open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хижәз

**Әл-Хижәз** () — Ғәрәп ярымутрауының көнбайышындағы ерҙәр,  Сәғүд Ғәрәбстанының бер өлөшө. Ислам барлыҡҡа килгән тарихи урын  — мосолмандарҙың изге ҡалалары Мәккә һәм Мәҙинә бында урынлашҡан . Административ үҙәге — Жиддә.

1916-1925 йылдарҙа — Хижәз бойондороҡһоҙ дәүләте, ғәрәп ҡәбиләләренең Ғосман империяһына ҡаршы ихтилал һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Хижәздең беренсе короле **Хөсәйен бин Али** (1916-1924), икенсеһе — уның улы **Али ибн Хөсәйен** (1924-1925).

## Ҡалалар
*Әл-Бәхәх
*Бәҙер
*Жиддә
*Мәккә
*Мәҙинә
*Рабиғ
*Таиф (ҡала)
*Табуҡ
*Йәнбу
*Сабт-Әләләйа
*Әл-Вәджһ

## Тарихы
*миләди 106 йылға тиклем — Набатей батшалығы өлөшө. Мәдәин-Сәлих ҡалаһы һаҡланған,ул батшалыҡтың көньяғында  уның баш ҡалаһы Петранан һуң икенсе урында торған ҡала булған.
* миләди 106 йыл — Хижәз Рим империяһының Ташлы Ғәрәбстан провинцияһы составына инә.
* 1519 йыл —   Мәмлүк солтанатын ғосман төрөктәре баҫып ала. Хижәз, солтанат составына инеп, төрөктәрҙекенә әйләнә.
* 1519 йылдан 1916 йылға тиклем — Ғосман империяһы составына инә.
* 1916 йылдың 30 майында — бойондороҡһоҙлоҡ иғлан ителә.  Хижәз короллеге барлыҡҡа килә.
*  1925 йыл — Нәжд солтанлығы яулап ала, Хижәз һәм Нәжд тип аталған короллек барлыҡҡа килә.
* 1932 — берләшкән дәүләтСәғүд Ғәрәбстаны тип үҙгәртелә


Файл:Red flag.svg|Хижәз флагы,  1916 - 1917
Файл:Flag of Hejaz (1917).svg|Хижәз флагы 1917 - 1920, ғәрәп төҫтәренә нигеҙләнгән.
Файл:Flag of Hejaz (1920).svg|Хижәз флагы   1920 - 1926
Файл:Flag_of_Hejaz_1926.svg|Хижәз флагы   1926 - 1932


## Шулай уҡ ҡара

* Лоуренс Аравийский
* Хижәз тимер юлы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Паширов Валентин Дмитриевич

**Паширов Валентин Дмитриевич** (21 август 1924 йыл — 6 ноябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, танк полкының взвод командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).

## Биографияһы
Валентин Дмитриевич Паширов 1924 йылдың 21 авгусында Башҡорт АССР‑ының Өфө кантоны Топорнин ауылында хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. Милләте урыҫ. Мәктәптә 9-сы класты тамамлаған.

1941 йылда Башҡорт АССР-ының Кушнаренко район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. Ҡазан танк училищеһын тамамлай. 1943 йылдан хәрәкәт итеүсе армияла.

Лейтенант В. Д. Паширов 1943 йылдың 6 ноябрендә Киев өлкәһенең Киев-Святошино районы Хотов ауылы өсөн барған алышта батырлыҡ күрһәтә. Ошо алышта батырҙарса һәләк була. Хотов ауылында ерләнгән.

## Батырлығы
«74-се танк полкының (1-се Украина фронты 3-сө гвардия танк армияһының 9-сы механизацияланған корпусы 71-се механизацияланған бригадаһы) „МК-9“ танк взводы командиры комсомолец лейтенант В. Д. Паширов 1943 йылдың 6 ноябрендә Киев өлкәһенең Киев-Святошино районы Хотов ауылы өсөн барған алышта сигенеүсе дошманды эҙәрлекләп, взводтан артыҡ гитлерсыны, ун автомашинаны, ун ут нөктәһен, ике танкты юҡ итә. Уның танкы сафтан сыҡҡан була, әммә ҡыйыу офицер, уны яҡын барғыһыҙ ут нөктәһенә әйләндерә, тағы ла биш сәғәт дауамында һуғыш алып бара, ошо һуғышта батырҙарса һәләк була».

1944 йылдың 10 ғинуарында, СССР Юғары Советы Президиумы указы менән лейтенант Паширов Валентин Дмитриевичҡа, командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән геройлығы һәм батырлығы өсөн, үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.

## Хәтер
* Кушнаренко ауылында урам һәм 1-се урта мәктәп Советтар Союзы Геройы В. Д. Паширов исемен йөрөтә, В. Д. Паширов исемендәге мәктәп алдында уға һәйкәл ҡуйылған.
* Киев өлкәһе Киев-Святошино районының Хотов ауылында батыр кәүҙәһе ятҡан майҙан уның исеме менән аталған.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Советтар Союзы Геройы (1944)
* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы, (10.01.1944).
* Ленин ордены (10.01.1944).
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943).
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (10.10.1943).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Несокрушимые. — Уфа, 1985.
* Славные сыны Башкирии. — Уфа, 1979.

## Һылтанмалар
* 
* 
* Республиканский музей боевой славы: Паширов Валентин Дмитриевич .
* Паширов Валентин Дмитриевич .
Матвеев ауыл Советы (Кушнаренко районы)

**Матвеев ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Иҫке Баҫҡаҡ ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

1986 йылдың декабренә тиклем, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/396 һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы  иҫәп мәғлүмәтенән сығарыу тураһында»  Указы менән иҫәп мәғлүмәтенән төшөрөлгән Васильево ауылы ла  ауыл Советы составына инә.

## Етәкселәре
; Ауыл Советы рәйестәре:

; Ауыл Советы хакимиәте башлыҡтары:
* Печенкина Ольга Анатольевна

## Иҫкәрмәләр
Канцеров Алексей Яковлевич

** Канцеров Алексей Яковлевич ** (? — 25 июнь, 1918) — иерей, Рус православие сиркәүе священномученигы.

## Биографияһы
1902 йылда Канцер Алексей Яковлевич Өфө дини семинарияһын тамамлай. Алексий (Канцеров Алексей Яковлевич) Самара-Златоуст тимер юлының Вязовая станцияһы сиркәү-мәхәллә мәктәбендә уҡытыусы, артабан станцияның Преображенск сиркәүендә псаломсы булып эшләй.

1907 йылдан Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙенең Воздвиженка ауылында Крестовоздвиженский сиркәүе руханиһы. 1915 йылдан алып Өфө өйәҙе Топорнин ауылында (Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районы үҙәге) Покровская сиркәүендә священник була.

1917 йылда Алексий, Улус идараһы янында, халыҡ араһында эске хәрби дәүләт заемдары тураһындағы мәғлүмәттәрҙе таратыу буйынса комитет рәйесе итеп һайлана.

1918 йылдың 25 июнендә Алексий Топорнино ауылында ҡулға алына һәм пароходта Сарапулға алып китәләр.

Күп һанлы язалауҙар һәм мыҫҡыл итеүҙәрҙән һуң большевиктар, Сарапулдан Өфөгә ҡайтып килгәндә, төндә уны атып үлтерәләр, кәүҙәһен һыуға ташлайҙар.

## Изгеләр рәтенә индереү
1999 йылда Өфө һәм Стәрлетамаҡ епископы Никон тарафынан изге ыҙа сигеүсе Алексей Канцеров Өфө епархияһының хөрмәтле изгеһе булараҡ изгеләр рәтенә индерелә.

Изге ыҙа сигеүсе Алексей Канцеров Урыҫ Православие Сиркәүе Архиерей соборы тарафынан 2000 йылдың 13-16 авгусында изгеләр рәтенә индерелә.

Хәтер көнө: Рәсәй яңы ыҙа сигеүселәр һәм тәүбә итеүселәр Соборы, 25.01/07.02 -дән башлап беренсе йәкшәмбе.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Мохов В., прот., Зимина Н. П. и др. Жития священномучеников Уфимской епархии// Ежегодная Богословская конференция Православного Свято-Тихоновского Института: Материалы 1998. М., 1998.
* Деяние о канонизации// Уфимские епархиальные ведомости. 1999, N 10-11. С.1.
* Деяние Юбилейного Освященного Аpхиерейского Собора Русской Православной Церкви о соборном прославлении новомучеников и исповедников Российских XX века. Москва, 12-16 августа 2000 г.

## Һылтанмалар

* http://www.millionpodarkov.ru/imeniny/aleksij.htm
Бозор ауыл Советы (Баҡалы районы)

**Бозор ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

## Тарихы

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы
Ауыл биләмәһе состаавына 4 тораҡ пункты инә:

## Иҫкәрмәләр
Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)

**Иҫке Ҡорос ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районы составындағы ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы) һәм административ-территориаль берәмек.

## Тарихы
1988 йылда, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1988 йылдың 20 майындағы 6-2/167-се һанлы «Баҡалы районында Килкабыҙ ауыл Советын ойоштороу тураһындағы» Указына ярашлы, ауыл Советы составынан өс тораҡ пункты сығарыла.

1. Баҡалы районында Килкабыҙ ауыл Советын ойошторорға, административ үҙәген Килкабыҙ ауылында урынлаштырырға.

2. Килкабыҙ ауыл Советы составына түбәндәге тораҡ пункттарын индерергә: Килкабыҙ, Ҡорос-Ҡаран  ауылдарын, Яңы Күс ҡасабаһын. Был тораҡ пункттарын Иҫке Ҡорос ауыл Советы составынан сығарырға.

2008 йылдан ауыл Советы составына Гусев һәм Килкабыҙ ауыл Советтары инә. Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районы буйынса административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законының 1-се статьяһы, 6-сы пунктында түбәндәге юлдар бар:
 Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
 «Иҫке Ҡорос» атамаһын һаҡлап, Иҫке Ҡорос, Гусев һәм Килкабыҙ ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Иҫке Ҡорос ауылында урынлаштырырға. Гусев ауыл Советы (Баҡалы районы)ның Иҫке Гусев, Балсыҡлы, Мунсайылға, Яңы Гусев, Яңы Останков ауылдарын, Килкабыҙ ауыл Советының Килкабыҙ, Ҡорос-ҡаран ауылдарын Иҫке Ҡорос ауыл Советы составына индерергә.
Иҫке Ҡорос ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
 Гусев һәм Килкабыҙ ауыл Советтарын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға 

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)

**Иҫке Маты ауыл Советы ** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Иҫке Маты ауылы.

## Тарихы
2008 йылда Яңы Маты ауыл Советы (Баҡалы районы) ауыл биләмәһе менән берләштерелә. Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1, п.6). Баҡалы районы буйынса ж) түбәндәге юлдар бар: —  "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: «Иҫке Маты» атамаһын һаҡлап, Иҫке Маты һәм Яңы Маты ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Иҫке Маты ауылында урынлаштырырға. — Яңы Маты ауыл Советының Яңы Маты, Ворсинка, Красная Горка, Мулланур, Петровка ауылдарын Иҫке Маты ауыл Советы составына индерергә. — Иҫке Маты ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға — Яңы Маты ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Башҡортостан 24 (телеканал)

**Башҡортостан 24** — 2016 йылда Рәсәй Президенты Владимир Путиндың 2013 йылдың 20 апрелендәге указы нигеҙендә барлыҡҡа килгән интернет-телеканал. Телеканал «Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы»ның барлыҡ тапшырыуҙарын туплай һәм тәүлек әйләнәһенә эшләй.

Тамашасылар «Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы» үткәргән барлыҡ фестивальдәр һәм конкурстарһа ҡатнашыусылар тураһында һәм Рәсәй төбәктәре журналистарының фильмдарын ҡарай ала. Тапшырыу селтәрендә күрше өлкәләрҙең, Волга буйы федераль округы субъекттарының төрлө темаға арнылған программалары урын алған. Тапшырыуҙан рус һәм башҡорт телдәрендә әҙерләнә.
«Башкортостан 24» телеканалында яңылыҡтар айырым урын алып тора. Республикала йәшәгән халыҡтарҙың көнкүреше, мәҙәниәте, тарихы һәм хәҙерге тормошо турыһындағы тапшырыуҙар телеканалдың төп маҡсаты. Замандаштар тураһында очерктар әҙерләнә.

Бынан тыш телеканал «Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы» архивында булған спектакльдәр, нәфис һәм документаль фильмдар күрһәтә.
## Сығанаҡтар
* «Башҡортостан 24» телеканалы 
## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ватан (интернет-радио)
Иҫке Ғүмәр ауыл Советы (Кушнаренко районы)

**Иҫке Ғүмәр ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Иҫке Ғүмәр ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Вәлиев Сәлих Шәйбәк улы (1912 22 октябрь — 12 октябрь 1970) — Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы өлкән лейтенанты, совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, Советтар Союзы Геройы.

## Етәкселәре
; Ауыл Советы рәйестәре:

; Ауыл Советы хакимиәте башлыҡтары:
* Сәлимуллин Рәсил Мәхмүт улы

## Иҫкәрмәләр
Иҫке Ҡамышлы ауыл Советы (Кушнаренко районы)

**Иҫке Ҡамышлы  ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Иҫке Ҡамышлы ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Етәкселәре
; Ауыл Советы рәйестәре:

; Ауыл Советы хакимиәте башлыҡтары:
* Имаев Фәнзил Фәрит улы

## Билдәле шәхестәре

* Рассказов Иван Павлович (26 август — 28 февраль 1980) — Өфө элемтә аппаратураһы заводы хеҙмәткәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
* Хәсән Мөхтәр (28 октябрь 1901 —  13 октябрь 1963 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе, Башҡорт АССР-ы яҙыусылар союзы ағзаһы (1938).

## Иҫкәрмәләр
Рассказов Иван Павлович

** Рассказов Иван Павлович **(26 август 1917 йыл — 28 февраль 1980 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1946—1977 һәм 1979—1980 йылдарҙа Өфө элемтә аппаратураһы заводы фрезерсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).

## Биографияһы
Иван Павлович Рассказов 1917 йылдың 26 авгусында хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районының Гуровка ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белемле.

Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1934 йылда «Южураллес» тресында башлай, 1938—1941 йылдарҙа Өфөлә ҡала ашханалар тресында эшләй. 1941 йылдың июлендә Ҡыҙыл Армия сафына алына, Бөйөк Ватан һуғышында элемтә ғәскәрҙәре составында ҡатнаша. 1946 йылда демобилизациялана һәм ошо ваҡыттан алып СССР Радио сәнәғәте министрлығының Өфө алыҫ элемтә аппаратуралары заводында (хәҙер — «Прогресс» производство берекмәһе асыҡ акционерҙар йәмғиәте) эшләй.

Юғары квалификациялы белгес, И. П. Рассказов эш нормаһын йыл һайын 140—150 процентҡа үтәй, сығарылған продукцияһының сифаты юғары кимәлдә була. Һигеҙенсе биш йыллыҡтың заданиеһын (1966—1970) ваҡытынан алда — 1969 йылдың октябрь айында үтәй.

Үҙенең ҙур практик эш тәжрибәһен И. П. Рассказов йәш эшселәргә тапшыра, туған заводына һәм һайланған һөнәренә һөйөү уята һәм хеҙмәт күнекмәләре тәрбиәләй. 17 йәш эшсене өйрәтә.

Әүҙем рационализатор эшендә хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыуға булышлыҡ иткән алдынғы технологиялар ҡуллана. Деталдәрҙе эшкәртеүҙең, фрездар йыйылмаһы менән фрезерлау, күп урынлы ҡулайламалар ҡулланыу, ҡаты иретмәле инструменттар менән эшкәртеү кеүек прогрессив ысулдарын индерә.

Уның исеме Өфө элемтә аппаратураһы заводында Почёт китабына индерелгән. И. П. Рассказовҡа «Заводтың иң яҡшы фрезеровщигы» исеме бирелә.

1966—1970 йылдарҙа биш йыллыҡ планды үтәүҙә күренекле хеҙмәттәре һәм яңы техника тауарҙар етештереүҙе ойошторған өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 26 апрелендәге Указы менән И. П. Рассказовҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.

1977 йылда пенсияға сыға.

Рассказов Иван Павлович 1980 йылдың 28 февралендә вафат була, Өфөләге Көньяҡ зыяратта ерләнгән.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971);
* Ленин ордены;
* миҙалдар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Герои труда/ Справочник о Героях Социалистического Труда и кавалерах ордена Трудовой Славы трех степеней из Башкортостана./ сост. Р. А. Валишин [и др.]. — Уфа : Китап, 2011. — 432 с. : ил. -ISBN 978-5-295-05228-6.

## Һылтанмалар
* 
* http://www.hrono.ru/text/2007/kalend07_07.html
Рәсмәкәй ауыл Советы (Кушнаренко районы)

**Рәсмәкәй ауыл Советы ** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Байталлы ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Ғатауллин Зәбир Сабир улы (5 июнь 1949 йыл тыуған) — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған төҙөүсеһе.
* Кәшфи Кәрипов (1892-1918) — башҡорт шағиры.
* Шәмсетдинов Мөхәмәт Мөхәррәм улы (2 сентябрь 1927 — 30 август 1971) — бейеүсе, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1955).

## Етәкселәре
; Ауыл Советы рәйестәре:

; Ауыл Советы хакимиәте башлыҡтары:
* Еникеев Фидан Аслямович

## Иҫкәрмәләр
Иҫке Ҡормаш ауыл Советы (Кушнаренко районы)

**Ауыл советы Старокурмашевский** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Иҫке Ҡормаш ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

1986 йылдың декабренә тиклем, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/396 һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы  иҫәп мәғлүмәтенән сығарыу тураһында»  Указы менән иҫәп мәғлүмәтенән төшөрөлгән Кривой Ключ  ҡасабаһы һәм Надеждино ауылы ла  ауыл Советы составына инә.

## Етәкселәре
; Ауыл Советы рәйестәре:

; Ауыл Советы хакимиәте башлыҡтары:
* Ғирфанов Фларит Фәрит улы

## Иҫкәрмәләр
Яңы Илек ауыл Советы (Баҡалы районы)

**Яңы Илек ауыл Советы ** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлгән. Почта индексы — 452672. ОКАТО коды — 80207839000. Киләй ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. 1992 йылда ойошторола.

## Ауыл советы составы
Яңы Илек — административ үҙәк һәм Иҫке Илек ауылдары.

## Тарихы
1992 йылда Башҡорт ССР-ы Юғары Советы Президиумының 1992 йылдың 9 ғинуарында 6-2/10-сы һанлы «Баҡалы районында Яңы Илек һәм Үмәр ауыл Советтарын ойоштороу тураһындағы» Указы сыға. Унда түбәндәге юлдар бар:

1. Баҡалы районында Яңы Илек ауыл Советын, административ үҙәген Яңы Илек ауылында урынлаштырып, һәм Үмәр ауыл Советын, административ үҙәген Үмәр ауылында урынлаштырып, ойошторорға.

2. Яңы Илек Ауыл Советы составына Яңы Илек һәи Иҫке Илек ауылдарын индерергә, был ауылдарҙы Киләй ауыл Советы составынан сығарырға.

Үмәр ауыл Советы составына Үмәр ауылын индерергә, был ауылды Киләй ауыл Советы составынан сығарырға.

3. Яңы Илек һәм Үмәр ауыл Советтарының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

2008 йылда киреһенсә үҙгәртелә: айырып алынған ауыл Советтары ҡайтанан Киләй ауыл Советы составына индерелә.

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1 түбәндәге юлдар бар:
 "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: в) «Киләй» атаһын һаҡлап, Киләй, Яңы Илек һәм Үмәр ауыл Советтарын берләштерергә, администрпатив үҙәген Киләй ауылында урынлаштырырға.
Яңы Илек ауыл Советының Яңы Илек, Иҫке Илек ауылдарын, Үмәр ауыл Советының Үмәр ауылын Киләй ауыл Советы составына индерергә Киләй ауыл Советының сиктәрен төҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Яңы Илек һәм Үмәр ауыл Советтарын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға 

2008 йылға Татарстан Республикаһы, Илеш районы, түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Киләй ауыл Советы, Яңы Илек ауыл Советы, Иҫке Маты ауыл Советы(«Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы»).

## Иҫкәрмәләр
Иҫке Кәстәй ауыл Советы (Баҡалы районы)

**Иҫке Кәстәй ауыл Советы** — Рәсәй ФедерацияһыБашҡортостан РеспубликаһыБаҡалы районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Иҫке Кәстәй ауылы.

## Тарихы
2008 йылда Ҡаҙансы ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1 п. 6) д) түбәндәге юлдар бар:  "Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:

«Иҫке Кәстәй» атамаһын һаҡлап, Иҫке Кәстәй һәм Ҡаҙансы ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Иҫке Кәстәй ауылында урынлаштырырға.

Каҙансы ауыл Советының Ҡаҙансы, Вселая Поляна, Федоровка, Юрмый ауылдарын Иҫке Кәстәй ауыл Советы составына индерергә.

Иҫке Кәстәй ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

Ҡаҙансы ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Туҡтағол ауыл Советы (Баҡалы районы)

**Туҡтағол ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районындағы муниципаль берәмек.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Урманай ауыл Советы (Баҡалы районы)

**Урманай ауыл Советы** — муниципальное образование в Бакалинском районе Башкортостана.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Иҫке Туҡмаҡлы ауыл Советы (Кушнаренко районы)

**Иҫке Туҡмаҡлы ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге —Иҫке Туҡмаҡлы ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Әйүпов Риф Сәлих улы (2 сентябрь 1939 — 28 ғинуар 2015) — СССР һәм Рәсәй педагогы һәм тарихсыһы, тарих фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1998), Рәсәй Федерацияһының юғары профессиональ белем биреүҙең почетлы хеҙмәткәре (2001).
* Мөҙәрисов Миңлеғәле Зәкир улы (23 февраль 1947  — 24 март 2015) — СССР биатлонсыһы, совет һәм Рәсәйҙең биатлон буйынса тренеры. СССР-ҙың спорт мастеры (1971), РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1989).
* Мостаев Хашим Фәтих улы (11 сентябрь 1918 йыл — 24 декабрь 2015) — балет артисы, педагог-балетмейстер, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре(1988), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1999), Мәжит  Ғафури исемендәге республика премияһы лауреаты., башҡорт халыҡ хореографияһына һәм профессиональ балет сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

## Етәкселәре
; Ауыл Советы рәйестәре:

; Ауыл Советы хакимиәте башлыҡтары:
* Кәбиров Камил Абдулла улы

## Иҫкәрмәләр
Егоров Михаил Анисимович

**Егоров Михаил Анисимович** (13 ғинуар 1905 йыл — 27 ғинуар 1945 йыл, Кёбен ҡалаһы, Өсөнсө рейх) — 340-сы гвардия уҡсылар полкының  взвод командиры, Советтар Союзы Геройы.

## Биографияһы
Егоров Михаил Анисимович 1905 йылдың 13 ғинуарында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе  Яңы-Михайловка ауылында тыуған.

Тулы булмаған урта белемле. Армияға саҡырылғанға тиклем колхозда эшләй, һуңынан Шаран КПСС  район комитетының икенсе  секретары була. 1938 йылдан КПСС ағзаһы. 1943 йылдың апрелендә Шаран район хәрби комиссариаты тарафынан Совет Армияһына саҡырыла.

1944 йылда кесе лейтенанттар курсын тамамлай һәм июлдә фронтҡа эләгә.

1945 йылдың 27 ғинуарында  Кёбен тораҡ пункты районында Одра йылғаһын аша сыҡҡанда алышта һәләк була, Хобеня ауылында (Польша) ерләнә. 

СССР  Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 10 апрелендәге указы менән  взвод менән оҫта командалыҡ иткәне, командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия өлкән лейтенанты Егоров Михаил Анисимовичҡа үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.

## Батырлығы
340-сы гвардия уҡсылар полкының взвод командиры (121-се гвардия уҡсылар дивизияһы, 13-сө армия, 1 Украина фронты) гвардия өлкән лейтенанты М. А. Егоров  Кёбен тораҡ пункты районындағы Одра йылғаһын аша сығыуҙа ҡатнаша.  1945 йылдың 26—27 ғинуарында, үҙенең шәхси миҫалында яугирҙәрҙе рухландырып,  беренсе булып  йылға аша сыға.  Взвод уның һул ярында плацдармды баҫып ала, һәм уны тотоп,  башҡа подразделениеларға  уңышлы кисеүгә булышлыҡ итә. Дошман атакаһын кире ҡағып, взвод 30-ҙан ашыу гитлерсыны юҡ итә. М.А. Егоров  шәхсән 5 дошман һалдатын һәм 1 офицерын юҡ итә. Гитлерсылар, беҙҙең подразделениеларҙың  йылдам һөжүмен  тотҡарларға ынтылып, бер нисә тапҡыр контратакаға күсә.

## Бүләктәре

* Советтар Союзы Геройының «Алтын Йондоҙ» миҙалы, (10.04.1945).
* Ленин ордены.
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* Люди легенд. — Уфа, 1980.
* Колядин Ф. Славные сыны Башкирии. — Уфа, 1968.
* Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 2. В-Ж. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2006. — 624 с. — ISBN 5-88185-062-9.

## Һылтанмалар

* Республиканский музей Боевой Славы: Егоров Михаил Анисимович .
* Егоров Михаил Анисимович.&#x20; Универсальная энциклопедия «Башкортостан».&#x20;Проверено 12 января 2014. 
* *Николай Ермоленко.*&#x20;Сегодня — 105 лет со дня рождения Героя Советского Союза Михаила Егорова.&#x20; ИА «Башинформ»&#x20;(13.01.2010).&#x20;Проверено 12 января 2014.
Шәрип ауыл Советы (Кушнаренко районы)

**Шәрип ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Кушнаренко районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Шәрип ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Билдәле шәхестәре

* Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы (2 февраль 1910 – 20 октябрь 2001 йыл) — БАССР-ҙың халыҡ рәссамы, РСФСР-ҙың халыҡ рәссамы, башҡорт театр--декорация сәнғәтенә  нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
* Вәлиев Фәйзи (1892 — 29 ноябрь 1941 йыл) — Рәсәй, башҡорт һәм татар совет яҙыусыһы.

## Етәкселәре
; Ауыл Советы рәйестәре:

; Ауыл Советы хакимиәте башлыҡтары:
* Хәмәтдинов Фидан Рәис улы

## Иҫкәрмәләр
Килкабыҙ ауыл Советы (Баҡалы районы)

**Килкабыҙ ауыл Советы **—Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлгән. Почта индексы — 452654. ОКАТО коды — 80207829000. Иҫке Ҡорос ауыл биләмәһе менән берләштерелә.
Ауыл Советының составы: Килкабыҙ, Ҡорос-Ҡаран ауылдары. 1988—2005 йылдарҙа «Тораҡ пункттарын булдырыу, берләштереү һәм бөтөрөү, административ үҙәктәрен күсереү менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законына (2005 йылдың 20 июле 211-з һанлы) ярашлы бөтөрөлгән Яңы Күс ҡасабаһы инә.

1988 йылда Иҫке Ҡорос ауыл Советынан бүлеп алып ойошторола..

## Тарихы
1988 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1988 йылдың 20 майындағы 6-2/167-се һанлы «Баҡалы районында Килкабыҙ ауыл Советын ойоштороу тураһындағы» Указына) ярашлы ойошторола. Указға ярашлы,

1. Баҡалы районында Килкабыҙ ауыл Советын ойошторорға, административ үҙәген Килкабыҙ ауылында урынлаштырырға.

2. Килкабыҙ ауыл Советы составына түбәндәге тораҡ пункттарын индерергә: Килкабыҙ, Ҡорос-Ҡаран  ауылдарын, Яңы Күс ҡасабаһын. Был тораҡ пункттарын Иҫке Ҡорос ауыл Советы составынан сығарырға. 

3. Килкабыҙ ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.

2008 йылда бөтөрөлә.

Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст.1, п. 6). Баҡалы районы буйынса е) түбәндәге юлдар бар:
 Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә:
 «Иҫке Ҡорос» атамаһын һаҡлап, Иҫке Ҡорос, Гусев һәм Килкабыҙ ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Иҫке Ҡорос ауылында урынлаштырырға. Гусев ауыл Советының Иҫке Гусев, Балсыҡлы, Мунсайылға, Яңы Гусев, Яңы Останков ауылдарын, Килкабыҙ ауыл Советының Килкабыҙ, Ҡорос-Ҡаран ауылдарын Иҫке Ҡорос ауыл Советы составына индерергә.
Иҫке Ҡорос ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
 Гусев һәм Килкабыҙ ауыл Советтарын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға 

2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Иҫке Ҡуян ауыл Советы, Яңы Ҡатай ауыл Советы, Иҫке Ҡорос ауыл Советы, Михайловка ауыл Советы («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы»).

## Иҫкәрмәләр
Еремеев Пётр Васильевич

**Еремеев Пётр Васильевич** (11 июнь 1911 йыл — 2 октябрь 1941 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы тарихында тәүге төнгө таран яһап, батырҙарса һәләк булған летчик-истребитель, эскадрилья командиры урынбаҫары, өлкән лейтенант. Рәсәй Геройы (1995, үлгәндән һуң). 

## Биографияһы
Пётр Васильевич Еремеев  1911 йылдың 11 июнендә хәҙерге Башҡортостандың Иглин районындағы Бердин яланы ауылында тыуған.

Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң Силәбе  өлкәһенең Әшә ҡалаһында металлургия заводында сигәләү цехының сүкешсеһе булып эшләй. 1930 йылда Златоуст механика техникумын тамамлай.

1930 йылдың майынан Ҡыҙыл Армия сафында. 1933 йылда Ырымбур хәрби авиация лётчиктар мәктәбен тамамлай. Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы хәрби һауа көстәре ғилми-тикшеренеү институтының махсус вазифа йөкмәтелгән отрядында хеҙмәт итә; 1941 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.

1941 йылдың 2 октябрендә һауа һуғышында батырҙарса һәләк була.

Калинин (хәҙер Тверь) өлкәһенең Красуха ауылы янында ерләнә. 

## Батырлығы
«1941 йылдың 29 июленә ҡарай төндә истребитель авиация полкының 27-се эскадрилья командиры урынбаҫары (6-сы истребителдәр авиацияһы корпусы, Һауа һуғышынан һаҡлауҙың Мәскәү зонаһы) өлкән лейтенант Еремеев Петр Мәскәү өлкәһенең Истра районындағы Головин һәм Яңы Петров тораҡ пункттары эргәһендә „МиГ-3“ самолет-истребителендә ватан хәрби тарихында тәүге тапҡыр „Ю-88“ дошман бомбардировщигына төнгө таран яһай.

1941 йылдың 26 авгусынан ҡыйыу лётчик-истребитель — 28-се истребитель авиация полкының эскадрилья командиры (4-се ҡатнаш авиация дивизияһы, Төньяҡ-Көнбайыш фронт) алыштарҙа ҡатнашҡан ваҡытында етмештән ашыу хәрби осош яһай, шуларҙың иллеһе — төндә; дошмандың ике самолетын, улар иҫәбендә береһен таран менән бәреп төшөрә».

Рәсәй Федерацияһы Президентының 1995 йылдың 21 сентябрендәге 961-се Указы менән 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында немец-фашист илбаҫарҙары менән көрәштә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн өлкән лейтенант Еремеев Петр Васильевичҡа үлгәндән һуң «Рәсәй Федерацияһы Геройы» исеме бирелә.

## Хәтер
* П. В. Еремеев исемен Силәбе өлкәһенең Әшә ҡалаһында батыр уҡыған 1 -се һанлы урта мәктәп йөрөтә.
* П. Еремеев исеме менән Әшә ҡалаһында бер урам аталған.
* 2014 йылда Еремеев батырлығына арналған почта маркаһы һәм почта конверты сығарылған.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Рәсәй Федерацияһы Геройы (1995)
* Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1941)

## Әҙәбиәт
* Герои нашего времени (О Героях России — уроженцах и жителях Республики Башкортостан) / авт.-сост. Е. А. Смирнов. — Уфа : Китап, 2016. — 327 с. : илл. ISBN 978-5-295-06554-5.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
*
Яңы Күс (Баҡалы районы)

**Яңы Күс** — Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы Килкабыҙ ауыл Советына ҡарай, 1988—2005 йылдарҙа «Тораҡ пункттарын булдырыу, берләштереү һәм бөтөрөү, административ үҙәктәрен күсереү менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законына (2005 йылдың 20 июле 211-з һанлы) ярашлы 2005 йылда бөтөрөлә.

Килкабыҙ ауыл Советы ойошторолғанға тиклем СИҫке Ҡорос ауыл Советы составына инә.

## Һылтанмалар

* Лист карты 

## Иҫкәрмәләр
Иҫке Ҡуян ауыл Советы (Баҡалы районы)

**Иҫке Ҡуян ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлгән. Почта индексы — 452651. ОКАТО коды — 80207852000. Баҡалы ауыл Советы менән берләштерелгән.

## Ауыл советы составында
Иҫке Ҡуян — административ үҙәк һәм Туҡбирҙе ауылы

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законы, ст. 1 п. 7). Баҡалы районы буйынса а) түбәндәге юлдар бар:
 "«Баҡалы» атамаһын һаҡлап, Баҡалы һәм Иҫке Ҡуян ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәкте Баҡалы ауылында урынлаштырырға. Иҫке Ҡуян ауыл Советының Иҫке Ҡуян, Туҡбирҙе ауылдарын Баҡалы ауыл Советы составына индерергә. 
Баҡалы ауыл Словеты сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Иҫке Ҡуян ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға.

2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Яңы Ҡатай ауыл Советы, Килкабыҙ ауыл Советы, Михайловка ауыл Советы, Ахман ауыл Советы, Баҡалы ауыль Советы («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы»).

## Иҫкәрмәләр
Баженов ауыл Советы (Бәләбәй районы)

**Баженов ауыл Советы**— Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районындағы ауыл биләмәһе.

## Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Мостафин Эдуард Роберт улы

**Мостафин Эдуард Роберт улы** (7 ноябрь 1991 йыл) — Рәсәй биатлонсыһы. Рәсәй чемпионтаты чемпионы һәм призеры, Рәсәйҙең спорт мастеры (2012).

## Биографияһы
Эдуард Роберт улы Мостафин 1991 йылдың 7 ноябрендә Башҡортостандың  Дмитриевка ауылында тыуған.
Өфө ҡалаһындағы Олимпия резервы спорт мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе, беренсе тренеры — Янышев Тимур Урал улы. Башҡортостан Республикаһы һәм «Динамо» спорт йәмғиәте вәкиле, өлкәндәр кимәлендә Валерий Ионович Мишингин һәм Виктор Анатольевич Никитин етәкселеге аҫтында күнекмәләр ала.

2012 йылда Контиолахтила юниорҙар араһында донъя чемпионатында ҡатнаша, спринтта 54-се урынды, эҙәрлекләү уҙышында 52-се урынды биләй. Рәсәйҙең юниорҙар беренселеге еңеүсеһе (2011, команда ярышында), Болгарияла «Славия Кубогы» халыҡ-ара ярыштар еңеүсеһе (Банско).

2015 йылда өлкәндәр өсөн кимәлдә командалы уҙышта Башҡортостан йыйылма командаһы составында Рәсәй чемпионы була. Шулай уҡ командалы уҙышта 2017 йылда ил чемпионатының көмөш миҙалын һәм 2014 йылда патрулдәр уҙышында бронза яулай. Йәйге биатлон буйынса Рәсәй чемпионаты эстафетаһында көмөш призер була (2013). 2018 йылда Волга буйы федераль округы чемпионатында эҙәрлекләү уҙышында еңеүсе була..

Өфө дәүләт нефть техник университетын тамамлаған.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Профиль на сайте infosport.ru
* Профиль на сайте biathlon.life
* Профиль на сайте «Спорт на Урале»
Лобастов Сергей Андрианович

**Лобастов Сергей Андрианович** (5 апрель 1926 йыл — 1999 йыл) — СССР-ҙың еңел атлеты, 1952 йылда 50 километрға спорт йөрөшө буйынса Олимпия уйындарында ҡатнашыусы (4:32.34,2 — бишенсе урын). СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1957). СССР-ҙың һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры. Совет Армияһының отставкалағы подполковнигы.

Өфөлә тыуғандарҙан беренсе булып «СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры» исеменә лайыҡ булған кеше. Был 1957 йылдың башында була.

## Биографияһы
Сергей  Андрианович Лобастов 1926 йылдың 5 апрелендә Өфөлә тыуған. 1949 йылда урта мәктәпте тамамлағандан һуң Чкалов (Ырымбур) хәрби лётчиктар училищеһына уҡырға китә. Ул уҡыу эскадрильяһының йәмәғәт башланғысында комсомол ойошмаһы секретары була. Сәләмәтлек торошо буйынса (артериаль ҡан баҫымы юғары, йөрәктәге физик кәмселек) уҡыуҙы ҡалдырырға ҡушалар. Унан киткәс, В. И. Ленин исемендәге Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Ленинград спорт һәм физик культураның хәрби институтына уҡырға китә.

Ленинград физик культура хәрби институтын тамамлай (1953). Сергей яйлап, аҙым артынан аҙым физик ауырлыҡтарҙы арттырып, йөрөштә спорт оҫталығын күтәреп, ауырыуын тулыһынса еңә. Ныҡышмалылығы һәм эш һөйөүсәнлеге уға Бөтә союз һәм халыҡ-ара аренала уңыш килтерә. Ул еңел атлетика менән Зиновий Иссуринда шөғөлләнә.

Армияның спорт клубы (Ленинград) өсөн спорт йөрөшөндә сығыш яһай, 1953 йылдан — Армияның үҙәк спорт клубы өсөн (Мәскәү). 50 километрға спорт йөрөшөндә СССР чемпионы (1950, 1951), СССР чемпионатының 2-се призеры (1957). СССР халыҡтарының I йәйге спартакиадаһында 1956 йылда алтынсы була. Беренсе донъя рекорды 4:05.12 менән уның уҡыусыһы рядовой Григорий Климов була. Спорт йөрөшөндә 10 000 метрға (46.21,8) Европа чемпионатының 3-сө призеры (1954) була. Күп тапҡыр донъя рекордсмены.

Олимпия уйындарында ҡатнашыусы (1952). Армияның спорт клубы беренсе спартакиадаһында еңеүсе. 1953 йылдан — спорт йөрөшө буйынса Үҙәк спорт клубының баш тренеры (Мәскәү).

СССР-ҙың йыйылма командаһы тренеры була, оҙайлы осор — Совет Армияһы еңел атлетикаһы буйынса баш тренер. Уның етәкселеге аҫтында илдең һалдаттары һәм совет спортсылары уңыштарға ирешә, уның өсөн Лобастов СССР-ҙың һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры исеменә лайыҡ була.

1999 йылда вафат була. Мәскәүҙә Ваганьков зыяратында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Сергей Лобастов (англ.)
* Он дружил с самим Владимиром Куцем // Вечерняя Уфа
* http://sport-strana.ru/lobastov-sergej-andrianovich
* http://spartak-tmb.com.ru/books/m-v-frunze/pereidya-na-trenerskuyu
Биҡҡол ауыл Советы (Миәкә районы)

**Бикҡол ауыл Советы **— Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы муниципаль берәмек.

Административ үҙәге —  Садовый ауылы.

## Тарихы
Ауыл биләмәһе сиктәре һәм статусы  «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең  сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында» Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендә  126-з һанлы Законына ярашлы билдәләнгән.

 2012 йылдың 24 декабрендәге  631-З һанлы «Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы Бикҡол ауыл советының административ үҙәген күсереү тураһында» Законына ярашлы административ үҙәк Бикҡол ауылынан Садовый ауылына күсерелә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫкәрмәләр
Баҙлыҡ ауыл Советы (Бишбүләк районы)

**Баҙлыҡ ауыл Советы** — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы муниципаль берәмек.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы 2005 йылдың 20 июлендәге N 329-з, 2006 йылдың 21 июнендә сыҡҡан N 404-з һанлы законы»на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫкәрмәләр
Бәҙер

**Бәҙер** — күп мәғәнәле төшөнсә:

*Бәҙер () — ғәрәп сығышлы исем, урыҫ теленә "тулы Ай" тип тәржемә ителә. 
* Бәҙер — Мәҙинәнең көньяҡ-көнбайышында 150 км алыҫлыҡта урынлашҡан ауыл, унда миләди 624 йылдың 15 мартындамы, 17-һендәме беренсе тапҡыр Мөхәммәт Пәйғәмбәр етәкселегендә мосолмандар һәм Мәккә мөшриктәре араһында ҙур һуғыш була.
* Бәҙер — Мысыр  провинцияһындағы ҡала.
*  —  Ливиялағы ҡала.
* Әл Бәҙер —  Ливиияның һыу аҫты кәмәләре исемлеге. 
* Бәҙер 4 — Ғәрәбстандың ArabSat элемтә ойошмаһының телекоммуникацялы юлдашы {Әр-Рияд}.

## Шулай уҡ ҡара
*  Бәҙер ойошмаһы — Ираҡтағы ҡораллы шиғый отрядтары
* Бәҙерә
* Ғәләл Бәҙер
* Бәҙер һуғышы
Оло Кәркәле ауыл Советы (Миәкә районы)

**Оло Кәркәле ауыл Советы** —Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы муниципаль берәмек

Административ үҙәге — Оло Кәркәле ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһе составы

## Иҫкәрмәләр
Бәҙер (исем)

**Бәҙер** ( — *тулы Ай*) — ғәрәп сығышлы ирҙәр исеме, урыҫ теленә «тулы Ай» тип тәржемә ителә. Матурлыҡ һәм камиллыҡ символы.

## Икенсе рәүештәре
* Бәҙретдин ( — *диндең тулы айы*) — ике ғәрәп һүҙенән торған ирҙәр исеме: «Бәҙерун» (тулы ай; матурлыҡ мәғәнәһендә) һәм «әд-дин» (дин, иман). Дингә тулы инаныс, диндең матурлығы мәғәнәһендә ҡулланыла. Шулай уҡ башҡорт телендә Бәҙри тигән исем дә бар.
* Башҡорт халҡында был һүҙ менән өс ҡатын-ҡыҙ исеме бар: Бәҙрия, Бәҙәр, Бәҙриямал ( — *һылыуғай*). Һылыуҡай, тулы айға оҡшаш, айҙай матур мәғәнәһендә ҡулланыла

## Билдәле кешеләр

## Фамилияла
* Бәҙретдинов

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Бәҙер (Сәғүд Ғәрәбстаны) (ғәр. بدر‎), тулы атамаһы: Бәҙер Хүнәйн (ғәр. بدر حنین‎) — Мәҙинә административ округындағы ҙур балмаған ҡала.
* Бәҙер һуғышы (ғәр. غزوة بدر‎) — мосолмандар һәм мәжүси ҡорайыштар араһындағы һуғыш.

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Бәҙер (Сәғүд Ғәрәбстаны)

**Бәҙер** (), тулы атамаһы: **Бәҙер Хүнәйн** () — Мәҙинә административ округындағы ҙур балмаған ҡала,Сәғүд Ғәрәбстанынының көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан.

## Тарихы
Ҡала Мәҙинәнән көньяҡ-көнбайыштараҡ яҡынса 130 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Текә убалар һәм ҡом тауҙары менән уратып алынған.

Борон ҡала Ҡыҙыл диңгеҙ ярында Мәккә менән Мәҙинә араһындағы Сүриәгә каруан менән барған  юл сатында урынлашҡан булған. Киңлеге 4 км һәм оҙонлоғо 8 км  тигеҙлектә урынлашҡан

Миләди 624 йылдың 15 мартындамы, 17-һендәме Мөхәммәт Пәйғәмбәр  етәкселегендә мосолмандар һәм Мәккә мөшриктәре араһында  киң билдәле ҙур һуғыш була .

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Ахун ауыл Советы (Учалы районы)

**Ахун ауыл Советы** —  Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Учалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Ахун ауылы.

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Ауыл советы составы
* '''Ахун''' ауылы,
* Ҡыйҙыш ауылы,
* Танысау ауылы,
* Ташморон ауылы.

## Халҡы

## Иҫкәрмәләр
Мәҙинә (административ округ)

**Мәҙинә** ( — *Әл-Мәҙинә әл-Мөнәүәрә*) — Сәғүд Ғәрәбстанының көнбайышындағы административ округ.
* Административ үҙәге — Мәҙинә ҡалаһы.
* Майҙаны — , халыҡ һаны — 

## Географияһы
Төньяҡтан һәм төньяҡ-көнбайыштан Тәбуҡ административ округы менән , төньяҡ-көнсығыштан - Хәил административ округы менән, көнсығыштан -   Әл-Ҡасим һәм Әр-Рияд административ округы менән, көньяҡтан Мәккә административ округы менән сиктәш. Көнбайыштан Ҡыҙыл диңгеҙ ярына сыға. 

## Административ бүленеше
Административ округ  7 мүхафазаға бүленә (йәйә эсендә 2010 йылда халыҡ һаны):
# Madinah (*Medina*) (1 180 770)
# Al Hinakiyah (59 326)
# Al Mahd (62 511)
# Al Ula (64 591)
# Badr (63 468)
# Khaybar (48 592)
# Yanbu (298 675)

## Хакимиәт
Профинцияның административ округ башлығы булып әмир титулы бирелгән вәкил тора, уны король Әл Сәғүд  династияһы принц араһынан тәғәйенләй.

### Әмирҙәр
Минтәкә әмирҙәре (провинция губернаторҙары)

* 1924—1965 йылдар - принц Мәхәммәт ибн Әбдел Ғәзиз Әл Сәғүд,  король Әбд әл-Ғәзиз улы
* 1965—1985 йылдар - принц Абдул-Мөхсин Әл Сәғүд, король Әбд әл-Ғәзиз улы
* 1986—1999 йылдар - принц Әбд ал-Маәжит Әл Сәғүд, король Әбд әл-Ғәзиз улы
* 1999—2005 йылдар - принц Мүкрин ибн Абдул-Ғәзиз Әл Сәғүд,  король Әбд әл-Ғәзиз улы
* 2005—2013 йылдар - Абдул-Ғәзиз ибн Мәжит,  король Әбд әл-Ғәзиз ейәне
* 2013 — әлегәсә Фәйсал бин Сәлмән Әл Сәғүд,  король Әбд әл-Ғәзиз ейәне

## Иҫкәрмәләр
(8498) Өфө

**Өфө** — астероидтар билбауындағы 8498-се бәләкәй планета.
## Йыһанда урыны һәм асылыу тарихы
Өфө бәләкәй планетаһы Ҡояштан уртаса 448 миллион километр, Ерҙəн кəмендə 250 миллион километр самаһы алыҫлыҡта урынлашҡан. Диаметры – яҡынса 12 километр. Оппозициялағы яҡтылығы – 12,3 йондоҙ дəүмəле.

Йыһанда «Өфө» исемле күк есеменең барлыҡҡа килеүе астроном Урал Баязитов менән бәйле. Ғалим йондоҙҙар атмосфераһын өйрәнә. Физика-математика фәндәре докторы астроном Николай Степанович Черны́х Урал Баязитовҡа яңы асылған бәләкәй планета исемен Башҡортостан тормошондағы берәй ваҡиға менән бәйләргә тәҡдим итә. 1999 йылда республика Өфө ҡалаһының 425 йыллығын байрам итә, был турала Баязитов Черныхҡа хәбәр итә. Ҡырым астрофизик обсерваторияһы астрономы Людмила Васильевна Журавлёва 1990 йылдың 22 декабрендә яңы бәләкәй планета булыуын аса. 2001 йылдың 15 сентябрендә ул үҙе Өфөгә килеп яңы асылған 8498-се бәләкәй планетаға Көньяҡ Уралдағы тарихи һәм мәҙәни үҙәк Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфө исемен биреү тураһында таныҡлыҡ алып килә.
## Сығанаҡтар
* 
* ГЛУБИНЫ ВСЕЛЕННОЙ БОРОЗДЯТ "БАШКИРИЯ", "УФА" И "САЛАВАТ" УфаГид

## Иҫкәрмәләр
Саҙаҡа

**Саҙаҡа** (), Исламда — ирекле хәйер, мосолмандарҙың  мохтаждарға үҙ теләге менән Аллаһ ризалығы өсөн түләүе. Киң мәғәнәлә, саҙаҡа — ул матди ғына түгел, Аллаһ хаҡы өсөн  ысын күңелдән ҡылынған теләһә ниндәй изге эш. Мотлаҡ  саҙаҡа зәкәт тип атала.

Саҙаҡа «ситдыҡ» («ихлас»)  һүҙе менән тамырҙаш. Көнбайыш ислам белгестәре йәһүди  "седака" һүҙе менән бәйләнеш бар тип белдерә.  Хәҙерге мосолман ғалимдары үҙләштереү тураһындағы  дәғүәләрен ышандырмай тип һанай. Үҙләштереү тигәндә, үҙ сиратында, мосолмандар үҙҙәре араһында йәшәгән йәһүдтәр һәм христиан динендәгеләр ғәрәп теленән алған тип һанай. Саҙаҡа  (*Саҙаҡат-Аллаһ*,Ситдыҡ, Садиҡ) мосолман ир-ат исеме булараҡ йыш осрай, икенсе быуында - йәһүдтәрҙә, һуңғы ваҡытта  христиандарҙа  фамилия булараҡ осрай.

Саҙаҡа түләү Ислам диненең  мөһим өлөшө булып тора. Уның мәғәнәһе бай һәм ярлылар араһындағы социаль тигеҙһеҙлекте өлөшләтә хәл итеү һәм кешеләр араһындағы мөнәсәбәттәрҙә ихласлыҡ урынлаштырыуҙа. Ҡөрьәнгә ярашлы, саҙаҡаларҙы  йәшерен рәүештә биреү асыҡ биргәнгә ҡарағанда яҡшыраҡ тип һанала.Шул уҡ ваҡытта күрһәтеп саҙаҡа биреү ҙә тыйылмай, сөнки был башҡаларға үрнәк булыуы мөмкин .

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
*
Ризыҡ (Ислам)

**Ризыҡ** (; күплектә арзак) —  Исламда — диванға индерелгән хеҙмәткәрҙәргә бирелгән ризыҡлата эш хаҡы. 638 йылдан,  Ғүмәр ибн әл-Хәттаб хәлифә ваҡытынан,  VIII быуат ахырынаса бирелә торған булған..

Мысырҙа ризыҡ  1 ирдабб (25 кг) бойҙай,  1 кист (1,5 л) шыйыҡ май менән аш һеркәһе, шулай уҡ күпмелер ит тәшкил иткән; Сүриәлә — 2 модия  бойҙай, Ираҡта — 1 джариб ( 23 кг самаһы) бойҙай бирелгән. Диванға ингән яугирҙарҙың ғаилә ағзаларына, шулай уҡ  паёк тәғәйенләнгән (дәүмәле билдәһеҙ).

IX—X быуаттарҙа ризыҡ тип күбеһенсә яугирҙарға түләнгән эш  хаҡын атайҙар. Ғөмүмән, Урта Азияла сәмәниҙәр ваҡытында бөтә төр эш хаҡы ризыҡ тип аталған. Мысырҙа XII—XV быуаттарҙа — билдәле бер участкаларҙан аҙыҡлата  түләнгән эш хаҡы. Ғосман империяһы XVI быуаттан — аҙыҡлата килем килтерә торған ер участкаһы, атап әйткәндә, ваҡыф ерҙәре.

Ҡөрьәндә Аллаһ кешегә биргән аҙыҡ-түлек ризыҡ тип атала. Аллаһы тәғәләнең күркәм исемдәренең береһе шуға күрә әр-Раззаҡ («ризыҡ», «ризыҡ биреүсе»).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
*
Семенкин ауыл Советы (Бәләбәй районы)

**Семенкин ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районындағы муниципаль берәмек..

## Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законға ярашы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Сәмәниҙәр дәүләте

**Сәмәниҙәр дәүләте** (; **Davlat-i Sāmāniyān**) — Урта Азияла  875 — 999 йылдарҙа булған дәүләт.
Хакимлыҡ итеүсе династия - *[[Сәмәниҙәр]]*. Дәүләттең баш ҡалаһы — Бохара. Сәмәниҙәр идара итеүе тарихта яңы осор - «Иран мәҙәни  континенты»  барлыҡҡа килеүе менән танылған,  *«Иран Интермеццоһы»* исеме менән билдәле булған. , ул  IX - XI быуаттарҙа хакимиәткә  иран династияларының килеүенә һәм фарсы теле менән мәҙәниәтенең тергеҙелеүенә булышлыҡ иткән.

## Сәмәни хакимдар

## Шулай уҡ ҡара
* Сәмәниҙәр

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*
Малиновка ауыл Советы (Бәләбәй районы)

**Малиновка ауыл Советы** — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районындағы ауыл биләмәһе.

Административ үҙәге — Малиновка ауылы.

## Тарихы
Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы раҫланған.

## Халҡы

## Ауыл биләмәһенең составы

## Иҫкәрмәләр
Династия

**Дина́стия** ( — власть, хакимлыҡ) — монархиялы дәүәләттәрҙә бер заттан, ғаиләнән сыҡҡан монархтарҙың тәхетте мираҫ итеп алып, бер-береһен алмаштырыуы, мәҫәлән, Рәсәйҙә Романовтар, Австро-Венгрияла Габсбургтар, Францияла **Валуа** һәм **Бурбондар** , Ҡытайҙа — Цинь династияһы. Династиялар уны башлап ебәргән (Рюриковичтар, Сыңғыҙиҙар, Ягеллондар) йәки заттың атаҡлы кешеһе исеме менән атала (Каролингылар).

Метафора  булараҡ — бер заттан, нәҫелдән сығып, ата-әсәһе юлын (һөнәрен) дауам иткән  вариҫтар теҙмәһе.

## Шулай уҡ ҡара

* Клан
* Династ
* Династии древнего мира
* Список монарших домов

## Әҙәбиәт
* 
* 
*