҡтар
Баҡай (Ауырғазы районы)

**Баҡай** () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 20 кеше.
Почта индексы — 453498, ОКАТО коды — 80205840002.

## Тарихы
Баҡай ауылы  XVIII быуаттың 30-сы йылдарынан билдәле. Ауылға 1785 йылда яһаҡлы татарҙар нигеҙ һала.  V рәүиз ваҡытына Солтанморат ауылынан 20 хеҙмәтле татар күсеп ултыра. 

1902 йылда Түрһәғәҙе йылғаһы буйындағы ауыл Баҡай Түрһәғәҙе тип аталған, ул 9 йорттан торған, унда 66 татар йәшәгән. Уның икенсе исеме Бәләкәй Дүртөйлө.
1930 йылға тиклем Стәрлетамаҡ кантонының Өршәк-Мең улусына инә. 20-се быуат башында 1927 йылда Солтанморат ауылынан сыҡҡан һәм 60-сы йылдарҙа район картаһынан юғалған бер нисә ауыл кешеһе күсереп ултыра.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - татарҙар (71 %).

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 13 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Солтанморат): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 43 км
## Урамдары
Үҙәк урам  ()

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 1850 йылғы ревизия материалдары
* 1834 йылғы ревизия материалдары
* 1816 йылғы ревизия материалдары
*