Германия Демократик Республикаһы

**Герма́ния Демократи́к Респу́бликаһы** (**ГДР**) (, ); рәсми булмаған атамаһы **Көнсығыш Герма́ния** () —  1949 йылдың 7 октябренән  1990 йылдың 3 октябренә (00:00  Үҙәк Европа ваҡыты меәнән) тиклем йәшәп киләгән  Үҙәк Европа дәүләте .

## Административ-территориаль бүленеше

1949—1952 һәм 1990 йылдарҙа ГДР урындарға, «ер»ҙәргә (земли ,*Land*) бүлеп йөрөтөлә:
* Мекленбург (баш ҡалаһы — Шверин)
* Марка Бранденбург (баш ҡалаһы — Потсдам)
* Саксония-Анхальт (столица — Халле)
* Саксония (баш ҡалаһы — Дрезден)
* Тюрингия (баш ҡалаһы — Веймар, 1950 йылдан — Эрфурт)
* Берлин ( ГДР милли палатаһы һәм Берлиндан ерҙәр палатаһы  депутаттары Берлин ҡала депутаттары йыйылышы тарафынан һайланған , ГДР ҡанундары   Берлин территорияһында  Берлин ҡала депутаттары йыйылышы тарафынан хупланғас ҡына үҙ көсөнә ингән . Берлин менән Бранденбург сигендә паспорт тикшереүе булған).

1952—1990 йылдарҙа ГДР 14 округтан торған (1961 йылдан —  15) (*Bezirk*)
* Галле
* Гера
* Дрезден
* Зуль
* Карл-Маркс-Штадт
* Котбус
* Лейпциг
* Магдебург
* Нойбранденбург
* Потсдам
* Росток
* Франкфурт-на-Одере
* Шверин
* Эрфурт
* Республика ҡарамағындағы ҡала- Берлин (с 1961 года).

Ерҙәр (1952—1990 гг. — округа) —  райондарға (*Kreis*) һәм  ер ҡарамағындағы ҡалаларға (1952—1990  — округ  ҡарамағындағы) ]] (*Stadtkreis*) (Росток, Грайфсвальд, Штральзунд, Висмар, Нойбранденбург, Шверин, Потсдам, Бранденбург-на-Хафеле, Франкфурт-на-Одере, Айзенхютте, Шведт, Котбус, Магдебург, Галле, Галле-Нойштадт, Дессау, Лейпциг, Дрезден, Гёрлиц, Карл-Маркс-Штадт, Плауэн, Цвиккау, Эрфурт, Веймар, Гера, Йена, Зуль), райондар —  ҡалаларға (*Stadt*) һәм  общиналарға (*Gemeinde*), Берлин, 1952—1990 ҡайһы бер округ ҡарамағындағы  ҡалалар  ҡала райондарына бүленә (*Stadtbezirk*, в Берлине в 1949—1952 гг. — *Verwaltungsbezirk*) (Лейпциг, Дрезден, Карл-Маркс-Штадт, Эрфурт, Магдебург, Галле).

;Округтар

Округтың вәкәләтле йыйылышы — бециркстаг (*bezirkstag*),  4 йылға һайланған, округтың башҡарама органы —  округ советы (*rat der bezirk*) бецирктаг тарафынан һайланған. Ул, округ советы рәйесенән һәм округ советы ағзаларынан  торған.

;Ерҙәр

Ерҙең вәкәләтле органы — ландтаг (*landtag*), уны халыҡ 4 йылға һайлаған,башҡарма органы — ер хөкүмәте (*landesregierung*), уға  ландтаг һайлап ҡуйған премьер-министр менән министрҙар ингән. Каждая из земель могла принимать законы по региональным вопросам, уставы земель назывались конституциями.

;Райондар
Райондың вәкәләтле органы — крейстаг (*kreistag*),  4 йылға халыҡ тарафынан һайланған,  1990 йылға тиклем башҡарма орган - район советы (*kreisrat*, в 1952—1990 гг. — *rat der kreis*), ландрат (1952—1990 йылдарҙа —  район советы рәйесе һәм ағзаларын крейстаг   һайлаған., 1990 йылда — ландрат.

#### Газеталар
* «Берлин ам Миттаг» (*Berlin am Mittag*), «Нахт-Экспресс» (*Nacht-Express*), «Ляйпцигер Цайтунг» (*Leipziger Zeitung*), «Тагеспошт» (*Tagespost*) -  1945-1953 йылдарҙа дөйөм ил күләмендә таратылған газеталар.
* «Гезетцблатт дер Дойчен Демократишен Републик» (*Gesetzblatt der Deutschen Demokratischen Republik*) - ҡанундар йыйынтығы, 1949-1952 йылдарҙа ошондай уҡ төбәк йыйынтыҡтары ла булған:
** «Гезетцблатт дес Ляндес Захсен-Анхальт» (*Gesetzblatt des Landes Sachsen-Anhalt*)
** «Гезетц- унд Ферорднунгсблатт» (*Gesetz- und Verordnungsblatt*) (Саксония)
** «Региерунгсблатт фюр дас Лянд Тюринген» (*Regierungsblatt für das Land Thüringen*)
** «Гезетц- унд Ферорднунгсблатт дес Ляндес Бранденбург» (*Gesetz- und Verordnungsblatt des Landes Brandenburg*)
** «Регирунгс-Блатт фюр Мекленбург» (*Regierungs-Blatt für Mecklenburg*)
* «Нойес Дойчланд» () — Германия социаличтик берҙәм партияһы (СЕПГ) матбуғат баҫмаһы
* «Нойе цайт» () — ХДС партияһының матбуғат баҫмаһы
* «Морген» () —  ЛДПГ   матбуғат баҫмаһы
* «Националь-цайтунг» () —  НДПГ матбуғат органы
* «Бауэрнехо» () —ДКПГ матбуғат баҫмаһы
* «Юнге Вельт» () — Азат немец йәштәре союзы (ССНМ) матбуғат баҫмаһы
* «Дойчес спортехо» () —  Немец Спорт Союзы матбуғат баҫмаһы
* «Берлинер цайтунг» () — 1953йылға тиклем дөйөм ГДР ,  1953йылдан — Берлин округ партия ойошмаһының (СЕПГ) матбуғат баҫмаһы
* «Трибюне» () — Азат немец профсоюздары союзы баҫмаһы 
* «Нова доба» () — Лужица сербтарының (славян милли аҙсылығы) баҫмаһы
* Район гәзиттәре - шәхси, 1952-1990 йылдарҙа - СЕПГ район партия комитеттары менән ГДР милли фронты район комитеттарының берҙәм баҫмалары .

#### Журналдар
* «Eulenspiegel» — сатирик журнал
*  *(сокращение от *'Fröhlich sein und singen*', [[немецкий язык|нем.]] «Радоваться и петь»)* —  пионер ойошмаһының журналы
* *([[немецкий язык|нем.]] «Барабан»)* —  пионер ойошмаһы журналы
*  — балалар журналы
* *([[немецкий язык|нем.]] «ABC-газета»)* — балалар журналы
* *([[немецкий язык|нем.]] «Для тебя»)* — ҡатын-ҡыҙ журналы
*  —  аҙналыҡ  журнал

#### Телевидение, радиотапшырыуҙар
1945-1953 йылдарҙа радиотапшырыуҙар:
* дөйөм дәүләт  «Дойчландзендер» (*Deutschlandsender*) радиостанцияһы тарафынан
*  2 төбәк радиостанцияһы :
** «Миттельдойчер рундфунк» (*Mitteldeutscher Rundfunk*)
** «Берлинер рундфунк» (*Berliner Rundfunk*)
* 5 урындағы   (төбәк радиостанция программаларындағы «тәҙрә» программаһы) :
** «Ландесзендер Потсдам» (*Landessender Potsdam*)
** «Ландесзендер Шверин» (*Landessender Schwerin*)
** «Ландесзендер Галле» (*Landessender Halle*)
** «Ландесзендер Веймар» (*Landessender Weimar*)
** «Ландесзендер Дрезден» (*Landessender Dresden*)

Радиостанциялар эшенә Германия демократик радио генераль интендантлығы етәкселек итә(*Generalintendanz des Deutschen Demokratischen Rundfunks*).

1954-1990 йылдарҙа эшләгән радиостанциялар:
*  «Дойчландзендер» (1971-1990 йылдар, «Штимме дер ДДР») дөйөм дәүләт программаһы
* «Радио ДДР» (*Radio DDR*)  1950-се йылдар аҙағынан ике дәүләт прогарммаһы
* «Берлинер Рундфунк» 1950-се йылдар аҙағынан 1971 йылға тиклем  ике ,  1971-1986 й. - ике,  1986 йылдан ике дөйөм дәүләт программаһы - берлин һәм йәштәр программаһы («ДТ64»)
* 10 округ программаһы  Радио ДДР икенсе программаһы буйынса эшләгән  радиостанциялар:
** «Зендер Потсдам» (*Sender Potsdam*)
** «Зендер Котбус» (*Sender Cottbus*)
** «Зендер Росток» (*Sender Rostock*)
** «Зендер Шверин» (*Sender Schwerin*)
** «Зендер Лейпциг» (*Sender Leipzig*)
** «Зендер Веймар» (*Sender Weimar*)
** «Зендер Дрезден» (*Sender Dresden*)
* сит илдәргә тәғәйенләнгән тапшырыуҙар- «Радио Берлин Интернациональ» (*Radio Berlin International*).

Радио эшмәкәрлегенә ГДР  радиотапшырыуҙар дәүләт комитеты етәкселек иткән  (*Staatliche Komitee für Rundfunk*).

Телевидение тапшырыуҙарын  «Дойчер фернзефунк» (*Deutscher Fernsehfunk*) Үҙәк телевидение бер программа буйынса,  1968 йылдан ГДР дәүләт телевидение комитетының баш редакцияһы һәм дирекциялар тарафынан әҙерләнгән (*Staatliche Komitee für Fernsehen*) по одной, а с 1969 года - по 2 программам.

1990 йылда эшләгән радиостанциялар:
*  «Дойчландзендер Культур» (*Deutschlandsender Kultur*)  бер дөйөм дәүләт программаһы буйынса
*  «Радио Актуэль» (*Radio Aktuell*) бер дөйөм дәүләт программаһы буйынса
*  «Берлинер Рундфунк» по двум общегосударственным программам
* 5 урындағы программа буйынса эшләгән радиостанция:
** «Радио Мекленбург-Форпоммерн» (*Radio Mecklenburg-Vorpommern*)
** «Антенне Бранденбург» (*Antenne Brandenburg*)
** «Радио Захсен-Анхальт» (*Radio Sachsen-Anhalt*)
** «Тюринген» (*Thüringen*)
** «Захсенрадио» (*Sachsenradio*).
* «Дойчер Фернзефунк» телеүҙәге   2 программа буйынса эшләгән.

### Спорт

#### Футбол
* ГДР-ҙа футбол
* ГДР-ҙың немец футбол союзы
* Оберлига
* ГДР -ҙың футбол буйынса чемпионаты
* Футбол буйынса ГДР чемпионаты
* ГДР-ҙың футбол буйынса йыйылма командаһы

#### Спорттың башҡа төрҙәре
ГДР йыйылма командаһы иң күп Олимпия  миҙалдарын академик ишеү төрөнән алған.

## Дин

### Протестантизм
ГДр территорияһында  дин тотоусылар араһында лютерандар иң күбе. Протестант дини ойошмалары араһында лютерандарҙан ғына торғаны ла, лютерандар менән кальвинистарҙы берләштергәне, протестан- методистар, баптистар һәм башҡалар бар..

### Католицизм
1973 йылға тиклем ГДР территорияһындағы католиктар епархияларға ойошҡан,  ул епархиялар Епископтарҙың немец конференцияһына (Deutsche Bischofskonferenz) , ә  1976-1990 йылдарҙа - Епископтарҙың Берлин конференцияһына(*Berliner Bischofskonferenz*) ингән.

ГДР территорияһында ГФР менән ГДР-ҙа йәшәп киләгән Германияның иҫке католик сиркәүенең (*Alt-Katholische Kirche in Deutschland*) в Берлин, Кведлинбург, Галле һәм Дрездендағы ойошмалары бар.

### Православие
Православие христиандарының  Берлин һәм Германия епархиялары (1971 йылда уларҙан айырым ГФР территорияһындағы  Баден һәм Баварския һәм Дюссельдорф епархияһы булдырыла.

### Иудаизм
Иудаистар берләшмәһе- ГДР йәһүдтәре общиналары союзы (*Verbandes der Jüdischen Gemeinden in der DDR*) Берлин йәһүдтәре общинаһы союзы (*Verbandes der Jüdischen Gemeinde von Berlin*).

## ГДР наградалары
ГДР ордендары:
* Орден Карла Маркса (с 1953)
* Орден Заслуг перед Отечеством (с 1954)
* Орден Знамени Труда (с 1954)
* Орден Шарнхорста (с 1966)
* Военный орден «За заслуги перед народом и Отечеством» (с 1966)
ГДР миҙалдары:
* Медаль «За 20 лет службы в погранвойсках»
* Медаль «За 20 лет службы в Народной Армии»
* Медаль «За службу в Народной Армии»
* Медаль «Пограничника»

## Ҡарағыҙ
* Восточный Берлин
* Социалистическая единая партия Германии
* Федеративная Республика Германии (до 1990)
* Западный Берлин
* Коммунистическая партия Германии (1948)
* Язык ГДР
* Штази
* Мемориал Берлин-Хоэншёнхаузен (бывшая тюрьма Штази)
* Эрих Хонеккер
* Вильгельм Пик
* Вальтер Ульбрихт

## Иҫкәрмә

## Әҙәбиәт
* Gerhard Heske. Volkswirtschaftliche Gesamtrechnung DDR 1950—1989: Daten, Methoden, Vergleiche. Historical Social Research, Supplement (2009), 21, 359 pages
* *Яблоков Б. В.* Экономическая дипломатия ГДР 1963—1973 гг. в контексте политики разрядки // Электронный научно-образовательный журнал «История». 2015. T. 6. Выпуск 2 (35) [Электронный ресурс]. Доступ для зарегистрированных пользователей. URL:  (дата обращения: 28.05.2017). DOI: 10.18254/S0000982-9-1

## Һылтанмалар

* Конституция ГДР 1949 года 
* конституции земель ГДР 
* Закон о создании Верховного Суда ГДР и Верховной Прокуратуры ГДР 
* Конституция ГДР 1968 года 
* МЕТАМОРФОЗЫ ВОСТОЧНОЙ ГЕРМАНИИ. Научно-образовательный проект сайта «Европейские исследования» 
* ГДР: строительство социализма в эпоху Ульбрихта (1945—1971)
* Конституция ГДР на Sovetika.ru — сайте о Советской эпохе
* 17. Juni 1953 Библиографическая база данных международной литературы, (содержит и ссылки на публикации на русском языке)
* Сайт Группы Советских войск в Германии 
* Цветные мгновения из ГДР на Deutsche Welle
* Интересные факты о ГДР на сайте СГАО «Висмут»