open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мәҡсүт (Йылайыр районы)

**Мәҡсүт** () — Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 83 кеше була.
Почта индексы — 453696, ОКАТО коды — 80227823004.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 26 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 92 км

## Билдәле шәхестәре
* Бикбулатов Фәрит Хәйбулла улы (8.08.1936—26.11.2016), йырсы. 1968—1989 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы хеҙмәткәре (диктор, мөхәррир, музыкаль тапшырыуҙар бүлегенең өлкән мөхәррире). Башҡорт АССР-ының халыҡ (1986) артисы. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2005).
* Бикбулатов Шәһит Хәйбулла улы (1925—16.09.2001), ғалим-иҡтисадсы, журналист, дәүләт, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1964—1970 йылдарҙа Ауыл хужалығы һәм әҙерләүҙәр хеҙмәткәрҙәре һөнәри союзының Башҡортостан өлкә комитеты секретары. 1970 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институты, 1980 йылдан — Магнитогорск дәүләт педагогия институты, 1993—1998 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Иҡтисад фәндәре докторы (1991), профессор (1995). 1-се (1985), 2-се (1945) дәрәжә Ватан һуғышы һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры. Башҡортостандың халыҡ артисы Фәрит Бикбулатовтың ағаһы.
* Исҡужин Зәбихулла Ғәбделғәзим улы (1911—1936) — ғалим һәм йәмәғәт эшмәкәре.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.  
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*
Бәләкәй Юлдыбай

**Бәләкәй Юлдыбай** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 208 кеше.
Почта индексы — 453684, ОКАТО коды — 80227836003.
 

## Халыҡ һаны

; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 98 % тәшкил итә.

## Тарихы
Ауылға 20-се быуат башында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 19-сы быуат башында) Орск өйәҙендә шул уҡ өйәҙҙең Юлдыбай ауылы кешеләре бүлендек ауыл булараҡ нигеҙ һала. Икенсе исеме Һынташ төбәк исеменән алынған (һынташ, башҡорт, һүҙмә-һүҙ таш фигура).

Башҡорттар йәшәй (2002). Халҡы «Һаҡмар совхозы» дәүләт унитар предприятиеһында эшләй. Башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, мәсет бар.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 43 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Юлдыбай): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 98 км

## Урамдары
* И.Дилмөхәмәтов урамы ()
* М.Мортазин урамы ()
* Ш.Бабич урамы ()

## Иҫкәрмәләр
Мәтегисеү

**Мәтегисеү** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 0 кеше.
Почта индексы — 453689, ОКАТО коды — 80 227 813 004.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 40 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Дмитриевка): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сарактәш): 159 км

## Тарихы
1911 йылда Смоленск губернаһы алпауыттарынан ҡасҡан крәҫтиәндәренән, шулай уҡ Йылайыр районының Кананикольск ҡасабаһында урынлашҡан баҡыр иретеү заводы эшселәренән ойошторола.

Ауыл 1986 йылға тиклем була. Был ваҡытҡа ауылда 50-ләп йорт иҫәпләнгән. 2002—2009 йылдар мәғлүмәттәре буйынса, йәшәүселәре булмаған ауыл.

## Сығанаҡтар
Түбәнге Ғәле

**Түбәнге Ғәле** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2 кеше.
Почта индексы — 453692, ОКАТО коды — 80227810005.

## Тарихы
1816 йылғы VII рәүиз үткәрелеү мәленә йорт старшинаһы Аралбай Ласынов командаһына Үҫәргән ырыуы ауылдары Ғәле һәм Килсенбай инә. 49 йәшлек Аралбай Ласынов ғаиләһе менән Ғәле ауылында йәшәй. Ике ҡатынынан (48 йәшлек Рыҫбикә, 44 йәшлек Зәғифә) улдары: 6 йәшлек Мырҙа һәм 5 йәшлек Ҡотлоғәлләм һәм 5 ҡыҙы була. Был рәүиз материалдарында ауылдағы 40 ихатала 430 башҡорт (213 ир-егет һәм 217 ҡатын-ҡыҙ йәшәүе теркәлә. 1866 йылғы рәүиз документтарында ауыл Ҡайраҡлы-Тамаҡ, Ласынов булараҡ теркәлә.Шулай уҡ 78 ихатала 223 ир-егет һәм 185 ҡатын-ҡыҙ йәшәүе теркәлә

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 80 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үрге Ғәле): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 120 км

## Сығанаҡтар
Яңы Яҡуп (Йылайыр районы)

**Яңы Яҡуп** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 26 кеше.
Почта индексы — 453693, ОКАТО коды — 80227822003.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәренә ярашлы, милләттең күпселек өлөшөн башҡорттар тәшкил итә (100 процент)

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 27 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Йомағужа): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 93 км

## Тарихы
XX быуаттың 20-се йылдары аҙағында, коллективлаштырыу осоронда яҡуптар яңы ауылға — Яңы Яҡуп ауылына нигеҙ һалалар, шунан һуң беренсе ауыл Иҫке Яҡуп ауылы тип атала башлай. Яңы ауыл Һаҡмар-тилә йылғаһы буйында, Һаҡмар йылғаһының ҡушылдығында урынлашҡан, 1937 йылда Ҡәнзәфәр ауыл Советы составына инә. Яңы Яҡуп халҡы Йомағужа ауылы халҡы менән бергә «Трактор» колхозын ойоштора. Ауылда 143 кеше йәшәгән, шуларҙың 73-ө 18 йәштән өлкән булған. Киләсәктә халыҡ һаны һиҙелерлек кәмей: 1959 йылда — 90 кеше, 1989 — 35; 2000 — 30; 2002 — 30, 2009 — 21 кеше. Бөгөн Яңы Яҡупта башланғыс мәктәп бар. «Ҡыпсаҡ» ауыл хужалығы артеле ойошторолған.

## Урамдары
* Хоҙайбирҙин урамы ()

## Сығанаҡтар
Петровка (Йылайыр районы)

**Петровка** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 147 кеше.
Почта индексы — 453687, ОКАТО коды — 80227816004.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 16 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 16 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 135 км

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса урыҫтар 83 % тәшкил итә

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Тарихы
Петровка (башкортса Муҡайлы) — Башҡортостандың Йылайыр районы Йылайыр ауыл биләмәһенең ауыл биләмәһе. Петровка ауылына 1784 йылда яҡындағы Преображенск фабрикаһы хужалары нигеҙ һалған һәм уға ҡараған. Ветлужский өйәҙенең төрлө ауылдарынан, шулай уҡ Воскресенск һәм Архангел заводтарынан тәүге халыҡты күсерәләр. 1834 йылдағы рәүиз мәғлүмәттәре буйынса ауыл халҡы 779 кеше тәшкил итә

## Урамдары

* Ҡайынлы урамы ()
* Йылға аръяғы урамы} ()
* Йәшел урам ()
* Аҫҡы урамы ()
* Павлов урамы ()
* Йылға урамы ()

## Билдәле шәхестәре
Павлов Пётр Егорович (14 июль 1925 йыл — 8 сентябрь 1958 йыл) — 1341-се уҡсылар полкы уҡсыһы (3-сө Белорус фронты, 43-сө армия, 319-сы уҡсылар дивизияһы), ҡыҙылармеец, Советтар Союзы Геройы

## Сығанаҡтар
Сәләх

**Сәләх** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 161 кеше.
Почта индексы — 453693, ОКАТО коды — 80227822004.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 18 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Йомағужа): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 100 км

## Урамдары
* Йәштәр урамы ()
* Мортаев урамы ()

## Тарихы
Ауылға 1926 йылда Сәләх Мортаев Үрге Ғәле ауылының 14 кешеһе менән нигеҙ һалған һәм уның исеме уның исеме менән аталған.

## Инфраструктура
* Башланғыс мәктәп
* Фельдшер-акушерлыҡ пункты
* Клуб

## Матбуғатта
* Сәләхтә — яңы медицина пункты
* Күңел көҫәгән шөғөл
* Хоккейҙы гүзәл заттар ҙа уйнай
* Ир һүҙе — ил һүҙе
* Мотал Рәмов

## Сайттар
* Сәләх ауылында мәсет асылды

## Видеофильмдар
* Линиза Солтанова — «Ник матур беҙҙең ауыл?»/ Клип
* Сәләх. «Айыҡ ауыл»
* Сәләх. «Айыҡ ауыл»

## Сәләх ауылы һөйләше
Әбделмәнов Филүз Илмир улы. Йылайыр районы Сәләх ауылы һөйләше

## Сығанаҡтар
Һултантимер

**Һултантимер** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 250 кеше.
Почта индексы — 453695, ОКАТО коды — 80227842003.
 

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 61 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Яманһаҙ): 12 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 116 км

## Урамдары

* Тау урамы ()
* Юл урамы ()
* С. Юлаев урамы ()
* Оло һаҙ урамы ()
 

## Инфраструктура
Төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар.

## Тарихы
Ауылға 19-сы быуаттың икенсе яртыһында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1650 йылда) Үҫәргән улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә (Орск өйәҙе) нигеҙ һала. 1866 йылда 19 йортта 96 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр.

1650 йылда старшина Мамынт Ҡашкаровтың ейәне Солтан Оло Быҙаулыҡ йылғаһы буйында урынлашҡан Оло һаҙ ауылынан тауҙарға күсеп килә һәм хәҙерге Һултантимер исеме менән билдәле ауылға нигеҙ һала. Күсеп килеүенә тауҙарҙың ҡар япмаһынан иртәрәк әрселеүе сәбәпсе булған. Башҡа кешеләр ҙә Солтан артынан эйәргән. Күскенселәр тыуған ауылын онотмаған һәм тәүге урамға Оло һаҙ тигән исем биргән. Күпмелер ваҡыттан һуң Оло Һаҙҙан бәләкәй йылға айырып торған икенсе ауыл (Һултантимер) барлыҡҡа килә. СССР заманында ике ауылды берләштереп, Һултантимер тип йөрөтәләр.

## Матбуғатта
* Башҡортостан гәзите «Әүҙем халыҡ йәшәй беҙҙә»
* Яратҡан эшенә тоғро
* Һыйлы көнөм — һыйырҙа

## Видеофильмдар

## Тарихи ҡомартҡылар
* Һултантимер ҡурғаны

## Сығанаҡтар
Суртанүҙәк

**Суртанүҙәк** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 59 кеше.
Почта индексы — 453694, ОКАТО коды — 80227825006.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 63 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Матрай): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 110 км

## Билдәле шәхестәр
* Тереғолова Зәкиә Сәғәҙәт ҡыҙы (2.07.1943), табип-ғалим (терапевт, токсиколог, профпатолог), юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре  докторы (1994), профессор (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1996), СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1983). 

## Иҫкәрмәләр
Яманһаҙ

**Яманһаҙ** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 733 кеше.
Почта индексы — 453695, ОКАТО коды — 80227842001.
 

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 52 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 107 км

## Урамдары

* Быҙаулыҡ урамы ()
* Ленин урамы ()
* М. Кәрим урамы ()
* Йәштәр урамы ()
* С. Юлаев урамы ()
* Ауыл Советы урамы ()
* Үҙәк урам ()
* Мәктәп урамы ()

## Тарихы
Ауылдың тарихы сағыштырмаса ҙур булмаһа ла, ҡыҙыҡлы ғына. Ул 1906 йылдың йәйендә, Воскресенск ауылынан өс кеше — Тамбов губернияһынан сыҡҡан кешеләр — Гальчатник йылғаһы тамағында 500 дисәтинә ер һатып алып, Яманһаҙ утарына нигеҙ һалған саҡта барлыҡҡа килә. Исемен ул тарихи урындың исеме буйынса алған. Был тораҡ пункты тураһында документаль яҙма иһә тәүге тапҡыр 1926 йылда Башҡортостан Республикаһы торамалары исемлегендә барлыҡҡа килә. 1937 йылда ҙур ауылға, ә 109-сы йылҡысылыҡ заводының административ үҙәгенә әүерелә, ул ваҡытта бөтә Рәсәйгә үҙенең аттары менән билдәле.

Бөгөн ауылда меңдән ашыу кеше йәшәй. Уға газ үткәрелгән, һыу үткәргес бар. Унда торлаҡ, урамдар аҙ төҙөлмәй, асфальт түшәлгән. Ауылда башҡорттар ғына түгел, урыҫтар, украиндар, сыуаштар, мордвалар ҙа йәшәй. Барыһы ла башҡортса яҡшы һөйләшә.

## Билдәле шәхестәре
* Камалов Азат Әхмәҙулла улы (1 декабрь 1937 йыл — 23 апрель 2007 йыл) — СССР һәм Рәсәй филологы, башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы, башҡорт топонимикаһы өлкәһендәге белгес

## Матбуғатта
* "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар"Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы муниципаль районының ижтимағи-сәйәси гәзите "Ауыл уттары"нда (6 июль, 2018 йыл, 54-се һан, 2-се биттә) уҡығыҙ

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Яманһаҙ мәктәбе (Йылайыр районы)

## Сығанаҡтар
Япарһаҙ

**Япарһаҙ** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 289 кеше.
Почта индексы — 453694, ОКАТО коды — 80227825007.

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 95 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 63 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Матрай): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 105 км

## Урамдары

* Ҡырымғужин урамы )
* Рыжов урамы )
* Ш. Бабич урамы )
* Шайморатов урамы )
* Мәктәп урамы )

## Тарихы
Йылайыр кантоны биләмәһендә 1909—1911 йылдарҙа ауылға украин күскенселәре утар булараҡ нигеҙ һала. Шулай уҡ Киржаки, Рыков (Рыжов) исемдәре менән билдәле. Хәҙерге статусын 1930-сы йылдарҙа ала.

Башҡорттар йәшәй (2002). Халҡы "Башҡортоста совхоз МУАХП-нда эшләй. Төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, китапхана, клуб бар. Шулай уҡ уҡығыҙ.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар

## Сығанаҡтар
Суйынсы-Супан

**Суйынсы-Супан** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 137 кеше.
Почта индексы — 453689, ОКАТО коды — 80227813008.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 43 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Дмитриевка): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 153 км

## Урамдары
* Аҡман урамы ()
* Ҡарамалы урамы ()
* Миләш урамы ()

## Тарихы
1765 йылдан алып билдәле. Шулай уҡ Супан исеме менән теркәлгән. 1795 йылда 22 йортта 130 кеше йәшәгән, 1866 йылда 38 йортта — 138 кеше. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. 1901 йылда бында Бәләбәй өйәҙе Суйынсы ауылы (хәҙерге Дәүләкән районы) кешеләре килеп урынлаша. Шул ваҡыттан алып ауыл яңы үҫеш ала. Халҡы 1900 йылда — 176 кеше; 1920—528; 1939—709; 1959—523; 1989—247; 2002—232 кеше. Татар милләте кешеләре йәшәй. 2020 йылға тиклем һигеҙ йыллыҡ мәктәп, фельшерлыҡ пункты, клуб һәм китапхана эшләй. 1920 йылдарҙан хәҙерге исемен йөрөтә.

## Сайт
**Тарихы һәм башҡалар тураһында **.

## Матбуғатта

## Видеофильмдар
[* https://www.youtube.com/watch?v=XSlQSATYhfs с. Чуюнчи Чупаново]

## Билдәле шәхестәр
* Ғиззәтуллин Мәжит Нурислам улы (20.10.1937) — энергетик, Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ-энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы (1997).
* Ғиззәтуллин Баязит Хаммат улы (1 июль 1936 йыл — 13 ноябрь 2011 йыл) — совет спортсыһы. Саңғы ярышы буйынса СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1966), спорт мастеры (1961). 1962 йылдан 1971 йылға тиклем СССР йыйылма командаһы ағзаһы. Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыусы (1964).
* Ғизәтуллин Хәмит Нурислам улы (10 февраль 1932 йыл) — СССР һәм Рәсәй иҡтисадсыһы, металлургия процестарын иҡтисади-математик моделләү теорияһы һәм практикаһы өлкәһе белгесе, 1991 йылдың 7 декабренән Рәсәй Фәндәр академияһының йәмәғәт һәм гуманитар фәндәр секцияһы буйынса (төбәк иҡтисады) мөхбир ағзаһы. Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге президиумы рәйесе урынбаҫары, Рәсәй Фәндәр академияһы кәңәшсеһе.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Мәйгәште

**Мәйгәште** () — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы утар. Буранғол ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 234 кеше.
Почта индексы — 453628, ОКАТО коды — 80201816004.
 

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Асҡар): 57 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Буранғол): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 104 км

## Тарихы
1932 йылда урам хужалығы бүлексәһе булып асылған.

## Арҙаҡлы шәхестәр
## Ауыл лаҡаптар
**Кешеме тиһәм, колхозник** — ауыл кешеләре урман хужалығы эшселәре булған. Райондың башҡа ауыл кешеләре колхозсылар. Үҙ ауылы кешеһе булмағанға шулай тип яңылыш әйткән бер апай. Лаҡап булып ҡалған. Үҙ ауылы кешеһе булмағандарға әйтәләр.

## Һылтанмалар
Бәйләнештә сайтында ауыл төркөмө

## Иҫкәрмәләр
Белогорский (утар, Ауырғазы районы)

**Белогорский** () — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 6 кеше.
Почта индексы — 453485, ОКАТО коды — 80205807003.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Талбазы): 23 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Бишҡайын): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 7 км

## Сығанаҡтар
Шишмә

**Шишмә** () — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы эшселәр ҡасабаһы. Шишмә районының административ үҙәге. Өфөнән 37 километр көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан эре тимер юл узеле, бынан көнсығыш йүнәлештә Өфө яғына, көнбайышҡа — Һамар һәм көньяҡ-көнбайышҡа Ульяновск йүнәлешендә юлдар китә.

2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 21 мең 196 кеше.

## Транспорт
Куйбышев тимер юлының «Бөгөлмә—Шишмә» участкаһының Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендәге оҙонлоғо 142 километр. Дөйөм йүнәлеше  көнбайыштан көнсығышҡа булып, Туймазы, Бүздәк, Благовар һәм Шишмә райондары аша үтеп, республиканы Волга буйы, Урал, Себер, Урта Азия сәнәғәт үҙәктәре менән тоташтыра. Юл 1914 йылда төҙөлөп сафҡа индерелгән, тулыһынса электрлаштырылған.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле шәхестәре
* Байбурин Фәүзи Зәки улы (24.01.1943), хәрби хеҙмәткәр, отставкалағы I ранг капитаны. Ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1989), профессор (1990). 
* Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы (2.03.1938), ғалим-урыҫ теле белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. Филология фәндәре докторы (1984), профессор (1984). 1996—2011 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының хәҙерге урыҫ тел ғилеме кафедраһы мөдире. 1987—1996 йылдарҙа Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе. Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2010), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1987), Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).
* Илбаева Зәйтүнә Зариф ҡыҙы (23.02.1906—5.10.1983), йырсы (лирик сопрано), уҡытыусы. 1955 йылда Мәскәүҙә үткән Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1942). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. (1955).
* Истомина Энесса Георгиевна (16.06.1934), ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1998), тарих фәндәре докторы (1984), профессор (2003). Рәсәй Журналистар союзы ағзаһы.
* Урманов Тәлғәт Фәтхетдин улы (1929—2.02.2023), бейеүсе. 1951—1971 йылдарҙа хәҙерге Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле артисы. 1955 йылда Мәскәүҙә үткән башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1963).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
* 

*
Демидовка

**Демидовка** () — Башҡортостандың Бөрө районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10 кеше.
Почта индексы — 452462, ОКАТО коды — 80213840003.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Бөрө): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 123 км

## Сығанаҡтар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа: Китап, 2009. — 744 с. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Иҫкәрмәләр
Георгиев (Ейәнсура районы)

**Георгиев** () — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы утар.   
Почта индексы — 453396, ОКАТО коды — 80226843007.

## Халыҡ һаны

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 111 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡужанаҡ): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡыуандыҡ): 26 км

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Благовещен (Йылайыр районы)

**Благовещен** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 0 кеше.
Почта индексы — 453690, ОКАТО коды — 80227816007.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса күпселек милләттәр: урыҫтар (67 %), башҡорттар (33 %)

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 28 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Васильевка): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 133 км

## Урамдары
* Үҙәк урам ()

## Сығанаҡтар
Яңы Преображенка (Йылайыр районы)

**Яңы Преобрәженка** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 23 кеше.
Почта индексы — 453680, ОКАТО коды — 80227816002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 13 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 13 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 106 км

## Билдәле шәхестәре
* Александр Бурзянцев (19.10.1928—25.05.1997), рәссам, 1958 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989), БАССР-ҙың халыҡ (1979) рәссамы һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1986).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Һарытау (Йылайыр районы)

**Һарытау** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 65 кеше.
Почта индексы — 453689, ОКАТО коды — 80227813006.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса рустар 97 % тәшкил итә.

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 29 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Дмитриевка): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Саракташ): 140 км

## Урамдары
* Мяткисинский урамы ()
* Һарытау урамы ()

## Иҫкәрмәләр
Березовка (Архангел районы)

**Березовка** () — Башҡортостандың Архангел районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 48 кеше.
Почта индексы — 453034, ОКАТО коды — 80203822002.
 
## Халыҡ һаны

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Архангел): 18 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ырныҡшы): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Приуралье): 24 км

## Сығанаҡтар
Казанка (Баймаҡ районы)

**Казанка** () — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл.  йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны кеше.
Почта индексы — 453642, ОКАТО коды — 80 206 834 005.
## Тарихы
1911 йылда урта Рәсәйҙән, һуңғараҡ — Яйыҡ казактары Рябовтар, Пикаловтар, Рожновтар, Янюшкиндар, Туголуковтар, Сенюшкиндар, Овчинниковтар һәм башҡалар Моҡас башҡорттарынан ерҙе ҡуртымға алып, Төйәләҫ, Ҡамышлы Үҙәк, Асамай йылғалары араһында, Моҡас һаҙлыҡтарынан көньяҡҡараҡ  иген сәсә башлайҙар.
1912 йылда беренсе бай уңыш йыялар. Утар халҡы православие динендәгеләре Ҡаҙан Богоматерь көнөндә байрамға йыйылалар. Ошонда уҡ утарға Казанка исемен бирәләр. 
1920 йылда 36 йортта бында 326 кеше йәшәй, 1939 йылда — 271, 1998 — 356, 1999 йылда 388 кеше йәшәгән. 

Беренсе күскенселәр урыҫ милләтенән була, әммә башҡорттар һаны арта бара, хәҙерге көндә ауылдың 70 % -башҡорттар ң.

1931 йылда крәҫтиәндәр Каганович исемендәге колхоз булдыралар. 1949 йылда Шверник исемендәге колхоз тип үҙгәртелә. 

Колхоз составына Казанка менән Яңы Казанка ауылдары инә. 
Колхоз рәйесәре булып Овчинников, Синицын, Котов һәм башҡалар эшләй. 
1957 йылдан алып Казанка «Сибай» совхозы бүлексәһе, 1965 йылдан — «Ирәндек» совхозы составында.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

### Ауылдың билдәле шәхестәре
* Ауылда билдәле механизаторҙар, ордендар кавалерҙары Николай һәм Ефим Кобозевтар, аталы-уллы Рожновтар, Йомағәли һәм Мусағәли Казбековтар, Василий Истягин, Данил Маганеев, Яков Синицын, Александр Туголуков йәшәгән. 
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Крепостной Йылайыр

**Крепостной Йылайыр** () — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 157 кеше.
Почта индексы — 453677, ОКАТО коды — 80206828004.

## Тарихы

XVIII быуаттың 50-се йылдарында ҡарауыл нығытмаһы булараҡ Ырымбур — Верхнеурал Ям юлындағы Урман Йылайыры — Темәс участкаһында һәм Преображенск һәм Кананикольск баҡыр иретеү заводтарын һаҡлау өсөн төҙөлгән.
 300px|thum
Атамаһы йылға һәм унда төҙөлгән нығытма исеменән алынған.

1931 йылда бында Түбә һәм Бүребай мәғдән идаралыҡтары өсөн нығытыу ағасын, пиломатериалдар әҙерләү өсөн урман участкаһы булдырыла.

1947 йылда Крепостной Йылайыр участкаһында ҡалыҡ ҡулланыу тауарҙарын (мебель, арбалар, тәгәрмәстәр, ҡумталар, тәпәндәр) етештереү өсөн БАССР-ҙың урындағы сәнәғәт министрлығының Баймаҡ сәнәғәт артеле (промартель) ойошторола.

1968 йылда сәнәғәт артеле нигеҙендә БАССР-ҙың еңел сәнәғәте министрлығының Баймаҡ урман сәнәғәт хужалығы (леспромхоз) ойошторола. 1996 йылда ағас материалдарын әҙерләү буйынса Баймаҡ машзаводының цехы асыла.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
Һаҡмар йылғаһының ҡушылдығы Йылайыр йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан.
* Район үҙәгенә тиклем (Баймаҡ): 56 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ишбирҙе): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 97 км

## Билдәле шәхестәре
* Баскаков Анатолий Михайлович (18.09.1939—16.10.2010), ғалим-педагог, комсомол һәм партия органдары хеҙмәткәре. 1986–1994 йылдарҙа хәҙерге Силәбе дәүләт мәҙәниәт институтының педагогика һәм психология кафедраһы мөдире. Педагогия фәндәре докторы (2000), профессор (2001). Почёт ордены кавалеры (1994).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  

## Һылтанмалар
*
Ахлыстин (Благовещен районы)

**Ахлыстин** () — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 344 кеше.
Почта индексы — 453437, ОКАТО коды — 80215810001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Благовещен): 46 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өфө): 43 км

## Билдәле шәхестәре
* Пенкин Александр Александрович (20.01.1942), хәрби хеҙмәт ветераны, контр-адмирал (1989). 1991—1997 йылдарҙа Ҡара диңгеҙ флоты командующийының тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары. 1961 йылдан КПСС ағзаһы, партияның ХХVII съезы делегаты (1986). Техник фәндәр кандидаты. Ҡыҙыл Йондоҙ, 2-се һәм 3-сө дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Ватанға хеҙмәте өсөн» ордендары кавалеры.

## Иҫкәрмәләр
Гладких (Дыуан районы)

**Гладких** () — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 12 кеше.
Почта индексы — 452544, ОКАТО коды — 80223825002.

## Халыҡ һаны

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 77 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Мәтәле): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сулея): −152 км

## Сығанаҡтар
## Иҫкәрмәләр
Ҡалмаш (Дыуан районы)

**Ҡалмаш** () — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. Дыуан ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 131 кеше.
Почта индексы — 452537, ОКАТО коды — 80223807004.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 70 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 145 км

Ҡалмаш ауылы Йүрүҙән йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 70 километр һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 145 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Тарихы
XX быуаттың 20-се йылдарында Мәсәғүт кантоны территорияһында, урман-сәнәғәт хужалығы булдырыу менән бәйле, Дымлы Ҡалмаш (Сырой Калмаш) ҡасабаһы тип аталған Ҡалмаш ауылына нигеҙ һалына.  

## Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше
1925 йылда Ҡалмаш ауылында 11 йорт теркәлгән. 1950‑се йылдарҙан башлап хәҙерге атамаһы менән йөрөтөлә, 2005 йылдан — хәҙерге статусына эйә.

Ҡалмаш ауылы, Заимка, Загора, Комсо­мольский, Октябрьский, Победа ҡасабалары кеүек, 1920 йылда иҫәпкә алынмаған. Һуңыраҡ барлыҡҡа килгән.

Әлеге ваҡытта Ҡалмаш ауылында төп мәктәп, балалар баҡсаһы, клуб, китапхана бар.

## Халыҡ һаны
Ҡалмаш ауылында урыҫтар, татарҙар йәшәй (2002).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре

## Урамдары

* Яр урамы ( Береговая (улица)
* Үҙәк урам ( Центральная (улица)

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары
*Тауҙар:*

*Йылғалар:* 
* Йүрүҙән

*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:* 

*Башҡа урын-ер атамалары:*

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Мәсәғүт
* Рухтин

## Һылтанмалар
* 
*  
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 120—121 с. — 304 с. — ISBN 5—295—02843—7

## Иҫкәрмәләр
Ҡаракүл (Дыуан районы)

**Ҡаракүл** () — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. Арый ауыл Советы сотавына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 357 кеше.
Почта индексы — 452539, ОКАТО коды — 80223804003.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 6 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Арый): 15 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 81 км

Ҡаракүл ауылы Әй йылғаһы ҡушылдығы Әнйәк йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүт ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 6 километр һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан 81 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.  

## Тарихы
1870 йылда әле Ҡаракүл ауылы иҫәпкә алынмаған, тимәк, ундай ауыл булмаған. XX быуат башында Златоуст өйәҙе территорияһындағы Арый ауылы кешеләре, төп ауылдан бүленеп сығып, Ҡаракүл ауылына нигеҙ һалған. 

Һәм 1920 йылда Ҡаракүл ауылындағы 48 йортта 228 кеше йәшәгән. 

1939 йылда Ҡаракүл ҡасаба булараҡ иҫәпкә алына, ә 2005 йылдан хәҙерге статусына эйә.

## Биләмә берәмектәренә инеүе

## Ҡаракүл ауылының XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
Әлеге ваҡытта ауылда башланғыс кластар-балалар баҡсаһы мәктәбе, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб (мәҙәниәт йортонда «Гөлнәзирә» башҡорт халыҡ фольклор ансамбле) эшләй.

## Халыҡ һаны
Ҡаракүл ауылында башҡорттар йәшәй (2002).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле кешеләре

## Урамдары

* Тыныслыҡ урамы ( Мира (улица)
* Үҙәк урамы ( Центральная (улица)
* Ялан урамы ( Полевая (улица)
* Яңы урамы ( Новая (улица)
* Мәктәп урамы ( Школьная (улица)
* Йылға урамы ( Речная (улица)
* Еңеү урамы ( Победы (улица)

## Тирә-яҡ мөхит
; Ер-һыу атамалары
*Тауҙар:*

*Йылғалар:*
* Әй, Әнйәк 

*Шишмәләр:*

*Ялан-бесәнлектәр:*

*Таусыҡтар, түбәләр:*

*Тәбиғәт һәйкәле:* **Ҡаракүл һаҙлығы** ауылдан көнбайышҡа табан 2 километрҙа урынлашҡан, майҙаны - 106 гектар. Һаҙланған тал, ерек, ҡайын ағаслыҡтары һәм күрәнле-йәшел мүкле, ҡамышлы комплекс, еүеш һәм һаҙланған туғайҙар менән уратып алынған. Һаҙлыҡтың төньяҡ-көнбайышында йәшел мүк үҫкән ҡарағайлыҡ утраусығы бар.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Һарт

## Әҙәбиәт
*  Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*  Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001, 112-113 с. – 304 с. — ISBN 5—295—02843—7 

## Һылтанмалар
* 
* 
* Карта д. Каракулево. Улицы
* Памятники природы Дуванского района.

## Иҫкәрмәләр
Шанский (Йылайыр районы)

**Шанский** () — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 203 кеше.
Почта индексы — 453683, ОКАТО коды — 80227821003.
 

## Халыҡ һаны
; Милли составы
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар тәшкил итә (72 %).

**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Йылайыр): 86 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡананикольский): 16 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 136 км

## Тарихы
Ауылға 20-се быуаттың 30-сы йылдар аҙағында, Шанский урман пункты ойошторолғандан һуң, ҡасаба булараҡ нигеҙ һалына. 50-се йылдарҙа Үрге һәм Түбәнге Шанский ҡасабалары булараҡ теркәлгән. 2005 йылда хәҙерге статусын ала.

## Урамдары
* Гараж урамы ()
* Инеш урамы ()
* Урмансылыҡ урамы ()

## Сығанаҡтар
Алатор

**Алатор** (; икенсе атамаһы *Рождественский*) — Башҡортостан Республикаһының Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 718 кеше булған.
ОКАТО коды — 80228820002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иглин): 11 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ҡалтыман): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Иглино): 11 км

## Билдәле шәхестәре
* Трапезников Валентин Кузьмич (5.03.1931), ғалим-үҫемлектәр физиологы. 1963 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Биология институты ғилми хеҙмәткәре, 1972 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1978 йылдан — лаборатория мөдире, 1997—2014 йылдарҙа — баш ғилми хеҙмәткәр. Биология фәндәре докторы (1992), профессор (2001). Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1991).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* [Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.] 

## Һылтанмалар
*    
* Алаторка (Рождественское) на портале «Генеалогия и Архивы»   
* Неофициальный сайт деревни Алаторка
Бейбаҡты

**Бейбаҡты** () — Башҡортостан Республикаһының Иглин районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 185 кеше.
Почта индексы — 452414, ОКАТО коды — 80228860004.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иглин): 22 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Шакша): 13 км

## Билдәле шәхестәре
* Зәйнәшева Зарима Ғафар ҡыҙы (6.06.1954), ғалим-иҡтисадсы, 1979 йылдан Мәскәү технология институтының Өфө филиалы, артабан Өфө технология сервис институты һәм Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университеты уҡытыусыһы, 1994—2014 йылдарҙа факультет деканы. Иҡтисад фәндәре докторы (2005), профессор (2007). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2006).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  

## Һылтанмалар
* 
* Бибахтино на портале «Генеалогия и Архивы»  
* Деревня Бибахтино, Республика Башкортостан. Сайт «Командировка.ру»
Иглин

**Иглин** () — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл, ошо исемдәге район һәм ауыл Советы үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 16811 кеше.
Почта индексы — 452410, ОКАТО коды — 80228816001.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле шәхестәре
* Вакульский Александр Дмитриевич (1.01.1949), музыкант, дирижёр. Нидерландтың баш ҡалаһы Амстердамдың симфоник оркестрының баш дирижёры һәм художество етәксеһе. Нидерландтың король йортоноң Рыцарь ордены кавалеры, Дирижёрҙарҙың Кирилл Кондрашин исемендәге халыҡ-ара конкурсы лауреаты.
* Дилмөхәмәтова Әнисә Хәйретдин ҡыҙы (27.11.1933—12.08.2015), 1957—1989 йылдарҙа Башҡорт академия драма театры актёры, драматург. 1954 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1972). 

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Ҡалтыман

**Ҡалтыман** () — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 530 кеше.
Почта индексы — 452401, ОКАТО коды — 80228820001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иглин): 18 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Иглино): 18 км

## Билдәле шәхестәр
* Вакульский Александр Васильевич (28.08.1922—28.07.1990) — Советтар Союзы Геройы (1945). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы, Совет Армияһы майоры. 
* Силантьев Иван Матвеевич (28.01.1918—7.07.1958), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1943).
* Тихомиров Анатолий Георгиевич (23.03.1899—17.04.1980), совет хор дирижёры, музыка-йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостандың тәүге муыкаль коллективтарын ойоштороусы һәм уларҙың етәксеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1954).

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Келәш (Иглин районы)

**Келәш** () — Башҡортостан Республикаһының Иглин районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 168 кеше булған.
Почта индексы — 452410, ОКАТО коды — 80228870002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иглин): 11 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Меңйетәр): 14 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Иглино): 11 км

## Билдәле шәхестәре
* Шакиров Рәмил Мөнир улы (7.12.1954), цирк артисы, 1973—1983 (өҙөклөк менән) һәм 1991—1999 йылдарҙа ат өҫтөндә оҫта йөрөүсе‑һыбайлылар, ағалы-энеле бер туған Шакировтарҙың «Башҡортостан егеттәре» атлы цирк труппаһы ағзаһы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1984).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*    
* Кляшево на портале «Генеалогия и Архивы»
Көршәк (Иглин районы)

**Көршәк** () — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 219 кеше.
Почта индексы — 452445, ОКАТО коды — 80228880002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иглин): 17 км

## Билдәле шәхестәр
* Симонова Надежда Ивановна (11.10.1947) — ғалим-гигиенист, Рәсәй медицина фәндәре академияһының Хеҙмәт медицинаһы ғилми-тикшеренеү институтының фәнни эштәр департаменты директоры. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (2000). 

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Ленинский (Балтика ауыл советы, Иглин районы)

**Ленинский** () — Башҡортостан Республикаһының Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 268 кеше булған.
Почта индексы — 452415, ОКАТО коды — 80228810004.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иглин): 11 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Балтика): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Иглино): 11 км

## Билдәле шәхестәре
* Хализова Мария Ивановна (13.05.1929—8.04.2008), малсы. 1953—1985 йылдарҙа «Путь Ленина» колхозы һауынсыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). Башҡорт АССР-ының иң яҡшы һауынсыһы (1957. РСФСР-ҙың алтынсы саҡырылыш (1963—1967) Юғары Советы депутаты.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.    
*   

## Һылтанмалар
*
Манатау

**Манатау** () — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 46 кеше.
Почта индексы — 452427, ОКАТО коды — 80228835002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәге Иглин ауылына тиклем: 73 км
* Ауыл Советы үҙәге - (Түбәнге Ләмәҙгә тиклем: 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы - Оло -Теләккә тиклем: 33 км

## Сығанаҡтар
Меңйетәр

**Меңйетәр** () — Башҡортостандың Иглин районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 514 кеше.
Почта индексы — 452417, ОКАТО коды — 80228870001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иглин): 13 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Иглино): 13 км

## Билдәле шәхестәре
* Исхаҡов Салауат Миҙхәт улы (7.09.1959), ғалим-тарихсы. 1995 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһы Рәсәй тарихы институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре. Тарих фәндәре докторы (2003).

## Сығанаҡтар
Түбәнге Ләмәҙ

**Түбәнге Ләмәҙ** () — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 707 кеше.
Почта индексы — 452427, ОКАТО коды — 80228835001.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иглин): 65 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Улу-Теляк): 25 км

## Тарихы
Түбәнге Ләмәҙ ауылы башҡорттарҙың ҡобау ырыуына ҡарай.
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Иглин): 65 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Улу-Теляк): 25 км

## Билдәле шәхестәре
* Зиннуров Рафаил Нариман улы (26.07.1953) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, 2013 йылдан Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Федерация Советы ағзаһы; Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.
* Мәүлитова Мәғрифә Зәки ҡыҙы (27.08.1913—7.10.2004), инженер‑технолог. Өфө нефть ғилми‑тикшеренеү институтының беренсе директоры (1947—1956). РСФСР-ҙың 1-се һәм 2-се саҡырылыш Юғары Советы, Башҡорт АССР-ының 3-сө һәм 4-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. РСФСР-ҙың атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте эшмәкәре (1982), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған нефтсеһе (1967), СССР‑ҙың почётлы нефтсеһе (1973). Ленин (1970), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1948, 1959) ордендары кавалеры.
* Рәхмәтуллина Зөһрә Йыһанур ҡыҙы (26.08.1961) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, 2011 йылдан Рәсәй Федерацияһының VI саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты, мәҙәниәт буйынса комитет рәйесе урынбаҫары. Философия фәндәре докторы, профессор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2006).

## Ауыл ваҡытлы матбуғатта
* Ҡалмантаева З. Байрам берҙәмлекте нығытты. Иглин районындағы Түбәнге Ләмәҙ ауылына нигеҙ һалыныуға 285 йыл тулды. «Йәшлек» гәзите, 2014, 4 июль. 

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Яңы Ҡобау

**Яңы Ҡобау** () — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 283 кеше.
Почта индексы — 452445, ОКАТО коды — 80 228 880 003.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иглин): 14 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Сыуаш-Ҡобау): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Чуваш-Кубово (платформа): 4 км

## Билдәле шәхестәр
* Мәғәфүр Хисмәтуллин (23.0.1.1915—5.10.2004), йырсы (тенор), режиссёр һәм педагог. Юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ының (1953) һәм РСФСР-ҙың (1965) халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1969).
* Хисмәтуллин Марат Мәғәфүр улы (31.07.1938—21.02.2018), башҡорт совет һәм Рәсәй опера йырсыһы (баритон), режиссёр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
Охлебинин

**Охлебинин** () — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 924 кеше.
Почта индексы — 452413, ОКАТО коды — 80228850001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Билдәле шәхестәре
* Сошников Дмитрий Яковлевич (1915—25.10.1985), дәүләт һәм партия органдары хеҙмәткәре, хужалыҡ эшмәкәре, ғалим. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1955—1960 һәм 1962—1978 йылдарҙа Өфө витамин заводы директоры. Техник фәндәр кандидаты (1971). Ленин (1966), 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1944), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) ордендары кавалеры.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*
Рәсмәкәй (Иглин районы)

**Рәсмәкәй** () — Башҡортостандың Иглин районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 118 кеше.
Почта индексы — 452426, ОКАТО коды — 80228840005.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иглин): 63 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Майский): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Улу-Теляк): 12 км

## Билдәле шәхестәр
* Хәкимова Венера Миҙхәт ҡыҙы (16.02.1958), инженер-иҡтисадсы. Социология фәндәре кандидаты. «Башҡортостан Республикаһы» нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры, Башҡортостандың атҡаҙанған иҡтисадсыһы.

## Сығанаҡтар

## Иҫкәрмәләр
Һарт-Лабау

**Һарт-Лабау** () — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 423 кеше.
Почта индексы — 452417, ОКАТО коды — 80228870003.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Иглин): 12 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Меңйетәр): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Иглино): 12 км

## Билдәле шәхестәр
* Әхмәров Рәүеф Барый улы (25.02.1911—6.08.2000), археолог, музей белгесе, тыуған яҡты өйрәнеүсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1936 йылдан (өҙөклөк менән) Ҡазан, Симферополь, Севастополь һәм  Махачкала ҡалаларындағы музейҙар хеҙмәткәре,  1947 йылдан Башҡорт АССР-ының Республика тыуған яҡты өйрәнеү музейының (хәҙер Милли музей) бүлек мөдире, 1958—1972 йылдарҙа  — директоры. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1972), 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
*