Ельцин Борис Николаевич

**Бори́с Никола́евич Е́льцин** (1 февраль 1931 йыл — 23 апрель 2007 йыл) — СССР-ҙың хужалыҡ һәм партия, Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының беренсе Президенты. Был вазифаға 2 тапҡыр һайлана: (12.06.1991, 3.07.1996).

## Биографияһы

Борис Николаевич Ельцин 1931 йылдын 1 февралендә РСФСР-ҙын Урал өлкәһе Бутка районы административ үҙәге Бутка ауылында (хәҙерге Свердловск өлкәһенең Талица районы Бутка ауылы) тыуҙы.

1950—1955 йылдарҙа Урал политехник институтында инженер-төҙөлөш факультеты студенты.

1955—1963 йылдарҙа «Уралтяжтрубстрой» һәм «Южгорстрой» трестарында, мастер, участок начальниһы, эш етештереүсе (прораб, производитель работ).

1963 −1968 йылдарҙа Свердловск йорттар төҙөү комбинатында эшләй. 1963—1966 йылдарҙа баш инженер, 1966 −1968 йылдарҙа директор.

1968—1976 КПСС-тың Сверлдловск өлкә комитетында төҙөлөш бүлеге начальнигы.

1976 йылдан башлап КПСС‑тың Свердловск өлкә комитетының 1‑се секретары.

1985—1986 йылдарҙа КПСС ҮК секретары, бер үк ваҡытта 1985 йылдан алып КПСС‑тың Мәскәү ҡала комитетында 1‑се секретарь.

1987 йылдан башлап СССР‑ҙың Дәүләт төҙөлөш комитеты рәйесенең 1‑се урынбаҫары — СССР министры,

1990—1991 йылдарҙа РСФСР Юғары Советы рәйесе.

1991—1999 йылдарҙа Рәсәй Президенты.

2000 йылдан алып Рәсәйҙең беренсе Президенты Б. Н. Ельцин фондына етәкселек итә.

2007 йылда вафат булды. Новодевичье зыяратында ерләнгән.

## Башҡортостан Республикаһы Суверенитеты,Рәсәйҙен демократик һәм федератив үсешендә Борис Ельцин роле

Рәсәйҙә демократик һәм федератив принциптар тергеҙеү өсөн Борис Ельцин күп көс һалған.

Урал яҡтарынан кеше булараҡ, ул милли проблемаларҙы яҡшы аңлаған. 1990 йылдын 6 августа, Мортаза Рәхимов менән осрашыуҙан һуң ул Өфөлә үҙенең танылған һүҙҙәрҙе әйтә: «күпме йотоп ебәреү көсө булғанса, суверенитетты алығыҙ».

Борис Николаевич осоронда Федератив договорға һәм Башҡортостан Республикаһының уға ҡушымтаһына, «Рәсәй Федерацияһы дәүләт власы органдары менән Башҡортостан Республикаһы дәүләт власы органдары араһында хакимиәт даирәһе сиктәрен билдәләү һәм үҙ-ара вәкәләттәр бүлешеү тураһында» килешеүгә ҡул ҡуйыла.

Ельцин 1990 һәм 1996 йылдарҙа Башҡортостанға килә һәм Өфө, Ағиҙел, Нефтекама һәм Стәрлетамаҡ ҡалаларында була.

## Бүләктәр
СССР һәм РСФСР Юғары Советтары депутаты. СССР-ҙың Ленин (1981), ике тапҡыр Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1974), «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары, Рәсәйҙең 1‑се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» (2001) ордены, шулай уҡ сит дәүләттәрҙең һәм сиркәү ордендары менән бүләкләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*     
* Известия: Егор Гайдар о Борисе Ельцине
* *Джон Кэмпфнер.* «Ельцин принёс России лучшее и худшее» — Статья в газете Дейли Телеграф, переведённая на русский язык. 24.04.2007
* *Борис Ихлов.* «Что говорят о Ельцине»
* *Рой Медведев.* «Борис Ельцин. От Ипатьевского дома до храма Христа Спасителя» 
* *Дмитрий Шляхтин.* «На смерть Ельцина»
* Первый президент России. Памяти Бориса Ельцина 
* Изъятие видеоархива оператора Ельцина

### Ельцин фондының сайтында рәсми биография
* До 1985-го года 
* 1985-1990 годы 
* 1991-1995 годы 
* 1996-1999 годы 

### Видеоматериалдар
* 
* 
* 
* 
* CCCP TV — информационная программа Время с репортажем о Б. Н. Ельцине