Хмелёв Николай Павлович

**Николай Павлович Хмелев** ( , Сормово - 1 ноябрь 1945 йыл, Мәскәү ) - рус совет актёры, театр директоры, уҡытыусы. СССР-ҙың халыҡ артисы (1937). Беренсе  дәрәжәләге өс Сталин премияһы лауреаты (1941, 1942, 1946 - *үлгәндән һуң* ).

## Биография
Николай Павлович Хмелев Сормово ауылында тыуған (хәҙерге Түбәнге Новгород)  .

Ул Сормоволағы  Н.Н.Субботиндың шәхси реаль мәктәбендә, ул ябылғандан һуң - Канавинолағы  Түбәнге Новгородтың  2-се гимназияһында уҡыған.

Ғаилә Мәскәүгә күсенгәс, 1916 йылдан ул 6-сы Мәскәү гимназияһында, 1919 йылда - бер үк ваҡытта Мәскәү дәүләт университетының тарих һәм филология факультетында һәм Мәскәү сәнғәт театрының 2-се студияһында уҡый. 1924-сө йылда студия тулы көсөндә Мәскәү театры сәнғәт труппаһына ҡушыла (МХАТ).

Николай Хмелев "икенсе быуын" тип аталған Мәскәү театры сәнғәт артистарының  иң сағыу вәкилдәренең береһе була; уның иң яҡшы ролдәре араһында А.Т.Толстойҙың «Царь Федор Иоаннович» әҫәренән *батша Федор*, Л.Н.Толстойҙың «Анна Каренина» әҫәренән Каренин, Антон Чеховтың «Три сестры» әҫәренән Тузенбах роле була.

Режиссёрлыҡ һәм педагогик хеҙмәт алып бара. 1932 йылда ул театр-студия булдыра, ул 1937 йылда М. Н. Ермолова исемендәге Мәскәү драма театры менән ҡушыла, 1937-1945 йылдарҙа уның сәнғәт етәксеһе  була. 

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, ул халыҡ ополчениеһына ҡушыла (Сталин өлкәһе халыҡ ополчениеһының  2-се дивизияһы) . Төркөм менән Һарытауға эвакуациялана.

1943-1945 йылдарҙа - Мәскәү сәнғәт театрының сәнғәт етәксеһе.

1941 йылдан ВКП (б) ағзаһы.

1945 йылдың 1 ноябрендә А. Н.Толстойҙың «Трудные годы» спектакленең генераль репетицияһы ваҡытында үлә, унда Иван Грозныйҙың батша ролен башҡара. Новодевичье зыяратында (2-се участок) ерләнгән  .

### Ғаиләһе

* Беренсе ҡатыны - Надежда (Дина) Тополева (1901—? ), М. Ермолова исемендәге театр актрисаһы. Георгий Вицинға  граждан ҡатыны булып китә
* Икенсе ҡатыны - Ляля Черная (ысын исеме - Надежда Сергеевна Хмелева, тыумышта - Киселева, 1909-1982), Ромен театры актрисаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған  артисы (1960)  . Ул актёр, СССР-ҙың халыҡ артисы М. М. Яншиндан уға китә.
** Улы - Алексей Николаевич Хмелев (1943-2002). РФ атҡаҙанған сәнғәт хеҙмәткәре.

## Бүләктәре һәм исемдәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (булыуы 1933) 
* СССР-ҙың Халыҡ артисы (1937)
* Беренсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты  (1941) - театр һәм драматургия өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн
* Беренсе дәрәжә Сталин премияһы (1942) - Н.Ф.Погодиндың "Кремлевские куранты" пьесаһында *инженер Забелин* ролен уйнағаны өсөн.
* Беренсе дәрәжәлә Сталин премияһы (1946) - А.Н.Островскийҙың "Последняя жертва" спектаклен ҡуйған өсөн.*(үлгәндән һуң)*
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1937)
* Миҙалдар.

## Ижады

### Театр әҫәрҙәре

#### Актёрлыҡ

* 1919 - Ф.Шиллерҙың " Разбойники " - *Спигельберг*
* 1924 - М. Метерлинктың " Синяя птица " (Мәскәү сәнғәт  театрында дебюты) - *Ут*
* 1924 - "Елизавета Петровна" Д. П. Смолин - *Ушаков*, *Бирон*
* 1924 - " На дне" М. Горький - *Костылев*
* 1925 - К. А. Треневтың "Пугачещина" - *Марей*
* 1926 - " Дни Турбиных" М. А. Булгаков - *Алексей Турбин*
* 1926 - А. Н. Островскийҙың "Горячее сердце " - *Силан*
* 1927 - " Бронепоезд 14-69 " Вс.В. Иванов - *Пеклеванов*
* 1927 - В.П.Катаевтың " Растратчики" - *Шольте*
* 1929 - Ф. М. Достоевскийҙың " Дядюшкин сон " - кенәз
* 1930 - "Реклама" М.Уоткинс - *Мердок*
* 1932 - А.П.Чеховтың " Вишневый сад " - *Фирс*
* 1935 - А. К. Толстойҙың " Царь Федор Иоаннович ". Режиссеры К.С. Станиславский һәм В. И. Немирович-Данченко - б*атша Федор, Михайло Головин, Василий Шуйский*
* 1935 - *М.Горкийҙың* " Враги " - *Николай Скроботов*
* 1937 - Н. Е. Вирта - "Земля" - *Сторожев*
* 1937 - Анна Каренина Л. Толстой романы нигеҙендә. Vl. И. Немирович-Данченко - *Каренин*
* 1940 - А.П.Чеховның " Три сестры ". Vl. И. Немирович-Данченко - *Тузенбах*
* 1941 - "Кремлевские куранты" Н. Ф. Погодин - *Забелин*
* 1943 - М. А. Булгаковтың " Последние дни " - *Дубельт*
* 1945 - А. Н. Толстойҙың "Трудные годы" - *Иван Грозный*
* "Хлеб" V. М. Киршон - *Раевский*
* "Узор из роз" Ф. К. Сологуб - *ашнаҡсы Елевферий*
* " Горе от ума " А. С. Грибоедов - *Петрушка*
* " Ревизор " Н. В. Гоголь - *трактир хеҙмәтсеһе*
* «На всякого мудреца довольно простоты» А. Н. Островский - *Мамаевтың хеҙмәтсеһе*
* "У жизни в лапах" К. Хамсун - *Гислесен*
* "Утро памяти декабристов" А. Р. Кугель - *Чернышев*
* «Безумный день, или женитьба Фигаро» П. Бомарше — *Базиль*
* «Сказка об Иванушке» —  *Тму-Тараканск батшаһы*

#### Режиссёр

* 1934 — «Не было ни гроша, да вдруг алтын» А.&amp;nbsp;Н.&amp;nbsp;Островский
* 1940 — «Как вам это понравится» У. Шекспира (М.&amp;nbsp;О.&amp;nbsp;Кнебель менән)
* 1942 — «Фронт», А.nbsp;Е.nbsp;Корнейчук 
* 1943 — «Русские люди» К.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Симонов(башҡалар менән берлектә)
* 1944 — «Последняя жертва» А. Н. Островский (башҡалар менән берлектә)
* 1944 — «Дети солнца» М. Горького (М. О. Кнебель менән)
* «Дон Хиль — Зелёные штаны» Т. де Молина
* «Дальняя дорога» А.Н.Арбузов
* «Шторм» В.Н.Билль-Белоцерковский
* «Кубанцы» В. М. Ротко

### Фильмография

* 1920 — Домовой-агитатор (ҡыҫҡа метражлы) — *кейәү*
* 1927 — Конец Санкт-Петербурга — *биржаһы*
* 1928 — Саламандра — *принц Карлен*
* 1932 — Мертвый дом — *Достоевский*
* 1936 — Поколение победителей — *Евгений Светлов*
* 1936 — Бежин луг — *Степаның атаһы*
* 1939 — Человек в футлярые — *Беликов*

## Адрестар
1920-се йылдар башында ул Замоскворечьела йәшәй: Голенковский., 8. ; унан һуң - Камергерский полосаһында, 5/7 йорт һәм Тверская урамында, 8.

## Хәтер

* 1945-1993 йылдарҙа Н. Хмелев исеме менән Мәскәүҙә (хәҙерге Пушкарев тыҡрығы) урам аталған.
* Түбәнге Новгородтың Сомов районында Н. Хмелев исеме менән тыҡрыҡ аталған.
* Н.Хмелевтың шәхси архивы Мәскәү театры сәнғәт музейында, 308 әйбер.
* Н. Хмелев исемен Түбән Новгородтың Сомов районының 77-се урта белем биреү мәктәбе йөрөтә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

*