Кәшмир

**Кәшмир** (кәшмирсә: कॅशीर, کٔشیٖر; догри: कश्मीर; ладакхи: ཀཤམིར; балти: کشمیر; гожри: کشمیر; пунчи/чибхали: کشمیر; шина: کشمیر; уйғыр теле: كەشمىر ; *[[деванагари]]:* क्تरנ) — Һиндостан ярымутрауының төньяҡ-көнбайышында бәхәсле өлкә, тарихи яҡтан Гималайҙағы элекке кенәзлек .

## Урынлашыуы һәм бүленеше

Кәшмирҙы бүлеү рәсми сик килешеүҙәре менән нығытылмаған. Кәшмир үҙе уны биләгән илдәр, иң элек Һиндостан һәм Пакистан араһында, көсөргәнешлек усағы булып тора.

**Кәшмир** төньяҡтан Афғанстан, көнсығышта Ҡытайҙың Шеңжан-Уйғыр һәм Тибет автономиялы райондары, көньяҡта Һиндостандың Химачал-Прадеш һәм Пәнжәб штаттары, көнбайышта Пакистан менән сиктәш.

Бөгөн Кәшмир дөйөм майҙаны 101 387 км² һәм халыҡ һаны 12,5 миллион кеше тәшкил иткән ике һинд биләмәһенә — Джамму һәм Кәшмир союздаш территорияларына бүленгән; үҙҙәрен дәүләт тип иғлан иткән танылмаған Азад Кәшмирҙең (Азат Кәшмир) 13 000 км²һәм халҡы 3,6 миллион кеше; бынан тыш Ҡытай Халыҡ Республикаһы ҡарамағындағы майҙаны 37,555 км² һәм бер нисә мең кеше йәшәгән Аксайчин территорияһы. Кашмирҙың дөйөм майҙаны 222 236 км² тәшкил итә.

## Тарихы
Кәшмирҙең тарих башы боронғо сауҙа ҡалаһы Сринагарҙан килә, ул алғы Гималайҙың бейек тауҙарында урынлашҡан.

Кәшмирҙең төньяғында башлыса ислам тарафдарҙары йәшәй, көньяҡта — индуизм инанысылар, ә көнсығышта — буддасылар. Әммә дөйөм алғанда, конфессиялар мөнәсәбәттәрҙә кәрәкле балансты һаҡлай һәм дөйөм һыйышыусанлыҡ булдыра алған, тип иҫәпләнелә.

1846—1947 йылдарҙа Кәшмир ҙур ярым бойондороҡһоҙ дәүләт була, уны британ колониаль хакимиәте формаль рәүештә һинд махараджаларына һата. 1949 йылда Һиндостан менән Пакистан араһында хәрби конфликт һөҙөмтәһендә Кәшмир улар араһында яҡынса тигеҙ бүленгән һәм бөгөнгө көнгә тиклем шундай хәлдә ҡала. Штат тирәһендәге конфликтлы хәл 1965 йылда Һинд-Пакистан һуғышына һәм 1999 йылдаКаргил конфликтына килтерә.

## Галерея
 

Файл:Kashmir_map_big.jpg|слева|мини|Кашмир Картаһы. Йәшел Төҫ менән Пакистан биләгән территория билдәләнгән. Ҡараһыу көрән Һиндостан контроле аҫтындағы Джамму һәм Кашмир, ҡалын штрих менән — Ҡытай баҫып алған Аҡсайчин
Файл:Buddhist_tope_baramula1868.jpg|справа|мини|Буддизм ступаһы емереклектәре. Яҡынса б.э. 500 йылФайл
Файл:Zeinulabuddin-tomb-srinagar1866.JPG|слева|мини|*Зәйнәл Ғәбитдин кәшәнәһе ҡапҡаһы (элгәре индуистар ғибәҙәтханаһы булған). Моғайын, б. э. 400 — −500 йылдарына ҡарайҙыр.*, 1868. Джон Бурк фотоһы. 
Файл:Brit_IndianEmpireReligions3.jpg|справа|мини|Британия Һиндостанында диндәрҙең таралыуы. 1901 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынсаФайл
Файл:Yarkand_River_in_the_Western_Kunlun_Shan,_seen_from_the_Tibet-Xinjiang_highway.jpg|справа|мини|Ҡараҡаш Йылғаһы (Ҡара нефрит йылғаһы) Аҡсайчинда Сумде ауылы янындағы сығанаҡтан ағып сыға.Куньлунь.менән киҫешә
Файл:Kashmir_map.svg|слева|мини|Карта Кашмирҙың Һиндостан, Пакистан һәм Ҡытай араһындағы бүленешен күрһәтә
Файл:Kashmir_Dal_lake_boat.jpg|мини|Туризм күп кенә кашмирҙар өсөн мөһим килем сығанағы булып тора. Билдәле Дал күле. СринагарФайл
Файл:Sun_temple_martand_indogreek.jpg|слева|мини|Мартанда (ҡояш) ғибәҙәтханаһы, яҡынса 490—555 йылда төҙөлгән; 693—729 йылғы колоннада. Джон Бургтың фотоһы, 1868

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Контроль һыҙығы
* Кәшмир конфликты
* Каргил һуғышы
* Кәшмирҙа ер тетрәү (2005)
* Сринагар

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
 
* 
* *Пуляркин В. А.*, Кашмир. Москва, 1956 год,
* *Пессель М.*, Заскар. Мск., 1985 год.
* Blank, Jonah. "Kashmir-Fundamentalism Takes Root, " Foreign Affairs, 78,6 (November/December 1999): 36-42.
* Drew, Federic. 1877. "The Northern Barrier of India: a popular account of the Jammoo and Kashmir Territories with Illustrations; 1st edition: Edward Stanford, London. Reprint: Light & Life Publishers, Jammu. 1971.
* Evans, Alexander. Why Peace Won’t Come to Kashmir, Current History (Vol 100, No 645) April 2001 p. 170—175.
* Hussain, Ijaz. 1998. «Kashmir Dispute: An International Law Perspective», National Institute of Pakistan Studies.
* Irfani, Suroosh, ed «Fifty Years of the Kashmir Dispute»: Based on the proceedings of the International Seminar held at Muzaffarabad, Azad Jammu and Kashmir August 24-25, 1997: University of Azad Jammu and Kashmir, Muzaffarabad, AJK, 1997.
* Joshi, Manoj Lost Rebellion: Kashmir in the Nineties (Penguin, New Delhi, 1999).
* Khan, L. Ali The Kashmir Dispute: A Plan for Regional Cooperation  31 Columbia Journal of Transnational Law, 31, p. 495 (1994).
* Knight, E. F. 1893. *Where Three Empires Meet: A Narrative of Recent Travel in: Kashmir, Western Tibet, Gilgit, and the adjoining countries*. Longmans, Green, and Co., London. Reprint: Ch’eng Wen Publishing Company, Taipei. 1971.
* Köchler, Hans. ''The Kashmir Problem between Law and Realpolitik. Reflections on a Negotiated Settlement'' . Keynote speech delivered at the «Global Discourse on Kashmir 2008.» European Parliament, Brussels, 1 April 2008.
* Lamb, Hertingfordbury, UK: Roxford Books,1994, "Kashmir: A Disputed Legacy.
* Moorcroft, William and Trebeck, George. 1841. *Travels in the Himalayan Provinces of Hindustan and the Panjab; in Ladakh and Kashmir, in Peshawar, Kabul, Kunduz, and Bokhara… from 1819 to 1825*, Vol. II. Reprint: New Delhi, Sagar Publications, 1971.
* Neve, Arthur. (Date unknown). *The Tourist’s Guide to Kashmir, Ladakh, Skardo &amp;c*. 18th Edition. Civil and Military Gazette, Ltd., Lahore. (The date of this edition is unknown — but the 16th edition was published in 1938).
* Schofield, Victoria. 1996. *Kashmir in the Crossfire*. London: I B Tauris.
* Stein, M. Aurel. 1900. *Kalhaṇa’s Rājataraṅgiṇī-A Chronicle of the Kings of Kaśmīr*, 2 vols. London, A. Constable & Co. Ltd. 1900. Reprint, Delhi, Motilal Banarsidass, 1979.
* Younghusband, Francis and Molyneux, Edward 1917. *Kashmir*. A. & C. Black, London.
* Norelli-Bachelet, Patrizia. «Kashmir and the Convergence of Time, Space and Destiny», 2004; ISBN 0-945747-00-4. First published as a four-part series, March 2002 — April 2003, in 'Prakash', a review of the Jagat Guru Bhagavaan Gopinath Ji Charitable Foundation. http://www.patrizianorellibachelet.com/Kashmir.html 
* Yakovlev A. Roots of Terrorism in India (Social, Religious and Political). New Delhi, 2011.
* Muhammad Ayub. *An Army; Ita Role & Rule (A History of the Pakistan Army from Independence to Kargil 1947—1999)* Rosedog Books, Pittsburgh, Pennsylvania USA 2005. ISBN 0-8059-9594-3.

## Һылтанмалар

### Урыҫ телендә
* Иҫ киткес! Һиндостан Комментарии к книге «туризм и туризм»
* Кашмир конфликты
* Asiatimes рус телендә Кашмир конфликты
* International Crisis Group кашмир буйынса докладтар һәм брифингтар
* Кашмир һәм һинд-пакистан мөнәсәбәттәре

### Инглиз телендә
* Instrument of Accession
* Бмо Именлек Советының кашмирҙағы күҙәтеүселәре Архивная копия 2008 йылдың 14 майындағы Wayback Machine
* Official website of the Jammu and Kashmir Government (Официальный сайт индийского Кашмира)
* Official website of the Azad Jammu and Kashmir Government Архивная копия 2015 йылдың 10 майындағы Wayback Machine (Пакистан Кашмиры сайты)
* 1909 йылғы хат. Баронесса Николсон Кашмир картаһы тураһында
* 1947 йылдың 26 октябрендә нерунан британия премьер-министрына Телеграмма  Архивная копия 2010 йылдың 6 июлендәге Wayback Machine