open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Юзиев Илдар Ғәфүр улы

**Юзиев Илдар Ғәфүр улы** (3 ғинуар 1933 йыл — 21 декабрь 2004 йыл) — шағир һәм драматург. Татарстандың халыҡ шағиры. Популяр йырҙар авторы.

## Биографияһы
Илдар Ғәфүр улы Юзиев Башҡорт АССР-ының Яңауыл районы Ямаҙы ауылында 1933 йылдың 3 ғинуарында тыуа. Ата-әсәһе ауыл уҡытыусылары була.

Ямаҙы урта мәктәбен тамамлағандан һуң Ҡазан педагогия институтының татар теле һәм әҙәбиәте бүлегенә уҡырға инә. Артабанғы тормошон, ижади һәм йәмәғәт эшмәкәрлеген Ҡазан ҡалаһы менән бәйләй.

Ижад юлын журналистика һөнәренән башлай. 1954—1966 йылдарҙа «Ялкын» балалар журналында яуаплы сәркәтип булып эшләй; 1966—1967 йылдарҙа — «Чаян» журналы әҙәби хеҙмәткәре, 1967—1971 йылдарҙа — Татарстан Яҙыусылар берлегенең әҙәби консультанты.

1973 йылда Мәскәүҙә М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында Юғары әҙәби курстарҙы тамамлай, шунан һуң өс йыл «Казан утлары» журналының шиғриәт бүлегенә етәкселек итә. Артабан ул Татарстан Яҙыусылар берлеге идараһы рәйесе урынбаҫары була һәм йәш яҙыусылар менән эшләй.

## Ижады
Илдар Юзиев мәктәптә 10-сы класта уҡыған сағында уҡ шиғырҙар яҙыу менән мауыға, уның шиғырҙары Өфөлә республика матбуғатында баҫыла башлай.

Илдар Юзиевтың ижады:

* 30 поэма, шул иҫәптән «Тормош еңә» (1953 й.), «Таныш моңдар» (1955 й.), «Миләүшә» (1968 г.), «Һуңғы һынау» (1969 й.), «Ҡылдар» (1978 й.), «Әсәй», «Ҡарурман», «Миләүшә», «Иҙел-Даугава»
* 40-тан ашыу шиғри йыйынтыҡ, шул иҫәптән «Мәңгелек менән осрашыу», «Йәш ҡарағайҙар», «Таныш моңдар», «Шиғырҙарым, йырҙарым», «Мөхәббәт китабы»
* «Умырзая» (1959 й.), «Асыу һаҡламайынса» (1974 й.), «Ҡыр ҡаҙҙары артынан» (1976 й.), «Командировка» (1977 й.) пьесалары.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* «Почёт Билдәһе» ордены (22.08.1986)
* «Миләүшә» (1968 йыл) поэмалар һәм балладалар китабы өсөн Муса Йәлил исемендәге республика премияһы.
* «Таш диуарҙар ауазы» һәм "Ҡылдар" (1980 йыл) поэмалары өсөн Татарстандың Ғабдулла Туҡай исемендәге Дәүләт премияһы.

## Хәтер
* Шағирҙың тыуған ауылы Яңауыл районының Ямаҙы ауылында Татарстан Республикаһының халыҡ шағиры Илдар Юзиевтың музейы эшләй.
* 2008 йылдың 24 сентябрендә Ғәлиәскәр Камал исемендәге театрҙа Илдар Юзиевтың тыуыуына 75 йыл тулыу айҡанлы тантаналы кисә үткәрелә.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* «Татарский энциклопедический словарь» Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998
* «Татарская энциклопедия» Казань, Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 2002-14
* 
http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%AE%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%93%D0%B0%D1%84%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 «Милләттәшләр. Юзиев Ильдар Гафурович»]

## Һылтанмалар
* 
* Личности. ЮЗЕЕВ Ильдар Гафурович
Рәмиев Сәғит Лотфулла улы

**Рәмиев Сәғит Лотфулла улы** (12 февраль 1880 йыл — 16 март 1926 йыл) — уҡытыусы, журналист, партия һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре, шағир, тәржемәсе. 1922—1926 йылдарҙа Башҡорт АССР‑ының Игенселек Халыҡ комиссариатында нәшриәт бүлеге мөдире. 

## Биографияһы
Сәғит Лотфулла улы Рәмиев 1880 йылдың 12 февралендә Аҡман ауылында тыуған. Белемде Ырымбур ҡалаһындағы Хөсәйениә мәҙрәсәһендә ала. 1902 йылдан 1906 йылға тиклем уҡытыусы булып эшләй, шунан һуң Ҡазан ҡалаһына күсә һәм «Таң йолдызы» гәзитендә эшләй башлай. 1912-13 йылдарҙа Әстерханда эшләй. 1922 йылдан Өфөлә йәшәй.

«Таң ваҡыты» тип аталған прозалағы шиғырында, «Һин», «Ул», «Бер кеше» лирик шиғырҙарында, «Низамлы мәҙрәсә» (Өлгөлө мәҙрәсә), «Йәшә, Зөбәйҙә, йәшәйем мин» кеүек әҫәрҙәрендә Рәмиевтың халыҡ яҙмышы өсөн борсолоуы һүрәтләнә. Рәмиев шулай уҡ тәржемәләр менән дә шөғөлләнгән: ул Лев Толстой, Николай Некрасов, Демьян Бедный, Р. Джованьоли әҫәрҙәрен, шулай уҡ "Марсельеза"ны татар теленә тәржемә итә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*   
* Краткая литературная энциклопедия
Микулин Иван Иванович

**Микулин Иван Иванович** (16 февраль 1942 йыл — 2 март 2016 йыл) — СССР һәм Рәсәй хәрби эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының тәрбиә эштәре идаралығы начальнигы (1994—1995), отставкалағы генерал-лейтенант. III дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» ордены һәм  Халыҡтар Дуҫлығы ордендары каваалеры.

## Биографияһы
Иван Иванович Микулин 1942 йылдың 16 февралендә Башҡорт АССР-ының Иглин районында Новый ауылында тыуған.

1963 йылда Рязань хәрби автомобиль училищеһын тамамлай һәм Карпат буйы хәрби округында транспорт взводы командиры булып хеҙмәт итә.

1964 йылдан ғәскәрҙәрҙә сәйәси эштә.

1975 йылда В. И. Ленин исемендәге Хәрби-сәйәси академияны тамамлай һәм Германияла совет ғәскәрҙәре төркөмөнөң 6-сы айырым мотоуҡсылар бригадаһының сәйәси бүлеге начальнигы итеп тәғәйенләнә.

1976—1981 йылдарҙа — 21-се мотоуҡсылар дивизияһы, ә һуңынан 4-се гвардия Кантемир танк дивизияһы сәйәси бүлеге начальнигы.

1983 йылда СССР Ҡораллы Көстәре Генераль штабының Хәрби академияһын тамамлай һәм ғәскәрҙәрҙә хеҙмәтен дауам итә.

1991 йылда — СССР Ҡораллы Көстәренең Баш хәрби-сәйәси идаралығы начальнигы урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.

1991—1993 йылдарҙа — Көнбайыш ғәскәрҙәре төркөмөнөң шәхси состав менән эшләү буйынса ғәскәр баш командующийы ярҙамсыһы, Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең шәхси состав менән эшләү буйынса Тыл начальнигы ярҙамсыһы, Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының шәхси состав менән эшләү буйынса Баш идаралығы начальнигы урынбаҫары.

1994—1995 йылдарҙа — Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының тәрбиә эштәре Идаралығы начальнигы.

1994 йылдан 2000 йылға тиклем — Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы йәштәр эштәре буйынса Совет ағзаһы.

2016 йылдың 2 мартында вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* III дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» ордены,
* Халыҡтар Дуҫлығы ордены
* миҙалдар

## Һылтанмалар

* И. И. МИКУЛИН, некролог .  redstar.ru. Проверено 25 января 2017.
Силантьев Иван Матвеевич

**Силантьев Иван Матвеевич** (28 ғинуар 1918 йыл — 7 июль 1958 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, танкист, механик-водитель, гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1943).

## Биографияһы
Иван Матвеевич Силантьев 1918 йылдың 28 ғинуарында Өфө губернаһының Өфө өйәҙе Ҡалтыман ауылында тыуған

Иглин районының Свердлов исемендәге колхозында трактор бригадаһы бригадиры булып эшләй.

1938 йылдың октябрендә Иглин районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 1942 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында.

Гвардия өлкән сержанты И. М. Силантьев 1943 йылдың 18 июлендә, Төньяҡ Донец йылғаһының уң яҡ ярында дошман оборонаһын өҙгәндә, 150 немец автоматсыһын юҡ итеп, батырлыҡ күрһәтә.

Һуғыштан һуң тыуған Ҡалтыман ауылында йәшәй, Свердлов исемендәге колхозда механизатор булып эшләй.

1958 йылдың 7 июлендә вафат була.

## Батырлығы
«Көньяҡ-Көнбайыш фронттың 1-се гвардия механизацияланған корпусы 9-сы гвардия танк бригадаһының танк механик-водителе гвардия өлкән сержанты И. М. Силантьев 1943 йылдың 18 июлендә Төньяҡ Донец йылғаһының уң яҡ ярында дошман оборонаһын өҙөүҙә ҙур батырлыҡ күрһәтә. Йылғаның уң яҡ ярында, тар тәрән йырындар йырғылаған, мина яландары һәм танкка ҡаршы соҡорҙар менән уратып алынған, күп һанлы дзоттар, танкка ҡаршы орудиелар һәм ергә күмеп ҡуйылған танктар менән тултырылған ҙур яланғас бейеклектәрҙә, немецтар яҡын бара алмаҫлыҡ оборона ҡора. Унан ҡаршы ярҙағы йылғаның уйһыу һыубаҫар яры һәм уның эргәһендәге бөтә урын утҡа тотола.

И. М. Силантьев, һуғыш яланында маневр яһап, алға шыуыша. Немец снаряды башняға эләгә, икенсе снаряд моторҙы емерә, һәм танк туҡтап ҡала. Дауыллы ут булыуға ҡарамаҫтан, танкты төҙәтә һәм һуғыш яланынан алып сыға. Хәрби алышта 150 немец автоматсыһын юҡ итә».

Иван Силантьевҡа 1943 йылдың 26 октябрендә «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Советтар Союзы Геройы (1943)
* Ленин ордены (1943) 
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (1943)

## Хәтер
* Иглин һәм Ҡалтыман ауылдарында Геройға бюст ҡуйылған.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Несокрушимые. — Уфа, 1985.
* Славные сыны Башкирии. — Уфа, кн. 4. 1979.

## Һылтанмалар
*  
*
Фәйрүзов Рауил Закирйән улы

**Фәйрүзов Рауил Закирйән улы** (2 апрель 1949 йыл — 10 февраль 1996 йыл) — эске эштәр органдары һәм дәүләт эшмәкәре.  Милиция генерал-майоры. 1995—1996 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының эске эштәр министры һәм 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы.

## Биографияһы
Рауил Закирйән улы Фәйрүзов 1949 йылдың 2 апрелендә Башҡорт АССР-ы Ҡыйғы районы Үрге Ҡыйғы ауылында тыуа. Башҡорт дәүләт университетын һәм СССР-ҙың Эске эштәр министрлығы академияһын тамамлай.

Хеҙмәт юлын Өфө приборҙар эшләү заводында слесарь булып башлай, артабан Ҡыйғы районының «Сельхозтехника» берекмәһендә эшләй. 1968 йылдан 1970 йылға тиклем армия сафында хеҙмәт итә, запасҡа ҡайтарылғандан һуң Өфө моторҙар эшләү заводында, «Союз» Өфө машиналар эшләү конструкторлыҡ бюроһында, Өфө нефть эшкәртеү заводында эшләй.

1973 йылдан 1985 йылға тиклем — уголовный розыск бүлексәһе инспекторы, начальник урынбаҫары һәм начальнигы, Калинин район Советы башҡарма комитетының эске эштәр бүлеге начальнигы урынбаҫары. 1985 йылдан — Өфө ҡалаһы Эске эштәр идаралығының уголовный розыск бүлеге начальнигы урынбаҫары, Өфө ҡалаһы Октябрьский районының эске эштәр бүлеге начальнигы.

1989 йылда Башҡорт АССР-ы Эске эштәр министрлығының 6-сы бүлеге начальнигы, артабан Башҡортостан Республикаһының эске эштәр министрының беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.

1995 йылдан 1996 йылға тиклем Башҡортостан Республикаһының эске эштәр министры вазифаһында эшләй. Башҡортостан Республикаһының Именлек Советы ағзаһы була.

1996 йылдың 10 февралендә вафат була. Өфөнөң Көньяҡ зыяратында ерләнгән.

## Әҙәбиәт
* М. А. Кутлугаллямов, Р. А. Киреев, А. Г. Нуртдинов, Н. А. Супряга — Кто есть кто в Республике Башкортостан — «Известия Башкортостана», 1995 г.- 43 с. — ISBN 5-8258-0073-5

## Һылтанмалар
* Радик ЗАКИРОВ. От рядового милиционера до министра. Рауль Файрузов был образцом самоотверженного служения долгу. Газета «Республика Башкортостан», 2 апреля 2019 года
* Радик ХАКИМЬЯНОВ. От слесаря до министра. 1 июля 2014
* Село Верхние Киги на северо-востоке Башкирии
* Жизнь прекрасна! Изучаем уфимские кладбища
Хлопин Иван Никитич

**Хлопин Иван Никитич** (1929—2013) — совет металлургия производствоһы новаторы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

## Биографияһы
Хлопин Иван Никитич 1929 йылдың 3 декабрендә Башҡорт АССР-ы Мәсәғүт кантонының Түбәнге Ләмәҙ ауылында (хәҙерге Башҡортостандың Иглин районы) тыуған. Таутөмән тулы булмаған урта мәктәбенең 7 класын тамамлаған. Совет Армияһында хеҙмәт иткәндән һуң, Силәбе өлкәһенең Үрге Өфәләй ҡалаһында нефть разведкаһында эшләй.

1954 йылда Н. И. Хлопин Өфәләй никель заводына эшкә килә, унда тәүҙә шахта мейестәрен тултырыусы булып эшләй, ә 1961 йылда өлкән тултырыусы — иретеү цехының шахта мейестәрендә бригадир булып китә. Алдынғы металлург булып киткәс, ул артта ҡалған бригадаға күсә һәм ҡыҫҡа ваҡыт эсендә уны предприятиеның иң яҡшыларының береһенә әйләндерә. И. Н. Хлопин шахта мейестәрендә тышҡы ултырма горнды үҙләштерә, уның ярҙамында конвертер бүлеге өсөн, кәрәкле күләмде арттырмайса металл бирергә мөмкин була. Шул сәбәпле әйләнештәге материалдар тотоноуҙы ҡыҫҡартырға, алынған металл күләмен арттырырға һәм коксты экономиялауҙы арттырырға мөмкинлек тыуа.

VIII биш йыллыҡ (1966—1970) барышында Н. И. Хлопин бригадаһы 14 тапҡыр социалистик ярыш еңеүсе була һәм пландан тыш 150 тонна никель етештерә. Н. И. Хлопин үҙе йылына шартлы рәүештә 8 мең һумлыҡ иҡтисади файҙа килтергән өс рационализаторлыҡ тәҡдиме авторы.

СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 30 мартындағы указы менән, төҫлө металлургия үҫешендә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, Иван Никитич Хлопинға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырыла һәм Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.

1980 йылдан хаҡлы ялда, Үрге Өфәләй ҡалаһында йәшәй. Хлопин Иван Никитич 2013 йылдың 28 февралендә 84-се йәшендә вафат була.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Герои труда: Справочник о Героях Социалистического Труда и кавалерах ордена Трудовой Славы трёх степеней из Башкортостана / сост. Р. А. Валишин и соавт. — Уфа: Китап, 2011. — С. 367.
Үрге Маншыр ауыл Советы (Илеш районы)

**Үрге Маншыр ауыл Советы** — Илеш районында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452282. ОКАТО коды — 80230820000. Иғмәт ауыл Советы менән берләштерелә.

## Ауыл Советы составы
Үрге Маншыр ауылы — административ үҙәге,  Буләк ауылы

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:Илеш районы буйынса:
 Иғмәт ауылында административ үҙәге менән, «Иғмәт» атамаһын һаҡлап, Иғмәт һәм Үрге Маншыр ауыл Советтарын берләштерергә.
Үрге Маншыр ауыл Советының Үрге Маншыр, Бүләк ауылдарын Иғмәт ауыл Советы составына индерергә.
Иғмәт ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Үрге Маншыр ауыл Советын алып ташларға

## Географик урыны
2008 йылға Саҡмағош һәм Дүртөйлө райондары, Иғмәт ауыл Советы,  Рсай ауыл Советы, Сүлте  ауыл Советы, Бишҡурай ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).

## Иҫкәрмәләр
Шишков Михаил Фёдорович

**Шишков Михаил Фёдорович** (17 октябрь 1921 йыл — 5 сентябрь 2015 йыл) — генерал-майор, диңгеҙ летчигы, Советтар Союзы Геройы. СССР-ҙың атҡаҙанған хәрби осоусыһы.

## Биографияһы
Михаил Фёдорович Шишков 1921 йылдың 17 октябрендә Кәлтә ауылында (хәҙерге Башҡортостандың Иглин районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

Мәктәптең 7 класын тамамлай. 1940 йылда Хәрби-Диңгеҙ Флотына хеҙмәткә алына. 1941 йылда Энгельс ҡалаһында хәрби авиация училищеһын тамамлай.

1943 йылдың сентябренән Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында һуғыша. Балтик флоты Хәрби һауа көстәре 8-се мина-торпеда авиация дивизияһы 1-се гвардия мина-торпеда авиация полкының звено командиры. 1944 йылдан алып ВКП(б) ағзаһы.

Гвардия лейтенанты М. Ф. Шишков 1944 йылдың сентябренә 75 хәрби осош яһай. Дошмандың дөйөм ауырлығы 35 мең тонна тәшкил иткән 6 транспортын һәм танкерҙарын торпедалай һәм батыра. 1944 йылдың 5 ноябрендә Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

Һуғыштан һуң авиация флотында хеҙмәтен дауам итә.

1957 йылда К. Е. Ворошилов исемендәге Хәрби-Диңгеҙ академияһының авиация факультетын тамамлай. 1975 йылға тиклем Хәрби-Диңгеҙ Флоты авиацияһында хеҙмәт итә. «СССР-ҙың атҡаҙанған хәрби летчигы» маҡтаулы исеменә лайыҡ була.

Шишков Михаил Фёдорович 1975 йылдан — запастағы генерал-майор.

1968 йылдан алып Украинаның Николаев ҡалаһында йәшәй.

## Батырлығы
Гвардия лейтенанты М. Ф. Шишков 75 хәрби осош яһай. Дошмандың дөйөм ауырлығы 35 мең тонна тәшкил иткән 6 транспортын һәм танкерҙарын торпедалай һәм батыра.

## Наградалары
* Ленин ордены,
* дүрт Ҡыҙыл Байраҡ ордены,
* 2-се дәрәжә Ушаков ордены,
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены,
* 3-сө дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» ордены,
* «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалы,
* Украинаның II дәрәжә Богдан Хмельницкий ордены,
* башҡа миҙалдар.

Николаев ҡалаһының почетлы гражданы.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Буров А. В. Твои герои, Ленинград. 2-е изд., доп. — Л., 1970. — с. 609.
* Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 7. Ф-Я. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2011. — 624 с.
* *Бакке И.* Путевку в небо дал аэроклуб: именно в Уфе сформировался характер Героя Совет. Союза Михаила Шишкова  / Ирина Бакке // Республика Башкортостан. — 2009. — № 224.

## Һылтанмалар
* 
* Шишков Михаил Фёдорович на сайте flot.com.
* Шишков Михаил Фёдорович на сайте az-libr.ru.
* История МБОУ СОШ № 19 им. Б. И. Северинова Кировского района городского округа город Уфа Республики Башкортостан.
Ганцева Лидия Ивановна

**Ганцева Лидия Ивановна**  (6 ғинуар 1938 йыл,  Красивая Поляна ауылы, Нуриман районы (БАССР‑ҙың Өфө районы Чесноковка ауылында тыуған тигән мәғлүмәт тә осрай) —  йыл) — Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). 1955  йылдан алып Башҡорт АССР-ы Өфө районы хужалыҡтарында эшләй, 1960 йылдан райондың «Дмитриевка» совхозында, шунан «Өфө» совхозы бүлексәләренең береһендә һауынсы була. Һауынсы булып эш башлағанының икенсе йылында уҡ һәр һыйырҙан 3944 килограмм һөт һауып ала.  1957 йылда Ганцева Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһенә ебәрелә.  1960 йылда уға  коммунистик хеҙмәт ударнигы тигән исем бирелә һәм  Совет Хөкүмәте уны «Намыҫлы хеҙмәт өсөн» миҙалы менән бүләкләй. 1959—65 йылдарҙа иң юғары һауымға өлгәшә — һәр һыйырҙан йылына 5000 килограмға тиклем һөт ала.  1966 йылда уға  Социалистик Хеҙмәт Геройы  исеме бирелә. Ленин ордены менән бүләкләнә.

## Әҙәбиәт

* Герои труда. / Справочник о Героях Социалистического Труда и кавалерах ордена Трудовой Славы трех степеней из Башкортостана. / Сост. *Р. А. Валишин* [и др.]. — Уфа, Китап, 2011. — ISBN 978-5-295-05228-6. — Стр. 100.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Иҫке Татыш ауыл Советы (Илеш районы)

**Иҫке Татыш ауыл Советы** —Илеш районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452275. ОКАТО коды — 80230866000. Ябалаҡ ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. 1991 йылда барлыҡҡа килә.

## Ауыл Советы составы
Иҫке Татыш ауылы — административ үҙәге

## Тарихы

Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1989 йылдың 25 июлендәге "Илеш районында Тыпый ауыл Советын ойоштороу тураһында" 6-2/268 һанлы указы белдерә:
1. Илеш районы Иҫке Татыш ауылында административ үҙәге менән Иҫке Татыш ауыл Советын ойошторорға.

2. Ябалаҡ ауыл Советының составынан Иҫке Татыш ауылын сығарып, Иҫке Татыш ауыл Советы составына индерергә.

3. Иҫке Татыш ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә. 

Был хәрәкәт 2008 йылда кире бара.

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы, ст.1 п. 24)белдерә:
Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: в) Ябалаҡ ауылында административ үҙәге менән, «Ябалаҡ» атамаһын һаҡлап, Ябалаҡ һәм Иҫке Татыш ауыл Советтарын берләштерергә.
Иҫке Татыш ауыл Советының Иҫке Татыш ауылын Ябалаҡ ауыл Советы составына индерергә.
Ябалаҡ ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Иҫке Татыш ауыл Советын алып ташларға.

## Географик урыны
2008 йылға Татарстан Республикаһы, Краснокама районы, Ябалаҡ ауыл Советы, Яңы Айыу ауыл Советы муниципаль берәмектәр менән сиктәш  («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).

## Иҫкәрмәләр
Тыпый ауыл Советы (Илеш районы)

**Тыпый  ауыл Советы** —Илеш районы составында  2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы).  Почта индексы — 452265. ОКАТО коды — 80230870000.
Үрмәт ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.  1989 йылда ойошторола.

## Ауыл Советы составы
Тыпый ауылы — административ үҙәге.

## Тарихы
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1989 йылдың 25 июлендәге «Илеш районында Тыпый ауыл Советын ойоштороу тураһындағы» 6-2/268 һанлы указы ҡарар итә:
1. Илеш районы Тыпый ауылында административ үҙәк менән Тыпый ауыл Советы ойошторорға.
2. Үрмәт ауыл Советы составынан Тыпый ауылын сығарып, Тыпый ауыл Советы составына индерергә.

3. Тыпый ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә. 

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә:
 Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: б)Үрмәт ауылында административ үҙәге менән, «Үрмәт» атамаһын һаҡлап, Үрмәт һәм Тыпый ауыл Советтарын берләштерергә.
Үрмәт ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Тыпый ауыл Советын алып ташларға

## Географик урыны
2008 йылға муниципаль берәмектәр менән сиктәш: («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).

## Халҡы

; Милли составы

2002 йылда халыҡ иҫәбен алыуға ярашлы  күпселек милләт — башҡорттар (92%).

## Иҫкәрмәләр
Йосопов Хәмит Ғәббәс улы

**Йосопов Хәмит Ғәббәс улы** (15 июнь 1917 йыл — 21 ғинуар 1993 йыл) — Салауат нефть химияһы комбинаты төҙөлөш механизацияһы идаралығының төҙөлөш буйынса контораһы бульдозерисы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.

## Биографияһы
Йосопов Хәмит Ғәббәс улы 1917 йылдың 15 майында  Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙенең Ниғмәтулла ауылында тыуған.

Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1933 йылда Әлшәй районының «Раевка» совхозында тракторсы булып башлай. 1938—1946 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1946 йылдан Салауат нефть химияһы комбинатының төҙөлөш буйынса идаралығында бульдозерист булып эшләй башлай.

Алтынсы биш йыллыҡтың тәүге өс йылында (1956—1960) Х. Ғ. Йосопов һөнәрселек училищеһы, 4-се урта мәктәп, икмәк заводы, комбинаттың санитар ҡаласығы һәм Салауат ҡалаһының торлаҡ кварталы биналары фундаменттары өсөн нигеҙ соҡоро әҙерләй.

Хәмит Ғәббәс улы Салауат нефть химияһы комбинаты («Газпром нефтехим Салауат» ААЙ) төҙөлөшөндә ҙур уңыш ҡаҙана. 1958 йылдың ғинуарынан Х. Ғ. Йосопов С-80 бульдозерында бер ниндәй ремонтһыҙ 2500 мотосәғәт эшләй. Көн һайын эш планын 150—180 процентҡа үтәй.

Төҙөлөштә һәм төҙөлөш материалдары етештереүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, 1958 йылдың 9 авгусында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән X. Ғ. Йосоповҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.

1972 йылдан ул Татар АССР-ының. Яр Саллы ҡалаһында «КамГЭСэнергострой» производство берекмәһендә эшләй. 1977 йылдан алып хаҡлы ялда.

Йосопов Хәмит Ғәббәс улы 1993 йылдың 21 ғинуарында Яр Саллы ҡалаһында вафат була.

## Наградалары

* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958)
* Ленин ордены (1958)
* Ii дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (31.08.1944)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Герои труда/ Справочник о Героях Социалистического Труда и кавалерах ордена Трудовой Славы трех степеней из Башкортостана./ сост. Р. А. Валишин [и др.]. — Уфа : Китап, 2011. — 432 с. : ил. — ISBN 978-5-295-05228-6.
* Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 7. Ф-Я. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2011. — 624 с.

## Һылтанмалар

* Йосопов, Хәмит Габбасович  // башҡорт энциклопедияһы.  — Өфө: ГАУН «башҡорт энциклопедияһы», 2015—2018.  — ISBN 978-5-88185-306-8.
Кожевников Павел Андреевич

**Кожевников Павел Андреевич** (19 март 1942 йыл) — 2-се «Башспецнефтестрой» тресының төҙөлөш-монтаж идаралығы водителе. Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.

## Биографияһы
Павел Андреевич Кожевников 1942 йылдың 19 мартында Башҡорт АССР-ының Архангел районы Сталин ауылында тыуған.
Урта белемле.

1960 йылда хеҙмәт эшмәкәрлеген 1-се Стәрлетамаҡ йылылыҡ-электр үҙәгендә (ТЭЦ-1) балта оҫтаһы булып башлай. 1965 йылдан «Башкирстройтранс» тресының 1-се автобазаһында водитель булып эшләй.

1994 йылдан алып Өфө ҡалаһында «Чародейка» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә водитель булып эшләй, 1996 йылдан — 2-се «Башспецнефтестрой» тресы төҙөлөш-монтаж идаралығы машина йөрөтөүсеһе.

2002 йылда хаҡлы ялға сыға.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Ҡабул ителгән социалистик йөкләмәләрен һәм пландарҙы үтәүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары һәм бер предприятиелә оҙайлы һәм юғары етештереүсәнле хеҙмәте өсөн Павел Андреевич Кожевников I (1989), II (1986), III (1978) дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены, миҙалдар менән бүләкләнгән.

## Әҙәбиәт
* Герои труда / сост. Р. А. Валишин [и др.]. — Уфа : Китап, 2011. — 432 с. : ил. — ISBN 978-5-295-05228-6.

## Һылтанмалар
*
Ҡужанаҡ ауыл Советы (Ейәнсура районы)

**Ҡужанаҡ ауыл Советы** — Ейәнсура районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 453396. ОКАТОкоды — 80226820000. Яңыбай ауыл советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. 1995 йылда барлыҡҡа килә.

## Ауыл Советы составы
Ҡужанаҡ ауылы — административ үҙәк,  Башҡорт Бармағы, Ҡыҙылъяр, Түбәнге Мәмбәтша ауылдары,   Георгиев, Калинин утарҙары

## Тарихы
1995 йылда Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының 1995 йылдың 2 ноябрендәге ГС-46 һанлы "Ейәнсура районының Яңыбай ауыл Советын бүлеп Ҡужанаҡ ауыл Советы ойошторору тураһында" ҡарары сыға. Унда былай тип әйтелә:
1. Ейәнсура районының Ҡужанаҡ ауылында административ үҙәк менән Ҡужанаҡ ауыл Советы ойошторорға.

2. Яңыбай ауыл Советы составынан Ҡыҙылъяр, Башҡорт Бармағы, Түбәнге Мәмбәтша ауылдарын, Калинин, Георгиев утарҙарын сығарып, Ҡужанаҡ ауыл Советы составына индерергә. 

3. Ҡужанаҡ һәм Яңыбай ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә.

4. Ейәнсура район Советына ауыл Советтарының сиктәренә бәйле ойоштороу-техник сараларҙы тормошҡа ашырырға. 

2008 йылда тораҡ пункттар Яңыбай ауыл Советына кире ҡайтарыла. 

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» ст.1 п. Законы белдерә: 22) б)
 Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: б)Яңыбай ауылында административ үҙәге менән, «Яңыбай» атамаһын һаҡлап, Яңыбай һәм Ҡужанаҡ ауыл Советтарын берләштерергә. 
Ҡужанаҡ ауыл Советының Башҡорт Бармағы, Ҡужанаҡ, Ҡыҙылъяр, Түбәнге Мәмбәтша ауылдарын, Георгиев, Калинин утарҙарын Яңыбай ауыл Советы составына индерергә. 
Яңыбай ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренә ярашлы Ҡужанаҡ ауыл Советын алып ташларға 

## Географик урыны
2008 йылға муниципаль берәмектәр менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).

## Иҫкәрмәләр
Нуриман районының флагы

Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Нуриман районы** муниципаль берәмеге** флагы — муниципаль берәмектең рәсми символы булып хеҙмәт итеүсе хоҡуҡи таныу  билдәһе.

Флаг 2006 йылдың  14 июлендә раҫлана һәм 3228-се теркәлеү номеры менән  Рәсәй Федерацияһының Дәүләт геральдика регистрына  индерелә.

## Һүрәтләнеше
«Иңе буйына 2:3 нисбәтле тура  дүртмөйөшлө туҡыма, өс  горизонталь һыҙаттан тора: туҡыма иңенең 7/10 өлөшөн тәшкил иткән аҡ төҫтәге өҫкөһө,  туҡыма иңенең 1/10 өлөшөн тәшкил иткән ҡыҙыл төҫтәге урталағыһы һәм һары төҫтәге аҫҡыһы; аҡ һыҙаттың уртаһында ҡыҙыл төҫтәге өсмөйөштәр һәм ҡыҙыл төҫтәге ҡыҫҡа нурҙар менән ҡаймаланған һары төҫтәге түңәрәк».

## Символиканың нигеҙләмәһе
Район флагы композицияһының нигеҙенә район атамаһының мәғәнәһе һалынған, был атама  «нур» һәм «иман» тигән ике башҡорт һүҙенән тора.

Аҡ төҫ (көмөш) —   нуримандарҙың рухи ҡаһарманлығы,  ниәттәренең сафлығы һәм күңелдәренең асыҡлығы, яҡты киләсәккә өмөттәре  һәм изге ышаныуҙары символы, шулай уҡ район атамаһы нигеҙенә матур яңғыраш биргән төшөнсәләрҙе кәүҙәләндерә.   

Ҡыҙыл төҫ — ҡаһарманлыҡ, батырлыҡ һәм ҡыйыулыҡ  символы, шулай уҡ Ватан өсөн ҡойолған ҡан төҫө. Ҡояш — хәҡиҡәт, зирәклек, байлыҡ һәм муллыҡ символы, йорттарында  һәм күңелдәрендә изге яҡтылыҡ һүнмәгән егәрле нурмандарҙың һәйбәт эштәренә яҡтыһын һибә. 

Һары төҫ (алтын) нуримандарҙың ғәҙеллеген, миһырбанлылығын, шулай уҡ байлығын, затлылығын, үҙаллылығын, көсөн, тоғролоғон һәм киң күңеллелеген кәүҙәләндерә.   

## Иҫкәрмәләр
Бекетов ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)

**Бекетов ауыл Советы ** — Ҡырмыҫҡалы районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек  һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы).  Почта индексы — 453006. ОКАТО коды — 80235810000. Подлуб ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.

## Ауыл Советы составы
Бекетов ауылы — административ үҙәк, Һыуыҡшишмә, Вязовка, Ракитовка, Һараһаҙ ауылдары

1986 йылда   Соловьевка ҡасабаһы сығарыла (Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 24 майындағы  «Иҫәп мәғлүмәттәренән ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы алып ташлау тураһындағы» 6-2/185 һанлы указы)

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы, ст.1 белдерә:
Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: 28) Ҡырмыҫҡалы районы буйынса:
 а) Подлуб ауылында административ үҙәге менән, «Подлуб» атамаһын һаҡлап, Подлуб һәм Бекетов ауыл Советтарын берләштерергә. 
Бекетов ауыл Советының Бекетов, Һыуыҡшишмә, Вязовка, Ракитовка, Һарыһаҙ ауылдарын Подлуб ауыл Советы составына индерергә.  
Подлуб ауыл Советының тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Бекетов ауыл Советын алып ташларға.

## Географик урыны
2008 йылға  муниципаль берәмектәр менән сиктәш: («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).

## Иҫкәрмәләр
Матвеев Николай Васильевич

**Матвеев Николай Васильевич** (22 октябрь 1929 йыл — 12 август 1985 йыл) — геолог, быраулау мастеры. 1961—1985 йылдарҙа «Башкиргеология» производство берекмәһенең Баймаҡ геология разведка партияһында быраулау мастеры. СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1980)

## Биографияһы
Николай Васильевич Матвеев 1929 йылдың 22 октябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө кантонының 1981 йылда рәсми бөтөрөлгән Воздвиженка ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

1950 йылда Гординская Софья Филипповна (1930 йыл тыуған) менән өйләнешәләр, уларҙың өс балалары тыуа: Василий, Сергей һәм Галина.

«Башкиргеология» производство берекмәһендә егерме йылдан ашыу быраулаусы булып эшләй, 1972 йылда Н. В. Матвеев Баймаҡ геология- разведка экспедицияһының быраулау мастеры булып китә.

Эшендә тотороҡло, юғары һөҙөмтәлелеккә скважиналарҙы быраулауҙың Н. В. Матвеев индергән юғары нәтижәле ысулын ҡулланыу (еңел иреүсән быраулау торбаларын ҡулланып, быраулау валдары әйләнешенең юғары тиҙлегендә) иҫәбенә өлгәшелә. Тоҡомдар ярыҡлы булыуы сәбәпле, скважиналар яңы участкаларҙы ҡаҙығанда алмас колонкалар менән быраулауға күсергә тура килгәс, ул гидробәргес ҡуллана һәм уңыштарға өлгәшкәс, үҙ тәжрибәһен башҡа мастерҙарға тапшыра. Һөҙөмтәлә киләһе йылда уҡ Башҡортостан берекмәһе буйынса гидробәргес быраулау менән скважиналарҙың ҡаҙып үтеүе 50%-ҡа арта.

Хеҙмәтендәге ҙур ҡаҙаныштары, геология-разведка скважиналары быраулағанда эске резервтарҙы эҙләп табыу һәм файҙаланыу нигеҙендә өлгәшелгән эшенең юғары һөҙөмтәлелеге һәм сифаты өсөн, Баймаҡ геология-разведка экспедицияһының быраулау мастеры Николай Васильевич Матвеев 1980 йылда СССР-ҙың дәүләт премияһына лайыҡ була.

Башҡорт АССР-ының Баймаҡ ҡалаһында, 1985 йылдың 12 авгусында, ҡаты ауырыуҙан һуң 56-сы йәшендә Николай Васильевич Матвеев вафат була. Үҙенең эштәрен өлкән улы Василийгә тапшыра.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* СССР-ҙың дәүләт премияһы (1980)
* «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн. Владимир Ильич Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы» юбилей миҙалы
* «Хеҙмәт ветераны» миҙалы
* өс "Социалистик ярыш еңеүсеһе" билдәһе (1974, 1976, 1978)
* «Туғыҙынсы биш йыллыҡ ударнигы» тамғаһы (1975)
* «Унынсы биш йыллыҡ ударнигы» тамғаһы (1980)
* «Ер аҫты разведкаһы отличнигы» тамғаһы (1980)
* күп һанлы грамоталар

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Лободин Герман Григорьевич

**Лободин Герман Григорьевич** (20 ноябрь 1928 йыл — 4 июнь 1978 йыл) — боксер, ярымурта ауырлыҡтағы категория вәкиле. 1950-се йылдарҙың беренсе яртыһында Бөтә Союз кимәлендә сығыш яһай, ике тапҡыр СССР чемпионы, ике тапҡыр Ленинград чемпионы, Бөтә Союз студент уйындары еңеүсеһе, ВЦСПС беренселегенең бронза призеры, СССР-ҙың спорт мастеры. Шулай уҡ бокс буйынса педагог һәм тренер булараҡ билдәле. Бөтә Союз категориялы судья.

## Биографияһы
Герман Григорьевич Лободин 1928 йылдың 20 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө кантоны Архангел ауылында тыуған. Стәрлетамаҡ физик культура техникумын тамамлай, шунан һуң Ленинград ҡалаһына даими йәшәргә күсә. Унда П. Ф. Лесгафт исемендәге Ленинград дәүләт физик культура институтына уҡырға инә, 1952 йылда тамамлай.

Бокс менән «Хеҙмәт резервтары» ирекле спорт йәмғиәтенең Өфө советында, тренерҙар Р. Т. Ғабдраҡипов һәм В. Г. Ромашковцевтарҙа шөғөлләнә башлай. Һуңынан Ленинградтың «Искра» спорт йәмғиәтендә СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры Александр Николаевич Кудрин етәкселеге аҫтында әҙерлек үтә.

1950 йылда бокс буйынса Ленинград беренселеген яулап, спортсы булараҡ беренсе етди уңышҡа өлгәшә. Бер йылдан һуң Донецк ҡалаһында СССР чемпионатында сығыш яһай һәм ярымурта ауырлыҡтағы категорияла барлыҡ дәғүәселәрен, шул иҫәптән финалда Мәскәүҙән Александр Чеботаревты еңеп, алтын награда яулай. Бынан тыш илдең команда беренселегендә еңеү яулай. СССР спорт мастеры нормативын үтәй.

1952 йылда Мәскәүҙә СССР чемпионатында алдағы йылдағы уңышты ҡабатлай, шулай итеп Лободин ике тапҡыр ил чемпионы була. Шулай уҡ был миҙгелдә ул ҡабаттан Ленинград беренселеген яулай һәм демократик илдәр боксерҙарының команда турнирында беренсе урынды биләй. 1953 йылда ВЦСПС беренселегендә бронза миҙал ала. 1955 йылда Бөтә союз студент уйындарында еңеү яулай.

Боксер булараҡ сығыш яһау менән бер рәттән, педагогик эшмәкәрлек менән шөғөлләнә, 1951—1959 йылдарҙа Ленинград физик культура һәм спорт техникумында уҡытыусы булып эшләй. Артабан Өфө нефть һәм Өфө авиация институттарының физик тәрбиә кафедраларында тренер-уҡытыусы булып эшләй. 1967 йылда «Башҡорт АССР-ының иң яҡшы тренеры» тип таныла. Тимер юлсылар араһында Европа чемпионы Алексей Барановты, СССР беренселеге финалисы Рәшит Юнысовты, РСФСР беренселегенең бронза призеры Йәүит Кәлимуллинды һәм башҡаларҙы әҙерләй

Күп тапҡыр судья сифатында бокс буйынса ярыштарҙа ҡатнаша. Бөтә союз категориялы судья.

1978 йылдың 4 июнендә Өфө ҡалаһында 49 йәшендә вафат була. 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Лободин Герман Григорьевич — биографическая справка на сайте «Спорт-страна.ру»
Ғәниев Камил Сәмиғулла улы

**Ғәниев Камил Сәмиғулла улы** (10 ғинуар 1922 йыл — 7 декабрь 1992 йыл) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Армия командующийы, генерал-лейтенант (1984). Ленин, Ҡыҙыл Байраҡ, ике 1-се дәрәжә Ватан һуғышы, ике Ҡыҙыл Йондоҙ, 3-сө дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәт иткән өсөн» ордендары кавалеры. 

## Биографияһы
Камил Сәмиғулла улы Ғәниев 1922 йылдың 10 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны Үрге Бишенде ауылында тыуған. Милләте башҡорт. 

Түбәнге Троицк ауылында йәшәгән. 1943 йылдан ВКП(б) ағзаһы.

1939 йылдан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһында хеҙмәт итә. 1941 йылдың июленән Көнбайыш фронтта һуғыша.

1943 йылда — Көнбайыш фронтта 104-се танк дивизияһы 145-се танк батальонының элемтә взводы командиры, өлкән лейтенант. 1942 йылда яралана.

Көнбайыш фронты 33-сө армияһы ғәскәри берләшмәһенең 1942 йылдың 22 сентябрендәге 529-сы приказы нигеҙендә 104-се танк дивизияһы 145-се танк батальонының элемтә взводы командиры өлкән лейтенант Ғәниев «Һуғыштағы батырлыҡтары өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

Көнбайыш фронты 33-сө армияһы ғәскәри берләшмәһенең 1942 йылдың 7 сентябрендәге 963-сө приказы нигеҙендә 104-се танк дивизияһы 145-се танк батальонының элемтә взводы командиры өлкән лейтенант Ғәниев Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.

2-се Белорус фронты 5-се армияһы ғәскәри берләшмәһенең 1944 йылдың 17 ғинуарындағы 4-се приказы нигеҙендә 43-сө гвардия танк бригадаһының 2-се батальоны командиры урынбаҫары Ғәниев 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

2-се Белорус фронты 49-сы армияһы ғәскәри берләшмәһенең 1944 йылдың 31 июлендәге 19-сы һанлы приказы нигеҙендә 43-сө гвардия танк бригадаһының 2-се полкы командиры урынбаҫары гвардия капитаны ҒәниевҠыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

Һуғышты гвардия майоры званиеһында тамамлай, И. В, Сталин исемендәге БТ һәм МВ Хәрби Академияһы тыңлаусыһы була.

Уҡыуҙы тамамлағандан һуң — 3-сө Белорус фронтының 101-се гвардия танк полкы командиры урынбаҫары.

Төркөстан хәрби округында хеҙмәт итә. Генераль штабтың Хәрби академияһын тамамлай.

5-се армия (2-се формирование) командующийы итеп тәғәйенләнә.

Артабан Урта Азия хәрби округы командующийының 1-се урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Медеолағы шыуғынды бөтөрөү ваҡытында Алма-Ата ҡалаһын ҡотҡарыу буйынса эштәр начальнигы вазифаһын да башҡара.

1985 йылда 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

Генераль штабтың Хәрби академияһында факультет начальнигы итеп тә тәғәйенләнә.

РСФСР-ҙың 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.

1992 йылдың 12 декабрендә Мәскәүҙә вафат булған.

## Наградалары
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1942);
* «Һуғыштағы батырлыҡтары өсөн» миҙалы (1942);
* Ике тапҡыр 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1944, 1985);
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944);
* «1941-1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Үтәбаева Фәйрүзә Юныс ҡыҙы

**Үтәбаева Фәйрүзә Юныс ҡыҙы** () — башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.

## Биографияһы
Нурихан Фәттах

**Нурихан Фәттах** (*Нурихан Садрыйман улы Фәттахов*; ; 25 октябрь 1928 йыл — 18 февраль 2004 йыл) — Татарстандың халыҡ яҙыусыһы (1998). 1965 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978), Татарстандың Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1994).

## Биографияһы
Нурихан Фәттах (тулы исеме Нурихан Садрыйман улы Фәттахов) 1928 йылдың 25 октябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрө контоны Костин ауылында тыуған.

1944 йылда «Совет әҙәбиәте» журналында Нурыйхан Фәттәхтың тәүге шиғыры баҫылып сыға. 1946 йылда ул Яңауылдың 1-се урта мәктәбен тамамлай.

1946—1951 йылдарҙа Ҡазан университетында «Татар теле һәм әҙәбиәте» һөнәре буйынса уҡый. Университетты тамамлағандан һуң Татарстан китап нәшриәтендә балалар һәм үҫмерҙәр әҙәбиәте редакцияһында эшләй. 1952—1953 йылдарҙа Чистай ҡалаһында «Сталин байрағы» район гәзитендә хәбәрсе булып эшләй. 1953 йылдан Ҡаҙанда йәшәй. 1957 йылда уның «Һеҙҙеңсә нисек?» тип аталған тәүге романы донъя күрә. Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән ваҡытта Павлодар янындағы «Ҡаҙан» совхозына йыш бара һәм оҙаҡ-оҙаҡ ҡына йәшәп китә. 1965 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

Әҙипкә 1979 йылда «РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә. 1994 йылда «Һыҙғыра торған уҡтар» дилогияһы өсөн ул Татарстан Республикаһының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була. 1998 йылда татар әҙәбиәтен үҫтереүҙәге хеҙмәттәре өсөн Нурихан Фәттәхҡа «Татарстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы» тигән маҡтаулы исем бирелә.

«Этот загадочный фестский диск» һәм «Родословная: историко-лингвистические исследования» китаптарындаборонғо мысырҙарҙың боронғо төркиҙәргә туған булыуы тураһындағы фаразын әйтә..

## Әҫәрҙәре
* «Һеҙҙеңсә нисек?» повестар китабы, 1955)
* «Бала күңеле далала», 1962)
* «Мөдир Сажиҙә»),1968.
* «Кисеү» , 1995.
* «Аҡлан»,2009

### Балалар өсөн әҫәрҙәре
* «Наш младший брат»
* «Ирек, Алмаз и Джалиль»
* «Рассказ о сестре и двух братьях» («Өч туган»)
* «Тегермәндә», «Безнең бабай»
* «Энҗеле үрдәк» (сказочная пьеса для кукольного театра) и др.

### Тарихи әҫәрҙәр
* «Итил» романы («Итил-река течет» («Итил суы ака торур») һәм башҡа тәржемәләр) (1960)
* «Ҡол Ғәли» трагедияһы («Кол Гали»)
* «Һыҙғыра торған уҡтар» () (2-се, пер. изд. — 1991)
* «Алыҫ быуаттар ауазы» («Ерак гасырлар авазы»)
* «Самат ҡыҙы Сәринә» («Сармат кызы Сәринә»)
* «Аллалар һәм фирғәүендәр теле»

### Тәржемәләр
* «Отверженные» («Хокуксызлар») В. Гюго
* «Отец Горио» и избранные рассказы О. Бальзака
* «Обломов» И. Гончарова
* рассказы А. Серафимовича, Б. Житкова и др.

## Постановкалар
Н. Фәттәхтың «Ҡол Ғәли» трагедияһы Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында ҡуйыла. Кәрим Тинчурин исемендәге Драма һәм комедия театры «Итил һыуы аға торор» пьесаһын сәхнәләштерә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1979)
* Татарстан Республикаһының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы (1994)
* Татарстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (1998)

## Иҫкәрмәләр
Сихонкин ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)

**Сихонкин ауыл Советы ** — Ҡырмыҫҡалы районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 453029. ОКАТО коды — 80235860000. Ҡабаҡ ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. 

## Ауыл Советы составы
Административ үҙәге — Сихонкин ауылы. Балта, Үрге Тимкә, Үрге Углич, Яңы Муса, Романовка ауылдары.
Элек ауыл Советы составына Баранцев ҡасабаһы (Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1989 йылдың 25 июлендәге «Иҫәп мәғлүмәттәренән ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы алып ташлау тураһындағы» 6-2/273 һанлы указы), Новиковка ауылы (Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1981 йылдың 14 сентябрендәге «Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше буйынса ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы иҫәп мәғлүмәттәрҙенә алып ташлау тураһындағы» 6-2/327 һанлы указы).

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы ст.1 белдерә:
Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: б)Ҡабаҡ ауылында административ үҙәге менән, «Ҡабаҡ» атамаһын һаҡлап, Ҡабаҡ һәм Сихонкин ауыл Советтарын берләштерергә.
Сихонкин ауыл Советының Сихонкин, Балта, Үрге Тимкә, Үрге Углич, Яңы Муса, Романовка ауылдр Ҡабаҡ ауыл Советы составына индерергә.
Ҡабаҡ ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Сихонкин ауыл Советын алып ташларға

## Географик урыны
2008 йыл Өфө районы, Бекетов ауыл Советы, Шайморатов ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы), Николаев ауыл Советы, Ҡабаҡ ауыл Советы муниципаль берәмектәр менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы").

## Гидрографияһы
Ерекле йылғаһы

## Иҫкәрмәләр
Байгилде ауыл Советы (Дүртөйлө районы)

**Байгилде ауыл Советы **— Дүртөйлө районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452306. ОКАТО коды — 80224808000. Иҫке Яндыҙ ауыл Советы менән берләштерелә.

1997 йылда ойошторола.

## Географияһы
Усман, Ҡаҙкүл күлдәре, Ағиҙел, Яубазы йылғалары

## Ауыл Советы составы
Байгилде ауылы— административ үҙәге,Йәлдәк, Ҡаҙы-Йәлдәк ауылдары

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 1997 йылдың 21 февралендәге «Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районының Байгилде ауыл Советын ойоштороу тураһындағы» 78-з һанлы Законы белдерә:
 Статья 1
Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы Иҫке Яндыҙ ауыл Советын бүлеү юлы менән Байгилде ауылында административ үҙәген урынлаштырып, Башҡортостан Республикаһының Дүртөйөлө районы Байгилде ауыл Советын ойошторорға. Образовать Байгильдинский сельсовет Дюртюлинского района Республики Башкортостан с центром в селе Байгильдино путём разделения Староянтузовского сельсовета Дюртюлинского района Республики Башкортостан.

Статья 2
Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы Байгилде ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә.

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы, ст.1 п.:)20) г)
Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Иҫке Яндыҙ ауылында административ үҙәге менән, «Иҫке Яндыҙ» атамаһын һаҡлап, Иҫке Яндыҙ һәм Байгилде ауыл Советтарын берләштерергә.
Байгилде ауыл Советының Байгилде, Йәлдәк, Ҡаҙы-Йәлдәк ауылдарын Иҫке Яндыҙ ауыл Советы составына индерергә.
Иҫке Яндыҙ ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Байгилде ауыл Советын алып ташларға

## Географик урыны
2008 йылға Борай һәм Бөрө райондары, Яңы Кәңгеш ауыл Советы, Иҫке Яндыҙ ауыл Советы муниципаль берәмектәр менән сиктәш: («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы").

## Иҫкәрмәләр
Түбәнге Аташ ауыл Советы (Дүртөйлө районы)

**Түбәнге Аташ ауыл Советы** — Дүртөйлө районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы).  Почта индексы — 452313. ОКАТО коды — 80224823000.  Семилетка ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. 1988 йылда ойошторолған.

## Ауыл Советы составы
Түбәнге Аташ ауылы  — административ үҙәк,  Таштау ауылы

## Тарихы
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1988 йылдың 13 майындағы «Дүртөйлө районында Түбәнге Аташ ауылы Советын ойоштороу тураһында» 6-2/147 һанлы указы белдерә:
1. Дүртөйлө районы Түбәнге Аташ ауылында административ үҙәген урынлаштырып, Түбәнге Аташ ауыл Советын ойошторорға. 

2. Түбәнге Аташ ауылын, Таштау ҡасабаһын Таймырҙа ауыл Советы составынан  сығарып, Түбәнге Аташ ауыл Советы составына индерергә. 
3. Түбәнге Ааташ ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә.

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы, ст.1 п. 20) б) белдерә:
 Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Семилетка ауылында административ үҙәге менән, «Семилетка» атамаһын һаҡлап, Семилетка, Түбәнге Аташ һәм Түбәнге Маншыр ауыл Советтарын берләштерергә. 
Түбәнге Аташ ауыл Советының Түбәнге Аташ, Таштау ауылдарын, Түбәнге Маншыр ауыл Советының Түбәнге Маншыр, Ҡораласыҡ ауылдарын Семилетка ауыл Советы составына индерергә.
Семилетка ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Түбәнге Аташ һәм Түбәнге  Маншыр ауыл Советтарын алып ташларға.

## Географик урыны
2008 йылға  Саҡмағош районы, Түбәнге Маншыр ауыл Советы, Әсән ауыл Советы, Таймырҙа ауыл Советы, Күкҡуян ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).

## Иҫкәрмәләр
Яңы Кәңгеш ауыл Советы (Дүртөйлө районы)

**Яңы Кәңгеш ауыл Советы** —Дүртөйлө районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452305. ОКАТО коды — 80224828000.
Өсбүлә ауыл советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.

## Ауыл Советы составы
Яңы Кәңгеш ауылы — административ үҙәк, Ҡазаклар, Барғат, Ҡырғыҙ, Кесе Бишҡураз , Яңы Баҙраҡ, Сергеевка, Таубаш-Баҙраҡ ауылдары

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы ст.1 п. белдерә:
Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:Өсбүлә ауылында административ үҙәге менән, «Өсбүлә» атамаһын һаҡлап, Өсбүлә һәм Яңы Кәңгеш ауыл Советтарын берләштерергә.
Яңы Кәңгеш ауыл Советының Ҡаҙаҡлар, Яңы Кәңгеш, Барғаты, Ҡырғыҙ, Кесе Бишҡураз, Яңы Баҙраҡ, Сергеевка, Таубаш-Баҙраҡ ауылдарын Өсбүлә ауыл Советы составына индерергә.
Өсбүлә ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫәп мәғлүмәттәренән Яңы Кәңгеш ауыл Советын алып ташларға.

## Географик урыны
2008 йылға Саҡмағош районы, Иҫке Яндыҙ ауыл Советы, Миңеште ауыл Советы, Байгилде ауыл Советы, Өсбүлә ауыл Советы, Тәкәрлек ауыл Советы, Миәҙәк ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы").

## Иҫкәрмәләр