Юон Константин Фёдорович

**Юон Константин Федорович** (24 октябрь 1875 йыл — 11 апрель 1958 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР рәссамы, пейзаж оҫтаһы, сценограф, сәнғәт теоретигы, . СССР-ҙың халыҡ рәссамы (1950). Беренсе дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1943).

## Биографияһы

### Сығышы һәм ғаиләһе
Константин Федорович Юон 1875 йылдың 12 (24) октябрендә Мәскәүҙә немец һәм швейцар ғаиләһендә тыуған. Атаһы — страховкалау компанияһы хеҙмәткәре, һуңыраҡ — уның директоры; әсәһе — музыкант.

### [[Октябрь революцияһы]]на тиклем

1892 йылдан 1898 йылға тиклем Мәскәү һынлы сәнғәт, төҙөлөш һәм һәйкәл ҡойоу училищеһында уҡый. Уның уҡытыусылары К. А. Савицкий, А Е. Архипов, Н. А. Касаткин була.

Училищены тамамлағас, ике йыл А. В. Серов оҫтаханаһында эшләй. Һуңынан үҙ студияһын булдыра, унда 1900 йылдан 1917 йылға тиклем И. О. Дудин менән бергә уҡыта. Уның уҡыусылары А В. Куприн, В А. Фаворский, В И. Мухина, ағалы-ҡустылы Весниндар, В А. Ватагин, Н. Д. Колли, А В. Грищенко, М. Г. Ройтер, Н. Терпсихоров, Ю А. Бахрушин була.

1903 йылда Рус рәссамдары союзының ойоштороусыларының береһе була. Шулай уҡ «Сәнғәт донъяһы» берекмәһе ҡатнашыусылары исемлегенә инә.

1907 йылдан театр декорациялары өлкәһендә эшләй, атап әйткәндә, Парижда С. П. Дягилевтың «Рус миҙгелдәре» сиктәрендә «Борис Годунов» опера постановкаһын биҙәй.

Революцияға тиклемге ижадының төп темаһы айырым башҡарыу манераһында була, улар рус ҡалаларының пейзаж яҡтылығы (Мәскәү, Сергиев Посад, Түбәнге Новгород һәм башҡа), киң перспектива менән, сиркәүҙәр һүрәте, халыҡ кейемендә ҡатын-ҡыҙҙар, урыҫ көнкүрешенең традицион йолалары менән менән һуғарылған

Мәҫәлән, «Купола и ласточки. Успенский собор Троице-Сергиевой лавры» (1921 г.) картинаһы киң билдәлелек яулай. Был панорамала пейзаж, аяҙ күк аҫтында ер кинәнә, һәм алғы планда ҡояш яҡтыһында алтын семәрле тәреләр менән көмбәҙҙәр балҡый. Мотивы эффектлы ғына түгел, шулай уҡ сиркәүҙең тарихи һәм мәҙәни ролен кәүҙәләндерә.

### Революциянан һуң

Революциянан һуң да Рәсәйҙә ҡала. Революцион хәл-ваҡиғаларға ҡарата «Яңы планета» картинаһын яҙа. Совет осоронда, рәссам унда «Бөйөк Октябрь Социалистик революцияһының ижади әһәмиәтен» күрһәткән тип иҫәпләнә. Хәҙерге Рәсәйҙә ул, айырым алғанда, Иван Шмелевтың Ҡырымда Ҡыҙыл террорҙы һурәтләгән «Солнце мертвых» китабының тышында яңынан тыуа.

Башҡа «космос» «Люди» картинаһында" (1923), шулай уҡ яңы донъя төҙөү тураһында һүҙ бара.

1925 йылда революцион Рәсәй рәссамдары ассоциацияһы (АХРР) ағзаһы була. 1923 йылда «Парад Красной армии» (1923) картинаһын яҙа.

1948 йылдан 1950 йылдарға тиклем СССР Рәссамдар академияһының һынлы сәнғәт теорияһы һәм тарихы фәнни-тикшеренеү институтының директоры булып эшләй. Һынлы сәнғәт жанры эштәренән тыш, ул театр постановкалары биҙәү буйынса, шулай уҡ графика менән шөғөлләнеүҙе дауам итә.

1952 йылдан 1955 йылға тиклем В. И. Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академик рәсем сәнғәте институтында профессор сифатында, шулай уҡ башҡа уҡыу йорттарына уҡыта (Ленинградта И. Е. Репин исемендәге институтта, Мәскәүҙә ситтән тороп уҡыу сәнғәт халыҡ университетын]]да)

СССР Рәссамдар академияһы академигы (1947). 1957 йылдан СССР Рәссамдар союзы идаралығының беренсе секретары була

1951 йылда ВКП(б.)-ға инә

1958 йылдың 11 апрелендә Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнә (участок № 4).

### Ғаиләһе
* Ағаһы— Юон Павел Федорович (1872—1940), Швейцария һәм урыҫ композиторы, музыка педагогы, Берлин консерваторияһы профессоры, революциянан һуң Германияла йәшәргә ҡала, унан һуң власҡа Адольф Гитлер килгәс, тарихи тыуған иленә, Швейцарияға күсеп китә, шунда вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1926)
* РСФСР-ҙың халыҡ рәссамы (1945)
* СССР-ҙың халыҡ рәссамы (1950)
* Беренсе дәрәжә Сталин премияһы (1943) — сәнғәттә күп йыллыҡ күренекле ҡаҙаныштары өсөн
* Ленин ордены (1945)
* Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943, 1955)
* «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында маҡтаулы хеҙмәте өсөн» миҙалы
* «Мәскәүҙең 800-йыллығы иҫтәлегенә» миҙалы

## Төп әҫәрҙәре

* «Русская зима. Лигачёво», 1947 Третьяковская галерея
* «К Троице. Март», 1903, ГТГ
* «Голубой куст», 1907, ГТГ
* «Весенний солнечный день», 1910, ГРМ
* «Весенний вечер. Ростов Великий», 1906, Серпуховский историко-художественный музей (СИХМ)
* «Сергиевский Посад», 1911, написана из окна Старой Лаврской гостиницы. В коллекции ЦАК МПДА.
* «Волшебница-зима», 1912
* «Мартовское солнце», 1915, ГТГ
* «Купола и ласточки», 1921, ГТГ
* «Новая планета», 1921, ГТГ
* «Подмосковная молодежь», 1926; ГРМ
* «Перед вступлением в Кремль в 1917 году. Троицкие ворота», 1927. ГЦМСИР.
* «Первые колхозницы. В лучах солнца», 1928, ГТГ
* «Москва салютует», 1945
* «Раскрытое окно», 1947, ГТГ
* «Штурм Кремля в 1917 году» 1947, ГТГ
* «Парад на Красной площади в Москве 7 ноября 1941 года», 1949, ГТГ
* «Утро индустриальной Москвы», 1949, ГТГ
* «Конец зимы. Полдень», 1929, ГТГ
* «Мартовское солнце», 1915, ГТГ

### Театр спектаклдәрен биҙәү
* М. П. Мусоргскийҙың «Борис Годунов» операһы, 1912-13, Елисейские поля театры, Париж, С. П. Дягилев антрепризы
* Н. В. Гоголдең «Ревизоры», 1921, МХАТ
* А. Н. Островскийҙың «Сердце не камень» пьесаһы, 1923, Кесе театр
* М. Горькийҙың «Егор Булычов и другие» пьесаһы, 1934, МХАТ
* М. П. Мусоргскийҙың «Хованщина» операһы, 1940, Ҙур  театр, Мәскәү.

### Кинофильмдар рәссамы
* Иван Никулин — матрос, (1944)

### Йәнһүрәттәр рәссамы
* Каштанка, 1952

## Рәссамдың әҫәрҙәре
* Москва в моем творчестве, М., 1958;
* Об искусстве, т. 1-2, М., 1959.

## Уҡыусылары һәм эйәреүселәре
* Иванов, Герасим Петрович (1918—2012)
* Кручёных, Алексей Елисеевич (1886—1968)
* Меламуд, Шая Ноевич (1911—1993)
* Попова, Любовь Сергеевна (1889—1924)
* Розанова, Ольга Владимировна (1886—1918)
* Скулме, Отто (1889—1967)
* Степанова, Варвара Фёдоровна (1894—1958)
* Страхов, Андрей Александрович (1925—1990)
* Удальцова, Надежда Андреевна (1886—1961)
* Фалилеев, Вадим Дмитриевич (1879—1950)
* Фальк, Роберт Рафаилович (1886—1958)
* башҡалар.

## Хәтер
Рәссам йәшәгән һәм эшләгән Мәскәү йортонда (Земляной Вал урамы, 14-16), мемориаль таҡта ҡуйылған.

## К. Ф. Юон филателияла

Файл:1965 20-летие Победы, ЦФА 3205.jpg|СССР почта маркаһы, 1965 йыл: «Москва салютует» картинаһы.
Файл:1975 CPA 4487.jpg|СССР почта маркаһы, 1975 йыл: «Утро индустриальной Москвы».
Файл:1975 CPA 4486 and label.jpg|СССР почта маркаһы, 1975 йыл: К.Ф. Юондың тыуыуына 100 йыл.


## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Апушкин Я. В., К. Ф. Юон, М., 1936;
* Третьяков Н., К. Ф. Юон, М., 1957;
* К. Ф. Юон. Человек, художник, общественный деятель. Педагог. [Каталог-сборник], М., 1968;
* Нордштейн Т. Константин Юон. Альбом. Л., 1972
* Ромашкова Л. Константин Юон. Альбом. М., 1973;
* К. Ф. Юон, Столетие со дня рождения, 1875—1975, М., 1976.
*  (в пер.)
* Осмоловский Ю., К. Ф. Юон, М., 1983.

## Һылтанмалар
* Юон Константин Федорович — статья из Большой советской энциклопедии. 
* Галерея живописных работ Константина Юона