open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Коронавирустар

**Коронавирустар** () — 2020 йылдың ғинуарына үҙ эсенә 40 төрлө вирусты алыусы ғаилә, ике ассемьялыҡҡа бүленә. Вирус кешенән тыш, бесәйҙәргә, эттәргә, ҡоштарға, дуңғыҙҙарға, ҡуяндарға, эре мөгөҙлө терлеккә лә йоғорға мөмкин.

Беренсе тапҡыр 1965 йылда табыла.

## Төҙөлөшө
Геном бер сылбырлы (+)РНК менән тасуирлана. Уклонкапсид аҡсым мембранаһы һәм коронкаға оҡшаған энә һымаҡ үҫентеләр сығып торған тышҡы ҡатлам менән уратылған.

## Таксономия
Коронавирустар семьялығы ике ассемьялыҡтан, 40 төрдән тора: 
*"Coronaviridae"
**"Letovirinae"
***"Alphaletovirus"
****"Milecovirus"
*****"Microhyla letovirus 1"
**"Orthocoronavirinae"
***"Alphacoronavirus"
****"Colacovirus"
*****"Bat coronavirus CDPHE15"
****"Decacovirus"
*****"Bat coronavirus HKU10"
*****"Rhinolophus ferrumequinum alphacoronavirus HuB-2013"
****"Duvinacovirus"
*****"Human coronavirus 229E"
****"Luchacovirus"
*****"Lucheng Rn rat coronavirus"
****"Minacovirus"
*****"Ferret coronavirus"
*****"Mink coronavirus 1"
****"Minunacovirus"
*****"Miniopterus bat coronavirus 1"
*****"Miniopterus bat coronavirus HKU8"
****"Myotacovirus"
*****"Myotis ricketti alphacoronavirus Sax-2011"
****"Nyctacovirus"
*****"Nyctalus velutinus alphacoronavirus SC-2013"
****"Pedacovirus"
*****"Porcine epidemic diarrhea virus"
*****"Scotophilus bat coronavirus 512"
****"Rhinacovirus"
*****"Rhinolophus bat coronavirus HKU2"
****"Setracovirus"
*****"Human coronavirus NL63"
*****"NL63-related bat coronavirus strain BtKYNL63-9b"
****"Tegacovirus"
*****"Alphacoronavirus 1"
***"Betacoronavirus"
****"Embecovirus"
*****"Betacoronavirus 1"
******"Human coronavirus OC43"
*****"China Rattus coronavirus HKU24"
*****"Human coronavirus HKU1"
*****"Murine coronavirus"
****"Hibecovirus"
*****"Bat Hp-betacoronavirus Zhejiang2013"
****"Merbecovirus"
*****"Hedgehog coronavirus 1"
*****"Middle East respiratory syndrome-related coronavirus"
*****"Pipistrellus bat coronavirus HKU5"
*****"Tylonycteris bat coronavirus HKU4"
****"Nobecovirus"
*****"Rousettus bat coronavirus GCCDC1"
*****"Rousettus bat coronavirus HKU9"
****"Sarbecovirus"
*****"Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus"
*****2019-nCoV 
***"Deltacoronavirus"
****"Andecovirus"
*****"Wigeon coronavirus HKU20"
****"Buldecovirus"
*****"Bulbul coronavirus HKU11"
*****"Coronavirus HKU15"
*****"Munia coronavirus HKU13"
*****"White-eye coronavirus HKU16"
****"Herdecovirus"
*****"Night heron coronavirus HKU19"
****"Moordecovirus"
*****"Common moorhen coronavirus HKU21"
***"Gammacoronavirus"
****"Cegacovirus"
*****"Beluga whale coronavirus SW1"
****"Igacovirus"
*****"Avian coronavirus"

## Иҫкәрмәләр
Проскурякова Илһөйәр Ҡәүи ҡыҙы

**Проскурякова Илһөйәр Ҡәүи ҡыҙы** (1 ғинуар 1955 йыл) — хеҙмәт ветераны, йәмәғәтсе. 1983—2015 йылдарҙа Яңауыл үҙәкләштерелгән китапханалар системаһы директоры. 2013 йылдан райондың Ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2005).

## Биографияһы
Илһөйәр Ҡәүи ҡыҙы Проскурякова (ҡыҙ фамилияһы Фәрхетдинова) 1955 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Яңауыл районы Вотяк Ушъяҙы ауылында тыуған.

1962—1970 йылдарҙа ошо райондың Вәрәшбаш ауылындағы һигеҙ йыллыҡ мәктәптә, шунан һуң хәҙерге Яңауыл ҡалаһындағы Радик Гәрәев исемендәге 3-сө урта мәктәптә уҡый. Урта белем алғандан һуң 1972—1973 йылдарҙа Удмурт АССР-ының Ҡаракулин районының «Прогресс» колхозында бухгалтер булып эшләй.

Артабанғы хеҙмәт эшмәкәрлеген Яңауыл район үҙәк балалар китапханаһының уҡыу залы мөдире вазифаһында дауам итә,  1976 йылдан китапхананың методисы була. 1983 йылда етәксе эшкә үрләтелә: Яңауыл үҙәкләштерелгән китапханалар системаһы директоры итеп тәғәйенләнә һәм 2015 йылғаса шунда хеҙмәт һала.

Илһөйәр Проскурякова 1976 йылда Өфө китапхана техникумын, 1981 йылда — Ҡазан мәҙәниәт институтын тамамлай.  

## Йәмәғәт эшмәкәрлеге
* 1982—1989 йылдар: халыҡ депутаттарының Яңауыл ҡасаба Советы депутаты.
* 2004—2012 йылдар: Яңауыл районы муниципаль районының I һәм II саҡырылыш Яңауыл ҡала биләмәһе Советы депутаты.
* 2013 йылдан: Яңауыл районы ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе.
* 2018 йылдан: Яңауыл районы хакимиәте ҡарамағындағы Йәмәғәт советының һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, мәҙәниәт, спорт, йәштәр һәм социаль сәйәсәт, ғаилә һәм балалыҡ мәсьәләләре буйынса комиссияһы рәйесе.
* Яңауыл районы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының президиум ағзаһы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2005)
* Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының һәм Рәсәй мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Почёт грамотаһы (2004).
* «Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу буйынса күрһәткән ҡаҙаныштары өсөн» миҙалы (2002).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге шәхси бите
* Актуальное интервью Янаульского телевидения с председателем НКО Совет женщин Янаульского района И. К. Проскуряковой. 25 января 2020 года
* Заслуженные работники культуры РБ Янаульского района 
* В Нефтекамске чествовали библиотекарей. 2015, 4 июня. Сайт BezFormata.Com.
Иншә Аллаһ

**Иншә Аллаһ**,**иншәЛлаһ** - (, ) — ғибәҙәт ғибәрәһе, мосолман илдәрендә ҡулланылған,   Аллаһыға буйһоноуҙы белдергән әйтем. Иман килтергән динлеләр киләсәккә бәйле ваҡиғаларҙы Аллаһ ихтыярында икәнен белдереп, теләк теләүе.  Ғәрәп телле илдәрҙә төрлө дин вәкилдәре тарафынан ҡулланыла. Киләсәктә Аллаһы тәғәләнең нимәнелер насип итеүен теләү ҙә шул рәүешле белдерелә. Хәҙерге ислам донъяһындағы телмәрҙә даими ҡулланыла.

Ҡайһы саҡ үтәй алмаҫлыҡ үтенескә ҡарата әҙәпле генә итеп баш тартыу өсөн дә әйтәләр .Ғәрәп илдәрендә туранан-тура баш тартыу килешмәй тип һанала. Бындай осраҡта "Иншә Аллаһ" самаларға мөмкин, әммә барыһы ла Аллаһ ҡулында тигәнде аңлата.

Башҡортса һөйләш теленә, һүҙлектәргә ул "*иншалла*" тип инеп киткән .

Ҡөрьәндәге  Әл-Ҡәһф сүрәһендә былай тип яҙылған: 

## Иҫкәрмәләр
Черкасов Владимир Иванович

**Черкасов Владимир Иванович** (23 июнь 1918 йыл — 22 октябрь 1943 йыл) — 1939 йылда Халхин-Гол йылғаһындағы алыштарҙа ҡатнашҡан, Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсылар полкының пулемёт расчеты командиры, сержант. Советтар Союзы Геройы (1943, үлгәндән һуң).

## Биографияһы
Владимир Иванович Черкасов 1918 йылдың 23 июнендә Өфө ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. Ете синыф тамамлаған. 1943 йылдан — ВКП б) ағзалығына кандидат.

Владимир Иванович Рыбинск ҡалаһында һәм Өфө моторҙар эшләү заводында башта — токарь, һуңынан бригадир булып эшләй.

Ҡыҙыл Армия сафына 1938 йылда Өфө ҡала военкоматы тарафынан саҡырыла. 1939 йылда Халхин-Гол йылғаһындағы алыштарҙа ҡатнаша.

Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында — 1943 йыл 15 февраленән. Үҙәк фронтында һуғыша.

188-се Аргун уҡсылар полкының пулемёт расчеты командиры (106-се Байҡал аръяғы уҡсылар дивизияһы, 65-се армия, Үҙәк фронт) булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 22 октябрендә һәләк була, Белоруссияның Гомель өлкәһе Лоев районындағы Чаплин ҡасабаһында ерләнгән е.

## Батырлығы
«Сержант В. И. Черкасов үҙенең станок пулемёты расчеты менән беренселәрҙән булып Лоев ҡасабаһы тирәһендәге (Гомель өлкәһе) Днепр аша сыға һәм йылғаның уң ярында нығына. Баҫып алыу төркөмдәре һәм башҡа подразделениелар йылға аша сыҡҡан саҡта уларҙы пулемёт уты менән ҡаплап тора. Бер үк ваҡытта 3 дошман контратакаһын кире ҡаға, 50 немец һалдатын һәм офицерын юҡ итә; 16 октябрҙә сафтан сыҡҡан рота командирын алмаштыра һәм плацдармда алыш менән етәкселек итә».

«Советтар Союзы Геройы» исеме 1943 йылдың 30 октябрендә бирелә.

## Хәтер
* Лоев ҡасабаһында (Белоруссия) Герой хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Советтар Союзы Герой (1943, үлгәндән һуң).
* «Алтын Йондоҙ» миҙалы (30.10.1943);
* Ленин ордены (30.10.1943).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* *Алёшкин А. М.* Сердцем на амбразуру. — Иркутск, 1976. / стр. 305—306.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984. / стр. 565.
* Славные сыны Башкирии. — Уфа, 1968, кн. 3. / стр. 432—436.
* В памяти народной. 2-е изд. — Киев, 1985. / стр. 353.
* Несокрушимые. — Уфа, 1985. / стр. 174—204.
* Славные сыны Башкирии. — Уфа, 1979, кн. 4. / стр. 31—34.
* Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 7. Ф-Я. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2011. — 624 с.

## Һылтанмалар
* Башҡорт энциклопедияһы — Черкасов Владимир Иванович    
* 
* Владимир Иванович Черкасов.
* Республика Хәрби Дан музейы: Владимир Иванович Черкасов .
Барабаш Владимир Валериевич

**Барабаш Владимир Валериевич** (9 сентябрь 1980 йыл) — эшҡыуар. 2014 йылдан Өфө ҡалаһында Ҡала проекттары фонды директоры. 2019 йылдың 17 сентябренән — Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Кеше хоҡуҡтары һәм гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереү буйынса совет (СПЧ) етәксеһе.

## Биографияһы

Владимир Барабаш 1980 йылдың 9 сентябрендә Украиналағы Винница ҡалаһында тыуған. 1987 йылда, уға ете йәш булған саҡта, Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфөгә ғаиләһе менән күсеп килә. Әүҙем хеҙмәт эшмәкәрлеген 2000 йылда «Межпромбанк коммерция ойошмаһы структураларында башлай. Артабан, 2004 йылдан алып, консалтинг бизнесы менән шөғөлләнә. 2008 йылдан алып Рәсәй сәнәғәт предприятиеларында төрлө, шул иҫәптән етәксе, вазифаларын биләй. Ике юғары белемгә эйә. 2011 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетының информатика һәм робототехника факультетын тамамлаған.
     
2013 йылда Өфө ҡалаһы мерияһы советнигы вазифаһында эш башлай. 2013 йылда Виталий Пилипчук менән берлектә Ҡала үҫеше проекттары фондын ойоштора һәм 2014 йылдан әлеге Фондты етәкләй.

2019 йылғы һайлауҙарҙа «Гражданлыҡ көсө» («Гражданская сила») Бөтә Рәсәй сәйәси партияһының төбәк бүлегенән Башҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһына кандидат итеп тәғәйенләнә. 2019 йылдың 8 сентябрендә Берҙәм тауыш биреү көнөндә Владимир Барабаш 0,97 % тауыш йыя.

2019 йылдың 4 сентябрендә Республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбировтың Указы менән Башҡортостан Башлығы ҡарамағында Кеше хоҡуҡтары һәм гражданлыҡ йәмғиәте институтын үҫтереү буйынса булдырылған советҡа 2019 йылдың 17 сентябрендә Владимир Барабаш етәксе итеп тәғәйенләнә.

Яңы консультатив орган (СПЧ) кеше һәм граждандың хоҡуҡтарын, азатлығын яҡлау, төбәктә гражданлыҡ йәмғиәте институтын үҫтереүгә ярҙам итеү маҡсатында булдырылды. Совет бурыстары араһына ағымдағы хәлде мониторинглау, ҡануниәт боҙолоу осраҡтарын тикшереү, граждандың хоҡуҡтары боҙолған осраҡтарҙы асыҡлау, методик, аналитик-белешмә материалдар әҙерләү һәм баҫтырыу, йәмәғәт контроле механизмдарын үҫтереү, халыҡтың хоҡуҡи белемен арттырыу, гражданлыҡ йәмғиәте институты үҫеше өлкәһендә төбәк-ара һәм халыҡ-ара хеҙмәттәшлекте нығытыу һәм башҡалар инә.
 
Совет составына 36 кеше инә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Барабаш Владимир Валериевич 
* Барабаш возглавил СПЧ Башкирии
* богатым претендентом на пост главы Башкирии стал Владимир Барабаш
* Я не являюсь профессиональным чиновником»: Владимир Барабаш рассказал о предвыборной компании
Шамбунатх ғибәҙәтханаһы

**Шамбунатх ғибәҙәтханаһы** (непал телендә:शम्भुनाथ मन्दिर) ул Көнсығыш Непалда күренекле Индуизм ғибәҙәтханаһы. Архитектураһы - Пагода стиле. Был Шива Илаһы ғибәҙәтханаһы. Һәр йыл Һиндостан, Непалдан һәм башҡа илдәрдән пилигримдар Шамбунатһ ғибәҙәтханаһына табынырға килә.

## Иҫкәрмәләр
Бенгалиялағы Шакти питһалар исемлеге

Бенгалияла урынлашҡан Шакти питһалар исемлеге килтерелгән.

## Көнбайыш Бенгалияла Шакти питхалар
*Калигһат, Колката: Кали Алиһәһе
*Тарапитһ, Бирбһум:Тара Алиһәһе

*Канкалитала, Бирбһум: Канкалешвари Алиһәһе
*Налһати, Бирбһум: Налатешвари Алиһәһе
*Саинтһия,Бирбһум: Нандикешвари Алиһәһе
*Киритешвар,Муршидабад: Киритешвари Алиһәһе
Был алты Шакти Питһа күренекле Питһалар булып тора. 
*Тамлук (Тамралипта), Көнсығыш Мединипур: Баргабһима Алиһәһе
*Кшириграм, Катва суб-бүлеге, Пурба Бардһаман районы: Йогадья Алиһәһе
*Трисрота, Джалпайгури: Бһрамари Алиһәһе
*Кетуграм, Катва суб-бүлеге, Пурба Бардһаман районы: Баһула Алиһәһе.
*Бакрешвар, Бирбһум:  Маһисамардини Алиһәһе
*Фуллара (Аттаһас),  Бирбһум: Фуллара Алиһәһе
*Ратнабали, Ханакул, Хули районы: Чанди Алиһәһе. Таракешвар тимер юлы станцияһынан автобус менән килеү мөмкин.
*Кограм Уджани, Пурба Бардһаман районы: Чанди Алиһәһе

## [[Бангладеш]]та Шакти питхалар

*Сугандһа, Баришал: Сугандһа Алиһәһе
*Шриһатта, Силһет: Лакшми Алиһәһе
*Ситакунда, Чаттаграм: Бһабани Алиһәһе
*Джаянти, Силһет: Джаянти Алиһәһе
*Джессоре Районы: Джаһорешвари Алиһәсе
*Каратойя, Богура: Парвати Алиһәһе

## Трипурала Шакти питхалар
*Матабари, Удайпур, Трипура: Трипура Сундари Алиһәһе
Алсынбаев Нияз Зәбихулла улы

**Алсынбаев Нияз Зәбихулла улы** (1 май 1963 йыл) — журналист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2004). Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (2014).

## Биографияһы
Нияз Зәбихулла улы Алсынбаев 1963 йылдың 1 майында Башҡортостандың Баймаҡ районы Ишмырҙа ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт педагогия университетының тарих-инглиз теле факультетын тамамлай. 1986 йылдан алып 1989 йылға тиклем Баймаҡ районы мәктәптәрендә инглиз теле уҡытыусыһы булып эшләй. 1989—1991 йлдарҙа БАССР-ҙың ТВ һәм радиотапшырыуҙары Дәүләт комитеты корреспонденты булып хеҙмәт итә. 1992—1997 йылдарҙа — Әбйәлил районының «Осҡон» корреспонденты. 1997 йылдан алып «Башкортостан» Дәүләт теле-радио компанияһында башта — сәнәғәт бүлеге корреспонденты, Урал аръяғы собкоры, һуңынан бүлек мөдире, радиотапшырыуҙар хеҙмәте начальнигы урынбаҫары булып эшләй.

2004 йылдан алып года «Юлдаш» музыкаль-мәғлүмәти канал менән етәкселек итә. Шулай уҡ «Майҙан», «Даира» йәмәғәт-сәйәси программалары, «Кесерткән» радиофельетондар циклы алып барыусыһы булараҡ билдәле. «Шәхси фекер», «Шәжәрә» программаларының авторы һәм алып барыусыһы. 1990-сы йылдарҙан әҙәби ижад менән шөғөлләнә башлай. Тәүге хикәйәләре республика гәзиттәре һәм журналдары биттәрендә донъя күрҙе.
2013 йылда «Евразия тауышы» Бөтә Рәсәй конкурсында төп призды яулай (теле-радио компаниялары араһында «Радиола иң яҡшы алып барыусы» номинацияһы). «Алпамыша — бер риүәйәт эҙҙәре артынан» документаль фильмы авторы һәм режиссеры (2013).

**Төп әҫәрҙәре:**
* Серле мосафир. Өфө,2008;
* Эйәрҙә ҡалған егет. Өфө,2009;
* Изге бүре балалары. Өфө,2013;
* Йәйге селлә. Өфө,2014.

## Әҙәбиәт
* Әлибаев З.Дәүер һулышын тойоп.//Ағиҙел.-2010.4-се һан. 156—157 биттәр;
* Күзбәков Ф. Йәштәр тауышы..//Ағиҙел.-2010. 5-се һан. 153 бит;
* Баймакская энциклопедия. Уфа,2013.- 61 бит;
* Писатели земли башкирской. Уфа,2015.- 34-35 бит.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Мегалит 
* Летний зной
«Сулпан» арышы

**«Сулпан»** — арыш сорты.

## Сығышы
Төрлө экологик гибридтар һәм күп тапҡыр һайлап алыу аша күп һанлы иң яҡшы биотиптарҙың ҡатмарлы синтетик популяцияһы иҫәбенә формалаштырыу ысулы менән барлыҡҡа килгән.

Оригинатор һәм патент эйәһе: Рәсәй ауыл хужалығы академияһы Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты НИИСХ Дәүләт ғилми учреждениеһы (ФГБНУ).

Сорт авторы: С. А. Ҡунакбаев, Лещенко Н.И, Власова А. М.

## Сорттың тасуирламаһы
Сулпан сорты һабағы ныҡ, һығылмалы, йығылыуға тотороҡло. Үҫемлек бейеклеге — 75 см-ҙан тиклем 130 см-ға тиклем. Башағы орсоҡҡа оҡшаш, һирәгерәк осраҡта призмаға оҡшаған, асыҡ-һары төҫтә, оҙонлоғо уртаса һәм оҙон (9-13 см). Орлоғо ярым асыҡ, оҙонса һәм оҙонса-түңәрәк, асыҡ-һары төҫтә. Сорты уртаса һуң өлгөрөүсән, вегетация осоро 306—344 көн тәшкил итә.

1000 орлоҡтоң ауырлығы — 28-30 г. Юғары уңыш биреүсе, ҡышҡа бирешмәүсән, ҡоролоҡҡа тотороҡлоғо яҡшы. Уңышы гектарынан 60-85 центнерға тиклем барып етә.

Ҡараһыу һоро һәм һабаҡ тутығы, онло ысыҡ кеүек үҫемлек сирҙәренә ярайһы уҡ тотороҡло.

1999 йылда Сулпан сорты ҡатнашлығында тәпәш буйлы Сулпан 3, Сулпан 7, шулай уҡ Ҡунакбаевты хәтерләү (2010 йыл) сорттары сығарылған. Сулпан 7 сорты уртаса йыл уңышы гектарынан 53,2 центнер тәшкил иткән стандартты продуктлылығы буйынса гектарынан 4,8ц-ға арттырҙы.

## Таралыуы
Сорт Башҡортостан, Татарстан, Удмурт республикаларында, шулай уҡ Силәбе, Вологда, Киров өлкәһендә, Алтай крайы һәм башҡа күп өлкәләрҙә районлаштырылған. 1979—1986 йылдарҙа барлығы элекке Советтар Союзының 40 өлкәһендә, крайында һәм республикаһында райолаштырылған. Әлеге ваҡытта РФ-ның 9 төбәге Дәүләт реестрында тора.

## Һылтанмалар
* Сулпан . Башҡорт энциклопедияһы.
* Сулпан

* «Сулпан» арышы
Һикеяҙ (Әй ҡушылдығы)

**Һикеяҙ**' — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы Салауат районы биләмәләрендә аға. Йылға Әй йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.

## Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Әй, йылға бассейны — Кама. Салауат районының Ҡарағол ауылы эргәһенән, артабан Башҡорт Илсекәйе (Башташ) ауылы аша һәм Урмансы ауылының көнсығышынан аға. Башҡорт Илсекәйе янында Һикеяҙға Һабайылға, Ҡарайылға менән Саған  йылғалары ҡушыла. Ауыл халҡы элегерәк Һикеяҙҙың үрге ағымынан эсәр һыу алған, хәҙер кер, эсәк сайҡай, һәм йылғаның ошо участкаһын Арғыйылға тип йөрөтә. Һикеяҙға Саған ҡушылған кеше буйы тәрәнлегендә Сатра тип йөрөтөлгән урында XX быуат уртаһында бала-саға һыу ингән. 

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса

## Йылға тасуирламаһы
Һикеяҙ йылғаһы, Башташ тау һырттарына ҡараған Ҡомлотауҙан (гора Песчаная) башланып, көньяҡтан төньяҡҡа табан аға. Башта Имантау һырттары буйынса күтәрелә, артабан урындағы Ямантау тау һырттары буйлап тәгәрәй. Ә Ямантау һырттарынан уға бер-бер артлы һалҡын шишмә-инештәр ағып төшә. Ямантау һырттарының сигенә еткәндән һуң, Һикеяҙ көнсығышҡа борола ла, тар тарлауыҡ араһынан ҡыҫылып үтә һәм Әй йылғаһына ҡоя.
 
## Этимологияһы
Йылғаға ҡойған урынды башҡорттар «тамаҡ» тиҙәр. 
*Һике*+*уяҙ* тигәндән килеп сыҡҡан был атамалар, йәғни **һикәлтәле уяҙ**ҙар. Дөрөҫө Һикеяҙ тип яҙылырға тейеш һәм шулай яҙылып килде әлегә тиклем.

Башҡорт Илсекәйе ауылына килеп ингәндә күренгән юл күрһәткесенә «Һикеяҙ йылғаһы» тип яҙылып ҡуйылған. 
Ә урыҫ сығанаҡтары «Һикеяҙ» һүҙенең тәржемәһен (кемдәндер яҙып алған булғандарҙыр инде?) хаталы аңлата: тасуирлы-романтик сифатта — «һеркәле сәскә атыусы үҙән». «Үҙән» тигәне аңлашыла, ә бына һеркә… Быны, ысынлап, күҙәтеп була тип яҙалар: «тау һырттары араһындағы иртәнге үҙәнгә ҡыя ҡояш нурҙары һуҙыла, ә һауала алтын һеркә (перга) эленгән кеүек күренә. Был ғәжәйеп күренеште солоҡсолар ғына күҙәткәндер тиергә ҡала…». Әйтер кәрәк, *перга* һүҙе **һитә, манса ** тип тәржемә ителә башҡорт теленә. *Һеркә* һүҙе *пыльца* тип тәржемә ителә.

Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Н. И. Шувалов үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә йылға исеме тураһында ошоларҙы яҙа:
 һәм әлеге хаталы фекерҙе ҡеүәтләп, тәрәнәйтеп ҡуя.

## Һылтанмалар
* Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 
* naurale.com/items/2075/Сикияз#.XjWAcG5uLIU Салауат районы биләмәһендәге Һикеяҙ йылғаһы
* Һикеяҙ - Әй йылғаһының һул ҡушылдығы

## Иҫкәрмәләр
Шаткона

**Шаткона** ул Индуизм янтраһында ҡулланылған символ, ул ир һәм ҡатын-ҡыҙ формаһы символы. Күбрәк махсуслаштырып әйткәндә ул Пуруша (Ғәләми форма), һәм Пракрити (әсә тәбиғәт йәки сәбәп материя) символы. Йыш ул Шива / Шакти символы булып тора.
Шаткона гексаграмма һәм Шива-Шакти улы Муруган Илаһы (Сканда Илаһы) менән ассоциацияләнә.
Стилистик рәүештә ул Йәһүд Давид Йондоҙона һәм Япония Каогоме тамғаһына тәңгәл килә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* :en:Sri Yantra
* :en:Yin and yang

## Иҫкәрмәләр
«Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы

**«Ураҡ һәм сүкеш»** **алтын миҙалы**— СССР-ҙа Социалистик Хеҙмәт Геройҙарына тапшырылған айырым отличие билдәһе. Был юғары исемгә лайыҡ булыусыларға шулай уҡ СССР-ҙың юғары наградаһы — Ленин ордены һәм СССР Юғары Советы Президиумы грамотаһы тапшырыла.

## Тарихы
1940 йылдың 22 майында СССР Юғары Советы Президиумының 1940 йылдың 22 майындағы Социалистик Хеҙмәт Геройҙары өсөн өҫтәмә отличие билдәләре тураһында Указына ярашлы булдырыла. Барыһы «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы менән — 20 605 кеше, ике тапҡыр — 205 кеше, 16 кеше — өс тапҡыр бүләкләнгән.

## Тасуирламаһы
Рәсми тасуирламаға ярашлы, «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы осло йондоҙҙан ғибәрәт, уның алғы яғында ике ҡырлы шыма нурҙар төшөрөлгән, миҙалдың уртаһында — рельефлы ураҡ һәм сүкеш һүрәте, йондоҙҙоң диаметры — 33,5 мм, ураҡ һәм сүкештең тотҡаһынан үрге нөктәгә тиклем — 13 һәм 14 мм. Миҙалдың артҡы яғы шыма, контур буйлап нәҙек күтәрмә менән сикләнгән. Артҡы яғында ҡабарынҡы хәрефтәр менән — «Герой Социалистического Труда» яҙыуы. Йондоҙҙоң үрҙәге нурында миҙалдың һаны күрһәтелгән.

Миҙалдың эскизын 1931—1937 йылдарҙағы СССР Үҙәк Башҡарма Комитетының баш архитекторы Мержанов Мирон Иванович эшләгән.

Миҙал элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында алтынға ялатылған бәләкәй генә ҡалыпҡа беркетелгән. Ҡалып көмөштән эшләнә, формаһы — 15 мм бейеклегендәге һәм 19,5 мм киңлегендәге тура мөйөшлө пластинка, өҫкө һәм аҫҡы өлөштәрендә рамкалары бар. Ҡалыптың эске өлөшө ебәр муар таҫма менән ҡапланған, төҫө ҡыҙыл, киңлеге — 20 мм. Ҡалыптың артҡы яғында кейемгә беркетеү өсөн гайкалы һырлы штифт. Миҙал 950-се пробалы алтындан эшләнгән һәм ҡалыпһыҙ 15,25 грамм тарта.

Социалистик Хеҙмәт Геройының «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы СССР ордендары һәм миҙалдары өҫтөнән күкрәктең һул яғында йөрөтөлә. 
Awards of the USSR-1946. CPA 1040.jpg|СССР-ҙы поста маркаһы, 1946 йыл
Posters, Nevsky Prospect, Leningrad (31239801283).jpg|Социалистик Хеҙмәт Геройҙары портреттары янында миҙалдың һүрәте. Ленинград, 1984 йыл.


## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Советтар Союзы Геройы
* Рәсәй Федерацияһы Геройы
Ғәбитова Мәүзиға Ғаффан ҡыҙы

**Ғәбитова Мәүзиға Ғаффан ҡыҙы** (1 ғинуар 1939 йыл) — китапханасы, йәмәғәт эшмәкәре, 1984—1996 йылдарҙа Әбйәлил районы Буранғол ауыл Советы хакимиәте башлығы, СССР-ҙың халыҡ депутаты (1989—1991), Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996).

## Биографияһы
Ғәбитова Мәүзиға Ғаффан ҡыҙы (Сабитова) 1939 йылдың 1 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Буранғол ауылында тыуған. 1961 йылдан алып Буранғол ауыл китапханаһы мөдире булып эш башлай, 1968 йылда Өфө китапхана техникумын тамамлай.

1967 йылда Буранғол ауылының ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе итеп һайлана. Уның башланғысы менән башҡорт халҡының боронғо йолалары тергеҙелә, яңы байрамдар ойошторола. «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!», «Килендәр һәм ҡәйнәләр», «Ҡарға бутҡаһы», «Өлгөлө ҡайны һәм ҡәйнә», «Өлгөлө килен», «Өлгөлө йорт», «Бәпес туйы», «Йәгеҙ әле, килендәр!», «Шәжәрә», урам, сәскә, дарыу үләндәре байрамдары, герой әсәләрҙе, тол ҡатындарҙы, һуғыш һәм хеҙмәт ветерандарын, йәш ғаиләләрҙе, хаҡлы ялға сыҡҡандарҙы хөрмәтләү тантаналарын үткәреү матур ғәҙәткә инеп китә. Ул үткәргән "Ҡаҙ өмәһе"н ҡарарға Мәскәүҙән данлыҡлы журналист Василий Песков килә. «Ауыл туйы» байрамы буйынса төшөрөлгән фильм халыҡ-ара кинофестивалдә күрһәтелә. 1978 йылда «Ҡарға бутҡаһы» байрамы буйынса Буранғолда Бөтә республика семинары ойошторола. 1988 йылда Үҙәк телевидение «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» тигән документаль фильм күрһәтте.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996)

* 2-се дәрәжә «Әсәлек миҙалы» (1978)

* БАССР Юғары Советы Президиумының Маҡтау ҡағыҙы (1981)

* КПСС-тың Башҡортостан Өлкә комитетының Маҡтау ҡағыҙы (1981)

## Сығанаҡтар
* Василий Песков «Купанье гусей», газета «Комсомольская правда», 25 ноября — 2 декабря 2010 г.

* «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!», «Совет Башҡортостаны» гәзите, 17 июль 1985 йыл

* Гөлнара Күсәрбаева. «Халыҡ ғәме йөрәгендә», «Башҡортостан» гәзите, 29 апрель 2009 йыл

* М. Ғәбитова, Х. Барлыбаев. «Ҡайтараһы бурыстар күп», «Совет Башҡортостаны» гәзите, 4 март 1990 йыл

* Мәҙинә Йәғәфәрова. «Ил инәһе», «Йәшлек» гәзите, 7 март 2009 йыл

* Илдар Ғәбитов. «Уйҙар, уйҙар…» «Башҡортостан» гәзите, 4 июль 2014 йыл Уйҙар, уйҙар… 

* Баныу Ҡаһарманова. «Исеме лә, үҙе лә — меңдәргә берәү», «Йәшлек» гәзите, 7 март 2014 йыл

* Марсель Ҡолоғәлләмов. «Изгелек орлоҡтары: очерктар». — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1989. — 128 бит.
* Буранғолдоң йөҙөк ҡашы
Фәйзуллин Марат Рәйес улы

**Фәйзуллин Марат Рәйес улы (Татурас)** (7 ноябрь 1982) — Рәсәй музыканты, композитор һәм музыкаль продюсер, тауыш режиссёры. РФ-ла этник проекттарҙы үҫтереүсе. Рәсәй композиторҙары союзының йәштәр секцияһы ағзаһы. «Aera Records» һәм «Afarin Records» лейблдарын булдырыусы. 100-ҙән ашыу фильмдың саундтрегы авторы.

## Биография
Фәйзуллин Марат Рәйес улы 1982 йылдың 7 ноябрендә Өфө ҡалаһында тыуған.

1989—1999 йылдарҙа Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө сәнғәт академияһы ҡарамағандағы Урта махсус музыка мәктәбендә уҡый.

2000 йылда һуҡма инструменттар класы буйынса Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай. Уҡыу йылдарында күп тапҡырҙар Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара конкурстар лауреаты була. Шул уҡ йылда һуҡма инструменттарҙа (маримба, ксилофон һ.б.) Башҡортостанда беренсе тапҡыр үҙенең концертын ойоштороусы. 15-тән күберәк музыка ҡоралында уйнай.

2008 йылда Профсоюздарҙың Санкт-Петербург гуманитар университетында тауыш режиссеры һөнәре буйынса юғары белем ала.

29 нәфис фильм, 46 документаль фильм һәм телетапшырыуҙар, 11 йәнһүрәт, 40-тан ашыу реклама ролигы музыкаһы авторы. Алдынғы кинокомпаниялар, телеканалдар, музыкаль нәшриәттәр менән хеҙмәттәшлек итә. Дискографияһында 4 альбом һәм винил пластинка бар. Рәсәй композиторҙары союзының йәштәр секцияһы ағзаһы. РФ һәм БР Кинематографистары союзы идараһы ағзаһы, Рәсәйҙең Рус география йәмғиәте ағзаһы, Евразия халыҡтары ассамблеяһының Халыҡ-ара мәҙәни хеҙмәттәшлек буйынса советы ағзаһы.

2005 йылдан Мәскәүҙә йәшәй. Өйләнгән, улы бар.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* «Пульс России»: уфимский музыкант посвятил Дню России и Дню города забег и клип
* МАРАТ ТАТУРАС СНЯЛ КЛИП КО ДНЮ ГОРОДА УФЫ И КО ДНЮ РОССИИ
Әтнә районы

**Әтнә районы** - Татарстан Республикаһында муниципаль район. Ҡоморгужа ауылында күренекле ғәлим Шиһабеддин Мәржәни музейы бар.
## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Фотографии усадьбы куца Бакирова на сайте LiveJournal
* Описание и фотографии района на сайте Команда Кочующие
* Официальный сайт Атнинского муниципального района 
* Эпиграфические памятники Атнинского района
Бейек тау районы

**Бейек тау районы** - Татарстан Республикаһында муниципаль район. Бейек тау районында "Иҫке Ҡазан" музейы бар.
Елгәргес

**Елгәргес** () — игенде кәбәгенән таҙарта торған ауыл хужалығы машинаһы. Шулай уҡ елгәргән ваҡытта иген ҡоротҡос бөжәктәрҙән дә таҙара. Иген культураларын урып-йыйыу эше тамамланғас, һуҡтырғас, елгәреүгә тотоналар.

Ябай ысул менән елгәргән ваҡытта иген көрәк (һоҫҡо) ярҙамында һауаға сөйөлә, орлоҡ кире аҫҡа төшә, ә кәбәкте ел ситкә осора.

Ваҡыт уҙыу менән техника ҡулланыла башлай, иләк өҫтәндә әйләнеп торған вентиляторҙарҙан килгән һауа кәбәкте ситкә осора.

## Тарихы

### Ҡытай

Боронғо Ҡытайҙа тәүге тапҡыр вентиляторы әйләнеп, кәбәкте осороп торған елгәргес ҡулланылған. Был хаҡта 1313 йылда Ҡытайҙа тәүге китап баҫтырып сығарған ***Ван Чжэнь*** ауыл хужалығы тураһында «*Нун Шу*» тигән йыйылма хеҙмәтендә яҙған

### Европа
Нортумберлендтағы саксон ауылдарында, мәҫәлән, монах Беда () һүрәтләгән Ад Джефринда (хәҙерге Йиверинг) ауылында үткәрелгән ҡаҙыныу эштәрендә үтәләй ел өрөп торһон өсөн ике яҡ остан ишектәр ҡуйып эшләнгән амбарҙар табылған

Европала 1700 йылдарға тиклем ҡытай техникаһы ҡулланылмай «Диңгеҙ вентиляторы» тип атала башлаған елгәргестәрҙе 1720 йылдар арауығында голланд диңгеҙселәре Европаға алып ҡайта. Яҡынса шул уҡ ваҡытта шведтар ошондай уҡ өлгөләрҙе килтерә

1737 йылда Роксбургширҙағы Каверс имениеһында фермер Эндрю Роджер кукуруз елгәргесе уйлап таба. Уның менән Шотландияла был ғаилә күп йылдар дауамында уңышлы сауҙа итә. Ҡайһы бер дин әһелдәре иһә яһалма ел Хоҙайға ҡаршы барыу, был гонаһлы ғәмәл тип белдерә

### Грек мифологияһында
Елгәргес һоҫҡо (*liknon*) Дионис йола ғөрөф-ғәҙәтендә һәм Элевсин мистерияларында һүрәтләнгән

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
Ушаков миҙалы (СССР)

**Ушаков миҙалы** — СССР-ҙың дәүләт наградаһы. СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 3 мартындағы «Хәрби миҙалдарҙы булдырыу: Ушаков миҙалы һәм Нахимов миҙалы» исемле Указына ярашлы булдырыла.

Миҙал архитектор М. А. Шепилевский проекты буйынса эшләнгән.

## Ушаков миҙалы тураһындағы Положение

Ушаков миҙалы менән Хәрби-Диңгеҙ Флоты һәм сик буйы ғәскәрҙәренең диңгеҙ частары матростары һәм һалдаттары, старшиналары һәм сержанттары, мичмандары һәм прапорщиктары хәрби һәм тыныс ваҡытта диңгеҙ театрҙарында социалистик Ватанды һаҡлауҙа күрһәткән ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ өсөн бүләкләнә.

Ушаков миҙалы менән: 

* диңгеҙ театрҙарында социалистик Ватан дошмандары менән алыштарҙа;
* СССР-ҙың диңгеҙ сик буйын һаҡлауҙа;
* Хәрби-Диңгеҙ Флоты һәм сик буйы ғәскәрҙәре частарының һәм караптарҙың хәрби бурыстарҙы үтәгәндә;
* ғүмере өсөн хәүеф менән бәйле шарттарҙа хәрби бурысты үтәгәндә шәхси ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ күрһәткән өсөн бүләкләнә.

Ушаков миҙалы күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм СССР-ҙың башҡа миҙалдары булған осраҡта «Батырлыҡ өсөн» миҙалынан һуң тағыла.

## Ушаков миҙалының тасуирламаһы
Ушаков миҙалы менән 925 келәймәле көмөштән эшләнгән. Формаһы — ҡабарынҡы күтәрмәле 36 мм диаметрлы түңәрәк, уның уртаһында биленә тиклемге Ушаковтың һүрәте, ул ҡабарынҡы нөктәләр менән ҡаймаланған. Өҫтә, түңәрәк буйлап — ҡабарынҡы хәрефтәр менән «Адмирал Ушаков» яҙыуы. Ушаковтың рельефлы һүрәте аҫтында —үҙ-ара таҫма менән тоташтырылған ике лавр ботағы. Миҙалдың түңәрәге якоргә һалынған. Миҙалдың артҡы яғында һаны күрһәтелгән. Миҙал элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында биш мөйөшлө ҡалыпҡа тоташтырылған. Ҡалып ебәк муар таҫма менән уратылған. Таҫманың төҫө зәңгәр, ситтәренән аҡ һәм күк буйҙар үтә. Таҫманың киңлеге — 24 мм, аҡ буйҙың киңлеге — 2 мм, күк буйҙың киңлеге — 1,5 мм. Таҫма өҫтөнән, ҡалыптың үрге мөйөштәренән миҙалдың элмәккә якорь сынйыры беркетелгән.

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында барыһы 14 мең моряк бүләкләнгән.

1980 йылдың 28 мартында миҙал тураһындағы Положениеның яңы редакцияһы ҡабул ителә, уға ярашлы 1980—1991 йылдарҙа миҙал менән яҡынса 1000 кеше бүләкләнгән.

1995 йылға ҡарата барлығы 16080 кеше миҙал менән бүләкләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Ушаков миҙалы кавалеры. — СПб: Үҙәк хәрби-диңгеҙ архив, нәшриәт «Аграф+», 2011. — 455. с. — 350 дана тираж
* 
* 
*
Нахимов миҙалы

**Нахимов миҙалы** — СССР-ҙың дәүләт наградаһы. СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 3 мартындағы «Хәрби миҙалдаҙры булдырыу тураһында: Ушаков миҙалы һәм Нахимов миҙалы» исемле Указына ярашлы булдырыла. Рәсәй Федерацияһы Президентының 1994 йылдың 2 мартындағы «Рәсәй федерацияһының дәүләт наградалары тураһында» 442-се Указы көскә ингәнгә тиклем Рәсәй Федерацияһы Юғары Советы Президиумының 1992 йылдың 2 мартындағы 2424-1-се Указына ярашлы миҙал Рәсәй федерацияһының наградалар системаһында ҡалдырыла.

Миҙал архитектор М. А. Шепилевскийҙың проекты буйынса башҡарылған.

## Нахимов миҙалы тураһында Положение
Нахимов миҙалы менән Хәрби-Диңгеҙ флотының һәм сик буйы ғәскәрҙәренең диңгеҙ частары һалдаттары һәм матростары, сержанттары һәм старшиналары, мичмандары һәм прапорщиктары бүләкләнә.

Нахимов миҙалы менән диңгеҙ театрҙарында караптарҙың һәм частарҙың хәрби бурыстарҙы үтәүгә булышлыҡ иткән оҫта, тәүәккәл һәм ҡыйыу ғәмәлдәре өсөн; СССР-ҙың дәүләт диңгеҙ сик буйын һаҡлауҙа күрһәткән батырлыҡ өсөн; хәрби хеҙмәтте үтәгән саҡта ғүмере өсөн хәүеф менән бәйле шарттарҙа күрһәткән фиҙакәрлеге йәки башҡа ҡаҙаныштары өсөн бүләкләнәләр.

Нахимов миҙалы күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм СССР-ҙың башҡа миҙалдары булған осраҡта «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалынан һуң урынлаштырыла.

Нахимов миҙалы менән барыһы **13 000** бүләкләү башҡарыла.

Миҙал тураһында Положение 1947 һәм 1980 йылдарҙа үҙгәтелә.

## Тасуирламаһы
Нахимов миҙалы 36 мм диаметрлы түңәрәктән ғибәрәт, ике баҡыр өлөштән эшләнгән. Проект һүрәтенең авторҙары — А. Л. Диоров, Б. М. Хомич, Н. А. Волков. Миҙалдың бер генә төрө бар. Элмәге миҙалға иретеп йәбештерелгән.

Һул яғында — Нахимовтың профилдә төшөрөлгән рельефлы һүрәте. Миҙал ситтәренән — «Адмирал Нахимов» яҙыуы. Нахимов профиленән аҫтараҡ — ике лавр ботағы, улар ҡушылған урында — биш мөйөшлө йондоҙ. Миҙал ҡабарынҡы нөктәләр менән ҡаймаланған.

Миҙалдың артҡы яғында — елкәнле караптың ҡабарынҡы һүрәте, һүрәт ике арҡыс-торҡос ятҡан якорь өҫтөнә трос түңәрәге һалынған. Ҡарап менән якорь һүрәте сынйыр менән ҡаймаланған. Миҙал ситтәрененән — ҡабарынҡы нөктәләр.

Миҙалдың өҫкө өлөшөндәге элмәк ярҙамында миҙал биш мөйөшлө тимер ҡалыпҡа беркетелә. Ҡалыптың артҡы яғында миҙалды кейемгә беркетә торған ҡулайлама бар. Ҡалып ебәк муар таҫма менән уратылған, таҫма күк төҫтә, өс аҡ буйлы, буйҙарҙың һәр береһенең киңлеге — 3 мм. Буйҙарҙың араһы — 2 мм, аҡ буйҙан таҫма ситенә тиклем — 5, 5 мм. Таҫманың дөйөм киңлеге — 24 мм.

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар
* Медаль Нахимова
* Медаль Нахимова
Кәбәк

**Кәбәк** () — ауыл хужалығы үҫемлектәрен һуҡҡан ваҡытта барлыҡҡа килгән ҡалдыҡ. Башаҡлылар һәм ҡуҙаҡлы үҫемлектәрҙең башаҡ, сәскә, ҡуҙаҡ ҡабығы, һабаҡ киҫәктәре, осоҡ көп һәм башҡа шундай өлөштәренән тора.

Уны һарай йәки түбәлек ҡыйығы аҫтында ямғырҙан һәм ҡар баҫыуҙан һаҡлайҙар.

## Ҡулланылышы
Кәбәкте мал аҙығы сифатында ҡулланалар. Составы буйынса ул үҙе барлыҡҡа килгән үҫемлек һаламына яҡын, әммә унан азот күләме һәм яңы һуғылған сағында еңел үҙләштерелеүе менән өҫтөнөрәк. Кипкән кәбәк ҡата, мал уны насар ашай. Бынан тыш, көп ҡылсыҡтары малдың ауыҙын, ашҡаҙан ҡатлансығын зарарлай һәм үлем сәбәбе булыуы мөмкин. Шуға күрә кәбәкте боҫратып ашаталар. Шулай уҡ силосҡа ҡушып та әҙерләйҙәр.

Пресланған кәбәкте йыш ҡына төрлө материалдар етештереү өсөн (мәҫәлән, үҫенте өсөн һауыт) ҡулланалар. Ул экологик яҡтан таҙа, уның хаҡы түбән булыуы менән отошло, әммә шул уҡ ваҡытта балсыҡ, пластмасса һауыттарға ҡарағанда тиҙерәк эштән сыға.

## Башҡорт телендә '''«кәбәк»''' һүҙенең мәғәнәләре
* Игендең орлоғон ҡаплап торған осоҡ көп
* Бесән, һалам вағы
* Көрпә
;кәбәкләнеү
* кәбәккә әйләнеү, ваҡланыу
;кәбәк-һәбәк
* игендең төрлө сүп-сары
;кәбәк баш
* аҡылһыҙ, ахмаҡ

## Һылтанмалар
* Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. — Мәскәү, 1993. — 1-се том, 861 бит

## Иҫкәрмәләр
Әхтәмйәнов Ихсан Нәсибулла улы

**Әхтәмйәнов Ихсан Нәсибулла улы** (11 ғинуар 1932 йыл — 2000 йыл) — публицист, прозаик-документалист, шағир.

## Биографияһы
Ихсан Нәсибулла улы Әхтәмйәнов 1932 йылдың 11 ғинуарында Иглин районы Сабит ауылында тыуа. Сабит ауылы бөтөү сәбәпле, ул әсәһен Иҫке Ҡобау ауылына күсереп алып килә.

## Әҙәби эшмәкәрлеге
Башҡорт дәүләт университетын тамамлағас, байтаҡ йылдар республикабыҙҙың матбуғат өлкәһендә эшләй.

Шиғри әҫәрҙәре 60-сы йылдарҙа баҫыла башлай. «Замандаштың ҡыҫам ҡулдарын» (1988) китабындағы әҫәрҙәр шиғриәттә яңы уйланыуҙар, hүрәтләү саралары күп булыуы менән айырыла.

«Төйәгемә — өйгә ашҡынамын…» шиғырында лирик герой, һағыныуын шиғыр юлдарына һалып, тыуған төйәгенә, өйөнә ашҡына. Бала саҡты, үҫмер йылдарҙы иҫкә алып, Тыуған иленә, тыуған яҡтарына булған сикһеҙ мөхәббәтен асып бирә.
Ниндәй бәхет өйгә урап ҡайтыу,
Ҡурайҡайың алыу ҡулыңа;
Күршеләрең менән күрешеүҙәр,-
Шул шатлыҡтар күсә йырыма.
Тыуған яҡты күреү — был ниндәй бәхет икәнен аңлайһың. Шиғырҙағыса туған-тумасаң менән гөрләшеп самауырҙан сәй эсеү, күршеләрең менән күрешеү
шундай танһыҡ. Атай йорто изге, ул йөрәк түрендә генә йөрөтөрлөк бала саҡ хәтирәһе. Ватандың кескәй сатҡыһы.
«Яҙғы йыр» шиғыры Тыуған илгә, тыуған ергә ихлас һөйөү тойғолары менән һуғарылған. Яҙҙың матурлығы, йәшеллегенә һоҡланып, күңелдең яҙғы ҡояшҡа иреүен тойоп, тыуған төйәгеңә ҡайтҡанда шул тиклем рәхәт. Уның һәр бер ағасын, үләнен, күлен күреү йөрәктәге һағышты баҫа, күңелде иркәләй, ҡеүәт өҫтәй, илһам уята.
Яҙ хаҡында байтаҡ яҙғанмындыр,
Ләкин ҡайтһам тыуған яғыма,
Илһамдарым таша даръя булып,
Һәм йәнә яҙ йыры яҙыла.
Тәрәндән, ер ҡуйынынан урғылып сыҡҡҡан шишмәләй, Ихсан Әхтәмйәновтың йөрәк түренән сыҡҡан шиғырҙары.

## Йәмәғәт эшмәкәрлеге

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

## Сығанаҡтар
* Край родной — Иглинский: Очерки и материалы. Уфа: Гилем, Информреклама, 2002, стр.142
* Башҡортостан. Ҡыҫҡаса энциклопедия. Өфө: Китап, 1997 йыл
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. (рус.)

## Китаптары
* Әхмәтйәнов Ихсан. Замандаштың ҡыҫам ҡулдарын. Шиғырҙар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988.
* Әхтәмйәнов Ихсан Нәсибулла улы. Саҡматояҡ аттарҙа.

## Иҫкәрмәләр
Һағындым (альбом)

**Һағындым** — Радик Гәрәевтең тәүге һәм һуңғы студия альбомы. Ул 1988 йылда «Мелодия» фирмаһында сығарылған.

## Йырҙар исемлеге

Башҡорт (1-7) һәм пушту (8) телдәрендә.

## Альбомды яҙҙырыуҙа ҡатнашыусылар
* Марат Юлдыбаев етәкселегендәге «Дуҫтар» инструменталь ансамбле
* Виктор Динов — тауыш режиссёры
* Е. Чернокова — рәссам
* Ирина Рябова — мөхәррир
* Валентин Барановский — фото

## Һылтанмалар
* «MIXMUZ» сайтында Радик Гәрәев йырҙары
«Һыуҙа батыусыларҙы ҡотҡарған өсөн» миҙалы

**«Һыуҙа батыусыларҙы ҡотҡарған өсөн» миҙалы** — СССР һәм Рәсәй Федерацияһының дәүләт наградаһы.

СССР Юғары Советы Президиумының 1957 йылдың 16 февралендәге Указына ярашлы булдырыла. Һүрәттең авторы — рәссам А. Ф. Шебалков.

## Миҙал тураһындағы Положение

Миҙал менән ҡотҡарыу хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре һәм СССР-ҙың башҡа граждандарҙы, шулай уҡ СССР граждандары булмаған кешеләр 
кешеләрҙе һыуҙа ҡотҡарыуҙа күрһәткән ҡыйыулыҡ һәм фиҙакәрлек өсөн; күрһәткән уяулыҡ һәм ҡыйыулыҡ һөҙөмтәһендә һыуҙа кешеләр менән бәхетһеҙ осраҡтар иҫкәртелгән өсөн; һыуҙа ҡотҡарыу хеҙмәтен өлгөлө ойошторған өсөн бүләкләнәләр.

«Һыуҙа батыусыларҙы ҡотҡарған өсөн» миҙалы күкрәктең һул яғында йөрөтөлә һәм башҡа СССР миҙалдары булған осраҡта «Яңғындағы батырлыҡ өсөнө» миҙалынан һуң урынлаштырыла.

Бүләкләү СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы һәм СССР Юғары Советы Президиумы исеменән башҡарыла.

Миҙал тураһында Положение 1967 һәм 1980 йылдарҙа үҙгәртелә.

## Тасуирламаһы

«Һыуҙа батыусыларҙы ҡотҡарған өсөн» миҙалының формаһы — түңәрәк, диаметры — 32 мм, оксидатланған еҙҙән эшләнә.

Миҙалдың алғы яғында һыуҙа батып барыусысыны һөйрәгән ҡотҡарыусы һүрәте урынлаштырылған. Миҙалдың өҫкә өлөшөндә — «За спасение» яҙыуы, аҫҡы өлөшөндә — «утопающих» яҙыуы.

Миҙалдың артҡы яғында ураҡ менән сүкеш һүрәтләнгән, уларҙан аҫтараҡ — лавр ботағы һәм «СССР» яҙыуы. Миҙал ике яҡтан да ҡабарынҡы күтәрмә менән ҡаймаланған.

Миҙалдың өҫкө өлөшөндәге элмәк дүңгәләк ярҙамында биш мөйөшлө тимер ҡалыпҡа тоташтырыла. Ҡалыптың артҡы яғында миҙалды кейемгә беркетеү өсөн ҡулайламаһы бар. Ҡалып ебәк муар таҫма менән уратылған. Таҫма күк төҫтә, уның уртаһынан бер, ситтәренән өсөшәр аҡ буй үтә. таҫиманың дөйөм киңлеге — 24 мм.

## Миҙалдың советтарҙан һуңғы тарихы
СССР-ҙа һуңғы бүләкләү 1991 йылдың 20 майында башҡарыла. Барыһы 24 000 кеше бүләкләнә.

Рәсәй Федерацияһы Юғары Советы Президиумының 1992 йылдың 2 мартындағы 2424-се Указына ярашлы элекке СССР-ҙың ошо уҡ исемле миҙалы Рәсәй награда системаһында ҡалдырыла. Реверстағы «СССР» яҙыуы «РОССИЯ» яҙыуына алмаштырыла.

Рәсәй Федерацияһында әлеге миҙал менән бүләкләү 1992—1994 йылдрҙа башҡарыла.

Рәсәй Федерацияһы Президентының 1994 йылдың 2 мартындағы 442-се Указына ярашлы Рәсәй дәүләт награда системаһына индерелмәй, совет миҙалы урынына «Һәләк булыусыларҙы ҡотҡарған өсөн» Рәсәй миҙалы менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар
* Медаль «За спасение утопающих»
Башаҡ

**Башаҡ** (, ) — ҡыяҡлы үҫемлектең оҙонса төп үҙәгенә берешәрләп йәки тәлгәшләп урынлашҡан сәскә йәки орлоҡ сәскәлеге, емле башы. Беренсе осраҡта сәскәлек ябай башаҡ (юл япрағы, орхидея), икенсе — ҡатмарлы башаҡтар (күпселек ҡыяҡлылар, шул иҫәптән бойҙай, арыш, арпа) тип атала.

## Башаҡ Ҡөрьәндә

## Башаҡ геральдикала
Башаҡ совет геральдикаһында киң ҡулланыла. Ауыл хужалығы символы булараҡ, уны биҙәй гербыы элекке социалистик илдәрҙең, СССР-ҙың элекке союздаш республикаларының һәм уларҙы төбәктәренең гербтарын биҙәп тора.

## Һылтанмалар
* Ҡөрьән https://wikisource.org/wiki/%D2%A0%D3%A9%D1%80%D1%8C%D3%99%D0%BD
*
Хизб

**Хизб** () — ғәрәп һүҙе, «төркөм», «өлөш», «партия» тигәнде аңлата. Ҡөрьәндең 1/60 өлөшөн билдәләү өсөн (жүздең яртыһы) һәм сәйәси партияларҙың исемендә (Хизб үт-Тахрир әл-Ислами, Хезболла һ.б.) ҡулланыла.

## Ҡөрьән хизбәләре
Ике хизб бер *джуз* тәшкил итә. Хизбәләр һаны биттәрҙә махсус тамға менән билдәләнә:
* руб әл-хизб ( — *хизбәнең сиреге*) — бер-береһенә сатрашлап һалынған ике шаҡмаҡ рәүешендәге символ. Ул хизбәнең һәр сиреген билдәләй һәм Ҡәрьәнде уҡыуҙы еңеләйтеү өсөн хеҙмәт итә.
* нисф әл-хизб («хизбәнең яртыһы») —
* сәләсәт арба әл-хизбә — «хизбәнең 3/4-е».

## Сәйәси партиялар
Хизб һүҙе ғәрәп сәйәси партиялары атамаһында ҡулланыла.
* Хизб үт-Тахрир әл-Ислами|() — 1953 йылда Көнсығыш Иерусалимда нигеҙләнгән ойошма.
* Хезболла (Хизбалла) — шиғыйҙар ойошмаһы һәм сәйәси партияһы
* Хизб әл-үммәл (Тунис эшселәр партияһы)() — Тунистағы коммунистик партия
* Хизб әш-шүйүи әл-Ираҡи () — Ираҡ коммунистик партияһы
* Хизб әш-шәәб әл-Филәстинийә () — Фәләстин сәйәси партияһы, 1982 йылда ойошҡан
* Хизб әл-нәһдә () — Тунистың уртаса ислами партияһы
* Әл-Хизб әш-шүйүий әл-Мәсрий () — Мысыр коммунистик партияһы
* Әл-Хизб әш-шүйүий әл-Лүбнәний () — Ливандың коммунистик партияһы
* Әл-Хизб әш-шүйүий әс-Судәни () — Судандағы коммунистик сәйәси партия
* Әл-Хизб әш-шүйүий әт-Түнисий () — Тунис коммунистик партияһы, 1934—1993 йылдарҙа эшләгән
* Хизб әл-тәхәлүф Әл-шүәби Әл-иштерәки () — Мысырҙағы һул сәйәси партия
* Хизб әл-истиҡләл () — Фәләстин ғәрәп милләтсе партияһы, британ мандаты осоронда 1932 йылыдң 13 августында ойошторолған
* Әл-Хизб әш-шүйүий фи әл-Сәғүдиә () — Сәғүд Ғәрәбстаны коммунистик партияһы, йәшерен рәүештә 1975 йылдан 1990-сы йылдарға хәтлем эшләгән
* Әл-Хизб әл-араби әл-Филәстини () — британ мандаты осоронда Фәләстиндә ойошторолған ғәрәп милләтсе партияһы

## Иҫкәрмәләр
Прайс Леонтина

**Мэри Вайолет Леонтина Прайс** (;  йыл, ) — америка опера йырсыһы (сопрано). Метрополитен-операның төп йырсыһы булып һаналған беренсе афроамерикан ҡатын-ҡыҙы.

## Биографияһы
Леонтина Прайс Лорел ҡаласығында (Миссисипи infns) урман ҡырҡыусы һәм акушер ғаиләһендә тыуған. Фортепианола уйнарға өс йәшендә өйрәнә башлай.

Уилберфостың (Огайо штаты) Үҙәк дәүләт колледжында, һуңынан Нью-Йоркта Джулъярд музыка мәктәбендә уҡый.

Бродвейҙа профессиональ карьераһын 1952 йылда башлай, тәүге соло концертын Нью-Йоркта 1954 йылда бирә, ә опера йырсыһы булараҡ дебюты 1957 йылда Сан-Франциско Операла үтә.

Артабан бер нисә тапҡыр Вена операһы, Лондонда Король опера театры һәм Миланда Ла-Скала сәхнәләрендә сығыш яһай. Башлыса Моцарт, Джузеппе Верди, Джакомо Пуччини опералары ҡуйылышында партиялар башҡара. 

Уның тауышы тәнҡитселәр тарафынан «сағыу» , «бай, һығылмалы һәм баҙыҡ» кеүек баһалана.

Опера сәхнәһенән Леонтина Прайс 1985 йылда китә, әммә һуңынан тағы 12 йыл дауамында оркестры концерттары бирә.

Күп һанлы наградаларға эйә, улар араһында Президенттың Аазатлыҡ миҙалы, Спингарн миҙалы, «Эмми» премияһы бар, ун һигеҙ тапҡыр Грэмми премияһы лауреаты, тауыш яҙҙырыу индустрияһына күп йыллыҡ өлөш индергәне өсөн «Грэмми» премияһына эйә (1989). Gramophone журналының Дан залына индерелгән.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Мариан Андерсон
* Грейс Бамбри
* Ширли Верретт
* Джесси Норман

## Иҫкәрмәләр
Карло Блазис

**Ка́рло Паскуа́ле Франче́ско Рафаэле Бальдасса́ре де Бла́зис**  (итал. Francesco Carlo Blasis Raffaele de Pasquale Baldassare, 4 ноябрь 1797 йыл. Неаполь —  15 ғинуар 1878 йыл,  Черноббьо) — итальян бейеүсеһе, хореографы, бейеү буйынса практик һәм теоретик.

## Тормошо һәм ижады
Карло де Блазис дворян ғаиләһендә тыуған. Яҡшы белем алған,  тарих, сәнғәт, музыка, математика, анатомия, әҙәбиәт өйрәнә, күп фәндәр менән ҡыҙыҡһына. Ж.-Ж. Новерра һәм Пьер Гарделдә уҡый. 1817 йылда Блазис Бордо һәм Париж сәхнәләрендә яңғыҙ паритялар башҡарыусы бейеүсе була. 1818—1834 йылдарҙа   Карло Паскауле Рафаэле Бальдассаре төрлө итальян театрҙарында бейей, Италияла бик популяр. Әммә аяғына ауыр йәрәхәт алғандан һуң Блазис бейеүҙе  туҡтатырға мәжбүр була, үҙен хореографиялар ижад итеүгә арнай.  Блазистың сәйәхәттәр георгафияһы Италияға тиклем ҡыҫҡара, ҡайһы саҡта Милан театры менән Лондонға (1847 йыл), Варшаваға (1856—1857), Лиссабонға   (1857—1858),  Парижға  (1860) һәм Мәскәүгә (1860—1863) гастролдәргә сыға.  1837 йылдан ул —  Миланда *балеттың Император  академияһы* директоры, ул Европала иң яҡшы бейеү академияларының береһе  була. Практик күнекмәләрҙән башлап лекция дауамдары менән, Блазис индергән дәрестәр планы, үҙе төҙөгән бейеүҙең яңы принциптарын булдырыу өсөн феноменаль эффект бирә.

Карло Блазис хореография буйынса бик күп хеҙмәттәр яҙа,  Рәсәйҙә билдәлеләренең  береһе: «Traité élémentaire, théorique, et pratique de l’art de la danse» (Paris 1820), тиҙҙән баҫылып сыҡҡандан һуң инглиз теленә тәржемә ителә һәм баҫыла. Рәсәйҙә билдәле хореографтың хеҙмәттәре тәржемәләнмәй ҡала

Блазис бейеү сәнғәте терминологияһының реформаторы булып тора. Мәҫәлән, бейеүсе Джованни да Болоньяның Меркурий скульптура торошонда *аттитюд* күрә, классик бейеү теорияһында торош,  ҡул һәм аяҡтар торошо үҙгәрә, корпус тура.

## Әҫәрҙәр (һайланма)

* *Traité élémentaire, Théorique et Pratique de l’Art de la Danse contenant les développemens, et les démonstrations des principes généraux et particuliers, qui doivent guider le danseur.* Bologna 1820.
* *The Code of Terpsichore: a Practical and Historical Treatise on the Ballet, Dancing, and Pantomime; with a Complete Theory of the Art of Dancing* (Üb.: R. Burton), London: J. Bulcock, 1828.
* *The Young Ladies Book.* London 1829.
* *Studi sulle arti imitatrici.* Milano 1844.
* *Notes upon Dancing.* London: Delaporte, 1847.
* *Dello stato attuale del ballo, mimica e della coreografia.* Torino 1852.
* *Charles Villeneuve.* в: *Gazetta dei teatri.* 18 maggio 1854.
* *Del Carattere della Musica sacra e del sentimento religioso.* Milano 1854.
* *L’Uomo fisico, intellettuale e morale, opera di Carlo Blasis.* Milano 1857.
* *L’Uomo fisico, intellettuale e morale, opera di Carlo Blasis.* Milano 1857.
* *Leonardo da Vinci per Carlo Blasis.* Milano 1872.

## Әҙәбиәт

* 
* Elizabeth Souritz: *Carlo Blasis in Russia (1861—1864).* A Capella Books, Pannington (NJ) 1993.
* Flavia Pappacena: *Il Trattato di Danza di Carlo Blasis (1820—1830). Carlo Blasis' Treatise on Dance (1820—1830).* Libreria Musicale Italiana, Lucca 2005, ISBN 88-7096-422-1.
Хо Га И

**Хо Га И** (허가이 (許哥而), Рәсәй Империяһы һәм Советтар Союзында **Алексей Иванович Хегай** тип тә билдәле (1908 йылдың 18 марты (буранайы), Хабаровск, Рәсәй Империяһы — 1953 йылдың июль (майайҙың) 2 көнө, Пхеньян, КХДР) — Рәсәй һәм Корея инҡилапсыһы, КХДР-ның фирҡә һәм дәүләт эшмәкәре.

## Тормош юлы
Хабаровскиҙағы корей мәктәбе уҡытыусыһы ғаиләһендә тыуа. Етем булып ҡалғас, эшләргә мәжбүр булһа ла, мәктәпте бөтөрә алған. 1924 йылда Бөтә Союз Ленин Коммунист Йәштәр Берләшмәһенә (урыҫ. ВЛКСМ) инеп, әүҙем комсомол эшмәкәре булып китә, 1930 йылдың аҡъюлайында (декабрендә) Бөтә союз (большевиктарҙың) Коммунист Фирҡәһенә инә. 1932 йылда Алыҫ Көнсығыш крайы комитеты сәркәтибе булып тәғәйенләнә.
Судува (футбол клубы)

**«Судува»** () — Литва футбол клубы, Судава исемле ҡалала урынлашҡан. 1968 йылда барлыҡҡа килгән.

## Тарих


## Клуб төҫтәре, формаһы һәм эмблемаһы

## Ҡаҙаныштары
* **Литва Чемпионы (3)**: 2017, 2018, 2019
* Литва вице-чемпионы (3): 2007, 2010, 2020
* Литва чемпионатының бронза призеры (6): 1975, 2005, 2009, 2011, 2012, 2016
* **Литва кубогы эйәһе (3)**: 2006, 2009, 2019
* Литва кубогы финалсыһы (3): 1976, 2002, 2016, 2020

## Сығыштар статистикаһы (2000—)

## Ағымдағы составы
2019 йылдың 14 сентябренә ҡарата


## Билдәле уйынсылар

*  Виллер Соуза Оливейра
*  Педру Ботельо
*  Рафаэл Помпео Родригес Ледесма
*  Дариус Гвилдис
*  Саулиус Клевинскас
*  Линас Климавичус
*  Дариус Масилевичюс
*  Томас Микуцкис
*  Томас Радзиневичюс
*  Нериюс Вальскис
*  Сергей Козюберда

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Клубтың рәсми сайты
Жальгирис (футбол клубы)

**«Жальгирис»** () — Литваның футбол клубы. Жальгирис ҡалаһында урынлашҡан. 1947 йылда барлыҡҡа килгән.

## Тарихы

## Клуб төҫтәре, формаһы һәм эмблемаһы


Vilniaus_Zalgirio_logo_(1947-1962).png|1947–1961
Vilniaus_Zalgirio_logo_(1962-1988).png|1962–1988
FK Zalgiris.png|1989–2008
Vmfdzalgiris2.jpg|2009–2012 


## Ҡаҙаныштары
* **Литва Чемпионы (11)**: 1991, 1992, 1999 (в), 2013, 2014, 2015, 2016, 2020, 2021, 2022, 2024
* Литва вице-чемпионы (13): 1993, 1994, 1995, 1997, 1998, 1999 (r), 2000, 2011, 2012, 2017, 2018, 2019, 2023
* Литва чемпионатының бронза призеры (4): 1990, 1996, 2001, 2010
* **Литва кубогы эйәһе (14)**: 1991, 1993, 1994, 1997, 2003, 2012, 2012-13, 2013-14, 2014-15, 2015-16, 2016, 2018, 2021, 2022.
* Литва кубогы финалсыһы (8): 1990, 1992, 1995, 2000, 2001, 2017, 2020, 2023

## Сығыштар статистикаһы (2009—2026)

## Ағымдағы составы
2019 йылдың 14 сентябренә ҡарата


## Билдәле уйынсылар

*  Эдгарас Янкаускас
*  Робертас Пошкус
*  Дейвидас Шемберас
*  Аурелиюс Скарбалюс
*  Жидрунас Карчемарскас
*  Эрнестас Шеткус
*  Дарвидас Шярнас
*  Марюс Жалюкас
*  Саулюс Миколюнас
*  Андрюс Скерла
*  Линас Пилибайтис
*  Роландас Джяукштас
*  Томас Микуцкис
*  Маман Траоре
*  Юрий Кендыш
*  Андрия Калуджерович


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Клубтың рәсми сайты