Ағалы-энеле Газдановтар

**Ағалы-энеле Газдановтар** () Бөйөк Ватан һуғышында төрлө ваҡытта һәләк булған ете ағалы-ҡустылы Газдановтар. Бөтә ағалы-ҡустылылар Дзуарикау (Төньяҡ Осетия АССР-ы, РСФСР, СССР) ауылында тыуған һәм тыуған ауылынан фронтҡа саҡырылған. Уларҙың әсәһе Тассо Газданова (Ваниева) өсөнсө похоронканы алғандан һуң вафат була. Асахматтың атаһы һуғыш аҙағына тиклем йәшәй, әммә һуңғы похоронканы алғандан һуң, үлә.

## Исемлек

# **Мәғәмәд (Мәхәмәт) Әсәхмәт улы Газданов** (1909—1943), рядовой. Тракторсы булып эшләгән. 1942 йылда Орджоникидзе РВК-һы тарафынан саҡырыла. 1943 йылдың авгусында хәбәрһеҙ юғала. Севастополь оборонаһында һәләк була.
# **Мәхәрбәк (Мәхорбәк) Әсәхмәт улы Газданов** (19111941), рядовой. Уҡытыусы булып эшләгән. Мәскәү янында һәләк була.
# **Газданов Хаджисмел Әсәхмәт улы** (1913—1942), рядовой. Колхозда эшләгән. Севастополь оборонаһында һәләк була.
# **Газданов Дзарахмет (Дзарахмат) Әсәхмәт улы** (1916—1942), рядовой. 1941 йылдың октябрь-ноябрендә хәбәрһеҙ юғала. Новороссийск ҡалаһы өсөн һуғышта һәләк була. Г. ерләнгән. Новороссийск ҡалаһының үҙәк округы, көньяҡ-көнбайыш районындағы зыяратында ерләнгән. Фронтҡа китеү алдынан өйләнергә өлгөргән берҙән-бер ул (ҡыҙы Мила атайһыҙ тыуа).
# **Созырко (Созрико) Әсәхмәт улы Газданов** (1918—1943), рядовой. Технолог булып эшләй. Киев өсөн барған һуғышта һәләк була.
# **Газданов Шамил Әсәхмәт улы** (1916—1944). 1937 йылдан Ҡыҙыл армияла. ВКП(б) ағзалығына кандидат. Ҡыҙыл йондоҙ ордены менән бүләкләнгән (№:: 85/н: 31.08.1944 йыл, 2-се уҡсылар дивизияһынан: дошмандың 4 ут нөктәһен һәм 45 һалдатын юҡ иткән өсөн), 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (приказ №: 380, 01.11.1943: дошмандың 5 станок пулемётын, 2 гранатомётын, 20 һалдатын һәм 3 күҙәтеүсеһен юҡ иткән өсөн) һәм 2 дәрәжә Ватан һуғышы ордены (11-се корпустың 1944 йылдың 22 июлендәге 90/н һанлы бойороғо буйынса: дошмандың 20 һалдатын, 3 станок пулемётын һәм 1 танкка ҡаршы пушкаһын юҡ иткән өсөн), Ҡыҙыл йондоҙ ордены менән (№: 38/н приказ, 11.06.1943: дошман взводын, 4 дзотын һәм 1 күҙәтеү пунктын юҡ иткән өсөн). Гвардия лейтенанты Газданов, 2-се гвардия уҡсылар дивизияһының 6-сы гвардия уҡсылар полкының пушкалар взводы батарея командиры, 1944 йылдың 23 ноябрендә Латвия ССР-ы территорияһында һуғышта һәләк була. Латвия ССР-ы Никрац ауылынан көньяҡ-көнсығыштараҡ ерләнгән.
# **Газданов Хәсәнбәк Әсәхмәт улы** (1921—?), 14-се гвардия армияһы рядовойы. 24.09.1941 йылда Украина ССР-ы Запорожье өлкәһе Тимошевка ауылын обороналағанда хәбәрһеҙ юғала..

## Хәтер

* Дзуарикауҙа ағалы-ҡустылы Газдановтар һәйкәле (1963), скульпторы Сергей Санакоев, ҡайғылы әсә Тассо Газданованы һәм ете аҡҡош (йәки ҡаҙ) һүрәтләгән. Рәсәйҙең төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫы объекты. Торналар кәүҙәләндерелгән һәйкәл 1975 йылда ҡуйылған.
* Дзуарикауҙа урындағы халыҡ көсө менән 1970 йылдарҙа ауыл мәктәбендә ҙур булмаған музейға нигеҙ һалына, унда ағалы-ҡустылы Газдановт арҙың ете ҡара черкескалары (милли баш кейеме) һәм уларҙың фотоһүрәттәре һаҡлана.
* Дзуарикау ауылындағы һәм Владикавказдағы урамдар ағалы-энеле Газдановтар исеме менән йөрөтә
* Ете ағалы-ҡустылы Газдановтарҙы символлаштырыусы «Ете салғысы» осетин сәхнә бейеүе бар
* 2018 йылда Заур Кундухов «Павшие герои» шиғырын яҙа, ә Казбек Рубаев 2019 йылда гитарала «Братья Газдановы» исемле йыр башҡара.

## Әҙәбиәттә кәүҙәләнеше
Дағстан шағиры Рәсүл Ғамзатов үҙенең авар телендә яҙылған «Торналар» шиғырын ҡанлы һуғыш һәм афәттәр ҡыйған гонаһһыҙ шәһиттәрҙең барыһына ла арнай. Төньяҡ Осетиялағы Дзуарикау ауылында ағалы-ҡустылы Газдановтар һәйкәлен дә барып күргән шағир.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Памятник семье Володичкиных
* Степанова, Епистиния Фёдоровна
* Братья Салливан
* Куприянова, Анастасия Фоминична

## Әҙәбиәт
* Книга Памяти, изд. Ир, Владикавказ, 1994, т. 1, стр. 53.
* 
* 

## Һылтанмалар
* Семь братьев Газдановых
* «Ведь Это — НАШИ Горы…» Часть 2: Республика Северная Осетия — Алания Архивная копия от 3 февраля 2014 на Wayback Machine
* Журавли над родиной Архивная копия от 3 февраля 2014 на Wayback Machine
* Памяти семерых братьев Газдановых

## Иҫкәрмәләр