open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Иҫке ратуша (Лейпциг)

Лейпцигтың **Иҫке ратушаһы** () *Баҙар майҙанының* көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан () һәм үҙенең дәүмәле арҡаһында уның ансамблендә өҫтөнлөк итә. Бинаның икенсе яғынан ратушаға *[[Нашмаркт (Лейпциг)|Нашмаркт]]* () майҙаны терәлеп тора.

1556—1557 йылдарҙа бургомистр һәм эре сауҙагәр *Иероним * инициативаһы менән төҙөлгән Иҫке ратуша бинаһында иҫке ҡоролма фрагменттары файҙаланыла. Төҙөлөш башлаған *Пауль Шпекты* ратуша проекты авторы тип иҫәпләйҙәр. Уның үлеменән һуң, 1557 йылда эшен *Пауль Видеманн* дауам итә. Артабанғы йылдарҙа бина бер нисә үҙгәртеп ҡороу кисерә һәм бөгөнгә XX быуат башы реставрацияһы һөҙөмтәһен кәүҙәләндерә. Ратушаның үҙенсәлеге булып башняһының ассиметрик урынлашыуы һанала. Ул фасадты һуң готика архитектураһы традициялары буйынса алтын киҫелеш буйынса киҫә.

Башня аҫтында Баҙар һәм Нашмаркт майҙандарын тоташтырған үткәүел бар һәм ул ике яҡтан махсус уйымдарға 1909 йылда төҙөлгән «Һыу инеүсе малай» һәм «Һыу инеүсе ҡыҙ» скульптура фонтандары менән биҙәлгән.

Иҫке ратуша Германияның һаҡланып ҡалған Ренессанс архитектураһының әһәмиәтле өлгөләренең береһе булып тора. 1909 йылда хөкүмәт Яңы ратуша бинаһында ултыра, ә Иҫке ратушала Лейпцигский ҡала тарихы музейы экспозицияһы урынлашҡан. Ратушала ҙур зал, ресторан, Мендельсон залы, һуңғы барокко стилендәге Крәҫтиән залы, ҡорал палатаһы һәм ҡаҙна бар.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
*Яңы ратуша (Лейпциг)

## Әҙәбиәт
* Rodekamp, Volker (Hrsg.). *Leipzig zu Das Alte Rathaus*. Verlag DZA, 2004 Altenburg. 
* Mundus, Дорис. *Leipzig in Rathaus Das Alte*. Lehmstedt, 2003 Leipzig. 
* Rodekamp, Volker (Hrsg.). *Leipzig original. Mittelalter Stadtgeschichte bis Völkerschlacht zur vom*. Museums Dauerausstellung Katalog Rathaus Stadtgeschichtlichen Alten zur des im. I Teil DZA Verlag, 2006 Altenburg. 

## Һылтанмалар
*  На Викискладе есть медиафайлы по теме Старая ратуша в Лейпциге
Дарем

**Дарем** (ингл.  Durham; инглиз әйтелеше: /ˈdʌrəm/, урындағы әйтелеше: /ˈdɜːrəm/) — Англияның төньяҡ-көнсығышындағы ҡала, Төньяҡ-Көнсығыш Ан глия төбәгендә шул уҡ исемле графлыҡтың административ үҙәге. Халҡы 48 меңдән ашыу кеше тәшкил итә (2011 йыл).

## Тарихы һәм архитектураһы
Ҡаланың тарихи үҙәге Уир йылғаһының текә ярында ята. Урта быуаттарҙа был текә урын шотландтарҙан һаҡланыу өсөн нығытмалар төҙөүгә   идеаль урын тойола. Дарем замогына Яулап алыусы  Вильгельм  нигеҙ һала,  әммә тиҙҙән Төньяҡ Англияның шотландтарҙан оборонаһы  урындағы епископҡа — был яҡтарҙығы эре феодалға йөкмәтелә.  1836 йылға тиклем замок уның резиденцияһы була. Замоктан тыш, урта быуат Дарем нығытмаларынан  XII быуаттағы оборона диуарҙарының айырым  участкалары һаҡланған.

Оборона роленән тыш, урта быуат Даремы Кутберт Линдисфарнскийҙың изге мәйетенә табыныуға ғибәҙәт ҡылыусыларҙы  йәлеп иткән. Ул 1093 йылда роман стилендә нигеҙ һалынған Дева Марияның    йәмиғ сиркәүендә урынлаштырылған.  «Яртылаш Аллаһ ғибәҙәтханаһы, яртылаш ҡәлғә», — тип атаған был ҙур ҡоролманы Вальтер Скотт.

## Мәҙәниәте һәм мәғарифы
XV быуатта урындағы епископтар ҡурсаулығы аҫтында Дарем мәктәбе — илдәге иң боронғо мәктәптәрҙең береһе ойошторола.  1832 йылда епископ   ярҙамында  Дарем университеты барлыҡҡа килә, уның ихтыяждары өсөн боронғо һарай бинаһы бирелә. 1960 йылда әрмән  мультимиллионеры Гульбенкян Галуст аҡсаһына университет эргәһендәге шәрҡиәт мәктәбендә  бөтә донъяға билдәле  Алыҫ көнсығыш сәнғәте һәм археология музейы асыла.

1986 йылда Дарем  соборы һәм һарайы норманн төҙөлөшөнөң иң яҡшы һаҡланған өлгөһө булараҡ  ЮНЕСКО-ның  Бөтә донъя мираҫы исемлегенә  индерелә.

## Иҡтисады
Бөйөк Британия өсөн Дарем ҡалаһының индустриаль секторы  күләме  бик ҙур булһа ла, графлыҡ иҡтисады  хеҙмәт күрһәтеү тармаҡтарына нигеҙләнгән. Күмерҙе бында король Стефан   Блуаский заманынан алып сығаралар  (1092—1154 йылдар). Әлеге ваҡытта Даремда күмер сығарыу сәнәғәте яйлап кәмей, быны  Дарем шахтерҙарының парады бик яҡшы күрһәтә, унда йыл һайын ҡатнашыусылар һаны кәмей. Хәҙерге ваҡытта графлыҡта күмер сығарыу эштәре алып барылмай.

## Туғанлашҡан ҡалалар

*  Дарем, АҠШ
*  Тюбинген, Германия
*  Везель, Германия
*  Кострома, Рәсәй
*  Сомма, Франция
*  Банска-Бистрица, Словакия
*  Наксков, Дания
*  Алькала-де-Гвадаира, Испания
*  Яс-Надькун-Сольнок, Венгрия
*  Стәрлетамаҡ, Рәсәй

## Һылтанмалар

* Durham County Council
* Durham City Council
* Durham University
Рендсбург (станция)

**Рендсбург станцияһы** Рендсбург ҡалаһында (Шлезвиг-Гольштейн германия ерҙәре) Ноймюнстер — Фленсбург  линияһының һәм Киль — Рендсбург линияһының бергә тоташҡан ерендә урынлашҡан. Әлеге ваҡытта  Bahn Deutsche компанияһы тарафынан идара ителә, ул 4-се категория станция һанала. Әлеге ваҡыттағы Юбек аша булған маршруттан айырмалы рәүештә, элек Рендсбургтан Эрфде аша Хузумға ҡыҫҡа юл була, ул юл әле лә йөктәр ташыу өсөн ҡулланыла. 

20 быуат башында Киль каналы, ә уның өҫтөнән Рендсбург элмәге өҫтөндә Рендсбург бейек күпере төҙөлә һәм Рендсбург станцияһын файҙаланырға мөмкинлек бирә. 2007-2009 йылдарҙа станцияның ҡыйығы ремонтлана. Һуңыраҡ платформалар тергеҙелә. Ремонт тамамланғандан һуң, станцияның биш юлы була, шуларҙың дүртәүһенең платформалары бар.

## Операциялар
2007 йылдың 9 декабренән башлап Intercity-Express алыҫ юл поездары Орхус — Гамбург — Берлин маршрутында һәм шулай уҡ EuroCity поездары Орхус — Гамбург маршруттарында Рендсбург станцияһында туҡтап торалар. Ял көндәрендә Фленсбург вокзалынан туранан-тура Берлинға барыусы  InterCity ҡала-ара поездары ла Рендсбург станцияһында туҡталыш яһай.

Schleswig Regionalbahn Holstein DB (RB-SH) — Regional-Express һәм Regionalbahn поездары һәр ике сәғәт һәм һәр бер сәғәт һайын Фленсбург менән  Ноймюнстерға йөрөп тора..

Хузум — Юбек — Шлезвиг — Рендсбург — Киль маршрутында  Nord-Ostsee-Bahn (NOB, хәҙер Veolia Verkehr тарафынан идара ителә) хәҙерге заман поездары һәр сәғәт һайын йөрөп тора.

Поездарҙы яртышар сәғәт интервал менән йөрөтөү маҡсатында Киль — Рендсбург линияһын яҡшыртыу планлаштырылған.

## Ҡала-ара һәм төбәк ташыуҙары

### Юл
Станцияның биш юлы бар, шуларҙың дүртәүһендә платформалар урынлашҡан. Поездар юлға түбәндәгесә сыға:

* **1 юл платформаһынан:** Гамбургҡа барыусы ҡала-ара һәм RB-SH / Ноймюнстер төбәк поездары;
* ** 2 юл платформаһынан:** Килгә барыусы төбәк NOB поезы.;
* ** 3 юл платформаһынан :** Данияға барыусы ҡала-ара поезы, Падборг һәм Фленсбургҡа RB-SH поезы, Хузумға һәм Санкт-Петер-Ордингҡа барыусы NOB төбәк поезы ;
* ** 4 юл платформаһынан:** регуляр ташыуҙар юҡ.

## Галереяһы

Файл:BahnhofRendsburg002.JPG|Поезд NOB Килгә табан.
Файл:BahnhofRendsburg001.JPG|Поезд RB-SH Фленсбургҡа табан
Файл:Museumsstellwerk Rendsburg.JPG|Вокзалдың сигнал манараһы


## Иҫкәрмәләр


## Тышҡы һылтанмалар

* План станции Рендсбург до ремонта ) &#x20;
Рендсбург элмәге

**Рендсбург элмәге** () — Рендсбург ҡалаһындағы (Германияның Шлезвиг-Гольштейн федераль ерендә) спираль формалы бейек тимер юлы, ул Киль каналы өстөнән Ноймюнстер — Фленсбург линияһын Рендсбург станцияһы менән тоташтырып тора.

## Төҙөү
Баштағы Киль каналы өҫтөндәге күпер 1890-сы йылдарҙа төҙөлә, ул боролошло күпер булған була. 1913 йылда, каналды киңәйтеү арҡаһында, ул яңы 42 метр бейеклегендә торған күпер менән алмаштырыла һәм канал өҫтөндә тороусы күперҙәргә булған талаптарға ярашлы итеп төҙөлә. Шул уҡ ваҡытта поездар Рендсбург станцияһына инә алһын өсөн, уларға барлыҡ мөмкинлектәрҙе бирергә кәрәк була, ә быға тиклем станция каналға бик яҡын тора һәм канал өҫтөнән бик үк бейек тормаған күпер менән генә тоташтырылған була. Шуға күрә, күперҙең төньяҡ осонда тимер юлы элмәк формаһында юғары күтәртелә. Көньяҡтан Рендсбургҡа килгән поездар станцияға инеүҙән алда 360 градус боролош яһай. Ә төньяҡтан килгән поездар Рендсбург станцияһынан сыҡҡан саҡта, Киль каналы аша үтер өсөн, шул элмәк аша ғына Бейек күпергә сығып китә ала һм артабан Германияның башҡа төбәктәренә китә ала.

## Schleife районы
Рендсбург районы, унда элмәк төҙөлгән, ул Schleife (нем. «петля») тип аталған.
Дацин

**Дацин** (ҡыт.ябай.  大庆, пиньинь: *Dàqìng*) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының Хэйлунцзян провинцияһында ҡала округы.  Исеме *Дацин*   һүҙмә-һүҙ   «бөйөк байрам» тип тәржемәләнә

## Тарихы
Быуаттар дауамында хәҙерге ҡала окургы биләмәһендә даими ултыраҡ булмаған, тәүге күскенселәр тик XX быуат  башында  Ҡытай-Көнсығыш тимер юлы станцияһы төҙөлгәс кенә барлыҡҡа килгән. 1913 йылда Аньда  (安达县) өйәҙенә нигеҙ һалына

1959 йылдан Дацин газ ятҡылыҡтары эшкәртелә башлай,  һәм 1960 йылда Аньда өйәҙе бөтөрөлә, ә уның урынына Аньда ҡала округы  ойошторола, ул илдең мөһим  нефть химияһы базаһы була. Дацин барлыҡҡа килеү ваҡытынан алып илдең бөтә эшселәре өсөн   өлгө булып һанала,  Мәҙәни инҡилап йылдарында бөтә Ҡытай буйынса  «Индустрияла  Дациндан өйрәнергә!» тигән лозунгтар яңғырай.

1964 йылда Аньда ҡала округы бөтөрөлә, ә уның  урынына Айырым Аньда  районы  (安达特区) төҙөлә. 1965 йылда Айырым Аньда районының көнсығыш өлөшө  яңынан Аньда өйәҙе була, ә   ҡалған өлөшөндә Аньда ҡалаһы ойошторола, ул туранан-тура провинцияның хөкүмәтенә буйһона (ҡаланың үҙендә уны йыш ҡына рәсми булмаған рәүештә  «Аньда» тип түгел, ә «Дацин» тип атайҙар). 1979 йылдың декабрендә Аньда ҡалаһы Дацин тип  үҙгәртелә.

1992 йылда Аньда ҡала округы составына  Цицикар ҡала округы составынан Линьдянь һәм Дурбэд-Монгольский автономиялы өйәҙҙәре, шулай уҡ Суйхуа округынан Чжаочжоу һәм Чжаоюань өйәҙҙәре   тапшырыла.

## Иҡтисады
Ҡаланың көнсығыш районы —   сәнәғәт районы, бында Дацин нефть эшкәртеү химия заводы,   Лунфун электр станцияһы, ашламалар етештереү буйынса Дацин заводы һәм этилен етештереү буйынса химия комбинаты урынлашҡан. Төньяҡ-көнсығышта ике һыуһаҡлағыс һәм мәҙәни район урынлашҡан. Дациндың көнбайышында  юғары уҡыу йорттары  эшләй. Көньяҡ-көнбайыш районда «Линьюань»  нефть эшкәртеү комбинаты, «Синьхуа» энергия менән тәьмин итеү предприятиеһы һәм нефть продукцияларын һатыу буйынса төп станция эшләй.

Ҡаланың  коммерция авиаташыуҙарын  Саэрту аэропорты хеҙмәтләндерә.

## Административ-территориаль бүленеше
Административ-территориаль планда Дацин ҡала округы 5 ҡала районына, 3 өйәҙгә,  1  автономиялы өйәҙгә бүленә.   

## Халыҡтың милли составы
2000 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы Дацин ҡалаһы округы биләмәһендә   киләһе милләт вәкилдәре йәшәй:

## Транспорты
Дацин аша  Биньчжоу тимер юлы  үтә. Торба үткәргес транспорты Сковородино-Дацин торба үткәргесенән ғибәрәт, ул 2011 йылда эшен башлай.

## Туғандаш ҡалалар

*  Карамай (СУАР, ҠХР)
*  Дунъин (Шаньдун, ҠХР)
*  Калгари, Канада — (1985) 
*  Чхунджу, Көньяҡ Корея
*  Төмән, Рәсәй — (1992)
*  Красноярск, Рәсәй (2002)
*  Луганск, Украина
*  Ист-Лондон (ЮАР)

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Дацин — информация о территории, населении и истории изменений административно-территориального деления на сайте 行政区划网 (кит.)
* Дацин — город нефтяников. 30-07-2008 // Китайский Информационный интернет-центр.
Рендсбург-Эккернфёрде (район)

**Рендсбург-Эккернферде** () — Германияның районы. Район үҙәге — Рендсбург ҡалаһы. Район Шлезвиг-Гольштейн федераль еренә инә. Район 2185,48 км² майҙанды биләй. Халҡының һаны 272 981 кеше тәшкил итә. Бер квадрат километрға халыҡ тығыҙлығы 125 кешегә тиң.
Райондың рәсми коды 01 0 58.

Район 166 общинаға бүленгән.

## Ҡалалары һәм общиналары
# Альтенхольц (9 714)
# Бордесхольм (7 623)
# Бюдельсдорф (10 199)
# Эккернферд (23 162)
# Гетторф (6 522)
# Хоэнвештедт (4 978)
# Кронсхаген (11 852)
# Рендсбург (28 469)

; Идаралыҡтар
; Ахтервер идаралығы

; Аукруг идаралығы

; Бордесхольм-Ланд идаралығы

; Денишенхаген идаралығы

; Денишер-Вольд идаралығы

; Айдерканаль идаралығы

; Флинтбек идаралығы

; Фокбек идаралығы

; Ханерау-Хадемаршен идаралығы

; Хоэнвештедт-Ланд идаралығы

; Хонер-Хард идаралығы

; Хюттен идаралығы

; Йефенштедт идаралығы

; Мольфзее идаралығы

; Норторфер-Ланд идаралығыы

; Шлай идаралығы

; Шванзен идаралығы

; Виндеби идаралығы

; Виттензее идаралығы

## Һылтанмалар
* www.kreis-rendsburg-<br>eckernfoerde.de Официальная страница
Перт (Шотландия)

**Перт** (ингл.  Perth, гэлск. Peairt, скотс. Perth) —  Шотландияның үҙәк өлөшөндәге ҡала.  Перт-энд-Кинросс  округының административ үҙәге  (1975 йылға тиклем — Пертшир графлығының административ үҙәге).

## Географияһы

«Урман» йәки «әрәмәлек» тигәнде аңлатҡан Перттың кельт атамаһы  уны  III—IX быуаттар менән даталауға мөмкинлек бирә.  Әммә Перттан төньяҡта рим форты Бертаның барлығы ҡалаға римлеләрҙең нигеҙ һалыуына ишара яһай.  Археологик мәғлүмәттәр ҡаланың  X быуатта барлығын иҫбатлай, ә беренсе тапҡыр Пертты йылъяҙмала телгә алыу XII быуатҡа ҡарай, сөнки ул ваҡытта хартия тарафынан уға ҡала статусы бирелә.

Пертшир  беренсе тапҡыр Кеннет Мак Аллин арҡаһында билдәлелек ала, ул 838 йылда берләшкән Шотландияның беренсе короле була. Нәҡ ул Перт менән йәнәш Сконға легендар Яҙмыш Ташын килтерә, шунан алып уның түбәһендә  бөтә тәхеткә ултырыу  тантаналары  башҡарыла. Был урында ҙур аббатлыҡ үҫеп сыға. Англия короле Эдуард I 1296 йылда изге ташты алып сыҡһа ла, Скон короллек үҙәге булып ҡала һәм был  ваҡиға Перттың үҫешенә булышлыҡ итә.

2012 йылдың 14 мартында  Перт ҡалаһы королева Елизавета II тәхеткә ултырыуының гәүһәр юбилейы хөрмәтенә Челмсфорд һәм Сент Асеф ҡалалары менән бергә «сити» статусын ала.

## Туғандаш ҡалалар

*  Ашаффенбург, Германия
*  Быдгощ, Польша
*  Хайкоу, Хайнань, Ҡытай
*  Пертт, Канада
*  Псков, Рәсәй
Волос тимер юл станцияһы

**Волос тимер юл станцияһы** () ―Греция, Волос тимер юл станцияһы. Ҡаланың үҙендә (портҡа яҡын) урынлашҡан. 1884 йылдың 22 апрелендә Фессалия тимер юл компанияһы тарафынан асыла (хәҙер Греция Тимер юлы ойошмаһының бер өлөшө булып тора). Бөгөн TrainOSE Ларисаға көнөнә өс рейс ойоштора. Фессалия тимер юлдарына элегерәк Милеаи һәм Волос араһындағы ҙур булмаған участка ғына ҡараған, әммә хәҙер тимер юл тармағы Ано Лехония ауылына (Волостан 12 км алыҫлыҡта) тиклем һалынған.

## Тарихы
1884 йылдың 22 апрелендә станция тантаналы асылған. Тантанала король Георг I  үҙе лә булған.

Вокзал бинаһының (тимер юлдың үҙе кеүек) проектын, Грецияның үҙәк өлкәләрен ғосман власынан азат иткәндән һуң, итальян архитекторы Эваристо де Кирико (Джорджо де Кириконың атаһы) төҙөгән. 1884 йылғы матур төҙөлөш элеккесә вокзалдың бер өлөшөн тәшкил итә. Уның менән йәнәшә Фессалия Тимер юл компанияһының штаб-фатиры булып хеҙмәт иткән 1900 һәм 1903 йылдар араһында неоклассик стилдә төҙөлгән бина урынлашҡан. Уның архитекторы шулай уҡ Эваристо де Кирико булған. Бина хәҙер ҙә тулыһынса тиерлек үҙенең тәүге торошонда һәм 1950-се йылдарҙа Волосҡа ябырылған ер тетрәүҙән һаҡланып ҡалған төҙөлмәләрҙең һирәк төрө булып тора. Ҡыйығы ҡайын менән ябылған һәм ағас контурлы. Станция янында итальян скульпторы И. Превисандың  Афина алиһә  тора.

1960 йылда тармаҡ Лариса ― Волос тармағы стандарт колея итеп үҙгәртелгән һәм Ларисала Афина ― Салоники тармағы менән тоташтырылған, һәм был TrainOSE-ға Волостан Афина һәм Салоникиға туранан-тура рейс ойоштороуға мөмкинлек бирә. Волос станцияһында икенсе перрон төҙөлгән, һәм был поездарҙы ике тармаҡтан бергә  ҡабул итеү мөмкинлеген бирә.

Бөгөн станция бинаһының беренсе ҡатында музей  урынлашҡан.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Волос Ҡалаһы урамы 

## Иҫкәрмәләр
Милтон-Кинс (унитар берәмек)

**Милтон-Кинс** (ингл.  Milton Keynes) — Англияның район статуслы унитар берәмеге (ингл.  borough), Бакингемшир тантаналар графлығында, Көньяҡ-Көнсығыш Англияның иң төньяҡ төбәк территорияһында, урынлашҡан. Милтон-Кинс административ үҙәге Милтон-Кинс ҡала унитар берәмегенең өстән бер өлөшөн алып тора, унда район халҡының 90 проценты йәшәй.

## Географияһы
Милтон-Кинс унитар берәмегенең майҙаны 308 квадрат километр, ул көньяҡ-көнбайышта Бакингемшир тантаналар графлығы, төньяҡ-көнбайышта Нортгемптоншир графлығы һәм көнсығышта Бедфордшир графлығы менән сиктәш.

Элекке Блечли, Ньюпорт Пэгнелл, Вулвертон һәм Винг, Ньюпорт Пэгнелл ауыл райондарының ҡушылыуынан 1974 йылдың 1 апрелендә ойошторолған район. Был яңы районында Милтон-Кинс ҡалаһы төҙөлгән.

Милтон-Кинс Бакингемшир графлығындағы биш метрополь булмаған графлыҡтың береһе булып тора. Ул 1997 йылдың 1 апрелендә графлыҡ советына буйһонмаусы унитар берәмек итеп үҙгәртелә.

## Халыҡ
Милтон-Кинс унитар берәмек территорияһында 2001 йылдың мәғлүмәттәре буйынса 207 057 кеше йәшәй, халыҡтың уртаса тығыҙлығы бер квадрат километрға 671 кеше тәшкил итә.

## Сәйәсәт
Милтон-Кинс унитар берәмегендә идара советы эшләй, ул 23 округ буйынса һайланған 50 депутаттан тора. Һуңғы һайлауҙар һөҙөмтәһедә 21 урынды консерваторҙар партияһы биләп тора.

## Иҡтисад
Милтон-Кинс унитар берәмеге территорияһында Domino’s Pizza UK &amp;amp; IRL, Filtrona эре компанияларының штаб-фатирҙары һәм акциялары FTSE 250 иҫәп-хисап индексы базаһына ингән Home Retail Group холдинг компанияһының штаб-фатиры бар.

## Спорт
Милтон-Кинста «Милтон Кинс Донс» профессиональ футбол клубы төпләнгән. Ул 2010/2011 йылдар миҙгелендә Беренсе футбол лигаһында сығыш яһаған. «Милтон Кинс Донс» командаһы үҙ дәғүәселәрен Милтон Кинс Стэдиум стадионында ҡабул итә (стадион 22 мең тамашасы һыйҙыра).

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Официальный сайт совета унитарной единицы Милтон-Кинс
Милтон Кинс Донс

**«Милтон Кинс Донс»** (; ) — Бакингемшир графлығының Милтон-Кинстағы профессиональ футбол клубы. Клубтың төҫтәре — аҡ-ҡыҙыл-ҡара. 2004/05 миҙгелендә Портимао кубогын яулаусы.

## Тарих
2004 йылдың 21 июнендә клуб хәҙерге исеме аҫтында билдәле була. Ул «Уимблдон» ФК-ы Милтон-Кинсҡа күскәндән һуң туғыҙ ай үткәс, ошо исемде үҙенә ала. «Милтон Кинс Донс» — "Уимблдон"дың формаль дауам итеүсеһе, әммә Уимблдон бойондороҡһоҙ көйәрмәндәр ассоциацияһы (WISA) менән һөйләшеүҙәрҙән һуң һуң, инглиз футбол федерацияһы көйәрмәндәренең хуплауы менән, «Уимблдон» клубының бөтә трофейҙарын Мертон районына («Уимблдон» клубының нигеҙләнгән урынына) кире ҡайтаралар һәм был ойошмаларҙың үҙ-ара килешеүе һөҙөмтәһендә 2004 йылдағы ҡаҙаныштарҙы һәм унан һуңғыларын үҙ ҡаҙаныштары итеп һанайҙар.

## Ағымдағы составы
: *2017 йылдың 27 апреленә ҡарата*

## Ҡаҙаныштар
* **Икенсе лига**
** **Еңеүсе:** 2007/08
* **Футбол лигаһы Трофейы**
** **Еңеүсе:** 2007/08
* **Портимао Кубогы**
** **Еңеүсе:** 2004/05

## Рекордтар

### Уйынға килеп йөрөү
**Өйҙәге матчтарҙа иң күп һанлы йөрөү**: 28 127 тамашасы (Челси клубына ҡаршы уйында, Англия кубогының дүртенсе раунды), 31 ғинуар 2016 (Стэдиум МК)

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Уимблдон
* АФК Уимблдон

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Рәсми сайты
Стэдиум МК

**«Стэдиум МК»**&#x5B;**&#x5D; (ингл.  Stadium mk, шулай уҡ "Милтон Кинс Стэдиум ")— Милтон-Кинс ҡалаһындағы стадион. 2007 йылда англия королеваһы Елизавета II тарафынан асыла. Был ике яруслы стадион, хәҙер уның түбәнге ярусы ғына ҡулланыла. «MK Stadium», шулай уҡ «Denbigh Stadium» тип тә билдәле, 22 мең тамашасыны һыйҙыра ала. Әммә стадиондың өҫкө ҡатын файҙаланыу стадиондың һыйҙырышлығын 45 мең тамашасыға тиклем арттырырға мөмкинлек бирә.

«Милтон Кинс Донз» футбол клубы был стадионда үҙенең өйҙәге уйындарын үткәрә. Әгәр Англия 2018 йылда футбол буйынса донъя чемпионатын үҙендә үткәреү хоҡуғына эйә була алһа, футбол буйынса донъя чемпионаты «Милтон Кинс стадионында» үткәрелгән булыр ине, әммә был хоҡуҡты Рәсәй Федерацияһы яулап ала. Был стадионда шулай уҡ регби буйынса донъя чемпионатының 3 матчы 2015 йылда үткәрелә.

## Иҫкәрмәләр
Лаванти

**Лаванти** () — коммуна во Франциялағы коммуна, О-де-Франс төбәге, Па-де-Кале департаменты, Бетюн округы, кантон Беври кантонында урынлашҡан. Лаванти ҡалаһы Бетюн ҡалаһынан16 км төньяҡ-көнсығыштаһәм көнбайышҡа табан Лилль ҡалаһынан 9 км алыҫлыҡта , А 25 Лилль-Дюнкерк шоссеһынан 9 км алыҫлыҡта тора . Сейә баҡсалары менән билдәле.

Халыҡ һаны (2014 йыл мәғлүмәттәре буйынса) — 4 957 кеше.

## Иҫтәлекле урындары
* XII быуаттың Изге Ведаста сиркәүе

## Иҡтисад
Халыҡ мәшғүллеге структураһы:

* ауыл хужалығы — 7,8 %
* сәнәғәт — 3,3 %
* төҙөлөш — 8,3 %
* сауҙа, транспорт, халыҡҡа хеҙмәт күрһәтеү өлкәһендә — 40,7 процент
* дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр — 39,9 %

Эшһеҙлек кимәле (2013) — 9,3 % (дөйөм алғанда, Франция буйынса— 12,8 %, Па-де-Кале департаменты буйынса — 17,2 %).
1 кешегә уртаса килем(2013) — 21 739 евро (дөйөм алғанда, Франция буйынса — 25 140 евро Па-де-Кале департаменты буйынса — 17 706 евро).

## Хакимиәте
2014 йылдан алып Лаванти мэры вазифаһын Демократтар һәм бойондороҡһоҙҙар союзы партияһы ағзаһы Жан-Филипп Боонаэр (Jean-Philippe Boonaert) үтәй, ул үҙ кандидатураһын һайлауҙарға ҡуймаған Рожэ Дуэны алмаштыра. 2014 йылдың муниципаль һайлауҙарында ул етәкләгән уң блок һаулауҙарҙың 1-се турында еңеү яулай, ул һайлаусыларҙың 70,94 % тауышына лайыҡ була.

## Демография
**Халыҡ һаны динамикаһы, кеше**
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.8,0.75,0.6)

ImageSize  = width:455 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:5000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1831 text:1831
  bar:1851 text:1851
  bar:1876 text:1876
  bar:1901 text:1901
  bar:1926 text:1926
  bar:1954 text:1954
  bar:1975 text:1975
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2014 text:2014

PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1793 from:0 till:3904
  bar:1831 from:0 till:4373
  bar:1851 from:0 till:4204
  bar:1876 from:0 till:4065
  bar:1901 from:0 till:3939
  bar:1926 from:0 till:2718
  bar:1954 from:0 till:2900
  bar:1975 from:0 till:2877
  bar:1990 from:0 till:4410
  bar:1999 from:0 till:4382
  bar:2006 from:0 till:4700
  bar:2014 from:0 till:4957



## Туғанлашҡан ҡалалары
*  Изерлон, Германия

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Округа департамента Па-де-Кале
* Коммуны департамента Па-де-Кале

## Һылтанмалар
* Национальный институт статистики
* [Результаты муниципальных выборов 2014](http://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Municipales/elecresult__MN2014/(path)/MN2014/062/062491.html)
* Энциклопедия коммун Франции
Лаванти (кантон)

**Лаванти** () — Францияның ғәмәлдән сығарылған кантоны, Нор-Па-де-Кале төбәге, Па-де-Кале департаменты. Бетюн округы составына ингән була .

Кантон составына ингән коммуналар (Милли статистика институты биргән халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса, 2008 йыл):

* Лаванти (4 790 кеше)
* Лестрем (4 147 кеше)
* Лоржи (1 603 кеше)
* Нев-Шапель (1 391 кеше)
* Сайи-сюр-ла-Лис (4 066 кеше)
* Флербе (2 684 кеше)

## Иҡтисад
Халыҡ мәшғүллеге структураһы:

* ауыл хужалығы — 3,1 %
* сәнәғәт — 48,8%
* төҙөлөш — 6,9 %
* сауҙа, транспорт һәм халыҡты хеҙмәтләндереү өлкәһендә — 26,4 %
* дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр — 14,8 %

## Сәйәсәт
2012 йылдағы президент һайлауҙарында Николя Саркози өсөн 1-се турҙа кантон халҡының 32,7 % , ә Франсуа Олланд өсөн 22,0 % һәм 21,5 % янында Марин Ле Пен өсөн 21,5 % тауыш бирә , 2 турҙа еңеүсе Саркози өсөн кантон халҡының 59,7 % тауыш бирә. Милли йыйылышҡа һайлауҙар буйынса 2012 йылда Па-де-Кале департаментының 9-сы департаменты һайлау округы буйынса уларҙың 37,2 проценты Халыҡ хәрәкәте Союзы ағзаһы Андре Флажоле өсөн тауыш бирә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Округа департамента Па-де-Кале
* Коммуны департамента Па-де-Кале

## Һылтанмалар
* Национальный институт статистики
* Результаты кантональных выборов
Бернкастель-Кус

**Бернкастель-Кус** () — Германияла, Рейнланд-Пфальц федераль ерендәге ҡала.

Бернкастель-Витлих районы составына инә. Бернкастель-Кус идаралығына буйһона. Халыҡ һаны 6506 кеше тәшкил итә (2010 йылдың 31 декабренә ҡарата). Бернкастель-Кус ҡалаһы 23,66 квадрат километр маййҙанды биләй. Рәсми коды — *2 008 07 31*.

## Тарих
Бернкастель-Кус ҡалаһында Мозель йылғаһы аша беренсе даими таш күпер төҙөлә, ул Трирҙан Кобленцҡа барған юлда тора.

Бернкастель ҡалаһы (Bernkastel) ҡасандыр Трир епископлығына ҡараған һәм император I Рудольф тарафынан 1291 йылда иреклек алған. Ҡалаға үҙ исемен биргән боронғо замок (kastel) VII быуатта төҙөлгән һәм Урта быуаттарҙа бер кемгә лә бирешмәгән ҡәлғә булып һаналған. Ул XIX быуатта һәм ХХ быуат башында император Вильгельм II һарайына ҡараған булған. Замок манараһынан ҡарағанда Мозель йылғаһының һәм Тифенбах үҙәненең матур күренеше асыла.

1905 йылдың 1 апрелендә ҡалаға Мозель йылғаһының аръяғында ятҡан йөҙөм ағастарына бай Кус (Kues) ауылы ҡушыла. Был ауылда билдәле теолог һәм философ Николай Кузанский тыуған (1874 йылда уҡ Бернкастель һәм Кус күпер менән тоташҡан була).

## Фотогалерея

Bernkastel-Kues jun 2018 (1).jpg|
Kues jun 2018.jpg|
Spitzhaeuschen Bernkastel.jpg|  
Panorama Markt Bernkastel.jpg|Рыночная площадь 
Bernkastel.jpg|
Burgruine Landshut.jpg|
BernkastelKues.jpg|
Bernkastel-Kues Stadtteil Kues.jpg|
Hospital Cues. Hand-colored aquatint engraving by F. Hegi after Karl Bodmer.jpg|  
Bernkastel_Kues_Nikolausstift.JPG|  
Bernkastel-Kues.jpg|  
Riesling grapes leaves.jpg|  


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Рәсми бите
Бладенхорст замогы

**Бладенхорст замогы** () — һыулы соҡорҙар менән уратып алынған замок, Германияның Кастроп-Рауксель ҡалаһы Бладенхорст районында урынлашҡан.

## Тарих

Беренсе тапҡыр замок 1266 йылда телгә алына. Ҡасандыр бында фон Бламхурст рыцарҙары йәшәгән, XIV быуат башында фон Дюнгелен ғаиләһе йәшәй. 1338 йылда Рётгер фон Дюгелен замокты граф Клевскийға тапшыра. Замок менән Рётгерға һуғыш осрағында ҡуллана алған була. 1496 йылда замок Филипп фон Вирмундт († 1528) ҡулына күсә, 1624 — 1881 йылдарҙа Ромбергтарҙа мираҫлыҡта тора.

Башта замок дүрт ҡанатлы булған. Ҡапҡа — замоктың иң иҫке өлөшө, капеллаһы 1332 йылда төҙөлә. Яңыртыу дәүерендә замок яңынан тергеҙелә, был 1530—1584 йылдарҙа була. Замок шәхси милектә тора, шуға күрә уны барып ҡарау мөмкин түгел.

2006 йылың 16 февралендә Вест һаҡлыҡ кассаһы замоктың хужаһы була. Өс йыл мәжбүри идара иткәндән һуң, һаҡлыҡ кассаһы ул замокты 800 000 евроға аукционда һатып ала, Был сумма башта лотҡа ҡуйылған 1,4 миллион евроның барлығы 70 процентын ғына тәшкил итә. Вест һаҡлыҡ кассаһы шулай булыуға ҡарамаҫтан, өҫтәлмә ала, сөнки ул бинаға ҙур инвестициялар индергән була.

2007 йылдың ғинуарында Дортмунд ҡалаһының шәхси кешеләренең милкенә күсә, ул замокты Вест һаҡлыҡ кассаһынан һатып ала.

## Хәле
Замок һаҙлыҡлы урында тора. XIX быуатҡа тиклем замок янында ғына караптар йөрөгән канал төҙөлә.
Адресы: Вестринг 346, 44579, Кастроп-Рауксель

## Әҙәбиәт
* Karl Hoecken: *Hinterlassenschaft Schloß und Bladenhorst künstlerische seine. * Stadt Kulturamt Castrop Herausgegeben vom der-Rauxel, 1963.
* Ferdinand Schmidt: *Bladenhorst Schloß. Besitzfolge. * In: *Der Märker. * Nr. 1, 1951.
* Wolfram Schmidt: *sich Vergangenheit Wo, und Gegenwart Zukunft begegnen. Wasserschloss Bladenhorst — der kulturhistorisches Castrop Denkmal ein Stadt-Rauxel. * 2. Auflage, Druck Wulff & Verlag, 2009 Dortmund.

## Һылтанмалар
* http://www.schlossbladenhorst.de offizielle Website der Schloss Bladenhorst GmbH & Co. KG
* Schloss Bladenhorst bei burgen-und-schloesser.net
Скрантон (Пенсильвания)

**Скрантон** (ингл.  Scranton) — АҠШ-тың, штат Пенсильвания штатындағы ҡала. Скрантон халыҡ һаны 76 415 кешегә тигеҙ(2000 йылдың мәғлүмәттәре буйынса). Агломерацияһы менән бергә һанаһаң, халыҡ һаны 549 430 кеше тәшкил итә. Халыҡ һаны буйынса ул, Пенсильвания штатындағы Филадельфия, Питтсбург, Аллентаун, Эри һәм Рединг ҡалаларынан һуң, ҙур ҡалаларҙың береһе булып һанала. Скрантонда АҠШ-тың вице-президенты Джозеф Байден һәм яҙыусы Джейн Джекобс тыуған. Скрантон ҡалаһының майҙаны - 65,89 квадрат километр. Халыҡтың тығыҙлығы бер квадрат километрға 1122,3 кеше тәшкил итә. Скрантон ҡалаһы диңгеҙ кимәленән 227 метр бейеклектә тора.

## Климат

## Туғанлашҡан ҡалалары
*  Peugeot, Словакия
*  Балаково, Россия
*  Баллина (Мейо), Ирландия
*  Перуджа, Италия
*  Сан-марино (ҡала)

## Мәҙәниәткә йоғонтоһо

### Кино һәм телевидение.
«Офис» сериалының сюжеты буйынса тап Скрантон ҡалаһында «Mifflin Dunder» төбәк офисы күрһәтелә һәм сериалдағы төп ваҡиғалар бында бара.

## Һылтанмалар
* Официальный сайт
* Albright Memorial Library
* Lackawanna Historical Society
* Greater Scranton Chamber of Commerce
* Rediscover Scranton 
* Scranton Tomorrow
*
Скрантон (Арканзас)

**Скрантон** (ингл.  Scranton) — АҠШ-тың Логанокругында урынлашҡан (Арканзас штаты, АҠШ) 222 кеше йәшәгән ҡалаһы (2000 йылда халыҡ иҫәбе буйынса статистик мәғлүмәттәр күрһәтеүенсә).

## Географияһы
АҠШ иҫәп алыу Бюроһы мәғлүмәттәре буйынса Скрантон ҡалаһының майҙаны 1,29 квадрат километр тәшкил итә, ҡала эсендә һыу ресурстары юҡ.

Скрантон ҡалаһы диңгеҙ кимәленән 115 метр бейеклектә урынлашҡан.

## Демография
2000 йылда халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса. Скрантонда 222 кеше йәшәгән, 66 ғаилә, 90 хужалыҡ һәм 112йорт иҫәпләнгән. Халыҡтың уртаса тығыҙлығы бер квадрат километрға 170,8 кеше тәшкил итә. Скрантон халҡының раса составы: 97,30 % аҡ тәнле халыҡ, 0,90 % — ҡара йәки афроамерикандар, 1,80%-ы — ҡатнаш раса вәкилдәре.

90 йорт хужалығының 90 проценты — 18 йәшкә тиклемге бала тәрбиәләй, халыҡтың 55,6 % бергә йәшәгән ирле-ҡатынлы парҙар, 15,6 % ҡатын-ҡыҙ ирһеҙ йәшәй, 25,6 % кешенең ғаиләһе юҡ.Бөтә халыҡтың 23,3%-тын үҙ аллы йәшәүсе ғаилә тәшкил итә , шуларҙың 17,8%-тын 65 йәштән өлкәнерәк яңғыҙ кешеләр тәшкил итә. Йорт хужалығының уртаса күләме 2,47 кеше тәшкил итә, ә ғаиләнең уртаса күләме — 2,85 кеше.

Ҡала халҡы иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр буйынса 2000 йылда йәштәр диапазоны түбәндәгесә : халыҡтың 23,9 проценты — 18 йәштән кесе кеше, 12,2 % — 18-24 йәшлек, 24,3 проценты — 25- 44 йәшкә тиклем, 21,2 % — 45 — 64 йәштә, 18,5 % — 65 йәштә һәм өлкәнерәк йәштә. Кешенең уртаса йәше 39-ҙы тәшкил итә. Һәр 100 ҡатын-ҡыҙға 96,5 ир-егет тура килә. Шул уҡ ваҡытта 18 йәштән өлкән ҡатын-ҡыҙға 87,8 18 йәштән өлкән ир-егет тура килә.

Йорт хужалығының бер йыллыҡ килеме ҡалала 26 000 аҡш долларына тиң ә бер ғаиләнең уртаса килеме — 30 313 доллар. Шул уҡ ваҡытта ир-аттың йыллыҡ килеме уртаса 16 875 доллар тәшкил итә, ә ҡатын-ҡыҙҙарҙың килеме 18750 долларға тигеҙ. Йән башына килем йылына 25 970 доллар тәшкил итә. 11,5 % ғаилә һәм халыҡтың 17,8%-ты халыҡ иҫәбен алыу мәленә ярлылыҡ сигендә йәшәй, уларҙың 34,2%-ты 64 йәштә һәм унан өлкәнерәк йәштәге кешеләр.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* «Every Day Was Tuesday» The Arkansas TB Sanatorium
Перуджа

**Перуджа** (, ) — Италияның Умбрия төбәгендәге тарихи баш ҡалаһы. Шул уҡ исемдәге провинцияның административ үҙәге. Ҡала бер нисә убала һуҙылып ята, унан Тибр йылғаһы үҙәненең һәм Тразимен күленең бик матур күренештәрен күрергә мөмкин.

## Тарих
Ҡалаға нигеҙҙе һалыусылар умбрҙар була. Беренсе тапҡыр барлыҡҡа килеүе тарих биттәрендә 12 союздаш Этрурия ҡалаларының береһе булараҡ ҡалған. Б. э. тиклемге 310 йылда — римдең **Перузия колонияһы**. Б. э. т. 41-40 йылдарҙағы перузин һуғышы ваҡытында, Октавиан һәм Марк Антоний һуғышҡан саҡта, ҡала яндырыла. 592 йылда лангобард кенәзлегенең үҙәге була.

Урта быуаттарҙа Перуджа бик күп һуғыштарҙы үткәрә. Формаль ирекле булған ҡала папа яҡлы була (ҡарағыҙ гвельфтар). XIII быуат барышында папалар был ҡаланың стеналары артында үҙҙәренә ҡотолоу тапҡан; бында биш конклав үтә.

Ренессанс дәүерендә ҡала рәссамдары менән дан тота, улар араһында Перуджино һәм Рафаэль Санти була.

1540 йылда Пьерлуиджи Фарнезе Бальониҙағы хакимды еңә, артабан ҡала Папа өлкәһенә инә. 1797 йылдың февралендә француздар ҡыҫҡа ғына ваҡыт Перуджаны Тиберий республикаһының баш ҡалаһы итәләр. XIX быуатта ҡала бер нисә тапҡыр ер тетрәүҙән зыян күргән.

Ҡаланың ҡурсалаусыһы итеп Перуджанан изге Констанция, Геркулафл () һәм Лаврентий һанала.

## Иҫтәлекле урындары
Ҡала үҙәге майҙаны булып 4 ноябрҙән алып Маджоре фонтаны тора (1275-78), ул төрлө мифологик темаларға рельефлап биҙәлгән. Майҙанға урта быуат ратушаһы ал яғы менән сығып тора (1293-97), хәҙер ул сәнғәт музейы өсөн яраҡлаштырылған, шулай уҡ изге Лаврентий соборы (1345—1430) бар, бында Дева Марияның никахлашҡан балдағы һаҡлана.

Ҡала боронғо ҡорамдарға бик бай ҡала, ундағы сиркәүҙәр:

* Сан-Анджело сиркәүе (барып тоташа V—VI бб.) — иң боронғо ғибәҙәтхананан килтерелгән колонналар менән биҙәлгән түңәрәк формала төҙөлгән ҡорам.
* Сан-Доменико сиркәүе (1305 йылда төҙөлгән, 1632 йылда яңыртылған) унда Бенедикт XI папаның ҡупшы кәшәнәһе тора.
* Сан-Пьетро сиркәүе.
* Сан-Северо капеллаһы — уның фрескаларын Рафаэль һәм Перуджино сиратлап эшләгән.
* Сан-Бевиньяте сиркәүе (1250 тирәһе) — ҡаты бәғерле тамплиерҙар ҡорамы.
* Колледжо-дель-Камбио (1452-57) Перуджиноның һәм уның уҡыусыларының монументаль фрескалары.

Перуджа — донъяла иң бәләкәй бер ҡала, унда метро бар. Перуджиҙың миниметроһы 2008 йылдың ғинуарында төҙөлгән һәм уның бар оҙонлоғо 4 км тәшкил итә
Файл:Chiesa Templare di San Bevignate.jpg|Тамплиерҙар ҡорамы
Файл:Fontana Maggiore Perugia.jpg|Маджоре фонтаны (1278)
Файл:Perugia 023.JPG|Нотариустар йыйылышы өсөн урта быуат йыйылыштар залы
Файл:Perugia 095.JPG|Сан-Бернардино сиркәүе
Файл:Perugia Università degli stranieri.jpg|Галленганың барокко палаццоһы


## Туғанлашҡан ҡалалары
*  Гранд-Рапидс (англ. Grand Rapids), шт. Мичиган, США
*  Братислава (), Словакия
*  Потсдам (), Германия
*  Сиэтл (англ. Seattle), Вашингтон, США
*  Тюбинген (), Германия
*  Экс-ан-Прованс (), Франция

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
* Официальный сайт Перуджи 
* Туризм и культура Перуджи
Мосс (Норвегия)

**Мосс** (норв.Moss) —  Норвегияла ҡала һәм коммуна.  2013 йылдың 1 ғинуарында ҡарата мәғлүмәттәр буйынса ҡала халҡы 30 988 кеше тәшкил итә.

## Тарихы
Мосс коммунаһы 1838 йылдың 1 ғинуарында барлыҡҡа килгән. 1943 йылдың 1 июленән  Елёй коммунаһы Мосс ҡалаһы составына инә.

## Географияһы
Норвегияның  көньяҡ-көнсығышында, илдең баш ҡалаһы Ослонан 60 км көньяҡтараҡ, Осло-фьорд яры буйында урынлашҡан.  Административ  яҡтан   Мосс Эстфолд фюлькеһына ҡарай.

## Иҡтисады
Мосста ҙур  гавань бар, ул Норвегияның һәм континенттың төрлө яҡтарынан 2000  ашыу караптарҙы ҡабул итеү мөмкинлегенә эйә. Мосс  күптән индустриаль үҙәк булып тора, хәҙерге ваҡытта унда 250-гә яҡын  сәнәғәт предприятиелары  урынлашҡан, шул иҫәптән милли әһәмиәткә эйә булған А.С. Петерсон   (ҡағыҙ һәм целлюлоза), Хелли-Хансон (еүешләнмәй торған кейем) кеүек бер нисә компанияһы һәм Трио-Винг (Винкард һарайҙары) бар.

1720 йылда сауҙа үҙәге булараҡ, Мосс беҙҙең көндәргә тиклем был әһәмиәтен һаҡлап ҡалған, ул ҡаланан һәм округтан, хатта Ослонан яҡынса 50 мең һатып алыусыны  хеҙмәтләндерә.

## Иҫтәлекле урындары
Мосс  үҙенең скульптуралары менән билдәле, уларҙың  60 алып 70 тиклеме бөтә ҡала буйлап таралған, шуға күрә  Моссты «скульптуралар ҡалаһы» тип атайҙар.  Мосста 4 картина  галереяһы бар, улар сәнғәт һөйөүселәрҙе норвегия һәм скандинавия һынлы сәнғәте менән танышырға мөмкинлек бирә.

## Туғандаш ҡалалар

*  Блёндюоус (исп. Blönduós), Исландия
*  Бөйөк Новгород, Рәсәй
*  Виргиния-Бич  (ингл.  Virginia Сау), Виргиния, АҠШ
*  Висмар (нем.Wismar), Германия
*  Карлстад (швед.Karlstad), Швеция
*  Нокиа (фин.Nokia), Финляндия
*  Хорсенс (дат. Horsens), Дания

## Галереяһы

Файл:Galleri F15 Jeløy1.jpg|
Файл:Moss Ironworks main office2006-05-11 01.jpg|


## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар

* Коммуна рәсми сайтында
Сен-Гилен

**Сен-Гилен** — Бельгия федератив дәүләтенең Валлония төбәгендәге коммунаһы (Бельгия дәүләтенең башында король йәки королева тора, идара итеү формаһы - Констутицион монархия). Сен-Гилен коммунаһы Бельгиялағы Эно провинцияһының Монс округында урынлашҡан. Сен-Гилен коммунаһы Бельгияның француз телле берләшмәһенә ҡарай. Бельгиялағы Сен-Гилен коммунаһының майҙаны 70,18 квадрат километр тәшкил итә. Был майҙанда белг халыҡтарына ҡараған 22 466 француз телле кеше йәшәй (халыҡ тығыҙлығы — бер квадрат километрҙа 320 кешегә тигеҙ), шуларҙың 47,31 %-ын — ир-егеттәр һәм 52,69 %-ын — ҡатын-ҡыҙҙар тәшкил итә. Эшһеҙлек күрһәткесе был коммунала (2006 йыл мәғлүмәттәре буйынса) 20,73 %-ҡа тигеҙ. Йән башына уртаса йыллыҡ килемдең күләме 2003 йылда 11 999 евро тәшкил итә.

Сен-Гилен коммунаһының почта коды: 7330-7334. Телефон коды: 065.

## Билдәле шәхестәре
* Йоханнес Окегем (1425—1497) — фламанд композиторы, нидерланд музыка мәктәбенең күренекле вәкиле.

## Һылтанмалар
* www.saint-ghislain.be
Копавогур

**Коупавогюр** () — Халҡы һаны буйынса (Рейкьявик ҡалаһынан һуң) икенсе урынды биләгән ҡала һәм Исландия общинаһы. 
Төньяҡта Рейкьявик менән сиктәш, Исландияның 65 % халҡы йәшәгән агломерация составына инә. Коупавогюр баш ҡала төбәгенең бер өлөшө булып тора. Коупавогюр ҡалаһы башлыса торлаҡ райондарҙан тора, әммә бында коммерция майҙандары һәм ҙур етештереү эшмәкәрлек майҙандары ла бар. Исландияла иң бейек бина — Смараторг манараһы (башняһы), ул Коупавогюр үҙәгендә урынлашҡан.

## Тарих
Коупавогюр 1662 йылдың тарихи осрашыу урыны булараҡ бик ҙур әһәмиәткә эйә. Был ваҡиға Исландияның Дания-Норвегияға тулыһынса индерелеүен раҫлап тора. Бында исланд халҡы исеменән епископ Бриньольфур Свейнссон һәм адвокат Анри Оддссон королдең абсолют монархия идереүенең Исландияға ла ҡағылышын раҫлаусы документҡа ҡул ҡуялар.

## Иҫтәлекле урындары
* Коупавогюр сиркәүе
* Дигранескиркья
* Хьядлакиркья

## Мәҙәниәт
* Гердарсафн сәнғәт галереяһы. Рәссам ҡатын Гердюр Хельгадоуттир исеме менән аталған сәнғәт галереяһы 1994 йылда асыла.

## Туғанлашҡан ҡалалары
*  Аммасалик (Гренландия)
*  Клаксвик (Фарерские острова)
*  Мариехамн (Аландские острова, автономная территория в составе Финляндии)
*  Норрчёпинг (Швеция)
*  Оденсе (Дания)
*  Тампере (Финляндия)
*  Тронхейм (Норвегия)

## Иҫкәрмәләр
Липтовски-Микулаш

**Липтовски-Микулаш** (словак.Liptovský (Svätý) Mikuláš, нем. Liptau-Sankt-Nikolaus, венгр. Liptószentmiklós, ҡайһы берҙә ) — төньяҡ Словакиялағы  ҡала, Көнбайыш һәм Түбәнге Татралар араһындағы Ваг йылғаһы буйында урынлашҡан.  Халҡы һаны — яҡынса 33 мең кеше.

## Тарихы
Липтовски-Микулаш беренсе тапҡыр 1286 йылда телгә алына, XIV быуаттан, 1677 йылда Липтов үҙәге булараҡ, ҡала ҙур иҡтисади әһәмиәткә эйә була.  1713 йылда бында  кешеләр алдында аҫыу юлы менән билдәле  «словак Робин Гуды» Юрай Яношик  үлтерелә (1688—1713).  1848 йылда бында Словак Халҡының Талаптарына ҡул ҡуйыла.

Әлеге ваҡытта Липтовски-Микулаш — төньяҡ Словакияның мөһим сәнәғәт үҙәге.

## Иҫтәлекле урындары

* Изге Николай костёлы
* Жупа (административ берәмек)  йорто
* Лютеран сиркәүе (кирха)
* Францисканлыларҙың готика монастыры
* Липтовска Мара һыуһаҡлағысы

## Туғандаш ҡалалар

*  Кишкёрёш, Венгрия
*  Каламария, Греция
*  Динкелланд, Нидерланд
*  Живец, Польша
*  Иҫке Сонч, Польша
*  Ефремов, Рәсәй
*  Галанта, Словакия
*  Словенск-Конице, Словения
*  Кеми, Финляндия
*  Анси, Франция
*  Опава, Чехия

## Билдәле шәхестәре

* Алекси Янко (1894—1970) — рәссам, яҙыусы, публицист. ЧССР халыҡ рәссамы.
* Аурель Болеслав Стодола (1859—1942) — ғалим, педагог, инженер-конструктор.  Ҡулланма термодинамикаға нигеҙ һалыусы, беренсе турбина генераторҙарын ҡороусы.
* Краль Янко (1822—1876) — словак шағиры  һәм милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре
*Коломан Сокол— XX быуаттағы иң ҙур словак рәссамы, график.
* Корнел Милан Стодола  (1866—1946) — словак ижтимағи-сәйәси эшмәкәре, эшҡыуар.
* Иван Стодола (1888—1977) — словак яҙыусыһы, драматург, табип.
* Трановский  Юрай (1592—1637) — пастор, шағир, словак әҙәби бароккоһының иң сағыу вәкилдәренең береһе.
* Самуэль Фишер (1859—1934) — немец нәшриәтсеһе
* Лацо  Ян — профессиональ словак хоккейсыһы, ҡапҡасы. Әлеге ваҡытта КХЛ-да сығыш яһаусы «Донбасс» клубы уйынсыһы
* Брезинова Сильвия (1976) — модель һәм порноактриса.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Липтов
* Ясна

## Һылтанмалар

* Официальный сайт города
Валмиера

**Валмиера** (лат.Valmiera, русса тарихи атамаһы Вольмар, нем. Wolmar) — Латвияла республика ҡарамағындағы ҡала.

Халҡы һаны — 23,4 мең кеше (2015).

## Географияһы
Ҡала  Гауя йылғаһы ярында, Риганан 100 км һәм Эстония сигенән  50 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Тарихы
Ҡаланың атамаһы Вольдемар (Владимир) исеменән барлыҡҡа килгән. Ҡала башта кемдең исемен йөрөткәнлеге тураһында бер нисә версия бар. Беренсе версия псков кенәзе Владимир менән бәйле, уны Рига епископы Альберт Идумеяла судья итеп тәғәйенләй. Икенсе версия  Данияның короле Вальдемар тураһында һөйләй, ул күктән ебәрелгән байраҡ ярҙамында алышта еңеү яулай.

Быуаттар дауамында ҡаланың исеме документтарҙа төрлөсә яҙыла: *Владимир*, *Володимер*, *Владимирец*, *Володимерец*, *Владимирец Ливонский*, *Wolmaria*, *Wolmahr*, *Waldemer*, *Wolmar* һәм *Вольмар*. Мәҫәлән, Иван Грозный литва коменданты Александр Полубинскийға яҙған хатында ҡаланы «Владимир» тип атай (1577 йылда рус ғәскәренә ҡәлғәне тапшыра).

1491 йылдың 30 мартында ҡалала  Вольмар килешеүе төҙөлә.

1819 йылдан алып 1949 йылға тиклем — Вольмар өйәҙенең  административ үҙәге.

## Халҡы
2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата үҙәк статистика идаралығы мәғлүмәттәре буйынса  ҡала халҡының һаны 23 432 кеше тәшкил итә.

### Милли составы
1989 һәм  2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса мәғлүмәттәргә ярашлы һәм 2015 йылдың башындағы баһа буйынса  милли составы: 

## Транспорты

### Тимер юл транспорты
Рига — Лугажи тимер юлы линияһында Валмиера станцияһы

### Автомобиль юлдары
Төп юлы A3 Инчукалнс — Валмиера — Валка (Эстония сиге) ҡала эсенән  үҙәген урап үтә.  Ҡаланан  төбәк юлдар  P16 Валмиера — Матиши — Мазсалаца, P17 Валмиера — Руиена — эстон сиге  (Угурини), P18 Валмиера — Смилтене һәм P20 Валмиера — Цесис — Драбеши китә

## Спорты
Баскетбол буйынса Латвия чемпионатында   Валмиераны шул уҡ исемдәге команда күрһәтә

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт

* 

## Һылтанмалар

* Valmiera.lv — Официальный сайт города
* Места.lv
* Информация о Валмиере в топонимической базе данных
Науйойи-Акмяне

**Науйойи-Акмяне** (лит. Naujoji Akmenė, рус.*Новые Окмяны*) — төньяҡ Литвала Шяуляу өйәҙендәге ҡала,  Акмян районының административ үҙәге һәм иң ҙур ҡалаһы.

## Географияһы
Ҡала Литваның төньяғында Вильнюстан 273 км,  Шяуляйҙан 61 км  һәм  Мажейкяйға 41 км,  Латвия сигенә 4 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Балтик диңгеҙенә тиклем 101 км алыҫлыҡта ята.

## Тарихы
Районда  земгалдар йәшәгән. Ҡала урынында  Karpėnai  ауылы булған, уның тураһында  тәүге тапҡыр 1652 йылда  телгә алына.

Икенсе донъя һуғышына тиклем үк был ерҙәрҙә Литва геологтары тарафынан цемент етештереү өсөн етерлек эзбизташ ятҡылыҡтары табылған. 

1945 йылдың 27 июлендә Литва ССР-ы хөкүмәте Karpėnai ауылында цемент заводы төҙөү буйынса  ҡарар ҡабул итә. Заводты баҫыуҙа тиерлек төҙөйҙәр. Төҙөүселәр ваҡытлыса барактарҙа йәки палаткаларҙа урынлаштырыла. Шулай уҡ тотҡондарҙың да хеҙмәте ҡулланыла. Заводтан километр ярым алыҫлыҡта карьер эшкәртә башлайҙар.  1952 йылда завод етештерә башлай. Шул уҡ йылдың 31 ғинуарында Литва ССР-ы Юғары Советы Президиумының  ҡарары менән Karpėnai ауылы  «Науйойи-Акмяне ҡала биләмәһенә»  үҙгәртелә.  1962 йылда Акмян районының администартив үҙәге Акмяненан Науйойи Акмянеға күсә.

## Халҡы
2011 йылдағы мәғлүмәттәр буйынса милли составы:

* Литвалылар – 92,57% (8609)
* Урыҫтар– 4,46% (415)
* Украиндар – 0,74% (69)
* Белорустар – 0,62% (58)
* Латыштар – 0,55 % (51)
* Поляктар – 0,52 % (48)
* Немецтар – 0,14% (13)
* Башҡалар – 0,4% (37)

Ҡаланың 3  мәктәбе, 2 балалар баҡсаһы, ясли, музыкаль мәктәп, асыҡ китапханаһы, белем биреү үҙәге бар.

## Иҡтисады

Ҡалала Балтия илдәрендәге иң эре һәм Литвалағы берҙән-бер цемент етештереүсе AB  "Akmenės cementas" предприятиеһы урынлаша. Йыл һайын 1 миллион тоннанан ашыу продукция етештерелә. Етештереү даими яңыртыла, заводтың тирә-яҡ мөхиткә кире йоғонтоһо кәмей. Науйойя Акмяне ҡалаһында  шулай уҡ тегеү һәм мебель фабрикаһы эшләй. 

## Спорты һәм мәҙәниәте
Ҡалала мәҙәниәт йорто эшләй, унда төрлө ижади коллективтарҙың сығыштары,  күргәҙмәләр һәм ҡыҙыҡһыныу буйынса клуб йыйылыштары ойошторола. .

Шулай уҡ ҡалала спорт һарайы, дөйөм теннис корты, футбол стадионы, "Akmenės Cementas" SC футбол клубының аренаһы булған футбол  майҙаны бар. Спорт ярыштары даими уҙғарыла.

## Иҫтәлекле урындары

* Изге Рух сиркәүе.

## Иҫкәрмәләр


## Һылтанмалар
Skydome (Флагстафф) ябыҡ стадионы

**Дж. Лоуренс исемендәге **«Skydome»** стадионы **—** ** Флагстаффтағы (Аризона) Төньяҡ Аризона  университеты кампусында унынлашҡан күп маҡсатлы ябыҡ стадион. Стадион нигеҙҙә университеттың футбол һәм баскетбол командаларының үҙ майҙансыҡтары булараҡ файҙаланыла. Ултырырлыҡ урын һаны барлығы 11 230  дана тәшкил итә, шуларҙың 10 000 — даими, ә ҡалған 1230 — портатив.

## Тарихы
Стадион 1977 йылда асыла. Беренсе миҙгелдә унда 5 уйын үткәрелде һәм уртаса 13 029 тамашасы  килгде . Быға тиклем университет футбол командаһы Lumberjack стадионының асыҡ майҙансығында уйнаған . 1987, 1997, 1998 һәм 2006 йылдарҙа стадион территорияһында баскетбол буйынса ирҙәр турниры үткән.

Асылғанғандан һуңғы алты йыл дауамында Skydome үтә күренмәле көмбәҙ аҫтындағы иң ҙур ағас стадионы статусына эйә булған. 1983 йылда Dome Tacoma Такомалағы (Вашингтон) Tacoma Dome төҙөлөп бөткән һәм Skydome үҙенең статусын юғалтҡан. Шул уҡ осорҙа университет кампусындағы башҡа биналарҙы поектлау менән дә шөғөлләнгән (Финикс ҡалаһынан) Уэнделл Россман ҡоролманың архитекторы булған. Үҙағас Һары көньяҡ ҡарағайынан алынған..

Стадион 1957-1979 йылдарҙа Төньяҡ Аризона университетының президенты вазифанын үтәгән Дж. Лоуренс Вакуп (1914-2002) хөрмәтенә аталған. Был осор университеттың тиҙ үҫеш ваҡыты һаналған. 1970 йылда илдә көрсөк булған һәм Дж. Лоуренс төҙөлөштө грамоталы көйләй алмаған . Проект хаҡының яртыһынан күберәге ирекле иғәнәләр иҫәбенә йыйылған; дәүләт 1,5 доллар һалған, ә 2 миллионы кампус фондынан. 1974 йылдан  1983 йылға саҡлы университеттың спорт директоры Хэнк Андерсон булған.

Был ҡоролманың бейеклеге диңгеҙ кимәленән 2100 м  (6 800 фут) тәшкил итә.

### Ремонтлау
2010 йылдың декабренән 2011 йылдың сентябренә тиклем стадионға сығымдары 26 млн доллар тәшкил иткән капиталь ремонт үткәрелгән. Янғын системаһы, ванна бүлмәһе, залдар, офистар, ҡунаҡтар өсөн апартаменттар, сисенеү бүлмәләре тулыһынса алмаштырылған. Шулай уҡ комплекс өс лифт менән йыһазландырылған. Урындар һаны 10 меңгә саҡлы кәметелһә лә, ғәҙәти урындыҡтар арҡалы 21-дюймлы креслолар менән алмаштырылған.

## Файҙаланыу
Спорт сараларынан тыш, арена шулай уҡ асыу тантаналары, концерттар, сығыштар һәм  күргәҙмәләр үткәреү өсөн файҙаланыла. Арена майҙаны — 97000 фут (йәки 9 000 квадрат метр).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* NAU Athletics – официальный сайт – объекты
Аммассалик (утрау)

**Аммассалик** () — Гренландияның элекке, ғәмәлдән сығарылған Аммасалик муниципалитетына ҡараған, артабан яңы барлыҡҡа килгән Сермерсоок коммунаһы урынлашҡан утрау. Административ үҙәге — Таасалик. Аммасалик утрауының майҙаны — 772 квадрат километр. Ул Атлантик океан акваторияһына ҡарай. Был утрауҙың иң бейек нөктәһе 1352 метр тәшкил итә. 2012 йылғы иҫәпләүҙәр мәғлүмәттәре буйынса Аммасалик утрауында бөтәһе 3044 кеше йәшәй (2012). Аммасалик утрауындағы һәр бер квадрат километрҙа халыҡ тығыҙлығы — 3,94 кешене тәшкил итә. Көнсығыш Гренландияның Аммасалик муниципалитетына ҡараған иң эре тораҡ пункты — Тасиилак торағы. Шулай уҡ Аммасалик утрауында башҡа тораҡ пункттары ла бар, улар түбәндәгесә урынлашҡан:

* Иккатек, халҡы — 1 кеше (Аммассаликтан көнбайыштағы бәләкәй утрау)
* Исерток, халҡы — 120 кеше
* Кулусук, халҡы — 310 кеше (Аммассалик утрауынан көнсығышҡа табан)
* Кууммиут, халҡы— 392 кеше
* Кемертуарссуит, 2005 йылдың 1 ғинуарынан алып бында кеше йәшәмәй (2004 йылдың 1 ғинуарына унда барлығы 1 кеше иҫәпләнә)
* Сермилигаак, халҡы — 212 кеше
* Тинитекилаак, халҡы — 148 кеше

## Иҫкәрмәләр
Аммассалик

**Аммассалик** (, гренл. Ammassalip Kommunia) — Көнсығыш Гренландияның (Туну) ике муниципалитеты араһындағы көньяҡта торған муниципалитеты, 2009 йылдың 1 ғинуарынана ғәмәлдән сығарылған, артабан Сермерсоок коммунаһы составына инә.

Гренландияның боҙ ҡалҡаны булған 232100 квадрат километрлы майҙанлы, Гренландияның иң эре муниципалитеты булып торған, артабан ғәмәлдән сығарылған. Аммассалик муниципалитетының көнбайыштағы сиге көнбайыш оҙонлоҡтоң 44° һәм көньяҡтағы сиге төньяҡ киңлектең 62°, көнсығыш сиге Дат боғаҙы менән сикләнә.

Муниципалитет халҡы — 2005 йылдың 1 ғинуарынаҡарата 3031 кеше. Уларҙың күбеһе башлыса баш ҡала булып һаналған Тасиилак янында (1 849 кеше) тупланған, Тасиилак Аммассалик утрауында урынлашҡан (утрауҙың майҙаны 772 квадрат километр). 80 км радиустағы биләмәләре — Иккаттек (1), Кернертуарссиут (ташланған), Исорток (120), Кулусук (310), Кууммиут (392), Сермилигаак (212), Тинитекалаак (148 кеше).

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Гренландияның административ бүленеше

## Һылтанмалар
* www.greenland.com  Страница Тасиилака на greenland.com
* www.ammassalik.gl  Официальная страница муниципалитета Аммассалика.
* www.eastgreenland.com Официальный туристический справочник о Восточной Гренландии
* www.tasiilaq.net  Официальная страница Тасиилака.