open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Норфолк (хәрби-диңгеҙ база)

**«Норфолк» хәрби-диңгеҙ базаһы** — АҠШ хәрби-диңгеҙ көстәре Атлантик флотының төп хәрби-диңгеҙ базаһы. Норфолк ҡалаһында урынлашҡан. Донъяла иң ҙур хәрби-диңгеҙ база булып тора: 2011 йылға унда 75  карап, шул иҫәптән  5 авиаташыусы урынлаша. База акваторияһы   2-се  оператив флоттың яуаплылыҡ зонаһында ята.

Хәрби-диңгеҙ база  акваторияһының һәм порттың  майҙаны — 25,8 км², фарватерҙарҙың килеп инеү тәрәнлеге  — 13,8 м тиклем. Фарватер тәрәнлеге хәрби-диңгеҙ базала бөтә кластағы караптарҙың, шул иҫәптән атом авиаташыусыларының да урынлашыуын тәьмин итә. База  20 км дөйөм оҙонлоҡтағы  һәм причалдар янында 14 м тиклем тәрәнлектәге 10  причалға, тейәү-бушатыу сараларына, һуғыш кәрәк-яраҡтары складына, нефть һаҡлау урынына  эйә.

Был хәрби-диңгеҙ базала АҠШ ҡораллы көстәре  юғары командованиеһының һәм Атлантик флот баш командующийының штабы, хәрби-диңгеҙ уҡыу йорттары урынлашҡан. Базанан йыраҡ түгел ете ҡоро һәм өс йөҙмә доктар, шулай уҡ ун алты стапель  менән 8 суднолар төҙөү һәм суднолар ремонтлау заводы урынлашҡан.

## Әҙәбиәт

* 

## Һылтанмалар

* Официальный сайт 
* NS Norfolk // globalsecurity.org
Сперлонга

**Сперлонга** () — Италияның бәләкәй ауылы. Сперлонга Лацио төбәгендә, диңгеҙ буйында урынлашҡан. Был ауылдың төп урамы — Виа-Флакк. Манто-Маньо ҡаяһының ярға сығып торған урынындағы был урам буйлап Сперлонга ауылы һуҙылған. Ҡала үҙенең исемен мәмерйә тигән исемдән алған («speluncae» = «мәмерйә»). Мәмерйәләр яр буйында урынлашҡан.

Сперлонга ауылының майҙаны 18 квадрат километр. Сперлонганың халҡы 3 256 кеше тәшкил итә (2007 йыл халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса). Ауыл халҡының тығыҙлығы бер квадрат километрҙа яҡынса 1,5 кеше тәшкил итә. Сперлонга — асыҡ һауалағы музей, бында археологик ҡаҙыуҙар үткәрелгән. Ауылда археологик музей эшләй.

Сперлонга ҡалаһының абруйлы ҡурсалаусы-яҡлаусыһы булып изге Рим папаһы I Лев иҫәпләнә. Уның хөрмәтенә ауылда йыл һайын 10 сентябрҙә оло байрам үткәрелә.

## Һылтанмалар
* Краткая история города 
* Museo Archeologico di Sperlonga
* Livius.org: Пещера в Сперлонге
Ромареда

**«Ромареда»** (кат. Estadi de La Romareda) — «Реал Сарагоса» футбол клубының стадионы. Стадион 1957 йылда 8 сентябрендә  «Реал Сарагоса» футбол клубының   «Осасунға» ҡаршы уйыны менән асыла, ул 3-2 иҫәбе менән хужаларҙың  еңеүе  менән тамамлана.

Стадиондың һыйҙырышлығы   34 596   урын тәшкил итә.  «Реал Сарагоса» уйындарында көйәрмәндәр һаны яҡынса 28 000 кеше тәшкил итә.

## Тарихы
«Тореро» клубының алдағы  20 000 урын һыйҙырышлы  стадионынын  бәләкәй иҫәпләйҙәр, һәм яңы стадион төҙөргә ҡарар ителә.  Стадиондың төҙөлөшө менән «Agromán».төҙөлөш компанияһы шөғөлләнә.  

Бөтә  ваҡыт дауамында стадион  өс тапҡыр  реконструкциялана. Беренсе тапҡыр 1977 йылда. Һуңынан стадионды  1982 йылғы  футбол буйынса донъя чемпионатына әҙерләйҙәр. Өсөнсө  реконструкция   1994 йылда үтә, унан һуң  бөтә урындар стадионда ултырып ҡарай торған була. 

Стадионда шулай уҡ төркөм этабының уйындары һәм 1992 йылда Олимпия футбол турнирының сирек финалы   ойошторола. 

«Ромареда»  2014 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындары уйындарын үткәреүгә Хака ҡалаһының ғаризаһында олимпия стадионы булараҡ күрһәтелә

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Официальный сайт ФК Реал Сарагоса
Кастрокаро-Терме-э-Терра-дель-Соле

**Кастрокаро-Терме-э-Терра-дель-Соле** () — Италия коммунаһы. Был коммуна Эмилия төбәгендәге-Романья, Форли-Чезен провинцияһында урынлашҡан.

Халҡы 6504 кеше тәшкил итә (2008 йыл мәғлүмәттәре буйынса), халыҡ тығыҙлығы 167 кеше/км². Коммуна 39 км² майҙанды биләй. Был коммунала термаль һыуҙар сығанаҡтары бар, улар кешеләрҙе бальнеологик ысул менән дауалау өсөн ҡулланыла.Коммунаның мэры- Франческа Метри. Почта индексы — 47011. Телефон коды — 0543.

Коммунаның абруйлы ҡурсалаусы-яҡлаусыһы — святитель Николай Мирликийский, байрамы — 6 декабрь (Castrocaro Terme) һәм Фәләстин Кесарийынан изге Репарата (Terra del Sole).

## Демография

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:6500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:4286
 bar:1871 from:0 till:4463
 bar:1881 from:0 till:4441
 bar:1901 from:0 till:4829
 bar:1911 from:0 till:5024
 bar:1921 from:0 till:5290
 bar:1931 from:0 till:5435
 bar:1936 from:0 till:5477
 bar:1951 from:0 till:5583
 bar:1961 from:0 till:4887
 bar:1971 from:0 till:4399
 bar:1981 from:0 till:5005
 bar:1991 from:0 till:5331
 bar:2001 from:0 till:6025
PlotData=
 bar:1861 at: 4286 fontsize:S text:4.286 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 4463 fontsize:S text:4.463 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 4441 fontsize:S text:4.441 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 4829 fontsize:S text:4.829 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 5024 fontsize:S text:5.024 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 5290 fontsize:S text:5.290 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 5435 fontsize:S text:5.435 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 5477 fontsize:S text:5.477 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 5583 fontsize:S text:5.583 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 4887 fontsize:S text:4.887 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 4399 fontsize:S text:4.399 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 5005 fontsize:S text:5.005 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 5331 fontsize:S text:5.331 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 6025 fontsize:S text:6.025 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:По данным ISTAT


## Коммуна хакимиәте
* Телефон: 0543 767136*e Terra Comune Castrocaro di Sito istituzionale Terme del del Sole
* Электрон почта: serviziaicittadini@comune.castrocarotermeeterradelsole.fc.it
* Рәсми сайт: http://www.comune.castrocarotermeeterradelsole.fc.it/

## Һылтанмалар
* Официальный сайт населённого пункта
* Национальный институт статистики
* http://www.istat.it/english/
Таш күпер (Сарагоса)

**Таш күпер** (исп. *Puente de Piedra*) — Сарагоса (Испания) үҙәгендә  Эбро йылғаһы аша таш күпер. Туристик буклеттарҙа уны шулай уҡ *Арыҫлан күпере* тип тә атайҙар, сөнки  1991 йылдан башлап, күперҙең ике яғында колонналарҙа дүрт арыҫлан тора, ҡаланың символы.

Сарагосала Эбро йылғаһы аша күперҙе XII быуаттан башлап төҙөргә маташалар.  1401—1440 йылдарҙа  Хиль де  Менестраль етәкселеге аҫтында таш күпер төҙөйҙәр. 1643 йылда ташҡын ваҡытында күперҙең ике үҙәк тороғо емерелә. Быны Мартинес дель Масоның 1647 йылда яҙылған  «Сарагоса күренеше» картинаһында күрергә мөмкин.

1659 йылда күпер тергеҙелә, өҫтәүенә, архитектор Фелип де Бузиньяк, ике емерелгән манараны  тулыһынса терегеҙә һәм һыукиҫәрҙе киңәйтә.  . 1789 йылда архитектор Агустин Санс Эбро ярын күперҙе  һыу баҫыуын булдырмау өсөн изге Лазарь монастырына тиклем нығыта. Күпер төҙөү төбәктең һәм бөтә илдең үҫеше өсөн иҡтисади  әһәмиәткә эйә була

Күпергә инеү урынында ҡуйылған дүрт арыҫлан  1991 йылда скульптор Франциско Райо Лахос тарафынан бронзанан ҡойолған

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* GUITART APARICIO, Cristóbal, «El Puente de Piedra», Guillermo Cabeza en Fatás, (coord.) Histórico Guía-de Zaragoza artística, Zaragoza, Ayuntamiento (de cultural Servicio acción), 1991, págs. 197-200. .
Сарагоса музейы

**Сарагоса музейы** (исп. *Museo de Zaragoza*) — Испанияның Сарагоса ҡалаһында урынлашҡан иң ҙур музейҙарҙың береһе.. 

Уның коллекцияларында  археология һәм этнографик экспонаттар, сәнғәт эштәре,  керамик әйберҙәр бар. Музейҙа китапхана, реставрация бүлеге бар, унда уҡыу һәм йәмәғәт саралары үткәрелә.

## Тарихы
Был Арагондың баш ҡалаһында иң боронғо музей,  архитекторҙар Рикардо Магдалина һәм Хулио Браво проекты буйынса төҙөлгән  инала урынлашҡан.

Бина 1908 йылда төҙөлә,  1911 йылда музей асыла

Шулай уҡ Нәфис сәнғәт музейы тип тә  атала.

## Музей коллекциялары
Музейҙа тарихи дәүергә тиклемге әйберҙәр коллекцияһы, мозаика һәм ҡаҙыу эштәрендә беренсе рим ултыраҡтары ваҡыты менән даталанған әйберҙәр табылған.  Альхаферий һарайынан мосолман сәнғәте әйберҙәре, роман һәм ренессанс һынлы сәнғәте һәм скульптураһы тупланмаһы ҡыҙыҡлы.  

Айырым зал Франсиско Гойяның эштәренә бүленгән. Бында уның автопортретын. Сан-Карлос,  Фердинанд VII, Карлос IV һәм   Мария-Луиза  Пармскаяның портреттарын, шулай уҡ «Капричос» серияһынан гравюраларҙы күрергә мөмкин. 

Музейҙы ҡарау хәҙерге заман сәнғәте менән тамамлана

### Археология секцияһы

### Керамика секцияһы
Сарагоса музейының керамика секцияһы . Альбаррасин бинаһында, Примо-де-Ривера паркына уң яҡтан инеү урынында,  этнология бүлеге янында урынлашҡан. Күргәҙмә таш быуаттан алып бөгөнгө көнгә тиклем  арагон көршәктәр эшләү оҫталығы  күргәҙмәһенә арналған. Донъяла иң яҡшы тип иҫәпләнгән һәм Муэл менән Теруэлда етештерелгән керамика әйберҙәргә айырым иғтибар бүленә.   

### Һынлы сәнғәт секцияһы
Франсиско Гойя эштәренә   музейҙа  айырым зал бирелә.
Файл:Consagración de San Luis Gonzaga.jpg|Йәштәрҙе ҡурсалаусы изге Алоисиййҙы бағышлау
Файл:Venus y Adonis (Goya).jpg|Венера һәм Адонис
Файл:Éxtasis de San Antonio Abad por Francisco Goya (Museo de Zaragoza, after restauration).jpg|Изге Антоний экстазы
Файл:Virgen del Pilar (Goya).jpg|Дева де Пилар


## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Прадо

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Официальный сайт музея
* Goyas en el Museo de Zaragoza
Порпетто

**Порпетто** () — Италия коммунаһы. Был коммуна Фриули-Венеция-Джулия төбәгендәге Удине провинцияһында урынлашҡан.

Порпетто коммунаһының халҡы 2732 халҡы кеше тәшкил итә (2008 йылда халыҡ иҫәбен алы умәғлүмәттәре буйынса) Поретто коммунаһының халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрға 139 кешегә тигеҙ. Порпетто коммунаһы 20 квадрат километр майҙанды биләй. Был тораҡ пунктының почта индексы — 33050. Телефон коды — 0431.

Порпетто коммунаһының абруйлы ҡурсалаусы-яҡлаусыһы яфа сигеүсе (мученик) Изге Викентий Сарагосский. Был Изге хөрмәтенә Парпетто коммунаһында йыл һайын 22 ғинуарҙа оло байрам үткәрелә.

## Демография
Халыҡ динамикаһы:
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:1756
 bar:1881 from:0 till:1663
 bar:1901 from:0 till:1902
 bar:1911 from:0 till:2369
 bar:1921 from:0 till:2503
 bar:1931 from:0 till:2614
 bar:1936 from:0 till:2520
 bar:1951 from:0 till:3069
 bar:1961 from:0 till:2813
 bar:1971 from:0 till:2581
 bar:1981 from:0 till:2727
 bar:1991 from:0 till:2665
 bar:2001 from:0 till:2683
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 1756 fontsize:S text:1.756 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1663 fontsize:S text:1.663 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1902 fontsize:S text:1.902 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 2369 fontsize:S text:2.369 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 2503 fontsize:S text:2.503 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 2614 fontsize:S text:2.614 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 2520 fontsize:S text:2.520 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 3069 fontsize:S text:3.069 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 2813 fontsize:S text:2.813 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 2581 fontsize:S text:2.581 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 2727 fontsize:S text:2.727 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 2665 fontsize:S text:2.665 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 2683 fontsize:S text:2.683 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:По данным ISTAT


## Коммуна хакимиәте
* Телефон: 0431 60036 — 0431 60484
* Электрон почта: segretario@com-porpetto.regione.fvg.it
* Рәсми сайт: http://www.comune.porpetto.ud.it

## Һылтанмалар
* Тораҡ пункты рәсми сайтта
* Милли статистика институты
* http://www.istat.it/english/
Сальсомаджоре-Терме

**Сальсомаджор-Тер** () — Италия ҡалаһы, Эмилия Романья төбәгендә Парма административ үҙәгенә буйһонған ҡала.

Халыҡ һаны 17 875 кеше тәшкил итә, халҡының тығыҙлығы 221 кеше/км². 81 км² майҙанды биләй. Диңгеҙ кимәленән 157 метр бейеклектә урынлашҡан. Ҡаланың почта индексы — 43039. Телефон коды — 0524.

Ҡаланың ҡурсалауы-яҡлаусыһы итеп изге Виталий Миланский иҫәпләнә. Байрамы йыл һайын 28 апрелдә үткәрелә. Сальсомаджоре Терме – Италияның ҙур булмаған курорт ҡалаһы. Ул бик матур тәбиғәтле Парма убаларында тора. Ҡала бәләкәй булыуына ҡарамаҫтан, һуңғы 50 йыл эсендә туристарҙың иғтибарын үҙенә йәлеп итеп тора: бында йыл һайын «Италия һылыуҡайы» конкурсы үткәрелә.
## Тарих
Сальсомаджоре термаль курорт булараҡ, үҙ тарихын Мария Луиза Австрийская ваҡытынан алып иҫәпләй:ул термаль һыу менән дауаланыуҙы модаға индергән. Сальсомаджоре Терме исеме үк бында соляр һыуҙар менән борондан халыҡ дауаланғаны тураһында һөйләп тора. Курортта бер нисә төрлө үҙенсәлекле минераль сығанаҡтар бар, мәҫәлән: «Aqua Madre» - үҙ эсенә йод алған  кальцийһыҙ, тимерһеҙ эҫе һыу. Сальсомаджоре Терме ҡалаһында ошо сығанаҡтар нигеҙендә төрлө термаль комплекстар бар. Шуларҙың иң билдәлеһе - Берзиери палаццоһы. Был комплекс Сальсомаджоре Терме ҡалаһының үҙәгендәге Берзиери майҙанында урынлашҡан. Комплекс урындағы һыуҙарҙың шифалы үҙенсәлектәрен беренсе булып асҡан табип Лоренцо Берзиери хөрмәтенә уның исеме менән аталған. Комплекс бинаһы күркәм мозаика һәм фрескалар менән биҙәлгән, улар һыуҙың шифалы һәм көслө булыуының символын күрһәтеп тора.

Сальсомаджоре Терме ҡалаһының иң шәп хәҙерге заманса фешенебелле термаль комплексы - Зойа Спа - ҙур Маццини паркында урынлашҡан. Был термаль шифаханала эстетик медицина һәм гидротерапия дауалау күрсын үтергә мөмкин.

## Һылтанмалар
* Тораҡ пункты рәсми сайтында
Нуэстра-Синьора-дель-Пилар

**Нуэстра-Сеньора-дель-Пилар** (ҡайһы берҙә  **Богоматерь Пилар базиликаһы**; исп.*Basílica de Nuestra Señora del Pilar*, араг*<span lang="an">Basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar</span>*) — Испанияла барокко стилендәге  ҙур ҡорам  һәм Сарагосала иң ҙур ҡорам.  Базилика Дева Марияға бағышланған. Тарихта Марияға бағышланған беренсе изге тип һанала. Базилика  үҙәгендә йәшмәнән яһалған колонна урынлашҡан, ул ҡулына Сабый тотҡан Марияны һүрәтләгән XV  быуат һыны   менән тамамлана. 

Беренсе христиан сиркәүе был урында б.э. II быуатында  барлыҡҡа килә һәм оҙаҡ ваҡыт ҙур булмаған часовнянан тора.   1118 йылда король Альфонсо I ғәскәрҙәре ҡаланы мосолмандарҙан азат иткәс, бында роман стилендә сиркәү төҙөлә, 1434 йылда ул  янғында юҡҡа сыға. Һуңынан был урында  готика стилендә сиркәү барлыҡҡа килә, ә  заманса бина 1681  һәм 1872 йылдар араһында төҙөлә; һуңғы манаралары 1907 һәм 1961 йылдарҙа  төҙөлә.   

Базиликаның оҙонлоғо  130 метр, киңлеге  67 метр тәшкил итә,   4 манараһы  һәм 11 көмбәҙе бар. Көмбәҙҙең тышҡы биҙәге азулежу  кафелдәре менән башҡарылған.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Дева Мария Күренеш

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Cabildo de Zaragoza
* El Patrimonio en Cultural de Aragón Basílica de del Pilar Portal
Изге Вит соборы (Риека)

**Изге Вит соборы** —  Риека ҡалаһында католик сиркәү. Риека архиепарихияһының кафедраль соборы, архитектура ҡомартҡыһы. Изге Вит хөрмәтенә изгеләндерелгән. 

Собор  Риека ҡалаһының  төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Хәҙерге заман сиркәү бинаһы  1638 йылда  төҙөлә башлай һәм 100 йыл самаһы дауам итә. Собор храмы өлгөһө өсөн Венецияның   данлыҡлы Санта-Мария-делла -Салюте соборы була. Ғибәҙәтхананы  төҙөүҙә иезуиттар (архитекторы Джакомо Бриано) ҡатнаша. Быға тиклем был урында Риеканы ҡурсалаусы шулай уҡ изге Витҡа арналған   ҙур булмаған роман сиркәүе торған. Яңы сиркәү төҙөлгәндән һуң иҫке сиркәүҙән миһрабтарҙың береһе һәм таш тәре күсерелә (икеһе лә XIII быуатта төҙөлгән). Боронғо таш тәрене диндарҙар  мөғжизәле таш тәре кеүек хөрмәтләй

XX быуаттың 20-се йылдарына тиклем  иезуиттар ордены сиркәүе була.  Риека   епархия үҙәге булғандан һуң , 1969 йылдан изге Вит сиркәүе  кафедраль собор статусын ала. 

Сиркәү ротонда формаһында төҙөлгән, был хорват архитектураһы өсөн ғәҙәти түгел. Интерьерында    барокко һәм ренессанс һыҙаттары бар.

Изге Вит соборы  100 купюралы хорват куны реверсында һүрәтләнгән.

## Һылтанмалар

* Хорватия. Изд. «Вокруг Света», 2006. . Стр. 135
* Риека соборы тураһында рәсми сайты
Риека (аэропорт)

**«Риека»  аэропорты** (хорв. *<span lang="hr">Zračna luka Rijeka</span>*) (IATA: RJK, ICAO: LDRI) — Хорватияның Риека ҡалаһындағы аэропорт. Ул Крк утрауында, Риека тимер юлы станцияһынан   27 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Ҡала менән Крк  күпере менән тоташҡан. Аэропорт  пассажирҙары ағымының  күп өлөшө төньяҡ-хорват ярҙары буйына осоп килеүсе һәм арзан Европа авиакомпаниялары хеҙмәте менән ҡулланыусы туристарҙан  тора. 2006 йылда пассажирҙар ағымы  210 000   пассажир  тәшкил иткән.

## Авиакомпаниялар  һәм йүнәлештәр

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Сайт на английском
* Информация об аэропорте LDRI с сайта World Aero Data.
Вальдьери

**Вальдьери** () — Италия коммунаһы. Был коммуна Пьемонт төбәгенең Кунео провинцияһында урынлашҡан.

Вальдьери коммунаһының халҡы 971 кеше тәшкил итә (2008 йылда халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса). Коммунаның бер квадрат километр майҙанындағы халыҡ тығыҙлығы 6 кеше тәшкил итә. Вальдьери коммунаһы 153 квадрат километр майҙанды биләй. Коммунаның мэры - Эммануил ПАрраноне. Был коммуна территорияһында термаль һыуҙар сығанағы күп. Янында Вальдьери -Терме шиаханаһы ла бар. Коммунаның почта индексы — 12010. Телефон коды — 0171.

Вальдьери коммунаһының ҡурсалаусы-яҡлаусыһы - изге Мартин.

## Демография
Халыҡ динамикаһы:
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea  = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period   = from:0 till:4000
TimeAxis  = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 3268
 bar:1871 from:0 till: 3539
 bar:1881 from:0 till: 3628
 bar:1901 from:0 till: 3248
 bar:1911 from:0 till: 3447
 bar:1921 from:0 till: 3423
 bar:1931 from:0 till: 2015
 bar:1936 from:0 till: 1934
 bar:1951 from:0 till: 1579
 bar:1961 from:0 till: 1369
 bar:1971 from:0 till: 1272
 bar:1981 from:0 till: 1088
 bar:1991 from:0 till: 1054
 bar:2001 from:0 till: 964
PlotData=
 bar:1861 at: 3268 fontsize:S text: 3.268 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 3539 fontsize:S text: 3.539 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 3628 fontsize:S text: 3.628 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 3248 fontsize:S text: 3.248 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 3447 fontsize:S text: 3.447 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 3423 fontsize:S text: 3.423 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 2015 fontsize:S text: 2.015 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1934 fontsize:S text: 1.934 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1579 fontsize:S text: 1.579 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 1369 fontsize:S text: 1.369 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1272 fontsize:S text: 1.272 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1088 fontsize:S text: 1.088 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1054 fontsize:S text: 1.054 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 964 fontsize:S text: 964 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:По данным ISTAT


## Коммунаның хакимиәте
* Телефон: 0171 97109
* Электрон почта: valdieri@ruparpiemonte.it
* Рәсми сайт: http://www.comune.valdieri.cn.it/

## Һылтанмалар
* Тораҡ пункты рәсми сайтта
* Милли статистика институты
* http://www.istat.it/english/
Червия

**Червия** (, эмил.-ром. Zirvia) — ҡала һәм коммуна. Италияның Эмилия-Романья төбәгендә урынлашҡан. Был төбәктең Равенна административ үҙәгенә буйһонған.

Червия ҡалаһының халыҡ һаны — 27 104 кеше тәшкил итә (2005 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса). Был коммуна һәм ҡаланың халыҡ тығыҙлығы 315 кеше/км2. Ул 82 квадрат километр майҙанды биләй. Червия ҡалаһының почта индексы — 48015. Телефон коды — 0544.
Червия ҡалаһы-Италияның Адриатик диңгеҙе буйында урынлашҡан популяр диңгеҙ курорты. Курорт үҙенең 2005 йылда «Голубой флаг» хәүефһеҙлек бүләген алған ҡомло пляжы менән данлыҡлы. Лунгомаре Деледда яр буйында ҡаланың төп клубтары, барҙары һәм ресторандары үҙҙәренә ял итеүселәрҙе йәлеп итеп тора. Бында «Terme di Cervia» термаль үҙәге бар. Был үҙәктә шифалы ләм һәм термаль һыуҙар менән дауаланырға мөмкин.
Червиянан Равенна, Венеция, Градара, Урбино, Болонья ҡалаларына экскурсияларға барырға мөмкин. Шулай уҡ Риччионелағы «Аквафан» аквапаркын һәм Риминиҙағы «Мирабиландия» ял итеү паркын, Каттолик ҡалаһы океанариумынкҡараға мөмкин.

Червия тораҡ пунктының ҡурсалаусы-яҡлаусыһы итеп Патерниан (*San Paterniano*) иҫәпләнә. Червияла һәр йыл һайын был Изге хөрмәтенә 13 ноябрҙә байрам үткәрелә.

## Спорт
Червияла 2013 йылдан алып — һәр йыл һайын пляж теннисы буйынса донъя чемпионаты үткәрелә.

## Билдәле кешеләр
* Фикикула Геронтийы (үлгән 501 йылда) — Червия ҡалаһының епискобы, Католик сиркәүенең изгеһе.

## Һылтанмалар

* Тораҡ пункты рәсми сайты
Риека порты

**Риека порты**  (хорв.  Luka Rijeka йәки хорв.  Riječka luka) —  Хорватияның Риека ҡалаһында  Адриатик диңгеҙендә   диңгеҙ порты  Был Хорватияның ҙур  порты, уның йөк әйләнәшенең күләме 11,2 миллион тонна   (2016 йыл өсөн) тәшкил итә.  Порт менән хорват Luka Rijeka компанияһы идара итә.

## Тарихы

Порт тәүге тапҡыр 1281 йылда телгә алына, был ваҡытта ул Венеция республикаһының порты була.

1719 йылда Австрия императоры Карл  VI тарафынан нигеҙ һалынған ирекле  Триест порты кеүек   Риека порты мөһим диңгеҙ порты, тейәү пункты  һәм сауҙа-иҡтисади үҙәк булып тора.

1867 йылдан һуң Австро-Венгрия килешеүе арҡаһында, Риека берҙән-бер венгр  диңгеҙ порты булараҡ мөһимлек  ала. 1873 йылда  Риека тимер юлы станцияһы асылғандан һуң, порт тимер юлы буйлап Вена һәм Будапешт менән тоташа. 1913 йылға Риека порты Европаның иң эре ун порттарҙың исемлегенә инә

1919 йылдан 1989 йылға тиклем сәйәси үҙгәрештәр арҡаһында Риека порты элекке әһәмиәтен юғалта, әммә Хорватияла һуғыш тамамланғандан һуң уның сауҙа әһәмиәте үҫешә башлай.  Көньяҡ герман һәм австрия иҡтисади үҙәктәрҙән күп кенә компаниялар Урта һәм Алыҫ Көнсығышҡа Риека аша сағыштырмаса  ҡыҫҡа юлды ҡуллана. 

Риека 2000 йылда Австрия өсөн,  2001 йылда Венгрия өсөн ирекле порт була. Ошо сараға ярашлы ике илдең күп кенә компаниялары Риекала үҙҙәренең вәкәләтлектәрен аса. 

Порттың нефть продукттары, йөктәр һәм контейнерҙар  өсөн бер нисә терминалы, шулай уҡ паромдар өсөн пассажир терминалы бар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Официальный сайт порта Риека *(на хорватском и английском)*
Төрөк йорто (Риека)

**Төрөк йорто** (хорв.  Turska kuća йәки ) Риекала Верди һәм Лисинский урамдары сатында урынлашҡан.  Австро-Венгрия монархияһы. ваҡытында төҙөлгән

Австро-Венгрия хакимиәте ваҡытында 1879 йылда неомавритан  стилендә тәҙрәләре өҫтөндә аркалар, балкон ишектәре һәм мансардалы тәҙрәләр менән төҙөлгән  (дөрөҫөрәге, ҡыйыҡ аҫтындағы тәҙрәләр), сәскәләр һәм геометрик биҙәктәр,  ғәрәп яҙыуҙары һәм цифрҙары менән биҙәлгән йорт төҙөлә.  Ғәрәп телендәге яҙыуҙар  төрлө вариантта ғәрәпсә семәрләп яҙылған  Тирә-яғында  сәскәле  орнаменттар һәм тәҙрәләр, ишектәр, шулай уҡ ҡыйыҡ аҫтында көмбәҙ һымаҡ дағаларҙа принттар  башҡарылған.  

Йорт  Испанияла Ғосман империяһының дипломаты һәм сауҙа вәкиле, ә 1898 йылдан Риекала консул  Николай Николаки әфәнденең  (1855—1933) милке булған. 

Йорт менән йәнәш Риеканың үҙәк баҙары урынлашҡан

Бинаның декоратив аркалары көнсығыш архитектура  стилистик үҙенсәлектәре менән бергә   — сәнғәт тарихы һәм культурология өсөн уникаль ресурс

## Галереяһы

File:Windows of Turkish house in Rijeka Croatia 002.JPG|Риекала Төрөк йортоноң тәҙрәләре.
File:Windows of Turkish house in RIjeka Croatia 001.JPG|Риекала Төрөк йортоноң тәҙрәләре.
File:Turska kuca 180408.jpg|Тәҙрәләр һәм балкон ишектәре өҫтөндә яҙыуҙар  
File:Turska kuca 180408 1.jpg|Йортта кеше йөҙҙәре.
File:Turkish house in Rijeka Croatia 002.JPG|«Turska kuća» - уң яҡтан күренеш.


## Һылтанмалар

* Visitrijeka.eu 
* visitRijeka >> What To See >> Architecture >> Turkish House. 
* Službene Rijeke stranice Grada.
* Mojarijeka.hr >> oku promatrača u Rijeka.
Беллария-Иджеа-Марина

**Беллария-Иджеа-Марина** () — Италияла урынлашҡан коммуна. Был коммуна Эмилия-Романья төбәгенең Римини провинцияһы составында тора.

Беллария-Иджеа-Марина ҡалаһының халыҡ һаны 18319 кеше тәшкил итә (2008 й.), халыҡ тығыҙлығы 1002 кеше/км². Ҡала 18 км² майҙанды биләй. Почта индексы — 47814 (su tutto il territorio comunale). Телефон коды — 0541.

Коммунаның ҡурсалаусы-яҡлаусыһы итеп Изге Аполлония Александрийская иҫәплән. Уның хөрмәтенә ҡалала һәр йыл һайын 9 февралдә байрам үткәрелә.

## Демографик
Халыҡ динамикаһы:
Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:20000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:2921
 bar:1871 from:0 till:3102
 bar:1881 from:0 till:3349
 bar:1901 from:0 till:3807
 bar:1911 from:0 till:4377
 bar:1921 from:0 till:4906
 bar:1931 from:0 till:5950
 bar:1936 from:0 till:6116
 bar:1951 from:0 till:7290
 bar:1961 from:0 till:9443
 bar:1971 from:0 till:11281
 bar:1981 from:0 till:12350
 bar:1991 from:0 till:12813
 bar:2001 from:0 till:15409
PlotData=
 bar:1861 at: 2921 fontsize:S text:2.921 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 3102 fontsize:S text:3.102 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 3349 fontsize:S text:3.349 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 3807 fontsize:S text:3.807 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 4377 fontsize:S text:4.377 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 4906 fontsize:S text:4.906 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 5950 fontsize:S text:5.950 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 6116 fontsize:S text:6.116 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 7290 fontsize:S text:7.290 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 9443 fontsize:S text:9.443 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 11281 fontsize:S text:11.281 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 12350 fontsize:S text:12.350 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 12813 fontsize:S text:12.813 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 15409 fontsize:S text:15.409 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:По данным ISTAT


## Коммунаның хакимиәте
* Телефон: 0541 343711
* Электрон почта: urp@comune.bellaria-igea-marina.rn.it
* Рәсми сайт: http://www.comune.bellaria-igea-marina.rn.it/ 

## Һылтанмалар
* Тораҡ пункты рәсми сайты 
* Милли статистика институты
* http://www.istat.it/english/
Клузенштайн һарайы

**Клузенштайн** — Хемерҙағы һарай, Германия. Хённе йылғаһы үҙәненән 60 метр бейеклектәге ҡаяла урынлашҡан. 1353 йылда Марк графлығының сик һыҙығы булараҡ төҙөлгән һарай .

## Тарихы
Һарайҙы Плеттенберг дворян ғаилә ағзаһы Герһард 1353 йылда төҙөгән.

Замок Марк графлығы сиктәрен Кёльн епископ дәүләте һәм Арнсберг графлығы сиктәре менән нығытыу маҡсатында ойошторолған. Өс сик тә Һенне йылғаһы буйынан үткән, һәм замок та Һенне ярында урынлашҡан. 1366 йылда, граф Энгельберт һәм Арнсбергтан Готфрид IV араһындағы дошманлыҡ дәүерендә Клузенштайн һарайы ҡамап алынған була, шулай ҙа емертелмәгән.

Арнсбергтың һуңғы графы Готфрид IV Кёльн митрополияһы башлығына һарайҙы һатҡандан һуң, замок үҙенең тәүге тәғәйенләнешен юғалтҡан. Артабан, XVII быуатҡа тиклем Клузенштайн замогына Вермингһаузен ғаиләһеэйә булған. Утыҙ йыллыҡ һуғышосоронда һарай швед һәм гессен ғәскәрҙәре контроле аҫтында булған. 1695 йылда Брабек ғаиләһе замокты һатып алған һәм 1812 йылда Лоббек ғаиләһенә һатҡан. 1904 йылда замокты Hoesch тау-завод компанияһы һатып алған булһа, хәҙер ул Rheinkalk компанияһына ҡарай.

2003 йылда, һарайға 650 йыл тулыу айҡанлы, һарай һәм уның биләмәләрендә барса төҙөлмәләр ремонтланды.

## Этимологияһы
Һарайҙың ысын исеменең килеп сығышы төгәл генә билдәле түгел.

## Урынлашыуы

Һенне йылғаһы үҙәне өҫтөндә, уның иң тар ерендә, 60 метр бейеклектә урынлашҡан һарай. Ҡаяның аҫҡы өлөшөндә 51 метр оҙонлоғондағы ҙур булмаған мәмерйә бар. Оҙаҡ ваҡыт һарайҙан йәшерен ҡасып китә алырлыҡ юл тураһында легендалар йәшәп килгән. Һәм, ниһәйәт, 2003 йылда, һарайҙың 1840 йылда емерелгән көнсығыш өлөшөндә, мәмерйәгә инеү урыны табылған.

Замок эргәһендә, уның өлөшө булмаған тирмән урынлашҡан. 1912 йылда замок эргәһендә ҡала-ара тимер юлы төҙөлгән.

## Иҫкәрмәләр
Борханкүл (күл, Силәбе өлкәһе)

**Борханкүл** -  - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең  Троицк районындағы күл.

## Географияһы
Борханкүл Троицк районының  төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Уй һәм Мейәс йылғалары араһында, Борханкүл ауылынан йыраҡ түгел урынлашҡан. Был ауыл атамаһын ошо күлдән алған.

Урынлашҡан еренең ландшафты — урманлы дала.

Рельефы — тигеҙлек (Урал аръяғы пенеплены)

Координаттары:   54°21'5"N   62°8'20"E

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса күл Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мейәс йылғаһы Силәбе ҡалаһынан алып  йылғаның тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
* Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 14010501011111200014758
* Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 211201475
* ГӨ буйынса томы — 11
* ГӨ буйынса сығарылыш — 2

## Этимологияһы
Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович   үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә аңлатыуынса, күлдең атамаһы башҡорт халҡының ир-ат килеп сыҡҡан: *Бурхалкуль, озеро, деревня, Троицкий район.От распространенного у башкир и татар арабского мужского имени Бурхан, в значении «истинный выразитель веры»*..

Күл атамаһы, шулай уҡ монголдарҙа ла таралған Борхан тигән исемдән килеп сыҡҡан булыуы ихтимал.  "Башҡорт исемдәре" белешмә китабында Борхан исеменә ике аңлатма бирелә:
*Борхан (монг.) - бот, тораташ;илаһ, әүлиә
*Борхан (ғәр.) - дәлил, хәҡиҡәт,дөрөҫлөктө иҫбатлаусы (. Ғәрәпсә "Бурһан" тип уҡыла.

Гидроним, тимәк, *Борхан (Борһан)+күл* тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан.

## Шулай уҡ ҡара
* Силәбе өлкәһе күлдәре исемлеге

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
* Т. Кусимова, С. Бикҡолова.Башҡорт исемдәре. - Өфө, 2006 - 33-сө бит
* Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
*Челябинская область: энциклопедия / гл. ред. К. Н. Бочкарев. — Челябинск: Камен. пояс, 2008.

## Һылтанмалар
*Скала Шайтан-Камень 
*От Парижа до Берлина по карте Челябинской области. http://old.toposural.ru/html/a.htm
Модело һарайы

**Модело һарайы** (хорва.  Palača Modello), шулай уҡ **Риеканың муниципаль китапханаһы**  — Хорватияның Риека ҡалаһында  1885 йылғы бина,  1805 йылда төҙөлгән һәм  1883 йылда һүтеп алынған Адамичев театры урынында төҙөлгән.

## Тарихы
Бина Венаның  Фельнер һәм Гельмер студияһы  (*i Fellner Helmer*) тарафынан Риеканың Коммуналь һаҡлыҡ банкыһы һәм һаҡлыҡ кассалары өсөн проектланған. Төҙөлөш 1883 йылда ошо урында торған Адамичев театрын һүтеп алыу менән башлана. Төҙөлөш өсөн урын   Риека ҡалаһы башлығы Джованни ди Циотта менән ҡарала. Бина ҡала баҙары ҡаршыһында, шул уҡ 1885 йылда төҙөлгән Хорватия милли театрынан алыҫ түгел урынлаша.

Төҙөлөш матур фасады, яңырыу һәм һуңғы барокко стилендә  декоратив элементтарға бай булыуы менән айырылып тора.  Декоратив элементтарҙы скульптор  Игнацио Донегани   (*Donegani Ignazio*) эшләгән. Бөгөнгө көндә Мәҙәниәттең итальян клубы аудиторияһы булған тантаналар залы,  (*Circolo italiano di cultura*), әүәләү менән биҙәлгән.

Беренсе ҡатында әлеге ваҡытта Риеканың  муниципаль китапханаһы эшләй.

**Иван Заяц урамы яғынан   бина күренеше  (элекке Порто урамы):**
Файл:South-West corner of Palace Modello in Rijeka.jpg|Көньяҡ-көнбайыш Модеть һарайында мөйөшө булған.
Файл:Palace Modello in Rijeka (City Library) Croatia 001.JPG|Ҡуян менән фасады урам яғына (Порто).
Файл:South-East corner of Palace Modello in Rijeka.jpg|Көньяҡ-көнсығыш мөйөшөндә һарайында Модеть.
**Икенсе яҡтан бина күренеше:**
Файл:Palace Modello side on Baćvarska street in Rijeka.jpg|*Baćvarska  урамы яғынан Модело һарайы* 
Файл:Entrance in Palace Modello from Bacvarska street in Rijeka.jpg| *Baćvarska урамы яғынан Модело һарайына инеү урыны* 
Файл:Palace Modello in RIjeka Croatia View from Korzo street.JPG| *Adamićeva урамы яғынан Модело һарайы* 
Файл:Outside door of Palace "Modello" in RIjeka Croatoa.JPG|*Vatroslava Lisinskog урамы яғынан һарайға инеү урыны* 


## Һылтанмалар
Соловарака

**Соловарака** — Кола ҡалаһындағы тау. Бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 80,6 метр. Тауҙа ҙур таш—ваҡ таш—ҡом карьеры бар.

## Атаманың килеп сығышы
Урындағы топонимика менән таныш булмаған кеше, бәлки, тауы атамаһы «тоҙ» һүҙенән килеп сыҡҡан, ә Соловаракала ҡасандыр тоҙ ҡайнатыу менән шөғөлләнгәндәр, тип үҙенсә һығымта яһауы мөмкин. Әммә был дөрөҫ түгел.

Тауҙың атамаһы саам телендәге «Суоловарра» һүҙенән килеп сыҡҡан. Ул «утрау-варака», шулай уҡ «утрау-тау» тип тәржемә ителә. Саамдар уны тауҙың айырым ғына тороуынан һәм ошо урындағы башҡа тау һәм сусаҡтарҙан айырылып торғаны өсөн шулай атағандар. Ә поморҙар, үҙ сиратында, был атаманы рус теленә яраҡлаштырған. Тәүге һүҙҙе рус теленә тәржемә иткәндәр, ә икенсеһен саам телендәге һүҙгә мәғәнәһе буйынса оҡшаш помор һүҙе менән алмаштырғандар.

XX быуаттың 30-сы йылдарында яҙылған "Баренц диңгеҙе лоцияһы"тауҙың ике исемен килтерә. Ул саҡта уны Соловарака һәм Суоловарака тип атайҙар. Һуңынан тәүге атама тулыһынса нығынып китә, ә икенсеһе тарихта ҡала.

## Тау тарихы
Тау тарихы боронғо замандарға барып тоташа. 1772 йылдың февралендә тауҙа ер тетрәү ваҡытында, был край өсөн һирәк күренеш, ул ишелә. Һәм уны хәҙерге көндә лә күрергә мөмкин. Шулай уҡ был быуатта тауҙа астроном Жак-Андре Маленың обсерваторияһы урынлаша. Хәҙер унда карьер.

## Әҙәбиәт
* Ушаков И. Ф., Дащинский С. Н. «Кола». Мурманское книжное издательство. 1983 год.
* А. А. Минкин. «Топонимы Мурмана». Мурманское книжное издательство. 1976 год.
Ҡыя башня (Риека)

**Ҡыя башня** (хорв.  Kosi toranj) — Хорватияның Риека ҡалаһында Непорочная Дева Мария сиркәүенең манараһы булған венеция төҙөлмәле ауыш башня. Башня сиркәүҙең төп инеү урыны эргәһендә урынлашҡан, ләкин башҡа стиль һәм башҡа ваҡыттың айырым ҡоролмаһы булып тора.  Башня  1377 йыл менән билдәләнә

Ваҡыт үтеү менән башня бер аҙ ҡырыная һәм урында  «Ҡыя башня» (хорва.  Kosi toranj) исемен ала

## «Ҡыя» башня-манараның барлыҡҡа килеү тарихы
Был башня  урынлашҡан урында беҙҙең эраның I быуатында йылғаға яҡынлығы менән бәйле шәхси термаль комплекс урынлаша. Шул саҡта  бында рим ауылы була

Иҫке термаль комплекс  IV быуатҡа тиклем тора һәм шул уҡ урында яңы термаль комплекс төҙөлә

Беҙҙең эраның  V һәм  VI быуаттарында термаль комплекстың өлөшө Христиан культы урыны өсөн бирелә

XX быуаттың беренсе яртыһында башняның өҫтөндә бейек осло көмбәҙ булған,   күрәһең, башняның ҡырынайыуы сәбәбе менән ул тергеҙелмәй

## Һылтанмалар
Ҡайын өй һәм «Битлек» порталы

**Ҡайын өй һәм «Битлек» порталы** — XVIII быуат аҙағында Гатчина Һарай паркында төҙөлгән берҙәм ансамбль.

## Тасуирламаһы
Пудость ҡалаһында сығарылған ташынан һалынған «Битлек» порталы (архитекторы В. Бренн, 1795—1797 йылдар) тыштан артыҡ күҙгә ташланып тормаған ҡайырыһы һыҙырылмаған ҡайын ағасы менән биҙәлгән павильонды (ҡайын өй) ҡаплап тора. Бындай павильон-сюрприздар XVIII быуаттың икенсе яртыһындағы Рәсәй парктарына хас. Улар тыштан ябай ғына булып тойолһа ла (ҡыуыш, бүрәнә-һалам өйҙәр, һарай һ.б.), эсендә зиннәтле бай интерьер ҡаршы ала. Павильондар паркта ял иткән ҙур булмаған компаниялар өсөн тәғәйенләнә.

Гатчиналағы ҡайын өй тәү ҡарашҡа матур итеп өйөлгән утынлыҡты күҙ алдына баҫтыра. Павильондың күренеше һәм уның эске биҙәлеше контрасы ҙур һөҙөмтә бирә. Көҙгөләрҙең күплеге һәм тәҙрәләрҙең ҡапма-ҡаршы урынлашыуы уның залының бәләкәй майҙанын (яҡынса кв. м.) ҙурайтып күрһәтә. 

Ҡайын өйөнөң ихтимал авторҙары тип (1780 йылдарҙа) В. Бренн, Н. А. Львов, Ф. Виольены атайҙар.

Портал һуғыш йылдарында ла һаҡлана. Фашист оккупацияһы юҡ иткән өй 1975 йылда архитектор А. А. Кедринский проекты буйынса тергеҙелә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ҡайын өй (Кузьминки) — 1820 йылдарҙа архитектор Жилярди Доменико төҙөй. Павильон 1923 йылда яна.
* Ҡайын өй (Петергоф) — 1781 йылда архитектор Кваренги Джакомо төҙөй. Павильон 1941 йылда яна.
* Павлоскиҙа Һөт өйө — 1782 йылда архитектор Камерон Чарльз төҙөй.

## Ансамбль һүрәте

Файл:Portal maska.jpg|«Битлек» порталы 
Файл:BerezovyHouse Gatchina.jpg|Ҡайын өй
Файл:Berezoviy domik and portal Maska.jpg|Ҡайын өй һәм «Битлек» порталы ҡабырғанан
Файл:Berezoviy domik i portal Maska.jpg|«Битлек» порталы 
Файл:Berezoviy domik - inside.jpg|Ҡайын өй интерьеры
Файл:Berezoviy domik - ceiling.jpg| Ҡайын өй эсендә плафон  
Файл:Berezoviy domik, inside 2.jpg|Ҡайын өй, падуга мөйөшө
Файл:Berezoviy domik, inside 3.jpg|Ҡайын өй, десюдепорт


## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Кючарианц Д. А., Раскин А. Г. Гатчина: Художественные памятники. — СПб.: Лениздат, 2001. — 318 с. — (Петербургская коллекция). — 5000 экз. — .
* Макаров В. К., Петров А. Н. Гатчина. — 2-е изд., испр. и доп. — СПб.: Издательство Сергея Ходова, 2005. — С. 194—197. — 304 с. — 3000 экз. — .

## Һылтанмалар
* Гатчина 
* Гатчина — Версаль Павла I 
* Гатчинский дворец и парк
Искья

**Искья** () — вулкан утрауы . Тиррен диңгеҙендә, Неаполитан ҡултығына ингән ерҙең төньяҡ өлөшөндә, Италияның көнбайыш яры буйында урынлашҡан. Ул шулай уҡ «*Энарий*» (Aenaria) исеме аҫтында билдәле. Утрау Неаполь төбәгене. Кампания провинцияһының бер өлөшө булып тора.

## Географияһы

Искья утрауы Кампания өлкәһек составына инә. Неаполитан ҡултығындағы Капри һәм Прочида утрауҙары менән бер рәттән өс төп утрауҙың береһе булып тора.

Майҙаны яҡынса 46,3 км². Халыҡ һаны 62 мең кеше. Ҡаланың төп утрауы — Искья (18 253 кеше). Искья — Неаполь ҡултығындағы иң ҙур утрау (Тиррен диңгеҙендә, Неаполдан 40 км алыҫлыҡта һәм континенттан 7 км алыҫлыҡта урынлашҡан).

Утрауҙың үҙәк өлөшөндә Эпомео (789 м) һәм Тработти (512 м), көньяҡ-көнсығышында Монте-Вецци (Пьедимонте) (395 метр) вулкандары бар. 1301 йылда Искьела һуңғы тапҡыр вулкан атылған.

Яңы заманда Искья ер тетрәүҙәрҙән яфалана, мәҫәлән, 1828., 1832, 1881 һәм 2017 йылдың 1 авгусында 1883 йылдың 28 июлендә сираттағы ер тетрәү һөҙөмтәһендә 2313 кеше һәләк була һәм утрауҙағы Форио, Лакко-Амено һәм Казамиччиола тулыһынса тиерлек юҡҡа сыға.

## Иҫтәлекле урын
Урындағы иҫтәлекле урындары иҫәбенә Урта быуаттарҙа антик ҡәлғәһенән төҙөлгән Арагон замогы инә. Боронғо ҡәлғәгә б. э. тиклемге 474 йылда рәхимһеҙ Гиерон Сиракузский тарафынан нигеҙ һалынған була. XVI быуатта бында шағирә Виттория Колонна йәшәгән.

1949 йылда бында йәшәгән инглиз композиторы Уолтон Уильям һәм уның ҡатын йәшәгән. Ул бында 1983 йылдың 8 мартында үҙе вафат булғансы торған.

Көнсығыш ярҙағы Картароман бухтаһында термаль һыу сығанаҡтары һәм ләм менән дауалаусы бальнеологик диңгеҙ курорты бар. Бында термаль парктар урынлашҡан, шул иҫәптән, «Эдем баҡсаһы» һәм «Посейдон баҡсаһы» тора. Ул термаль сығанаҡтар боронғо рим ғалимдарыы Өлкән Плиний һәм Страбон тарафынан телгә алынған.

Утрауҙа һирәк күҙәтелгән тәбиғәт күренеше бар — юғары баҫым аҫтында һыу парҙары атылып сыға. Был күренеш бихисап туристарҙы йәлеп итә.

La Giardini Mortella Ботаника баҡсаһында кис (билдәле бер көндә) түләүле классик музыка концерттары уҙа.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 

## Һылтанмалар
* Искья утрауы 
* Ботаника баҡсаһы
Петар Кружич баҫҡысы

**Петар Кружич баҫҡысы** (хорв. *<span lang="hr">Stube Petra Kružića</span>*) йәки **Трсат  баҫҡысы** — Хорватияның Риека ҡалаһында Риеканан Трсатҡа алып барған таш баҫҡыс.

Баҫҡыс Рьечина йылғаһының көнсығыш ярынан башлана һәм Трсат  биләмәһенә, өҫкә,  диңгеҙ кимәленән  138 м бейеклектәге яҫылыҡҡа алып бара. 561 баҫманан тора һәм пилигримдар өсөн Трсатская Дева Мария сиркәүенә юл булараҡ төҙөлә.  

Нәҙер баҫҡысын төҙөү буйынса эштәрҙе 1531 йылда төрөктәр менән һуғыш геройы Петар Кружич башлай, ул Богоматерь Трсатская  базиликаһына (XV быуат) алып барыусы юлда баҫҡыстың аҫҡы өлөшөн төҙөй.  Шуға күрә баҫҡыс  Петар Кружич баҫҡысы тип атала.

Башта баҫҡыс 538 баҫманан тора.  Һуңғараҡ  561 баҫмаға тиклем арттырыла. 

Баҫҡыс итәгендә инеү ҡапҡаһы триумфаль арка рәүешендә  барокко стилендә XVIII быуаттың беренсе яртыһында төҙөлә.

Баҫҡыс буйлап төҙөлгән сиркәүҙәр XV һәм  XVIII быуаттар араһында нәҙер буйынса  — һәр быуатта бер сиркәү булараҡ төҙөлгән.

## Һылтанмалар

* Službene Rijeke stranice Grada (24. 2010 veljače.)

*
*  На Викискладе есть медиафайлы по теме Лестница Петара Кружича
Руевица (стадион)

**Руевица** (хорва.  Rujevica) — Хорватияның Риека ҡалаһында урынлашҡан футбол стадионы. Стадиондың һыйҙырышлығы 8 279 урын тәшкил итә. Руевица стадионы — яңы Кантрида ҡоролмаһы осоронда  2015 йылдың авгусынан  «Риека» футбол клубының ваҡытлыса үҙ аренаһы булып тора.  Руевица — күнекмәләр комплексының бер өлөшө, ул өҫтәмә дүрт яланды үҙ эсенә ала һәм клубтың йәштәр  академияһы тарафынан ҡулланыла. Стадион шул уҡ исемле районда урынлашҡан, аренаның рәсми исеме  — **ХНК Риека стадионы** (хорв.  Rijeka HNK Stadion).

## Ҡоролмалары
Руевица районындағы күнекмәләр үҙәген төҙөү 2014 йылдың 15  сентябрендә башлана һәм  «Риека» футбол клубы милекселәре тарафынан финанслана. 2015 йылдың 28 июлендә стадионды хорват футбол властары лицензиялай.  2015 йылдың  2 авгусында Руевица рәсми рәүештә  «Риека» командаһының Загреб  «Локомотивына» ҡаршы уйын менән асыла, ул 3:1 иҫәбендә хужаларҙың еңеүе менән тамамлана.  «Риеканың» һаҡсыһы Марин Леовац стадионда тәүге голдың авторы була.

## Киңәйтеү
2016 йылдың ғинуарында һәм  ноябрендә «Риека» президенты Дамир Мишкович УЕФА чемпиондар Лигаһының һәм УЕФА Европа Лигаһының уйындарын үткәреүгә  стадион УЕФА талаптарын ҡәнәғәтләндереү өсөн 8 000 тамашасынын һыйҙыра алырлыҡ  трибунаны  төҙөү планы тураһында телгә ала. Төньяҡ трибуна  2017 йылдың 11 майында төҙөлә башлай, ә 2017 йылдың 21 июлендә тамамлана. Һөҙөмтәлә аренаның һыйҙырышлығы 6 039 урындан  8 279 урынға тиклем арттырыла.
2017 йылдың 2 авгусында стадионда йөрөш рекорды теркәлә:  «Риека» менән Австрияның  «Ред булл» командалары араһындағы  өсөнсө УЕФА чемпиондар лигаһының өсөнсө  квалификацион раунды уйынына   8 118 кеше килә.

## Секторҙар буйынса Һыйҙырышлыҡ
Стадиондың дүрт секторы 8 279 тамашасыны һыйҙыра:

* I секторы (көнсығыш): 2 852
* Z секторы (көнбайыш): 2 775 (VIP-сектор)
* 'S секторы (төньяҡ): 2 240
* J секторы (көньяҡ): 412 (ҡунаҡ секторы)

## Лигала йөрөш

## Йыйылма командалар араһында матч

## Иҫкәрмәләр
Пукон

**Пукон** () — Чилиҙағы ҡала. Шул уҡ исемдәге коммунаның административ үҙәге. Халҡы — 13 750 кеше (2002 йыл). Ҡала һәм коммуна Араукания өлкәһендәге Каутина провинцияһы составына инә.

Коммунаның майҙаны — 1248,5 км². Халыҡ һаны — 26 953 кеше (2007). Халыҡ тығыҙлығы — 21,59 кеше/км².

## Урынлашыуы
Ҡала Вильяррика күленең көньяҡ-көнсығыш яр буйында, өлкәнең административ үҙәге булған Темуко ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 81 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

Коммунаның сиктәштәре:

* төньяҡта — Кунко коммунаһы
* көнсығышта — Курареуэ коммунаһы
* көньяҡта — Пангипулья коммунаһы
* көнбайышта — Вильяррика коммунаһы

## Демография
Мәғлүмәттәренә ярашлы, халыҡ иҫәбен алыу барышында тупланған Милли статистика институтының халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәһе буйынса коммунаның халыҡ иҫәбе 26 953 кеше, шуларҙың 13 755-е ир-егет һәм 13 198-е ҡатын-ҡыҙ.

Коммуна халҡы тәшкил % өлкәһендә дөйөм халыҡ һаны Араукания өлкәһендәге бөтә халыҡтың 2,88 % -ын тәшкил итә, шуларҙың 43,08 проценты ауыл халҡына, ә 56,92 проценты — ҡала халҡына ҡарай.

## Һылтанмалар
* Коммунаның рәсми сайты Chilexplora.конфиденциальносы
Вернацца

**Вернацца** () — ҙур булмаған ҡала. Италияның Специя (Лигурия) провинцияһында урынлашҡан.

Вернацца ҡалаһының халыҡ һаны — 939 кеше (2011 йыл халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса).

Вернацца — Чинкве-Терре милли паркының биш тораҡ пункттарының береһе булып тора. Вернацца ҡалаһының майҙаны — 12 квадрат километр, халыҡ тығыҙлығы бер квадрат километрҙа 84 кеше тәшкил итә. Бында башлыса итальян милләтенә ҡараған кешеләр йәшәй. Ҡала 12-се быуатта тәүге тапҡыр телгә алынған. Ҡаланың климаты Урта диңгеҙ климатлы. Вернацца ҡалаһы диңгеҙ кимәленән 14 метр бейеклектә тора. Күпселек милли парк территорияларындағы кеүек, Вернацца ҡалаһында ла автомобиль транспорты хәрәкәте тыйылған.

Вернацца коммунаһының ҡурсалаусы-яҡлаусыһы — изге Марина Антиохская (). Һәр йыл һайын ҡала халҡы уның хөрмәтенә 20 июлдә байрам үткәрә.

## Галереяһы

Файл:Vernazza from above.JPG|
Файл:Vernazza al tramonto.JPG|
Файл:Italy.cinque.terre.vernazza.01.jpg|
Файл:Vernazza view from the tower 2013.JPG|


## Һылтанмалар
* Коммуна
Шонгау

**Шонгау** () — Германия ҡалаһы. Был ҡала Бавария ерендә урынлашҡан район үҙәге.

Шонгау ҡалаһы Үрге Бавария административ округына буйһонған. Ҡала башлығы-Карл-Хайнц Гербль. Шонгау ҡалаһы Вайльхайм-Шонгау районы составында тора. Ҡала диңгеҙ кимәленән 726 метр бейеклектә урынлашҡан. Ҡаланың халыҡ һаны 12 082 кеше (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата). Шонгау ҡалаһының майҙаны 21,35 квадрат километрға тиң. Ҡаланың почта индесы −86956. Рәсми коды — *09 1 90 148*.

## Туғанлашҡан ҡалалары
*  Кольмар, Франция (1962)
*  Лукка, Италия (1962)
*  Синт-Никлас, Бельгия (1962)
*  Эбингдон, Бөйөк Британия (1970)
*  Гоголин, Польша (1996)


Schongau-128-Ballenhaus-gje.jpg
Schongau-184-Schloss-Landratsamt-gje.jpg
Schongau-135-Stadtmauer-Kasselturm-gje.jpg
Schongau-166-Maxtor-innen-gje.jpg
Schongau-Heilig-Geist-Spitalkirche St Anna-12-gje.jpg
Schongau-Heilig-Geist-Spitalkirche St Anna-60-Seitenaltar Mitte rechts-gje.jpg
Schongau-Heilig-Geist-Spitalkirche St Anna-82-Beichtstuhl-gje.jpg
Schongau-Mariae Himmelfahrt-12-gje.jpg
Schongau-Mariae Himmelfahrt-44-Reliquienschrein hl Constantius-gje.jpg
Schongau-Mariae Himmelfahrt-Apostel Johannes-gje.jpg


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Рәсми бит