open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Беҙәк-Әхмәр

**Әхмәр, Беҙәк-Әхмәр** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 24 кеше.
Почта индексы — 453526, ОКАТО коды — 80211849008.

## Этимологияһы
Ауылдың атамаһы *Әхмәр* тигән андронимдан һәм Беҙәк гидронимынан килеп сыҡҡан. Беҙәк — ике һүҙҙән яһалған атама: бейек+үҙәк.

## Тарихы
Белорет районында йылғаның һәм тәүге килеп төпләнеүсенең исеме менән аталған Беҙәк-Әхмәр, ҡоҙғон-ҡатай ырыуы этнонимынан һәм шулай уҡ тәүге булып килеп ултырған кеше исеме менән аталған  Ҡоҙғон-Әхмәр, йәғни ике Әхмәр ауылы бар. Беҙәк-Әхмәр Тамъян-Ҡатай улусының 28-се йортона ҡараған, хәҙер юҡҡа сыҡҡан тиерлек. Унан йыраҡ та түгел Беҙәк ауылы урынлашҡан. Улар хәҙер икеһе лә Туҡан ауыл советына ҡарай.

Беҙәк йылғаһы буйында барлыҡҡа килгән Әхмәр ауылы 1795 йылда 28 йорттан һәм 139 кешенән торған. Артабан халыҡ һаны кәмей. 1834 йылда 121 кешегә тиклем, 1850 йылда — 200 кеше, 1920 йылда 150 була.

Тәүге төпләнеүсенең улы Ҡунаҡҡужа Әхмәров (1776—1851) поход старшинаһы булып хеҙмәт итә. Кесеһе Ишҡужа Әхмәров та атаһының тыуған төйәгендә көн иткән.
Кешеләр йәйләүгә Яланды, Егән йылғалары буйына сыҡҡан. 122 кеше 100 ат, 50 һыйыр, 60 һарыҡ, 25 кәзә тотҡан. Солоҡсолоҡ, урман кәсептәре, һунарсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Иген сәсмәйҙәр.

2007 йылдың 30 майына тиклем ауыл Туҡан ҡасаба советына ҡараған, Белорет районы менән ҡала хакимиәттәре ҡушылғандан һуң, урындағы хакимиәт Туҡан ауыл советы статусы алған. Ҡайһы бер белешмәләрҙә Әхмәр Исмаҡай ауыл советына ҡараған тигән мәғлүмәттәр бар, мәгәр был ысынбарлыҡҡа тап килмәй

Был ауыл кешеһе Әхмәтша Сәлимовтың — үҙешмәкәр композитор Мөхәррәм Сәлимовтың атаһы — атаҡлы Зәйнулла ишан менән осрашыуы тураһында хәтирәләр бар

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 68 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Туҡан): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Улу-Елга): 40 км

## Билдәле шәхестәре
* Сәлимов Мөхәррәм Әхмәтша улы — инженер-металлург, үҙешмәкәр композитор. Белорет ҡалаһының башҡорт милли ойошмаларының әүҙем эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990)

## Иҫкәрмәләр
Егәҙе (Белорет районы)

**Егәҙе** () — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 638 кеше булған. ОКАТО коды — 80211816001.  Егәҙе ауыл Советы үҙәге.

## Тарихы
Егәҙе ауылы 1890 йылда Ырымбур губернаһының Верхнеурал өйәҙендә суйын етерштереү маҡсаты менән сауҙагәрҙәр Н.Д.Шамов һәм Н.С.Кальсин тарафынан нигеҙләнгән. 

Торама Еҙем ҡушылдығы Егәҙе йылғаһыбуйында урынлаша. Был  йылғалар буйлап ағас, һал ағыҙып була, уларҙың ярҙарында 64 мейес төҙөйҙәр. Был завод өсөн йылына 40 мең күреп тиклем күмер яндырырға мөмкинлек биргән.

Завод Көньяҡ Уралда пар ярҙамында эшләгән тәүге завод була. Газ биш пар ҡаҙаны аҫтына һәм һауа йылытҡысҡа ебәрелгән. Домна мейесенең газ тотоп алыу ҡоролмаһы булған. 

Домна цехында 60 эшсе һәм ярҙамсы эштәрҙә  715 кеше мәшғүл булған. Иң күп суйын иретеүгә - 711 мең бот - 1898 йылда өлгәшелә. 

1918 йылдың беренсе яртыһында завод хосуси милек булыуҙан туҡтай .

1920 йылда беренсе мәктәп асыла. Егәҙе дауаханаһы завод менән бер үк ваҡытта төҙөлә. 1949 йылда китапхана асыла.

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар, урыҫтар йәшәй. Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто, амбулатория, китапхана, сиркәү булыуы мәғлүм ителә.

1900 йылда сиркәү, мәктәп, һыу тирмәне булыуы билдәле. ХХ быуаттың 30‑сы йылдарынан алып хәҙерге исемен, 50‑се йылдарҙан һуң хәҙерге статусын йөрөтә .

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 100 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Улу-Елга): 50 км

## Билдәле шәхестәре
* Наумкин Василий Дмитриевич (14.01.1936—10.08.1993), хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1956—1993 йылдарҙа Магнитогорск металлургия комбинатының домна эшсеһе, өлкән домна эшсеһе, домна мейесе газсыһы, металлургия ҡорамалдарының слесарь ремонтсыһы. РСФСР-ҙың 8‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР ҙың атҡаҙанған металлургы (1979), СССР-ҙың почётлы металлургы (1968). Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976, 1985).
* Шәйхулов Нурислам Фәтхелислам улы (16.02.1929—27.09.1996), дәүләт хеҙмәткәре, уҡытыусы, журналист һәм яҙыусы. 1968—1975 йылдарҙа Егәҙе ауыл Советы рәйесе. 1993 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1967).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.
*Гудков Г.Ф., Гудкова З.И. Из истории южноуральских горных заводов XVIII-XIX вв. Историко-краеведческие очерки. Ч.1. Уфа, 1985.
*Гудков Г.Ф., Гудкова З.И.. Институт истории и археологии УрО РАН, 1998-2004.

## Һылтанмалар
*  
* Зигаза на портале «Генеалогия и Архивы»
Исмаҡай

**Исмаҡай** () — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 273 кеше. Почта индексы — 453526, ОКАТО коды — 80211815002. Ауыл Ҡурғашлы йылғаһы буйында урынлашҡан.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 121 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Үрге Әүжән): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Улу-Елга): 50 км

## Билдәле шәхестәре
* Яныбай Хамматов (16.01.1925—28.09.2000), партия һәм дәүләт хеҙмәткәре, Эске эштәр органдары ветераны, яҙыусы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1966 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985), Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1994).

## Һылтанмалар
*  
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978–5–295–04683–4

## Иҫкәрмәләр
Ҡаһарман

**Ҡаһарман** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 432 кеше. Почта индексы — 453522, ОКАТО коды — 8388607.

## Тарихы
1834 йылда Тамьян улусы Юнай ауылы кешеләре 1786 йылда урядник Юнаев Ҡаһарман Ҡаҙаҡҡол улы етәкселегендә  Ҡаһарман (Ҡухтыр, Ҡотҡор) ауылына нигеҙ һала. Юнай ауылынан 17, Амангилденән 5, Ишкилденән 3 йорт яңы урында төпләнә. 1859 йылда 18 йортта 134 кеше йәшәй. 1920 йылда 85 йортта 471 кеше иҫәпләнә. 23 йорттан 18 арба йыл һайын йәйләүгә сыға. 114 кешенең 115 аты, 100 һыйыры, 50 һарығы һәм 15 кәзәһе була. 17 дисәтинә һөрөнтө ерҙәре була, 1843 йылда 24 бот ужым, 80 бот ярауай иген сәселә.

## Ауылдың XX быуаттағы үҫеше
1900 йылда мәсет теркәлгән. 

Бөгөнгө көндә төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (98 %).

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 64 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үҙән): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорецк): 52 км

## Урамдары

* А. Мөбәрәков урамы () 
* Ағиҙел урамы  () 
* З.Вәлиди урамы  () 
* М.Гәрәев урамы  () 
* М.Ғафури урамы  () 
* Кесе Ағиҙел урамы  ()
* Йәштәр урамы  ()
* С.Юлаев урамы  () 
* Ҡояш урамы  ()
* Т.Кусимов урамы  ()
* Ш.Шаҡман урамы  ()
* Шайморатов урамы  ()
* Ю.Гагарин урамы  (). 

## Иҫтәлекле урындары

* Тамьян ырыуы башлығы Шәғәле Шаҡмандың тыуған урыны билдәһеҙ. Был ауыл заяратында уның исеме яҙылған ҡәбер ташы һаҡланған.  Хәҙерге көндә ҡәберҙе кирбестән һалып, ғәрәпсә яҙылған таҡтаташты беркетеп ҡүйғандар.
* Ҡотҡор төбәге – тәбиғәт ҡомартҡыһы
## Ер-һыу атамалары
* Оло Ҡотҡор йылғаһы
* Болашты күле
* Ҡараташ тауы
* Бешәтәк тауы
* Антон мәмерйәһе.
## Ревизия мәғлүмәттәре
* Материалы ревизских сказок по: Кагарманова д., Верхнеуральский уезд, Тамьянск.; год 1850, фонд И-138, опись 2, дело 695в

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Материалы ревизских сказок по: Кагарманова д., Верхнеуральский уезд, Тамьянск.; год 1850, фонд И-138, опись 2, дело 695в
## Сығанаҡтар
*
Ҡаҙыш (Белорет районы)

**Ҡаҙыш** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 80 кеше. Почта индексы — 453520, ОКАТО коды — 80211807004.

## Этимологияһы
Ауылдың исеме *Ҡаҙыш* йылғаһы атамаһынан алынған.
## Тарихы
Тамьян-Ҡатай кантонының Ҡатай улусына Үткәл (1920 йылда — 42 ихата, 189 кеше), Кәртәле (38 ихата, 214 кеше), **Ҡаҙыш** (36 йорт һәм 156 кеше) һ.б. ауылдар ҡарай.

Ҡасаба ауыл тораҡ пунктының *ауыл* статусын Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың ойошторолоуы, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусының үҙгәреүе, административ үҙәктәрҙең күсерелеүе менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» 211-з Законына ярашлы ала, 1-се статья:
6. Тораҡ тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә:
5) Белорет районында:…
з) Әзекәй ауыл Советының Ҡаҙыш ҡасабаһының
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 15 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Әзекәй): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сермән): 4 км

## Урамдары

* Аҡмулла урамы  () 
* Ҡайын урамы   ()
* Тау урамы  ()
* Ғөбәйҙуллин урамы  ()
* З.Биишева урамы  () 
* З.Вәлиди урамы  ()
* Урман урамы  ()
* Йәштәр урамы  ()
* С.Юлаев урамы  ()
* СНТ Асыҡ Ялан урамы  )
* Совет урамы  ()
* Үҙәк урам  (
* Шайморатов урамы  ()

## Видеояҙмаларҙа
* Белорецкий р-он. д. Кадыш и с. Азналкино. Башкортостан
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар

*
Ҡарағайлы (Белорет районы)

**Ҡарағайлы** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4 кеше. Почта индексы — 453565, ОКАТО коды — 80211804002.

## Тарихы
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1988 йылдың 13 майындағы «Учалы районының ҡарағайлы ауылын Белорет районы составына тапшырыу тураһында»ғы 6-2/148-се Указына ярашлы Белорет районы составына индерелә.
Ауыл тораҡ пунктының ауыл статусын ҡасаба Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге  «Торама пункттарҙың ойошторолоуы, берләшеүе, хакимиәт үҙәктәренең күсерелеүе менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» N 211-з Законына ярашлы ала, ст.1:
 6. биләмә тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә:
5) Белорет районында:…
и) Абҙаҡ ауыл Советының Ҡарағайлы ҡасабаһының 

## Этмологияһы
Исеме ҡарағайлы еренең исеменән алынған.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (82 %).

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 12 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Абҙаҡ): 27 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Урал-Тау): 5 км

## Урамдары
* Урман урамы ()
* Үҙәк урам ()
## Ер-һыу атамалары
* Мазар йылғаһы

## Иҫкәрмәләр
Кәртәле (Белорет районы)

**Кәртәле** () — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 34 кеше булған.
Почта индексы — 453540, ОКАТО коды — 80211822003.

## Тарихы
Тамьян-Ҡатай кантонының Ҡатай улусына Үткәл менән **Кәртәле** ауылдары ла инә. 1920 йылда Кәртәле ауылында ҡатай ырыуы башҡорттары  38 йортта 214 кеше йәшәгән.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (82 %).

## Географик урыны
Оло Инйәр йылғаһының һул ярында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 60 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ишле): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Улу-Елга): 9 км

## Урамдары
* Тау урамы ()
* Үҙәк урам () 
## Билдәле шәхестәре
**[[Мөхөтдин Тажи]]** (төп исеме — *[[Мөхөтдин Язар улы Тажитдинов]]*; 3.04 (16.04.) 1906—11.08.1991) — журналист,  шағир. 1936 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
* Закиров Рауил Шамил улы (1979—2.01.2000), Төньяҡ Кавказдағы торрорға ҡаршы операцияла һәләк булған саҡырыу буйынса хәрби хеҙмәткәр, БМП-ның уҡсы-тоҫҡаусыһы. Батырлыҡ ордены кавалеры (2000, үлгәндән һуң).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7. 
* 

## Һылтанмалар
* Карталы на портале «Генеалогия и Архивы»   
*
Ҡолмас

**Ҡолмас** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 18 кеше. Почта индексы — 453571, ОКАТО коды — 80211820019.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 116 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Инйәр): 31 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Инзер): 50 км
## Тарихы
Ауыл 1921 йылғы аслыҡтан һуң Собханғол ауылынан күсеп ултырыусылар тарафынан(Фәтхулла, Нәбиулла, Шәфиҡ, Ильяс) нигеҙләнгән. 
## Сығанаҡтар
Лапышты

**Лапышты** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820015.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 58 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Инйәр): 51 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Юша): 8 км

## Билдәле шәхестәре
* Серёгин Леонид Алексеевич (1.04.1944), инженер-төҙөүсе, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1994—2000 йылдарҙа Белорет ҡала хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһының 1-се һәм 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1981). СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1985).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.
Манышты

**Манышты** () — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 372 кеше булған.
Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820005.

## Урамдары
Тау урамы, Яңы урам, Мәжит Ғәфүри урамы, Йәштәр урамы, Зәки Вәлиди урамы

## Тауҙар
Оло тау, Бәләкәй тау, Яҙлау

### Йылғалары
Манышты, Инйәр

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 106 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Инйәр): 16 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Инзер): 3 км

## Ауыл тарихы
Был ауылда башҡорт совет рәссамы, 1937 йылдан СССР Художниктар союзы ағзаһы, башҡорт рәсем сәнғәтенә нигеҙ һалған Дәүләткилдеев Ҡасим Сәлиғәскәр улы 1928 йылда булып, һүрәттәр төшөргән. Улар араһында "Башҡорт һунарсыһы" портреты. Рәсем артына Ҡасим Сәлиғәскәр улы, «Бигарслан Султанов, охотник, 30 лет, убивший около 20 медведей, 16 волков, партийный, инвалид, получил инвалидность на охоте, собака Бурзик», тип яҙып ҡуйған 

Рәсем:Devlet-005.jpg| Башҡорт һунарсыһы


* Ҡатай ауылы Манышты. "Башҡортостан" гәзите, 13 СЕНТЯБРЬ, 2011 й

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

## Һылтанмалар
* МАНЫШТЫ, Белорет районындағы ауыл.Башҡортостан энциклопедияһы. 
* Манышта (Манашлино) на портале «Генеалогия и Архивы»
Ломовка (Белорет районы)

**Ломовка** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2620 кеше. Почта индексы — 453512, ОКАТО коды — 80211827001.

Административ үҙәк Ломовка ауыл Советы. 
## Тарихы
Белорет заводынан 2—3 саҡрым алыҫлыҡта заводтың Ломовка ауылы барлыҡҡа килә. Уның исеме халыҡтың шөғөлө төрөнән килеп сыҡҡан: ауыл халҡы йөк ташыусы булған, заводҡа сеймал ташыған. Завод крәҫтиәндәре үҙҙәренең эш урынынан 12 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан Арса ауылына ла килеп урынлашҡан. Ауылға һәм заводҡа Түбәнге Новгород, Пенза, Рязань крәҫтиәндәре лә килгән. 1773 йылда улар 1724 кеше булған, шул иҫәптән  840 ир-ат, 1795 йылда V рәүиз буйынса  уларҙа 651 ир-ат һәм 737 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнә,  Ломовка ауылында — 2152 кеше, шул иҫәптән 1032 ир-ат. 1859 йылда Белорет заводы халҡы 5583 кеше тәшкил итә, уларҙың — 2681 ир-ат. Улар 1018 йортта йәшәгән. Белорет заводында лазарет, мәктәп, баҙар, тимер юлы булған. Ломовка ауылында 305 йортта 1868 крәҫтиән йәшәгән. 1926 йылда  879 йортта  4350 кеше теркәлгән. 1923 йылда ҡала статусын алып XX быуаттың 60-сы йылдарында ул Белорет составына инә. 

1963 йылдан алып Белорет ҡалаһы составындағы ҡала тибындағы ҡасаба, 2005 йылдан хәҙерге статусын ала.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
Башҡорттар, урыҫтар йәшәй. 

## Географик урыны
Ағиҙел йылғаһы буйында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорецк): 5 км

## Инфраструктураһы
Ломовкаға нигеҙ һалынғандан алып завод ауылы була. Ул ваҡытта кешеләр заводҡа сеймал ташыу менән шөғөлләнгән. Хәҙер халыҡ Белорет металлургия комбинатының Пугачёв карьерында һәм Белорет предприятиеларында эшләй.

1900 йылда сиркәү, мәктәп, 6 һыу тирмәне теркәлгән.

Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, табип амбулаторияһы, мәҙәниәт йорто, китапхана, сиркәү эшләй.

## Транспорты
Көньяҡ сите буйлап дөйөм файҙаланыуҙағы 80К-026 «Стәрлетамаҡ — Белорет — Магнитогорск» төбәк автомобиль юлы үтә, ул Бөйөк Екатерина осоронда Белорет тракты булараҡ билдәле.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар

*
Көмбә

**Көмбә** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 49 кеше. Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820004.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 98 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Инйәр): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Инйәр): 1 км

## Тарихы
Көмбә ауылы Тамьян-Ҡатай кантонының Усман улусына ҡарай. 1920 йылда ауылда 19 йортта 84 кеше йәшәгән.

«Көмбә» (башҡ.диалект)- ҡырлыҡ, энә япраҡ, торица посевная (539-сы бит).

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (87 %).

## Урамдары
* Тау урамы ()
* Урман урамы ()
* Үҙәк урам ()

## Ауылдың арҙаҡлы шәхестәре
* Шәрәфетдинов Дамир Молҡаман улы (Дамир Шәрәфи — псевдоним; 29.05.1965—21.02.2020) — башҡорт яҙыусыһы, шағир, журналист һәм тәржемәсе. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар берлеге ағзаһы (2000), Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы ағзаһы, Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2012).

## Видеояҙмаларҙа
* Праздник шежере в Кумбино
* Кумбино. БАШКИРИЯ

## Сығанаҡтар
* 

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978—5—295—04683—4

## Иҫкәрмәләр
Мөхәмәт (Башҡортостан)

**Мөхәмәт** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 213 кеше. Почта индексы — 453565, ОКАТО коды — 80211804004.

## Дөйөм мәғлүмәт
Тирә-яғы бейек тауҙар менән уратып алынған. Мәҫәлән, Урал-тау һәм Ҡырктытау һырттары. Кесе Ҡыҙыл йылғаһы буйында Ҡырҡтытау һыртының итәгендә урынлашҡан.
Мөхәмәт ауылында тамъян ырыуы башҡорттары йәшәй. Ауылда бик матур ағас мәсет, клуб, магазин бар. Мәктәп ябылған.

## Тарихы
Ауылға Верхнеурал өйәҙе Тамъян улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүсе исеме менән аталған, уның улдары Ҡотлогилде, Ураҙгилде һәм Мырҙагилде Мөхәмәтовтар билдәле. 1795 йылда 15 йортта 87 кеше йәшәгән, 1866 йылда 58 йортта — 282 кеше. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Тәүге исеме Ярсыҡбаш булған.

## Урамдары
*Үҙәк
*Мәктәп

## Ер-һыу атамалары
### Йылғалар

*Кесе Ҡыҙыл 
*Тулаҡ 
*Үткәл 
*Саҡмағышты 
*Урҙы 
*Тумһа 
*Йәднәй 
*Арҡырыйылға
*Суҡмуйыл
*Әверсәле
*Балалар үлеге
*Ҡыҙылташ
*Сәңгелдәк
*Йәҙгәр
*Янай
*Һағындыҡ
*Ҡарағаййорт
*Бүреатҡан

### Тауҙар

*Яхъя 
*Ләпәк (Мәктәп)
*Юлдытау
*Бүреҡырған
*Бөркөт
*Әүлиә 
*Теләш 
*Ташморон 
*Бәләтүр 
*Оҙонғор
*Әлим 
*Япраҡҡош 
*Тулаҡ 
*Үткәлташ
*Ташъяр
*Балалар үлеге
*Бейексағыл
*Ҡарабикә
*Ләңкә ташы

### Шишмәләр

*Тимерүҙәк
*Һыуыҡҡолаҡ 
*Маһый ҡойоһо

### Ҡаялар

*Ҡыҙылташ 
*Йәҙгәр ташы
*Төлкөһуҡҡан
*Кәнсәросҡан

### Яландар

*Мансур яланы
*Килендәр килгән 
*Биксәнтәй
*Ер өҫтө

## Билдәле шәхестәре
* Ҡотошов Айбулат Миңлеғәле улы — Салауат концерт-театр берекмәһе директоры, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы.
* Өмөтбаев Вил Ғайса улы — ғалим-тау инженеры. Техник фәндәр докторы (1997), профессор (2003). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1985), Рәсәй Федерацияһының Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1998).

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 38 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Абҙаҡ): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Новоабзаково): 23 км

## Фотоһүрәттәр

Мөхәмәт ауылы Белорет районы.jpg|Үҙәк урам
Мөхәмәт.jpg|
Белорет районы Мөхәмәт ауылы.jpg||Әүлиә тауынан күренеш

## Матбуғатта
* Шоңҡар 18 ғинуал 2018. Хәтирәле сәйәхәт 

## Сығанаҡтар
Түбәнге Әүжән

**Түбәнге Әүжән** () — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 143 кеше булған.
Почта индексы — 453525, ОКАТО коды — 80211825003.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 91 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ҡағы): 19 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорецк): 89 км

## Билдәле шәхестәр
* Белов Фёдор Иванович (20.02.1920—27.05.1979), Советтар Союзы Геройы (1945). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы яугир. 1-се Украина фронтына ҡараған 52-се армияның 214-се уҡсылар дивизияһы 683-сө артиллерия полкының орудие командиры, өлкән сержант.
* Виноградов Илья Васильевич (1906—1978), совет хәрби эшмәкәре, генерал-лейтенант.
* Телятников Иван Александрович (1929—10.08.1996), ғалим-ветеринар врач, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1978—1988 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре. Ветеринария фәндәре кандидаты (1970). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*    
* Нижний Авзян на портале «Генеалогия и Архивы»
Мәхмүт (Белорет районы)

**Мәхмүт** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 264 кеше.
Почта индексы — 453556, ОКАТО коды — 80 211 834 002.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (99 %).

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 55 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Николаевка): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 63 км

## Тарихы
V рәүиз буйынса Мәхмүт ауылы 118 кеше йәшәгән 26 йорттан торған. 64 йылдан һуң 35 йортта 110 кеше теркәлгән. 1920 йылда 95 йортта 462 кеше иҫәпләнгән. XIX быуаттың беренсе яртыһында был ҡатай ауылы  25-се йортҡа ҡараған.  
35 йорт 20 арбала Бөркөт, Уя, Яһай, Ҡолҡа Бай, Ҡолҡа Башы, Ҡунаҡ Килгән йылғалары буйында күсенеп йөрөгән. 
Ауылдың 110 кешеһенең 100 аты, 50 һыйыры, 23 һарығы, 18 кәзәһе булған. Шул уҡ 1843 йылда 304 бот ярауай иген сәселгән.

## Урамдары
* Ағиҙел урамы ()
* М.Ғафури урамы  ()
* С.Юлаев урамы  ()
* Урал урамы  ().

## Ауыл фотолары

Рәсем:Mahm1.jpg‎|Мәхмүт ауылы
Рәсем:From bashtur.jpg|Баштур тауынан күренеш
Рәсем: Школа - panoramio (116).jpg|Мәктәп
Рәсем: Фельдшерский пункт - panoramio (1).jpg|Фельдшерлыҡ пункты


## Билдәле кешеләр
* Ҡасимов Салауат Фитрат улы (19 декабрь 1934 йыл—21 ноябрь 2018 йыл) — ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1995). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (2009), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Зәки Вәлиди исемендәге премияһы (2004) лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986) һәм Салауат Юлаев (2014) ордендары кавалеры.

## Видеояҙмаларҙа
* Махмутово (Белорецкий район)
* Мәхмүт ауылында «Тайфа» мәсетен асыу

## Сығанаҡтар
* «Урал» гәзите. Вәсилә ӘБДРӘХИМОВА. Мәхмүт ауылы тарихы.
* 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* ВК-ҙа Белорет районы МӘХМҮТ ауылы төркөмө
Мулдаҡай (Белорет районы)

**Мулдаҡай** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 192 кеше. Почта индексы — 453445, ОКАТО коды — 80211810005.

## Тарихы
Оло Теләк улусының Өфө өйәҙе Мулдаҡай ауылы хәҙерге Белорет районына инә. Уның барлыҡҡа килеү ваҡыты аныҡ ҡына билдәле түгел. Ләкин шуныһы билдәле: 1859 йылғы ревизия мәғлүмәттәрендә ауыл теркәлмәгән. 1920 йылда ул 55 йорттан торған, уларҙа 262 кеше йәшәгән.  Малсылыҡ, игенселек, урман кәсептәре менән шөғөлләнгәндәр.

## Этимологияһы
Ауылдың исеме антропономик. Мулдаҡай ауылы тәүге төпләнеүсе исеме менән аталған, уның улы улус старшинаһы Әсән Муллаҡаев билдәле. Шулай уҡ Ҡулдаҡай, Төрөкмән булараҡ теркәлгән.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (97 %).

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 148 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Асы): 39 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Катав-Ивановск): 65 км

## Урамдары
* Үрге урам  ()
* Таулы урам ()
* Йылға аръяғы урамы ()
* Түбәнге урам () 
* Үҙәк урам  ()
* Мәктәп урамы  ()

## Ер-һыу атамалары
* Мышыүҙәге тауы
* Олоғолаҡ тауы
* Өпәтүбә тауы.
* Ләмәҙ йылғаһы
* Бәҙәреш йылғаһы

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* 
*
Ноҡат

**Ноҡат** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 148 кеше.
Почта индексы — 453571, ОКАТО коды — 80211820020.

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 105 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Инйәр): 20 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Инйәр): 22 км

left|thumb|300px|Ноҡат

## Тарихы
Ноҡат ауылы ла 7 ауыл иҫәбендә 29-се йортҡа ҡараған. Ноҡат ауылы шул уҡ йылға исеме буйынса XIX быуат башында барлыҡҡа килә.  V рәүизгә ул әле билдәле булмай. 1834 йылда 30 йортта 205 кеше йәшәй. 25 йылдан һуң 38 йортта 260 кеше иҫәпләнә. 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында — 44 йортта 182 кеше. Ауыл халҡы Ҡонтүккән һәм Өмәюлы йылғалары буйында күсенеп йөрөгән. 205 кешегә 60 ат, 40 һыйыр, 130 һарыҡ, 70 кәзә тура килгән. Кәсепселек менән дә шөғөлләнгәндәр. Шул уҡ  1843 йылда ауыл 10 умарта һәм 5 солоҡ тотҡан.

2004 йылдың 17 декабренә тиклем бөтөрөлгән Ноҡат ауыл советы үҙәге булған.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).

## Урамдар
* Таулы урам () 
* Үҙәк урам ()
## Видеояҙмаларҙа
* Родник в деревне Нукатово Белорецкого района

## Билдәле кешеләре
Аҫылғужин Ғәйсәр Бәхтигәрәй улы (1 ғинуар 1944 йыл) — Белорет металлургия комбинатының һуҙыу цехы бригадиры, Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар

*
Рысыҡай

**Рысыҡай** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 379 кеше. Почта индексы — 453539, ОКАТО коды — 80211846005.

## Тарихы
Рысыҡай ауылы (Үрге һәм Түбәнге Әрүәк) Әрүәк йылғаһы буйында урынлаша,ҡатай ырыуы башҡорттары йәшәй . 
1795 йылда ауыл 37 кеше йәшәгән 9 йорттан торған. 55 йылдан һуң 37 йортта 276 кеше иҫәпләнгән. 1920 йылда беренсе совет халыҡ иҫәбен алыу 548 кеше һәм 146 йортто асыҡлаған. Рысыҡайҙың улдары һәм ейәндәре билдәле. Көҫәпҡол Рысыҡай 1771—1847 йылдарҙа йәшәгән, уның балалары Мөхәмәтшәриф һәм Рамаҙан. Теләпҡол Рысыҡаев, 1773 йылғы, уның улдары Юлбирҙе һәм Юныс. Телгә алынған даталар ауылдың барлыҡҡа килеүенә күрһәтә — был XVIII быуаттың икенсе яртыһы.

Ауыл халҡы башлыса ярым күсмә тормош алып барған, Малсылыҡ, һунар, урман кәсептәре менән шөғөлләнгән. 1848 йылда 38 йорттағы 205 кешегә 250 ат, 200 һыйыр, 70 һарыҡ, 50 кәзә тура килгән. Үткәл йылғаһы һәм Урал тауҙары буйлап күсенеп йөрөгәндәр. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 31 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Сосновка): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорецк): 13 км

## Урамдары

* Ҡайын урамы ()
* Ленин урамы ()
* Урман урамы ()
* Магистраль урамы ()
* Тыныслыҡ урамы  () 
* Йәштәр урамы () 
* Баҫыу урамы () 
* Азатлыҡ урамы  () 
* Ҡояш урамы ()
* Талип Латыпов урамы () 
* Тракт урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Шайморатов урамы  ()
* Мәктәп урамы () 

## Билдәле шәхестәр
* Юлбарыҫ Бикбулатов (1766—?) — Рәсәй империяһының хәрби эшмәкәре. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында 15-се Башҡорт атлы полкының командиры.
* Фәриха Вәлиуллина (27.01.1956), журналистика ветераны, 1989 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2000).

## Видеояҙмаларҙа
*Инвентаризация в селе Рысыкаево
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар

*
Сырышҡы

**Сырышҡы** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1 кеше.
Почта индексы — 453552, ОКАТО коды — 80211816004.

Егәҙе ауыл советына ҡарай.

## Тарихынан

Сырышҡы ауылы — Белорет районындағы Ҡатай ырыуына ҡараған сик буйындағы һуңғы ауыл.

Ауыл халҡы борондан урман эше, ҡортсолоҡ менән көн күрә, шулай уҡ Егәҙе суйын иретеү заводына ла эшкә йәлеп ителгән була. Завод 1888 йылда кирбес етештереү заводы төҙөүҙән башланып китә. 1893 йылда яңы төҙөлгән заводҡа эргә-тирәләге ауылдарҙан халыҡ ағыла башлай. Улар араһында Сырышҡы ауылынан йөрөп эшләүселәр табыла.

Өфө губернияһы буйынса 1897 йылғы халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре баҫылған китапта 500 кешенән күберек кеше йәшәгән ауылдар исемлеге бар, унда Сырышҡы ла ингән булған https://w.wiki/4$47

Ә.З. Әсфәндиәровтың «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» тигән китабында Тамъян-Ҡатай кантоны Ҡатай улусына ҡараған Сырышҡы утарында 1926 йылда 5 кенә йорт булғаны билдәләнгән.

Үҙгәртеп ҡороу йылдары Туҡандағы, Егәҙеләге ойошмаларҙың ябылыуына килтерә, шуның һөҙөмтәһендә Сырышҡы ла юҡҡа сығыу сигенә етә. 2010 йылда үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 1 кеше йәшәгән.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 114 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Улу-Елга): 68 км
left|thumb|300px|Сырышҡы

## Фольклорҙан
Ауылдың мәҙәк атамаһы көләмәстәр сығыуға ла сәбәп булғылай.

Белорет районында элек Сырышҡы тигән ауыл була торғайны. Бына шул ауылдан бер апай поезда китеп бара икән дә, ғәҙәттәгесә һөйләшеп киткәндәр бер юлдашы менән. Араларында һөйләшеү ошолай килеп сыҡҡан:
— Һин ҡайһы ауылдан? — ти юлдашы

— Сырышҡынан. Ә һин?
— Бөрөшкөнән! — тип турһайған юлдашы, ҡатын юрый шулай яуап бирә тип уйлап.

## Сығанаҡтар
Сәфәрғол

**Сәфәрғол** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 99 кеше.
Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820010.

## Этимологияһы
Ауыл антропонимдан — тәүге булып килеп төпләнгән кеше исеме менән рәсмиләшкән. Шул уҡ ваҡытта ул йәнә 3 исем менән билдәле булған: Туғанаш, Ҡыжат (Кижәт) һәм Шыршы.

## Географияһы
Сәфәрғол ауылы Башҡортостандың Белорет районында, Эҫемдең һул ҡушылдығы Инйәр йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға терәлеп тигәндәй Яңы Хәсән (2 км), Манышты (2 км), Көмбә (3 км), Инйәр (4 км), Түбәнге Төлмәй (5 км), Александровка (6 км), Рәүәт (6 км), Уҫманғәле (6км), Кәрпесте (7 км) ауылдары ята.

## Тарихы
Сәфәрғол XVIII быуаттың 70-се йылдарында барлыҡҡа килгән. 1795 йылда унда 20 ир-ат һәм 11 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән йәмғеһе 7 йорт була. X рәүиздә 35 йортта 369 кеше йәшәгәне күрһәтелгән. 1920 йылда ауылда 75 йортта 371 кеше йәшәгән.

Тәүге төпләнеүсенең улы Мөхәмәтрәхим Сәфәрғолов 1777—1847 йылдарҙа йәшәгән. IX рәүиз бер оҙон ғүмерле кешене — 87 йәшлек Һөйәрғол Өмөтбаевты асыҡлаған.

Йәйләүҙәргә күсенеп йәшәү 10 майҙан 1 октябргә тиклем дауам иткән. Бының өсөн Убалы Ялан, Төлмәй йылғаһы буйын һайлағандар. XIX быуаттың 40-сы йылдары уртаһында 16 йортта 113 кеше йәшәгән, хужалыҡтарҙа 56 ат, 35 һыйыр, 40 һарыҡ аҫралған. Ауылдың бер кешеһе 18 бот яҙғы иген сәскән.

Ун туғыҙынсы быуатта Инйәр төбәгендә урман сәнәғәте буйынса эшмәкәрлек башлана. Артынса тау сәнәғәте лә барлыҡҡа килә. Суйын иретеү заводы асыла. Завод эшмәкәрлеге оҙаҡ йылдар Инйәр төбәге халҡының социаль статусын билдәләй. Сәфәрғолдар ҙа урмансылыҡ менән шөғөлләнеп кенә ҡалмай, заводты төҙөлөш материалдары, яғыулыҡ менән тәьмин итә, шулай уҡ һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнә..

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 104 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Инйәр): 14 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Инзер): 4 км

## Иҫкәрмәләр
Үҙән (Башҡортостан)

**Үҙән** () — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауыл. Үҙән ауыл советының үҙәге.

2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1140 кеше.

Почта индексы — 453522, ОКАТО коды — 80211852001.

## Тарихы
1773 йылдың декабрендә Үҙән йылғаһы буйында барлыҡҡа килгән һәм баш күтәреүселәр тарафынан яндырылған Кухтур заводы урынында Үрге Үҙән йылғаһында Е. Н. Демидов яңы завод төҙөй. Үрге Үҙән заводы 1777 йылдың 10 июнендә сафҡа индерелә. Уның 2 домна мейесе, 4 крица сүкеше була. 1807 йылда завод — 95 433 бот, 1851 йылда 88 575 бот суйын иретә, һәм уға ярашлы 27 082 һәм 26 267 бот тимер сүкей. 1816 йылда Үҙәндә 96 йортта 240 ир-ат крәҫтиән йәшәй. 1866 йылда 2955 кеше һәм 414 йорт иҫәпләнә. Ауылда завод тимер юлы була, баҙар көндәре үткәрелә.

1755 йылдан алып 1918 йылға тиклем ауылда Вогау һәм Ко компанияһына ҡараған Үҙән заводы эшләй.

## Этимологияһы
Ауылдың исеме *Үҙән* йылғаһы атамаһынан.
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — урыҫтар (76 %).

Милли составы:
Бөтөн Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу материалдары буйынса (2010), ауыл халҡының милләте — рустар (76%).

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 52 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 52 км
* Ағиҙелдең һул ярында урынлашҡан.

## Транспорт
Ауыл аша Р316 Стәрлетамаҡ — Белорет — Магнитогорск автомобиль юлы үтә.

## Билдәле кешеләре
* Артамонов, Владимир Иванович (1906—1944) — лётчик, Халхин-Голдағы һуғышта һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы.
* Жеребин, Борис Николаевич (1907—2005) — Кузнецк металлургия комбинаты директоры, Социалистик Хеҙмәт Геройы, СССР Дәүләт премияһы лауреаты, профессор.
* Немкова Татьяна Ивановна (22.11.1937—9.03.2012) — 1956—1981 йылдарҙа Белорет металлургия комбинаты канатсыһы. Башҡорт АССР-ының 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1967—1971). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм өс дәрәжә (1-се дәрәжә — 1986, 2-се дәрәжә — 1981, 3-сө дәрәжә — 1975) Хеҙмәт Даны ордендары кавалеры.
* Туленков, Константин Иванович (1908—1978) — инженер-металлург, СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1952), Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы.

## Кинематограф
Үҙән ауылында «Вечный зов», «Тени исчезают в полдень», «Золотая речка», «Пропавшая экспедиция» тигән кинофильмдар һәм телесериалдар төшөрөлгән.

## Киң мәғлүмәт сараларында
* Үҙән ауылы «Следопыт» тапшырыуында
## Видеояҙмаларҙа
*«Здравствуйте, односельчане!» в селе Узян
*Узян.
*Селу Узян исполнилось 240 лет

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Узян на портале «Генеалогия и Архивы»
*
Үҙәнбаш

**Үҙәнбаш** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 636 кеше.
Почта индексы — 453535, ОКАТО коды — 80211855002.
 
## Тарихы
Ауыл 19—20 быуаттар араһында Верхнеурал өйәҙе Тамъян-Түңгәүер улусы хәҙерге Әбйәлил районының Ҡаҙмаш ауылы башҡорттары тарафынан утар булараҡ барлыҡҡа килә. 1920 йылда Үҙәнбаш Ҡаҙмаш исеме менән теркәлгән булған. Үткән быуаттың 40-сы йылдарынан алып ҡасаба булараҡ иҫәптә тора, ә 2005 йылда уға хәҙерге статусы бирелә .

Ауылда урта мәктәп, китапхана, клуб, мәсет бар.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Сығанаҡтар
Олойылға (Белорет районы)

**Олойылға** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2023 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 553 кеше.
Почта индексы — 453540, ОКАТО коды — 80211822007.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 50 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ишле): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Олойылға): 0 км

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Өмөтбай (Белорет районы)

**Өмөтбай** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 32 кеше.

Почта индексы — 453552, ОКАТО коды — 80211816005.

## Тарихы
1834 йылдың 24 октябрендә Ырымбур ҡаҙна палатаһы бойороғо буйынса Баҡый ауылынан 181 кешеһе менән 18 ғаилә яңы Өмөтбай (Моськино) ауылына күсенә. 1859 йылда X рәүиз буйынса 36 йортта 196 кеше йәшәгән. 1920 йылда ауылда 83 йортта 374 кеше иҫәпләнә. Ауылға 1772 йылғы отставкалағы зауряд-яҫауыл Ҡунаҡбаев Өмөтбай нигеҙ һала.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 110 км.
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Олойылға): 68 км.
* Ауыл Советы үҙәге (Егәҙе): 14 км

## Урамдары
Үҙәк урам  ().

## Билдәле кешеләре
;1812 йылғы һуғышта ҡатнашыусылар
Байсары Ҡолгилдин, Ҡасҡын Хәлитов, Шәмситдин Ғүмәров, А.Нурмөхәмәтов
;Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар
Ибраһим Айытбаев,Мәсәлим Әхмәров, Һаҙый Багаев, Әхәт Багаев, Шәрифулла Бикбулатов, Әхмәҙулла Валеев, Уйылдан Ғәйзуллин, Әхмәт Ғәәлиәскәров, Ғәбит Гайсин, Харрас Гайсин, Әхтәм Ғәлләметдинов, Мәсәлим Ғилманов,  Фәйзулла Гайсин, Абдрахман Дәминов, Әҡсан Дәүләтҡолов, Йомағол Динеев, Григорий Егоров, Абдрахман Зәйнуллин, Абдулла Зәйнуллин, Юмадил Зәйнуллин, Ильяс Зәйнуллин,Ғилмитдин Зәйнуллин, Сәлимйән Ҡотлоәхмәтов, Хәлфитдин Ҡолбаев, Сәғәҙәт Мырҙабаев, Ғибәҙәт Мырҙабаев, Хажмөхәмәт Мөхәмәтвәлиев, Сәхипгәрәй Мәүлетҡолов, Сәйғәфәр Мөхәмәтйәнов, Төхвәт Мөхәмәтйәнов, Ноғоман Мөхәмәтйәнов,  Абдрахман Мырҙагилдин, Барый Мырҙагилдин, Сергей Никитин, Зекерейә Ишмөхәмәтов, Егор Калугин, Алексей Калугин, Дәүләткилде Рәхмәтуллин, Назарбай Рәхмәтуллин, Хабрахман Рәхимов, Әғзам Рәхмәтуллин,  Абдулла Сәғитов, Ғилмитдин Һөйәрғолов, Ғәфүр Һөйәрғолов, Ғатау Саттаров, Заман Садыҡов, Суфыян Сафуанов, Абдрахман Сафуанов, Ғайса Сәғитов, Муса Сафин, Ишмырҙа Кәримов, Дәүләтбай Төлкөбаев, Әхмәҙулла Фәхретдинов, Хабрахман Хәблетдинов, Рәфҡәт Хәйбуллин, Хәлим Хәйбуллин, Ильяс Хәнипов, Сәйетгәрәй Йосопов, Ғүмәр Йоспов, Мансур Йосопов, Сидыҡ Йосопов, Усман Йосопов, Мәфтуха Яңыбаева /Камалова/, Ғәйнулла Яңыбаев, Вәлиулла Яңыбаев, Сәйфулла Яңыбаев, Вәлит Йәмнихин, Ғүмәр  Йәмнихин

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* 

## Иҫкәрмәләр
Яңы Хәсән

**Яңы Хәсән** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 177 кеше.
Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820007.

## Тарихы
Инйәр йылғаһы буйында урынлашҡан Яңы Хәсән ауылының Тәгәнәк, Сусағай тигән атамалары ла булған. 1795 йылғы V 
ревизия ваҡытында ауылда 30 йорт булған, унда 178 кеше йәшәгән. 1859 йылда 52 йортта 323 кеше иҫәпләнгән; 1920 йылда 36 йортта 172 кеше иҫәпкә алынған. Был ауылда йәшәүсе Алтынялай Балдашев — 1812 йылғы Ватан һуғышы геройы. Ул — «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» көмөш миҙалдар кавалеры. 1769—1839 йылдарҙа тыуған ауылында тәүге төпләнеүсенең улы Иҙрис Хәсәнов йәшәй. Халыҡ ярым күсмә малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Күсеп йөрөү урындары Кесе Инйәр һәм Рәүәт йылғалары буйлап урынлашҡан. 46 йортта йәшәгән 300 кешенең 100 ат, 80 һыйыры, 48 һарығы булған. 1843 йылда ауылда йәшәүселәрҙең береһе — 48 бот яҙғы иген сәскән.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (96 %).

## Географик урыны
Яңы  Хәсән ауылы Инйәр йылғаһының уң ярында, Кесе Инйәр ҡойған урында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 105 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Инйәр): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Инйәр): 1 км

## Урамдары
* Таулы урам ()
* Мостай Кәрим урамы ()
* Тракт урамы ()
* Үҙәк урам ().

## Видеояҙмаларҙа
* Ассы, село Новохасаново. За порогом

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978–5–295–04683–4

## Иҫкәрмәләр
Уҫманғәле

**Уҫманғәле** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 404 кеше.
Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820011.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 101 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Инйәр): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Инзер): 5 км

## Ҡыҫҡаса тарихы
Халҡы: 1900 йылда — 278 кеше; 1920 йылда — 323; 1939 йылда — 386; 1959 йылда — 538; 1989 йылда йылда — 326; 2002 йылда — 374; 2010 йылда — 404 кеше. Башҡорт ауылы, 20-се быуат урталарында ауылда бер нисә латыш ғаиләһе лә көн иткән. Хәҙер ауылда башҡорттар йәшәй (2002).

Ауылға 18-се быуат уртаһында Нуғай даруғаһы Ҡатай улусы башҡорттары нигеҙ һала. Атамаһы тәүге төпләнеүсе исеменән, уның улы Әлимғол Уҫманғәлин билдәле. Шулай уҡ йылғалары исеменән Өшөрә, Ҡажмажы тип тә йөрөткәндәр.

1795 йылда 19 йортта — 106 кеше, 1866 йылда 39 йортта 200 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, солоҡсолоҡ, ағас эше менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, пристань булған.

1900 йылда мәсет, һыу тирмәне теркәлгән. ХХ быуаттың 40‑сы йылдарында шунан 10 йыл элек Яңы Уҫманғәле тип нигеҙләнгән ауыл ҡушылған

## Уҫманғәле — сәнғәттә
1928 йылда рәссам Ҡасим Дәүләткилдеев Белорет районына килгәндә Уҫманғәле ауылында булып, бер нисә тарихи әҫәрен яҙып китә. «Зәңгәр күлдәкле башҡорт ҡыҙы», «Башҡорт йортоноң болдоро» тап ошонда яҙылған. Зәңгәр күлдәкле ҡыҙҙың Мәрйәм исемле булыуы билдәле.

## Фотогалерея


Файл:Девлеткильдеев Девушка-башкирка в голубом.jpg|Ҡасим Дәүләткилдеев. Зәңгәр күлдәкле башҡорт ҡыҙы

Файл:Девлеткильдеев Крыльцо башкирской избы 1928.jpg|Ҡасим Дәүләткилдеев. Башҡорт йорто болдоро 1928

File:Village Usmangali.jpg|Уҫманғәле күперенән ауыл күренеше

File:UsmangaliMosque.jpg|Уҫманғәле мәсете

|thumb|Өшөрә яғынан тауға күренеш.Г. Ситдиҡова атаһы менән. 1955 йыл


## Иҫтәлекле ваҡиғалар
2001 йылда ауылдың трасса буйындағы тау башында ике манаралы мәһабәт мәсет асылды.

## Билдәле шәхестәр
* Байдәүләтов Рафаэль Ибраһим улы — дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. Рәсәй Берҙәм энергетика системаһының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2003), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы (1993), Рәсәйҙең яғыулыҡ—энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (2003).
* Ғәзизов Чингиз Барый улы — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юрисы, Башҡортостан  Республикаһының беренсе Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкиле (1996—2004)
* Ғәйнетдинов Рамаҙан Бирғәли улы — педагог. БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1971)
* Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы — яҙыусы, тәржемәсе һәм йәмәғәт эшмәкәре.

## Видео
* Кейеҙ баҫыу
*  Деревня Усмангали
*  Бирнә һандығы

## Сығанаҡтар
* Ағы барҙың — туғы бар, йәки, Һөттөң ҡәҙерен белеүселәр тураһындаhttp://kurultay-ufa.ru/ru/2017/05/25/%D0%B0%D2%93%D1%8B-%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%99%D1%8B%D2%A3-%D1%82%D1%83%D2%93%D1%8B-%D0%B1%D0%B0%D1%80-%D0%B9%D3%99%D0%BA%D0%B8-%D2%BB%D3%A9%D1%82%D1%82%D3%A9%D2%A3-%D2%A1%D3%99%D2%99%D0%B5/ 

## Иҫкәрмәләр
Үткәл

**Үткәл** () — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 396 кеше.
Почта индексы — 453535, ОКАТО коды — 80211855003.

## Тарихы
Үткәл ауылы Тамьян-Ҡатай кантонының Ҡатай улусына ҡарай, ауылда ҡатай-тамъян ырыуы башҡорттары йәшәй . 1920 йылда ауылда 42 йортта 189 кеше йәшәгән. Ауылға XIX быуат аҙағында Троицк өйәҙендә нигеҙ һалына. 1920 йылда Үткәл (Уҡатан) булараҡ иҫәпкә алынған.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (99 %).

## Инфраструктураһы
Төп мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, Үткәл ауыл мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.

Ауылда «Үткәл» башҡорт халыҡ фольклор ансамбле эшләп килә.
## Транспорт
Ауыл 80Н-153 юлында урынлашҡан

## Ауыл ваҡытлы матбуғатта
* Самое замерзшее село: в Башкирии зарегистрирована температура -41 градус. Независимая Уральская газета. 5 февраль 2019 года.

## Видеояҙмаларҙа
* Здравствуйте, односельчане: Уткалево
* Фермер из Уткалево
## Ер-һыу атамалары
* Үткәл йылғаһы
* Әреүәкрәз тауы
* Ҡыҙыл таш тауы
* Арҡырығыр тауы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Уткалево на портале «Генеалогия и Архивы»
Хәйбулла (Белорет районы)

**Хәйбулла** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 27 кеше.
Почта индексы — 453552, ОКАТО коды — 80211816007.

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Белорет): 135 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Белорецк): 157 км
## Тарихы
Хәйбулла ауылы 1834—1859 йылдар араһында барлыҡҡа килә. X рәүиз буйынса унда 27 йортта 151 кеше иҫәпләнә. 1920 йылда 56 йортта 304 кеше йәшәгән.  Ауылға нигеҙ һалыусылары, күрәһең, Баҡый ауылы кешеләре була.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (98 %).

## Урамдары
* Вәлиев урамы () 
* Йылға аръяғы урамы ()
* Йылға урамы ()
* Совет урамы ()

## Видеояҙмаларҙа
*  Рабочая поездка Андрея Иванюты в с.Бакеево и д.Хайбуллино Зигазинского сельсовета

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар

*
Хөсәйен (Белорет районы)

**Хөсәйен** () — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл, Шығай ауыл советына ҡарай. Ауылда тик башҡорттар йәшәй. Ауыл Рәз йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан. Халыҡ урман эше менән шөғөлләнә. Почта индексы — 453535, ОКАТО коды — 80211855004.
 
## Урамдар
* Тыныслыҡ урамы
* Йәштәр урамы
* Ялан урамы

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле шәхестәр
*  Йәнгәрәев Дәүләткирәй Сәлим улы (15.09.1927—20.05.1999) — урман ҡырҡыусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар