open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Өмөтбай (исем)

**Өмөтбай** (исем) — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла

## Этимологияһы
Өмөтбай — фарсы һәм башҡорт һүҙҙәре ҡушып яһалған исем, өмөт итеп көтөп алған бала тигәнде аңлата. Исемдән Өмөтбаев фамилияһы барлыҡҡа килгән

## Билдәле кешеләр
Өмөтбай Мырҙашев — башҡорт нәҫеле Өмөтбаевтарҙың нәҫеленә нигеҙ һалыусыһы — 1683 йылда ул батшанан Йомран Табын улусы ерҙәренә «владельный грамота» ала. Үҙенең улусының аманаты була.

Өмөтбай Көҫәпҡолов (1764 йыл — 1831 йыл) — Юрматы ырыуы Аҙнай түбәһе Көҫәпҡол ауылының (хәҙер Ишембай ҡалаһы составына ингән) йорт старшинаһы. 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиән һуғышында баш күтәреүселәр отряды командиры Көҫәпҡол Азатбаевтың өлкән улы.

## Фамилия
Өмөтбаев Мөхәмәтсәлим Ишмөхәмәт улы (21 август 1841 йыл — 28 июнь 1907 йыл) — башҡорт мəғрифəтсе-шағиры, тәржемәсе, филолог, тарихсы, этнограф, йəмəғəт эшмəкəре, публицист.

Өмөтбаев Рамаҙан Ғимран улы (7 апрель 1924 йыл — 24 август 1997 йыл) — совет партия-дәүләт эшмәкәре, ғалим-иҡтисады, яҙыусы.

Өмөтбаев Вил Ғайса улы (18 февраль 1938 йыл — 12 декабрь 2020 йыл) — ғалим-тау инженеры. Техник фәндәр докторы (1997), профессор (2003).

## Ауылдар
Өмөтбай () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 643 кеше

Өмөтбай () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 32 кеше

Өмөтбай (; башҡа атамалары **Ҡалмаҡ**; **Яхъя**) — Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 113 кеше булған

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев музейы — мемориаль музей, Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы филиалы.
https://www.youtube.com/watch?v=09enFnMVduU

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Илнур

**Илнур** — башҡорт һәм татар халҡында киң таралған ир-ат исеме.

## Этимологияһы
**Илнур** исеме башҡорт теленә ғәрәп теле аша килгән — неологизм, башҡортса, ғәрәпсә — ил нуры тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Лоҡманов Илнур Флүр улы (7 май 1983 йыл) — драма артисы, йырсы, 1996 йылдан Мостай Кәрим исемендәге йәштәр театры актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2018) 

Әбдрәшитов Илнур Риза улы — Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры директоры.

Рамазанов Илнур (1994 йылдың 10 ноябре, Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы Илкәнәй ауылы) — тележурналист, йырсы. «Яҙғы тамсы» Республика конкурсында 1 урын, «Ирәндек моңдары-2004» төбәк-ара конкурстарында ҡатнаша. 2014 йылда Санкт-Петербург ҡалаһында үткән «Европаға тәҙрә» Халыҡ-ара конкурсы дипломанты. «Йәшлек-шоу» эстрада фестивалендә «Йыл асышы» номинацияһы еңеүсеһе (2015). «Юлдаш» радиоһы продюсерҙары менән контракт төҙөй. Илнур башҡарған йырҙар милли хит–парадтың алдынғы урындарын биләне. 2016 йыл — «Йыл йырсыһы» номинацияһы еңеүсеһе. 2017 йыл — «Алтын» премияһында «Иң яҡшы башҡарыусы» номинацияһы еңеүсеһе. 2018 йылдың 17 ноябре — «Иҙел» фестиваль-конкурсының «Башҡорт эстрада йыры» номинацияһында 1-се дәрәжә лауреаты. 2018 йыл — «Бер миҙгел» тип аталған тәүге клибы донъя күрә. Башҡортостандың БСТ, «Ҡурай», «Туған тел» каналдары һәм Татарстан, Ҡаҙағстан Республикалары тамашасылары уның йырҙарын яратып тыңлай. 

Шәйҙуллин Илнур — Башҡортостан Республикаһы Ишембай ҡалаһындағы Волга буйы федераль округының Рәсәй Геройы А. В. Доставалов исемендәге Башҡорт кадет корпусын тамамлаусы, универсаль алыш буйынса Рәсәй Беренселеге бронза призёры (2005). 

Әхмәтшин Илнур — Белорет ҡалаһы егете, Гала-концертта тарихи башҡорт йыры «Артылыш»ты («Перевал») башҡарып, «Юлдаш йыры — 2020» республика конкурсы лауреаты булды. 

Хәйруллин Илнур Зирәк улы — Салауат Юлаев тураһында әҫәрҙәрҙе эстон теленә тәржемә итә, Хәйруллина Флүзә Тимерғәзим ҡыҙының улы. «Ағиҙел» башҡорт йәмғиәте булышлығы менән 2014 йылда башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаевтың һуңғы төйәге булған Эстония республикаһында Эстонияның аҙ һанлы милләттәре берләшмәһе, Палдиски ҡалаһының ҡала хакимиәте һәм «Урал» мәрхәмәтлек фонды ярҙамында Салауат Юлаев. Эстония хәтерләй китабы донъя күрә.

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт

## Һылтанмалар
* Т. Кусимова. В мире имён 
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 

## Иҫкәрмәләр
Нуриман (исем)

**Нуриман** башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарында ҡушылған ир-ат исеме. 

## Этимология
Нуриман исеме башҡорт теленә ғәрәп һәм фарсы телдәреннә ингән. Ғәрәпсә — иман нуры;  фарсы телендә — ғәйрәтле тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Аслаев Нуриман Сәйетгәрәй улы (13 апрель 1939 йыл) — нефтсе. 1970—2002 йылдарҙа Өфө быраулау эштәре идаралығының быраулау мастеры һәм комплектлаусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1994), СССР-ҙың почетлы нефтсеһе (1986) һәм Дәүләт премияһы лауреаты (1989). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1981), 2‑се (1985) һәм 3‑сө (1976) дәрәжә Хеҙмәт Даны ордендары кавалеры.

## Фамилияла
Нуриманов Баһауетдин Йәләлетдин улы (2 май 1893 йыл — 11 август 1918 йыл) — Башҡортостандағы инҡилаб хәрәкәте етәкселәренең береһе, Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында әүҙем ҡатнашыусы.

## Район, ауылдар
Нуриман районы () — Башҡортостандағы муниципаль район. Ҡариҙел йылғаһының һул яры буйлап түбәнге ағымында урынлашҡан. Көньяҡ-көнсығышта Силәбе өлкәһе менән сиктәш. 1930 йылдың авгусында Иҫке Күл районы итеп ойошторолған, 1933 йылда хәҙерге исеме бирелә. Район үҙәге — Ҡыҙылъяр ауылы, Өфөнән — 100 км, иң яҡын тимер юл станцияһы Иглиндән 40 км алыҫлыҡта ята.

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Вәлиулла (исем)

**Вәлиулла** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимология
Вәлиулла башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән исем. Вәли (туған, яҡлаусы, изге) + улла (Алла) һүҙҙәре ҡушып яһалған. Алланың изге кешеһе, динсел, диндар, тәҡүәле, уҡымышлы кеше тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Вәлиулла Мортазин-Иманский (5 ғинуар 1885 йыл — 10 июль 1938 йыл) — актёр, режиссёр, драматург Һәм театр белгесе, йәмәғәт эшмәкәре, педагог һәм администратор. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1935), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1922) артисы. Сәйәси золом ҡорбаны.

Ҡоломбәтов Вәлиулла Фәйзулла улы (20 август 1881 йыл — 1964 йыл) — башҡорт импровизатор-шағиры, сәсән.

Билалов Вәлиулла Мөхәрләм улы (1883 йыл — 1941 йыл) — мәғрифәтсе.

Зекрин Вәлиулла Зекерей улы (1907 йыл — 1954 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы

## Фамилияла
Вәлиуллин Ҡәҙим Барый улы (24 октябрь 1930 йыл) — тарихсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1995), профессор (1996). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006).

Вәлиуллин Ғәли Фәйзрахман улы (25 сентябрь 1951 йыл) — хәрби хеҙмәт ветераны, отставкалағы подполковник. 2000—2017 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Милли музейының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2009).

Вәлиуллин Ренат Абдулла улы (20 сентябрь 1947 йыл) — СССР һәм Рәсәй рәссамы. 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһының Рәссамдары союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1997).

Вәлиуллин Рим Абдулла улы (15 октябрь 1950 йыл) — ғалим-геофизик, техник фәндәр докторы (1996), профессор (1998), Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһы академигы (1997), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, [1] Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1998), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2012), Башҡорт дәүләт университетының геофизика кафедраһы мөдире.

Вәлиуллин Булат Риф улы (10 ғинуар 1987 йыл) — спортсы, Рәсәй шорт-трексыһы. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы (2003—2006). Рәсәй чемпионатының (2005) көмөш (1000 м, 1500 м) һәм бронза (500 м, 3000 м, эстафетала) призеры. Күпалышта Рәсәй кубогының бронза призеры (2005). 2006 йылда Рәсәй кубогын яулай, Донъя чемпионаты һәм кубогы ҡатнашыусыһы.

Вәлиуллин Ринат Риф улы (29 ноябрь 1969 йыл) — Рәсәй яҙыусыһы, шағир, филолог, рәссам. Юғары мәктәп уҡытыусыһы.
 

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Акрам (исем)

**Акрам** (Әкрәм) башҡорт ир-ат исеме,шулай уҡ төрки мосолман халытарҙа ҡулланыла.
1	Этимологияһы.ғәр.йомарт,кеселекте.
2	Билдәле кешеләр. 
Вәлиев Әкрәм Мөхәррәм улы, Әкрәм Вәли (28 июль 1908 йыл — 19 март 1963 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. БИИШЕВ Әкрәм Гибадулңа улы т.16.4. 1926, Төйөмбәт ауылы Йылайыр районы  БАССР,башҡорт телсеһе , филология фәндәре кандиданты (1964). Акрам Айлисли — азербайджан яҙыусыһы.   Азербайджан халыҡ яҙыусыһы .
3	Ауылдар.
4	Иҫкәрмәләр.
5	Сығанаҡтар.Башҡорт исемдәре / Таңһылыу Күсимова, Cветлана Бикҡолова. — Өфө: Китап, 2005. – 224 бит.
Күсимова Таңһылыу. Исемдәр донъяһында. Башҡорт исемдәре һүҙлеге, башҡорт һәм рус телдәрендә. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1991. — 192 бит.
Сулейманова Р. А. Башкирско-русский словарь-справочник личных имен и фамилий. — Уфа, 2013. — 364 с. ISBN 978-5-91608-111-4.
Тупеев С. Х. Башкирский именник. Справочник личных имен с написанием вариантов на русском и башкирском языках. — Уфа, 2004.
Хисамитдинова Ф.Ғ., Султанова Р. И. Русско-башкирский словарь — справочник личных имен, отчеств, фамилий. — Уфа, 2004.
Хисамитдинова Ф.Ғ., Төпәев С. Х. Төрки сығанаҡлы һәм төрки элементлы башҡорт исемдәре. — Өфө, 2006.
Ғайнан (исем)

**Ғайнан** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимология
Ғайнан ғәрәп һүҙе. Ысын, дөрөҫ, асыл, төп тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Ғайнан Хәйри, Хәйриев Ғайнан Хәйретдин улы (15 июнь 1903 йыл — 16 октябрь 1938 йыл) — башҡорт совет яҙыусыһы, шағир һәм журналист. Беренсе башҡорт романы "Боролош"тоң авторы. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Пролетар яҙыусыларҙың I Бөтә Союз съезы делегаты. ХХ быуаттың 30-сы йылдарында комсомол органдары хеҙмәткәре.

Ғәйнан Әмири (Ғәйнан Ғимәзетдин улы Әмиров, 25 август 1911 йыл — 9 октябрь 1982 йыл) — башҡорт совет яҙыусыһы, журналист һәм тәржемәсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1939 йылдан СССР Яҙыусылар союзы, 1942 йылдан — КПСС ағзаһы. Башҡорт АССР-ының (1969) һәм РСФСР-ҙың (1971) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

## Фамилияла
Ғәйнанов Дамир Әхнәф улы (4 ғинуар 1956 йыл) — ғалим-иҡтисадсы. 1978 йылдан (өҙөклөк менән) Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән иҡтисад һәм производствоға идара итеү, иҡтисади һәм социаль системаларҙа идара итеү кафедралары мөдире. Иҡтисад фәндәре докторы (2000), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2002) һәм Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры (2016).

Ғәйнанов Риф Фәтҡелбаян улы (14 май 1958 йыл — 14 ноябрь 2009 йыл) — Бөтә донъя һәм Бөтә Рәсәй билбау көрәше федерацияһын ойоштороусы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған спорт мастеры. ЮНЕСКОның милли спорт төрҙәре буйынса кәңәшсеһе.

Ғәйнанова Мөнирә Ғәтиәт ҡыҙы (24 октябрь 1927 йыл — 2012) — малсылыҡ тармағы алдынғыһы, һауынсы, «БАССР-ҙың атҡаҙанған малсыһы»

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Алдар (исем)

**Алдар** — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла осрай.

## Этимология
Алдар — башҡорт теленә монгол теленән ингән, «данлы» тигән мәғәнәне аңлата. Шулай уҡ «алдаҡсы» мәғәнәһендә лә алыныу төрө бар.

## Билдәле кешеләр
Алдар (Алдар Иҫәкәев, Алдар Иҫәнгилдин; билдәһеҙ — 18 май 1740 йыл) — башҡорт тарханы, 1695—1696 йылдарҙа Ҡырым һәм Азов походтарында ҡатнашып батша Пётр I ҡулынан дәүләт наградаһы һәм грамота алған яугир, Ҡаҙағстанды Рәсәйгә ҡушыуҙа илгә ҙур хеҙмәт күрһәтеүсе күп телдәр белеүсе дипломат, илсе.

Алда́р Ба́тор улы Цыденжа́пов (4 август 1991—2010 йылдың 28 сентябре) — Рәсәй Тымыҡ океан флотында матрос, хәрби хеҙмәт үтәү ваҡытында һәләк булғаны өсөн эсминец «Тиҙ». ҙур хәрби карапта үҙ ғүмеренең хаҡы менән авария булдырмай, карапты һәм 348 кешене  һәләкәттән ҡотҡара. Рәсәй Федерацияһы Геройы (16 ноябрь 2010 йыл, үлгәндән һуң).

## Ауылдар
Алдар — Башҡортостандың Борай районындағы ауыл.

Алдар — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл.

Иҫке Алдар — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл.

Яңы Алдар — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Алдар менән Зөһрә — башҡорт эпосы (хикәйәт), халыҡ ауыҙ-тел ижады ҡомартҡыһы.

Алдар («алдаҡсы» һүҙенән) — башҡорт фольклоры персонажы, көнкүреш әкиәттәре геройы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Ғәзиз

**Ғәзиз** — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Ғәзиз исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, иң ҡәҙерле, ғәзиз; ҡеүәтле тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Әлмөхәмәтов Ғәзиз Сәлих улы (29 октябрь 1895 йыл — 10 июль 1938 йыл) — йырсы (лирик тенор), композитор, музыкаль йәмәғәтселек эшмәкәре. Тәүгеләрҙән булып Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1929) исеменә лайыҡ булыусы, башҡорт һәм татар профессиональ музыкаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Сәйәси золом ҡорбаны.

Мырҙағәлимов Ғәзиз Ғәбиҙулла улы (15 август 1923 йыл — 11 июнь 1990 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, орудие командиры, кесе сержант. Советтар Союзы Геройы (1944).

Дәүләтбирҙин Ғәзиз Сәлих улы (24 ғинуар 1951 йыл — 2 сентябрь 2011 йыл) — композитор, педагог. 2000 йылдан Башҡортостан Композиторҙар союзы ағзаһы. Свердловск ҡалаһында үткән Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты (1977).

## Фамилияла
Ғәзизов Роберт Хәким улы (25 сентябрь 1939 йыл) — башҡорт совет (1995 йылдан Америка) композиторы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, музыкаль-йәмәғәт эшмәкәре. 1974 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. 1978—1992 йылдарҙа Башҡортостандың Композиторҙар союзының идара рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987). Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы лауреаты (1984). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986).

Ғәзизуллин Исмәғил Ҡорбан улы (17 сентябрь 1946 йыл) — рәссам. 1990 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы.

Ғәзизова Зәйтүнә Сабир ҡыҙы (26 февраль 1937 йыл) — опера йырсыһы, 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1986).

Ғәзизов Флүс Мирзасәлих улы (25 июнь 1937 йыл — 4 февраль 2008 йыл) — химик-технолог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1995), техник фәндәр докторы (1993), профессор (1995), Рәсәй Федерацияһының (1993) һәм Башҡортостан Республикаһының (1992) атҡаҙанған химигы.

Гүзәл һәм Юнир Ғәзизовтар — ирле-ҡатынлы, СССР-ҙың циркта эшләгән һауа гимнастары дуэты.

Ғәзизов Хөрмәт Мөхәмәтулла улы (1920 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия
рядовойы.

Ғәзизов Мостафа Шакир улы (5 октябрь 1923 йыл — 27 октябрь 2005 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, танк полкының разведка взводы уҡсыһы, командир ярҙамсыһы, гвардия старшинаһы (аҙаҡтан гвардия капитаны). Башҡортостандан Дан орденының беренсе тулы кавалеры.

## Ауылдар
Ғәзиз () — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ғәзиз Әлмөхәмәтов музейы (1995 йылдан). Киров исемендәге колхоздың Хәрби һәм Хеҙмәт даны музейы (1988—1995). Музей Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы Яңы Мораптал ауылында урынлашҡан. 

Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернаты — Башҡортостандың Өфө ҡалаһындағы республика әһәмиәтендәге музыкаль гимназия-интернат.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Хәниф

**Хәниф** — төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
**Хәниф** исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килгән, *ғәр.* — тоғро, ысын, саф мәғәнәһенә эйә. Башҡорт халҡы ислам дине йоғонтоһонда Хәниф исемен ҡуша башлаған.

## Билдәле кешеләр
Хәниф Кәрим (25 июль 1910 йыл — 26 август 1983 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт шағиры, 1936 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Ҡыҙыл Йондоҙ (1942), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955) һәм «Халыҡтар дуҫлығы» (1980) ордендары кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

Абдрахманов Хәниф Хажиғәле улы (4 ғинуар 1925 йыл — 23 апрель 1999 йыл) — уҡытыусы, Бөйөк Ватан һуғышы яугире, уҡсылар полкының орудие һәм разведка отделениеһы командиры, сержант.РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы. Дан орденының тулы кавалеры.

Фәйзулин Хәниф Шәкир улы ( рус. Файзулин Ханиф Шакирович;9 апрель 1921 йыл — 17 октябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, өлкән лейтенант, Советтар Союзы Геройы, Ленин ордены кавалеры (1943)

Хәбибрахманов Хәниф Мирзаһит улы (12 ноябрь 1948 йыл) — скульптор, 1982 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы.  Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы (2006), Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1992).

Мамалимов Хәниф Масай улы (1912 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия ҡыҙылармеецы. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия) кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының трубвзвод музыканты.

## Атаһының исеме
Ғиззәтуллин Рөстәм Хәниф улы (16 сентябрь 1974 йыл) — йырсы, композитор, продюсер. Башҡортостан республикаһының атҡаҙанған артисы (2016), Башҡортостан республикаһының халыҡ артисы (2021).

Баймиев Алексей Хәниф улы (23 апрель 1971 йыл) — молекуляр биолог. Биология фәндәре докторы (2007).

Насретдинов Фәүәрис Хәниф улы  — (4 февраль 1957) — сәйәсмән, механизатор.
1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.

## Сығанаҡтар

## Һылтанмалар
* Т. Кусимова. В мире имён 
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 

## Иҫкәрмәләр
Фәтих

**Фәтих** — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Фәтих — «асыусы», «башлаусы» мәғәнәләрен аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.

## Билдәле шәхестәр
Фәтих Әмирхан (1 ғинуар 1886 йыл — 9 март 1926 йыл) — татар яҙыусыһы һәм публицисы.

Фәтих Кәрим 27 декабрь 1908 йыл (9 ғинуар 1909 йыл) — 19 февраль 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған татар шағиры. 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

Фәтих Ислам улы Дәүләтбаев (27 март 1950 йыл — 7 апрель 2020 йыл) — артист. 1972—2013 йылдарҙа Башҡортостан Ҡурсаҡ театры актёры. 1980 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2010) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1989) артисы.

Фәтих Ҡәйүм улы Сөләймәнов (25 июль 1924 йыл — 14 май 1997 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1942—1979 йылдарҙа Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Белорет металлургия комбинатының сым һыҙыусыһы һәм участка мастеры. СССР-ҙың 9-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1974—1979). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Белорет ҡалаһының почётлы гражданы (1987).

Фәтих Хәйретдин улы Сәлимов 1902 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
 
Фәтих Йәһүҙә улы Баһауетдинов (30 март 1951 йыл) — ғалим — тупраҡ белгесе. 1976 йылдан СССР Фәндәр Академияһы Башҡортостан филиалы Биология институты хеҙмәткәре, 1984 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр; 1997 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (1997), профессор (1998).

Фәтих Насир улы Төхвәтуллин (16 март 1894 йыл — 10 июль 1938 йыл) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. 1919—1920 йылдарҙа АБСР-ҙың эске эштәр һәм милләттәр буйынса халыҡ комиссары. Сәйәси золом ҡорбаны.

## Фамилияларҙа
Фәтихова Римма Мөхәмәт ҡыҙы 1 август 1948 йыл) — педагог, ғалим-психолог. Юғары мәктәп уҡытыусыһы. Психология фәндәре кандидаты (1982), педагогия фәндәре докторы (2001), профессор (2003). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2006), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2008) һәм мәғариф отличнигы (1995).

Фәтихова Лилиә Ғәрифулла ҡыҙы (3 ғинуар 1954 йыл) — эстрада артисы. 1975—2014 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһының нәфис һүҙ оҫтаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012).

Фәтихов Хәлит Шәйех улы (20 март 1958 йыл) — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы баянсыһы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2004).

Фәтихова Флизә Фоат ҡыҙы (22 июль 1957 йыл — 2010 йыл) — этнограф-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре кандидаты (1994), доцент.

Фәтихов Ғабдулла Нафиҡ улы (20 июль 1914 йыл — 1998 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре, педагогия фәндәре кандидаты, доцент.

Фәтихов Миңлехан Әбүҙәр улы (9 июнь 1953 йыл) — физик. Физика-математика фәндәр докторы (1997), профессор (2008). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2005).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Нурғәли (исем)

**Нурғәли** — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарҙа ир-егеттәргә ҡушылған исем.

## Этимологияһы
Нурғәле башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән: нур+ғәли; бөйөк нур тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Рыҫбаев Нурғәли Мырҙағәли улы (; 1912 йыл — 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының танкҡа ҡаршы ҡорал расчеты командиры, өлкән сержант. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

Кейекбирҙин Нурғәле Мирғәле улы (8 ноябрь 1958) — уҡытыусы-ҡурайсы. Профессор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1991).

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Муллаҡай (исем)

**Муллаҡай** — башҡорт ир-ат исеме. Башка төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Муллаҡай башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мулла (уҡымышлы кеше) һүҙенә ҡай иркәләү ялғауы ҡушып яһалған

## Билдәле кешеләр
Муллаҡай Ибраҡов — Баймаҡ районының Муллаҡай ауылына нигеҙ һалыусы, Бөрйән улусы старшинаһы, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында баш күтәреүселәрҙең етәкселәренең береһе.

Муллаҡай Бикташев (1781 — ?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы

## Фамилияла
Муллаҡаева Нурия Камалетдин ҡыҙы (15 июль 1931 йыл — 4 ноябрь 2000 йыл) — Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинаты Сибай тау-байыҡтырыу фабрикаһының флотаторҙар бригадаһы етәксеһе (1968—1982). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).

Муллаҡаев Мирғәли Байғол улы (*Мирғәли Байғолов*; 1790—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

## Ауылдар
Муллаҡай (Баймаҡ районы)() — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы ауыл. 

Муллаҡай (Ҡариҙел районы)() — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл.

Муллаҡай (Архангел районы) () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл..

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Муллаҡай мәҙрәсәһе — XIX—XX быуаттарҙағы мәҙрәсә, Ырымбур губернаһының, Верхнеурал өйәҙенә ҡараған Муллаҡай ауылындағы урта уҡыу йорто.

Мулла (спектакль) — Туфан Миңнуллин пьесаһы буйынса ҡуйылған спектакль. Башҡортостан һәм Татарстан театрҙары сәхнәһендә ҡуйыла.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Фазыл (исем)

**Фазыл (исем)** — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла

## Этимология
Фазыл ғәрәп, инглиз телдәренән — һәйбәт, инсафлы, намыҫлы (ғалимдар эпитеты) тигән төшөнсәне аңлата.

## Билдәле кешеләр
Шаһимарҙанов Фазыл Вәлиәхмәт улы (1906 йыл — 3 август 1968) — СССР партия һәм дәүләт эшмәкәре. СССР-ҙың 1-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

Фазыл Кәрим улы Туйкин (тулы исеме — *Әхмәтфазыл Әхмәткәрим улы Туйкин*; 10 июнь 1887 йыл — 15 февраль 1938 йыл) — башҡорт сәсәне, драматург, шағир.

Ҡаҙнабаев Фазыл Ғәйнулла улы (10 февраль 1922 йыл — 14 ғинуар 1992 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, өлкән сержант. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры.

Һәйетҡолов Фәйзулла (Фазыл) Фәттәх улы () (1908 йыл — 16 ғинуар 1973 йыл). 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Гвардия сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

Көсөков Раил Фазыл улы (28 март 1952) — опера йырсыһы, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы (2009), Башҡортостандың халыҡ артисы (2000), Ғәлимов Сәләм исемендәге премия һәм Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика конкурсы лауреаты.

Хисмәтуллин Зөлфәр Фазыл улы (11 июль 1923 йыл — 6 апрель 1983 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы. 1964 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. II дәрәжә Ватан һуғышы (1945) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) ордендары кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1973).

Ғәниев Ривнер Фазыл улы (1 апрель 1937 йыл) — механика һәм машиналарҙы өйрәнеү өлкәһендә СССР һәм Рәсәй ғалимы. Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (1994), К. Э. Циолковский исемендәге Космонавтика Фәндәр академияһы академигы (1991), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Почётлы академигы, техник фәндәр докторы (1968), профессор (1969), 2009 йылдан 2015 йылға тиклем Рәсәй Фәндәр академияһының А. А. Благонравов исемендәге машиналар өйрәнеү институты (ИМАШ РАН) директоры.

## Фамилия
Фазылов Хәтип Сәрүәр улы (25 апрель 1960 йыл) — рәссам, йәмәғәтсе. 2004 йылдан «Рәсәй Рәссамдар союзы» Бөтә Рәсәй ижади йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан Республикаһы төбәк бүлексәһе рәйесе.
## Ауылдар

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Фазыл Искәндәр исемендәге Рус дәүләт драма театры («РУСДРАМ») — Абхазия республикаһының Сухум ҡалаһындағы драма театры.

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Нәжип (исем)

**Илдар** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла **Нәжип** исеме бар.

## Этимологияһы
Нәжип исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Башҡортса тәржемәһе аҡ һөйәк, аҫыл зат; аҡыллы, һәләтле, арҙаҡлы, затлы нәҫелдән, юғары ҡатламдан тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Вәлитов Нәжип Хәтмулла улы (15 февраль 1936 йыл — 3 октябрь 2008 йыл) — ғалим-химик-технолог, 1987—2003 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Химия фәндәре докторы (1978), профессор (1985). СССР‑ҙың нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте отличнигы (1981), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1985). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1976), Халыҡтар Дуҫлығы (1986) ордендары кавалеры.

Иҙелбаев Нәжип Сафа улы, Нәжип Иҙелбай (12 март 1912 йыл — 1 октябрь 1991 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан шағир, драматург, тәржемәсе. 1974 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

Хәмитов Нәжип Шәңгәрәй улы (5 ноябрь 1898 йыл — 5 сентябрь 1943 йыл) — СССР-ҙың Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған хәрби эшмәкәре. Уҡсылар корпусы командиры, генерал-майор (1943). Ленин, Ҡыҙыл Байраҡ һәм 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.

Хәмитов Нәжип Вилен улы (17 ғинуар 1963 йыл) — СССР һәм Украинаның ғалим-философы, яҙыусы һәм психоаналитик. Украина Милли Фәндәр академияһының Григорий Сковорода исемендәге Философия институты философик антропология бүлегенең әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре. Философия фәндәре докторы (1998), профессор (2007). Генерал-майор Хәмитов Нәжип Шәңгәрәй улының ейәне.

Садиҡов Нәжип (Нәғим) Минһажетдин улы (; 4 август 1914 йыл — 19 октябрь 2003 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

Талипов Нәжип Талип улы (1912 йыл — 23 февраль 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.

Вәлитов Нәжип Хатмулла улы (15 февраль 1936 йыл — 3 октябрь 2008 йыл — химик, физик-химик, Рәсәй Федерацияһы, XX, XXI быуат ғалимы, технология, етештереүҙе ойоштороу белгесе, уйлап табыусы һәм педагог.

Жиһанов Нәжип Ғаяз улы (15 ғинуар 1911 йыл — 2 июнь 1988 йыл) ― совет татар композиторы, педагог, йәмәғәт эшмәкәре. СССР-ҙың халыҡ артисы (1957). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981). Ике тапҡыр икенсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1948, 1950). СССР Дәүләт премияһы рауреаты (1970). 16 симфония, 8 опера, 3 балет, күп һанлы камера, вокаль, инструменталь әҫәрҙәр авторы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Ахун (исем)

**Ахун** — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Ахун исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, дуҫ, иптәш, ҡәрҙәш; хужа, әфәнде, (өндәшеү һүҙе); өйрәтеүсе тигәнде аңлата.

## Фамилия
Ахунов Фәтхелбаян Ғаян улы (10 август 1938 йыл — 2 декабрь 2019 йыл) — инженер-нефтсе, профсоюз органдары эшмәкәре. 1977—1990 йылдарҙа Нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан өлкә комитеты рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡты социаль яҡлау хеҙмәткәре (1998), СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1988), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1981) ордендары кавалеры.

Ахунов Рөстәм Ринат улы (22 август 1978 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Иҡтисад фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың 6-сы саҡырылыш депутаты. Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәге рәйесе вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы.

Ахунов Ғариф Ахунйән улы (18 сентябрь 1925 йыл — 4 июнь 2000 йыл) — татар яҙыусыһы, драматург, публицист һәм йәмәғәт эшмәкәре, Татарстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы.

Ахундова Эльмира Хөсәйен ҡыҙы (, 26 май 1953, Раменский районы, Мәскәү) — яҙыусы, Әзербайжандың халыҡ яҙыусыһы, Әзербайжан сәйәси эшмәкәре,  Әзербайжан Республикаһы Милли йыйылышы депутаты, Әзербайжан Республикаһының Украинала ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе.  Филология фәндәре кандидаты.

## Ауылдар
Ахун — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.

Ахун () — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл.

Ахун () — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл.

Ахун — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл.

Ахун () — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы ауыл.

Ахун () — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл.

## Халыҡ ижадында
Абдулла ахун — башҡорт халыҡ йыры, һалмаҡ көй.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ахун мегалитик комплексы - Башҡортостан Республикаһы Учалы районы Ахун ауылынан 1 километрҙа, Ҡыйҙыш йылғаһы буйында, Учалы ҡалаһынан 25 километрҙа урынлашҡан.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Фатима

**Фатима** — төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Фатима — имсәктән айырылған бала тигнәде аңлата; Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ҡыҙының исеме.

## Билдәле шәхестәр
Фатима Хәмит ҡыҙы Мостафина (26 декабрь 1913 йыл — 2 ноябрь 1998 йыл) — башҡорт ғалим-педагогы, совет партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1936—1944 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары, 1951—1955 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының фән һәм уҡыу йорттары бүлеге мөдире, 1955—1971 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының мәғариф министры. РСФСР-ҙың 5‑се саҡырылыш Юғары Советының Президиум ағзаһы, Башҡорт АССР-ының 4‑се, 6-сы һәм 7‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Философия фәндәре кандидаты (1950). РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1960), СССР‑ҙың мәғариф отличнигы (1968), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1957). Ленин (1960) һәм ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966, 1971) ордены кавалеры.

Фатима Нуретдин ҡыҙы Ғәниева (25 март 1909 йыл — 1989 йыл) — уҡытыусы, СССР-ҙың II саҡырылыш (1946) Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1944), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1939).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Мостафина Фатима Хәмит ҡыҙы исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһы — Өфө ҡалаһында урынлашҡан дөйөм белем биреү мәктәбе. Мәктәп 1970 йылда Өфө ҡалаһында беренсе башҡорт мәктәбе булараҡ асыла. 1992 йылдың 1 июленән алып гимназия статусын ала. Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының 1999 йылдың 31 декабрендә ҡабул ителгән 404-се ҡарары буйынса гимназия күренекле педагог һәм дәүләт эшмәкәре Фатима Хәмит ҡыҙы Мостафина исемен йөрөтә.

Фатима (Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡыҙы) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ҡатыны Хәҙисәнән донъяға килгән кесе ҡыҙы. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙән ҡалып вафат булған берҙән-бер балаһы. Фатиманы мосолмандар тәҡүәлек һәм сабырлыҡ, юғары әхлаҡ өлгөһө итеп ололоҡлай.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 149-сы б. 
* 

## Сығанаҡтар
Нияз

**Нияз** — башҡорт ир-ат исеме
## Этимология
**Нияз** — фарсы телендә — бүләк; үтенес; өмөт

## Билдәле кешеләр
Мәжитов Нияз Абдулхаҡ улы (20 август 1933 йыл — 11 октябрь 2015 йыл) — тарихсы-ғалим, археолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының беренсе рәйесе (1995—2002), Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы советы рәйесе (2000—2009). Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2006) һәм 2006—2012 йылдарҙа уның вице-президенты. Тарих фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2013).

Алсынбаев Нияз Зәбихулла улы (1 май 1963 йыл) — журналист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2004). Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (2014).

## Фамилия
Ниязов Сапарморат Атай улы  (; тыуғандағы фамилияһы — **Аннания́зов**; 19 февраль 1940 йыл — 21 декабрь 2006 йыл), **Төркмәнбашы** ( — «төркмәндәр башлығы»), **Серда́р** (юлбашсы) һәм **Мәңге Бөйөк Сапарморат Төркмәнбашы** — СССР һәм Төркмәнстандың партия, дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, 1985 йылдан 2006 йылғаса Төркмәнстан етәксеһе (1985—1991 йылдарҙа — Төркмәнстан Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының беренсе секретары, 1990—2006 йылдарҙа — Төркмәнстан президенты; 1999 йылдан — ғүмеренең ахырынаса президент). 1990—1991 йылдарҙа — КПСС Үҙәк Комитеты Политбюроһы ағзаһы. Ниязов идара иткән осорҙа илдә уның шәхси диктатор власы, шулай уҡ масштаблы шәхес культы урынлаштырыла, тик уның вафатынан һуң ғына улар бөтөрөлә.

Ниязбаев Ғәбделрәүеф Хәким улы (12 февраль 1884 йыл — 18 апрель 1920 йыл) — драматург, мәғариф хеҙмәткәре.  Милләте — башҡорт. 

Шәкен Оңласынулы Ниязбеков (1938 йылдың 12 октябре, Жамбыл, Ҡаҙаҡ ССР-ы — 2014 йылдың 16 авгусы, Алматы, Ҡаҙағстан; ) — ҡаҙаҡ рәссамы, хәҙерге заман Ҡаҙағстан флагы авторы. Ҡаҙағстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Фатиха (исем)

**Фатиха** — төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән мосолман ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Фатиха — асыусы, башлаусы мәғәнәһенә эйә; еңеүсе, хәйер-доға; ҡөрьәндең беренсе сүрәһе исеме.

## Билдәле шәхестәр
Фатиха Абузова (19 июнь 1934 йыл) — инженер-механик, нефть һәм газ технологиялары өлкәһендә ғалим, техник фәндәре докторы (1977 йыл), профессор (1979 йыл), РСФСР‑ҙың (1985), Башҡорт АССР-ының (1978) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре.

Фатиха Аитова, Фатиха Ғәбделвәли ҡыҙы Аитова (Яушева) (1866 йыл—1942 йыл) — хәйриәсе, йәмәғәт эшмәкәре, Ҡазанда мосолман ҡыҙҙары өсөн үҙ аҡсаһына донъяуи мәктәп асыусы һәм етәксе (1907 йыл — 1918 йыл).
## Әҙәбиәттә һәм сәнғәттә
Марат Әминевтың «Фатиха»  тигән китабы. Өфө, «Китап» Унда яҙыусының һуңғы йылдарҙа яҙылған хикәйәләре һәм юморескалары тупланған

Әсхәл Әхмәт-Хужа «Фәтиха» шиғыры

Баймаҡ районы Ишбирҙе Мәҙәниәт йортоноң «Фәтиха» йыр һәм фольклор ансамбле

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Әл-Фатиха сүрәһе — Ҡөрьән Кәримдең 1 сүрәһе. Мәккәлә бишенсе булып һәм бар аяттары ла бер ваҡытта иңгән беренсе сүрә. 7 аяттан, 29 һүҙҙән, 139 / 142 өндән (хәреф) тора. *Китапты асыу *), башҡорт телендә *Әл-Фәтихә*. Иң киң таралған сүрә, һәр намаҙҙа мотлаҡ уҡыла.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында»  
* 

## Сығанаҡтар
Үтәбай (исем)

**Үтәбай** — башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Үтәбай (баш.) — үтә яҡшы, иң яҡшы, тиңдәше булмаған мәғәнәһендә. Көтөп, теләп, һорап алған бала тигәнде аңлата.

## Фамилияла
Үтәбай-Кәрими Рауил Алексей улы, Үтәбаев Рауил Алексей улы (30 август 1933 йыл — 4 март 2005 йыл) — уҡытыусы, ислам белгесе, шәрҡиәтсе, тәржемәсе. 1988—1992 йылдарҙа Өфөләге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре.

Үтәбаева Маһинур Мөхлис ҡыҙы (17 ноябрь 1930 йыл — 13 июнь 2013 йыл) — педагогик хеҙмәт ветераны, йәмәғәтсе. 2001—2013 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Сәйәси золом ҡорбандары ассоциацияһы рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы, Рәсәй Сәйәси золом ҡорбандары ассоциацияһының почетлы ағза­һы.

Үтәбаев Әхмәр Ғүмәр улы (29 ғинуар 1960 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, шағир һәм журналист. Башҡортостан Яҙыусылар союзы (1992), Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһы Журналистар союздары (2006) ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2007).

Үтәбаев Мөхлис Суфиян улы (5 февраль 1888 йыл — 28 декабрь 1970 йыл) — ислам дине әһеле. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.

Яйыҡбай Үтәбаев (1790 йыл—?) — хәрби эшмәкәр. Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы) Асҡар ауылында йәшәгән. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.

Үтәбаева Фәйрүзә Юныс ҡыҙы — башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.
 
## Ауылдар
Үтәбай () — Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһе Арғаяш районындағы ауыл. Аяҙғол ауыл биләмәһе составына инә.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Илһам

**Илһам** — төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.

## Этимологияһы
**Илһам** исеме башҡорт халҡына ғәрәптәрҙән ислам дине йоғонтоһонда килгән, *ғәр.* — дәрт, теләк; илһам мәғәнәһенә эйә.

## Билдәле кешеләр
Вәлиев Илһам Фәһим улы (19 июль 1975 йыл) — опера йырсыһы (тенор), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2008) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2009).

Ғәлин Илһам Илүс улы (16 ноябрь 1969 йыл) — биналар төҙөүҙә ҡулланылған төҙөлөш материалдарын, аҙыҡ-түлек етештереү буйынса шәхси эшҡыуар, бер мандатлы 17-се һайлау округынан Башҡортостан Республикаһының 4-се һәм 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

Шакиров Илһам Ғилметдин улы (15 февраль 1935, CССР, РСФСР, Татар АССР-ы, Ворошилов районы, Яңы Бүләк — 2019 йыл 16 ғинуар, РФ, ТР, Ҡазан*) — йырсы (*баритон*), Ғабдулла Туҡай исемендәге Татар дәүләт филармонияһының художество етәксеһе (*1992-2012)*. ТАССР халыҡ артисы (*1969*), [[Ҡарағалпаҡстан]] АССР-ы (*1981*), РСФСР (*1983*) халык артисы, Татарстан Республикаһының [[Ғабдулла Туҡай]] исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (*1970'')

Алиев Илһам Гейдар оғлы (әзерб. İlham Heydər oğlu Əliyev; шулай уҡ урыҫ традицияһы буйынса Илһам Гейдарович Алиев; 24 декабрь 1961 йылда, Баҡы, Әзербайжан ССР-ы, СССР) — әзербайжан сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре һәм 2003 йылдың 31 октябренән ғәмәлдәге Әзербайжан президенты.

## Фамилиялар
Илһамов Марат Әҡсән улы (8 апрель 1934 йыл) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (1991), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы академигы (1998), физика-математика фәндәре докторы (1970), профессор (1972). Башҡортостандың (2003) һәм Татарстандың (2012) Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премиялары лауреаты. «Почёт Билдәһе» (1976), Дуҫлыҡ (1995), Салауат Юлаев ордендары (2004) кавалеры.

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт

## Һылтанмалар
* Т. Кусимова. В мире имён 
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 

## Иҫкәрмәләр
Ғәлиәхмәт (исем)

**Ғәлиәхмәт** — башҡорт ир-ат исеме, башҡа халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Ғәлиәхмәт исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгәнг, ғәли+әхмәт; бөйөк Әхмәт тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Хәсәнов Ғәлиәхмәт Вәлимөхәмәт улы — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенең тәүге осоронда әүҙем ҡатнашҡан эшмәкәрҙәрҙең береһе.

Айытбаев Ғәлиәхмәт Ямалетдин улы — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре. Башҡорт мәркәз шураһы һәм Кесе Ҡоролтай ағзаһы.

Шаһиев Ғәлиәхмәт Юллаҡан улы, Шаһиев Ғәлиәхмәт Юлмөхәммәт улы (1914 — ?) — 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Фамилия
Ғәлиәхмәтов Әхмәтзыя Ғәлиәхмәт улы (30 декабрь 1921 йыл — 30 октябрь 2009 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы кесе лейтенанты. Ҡыҙыл Йондоҙ, II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.

## Ауылдар
Ғәлиәхмәт () — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Хәҙисә

**Хәҙисә**— башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән мосолман ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Хәҙисә башҡорт телденә ғәрәп теленән ингән, «хикәйә», «ваҡиға» тигәнде аңлата. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ҡатынының исеме.

## Билдәле шәхестәр
Фәхретдинова Хәҙисә Сиражетдин ҡыҙы (1 август 1938 йыл) — дерматовенеролог-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2004). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003).

Солтанбаева Хәҙисә Вәли ҡыҙы (27 ғинуар 1950 йыл) — тел белгесе, филолология фәндәре докторы (2008). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2008).

Хәҙисә Мостафа ҡыҙы Йәлилова (30 декабрь 1918 йыл — 3 ноябрь 2000 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы һәм хеҙмәт ветераны, Муса Йәлилдең кесе һеңлеһе.1942 йылда үҙе теләп армия хеҙмәтенә китә.Брянск фронт штабының айырым элемтә полкында хеҙмәт итә.1943 йылда 10 йылға хөкөм ителә, 1952 йылда аҡланып азат ителгәндән һуң, Ырымбурҙа мелиоратор булып эшләп лайыҡлы ялға сыға.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Хәҙисә бинт Хувәйлид(ғәр. خديجة بنت خويلد‎, 555—619) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең беренсе һәм вафатына тиклем берҙән-бер ҡатыны булған. Башҡа ҡатындарға Мөхәммәт пәйғәмбәр ул баҡыйлыҡҡа күскәс кенә өйләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында»  
* 

## Сығанаҡтар
Ғәҙелша (исем)

**Ғәҙелша** — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Ғәҙелша исеме башҡорт теленә ғәрәп, фарсы телендәренән килеп ингән, дөрөҫлөктө яратҡан, ғәҙел шаһ тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Ғәҙелша Юнысов (1783—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы. 

Ейәнсурин Ғәҙелша Дәүләт улы (1894—1937) — дәүләт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының Баш суды рәйесе (1929—1931).

## Фамилия
Ғәҙелшин Рөстәм Рәшит улы (14 апрель 1955 йыл — 10 май 2016 йыл) — математик. Физика-математика фәндәре докторы (1994), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2005).

Ғәҙелшин Хәмит Ғабдулла улы(10 июль 1923 йыл — 10 ғинуар 2000 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, элемтәсе. Полковник. Советтар Союзы Геройы (1944).

Ғәҙелшин Кәшфелғилем Фәйруша улы (3 август 1918 йыл — 7 ноябрь 2017 йыл) — режиссёр. 1951 йылдан СССР-ҙың Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1973).

## Ауылдар
Ғәҙелша () — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл.

Ғәҙелша () — бөткән ауыл.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ғәҙелша шарлауығы - Баймаҡ районында, Ирәндектең көнсығыш тармағы булған Яманташ тауында, Төйәләҫ йылғаһындағы шарлауыҡ. Диңгеҙ кимәленән 800 м бейеклектә. Өс киртләсле. Юғары киртләсенең бейеклеге 1,2 м, икенсе һәм өсөнсө киртләсе етешәр метр. Шарлауыҡ Башҡортостандағы иң бейеге һанала.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Флүрә

**Флүрә** — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

## Этимологияһы
Флүрә (неологизм) исеме башҡорт теленә латин теленән килеп ингән. Сәскә (флорист һүҙенән) һәм яҙ батшаһының исеме тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Килдейәрова Флүрә Әхмәтша ҡыҙы (15 ғинуар 1952 йыл) — башҡорт опера йырсыһы (сопрано), педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) халыҡ артисы, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1985).

Әминева Флүрә Мирғәли ҡыҙы (5 июль 1928 йыл — 2011 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, 1947—1968 йылдарҙа Яңауыл районы Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге колхоздың һарыҡ көтөүсеһе. Башҡорт АССР-ының 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1967—1971). III Бөтә союз колхозсылар съезы делегаты (1969). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

Ноғоманова Флүрә Ғәлимйән ҡыҙы (18 февраль 1936 йыл — 18 февраль 2021 йыл) — йырсы (меццо-сопрано), юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ (1991), БАССР-ҙың атҡаҙанған (1980) артисы. Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1976).

Мәғәфүрова Флүрә Фаат ҡыҙы (8 август 1952 йыл) — ғалим-селекционер, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (2006).

Мурзина Флүрә Ишбулат ҡыҙы (16 май 1960 йыл) — телетапшырыуҙар алып барыусы, 1993 йылдан «Башҡортостан» дәүләт телерадиотапшырыуҙар компанияһының телевидение студияһы дикторы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2017). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2002). Балаҡатай районының почётлы гражданы (2009).

Әхмәрова Флүрә Дәүләтхан ҡыҙы (14 ноябрь 1928 йыл — 20 март 2004 йыл) — педагог-методист, тыуған яҡты өйрәнеүсе, йәмәғәт эшмәкәре. Өфөнөң тыуған яҡты өйрәнеүселәр йәмғиәтен ойоштороусы һәм уның тәүге рәйесе. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1964).

Аҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы (29 март 1937 йыл) — башҡорт педагог-методисы, педагогия фәндәре кандидаты (1988).

Солтанова Флүрә Мәхмүтйән ҡыҙы (25 ғинуар 1966 йыл) — журналист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге Хөкүмәт премияһы лауреаты (2009). Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы (1999).

Борханова Флүрә Булат ҡыҙы (10 ғинуар 1956 йыл) — ғалим-социолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Социология фәндәре докторы (2006), профессор (2010). Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1986).

Ситдиҡова Флүрә Булат ҡыҙы (1 декабрь 1958 йыл) — музыкант-скрипкасы, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Сәнғәт фәндәре кандидаты (2012), профессор (2012). Рәсәй Федерацияһының мәғариф өлкәһенең почётлы хеҙмәткәре (2017), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2009).

Мостафина-Ниғмәтуллина Флүрә Миңлейәр ҡыҙы (1941 йыл) — артист, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1990).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Сара

**Сара** — ғәрәп, фарсы, йәһүд сығышлы башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ҡулланылған ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Сара — ғәрәпсә — «хәким», «бикә»; фарсыса — «иң шәп», «иң яҡшы», «аҫыл»; йәһүдсә — «ырыу башлығы», «ырыу инәһе» тигән мәғәнәләрҙе аңлатҡан күп халыҡтарҙа ҡыҙ балаға ҡушылған исем.

## Билдәле шәхестәр
Сара Садыҡова (Сара Гариф кызы Садыйкова; 1 ноябрь 1906 йыл — 7 июнь 1986 йыл) — совет татар композиторы, йырсы һәм актриса. Татар ҡатын-ҡыҙҙары араһында тәүге профессиональ композитор. Татар АССР-ының халыҡ (1977) һәм атҡаҙанған (1939) артисы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1984). Татар АССР-ының Ғ. Туҡай исемендәге Татар Дәүләт премияһы лауреаты (1990, үлгәндән һуң).

Сара Бернар (тыуғандағы исеме Генриетт Розин Бернар, 22 октябрь 1844 йыл — 26 март 1923 йыл) — йәһүд сығышлы француз актёры, XX быуатта уны «бөтә тарихтағы иң билдәле актёр» тип атап йөрөткәндәр. Уңышҡа 1870 йылдарҙа Европа сәхнәләрендә өлгәшә. Аҙаҡ триумф менән Америкаға гастролдәргә йөрөй. Күберәген етди драматик ролдәр башҡара, шуның өсөн дә уға «Илаһи Сара» тигән ҡушамат бирәләр.

Сара Леандер (*немец әйтелешендә* **Цара Леандер**; , тыумыштан **Сара Стина Һедберг** (Zarah Stina Hedberg), 15 март 1907 йыл — 23 июнь 1981 йыл) — Швеция киноактёры, йырсы, башлыса Германияла эшләй.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында»  
* 

## Сығанаҡтар
Илсеғол

** Илсеғол** — төп башҡорт ир-ат исеме.

## Этимологияһы
**Илсеғол** — *башҡ.* — илсе+ҡол мәғәнәһенә эйә. **Илсекәй** *башҡ.* — илсе+кәй (иркәләү формаһында) төп башҡортса ир-ат исеме. Ир баланың Тыуған иленә тоғро илһөйәр булыуын теләп ҡушылған . 

## Билдәле кешеләр
Илсеғол Этҡолов — Крәҫтиәндәр һуғышында (1773—75) ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёв полковнигы.

Илсекәй Биктуғанов — Илсеғол тип тә йөрөткәндәр. Себер даруғаһы Түбәләҫ улусы старшинаһы, Салауат Юлаев саҡырыуына ҡушылып, Юлай Аҙналиндың йыйылма отрядында Крәҫтиәндәр һуғышында (1773—75) ҡатнашҡан. Баш күтәреүселәр Йүрүҙән, Ҡытаутамаҡ һәм Ҡытау-Ивановск заводтары районында хәрәкәт иткән.

## Фамилиялар
Илсеғолов Евгений Илекбай улы () (10 май 1949 йыл) — совет һәм партия эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.

Байөмбәт Илсеғолов — Кесе Табын улусы старшинаһы хәҙерге Ғафури районында урынлашҡан Байымбәт (икенсе исеме — Ҡунаҡбай) ауылын нигеҙләүсе тарихи шәхес.

Ғөбәйҙулла Илсеғолов бөткән Ғөбәйҙулла ауылына (1836-1969 йылдарҙа йәшәгән, 1931 йылдан Баймаҡ районы Темәс ауыл биләмәһенә ҡараған) нигеҙ һалған. 1916—1930 йылдарҙа Ғөбәйҙулла ауылы сиктәрендә сәсмә алтын йыуыу буйынса старателдәр артеле ойошторолған.

## Ауыл
* Илсеғол (Миәкә районы)
* Илсеғол (Учалы районы)
* Башҡорт Илсекәйе

## Сығанаҡтар

## Әҙәбиәт
* Сулейманова Р. А. Башкирско-русский словарь-справочник личных имен и фамилий. — Уфа, 2013. — 364 с. ISBN 978-5-91608-111-4

## Һылтанмалар
* Т. Кусимова. В мире имён 
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 

## Иҫкәрмәләр