Иҫке йәрминкә Спас ғибәҙәтханаһы

**Спас-Преображенский (Староярмарочный, Спасский) соборы** — был Түбәнге Новгородтың Түбәнге йәрминкә территорияһындағы һуңғы классицизм стилендәге ҡорам. 2009 йылдың 12 сентябренә тиклем — Түбәнге Новгород епархияһының кафедраль соборы.

## Тәхеттәре
* Төп тәхете — Происхождение (изнесение) Честных Древ Животрворящего Креста Господня хөрмәтенә;
* ҡанаты — Изге кенәз Александр Невский хөрмәтенә;
* ҡанаты — Преподобный Макарий Желтоводский һәм Унженский хөрмәтенә.

## Изге әйберҙәр
* Изге бөйөк кенәз Георгий Всеволодович иконаһы, мәйетенең киҫәксәләре;
* Изге бөйөк кенәз Александр Невский иконаһы, мәйетенең киҫәксәләре;
* Преподобный Серафим Саровский иконаһы, мәйетенең киҫәксәләре;
* Изге благоверный кенәздәр Петр менән Феврония Муромский иконаһы, мәйеттәренең киҫәксәләре;
* Святитель Иннокентий Московский иконаһы, мәйетенең киҫәксәләре;
* Изге ғәҙел Алексий Бортсурманский иконаһы, мәйетенең киҫәксәләре;
* Пресвятая Богородицаның «Всех скорбящих Радость» иконаһы;
* Нерукотворный Образ Спасителя иконаһы.

## Тарих

1816 йылда Түбәнге Новгородҡа Макарьев йәрминкәһе күсерелә. Шул уҡ йылда Ока йылғаһының һул ярында йәрминкәнең төп ҡоролмалары төҙөлә башлай. Йәрминкә проекты А. Бетанкур тарафынан эшләнә. Ул Санкт-Петербургтағы Исаакий соборын төҙөгән архитектор Огюст Моферранды собор төҙөргә саҡыра. Төҙөлөш 1822 йылда тамамлана.

Йәрминкә йылына бер ай ғына эшләгәнлектән, ҡорам һәм ундағы причт экономия яһау маҡсатынан сығып Кремлдәге Спас-Преображенск соборы ҡарамағында тора. Ул соборҙан яңы ҡорамға бөтә кәрәк-яраҡ һәм икона килтерелә. Тап шуға күрә ҡорамды Спас ҡорамы тип атап йөрөтә башлағандар. Соборҙың иконостасын итальян Торричелли европа сиркәү ҡанундары буйынса биҙәй, шунлыҡтан күп кенә ғибәҙәт ҡылыусылар яланғас тәнле изгеләр иконаһы ҡаршыһында ғибәҙәт ҡылмайынса, үҙҙәре менән үҙ иконаларын алып килгән. Ахырҙа иконостас архитектор В. П. Стасов тарафынан яңынан яһалған. Ҡорам Иҫке йәрминкә ҡорамы тип яңы Александр Невский ҡорамы төҙөлгәндән һуң атала башлаған.

Төп бинаны төҙөү йәрминкәнең пландағы буласаҡ йорто артында алып барылырға тейеш була. Бина үҙе ташып һалынған ер өҫтөнә һалынған, шунлыҡтан ваҡыт үтеү менән грунт һыуҙары һәм яҙғы һыу баҫыу грунтты йыуып ағыҙған, бина сүгеп, стеналарында ярыҡтар барлыҡҡа килгән. XIX быуат аҙағында бина архитектор Р. Я. Килевейндың (эштәр етәксеһе П. С. Бойцов) проекты буйынса капиталь ремонтланған.. Реставрациянан һуң, 1888 йылдың 31 июлендә ғибәҙәтхана яңынан изгеләндерелә. 1899 йылда ғибәҙәтхана янындағы ҡыңғырау манараһы ҡорамға ҡолап төшөү хәлендә тора. Яңы манара 1906 йылда архитекторҙар П. П. Малиновский һәм Е. М. Мичурин тарафынан иҫке стилен һаҡлап төҙөлә.

Революциянан һуң ғибәҙәтханала склад урынлашҡан, ә административ биналарҙа фатирҙар барлыҡҡа килгән. 1989 йылдың апрелендә Дин эштәр буйынса совет Горький епархия идаралығына тапшыра һәм ғибәҙәтхананы ремонтлап, кафедраль собор сифатында ҡулланырға ҡуша. Ҡорамды реставрациялау эштәре кисекмәҫтән башлана, бер үк ваҡытта унда шәмбе һәм йәкшәмбе көндәрендә ғибәҙәт ҡылыуҙар алып барыла.

Ғибәҙәтхананың Изге преподобный Макарий Желтоводский ҡанаты миһрабы янында Түбәнге Новгород һәм Арзамас митрополиты Николай (Кутепов) ерләнгән. 2002 йылда уның ҡәбере өҫтөндә часовня-кәшәнә төҙөлә. 2009 йылдың 11 сентябрендә Бөтә Русь патриархы Кирилл Чернобыль АЭС-ндағы авария эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашҡан Түбәнге Новгород кешеләренә ҡуйылған һәйкәлде асыуға килә. Һәйкәл ике метр бейеклегендәге фәрештә фигуралы итеп эшләнгән, ул өс метр бейеклегендәге постаментта тора. Постаменттың гранит плитә менән көпләнгән урынында Священное Писаниенан цитаталар һәм һәләк булған кешеләрҙең исемдәре уйып яҙылған. Һәйкәл кафедраль собор алдындағы аллеяла тора. Новгород епархияһы һәйкәл эшләү процесында үҙ өҫтөнә ала. Чернобыль аэс-ындағы аварияны бөтөрөүселәргә һәйкәл эшләү 2009 йылдың 5 сентябрендә тамамлана. Ә соборҙың бейеклеге 40 метр тәшкил итә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Официальный сайт