Мөхәббәт

**Мөхәббәт** — кешегә генә хас булған тойғо, бер кешенең икенсе кешегә ҡарата тәрән бәйләнеше, симпатияһы, һөйөүе.

## Мөхәббәттең төрҙәре
# Кемгә йәки нимәгәлер булған яратыу тойғоһо; һөйөү. Әсәгә булған мөхәббәт.
# Ике енес кешеләре араһындағы яратыу хисе; ғишыҡ. Саф мөхәббәт. Тәүге мөхәббәт.
# Берәй нәмә менән мауығыу йәки ҡыҙыҡһыныу тойғоһо. Китапҡа булған мөхәббәт.

Мөхәббәт — донъя мәҙәниәтендә һәм сәнғәтендә дөйөм һәм фундаменталь тема булып ҡала. Мөхәббәтте тикшереү боронғо фәлсәфәүи системаларҙа һәм әҙәбиәттә лә сағылыш тапҡан. 

"Мөхәббәт" ғәрәп теленән килгән һүҙ тигән ҡараш киң таралһа ла, уның сығышы боронғо Һиндостанда дини-фәлсәфәүи ихтыяждарға хеҙмәт итеүсе әҙәби тел — санскрит теленә бәйле. Һуңғы йылдарҙа республикабыҙҙың төрлө райондарында алып барылған археологик эҙләнеүҙәр нигеҙендә Көньяҡ Уралда бик боронғо дәүерҙәрҙә hинд-герман телдәр ғаиләhенә ҡараған иран-арий ҡәбиләләре йәшәүе иҫбат ителде. Был ҡәбиләләрҙең йәшәү рәүеше, йолалары hәм ғәрөф-ғәҙәттәренең үтәлеше, башҡорт теле менән уртаҡлыҡтары булыуы тураhында фәнни мәғлүмәттәр көн битенә сыҡты. Бына шул санскрит телендә maxabhuta — бөтә нәмә, бөтә тереклектең барлыҡҡа килеүен тәьмин итеүсе дүрт тәүэлементтың (ер, ут, һыу, һауа) бергәлегенә ишара яһаусы төшөнсәне аңлата. Һиндостандан таралған дини-фәлсәфәүи тәғлимәт — йога өйрәтеүенсә, аңы йөрәк тәңгәлендәге анахата кимәленә күтәрелгән осраҡта ғына,әҙәм балаһы был тойғоға эйә була ала. Шуға күрә кешелек донъяhына хас барса мөнәсәбәттәрҙә лә даими рәүештә теүәл hәм яуаплы булырға өйрәтә йога тәғлимәте: ата-әсә һәм бала, ир-ҡатын, туған-зат, дуҫ-иш кимәлендә генә түгел, ә шулай уҡ милләтеңә, туған телеңә, Тыуған илеңә тоғролоҡ hаҡлай белеү — былар барыhы ла мөхәббәт тойғоһоноң йәшәйешебеҙҙәге сағылышы.

Кешеләр араhын бутау, дошманлашыу, үс hаҡлау, көнләшеү, кенә ҡыуыу кеүек түбән хис-тойғоларҙан арынып ҡына, йөрәген таҙартыу мөмкин әҙәм балаhына.

## Исламда мөхәббәт төшөнсәһе

Мөхәббәт Аллаһы тәғәлә тарафынан Әҙәм ғ.с. һәм уның хәләл ефете Һауа мөнәсәбәттәрендә үк һалынған. Аллаһ кешелектең Тәүатаһы Әҙәмде барлыҡҡа килтергәндән һуң, уның бәдәненән үк Инәбеҙ Һауаны яралтҡан. Уларға һөйөү тойғоһо биреп, йәндәренә, тәндәренә ләззәт бүләк иткән. 

Уларҙан инде был тойғолар барлыҡ кешелеккә бирелгән. 

Пәйғәмбәрҙәрҙән мөхәббәт нигеҙендә ғаилә ҡороу, никах йолаһы ингән. Ҡорьәндә был хаҡта шулай тиелгән
 .

"Мөхәббәт" һүҙе дини яҙмаларҙа йыш осрай, әммә уларҙың күпселеге Аллаһы тәғәләгә, Мөхәммәт Пәйғәмбәргә (с.ғ.с), башҡа пәйғәмбәрҙәргә, хаҡ имадарға һ.б һәм мөьмин-мосолмандың үҙ-ара һөйөүен күҙҙә тота. 

"Йософ үә Зөләйха" ғишҡы Ҡөрьәндә лә телгә алына. Йософ ғәләйһиссәләм ғиффәтлелек, нәфсеһен тыя белеү өлгөһө булһа, Зөләйха миҫалы иһә мөхәббәттең ни тиклем яндырғыс була алыуын бәйән итә.

Сәләмәт йөрәккә эйә булыу — кешенең Аллаһы Тәғәлә ҡаршыһында уңышҡа ирешеүселәрҙән булыуынан. Ауырыуҙарҙан һәм боҙоҡлоҡтарҙан азат булған йөрәк кенә сәләмәт һанала. Бындай йөрәктә Аллаһҡа мөхәббәттән, Унан ҡурҡыуҙан һәм Унан йырағайтыусы нәмәләрҙән ҡурҡыуҙан башҡа бер нәмә лә юҡ.

### Хәҙис шәриф
Ике кеше араһындағы, ир менән ҡатын араһындағы мөхәббәт Аллаһ хаҡына булғанда ғына мөхәббәт иң юғары ләззәт бирә, ғаиләләрҙең бәхетенә нигеҙ була тип һанай Ислам дине. 

## Мөхәббәт - ауыҙ-тел ижадында
Мөхәббәт тойғоһо кешелеккә хас тойғоларҙың иң көслөһө һәм иң бөйөгө. Уның хаҡына кешелек донъяһы тарихында батырлыҡтар ҡылынған, иң ҡаты һынауҙар үтеп сығылған, иң матур риүәйәттәр яҙылған, йырҙар йырланған. Башҡорт халҡы борондан "Йософ үә Зөләйха", "Таһир үә Зөһрә" кеүек дастандарҙы белгән, яттан һөйләгән, телдән-телгә тапшырған.

"Сәлимәкәй (йыр)", "Зәлифәкәй (йыр)", "Зөлхизә (йыр)" кеүек халыҡ йырҙары мөхәббәткә, һөйгән йәрҙәренә бағышлап сығарылған. 

Был юғары тойғоға  күп кенә башҡорт халыҡ мәҡәл-әйтемдәре  бағышланған:
* Мөхәббәткә үлем юҡ.
* Мөхәббәт өсөн йән фиҙа.
* Мөхәббәт таш ярҙырта.
* Мөхәббәт уты тамуҡ утынан ете өлөш артыҡ булыр, ти.
* Мөхәббәт уты майhыҙ ҙа яныр.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Ҡөрьән Кәрим. - Башҡорт теленә тәржемә.
* Әхтәмов М. Х. Башҡорт халыҡ мәҡәлдәре hәм әйтемдәре hүҙлеге. — Өфө, 2008. — 776 бит.
* Бейешев Ә.Ғ., Сөйәрғолов Ә., Хисамов Ғ.А. Ҡөрьән Кәрим — Өфө: Китап, 2009.- 960 бит.
* Кочергина В. А. Санскритско-русский словарь. — М., 1996. — 895 с.
* 
* *Болонь Жан-Клод* История любовных побед от античности до наших дней. М., Текст, 2010. ISBN 5-7516-0803-3
* *[[Вышеславцев, Борис Петрович|Вышеславцев Б. П.]]* Этика преображенного Эроса. Проблемы Закона и Благодати . — М.: Республика. — 1994. — 368 с.
* *Дроздов. В.* Мистическая любовь в иранском суфизме  // Востоковедение: Филологические исследования Вып. 26: Сб. статей. — СПб.: 2005. — С. 129—138
* *Ильин Е. П.* Эмоции и чувства. — СПб: Питер, 2001. — 752 с. ISBN 5-318-00236-6
* Иванченко Г. В. Логос любви. — М.: Смысл, 2007. — ISBN 978-5-89357-236-0
* *Карпов М. М.* Что такое любовь? Очерк. — Ростов н/Д. 2005. — 76 с.
* *Слободяник А. П.* Любовь, определение  // Психотерапия, внушение, гипноз. Киев: Здоров’я, 1977. — С. 345—346
* *Чавдарова Д.* Метафора «любовь — пища» в русской литературе XIX века  // Алфавит: Строение повествовательного текста. Синтагматика. Парадигматика. — Смоленск: СГПУ, 2004. — С. 222—230
* *[[Фромм, Эрих|Fromm, Erich]].* The Art of loving. An Enquiry into the Nature of Love. — N.Y.: Harper & Row, 1956.

## Һылтанмалар
*
* 
* ****
* «Музей Любви» на сайте «Ромео и Джульетта»