Мәсәғүт (Дыуан районы)

**Мәсәғүт** () — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. Район үҙәге. Мәсәғүт ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10883 кеше.

Мәсәғүт ауылы Әй буйында, Өфөнән төньяҡ-көнсығышҡа табан 233 километр һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 75 километр алыҫлыҡта, Кропачёво (Силәбе өлкәһе) — Мәсәғүт—Ачит автомобиль юлында урынлашҡан.

## Географик урыны
* Өфө ҡалаһына тиклем: 233 км
* Екатеринбург ҡалаһына тиклем: 206 км
* Яҡындағы тимер юл станцияларына: (Һилейә): 93 км, Кропачёво (Силәбе өлкәһе) — 60 километр.

## Тарихы
Мәсәғүт ауылына Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1750 йылғы керҙәшлек килешеүе нигеҙендә Себер губернаһы дәүләт крәҫтиәндәре нигеҙ һалған.

1753, 1798, 1810 йылдарҙа шул уҡ керҙәшлек шарттары менән Мәсәғүткә крәҫтиәндәрҙең яңы төркөмдәре килеп урынлашҡан.

1842 йылда 100 хужалыҡҡа 300 ат, 400 баш һыйыр малы, 685 һарыҡ, 55 кәзә һәм 50 сусҡа тура килгән.

## Биләмә берәмектәренә инеүе

## Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1865 йылда Мәсәғүттәге 123 йортта 931 кеше йәшәгән. Игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр, йылға судноларында эшләгәндәр. Сиркәү, училище, 20 сауҙа кибете булған, йәрминкәләр үткәрелгән.

XIX быуат аҙағында 253 йорттоң 4-һе емерек булған. Малға аҙыҡ етмәгән. 4 тимерлеге, 2 ағас эше оҫтаханаһы булған, шорниктары (2), тегенселәр (2), итекселәр (3) булған. Дүшәмбе баҙарҙары, йылына 2 тапҡыр йәрминкәләр үткәрелгән, 20 кибет эшләгән.
Мәсәғүт һәм Һарт ауылдарында үҙ аҡсаларына таш сиркәү төҙөгәндәр. Әммә 1893 йылда өс өйәҙҙәге сиркәү эштәренә күҙәтеү яһаған епи­скоп Дионисий был ауылдарҙың халҡы «ялҡаулығы арҡаһында тәүбә итергә һәм йән таҙарыныуына ынтылмай», ғибәҙәтханаға йөрөүҙә әүҙем булмай.

Һарт ауылында 70 хужалыҡта 210 баш йылҡы, 280 һыйыр, 305 һарыҡ, 25 кәзә һәм 50 сусҡа тотҡандар. Мал утлауҙары 246 дисәтинәгә яҡын тәшкил иткән, уларҙың яртыһы һыубаҫар туғайҙарҙа булған. Сәсеү әйләнеше системаһыҙ була. 1870-се йылдарҙан башлап ҡына баҫыуҙарға ашлама индерелә башлай. Ауылда 13 һуҡҡыс булған, 83 хужалыҡтың һәр береһенә берәр елгәргес тура килгән. Ике йорт хужаһының тирмәндәре булған.

1905 йылда земство мәктәбе теркәлгән.

1906 йылда Мәсәғүт ауылында улус идараһы урынлашҡан булған, шулай уҡ сиркәү, сиркәү-мәхәллә мәктәбе, 2 министрлыҡ мәктәбе, земство дауаханаһы, шарап, һыра, 3 мануфактура һәм 5 бакалея кибете теркәлгән, йәрминкәләр үткәрелгән.

1922—1930 йылдарҙа Мәсәғүт ауылы Мәсәғүт кантонының административ үҙәге.

Мәсәғүт ауылының үҫеше тураһында халыҡ һанындағы үҙгәрештәр буйынса ла фекер йөрөтөргә мөмкин.

Мәсәғүт («Исҡаҡ») ауылы тирәләй 298 йәнгә бүлеп бирелгән һөрөнтө ерҙәр була. Кәртәләп алынған баҫыуҙарҙа — өс баҫыулы сәсеү әйләнеше, ә ҡалғандарында — системаһыҙ сәсеү әйләнеше ҡулланыла. Яландарҙы XIX быуаттың 70-се йылдары аҙағында ғына ашлай башлағандар. Ауылда 30-ар ашлыҡ һуҡҡыс һәм елгәргес булған.

1875 йылда бер класлы министрлыҡ училищеһы асыла, унда XIX быуаттың 90-сы йылдары башында 49 малай һәм 22 ҡыҙ уҡыған.

XIX быуат аҙағында 253 йорттоң 4-һе емерек булған. Ауыл халҡының малдарына етерлек аҙығы етмәгән. 4 тимерлек, 2 ағас эше оҫтаханаһы, 2 тире һәм күн оҫтаһы (шорник), 2 тегенсе, 3 итексе булған. Дүшәмбе һайын баҙар, йылына 2 тапҡыр йәрминкәләр үткәрелгән, 20 кибет эшләгән.

1907—1918 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһында тәүге 5 класлы ауыл ҡатын-ҡыҙҙары прогимназияһы эшләй, унда 1910 йылда — 147 кеше, 1915 йылда 187 ҡыҙ уҡыған.

## Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
Бөгөн район үҙәге Мәсәғүттә 12 меңдән артыҡ кеше йәшәй. Мәсәғүт айыртылған ҡоро һөт комбинаты, Төньяҡ-көнсығыш электр селтәрҙәре, кирбес заводы, инкубатор-ҡошсолоҡ станцияһы эшләй.

Мәсәғүт педагогия колледжы, күп профилле колледж, 1-се лицей, Тимер Йосопов исемендәге Республика лицей-интернаты, гимназия, биш балалар баҡсаһы, балалар музыка мәктәбе, Пионерҙар йорто, Балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе (ДЮСШ), үҙәк район дауаханаһы һәм китапханаһы, Мәҙәниәт йорто (өс халыҡ үҙешмәкәр художество коллективы), мәсет, сиркәү бар.

2023 йылдың февралендә ауылда Өфө медицина колледжының филиалы асылды. Унда шәфҡәт туташы һөнәренә 25 уҡыусы өйрәнә, киләсәктә махсус урта уҡыу йортона ҡабул ителеүселәр һаны арттырыласаҡ.

## Халыҡ һаны
Мәсәғүт ауылы халҡы иҫәбенә Зарека, Кувалдино, Һарт ауылы халҡы инә. Мәсәғүт ауылында урыҫтар, башҡорттар йәшәй (2002).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле шәхестәре
* Усов Игнатий Степанович (—1918),  Мәсәғүт советының беренсе рәйесе, 1918 йылда тоҡанған аҡ чехтар фетнәһе барышында аҡ террорсылар тарафынан йыртҡыстарса язалап үлтерелә.
* Худяков Анатолий Иванович (20.03.1946), сауҙа өлкәһе ветераны. 1976—1997 йылдарҙа (өҙөклөк менән) Балаҡатай районы ҡулланыусылар йәмғиәтенең (райпоның) идара рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре (1994).
* Ғәйфуллин Андрей Юрьевич (27.10.1974), социолог. Социология фәндәре кандидаты (2000). Доцент (2010). Башҡорт дәүләт университеты философия һәм социология факультетының Социология һәм йәштәр менән эшләү кафедраһы мөдире.

## Урамдары

* А. Матросов урамы ( А. Матросова (улица)
* Әй урамы ( Айская (улица)
* Ғафури урамы ( Гафури (улица)
* Горький урамы — ( Горького (улица)
* Достоевский урамы ( Достоевского (улица)
* Жуков урамы ( Жукова (улица)
* Злобин урамы ( Злобина (улица)
* Комсомол урамы — ( Комсомольская (улица)
* Наташа Ковшова урамы ( Наташи Ковшовой (улица)
* Партизан урамы ( Партизанская (улица)
* Еңеү урамы ( Победы (улица)
* Бикбай урамы — ( Бикбая (улица)
* Яҙғы урам ( Весенняя (улица)
* Гагарин тыҡрығы ( Гагарина (перулок)
* Игнатий Усов урамы ( Игнатия Усова (улица)
* Коммунистик урам — ( Коммунистическая (улица)
* Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)
* Халыҡ урамы ( Народная (улица) Һәм тағы 72 урам.

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары

*Тауҙар:*

*Урмандар:*

*Йылғалар:*

*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:*

*Тарихи ҡомартҡы:*
Ауыл янында **[[Мәсәғүт тораһы]]** урынлашҡан.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Тырнаҡлы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* 

## Һылтанмалар
* 
* 
* Месягутово на портале «Генеалогия и Архивы»
* Месягутово д. (Мәсәғүт) Сикиязская волость Златоусткого уезда Уфимской губернии.
* Сельское поселение МЕСЯГУТОВСКИЙ СЕЛЬСОВЕТ муниципального района Дуванский район Республики Башкортостан