Президент һарайы (Анкара)

**Президент һарайы** (, шулай уҡ **Аҡ һарай** — ) — Төркиәнең баш ҡалаһы Анкарала урынлашҡан Төркиә Республикаһы президентының рәсми резиденцияһы. Баһалар буйынса, һарайҙың ҙурлығы баш ҡалаһы Вашингтондағы Аҡ йорттан 50 тапҡырға ҙурыраҡ, ә Мәскәүҙәге Кремлдән, Лондондағы Букингем һарайынан, һәм шулай уҡ Париж янындағы Версаль һарайынан 3 тапҡырға ҙурыраҡ, ҡайһы бер тәнҡитселәр бинаны Бухаресттағы Николае Чаушеску заманындағы Парламент һарайы менән сағыштыраларref name="hurry" />. Бинаны төҙөү Төркиә Рәжәп Тайип Эрдогандың авторитар тенденцияларының дәлиле итеп экологтар һәм оппозиция тарафынан ризаһыҙлыҡ тыуҙыра һәм тәнҡитләнә, шул уҡ ваҡытта президент яғында булғандар буйынса һарай «яңы Төркиәгә» ынтылыштың символы булып тора.

## Тарихы һәм төҙөлөшө
Башта был һарайҙа Төркиә премьер-министрының канцелярияһы урынлашыуы ниәтләнә һәм уның төҙөлөшө 2011 йылда башлана. Брюсселдә йәшәүсе билдәле төрөк архитекторы Шефик Биркийе бина проектының авторы була. Ғәмәлдә булған премьер-министр Рәжәп Тайип Эрдоган 2014 йылғы президень һайлауҙарында еңгәс, шул уҡ йылдың 2 сентябрендә ул бина Төркиә президентының рәсми резиденцияһы булараҡ файҙаланылыуын иғлан итә. Бина Бештеп районы Ататөрктең урман хужалығында төҙөлә, был хужалыҡ 1925 йылда Төркиә Республикаһын нигеҙләүсе һәм беренсе президенты Мостафа Кемал Ататөрк тарафынан нигеҙләнә һәм 1937 йылда дәүләт милкенә тапшырыла. 1992 йылда хужалыҡҡа ҡурсалау зонаһының беренсе дәрәжәһе бирелә, уға ярашлы ошо территорияла барлыҡ төҙөлөштәр тыйылған. 2014 йылдың 4 мартында Анкараның административ суды һарай төҙөлөшөн туҡтатып торорға ҡара сығара. Төркиә Архитекторҙар палатаһы кәңәше буйынса 2014 йылдың 13 мартында Төркиәнең Дәүләт советы был ҡарарҙы хуплай. Әммә Рәжәп Тайип Эрдоган был ҡарарҙы һанға һуҡмай, һәм ошолай итеп әйтә: «емерә алһалар әйҙә емерһендәр. Улар туҡтатырға бойорҙолар, әммә улар мин асасаҡ был бинаның төҙөлөшөн туҡтата алмайҙар. Мин бында буласаҡмын һәм уны файҙаланасаҡмын». Шулай ҙа төҙөлөштө туҡтатырға хоҡуғы тик Анкара ҡала хакимиәте ҡулында була, был хакимиәт бер ниндәй ҡаршылыҡ белдермәй һәм бинаны төҙөргә бер ниндәйҙә законлы ҡаршылыҡтар булмаған. Шул уҡ ваҡытта, һарай өсөн урынды әҙерләү өсөн йөҙәрләгән ағас ҡырҡылған. Төркиәнең Финанс министры Мәхмәт Шимшек буйынса, бинан төҙөүгә бюджеттан 615 миллион АҠШ доллары бүленгән, 2014 йылға ҡарай ошо сумманың 432 миллионы тотонолған булған, ә ҡалған 135 миллион доллары 2015 йылғы бюджетҡа һалынған. Бынан башҡа бюджеттан Эрдоганға махсус талаптар буйынса 185 миллионға «Airbus A330-200» самолётын һатып алғандар, һәм шулай уҡ Истанбулда Хубер һарайы һәм Эгей диңгеҙе яр буйындағы ҡунаҡ йортон реставрациялау ниәтләнә. Ошолар арҡаһында, оппозицияла булған Республика халыҡ партияһының лидеры Кемаль Кылычдароглу былай тип әйтә: «өс миллион кеше эшһеҙ ҡалған илдә солтан үҙе өсөн бөтә нимә төҙөнө. Был һарайҙы төҙөү өсөн һеҙ йөҙләгән ағасты юҡ иттегеҙ».

## Асыу һәм файҙаланыу
2014 йылдың 29 октябрендә Төркиә Республикаһы көнөндә президент Рәжәп Тайип Эрдоган, уның ҡатыны Әминә Эрдоган һәм башҡа рәсми кешеләр булғанда һарай тантаналы рәүештә үҙ ишектәрен аса. Шул уҡ көндө президент инаугурацияһы ваҡиғаһы буйынса сара уҙғарырға ниәтләнә, әммә илдең Караман провинцияһындағы шахталарҙа авариялар булғас был сара уҙғарылмай. Бынан алып Төркиә премьер-министры Әхмәт Дауытоглуның канцелярияһы Чанкай һарайына күсә

2014 йылдың 28-30 ноябрендә Истанбулда һәм Анкарала булған һәм Эрдоган менән осрашҡан Рим папаһы Франциск һарайҙың тәүге ҡунағы булған. 2014 йылдың 1 декабрендә Эрдоган менән һөйләшеүҙәргә дәүләт визиты менән килгән Рәсәй Федерацияһы президенты Владимир Путин — һарайҙың икенсе ҡунағы була.

## Архитектураһы һәм интерьеры
Һарай Анкаранан көнбайышҡа табан ятҡан убаның түбәһендә Ататөрк урман хужалығының 91 мең м² (22,5 акр) территорияһында урынлашҡан. 300 мең м² майҙаны булған комплекс колонналы һәм яҫы ҡыйыҡлы төп бина һәм ике өҫтәлмә биналарҙан тора. Биналар коридоҙар менән 1000 бүлмәләргә бүленгән, улар йәшел мәрмәр һәм ҡыҙғылт гранит менән тышланған. Үҙәк бина өс ҡатлы, бында модернизм, сәлжүк һәм ғосман архитектураларының элементтары ҡушылған, иң яңы хәүефһеҙлек системалары, шул иҫәптән биологик, химик һәм ядро һөжүмдәрен һаҡлай ала алған бункерҙар һәм туннелдәр системаһы менән йыһазландырылған, киберһөжүмдәрҙән һәм шпионаждан юғары технологиялы ҡурсалау саралары менән бүлмәләр, электр розеткалары булмаған «һаңғырау» бүлмәләр, һуғыш ваҡиғаһы өсөн махсус бүлмәләр, һәм шулай уҡ өҫтәмә ҡунаҡ йорттары, ебәк сүсле штукатуркаһы менән бәҙрәфтәр, ботаника баҡсалары, парк, конгресс-центр бар.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* Төркиә президентының рәсми сайты