open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ҡужанаҡ

**Ҡужанаҡ** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Яңыбай ауыл Советы биләмәһенә ҡарай. Почта индексы — 453386, ОКАТО коды — 80226843004.

## Географик урыны
Һаҡмар йылғаһы ҡушылдығы Ҡороюл йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 117 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡыуандыҡ): 22 км

## Тарихы
Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Ҡыҙрас улдары Аҫҡар, Таҙлар, Аҡҡондоҙ, Үрген, **Ҡужанаҡ**, Кинйәбулат ауылдарына төйәкләнгән.

Нуғай даруғаһы Үҫәргән улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә төҙөгән ауыл. XVIII быуаттың беренсе яртыһында нигеҙ һалынған. Тәүге нигеҙ ҡороусы Ҡужанаҡ Йомаҡ(н)аев булған. 1795 йылда беренсе тапҡыр рәсми исемлектәрҙә теркәлгән. Күҙәнәк, Айыуҡаҙыр атамалары менән дә теркәлгән. 

1795 йылда 9 йортта 71 кеше йәшәгән, 1866 йылда 81 йортта — 331 кеше. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда шулай уҡ мәҙрәсә, һыу тирмәне, ярма ярғыс теркәлгән.

1930 йылдарҙан Башҡорт Ҡужанағы исеме менән теркәлгән. 1970 йылдарҙа Урыҫ Ҡужанағы, Яңы Асҡар ауылдары менән берләштерелгән. Шул ваҡыттан бирле Ҡужанаҡ исемендә.

Әлеге ваҡытта Ҡужанаҡ ауылында урта мәктәп, балалар баҡсһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана бар.

## Халыҡ һаны

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (78 %).

## Урамдары
* Башҡорт урамы ()
* Йылға аръяғы урамы ()
* Мәктәп урамы ()
* Үҙәк урам ()

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары:

*Йылғалар*:
* **Ҡарабағана** йылғаһы
* **Аҡшар** йылғаһы
* **Бишәй** йылғаһы
* Ҡороюл йылғаһы

## Һылтанмалар
* 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Ҡужабаҡ

**Ҡужабаҡ** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Яңы Себенле ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453397, ОКАТО коды — 80226828004.

## Тарихы
Ауылға Ырымбур өйәҙе Ҡара‑Ҡыпсаҡ улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1786 йылдан алып Ҡужан(ҡ)бай (улус старшинаһы Ҡужабаҡ Аллабирҙин исеменән) атамаһы менән билдәле. 1866 йылда (хәҙерге исемдә) 30 йортта 230 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда шулай уҡ һыу тирмәне теркәлгән.

## Халыҡ һаны

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (75 %).

## Ревизия материалдарында
1816 йылда һәм 
1850 йылда Ҡужабаҡ ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 20 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ишемғол): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Төйлөгән): 41 км

## Урамдары

* Дуҫлыҡ урамы  ()
* Тыныслыҡ урамы  ()
* Йырын тыҡрығы   ()
* Беренсе тыҡрыҡ  ()
* Еңеү урамы  ()
* Совет урамы  ()

## Билдәле шәхестәр
* Рәхмәтуллин Ибраһим Ғәйзулла улы (20.02.1936—19.07.1998), ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1991), профессор (1993). Башҡортостандың атҡаҙанған врачы (1993).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ревизия материалдары
* ревизия материалдары
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Мәзит

**Мәзит** () — Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районындағы ауыл. 
ОКАТО коды — 80226822003.

## Тарихы
Ауылға 18 быуат аҙағында Ырымбур өйәҙе Үҫәргән улусының Абҙан һәм Этҡол ауылдары башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. 1866 йылда 30 йортта 163 кеше йәшәгән. Малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.
## Географик урыны
Ауыл Оло Өҫкәлек йылғаһы (Һаҡмар йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 41 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Үрге Муйнак): 13 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 77 км

## Билдәле шәхестәре
* Ғөбәйҙуллина Фәрзәнә Хәйбулла ҡыҙы (14 октябрь 1945 йыл) — башҡорт балалар яҙыусыһы, тәржемәсе һәм педагог-методист. 1996 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2011), Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1993). Башҡортостан Республикаһының Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы (2021) һәм Көйөргәҙе районы хакимиәтенең Баязит Бикбай исемендәге премияһы (2014) лауреаты.
* Исмәғилев Абдулла Ғиниәт улы (10 март 1929 йыл — 21 декабрь 2010 йыл) — журналист, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1966—1986 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны» гәзите мөхәррире. Башҡорт АССР-ының VII—XI саҡырылыш Юғары Советы депутаты. 1966 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Тарих фәндәре кандидаты (1966). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1999). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971).
* Хәсәнов Нәжметдин Танһыҡҡужа улы (рус. Хасанов Нажметдин Тансыккужаевич; 10 март 1925 йыл — 8 март 2013 йыл) — ҡурайсы. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны. I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, «Батырлыҡ өсөн», «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» һәм башҡа миҙалдар кавалеры. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәнит хеҙмәткәре, РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

## Халыҡ һаны
Халҡы: 1900 йылда — 297 кеше; 1920 йылда 400 кеше иҫәпләнгән. 2009 йылда 269 кеше иҫәпләнгән..

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (100 %).

## Урамдары
* Оло Өҫкәлек урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Үҙәк урам  ()

## Тирә-яҡ мөхит
* Өһәйен (Хөсәйен) Ҡарауылы  тауы
* Ҡарағайлыайыры йылғаһы
* Асалығул йылғаһы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  

## Һылтанмалар
*
Малай Муйнаҡ

**Малай Муйнаҡ** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. 
Почта индексы — 453383, ОКАТО коды — 80226834004. 

Ауылда  мәктәп ябылды балалар Иҫәнғол, Күмертау ,Өфө ҡалаларына йөрөп уҡый.

## Халыҡ һаны

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 18 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Күгәрсен): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 72 км
## Ауыл тарихы
## Билдәле шәхестәре
* Буҙыҡаев Мөхәмәтйән Ярымбай улы (1789—1856) — кантон башлығы, ғəскəр старшинаһы (1846). 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыусы, генерал-майор (1857).

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Мөхәмәтйән

**Мөхәмәтйән** (, икенсе атамаһы **Серекәй** ) — Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районындағы ауыл. 
Почта индексы — 453391, ОКАТО коды — 80226804005.
 

## Халыҡ һаны

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 70 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 63 км

## Билдәле шәхестәре
* Илбаев Мөхәмәт Исмәғил улы (13.03.1939—21.04.2015), ауыл хужалығы хеҙмәткәре, шағир. 2003 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союздары ағзаһы.
* Айыуҡасов Дамир Харис улы (5.03.1931—3.09.1999), РСФСР-ҙың атҡаҙанған уйлап табыусыһы.

## Ер-һыу атамалары
* Эт эсеп бөткән йылға
## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
*
Назар (Ейәнсура районы)

**Назар** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Яңы Себенле ауыл Советы составына инә. 
Почта индексы — 453395, ОКАТО коды — 80226828005.

## Географик урыны
Назар ауылы Ташлы йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 14 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ишемғол): 16 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Төйлөгән): 35 км

## Тарихы
Назар (Вәлишә) ауылына XVIII быуттың 2‑се яртыһында Нуғай даруғаһы Ҡыпсаҡ улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә, Оло Эйек йылғаһының уң ҡушылдығы Ташлы йылғаһы буйында, нигеҙ һалған. Икенсе атамаһы тәүге төпләнеүсе Вәлиша Ишҡәлин исеменән. XIX быуат уртаһында 1‑се Назар булараҡ (XVIII быуат уртаһында — XX быуаттың 70‑се йылдарында Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттары нигеҙ һалған 2‑се Назар ауылы булған) иҫәпкә алынған. 1866 йылда 20 йортта 124 кеше теркәлгән. Малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда шулай уҡ һыу тирмәне теркәлгән. 70‑се йылдарың башынан хәҙерге исемен йөрөтә.

Әлеге ваҡытта Назар ауылында фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана бар.

## Халыҡ һаны

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (89 %).

## Урамдары
* Йәшел урам ()

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары:

*Йылғалар*:
* **Ташлы** йылғаһы
* **Киҫекбаш** йылғаһы

## Ревизия материалдарында
1816 йыл,
1816,
1850,
1859 йылдарҙа Назар ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4

## Һылтанмалар
* 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*ревизия материалдары
*ревизия материалдары
*ревизия материалдары
*  Ташлы йылғаһы
Түбәнге Муйнаҡ

**Түбәнге Муйнаҡ** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. 
Почта индексы — 453390, ОКАТО коды — 80226822004.

## Тарихы
Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Хәсән улы Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Сураштың нәҫеле Абҙан, Юлдаш, дүрт **Муйнаҡ** ауылына, ә Сураштың Ейәнсура тигән улы Яңыбай, Юнай, Юлдыбай, Әлебай, Ғәббәс ауылдарына нигеҙ һалған. 

1761 йылдан алып (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1707 йылдан алып) билдәле. Тәүге төпләнеүсе сотник Муйнаҡ Сөләймәнов исеме менән аталған. ΧVΙΙΙ быуаттың 2‑се яртыһында Түбәнге, Урта, Кесе Муйнаҡ ауылдары барлыҡҡа килә.

## Халыҡ һаны

; Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса өҫтөнлөк иткән милләт — башҡорттар (100 %).

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 36 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үрге Муйнак): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 72 км

## Урамдары
Юнай урамы  ()

## Ваҡытлы матбуғатта
* В Зианчуринском районе есть священное место

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Яңы Себенле

**Яңы Себенле** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы татар ауылы. 
Почта индексы — 453380, ОКАТО коды — 80226828007.

## Тарихы
Ауыл **Түбәнге Себенле**, **Яманболаҡ** булараҡ та билдәле булған. Ауылға 1840 йылда башҡа мәғлүмәттәр буйынса, ΧΥΙΙΙ быуат аҙағында Ырымбур өйәҙе Бөрйән‑Ҡыпсаҡ улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә шул уҡ өйәҙҙең Үрге һәм Түбәнге Себенле ауылдары (хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Һаҡмар районы) кешеләре керҙәшлек килешеүе буйынса нигеҙ һала. 1866 йылда 50 йортта 474 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған, шулай уҡ улус идараһы урынлашҡан. 1900 йылда  татар мәктәбе теркәлгән.

## Хәҙерге осор
Яңы Себенле ауылы — административ үҙәк. Ауылда башланғыс мәктәп (Ишемғол урта мәктәбе филиалы), балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет, магазиндар бар.

## Халыҡ һаны
Халҡы: 1900 йылда — 793 кеше, 1920 йылда 1360 кеше иҫәпләнгән. 1925 йылда (аслыҡ йылдарынан һуң) 125 кеше теркәлгән. Татарҙар, башҡорттар йәшәй (2002). 2009 йылда 666 кеше тәшкил иткән.

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (66 %) башҡорттар (33 %).

## Ревизия материалдарында
1850 йылда һәм
1859 йылда Яңы Себенле ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

## Географик урыны
Яман йылғаһы (Ташлы йылғыһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 23 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ишемғол): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Төйлөгән): 46 км

## Билдәле шәхестәр
* Сафин Вадим Фәтхи улы (11.04.1933) — ғалим-психолог, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Психология фәндәре кандидаты (1969), профессор (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993) һәм мәғариф отличнигы (1995), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1990), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2008).
* Булат Ишемғол (Ғабдрахман Закир улы Ғабдрахманов; (16.02.1900—10.07.1938) — комсомол, партия һәм матбуғат эшмәкәре, яҙыусы һәм журналист. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. I Бөтә Союз совет яҙыусылары съезы (Мәскәү, 1934) делегаты. Сәйәси золом ҡорбаны.

## Урамдары

*  Әхмәтшин урамы   ()
*  Б. Ишемғол урамы   ()
*  Йылға аръяғы урамы   ()
*  Йәштәр урамы  ()
*  Үҙәк урам   () 
*  Юбилей урамы   ()

## Тирә-яҡ мөхит
Йөрәктау тауы

## Видеояҙмаларҙа
* Зианчуринский р-н с.Новые Чебенки
* Новые Чебенки
* с. Новые Чебенки

## Һылтанмалар
* ревизия материалдарында
* ревизия материалдарында
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4
* 
* Түләбаев М. С. Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура.— Өфө, 2000. — 240 бит. ISBN 5-85051-175-Х.

## Иҫкәрмәләр
Сәғит (Ейәнсура районы)

**Сәғит** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. 
Почта индексы — 453392, ОКАТО коды — 80226806007.

## Тарихы
Ауылға ΧΥΙΙΙ быуат аҙағында Ырымбур өйәҙе Үҫәргән улусы Байыш ауылы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Старшина ярҙамсыһы Сәғит Кинзин исеме менән аталған. Шулай уҡ Кинйә, Бишә(ү)ле, Бишауыҙ исемдәре менән билдәле булған. 1866 йылда 43 йортта 153 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1900 йылда мәсет теркәлгән
## Хәҙерге осор
Сәғит ауылы Байыш ауыл Советына ҡарай. Ауылда башланғыс мәктәп (Байым урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

## Халыҡ һаны
Халҡы: 1900 йылда – 314 кеше, 1920 йылда йәшәй. 2009 йылда 325 кеше иҫәпләнгән. Башҡорттар йәшәй (2002). 

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (100 %).

## Географик урыны
Сәғит ауылы Ҡаҫмарт йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 92 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Байыш): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡыуандыҡ): 61 км

## Билдәле шәхестәре
* Юмалин Бәҙретдин Абдулғәзе улы (15.07.1926—19.01.1994) — хужалыҡ эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1981). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Октябрь Революцияһы (1986), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1973, 1976), «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.

## Урамдары
* Дуҫлыҡ урамы ()
* Ҡаҫмарт урамы ()
* Тыныслыҡ урамы ()
* Салауат Юлаев урамы ()

## Тирә-яҡ мөхит
* Көнбикә шишмәһе
* Дүртъер йылғаһы
* Әселе йылғаһы

## Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары
* «Зиләйлүк йыры» (Йылҡыбаева Мәмдүҙә Ғәлиәс ҡыҙы, 1927 йылғы, 6 класс белемле, 6 бала әсәһе, колхозда эшләгән, Сәғит ауылынан).
## Видеояҙмаларҙа
* Башкортостан Зианчуринский р-н д Сагитово

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4
* 

## Иҫкәрмәләр
Саҙалы

**Саҙалы**, икенсе исеме **Көпәш**, () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Байдәүләт ауыл Советына ҡарай.
Почта индексы — 453387, ОКАТО коды — 80226807004.

## Тарихы
Саҙалы ауылына ΧΧ быуат башында Орск өйәҙендә (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, ΧΥΙΙΙ быуат аҙағында) нигеҙ һалына. Әлеге көндә клуб, магазин бар.
## Халыҡ һаны
Саҙалы ауылы халҡы 1920 йылда — 209 кеше, 1939 йылда — 181 иҫәпләнгән. 2009 йылда 118 кеше йәшәгән. Башҡорттар йәшәй (2002). 

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (100 %).

## Географик урыны
Саҙалы ауылы Оло Һүрәм йылғаһының ҡушылдығы Саҙалы йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 38 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Сиреғол): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 92 км

## Билдәле шәхестәре
* Азамат Юлдашбаев, (10.10.1964), башҡорт журналисы, публицист, шағир һәм әҙәби тәнҡитсе. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2005). Башҡортостан Республикаһының мәғәриф отличнигы. Рәсәйҙең В. М. Шукшин исемендәге әҙәби конкурсы лауреаты. «Йыл уҡытыусыһы» республика бәйгеһе еңеүсеһе (1996). «Халҡым йөҙө» премияһы лауреаты (2013). «Илһам шишмәһе» төбәк-ара поэзия фестивалендә Гран-при яулаусы.
* Ишмөхәмәтов Ғайса Харис улы (22 май 1966 йыл) — уҡытыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы

## Урамдары

* Көпәш урамы  ()

## Тирә-яҡ мөхит
*Тауҙар*
* Ҡолоҡай тауы
* Саҙалы һырты
* Күсъюлы тауы
*Йылғалар*
* Сәгер йылғаһы
* Һаҙаҡйылға йылғаһы
* Кесе Шарлау йылғаһы

## Башҡорт халыҡ ижады информаторҙары
*  *Йәүһәр ҡыуағы*. 1954 йылда Ейәнсура р-ны Саҙалы ауылы Вәлиулла Яҡшыбаев менән Муллағол Яҡшыбаевтан Ө. Яҡшыбаева яҙып алған. Башҡорт халыҡ ижады (Б Л , 151-се б.; Б Х И , Р Л , № 117; Б П Л , № 51; Б И Т , П Л , № 93).

## Һылтанмалар
* «Ауылыма ҡайтайым» — Азамат Рәмил улы Юлдашбаев, Шоңҡар журналының баш мөхәррире 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4
*  Башҡортостан Республикаһы топонимдар һүҙлеге

## Иҫкәрмәләр
Яңы Павловка (Ейәнсура районы)

**Яңы Павловка** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Иҫәнғол ауыл Советына ҡарай.
Почта индексы — 453380, ОКАТО коды — 80226816003.

## Географик урыны
Ауыл Оло Эйек йылғаһы (Һаҡмар йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан. 
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 2 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Төйлөгән): 53 км

## Тарихы
Ауылға ΧΧ быуаттың 20‑се йылдарында Йылайыр кантоны территорияһында яһында шул уҡ кантондың Иҫәнғол ауылы кешеләре утар булараҡ нигеҙ һала. 50‑се йылдарҙа хәҙерге статусын ала.

## Халыҡ һаны
Ауылда урыҫтар, башҡорттар йәшәй (2002). 2009 йылда 506 кеше йәшәгән..

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — урыҫтар (49%), башҡорттар (36 %).

## Урамдары

*  Булат Ишемғолов урамы   ()
*  Яр урамы   ()
*  Дуҫлыҡ урамы   ()
*  З. Биишева урамы   ()
*  М.Кәрим урамы   ()
*  Мәғфирә Ғәлиева урамы   ()
*  Тыныслыҡ урамы   ()
*   Ялан урамы   ()
*  С.Абдуллин урамы   () 

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4
* 

## Иҫкәрмәләр
Тирәкле (Ейәнсура районы)

**Тирәкле** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. 
Почта индексы — 453395, ОКАТО коды — 80226831003.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 89 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Арсен): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 53 км

## Билдәле шәхестәре
* Аҡманов Булат Ғайса улы (10.02.1929), педагог, Ейәнсура районы Байыш урта мәктәбенең ветеран-уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.  
 
## Халыҡ һаны

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4
Хоҙайбәндә

**Хоҙайбәндә, Аҡҡондоҙ** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. 
Почта индексы — 453383, ОКАТО коды — 80226834005.

## Халыҡ һаны

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 34 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Күгәрсен): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 88 км

## Билдәле кешеләре
* Абдулғужин Рәүил Сәлим улы (1942) — геолог. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған геологы (2004). 1967 йылдан Бүребай, 1981 йылдан «Башкиргеология» берекмәһенең Көньяҡ-көнсығыш геология-разведка экспедицияһы геологы. 1986 йылдан — Сибай ҡалаһындағы Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинаты (Сибай ҡалаһы), 1988 йылдан — Ырымбур өлкәһендәге Медногорск баҡыр-көкөрт комбинаты геологы. 1990 йылдан — Бүребай тау-байыҡтырыу комбинаты, 2000—2004 йылдарҙа Хәйбулла тау компанияһы геологы.

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Таҙлар (Ейәнсура районы)

**Таҙлар** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. 
Почта индексы — 453382, ОКАТО коды — 80226837001.

## Тарихы
Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Хәсән улы Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Шишәй менән Бишәй хәҙерге Хәйбулла районы ауылдарын нигеҙләй. Аҫҡаҡтың улдары Бикбау, Үтәғол, Ҡыуат, Буранғол (Ырымбур өлкәһендә) ауылдарына нигеҙ һала. Ҡунаҡтың улдары Тирәкле, Сиреғол ауылдарында йәшәй. Абаҙа улдары Ҡаҙанболаҡ, Аҡбулат, Ергәйеш, Һунарсы, Сәнкем ауылдарында төпләнгән. Сураштың нәҫеле Абҙан, Юлдаш, дүрт Муйнаҡ ауылына, ә Сураштың Ейәнсура тигән улы Яңыбай, Юнай, Юлдыбай, Әлебай, Ғәббәс ауылдарына нигеҙ һалған. Ҡыҙрас улдары Аҫҡар, **Таҙлар**, Аҡҡондоҙ, Үрген, Ҡужанаҡ, Кинйәбулат ауылдарында төйәкләнгән.
Ауыл 1758 йылдан алып билдәле. 1866 йылда 32 йортта 136 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, урман кәсептәре менән шөғөлләнгәндәр. 1891 йылда Таҙлар утары (12 йортта — 62 кеше) булған, ул һуңынан Таҙлар менән бергә иҫәпкә алынған. 1920 йылда Таҙлар (Курноскин) исеме менән теркәлгән. XX быуаттың 70‑се йылдарында ауылға Киселёв утары ҡушылған.

## Хәҙерге осор
Таҙлар ауылы — административ үҙәк. Ауылда урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, магазиндар бар.

## Халыҡ һаны
Халҡы: 1900 йылда — 184 кеше, 1920 йылда 226 кеше иҫәләнгән. 2009 йылда 1170 кеше  тәшкил итә. Башҡорттар, урыҫтар йәшәй.

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (65 %), урыҫтар (30%).

## Географик урыны
Таҙлар ауылы Кесе Һүрәм йылғаһы тамағында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 64 км

## Урамдары

* Еңеүҙең 40 йыллығы урамы  ()
* Еңеүҙең 65 йыллығы урамы  ()
* Еңеүҙең 70 йыллығы урамы  ()
* Ворошилов урамы  ()
* Дуҫлыҡ урамы  ()
* Йылға аръяғы урамы   ()
* Йәшел урам  ()
* Ҡаратал урамы  ()
* Киселев урамы  ()
* Комсомол урамы ()
* Ленин урамы ()
* Урман урамы ()
* Тыныслыҡ урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Яр буйы урамы ()
* Пахомов урамы ()
* Баҡса урамы ()
* Салауат Юлаев урамы ()
* Совет урамы ()
* Дала урамы ()
* Төҙөлөш урамы ()
* Һүрәм урамы ()
* Химиктар урамы ()
* Шайморатов урамы ()
* Мәктәп урамы ()

## Ваҡытлы матбуғатта
*Зианчуринские учителя-победители

## Видеояҙмаларҙа
*Тазларово... природа
*Тазларово(встреча односельчан

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4

## Һылтанмалар
*
Юлдыбай (Ейәнсура районы)

**Юлдыбай** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Абҙан ауыл Советына ҡарай.
Почта индексы — 453391, ОКАТО коды — 80226804008.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 60 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Абҙан): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 32 км
Юлдыбай ауылы Һаҡмар йылғаһы бассейнына ҡараған Әселе йылғаһы буйында урынлашҡан.

## Тарихы
Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Сураштың нәҫеле Абҙан, Юлдаш, дүрт Муйнаҡ ауылына, ә Сураштың Ейәнсура тигән улы Яңыбай, Юнай, **Юлдыбай**, Әлебай, Ғәббәс ауылдарына нигеҙ һалған.

Юлдыбай ауылы 1761 йылдан алып билдәле. Улус старшинаһы Юлдыбай Булатов исеме менән аталған. Икенсе исеме «Сураш» этнонимы менән бәйле (ҡара: Үҫәргән). 1795 йылда 22 йортта 183 кеше йәшәгән, 1866 йылда Юлдыбайҙа (Сурашта) 58 йортта 320 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда шулай уҡ 4 һыу тирмәне теркәлгән.

Әлеге ваҡытта Юлдыбай ауылында фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар.

## Халыҡ һаны
Халҡы: 1900 йылда — 496 кеше, 1920 йылда 443 кеше иҫәпләнгән. Башҡорттар йәшәй (2002).

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (99 %).

## Ревизия материалдарында
1816 йылда Юлдыбай ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

## Урамдары

* Мәктәп урамы ( Школьная улица)
* Йәштәр урамы ( Молодёжная улица)
* Сәрмән урамы ( улица Сарман)
* Үҙәк урам ( Центральная улица)
* Кооператив урамы ( Кооперативная улица)

## Видеофильмдарҙа
*  Юлдыбай

## Һылтанмалар
* ревизия материалдары 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Анновка (Йылайыр районы)

**Анновка** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 132 кеше.
Почта индексы — 453690, ОКАТО коды — 80227816006.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса урыҫтар 63 % тәшкил итә

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 12 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Васильевка): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һараҡташ): 132 км

## Тарихы
1748 йылда Преображенск заводы эргәһендә нигеҙ һалына.

## Билдәле шәхестәре
* Маслов Василий Иванович (1924 йыл — 8 октябрь 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, лейтенант, Советтар Союзы Геройы

## Видеофильмдар
* Башҡортостандың Йылайыр районы Анновка ауылы

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Аралбай (Йылайыр районы)

**Аралбай** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 0 кеше.
Почта индексы — 453692, ОКАТО коды — 80227810002. ИФНС коды — 0267.

## Тарихы
Ғәле ауылынан килеп төпләнгән кешеләр Аралбай ауылына нигеҙ һала. Был ауыл Һаҡмарҙың үргерәк ағымында урынлашҡан. 1859 йылғы X рәүиз Ласынов Аралбай вариҫтарын теркәй. Бына улар — Мозафар, Яныбай һәм Ҡотлоғәлләм Ласыновтар. Шулай уҡ 47 ихатала 372 кешенең йәшәүе иҫәпкә алына. 1866 йылғы рәүиздә ауылдың Һаҡмар буйында урынлашыуын һәм икенсе исеме Ҡана булыуын да билдәләй. Ул мәлдә ауылдағы 53 ихатала 347 башҡорт йәшәй. 1892 йылда ауылда ихаталар һаны 49-ға, ә халыҡ һаны 476 кешегә етә. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа 88 ихата һәм 441 кеше теркәлә.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 76 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үрге Ғәле): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 117 км

## Ауылдың урамдары
* Һаҡмар урамы ()

## Билдәле шәхестәре
* Аблаев Ибраһим Я. () (1905—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкы составында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. Ҡыҙылармеец]

## Ер-һыу атамалары
Аралбай ауылы тарихы һәм ер-һыу атамалары 

## Сығанаҡтар
* 

## Иҫкәрмәләр
Юнай

**Юнай** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Юнай ауылы Үтәғол ауыл Советына ҡарай. Почта индексы — 453394, ОКАТО коды — 80226840005.

## Тарихы
Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Хәсән улы Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Шишәй менән Бишәй хәҙерге Хәйбулла районы ауылдарын нигеҙләй. Аҫҡаҡтың улдары Бикбау, Үтәғол, Ҡыуат, Буранғол (Ырымбур өлкәһендә) ауылдарына нигеҙ һала. Ҡунаҡтың улдары Тирәкле, Сиреғол ауылдарында йәшәй. Абаҙа улдары Ҡаҙанболаҡ, Аҡбулат, Ергәйеш, Һунарсы, Сәңкем ауылдарында төпләнгән. Сураштың нәҫеле Абҙан, Юлдаш, дүрт Муйнаҡ ауылына, ә Сураштың Ейәнсура тигән улы Яңыбай, **Юнай**, Юлдыбай, Әлебай, Ғәббәс ауылдарына нигеҙ һалған. Ҡыҙрас улдары Аҫҡар, Таҙлар, Аҡҡондоҙ, Үрген, Ҡужанаҡ, Кинйәбулат ауылдарына төйәкләнгән
Ауыл 1765 йылдан алып билдәле. Тәүге төпләнеүсенең исеме менән аталған, уның улы Шоңҡар Юнаев билдәле. 1795 йылда 5 йортта 36 кеше йәшәгән, 1866 йылда 46 йортта — 286 кеше. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1900 йылда мәсет, һыу тирмәне теркәлгән.

Юнай ауылында фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар.

## Халыҡ һаны
1900 йылда — 260 кеше, 1920 йылда 416 кеше иҫәпләнгән.. 2009 йылда 232 кеше тәшкил иткән

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (98 %).

## Ревизия материалдарында
1816 йылда Юнай ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

## Географик урыны
Юнай ауылы Ҡаҫмарт йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 81 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡыуандыҡ): 46 км

## Урамдары
* Ҡаҫмарт урамы ()
* Үҙәк урам ()

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары:
* **Аҙимгән** йылғаһы
* **Ярсуйын тауы**
* **Соңғортау<**ref>Башҡортостан Рсепубликаһының топонимдар һүҙлеге

## Һылтанмалар
* 
* Ревизия материалдары
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Ашҡаҙар (Йылайыр районы)

**Ашҡаҙар** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 169 кеше.
Почта индексы — 453691, ОКАТО коды — 80227832002.
 

## Халыҡ һаны

; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 98 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 45 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Һабыр): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 133 км

## Урамдары
* Йәштәр урамы ()
* Ш. Бабич урамы ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Ауыл тарихын Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы муниципаль районының ижтимағи-сәйәси гәзите "Ауыл уттары"нда (6 июль, 2018 йыл, 54-се һан, 4 — 5-се биттәрендә) уҡығыҙ.

## Билдәле шәхестәре
* Солтанова Флүрә Мәхмүтйән ҡыҙы (25 ғинуар 1966 йыл) — журналист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге Хөкүмәт премияһы лауреаты (2009). Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы (1999)

## Матбуғатта
* Йылайыр районы Ашҡаҙар ауылы Махсус сығарылыш

## Ауылдың vk.com төркөмө
* Бөйөк Ватан һуғышы һәм тыл ветерандары. Ашҡаҙарҙың тарихын тергеҙәйек! Ашҡаҙар һәм ауылдаштарыбыҙ — китапта, гәзит-журналдарҙа

## Видеояҙмалар
* «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар» 1998 год

## Сығанаҡтар
Байғужа (Йылайыр районы)

**Байғужа** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 253 кеше.
Почта индексы — 453692, ОКАТО коды — 80227810003.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 90 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үрге Ғәле): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 123 км

## Урамдары
*  Әлмөхәмәт (урамы) —  Альмухамета (улица)
*  Йәштәр (урамы) —  Молодежная (улица)

## Тарихы
1928 йылда Йылайыр кантоны территорияһында ошо уҡ кантондың Әлмөхәмәт ауылы халҡы тарафынан тораҡ пункты булараҡ нигеҙ һалынған. Үҙил, Кәкүк тип атала, 1932 йылда тәүге күскенселәр Байгужиндарҙың хөрмәтенә үҙгәртелә.

Хәҙерге ваҡытта ауылда урта мәктәп (Матрай урта мәктәбе филиалы), клуб, китапхана, мәсет, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар

## Сығанаҡтар
Балапан

**Балапан** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 119 кеше.
Почта индексы — 453694, ОКАТО коды — 80227825002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 62 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Матрай): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 108 км

## Билдәле шәхестәре
* Ҡаҙнабаев Заһиҙулла Мортаза улы (1897—1937) — хәрби эшмәкәр.

## Иҫкәрмәләр
Бирҙәш (Йылайыр районы)

**Бирҙәш** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 450 кеше.
Почта индексы — 453685, ОКАТО коды — 80227804001.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 2 % сыуаштар (65 %), рустар (30 %) тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 20 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Саракташ): 100 км

## Урамдары

* Байғул урамы ()
* Бирҙәш мал үлеге урыны (биләмәһе) ()
* Еровчинский урамы ()
* Ҡаҫмар урамы ()
* Тимерлек урамы ()
* Яр буйы урамы ()
* Яңы урам ()
* Ҡарағайлы урам ()
* Үҙәк урамы ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Һылтанма буйынса уҡығыҙ

## Инфраструктура
* Урта мәктәп
* Балалар баҡсаһы
* Фельдшер‑акушерлыҡ пункты
* Мәҙәниәт йорто
* Китапхана

## Матбуғатта

## Видеофильмдар

## Сығанаҡтар
Берёзовка (Йылайыр районы)

**Берёзовка** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 77 кеше.
Почта индексы — 453683, ОКАТО коды — 80227821002.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса милләттең күпселеге урыҫтар (94 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 83 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡананикольский): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 133 км

## Урамдары
*  — 
*  — 
*  — 

## Тарихы
Ауылға 18 быуат уртаһында Кананикольск заводы эргәһендәге торама булараҡ нигеҙ һалына. 1866 йылда 3 йортта 16 кеше йәшәгән.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар
* Йылайыр районының Березовка ауылы. Көньяҡ Урал. 2019 йылдың 13 ноябре

## Сығанаҡтар
Васильевка (Йылайыр районы)

**Васильевка** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 66 кеше.
Почта индексы — 453690, ОКАТО коды — 80227816005.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса урыҫтар 88 % тәшкил итә

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 22 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 138 км

## Тарихы
Ауылға Орск өйәҙе биләмәһендә нигеҙ һалына, 1891 йылдан алып Ботороз утары булараҡ билдәле (41 йортта 202 кеше йәшәгән). Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 18-се быуаттың 50-се йылдарында баҡыр иретеү заводтары төҙөлөүгә бәйле нигеҙ һалына. 1920 йылда Васильевский утары (Ботороз) булараҡ теркәлгән, 40-сы йылдарҙан хәҙерге исемен һәм статусын йөрөтә.

## Урамдары
* Клуб урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Үҙәк урам ()

## Сығанаҡтар
Үрге Ҡаҙарма

**Үрге Ҡаҙарма** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 12 кеше.
Почта индексы — 453685, ОКАТО коды — 80227804002.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 35 %, рустар (45 %) тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 30 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Бирҙәш): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Саракташ): 88 км

## Урамдары
* Ириков урамы ()

## Сайтта
* Петр Романович Ириковтың көлө тыуған иленә ҡайтарыла һәм тантаналы рәүештә Үрге Ҡазарма ауылында ерләнә.

## Билдәле шәхестәре
* Николай Романович Ириков (1921 йыл — 17 март 1943 йыл) — Советтар Союзы Геройы. Кесе лейтенант. Ленин ордены (19.06.1943) һәм Ҡыҙыл Байраҡ (1942) ордены кавалеры

## Сығанаҡтар
Дмитриевка (Йылайыр районы)

**Дмитриевка** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 224 кеше.
Почта индексы — 453689, ОКАТО коды — 80227813001.

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса милләттең күпселеген урыҫтар (80 процент) тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 30 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 145 км

## Урамдары

* Ҙур урам ()
* Йылға аръяғы урамы ()
* Урман урамы ()
* Совхоз урамы ()
* Чучкалов урамы ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
* Дмитриевка — Йылайыр районындағы ауыл

## Сайтта
* 29 сентябрь 2005 йыл, Йылайырҙың Дмитриевка ауылында ҙур үҙгәрештәр
* Башҡортостан республиканың Йылайыр районы Дмитриевка ауылы янында лихенобиота

## Видеофильмдар

## Сығанаҡтар
Иван-Ҡыуалат

**Иван-Ҡыуалат** () — Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 430 кеше булған.
ОКАТО коды — 80227819001.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса милләттең күпселеген урыҫтар (74 процент) тәшкил итә

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 57 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 100 км

## Урамдары

* Ҙур урам ()
* Йылайыр урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Яңы урам ()
* Сәнәғәт урамы ()
* Баҡса урамы ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Ауылға 1911 йылда Ырымбур урман сауҙа һәм сәнәғәт йәмғиәте хужаһы Пименовтан һатып алынған ерҙәрҙә И. Т. Иванов нигеҙ һала. Ырымбур губернаһының Орск өйәҙенә ҡараған.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар
* Иван-Ҡыуалат — тыуған ауылым
* «Бергәләп бәхетлеләр» проекты — Волковтар ғаиләһе. Иван-Ҡыуалат ауылы
* Иван-Ҡыуалат. Тормош миҙгелдәре. 24 декабрь 2013 йыл

## Сайтта
* Хыялдар тормошҡа аша. 26 июль 2018 йыл

## Билдәле шәхестәре
* Корнилов Геннадий Емельянович (1936), ғалим-тел белгесе. 1968 йылдан Сыуаш дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1991 йылдан дөйөм һәм сағыштырма-тарихи тел ғилеме кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1996 йылдан филология факультеты деканы. Сыуаш Республикаһы Фәндәр Академияһы академигы (2008), филология фәндәре докторы (1990), профессор (1992). Сыуаш Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған (2011) һәм почётлы (1997) хеҙмәткәре.
* Беглова Елена Ивановна (1961), ғалим-тел белгесе. 1983 йылдан Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институты һәм Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2008). Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (2005), Рәсәй Федерацияһы почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2010).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* 

## Һылтанмалар
*
Ҡаҙырша

**Ҡаҙырша** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 105 кеше.
Почта индексы — 453691, ОКАТО коды — 80227832003.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 50 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Һабыр): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 137 км
## Лайыҡ мәғлүмәт
Граждандар һуғышы йылдарында ауылда Әхмәтзәки Вәлиди Туған булыуы тураһында иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған

## Сығанаҡтар
Ҡамышүҙәк

**Ҡамышүҙәк** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. Матрай ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 3 кеше.
Почта индексы — 453694, ОКАТО коды — 80227825004.

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәренә ярашлы, милләттең күпселек өлөшөн башҡорттар(100 процент) тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 64 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Матрай): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 105 км

## Тарихи ҡомартҡы
* Ҡамышлы үҙәк ҡәберлеге

## Сығанаҡтар
Ишбулды (Йылайыр районы)

**Ишбулды** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 77 кеше.
Почта индексы — 453696, ОКАТО коды — 80227823002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 30 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 88 км

## Билдәле шәхестәре
* Нәҙерғолов Миңлеғәли Хөсәйен улы (7.10.1953), башҡорт әҙәбиәте белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2010). 2003 йылдан Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007), Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаты (2013).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Үрге Ғәле

**Үрге Ғәле** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 99 кеше.
Почта индексы — 453692, ОКАТО коды — 80227810001.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 78 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 120 км

## Урамдары
* Йылға аръяғы урамы ()
* Оло тау урамы ()
* Һаҡмар урамы ()

## Тарихы
Ауылға 1917 һәм 1920 йылдар араһында Орск өйәҙендә шулай уҡ өйәҙҙең Түбәнге Ғәле ауылы (Ғәле) кешеләре хәҙерге исемде йөрөткән бүлендек ауыл булараҡ нигеҙ һала. Шулай уҡ Аҡсура исеме менән билдәле булған.

## Инфраструктура
Фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, мәсет бар

## Матбуғатта
* Ауылым мәҙәктәре

## Видеофильмдар

## Билдәле шәхестәре
* Байсубин Рамаҙан Юламан улы (Рамаҙан Юламанов; 1789—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
* Солтанов Сәғәҙей Әхмәҙиә улы (15 март 1922 йыл — 25 май 1992 йыл) — геолог, СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1983), геология-минералогия фәндәр докторы (1966), профессор (1969), РСФСР-ҙың (1976) һәм ТАССР-ҙың (1966) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре, СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1966), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1981), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

## Сығанаҡтар
Ҡәнзәфәр (Башҡортостан)

**Ҡәнзәфәр** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 45 кеше.
Почта индексы — 453693, ОКАТО коды — 80227822002.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 25 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Йомағужа): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 98 км

## Урамдары
* М. Мортазин (урамы )
 
## Тарихы
* Һылтанма буйынса уҡығыҙ

## Видеояҙмалар
* Бәләкәй генә ауылыбыҙҙан 45 кеше һуғышҡа алынған.

## Сығанаҡтар
Ҡашҡар (Йылайыр районы)

**Ҡашҡар** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 416 кеше.
Почта индексы — 453696, ОКАТО коды — 80227823001.

## Халыҡ һаны

; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 33 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 82 км
* Диңгеҙ кимәленән бейеклеге: 555 м
* Ялан-Йылайыры (Крепостной-Йылайыр) йылғаһы аға

## Тарихы
Ҡашҡар ауылына яҡынса 1550 — 1600 йылдарҙа нигеҙ һалына, бының дәлиле булып Ҡашҡар ауылы зыяратында 1624 йылда яҙылған ҡәбер ташы (эпитафия) табылыуы тора.

## Билдәле шәхестәре
* Байморатов Һибәтулла Ҡыуандыҡ улы () (1912 йыл — 1978 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкының телефонисты, 2-се эскадрон ҡылыссыһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры

## Урамдары

* Моратов урамы ()
* Ветерандар урамы ()
* Йылға аръяғы урамы ()
* Ҡашҡар урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Еңеү урамы ()
* Мәктәп урамы ()
* Йондоҙло урам ()

## Яңылыҡтар
* Йылайыр районы Ҡашҡар ауылы хакимиәте бинаһын капиталь ремонтларға теләк белдергән.

## Матбуғатта
* Йылайыр районы Ҡашҡар ауылында «Минең ауылым тарихы» халыҡ байрамы һәм Түңгәүер ырыуы йыйыны үтте.
* Ҡашҡар мәктәбендә һалдат менән осрашыу үтте

## Видеофильмдар
* 86 йәшлек Йәмлих Ҡашҡаров Ҡашҡар ауыл тарихы тураһында
* Юламанова Зарифа, песня «Юлғотло», Зилаирский район, деревня Кашкарово.
* Народный фольклорный ансамбль «Умырзая» Кашкаровского центра культуры Зилаирский район РБ

## Сығанаҡтар
Ҡыҙҙар-Биргән

**Ҡыҙҙар-Биргән** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 350 кеше.
Почта индексы — 453683, ОКАТО коды — 80227834001.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 73 %, рустар 26 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 97 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 147 км

## Урамдары

* Гараж урамы ()
* Йылға аръяғы урамы ()
* Урман урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* Үркәс урамы ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Ауылға 20-се быуат башында Орск өйәҙендә дегет заводы хужаһы сауҙагәр Привалов нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүселәр утарҙан килгән урыҫ крәҫтиәндәре була. Тәүге күскенселәр Агатуткан, Үркәс, Сәлим-Аяк ауылынан урыҫ крәҫтиәндәре була. Атамаһы оронимдан килеп сыҡҡан (ҡыҙҙарҙы биргән).

## Тәбиғәт ҡомартҡыһы
Ҡыҙыл-Биргән эргәһендәге ҡарт ҡарағастар.

## Инфраструктура
Төп мәктәп (Кананикольский урта мәктәбе филиалы), балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана.

## Сайтта
* Янғын һүндереү машинаһына гараж кәрәк!

## Видеофильмдар
* Ҡыҙҙар-биргәнгә сәйәхәт

## Сығанаҡтар