Соломон Гуггенхайм музейы

**Соломон Гуггенхайм музейы** () — АҠШ-та сәнғәт музейы. Меценат һәм коллекционер Соломон Гуггенхайм тарафынан булдырылған. Нью-Йорк ҡалаһында, «музейҙар миле» булараҡ билдәле булған районда урынлашҡан. Донъяла иң боронғо һәм кеше күп йөрөгән хәҙерге заман сәнғәте йыйылмаһы.

2019 йылда ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә («Фрэнк Ллойд Райттың XX быуат архитектураһы»  составында) ингән.

## Тарихы
Соломон Р. Гуггенхайм 1890-сы йылдарҙан элекке оҫталарҙың эштәрен йыя. 1926 йылда ул рәссам Хилла фон Ребай таныша. Хилла уны Европа авангард сәнғәте, айырым әйткәндә, абстрактлы сәнғәт менән таныштыра. Фон Ребай фекеренсә, был сәнғәт төрө рухи һәм утопия аспектына (предметһыҙ сәнғәт) эйә булған. Гуггенхайм үҙенең коллекциялау стратегияһын тулыһынса үҙгәртә, мәҫәлән, Василий Кандинский эштәренә иғтибарын йүнәлтә. Ул Нью-Йоркта «Плаза» отелендәге фатирында  үҙенең коллекцияһы менән йәмәғәтселекте таныштыра башлай. Коллекция арта барыу менән, ул хәҙерге сәнғәтте аңлатыуға булышлыҡ итеү маҡсатында, 1937 йылда Соломон Р. Гуггенхайм фондын булдыра. Башта С. Гуггенхайм, Германиянан эмиграциялаған баронесса Хилла фон Ребайға «Предметһыҙ һынлы сәнғәт музейын» (*Museum of Non-Objective Painting*) ойошторорға тәҡдим итә. Йәмәғәтселеккә үҙенең коллекцияһын асып, Гуггенхайм америкаларҙы Василий Кандинский һәм Пит Мондриан кеүек абстракционистарҙың ижади эҙләнеүҙәренә иғтибарҙы йәлеп итергә өмөт иткән.

1943 йылдың июнендә Хилла фон Ребай АҠШ-тың шул ваҡыттағы иң билдәле архитекторы 76 йәшлек Фрэнк Ллойд Райтҡа яңы музей бинаһы төҙөлөшөнә заказ яһай. Төҙөлөш өсөн Үҙәк парктың ғәйәт ҙур йәшел массивы янындағы 88-се менән 89-сы урамдары араһындағы Бишенсе авенюла участка бүленгән. Ғәҙәти булмаған түңәрәк формалы ап-аҡ бинаны проектлап, Райт музей архитектураһының барлыҡ ғәмәлдәге моделдәренән ситләшкән. Музейға килеүселәр лифтта иң юғары ҡатҡа күтәрелеп, эске өҙлөкһөҙ спираль буйлап аҫҡа төшә һәм пандустың үҙендә лә һәм уға тоташҡан залдарҙағы экспозиялар менән таныша бара тип күҙалланған. Райт әйтеүенсә, төҙөлөш тамамланғас, күршеләге Метрополитен музейы кәртә-ҡура һымаҡ күренәсәк, тигән. Музей бинаһы ысынлап та, бихисап һоҡланыулы баһаларға күмелеп, XX быуат архитектураһының өлгөләренең береһенә әүерелә.

1950-се йылдарҙа музейға килеүселәрҙең һанын, даирәһен киңәйтеү маҡсатында фигуралы әҫәрҙәр (һынлы сәнғәттән тыш, скульптуралар һәм фотографиялар) һәм хатта XIX быуат аҙағындағы постимпрессионистарҙың эштәре менән тулылана башлай. Түңкәрелгән пирамидаль башня рәүешендәге музей бинаһының төҙөлөшө 1959 йылда тамамлана, был ваҡытҡа ҡарай Соломон Гуггенхайм һәм Фрэнк Райт иҫән булмаған ине. 1961 йылдан 1988 йылға ҡәҙәр Томас Мессер музей менән етәкселек итә. 2013 йылда музейға 1,2 миллион кеше килгән. Йыйылмаларҙың бер өлөшө башҡа Гуггенхайм фонды музейҙарында (мәҙәлән, Бильбаола) күрһәтелә.

## Гуггенхайм фондының филиалдары һәм башҡа музей проекттары

* Венецияла (Италия) филиал;
* Лас-Вегаста (АҠШ) филиал (2001—2008).
* Берлинда (Германия) филиал (1997—2013);
* Бильбаола (Испания) Гуггенхайм музейы;
* Әбү-Дәбилә (БҒӘ) Гуггенхайм музейы (төҙөлә);
* Гвадалахарала (Мексика) Гуггенхайм музейы (төҙөлә);
* Вильнюста (Литва) Гуггенхайм музейы (проектлана);
* Хельсинкила (Финляндия) Гуггенхайм музейы (проектлана);
* Мәскәүҙә (Рәсәй Федерацияһы) Гуггенхайм музейы (прокектлана).

## Күргәҙмәләр
Гуггенхайм музейы ғәйәт ҙур күргәҙмәләре менән билдәле. Улар тотош цивилизацияларҙың һәм ҡитғаларҙың сәнғәтен (*[[Африка]]: ҡитға сәнғәте*, *[[Ҡытай]]: биш мең йыллыҡ*, *[[Ацтектар]] империяһы* һәм башҡалар) күрһәтеүҙе маҡсат итеп ҡуя.

2005 йылда *Рәсәй!* күргәҙмәһе тамашасыларға XIII быуаттан хәҙерге заманға тиклемге Рәсәй сәнғәте шедеврҙарын, шулай уҡ Рәсәй батшалары һәм сәнәғәтселәре тарафынан йыйылған донъя кимәлендәге коллекциялар, О. Кипренский, Д. Левицкий, К. Брюллов, А. Иванов, И. Репин, И. Крамской, Н. Ге, М. Врубель, В. Серов, К. Малевич, М. Шагал, А. Дейнека, А. Лактионов һәм башҡа танылған рәссамдарҙың  әҫәрҙәре тәҡдим ителде. Быға тиклем, масштабтары һәм шедеврҙар күплеге буйынса АҠШ-та Рәсәй сәнғәте күргәҙмәләре ойошторолмаған. Рәсәй яғынан проекттың кураторы З. И. Тереғолова була.

## Билеттар
Өлкәндәр өсөн тулы билеттың хаҡы — $25, суденттар һәм пенсионерҙар (65 йәштән алып) — $18, 12 йәшкә тиклемге балалар — бушлай. Шәмбе көнө 17:45 сәғәттән 19:45 сәғәткә тиклем — инеүгә ирекле түләү (желательно $10, сират 17:15 сәғәттән формалаша, һуңғы билет 19:15 сәғәттә һатыла).

## Галерея
### Тышҡы күренеше

Guggenheim Museum- New York City - Aerial View (17025685767).jpg
Solomon R Guggenheim Museum, designed by Frank Lloyd Wright (7145070977).jpg
Solomon R. Guggenheim Museum (48059131351).jpg
Guggenheim Museum- New York City (17207156426).jpg
GuggenheimNY.jpg
The Guggenheim Museum (7347655514).jpg


### Эске күренеше

Guggenheim Museum (3).jpg
In the Guggenheim Museum 02.jpg
The Guggenheim Museum (5).jpg
In the Guggenheim Museum 04.jpg
New York by Piotrus 002.JPG
Solomon R. Guggenheim Art Museum Lobby March 26, 2006.jpg


### Саклер һынлы сәнғәт үҙәге һәм Театр залы

Guggathon nyc 11.jpg
Sackler Center for Arts Education entrance view from 5th ave 88th street ramp March 2012.jpg|
Gugenheim theater from back jeh.jpg


### Быяла көмбәҙ

01 Solomon R. Guggenheim Museum abstract.jpg
Solomon R. Guggenheim Art Museum, New York City, Looking Like a Chambered Nautilus.jpg
Solomon R. Guggenheim Museum, New York City, Lobby Skylight Delight.jpg
Solomon Guggenheim Museum - Facy glass roof (New York) (31366582988).jpg
Guggemheim hélice NYC.jpg
Guggenheim Ceiling (4688708110).jpg


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Официальный сайт музея