Крей

**Крей** () — Францияның төньяғында О-де-Франс төбәге Уаза департаменты Санлис округы Санлис кантоны үҙәге ҡалаһы. Бованан көньяҡ -көнбайышҡа табан 39 км-ҙа, Париждан төньяҡта 48 км-ҙа, Уаза йылғаһының ике ярында урынлашҡан.

Халыҡ һаны (2014) — 92 234 кеше.

## Тарих
633 йылда был урын беренсе тапҡыр телгә алына. X быуатта Уаза йылғаһындағы Сен-Морис утрауында де Санлис сеньорҙары тарафынан һарай (замок) төҙөлә. XIII быуатта король Людовик IX уны һатып ала, һәм ул король резиденцияларының береһе була. 1358 йылда Крей Жакерияның үҙәге була, бер быуаттан һуң ҡала районы Йөҙ йыллыҡ һуғыш урынына әүерелә.

1797 йылда Париждан бер төркөм халыҡ ҡаланың үҫешенә итмпульс биреүсе гәүһәр (хрусталь) етештереүсе завод аса. Тиҙҙән завод керамик изделиелар сығарыу заводына әйләндерелә һәм Крей халҡының күп өлөшө өсөн эш урыны булып тора. 1810 йылда Сен-Квентин каналы асыла, ул Уазаны Шельде менән бәйләй, ҡалала яңы, башлыса керамика һәм күн, производстволары асыла.

1840 йылда ҡала тарихының яңы этабы башлана, Париж-Лилль тимер юлы Крей аша үтә. Тимер юл үҙәге Уаза йылғаһының быға тиклем аҙ үҙләштерелгән уң яҡ ярында төҙөлә. Артабан бында ҡара һәм төҫлө металлургия предприятиелары төҙөлә башлай.

70-се йылдарҙа ҡала халҡы бында торлаҡ йорттары төҙөлөү сәбәпле ҡырҡа үҫеп китә. Париждың хеҙмәт мигранттары, башлыса Төньяҡ Африканан килгәндәре, бында күпләп йәшәй башлай.

## Иҫтәлекле урындар
* Изге Медар сиркәүе .
* Уаза йылғаһының уртаһындағы Сен-Морис утрауындағы король һарайы ҡалдыҡтары, шул иҫәптән әлегә тиклем һаҡланып ҡалған манараларҙың береһе
* Галле -Жюйе ҡалаһының керамика һәм фаянс музейы. Ул элекке һарай урынында төҙөлгән.
* «Мөхәббәт ҡорамы» — Сен-Морис утрауындағы боронғо тирмән бинаһы, диуар эсендәге барельефтары арҡаһында шулай аталған
* Мэрия бинаһы
* XIX быуаттың «Ле Лидо» театры бинаһы

## Иҡтисад
Халыҡ мәшғүллеге структураһы:

* ауыл хужалығы — 0,1 %
* сәнәғәт — 6,1 %
* төҙөлөш — 3,3 %
* сауҙа, транспорт һәм кешеләргә хеҙмәт күрһәтеү өлкәһендә — 33,6 %
* дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр — 56,9 %

Эшһеҙлек кимәле (2013) — 25,0 % (дөйөм алғанда, Францияла — 13,5 %, Уаза департаментында — 13,7 %).
1 кешегә уртаса килем (2013) — 14 104 евро (дөйөм алғанда Францияла — 20 185, Уаза департаментында — 20 633).

## Хакимиәте
Крей мэры вазифаһын 2008 йылдан алып Социалистик партия ағзаһы Жан-Клод Вильмен (Jean-Claude Villemain) биләй, ул Уаза департаментында Крей кантоны Советы вәкиле. 2014 йылдағы муниципаль һайлауҙарҙа ул етәкләгән социалистар блогы, 2 турҙа өс блок араһында һайлаусыларҙың 40,02 % тауышын алып, еңеп сыға.

## Демографик хәле

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.8,0.75,0.6)

ImageSize  = width:455 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:35000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:7000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:3500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1831 text:1831
  bar:1851 text:1851
  bar:1876 text:1876
  bar:1901 text:1901
  bar:1926 text:1926
  bar:1954 text:1954
  bar:1975 text:1975
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2014 text:2014

PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1793 from:0 till:976
  bar:1831 from:0 till:1550
  bar:1851 from:0 till:2656
  bar:1876 from:0 till:5737
  bar:1901 from:0 till:9125
  bar:1926 from:0 till:10558
  bar:1954 from:0 till:13500
  bar:1975 from:0 till:32509
  bar:1990 from:0 till:31956
  bar:1999 from:0 till:30675
  bar:2006 from:0 till:33479
  bar:2014 from:0 till:34922


## Туғанлашҡан ҡалалары
*  Пендл, Бөйөк Британия
*  Марль, Германия
*  Хожув, Польша
*  Вифлеем, Фәләстин
*  Дахнуть, Марокко

## Данлыҡлы кешеләре
* Матур Карл IV (1294—1328), Франция короле
* Жан Луи Тюилье (1757—1822), ботаник, баҡсасы
* Эрик Верт (1956), сәйәси эшмәкәр, Франция Милли йыйылышы депутаты, элекке министр

## Һылтанмалар
* Милли статистика институты
* [Муниципаль һайлауҙар һөҙөмтәһе](http://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Municipales/elecresult__MN2014/(path)/MN2014/060/060175.html)

## Галереяһы

Файл:Creil (60), église Saint-Médard, vue d'ensemble depuis l'est (2).jpg|Изге Медар сиркәүе
Файл:Creil (60), tour susbistant de l'ancien château royal.jpg|Элекке король һарайының манараһы
Файл:Creil (60), musée Gallé-Juillet, vu depuis le sud-ouest.jpg|Галле-Жюйе ҡалаһының керамика һәм фаянс музейы
Файл:Creil (60), place Carnot.jpg|Ҡала үҙәгендәге Карно майҙаны.
Файл:Creil (60), temple de l'Amour de 1750, île Saint-Maurice.jpg| Сен-Морис утрауындағы «Мөхәббәт ҡорамы»
Файл:Creil (60), théâtre 'Le Lido'.jpg| «Ле Лидо» театры