Тимченко Иосиф Андреевич

**Тимченко Иосиф Андреевич** (26 ноябрь 1852 йыл — 20 май 1924 йыл) — урыҫ механигы-уйлап табыусыһы.

## Биографияһы
 Ио́сиф Андре́евич Ти́мченко Рәсәй империяһы Харьков губернаһы Окоп ауылында крепостной крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Александр Эдельбергтың — 3-сө гильдия сауҙагәре, оптик һәм механик, Харьков император университеты продукция менән тәьмин итеүсе (поставщик) оҫтаханаларында өйрәнсек булған.

1874 йылда дуҫтары менән Одессаға юл тота. Николай Николаевич Миклухо-Маклайҙың идеяларына таң ҡалған улар Океанияға сәйәхәткә китергә йыйынған. Әммә тиҙҙән дуҫтары Харьковҡа ҡайта, ә Тимченко Одессала тороп ҡала. Рәсәй Пароходтар һәм Сауҙа йәмғиәтендә эшләй.

1880 йылдан алып Одессала Новороссийск университетының физика-математика факультеты механигы булып эшләй. 15 000 һумлыҡ ссудаға Преображенская урамында оҫтаханаларҙың яңы бинаһын төҙөй.

Одессала вафат була.

## Уйлап табыуҙары
Иосиф Тимченко бер нисә конструктор хеҙмәте авторы.

* 1875 йылда ул пар ҡаҙандары манометрҙарын тикшереү өсөн ҡоролма уйлап таба.
* Шул уҡ йылда электр сәғәттәре әҙерләп, улар тәүҙә губернаторға бүләк ителә, һуңынан уны императорға бүләк итеү өсөн Санкт-Петербургка ебәрәләр. Сәғәттәр юлда юғалған.
* Одесса обсерваторияһында ҡулланылған орбиталар буйынса күк есемдәренең хәрәкәтен күҙәтеү өсөн программалы механик ҡоролма эшләй.
* Күҙ операциялары өсөн микрохирургик инструменттар эшләй.
* Тимченконың уйлап табыуҙары араһында Тимченко — плювиограф, анеморумбограф һәм яҙыусы терегөмөш барометры кеүек метеорологик приборҙар.
* 1893 йылда Тимченко Мәскәү университеты профессоры физик Н. А. Любимов менән берлектә «ҡусҡар» — стробоскоптағы кадрҙарҙы өҙөклөктәр менән алмаштырырға мөмкинлек биргән күсмә механизм — әҙерләй. Ошо уҡ механизм М. Ф. Фрейденберг менән берлектә проектланған кинетоскопта файҙаланылған. Кинотаҫма өсөн дисклы фотопластинка файҙаланылған киноскобы тәүге тапҡыр 1894 йылдың ғинуарында рус тәбиғәтте һынаусылар һәм табиптарҙың туғыҙынсы съезында күрһәтелә. Күрһәтелгән фильмдар — «Скачущий всадник» «Сабып барыусы һыбайлы» һәм «Копьеметатель» «Һөңгө ташлаусы» — Одесса ипподромында төшөрөлгән.
* Тимченко шулай уҡ Фрейденбергтың автоматлаштырылған телефон станцияһын ентекле әҙерләүҙә ҡатнашҡан.
Парижда, Петроградта, Одессала һәм Түбәнге Новгородта Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара күргәҙмәләрҙә ҡатнаша, биш алтын һәм өс көмөш миҙал менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* 1882 — Мәскәүҙә XV Бөтә Рәсәй сәнәғәт-художество күргәҙмәһенең Көмөш миҙалы;
* 1884 — Одессала Ауыл хужалығы һәм фабрика-завод күргәҙмәһенең алтын миҙалы;
* 1886 — Кишинёв Бессарабия ауыл хужалығы һәм сәнәғәт күргәҙмәһенең алтын миҙалы;
* 1889 — Париж Бөтә донъя күргәҙмәһенең көмөш миҙалы;
* 1896 — Түбәнге Новгород XVI Бөтә Рәсәй сәнәғәт һәм сәнғәт күргәҙмәһенең алтын миҙалы;
* 1900 — 3-сө дәрәжә Изге Станислав ордены кавалеры;
* 1900 — Париж Бөтә донъя күргәҙмәһенең алтын миҙалы;
* 1902 — Петербургта Халыҡ-ара балыҡ етештереү сәнәғәте күргәҙмәһенең алтын миҙалы һәм 1-се премияһы;
* 1910 — Одесса Художество-сәнәғәт күргәҙмәһенең көмөш миҙалы.

## Хәтерен мәңгеләштереү

* Украинаның Милли кинематографистар союзы үтенесе буйынса, Одесса ҡала башлығы бойороғо менән Одессала уйлап табыусының хәтерен мәңгеләштереү ҡарары ҡабул ителә. Ошо маҡсатта Преображенский урамындағы 24-се йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған, шулай уҡ Икенсе христиан зыяратында Тимченко һәм уның ғаиләһенә һәйкәл ҡуйыу планлаштырыла.
* Харьковта 2012 йылдың 12 майында Мәскәү проспектындағы 10/12-се йорттоң фасадына мемориаль таҡтаташ ҡуйылды, бығаса унда Тимченко эшләгән механика оҫтаханаһы урынлашҡан булған.

* 2016 йылдың 26 апрелендә Одессалағы элекке Колхоз урамы Тимченко урамы тип үҙгәртелде.

## Библиография
* *Банита Л.* Видатний український механик // Україна. — № 3. — 1951. — С. 34;
* *Мишаков О. О., Леві I.З.* Видатний вітчизняний механік-винахідник Й. А. Тимченко // Вісник Академії наук УРСР. — 1952. — № 8. — С. 72-77;
* *Соколов И. В.* Скачковый механизм «улитка» И. А. Тимченко // История изобретения кинематографа. — М.: Искусство, 1960. — С. 98-102;
* *Цесевич В. П., Корпун Я. Ю.* Механік-винахідник Й. А. Тимченко. — К.: Державне видавництво технічної літератури, 1961. — 62 с.;
* *Шимон О. О.* Хто ж був першим? // Сторінки з історії кіно на Україні. — К., 1964. — С. 7-15;
* *Островский Г. Л.* Дом, где родился кинематограф // Одесса, море, кино. — Одесса; Маяк, 1989. — С. 9-13;
* *Малиновский А. В.* Кто изобрел кино? // Кино в Одессе. — Одесса, 2000. — С. 7-11;
* *Капельгородська Н., Глущенко Є.* Визнані і забуті винахідники // Начерки далекої кіноісторії. — К.: АВДІ, 2005. — С. 22-24;
* *Костроменко В.* Впереди паровоза // Очерки истории Одесской киностудии. — Одесса, 2010. — С. 6-15;
* *Рапопорт А.* Одесса — родина кино. Жизнь и кинетоскоп Иосифа Тимченко // Киноведческие записки. — 2010. — № 97. — С. 299—315;
* *[[Миславский, Владимир Наумович|Миславский, В.]], Гергеша В.
* *Чернявский Ю.'' Стук выходящего — Львів : Кальварія, 1997. — 109 с.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Мишаков О. О., Леві I. З. Видатний вітчизняний механік-винахідник Й. А. Тимченко, «Вісник Акад. наук УРСР» № 8, 1952.
* Соколов И. В. Вклад русской науки и техники в изобретение кинематографа, в книге: Труды по истории техники, вып. 4, М., 1954.
* В Одессе увековечат память Иосифа Тимченко — изобретателя аппарата для съёмки и показа картин