open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кофе музейы (Гамбург)

**Кофе музейы** — Гамбургтағы кофе эсемлегенә һәм уның менән бәйле бөтәһенә арналған музей. Немец эшҡыуары Йенс Бург тарафынан 2003 йылда асыла.

## Тарихы
Гамбургта беренсе ҡәһүәхана 1687 йылда барлыҡҡа килә. 1887 йылда ҡәһүә биржаһы асыла. Гамбург яйлап Европаның «көрән алтын» баҙары үҙәге булып таныла башлай. Тәмләткестәр һәм кофе менән сауҙа итеү байтаҡ дәрәжәлә ҡаланың сәскә атыуына булышлыҡ итә. Бөтә донъяға билдәле Tchibo һәм Darboven концерндары нәҡ бында урынлашҡан, күп һандағы фирма-тәьмин итеүселәр бында «теркәлгәндәр», кофе ҡурыу фабрикалары һәм ҡәһүәханалар урынлашҡан. Әле XX быуаттың 60-сы йылдарында Гамбургта 300-гә яҡын кофе ҡурыу фабрика-магазиндары иҫәпләнә. Кофе ҡурыуҙың коммерция ысулына күсеү һөҙөмтәһендә бәләкәй кофе ҡурыу фабрикалары күпләп бөлгөнлөккә төшә, ә уларҙың хужалары кәрәкмәй башлаған ҡуҙ мейестәрен урамға сығаралар. Нәҡ ошо осорҙа, ташланған әйберҙәрҙе йыйып, эшҡыуар Йенс Бург (*Burg Jens*) үҙенең ҡуҙ мейестәре һәм ҡәһүә тартҡыстар коллекцияһына нигеҙ һала. Бөгөн был боронғо ҡәһүә кәрәк-яраҡтары уңышлы бизнес ҡына түгел, ә ҡала тарихының бер өлөшө лә булып тора.

## Экспозиция
Музей экспозицияһы 300 м² майҙанды биләй һәм кофе ҡулланыу мәҙәниәте менән бәйле яҡынса 3 000 экспонатты үҙ эсенә ала. Коллекцияның нигеҙен төрлө дәүерҙең һәм һәр төрлө конструкциялы 900-ҙән ашыу механик ҡәһүә тартҡыстар тәшкил итә. Башҡа экспонаттар араһында ҙур үлсәү һәм үҙенсәлекле тоҡ тегеү машинаһы айырылып тора. Килеүселәр иғтибарына боронғо ҡуҙ мейестәре, кофе банкалары, донъяның бөтә мөйөштәренән тоҡтар, какао борсағы, ҡәһүә орлоҡтарының төрлө сорттары, ҡәһүә үрсетмәләре күрһәтелә. Экспозицияны 1920 йылда барлыҡҡа килгән беренсе фильтрҙар, сәйҙең төрлө сорттары, эсемлектәр һәм тәмләткестәр тулыландыра.

Экскурсия программаһы эсемлектәрҙең тарихы, сорттары һәм ҡәһүә бөртөктәрен эшләү процессы, киң таралған рецептар, төрлө илдәрҙә кофе эсеү традициялары тураһында һөйләй. Килеүселәр бөртөктәрҙең ҡәһүәгә әйләнеү процессын күреү генә түгел, ә был эсемлекте әҙерләү буйынса мастер-класта һәм артабанғы дегустацияла ҡатнаша ала. Кофе кибетендә бөтә донъянан ҡәһүәнең бик һирәк осрай торған сорттарын һатып алырға мөмкин.

## Һылтанмалар
* Музей кофе в Гамбурге
* Вся правда о кофе
Миниатюр мөғжизәләр иле

**Миниатюр мөғжизәләр иле** () — Гамбургтағы донъяла эшләүсе иң ҙур тимер юл макеты булған музей (1499 м²).

## Тарихы
Макеттың беренсе өлөшөн ҡороу 2000 йылдың декабрендә башлана, тәүге өс өлөшө 2001 йылдың августында тамамлана. Проектты ойоштороусылар ағалы-ҡустылы Фредерик һәм Геррит Браундар була.
## Музей һандарҙа
2018 йылдың апреленә макет эсенә инә:

* Тимер юлдар — 15 400 метр
* Поездар — 1040 шт.
* Вагондар — 10 000-дән ашыу шт.
* Семафорҙар, светофорҙар һәм башҡа юл сигналдары — 1380 шт.
* Стрелка һәм башҡа күсергестәр — 3454 шт.
* Яҡтылыҡ диодтары — 389 000 шт.
* Биналар — 4340 шт.
* Кеше һәм хайуан һындары — 263 000 шт.
* Автомобилдәр — 9 250 шт.
* Ағастар — 130 000 шт.

## Секцияларға күҙәтеү

## Фотоһүрәттәр

Файл:Miniatur Wunderland Computer.jpg|Идара залы 


## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Гранд Макет Россия

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальный сайт
* Репортаж BBC «Model railway’s global uber-view»
* Статья об истории возникновения музея
* Miniatur Wunderland на Google Street View
Эльба буйында театр

**«Эльба буйында театр»** () — Гамбургтағы театр, Германия. 2011—2014 йылдарҙа архитектор Арно Мэйджс проекты буйынса төҙөлә. Эльба йылғаһы ярында ҡала портында, «Гамбург порты театры» эргәһендә үк урынлашҡан. Был «Stage Entertainment Germany» компанияһының «нулдән» башлап төҙөгән беренсе театры.

## Тарихы
Театрҙы төҙөү 2011 йылдың октябрь айында башлана. 2012 йылдың май айында нигеҙгә «Тарзан», «Король лев» һәм «Действуй, сестра!» мюзиклдарының йондоҙо һалына.

Бинаның каркасы төҙөлөш башланғандан һуң ун һигеҙ ай үткәс, 2013 йылдың март айында эшләнеп бөтә. Черепица 10000 тутыҡмай торған ҡорос киҫәгенән тора. Фасады ун ике метрға тиклем бейеклектәге ҙур быяла галереянан ғибәрәт, уның артында фойеның ике ҡаты урынлаша. Эстән гавань һәм ҡала үҙәге күренеше асыла. Декабрҙә компания театрға «Эльба буйында театр» исеме бирә .

Театр 2014 йылдың 10 ноябрендә яҡтылыҡ шоуы һәм фейерверк менән асыла. Төҙөлөш хаҡы техник йыһазландырыу менән бергә 65 миллион евро менән баһалана. Беренсе постановка «Чудо Берна» мюзиклының донъя премьераһы була, 23 ноябрҙә стационар прокаты башлана .

## Театр постановкалары

## Техник мәғлүмәттәр
* Залдың һыйҙырышлылығы: 1850 тамашасы (700 балконда һәм 1150 партерҙа.);
* Сәхнә майҙаны: 348 м²;

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Страница театра на официальном сайте компании
Трубецкая (станция)

**Трубецкая** — Ростов төбәгендә Төньяҡ-Кавказ тимер юлының ике аралағы тимер юлы станцияһы, Ростов өлкәһенең Сальск районындағы Гигант ҡасабаһында урынлашҡан. Батайск-Сальск тимер юлы һыҙығында ята.

Трубецкая станцияһының механизацияланған йөк тауар ихатаһы бар. (бөртөклө йөктәрҙе тейәү-бушатыу өсөн).

Трубецкая станцияһынан ООО «Сальсксельмаш», ОАО «Астон» (элеватор) Трубецкой филиалына, «Дон алтын» май заводына инеү юлдары үткәрелгән.

## Станция эшмәкәрлеге
* Станцияның һаҡлау мөмкинлеге булған асыҡ майҙансыҡтарында йөктәрҙе ҡабул итеү һәм ебәреү.
* Инеү урындарында йәки дөйөм ҡулланышлы урындарҙа бөтә вагондар тарафынан тейәлә торған ебәреүҙәрҙе һәм йөктәрҙе ҡабул итеү һәм биреү.

## Станциялар буйлап ҡала яны хәрәкәте
Станциялар буйлап түбәндәге ҡала яны поездары йөрөй:

## Иҫкәрмәләр
Ростов (ҡунаҡхана, Дондағы Ростов)

**«Ростов» ҡунаҡханаһы**  — Дондағы Ростов ҡалаһының тарихи үҙәгендә   өс йондоҙло ҙур ҡунаҡхана Октябрь районында урынлашҡан. 1934 йылда совет конструктивизмы стилендә  архитекторҙар И.Е. Черкаси, Х.Х. Чалхушьян һәм  Л.Л. Эберг  проекты буйынса төҙөлгән. Дондағы Ростовта эшләп килгән был ҡунаҡхана бик боронғо

## Тасуирламаһы
Конструктивизмдың  хас һыҙаттары булып формаларының геометрик булыуы, фунциональ планлаштырылыуы, тимер бетондан  буялмаған һоро фасадтары, ҙур майҙандарының быяланан тороуы, парапеттар аҫтында күренмәгән  яҫы ҡыйыҡтары тора.

Красноармейская урамынан инеү урыны ҙур ярым түңәрәк эркер менән башҡарылған. Төп инеү урыны ике пилон менән айырылып тора. Фасадтың симметриялығын горельеф билдәләй. Горельефтың авторҙары скульпторҙар С.Г. Корольков, Е.В. Вучетич. Горельеф һәм эркерҙар ике яҡтан пилястралар менән билдәләнгән. Башта горельеф өс өлөшлө композициянан торорға тейеш булған, әммә фасадында уның тик бер өлөшө генә тормошҡа ашырылған.

Эсендә иркен яҡты вестибюль, лифт,  киң мәрмәр баҫҡыстар, антресолдәре менән вестибюле һәм баҫҡыстары булған  ресторан залы бар.  Ул 350 урынға иҫәпләнгән. Эс яҡтан яҡтырып тороусы аҫылмалы быяла түшәм ресторан залына ҡупшылыҡ һәм тантаналыҡ бирә.  Зал аҡ  кессондарҙан тора, уларға   квадрат һәм түңәрәк формалағы тоноҡ быялалар кейҙереп ҡуйылған.   Ишек алдында  ҙур булмаған сквер булдырылған.

## Тарихы

Оккупация осоронда бинала немец һалдаттары  клубы урынлаша. Ҡаланы  азат итеү ваҡытында ҡунаҡхана  зыян күрә. Һуғыштан һуң элекке номерҙарында коммуналь фатирҙар бүлмәһе урынлаша. Тәҙрәләренән  мейес-буржуйкаларҙың торбалары сығып торған. Бинала кешеләрҙең тығыҙ йәшәүе Дондағы Ростов властарына оҙаҡ ваҡыт уны тергеҙеүгә мөмкинлек бирмәй.  1965 йылда ғына архитектор Л.Л. Эберг етәкселеге аҫтында реконструкциялау тамамлана. «Ростов» ҡунаҡханаһы Дондағы Ростовта һуғыштан һуң һуңғы тергеҙелгән бина була. Шул уҡ ваҡытта уның тәүге ҡиәфәте  өлөшләтә юғала: өҫкө ике ҡатҡа тиклем еткән колонналары һүтеп алына,  тәҙрә рамдары ҡараңғы төҫтән аҡ төҫ менән  алмаштырыла.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Гостиница Ростов
Симон Будный һәйкәле (Несвиж)

**Будный Симон һәйкәле** () — Бөйөк Литва кенәзлегенең Яңырыү дәүерендәге күренекле эшмәкәре Симон Будный һәйкәле. Белоруссияның Минск өлкәһендәге Несвиж ҡалаһында урынлашҡан. Беларусь Республикаһының Дәүләт тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә индерелгән.

## Тасуирлау һәм тарихы

Симон Будныйға һәйкәл 1982 йылда Несвиж ҡалаһының Мицкевич урамындағы скверҙа, Божье Тело костелы һәм плебания бинаһы эргәһендә ҡуйылған. Һәйкәлдең авторы — скульптор Светлана Горбунова, архитекторы — Юрий Казаков.

Будный Симон Бөйөк Литва кенәзлегенең Яңырыу дәүерендәге күренекле гуманисы, публицисы, философы, мәғрифәтсеһе булған. Ул Реформация хәрәкәтендә әүҙем ҡатнашҡан. Несвиж Будныйҙың нәшриәт эшмәкәрлеге менән бәйле. 1560-сы йылдар башында ул бында Матвей Кавечинский һәм Кришковский Лаврентий менән берлектә типография нигеҙләй. Был типографияла ул 1562 йылда Беларусь территорияһында беренсе китапты — «Катехизис» китабын боронғо белорус телендә баҫтырып сығара. Китап, һорау һәм яуап формаһында яҙылған. Симон Будный Несвижда шулай уҡ «Про оправдание грешного человека перед Богом» китабын һәм үҙенең башҡа бер нисә әҫәрҙәрен баҫтырып сығара.

Һәйкәлдә Симон Будныйҙың бронза һыны баҫып тора. Статуяның бейеклеге 2,85 м, һын 0,65 метр бейеклегендәге гранит постаментта тора. Симон Будныйҙың ҡулында ҡояш эмблемаһы— яҡтылыҡ һәм белем символы төшөрөлгән китап. Фигура ҙур күләмле. Позаһының тыныс пластикаһы кейемендәге бөрмәләрҙең ритмы менән һыҙатланған, был статуяға монументаллек бирә һәм образдың рухи көсөн сағылдыра. Постаменттағы яҙыу белорус телендә — «СЫМОН БУДНЫ».

Туристик маршруттар барышында Симон Будныйҙың һәйкәле менән танышырға мөмкин.

Беларусь Республикаһы почта маркаһында «Сымон Будныйҙың үлеменә 400 йыл» тип яҙылған, марка 1993 йылдың 29 декабрендә сығарылған.

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
* Помнік Буднаму // культура і Беларусі помнікаў Збор гісторыі. Мінская вобласць / бсср фәндәр. Ін-мастацтвазнаўства та, фальклор зтнаграфіі і; Рэдкать.: Марцэлеў с. в. (гал. рэд.) інш і. — Мн.: БелСЭ, 1987. — С. 107—108. — С. 308: іл.

## Һылтанмалар

* Памятник Симону Будному на сайте ''Глобус Беларуси''
* Памятник Симону Будному на сайте ''Планета Беларусь'' 
* Памятник Симону Будному на сайте ''Про Беларусь''
Абрамович

**Абрамович** — фамилия.

* Абрамович Абрам Григорьевич (1910—1937)
* Абрамович Роман Аркадьевич (1966)
* Абрамович Семен Шмилович (1929 йылдың 20 майында тыуған, Арциз, Бессарабия) — совет физигы һәм химигы, СССР дәүләт премияһы лауреаты (1981). Техник фәндәр кандидаты (1968).
* Абрамович Хаим-Занвл Моисеевич (1902—1995)
Гамбург порты театры

**«Гамбург порты театры»** () — Гамбург ҡала портында урынлашҡан театр, Германия.

## Тарихы
Театр бинаһы 1994 йылда, элекке Стюлкен верфы урынында, һигеҙ ай эсендә махсус рәүештә «Приятель» мюзиклын сәхнәләштереү өсөн төҙөлә. Бынан театрға ярашлы — ««Приятель» музыкаль театры» () исеме бирелә. Башта тамаша залы 1500 кешегә иҫәпләнгән була. Төҙөлөш 15 млн немец маркаһына төшә.

2001 йылдың апрель айынан «Stage Entertainment Germany» компанияһы театрҙың хужаһы булып китә. Ул театрҙы реконструкциялай, сәхнәне, тамаша залын һәм фойены яңынан эшләй. Быяла фасад сиктәрендә майҙаны 600 м² һәм 220 кеше һыйҙырышлы ресторан урынлаштырыла. Бынан Эльбаға һәм Гамбург үҙәгенә күренеш асыла. Фойе һәм ресторан стеналарында картиналар күргәҙмәһе ойошторола, ә асыҡ комплекста Ники де сен-Фаллдың ике скульптураһы урынлаштырыла. Залдың һыйҙырышлылығы 2030 кешегә тиклем арттырыла. Театр яңы исем ала — «Гамбург порты театры».

Театрҙағы бөтә был үҙгәрештәр «Король лев» мюзиклының немец премьераһына тура килтерелә, бында уның беренсе спектакле 2001 йылдың 2 декабрендә була. Был постановка инде 13 йыл бара, был Германияла төрлө театр рекордтары ҡуйыу мөмкинлеген бирә. 2014 йылдың октябрендә «Король лев» спектаклен ун миллион тамашасы ҡарай.

10 ноябрҙә театрҙың күршеһе барлыҡҡа килә: «Stage Entertainment Germany» уның менән йәнәш «Эльба буйында театрҙы» аса, ул компания «нулдән» башлап төҙөгән беренсе театр була.

## Театр постановкалары

## Техник мәғлүмәттәр
* Залдың һыйҙырышлылығы: 2030 тамашасы (624 балконда һәм 1406 партерҙа);
* Сәхнә майҙаны: 270 м² (шул иҫәптән өҫтәмә сәхнә — 883 м²);
* Сәхнә порталы үлсәмдәре: 14,5 метр (киңлеге) һәм 7 метр (бейеклеге).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Der Der König Löwen, Hamburger Hafen im Das Musical — Hamburg: Hafentheater mbH Produktionsgesellschaft (Hrsg.), 2006.

## Һылтанмалар
* Официальная страница театра
Маньпупунёр

**Маньпупунёр**, йәки **Елләнеү бағаналары** () — Урал тауҙарында, Рәсәй Федерацияһы Коми Республикаһы Троицк-Печёрск районындағы геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы. Мань-Пупу-нёр (манси телендә — «идолдарҙың бәләкәй тауы») тауында Печора-Илыч ҡурсаулығы территорияһында, в междуречье рек Илыч һәм Печора йылғалары араһында урынлашҡан. Икенсе атамаһы — «Болвано-из» коми телендә «идолдар тауы» тип аңлатыла. Маньпупунёр бейеклектәре 30 метрҙан 42 метрға тиклем барып еткән ете останецтарҙан торған комплекс булып тора. Маньпупунёр менән бихисап легендалар бәйле . Ул манси халҡының инаныу объекты булып торған.

Маньпупунёр елләнелгән бағаналары Рәсәйҙең ете мөғжизәләренең береһе тип иҫәпләнә. 

200 миллион йыл элек таш бағаналар урынында бейек тауҙар булған. Ямғыр, ҡар, ел, ныҡ эҫе һәм һалҡын һауа температуралары әкренләп тауҙарҙы һәм беренсе сиратта йомшаҡ тоҡомдарҙы емергән. Останцылар торған ҡаты серицит-кварцит сланецтары әҙерәк емерелгән һәм хәҙерге көндәргә тиклем һаҡланған.

34 метр бейеклектәге бер бағана башҡаларҙан бер ни тиклем ситтәрәк тора; ул баш түбән әйләндерелгән ғәйәт ҙур шешәне хәтерләтә. Башҡа алты бағаналар ҡая ситендә рәткә теҙелгәндәр. Бағаналар ҡыҙыҡлы һыҙаттарға эйә һәм күренеш урынына ҡарап йә ғәйәт ҙур кешенең фигураһын, йә йылҡы йәғни тәкә башын хәтерләтә. Элекке ваҡытта мансиҙар ошо таш бағаналарҙы илаһилаштырғандар, уларға табынғандар, әммә Маньпупунёрға менеүҙе ҙур гонаһ тип иҫпәләнгән.

## Туризм
Кеше йәшәгән урындарҙан сағыштырмаса алыҫ ятҡан Печора-Илыч ҡурсаулығында урынлашҡан. Бағаналарға тиклем тик әҙерләнгән туристар ғына барып етә ала. Бының өсөн ҡурсаулыҡ хакимиәтенән пропуск алырға кәрәк, сөнки федераль ҡурсаулыҡтар территорияһына тик пропуск буйынса ғына үтергә рөхсәт ителгән. Свердловск өлкәһе һәм Пермь крайы аша йәйәүле маршрут, ә Коми Республикаһы яғынан ҡатнаш маршрут — автомобиль, һыу һәм йәйәүле маршруттар бар.

Үҫешә барған популярлығы арҡаһында Маньпупунёр яйлаһына йылдан йыл күберәк туристар килә. Хәҙерге ваҡытта яйлаға барыуға 4 маршрут бар:
* Коми Републикаһы яғынан ҡурсаулыҡ кордондары аша.
* Свердловск өлкәһе яғынан Дятлов үткәүеле, Отортен тауы һәм Печора инеше аша йәйәүле маршрут.
* Вертолёт турҙары. Яйлала вертолёт майҙансығы төҙөлгән. Йәйге һәм ҡышҡы осоштар мөмкин.
* Көнсығыш яҡтан өс йылғанан саңғы маршруты.

2004 йылға тиклем Свердловск өлкәһе яғынан Дятлов үткәүеле, Отортен тауы һәм Печора инеше аша автомобиль маршруты рөхсәт ителгән булған. Маршрут ятҡан ике махсус һаҡланыусы территориялар — Печора-Илыч ҡурсаулығы һәм Ивдель заказнигы тарафынана рәсми рәүештә тыйылған.

## Иҫкәрмәләр

## Топографик карталар
* 

## Һылтанмалар
* 
* Илыч-Печора-Камень. Карта
* Туризм, перевал Дятлова, Отортен, плато Маньпупунёр 
* Столбы Выветривания. Маньпупунер. Северный Урал, Коми
* Видеосюжет телеканала «Россия» о столбах 
* Вертолетные путешествия на плато Маньпупунёр
Каяани боҙ һарайы

**Каяани боҙ һарайы** — Финляндияның Каяни ҡалаһында спорт һәм мәҙәниәт һарайы 1989 йылда. төҙөлгән.

## Тасуирламаһы
1968 йылда ҡалала шайбалы хоккей буйынса  Каяани Хокки командаһы ойошторола.  1989 йылда уның өсөн махсус  яңы боҙ комплексы  төҙөлә, ул Каяани Боҙ һарайы тигән исем ала һәм команданың үҙ стадионы  була.  

Боҙ һарайы комплексында  2008 йылда реконструкция үткәрелә, ул саҡта команда  Финляндия чемпионатының шайбалы хоккей буйынса икенсе дивизионына күсә.   2011 йылда шулай уҡ һуңғы реконструкция үткәрелә.

Бөгөнгө көндә боҙ аренаһының  майҙаны 29Х60  метр тәшкил итә,  дөйөм һыйҙырышлығы 2 372 тамашасыға иҫәпләнгән, шуларҙан 1591  ултырыу урыны һәм  781 баҫып тороу урыны бар. Һырғалаҡта күмәк саралар ваҡытында кафе эшләй. Холлдың дөйөм майҙаны  3 952 кв.м. тәшкил итә, был спортҡа ҡағылышы булмаған сараларҙы үткәреүгә лә мөмкинлек бирә.  

Боҙ комплексы һырғалағы хоккей, фигуралы шыуыу, туп менән хоккей буйынса ярыштар, күнекмәләр үткәреү өсөн, шулай уҡ ҡала халҡының  күмәк шыуыуы өсөн  ҡулланыла. Бынан тыш  йәй көндәрендә концерт һәм йәрминкәләр үткәрелә.

## Иҫкәрмәләр
Замок манараһы (Несвиж)

**Һарай манараһы** () — XVI быуат архитектура ҡомартҡыһы, Белоруссияның Минск өлкәһе Несвиж ҡалаһында (Мицкевич урамы) урынлашҡан. Манара оборона ҡоролмаһы өлгөһө, сәнғәттә белорус оборона һыҙаттарын готика, ренессанс стилдәре менән бәйләүсе архитектура ҡомартҡыһы. Манара Божье Тело костелының төньяғындағы сиркәү ҡоймаһы янында тора һәм ҡыңғырауҙар манараһы сифатында ҡулланыла. Манара Беларусь Республикаһының дәүләт тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә инә.

## Тарих
Манара XVI быуаттың икенсе яртыһында кирбестән төҙөлгән. Ул Несвиж ҡалаһының оборона системаһы стеналарына ҡарай һәм ҡала оборона валы нда тора һәм Несвижһарайын ҡала менән тоташтыра.

## Архитектура
Башта манара тәпәш сатырлы ҡапҡанан һәм бейек оборона мнараһынан тора. Манара дүрт ҡатлы квадрат ҡоролмаланан ғибәрәт, ул сатырлы ҡыйыҡ сменән тамамлана. Аҫҡы ярусы һаңғырау контфорслы цоколь кеүек итеп эшләнгән . Икенсе ярусы — иң бейек өлөш, унда тура мөйөшлө квадрат һәм түңәрәк тәҙрә уйымдары һаңғырау уйымдар менән сиратлаша. Өсөнсө ярусының һәр ҡабырғаһында 3 ҡырлы арка уйымдары бар. Ҙур булмаған дүртенсе ҡатта 3 бәләкәй аркалы уйымдар бар. Ул киң пофилле кәрниз менән уратып тамамланған. Ҡыҙыл кирбес тәҙрә уйымдарының аҡ сиктәре менән контрастҡа инә, был манара фасадтарына матур төҫ биреп, биҙәп тора.

Һарай манараһы Троицкийкостелының ҡыңғырауҙар башняһы менән ауаздаш. Был ҡыңғыраүҙар башняһы ул ваҡытта Чернавчицала төҙөлгән һәм Несвиж кеүек Радзивиллдарға ҡараған була.

## Галереяһы

### Тарихи һүрәттәр

Niaśviž, Farny. Нясьвіж, Фарны (1894) (3).jpg|Бер мең дүрт йөҙ туҡһан
Niaśviž, Zamkavaja, Fara. Нясьвіж, Замкавая, Фара (J. Bułhak, 1923).jpg|Я Булгак, 1923
Niaśviž, Zamkavaja vieža. Нясьвіж, Замкавая вежа (1901-39).jpg|1930


### Хәҙерге һүрәттәр

Нясвіж. Касцёл Божага Цела. Фрагмент.jpg|Ике мең ете
Tower in Niaśviž.jpg|Ике мең һигеҙ
Castle tower at the Corpus Christi Parish Church, Mickiewicz str., Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 01.JPG|Ике ун биш мең
Castle tower at the Corpus Christi Parish Church, Mickiewicz str., Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 03.JPG|Ике ун биш мең


## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
* 
* *Чарняўская Т. І. * Веж гарадскія абарончая замкавый // культура і помнікаў Збор Беларусі гісторыі. Мінская вобласць / бсср фәндәр. Ін-мастацтвазнаўства та, фальклор зтнаграфіі і; Рэдкать.: Марцэлеў с. в. (гал. рэд.) інш і. — Мн.: БелСЭ, 1987. — 96 с. — С. 308: іл.
* *А. м. Ткачоў* веж замкавый Нясвіжская // Беларусі Архітэктура: Энцыклапедычный даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 369. — С. 620: іл. — .

## Һылтанмалар

* Оборонительная башня в Несвиже, замкового типа на сайте Poshyk.info
* Замковая башня в Несвиже на сайте ''Глобус Беларуси''
* Замковая башня в Несвиже на сайте ''Radzima.org''
* Замковая башня в Несвиже на сайте ''Holiday.by''
Каяани художество музейы

**Каяани художество музейы** (фин.*<span lang="fi" style="font-style:italic;">Kajaanin taidemuseo</span>*) — Финляндияның  Каяани ҡалаһында урынлашҡан музей

## Тасуирламаһы
Каяани төбәк художество музейына 1993 йылда нигеҙ һалына һәм  элекке полиция участкаһы бинаһында урынлаша.  1936 йылда төҙөлгән музей бинаһы  архитектор Эйно Питкянен проекты буйынса функционализм стилендә төҙөлә. Кәртәләп алынған скульптура ихатаһы музей бинаһын элекке ратуша менән тоташтыра. Музейҙың хакимиәте һәм конференц-залдары  Карл Людвиг Энгель тарафынан проектланған һәм 1831 йылда төҙөлгән ратушала урынлашҡан.

Музей коллекциялары — башлыса ХХ быуаттың фин  80-90-сы йылдарындағы фин сәнғәте.  Музейҙың байтаҡ тупланмаһын Юхан Бломстедт, Каролус Энкель, Юнно Тапио, Пауно Похйолайнен. Каин Таппер һәм Нина Терно кеүек рәссамдарҙың эштәре тәшкил итә. Күренекле рәссамдар араһында музей коллекцияһында Х. Ахтел, Хельви Хювяринен, Матти Коскел, Яакко Леплянен һәм Каарло Микконендың эштәре бар. Музейҙа шулай уҡ Каяани ҡалаһы сәнғәте әҫәрҙәре коллекцияһы һаҡлана. Ҡала художество коллекцияһының бер нисә эше ҡаланың йәмәғәт урындарында ирекле ҡарау өсөн ҡуйылған.

2015 йылда музейға 11 076 кеше килә.

## Иҫкәрмәләр
Крәҫтиән музейы (Каяани)

**Рийхипихтың крәҫтиән музейы**  (фин.Riihipihan talonpoikaismuseo) — Кайнуу төбәгендә  крәҫтиән тормошо музейы, Финляндияла Каяани ҡалаһының  Вуолийоки ауылындағы музей.

## Тасуирламаһы
Крәҫтиән мәҙәниәте музейы  1991 йылда  Кайнуу төбәгенең Вуолийоки ауылында асыла. Был ағас ҡаралтыларҙан торған  ҙур булмаған ауыл,  улар бында төрлө провинцияларҙан күсерелгән. Уларҙың күбеһе элек Каяани янындағы фермаларҙа урынлашҡан булған.

Музей зонаһындағы 30-ҙан ашыу биналар һәм ҡоролмалар  XIX һәм XX быуаттар араһындағы   тораҡ пункттарҙы һәм ихаталарҙы иллюстрациялай. Музейҙа барлығы 4 000 яҡын әйбер бар. Музей йәйге айҙарҙа асыҡ була, ә башҡа ваҡтыта ул шәхси саралар үткәреү менән мәшғүл. Ҡала саралары шулай уҡ музей зонаһында үткәрелә, шулай уҡ йыл һайын июль баштарында  үткәрелә.

Музей ауылы һөт магазины (1945 йыл, Вуолийоки), иген келәте  (1838 йыл), ел тирмәне, Соткамо Йормаскиля Хилясен фермаһынан ат аҙбары, Пихлямякиның бүрәнә  өйө (XIX быуат аҙағы - XX быуат башы, Соткамо) Вуолийоки Паавола фермаһынан аҙбар, тимерлек, туғай мунсаһы һ.б. кеүек ҡоролмаларҙан тора.
Файл:Riihipiha 2.jpg
Файл:Riihipiha 3.jpg|Музей бинаһының эсе 
Файл:Riihipiha 4.jpg|Музей экспонаттары
Файл:Riihipiha 5.jpg|Ыҫмала өсөн мискәләр менән кәмә 
Файл:Riihipiha 6.jpg|Һөт магазины


## Иҫкәрмәләр
Оҫҡон

**Оҫҡон** (, ) — Һуған-һарымһаҡ йәки тау һарымһағы  тип тә атала ..

## Таралыуы  һәм экологияһы
Тәбиғәттә төр ареалы үҙ эсенә Румынияны, Рәсәйҙең европа өлөшөн, Урта Азияны, Монголияны һәм Ҡытайҙы ала. 

Болондарҙа һәм тау итәктәрендә үҫә. 

## Тасуирлама
Күп йыллыҡ үҫемлек, һабағынан һәм һуғанға оҡшаған төбөнән дә һарымһаҡ еҫе сыға. Үҫемлектең өҫкө өлөшөнөнөң  тышҡы күренеше Һарымһаҡты хәтерләтә, тик ҡыяҡтарыяҫы һәм ҙур. Төбө иһә ялған һуғанбаш булып формалаша. Һабағы өҫкө тура булып үҫә, бейеклеге 60-150 см-ға етә, ҡыяҡтары аҫтынан күренмәй тора. Һуғанбашы  оҙонса йомортҡа йәки аҫты йомро конус рәүешендә була. 

Һуғанбашының диаметры һәм бейеклеге 4-6 см,йәки ярашлы рәүештә 1,5-2,5 см. Төбө вертикаль рәүештәге тамыр өҫтөндә урынлаш.
 
Тышҡы өлөшө һарғылт-алһыу йәки көрәнһыу ҡабыҡлы. Һабаҡта 3-8 ҡыяҡ тармаҡлана. Ҡыяҡтары яҫы, осона табан тарая бара, йәшел йәки һоро-йәшел төҫтә. Сәскәһе - алтынһыу һары.

Емеше – өс ҡырлы ҡумта һымаҡ, уның эсендә 3-4 орлоғо була. Орлоҡтары һуғандыҡына оҡшаған, ҡара төҫтә.

### Өлгөрөп етеүе

Оҫҡон тиҙ өлгөрә торған үҫемлек. Ҡыяғы күренә башлап орлоғо өлгөргәнгә тиклем өс-дүрт ай үтә. Вегетация осоро ла иртә башлана - яҙ уртаһынан башлана, ә йәй башында орлоҡ һабағы килеп сыға. Июнь аҙағында сәскә ата башлай, сәскәһе  8-12 көн тора. Көҙгә орлоҡтары өлгөрә.

Ҡыяҡтары йәйгә оҙонайып ҡата, августа иһә һарғайып кибә. Йәйгеһен башҡаса ҡыяҡланмай.

## Баҡсала үрсетеү
3-4 йыллыҡ үҫемлектән ғәҙәттә  грамм тирәһе орлоҡ сыға. Ҡышҡылыҡҡа сәсеп ҡалдырылған орлоҡтарҙың сығышы – 75-90 процент, әгәр яҙ сәселһә – 30-40 процент. Ҡайһы бер орлоҡ сәскән йылы түгел, киләһе йылдарҙа сығыусан. Орлоҡ өс йылдан ашыу ятһа, һуңынан бик әҙ генәһе шытып сыға. Тәүге йылы бик ҙур булмай. 

Төбөнән алып та күсереп ултыртырға була .

## Химик составы

Үҫемлектә, бигерәк тә япраҡтарында С витамины (50-100 мг%), каротин (5-9 мг%),В төркөмө (Bt, В ), PP  витаминдары бик күп. (Bt,), PP. Эфир майы үҙенсәлекле еҫ  һәм  үткер тәм бирә. Тәме -  башлы һуған һәм һарымһаҡ араһында, шуға күрә уны «тау һарымһағы» тип йөрөтәләр ҙә. Ҡыяҡтарында кумарин, фитосерин, майҙар, инулин, пентозан, шәкәр, шул иҫәптән полисахаридтар һәм шулай уҡ азотлы берләшмәләр, йод эҙҙәре бар. Иң күп микроэлементтар -  тимер, баҡыр, кальций, фосфор. Ҡоро матдәләр ҡыяҡтарында 12 процентҡа етә.

### Малсылыҡта ҡулланыу
Ит-һөт өсөн аҫралған малға оҫҡон, йыуа кеүек һуғанбашлы үҫемлектәр ашатыу кәңәш ителмәй, иттең еҫенә йоғонто яһай, ә һөттөң төҫө, тәме үҙгәрә, әммә хайуандың үҙенә бер нисек тә насар тәьҫир итмәй .

## Шулай уҡ ҡара
* Һарымһаҡ
* Һуған
* Айыу йыуаһы

## Таксономияһы
**Оҫҡон** ()   ырыуына  ғаиләһенә  спаржа сәскәлеләргә ҡарай.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Айла (фильм)

**«Айла»** () — төрөк режиссёры Джан Улкай 2017 йылда төшөргән фильм. Картина Төркиәнән «сит телдәге иң яҡшы  фильм» категорияһында   «Оскар»  премияһына тәҡдим ителә, әммә  квалификация үтмәй.

## Сюжеты
Корея һуғышы барғанда БМО көстәре составында һуғышҡан Төрөк бригадаһы сержанты Сөләймән  өшөгән-туңған корей ҡыҙсығын ҡотҡара.  Ул уны үҙҙәренең бригадаһына алып килә. Ҡыҙға Айла тигән исем бирәләр. Һуғыштан һуң Сөләймән үкһеҙ етем ҡыҙҙы уллыҡҡа ала алмай, сөнки ғаиләһеҙ булғанға күрә  хөкүмәт  рөхсәт итмәй.  Уға Айланы балалар йортона бирергә тура килә. 

## Ролдәрҙә

* Исмаил Хаджиоглу — *йәш Сөләймән* 
* Ким Соль — *Айла (бала)*
* Четин Текиндор — *ҡарт Сөләймән* 
* Ли Гён-джин — *Айла (өлкәнәйгәс)*
* Али Атай — *Али*
* Дамла Сёнмез — *Нуран*
* Мурат Йылдырым — *лейтенант Мәсүт*

## Фильмды төшөрөү
*Айла* фильмы Ким Ын-джа менән Сөләймән Дилбирлиҙең реаль яҙмышына нигеҙләнгән,   уларҙың тарихы 2010 йылда Көньяҡ Кореяның   MBC телеканалында *Kore Ayla* тигән документаль фильмда күрһәтелә. Кастинг  Көньяҡ Кореяла  2016 йылда үтә. Кескәй Айла роленә   Ким Соль алына, элек ул Көньяҡ  Кореяның  *Яуап 1988-ҙә*  тигән телесериалында төшкән була. Ко Ын Мин кескәй  Айланың әсәһе ролен башҡара.  Төркиәнең  «Turkish Airlines» авиакомпанияһы картинаның бағыусыһы була, Мәҙәниәт һәм туризм министрлығы булышлыҡ күрһәтә. Картинаның күп өлөшө Төркиәлә төшөрөлә. Фильм 2017 йылдың июнендә әҙер була.

## Бүләктәре һәм номинациялары

* 2017 йыл 21 октябрь — Кейптаундағы Халыҡ-ара кинофестивалдә иң яҡшы монтаж өсөн премия .
* 2017 йыл 2 ноябрь —  Сидней кинофестиваленең  Азия донъяһы кинофестивалендә иң яҡшы фильм өсөн премия.
* 2017 йыл 8 декабрь — Алтын туризм йыл кинопремияһы.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Официальный сайт фильма 
*
Төркиәнең Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советы

**Төркиәнең Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советы** (, **TÜBİTAK**) — Төркиәнең милли кимәлдәге ғилми-тикшеренеү һәм тәжрибә-конструкторлыҡ эштәре үткәреү өсөн яуаплы ойошмаһы. *TÜBİTAK-*тың штаб-фатиры  Анкарала  урынлашҡан. Совет Төркиәнең эре  университеттары һәм ғилми-тикшеренеү үҙәктәре менән тығыҙ хеҙмәттәшлектә эшләй.  

## Советты ойоштороу
1960 йылда  Төркиә президенты Джәмал Гүрсел Оборона министрлығы ихтыяждары өсөн ғилми совет йыя  (Төркиә Республикаһының яңы конституцияһын төҙөүҙә ярҙам иткән икенсе бер ғилми юридик совет менән бергә), һуңынаныраҡ президент уның нигеҙендә Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советын ойоштора, Советҡа киңерәк мәсьәләләр даирәһе менән шөғөлләнеү һәм пландар төҙөгәндә, сәйәсәт үткәргәндә хөкүмәткә консультациялар биреү бурысы йөкмәтелә.

1963 йылдың 24 июлендә   «278» документы (билль) ҡабул ителә, унда, илде үҫтереүҙең биш йыллыҡ планына ярашлы,  Совет ойошторола һәм уның бурыстары билдәләнә. Советты ойоштороу мәсьәләләре менән президент  Гүрсел  тәғәйенләгән төрөк ғалимы   Жаһит Арф һәм башҡа ғалимдар  шөғөлләнә, төркөмгә   профессор Эрдал Инөнү ҙә инә.  1963 йылдың 26 декабрендә Жаһит Арф  Советтың беренсе рәйесе ителә.

## Советтың проекттары
«Төркиәнең мәғлүмәти инфраструктураһын үҫтереү буйынса генераль план» Советтың иң күләмле проекттарының береһе була.

Совет «Turkish Journal of Medical Sciences» нәшер итә (2016 йылдан электрон вариантта, 2014 йылдан PubMed-ҡа инә).

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Официальный сайт Совета 
* Совет на сайте ERAWATCH
Бәрәс (фильм, 2014)

***Бәрәс*** () — төрөк-немец драматик фильмы, 2014 йылда  режиссёр  Кутлуг Атаман тарафынан төшөрөлгән.  Фильмдың премьераһы 64-се Берлин халыҡ-ара кинофестиваленең   «Панорама» секцияһы сиктәрендә үтә.

## Сюжеты
Фильмда ваҡиғалар бер ауылда бара. Ғаилә улдарының өлкән тормошҡа күсеүен байрам итеү уңайынан банкет үткәрергә  аҡса туплай.  Был ниәтте тормошҡа ашырғанда ғаиләгә бик күп ауырлыҡтар аша үтергә тура килә.

## Фильмды төшөрөү
Фильмдың бер өлөшө  режиссёр  Кутлуг Атамандың тыуған ҡалаһы Эрзинжанда төшөрөлә.  Берлин халыҡ-ара кинофестивалендә  награданы алған саҡта әйткән телмәрендә Кутлуг Атаман былай ти: "Мин был наградамды тыуған илемә һәм  Эрзинжанға тапшырам".

## Ролдәрҙә

* Несрин Джавадзаде — Мәҙинә
* Гүвен Кирач — Мөхтәр
* Сериф Сезер — Ләйлә
* Танер Бирсель — Аднан Бей
* Нурсель Кёсе — Сафие

## Иҫкәрмәләр
Каяани ратушаһы

**Каяани ратушаһы**  — Финляндияла Каяани ҡалағындағы элекке ратуша бинаһы

## Тарихы
Император Александр I 1819 йылда тәүге тапҡыр Каяани ҡалаһына килә һәм  ратуша   төҙөүгә аҡса бүлә. Ратуша биналарҙың дөйөм ҡулланыу Идаралығында Каяани үҙ проекты буйынса төҙөлә.  Ампир стилендәге ағас бинаның проекты архитектор Карл Людвиг Энегль һәм инженер Антон Вильгельм Арппе тарафынан төҙөлә. Төҙөлөш 1831 йылда  тамамлана. Ратуша ҡала үҙәгендә иң боронғо бина булып тора.

1951 йылдың  7 июлендә Финляндияла Каяани ҡалаһының 300-йыллығына арналған  20 фин маркаһында  махсус почта маркаһы сығарыла.  Уларҙа 1604—1619 йылдарҙа Амманкоски утрауында Исак Расмусс тарафынан төҙөлгән Каяани замогы (1619-1717), Койвукоски электр станцияһы, Яков Аренберг Каяани (1896) сиркәүе  һәм  Энгель проекталған  Каяани ратушаһы башнялары һүрәтләнгән.

Бинаның реконструкцияһы 1985 йылдан алып 1990 йылға тиклем үткәрелә. Нигеҙе сифатында Оулу университетының архитектура факультетын тамамлаған Ирмель Хангандың диплом эше  ҡулланыла. Реставрация сиктәрендә бина диуарҙарының  баштағы төҫө тергеҙелә, хәҙер ул  тулыһынса 1831 йылда тамамланған төҙөлөшкә тап килә. 1904 йылда ҡуйылған тәҙрәләрҙе неоренессанс стилендә ҡалдырыу ҡарар ителә. Каяани ҡалаһы Оулу губернаһындағы биналарҙы һаҡлау буйынса  1992 йылда премияға лайыҡ була.

Реставрациянан һуң ратушала ҡала хакимиәте  һәм ҡаланың туристик агентлығыбүлексәләре урынлаша. 2007 йылдың февраленән йортта Элиас Леннрот  үҙәге урынлаша, ул ҡала художество музейының комплекс өлөшө булып тора.

## Иҫкәрмәләр
Каролинебург

**Каролинебург усадьбаһы** — Кайнуу төбәгендә берҙән-бер усадьба, Шул уҡ исемле ҡаланың Каяани йылғаһы буйында урынлашҡан.

## Тасуирламаһы
Хәҙерге усадьба биләмәһе 1800 йыл башында  дәүләт муниципалитетына  ҡараған. Каяани ҡалаһы судьяһы Фредрик Каламниус был участканы 1835 йылда   һатып ала. Киләһе йылға бер ҡатлы айырым йорттоң төҙөлөшө тамамлана.   Каламниус йортто ҡатыны Каролина хөрмәтенә  *Каролинебург* тип атай. Айырым йортта тантаналар һәм байрам кисәләре үтә, уларҙа Каяани ҡалаһы етәкселәре, шул иҫәптән ҡаланың күренекле табибы Элмас Лённрот та була. Усадьба  ауыл хужалығы майҙансыҡтарын һәм Каяани йылғаһынан төньяҡҡа ҡарай ҙур биләмәне үҙ эсенә ала. Каламниустың  вафатынан һуң усадьба  1843 йылда һатыла.  Яңы хужаһы  Самуэль Хенрик  Кайандер  булып китә.

*Uleåborgs Sågverk Ab эшләүсе* Джон Норблад   1895 йылда үҙенең Каролинебур поместьеһын Снеллманға, Улеоборг Сагверк  улына һата. Усадьбаның майҙаны 410 гектар   тәшкил итә.  Норблад  Каролинебургта   1886 йылдан йәшәй һәм бында ҡағыҙ фабрикаһын һәм ағас оҫтаханаһын ойошторорға планлаштыра. Әммә был проект тормошҡа ашмай.   

1926 йылда усадьба милексеһе булып Kajaani Puutavara Oy компанияһы  (аҙаҡ Kajaani Oy) тора. 1949 йылда төп бина янында өҫтәмә бер нисә бина төҙөлә. Биналарҙың архитекторы булып Эйно Питкянен сығыш яһай.

Усадьба Каяани ауыл общинаһы яғында 1977 йылға тиклем  урынлаша, ул саҡта ауыл общинаһы Каяани ҡалаһы составына ингән була. 

1987 йылда Каролине усадьбаһының милексеһе булып шул уҡ исемле  компания тора. Усадьба йүнәтелә һәм ресторан һәм ҡунаҡхана итеп ҡуртымға бирелә.  2012 йылда ҡуртым ваҡыты тамамланғас, Karolineburg Oy компанияһы бинаны үҙенең ихтыяждары өсөн тотона, һәм шул уҡ йылдың көҙөндә йүнәтеү эштәре башлана. 2012 йылдың яҙына төп бинаның реконструкция эштәре тамамлана, ә һуңынан хужалыҡ ҡаралтылары ла реконструкциялана. Компания ресторан һәм ҡунаҡхана эштәрен тормошҡа ашырыуҙы дауам итә.

## Иҫкәрмәләр
Оперетта йорто (Гамбург)

**Оперетта йорто** () — Гамбургтағы театр, Германия. 1841 йылда нигеҙ һалына. Илдең иң боронғо театрҙарының береһе.

## Тарихы
Гамбургта театр булдырыу өсөн прототип булып Веналағы «Circus Gymnasticus» хеҙмәт итә. Буласаҡ «Оперетта йорто» 1841 йылда асыла. Уның тамаша залының беренсе варианты 3000-гә тиклем кешене һыйҙыра ала.

1864 йылда «Циркус гимнастикус» театрының исеме «Централ-холл» () тип үҙгәртелә. Был бина 1876 йылда яна, әммә бер йылдан яңынан тергеҙелә.

«Оперетта йорто» атамаһын театр 1920 йылда ала, ә «TUI» приставкаһы 2007 йылда өҫтәлә.

1980-се йылдар уртаһында ҡала муниципалитеты театрҙы «Stella Entertainment AG» компанияһына символик хаҡҡа һата. Бында компания сәхнәлә ун биш йыл тиерлек барған уңышлы «Бесәйҙәр» мюзиклын ҡуя. Һуңынан «Fosse» шоуы һәм «Ах, ниндәй төн!» мюзиклдары ҡуйыла. 2001 йылда «Stella» банкрот тип таныла һәм театр «Stage Entertainment Germany» театр компанияһы идараһына күсә, ул «Оперетта йортонда» мюзиклдар прокатын дауам итә.

2011 йылдың октябрь айында «Stage Entertainment Germany» театрҙы 7,1 миллион евроға тулыһынса һатып ала.

## Театр постановкалары

### «Stella Entertainment AG»

### «Stage Entertainment Germany»

## Техник мәғлүмәттәр
* Залдың һыйҙырышлылығы: 1335 тамашасы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальная страница сайта
Кайнуу өлкә музейы

**Кайнуу өлкә музейы**   (фин.Kainuun museo) — Кайнуу төбәгендә  тарих  музейы Каяани ҡалаһында  урынлашҡан (Финляндия).

## Тасуирламаһы
Кайнуула беренсе музей  1930 йылда барлыҡҡа килә. 1977 йылда ул Каяани ҡалаһына күсерелә. Шул ваҡытҡа уның  коллекцияһында  3 024 экспонат иҫәпләнә. Һуңғы  йылдарҙа музей экспозицияһы ҙурая һәм унда 19 700 әйбер иҫәпләнә. 

Башта   күргәҙмәләр залы музей бинаһының  өс ҡатында урынлаша. Әммә 2007-2008 йылдарҙа музей күләмле реконструкцияға дусар була, шунан һуң ике күргәҙмә залы ғына  тороп ҡала. 2008 йылдың йәйендә ремонт тамамлана.

## Экспозицияһы
Музейҙың төп экспозицияһы Кайнуу провинцияһының тарихын һәм мәҙәниәтен, Каяани ҡалаһының тарихын сағылдыра. Күргәҙмә  ағас ҡулланыу, ыҫмала етештереү һәм канал буйынса уны ташыуҙы, төбәктең хәрби тарихын һәм Элиас Леннорттың тормошон тәҡдим итә.  Ваҡытлы күргәҙмәләр база экспозицияһын тулыландыра һәм төрлө тематика тәҡдим итә. Кайнуу музейында шулай уҡ   306 000 фотоһүрәттән торған коллекция, төрлө архив материалдары һәм белешмәләр бар.  

Музей коллекцияһында сәнғәт әҫәрҙәре күп. Тәүгеләрен уларҙың 1934 музейға рәссам Луи Спарре тапшырған. Музей Каяани ҡалаһына күсерелгәс, музей фонды ҡала халҡы һәм һәүәҫкәр рәссамдар тарафынан тулыландырыла.

## Иҫкәрмәләр
Андреев

**Андреев** — фамилияһы.

* Андреев Владимир Петрович (24.07.1910—24.10.1955), башҡорт совет рәссамы, 1952—1955 йылдарҙа БАССР Рәссамдар союзы идараһы рәйесе.
* Андреев Григорий Александрович (7.01.1976), алыҫ дистанцияға йүгереүсе спортсы, 2004 һәм 2008 йылдарҙағы Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнашыусы.
* Андреев Кирилл Дементьевич (7.07.1901—2.01.1972), граждандар һуғышында ҡатнашыусы һәм Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар дивизияһының батальон парторгы, лейтенант. Советтар Союзы Геройы (1943).
Ҡаҙағстан һауа юлдары

Ҡаҙағстандың Алматы аэропорты иң эре аэропорттарҙан һанала. Аэропорттың тарихы 1935 йылдан башлана,  ә 2012 йылда БДБ-ла иң яҡшыһы тип танылды. Аэропорт  йылына дүрт миллиондан ашыу пассажирҙы хеҙмәтләндерә.

Ҡаҙағстандың эске авиация хәрәкәте буйынса Астана баш ҡала аэропорты икенсе урынды биләй. Әлеге ваҡытта  аэропорт заманса йыһазландырылған һәм бөтә төр һауа судноларын ҡабул итергә һәләтле. 2012 йылда Астана аэропорты   ике миллиондан ашыу туристарҙы хеҙмәтләндергән, шул иҫәптән яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән килгәндәр ҙә был күрһәткескә ингән.

Ҡаҙағстандың эре аэропорттары ғына яҡшы үҫешеп ҡалмай, вағыраҡтарына ла дәүләт күп иғтибар бүлә. Мәҫәлән, 2011 йылда Аҡтау аэропортын модернизациялау арҡаһында ул БДБ-ла иң яҡшы аэропорт исеменә лайыҡ булды. Шул уҡ аэропорт 2009 йылда «БДБ  илдәренең перспективалы үҫешеүсе аэропорты» тип танылғайны. Атырау аэропорты бинаһы ла реконструцияланырға әҙерләнә. 

## Ҡаҙағстандың төп  аэропорттары исемлеге

## Ҡаҙағстандың төбәк аэропорттары исемлеге

Иҫкәрмә: Аҡтау, Астана, Балхаш, Ҡарағанды, Тараз, Талдыҡорган, Шымкент, Боралдай аэропорттары шулай Ҡаҙағстан Республикаһының Хәрби авиация -  Һауа оборонаһы көстәре тарафынан файҙаланыла.

## Галерея

## Шулай уҡ ҡара
* Список наиболее загруженных аэропортов Казахстана
* Транспорт Казахстана

## Һылтанмалар

* Список крупных аэропортов Казахстана 
* История АМСГ Казахстана
Койвукоски (гидроэлектростанция)

**Койвукоски   ГЭС-ы** —  Финляндияның бәләкәй гидроэлектростанцияһы.  Кайнуу төбәгендә  Каяани ҡалаһы эргәһендә урынлашҡан.

## Тасуирламаһы
1943 йылда Каяяни йылғаһында *Каяани* *Пуутавара  Осакейхтио* компанияһы ике беренсе һыу турбинаһы менән гидроэлектростанция төҙөй Турбиналалар бормалы-ҡалаҡлы конструкцияларҙан ғибәрәт.

Электр станцияһы таҡта ярыу заводы, целлюлоза-ҡағыҙ заводы (1982 йылда ябылған.) һәм ҡағыҙ комбинатына (2008 йылда ябыла) электр энергияһын етештереү өсөн төҙөлә. Электр станцияһы 1995 йылда Берләштерелгән ҡағыҙ фабрикаһынан Kainuun Voima коомпанияһына тапшырыла. Әлеге ваҡытта   электр станцияһы Kainuu Voima клиенттары өсөн электр энергияһын етештерә.

1951 йылдың  7 июлендә Финляндияда Ҡаяани ҡалаһының  300-йыллығына  арналған  20 фин маркалыҡ почта маркаһы сығарыла. Уларҙа Амманкоски утрауында 1604-1619 йылдарҙа Исак Расмууспойя тарафынан төҙөлгән (1619-1717) Каяани замогы, Койвукоски электр станцияһы, Якоб Аренберг Каяани сиркәүе  (1896) һәм Энгель проектлаған Каяани ратушаһы башнялары һүрәтләнгән.

2008 йылдың июненән 2010 йылдың ноябренә тиклем  электр станцияһы йүнәтелә. 2006 йылда турбина майы түгелеү арҡаһында сафтан сыҡҡан ике турбинаның береһе йүнәтелә .

## Иҫкәрмәләр
Каяани тимер юлы вокзалы

**«Каяани»** (фин.Kajaanin rautatieasema) — Каяани ҡалаһында  (Финляндия) урынлашҡан тимер юл вокзалы комплексы 

## Тарихы
Каяани ҡалаһында тимер юл вокзалы 1904 һәм 1905 йылдар араһында  төҙөлгән, ул саҡта Ийсалминан алып  Каяаниға тиклем 83 км оҙонлоҡтағы тимер юл тармағы тамамлана.  Вокзалдың бинаһын  Нюстрём Густав проектлай.  

Модерн стилендәге был бинаны  Финляндияла йыш ҡына иң матур вокзал тип атайҙар.

2005 йылдың дауамында тимер юл станцияһында  тергеҙеү эштәрен үткәреү һәм электрлаштырыу,  Айсалми - Контиомяки участкаһында  матди-техник базаһын үҙгәртеп ҡороу буйынса  ҙур эштәр башҡарыла. Реконструкциялау сиктәрендә хәрәкәт идаралығы пункты һүтеп алына, ә хәрәкәт менән идара итеү функциялары Ийсалмиға тапшырыла. Станцияла ике  пассажир платформаһы  һәм йөк тимер юлы ташыуҙары өсөн биш юл бар.  Ихатанан Ламминниеми таҡта ярыу  заводы һәм хәҙер ябылған ҡағыҙ фабрикаһынан  юл бәйләнеше бар.

Ламминниеми тимер юлы вокзалы  2007 йылдың 3 июненә тиклем Каяани станцияһының өлөшө булып тора. Ул Каяани транспорт тармағынан үҙаллы булараҡ айырыла. Ламминниеми трассаһының ҡабырға оҙонлоғо   3,2 километр самаһы тәшкил итә.

Станцияла пассажирҙарҙың күп булмауы арҡаһында көтөү залы поезд килер алдынан ғына асыла. Күп поездар беренсе юлда туҡтай.  2014 йылдың 2  авгусынан  станцияла билет һатыуҙар туҡтатыла, әммә   станцияла билет автоматы бар.
Файл:Kajaani railway station 2017.jpg|Станцияға платформа яғынан күренеш 
Файл:Intercity Kajaanin asemalla.JPG|Станцияла пассажирҙар составы 


## Иҫкәрмәләр
Төркиәнең ауыл хужалығы

**Төркиәнең ауыл хужалығы** — Төркиә иҡтисадының бер тармағы. Ул 62,7 $ миллиард килем килтерә һәм 6,1 млн кешене эш менән тәьмин итә(2011). Ауыл хужалығы менән, нигеҙҙә, Төркиәнең көньяҡ өлкәләрендә — Анталья, Мерсина, Хатайя, Мугла, Газиантепта шөғөлләнәләр.

Төркиәнең яр буйы райондарында халыҡ балыҡсылыҡ менән шөғөлләнә. Измир ҡалаһы, Бурса, Ҡайсери райондарында умартасылыҡ киң таралған. Беренсе донъя һуғышына тиклем Төркиә донъя баҙарына һатырға ебәк туҡыма сығарыусы төп ил була.

Ауыл хужалығы продукцияһын Европа илдәре, Рәсәй, Украина, Ираҡҡа, ғәрәп илдәренә сығара. 2015 йылда, төрөк ғәскәрҙәре Рәсәй хәрби самолетын атып төшөргәндән һуң Рәсәй Федерацияһында Төркиәнән ауыл хужалығы продукцияһын, шул иҫәптән: баклажан, гранат, әфлисун, мандарин, тауыҡ ите һәм күркә, башлы һуған һәм шалот, төҫлө кәбеҫтә, брокколи, корнишон һәм ҡыяр, виноград, алма, груша, өрөк, персик һәм башҡа еләк-емеш индереү тыйыла.

## Климат шарттары һәм рельеф
Төркиәлә 26,3 млн гектарға яҡын биләмә ауыл хужалығы өсөн ҡулланыла. Рельефы диңгеҙ кимәленән юғары, Төркиә территорияһының 55,9 проценты 1000 метр бейеклектә урынлашҡан, Урта диңгеҙ климаты өҫтөнлөк иткәнгә күрә, йылылыҡ яратыусы үҫемлектәре: цитрус, зәйтүн ағастары, сәтләүек, сәй, тәмәке, кукуруз һәм мамыҡ үҫә.

Төркиәнең тупрағы таулы, уңдырышлылығы түбән, шуға күрә бындай ерҙәр башлыса көтөүлектәр итеп файҙаланыла. Яр буйындағы уйһыулыҡтар, йылға үҙәндәрендә генә аллювиаль һәм уңдырышлы ер осрай.

## Үҫемлекселек
Төркиәлә, нигеҙҙә, үҫемлекселек менән шөғөлләнәләр (яҡынса 58 %). Малсылыҡ продукцияһы өлөшө 30 процент тирәһе, етен продукцияһын етештереү 6 процент һәм балыҡсылыҡ 1 % тәшкил итә. Ауыл хужалығы продукцияһының яҡынса 85 проценты иген күльтураларына тура килә. Бойҙай баҫыуы яҡынса 9 млн гектар ерҙе биләй. Илдең көнбайышында һуғарылған майҙандар ята. Үҫемлектәрҙең 10 процентын емеш-еләк, 7,6 процентын майлы культуралар, 2,5 процентын мамыҡ баҫыуҙары биләй.

Илдә бойҙайҙың яҡынса 90 проценты икмәк, 1 проценты — бойҙай бутҡаһы(«бульгур») һәм 2 проценты макарон изделиелары булараҡ файҙаланыла.

Төркиәлә өс баҫыулы һәм ике баҫыулы сәсеү әйләнештәре ҡулланыла. Көтөүлектәр өсөн пар ерҙәре файҙаланыла.

## Малсылыҡ
1994 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, Төркиәлә 36 миллион баш һарыҡ, 12 миллионға яҡын һыйыр малы, 10 миллион баш кәзә аҫырала. Һыйыр малын һөт, ит һәм тире, һарыҡты келәм туҡыуҙа ҡулланылған йөн һәм ит, кәзәне һөт һәм йөн етештереү өсөн аҫырайҙар.

## Статистика

## Һылтанмалар
* Төркиәнең ауыл хужалығы 
* Төркиә структураһында ауыл хужалығы 

## Иҫкәрмәләр
Аммакоски (гидроэлектростанция)

**Аммакоски ГЭС-ы** — Финляндияла бәләкәй электростанция.   Кайнуу төбәгенең Каяани ҡалаһы эргәһендәге Каяани йылғаһында урынлашҡан.

## Тасуирламаһы
1917 йылда  Каяани йылғаһында *Каяани Пуутавара  Осакейхтио* компнаияһы ике беренсе һыу турбиналары менән  гидроэлектростанция төҙөй.Электростанция таҡта ярыу заводы, целлюлоза-ҡағыҙ заводы (1982 йылда ябылған.) һәм ҡағыҙ комбинатына (2008 йылда ябыла) электр энергияһын етештереү өсөн төҙөлә. Электр станцияһы 1995 йылда Берләштерелгән ҡағыҙ фабрикаһынан Kainuun Voima коомпанияһына тапшырыла. Әлеге ваҡытта электр станцияһы Kainuu Voima клиенттары өсөн электр энергияһын етештерә.

Электростанцияны юл һәм һыу департаментының инженер-төҙөүсеһе Уго Малми  проектлай, архитектор Онни Тарьянне станцияның үҙенсәлекле проектының авторы була.

Электростанция 1940 йылдарҙа  йүнәтелә, ул саҡта өсөнсө турбина  тамамлана. Реконструкция 1940 йылдарҙа  архитектор Эйно Питканен проекты буйынса үткәрелә. Ике иҫке турбина арҡыры ҡуйыла, ә яңы турбина боромалы-ҡалаҡлы.

2008 йылдың июненән 2010 йылдың ноябренә тиклем  электростанцияла йүнәтеү эштәре башҡарыла, иҫке  ике турбина аппараты бикләп ҡуйыла.

## Иҫкәрмәләр
Преображение Господня сиркәүе (Каяани)

**Преображение Господня сиркәүе** (фин.Kajaanin kirkko Kristuksen kirkastumisen) — Финляндия православие сиркәүенең Оулу митрополияһы православие ғибәҙәтханаһы,  Каяани ҡалаһында урынлашҡан.

## Тарихы
Преображение Господня хөрмәтенә бағышланған ғибәҙәтхана Каяани ҡалаһында 1959 йылда архитектор Илмари Ахонен проекты буйынса төҙөлгән. Сиркәүҙең эске йыһазы византия ғибәҙәтханаһы йолалары стилендә башҡарылған, иҙәндән алып көмбәҙгә тикле диуарҙарын   фрескалар биҙәй. Сиркәүҙе биҙәүҙә   17 йылдан ашыу, 1987 йылдан алып 2005 йылға тиклем Финляндияның билдәле икона яҙыусы рәссамы Петрос Сасаки һәм киприот Алкивиад Келолис эшләй. Был сиркәүҙе ҡайһы берҙә  «Византия ынйыһы»  тип тайҙар һәм Финляндияла иң матуры тип һанайҙар.

Ғибәҙәтхана мәхәлләһе Кайнуу провинцияһында берҙән-бер булып һанала һәм Оулу митрополияһының айырым мәхәллә-сиркәүен тәшкил итә. Сиркәүҙең епискобы, шул уҡ ваҡытта башлығы ла Юрки Пенттонен  була.  

2009 йылғы мәғлүмәттәр буйынса Каяаниның православие общинаһында 1850 ағза  иҫәпләнгән. 2017 йылға ҡарата православие общинаһы 1576  кешегә тиклем кәмей. Был рус телле халыҡтың аҡрынлап Финляндияның көньяғына күсеүе менән бәйле.

## Иҫкәрмәләр
Литва талоны

**Литва талондары, дөйөм талондар** (рәсми булмаған исеме **«вагноркалар»**) — Литвала башта параллель рәүештә, артабан совет һумы урынына түләү сараһы булараҡ индерелгән ваҡытлы аҡса.

Исеме (лит. *vagnorkės*; икенсе исеме — *žvėriukai* — «хайуандар») 1991 йылдың 13 ғинуарынан 1992 йылдың 21 июленә тиклемге Литва премьер-министры Гедиминас Вагнорюстың фамилияһына бәйле.

1991 йылдың 5 авгусында әйләнешкә индерелә һәм 1992 йылдың 1 октябренән Литва Республикаһында берҙән-бер законлы түләү сараһы булараҡ ҡабул ителә. Шулай итеп, Литва һум зонаһынан сыға.

## 1991 йылғы талондар
«Вагноркаларҙа» Литва фаунаһы һүрәттәре урынлаштырылған (1991 йылғы):

* 1 — кеҫәрткеләр
* 3 — һоро селәндәр
* 5 — ыласын
* 10 — һыуһарҙар
* 25 — һеләүһен
* 50 — мышы
* 100 — зубр

Талондарҙың ваҡ аҡсалары сығарыла —талондың 0,50 һәм 0,10 өлөшө. Ҡабаттан сығарылған аҡсаларҙа ялған өсөн яза тураһында иҫкәртмә өҫтәлә һәм тағы ла бер ваҡ өлөш сығарыла — 0,20.
Файл:0.10 талонас.jpg|0,10 талон
Файл:0.20 талонас.jpg|0,20 талон
Файл:0.50 талонас.jpg|0,50 талон
Файл:1 литовский талон 1991.jpg|1 талон
Файл:3 литовских талона 1991.jpg|3 талон
Файл:5 литовских талонов 1991.jpg|5 талон
Файл:10 литовских талонов 1991.jpg|10 талон
Файл:25 литовских талонов 1991.jpg|25 талон
Файл:50 литовских талонов 1991.jpg|50 талон
Файл:100 литовских талонов 1991.jpg|100 талон


## 1992 йылғы талондар
1992 йылда яңы өлгөләре талон сығарыла. — һүрәттәре менән бәләкәй һәм башҡа размерҙа:

* 1 — тәгәрлек
* 10 — кәкүк ояһы.
* 50 —гөрләшкән ҡор
* 100 — ҡамалар
* 200 — боландар
* 500 — айыуҙар

Файл:Литовский 1 талонас. 1992. Аверс-реверс.jpg|Талон 1
Файл:10 литовских талонов 1992.jpg|10 талон
Файл:50 литовских талонов 1992.jpg|50 талон
Файл:100 литовских талонов 1992.jpg|100 талон
Файл:200 литовских талонов 1992.jpg|200 талон
Файл:500 литовских талонов 1992.jpg|500 талон


## 1993 йылғы талондар
1993 йыл башындағы модификациялар:

* 200 — боландар
* 500 — бүреләр

Файл:200 литовских талонов 1993.jpg|200 талон
Файл:500 литовских талонов 1993.jpg|500 талон


«Вагноркалар» башҡарылыу яғынан ябайлығы һәм ялғандан яҡлау кимәленең түбәнлеге менән айырыла.

1993 йылдың 25 июнендә литтарҙы әйләнешкә индереү менән талондар 100 : 1 нисбәтендә алмаштырыла. Дөйөм талондар әйләнештә 1993 йылдың 20 июленә тиклем ғәмәлдә булалар.

## Һылтанмалар
*  Литовские талоны: первые деньги независимой Литвы. Галерея банкнот
Вуолийоки сиркәүе

**Вуолийоки сиркәүе** (фин. Vuolijoen kirkko) —Каяани ҡалаһының (Финляндия) Вуолийоки ауылында  инжил -лютеран ғибәҙәтханаһы

## Тарихы
Вуолийоки общинаһы 1897 йылда Сярайсниеми (Ваала)  һәм Каяанинан бүленеп сыға.  

1905—1906 йылдарҙа. Вуолийоки урынында  архитектор Йозеф Стенбек тарафынан сиркәү төҙөлә. Ҡорам бинаһы тура мөйөшлө тәре формаһында, бер яғы  уның сәғәт ҡуйылған башня   менән ослана. Ҡоролма милли романтизм стилендәге бина булып тора, мәҫәлән, материал ҡулланыуҙа һәм түңәрәк тәҙрәләренең формаһында.  Сиркәү Кайнуу провинцияһында берҙән-бер дини таш ҡоролма булып тора. 

Ҡорам 420 диндарҙы һыйҙыра. Сиркәү   органы Кангасал орган  фабрикаһында эшләнеп, 1965 йылда  урынлаштырыла, ул 13  тауыш  һәм ике   регистрҙан тора. Алтарь 1906 йылда Эдвард Гебхардтың күренекле «Изге Причастие» картинаһының күсермәһе булған   архитектор Йозеф Стенбектың Изге Причастие һүрәте менән биҙәлә. 1906 йылда, ҡорам асылыуға ҡуйылған сиркәү сәғәте   хәҙерге ваҡытта эшләүен дауам итә.

Ҡорам ике тапҡыр реконструкциялана. Интерьерының реконструкцияһы 1967 йылда   үткәрелә. 1974 йылда архитектор Сеппо Рихлам проекты буйынса тышҡы фасады реконструкциялана .
Vuolijoki church 1.jpg|
Vuolijoki sh 2014.JPG|
Vuolijoki church 4.jpg|
Church-of-vuolijoki-inside.jpg|


## Иҫкәрмәләр