Хәсәнова Тожихон

**Тожихон Хәсәнова** () (1916-2003)- Бобур исемендәге Ош дәүләт академия үзбәк музыкаль-драма театры артисы, Ҡырғыҙстандың халыҡ артисы (1940), Ҡырғыҙстандың мәҙәниәтен һәм сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индерә. 2-4 саҡырылыш Ҡырғыҙ ССР-ы Юғары Советы депутаты итеп һайлана.

## Биографияһы
Тожихон Хәсәнова 1916 йылдың 14 июнендә Ош ҡалаһында тыуған, милләте буйынса үзбәк. Йәш, талантлы йырсыны 14 йәшендә Бабур исемендәге Ош дәүләт академия үзбәк драма театрының музыкаль драма артисы итеп алалар. Тиҙҙән Тожихон Хәсәнова К. Яшиндың «Ике коммунист», «Дуҫтар», Гүләм Зафарҙың «Хәлимә», У. Гаджибековтың «Аршин малалан», Ж. Турсбековтың «Ажал ордуна» һәм башҡа спектаклдәрҙә ролдәр башҡара башлай.

Үҙенең матур һәм юғары тонлы тауышы менән ул тамашасылар араһында ҙур абруй һәм хөрмәт яулай. Йыр репертуарын үзбәк, ҡырғыҙ һәм тажик классиктары әҫәрҙәре менән байыта.

Төп геройы Тожихон Хәсәнова башҡарыуында «Адолат» музыкаль драмаһы Ош үзбәк театры сәхнәһендә меңдән ашыу тапҡыр уйнала. «Фәрхәд һәм Ширин», «Ҡорманбәк», «Таһир һәм Зөһрә», «Ләйлә һәм Мәжнүн», «Алпамыша», «Нурхон» ҙур масштаблы спектаклдәрендә Хәсәнова төп ролдәрҙе башҡара, уның башҡарыуында был спектаклдәр Ҡырғыҙстан театр сәнғәтенең алтын фондына ингән.

1934 йылда Ленинград ҡалаһында театр гастролдәрендә ҡатнаша. Тожихон Хәсәнова 1939 һәм 1959 йылдарҙа Мәскәү ҡалаһында Ҡырғыҙстан әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнаша. Театр фестивалдәрендә һәм классик йырҙар йырсыларының смотр-конкурстарында «Ҡырғыҙстан һандуғасы» тигән юғары исем ала.

1940 йылда ул Ҡырғыҙстандың халыҡ артисы маҡтаулы исеменә лайыҡ була, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1942), «Почет Билдәһе» ордендары, Үзбәкстандың «Шөһрәт» миҙалы (1994 й.) менән бүләкләнә. Өс саҡырылыш Ҡырғыҙ ССР-ы Юғары Советы депутаты итеп һайлана.

2003 йылдың 12 авгусында Андижан ҡалаһында вафат була.

## Театрҙа ролдәре
* Лолахон (Хәмзәнең шул уҡ исемле пьесаһы)
* Йәмилә (Хәмзә, « Бай һәм батрак»)
* Дилбәр («Ике коммунист», К. Яшен)
* Гөлсара (К. Яшендың шул уҡ исемле пьесаһы)
* Ширин (Хөрши, «Фәрхәд һәм Ширин»)
* Хәлимә (Зафариҙың шул уҡ исемле пьесаһы)
* Адолат (Әкрәмовтың шул уҡ исемле пьесаһы)
* Принцесса Турандот (К. Гоцциҙың шул уҡ исемле пьесаһы)
* Агафья Тихоновна («Женитьба», Н. Гоголь)
* Дунька («Любовь Яровая», К. Тренев)
* Зөләйха («Аджал ордуна», Турусбеков)
* Гулчехра («Аршин мал алан», У. Гаджибеков)

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡырғыҙ ССР -ының халыҡ артисы (1940 йыл)
* Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1942 йыл һәм 01.11.1958)
* «Почёт Билдәһе» ордены (31.01.1940)
* «Шөһрәт» миҙалы (1994)
* Ҡырғыҙ ССР-ы Юғары Советы Президиумының Почет грамотаһы
* Ҡырғыҙ ССР-ы Мәҙәниәт министрлығының Почет грамотаһы

## Әҙәбиәт
# 
# 
#  ББК 92я2 .
#  Архивная копия от 12 июля 2018 на Wayback Machine 
#  
# 
#  Мат-лы к декаде кирг. искусства в Москве. 1939 г.
# 
# 
# 
#  −16 с.: ил.; 20 см.
#  −20 с.: ил.; 20 см.
# 
#  21 см, ББК 85.4. ,  и 
#  
#  УДК 351/354. ББК 66,3(2Ки). ,  и 

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ошский Государственный академический узбекский музыкально-драматический театр имени Бабура
* Мадазимов, Рахмонберди
* Рахмонов, Уринбой Рахмонбердиевич
* Рахмонов, Журахон Рахмонбердиевич
* Султанов, Балтыходжа Султанович

## Һылтанмалар
* Таджихон Хасанова биография
* Хасанова, Таджихон
* <small>Юбилейные мероприятия в Кыргызстане</small>
* <small>Таджихан Хасанова, артистка Кирг. ССР выступает в колхозе Пятилетка, Ош.</small>
* <small>Газета «Советтик Кыргызстан» 4 стр. 5.12.1966 год</small>
* <small>Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча тандалма эмгектер</small>
* <small>Становление и развитие музыкально-драматического искусства Киргизии в первой половине XX в.</small>

## Иҫкәрмәләр