Һарытау дәүләт юридик академияһы

**Һарытау дәүләт юридик академияһы** *(1994 йылға тиклем — Д. И. Курский исемендәге Һарытау юридик институты, 2011 йылға тиклем — Һарытау дәүләт хоҡуҡ академияһы)* — юғары белем биреү федераль дәүләт бюджет белем биреү учреждениеһы. 16 корпусы, Иҙел буйы уҡыу йорттары араһында иң ҙур фәнни-хоҡуҡи китапханаһы бар, аспирантура, докторантура, 4 диссертация советы эшләй.

## Тарихы
Һарытау дәүләт академияһы барлыҡҡа килеү менән бәйләргә ҡарар вцик хоҡуҡтарын 20 апрелендә 1931 йылда «совет төҙөлгән эшселәр кадрҙар әҙерләү һәм ҡайтанан әҙерләү буйынса саралар тураһында». Был ҡарар хоҡуҡты үҙгәртергә хоҡуҡтарын һәм һарытау совет төҙөлөшө институты факультеты совет сгу. Тәүге директоры итеп тәғәйенләнә. м. сюи клугман М.

1938 йылда Һарытау совет хоҡуҡ институты Һарытау хоҡуҡи институты, ә 1939 йылда — Һарытау юридик институты тип үҙгәртелә. 1948 йылда СССР Үҙәк башҡарма комитетының "Д. И. Курский иҫтәлеген мәңгеләштереү тураһында"Указы менән институтҡа уның исеме бирелә.

Һуғыш йылдарында уҡытыусыларҙың һәм студенттарҙың күпселеге фронтҡа китә, ә ҡалғандар Һарытау халыҡ ополчениеһы уҡсылар дивизияһының Киров полкы рәтен тулыландырҙы.

1950-1980-се йылдарҙа юғары уҡыу йорто уңышлы үҫешә, 1972 йылда яңы уҡыу корпусын төҙөү тамамлана. СССР Юғары Советы Президиумының указы 1981 йылдың 16 сентябре Указы менән Һарытау юридик институты «Почёт билдәһе» ордены менән бүләкләнә.

Рәсәй Юғары уҡыу йорттары Дәүләт Комитетының 1995 йылдың 23 июне бойороғо менән Д. И. Курский исемендәге Һарытау юридик институты Һарытау дәүләт хоҡуҡ академияһы итеп үҙгәртелә.

Һарытау дәүләт хоҡуҡ академияһы күп сит ил юғары уҡыу йорттары менән хеҙмәттәшлек итә. Улар араһында Ярослав Мудрый исемендәге Милли юридик академияһы (Харьков, Украина), Көнбайыш-Ҡаҙағстан университеты (Уральск, Ҡаҙағстан), П. Мендес-Франс исемендәге университет (Гренобль, Франция), Париж-8 университеты (Франция), Даллас университеты (АҠШ), Көньяҡ Методист университеты (Даллас, США), Икенсе Неаполитан университеты (Неаполь, Италия), «Ла Сапиенца» университеты (Рим, Италия), Катани университеты (Италия), Амстердам университеты (Нидерланд), Вена университеты (Австрия), Тарту университеты (Эстония), Донъя иҡтисады университеты (София, Болгария), Кёльн университеты (Германия).

2007 йылда Һарытау дәүләт хоҡуҡ академияһы стеналарында мәктәп уҡыусыларының тарих һәм йәмғиәт буйынса Бөтә Рәсәй олимпиадалары үткәрелде.

2011 йылда ГОУ ВПО Һарытау дәүләт хоҡуҡ академияһы (Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2010 йылдың 26 июлендәге 539-сы ҡарары менән раҫланған үҙгәрештәр, үҙгәртеп ҡороу, федераль дәүләт учреждениелары уставтарын үҙгәртеү һәм уларҙы бөтөрөү тәртибенә ярашлы), шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2010 йылдың 26 июлендәге 539-сы ҡарары менән раҫланған үҙгәрештәр, шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығының 2011 йылдың 6 июлендәге 2110-сы бойороғо нигеҙендә) Һарытау дәүләт юридик академияһы федераль дәүләт бюджет юғары белем биреү учреждениеһы (ФГБОУ ВО) итеп үҙгәртеп ҡорола.

## Ректорҙары
* Клугман Марк Миронович (1931—1933)
* Федорцов Алексей Иванович (1934—1937)
* Клява Густав Яновича (1938 йылдың ғинуарынан— 1938 йылдың октябренә)
* Угрюмов Пётр Иванович (1938 йылдың 6 октябренән—1941)
* Рихтер Григорий Самуилович (1941—1948)
* Строганов Василий Иванович (1948—1949)
* Швецов Анатолий Павлович (1949—1952)
* Маслов Георгий Митрофанович (1952—1956)
* Познанский Василий Аввакумович (1956—1964)
* Демидов Иван Павлович (1964—1972)
* Борисов Виталий Васильевич (1973—1996)
* Григорьев Фёдор Андреевич (1996—2006)
* Суровов Сергей Борисович (2006—2019)
* Ильгова Екатерина Владимировна (2019 йылдан)

## Уҡыу подразделениелары
Әлеге ваҡытта БӨТӘ ФГБОУ «Һарытау дәүләт юридик академияһы» киләһе бүлегенә уҡырға инә:

## Кафедралары
Академияла түбәндәге кафедралар эшләй:

## Билдәле уҡытыусылары һәм тамамлаусылары
Касаева Татьяна Виктор Ҡыҙы

Константинова Валентина Семеновна

Корноухов Валентин Егорович

Костяев Виктор Федорович

Косых Владимир Иванович

Кошлевский Валерий Демьянович

Крючков Владимир Александрович

Кудинов Илья Александрович

Малко Александр Васильевич

Мальцев Вячеслав Вячеславович

Мартыненко Петр Федорович

Матузов Николай Игнатьевич

Наумов Сергей Юрьевич

Никитина Валентина Петровна

Ссянников Сергей Александрович

Панкин Вячеслав Кириллович

Погонина Наталья Андреевна

Попов Василий Константинович

Пыленко Игорь Павлович

Радионова Светлана Геннадьевна

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Мәскәү дәүләт юридик университетын
* Владимир юридик институты
* Урал дәүләт юридик университетының

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* *Улиско А. Н. * Һарытау дәүләт академия конференция юбилей хоҡуҡ // Хоҡуҡ. — 2001. — № 6. — С. 218—220
* *А. Ф. Бичехвост* академияһы, һарытау дәүләт хоҡуғында: страницы истории // Хоҡуҡи һәм хоҡуҡи сәйәсәтен тормошҡа. — 2006. — № 3. — С. 67-79
* 
* 
* *Сметанин В. Н., Теслин в, с, д. а. Сдобнов* Һарытау юридик белем барлыҡҡа килде // Вестник академии һарытау дәүләт хоҡуғы, 2011. — № 1 (77). — С 202—203.
* *Сметанин В. Н., Теслин в, с, д. а. Сдобнов* Һарытау юридик институты Барлыҡҡа // Вестник академии һарытау дәүләт хоҡуғы, 2011. — № 3 (79). — С 173—177.
* *Сметанин В. Н., Теслин в, с, д. а. Сдобнов* һуғышы йылдарында Һарытау юридик институты // Вестник академии һарытау дәүләт хоҡуғы, 2011. — № 4 (80). — С 214—217.

## Һылтанмалар
* Хоҡуғына академияһын үҙгәртеп ҡороу тураһында
* Төп бит академияһы, һарытау дәүләт хоҡуғы тураһында 
* Һарытау дәүләт хоҡуғы академияһы сайты 
* Рәсәйҙәң юридик портал
* Saratov State of Law Academy