Яр-Бишҡаҙаҡ

**Яр-Бишҡаҙаҡ** () — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 539 кеше. Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл Советының административ үҙәге.
Почта индексы — 453239, ОКАТО коды — 80231875004.

## Исеменең килеп сығыуы
Ауылдың исеме ике башҡорт һүҙҙәренән: «яр» һәм бишҡаҙаҡ — Юрматы улусының Тәлтем-Юрматы аймағының (һуңыраҡ улусы) ырыу подразделениеһы — һүҙҙәренән тора. Шулай итеп атамаһы,  урманда йәшәгәндәрҙән (Урман-Бишҡаҙаҡ) айырмалы рәүештә,  Ағиҙел (Кама ҡушылдығы) йылғаһы буйында йәшәгән бишҡаҙаҡтарҙы аңлата.

Халыҡта ауыл атамаһының килеп сығышы тураһында бер нисә легенда йөрөй. Уларҙың береһе үҙ йорттарын Ағиҙел йылғаһы яры буйында төҙөгән тәүге биш ҡаҙаҡ ғаиләһе тураһында һөйләй. Икенсеһе йорт төҙөгәндә биш ҡаҙағы (сөйө) етмәгән бер ғаилә тураһында һөйләй. 

Революцияға тиклем был ауыл Бишҡаҙаҡ-Смак тип аталған. Смак исеме, моғайын, ауылдың  билдәһеҙ беренсе күскенсеһенең исеменән килеп сыҡҡан. 

## Тарихы
1757 йылғы документта телгә алына:«Өфө өйәҙе, Нуғай юлы, Юрматы улусы, Тәлтем аймағы старшинаһы Полат Зиликеев командаһынан башҡорттар Бурағол Оморҙаҡов һәм икенсеһе Бишҡаҙаҡ кешеһе Һөйәрғол Ҡарашаев».  Шулай итеп, Бишҡаҙаҡ Тәлтем-Юрматы аймағына ҡарай, тип раҫларға була.  Шулай уҡ 1757 йылда Пруссияға ҡаршы Рус походында ҡатнашҡан 500 башҡорт яугиры араһында Бишҡаҙаҡ ауылының биш кешеһенең исеме лә телгә алына: Итбаш Чураков; Москов Иманғолов; Ялсы Иҫәнбаев; Айытҡол Үтәғолов; Ҡоҙаш Яугилдин.

1770 йылда академик Лепёхин етәкселегендәге экспедиция Яр-Бишҡаҙаҡ ауылы янында асфальт таба. Академик үҙенең «Фәндәр академияһы докторы адъютант Иван Лепехиндың Рәсәй дәүләтенең төрлө провинциялары буйлап сәйәхәте тураһында көндәлек яҙмалары» хеҙмәтендә былай тип яҙа:

«Был урында ҡыҙыҡһыныуыбыҙҙы ҙур булмаған шишмә киҫкенләштерҙе, унда беҙ, ер ҡаҙып, тау нефтенән торған шишмәгә тап булдыҡ. Аршын тирәһе тәрәнлекте ҡаҙып, уның сығанағына барып еттек. Нефтте сиректән саҡ ҡына ашыу ҡалынлыҡтағы ҡатлам үҙенән бүлеп сығарған. Артабан был урынды ҡаҙырға беҙҙең  көс етмәне, шул уҡ ваҡытта бында оҙаҡ йәшәргә лә ваҡыт юҡ ине. Телгә алынған урындан биш саҡрым алыҫлыҡта Башҡорт ауылы Биш-Ҡаҙаҡҡа ҡаршы, Ағиҙел йылғаһының иң ярында Ағиҙел йылғаһына ағып төшкән ҡалын асфальт хасил булды. Әгәр был урындарҙы тейешенсә эшкәртергә бойороҡ бирелһә, хеҙмәт һәм баҡмасылыҡ юғалмаясаҡ, тип икеләнмәйенсә һығымта яһарға мөмкин». 

XVIII быуатта ауылдың ҡайһы бер кешеләре Ҡонҡаҙайҙа төпләнә, артабан уны Урман-Бишҡаҙаҡ тип атайҙар. Ҡонҡаҙайға нигеҙ һалыусы беренсе күскенсе шулай уҡ Бишҡаҙаҡ ауылынан (Яр-Бишҡаҙаҡ) булғандыр, моғайын.
Ауылға нигеҙ һалынғандан алып халыҡ малсылыҡ, умартасылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгән. Шулай итеп 1839 йылда 20 ихатаға 400 ат, 342 һыйыр, 25 һарыҡ, 104 кәзә тура килә.
180 умартаға эйә булған халыҡ хужалығында умартасылыҡ  билдәле бер роль уйнай. Игенселек был ауылда һиҙелерлек аҙым яһаған — 142 кешенең һәр береһенә 8 бот ужым һәм ярауай иген сәселгән.

1912 йылда ауылда мәсет теркәлгән. Мулла — Тимерғәле Тимерҡаҙыҡов.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## [[1812 йылғы Ватан һуғышы]] ветерандары
1836-1839 йылдарҙа теркәлгән, «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылдағы һуғыш иҫтәлегенә» миҙалдары алған 1812 йылғы Ватан һуғышы ветерандары:
* Өмөтбай Әлимбай улы; 
* Байбулат Аҡбулат улы; 
* Ниғмәтулла Мираҫ улы; 
* Ғәбделзәлил Ҡушбаш улы. 

## Географик урыны
Алыҫлығы:
* Район үҙәгенә тиклем (Ишембай): 7 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Урман-Бишҡаҙаҡ): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Салауат): 25 км.

## Урамдары
Урам исеме:

*  Азатлыҡ урамы ()
* Аҡбуҙат урамы )
* Бурводстрой урамы ()
* Дуҫлыҡ урамы ()
* Тыныслыҡ урамы ()
* Сәскәле  урамы ()
* Йәштәр (урамы) ()
* Яр урамы )

## Иҡтисады
Яр-Бишҡаҙаҡ ПХН ЯСЙ «Подземнефтегаз» эшләй, шулай уҡ Көньяҡ Уралдағы иң эре таш тоҙ ятҡылыҡтарының береһе урынлашҡан.

## Автобус
Автовокзал — Яр-Бишҡаҙаҡ ауылы  № 6 ҡала маршруты йөрөй.

## Иҫтәлекле урындары
Ауылдан 8 км төньяҡта башҡорттар өсөн изге тау Торатау () урынлашҡан.

## Һылтанмалар
* Вконтакте сайтында Яр-Бишҡаҙаҡ ауылы төркөмө
* «Налог Белешмәһе» системаһында Яр-Бишҡаҙаҡ ауылы

## Иҫкәрмәләр