Эпикур

**Эпику́р** (; б.э.т. 342/341, Самос — б.э.т.  271/270, Афина) — боронғо грек фәлсәфәһе вәкиле, Афинала эпикуреизмды нигеҙләүсе («Эпикур баҡсаһы»).

Өс йөҙләп хеҙмәтенән ҡайһы бер фрагменттар ғына һаҡланған. 

## Биографияһы
Диоген Лаэртский яҙғанынса, афиналы Эпикур Неокл менән Херестратаның улы,  Самос утрауында үҫә һәм 14 (башҡа мәғлүмәт буйынса, 12) йәшенән фәлсәфә менән  ҡыҙыҡһына башлай. 18 йәштә Афинаға килә. Пердикка (б.э.т.  323-321 йылдарҙа Македония регенты)  Искәндәр Зөлҡәрнәй үлгәндән һуң афиналарҙы  Самостан ҡыуа, һәм Эпикур  атаһы янына Колофона (Кесе Азияла Иониялағы ҡала), бер аҙ ваҡыт шунда йәшәй һәм үҙе тирәләй уҡыусылар йыя.

32 йәшендә үҙенең философия мәктәбен булдыра,   ул башта Митиленала (Лесбос утрауында) һәм Лампсакта (Дарданелл боғаҙы буйында) урынлаша, ә беҙҙең эраға тиклем 306 йылдан — Афинала. Был ҡалала Эпикур уҡыусылары менән бергә үҙе һатып алған баҡсала урынлаша, шунлыҡтан  эпикурейҙарҙы «баҡса фәлсәфәселәре»  тип йөрөтәләр.

### Хеҙмәттәре

Эпикур хеҙмәттәренең һаны өс йөҙгә етһә лә, һаҡланғандары дуҫтарына яҙған өс хаттан,  һикһән  афоризмдан һәм  хеҙмәттәренән алынған бер нисә өҙөктән тора.

Үҙенең философияһын Эпикур өс өлөшкә бүлә:
* каноника (),
* физика ()
* этика ().

Эпикур үҙенең танып белеү теорияһын  «каноника» тип атай, сөнки уларҙың нигеҙендә  критерийҙар тураһындағы йәки хәҡиҡәт ҡанундары тураһындағы тәғлимәт ята.  Платон һәм Аристотель менән ризалашмаған Эпикур тойоуҙы (грек. αἰσθήσεις) хәҡиҡәттең төп һәм беренсе критерийы тип һанай.  Аҡылды  Эпикур тойғоларға тулыһынса бойондороҡло тип һанай.
Үҙенең тәғлимәтендә Эпикур стремился тормош өсөн ғәмәли ҡулланма бирергә тырыша (этику); быға физика (натурфилософия) хеҙмәт итә, ә физикаға — логика.
Эпикур өсөн кеше идеалы булып аҡыл эйәһе () тора, ул үҙен йәмғиәттән айыра, сөнки уның аҡылһыҙлыҡ, ғәҙелһеҙлек һ.б. йәһәтенән камиллыҡтан мәңгегә айырылғанлығын аңлай.  Социумды һәр ваҡыт тышҡы фактор тип ҡарарға һәм үҙ-үҙең менән гармония һаҡлап, уға тыныс мөнәсәбәттә булырға кәрәк. Был Эпикурҙы стоиктарға  һәм скептиктарға  яҡынайта.
Эпикур «күҙгә салынмай йәшә» () тигән принципты яҡын күрә, тормошта иғтибар йәлеп итмәй йәшәү, данға, власҡа һәм байлыҡҡа ынтылмау, ә тәмле аҙыҡ, яҡын дуҫтар менән аралашыу кеүек бәләкәй ҡыуаныстарҙан тәм табыу  яҡлы була.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* *Диоген Лаэртский*. О жизни, учениях и изречениях знаменитых философов. Пер. с древнегреч. М.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Гаспарова. — М.: Мысль, 1986.
* *Герлак Г.* Ньютон и Эпикур // Физика на рубеже XVII—XVIII вв. — М.: Наука, 1974. — С.44-74.
* *Гончарова Т. В.* ''Эпикур''. — , 1988. (ЖЗЛ)
** 
* *Гюйо М.* Мораль Эпикура и её связь с современными учениями. Собр. соч., т. 2. — , 1899.
* *Конш М.* Эпикур и квантовый анализ // Разум и культура. Труды международного франко-советского коллоквиума. Лилль, 26-29 апреля 1978 года. — , 1983. — С.42-56.
* *Никольский Б. М.* Эпикур о наслаждении: проблема кинетического и статического наслаждения . // *Марк Туллий Цицерон.* О пределах блага и зла. Парадоксы стоиков. — : РГГУ, 2000. — С.421—451.
* *Танхилевич О.* Эпикур и эпикуреизм. — , 1926.
* *Тер-Аракельянц, Владимир*. Критика русскими религиозными философами XIX—XX вв. принципов этики Эпикура // Культура и религия. — 2011. — № 1(01).
* *Тер-Аракельянц В.А.* Эразм Роттердамский и Томас Мор против Эпикура //Гуманитарные и социально-экономические науки. 2016. № 2 (87). С. 41-45.
* *Шакир-Заде А. С. *Эпикур. — : Соцэкгиз (Серия: Мыслители прошлого), 1963. — 224 с.
* *Шахнович, М. М.* Христианизация эпикуреизма в эпоху Возрождения и раннего Нового времени // Христианская культура на пороге третьего тысячелетия. Материалы научной конференции. 12-14 июня 2000 г. — СПб.: Санкт-Петербургское философское общество, 2000. — С.21-28 (Symposium, 5).
* *Шахнович, М. М.* Парадоксы теологии Эпикура. — , 2000. — 152 с. — ISBN 5-93597-008-2.
* *Шахнович, М. М.* Сад Эпикура. Философия религии Эпикура и эпикурейская традиция в истории европейской культуры. — СПб.: Изд-во СПбГУ, 2002. — 284 с. — ISBN 5-288-02654-8.
* 
* *Bailey C.* The Greek Atomists and Epicurus. — Oxford, 1928.
* *[[Георг Вильгельм Фридрих Гегель|Г. Гегель]]* «Лекции по истории философии». — Гегель. Сочинения — том X — ., Партиздат, 1932. — С. 361—390

## Һылтанмалар

* Труды Эпикура (в русском переводе) на портале ancientrome.ru
* Эпикур Диоген Лаэртский. О жизни философов. 10 гл.
* ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ Диоген Лаэртский. О жизни философов. 10 гл.