Нарендра Моди

**Наре́ндра Дамодарда́с Мо́ди** (, , ; ) — Һиндостандың сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре, 2014 йылдың 26 майынан Һиндостан премьер-министры, Бхаратия джаната партияһы лидеры. 2001-2014 йылдарҙа — Гуджарат штатының баш министры.

## Биографияһы

### Йәш сағы
Нарендра Дамодардас Моди 1950 йылдың 17 сентябрендә Ваднагар ҡалаһында тыуған. Ул Дамодардас Мулчанд Моди (яҡынса 1915—1989) һәм уның ҡатыны Хирабен (1923—2022) ғаиләһендә алты баланың өсөнсөһө була. Иртә йәш сағында Моди сәйәсәт менән ҡыҙыҡһына башлай, Раштрия сваямсевак сангх (РСС) сафына инә. Политолог белемен ала.

### Сәйәси карьераһы
1998 йылда Бхаратия джаната партияһының ул саҡтағы лидеры Лал Кришна Адвани ҡушыуы буйынса был партияның Гуджарат һәм Химачал-Прадеш штаттарында һайлау кампанияһын етәкләй. 2001 йылдың октябрендә Гуджараттың баш министры була, был вазифала отставкаға киткән Кешубхай Пателде алмаштыра. 2007 йылда өсөнсө срокка һайлана, ә 2012 йылда — дүртенсегә.

Һиндостанда ла, сит илдәрҙә лә Моди бик ҡапма-ҡаршылыҡлы шәхес тип һанала. 2002 йылда Гуджарат ҡыйралышы ваҡытында уның ғәмәлдәре ҡаты тәнҡит тыуҙыра. Атап әйткәндә, ул һинд мосолмандарына яҡлау бирмәүҙә ғәйепләнә. Шуға ҡарамаҫтан, Моди Гуджарат халҡы араһында ҙур хуплау менән файҙалана. 2000-се йылдарҙа штаттың иҡтисади үҫеше уның ҙур ҡаҙаныш тип иҫәпләнә. Популяр India Today журналы версияһы буйынса, 2006 һәм 2011 йылдарҙа Н. Моди Һиндостандың иң яҡшы баш министры тип таныла.

### Премьер-министр вазифаһындағы эшмәкәрлеге
2013 йылдың 13 сентябрендә Нарендра Моди Бхаратия джаната партияһынан премьер-министрлыҡҡа кандидат итеп тәғәйенләнә һәм 2014 йылда парламент һайлауҙарында һайлау алды кампанияһын етәкләй. Уның һүҙҙәренсә, ул бөтә ил буйынса һайлаусылар менән 440 осрашыу үткәргән. Бынан тыш, Моди социаль селтәрҙәрҙе уңышлы ҡуллана, хатта өс үлсәмле голограммаларҙы файҙаланып, һайлаусылар менән виртуаль арауыҡта ла «туранан-тура» аралаша. БДП-ның программалы лозунгыһы: «Милләтселек — беҙҙең илһам. Үҫеш һәм яҡшы идара итеү — беҙҙең маҡсат».

Һайлауҙарҙа тауыш биреү 7 апрелдән 12 майға тиклем туғыҙ этапта үткәрелә, һайлаусыларҙың 66,38% тауыш бирә. 16 майҙа Һиндостандың Һайлау комиссияһы тауыштарҙы һанай башлай. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, Бхаратия джаната партияһы 543 һайлау округының 276-һында, ә Милли-демократик альянс 331-дә алда бара. Тауыштарҙы алдан иҫәпләү БДП-ның өҫтөнлөгөн күрһәткәндән һуң, Һиндостан милли конгресы вәкиле Раджив Шукла партия исеменән «Беҙ еңелеүҙе таныйбыҙ. Беҙ оппозицияға күсергә әҙербеҙ» — тип әйтә. Иҫәпләүҙәр буйынса, БДП Лок сабханың яңы составында 277 урын ала ала, ә ябай күпселек өсөн 272 урын кәрәк, ә Һиндостан милли конгресы яҡынса 100 урын алған. Һиндостандың ғәмәлдәге премьер-министры Манмохан Сингх Нарендра Модиҙы һайлауҙа еңеүҙәре менән ҡотлай. Үҙ сиратында Моди Twitter-ҙа: «Һиндостан еңде! Алда яҡшы көндәр». Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, БДП парламентта 339 урын ала. 

17 майҙа Нарендра Моди Гуджараттан Делиға партия штаб-фатирында тамамланған еңеү парадын үткәреү өсөн килә. Кортеж буйлап полиция хеҙмәткәрҙәре һәм махсус тәғәйенләнештәге частар ҡуйыла. Бхаратия джаната парти штаб-фатирына юлға сыҡҡанда урамдар буйлап йыйылған кешеләр уның исемен ҡысҡыра, флагтар күтәрә, кортежына сәскәләр һибә, тынлы оркестр һәм милли флейталар тауышына йырлай һәм бейей. Моди бер нисә тапҡыр машинанан сығып, халыҡҡа «V» билдәһен күрһәтә. Шул уҡ көндө Һиндостан премьер-министры Манмохан Сингх Бхаратия джаната партияһының һайлауҙарҙа еңеүен таный һәм, «Һиндостандың бөйөк халҡына хеҙмәт иткәндә мөмкин булғандың барыһын да эшләргә тырыштым» тип, отставкаға китә. Тауыш биреүҙең һуңғы һөҙөмтәләре буйынса, Һиндостан милли конгресы партияһы етәкселегендәге берләшкән прогрессив альянс 543 һайлау округының 59-да ғына еңеп сыға, ә БДП — 283 округта, шулай итеп, абсолют күпселекте ала һәм 30 йыл эсендә үҙаллы хөкүмәт төҙөй алырлыҡ беренсе партия була. Сингх яңыһы тәғәйенләнгәнгә тиклем премьер вазифаһын үтәүен дауам итә. БДП парламенттың түбәнге палатаһы Лок сабха өҫтөнән генә контроль ала; Раджья сабхала уның 240 мандатынан ни бары 46-һы ғына була, шул уҡ ваҡытта Һиндостан милли конгресының 68 урыны була һәм был уға вето мөмкинлеге бирә.

19 майҙа Рәсәй президенты Владимир Путин Нарендра Модиҙы партияһының һайлауҙа еңеүе менән ҡотлай.

26 майҙа Нарендра Моди Һиндостан премьер-министры итеп тәғәйенләнә һәм ант итә. Тантаналы сарала сәйәсмәндәр һәм сит ил дәүләттәре вәкилдәре, шул иҫәптән Пакистан премьер-министры Наваз Шәриф ҡатнаша. Быға тиклем Һиндостан һәм Пакистан премьер-министрҙары коллегаларының инаугурацияһына бер ҡасан да килмәгән. Бынан тыш, Көньяҡ Азия төбәк хеҙмәттәшлеге ассоциацияһына (SAARC) ингән илдәрҙең лидерҙары, шулай иҫәптән Афғанстан, Шри-Ланка һәм Мальдив президенттары, Непал һәм Бутан премьер-министрҙары, Бангладеш парламенты спикеры ҡатнаша. Делиҙағы президент һарайында ант ҡабул итеү тантанаһы башланыр алдынан Наваз Шәриф, Модиҙы һайлау ике ил араһындағы мөнәсәбәттәрҙе яҡшыртыу өсөн мөмкинлектәр аса, тип әйтә. Икенсе көндө Моди Шәриф менән һөйләшеүҙәр алып бара, унда төрлө өлкәләрҙә, атап әйткәндә, сик буйындағы хәүефһеҙлек өлкәһендә хеҙмәттәшлек мәсьәләләре тикшерелә.

2018 Йылда Forbes журналы версияһы буйынса донъяның иң абруйлы кешеләре рейтингында 9-сы урынды биләй. 2015 һәм 2016 йылдарҙа ла ошо уҡ позицияны биләй.

2022 йылда «Коммерсант» өсөн Һиндостандың G20-лә рәйеслек итеүенә арналған мәҡәләһендә Моди кешелектең фекерләү рәүешенең тотҡоно булыуын белдерә, был осраҡта бер яҡтың еңеүе мотлаҡ икенсе яҡтың еңелеүе менән бәйле.*Бөгөн беҙгә йәшәү өсөн көрәшергә кәрәкмәй; беҙҙең эра һуғыштар осоро булырға тейеш түгел!*

## Бүләктәре

* Король Әбдел-Азиз орденының ҙур таҫмаһы (2016 йылдың 3 апреле, Сәғүд Ғәрәбстаны)
* «Ғәзи Аманулла Хан» ордены (2016 йылдың 4 июне, Афғанстан)
* Фәләстин Йондоҙо орденының ҙур сылбыры (2018 йылдың 10 феврале, Фәләстин)
* Заид ордены (2019 йылдың 4 апреле, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре)
* Изге Апостол Андрей Первозванный ордены (2019 йылдың 12 апреле, Рәсәй) — *Рәсәй Федерацияһы менән Һиндостан Республикаһы араһында айырыуса өҫтөнлөклө стратегик партнерлыҡты һәм Рәсәй һәм Һиндостан халыҡтары араһында дуҫлыҡ бәйләнештәрен үҫтереүҙәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн*
* Күренекле хаким Нишан Иззуддин ордены (2019 йылдың 8 июне, Мальдив)
* 1-се класлы Бахрейн ордены (2019 йылдың 24 авгусы, Бахрейн)
* Баш Командующий класындағы «Почет Легионы» ордены (2020 йылдың 21 декабре, АҠШ)
* Аждаһа короле ордены (2021 йылдың 17 декабре, Бутан)
* Фиджи ордены компаньоны (2023 йылдың 22 май, Фиджи)
* Логоху орденының Гранд-компаньоны (2023 йылдың 22 майы, Папуа-Яңы Гвинея)
* Нил орденының ҙур сылбыры (2023 йылдың 25 июне, Мысыр)
* Почетлы легион орденының ҙур тәреһе кавалеры (2023 йылдың 14 июле, Франция)

2019 йылдың декабрь аҙағында Британияның Financial Times гәзите Модиҙы «ун йыллыҡтың йөҙөн билдәләгән» 50 кеше исемлегенә индерә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
* 
* 

## Һылтанмалар

* Официальный сайт
* Profile at Official portal of Gujarat
* Profile at *BBC News*
* http://sgolub.ru/kulturpovidlo/modi-plyus-modi-minus/