open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Таңһылыу

**Таңһылыу** — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

## Этимологияһы
Таңһылыу ҡушма исем, ике үҙ аллы һүҙҙән яһалған (таң һәм һылыу), таңда тыуған бала мәғәнәһендә.

## Билдәле шәхестәр
Кусимова Таңһылыу Хажим ҡыҙы (30 ғинуар 1927 йыл — 1999 йыл) — башҡорт тел белгесе, антропонимист. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре..

Ҡарамышева Таңһылыу Фаяз ҡыҙы (псевдонимы Таңһылыу Ҡарамыш (3 март 1948 йыл) — башҡорт шағиры. 1984 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2001). Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты.

Ҡаймирасова Таңһылыу Ғимал ҡыҙы (4 ноябрь 1923 йыл — 27 май 2016 йыл) — тау инженер‑геологы. Геология-минералогия фәндәре кандидаты (1972). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1977). 

Таңһылыу Рәшитова (Сәғиҙә Фәрәй ҡыҙы Рәшитова) (1905 йылдың 1 ғинуары — 1988 йылдың 21 феврале) — башҡорт театр актёры, 1924—1970 йылдарҙа хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы, милли театрыбыҙ йондоҙҙарының береһе, йәмәғәт эшмәкәре. Иң тәүге башҡорт артистарының береһе[1]. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1944). Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1940). 1939—1945 йылдарҙа Өфө ҡала Советы депутаты. 

Ҡушаева Таңһылыу Хафиз ҡыҙы (5 апрель 1925 йыл — 17 август 1996 йыл) — башҡорт совет балет артисы, педагог, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1956). Уны шулай уҡ Динә тип тә белгәндәр һәм ҡәберендә уның ике исеме лә ҡуйылған.

Баһауетдинова Таңһылыу Сәйфетдин ҡыҙы (11 июнь 1967 йыл) — уҡытыусы, журналист.

Ғәйнуллина Таңһылыу Фәтих ҡыҙы (28 октябрь 1948 йыл Сибай) — башланғыс кластар уҡытыусыһы, педагог-психолог, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союзы ағзаһы, «Халыҡ мәғарифы отличнигы» (1990), «Хеҙмәт ветераны» һәм «Ал да нур сәс халҡыңа» миҙалы (1990) менән бүләкләнгән. «Сибай һөйләй» (2007), «Яҙмыштарҙа йәйғор төҫтәре» (2012), «Шаһитлы сер» (2017) китаптары авторы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 
*
Зәйнәп (исем)

**Зәйнәп** (Зәйнәб) — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ҡулланылған ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Зәйнәп (Зәйнәб) башҡорт теленә  ғәрәп теленән ингән, «тулы кәүҙәле», «таҙа», «кәкүк» мәғәнәләрен аңлатҡан ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Билдәле шәхестәр
Зәйнәп Абдулла ҡыҙы Биишева — (2 ғинуар 1908 йыл — 24 август 1996 йыл) — башҡорт прозаигы, шағир, драматург һәм тәржемәсе. 1949 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ның халыҡ яҙыусыһы (1990), Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1968), өс «Почёт Билдәһе» ордены (1960, 1968, 1976) кавалеры.

Зәйнәп Яхъя ҡыҙы Ханларова — (; 28 декабрь 1936 йыл) — йырсы (лирик сопрано). СССР-ҙың халыҡ артисы (1980), Баҡы ҡалаһында тыуған. Зәйнәп Фазлытдин ҡыҙы Фәрхетдинова — татар эстрада йырсыһы, Татарстандың халыҡ артисы (2009)

Зәйнәб бинт Йәһеш — (вафаты - 20/642) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең хәләл ефеттәренең береһе, хаҡ мосолмандар Инәһе.

Зәйнәб - Мөхәммәт Пәйғәмбәр ейәнсәре — (ғәрәп. **زينب بنت علي**‎) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ейәнсәре, ҡыҙы әз-Зәһрә Фатиманың һәм хәҙрәти Ғәли Әбү Талиптың өсөнсө ҡыҙы. Уны бигерәк тә шиғыйҙар ҙурлай. Кербәләләге хәлдәрҙе, Пәйғәмбәрҙең ейәне имам Хөсәйендең шәһит булып киткәнлеген мосолмандарға бәйән итеп ҡалдырған.

Зәйнәп Ҡараташ — билдәле төрөк публицисы.

Зәйнәб бинт Һүзәймә — (; — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең хәләл ефеттәренең береһе, хаҡ мосолмандар Инәһе. Әмир ибн Сасә ырыуынан булған. Фәҡирҙәргә һәм меҫкендәргә рәхимлелеге, шәфҡәтлелеге өсөн уға «Үмм Мискин» (меҫкендәр инәһе) тигән ҡушамат биргәндәр.

Зәйнәп Али ҡыҙы Махаева — Дағстандың эстрада йырсыһы, Дағстан Республикаһының (2008), Чечен Республикаһының халыҡ артисы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте — Башҡортостан Республикаһының башҡорт, урыҫ, татар һәм республикала йәшәүсе башҡа халыҡтар телдәрендә нәфис, ғилми-популяр, педагогик, балалар, мәҙәни-ағартыу, тыуған яҡты өйрәнеү әҙәбиәтен, POS-материалдарын һәм һынлы сәнғәт тауарҙарын баҫып сығарыусы (нәшер итеүсе) дәүләт ойошмаһы.

Зәйнәб Биишева исемендәге премия — Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы хакимиәте һәм Башҡортостан Яҙыусылар союзының 1999 йылда берлектә булдырған әҙәби премия, йыл һайын халыҡ яҙыусыһының тыуған көнө — 15 ғинуарҙа тапшырыла.

Зәйнәб Биишева музейы — Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты Биишева Зәйнәб Абдулла ҡыҙының йорт-музейы Башҡортостан Республикаһының Күгәрсен районы Туйөмбәт ауылында урынлашҡан.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында» 
* 

## Сығанаҡтар
Һәҙиә

**Һәҙиә** — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

## Этимологияһы
Һәҙиә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе — бүләк, иҫтәлек йәткәр, ҡомартҡы (боронғо йола буйынса, атаһы үлгәс тыуған балаға Бүләк, Мирас, Йәҙгәр, һәҙиә тигән исемдәр ҡушылған).

Һәҙиә исеме башҡорттарҙа, ғәрәптәрҙә, татарҙарҙа, чечендәрҙә таралған.

## Билдәле шәхестәр
Дәүләтшина Һәҙиә Лотфулла ҡыҙы (5 март (иҫке ст. 21 февраль) 1905 йыл — 5 декабрь 1954 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, 1935 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан совет яҙыусыларының 1‑се съезы (Өфө, 1934), 1‑се Бөтә Союз совет яҙыусылары съезы (Мәскәү, 1934) делегаты. Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1967, үлгәндән һуң). Сәйәси золом ҡорбаны.

## Башҡа илдәрҙә
Хадия Тайик (норв. Hadia Tajik, Тажик тип уҡыла; 18 июль 1983 йыл) — Норвегия журналисы, юрист һәм сәйәсмән. 2012 йылдың 21 сентябренән Норвегияның мәҙәниәт министры. Ил тарихында иң йәш (29 йәш) министр һәм хөкүмәттә беренсе мосолман. 2015 йылда Норвегия эшселәр партияһы (НРП) башлығының урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.

Юсеф Һәҙиә — Хадия Юсеф (курд. Hediya Yaksif) — 2016 йылдың мартынан Рожава Федераль Советы рәйестәше (Сүриә Курдстаны)) — курд дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре. Алда Джазир кантоны рәйестәше вазифаһын биләй. «Демократик союз» партияһы ағзаһы.

Адхам Хадия (1985 йыл) — израил футболсыһы.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге премия — Башҡортостан Республикаһының балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы.

һәҙиә Дәүләтшина бульвары — Өфө ҡалаһындағы бульвар.

Һәҙиә батшалығы — Эфиопияла урта быуат ҡеүәтле батшалыҡ, император йортона ҡарата вассал дәрәжәһендәге дәүләт.

Һәҙиә — Эфиопиялағы административ-территориаль берәмек: Көньяҡ милләттәр, халыҡтар Регионы составындағы зона.

Һәҙиә — Непалда торама пункт һәм административ-территориаль берәмек: Сагарматх зонаһы Удаяпур районының ауыл общинаһы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 
*
Гөлсөм

**Гөлсөм** — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

## Этимологияһы
Гөлсөм исеме башҡорт теленә фарсы теленән килеп ингән. Мәғәнәһе алһыу йөҙлө тигәнде аңлата. 

## Билдәле шәхестәр

Хәбибуллина Гөлсөм Инсаф ҡыҙы (5 март 1943 — 22 декабрь 2016) — эстрада артисы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1977) һәм халыҡ (1987) артисы.

Иҫәнғолова Гөлсөм Сабир ҡыҙы (10 июнь 1938 йыл) — театр актёры, Башҡортостан Республикаһының (1996) һәм Татар АССР-ының халыҡ артисы (1988).

Асҡарова Гөлсөм Зәйнулла ҡыҙы (20 ғинуар 1942 йыл) — хеҙмәт ветераны, 1966—1998 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районының Салауат исемендәге колхозы һауынсыһы. СССР-ҙың Х саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1979—1984). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986), II (1981) һәм III (1975) дәрәжә Хеҙмәт Даны ордендары кавалеры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1997), Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданины (1997).

Абдрахманова Гөлсөм Мөхәмәт ҡыҙы (1961), мәғариф алдынғыһы. Мәсетле районы Дыуан-Мәсетле урта мәктәбе уҡытыусы. Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2001), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2009), «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы» конкурсы еңеүсеһе (2009). Сығышы менән ошо райондың Иҫәнбай ауылынан.

Гөлсөм Бикбулатова (1979), Башҡортостан Республикаһы Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры актёры, йырсы. Халыҡ-ара, төбәк-ара һәм республика ижади конкурстары лауреаты һәм дипломанты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районы Мәҡсүт ауылынан.

## Гөлсөм исеменең талисмандары
- Бәхетле төҫө зәңгәр (күк). 

- Бәхетле йыл миҙгеле: Яҙ 

- Аҙнаның бәхетле көндәре: Дүшәмбе һәм йома.

- Аҙнаның бәхетһеҙ көндәре: Кесаҙна 

- Талисман—үҫемлеге: Клевер 

- Талисман-ташы: Гематит, Бронза, Латунь, Алебастр, Аҡ Коралл, Тау гәлсәре, Сапфир, Зөбәржәт, 
	
Аҡыҡ, Нефрит, Хризопраз, Агат, Фирүзә, Малахит. 

- Табынған хайуаны: Ҡондоҙ 

- Ағасы: Тал. 

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 
* 
* 12 март
* 5 июль
* https://aznaetelivy.ru/names/znachenie-imeni/gul_sum#n4
*
Йәмилә (исем)

**Йәмилә**  — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ҡулланылған  ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Йәмилә — «матур», «сибәр», «һөйкөмлө» мәғәнәләрен аңлатҡан башҡорттар араһында һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ғәрәптәрҙән таралған ҡатын-ҡыҙ исеме .

## Билдәле шәхестәр
Йәмилә Абитаева — (23 ғинуар 1916 йыл — 12 июнь 1994 йыл) — театр актёры. 1954 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1936—1974 йылдарҙа Баймаҡ колхоз-совхоз башҡорт театры (1968 йылдан — Сибай башҡорт драма театры) актёры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1969).
Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле репертуарында тиҙҙән ҡатын-ҡыҙҙар өсөн яңы башҡорт бейеүе була. Ансамбль солисы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Йәмилә Бикбаева үҙенең коллегалары өсөн тәүге тапҡыр бейеү һала. Уның исеме — «Быуындар сылбыры».

Йәмилә Бикбаева Руслан ҡыҙы (?) — Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле  солисы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы. Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн яңы башҡорт бейеүен «Быуындар сылбыры» һала.  Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районың Байдәүләт ауыдында тыуған.

## Топонимикала
Йәмилә йылғаһы— Ишембай районының Скворчиха ауыл советы (Ишембай районы) биләмәһендәге йылға. Юлдаш ауылынан 1 км көнсығыштараҡ аға. Йылғаның оҙонлоғо — ? км, Ағиҙел йылғаһы башланған урындан 796 км тирәһе алыҫлыҡта Ергәнтауҙан төньяҡтараҡ Ҡурғашлы йылғаһына барып ҡушыла.

## Әҙәбиәттә
Сыңғыҙ Айытматов «Йәмилә» повесы, Өфө,1963 йыл

Мәжит Ғафури Ярлылар, йәки өйҙәш ҡатын (повесть) Йәмилә образы, өйҙәш ҡатын

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында»  
*
Ильяс (исем)

**Ильяс** — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.

## Этимологияһы
Ильяс (бор. йәһ.) ғәр. — бик ныҡ, еңелмәҫ.

## Билдәле шәхестәр
Вәлиев Ильяс Иштуған улы (25 ғинуар 1949 йыл) — педагогия фәндәре докторы (1999), профессор (2010), Педагогия һәм социаль фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1995), Халыҡ-ара педагогия академияһының мөхбир ағзаһы (1996), Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2009), Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союздары ағзаһы (1998). 

Абдрахманов Ильяс Әхмәт улы (21 октябрь 1951 йыл) — хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. Техник фәндәр кандидаты (2009). Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының 2-се һәм 3-сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (1999) атҡаҙанған металлургы. Рәсәй Хөкүмәте премияһы лауреаты (2003). 2‑се дәрәжә Изге Станислав (2002), Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы ордены (2002) һәм Салауат Юлаев (2008) ордендары кавалеры.

Хажин Ильяс Абдулғәни улы (1902 йыл — 1966 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, шайморатовсы, гвардия ҡыҙылармеецы. III дәрәжә Дан ордены кавалеры (1945). 

Алкин Ильяс Сәйетгәрәй улы (28 ноябрь (11 декабрь) 1895 йыл — 27 октябрь 1937 йыл) — сәйәси эшмәкәр, ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. 1919—1920 йылдарҙа Башҡорт революцион комитеты ағзаһы, Башҡорт ғәскәрҙәре штабы начальнигы, Башҡорт АССР-ының хеҙмәт халыҡ комиссары. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғышында ҡатнашыусы, Бөтә Рәсәй ойоштороу йыйылышы ағзаһы. Профессор (1931). Сәйәси золом ҡорбаны.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ильяс () — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл районы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ҡараған йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.

Ильяс (йыр) — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.

Ильяс (хикәйә) — Лев Толстойҙың башҡорт Ильяс тураһындағы хикәйәһе

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Рәйсә

**Рәйсә** — мосолман, шулай уҡ башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме

## Этимологияһы
Рәйсә башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе башлыҡ, етәксе тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Ғәлимуллина Рәйсә Ғәли ҡыҙы (7 май 1931 йыл — 6 сентябрь 2000 йыл) — йырсы (лирик-колоратур сопрано), педагог, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1974), профессор (1995).

Ҡазбулатова Рәйсә Рәйес ҡыҙы (8 март 1966 йыл), тележурналист, «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының нәфис программалар бүлеге етәксеһе. 2015 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостандың Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2016).

Халиҡова Рәйсә Хәлил ҡыҙы (16 март 1934 йыл — 14 сентябрь 2005 йыл) — телсе-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1992), профессор (1995), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1987). Жәлил Кейекбаев исемендәге премия лауреаты (2003).

Биғлова Рәйсә Йыһандар ҡыҙы (1 октябрь 1950 йыл) — ғалим-химик-органик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Химия фәндәре докторы (1999), профессор. (2000). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2011), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1986).

Дәүләтбаева Рәйсә Ғөбәйҙулла ҡыҙы (22 ноябрь 1939 йыл) — филолог, ғалим, университет уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре докторы (2011). РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1984).

Сәйфуллина Рәйсә Ғариф ҡыҙы (1932, БАССР-ҙың Туймазы районы Бишҡурай ауылы — 11 октябрь 2013, Өфө) — театр актрисаһы, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1986).

Фазлыева Рәйсә Мөғәтәсим ҡыҙы (25 февраль 1937, Абдулла ауылы (Ҡариҙел районы), БАССР) — СССР һәм Рәсәй терапевт. Медицина фәндәре докторы (1988), профессор (1989). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000), Башҡортостандың атҡаҙанған табибы (1992). Ғ.Н. Тереғолов исемендәге премия лауреаты (2016).

Зыкина Рәйсә Фәрит ҡыҙы (15 июль 1946 йыл) — журналист, яҙыусы, йәмәғәтсе. 1980 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан тарихы буйынса, уның тәбиғәте, кешеләре тураһында бихисап китап авторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996).

Мөхәмәтйәрова Рәйсә Мәжит ҡыҙы (, ; 11 июль 1939 йыл, Кокпекты ауылы, Семипалатинск өлкәһе, Ҡаҙаҡ ССР-ы — 4 ноябрь 2019 йыл) — ҡаҙаҡ совет театр һәм кино артисы. Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған артисы (1990). Кинематографистар союзы ағзаһы, СССР (1962).

## Әҙәби әҫәрҙәр
Рәйсә — М. А. Сабитовтың «Көт мине, Рәйсә» романы геройы.

Рәйсә — Нәжиб Асанбаевтың «Рәйсә» драмаһы геройы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Фәниә (исем)

**Фәниә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ҡуллланала.

## Этимологияһы
Фәниә — ғәрәп теленән ингән, белемле, ғилемле тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Сөләймәнова (Хәлитова) Фәниә Байгилде ҡыҙы (18 февраль 1939 йыл) — йырсы, радиожурналист. 1983 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1996).

Чанышева Фәниә Ғәбделғафар ҡыҙы (1 сентябрь 1926 йыл — 14 апрель 2018 йыл) — (1 сентябрь 1926 йыл — 14 апрель 2018 йыл) — уҡытыусы, журналист һәм шағир, йыр текстары авторы. 1980 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан китап нәшриәтенең элекке мөхәррире һәм «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналының элекке хеҙмәткәре. Ғилемдар Рамазанов исемендәге премия лауреаты (2006).

Ғәбиҙуллина Фәниә Рауил ҡыҙы (4 март 1957 йыл) — журналист, шағир һәм яҙыусы. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар (1999) һәм Яҙыусылар (2009) союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2008). Назар Нәжми (2016) һәм Фәтих Кәрим (2017) исемендәге әҙәби премиялар лауреаты.

Рәхмәтуллина Фәниә Зәкәриә ҡыҙы — 23 март 1958 йыл) — уҡытыусы-логопед, методик ҡулланмалар авторы. Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2012), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2000).

Нәбиуллина Фәниә Мәжит ҡыҙы — (1941 йылдың авгусында Салауат районы Татар Малаяҙы ауылында тыуған — 2020 йылдың ноябре) — Өфө насар күреүселәр йәмғиәте сәнәғәт уҡыу предприятиеһының генераль директоры урынбаҫары, әүҙем йәмәғәтсе.

Булатова Фәниә Дәриғәт ҡыҙы — (17 август 1928 йыл — 19 июнь 1997 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-профпатологы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1984), профессор (1987).

## Әҙәбиәттә
Фәниә (повесть) — Фәрит Иҫәнғолов повесы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында»  
* 

## Сығанаҡтар
Таңсулпан

**Таңсулпан** — төрки сығанаҡлы һәм төрки элементлы башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимология
**Таңсулпан** — башҡорт телендә таң йондоҙо, сулпан (Венера планетаһы) тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Бабичева Таңсулпан Даһи ҡыҙы (15 май 1953 йыл) — башҡорт театр һәм кино актёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор (2005). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1981), Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡортостан Республикаһының  халыҡ артисы (1994).

Ғарипова Таңсулпан Хизбулла ҡыҙы (22 сентябрь 1947 йыл) — прозаик, драматург. Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (2018) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2006). Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994)

Таңсулпан Диҡҡәт ҡыҙы Бураҡаева (7 ғинуар 1982 йыл) — кинорежиссёр, сценарийҙар авторы, рәссам, йәмәғәт эшмәкәре. Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһының Кинематографистар Союзы ағзаһы (2017). Белеме — Өфө сәнғәт училищеһының рәсем бүлеге; Өфө дәүләт сәнғәт академияһының һынлы сәнғәт факультеты; Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидениеһы институтының экран сәнғәте факультеты («кино һәм телевидениеһы режиссураһы»). 2006—2015 йылдарҙа — «Башҡортостан» киностудияһында кинорежиссёр. Бөгөнгө көндә үҙаллы киноэшмәкәр.

## Әҙәбиәттә
«Таңсулпан (драма)» — Ҡадир Даяндың ошо исемдәге драмаһында төп героиня.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Алһыу (исем)

**Алһыу** — башҡорт, шул иҫәптән башҡа төрки телле халыҡтарҙа ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимологияһы
Алһыу (Алсыу, Алсу) — башҡорт телендә аҡһыл ал төҫ; алһыу йөҙлө мәғәнәһендә.

## Билдәле кешеләр
Алһыу (27 июнь 1983 йыл) — йырсы, телевизион тапшырыуҙар алып барыусы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2018), Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2019), Татарстан Республикаһының атҡаҙанған (2000) һәм халыҡ (2010) артисы, ЮНЕСКО-ның тыныслыҡ өсөн артисы (2011). Бөгөлмә ҡалаһының почётлы гражданы (2000).

Алһыу Бәхтиева (26 июль 1970 йыл) — театр  актёры, йырсы. 1993 йылдан Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры, 2000 йылдан — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2004). Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2021).

Алһыу Шәфиғуллина Тәлғәт ҡыҙы (27 сентябрь 1973 йыл) — бейеүсе. 1991—2015 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2010), Башҡортостандың  халыҡ артисы (2000).

Саяпова Алһыу Рәфҡәт ҡыҙы (10 апрель 1952 йыл) — иҡтисадсы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Алһыу мәсет (Ҡазан)(; *Унынсы йәмиғ*, *татар зыяраты эргәһендә*, тәпәш *бохар*, *Йәшел*) — Ҡазандың Яңы-Татар слободаһындағы мәсет. 1906 йылда сауҙагәр Ғәликәйев Мөхәмәтсадыҡ аҡсаһына төҙөлгән. 1931 йылда. ябыла. Архитекторы билдәһеҙ. Исемен стеналарының төҫө буйынса ала. Мәжит Ғафури урамы, 67-сы һанлы йортта урынлашҡан. 1998 йылда элекке мәсет бинаһы Ислам динен ҡабул итеүгә 1000 йыл исемендәге Мәҙрәсәгә тапшырыла.

"Алһыу погондар" —Борис Изюмскийҙың роман-тетралогияһы. 1948 йылда повесть итеп яҙылған. Артабан повесть роман-трилогияға: «Начало пути», «Зрелость», «Дружба продолжается» — әйләндерелгән, һуңғараҡ «Подполковник Ковалёв» әҫәре романдың дүртенсе киҫәгенә әүерелгән. 1953 йылда роман буйынса «Честь товарища» кинофильмы, 1980 йылда 3 сериялы «Алһыу погондар» телефильмы төшөрөлә.

Алһыу ойоҡ —&nbsp; Антон Павлович Чехов хикәйәһе.  1886 йылда яҙыла, тәүге тапҡыр «Осколки» журналының 33-сө һанында  1886 йылдың 16 авгусында А. Чехонте ҡултамғаһы аҫтында баҫылып сыға.

Алһыу йөнтәҫ бәшмәк () — һөтлө бәшмәктәр ()һарыҡ бәшмәге ғаиләһенән булған ашарға яраҡлы бәшмәк.().

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Рәшиҙә (исем)

**Рәшиҙә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме

## Этимология
Рәшиҙә ғәрәп телендә дөрөҫ, тура юлдан барыусы, тура юлға әйҙәүсе; батыр, ҡыйыу, ҡаһарман.

## Билдәле кешеләр
Рәшиҙә Бик (Бикмәтова Рәшиҙә Шаһиморат ҡыҙы, 21 октябрь 1952 йыл) — Башҡортостанда йәшәп, рус телендә ижад итеүсе балалар яҙыусыһы, шағир. 2002 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы, «Рәсәйҙең алтын ҡәләме» Милли әҙәби (2013) һәм төрлө кимәлдәге башҡа, шул иҫәптән халыҡ-ара әҙәби премиялар лауреаты.

Солтанова Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы (19 июль 1947 йыл) — дәүләт, партия һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1999—2003 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы ЗАГС идаралығы начальнигы. Башҡортостан Республикаһының өсөнсө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. 1998 йылдан Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000). «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2021) һәм Салауат Юлаев ордендары кавалеры (2017). Учалы районының Муса Мортазин исемендәге премияһы лауреаты.

Туйсина Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы (10 май 1942 йыл) — башҡорт бейеүсеһе, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1978) һәм БАССР-ҙың халыҡ артисы (1974), Башҡортостандың Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбленең элекке солисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1974), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2012).

Мәһәҙиева Рәшиҙә Рәфҡәт ҡыҙы (8 февраль 1965 йыл) — башҡорт журналисы, ғалим. 1995 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (1999). Башҡортостан Республикаһының матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары атҡаҙанған хеҙмәткәре (2004).

Шәмсетдинова Рәшиҙә Рәшит ҡыҙы (24 октябрь 1961 йыл) — башҡорт шағиры, Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының Яҙыусылар союздары һәм Халыҡ-ара Әҙәбиәт фонды ағзаһы. Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифы отличнигы.

Әхмәҙиева Рәшиҙә Сәмиғулла ҡыҙы (24 октябрь 1925 йыл — 13 декабрь 1998 йыл) — театр актёры, йырсы (меццо-сопрано). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1972).

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Рәсим (исем)

**Рәсим** — башҡорт ир-ат исеме, төрки халыҡтарҙа ла киң таралған.

## Этимологияһы
Рәсим башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе рәссам, художник, рәсем төшөрөүсе тигәнде аңлата.

= Билдәле шәхестәр =
Ғирфанов Рәсим Мәсәлим улы (14 декабрь 1951 йыл) — хәрби хеҙмәткәр һәм дәүләт эшмәкәре, генерал—майор, 2002—2009 йылдарҙа Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәтенең Омск өлкәһе буйынса идаралығы етәксеһе, 2010—2012 йылдарҙа Омск өлкәһе хөкүмәте рәйесе урынбаҫары, Омск ҡалаһының вице-мэры. Почёт ордены кавалеры (2007). Дәүләт именлегенең почётлы хеҙмәткәре.

Әмиров Рәсим Зәкир улы (28 февраль 1923 йыл — 2 декабрь 1995 йыл) — терапевт, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1991), медицина фәндәре докторы (1968), профессор (1970). СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1977).

Нәсибуллин Рәсим Мөхлис улы ; (15 июнь 1960 йыл) — рәссам, график. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2008). Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы, Рәсәйҙең ЮНЕСКО ҡарамағындағы ижади союзы ағзаһы.

Шакиров Рәсим Сабирйән улы (1956 йыл) — төҙөлөш тармағы эшмәкәре. «Нефтекама төҙөлөш-монтаж идаралығы» яуаплығы сикләнгән йәмғиәт директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе.

Акчурин Рәсим Сөләйман улы (24 декабрь 1931 йыл) — СССР хәрби етәксеһе, генерал-полковник (1990 йылдың 17 декабре)

Рәсим Ғәджиев йәки Рәсим Хәжи (лезг. Рәсим Гаджидин хва Гьаджиев (10 июнь 1941 йыл — 7 ғинуар 2008 йыл) — СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы, Дағстан АССР-ының халык шағиры (1974).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Гөлнәзирә (исем)

**Гөлнәзирә** — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Был исем фарсыларҙа, ғәрәптәрҙә, башҡорттарҙа, татарҙарҙа һәм башҡа төрки халыҡтарҙа, мосолман илдәрендә таралған.

## Этимология
Уның мәғәнәһе төрлө сығанаҡта төрлөсә аңлатыла. Бик матур, өлгө булырлыҡ тигән аңлатмаһы бар. Башҡорт телендә гөл — ул сәскә, «нәзирә» ғәрәп телендә — алдан күреүсе тигән мәғәнәне аңлата.

## Шәхестәр
Йәнтүрина Гөлнәзирә Сәфәрғәли ҡыҙы — ғәмәлдәге ҡатын-ҡыҙ психологы, педагогия фәндәре кандидаты, психология кафедраһы доценты, Башҡортостан Республикаһының мәғарифты үҫтереү институтында, Башҡортостан Республикаһының Дәүләт хеҙмәте Академияһында шәхси үҫеү, ораторлыҡ сәнғәте буйынса лекциялар уҡый. 40 фәнни мәҡәлә, шул иҫәптән үҫмерҙәрҙе үҫтереү һәм тәрбиәләү буйынса 4 уҡыу әсбаптары авторы 

Туҡтамышева Гөлнәзирә (23 февраль  ) — Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округының Дим районы 103-сө һанлы иҡтисадты тәрәнәйтеп өйрәнеү буйынса махсуслашҡан урта мәктәбе муниципаль дөйөм белем биреү учреждениеһы уҡытыусыһы.  

Атнағолова Гөлнәзирә (8 август 1991 йыл, Ейәнсура районында тыуған) — М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетын тамамлаған.

Мырҙабулатова Гөлнәзирә (26 ғинуар 2005 йыл) — Мәскәүҙә йәшәй.

## Мәҙәниәттә
«Гөлнәзирә» () — башҡорт халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй.

«Гөлнәзирә» — башҡорттарҙың күмәк уйын бейеүе.

Гөлнәзирә (балет) — Нариман Сабитов балеты.

Гөлнәзирә — тау башҡорттары бейеүе (Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Хәким

**Хәким** — ир-ат исеме.

## Этимология
Хәким — башҡорт теленә ғәрәптәрҙән килеп ингән исем. Аҡыл эйәһе тигәнде аңлата. Ғәрәптәрҙә ғәҙәттә ир-ат исеменә *ә* һәм *а* хәрефтәре ҡушылып ҡатын- ҡыҙ исеме яһала. Хәкимә — ҡатын-ҡыҙ исеме. Ҡатын-ҡыҙға ҡарата ҙур аҡыл эйәһе, түрә, ҡатын-ҡыҙ судья, бойороусы, фәйләсуф ҡатын тигән мәғәлә йөрөй.

## Билдәле шәхестәр
* Ғиләжев Лоҡман-Хәким Ғабдрахман улы, Хәким Ғиләжев (1.03.1923—14.11.1997), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, журналист.
* Мөхөтдинов Хәким Ғәйфулла улы (22 июль 1922 йыл — 26 май 1988) — Башҡорт АССР-ының Учалы МТС-ы комбайнсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
* Бәхтегәрәев Хәким Бәхтегәрәй улы (1903 йыл — 10 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой, кавалерист.
* Ғүмәрский Хәким Хәсән улы (8 июнь 1946 йыл) — ғалим-тау инженеры, хужалыҡ эшмәкәре. Ханты-Манси Автономиялы округының 2-се саҡырылыш Думаһы, Төмән өлкәһенең 2-се саҡырылыш Думаһы депутаты. Техник фәндәр докторы (1999), профессор (1999). Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), СССР нефть һәм газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (1986).
* Мортазин Хәким Фәрит улы (14.03.1975—12.06.2023), театр артисы. 1997 йылдан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2010).

## Фамилияла
Әхиәр Хәким, Әхиәр Хәсән улы Хәкимов (23 август 1929 йыл — 27 декабрь 2003 йыл) — Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2001), тәржемәсе, тәнҡитсе-ғалим, филология фәндәре кандидаты (1967); Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1984). Дәүләкән районының почётлы гражданы.

Хәкимов Кәрим Әбдрәүеф улы (ғәр. کریم حاك; «Ҡыҙыл паша»; төп исеме — Ғәбделхәкимов Ғәбделкәрим Ғәбделрәүеф улы; 28 ноябрь (15 ноябрь) 1890 йыл — 10 ғинуар 1938 йыл) — СССР-ҙың дәүләт эшмәкәре, дипломат. Ғәрәп илдәрендә СССР-ҙың тәүге тулы хоҡуҡлы вәкиле. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Хәкимиә (мәҙрәсә) — Өфө ҡалаһының 4-се йәмиғ мәсете, Хәкимиә мәсетендә эшләп килеүсе урта дини уҡыу йорто.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Юламан (исем)

**Юламан** — башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарҙа ҡулланылған ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Юламан — «юл» (башҡорт) һәм «аман» (ғәрәп) һүҙенән яһалған ир-ат исеме. Мәғәнәһе — «юл» һәм «ала», балаға бәхетле ғүмер юлы теләп ҡушылған исем.

## Билдәле шәхестәр
Юламан Ҡушаев (яҡынса 1729 — 1774 йылдар) — 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында генерал дәрәжәһендә ҡатнашыусы. Себер даруғаһы башҡорто, Ырымбур губернаһы Иҫәт провинцияһы Ҡара-Табын улусы старшинаһы,

Юламан Дәүләтов — (1776—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы. Ырымбур губернаһы Илекәй-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы Тәүәтәй ауылында йәшәгән. Зауряд-сотник булып хеҙмәт итә

## Фамилияларҙа
Юламанов Әхиәр Мозафар улы — (15 декабрь 1929 йыл — 1978 йыл) — мәғариф хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) Түбә ҡасабаһы тау эшсеһе ғаиләһендә тыуған.

## Топонимдарҙа
Юламан (Башҡортостан) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.

Юламан (Ҡурған өлкәһе) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районы ауылы. Юламан ауыл советы составына инә.
 
Юламан ауыл Советы (Ауырғазы районы) — Ауырғазы районы составында булған, 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе.

## Күсмә мәғәнәлек
Мостай Кәримдең «Аяҡтарым юлда, күңелем йырҙа» шиғырында «юламан» уртаҡлыҡ исем (поэтик сара).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында»  
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан» 

## Сығанаҡтар
Әлфиә

**Әлфиә** — башҡорт, шул иҫәптән башҡа төрки телле халыҡтарҙа ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимология
Әлфиә башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Шиғри әҫәр; мең йәшәр; тәүге бала тигәнде аңлата

## Билдәле кешеләр
Авзалова Әлфиә Авзал ҡыҙы (15 ғинуар 1933 йыл — 15 июнь 2017 йыл) — СССР һәм Рәсәй йырсыһы. Татар АССР-ының атҡаҙанған (1962) һәм халыҡ (1970), РСФСР-ҙың атҡаҙанған ([[1983]]) артисы. Татарстан Республикаһының Ғабдулла Туҡай исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты (1992). Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Татарстан Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры.

Аҡбутина Әлфиә Носрат ҡыҙы (9 октябрь 1955 йыл) — журналист, тәржемәсе. 1988 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. 2015 йылдан Башҡорт Википедияһының әүҙем мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2005).

Әсәҙуллина Әлфиә Нәжип ҡыҙы (2 март 1959 йыл) — башҡорт шағиры, 2004 йылдан Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2010). Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы лауреаты (2013).

Хәмбәлиева Әлфиә Сәйәр ҡыҙы (2 февраль 1960 йыл — 3 июль 2013 йыл) — опера йырсыһы (драматик сопрано). 1994—2013 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1996). Вокалсыларҙың Михаил Глинка исемендәге халыҡ‑ара конкурсы лауреаты (Өфө, 1995).

Әлфиә Әсхәт ҡыҙы Кәлимуллина (19 апрель 1963 йыл) — йырсы, йыраусы. Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге махсус призға лайыҡ булыусы.

Кәримова Әлфиә Закуан ҡыҙы (24 июнь 1977 йыл) — опера йырсыһы, 2013 йылдан Ҡаҙағстандың «Астана Опера» театры солисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы.

Юлсурина Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы (25 апрель 1960 йыл) — башҡорт йырсыһы, мәҙәниәт хеҙмәткәре. 1983 йылдан Бөрйән район мәҙәниәт һарайының художество етәксеһе, 1996 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының артист-вокалисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2010), төрлө кимәлдәге ижади бәйгеләр лауреаты.

Исмәғилева Әлфиә Ибраһим ҡыҙы (рус. Исмагилова Альфия Ибрагимовна; (25 март 1951 йыл) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, ғалим-табиб. 1979 йылдан Өфөләге 6-сы дауахананың баш табип урынбаҫары, бер үк ваҡытта Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының ун икенсе саҡырылыш (1991—1995) Юғары Советының халыҡ депутаты һәм Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш (1995—1999) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Медицина фәндәре кандидаты, доцент. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. СССР-ҙың һәм Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау отличнигы. Милләте — башҡорт.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Крылов Дмитрий Михайлович

**Крылов Дмитрий Михайлович** (22 сентябрь 1906 йыл — 25 ғинуар 1968 йыл) — ғалим-медик. медицина фәндәре докторы, профессор Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, медицина хеҙмәте полковнигы.

35 баҫылған фәнни эш авторы, Мәскәүҙә, Ленинградта, Якутскта һәм СССР-ҙың башҡа ҡалаларында ғилми конференцияларҙа 50-нән ашыу докладтар менән сығыш яһай.

## Биографияһы
Дмитрий Михайлович Крылов 1906 йылдың 22 сентябрендә Орёл губернаһының Багриново ауылында тыуған, хәҙер Орёл өлкәһенең Болхов районы.

1926 йылда мәктәп тамамлап, Ленинградҡа килә, унда Карл Маркс исемендәге металлургия заводында эшсе булып эшләй. 1927 йылда 2-се Ленинград медицина институтына уҡырға инә (И. И. Мечников исемендәге Санкт-Петербург дәүләт медицина академияһы) һәм уны 1931 йылда йылда тамамлай. Хирургия туберкулезының Ленинград институтында аспирантурала уҡыуын дауам итә, уны 1934 йылда тамамлай. «Клинико-рентгенологические и патолого-анатомические изменения в тазобедренном суставе» теиаһына диссертацияны шул уҡ йылда яҡлай.

Дмитрий Крылов 1937 йылдан бүлек мөдире, 1939 йылдан — директор урынбаҫары, ә 1940 йылдан хирургия туберкулезының Ленинград институтында директор булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында блокадалы Ленинградта, хәрби табип булып хеҙмәт итә. Бер үк ваҡытта Ленинград ҡала партия комитеты ағзаһы булараҡ йәмәғәт эше менән шөғөлләнә.

1944 йылдың Крылов «Специфические изменения в костном мозгу и синовиальных оболочках при гематогенных формах туберкулеза» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1947 йылда уға профессор исеме бирелә. 1953 йылда РСФСР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы тарафынан Яҡутстанға ебәрелә, унда СССР Медицина фәндәре академияһының фән буйынса Яҡутстан туберкулез институты филиалының директор урынбаҫары итеп тәғәйенләнә, ҡала туберкулез дауаханаһының һөйәк бүлеге мөдире була.

1956 йылда, Яҡут дәүләт университетының асылыуы йылында (ЯГУ, хәҙер М.К. Аммосов исемендәге Төньяҡ-Көнсығыш федераль университеты), профессор Крыловты уҡыу йортонда медицина факультетын ойоштороу өсөн эшкә саҡыралар. Тәүҙә ул тәбиғи факультет деканы вазифаһында эшләй, ә һуңынан был факультеттың медицина бүлеге мөдире була. 1960 йылда эшмәкәрлеге арҡаһында бүлек базаһында Яҡут дәүләт университетында медицина факультеты асыла. 1956 йылдан 1959 йылға тиклем Крылов тәбиғи факультеттың деканы була, 1961 йылдан 1965 йылға тиклем — медицина факультеты деканы.

1968 йылдың 25 ғинуарында вафат була.

## Ҡаҙаныштары
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1945) һәм миҙалдар менән бүләкләнгән, улар араһында «Ленинградты обороналаған өсөн» (1943) һәм «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945).
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы, Яҡут АССР-ының атҡаҙанған табибы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Профессор Д. М. Крылов и высшее медицинское образование Якутии 
* Они были участниками освобождения блокадного Ленинграда 
* История ЯГУ
Тәнзилә

**Тәнзилә** — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

## Этимологияһы
Тәнзилә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе һөйкөмлө, нәфис тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Хисамова Тәнзилә Динислам ҡыҙы (4 апрель 1945 йыл) — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2021) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1999).

Үҙәнбаева Тәнзилә Хәмит ҡыҙы (2 ғинуар 1953 йыл) — башҡорт эстрада йырсыһы (сопрано), юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Федерацияһының (2004) һәм Башҡорт АССР-ының (1986) атҡаҙанған, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1994) артисы.

Дәүләтбирҙина Тәнзилә Сәлих ҡыҙы (3 август 1964 йыл) — башҡорт шағиры, драматург һәм журналист. 1992 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар һәм 2000 йылдан Журналистар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1997) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014).

Үлмәҫбаева Тәнзилә Абдулла ҡыҙы (14 март 1963 йыл) — радиожурналист, Рәсәйҙең һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы ағзаһы (1999). Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2003), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика премияһы лауреаты (2006).

Килдебәкова Тәнзилә Әсхәт ҡыҙы (15 март 1939 йыл — 2 март 2015 йыл) — тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1987), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003).

Сөләймәнова Тәнзилә Абдулғәни ҡыҙы (1939 йыл) — хеҙмәт ветераны. 1974—2003 йылдарҙа Өфө уҡыу-уҡытыу производство комбинаты директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре (1997), совет сауҙаһы отличнигы (1989).

Ҡалмурзина Тәнзилә Сәғит ҡыҙы (1960 йыл) — Республика халыҡ ижады үҙәгенең баш белгесе. Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

Һаҙыева Тәнзилә Зыялтдин ҡыҙы (24 декабрь 1939 йыл) — малсы, хеҙмәт алдынғыһы. БАССР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1990).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Шәһит (исем)

**Шәһит** — башҡорт ир-ат исеме, төрки телле халыҡтарҙа ла осрай.

## Этимологияһы
Шәһит исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе ҡорбан (хаҡ эш ҡорбаны) тигәнде аңлата. Шәһит һүҙе Аллаһ юлында яуҙа динеңде, ватаныңды, иманыңды, ғаиләңде яҡлап ҡорбан булыусыларға ҡарата ҡулланыла.

## Билдәле шәхестәр
Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы (9 октябрь 1896 йыл — 21 декабрь 1924 йыл) — Башҡортостандың партия һәм дәүләт эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1921).

Шәһит Әхмәҙиев — татар яҙыусыһы, журналист, күренекле йәмәғәт эшмәкәре.

Шәһит Заһретдинов () — мәшһүр СССР спортсыһы, велосипедсы, шоссе велоуҙыштары буйынса СССР чемпионы.

Тайыпов Шәһит Лотфулла улы (15 апрель 1937) — нефтсе, Татарстандың 1-се, 2-се, 3-се миллиард нефтен табыуҙа ҡатнашыусы, «Татнефть» ААЯ капиталь төҙөлөш идараһының етештереү тармағы башлығы (1988—1998), СССР нефть сәнғәте министрлығының (1982) һәм «Татнефть» йәмғиәтенең (1997) маҡтаулы нефтсеһе, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.

## Топонимикала
Шәһит (йылға) () — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Күккәй йылғаһының уң ярына тамағынан 4,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

## Диндә
Шәһит ( šahīd, күплектә شُهَداء šuhadā' (шүһәдә);  šahāda шәһәҙә һүҙенән барлыҡҡа килгән, ул башҡортса «шаһитлыҡ» һүҙенә тап килә). Исламда шәһитлек хөкөм эшендә шаһит булып ҡатнашыуҙы ла аңлата, Аллаһ юлында яуҙа динеңде, ватаныңды, иманыңды, ғаиләңде яҡлап ҡорбан булыусыларға ҡарата ла ҡулланыла.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия
* Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге балалар йорто

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Гөлнур

**Гөлнур ** — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарында ҡатын-ҡыҙ исеме.

## Этимология
Гөлнур башҡорт теленә ғәрәп, фарсы телдәренән ингән: гөл нурындай ҡыҙ тигәнде 

## Билдәле кешеләр
Яҡупова Гөлнур Миҙхәт ҡыҙы(24 июнь 1948 йыл) — башҡорт шағиры, яҙыусы, тәржемәсе. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союздары ағзаһы (1992). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998). Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы (2020), Жәлил Кейекбаев (2006) һәм Муса Гәрәев (2012) исемендәге премиялар лауреаты. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2018), 

Хәмитова Гөлнур Карамат ҡыҙы (14 ноябрь 1957 йыл) — педагог, Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (1994) һәм атҡаҙанған уҡытыусыһы (2005).

Бохарова Гөлнур Һарун ҡыҙы (29 ноябрь 1960 йыл) — ғалим-тел белгесе. 1990 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2010).

Аҙнабаева Гөлнур Шамил ҡыҙы (8 ноябрь 1954) — уҡытыусы-ғалим, педагогия фәндәре кандидаты (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (). Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернатының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.

Ҡолһарина Гөлнур Ғәлинур ҡыҙы (19 октябрь 1977 йыл) — ғалим-филолог, йәмәғәт эшмәкәре. 2017 йылдан Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе. Башҡортостан Республикаһының VI саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты (2018). Филология фәндәре докторы (2018).

Хөсәйенова Гөлнур Рауил ҡыҙы (14 октябрь 1959 йыл) — ғалим-фольклорсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1983 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре, 2002 йылдан — бүлек мөдире. Филология фәндәре докторы (2017). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007).

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Нур (исем)

**Нур**— башҡорт ир-ат исеме, шулай уҡ төрки телле халыҡтарҙа ла киң таралған.

## Этимологияһы
Нур исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән, мәғәнәһе яҡтылыҡ, нур тигәнде аңлата.

## Билдәле кешеләр
Дауытов Нур Әсғәт улы (5 ғинуар 1956 йыл) — композитор, йәмәғәтсе. 1982 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының музыкаль етәксеһе, 1987 йылдан Өфө сәнғәт училищеһы, бер үк ваҡытта 2000—2006 йылдарҙа хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты, 2006 йылдан М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы. 2009 йылдан Башҡортостандың Музыкаль йәмғиәт идараһы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының (1993) һәм Рәсәй Федерацияһының (2007) атҡаҙанған сәнғәт әшмәкәре. Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы (1990), Фәтих Кәрим исемендәге (2006) һәм Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (2014) лауреаты.

Зарипов Нур Талип улы (15 июнь 1925 йыл — 6 сентябрь 1997 йыл) — башҡорт фольклорсыһы, әҙәбиәт ғалимы, филология фәндәре кандидаты. 1951 йылдан — КПСС, 1971 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

Исхаҡов Нур Мөхәммәт улы (1900 йыл — 20 март 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, атыусы.

Еркеев Нур Төхвәтша улы (192 йыл — 2007 йыл) — педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.

Нур Ғәлим улы Баянов (28 май 1905 йыл — 23 апрель 1945 йыл) — мәшһүр татар шағиры.

## Ауылдар исеме
Нур (Туймазы районы) () — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл.

Нур () — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.

Нур () — Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл.

## Кинотеатрҙар исеме
Өфө «Нур» татар дәүләт театры — Өфө ҡалаһында эшләгән татар театры.

«Нур» кинотеатры — Таганрогтың иң боронғо кинотеатры.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Әҡлимә

**Әҡлимә** — башҡорт, татар һәм башҡа төрки халыҡтарында, шул иҫәптән башҡорттарҙа исем.

## Этимологияһы
Әҡлимә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе һүҙ оҫтаһы, икенсе сығанаҡтар буйынса аҡыл (Жанузаков), ил, ғәләм тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Садиҡова Әҡлимә Ғариф ҡыҙы (7 ноябрь 1908 йыл — 18 июнь 1993 йыл) — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының 1933—1983 йылдарҙағы актёры. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған (1972), Башҡорт АССР‑ының халыҡ (1955) артисы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1955).

Сафина Әҡлимә Ғәзи ҡыҙы (29 май 1948 йыл) — совет, партия һәм йәмәғәт хеҙмәткәре, шағир һәм прозаик. 2013 йылдан Учалы яҙыусылар ойошмаһының яуаплы секретары. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союзы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союзы ағзаһы.

Шәрипова Әҡлимә Мансур ҡыҙы(1 ғинуар, 1927 йыл — ?) — БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

Әҡлимә (ислам) — Әҙәм пәйғәмбәрҙең ҡыҙы. Һауа 20 тапҡыр бала таба, шул уҡ ваҡытта, һуңғы улынан башҡа, гел игеҙәк балалар тыуа. Шулай итеп Һауа бөтә ғүмере буйына 39 балаға ғүмер бирә. Ике йыл аша бала таба. Иң билдәле балалары — улдары Шис, Ҡабил һәм Һабил, ҡыҙҙары Ләбүдә һәм Әҡлимә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Әҡлимә (йыр) — Рим Хәсәнов музыкаһына яҙылған йыр.
 
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Нәфисә

**Нәфисә** — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.

## Этимологияһы
Нәфисә исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе сибәр, зифа, нәзәкәтле, гүзәл, матур, күркәм тигәнде аңлата.

## Билдәле шәхестәр
Горбушина Нәфисә Муллайән ҡыҙы (20 август 1923 йыл) — Өфөләге 4-се тегеү фабрикаһы оҫтаһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы.

Ляпина Нәфисә Кәбир ҡыҙы (15 декабрь 1933 йыл) — ғалим-химик, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1995), химия фәндәре докторы (1983), профессор (1986), БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1976).

Йосопова Нәфисә Ислам ҡыҙы (26 ғинуар 1953 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалим-физигы. Техник фәндәр докторы (1998), профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре(2007). СССР уйлап табыусыһы (1988).

Тулыбаева Нәфисә Булат ҡыҙы (1965), мәҙәниәт эшмәкәре. Республика халыҡ ижады үҙәгенең генераль директор урынбаҫары, Республика сәсәндәр үҙәге етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

Яҡшымбәтова Нәфисә Хажимөхәммәт ҡыҙы — Әхмәтзәки Вәлидиҙең тәүге ҡатыны.

Нәфисә Хәйруллина (Нәфисә Шамил ҡыҙы Хәйруллина) — драма актеры, Камал театры артисы.

Нәфисә Хәкимова (? — июль 2002 йыл) — йырсы, Ризуан Хәкимовтың ҡатыны.

Нәфисә Сабирйәнова — Әлмәттең «Луч» телекомпанияһында «Йома» тапшырыуының авторы һәм алып бараусыһы. Татарстандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәй һәм Татарстан Журналистар берлеге ағзаһы, Р. Төхфәтуллин исемендәге премия лауреаты.

Джозеф, Нәфисә (28 март 1978 йыл, Бангалор (штат Карнатака, Һиндостан — 29 июль 2004 йыл, Мумбаи (штат Махараштра, Һиндостан) — артист һәм телевидение алып барыусыһы. 1997 йылда Джозеф Мисс Һиндостан конкурсының иң йәш ҡатнашсыһы була һәм унда еңеү яулай. Шул уҡ йылда «Мисс Вселенная» конкурсында ҡатнаша һәм 10 ярымфиналистар исемлегенә инә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
«Ардәшир һәм Хаят-ән-Нәфисә» (ғәр. كتاب ألف ليلة وليلة‎ kitāb 'alf layla va-layla; фарс. هزار و يک شب hazār va ayak šab) — урта быуат ғәрәп һәм фарсы әҙәбиәте ҡомартҡыһы, сюжет һыҙығында Шаһрийәр батша һәм уның ҡатыны Шәһрезадә хаҡында һүҙ барған әкиәттәр йыйынтығына ингән әкиәт.

«Нәфисә (ансамбль)» — Ризуан һәм Нәфисә Хәкимовтарҙың «Мөғжизә» исемен йөрөткән ансамбленең хәҙерге исеме.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Миңлеғәле (исем)

**Миңлеғәле** (Миңлеғәли) — башҡорт һәм ғәрәп халҡынан таралған ир-ат исеме.

## Этимологияһы
Миңлеғәле (Миңлеғәли) — миңле һәм ғәли (ғәле) һүҙҙәренән яһалған ир балаларға ҡушылған мосолмандар исеме. Мәғәнәһне — бәхетле, бөйөк кеше.

## Билдәле шәхестәр
Миңлеғәле Минһажетдин улы Шайморатов(15 (27) август 1899 йыл — 23 февраль 1943 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, генерал-майор. Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се (һуңынан 16-сы Чернигов гвардия дивизияһы) Башҡорт кавалерия дивизияһын ойоштороусы һәм 1941 йылдың декабренән 1943 йылдың февраленә тиклем уның командиры. Рәсәй Федерацияһы Геройы (2020, үлгәндән һуң).

Миңлеғәле Миңләхмәт улы Яҡупов (26 октябрь 1932 йыл — 20 февраль 2010 йыл) — башҡорт журналисы. 1959—1979 йылдарҙа «Башҡортостан пионеры» гәзите мөхәррире. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы.
 
Миңлеғәли Нәҙерғолов (7 октябрь 1953 йыл) — башҡорт әҙәбиәте белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2010). 2003 йылдан Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007), Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаты (2013).

Миңлеғәли Ғөбәйҙуллин (28 октябрь 1923 йыл — 8 март 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында, кәүҙәһе менән дошман амбразураһын ҡаплап, батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт взводы командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң)

Миңлеғәли Закир улы Мөҙәрисов (23 февраль 1947 йыл — 24 март 2015 йыл) — СССР биатлонсыһы, биатлон буйынса СССР һәм Рәсәй тренеры. 1995—2003 йылдарҙа Рәсәй Йәйге биатлон һәм ғәмәли күпбәйге федерацияһының тренерҙар советы рәйесе. Ғәмәли‑хәрби күпбәйгеләр буйынса РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1989) һәм бөтә Союз категориялы судья (1983), биатлон буйынса СССР-ҙың спорт мастеры (1971). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2006).

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  Кусимова Т. «Исемдәр донъяһында»  
* 
* «Башҡортостан ҡыҙы» Ҡунафина Гөлшат «Исемең матур, кемдәр ҡушҡан»