Фигнер Лидия Николаевна

**Лидия Николаевна Фигнер** (тыумышы менән *Стахевич*; 21 ноябрь 1853 йыл, Никифорово ауылы, Ҡазан губернаһы — 9 март 1920 йыл, Луган ауылы Орлов губернаһы) — урыҫ революционеры, милләтсе, «Халыҡ ихтыяры» партияһы ағзаһы.

Вера Николаевна — Фигнерҙың бер туған һеңлеһе.

## Биографияһы

1853 йылдың 21 ноябрендә Никифоров ауылында (Ҡазан губернаһы Тәтюш районы) Николай Александрович Фигнер (1817—1870 йылдарҙа) ғаиләһендә тыуа. Ҡазан губернаһының Тәтешле районында дәүләт мөлкәте министрлығы, губерна секретары дәрәжәһенә тиклем күтәрелә, артабан Тәтешле һәм Мәмәҙеш урман хужалыҡтарында урмансы булып эшләй. Екатерина Христофор ҡыҙы Куприянова (1832—1903) менән ғаилә ҡора. Улар алты балаға ғүмер биргән: Вера, Лидия, Петр, Николай, Евгения һәм Ольга.

1864 йылда ул Ҡазан Родионов исемендәге дворян ҡыҙҙары институтына уҡырға инә һәм уны 1871 йылда тамамлай.

1871 йылда Ҡазан университеты профессоры П. Ф. Лесгафттың анатомия буйынса лекцияларын тыңлай һәм студенттар йәмәғәтселеге менән яҡындан таныша.

1871 йылдың аҙағында Санкт-Петербургҡа күсә.

1872 йылдың яҙында һеңлеһе Вера менән Швейцарияға (Цюрих, Женева, Берн) юллана.

Цюрихта Цюрих университетының медицина факультетында уҡый. «Алға» журналының хаттар бүлегендә эшләп, «Фрич» түңәрәгенә ағза булып китә.

Хөкүмәт тарафынан саҡырылғандан һуң, 1873 йылда Парижға китә һәм медицина белемен дауам итә.

1874 йылдың башында Рәсәйгә ҡайта һәм 1874 йылдың ғинуарында Санкт-Петербургтағы медицина-хирургия академияһында акушерлыҡ курстарына уҡырға инеү өсөн ғариза бирә һәм рөхсәт ала. 1874 йылдың апрелендә Мәскәүгә күсә һәм Мәскәү заводында пропагандала ҡатнаша.

1875 йылдың февралендә Мәскәүҙә үткән Народник съезында ҡатнаша, унда «Бөтә Рәсәй социаль-революцион ойошмаһы» уставы ҡабул ителә.

1875 йылдың 19 мартынан 5 апреленә тиклем Мәскәүҙә Альберт Гюбнер туҡыу фабрикаһында эшләй. 1875 йылдың апрелендә В. И. Александрова менән Иваново-Вознесенскиға күсә, унда Н. Ф. Зубковтың туҡыу фабрикаһында эшләй. Эшселәр араһында пропаганда алып бара, Мәскәүҙән килтерелгән тыйылған әҙәбиәтте тарата, дөйөм фонд кассиры вазифаһын башҡара.

1875 йылдың 7 авгусында ҡулға алына; ҡулға алыу һәм тентеү ваҡытында ул тыйылған әҙәбиәттең аныҡ булыуын таный. Уны Мәскәүгә күсерәләр, унда ул Яуҙа полиция бүлегендә ҡулға алына; империяла хөкөмәткә ҡаршы пропаганда эшен тикшереү үткәреү өсөн алып килә.

1876 йылдың 5 октябренән 1877 йылдың 15 февраленә тиклем Петр һәм Павел ҡәлғәһендә тотола, шунан һуң СИЗО-ға күсерелә. 1876 йылдың 30 ноябрендә Идара сенатының махсус ултырышында (Иллегә суд) законһыҙ ойошма төҙөүҙә, унда ҡатнашыуҙа һәм енәйәт эштәрен таратыуҙа ғәйепләнеп судҡа бирелә. Суд 21 февралдән 14 мартҡа тиклем дауам итә, 1877. Ул ғәйепле тип табыла һәм 14 март 1877, ул бөтә милек хоҡуҡтарынан мәхрүм ителә һәм биш йылға заводтарҙа ауыр эшкә хөкөм ителә.

Кассация апелляцияһын ҡарағандан һуң, 1877 йылдың 7 майында Идара итеүсе сенат уны бөтә хоҡуҡтарынан һәм өҫтөнлөктәренән мәхрүм итергә һәм Ырымбур губернаһына һөргөнгә ебәрергә хөкөм итә.

Һөргөн урыны Урик ауылы (Ырымбур губернаһы) тип билдәләнә.

1892 йылдың 7 июнендә Ырымбурҙан Ҡазан губернаһына китә, 1892 йылдың 12 июлендә тыуған ауылы Никифоровоға (Тәтешле районы) ҡайта.

1893 йылда Ригаға күсә, ә 1900 йылдың мартында Санкт-Петербургта йәшәргә рөхсәт ала һәм унда күсә.

1900-1915 йылдарҙа «Рәсәй байлығы» журналында эшләй.

1915 йылдан һеңлеһе Вера менән Түбәнге Новгородта, Ҡазанда һәм Мәскәүҙә йәшәй. 1918 йылда аслыҡтан интеккән Петроградтан Луган ауылына (Орлов губернаһының Сева районы) ҡыҙы Вера Сергеевна Стахевичҡа күсеп килә. Вера Сергеевна тифтан вафат булғандан һуң, Лидия Николаевна 1919 йылдың 28 декабрендә ҙур ҡайғынан һуң фалиж һуға.

1920 йылдың 9 мартында Лугани ауылында (Орловский губернаһы Сева округы) инсульттан вафат була. Ауыл зыяратында ерләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Лидия Николаевна Фигнер // Рәсәйҙә революцион хәрәкәт лидерҙары: 5 томда. / под ред. Ф. Я. Кона и др. — М. : Бөтә союз сәйәси хөкөм ителгәндәр һәм Ссылнопоселенцев йәмғиәте, 1927—1934.