open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Авакумов Василий Иосифович

**Авакумов Василий Иосифович** (19.03.1896-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының инженер хеҙмәте начальнигы, Ленинград (Санкт-Петербург) ҡалаһынан килгән. Капитан.

## Биографияһы
Василий Иосифович Авакумов 1896 йылдың 19 мартында Санкт-Петербург ҡалаһында тыуған.

1918 йылдан бирле хәрби хеҙмәттә була.

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының инженер хеҙмәте начальнигы.

## Хәтер
Авакумов Василий Иосифовичтың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа ветерандар исемлегендә урын алған.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Авакумов Василий Иосифович
* Память народа. Аввакумов Василий Иосифович
* Дорога памяти. Авакумов Василий Иосифович 
* РГБ: Они вернулись с победой. Т. 15(доп.): Российская Федерация. Республика Башкортостан. — 2010. — 390 с. : ил. ISBN 978-5-295-02996-4

## Иҫкәрмәләр
Әхмәтйәнов Дәүләтхан Әхмәтйән улы

**Әхмәтйәнов Дәүләтхан Әхмәтйән улы** (1912 йыл — 22 сентябрь 1943 йыл) — 112-се (16-сыгвардия) кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой.

## Биографияһы
Әхмәтйәнов Дәүләтхан Әхмәтйән улы 1912 йылда Башҡорт АССР-ының Борай районы Азьяк (Азяк) ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Борай район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се (16-сыгвардия) кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 22 сентябрендә яуҙа һәләк була. Украина ССР-ының Чернигов өлкәһе 1 Май ауылында ерләнгән <ref.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Шаймуратовцы. АХМЕТЗЯНОВ Давлетхан Ахметзянович 
* Память народа. Ахметзянов Давлетхан Ахметзянович
Әбшәрипов Вәхит Әбшәриф улы

**Әбшәрипов Вәхит Әбшәриф улы** () (1909-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 19-сы гвардия айырым медик-санитар эскадроны сортировочный отделениеһының санинструкторы. Медицина хеҙмәтенең гвардия өлкән сержанты. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.

## Биографияһы
Вәхит Әбшәриф улы Әбшәрипов 1909 йылда Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Белорет районы) Шығай ауылында тыуған.

1941 йылда Белорет районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 19-сы гвардия айырым медик-санитар эскадроны сортировкалау отделениеһының санинструкторы булып хеҙмәт итә.

## Наградалары
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

## Хәтер
Әбшәрипов Вәхит Әбшәриф улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Шығай (Белорет районы) ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Фонд 33. Опись 686196. Единица хранения 7755.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Абшарипов Вахит Абшарипович
* Память народа. Абшарипов Вахит Абшарипович
* РГБ: Они вернулись с победой. Белорецкий район, т. 3, 2002 ISBN 5-295-03187-X
* Дорога памяти. Вахит Абшарипов 

## Иҫкәрмәләр
Сәлимов Имаметдин Сәббәх улы

**Сәлимов Имаметдин Сәббәх улы** ( 1906 йыл — ?), 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.

## Биографияһы
Сәлимов Имаметдин Сәббәх улы 1906 йылда хәҙерге Башҡортостандың Йәрмәкәй районында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Йәрмәкәй район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкы составында Көньяҡ-Көнбайыш фронтта һуғыша.

1942 йылдың 20 ноябренән алып 24 ноябренә тиклем 1-се эскадрондың взвод командиры ярҙамсыһы сержант Сәлимов Имаметдин Сәббәх улы үҙенең шәхси өлгөһөндә яугирҙәрҙе йыш һөжүмгә әйҙәй. Бер алыш ваҡытында пулеметсы ҡалтырап ҡалғас, Сәлимов үҙе пулемет артына ултыра һәм пулеметсыға етеп килгән ике немец автоматсыһын атып йыға. Был ҡыйыулығы өсөн Сәлимов Имаметдин Сәббәх улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛИМОВ Имамутдин Саббахович
* Память народа. Документы о награждении. Салимов Имамутдин Саббахович
Авдеев Георгий Гаврилович

**Авдеев Георгий Гаврилович ** (1903 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының 2-се ут взводы повозочныйы. Гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Георгий Гаврилович Авдеев 1903 йылда Тамбов губернаһы Покрово-Марфинский районында тыуған.

1942 йылда Баймаҡ районы хәрби комиссариаты Авдеев Георгийҙы Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

Авдеев Георгий Гаврилович 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкының 2-се ут взводы повозочныйы булып хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы.

## Наградалар
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

## Хәтер
Георгий Гаврилович Авдеевтың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Баймаҡ районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 4142.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Авдеев Георгий Гаврилович 
* Память народа. Авдеев Георгий Гаврилович
* Георгий Авдеев 
* РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х

## Иҫкәрмәләр
Исмәғилев Сафа Исмәғил улы

**Исмәғилев Сафа Исмәғил улы** (октябрь 1906 йыл — ? 1981 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия сержанты, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының эскадрон командиры. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1942).

## Биографияһы
Сафа Исмәғил улы Исмәғилев 1906 йылдың октябрь айында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе хәҙер Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән районы Ҡаҙанғол ауылында тыуған.
1941 йылдың 3 декабрендә Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының 2-се эскадронында миномёт расчёты командиры булып хеҙмәт итә

## Батырлығы
1942 йылдың 6 июлендә разведкала ҡатнаша, дошмандың торған урынын билдәләй, 3 фашист һалдатын юҡ итә, һуғыш яланынан яраланған лейтенантты алып сыға. 9 июлдә июлдә дошмандың 1 пулемётын, 1 орудиеһын юҡ итә. Был батырлығы өсөн Исмәғилев Сафа Исмәғил улы Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була

## Маҡтаулы исемдәое һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы(1942)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Личный состав. Исмагилов Сафа Исмагилович
* Память Народа. Наградные документы Исмагилова Сафы Исмагиловича
Саломотов Николай Николаевич

**Саломотов Николай Николаевич** (1913 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.

## Биографияһы
Саломотов Николай Николаевич 1913 йылда хәҙерге Башҡортостандың Дыуан районы Дыуан ауылында тыуа. 1943 йылда Дыуан район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының 5-се батарея тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә.

1945 йылдың 21 ғинуарында Каменка районында барған һуғышта дошман бронетранспортерҙарынан колоннаға ут асҡан ваҡытта 5-се батарея тоҫҡаусыһы гвардия сержанты Саломотов Николай Николаевич тиҙ генә ут аса, дошман утын туҡтатырға һәм биләгән позицияһын ҡалдырырға мәжбүр була. Был батырлығы өсөн Саломотов Николай Николаевич «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

Саломотов Николай Николаевичтың артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛОМАТОВ Николай Николаевич
* Память народа. Саломатов Николай Николаевич Картотека награждений

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 76, ящик 2
Серухин Константин Львович

**Серухин Константин Львович** (17 июнь 1908 йыл — 10 июль 1997 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ, I дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Константин Львович Серухин 1908 йылдың 17 июнендә Ҡаҙағстандың Гурьев өлкәһе Ракуша ауылында тыуа. 1940 йылдан «Ишембайнефть» тресы автоколоннаһы начальнигы булып эшләй. 1942 йылда Ишембай район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия айырым ат-артиллерия парк отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә.

Дивизияның хәрби хәрәкәттәре барышында автовзвод отделениеһы командиры вазифаһында хеҙмәт итеп, Серухин Константин Львович автомашиналарҙы даими яҡшы торошта тота. Хәрби кәрәк-яраҡтарҙы урынына еткереү буйынса бурыстарҙы теүәл ваҡытында үтәй. Юлһыҙлыҡ осорҙарында ла отделениела машиналар ватылыу осрағы булмай. 1944 йылдың 28 майында был ҡаҙаныштары өсөн «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

Отделение командиры вазифаһында теләһә ниндәй шарттарҙа ла дивизияның алғы һыҙығындағы подразделениеларға хәрби кәрәк-яраҡтарҙы еткереү буйынса бурыстарҙы үтәүҙә үҙен һәләтле итеп күрһәтә. Яғыулыҡты экономиялау буйынса инициатива күрһәтә. Уның етәкселеге аҫтында бөтә автомашиналарҙың карбюраторҙары йүнәтелә, был яғыулыҡты байтаҡ экономиялауға булышлыҡ итә.

Висла йылғаһы аръяғында немецтарҙың оборонаһын өҙөүгә әҙерлек осоронда уның етәкселегендәге автомашиналар төндә, юлһыҙ ерҙән, дошмандың артиллерия минометы уты аҫтында батареяның утлы һыҙығына хәрби кәрәк-яраҡтар ташый.

1945 йылдың 21 ғинуарында Томашув ҡалаһы районынан хәрби кәрәк-яраҡтар менән сығырға бурыс ала һәм, ике машина составында кирегә әйләнгәндә 100 кешенән торған немецтарҙың һөжүменә дусар була. Серухин дүрт кешенән торған оборонаны ойоштора, һәм батырлыҡ һәм ҡыйыулыҡ күрһәтеп, хәрби кәрәк-яраҡтар менән машиналарҙы имен алып ҡалып, дошмандың һөжүмен кире ҡаға. Яралы рәүештә машинаны атыу зонаһынан алып сыға.
1944 йылдың 1 июлендә, 31 декабрендә һәм 1945 йылдың 21 ғинуарында күрһәткән батырлыҡтары өсөн Серухин Константин Львович Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.

Серухин Константин Львович 1997 йылдың 10 июлендә Әстерханда вафат була.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СЕРУХИН Константин Львович
* Память народа. Серухин Константин Львович. Картотека награждений
Әхмәтйәнов Ниғәмәт Әхмәтйән улы

**Әхмәтйәнов Ниғәмәт Әхмәтйән улы** (1913 йыл- ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.
 
## Биографияһы
Әхмәтйәнов Ниғәмәт Әхмәтйән улы 1913 йылда Башҡорт АССР-ының Белорет районында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Белорет район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылдың 13 июлендә саҡырыла. 8-се кавалерия корпусының 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкы миномет расчеты командиры булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 9 июлендә яуҙа күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә (1942 йылдың 31 июлендә подразделениеның 68/н номерлы приказы). Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Ахметзянов Нигамат Ахметзянович
* Ахметзянов Н. А. 
* Шаймуратовцы. АХМЕТЗЯНОВ Нигамат Ахметзянович
Сыртланов Сәлих Йыһанша улы

**Сыртланов Сәлих Йыһанша улы** () (1910 йыл — 9 февраль 1943) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-cе кавалерия полкында пулеметсы, ПВО взводы отделениеһы командиры,. . Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943) кавалеры.

## Биографияһы
Сәлих Йыһанша улы Сыртланов 1910 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Түбә ауылында тыуған. 1941 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкында башта пулеметсы, һуңынан ПВО (һауа һөжүменән һаҡланыу) взводы командиры булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 1 ғинуарында күрһәткән батырлығы өсөн Ҡыҙыл Байраҡ орденына тәҡдим ителә (1943 йылдың 20 февралендәге 187-се бойороҡ).

«Память народа» сайтында Сыртланов Самигулла Зиганшанович исеме буйынса мәғлүмәттәр теркәлгән: 1910 йылғы, һуғышҡа 1942 йылда алынған, 1943 йылдың февралендә хәбәрһеҙ юғалған, ҡатыны Баймаҡ районы Түбә руднигы, Горная урамы, 7 йорт адресы буйынса күрһәтелгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1943)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Сыртланов Салих Зиганшинович. Шаймуратовцы
* Сыртланов Салих Зигоншинович
* Чтобы помнили
Сиражетдинов Сәлим Билал улы

**Сиражетдинов Сәлим Билал улы** ( 1913 йыл — 24 май 1978 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. III дәрәжә Дан ордены кавалеры (1945), «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1943) менән бүләкләнгән.

## Биографияһы
Сиражетдинов Сәлим Билал улы 1913 йылда хәҙерге Башҡортостандың Учалы районы Туңғатар ауылында тыуа. 1941 йылда Учалы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкының 2-се эскадронында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.

1945 йылдың 30 апрелендә Бранденбург ҡалаһы янында дошмандарҙың көслө нығытылған районына эскадрондың һөжүм итеү ваҡытында гвардия ҡыҙылармеецы Сиражетдинов немец траншеяһына шыуышып килә. Ҡул пулеметына гранаталар ташлай, бының менән эскадронға алға барыуҙы һәм уңайлы урынды биләргә мөмкинлек бирә. Һөжүм итеү һуғыштары дауамында ҡыҙылармеец Сиражетдинов Сәлим Билал улы үҙенең шәхси миҫалында ҡыйыулыҡ һәм батырлыҡ өлгөһө күрһәтә. 2-се эскадроны ҡылыссыһы ҡыҙылармеец Сиражетдинов 1945 йылдың 30 апрелендә III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.

Ветеран Сиражетдинов Сәлим Билал улы 1978 йылдың 24 майында тыуған ауылында ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СИРАЖЕТДИНОВ Салим Билалович
* Память народа. Документы о награждении. Сиражитдинов Салим Беллалович

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 79, ящик 22
Әхмәтйәнов Мағзанур Тимерхан улы

**Әхмәтйәнов Мағзанур Тимерхан улы** (1912 йыл (икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1914 йыл) — 16 июнь 1945 йыл, Бернау ҡалаһы, Германия) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы кавалеры.

## Биографияһы
Әхмәтйәнов Мағзанур Тимерхан улы 1912 йылда, икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1914 йылда Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы Туҡтағол ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Баҡалы район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылдың 15 авгусында саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60‑сы гвардия кавалерия полкы 4-се пулемет эскадронында пулемет тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә. Яуҙа күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944) һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» (1943) миҙалы менән бүләкләнә . 1945 йылдың 12 апрелендә Германияның Бернау ҡалаһы янындағы һуғышта хәбәрһеҙ юғала.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. АХМЕТЬЯНОВ Магданур Тимерханович 
* Ахметзянов 
* Шаймуратовцы. АХМЕТЗЯНОВ Магзанур (Махзянур) Тимерханович (Тимирханович
Сираев Ғәли Фазлый улы

**Сираев Ғәли Фазлый улы** ( 1915 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, старшина.

## Биографияһы
Сираев Ғәли Фазлый улы 1915 йылда элекке Башҡортостандың Ҡандра районында (хәҙер Туймазы районы) тыуа. Ҡандра район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Көньяҡ-Көнбайыш фронтта 112-се кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының 2-се эскадроны составында һуғыша. Хәрби званиеһы — старшина.
1942 йылдың 21 декабренән алып декабрҙең 22-нә тиклем осорҙа бейеклек өсөн һуғышта 2-се эскадрон старшинаһы Сираев Ғәли Фазлый улы һуғыш яланынан ҡоралдары менән 10 яралы һалдатты алып сыға, ике дошман һалдатын юҡ итә. Шәхси составты һуғыш кәрәк-яраҡтары, аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүҙе яҡшы ойоштора. Подразделениеның приказы менән 1943 йылдың 1 ғинуарында Сираев Ғәли Фазлый улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Сираев Ғәли Фазлый улының артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СИРАЕВ Галей Фаздиевич
* Память народа. Документы о награждении. Сираев Галей Фаздиевич

## Сығанаҡтар
* Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 682526 Дело ист. информации: 667
Тойғонов Далха Солтанморат улы

**Тойғонов Далха Солтанморат улы** () (1912 йыл (башҡа сығанаҡта 1907 йыл) — 1 февраль 1945) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия өлкән cержанты. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы Чернигов гвардия) дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының разведка взводы старшинаһы, 3-се эскадрон отделениеһы командиры. III (1943) һәм II дәрәжә (1945) Дан ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Далха Солтанморат улы Тойғонов 1912 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Ислам (башҡа сығанаҡта Йомаш) ауылында) тыуған. 1942 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан һуғышҡа алына. Данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се полкында (16-сы гвардия дивизияһы) бик мөһим хәрби вазифалар биләп, тиңһеҙ батырлыҡ өлгөләрен күрһәтә һәм юғары хәрби ордендарына лайыҡ була. 1945 йылдың 1 февралендә разведчик Далха Тойғонов Германияла һәләк була һәм Бранденбург провинцияһы Одуртайль ауылында ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* III-сө дәрәжә Дан ордены (1943)
* II-се дәрәжә Дан ордены (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ТУЙГУНОВ Д(Т)алха Султанович (Султанмуратович) Шаймуратовцы
*  Туйгунов Далха Султанович
* Туйгунов Далха Султанмуратович  
* Чтобы помнили
Сәлихов Ғөбәйҙулла Ғәлим улы

**Сәлихов Ғөбәйҙулла Ғәлим улы** ( 1914 йыл — 22 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант.

## Биографияһы
Сәлихов Ғөбәйҙулла Ғәлим улы 1914 йылда хәҙерге Башҡортостандың Миәкә районы Сурай ауылында тыуа. 1941 йылдың 11 декабрендә Миәкә район хәрби комиссаритаы тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкының пулемет эскадроны взводы командирының ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.

294-се кавалерия полкының пулемет эскадроны взводы командирының ярҙамсыһы өлкән сержант Сәлихов Ғөбәйҙулла Ғәлим улы 1942 йылдың 22 июлендә Курск өлкәһендә барған ҡыҙыу һуғышта һәләк була. Курск өлкәһенең (хәҙер Липецк өлкәһенең) Тербун районы Озерки ауылында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛИХОВ Губайдулла Галимович
* Список безвозвратных потерь 112-й Башкирской кавалерийской дивизии во время оборонительных боёв за период с 01.07.1942 г. по 01.10.1942 г. на территории Тербунского района Липецкой области
* Донесения о потерях. Салихов Губайдулла Галимович
Авзалов Талип Авзал улы

**Авзалов Талип Авзал улы** () (1901—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкы яугиры, хеҙмәт иткән һуңғы урыны — 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы штабы. Гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Талип Авзал улы Авзалов 1901 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Илеш районы) Илеш ауылында тыуған.

1941 йылда Илеш районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

Гвардия ҡыҙылармеецы Авзалов Талип 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының (16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы) 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкында хеҙмәт итә.

1943 йылдың 24 февралендә Украина ССР-ы Ворошиловград өлкәһе Ивановка районы Юлино-2 станцияһында хәбәрһеҙ юғала.

## Хәтер
Авзалов Талип Авзал улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Илеш районы Ябалаҡ ауыл Советы биләмәһендәге Илеш ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Авзалов Талиб Авзалович
* Память народа. Авзалов Талиб Авзалович
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* память о погибших воинах 112-й Башкавдивизии в ЛНР

## Иҫкәрмәләр
Сәлихов Хәлим Сәлих улы

**Сәлихов Хәлим Сәлих улы** ( 1917 йыл — ?), 112-се башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой. 1943 йылдың 24 февралендә яуҙа хәбәрһеҙ юғала.

## Биографияһы
Сәлихов Хәлим Сәлих улы 1917 йылда Өфө губернаһының Бөрө өйәҙендә, хәҙерге Башҡортостандың Балтас районында тыуа. 1941 йылдың 2 декабрендә Балтас район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Орудие командиры вазифаһында хеҙмәт итә.

Ҡыҙылармеец Сәлихов Хәлим Сәлих улы 1943 йылдың 24 февралендә Украинаның Ворошиловград өлкәһе Юлино-2 станцияһы янында барған яуҙа хәбәрһеҙ юғала.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САЛИХОВ Халим Салихович
* Память народа. Донесения о потерях. Салихов Халим Салихович
Әхмәтйәнов Рахмай Әхмәтйән улы

**Әхмәтйәнов Рахмай Әхмәтйән улы** (1897 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены квалеры.

## Биографияһы
Әхмәтйәнов Рахмай Әхмәтйән улы 1897 йылда Башҡорт АССР-ының Кушнаренко районы Тортилиево ауылында (ундай ауыл Кушнаренко районында юҡ) тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Кушнаренко район хәрби комиссариаты тарафынан 1942 йылдың февралендә саҡырыла. 7-се гвардия кавалерия корпусының 16 гвардия кавалерия дивизияһы 60‑сы гвардия кавалерия полкы 2-се эскадроны старшинаһы булып хеҙмәт итә. Немец илбаҫарҙары менән һуғыш фронтында командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм шул ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 1944 йылдың 5 ғинуарында Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә (Подразделениеның 1944 йылдың 5 ғинуарындағы 1/н номерлы приказы). Батырлыҡ күрһәткән көндәре: 01.05.1943, 18.09.1943-04.11.1943.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Ахметзянов Рахмай Ахметзянович  
* Ахметзянов 
* Шаймуратовцы. АХМЕТЗЯНОВ Рахмай Ахмедьянович
Фондеранцев Герасим Ефимович

**Фондеранцев Герасим Ефимович** (1899 йыл — 1982 йыл, июнь) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Майор Гәрәй Нафиҡовтан һуң 294-се полк командиры. Подполковник. Ленин, Ҡыҙыл Байраҡ (1943), Александр Невский (1943), III дәрәжә Суворов, Монголия Халыҡ Армияһына 50 йыл (1971) һ.б. ордендар кавалеры.

## Биографияһы
Герасим Фондеранцев 1899 йылда Украинаның хәҙерге Кировоград өлкәһе Александрийский районы Яңы Прага ауылында тыуған. 1918 йылда Украиналағы Николаев ҡалаһы РВК-һы тарафынан армияға алынған. 1918 йылдан 1920 йылға тиклем Ҡыҙыл Армия сафында граждандар һуғышында ҡатнашҡан.

1929-сеы йылда Байкал аръяғында 45-се кавалерия дивизияһының эскадрон командиры була, Ҡытайҙағы КВЖД тимер юлы өсөн һуғышта ҡатнаша.

1941 йылдың 7 сентябренән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 1941 йылдың 20 сентябренән Вязьма янында оборонала торорға тейешле 45-се кавалерия дивизияһының 52-се кавалерия полкы командиры була (дивизияның иҫән ҡалған яугирҙары Вязьма янындағы ҡамауҙан сыға).

1942 йылда 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында һуғыша.
 
1942 йылдың ноябрендә Сталинград өсөн барған ҡаты алыштар ваҡытында дивизия күп юғалтыуҙар кисерә, 275-се кавалерия полкы командиры Таһир Тайып улы Күсимов һәм 313-се кавалерия полкы командиры Ғариф Дәүләт улы Маҡаев ҡаты яралана, дивизия командры М.М.Шайморатов бойороғо менән 294-се һәм 275-се полк бергә ҡушыла. Декабрҙә берләштерелгән отряд командиры итеп Герасим Евграфович Фондеранцев тәғәйенләнә.

Полктың лейтенант А.Атаев етәкселегендәге беренсе эскадроны яугирҙары 1943 йылдың 21-22 ғинуарында Белая Калитва ҡалаһы (Ростов өлкәһе) янындағы бик мөһим бер ҡалҡыулыҡты дошманға бирмәй алыша (30 батыр ҡалҡыулығы).

1943-се йылдың февралендә Донецк һәм Ворошиловград (Луганск) өлкәләренә дошман тылына рейд ваҡытында Фондеранцев 294-се кавалерия полкын етәкләй.

1944 йылдың 14 ғинуарында йәрәхәтләнә.

Бөйөк Ватан һуғышынан һуң отставкаға тиклем Белоруссияның бер өлкәһендә хәрби коамиссар булыа эшләй.

Подполковник.

1982 йыл июнендә вафат булған.

## Наградалары
* Ленин ордены (1944)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1918,1943)
* Александр Невский ордены (1943)
* III дәрәжә Суворов ордены (1943)
* Ҡыҙыл Армияға 20 йыл миҙалы (1918)
* Монголия Халыҡ Армияһына 50 йыл (1971)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Память народа. Фондеранцев Герасим Ефимович
* В музее знаменитой 112-й Башкирской кавалерийской дивизии встретились дети и внуки воинов
* Замир Вахитов. Склоняем головы перед героями
* Мемуары А. Т. Стученко-командира 58 кп 45 кавдивизии. Глава Самые трудные дни 
* Әхтәм Ихсан.Саҡма тояҡ аттарҙа
Чернов Иван Логинович

**Чернов Иван Логинович** (? 1911 йыл — 27 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, кесе лейтенант, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкының эскадрон взводы командиры

## Биографияһы
Иван Логинович Чернов 1911 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Дәүләкән станцияһында хәҙер Башҡортостан Республикаһы Дәүләкән ҡалаһында тыуған.
1941 йылда Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла.
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полк эскадронының взвод командиры булып хеҙмәт итә. Курск өлкәһе хәҙер Липецк өлкәһе Тербун районының Озерки ауылында яуҙа һәләк була

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1942)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Личный состав. Чернов Иван Логинович
* Память Народа.Донесения о потерях. Наградные документы Чернова Ивана Логиновича
Әхмәтов Вәлийән Муллаян улы

**Әхмәтов Вәлийән Муллаян улы** (1912 йыл, башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1919 йыл — 26 ғинуар 1945 йыл) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты, III дәрәжә Дан ордены квалеры.

## Биографияһы
Әхмәтов Вәлийән Муллаян улы 1912 йылда, башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1919 йылда Башҡорт АССР-ының Кушнаренко районы Яңы Ҡормаш ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Кушнаренко район хәрби комиссариаты тарафынан 1943 йылдың 7 ғинуарында саҡырыла. 7-се гвардия кавалерия корпусының 16 гвардия кавалерия дивизияһы 62‑се гвардия кавалерия полкында 4-се эскадрон ҡул пулеметы тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә. Немец илбаҫарҙары менән һуғыш фронтында күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн 1945 йылда III дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. 1945 йылдың 26 ғинуарында һуғыш яланында алған яраларынан (пуля күкрәк һәм ҡорһаҡ ҡыуышлыҡтарына үтеп инә) вафат була. Польшаның Познань воеводствоһы Калиш поветы (районы) Старый Боркув ауылында костёл ҡоймаһы эсендә ерләнгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* III дәрәжә Дан ордены (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Ахметов Валиян Муллаянович 
* Ахметов Валиян 
* Шаймуратовцы. АХМЕТОВ Вализян (Валиян) Муллаянович
Әғзәмов Ғилметдин Әғзәм улы

**Әғзәмов Ғилметдин Әғзәм улы** (; 1903 йыл — 30 ғинуар 1991 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкы 82-мм миномёт батареяһының сүкеүсе тимерсеһе. Гвардия ҡыҙылармеецы, ефрейтор, прапорщик. Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) һәм II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Ғилметдин Әғзәм улы Әғзәмов 1903 йылда Өфө губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Белорет районы) Ҡаҙыш ауылында (Аҙналы ауылы тип тә күрһәтелә) тыуған.

1941 йылдың 6 декабрендә Белорет районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

Гвардия ҡыҙылармеецы Әғзәмов Ғилметдин 112-се Башҡорт кавалерия (7-се кавалерия корпусы составындағы 16-сы гвардия Чернигов кавалерия) дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында 82-мм миномёт батареяһының сүкеүсе тимерсе булып хеҙмәт итә.

1945 йылдың 27-28 апрелендә күрһәткән ҡаһарманлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән билдәләнә:

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1945)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

## Хәтер
Әғзәмов Ғилметдин Әғзәм улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Белорет районы Ҡаҙыш ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Фонд 33. Опись 686196. Единица хранения 3628.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы Агзамов Гильмутдин Агзамович
* Память народа. Агзамов Гильмутдин Агзамович
* Гильмутдин Агзамов 
* РГБ: Они вернулись с победой. Белорецкий район, т. 3, 2002 ISBN 5-295-03187-X

## Иҫкәрмәләр
Хисаметдинов Яҡуп Муллағәли улы

**Хисаметдинов Яҡуп Муллағәли улы** (1906 йыл — 12 апрель 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия) кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы.

## Биографияһы
Яҡуп Муллағәли улы Хисаметдинов 1906 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Бикеш ауыл Советы составындағы 46-сы Йылҡы заводы ауылында тыуған. БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия диаизияһында (1943 йылдың февраленән 16-сы гвардия кадивизияһы) 62-се кавалерия полкы ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә. 1944 йылдың 12 апрелендә яуҙа һәләк була, Украина ССР-ы Волынь өлкәһе Верба ауылында ерләнгән.Ҡатыны — Хисаметдинова Ғәйшә Сөләймән ҡыҙы тигән мәғлүмәт теркәлгән.

## Хәтер
Хисаметдинов Яҡуп Муллағәли улының исеме Башҡортостанда баҫылып сыҡҡан күп томлыҡ «Хәтер» китабына индерелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ХИСАМУТДИНОВ Якуб Муллагалиевич. Шайморатовцы
* Хисамутдинов Якуб Муллагалеевич
Агишев Сәфәр Аҡбулат улы

**Агишев Сәфәр Аҡбулат улы ** (; 1913 — 10 июль 1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә. Кесе лейтенант.

## Биографияһы
Сәфәр Аҡбулат улы Агишев 1913 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (алдараҡ БАССР-ҙың Маҡар районы, хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы) Йәнырыҫ ауылында тыуған.

1941 йылда Маҡар районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

Кесе лейтенант Агишев Сәфәр Аҡбулат улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә.

1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһен азат итеү һуғыштарында хәбәрһеҙ юғала.

## Хәтер
Агишев Сәфәр Аҡбулат улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ишембай районы Йәнырыҫ ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә кесе лейтенант Агишев Сәфәр Аҡбулат улы ла Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде.

Сәфәр Агишевтың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Агишев Сафар Акбулатович
* Память народа. Агишев Сафар Акбулатович
* Сафар Агишев 
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* Тербунский рубеж

## Иҫкәрмәләр
Зарипов Ғәбделхәй Әхәт улы

**Зарипов Ғәбделхай Әхәт улы** (27 август 1923 йыл — 24 апрель 2020 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Ғәбделхай Әхәт улы Зарипов 1923 йылдың 27 авгусында Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Татарбай ауылында игенсе ғаиләһендә тыуа,  1930 йылда Татарбай башланғыс мәктәбенең 1-се класына уҡырға инә.

Ғәбделхәй Зарипов Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылдың авгусында Мишкә районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Башта район үҙәге Мишкәлә уларҙы өс көн тоталар: һуғыш режимына, винтовканан атырға, сетерекле хәлдәрҙән сығырға өйрәтәләр.
Ғәбделхай Әхәт улы һауа-десант ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә. Десантсылар полкында ул разведчик була. Мәскәү тирәһендәге һуғыштарҙа ҡатнаша. 1942 йылдың йәйендә һауа-десант дивизияһын 41-се уҡсы гвардия дивизияһына ҡушып, Сталинград ҡалаһы биләмәһенә ебәрәләр. Шулай бер разведка барышында Ғәбделхәй Зариповтың отряды фашистарға эләгә. 28 һалдаттың һигеҙе генә әйләнеп ҡайта ала. Ғәбделхәй Әүхәт улы ҡаты яралар менән госпиталгә эләгә. Ун һигеҙе лә тулып өлгөрмәгән егетте дауаланырға тыуған яғына ҡайтаралар. Әммә өйҙә ятыу уға тынғылыҡ бирмәй, ул тағы ла военкомат юлын тапай. 1943 йылда уны данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының Туймазы станцияһындағы запас полкына ебәрәләр. Һигеҙ айҙан егет сапер батальоны составында фронтҡа ебәрелә. Башҡорт кавалерия дивизияһы составында Ғәбделхәй Әхәт улы Белоруссия, Польша, Варшаваны фашистарҙан азат итеүҙә ҡатнаша. Бранденбург, Белград, Трептов, Каммин, Гюльцов, Плате, Берлин тирәһендәге яуҙарҙа батырлыҡ күрһәтә. Шулай уҡ Висла, Одер, Варта, Көньяҡ Буг йылғаларын, Освенцим концлагерын азат итеүҙә ҡатнаша. Күп тапҡыр хәрби операцияларҙа була.

Һуғышты  Берлиндың үҙендә тамамлай. 1947 йылда ғына тыуған яғына ҡайта. «Рәфәнде» совхозында экспедитор булып эшләй.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «Хәрби уңыштары өсөн» миҙалы
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* генерал Шайморатов ордены (23 февраль 2020 йыл).

## Ғаилә хәле
Һуғыштан ҡайтҡас, ғаилә ҡора. 1965 йылдан Зариповтар ғаиләһе Кесе Нәкәрәк ауылында йәшәй. Тормош иптәше менән ете бала тәрбиәләп үҫтерәләр.

## Иҫкәрмәләр

## Видео
* Радий Хабиров вручил первые ордена генерала Шаймуратова 
* 
* https://yandex.ru/video/preview/?

## Сығанаҡтар
* Зарипов Габдулхай Ахатович
* Газета Башҡортостан. Орден Шаймуратова вручен ветерану, который после ранения вошел в состав Башкавдивизии
Әғлетдинов Имаметдин Әғлетдин улы

**Әғлетдинов Имаметдин Әғлетдин улы ** (; 1905 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составындағы 60-сы гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә. Гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Имаметдин Әғлетдин улы Әғлетдинов 1905 йылда Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы) Боғҙан ауылында тыуған.

1941 йылда Миәкә район хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра. Яңы ойошторолған 112-се Башҡорт атлы дивизияһына билдәләнә.

Гвардия ҡыҙылармеецы Әғлетдинов Имаметдин Әғлетдин улы Башҡорт кавалерия дивизияһы составындағы 60-сы гвардия кавалерия полкы яугиры була.
 
Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғандан һуң, тыуған колхозында бригадир, колхоз рәйесе вазифаһында хеҙмәт итә.

## Хәтер
Әғлетдинов Имаметдин Әғлетдин улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Миәкә районы Боғҙан ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Аглетдинов Имаметдин Аглетдинович
* РГБ: Они вернулись с победой. Миякинский район, т. 8, 2004 ISBN 5-295-03393-7

## Иҫкәрмәләр
Адыев Иҡсан Адыевич

**Адыев Иҡсан Адыевич** (; 1901 — 16 июль 1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составындағы 275-се кавалерия полкында отделение командиры. Гвардия сержанты.

## Биографияһы
Иҡсан Адыевич Адыев 1901 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Асҡын районы) Яңы Күскилде ауылында тыуған.

1941 йылдың 10 декабрендә БАССР-ҙың Асҡын район хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.

Гвардия сержанты Адыев Иҡсан Адыевич 112-се Башҡорт атлы дивизияһының 275-се кавалерия полкында отделение командиры була.

1942 йылдың 16 июлендә (1942 йылдың 10 декабре тигән мәғлүмәт тә бар) Курск өлкәһе Озерки ауылы янында һәләк була.

## Хәтер
Адыев Иҡсан Адыевичтың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Асҡын районы Яңы Күскилде ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында ул хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен тапты. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә гвардия сержанты Адыев Иҡсан Адыевич та (элекке Курск өлкәһе) Липецк өлкәһе Тербун ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде.

Адыев Иҡсандың исеме ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Адыев Иксан Адыевич
* Память народа. Адыев Иксан Адыевич
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* Мемориал
* Тербунский рубеж

## Иҫкәрмәләр
Әлибаев Сәлихйән Ғәзиз улы

**Әлибаев Сәлихйән Ғәзиз улы** (1905 йыл — 10 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Әлибаев Сәлихйән Ғәзиз улы 1905 йылда Ырымбур губернаһының Ырымбур өйәҙе, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районы Яҡшымбәт ауылында (артабанғы мәғлүмәттәр буйынса Күгәрсен районында) тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Көйөргәҙе район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылда, артабанғы мәғлүмәттәр буйынса 1942 йылдың 11 ғинуарында саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкында кавалерист булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһенең Икенсе Тербуны районында һуғыш яланында ятып ҡала, хәбәрһеҙ юғалғандар исемлегенә индерелгән.

## Ғаиләһе
Ҡатыны Әлибаева Раҡия.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Алибаев Салихьян Газизович 
* Шаймуратовцы. АЛИБАЕВ Салихъян Газизович 
* Мемориал
* Тербунский рубеж
Мамалимов Хәниф Масай улы

**Мамалимов Хәниф Масай улы** (1912 йыл — ?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия ҡыҙылармеецы. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия) кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының трубвзвод музыканты.

## Биографияһы
Хәниф Масай улы Мамалимов 1922 йылда Башҡортостандың Бөрө районында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышына 1941 йылда Йылайыр районы хәрби комиссариаты тарафынан алынған. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкындағы трубвзводта (һорнайсылар взводында) музыкант булып хеҙмәт итә. Баймаҡ районы исемлегендә ул шулай уҡ артиллерия батареяһы ездовойы итеп күрһәтелгән. ВКП(б)-ға 1942 йылда инә. Һуғыш йылдарында күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн хәрби миҙалдарға лайыҡ булған. Артбатарея ездовойы Мамалимов ҡыйыу ғәмәлдәре өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә: Чернухино станцияһы тирәһендәге немец тылындағы рейдта шәхсән алты һәм 1942 йылдың ноябрендә өс автоматсыны юҡ итә (60-сы кавполкы буйынса 058-н бойороғо). Алыштар барышында тыл һәм полк штабы араһында связной ролен өлгөлө үтәгән өсөн 1945 йылдың 14 майындағы бойороҡҡа ярашлы икенсе тапҡыр «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ була.

Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945)
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943, 1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* МАМАЛИМОВ Хан(л)иф Массаевич (Масаевич). Шаймуратовцы
* Мамалимов Ханиф Массаевич
* Чтобы помнили
Әхмәтов Сөнәғәт Карам улы

**Әхмәтов Сөнәғәт Карам улы** (14 сентябрь 1905 йыл — 28 ноябрь 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ВКП(б) ағзаһы, политрук.

## Биографияһы
Сөнәғәт Карам улы Әхмәтов 1905 йылдың 14 сентябрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы Соҡаҙытамаҡ ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Башҡорт АССР-ының Ҡандра район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылда саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкында заместителем командира 2-се эскадрон командирының урынбаҫары, политрук булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 28 ноябрендә һуғыш яланында һәләк була, Ростов өлкәһенең Деев хуторында ерләнгән.

## Ғаиләһе
Ҡатыны Әхмәтова Ғәтифә, Ҡандра районынан.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Ахметов Сунагат Карамович 
* Шаймуратовцы. АХМЕТОВ Сунагат Карамович
Фәрәхетдинов Хәмәт Фәрәхетдин улы

**Фәрәхетдинов Хәмәт Фәрәхетдин улы** (25 декабрь 1903 йыл — 27 июнь 1986 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, тимерсе.

## Биографияһы
Хәмәт Фәрәхетдин улы Фәрәхетдинов Асҡын районы Ҡашҡа ауылында 1903 йылдың 25 декабрендә тыуа. Хәмәт ғәрәпсәнән — маҡтаулы. Парта артына ултырып белем ала алмаһа ла, үҙ аллы уҡырға һәм яҙырға өйрәнә. Тыуған ерендә төрлө эштәр башҡарырға тура килә уға.
1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башлана. Ул үҙ теләге менән фронтҡа алыуҙарын һорап ғариза яҙа. Ғариза кире кағыла, «Һин ошонда кәрәк, үҙебеҙ саҡырырбыҙ», -тигән яуап ала. Уға «бронь» бирелә. Һуғыштың тәүге көндәрендән үк Асҡындан бик үк алыҫ булмаған Пермь өлкәһе Щучье-Озеро станцияһынан фронтта кәрәк әйберҙәр менән тәьмин итеү бурысы йөкләтелә. Станцияға илтеп, Ҡыҙыл Армия яуғирҙәренә кәрәк әйберҙәр оҙата ул.

## Ғаилә хәле
Ҡариҙел районы Яңы Аҡбүләк ауылынан булған Гәйниямалды (1908 йылғы) тормош иптәше итеп һайлай һәм 1931 йылда тормош ҡора. 1933-се йылда ҡыҙҙары Мәҡсүдә тыуа.

## Хәрби хеҙмәте
Асҡын районы хәрби комиссариаты ҡарары менән 1942 йылдың февралендә фронтҡа саҡырыу килә. Авиамоторист булып хеҙмәт итә. Ул ҡаты яралана. Госпиталдән терелеп сығып, йәнә сафҡа баҫа. Икенсе тапҡыр янған танкта ҡала, арҡаһы бешә, яралары төҙәлһә лә, йөйҙәре ҡала. Биҡ оҙаҡ госпиталдә ятырға тура килә уға. Терелеп сыға. Һул яҡ беләгендә патрон ярсығы һиҙелеп, беленеп тора ине, тиҙәр улдары. Дәһшәтле һуғыш барған мәлдә ошо юлдарҙы үтеп ул 112-се легендар Башҡорт кавалерия дивизияһына килеп эләгә. Яугир, ауылдашы Әҙмәғолов Мөхәмәт менән осраша. Аттар ҡарай, тимерсе була. Еңеү көнөн ул ошо дивизия составында Берлинда ҡаршы ала.

## Һуғыштан һуңғы тормошо
1945 йылдың көҙөндә ул күкрәгенә орден — миҙалдар тағып, тыуған ауылына ҡайта. Тормош иптәше Гәйниямал көтөп ала. 5 бала(3 ҡыҙ һәм 2 малай) тәрбиәләй улар. «Молотов» исемендәге колхозда эш башлай. Унан Урмияҙ ауылында МТС төзөлә. 1957 йылдың яҙынан халыҡ Урмияҙ совхозы эшселәренә әйләнә. 1965 йылда Урмияҙ совхозы ике совхоз итеп бүленә. Үҙәге Ҡашҡа ауылында булған «Төй» совхозы ойошторола. Тимерсе һөнәрен дауам итә. Беренселәрҙән булып махсуслаштырылған станокта йөн тетеү эшен яйға һала. 1963 йылда хаҡлы ялға сыға.
1986 йылдың 27 июнендә, 83 йәшендә вафат була.

## Наградалары
* «II дәрәжә Ватан һуғышы» юбилей ордены
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы
* «Кёнигсбергты алған өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 
* 

## Һылтанмалар
* Фәрәхетдинов Хәмәт Фәрәхетдин улы
* Память народа. Фәрәхетдинов Хәмәт Фәрәхетдин улы
Сәфәрғәлин Тайып Әйүп улы

**Сәфәрғәлин Тайып Әйүп улы** ( 1907 йыл — 19 август 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, ҡыҙылармеец, ефрейтор. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943) кавалеры.

## Биографияһы
'Сәфәрғәлин Тайып Әйүп улы 1907 йылда хәҙерге Башҡортостандың Учалы районы Ҡоҙаш ауылында тыуа. 1941 йылда Учалы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 64-се гвария уҡсылар дивизияһының 160-сы гвардия уҡсылар полкында, 54-се гвардия уҡсылар дивизияһында, 112-се кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының 4-се эскадронында ҡылыссы, пулеметсы булып хеҙмәт итә.

Иптәш Сәфәрғәлин немец оккупанттары менән һуғышта иҫ киткес ҡаһарманлыҡ һәм ҡыйыулыҡ күрһәтә. Алышҡа һәр ваҡыт беренселәр иҫәбендә бара. Курск өлкәһенең Озерки ауылы янында оборонала булып, дошмандың ун ике һалдатын юҡ итә. 1942 йылдың 19 ноябрендәге һуңғы һуғышта дошмандың бер танкын юҡ итә. Дошмандар менән көслө һуғыштарҙа ҡаты яралар ала. Ошо батырлығы өсөн ҡыҙылармеец Сәфәрғәлин Тайып Әйүп улы 1942 йылдың 17 декабрендә Ҡыҙыл Йондоҙ орденына лайыҡ була.

Пулеметсы ефрейтор Сәфәрғәлин Тайып Әйүп улы 1943 йылдың 19 авгусында Ростов өлкәһе территорияһында барған яуҙа һәләк була. Ростов өлкәһенең Куйбышев районы Елизветинка ауылында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САФАРГАЛИН Таип Аюпович
* Память народа. Сафаргалин Таип Аюпович. Картотека награждений

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 77а, ящик 2
Сафин Мансур Ғәзиз улы

**Сафин Мансур Ғәзиз улы** ( 1908 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой. 1942 йылдың 10 июлендә хәбәрһеҙ юғала.

## Биографияһы
Сафин Мансур Ғәзиз улы 1908 йылда хәҙерге Башҡортостандың Бөрйән районы Байғаҙы ауылында тыуа. 1941 йылдың 30 ноябрендә Бөрйән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 312 кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкында, 275-се кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.

Ҡыҙылармеец Сафин Мансур Ғәзиз улы 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһенең 2‑се Тербун районында (хәҙер Липецк өлкәһе, РФ) хәбәрһеҙ юғала.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Память народа. Донесения о потерях. САФИН Мансур Газизович
* Шаймуратовцы. САФИН Мансур Газизович
* 2-Тербуны. Дополнительный список пропавших без вести
Мөхәмәтзарипов Ғәбделғаян Зекриә улы

**Мөхәмәтзарипов Ғәбделғаян Зекриә улы** (8 март 1907 йыл — 12 май 1999 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Мөхәмәтзарипов Ғәбделғаян Зекриә улы 1907 йылдың 8 мартында Асҡын районы Иҫке Ҡаҙансы ауылында тыуған. Бер ғаиләнән дүрт яуғир Барый, Фәтих, Ғәбделхәй, Ғәбделғаян Мөхәмәтзариповтар дошманға ҡаршы яуға күтәрелә.

## Хәрби хеҙмәте
Мөхәмәтзарипов Ғәбделғаян Зекриә улы һуғышты 1941 йылдың ноябрь уртаһында төҙөлгән данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизия составында үтә. Ул легендар генералдар Миңлеғәли Шайморатов, Григорий Белов етәкселегендә алыша. Брянск фронтында ҡан ҡойғос алыштарҙа, Сталинградты обороналауҙа, Черниговты азат итеүҙә ҡатнаша. Уның ҡуҫтыһы Гәбделхәй ағай ҙа шунда була. Ләкин туғандарға фронтта осрашырға тура килмәй.

## Һуғыштан һуңғы тормошо
Һуғыш тамамланғас, дүрт бер туғандың береһе Мөхәмәтзарипов Ғәбделғаян Зекриә улы ғына тыуған яғына әйләнеп ҡайта.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа «Сейәтау» колхозында, унан «Дружба» совхозында эшләй. Буш ваҡытында сабата үрә, бал ҡорттары ҡарай. Тирә-яҡҡа мулла булараҡ таныла.
Уның ҡарамағында 48 егеү аты, 78 тайҙар һәм ҡолондар була. Шәхси хужалыҡта ла ат аҫрай. 1999-сы йылдың 12 майында вафат була. Асҡын районы Йәнкиҫәк ауылында ерләнгән.

## Ғаилә хәле
Кәримә Мостафа ҡыҙы менән 70 йыл татыу ғүмер итеп, 7 бала тәрбиәләп үҫтергәндәр. Бөтә балалары ла — Сәғҙәт, Нәзихә, Нәжибә, Тәлғәт, Мәдеһәм, Мәймүнә һәм Мәмдүнә йыр-моңға әүәҫ була.

## Наградалары
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы

## Хәтер
Бөгөн Ғәбделғаян Зекриә улы нәҫелен уның күп һанлы ейән — ейәнсәрҙәре, бүлә- бүләсәрҙәр(хәҙер улар 40) дауам итә. Уларҙа ла олатайҙарының һәләте бар: ейәнсәре — Сулпан — Нефтекама филармонияһы йырсыһы, Эльвира БДПУ-ла музыкаль белем биреү факультетын тамамлаған.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 

## Һылтанмалар
Сафин Миңләхмәт Сафа улы

**Сафин Миңләхмәт Сафа улы** ( 21 июль 1906 — 29 октябрь 1981) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945).

## Биографияһы
Сафин Миңләхмәт Сафа улы 1906 йылдың 21 июлендә хәҙерге Башҡортостандың Ҡыйғы районы Үрге Ҡыйғы ауылында тыуа. 1918 йылдан Ҡыйғы районы биләмәһендә эшләй. 1937 йылда Үрге Ҡыйғы район-ара Автотракторсбыт ойошмаһы мөдире, 1940 йылдан район урман сәнәғәте хужалығы директоры булып эшләй. 1941 йылдың 30 ноябрендә Ҡыйғы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16 гвардия кавалерия дивизияһы 148‑се айырым ат-артиллерия полкында отделение командиры һәм автопарк парторгы булып хеҙмәт итә. Һуғыштан һуң 1946 йылдан Ҡыйғы Автотракторсбыт бүлеге директоры, 1948 йылдан район советы башҡарма комитетының юл бүлеге мөдире вазифаһында, 1965—1966 йылдарҙа универмагта мейес яғыусы булып эшләй.

Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945), «Батырлдыҡ өсөн» (1945), «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» (1944) һ.б. менән бүләкләнгән.
Дивизия частарының Көнбайыш Польшала һөжүм итеү һуғыштарында автопарк парторгы булараҡ Сафин Миңләхмәт Сафа улы шәхси составты юғары патриотик рухта тәрбиәләй, был яугирҙарҙа ауыр оҙайлы марштарҙа бөтә ҡыйынлыҡтарҙы еңеп үтергә һәм дивизия частарына аҙыҡ-түлекте, һуғыш кәрәк-яраҡтарын ваҡытында еткереп тороуға булышлыҡ итә. Подразделениеның 1945 йылдың 27 февралендәге бойороғо менән ул Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Ҡыҙылармеец Сафин Чернигов, Мозыр ҡалаларын азат итеүҙә ҡатнаша, машиналарҙы ваҡытында яғыулыҡ менән өҙлөкһөҙ тәьмин итә, был һөжүм итеү ваҡыттарында һуғыш кәрәк-яраҡтарын үҙ ваҡытында еренә еткереүгә мөмкинлек бирә. Подразделениеның 1944 йылдың 13 февралендәге бойороғо менән ул «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ була.

Ветеран 1981 йылдың 29 октябрендә тыуған ауылында вафат була һәм ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САФИН Минниахмет Сафич (Сафиевич)
* Память народа. Сафин Минниахмет Сафич Картотека награждений