open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ҡадирова Лена Ғәли ҡыҙы

**Ҡадирова Лена Ғәли ҡыҙы** ( 10 май 1938 йыл — 29 май 2002 йыл) — СССР һәм Рәсәй журналисы, шағир. Әстерхан өлкәһендә татар телен һәм мәҙәниәтен һаҡлау һәм үҫтереү активисы.

## Биографияһы
Лена Ғәли ҡыҙы Ҡадирова Татарстан Республикаһының  Апас районында тыуып үҫкән. 1950 йылдар аҙағында Әстерханға күсеп китә, 1960 йылдан Нариман татар драма һәм комедия театрында эшләй, Х.Вахиттың «Беренсе мөхәббәт» спектаклендә Рәхилә ролендә дебют яһай. Уның эштәре «Химик» һәм «Волга» газеталарында, Әстерхандың иң иҫке «Идел» татар газетаһы, Ҡазандың «Татар иле» баҫмаларында баҫыла.

Астрахань өлкәһендә үҙгәртеп ҡороу йылдарында Төбәк халыҡтарының телдәрен һаҡлау һәм үҫтереү тарафтарҙары активлаша, уларҙы киң  мәғлүмәт сараларында ҡулланыуҙы талап иткән, татар телендә радиотапшырыуҙар асылыуҙы башлап ебәргән Әстерханда һәм беренсе татар тапшырыуҙарын алып барыусы була. «Аҡ арна» газетаһына нигеҙ һалыусы һәм ҡаҙаҡ телендә радиотапшырыуҙар асыуға ирешкән Мәжлис Утенков менән бергә эшләй, төйәк телевидениеһында сығыш яһай. Ике йыл дауамында 1990 йылда С.Ғатауллинаның этномәҙәни активлығын күтәреү тулҡынында барлыҡҡа килгән «Ялҡын» фольклор ансамблен етәкләй.

2002 йылдың 29 майында алтмышынсы йәшендә Әстерханда вафат була. Әстерхандағы Үҙәк мосолман зыяратында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр
Магадан ҡурсаулығы

**Магадан дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы** — Рәсәй Федерацияһы Магадан өлкәһенең көньяғында, Ола һәм Среднеканск районындарында, Охот диңгеҙенең төньяҡ ярҙары эргәһендә урынлашҡан ҡурсаулыҡ.

Ҡурсаулыҡ 1982 йылда ойошторолған, майҙаны 883 817 гектар тәшкил итә.

Ҡурсаулыҡ дүрт өлөштән тора: Кава-Челомджинский (624 456 га), Ольский (103 425 га), Ямский (38 096 га), Сеймчанский (117 839 га). Бар участкаларҙа бер-береһенән алыҫ ара урынлашҡан, уларҙың территорияһында бер ниндәй ҙә тораҡ пункттар һәм юлдар юҡ. Ҡурсаулыҡтың үҙәк йорты Магадан ҡалаһында урынлашҡан (участкаларҙан 100-650 саҡрым).
2005 йылдан алып ҡурсаулыҡ ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә инеүгә кандидат булып тора.

## Флораһы һәм фаунаһы
Ҡурсаулыҡ биләмәһендә 729 төр көпшәле үҫемлектәр билдәләнгән. Төп урман яһаусы тоҡом — ҡарағас. Икенсе киң таралған тоҡом — кедр стланигы, себер шыршыһының реликты. Бөтәһе 32 төр балыҡ, 180-дән ашыу төр ҡоштар, 40-ҡа яҡын төр ер өҫтө имеҙеүселәр йәшәй. Бөтә ерҙә тейен, әлгәнйәк, кеш, аҫ, ҡуян, ҡыр сысҡаны, һуҫар йәшәй. Диңгеҙ мылтыҡтарында имеҙеүселәр ҙә бар. Дингеҙ буйында дингеҙ имеҙеүселәре ятҡылыҡтары бар.

## Иҫкәрмә

## Иҫкәрмәләр
Канев тәбиғәт ҡурсаулығы

**Канев** **тәбиғәт ҡурсаулығы** () — Канев районының үҙәк өлөшөндә урынлашҡан тәбиғи ҡурсаулыҡ (Черкасск өлкәһе, Украина). 1923 йылдың 30 июлендә булдырылған. Майҙаны — 2027 гектар (5%-ы һыу ятҡылығына тура килә).

## Тарихы
УССР-ҙың Халыҡ Наркомземы коллегияһы ҡарарына ярашлы 1923 йылдың 30 июлендә ойошторола.

1951—1968 йылдарҙа — Украинаның Халыҡ коллегияһының уҡыу-тикшереү урман хужалығы статусына эйә була.

1968 йылдың 12 ноябрендә УССР-ҙың Министрҙар Советы 568-се ҡарары менән уға ҡурсаулыҡ статусы кире ҡайтарыла. УССР-ҙың Министрҙар Советы 1986 йылдың 22 декабрендәге 717-р һанлы ҡарары менән ҡурсаулыҡтың майҙанын 2027 гектарға тиклем арттыра.

## Тасуирлама
Төп бурыстары: уникаль тәбиғәт комплекстарын һаҡлау, эталон урман урыны булдырыу, төрлөлөктө һаҡлау, тәбиғәттә барған үҙгәреш процестарын күҙәтеү.

Ҡурсаулыҡ ике өлөштән тора: материк (Днепрҙың уң яҡ яр һәм тауҙарын ҡаплаған урмандар) һәм утрауҙар (Круглик һәм Шелест, Каневский һыуһаҡлағысындағы Змеиный утрауы). Материк өлөшө —1415 гектар, утрауҙан өлөшө — 602 , акватория 10 гектар урынды биләй. Ҡурсаулыҡ тирәләй һаҡлау зонаһына 1351 гектар ер билдәләнгән.

## Флора һәм фауна
Ҡурсаулыҡта 990 төр көпшәле үҫемлек иҫәпләнә (Украина флораһының 20 проценты).

Тағын 170 төр лишайник, 138 — мүк һымаҡтарҙан, 1232 ысын бәшмәктәр төрө табылған.

Ҡурсаулыҡта Европаның ҡыҙыл исемлегендәге 5 төр үҫемлек, Украинаның Ҡыҙыл китабына ингән 29 төр , Берлин конференцияһындағы өҫтәмә исемлектән 175 төр үҫемлек үҫә .

Ҡурсаулыҡ биләмәһендә хайуандарҙан Европа ҡыҙыл исемлегенә индерелгән 26 төр һаҡлана.

83 төрө Украинаның Ҡыҙыл китабынанан, 6-һы Берлин конференцияһының өҫтәмә исемлегенән .

## Һылтанмалар
* ННЦ тәбиғәт ҡурсаулығы Каневский «биология институты» — рәсми бите
* Украина Инкогнита сайтында мәғлүмәт
Адрияна Ходжич

**Ходжич Адрияна** (, , ; 1975, Косовска-Митровица) —  Босния сығышлы Косово сәйәсмәне, 2020 йылда 10 декабренән Төньяҡ Митровица мэры урынбаҫары вазифаһында эшләй. Ул 2019 йылдың 3 мартынан 2020 йылдың 12 апреленә тиклем Косово Республикаһының урындағы үҙидара һәм  хакимиәте  министры вазифаһын биләй.

## Биографияһы
Адрияна Ходжич  1975 йылда Титова-Митровица ҡалаһында тыуған, ҡала  шул ваҡытта Косово автономиялы крайы составында булған. 

Адрияна Ходжич йәмәғәт эшмәкәрлеге тәжрибәһен Косово һуғышы  тамамланғандан һуң туплай, шул ваҡытта Косовоның төньяғында һәм көньяҡта серб анклавтарында хөкүмәт ҡарамағында булмаған секторҙа проекттар менән етәкселек итә. Башта Ходжич үҙ эшмәкәрлеген гуманитар акция аша  (мохтаж ғаиләләргә торлаҡ биреү, аҙыҡ-түлек, медикаменттар һәм утын бүлеп бирә), ә артабан был общинарҙа  иҡтисади үҫеш проекттары аша тормошҡа ашыра.  

2012 йылдың 20 июлендә Ходжич Төньяҡ Митровицаның яңы барлыҡҡа килгән административ идара башлығы итеп тәғәйенләнә, ә һуңынан 2019 йылдың 12 апреленән  2020 йылдың 3 мартына тиклем осорҙа Косово хакимиәте  һәм Рамуш Харадинаяның икенсе кабинеты ағзаһы булараҡ урындағы үҙидара министры вазифаһын  биләй.

2020 йылда 10 декабрендә Ходжич Милан Радоевич янында Төньяҡ Митровица мэры  урынбаҫары вазифаһына  инә.

Ходжич Косовола ике босния муниципалитетын ойоштороу яҡлы сығыш яһай, һәм  2021 йылда парламент һайлауҙарында  «Берләшкән йәмғиәт» исеме аҫтында үҙенең исемлеген етәкләй, һайлаусыларҙың 6 379 тауышын  йәки 0,81 % тауыш йыя, өҫтәүенә уның өсөн тауыштың күпселеген этник сербтар бирә

## Иҫкәрмәләр
Сыртланов Ампир Шәйбәк улы

**Сыртланов Ампир Шәйбәк улы** (4 март 1936 йыл — 29 июнь 2016 йыл) — нефть сәнәғәте эшмәкәре, ғалим-инженер. 1984 йылдан «Башнефть» производство берекмәһенең баш инженеры—генераль директор урынбаҫары, 1994—2002 йылдарҙа — генераль директоры. Техник фәндәр кандидаты (1983). КПСС-тың XXVII съезы делегаты. Башҡортостан Республикаһының 1-се (1995—1999) һәм 2-се саҡырылыш (1999—2003) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһы нефть һәм газ сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1992), Рәсәйҙең Яғыулыҡ-энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1981) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Ампир Шәйбәк улы Сыртланов 1936 йылдың 4 мартында Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Сыртлан ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ҡазан даруғаһының Ҡаңлы улусы башҡорто, дворян Сыртлановтар нәҫеленән.

1960 йылда Өфө нефть институтын тамамлай һәм йүнәлтмә менән «Башнефть» берекмәһенең «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығына эшкә ебәрелә. Үҙ аллы хеҙмәт эшмәкәрлеген нефть һәм газ сығарыу операторы булып башлай. Сирек быуатҡа яҡын ваҡыт эсендә идаралыҡтың начальник урынбаҫары-баш инженеры яуаплы вазифаһына тиклем баҫҡыстарҙы үтә.

1984 йылда «техник фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай һәм «Башнефть» производство берекмәһенең баш инженеры-начальник урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.

## Йәмәғәт эшмәкәрлеге
* Башҡортостан Республикаһының 1-се (1995—1999) һәм 2-се саҡырылыш (1999—2003) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1986)
* «Почёт Билдәһе» ордендары (1981)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Ушел из жизни организатор нефтяной отрасли Башкирии Ампир Сыртланов. ИА «Башинформ», 30 июня 2016 года
* Миләүшә Латыйпова. «Башнефть» легендасы. «Кызыл таң» гәзите, 6 апрель 2021 йыл
Юханна Хагстрём

**Юханна Хагстрем** (; 27 март 1998, Фальчепинг, Швеция) — швед саңғысыһы, спринтерҙар ярышы менән шөғөлләнеүсе.

## Карьераһы
Юханна Хагстрём 2016 йылдағы үҫмерҙәр Олимпия уйындарында Швеция саңғы спортсылары командаһы составына инә, кросста ул икенсе була һәм спринтер ярышында еңеү яулай. Швед спортсыһы Юханна Хагстрем 2018 йылдың юниорҙар араһындағы донъя чемпионатында 4×3,33 километр дистанциялы эстафетала бронза призер була; ә ике йылдан һуң 23 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар араһында спринтта шәхсән көмөш миҙал яулай, финишта бары тик үҙенең ватандашы швед саңғысыһы Эмма Рибаны ғына уҙа алмай ҡала.

Донъя Кубогы ярыштары сиктәрендә Юханна 2017 йылдың ғинуарында дебют яһай — 10 километрға ирекле стиль менән ярышҡанда Ульрисехамндағы йорт ярышында ул бары тик 59-сы урында ғына була. Спортсы үҙенең тәүге кубок мәрәйҙәрен 2018/2019 йыл миҙгелендә Италияның Конь тигән урынында йыя — беренсе тапҡыр спринт финал ярыштарына эләгеп, ул өсөнсө булып финишҡа килә.

2021 йылдың февралендә, үҙе өсөн дебют булған донъя чемпионатынан ике аҙна элек, Юханна Хагстрем, үҙ карьераһында Донъя Кубогының Ульрисехамнда үткән этабында спринтта иң яҡшы һөҙөмтә күрһәтә, бары тик финалда ғына ватандашы -швед саңғысыһы Мая Дальквистан ҡалыша. Германияның Оберстдорф ҡалаһында үткән планета беренселегендә, спринт ярышында иң яҡшы ваҡыт күрһәтеп, Юханна Хагстрем төп ярышҡа үтеү өсөн барған уҙышта квалификация яҡлай, әммә иң хәл иткес ярышта миҙалдан бер аҙымда ғына тороп ҡала, ул финишҡа дүртенсе булып килә.

## Һөҙөмтәләре

### Саңғы спорты буйынса донъя чемпионаттарында

### Донъя Кубогында

#### Миҙгелдәрҙең һөҙөмтәләре

#### Подиумдар
* 2 подиум

## Иҫкәрмә

## Һылтанмалар
* Юханна Хагстрём — статистика на сайте FIS (англ.)
* Юханна Хагстрём на сайте Олимпийского комитета Швеции
Милли ботаника баҡсаһы (Латвия)

**''Милли ботаника баҡса'' ()** — Латвияның Саласпилс  ҡалаһында урынлашҡан ботаник баҡса. Балтик буйы илдәрендә иң эре баҡсаларҙың береһе булып тора.

## Тарихы
Ботаника баҡсаһына нигеҙ 1836 йылда һалына. Анна Гертруда Верман тарафынан Дессау ҡалаһынан саҡырылған немец баҡсасыһы Кристиан Вильгельм Шох Ригала баҡсасылыҡ фирмаһына нигеҙ һала. Был баҡсаның питомнигы ҡала ситендә (хәҙерге Ганибудамбис урамы) урынлашҡан булған. Аҙаҡ питомник ныҡ ҙурайғас, 1898 йылда уны Саласпилс ҡалаһына күсерергә ҡарар ителә. Икенсе донъя һуғышына тиклем питомник бөтә Балтик буйында иң ҙуры булған..

1944 йылда Саласпилстә емеш-еләк ағастарының дәүләт питомнигы ойошторола. Унда шулай уҡ, декоратив үҫемлектәр ҙә киң үрсетелә.

1947 йылда ул Баҡсасылыҡ һынау станцияһы итеп үҙгәртелә. Латыш ғалимдары инициативаһы менән 1956 йылдың 1 сентябренән тупланған коллекцияларға (2000-дән ашыу төр һәм сорт) һәм баҡсасылыҡтың бай традицияларына нигеҙләнеп был урында Л**атвия ССР-ы Фәндәр академияһының ботаника баҡсаһы** нигеҙләнә. 1968 йылда баҡсаға ғилми-тикшеренеү институты статусы бирелә.

Латвияның дәүләт бойондороҡһоҙлоғо тергеҙелгәндән һуң, 1992 йылда Ботаника баҡсаһына Милли ботаника баҡсаһы статусы бирелә. Шулай итеп, ул дәүләт әһәмиәтендәге мәғариф, мәҙәни һәм фәнни объект тип таныла.

2015 йылдың 23 апрелендә Латвия президенты Андрис Берзиньш һәм мөхитте һаҡлау һәм төбәктәр үҫеше министры Каспарс Герхардс (lv) ҡатнашлығында Ботаника баҡсаһы эргәһендә тантаналы рәүештә 3300 м² майҙанлы яңы оранжерея асыла. Унда 2000-дән ашыу экзотик үҫемлектәр, шулай уҡ ҡиммәтле бүлмә һәм теплица үҫемлектәр коллекцияһы урын алған.

## Тасуирлама
Ботаника баҡсаһын нигеҙләгәндә уның төп бурыстары билдәләнә: ботаника өлкәһендә фәнни тикшеренеү эштәре, декоратив баҡсасылыҡ, йәшелләндереү, интродукция, үҫемлектәр генетикаһы һәм селекцияһы, шулай уҡ уларҙы популярлаштырыу.

Баҡсаның дөйөм майҙаны әлеге ваҡытта 129 гектар тәшкил итә. Бында 14.000-дән ашыу үҫемлек төрө һәм сорттары, шул иҫәптән 5000-гә яҡын ағас төрө һәм 1400 самаһы теплица үҫемлектәре бар. Бынан тыш, баҡсаның мөһим ғилми тәғәйенләнеше бар. Ул шулай уҡ ҡала халҡының популяр ял итеү урыны булып тора.

## Һылтанмалар
*Национальный ботанический сад. Саласпилс. Латвия
*Национальный ботанический сад
*Островок заповедной природы — латвийский ботанический сад в г. Саласпилс
Эмма Нордин

**Эмма Элизабет Нордин** (; тыуған. 22 март, 1991, Эрншельдсвик, Швеция) — швед хоккейсыһы, ЖХК «Лулео-МССК» командаһы һәм Швеция милли йыйылма командаһы һөжүмсеһе. Дүрт тапҡыр Швеция чемпионы, чемпионаттар тарихында шайбаларҙы ике йыл рәттән бәреп индереү һаны буйынса икенсе урынды биләүсе (2018 һәм 2019 йыл), Швецияның «йыл уйынсыһы» тип танылыусы. 2010, 2014 һәм 2018 йылдарҙа Олимпия уйындарында һәм 6 тапҡыр донъя чемпионаттарында ҡатнашыусы.

## Карьераһы
Эмма Нордин үҙенең профессиональ карьераһын 13 йәшендә үҙе тыуған Эрншёльдсвик ҡалаһының МОДО клубы өсөн башлай. 2011/2012 миҙгел алдынан команда капитанының ассистент итеп тәғәйенләнә, ә был миҙгелдең һөҙөмтәләре буйынса беренсе тапҡыр Швеция чемпионы була.

2015 йылда Нордин яңы «Лулео-МССК» клубына күсә. Яңы командала үҙе өсөн бик мөһим тәүге булған плей-оффтың һуңғы уйындарында, быға тиклем үткән милли команда составындағы ярыштарҙа йәрәхәтләнеүе арҡаһында, уйнай алмауына ҡарамаҫтан, 31 матчта спортсы 31 шайба индерә һәм 62 мәрәй йыя; был уның хоккейсы карьераһындағы иң яҡшы һөҙөмтә булып тора. Был миҙгелдә шайбалар индереү һаны буйынса ул өсөнсө була һәм «йыл һөжүмсеһе» тип таныла, ә ул уйнаған клуб беренсе тапҡыр чемпионаттың еңеүсеһе була.

2018/2019 йылдар миҙгелендә Нордин үҙе кереткән шайбалар һанын тағын да ҡабатлай: дәғүәселәр ҡапҡаһына 31 шайба бәреп индерә һәм чемпионаттың иң шәп голеадоры була, ә йыйған 59 мәрәйе буйынса — миҙгел күрһәткесе буйынса өсөнсө урынды биләй.

2019/2020 йылдар миҙгелендә арҡаһы йәрәхәтләнеүе арҡаһында чемпионаттың 13 матчында ҡатнаша алмаһа ла, Эмма Элизабет Нординдың йыйған 35 мәрәйе «Лулео-МССК» командаһына плей-оффҡа инергә ярҙам итә. Ләкин COVID-19 пандемияһы арҡаһында Швеция чемпионаты үткәрелмәй ҡала, ә Нордин, быны дөрөҫ эшләнелде тип иғлан итә, сөнки был осраҡта бөтә командалар ҙа бер үк хәлдә булған була.

## Йыйылма командаһындағы карьераһы
Нордин 18 йәшкә тиклемгеләр араһындағы Швеция йыйылма командаһы составында ике тапҡыр донъя юниорҙар чемпионатында ҡатнаша: 2008 йылда бергә «тре крунур» менән бергә 4-се урында була, ә 2009 йылда «бронза» миҙал яулай.

2008 йылдан алып спортсы Швецияның өлкәндәр командаһы өсөн сығыш яһай. Был команда составында ул ҙур ярыштарҙа ҡатнаша: 2008, 2009, 2011, 2015, 2017, 2019 йылдарҙағы донъя чемпионаттарында һәм 2010, 2014 һәм 2018 йылдарҙа Ҡышҡы Олимпия уйындарында сығыш яһай, әммә был ярыштарҙа илдең йыйылма командаһы миҙал яулай алмай.

## Иҫкәрмә

## Һылтанмалар
* Профиль на Олимпийского комитета Швеции
* Профиль на сайте ЖХК «Лулео-МССК»
Кристин Люсдаль

**Кристин Анна Люсдаль** (; 29 июнь 1996 йыл, Берум, Норвегия) — норвег тау саңғысыһы. 2021 йылда команда беренселегендә донъя чемпионы, 2018 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарында шундай уҡ дисциплинала «бронза» призер.

## Карьераһы
2015 йылдың мартында 18 йәшлек Кристин Люсдаль Норвегия чемпионатында тауҙан тиҙ шыуып төшөү буйынса бронза миҙал яулай. 2017 йылдағы милли беренселек ярыштары норвег спортсыһы Кристин Люсдаль өсөн бик уңышлы була: ул комбинацияла еңеү яулай, супергигантта һәм гигант слаломда икенсе була, шулай уҡ тауҙан тиҙ шыуып төшөүҙә өсөнсө була. Кристин Люсдаль 2019 йылда ике тапҡыр ил чемпионы булып, Скьельд Марена менән бер үк ваҡыт күрһәтеп, уның менән слаломда 1 урынды бүлешә.

2016 йылда тау саңғыһы спорты буйынса юниорҙар араһындағы донъя чемпионатында ҡатнаша һәм норвегия командаһы составында «бронза» миҙал яулай.

Донъя Кубогы сиктәрендә саңғы спортсыһы булып 2016 йылдың декабрендә дебют яһай. Был ярыштарҙың береһендә лә ул бер тапҡыр ҙа призер була алмай: яҡшы һөҙөмтәһе булып слаломдағы 5-се урын (чехияның Шпиндлерув-Млинендағы этапта) тора.

2018 йылда Кристин Люсдаль Пхенчхандағы Ҡышҡы Олимпия уйындарында Норвегияның ҡатнашыу ғаризаһына индерелә. Шәхси дисциплиналарҙа күрһәткән һөҙөмтәләре юғары булмай, әммә Себастьян Фосс-Солевог, Нина Хавер-Лесет, Лейф Кристиан Нествольд-Хеуген, Йонатан Нордботтен һәм Марена Скьельд менән бер коллектив составындағы команда ярыштарында бронза миҙал яулай.

Кристин Люсдаль өс донъя чемпионатында (2017, 2019 һәм 2021) ҡатнаша. Был кимәлдәге берҙән-бер «алтын» миҙалы 2021 йылда команда беренселегендә була, был ярышта ул тубығы йәрәхәтләнеү арҡаһында запас спортсы булып иҫәпләнә.

## Һөҙөмтәләр

### Олимпия уйындарында

### Донъя чемпионаттарында

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Ившина Лариса Алексеевна

**Ившина Лариса Алексеевна** (; ) — СССР һәм украин журналисы. «День» гәзитенең баш мөхәррире. Украинаның атҡаҙанған журналисы (2001).

## Биографияһы
Лариса Алексеевна Ившина 1960 йылдың 9 июнендә Волынск өлкәһенең Локачи ҡасабаһында тыуған. Атаһы — Жаловага Алексей Павлович (1927—1961), әсәһе — Мария Архиповна (1927 йылғы). 1984 йылда Тарас Шевченко исемендәге Киев дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлай.
Лариса Ившина университетын тамамлағандан һуң эшләй хәбәрсе, һуңғараҡ 1990 йылда «Киевский вестник» тип үҙгәртелгән «Знамя коммунизма» гәзитенең бүлек мөдире булып эшләй. 1992 йылдың июлендә «Киевские ведомости» гәзитенең сәйәсәт бүлеге мөхәррире, ә киләһе йылда баш мөхәррир урынбаҫары була. 1994 йылдың декабрь айында АҠШ-та Брукинг университетында стажировка үтә.

1995 йылдан алып 1996 йылға тиклем Ураинаның премьер-министры Евгений Марчуктың пресс-секретары. Артабан 1996—1997 йылдан — Халыҡ-ара медиа-үҙәктең баш мөхәррире вазифаһында.

1997 йылдың ғинуарында «День» гәзитенең баш мөхәррире булып эшләй.

Лариса Ившина Джеймс Мейс исемендәге премияны ойоштороусы. Блаженный Кароль Войтыла исемендәге журналистика премияһының жюри составына инә. «Острое академияһы» милли университетының, Леся Украинка исемендәге Волынь милли университеты, Иван Франко исемендәге Львов милли университетыы һәм «Львов политехник» милли университетының күҙәтеү советына инә. 2016 йыл — Леся Украинка исемендәге Волынь милли университетының почетлы профессоры.

## Йоғонтоһо
Ившина Лариса Алексеевна «Фокус» аҙналығы төҙөгән «Украинаның 100 иң йоғонтоло ҡатын-ҡыҙы» исемлегенә бер нисә тапҡыр индерелә. Мәҫәлән, 2006 йылда ул 32-се урынды биләгән, 2007 йылда — 35 урынды, ә 2008 йылда — 20-се урынды биләй, 2013 йылда — 83 урынды, 2014 йылда — 85 урынды биләй, 2015 йылда — 62 урынды биләй, ә 2016 йылда — 71 урынды.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Украинаның атҡаҙанған журналисы (2001).

## Шәхси тормошо
Ире — сәйәсмән Евгений Марчук

## Иҫкәрмәләр
Лана Петранович

**Лана Петранович** (*;* ) —  Антонио Соуза-Кордейру менән парлы шыуыуҙа  сығыш яһаусы хорват фигурисы. Хорватияның  өс тапҡыр чемпионы, Европа чемпионатында  һәм донъя чемпионатында ҡатнашыусы.

## Карьераһы

### Иртә йылдары
Петранович конькиҙа 2007 йылда  шыуа башлай. Тәүҙә яңғыҙ сығыш яһай, 2014 йылдың октябрендә юниорҙарҙың Гран-при серияһында  ҡатнаша. 2015 йылдың ғинуарында Дорнбирнда Европаның ҡышҡы үҫмерҙәр олимпия фестивалендә һуңғы тапҡыр яңғыҙ разрядта сығыш яһай.

Петранович  парлы шыуыуға ҡарар итә, уның партнеры Михаэль Люк була. Пар АҠШ-та күнекмәләр ала. 2015 йылдың беренсе сентябрендә улар  Италияның Trophy Lombardia халыҡ-ара аренаһында беренсе тапҡыр сығыш яһай  һәм башҡа ярыштарҙа, шул иҫәптән «Челленджер» серияһының өс турнирында ҡатнаша, ләкин унан һуң пар тарҡала.  Уларҙың берлектәге һуңғы ярышы булып 2016 йылдың февраль айында Хельмут Зайбт Мемориалы тора.

Петранович  Мәскәүгә күсеп килә 2016 йылда Рәсәй фигурисы  Антонио Соуза-Кордейру менән парҙа була.

### Миҙгел 2016/2017
Юрий Ларионов етәкселегендәге йыйылма команда өсөн беренсе тапҡыр сығыш яһап, Петранович / Соуза-Кордейру 2016 Warsaw Cup  турнирында дүртенсе урынды биләй. Шулай уҡ, «Загребтың алтын конькийында» улар  бишенсе була;  2017 йылғы Европа чемпионатында Остравала 15-се һәм Хельсинкиҙа донъя чемпионатында 21-се урынды биләйҙәр.

### Миҙгел 2017/2018
Петранович тубығына йәрәхәтләнгәндән һуң операция кисерә һәм боҙға тик  өс айҙан һуң ғына ҡайта.  Тергеҙелеүе арҡаһында улар 2018 йылғы Ҡышҡы Олимпия уйындарында квалификацияның һуңғы этабы булған  2017 Trophy Nebelhorn турнирында ҡатнаша алмай.  Ярыштарға ғинуарҙа әйләнеп ҡайталар, Мәскәүҙә    2018 йылғы Европа чемпионатынында 12-се урынды алалар.   Мартта Миланда донъя чемпионатында   21-се урынды  биләйҙәр.

### Миҙгел 2018/2019
Уларҙың тренеры Дмитрий Савин  була. Петранович/Соуза-Кордейру 2018 Lombardia Trophy турнирында 7-се урынды яулайҙар .

## Һөҙөмтәләр

### Соуза-Кордейру менән

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Лана Петранович / Антонио Соуза-Кордейру (англ.) на официальном сайте Международного союза конькобежцев.
Хисаметдинов Рәбис Аҡмал улы

**Хисаметдинов Рәбис Аҡмал улы** (; 6 май 1947 йыл) — ғалим-табип, һаулыҡ һаҡлау өлкәһе эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. Медицина фәндәре докторы, профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. «Граждандар оборонаһы отличнигы» билдәһе кавалеры, 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.

## Биографияһы
Рәбис Аҡмал улы Хисаметдинов 1947 йылдың 6 майында Башҡорт АССР-ының Илеш районы Этәй ауылында тыуған.

Юғары белемле — 1975 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай.

Хеҙмәт юлын 1965 йылда урта мәктәптә уҡытыусы булып башлап ебәрә.

1966—1968 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә.

Юғары һөнәри белем алғандан һуң 1977 йылдан алып Өфө ҡалаһының 15-се ҡала дауаханаһының баш табибы булып эшләй.

1980 йылдан Республика кардиология үҙәгенең баш табибы.

1987 йылдан — Башҡортостан һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары.

1990 йылда Хисаметдинов Рәбис Аҡмал улы Йәрмәкәй районы, 202-се Йәрмәкәй һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының сәләмәтлек, ветерандар һәм инвалидтар эштәре буйынса комиссияһы ағзаһы булған.

1999 йылдан «Иммунопрепарат» федераль дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры урынбаҫары булып эшләй.

### Ғилми эшмәкәрлеге
1991 йылда — «Өфө ҡалаһында ир-егеттәр араһында ишемик ауырыу эпидемиологияһы» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай (*14.00.06* — кардиология).
  
2005 йылда — «Заманса шарттарҙа Рәсәй төбәгендә һаулыҡ һаҡлауға идара итеүҙе фәнни нигеҙҙә планлаштырыу һәм уны оптималләштереү» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай (*14.00.33.* — йәмәғәт сәләмәтлеге һәм һаулыҡ һаҡлау).

2007 йылдан Башҡорт дәүләт университеты профессоры. 2016 йылдан һаулыҡ һаҡлау һәм медицина өлкәһен мобилизациялау әҙерлеге кафедраһы профессоры.

Фәнни хеҙмәттәре — 117 баҫма, шуларҙың 7 уҡыу әсбабы, 4 монография, 5 норматив документ, журналдарҙа һәм йыйынтыҡта 101 мәҡәлә.
Дүрт уйлап табыу авторы

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «СССР Граждандар оборонаһы отличнигы» күкрәк билдәһе
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы

## Ғаиләһе
Өйләнгән, ҡатыны менән бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 21.

## Һылтанмалар
*   
*  12 созыв (БАССР)
* Хисамутдинов Рабис Акмалович//Башкирский государственный медицинский университет
Наталья Гаврилица

**Наталья Гаврилица** (, ) — Молдавия дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре.   «Теләктәшлек һәм хәрәкәт» партияһының вице-рәйесе. Элек —  Молдавияның финанс министры (2019).

## Биографияһы
Наталья Гаврилица 1977 йылдың 21 сентябрендә Малаешты ауылында тыуған (Днестр буйы)

2000 йылда Молдавия юридик университетының юридик факультетын, 2005 йылда Джон Ф.Кеннеди идара итеү мәктәбен —  Гарвард университеты факультеттарының береһен тамамлай, дәүләт сәйәсәте магистры дәрәжәһен ала.

2000—2003 йылдарҙа Кишиневта АҠШ илселеге ҡарамағында Сәйәси һәм иҡтисади эштәр бюроһында сәйәси мәсьәләләр буйынса ассистент булып эшләй, 2005 йылда — Вашингтонда Бөтә донъя банкының  Европа һәм Үҙәк Азия буйынса офиста вице-рәйестең кәңәшсеһе, 2005—2006 йылдарҙа — стажер, ә һуңынан Брюсселдә Европа комиссияһында иҡтисад һәм финанс  баш идаралығында  консультант булып эшләй.

2007—2008 йылдарҙа — Молдавияла Иҡтисад һәм сауҙа мингистрлығы ҡарамағында сәйәси идара итеү һәм макроиҡтисади  программаларҙың үҫеше идаралығы етәксеһе,  2008—2009 йылдарҙа — Молдавия хөкүмәте янында  ярҙам күрһәтеү һәм координациялау программалары  идараһының башлығы.

2009—2013 йылдарҙа — өлкән консультант, артабан Оксфордта  урта һәм түбән килем менән үҫешкән илдәрҙең статистика программаһының анализлау, иҫбатлау һәм яуаплылыҡ  ысулы  менән шөғөлләнгән  Oxford Policy Management халыҡ-ара консалтинг компанияла менеджер.

2013—2014 йылдарҙа — Молдавия мәғарифы министрлығының аналитика, мониторинг  һәм сәйәсәте идаралығының баш консультанты (был осорҙа мәғариф министры Майя Санду була).

2014—2015 йылдарҙа — Молдавия мәғариф министрлығының дәүләт секретары.

2015—2019 йылдарҙа  — Лондонда Global Innovation Fund (GIF)  генераль директоры.

2017 йылдан — Лидеры Майя Санду  булған «Теләктәшлек һәм хәрәкәт» партияһы ағзаһы, хәҙерге ваҡытта — вице-рәйесе.

2019 йылдың 8 июнендә Майя Санду хөкүмәтендә  финанс министры портфелен  ала. 12 ноябрҙә Молдавия парламенты Майя Санду хөкүмәтенә ышанмаусанлыҡ  вотумын белдерә.
2021 йылдың 27 ғинуарында Молдавия президенты Майя Санду Гаврилицаның кандидатураһын  премьер-министр вазифаһына  тәҡдим итә был пост Иона Кику отставкаға киткәс буш була, ләкин 11 февралдә  Молдавия парламенты Гаврилица күрһәткән  хөкүмәт составын бер тауыштан кире ҡаға.  11 февралдә Майя Санду ҡабаттан Наталья Гаврилицаны кандидат итеп премьерлыҡҡа  тәҡдим итә.
Румын, рус, инглиз, француз һәм испан телдәрен белә.

## Шәхси тормошо
Кейәүҙә.

## Иҫкәрмәләр
Мария Виттек

**Мария Виттек** (; шартлы исем: *Мира*, *Пани Мария*; 16 август 1899 йыл, Трембки ауылы, Поляк батшалығы — 19 апрель 1997 йыл, Варшава, Польша) ― бригада генералы хәрби званиеһы бирелгән беренсе поляк ҡатын-ҡыҙы. Звание уға  инде пенсияға сыҡҡас 1991 йылда  бирелә. 18 йәшенән алып Польша армияһында һәм төрлө хәрби  ойошмаларҙа хеҙмәт иткән. Бер ҡасан да кейәүҙә булмаған.

## Иртә тормошо
Мария Виттек Польшаның Рәсәй өлөшөндә  тыуған. Атаһы, Станислав Виттек, балта оҫтаһы була, Польша  Социалистик партияла тора һәм 1915 йылда  Рәсәй властары тарафынан ҡулға алыныуҙан ҡасыу өсөн ғаиләһе менән бергә Украинаға күсә. Мария  мәктәптә үк Киевтағы   скаут отрядына инә. Һуңынан ул Киев университеты  математика факультетының тәүге ҡатын-ҡыҙ- студенты була. Шул уҡ ваҡытта, уның йәшерен поляк *Organizacja Wojskowa* (Польша хәрби ойошмаһы) ойошмаһына инә ― унтер-офицерҙарҙың  әҙерлек курсын тамамлай. 1919 йылда армияға китә, Украинала большевиктар менән һуғыша. Һуңынан, 1920 йылда, ирекмәндәрҙең ҡатын-ҡыҙҙар отряды һалдаты булараҡ, Львов өсөн һуғыштарҙа  көрәшә һәм  тәүге тапҡыр юғары  Virtuti Militari поляк миҙалы менән бүләкләнә

## Ике һуғыш араһында
1928 йылдан алып 1934 йылға тиклем Виттек *Przysposobienie Wojskowe Kobiet,* ҡатын-ҡыҙҙарҙы хәрби хеҙмәткә   профессиональ әҙерлек ойошмаһы командиры  була. 1935 йылда Варшаванан алыҫ түгел Беляны ҡалаһында физик тәрбиә һәм хәрби әҙерлек институтының ҡатын-ҡыҙҙар бүлеге етәксеһе итеп тәғәйенләйҙәр

## Икенсе Бөтә донъя һуғыш ваҡытында
Польшаға баҫып инеү ваҡытында  Мария Виттек Ҡатын-ҡыҙҙар батальоны командиры була. 1939 йылдың октябрендә ул Ҡораллы көрәш берлегенең йәшерен төркөмөнә инә,  ул һуңғараҡ  Крайова армияһы итеп үҙгәртелә. Генерал Ровецкий штабы эргәһендәге  һуңынан ― Тадеуш Коморовскойҙың ҡатын-ҡыҙҙар хеҙмәте бүлеген етәкләй. Варшава ихтилалында ҡатнаша һәм  подполковник дәрәжәһенә тиклем күтәрелә. Капитуляциянан һуң   немец  әсирлегенән ҡасып китә һәм йыйылған халыҡҡа ҡушылып Варшава емереклектәрен ташлап китә. 1945 йылдың ғинуарына тиклем бөтөрөлгәнгә тиклем Крайова армияһында үҙенең вазифаһында хеҙмәт итеүен дауам итә.

## Һуғыштан һуң
Польшаның коммунистик хөкүмәте Физик тәрбиә һәм хәрби әҙерлек институты асҡандан һуң, ул яңынан ҡатын-ҡыҙҙар бүлеге начальнигы булып уның алдағы вазифаһына кире ҡайта. Әммә 1949 йылда Виттек властар тарафынан ҡулға алына һәм бер нисә ай төрмәлә үткәрә. Азат ителгәндән һуң гәзит киоскыһында эшләй.    1991 йылдың 2 майында коммунистарҙың властан баш тартыуынан һуң Польша президенты  Лех Валенса уны  бригада генералы итеп үрләтә. Шулай итеп, Мария Виттек генерал исеменә лайыҡ булған беренсе поляк ҡатын-ҡыҙы була.

2007 йылдың 19 апрелендә уның вафатына  ун йыл тигәндә Варшавала Польша  Ғәскәрҙәре  музейында  уның хөрмәтенә  натураль ҙурлыҡта бронза һәйкәл ҡуйыла.

## Наградалары

* Virtuti Militar көмөш тәреһе (ике тапҡыр)
* Ҡылыстар менән Бойондороҡһоҙлоҡ тәреһе
* Батырҙар Тәреһе
* Варшаваның баш күтәреүселәр тәреһе

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Эльжбета Завацкая ― вторая и последняя полька, удостоившаяся звания генерала бригады.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Биография 
* Фотография памятника
Харрасов Рәшит Мирхәҙи улы

**Харрасов Рәшит Мирхәҙи улы** (; 1 ғинуар 1949 йыл) — совет партия эшмәкәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.

## Биографияһы
Рәшит Мирхәҙи улы Харрасов 1949 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Илеш районы Рсай ауылында тыуған.
Юғары белемле — 1966—1971 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтында уҡып сыҡҡан, 1984 йылда Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлаған.

Хеҙмәт юлын 1971 йылда Дүртөйлө районындағы «Россия» совхозында баш зоотехник вазифаһында башлай. Артабан ошо уҡ райондың «Маяҡ» колхоз рәйесе урынбаҫары, ауыл хужалығы идаралығы баш зоотехнигы, начальник урынбаҫары.

1982—1984 йылдар — Юғары партия мәктәбе тыңлаусыһы.

1984—1985 йылдарҙа — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының ойоштороу эше бүлеге инструкторы.

1985—1991 йылдарҙа- КПСС-тың Балтас район комитетының икенсе секретары, артабан беренсе секретары.

1990 йылда Харрасов Рәшит Мирхәҙи улы Балтас районы, 169-сы Балтас һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының йәштәр, физик культура һәм туризм эштәре буйынса комиссияһы ағзаһы булған.

1991—1994 йылдарҙа — хужалыҡ эшендә: Башҡортостандың «Агрокомп» фирмаһында директор.

1994—1995 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Секретариаты белгесе.

1995—1999 йылдарҙа — территориялар менән эшләү бүлеге мөдире, мөдире.

1999 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Секретариаты бүлегенең дөйөм бүлеге мөдире.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республиканың Почет грамотаһы
* «Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» отличие билдәһе (2009).

## Ғаиләһе
Өйләнгән, ғаиләһендә ике ул һәм бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.

## Ҡарағыҙ
* БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104

## Һылтанмалар
* 12 созыв (БАССР)
* Харрасов Рашит Мирхадиевич
Павел Павел

Павел (чеш. Pavel Pavel; 1957 йылдың 11 мартында тыуған — чех инженеры, эксперименталь археолог, Пасха утрауын өйрәнеүсе.

## Биографияһы
Пльзень университетының электротехник факультетын тамамлай. Билдәлелекте Пасха утрауы туземецтар моаи мегалитик һындарын бер урындан икенсе ергә күсереү ысул булараҡ асҡандан һуң ала. 1982 йылда көньяҡ Чехияла оҡшаш эксперимент үткәрә. 1986 йылда билдәле Норвегия тикшеренеүсеһе Тур Хейердал менән бергә, гипотезаны раҫлап, үҙенең экспериментын ҡабатлай.

Уның фаразы буйынса, һынды аяғына баҫтырып, аяҡтан аяҡҡа күсереп, урынынан шылдырғандар. Аҙ һанлы кешеләрҙең менән дә бик ҙур әйберҙәрҙе күсерергә мөмкин. Үҙендә, Страконица ҡаласығында, ул 12 тонналыҡ һындың макетын эшләй һәм уны урынынан күсереү буйынса тәүге экспериментын уңышлы үткәрә. Шунан һуң Тур Хейердал уны Пасха утрауына экспедицияға саҡыра. Һәм 6,5 метр бейеклектәге һәм 10 тонна ауырлыҡтағы тәбиғи һын менән экспериментты ҡабатлайҙар. Һын 17 туземец көсө менән «атлай» атлай.

Тур Хейердал үлгәндән һуң, уның мегалитик мәҙәниәтте өйрәнеү буйынса хеҙмәтен дауам итеп, Павел Пасха утрауына бер нисә экспедиция ойоштора. Ул шулай уҡ оҡшаш проблемаларҙы хәл итеү өсөн үҙ оҫталыҡтарын ҡуллана, атап әйткәндә, Баальбекта 800 тонналыҡ таштарҙы ташыу өсөн, хатта примитив технологиялар ҡулланып, бөтәһе 158 кешенең хеҙмәте талап ителде, тигән һығымтаға килә.

1989 йылғы "бәрхәт революцияһы"нан һуң Граждандар Демократик партияһы составында сәйәси эшмәкәрлек менән шөғөлләнергә тырышып ҡарай. Чехия Республикаһы Сенатына һайлауҙа ике тапҡыр үҙ кандидатураһын күрһәтә, тик икеһендә лә еңелә — 2002 йылда социал-демократ Павел Ришетскийҙан, ә 2003 йылда христиан демократы Йозеф Калбачтан.

## Иҫкәрмәләр
Бочкор Андреа Гейзовна

**Бочкор Андреа Гейзовна** (венгр Andrea Bocskor; ) — венгр сәйәсмәне.  «Фидес — Венгрия союзы граждандары» партияһынан Европа парламенты депутаты (2014 йылдан алып). Карпат аръяғы  венгр халҡының мәнфәғәтен яҡлай.  Береговола (Карпат аръяғы өлкәһе) йәшәй. Венгр, инглиз, урыҫ һәм украин телдәрен белә.

## Биографияһы
Бочкор Андреа Гейзовна 1978 йылдың 11 авгусында Карпат аръяғы өлкәһе Береговола тыуған.  Карпат аръяғы венгр институтының филология  бүлеген «инглиз теле» һөнәре буйынса тамамлай (2002). Аҙаҡ,  Будапешт университетында уҡый.  Ференца Ракоци II исемендәге Карпат аръяғы Венгрия институтында уҡытыу  менән шөғөлләнә. 2013 йылда Украина Фәндәре милли академияһының Украина тарихы институтында диссертация яҡлап,   тарих фәндәре докторы булып китә.

2014 йылда  «Фидес — Венгр союзы граждандары» исемлеге буйынса  Европа парламентына депутат итеп һайлана. Бочкор Европа парламентының тарихта Украина гражданлығына эйә булған беренсе вәкиле булып тора.  Европа парламентында Бочкор Карпат аръяғының венгр общиналары проблемалары менән  шөғөлләнә. 2014 йылдың авгусында Украинаның «Азатлыҡ» партияһынан халыҡ депутаты  Тарас Осауленко  Украинаның хәүефһеҙлек хеҙмәтенә Бочкорҙың «шпионлығына» ҡарата эшмәкәрлеген тикшереү үтенесе мөрәжәғәт итә. 2019 йылда  Бочкор Европарламентҡа  ҡабаттан  ағза итеп һайлана. Бочкор  мәғлүмәттәре   2020 йылда  «Тыныслыҡ урынлаштырыусы» сайты базаһына индерелә. Бынан һуң Венгриянан Еврокомиссар Оливер  Варгей Украина-ЕС Ассоциацияһы советы ултырышында Украина яғынан  «Тыныслыҡ урынлаштырыусы» сайтының  эшмәкәрлеген туҡтатыуҙы талап итә.

## Иҫкәрмәләр
Годрова Даниэла

**Годрова Даниэла** (чеш. Daniela Hodrovel, 1946 йылдың 5 июлендә тыуған, Прага) — чех яҙыусыһы, филолог-теоретик, чех, роман һәм рус әҙәбиәте тарихтары, сағыштырма әҙәбиәт ғилеме буйынса белгес, тәржемәсе.

## Биографияһы
Актер ҡыҙы. Карлов университетын тамамлай, Андрей Белый ижады буйынса диплом яҡлай. Башҡаланың *Одеон* нәшриәтендә мөхәррир булып эшләй (1972—1975). 1975 йылдан алып Фәндәр академияһының чех әҙәбиәте институтында. Боронғо рус повесы буйынса (1977) диссертация яҡлай, М.Бахтиндың хеҙмәттәрен тәржемәләй һәм пропагандалай, заманса роман тураһында бер нисә монография һалған («В поисках романа», 1989, и др.). Прозала 1970-се йылдар аҙағында яҙа башлауына ҡарамаҫтан, уны бәрхәт революцияһынан һуң ғына баҫтыра ала.

Ире — яҙыусы Милот Карел (1937—2002).

## Ижады

### Проза
** В двух лицах/ *Podobojí*, Severočeské nakladatelství, 1991
** Куклы/ *Kukly*, Práce, 1991
** Тета/ *Théta*, Československý spisovatel, 1991
** И стал град…/ *Město vidím…*, Euroslavica, 1992 (литературный путеводитель по Праге)
** Иванов день/ *Perunův den*, Hynek, 1994
** *Ztracené děti*, Hynek, 1997
** Город мучений/ *Trýznivé město*, Hynek, 1999 (романная трилогия: В двух лицах, Куклы, Тета)
** *Komedie*, Torst, 2003
** *Citlivé město*, Akropolis, 2006
** *Vyvolávání*, Malvern, 2010
** *Točité věty*, Malvern, 2015

### Ғилми хеҙмәттәре
* *Hledání románu*, spisovatel Československý, 1989
* *Román zasvěcení*, H+H., 1993
* *Místa ' s tajemstvím*, Latin Press Koniasch, 1994

## Танылыуы
Годрованың прозаһы Европаның күп кенә телдәренә тәржемә ителә. Уға әҙәбиәт буйынса Дәүләт премияһы (2011), Франц Кафки премияһы (2012) бирелә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* O prozie Hodrovej Danieli A Car. Kraków: Wydawn. Uniw. Jagiellońskiego collegium, 2003
* E. Georghe Boundaries in motion M.: and s ' s and in Vasile initiation Hodrová'fiction Christian Daniela discourse Andru’literary. Olomouc: University Palacký, 2009

## Һылтанмалар
Биография, библиография в Словаре чешской литературы после Второй мировой войны
Халиҡов Айҙар Шәрифйән улы

**Халиҡов Айҙар Шәрифйән улы** (; 26 май 1961 йыл) — энергетик, хужалыҡ эшмәкәре, муниципаль хеҙмәткәр. 2005—2008 йылдарҙа Сибай ҡалаһы хакимиәте башлығы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте — башҡорт.

## Биографияһы
Айҙар Шәрифйән улы Халиҡов 1961 йылдың 26 майында Бүрәт АССР-ында тыуған.

Юғары белемле — 1978 йылдан сәнәғәт предприятиеларын, ҡала һәм ауыл хужалығын электр менән тәьмин итеүсе һөнәре буйынса Г. И. Носов исемендәге Магнитогорск тау-металлургия институтында (хәҙер — Магнитогорск дәүләт техник университеты) уҡып, 1983 йылда тамамлап сыҡҡан.

Хеҙмәт юлын институтты тамамлағас, 1983 йылда Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатының энергия цехы ҡорамалдарын ремонтлау буйынса электромонтер булып башлап ебәргән, унда 1985 йылға тиклем эшләгән.

1985—1985 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ының Сибай ҡалаһында Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатының баш энергетигы бүлеге инженеры.

1985—1986 йылдарҙа — Сибай урман сәнәғәте хужалығында комсомол комитеты секретары.

1986—1987 йылдарҙа — Сибай ҡалаһы тау-байыҡтырыу фабрикаһының эзбизташ бүлексәһе электромонтеры.

1987—1990 йылдарҙа — Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатының байыҡтырыу фабрикаһында энергетик.

1990—1990 йылдарҙа — Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатының партком секретары урынбаҫары.

1990—1994 йылдарҙа — Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинаты байыҡтырыу фабрикаһының баш энергетигы.

1990 йылда Халиҡов Айҙар Шәрифйән улы Сибай ҡалаһы, 123-сө Ирәндек һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының сәнәғәт, энергетика, транспорт, элемтә, информатика, төҙөлөш һәм архитектура буйынса комиссияһы ағзаһы булған.

1994—1997 йылдарҙа — Сибай электр селтәрҙәре район-ара предприятиеһының баш инженеры.

1997—2000 йылдарҙа — «Башкирэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Сибай электр селтәрҙәренең ҡулланыу бүлеге етәксеһе.

2000—2001 йылдарҙа — «Газ-сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең «Сибайгаз» филиалы директоры.

2001—2003 йылдарҙа — «Башкирэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең ҡояш энергеияһы ҡулланыу электр станцияһы директоры.

2003—2005 йылдарҙа — «Башкирэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең кадрҙар, режим һәм социаль мәсьәләләр буйынса генераль директоры урынбаҫары.

2005—2005 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Сибай ҡалаһы хакимиәте башлығы.

2006 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Сибай ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы

## Ғаиләһе
Өйләнгән, ғаиләһендә ике ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.

## Ҡарағыҙ
* БАССР-ҙың 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Народные депутаты Республики Башкортостан. Двенадцатый созыв. — Уфа, Китап, 1994. — с. 104

## Һылтанмалар
* 12 созыв (БАССР)
* Халиков Айдар Шарифьянович
Судек Йозеф

**Судек Йозеф** (чеш. Josef Sudek; 17 март, 1896 йыл, Колин, ул саҡта Австро-Венгрия — 1976 йыл, Прага) — чех фотографы. Субъектив фотоһүрәттәр йүнәлеше вәкиле.

## Биографияһы
Өс йәшендә атаһын юғалта. 1910 йылда Прагаға килә. 1913 йылдан алып һәүәҫкәр фотография менән шөғөлләнә. Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша, Италия фронтында һуғыша, етди йәрәхәтләнеүҙән һуң уң ҡулын юғалта. Фото сәнғәтенә Функт Яромиҙа уҡый, пикториализмға яҡын манерала башлай. 1924 йылда Чех фотойәмғиәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе була. 1927—1936 йылдарҙа *<span lang="cs" style="font-style:italic;">Družstevní práce</span>*. нәшриәтендә эшләй. Уның дуҫтары араһында күренекле рәссамдар Филла Эмиль, Тихий Франтишек була. 1974 йылдан алып сит илдә (Рочестер, Нью-Йорк, Лондон һәм башҡалар) фоторәсемдәре ҡуйыла. 20-нән ашыу альбом сығара.

Судекка некрологты Ярослав Сейферт яҙа .

## Ижады
Портреттар, натюрморттар һәм, бигерәк тә, Праганың фотоһүрәттәре менән билдәле.

## Танылыуы
Прага премияһы (1954, 1961). Фотографтың исеме менән 4176 йондоҙлоҡ атала. Йөҙ йыллығы һәм уның үлеменә егерме йыл тулыу уңайынан оҫтаның портреты төшөрөлгән почта маркаһы сығарыла.

1961 йылда атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре исеме бирелә, ә 1966 йылда Хеҙмәт ордены менән бүләкләнә.

2010 йылда Париждағы Сотбис аукционында Судектың 1952 йылғы эше 300 750 евроға һатыла.

## Ҡыҙыҡлы факттар
Джон Бэнвиллдың «Прага. Тылсымлы һүрәтләмәләр» (2003, 2005) романы Судектың фотолары менән илһамланып яҙылған.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 

* A. Fárová Sudek Josef, Prague of poet: photographer’a ' s life. New York: Aperture Foundation, 1990

## Һылтанмалар
* Биография и фото 
* Фотографии on line)
* Фотографии on line 
* Анализ творческой манеры
* Дом Луны в Праге на улице Uvoz,24, где Иозеф Судек проживал с 1959 по 1976 год https://sway.com/iaTU8puTQEtfbI7q
Карабацек Йозеф

**фон Карабацек Йозеф**  (йәки Карабачек; ; , Грац — , Вена) — Австрияның тарихи-шәрҡиәтсеһе.

## Биографияһы
Фон Карабацек Йозеф — хәрби чиновник улы. Лемберг, Тимишоары һәм Вена гимназияларында уҡый. 1863 йылда өлгөргәнлек аттестатын ала, Вена университетының юридик факультетына уҡырға инә, һуңынан 1866 йылда көнсығыш телдәре бүлегенә күсә. Докторлыҡ диссертацияһын 1868 йылда яҡлай.

1869 йылдан Вена университетында Көнсығыш тарихы профессоры була. Ҡарабацектың ҙур хеҙмәте булып 1882 йылда Райнер Фердинанд Австрийскийҙың папирустарын тәртипкә килтереүгә, баҫыуға һәм тарихи анализға ҡайтып ҡала. .

## Хеҙмәттәре

* El Der Faijûm Papyrusfund von. — B., 1882,
* Erzherzog Papyrus Ergebnisse aus dem Rainer. — B., 1889,
* oesterr мәҡәләләр. Ден für Orient Monatsschrift (1884—1885), уны сығарыу һәм үҙенсәлектәре менән der der Erzherzog 1887 Papyrus Mitteilungen Sammlung Rainer aus. Дөйөм тасуирлама бирә in der schen theodor aegypten katalog funde ул graf'папирус (B., 1883).
* Beiträge Mazjaditen der Geschichte zur. — Lpz., 1874.
* Die pers. Nadelmalerei Susandschird. — Lpz., 1888.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Биографияһы
Ғибәҙәтов Рафиҡ Әбделхаҡ улы

**Ғибәҙәтов Рафиҡ Әбделхаҡ улы** (; 19 октябрь 1939 йыл — 24 февраль 2022 йыл) — дәүләт органдары хеҙмәткәре, юрист. 1980 йылдан Башҡорт АССР-ының юстиция министры урынбаҫары, 1983—1993 йылдарҙа — юстиция министры. Башҡорт АССР-ының 11-се саҡырылыш (1985—1990) Юғары Советы, Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш (1995—1999) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (1994), 3-сө класлы юстиция советнигы. 

## Биографияһы
Рафиҡ Әбделхаҡ улы Ғибәҙәтов 1939 йылдың 19 октябрендә Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Асҡар ауылында тыуған.

Юғары белемле — 1962 йылда Һарытау дәүләт юридик институтында уҡып сыҡҡан, 1973 йылда Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлаған.

1962 йылдан алып Дыуан, Салауат райондары прокуратураһында, 1967 йылдан Әбйәлил район Советы рәйесе урынбаҫары булып эшләй.

1973 йылдан алып БАССР Юғары Советы Президиумының әйҙәүсе-юрисконсульты, бүлек мөдире.

1978 йылдан Өфө ҡалаһының Киров районы суды судьяһы, артабан ошонда уҡ район суды рәйесе.

1980 йылдан алып БАССР юстиция министры урынбаҫары, 1983 йылдан — министры. 1993-1995 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Юғары Советы Рәйесе аппаратында, БР Президенты Хакимиәтендә эшләй.

1989 йылдан алып Юристар союзы рәйесе.

1990 йылдың сентябрендә Рафиҡ Ғибәҙәтов бик яуаплы миссияла: республика исеменән Федератив килешеү — Советтар Союзы киләсәк ҡоролошоноң проектын әҙерләүҙә ҡатнаша. Мәскәүҙән Башҡортостандың статусы тураһында документтар менән ҡайтып килгән юлда автоһәләкәткә осрай һәм бер нисә ай үлем менән көрәшә, мәгәр юрист булараҡ та, сәйәсмән булараҡ та сафта ҡала.

Рафиҡ Әбделхаҡ улы 69-сы Урал һайлау округынан (Өфө ҡалаһы Совет районы) 11-се саҡырылыш БАССР-ҙың Юғары Советы депутаты һәм Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты итеп һайлана.

Ветеран-юрист 2022 йылдың 24 февралендә Өфө ҡалаһында вафат булды.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (1994)

## Ғаиләһе
Ҡатыны Луиза Әҙеһәм ҡыҙы менән балалар үҫтергәндәр, ейәндәре бар.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* БАССР-ҙың 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаттары исемлеге

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Юрист по призванию и судьбе (К 75-летию Рафика Гибадатова)
* ГИБАДАТОВ Рафик Абдулхакович
Неуланд Альфред Юханович

**Альфред Неуланд Юханович** (; 10 октябрь 1895, Валга — 16 ноябрь 1966, Таллин) — эстон ауыр атлеты һәм ауыр атлетика буйынса тренер, Эстония тарихында беренсе Олимпия чемпионы (1920), донъя чемпионы (1922), 1924 йыл олимпиадаһының көмөш призеры.

## Биографияһы
Таллинда «Калев» клубында күнекмәләр үтә, 16 йәшенән ярыштарҙа сығыш яһай (1911). 1915 йылда еңел ауырлыҡта Рәсәй чемпионы була, ә бер йылдан — уртаса ауырлыҡта иң алдынғы була.

Беренсе донъя һуғышында һәм Азатлыҡ һуғышында ҡатнашҡан.

1920 йылда Антверпендағы йәйге Олимпиадала алтын миҙал (еңел ауырлыҡта) һәм 1924 йылда Париждағы Олимпиадала көмөш миҙал (ярым урта ауырлыҡта (-75кг)) яулай. Эстон ССР-ының атҡаҙанған спорт эшмәкәре.

Спорт карьераһы тамамланғандан һуң ул эшҡыуар булып китә; 1950 йылдан 1955 йылға тиклем Таллинда Эстон эксперименталь алкоголһеҙ эсемлектәр заводын етәкләй.

Шулай уҡ тренер һәм спорт судьяһы булып эшләй.

## Хәтер
1990 йылда спортсының тыуған иле Валгала һәйкәл ҡуйыла.

2000 йылдан алып йыл һайын Неуланд иҫтәлегенә ауыр атлетика буйынса турнир уҙғарыла.

## Һылтанмалар
* Альфред Тураһында Неуланд 
* ''Профиль'' сайты databaseOlympics.com.
Мерьем Узерли

**Мерьем Сахра Узерли** (тур. Uzerli Meryem Sahra; 12 август 1983) — төрөк-немец актрисаһы һәм моделе. Киң танылған «Великолепный век» сериалындағы роле буйынса билдәле.

## Биографияһы
Мерьем Узерли 1983 йылдың 12 авгусында Германияның  Кассель ҡалаһында тыуған. Ғаиләлә  дүртенсеһе бала була (өлкән ике әсәләш туғаны Денни һәм Кристофер әсәһенең беренсе никахынан һәм өлкән бер туған апаһы — Джанан Узерли — немец-төрөк йырсыһы). Атаһы  Хөсәйен — төрөк, ә әсәһе Урсула — немец ҡатыны.

2000—2003 йылдарҙа Мерьем Узерли Гамбург ҡалаһында Фреза драма студияһы актер оҫталығына өйрәнә. Ҙур булмаған театраль проекттарҙа ҡатнаша. 2003 йылдан 2008 йылға тиклем ҡыҫҡа метражлы немец   фильмдары серияһында төшә. 2011 йылдан 2013 йылға тиклем продюсер Тимур Йософ Савджи саҡырыуы буйынса   тарихи  «Великолепный век» сериалында солтан Сөләймән I хаким иткән осорондағы Ғосман империяһы тормошо тураһында  төшөрөүҙә ҡатнаша, бында Төркиәгә Ҡырымдан  алып килгән  Роксолананы уйнай.

2013 йылдың 16 майында өсөнсө  миҙгел тамамланғанға тиклем бер нисә серияны төшөрөүгә ҡалғас, Мерьем тыуған иленә ҡайта һәм төшөрөүҙәргә килмәй. Актриса үҙе әйтеүенсә, физик һәм психологик сәбәп булып «Великолепный век» сериалының 100-120 минутлыҡ эштәренән ныҡ арыуы, шулай уҡ актрисаның элекке һөйгәне Джан Атештан йөклө булыуы  тора. 

Мерьем  2014 йылда Истанбулға ҡайта, ә 2015 йылда «Материнская рана» фильмында төшә, унда  Мария ролен уйнай. 2015 йылдың 20 декабрендә Мерьем үҙенең  «Meryem Cosmetics»косметик  брендын  презентациялай. 2015—2016 йылдарҙа  «Королева ночи» сериалында төшә, унда  француженка Селинды уйнай. Проект рейтингы түбән булыу сәбәпле ябыла.

## Шәхси тормошо
Күпмелер ваҡыт Мерьем Узерли төрөк бизнесмены Джан Атеш менән осраша, пар хатта йәрәшеү тураһында иғлан итә. 2013 йылдың август айында  уларҙың ыҙғыш менән айырылышыуы билдәле була. Август аҙағында  Мерьем дүртенсе ай йөклө булыуы тураһында иғлан итә.

2014 йылдың 10 февралендә Мерьемдың ҡыҙы тыуа, уны Лара тип атай.

Сентябрь башында  Мерьем, 4-се ай  йөклө булыуы тураһында иғлан итә. Узерли һөйгәненең исемен йәшерә, әммә,  уның американлы булыуы билдәле.

2021 йылдың 8 ғинуарында Мерьем икенсе тапҡырға әсәй була. Ҡыҙы тыуғас, уға Лили Кои тип ҡуша.

## Фильмографияһы

## Бүләктәре  һәм номинациялары

#### Бейруттың 7-се халыҡ-ара наградаһы
2016: 2016 йылдың  иң яҡшы халыҡ-ара актирсаһы

#### Tüketici Академияһы премияһы
2011: «Muhteşem Yüzyıl» өсөн  иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле

#### Silver Horse бүләге
2011: иң«Muhteşem Yüzyıl» өсөн  яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле.

##### Истанбулда Мармар университеты
2011: йәш таланттар бүләге

##### 47-се  халыҡ-ара  «Алтын әфлисун» кинофестивале
2010: «Путешествие без возвращения» өсөн жюриҙың махсус призы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Официальный сайт
* Мерьем Узерли, биография