Әзербайжан дәүләт академия опера һәм балет театры

**Әзербайжан дәүләт академия опера һәм балет театры** () — 1920 йылдан Әзербайжандың баш ҡалаһы Баҡыла эшләп килгән опера һәм балет театры, 1959 йылдан — «академия театры» маҡтаулы исемен йөрөтә.

## Тарихы
Театр 1920 йылдың майында Әзербайжан ССР-ы хөкүмәтенең декреты буйынса ойошторола. Ул 1910—1911 йылдарҙа архитектор Николай Георгиевич Баев (6.10.1875—5.08.1949) төҙөгән бинала урынлаша. 1910 йылда Рәсәй империяһының әрмән сығышлы нефть магнаттары, эшҡыуар һәм меценат ағалы-энеле бер туған *Маиловтар* Баҡы ҡалаһындағы үҙҙәренең ер биләмәһендә театрға яңы һәм заманса йыһазландырылған бина төҙөргә ҡарар итә. Уларҙың өлкәне *Илья Лазаревич* табип, кесеһе *Даниил Лазаревич* бизнесмен, иҫәп-ссуда сауҙа-сәнәғәт комитеты ағзаһы була. Театрҙың тамаша залы 1281 кеше һыйҙырышлыҡ итеп эшләнә. Бында опера, балет һәм драматик спектаклдәр рус һәм әзербайжан телдәрендә ҡуйыла, шулай уҡ оперетталар ҙа сәхнәләштерелә.

Тәүге йылдарҙа уҡ театрҙа милли композиторҙар *Уир Ғаджибәковтың* (18.09.1885—23.11.1948) «Ләйлә менән Мәжнүн», *Мөслим Магомаевтың* (18.09.1885—28.07.1937) «Исмаил шаһ» һәм *Зөлфугар Ғаджибәковтың* (17.04.1884—30.09.1950) «Ашуг Гариб» исемле опералары, шулай уҡ рус һәм сит ил композиторҙарының киң билдәле «Демон», «Мазепа», «Евгений Онегин», «Князь Игорь», «Аида», «Фауст», «Кармен», «Тоска» опералары һәм «Лебединое озеро», «Жизель», «Коппелия» балеттары ҡуйыла.

1924—1925 йылдар миҙгелендә театрҙың балет һәм опера труппалары үҙаллы коллективтарға бүленә, бында әзербайжан музыка театрының иң яҡшы оҫталары бергә туплана. Улар араһынан тәү сиратта түбәндәге артистарҙы атап үтергә була: Бюль-Бюль (Муртуза Мешади Рза оглы Мамедов; 1897—1961), Гусейнкули Сарабский (1879—1945), Гусейнага Гаджибабабеков (1898—1972), М. Т. Багиров, Мамед-Ханафи Терегулов (1877—1942), Шовкет Мамедова (1897—1981), Севиль Гаджиева, Фатьма Мухтарова (1893—1972), Агигат Рзаева (1907—1969).
Файл:Stamp of USSR 1527.jpg|Театр бинаһы СССР почта маркаһында (1950)
Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1024.jpg|Театр бинаһы Әзербайжан почта маркаһында  (2012)

1924—1925 йылдар миҙгелендә театр сәхнәһендә *Уир Ғаджибәковтың* «Ләйлә менән Мәжнүн» һәм *Мөслим Магомаевтың* «Исмаил шаһ» опералары ҡабаттан ҡуйыла. Артабан театр репертуарына *Үзәйер Һәжибәковтың* «Аршын мал алған» опереттаһы һәм Зөлфугар Ғаджибәковтың «Ашуг Гариб» операһы өҫтәлә. 1929 йылда «Исмаил шаһ» операһы тамашасыға яңы ҡуйылышта тәҡдим ителә.

1930 йылда театрға Әзербайжан мәғрифәтсеһе, яҙыусы һәм шағир, йәмәғәтсе һәм милли драматургияға нигеҙ һалыусы *Мирза Ахундов* (12.07.1812—10.03.1878) исеме бирелә. Ә 1938 йыл театр коллективы өсөн генә түгел, республиканың бөтә сәхнә сәнғәтен яратҡан тамашасылар өсөн иҫтәлекле була: мәҙәниәт усағы Ленин ордены менән бүләкләнә.
1940 йыл тағы ла бер әһәмиәте ваҡиға менән театр тарихына инеп ҡала: композитор *Әфрасияб Бәдәлбәк оғлы Бәдәлбәйле* ижад иткән беренсе әзербайжан балеты «Ҡыҙ манараһы» () сәхнәгә сығарыла.

Файл:Mailov theatr.jpg|Театр 1911 йылда
Файл:Azerbaijan State Academic Opera and Ballet Theatre.jpg|Театр 1954 йылда
Файл:Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrı.jpg|Театр 2011 йылда
|Беренсе милли опера — Узеир Ғаджибәковтың «Ләйлә менән Мәжнүн»дең театр афишаһы (2016).


## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальный сайт Азербайджанский государственный академический театр оперы и балета 
* Министерство культуры и туризма Азербайджанской Республики
*