open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы

**Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы** (1886 йыл, Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Беләү-Землянский утары (хәҙерге Медногорск ҡалаһы составындағы) Беләү ауылы) — 1922 йыл 25 февраль 1922 йыл, Мәскәү) — башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.

## Биографияһы
Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы 1886 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Беләү-Землянский утары (хәҙерге Медногорск ҡалаһы составындағы) Беләү ауылында тыуған. 

Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Иҙелбай ауылында (хәҙерге Медногорск составында) 2 класлы рус-башҡорт училищеһын, Орск уҡытыусылар мәктәбен тамамлаған. 

1‑се Бөтә Рәсәй Мосолман съезы делегаты. 1917 йылда майынан Башҡорт өлкә бюроһы ағзаһы. 1‑се Бөтә башҡорт ҡоролтайын ойоштороусыларҙың береһе. Декабрҙән алып Кесе ҡоролтай ағзаһы, бер үк ваҡытта Башҡорт хөкүмәтенең Эске эштәр бүлеге мөдире. 1918 йылдаң Башҡортостан автономияһының урындағы власть органдарын ойоштороуҙа ҡатнаша. 1‑се Бөтә башҡорт хәрби съезын ойоштороусыларҙың береһе. 1919 йылда 23 февралдә башлап мәғариф халыҡ комиссары, июндән — Башҡортостан хәрби-революцион комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы, июлдән — АСБР‑ҙың дәүләт контроле халыҡ комиссары. Сентябрҙә Өфө губернаһы властары менән Бәләкәй Башҡортостан составына ингән территория урындағы идара итеү аппаратын республикаһы ҡарамағына биреү тураһында һөйләшеүҙәр алып бара.
«Положение о БСФ от 22 мая 1920 года, произвело на наших работников убийственное впечатление. Мы создали автономную республику, теперь Центр её ликвидирует. Нам стало ясно, что мы работаем в пустом пространстве».
1920 йылда башлап АСБР‑ҙың Мәғариф халыҡ комиссариатында эшләй, 1921 йылда — Стәрлетамаҡ ҡалаһында Америка ярҙам администрацияһының йәмәғәт туҡланыуы бүлеге мөдире. 1922 йылда 25 февралдә йылда вафат була.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Ярмуллин А. Ш. Автономиялы Башкортостан байрағы аҫтында. Өфө, 2009;
* Кульшарипов М. М. А. Ягафаров — видный деятель башкирского национального движения //Этническая история и духовная культура башкир Оренбуржья. Оренбург, 2007.

## Һылтанмалар
* Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы
*
Вилданов Әхәт Ханнан улы

**Вилданов Әхәт Ханнан улы** (1 август 1944 йыл) — әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1978). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2007), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009), Башҡортостандың мәғариф отличнигы (2006). Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (1994).

## Биографияһы
* Әхәт Ханнан улы Вилданов 1944 йылдың 1 авгусында БАССР-ҙың Маҡар районы Кәбәс ҡасабаһында тыуған.
* 1970 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай.
* 1974 йылдан алып  Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй.
* 1982 йылдан алып Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыта: 1984—1990 йылдарҙа әҙерлек факультеты деканы, 1993—2004 йылдарҙа башҡорт әҙәбиәте һәм мәҙәниәте кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1995—1996 йылдарҙа башҡорт филологияһы факультеты деканы.

## Ғилми эшмәкәрлеге
Әхәт Вилдановтың фәнни тикшеренеүҙәре башҡорт әҙәбиәте тарихына арналған. Мифтахетдин Аҡмулла, Ибраһим Абдуллин, Әнүр Вәхитов, Рәшит Солтангәрәев һ. б. ижады тураһында тәнҡит мәҡәләләре авторы. 6 томлы «Башҡорт әҙәбиәте тарихы» (1990—1996) баҫмаһы авторҙарының береһе, 60-тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

## Маҡтаулы исемдәре
* Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия лауреаты (1990)
* Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2006)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2007)
* Рәсәй Федерацияһының почетлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009)

## Хеҙмәттәре
* Аҡмулла — яҡтылыҡ йырсыһы. — Өфө, 1981.
* Башкирские просветители-демократы XIX века. — М., 1981 (авторҙаш) .

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* *Шаһиев Ф.* Аҡмулланың хаҡ юлынан — «Башҡортостан» гәзите, 2014 й., 13 сентябрь.

## Һылтанмалар
Солтанов Мостафа Кәрим улы

**Солтанов Мостафа Кәрим улы** (9 февраль 1912 йыл — 18 февраль 2009 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт журналисы, 1960 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1977), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1992). Ҡыҙыл Йондоҙ, II һәм III дәрәжә Дан, II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры, Күмертау ҡалаһының почётлы гражданы.

## Биографияһы
* Мостафа Кәрим улы Солтанов 1912 йылдың 9 февралендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе 1‑се Яңы Ҡуңҡаҫ ауылында  тыуған.
* 1928 йылда комсомол сафына инә.
* 1928—1934 йылдарҙа тыуған яғында колхоз ойоштороуҙа ҡатнаша, бригадир, хисапсы-кассир булып эшләй.
* 1934—1937 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә.
* 1939—1941 йылдарҙа Әлшәй районының «Сталинсы» гәзитендә эшләй: 1939 йылдан яуаплы сәркәтип урынбаҫары, 1940 йылдан мөхәррир урынбаҫары, 1941 йылдан мөхәррир.
* 1941—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
* 1945—1949 йылдарҙа яңынан Әлшәй районының «Сталинсы» гәзите хеҙмәткәре.
* 1951—1963 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе.
* 1965—1984 йылдарҙа Күмертау районының «Ильич юлы» гәзите мөхәррир урынбаҫары.
* 1984—1990 йылдарҙа Көйөргәҙе тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы директоры.
* 2009 йылдың 18 февралендә Күмертау ҡалаһында вафат була, Көйөргәҙе районының Ҡансыра ауылы зыяратында ерләнә.

## Ижады
Солтанов Мостафа Кәрим улы Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар, һуғыш ҡаһармандары, Советтар Союзы Геройҙары тураһында мәҡәлә, очерктар ижад итте. Уның публицистик әҫәрҙәре «Утлы йылдар, шанлы йылдар» исемле китабында тупланып, донъя күрҙе. Шулай уҡ тыуған яҡ тарихы, башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте тураһында тарихи очерктар баҫтырып сығарҙы.

## Китаптары
* Утлы йылдар, шанлы юлдар. Күмертау, 2000 й.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (17.12.1942);
* II һәм III дәрәжә Дан ордендары (?; 02.06.1945);
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985);
* БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1977);
* Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (1998).
* Күмертау ҡалаһының почётлы гражданы (?)

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Йәнбирҙина З. Китаптың авторы хаҡында. // М. Солтанов. Утлы юлдар, шанлы йылдар. Күмертау, 2000 й., 2-3-сө биттәр.

## Һылтанмалар
*
Иманғолов Сулпан Ғоссам улы

**Иманғолов Сулпан Ғоссам улы** (1 ғинуар 1932 йыл — 9 ғинуар 2001 йыл) — башҡорт журналисы һәм сатирик шағиры, СССР Журналистар (1958) һәм Яҙыусылар (1981) союздары ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993), Шәһит Хоҙайбирҙин (1996) һәм  Булат Рафиҡов (2001) исемендәге премиялар лауреаты.

## Биографияһы
* Сулпан Ғоссам улы Иманғолов 1932 йылдың 1 ғинуарында БАССР-ҙың Маҡар районы (Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы) Урман-Бишҡаҙаҡ ауылында тыуа.
* 1958 йылда Стәрлетамаҡ мәҙәниәт-ағартыу училищеһын тамамлай.
* 1958 йылда «Ударсы» гәзите хеҙмәткәре.
* 1962 йылдан алып Мәләүез районының «Путь Октября» гәзите (1965 йылдан мөхәррир урынбаҫары) хеҙмәткәре.
* 1961—1963 йылдарҙа ситтән тороп Мәскәүҙә журналистар мәктәбендә уҡый.
* 1971 йылдан алып Мәләүез район Советы башҡарма комитетының бүлек мөдире.
* 1974—1992 йылдарҙа «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы хәбәрсеһе.
* 2001 йылдың 9 ғинуарында Мәләүез ҡалаһында вафат була, тыуан ауылы Урман-Бишҡаҙаҡ зыяратында ерләнә.

## Ижады
Иманғолов Сулпан Ғоссам улы башҡорт шиғриәтенә сатирик шағир булараҡ аяҡ баҫа. Уның «Тел тирмәне» исемле тәүге сатирик һәм юмористик шиғырҙар китабы 1969 йылда донъя күрә. Ул артабан да сатира һәм юмор өлкәһендә уңышлы ижад итә. «Сатира еңгәм» (1974), «Күҙлекле һуҡыр сысҡан» (1985) китаптарына ингән фельетон һәм мәҫәлдәрендә, «Салыш көҙгө» (1980), «Таш ҡурсаҡ» (1991) йыйынтыҡтарына ингән сатирик шиғырҙарында ришүәтселекте, мутлашыуҙы фаш итә, хөрәфәттәрҙән һ.б. әсе көлә.
Башҡорт балалар шиғриәтен «Аҡландағы мәктәптә», «Тәмле ҡояш», «Йәшен-ҡылыс сере» китаптары менән байыта.
С. Иманғолов шулай уҡ күп йылдар дауамында публицистика өлкәһендә әүҙем ижад итә. Ул бик күп юлъяҙмаларында, ижади портреттарында һәм тарихи очерктарында үткәнде лә, хәҙерге тормошто ла өйрәнә. Уның бер төркөм иң һәйбәт публицистик әҫәрҙәре «Ғүмер бураҙналары» (2007) исемле очерктар китабында донъя күрҙе.

## Маҡтаулы исемдәре
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993);
* Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1996);
* Булат Рафиҡов исемендәге премия лауреаты (2001).

## Китаптары
* Тел тирмәне. Өфө, 1969 й.
* Сатира еңгәм. Өфө, 1974 й.
* Күҙлекле һуҡыр сысҡан. Өфө, 1985 й.
* Салыш көҙгө. Өфө, 1980 й.
* Таш ҡурсаҡ. Өфө, 1991 й.
* Йәнтөйәктә — беҙҙең йөрәк.
* Аҡландағы мәктәптә
* Тәмле ҡояш
* Йәшен-ҡылыс сере
* Тауис-Тауыҡ
* Ғүмер бураҙналары. Өфө, 2007 й.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Мифтахов Р. Сатира һәм юмор уҙаманы. // Башҡортостан. 2002 й., 19 ғинуар.
* Мифтахов Р. Үҙәген күреп, мәҙәген табып йәшәне. // Башҡортостан. 2011 й., 20 февраль.
* Әмиров С. Сулпан ағай өндәшер кеүек. // Башҡортостан. 2001 й. // Башҡортостан. 2001 й., 20 февраль.
* С. Ғәлимова-Йөҙөмбаева. Барыһы ла бер йөрәккә йыйыла. // Башҡортостан. 2001 й., 20 февраль.
* Вәлитов И.Үҙе китте — йыры ҡалды. // Ағиҙел. 2002 й., № 1.
* Йәнбәков В. «Әкиәт бабай». // Ағиҙел, 2002., № 1.

## Һылтанмалар
*
Микрофон

**Микрофон** *( — бәләкәй,  — тауыш)* — тауыш тулҡындарын электр тулҡындарына әйләндерә торған прибор; тауышты көсәйтә торған прибор; тауышты алыҫҡа тапшырыу йәки көсәйтеү өсөн тауыш тирбәлеүҙәрен электрик тирбәлеүҙәргә әүерелдереү приборы; тауыш тирбәлеүен электр тирбәлеүенә әйләндерә һәм алыҫ араларға тауыш ишеттерә торған акустик прибор.

## Иҫкәрмәләр
Ауэрбах

**Ауэрбах** ():

* Ауэрбах (Фогтланд)
* Ауэрбах (Мәғдән тауҙары)
Ғәүер Аҡбулатов

**Ғәфүр Аҡбулатов** (? — 1662, Өфө) — 1662—1664 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе. Нуғай даруғаһы башҡорттарынан.

## Биографияһы
1662 йылда Нуғай һәм Ҡазан даруғалары территорияһында баш күтәреүселәр хәрәкәтен етәкләй. Өфө, Минзәлә һәм Өфө өйәҙенең башҡа торама пункттары эргәһендә хәрәкәт итә. Ярлыҡау һорап килгән баш күтәреүселәр тарафынан Ҡазан воеводаһы кенәз Ф. Ф. Волконскийға тотоп бирелә. Язалап үлтерелә.

## Һылтанмалар
*
Ғабдрахманов Рәйес Бикмөхәмәт улы

**Ғабдрахманов Рәйес Бикмөхәмәт улы** (3 октябрь 1918 йыл — 7 март 1988 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, журналист. 1948 йылдан КПСС, 1956 йылдан —СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.

## Биографияһы
* Ғабдрахманов Рәйес Бикмөхәмәт улы 1918 йылдың 3 октябрендә   Күсәрбай ауылында тыуған.
* Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Свердловск ҡалаһындағы «Уралмаш» заводында эшләй.
* 1945 йылдан башлап «Ҡыҙыл таң» гәзитенең әҙәби хеҙмәткәре, яуаплы секретары.
* 1952 йылдан — Башҡортостан дәүләт нәшриәте хеҙмәткәре.
* 1957—1978 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) «Һәнәк» журналы хеҙмәткәре.
* 1988 йылдың 7 мартында Өфөлә вафат була.

## Ижады
«Яңы билдәләр» тип аталған тәүге хикәйәләр йыйынтығы 1951 йылда сыға. «Ҡаңғылдашып ҡаҙҙар киткәндә» (1961), «Төш алдынан» (1963) повестарында кешенең рухи донъяһының формалашыуы проблемалары күтәрелә.
Р. Ғабдрахманов — башҡорт балалар прозаһын формалаштырыуға һәм үҫтереүгә ҙур өлөш индергән башҡорт яҙыусыларының береһе. Балалар өсөн «Ауыл малайы» (1956), «Мажаралы юл» (1958), «Биш батырҙың алты ейәне»(1964) повестары авторы.

## Китаптары
* Имән миндек: сатирик һәм юмористик хикәйәләр. — Өфө, 1983.
* Эҙҙәр: повестар. — Өфө, 1985.
* Аралар: повесть. — Өфө, 1990.
* Аҡ томандар артында.: Повесть. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1976. — 128 бит. 
* «Киләсәк-I»" экипажы: Повесть һәм хикәйәләр. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1966. — 105 бит. 
* Аманат: Хикәйәләр. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1959. — 104 бит. 
* Аҫыл таш: Балалар өсөн пьесалар. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1957. — 71 бит. 
* Ауыл малайы: Урта йәштәге мәктәп  балалары өсөн хикәйәләр. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1956. — 132 бит. 
* 

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.
* Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
* Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.

## Һылтанмалар
* 
* Коллекция в Национальной электронной библиотеке Республики Башкортостан
Беглов Василий Алексеевич

**Беглов Василий Алексеевич** (30 май 1958 йыл — 9 июль 2011 йыл) — ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2007). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2005).

## Биографияһы
Василий Алексеевич Беглов 1958 йылдың 30 майында Башҡорт АССР-ы Көйөргәҙе районы Филипповка ауылында тыуған.

1979 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.

1981 йылда Арҡалыҡ педагогия институтында эшләй.

1982 йылдан алып Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында эшләй: 1988 йылдан башлап әҙәбиәт, 1993—2003 йылдарҙа рус һәм сит ил әҙәбиәте кафедраһы мөдире, 2000 йылдан башлап уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор.

2011 йылдың 9 июлендә Стәрлетамаҡ ҡалаһында вафат була.

## Ғилми эшмәкәрлеге
Беглов Василий Алексеевичтың фәнни тикшеренеүҙәре XIX—XX быуаттарҙағы рус әҙәбиәте жанрҙары, төрлө заман һәм авторҙар художестволы системаларының үҙ-ара йоғонтоһо проблемаларына арналған. 70-тән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

## Маҡтаулы исемдәре
* Рәсәй Федерацияһының почетлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2005).

## Хеҙмәттәре
* Эпопея в русской литературе. — М., 2005;
* Вокруг характера. — Стерлитамак, 2008.

## Һылтанмалар
*
Бирҙеғол Теләүкәев

**Бирҙеғол Теләүкәев** — 1735—1740 йылдарҙағы Башҡорт ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнашыусы. Нуғай даруғаһы Бошман-Ҡыпсаҡ олоҫо (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Сәңкем-Ҡыпсаҡ) башҡорттарынан. Тархан. Абыҙ. Шул уҡ олоҫтоң старшинаһы.

* 1737 йылдың июль-авгусында ихтилал етәкселәре Көҫәп Солтанғолов, Рысай Иғәмбәтов, Сәйетбай Әлкәлиндар менән хөкүмәт ғәскәрҙәре командованиеһының хәрби хәрәкәттәрҙе туҡтатыу хаҡындағы һөйләшеүҙәренә булышлыҡ итә.
* 1740 йылда Бирҙеғол Теләүкәев отряды (яҡынса 500 кеше) Ҡараһаҡал етәкселегендәге баш күтәреүселәр ғәскәренә ҡаршы һуғыштарҙа ҡатнаша.
* Бирҙеғол Теләүкәев июль-сентябрҙә 300-гә яҡын (ғаиләләре менән бергә) күтәрелештә ғәйепләнгән кешене Табын ҡәлғәһенә Башҡорт эштәре комиссияһы начальнигы Л. Я. Соймоновҡа оҙата.
* Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.

## Сығанаҡтар
* Материалы по истории Башкирии. Ч.1. Башкирские восстания в XII и в первой половине XVIII в. М.; Л., 1936.
* Башҡорт энциклопедияһы
Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы

**Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы** (13 ноябрь 1925 йыл — 15 апрель 2001 йыл) — партия, юғары мәктәп һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим һәм яҙыусы. 1961—2001 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1989 йылға тиклем — уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор, 1992 йылға тиклем — журналистика кафедраһы мөдире. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1948 йылдан КПСС, 1956 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре докторы (1975), профессор (1976). Башҡорт АССР-ының (1977) һәм РСФСР-ҙың (1985) атҡаҙанған фән эшмәкәре. 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), «Почёт Билдәһе» (1981) һәм 3‑сө дәрәжә Дан (1945) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
* Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улы 1925 йылдың 13 ноябрендә БАССР-ҙың Бәләбәй кантоны Бәләкәй Өстүбә ауылында тыуа.
* Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
* 1951 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай.
* 1954 йылдан алып Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре.
* 1957 йылдан БАССР Яҙыусылар союзы идараһының яуаплы секретары.
* 1958 йылдан башлап КПСС-тың Башҡортостан Өлкә Комитетының бүлек мөдире.
* 1961—2001 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетында эшләй: 1989 йылға тиклем проректор, 1992 йылға тиклем журналистика кафедраһы мөдире.
* 2001 йылдың 15 апрелендә Өфөлә вафат була.

## Ғилми эшмәкәрлеге
Ғәйнуллин Миҙхәт Фазлый улының фәнни эшмәкәрлеге башҡорт драматургияһы һәм театр сәнғәте үҫеше тарихына арналған. Публицистика жанрында эшләй. Профессор Ғайса Хөсәйенов менән авторҙашлыҡта «Башҡорт совет яҙыусылары» (1967), «Писатели советской Башкирии» (1969) биобиблиографик белешмәләре, «Башҡорт драматургияһы антологияһы» йыйынтығы (1984), «Драматургия С. Мифтахова») («С. Мифтахов драматургияһы»)(1959), «Ысынбарлыҡ, Конфликт. Характер»(1974) һәм «Башҡорт драматургияһының үҫеү юлдары» (1985) монографиялары авторы булараҡ, М. Ф. Ғәйнуллин — башҡорт әҙәбиәте ғилемен үҫтереүгә ҙур өлөш индергән ғалим. Ул шулай уҡ юғары уҡыу йорттары һәм мәктәптәр өсөн башҡорт әҙәбиәте дәреслектәре автор-төҙөүселәренең береһе. 60-тан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977);
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1985);
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985);
* «Почёт Билдәһе» ордены (1981);
* 3-сө дәрәжә Дан ордены (22.06.1945).

## Хеҙмәттәре
* Драматургия С. Мифтахова. — Уфа, 1959.
* Башҡорт совет яҙыусылары (авторҙаш). — Өфө, 1967.
* Писатели советской Башкирии (авторҙаш). — Уфа, 1969.
* Ысынбарлыҡ. Конфликт. Характер. — Өфө, 1974.
* Башҡорт драматургияһының үҫеү юлдары. — Өфө, 1985.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.
* Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ. Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.
*
Гоацин-тауыҡ

**Гоаци́н** ( — Көньяҡ Американың тропик урмандарында йәшәй торған эре ҡош; кәкүк һымаҡтар отряды гоациндар ғаиләһендәге тропик ҡош.

Кәүҙәһе 60 см оҙонлоҡта. Ҡаурыйҙары өҫкө өлөшоңдә ҡуйы көрән төҫтә, асыҡ-һары ҡаурыйҙар менән сыбарланған. Кәүҙәнең аҫҡы өлөшө ағыраҡ, ҡорһағы һары-ерән төҫтә. Түбәһендә һары ҡаймалы бүреге бар. Муйынанда ҡаурыйҙары оҙон. Оҙон ҡойроғо йомороланып бөткән. Битендә йөн үҫмәй, ҡыҙыл төҫтә.
Һыу баҫҡан эрәмәлектәрҙә йәшәй. Осмай тийәрлек, күп ваҡытын ағастарҙа үткәрә, ергә һирәк төшә.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 

## Һылтанмалар
*
Цесарка-тауыҡтар

**Цеса́ркалар, Мысыр тауығы** () — тауыҡ һымаҡтар отрядынан ҡоштар ғаиләһе, Африкала һәм Мадагаскар утрауында йәшәҙәр; ватаны Африка һәм Мадагаскар утрауы булған, башҡа илдәрҙә йортта аҫрала торған эре һәм файҙалы ҡоштар.

Ҙурлығы 40—70 см. Аҫҡа ҡарап торған ҡыҫҡа ҡойроҡло. Кәүҙәһе, баш һәм муйын өлөшөннән башҡа, ҡуйы ҡаурый менән ҡапланған. Бөтә төрҙәрҙең дә ҡаурайҙары, аҡ таптар менән сыбарланған, ҡара төҫтә.
Ҡуйы ҡыуаҡлы таулы урындарҙа бәләкәй көтөү менән йәшәйҙәр. Шәп йүгерәләр, насар осалар. Бөжәктәр менән туҡланалар, шулай уҡ еләк, орлоҡ, үҫемлек бөрөләре менән туҡланалар.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
*  
*
Күркә

**Күркә** () — тауыҡ һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған эре йорт ҡошо; ит өсөн үрсетелеүсе ҡош.

Башы һәм муйынының алғы өлөшө яланғас, суҡышы эре-эре сөйәлдер менән ҡапланған. Күкрәгенең алғы өлөшөндәге ҡайрыйҙары ҡыллы, шврт йөнлө. Ҡойроғо киң.

Ҡырағай хәлдә күркә (*M. gallopavo*)  Төньяҡ Америка урмандарында, Миссури һәм Миссисипи йылғалары буйында осорай.

Күҙлекле күркә Үҙәк Америкала йәшәй.

## Әҙәбиәт
* 
* *Beçak M. L., Beçak W., Roberts F. L., Shoffner R. N., Volpe E. P.* Chromosome Atlas: Fish, Amphibians, Reptiles and Birds. Vol. 1 / Ed. K. Benirschke and T.C. Hsu. — Berlin, New York: Springer-Verlag, 1971. 
* Geïllustreerde Encyclopedie van de Vogels  / C.M. Perrins (ed.). — Weert: Zuid-Hollandsche Uitgeversmaatschappij, 1991. 

## Һылтанмалар
* 
* Таксономия индеек в базе данных Animal Diversity Web Университета Мичигана (США)
* Meleagridinae  в базе данных Faunaflora (Великобритания)
Көньяҡ океан

**Көньяҡ океа́н** () — Антарктиданы уратып алған өс океандың (Тымыҡ, Атлантик һәм Һинд) көньяҡ өлөштәрен берләштергән океандың атамаһы, һәм йыш ҡына «бишенсе океан» тип атала, әммә уның утрауҙар һәм ҡитғалар менән билдәләнгән аныҡ ҡына төньяҡ сиге юҡ. Көньяҡ океандың майҙанын океанология прицибы буйынса һалҡын антарктик ағымдың өс океандың йылы һыуҙары менән осрашҡан һыҙаты булараҡ билдәләргә була. Ләкин бындай сик һәр ваҡыт урынын алмаштыра һәм миҙгелгә ҡарап үҙгәреп тора, шуға ла практикала ҡулланыу өсөн бик уңайһыҙ. 2000 йылда — Халыҡ-ара гидрографик ойошма ағзалары булған дәүләттәр Көньяҡ океанды үҙендә Атлантик, Һинд һәм Тымыҡ океандарҙы берләштереүсе үҙаллы бишенсе океан булараҡ айырып күрһәтергә ҡарар итә. Ул төньяҡтан көньяҡ киңлектең 6-сы параллеле менән сикләнә, шулай уҡ Антарктика тураһындағы килешеүгә таяна. Шулай итеп, Көньяҡ океандың майҙаны 20,327 млн км² тип ҡабул ителә (Антарктида ярҙары һәм көньяҡ киңлектең 60-сы параллеле араһында).

Океандың иң тәрән урыны Көньяҡ-Сандвичев улағында һәм 8264 м тәшкил итә. Уртаса тәрәнлеге — 3270 м. Яр буйы һыҙатының оҙонлоғо — 17 968 км.

1978 йылда урыҫ телендә баҫылып сыҡҡан бөтә практик диңгеҙ әсбаптарында (диңгеҙ навигацияһы карталары, лоциялар, уттар һәм билдәләр һәм башҡалар) «Көньяҡ океан» тигән төшөнсә бөтөнләй булмай, диңгеҙҙә йөҙөүселәр тарафынан был термин бөтөнләй ҡулланылмай.

XX быуат аҙағынан Роскартография нәшер иткән карталарҙа һәм атластарҙа Көньяҡ диңгеҙе тигән термин бар. Атап әйткәндә, ул фундаменталь Донъя атласының 3-сө баҫмаһында ла һәм XXI быуатта баҫылған башҡа атластарҙа ла күрһәтелгән.

## Антарктида тирәләй урынлашҡан диңгеҙҙәр
Антарктида тирәһендә 13 диңгеҙ бар тип билдәләнә: Уэдделл, Скоша, Беллинсгаузен, Росс, Амундсен, Дейвис, Лазарев, Рисер-Ларсен, Космонавтар, Берҙәмлек, Моусон, Дюрвил, Сомов; Норвегияла шулай уҡ Король Хокон VII исемендәге диңгеҙ бар тип йөрөтөлә. Көньяҡ океандың мөһим утрауҙары: Көньяҡ Шетланд, Көньяҡ Оркней. Антарктика шельфы 500 метрға тиклем һыу төбөндә урынлашҡан.

Скош диңгеҙенән башҡалары бөтәһе лә сик буйында урынлашҡан. Күпселек илдәрҙә ҡабул ителгән традиция буйынса улар яр буйҙарын түбәндәгесә секторҙарға бүләләләр:




## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Һиртмә

**Һиртмә, пружина, сиртмә** — баҫымды кире ҡайтарыусы һығылмалы ҡорос спираль йәки пластинка; машина йәки механизмдың ҡыҫылғанда механик энергияны үҙенә алыу, йыйыу һәм кире ҡайтарыу өсөн тәғәйенләнгән детале; механик энергияны йыйа һәм йота торған һығылма элемент. Һиртмә, һығылмаһы һәм ныҡлығы юғары булған материалдарҙан эшләнә.

Тартҡанда һуҙыла һәм кире ҡайта торған һуҙылмалы нәмә; сиртмә. 
* Сәңгелдәккә һиртмә ҡуйыу. 
* Ҡоҙоҡтоң һыу күтәртә торған оҙон һайғауы. 
* Ҡоҙоҡ һиртмәһе.

## Иҫкәрмәләр
Күскилдин Рәйес Әхмәтша улы

**Күскилдин Рәйес Әхмәтша улы** (12 декабрь 1954 йыл) — ғалим-инженер-механик, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1997 йылдан «Газ-Сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директор урынбаҫары — баш инженеры. Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш (2008—2013) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Техник фәндәр докторы (2006). Рәсәй Федерацияһы газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (2005), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (2001), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2009), Ғафури районының почётлы гражданы (2013).

## Тормошо һәм хеҙмәт эшмәкәрлеге
Рәйес Әхмәтша улы Күскилдин 1954 йылдың 12 декабрендә Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Баҡраҡ ауылында Бөйөк Ватан һуғышы ветеранының күп балалы ғаиләһендә тыуған. 1982 йылда «газ үткәргестәрҙе, газ һаҡлағыстарҙы һәм нефть базаларын проектлау һәм файҙаланыу» һөнәре буйынса Өфө нефть институтын (хәҙер Өфө дәүләт нефть техник университеты) тамамлаған.

1971—1973 йылдар — Өфөләге 11-се техник училище уҡыусыһы, Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводының оператор ярҙамсыһы.
1973—1975 йылдар — Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт итеү
1975—1976 йылдар — Яңы Өфө нефть эшкәртеү заводының операторы.
1976—1982 йылдар — Өфө нефть институтының (хәҙер Өфө дәүләт нефть техник университеты) әҙерлек бүлеге тыңлаусыһы, торба үткәргестәр факультеты студенты.
1982—1984 йылдар — «Башгаз» производство берекмәһенең «Стәрлетамаҡгаз» идаралығы мастеры, хеҙмәт (*русса* служба) етәксеһе.
1984—1994 йылдар — «Башгаз» производство берекмәһенең «Дыуангаз» идаралығы (1991 йылдан — «Газ-Сервис» фирмаһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең район үҙәге Мәсәғүттәге бүлендек предприятиеһы) баш инженеры.
1994—1996 йылдар — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт контроль комитетының Мәсәғүт төбәк идаралығы етәксеһе.
1996—1997 йылдар — «Газ-Сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең филиалы — «Үҙәкгаз» предприятиеһы баш инженеры.
1997 йылдан — «Газ-Сервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директор урынбаҫары — баш инженеры.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Салауат Юлаев ордены (2009)
* Рәсәй Федерацияһы газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (2005)
* Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (2001)
* Ғафури районының почётлы гражданы  (2013)

## Уның тураһында
* Әминев М. Ҡояш ҡына йылытмай. «Башҡортостан» гәзите, 2014 йыл, 9 ғинуар.
* Әминев М. Яугирҙәрҙең рухы шатланғандыр… «Башҡортостан» гәзите, 2012 йыл, 3 июль.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Справочно-информационный ресурс «Кто есть кто в Республике Башкортостан» → Карточка персоны Кускильдин Раис Ахметшеевич  (рус.)

## Һылтанмалар
* ОАО «Газпром газораспределение Уфа». Официальный сайт  (рус.)
* «Башҡортостан» гәзите, 2014 йыл, 9 ғинуар 
* «Башҡортостан» гәзите, 2012 йыл, 3 июль
Брюссель баш ҡала регионы

**Брюссель баш ҡала регионы** (рәсми **Brussels Region** йәки **Brussels-Capital Region** (, , , , ә шулай уҡ ябай ғына , ; , ) — Бельгия федерацияһының өс субьекты кимәлендәге бер регионы (тағы ла Фламанд регионы һәм Валлония).Бельгияның эре ҡала зонаһы,19 муниципалитеттан тора. Һәр бер коммунала бургомистр, ратушалар һ.б. бар. Фактик улар ҡаланың районы булып тора. Сиктәре урамдың уртаһынан үтә. Формаль рәүештә Брюссель атамаһын бер генә муниципалитет йөрөтә, ә практикала ул атама менән бар агломерация атап йөрөтөлә. Баш ҡала Брюссель муниципалиты Бельгияның баш ҡалаһы булып тора..

Де-факто, шулай уҡ Брюселдың башҡа муниципалитеттары өсөн дә баш ҡала статусын үтәй. Регион Белгияның баш ҡалаһы иҫәпләнә. Европа берләшмәһенең дә баш ҡалаһы булып тора..

## Иҫтәлекле урындары

### Брюссель Ҡалаһы

Агломерацияның күпселек иҫтәлекле урындары Брюссель үҙәгендә урынлашҡан.

### Башҡа коммуналар
*** Башҡа коммуналарҙың иҫтәлекле урындары. Айырым коммуналар тураһында мәғлүмәт күберәк.***

* Андерлехт — Эразма йорто
* Кукельберг — Святого Сердца Алтын Йөрәк милли базиликаһы
* Уккел — Ҡояштар урманы, провослав сиркәү

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

* карта города Брюссель
* Статистические данные для региона
Tiësto

**Tiësto** (ысын исеме — , МФА: [ˈtɛi̯s miˈxil vərˈʋɛst], *Тие́сто*, 17 ғинуар 1969 ) — Нидерланд диджейы.

## Биографияһы

Tiësto 17 ғинуар 1969 йылда Нидерландтың Төньяҡ Брабант провинцияһындағы Бреда ҡалаһында тыуған.

## Ижады

## Бүләктәр
**2009:**

WMC Awards Miami (IDMA):

«Иң яҡшы планета яңғыҙ артисы»

«Иң яҡшы mix-CD» («In Search Of Sunrise 7: Asia»)

Club life — «Иң яҡшы подкаст-шоу»

**2008:**

WMC Awards Miami:
«Иң яҡшы планетаның диджей»,

«Иң яҡшы mix-CD» («In Search Of Sunrise 6: Ibiza»)

**2007:**

Grammy премияһы номинанты, категория «Best Electronic/Dance Album»

BUMA Awards Nederland

«Музыкаға ҡаҙанышы»

Trance Awards: «Иң яҡшы ремиксер»

WMC Awards Miami:
«Иң яҡшы планетаның диджей»,

«Иң яҡшы трек» («Dance4Life»),

«Иң яҡшы mix-CD» («In Search Of Sunrise 5: Los Angeles»)

**2006:**

3 FM Award: «Иң яҡшы бейеү артисы»

D-Mode Award Argentina: «Иң яҡшы халыҡ-ара DJ»

Dance Music Awards Germany: «Иң яҡшы халыҡ-ара DJ»

TMF Award Nederland: «Иң яҡшы бейеү диджей»

TMF Award Belgium: «Ҡаҙаныш тормошсан ине»

**2005:**

Dance Music Awards Germany: «Иң яҡшы бейеү артисы»

Edison Music Award: «Иң яҡшы альбомы» («Just Be»)

Release Dance Award: «Иң яҡшы бейеү артисы»,

«Иң яҡшы халыҡ-ара DJ»

TMF Award Belgium: «Иң яҡшы халыҡ-ара DJ»

TMF Award Nederland: «Иң яҡшы халыҡ-ара бейеү артисы»,

«Йыл синглы»,

«Ҡаҙаныш тормошсан ине»

WMC Awards Miami: «Иң яҡшы саунд-продюсер»,

«Иң яҡшы трек» («Love Comes Again»),

«Иң яҡшы европаның DJ»

**2004:**

DJ Mag Top 100: Беренсе урыны

Ibiza DJ Award: «Иң яҡшы халыҡ-ара DJ»

ID&T Dutch Award: «Иң яҡшы DJ» (халыҡтан һорашып сығыу)

TMF Award Belgium: «Иң яҡшы халыҡ-ара DJ»

TMF Award Nederland: «Иң яҡшы милли DJ»,

«Иң яҡшы милли бейеү артисы»

WMC Awards Miami: «Иң яҡшы халыҡ-ара DJ»

World Music Award

**2003:**

DJ Mag Top 100: Беренсе урыны

ID&T Dutch Award: «Иң яҡшы DJ» (профессионал һорашып сығыу),

«Иң яҡшы DJ» (халыҡтан һорашып сығыу)

Mixmag Award: «Иң яҡшы Ибица резиденты»

MTV Europe Award: «Иң яҡшы нидерландтар артисы»

Radio 538 Award: «Аудитория симпатияһы»

TMF Award Belgium: «Иң яҡшы халыҡ-ара бейеү артисы»

TMF Award Nederland: «Иң яҡшы милли DJ»,

«Иң яҡшы милли бейеү артисы»

World Dancestar USA: «Иң яҡшы халыҡ-ара DJ»

**2002:**

DJ Mag Top 100: Беренсе урыны

Ibiza DJ Award: «Иң яҡшы алдынғы (прогрессив) DJ»

World Dancestar U.K.: «Иң яҡшы халыҡ-ара клуб DJ»

## Дискография
Студия альбомдары 
* 2001 *[[In My Memory]]*
* 2004 *[[Just Be]]*
* 2007 *[[Elements of Life]]*
* 2009 *[[Kaleidoscope (Tiësto album)|Kaleidoscope]]*
* 2011 *[[Kiss from the Past]]* (Allure һымаҡ)
* 2014 *[[A Town Called Paradise]]*

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Рәсми сайт Tiësto
Аллаяров Ғәзим Закир улы

**Аллаяров Ғәзим Закир улы** (19 декабрь 1912 йыл — 24 декабрь 1993 йыл) — партия эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуcы. 1941 йылдан — КПСС, 1973 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. КПСС-тың XXII съезы делегаты.

## Биографияһы
* Ғәзим Закир улы Аллаяров 1912 йылдың 19 декабрендә Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Учалы районы) Ураҙ ауылында тыуған.
* 1933—1934 йылдарҙа Стәрлетамаҡ совет-партия мәктәбендә уҡый.
* 1934—1935 йылдарҙа Учалы МТС-ының сәйәси бүлек секретары, «Ударсы» гәзите хеҙмәткәре.
* 1939—1941 йылдарҙа Ҡыйғы районының «Социализмға» гәзитенең әҙәби хеҙмәткәре, мөхәррир урынбаҫары.
* 1941—1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, танкист була.
* 1945—1948 йылдарҙа КПСС-тың Ҡыйғы район комитетының партия кабинеты мөдире.
* 1947—1949 йылдарҙа Өфөлә Өлкә партия мәктәбендә уҡый.
* 1949 йылдан КПСС-тың Ҡыйғы, Матрай һәм Мәләүез район комитеттарының 2-се, 3-сө секретары.
* 1955—1962 йылдарҙа КПСС-тың Ҡырмыҫҡалы район комитетының 1-се секретары.
* 1962—1970 йылдарҙа КПСС-тың Бәләбәй район комитетының 1-се секретары.
* 1993 йылда Өфөлә вафат була.

## Ижады
«Бер юлдан» тигән тәүге китабы 1965 йылда донъя күрә. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡиғаларын һәм тыл хеҙмәтсәндәре тормошон һүрәтләүсе «Хинган тауҙары аша» (1975), «Утлы ҡойон эсендә» (1978) повестары очерк характерында, йәғни документаль әҫәрҙәр. «Үргә табан» (1967), «Һынау» (1970), «Ай урағы» (1990) китаптарының темаһы — һуғыштан һуңғы йылдарҙа ауылдың көндәлек тормошо. «Алһыу таңдар атҡанда» (1985) повесы 30-сы йылдар комсомолдарына — Магнитогорск ҡалаһын төҙөүселәргә арнала.

## Ордендары
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (06.04.1985);
* Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1957; 1966);
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (20.01.1943)

## Әҫәрҙәре
* Бер юлдан: Повесть. — Өфө, Башҡортостан китап нәшриәте, 1965. — 100 бит.
* Үргә табан. — Өфө, 1967.
* Һынау. — Өфө, 1970.
* Хинган тауҙары аша. — Өфө, 1975.
* Шифалы ямғыр: повесть һәм хикәйәләр. — Өфө, 1977.
* Утлы ҡойон эсендә. — Өфө, 1978.
* Ер һулышы: повестар. — Өфө, 1983.
* Алһыу таңдар атҡанда. — Өфө, 1985.
* Ырыҫлы ер. — Өфө, 2013.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.
* Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
* Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.

## Һылтанмалар
;Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының электрон бүлегендә 
* башҡорт телендәге әҫәрҙәре
; башҡа сығанаҡтар
*   
* Ғәлиева Г. «Ырыҫлы ер» ҡалдырҙы // Башҡортостан, 2013 йыл, 27 июль.
* Аллаярова Р. Зәңгәр һағыш. // Ағиҙел, 2013, 1-се һан.
Урал батыр (Сәсәндәр үҙәге)

**«Урал батыр» сәсәндәр үҙәге** — Башҡортостан Республикаһы Халыҡ ижады үҙәге ҡарамағында эшләгән йәмәғәт ойошмаһы.

2014 йылдың декабрендә ойошторолған был Үҙәктең төп маҡсаты — башҡорт халҡының бик боронғо замандарҙан быуындан-быуынға күсеп килгән сәсәнлек йолалары һаҡлау һәм артабан үҫтереү. Ул Өфө (етәксеһе Розалиә Солтангәрәева), Дәүләкән (Снигирева Зөләрәм), Сибай (Ғәйнуллина Асия) һәм Учалы (Кудрявая Ғәрифә) ҡалаларында, шулай уҡ Әбйәлил районында (Әбүбәкирова Хәнифә) үҙ аллы эшләп килгән сәсәндәр мәктәптәренең эшмәкәрлеген координациялау менән шөғөлләнә.

Үҙәк етәксеһе Нәфисә Тулыбаева әйтеүенсә, Үҙәк Башҡортостан Президентына мөрәжәғәт менән сыҡҡан Сибай сәсәндәр мәктәбе етәксеһе Асия Ғәйнуллинаның башланғысы буйынса ойошторолған. Идея республика етәкселегендә хуплау тапҡан. «Урал батыр» үҙәге ойоштороу ролен башҡарасаҡ. Алдағы проекттар буйынса документтар әҙерләнә. 2015 йылда «Урал батыр» эпосы һәм ауыҙ-тел әҙәбиәте декадалары ойоштороласаҡ. Башҡортостан композиторҙары союзы менән берлектә атаҡлы бәйетсе-фольклорсы Мөхәмәтша Буранғоловтың либреттоһы буйынса операларҙы тергеҙеү йә эпосҡа бәйле яңы әҫәрҙәр тыуҙырыу ҡаралған.

«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, Сәсәндәр үҙәге эшмәкәрлеген йәйелдереүгә Республика Башлығының 90 мең һум күләмендәге гранты бүленгән.

«Сәсәндәр мәктәбе беҙҙә тыуҙы», ти Асия Солтан ҡыҙы Ғәйнуллина. — 1995 йылда Сибай ҡалаһының 13-сө башҡорт мәктәбендә ул саҡта Сибайҙа эшләп йөрөгән зыялыларыбыҙҙың береһе — талантлы яҙыусы мәрхүм Аҫылғужа Баһуманов кәңәше буйынса сәсәндәр мәктәбе асып ебәрҙек. «Һәр сәсәндең үҙ мәктәбе булған, оҫталыҡ серҙәрен улар йәштәргә, балаларға биреп ҡалдыра килгән. Ә һин нимә көтөп йөрөйһөң?» тип, Аҫылғужа ағай ныҡ ҡына ҡыҙҙырып алғас, ошо эште башлап ебәрергә йөрьәт иттем. «Урал батыр» эпосын өйрәнеү буйынса түңәрәк тип тә йөрөттөк беҙ уны тәүҙә. Бөгөн ошо инеш башының даръяға әүерелеүенә үҙегеҙ шаһит: «Урал батыр» эпосыын яттан һөйләү буйынса республика кимәлендәге конкурс бөтөн халыҡ һөйөүен яуланы.

Уҡыусыларҙың 2015 йылдағы йәйге ялы осоронда Үҙәк беренсе тапҡыр балалар проектына ҡушылды. Уға ярашлы, сәсәндәр ижады буйынса оҫталыҡ дәрестәре, халыҡ ижадын пропагандалау йәһәтенән республиканың билдәле мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре менән осрашыуҙар ойошторола. Балалар янында тәүгеләр булып билдәле ҡумыҙсы Миңлеғәфүр Зәйнетдинов, сәсәнлек йолаларын дауам итеүсе Гөлнур Мәмлиева һәм Асия Ғәйнуллина һәм «Арғымаҡ» этно-рок булған да инде.

## Иҫкәрмәләр

## Эшмәкәрлеге
* Өфөлә Асия Ғәйнуллина башҡорт костюмын тегеү һәм ҡобайыр башҡарыу буйынса оҫталыҡ дәрестәре үткәрә. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 14 декабрь

## Видеояҙмалар
* «Орнамент» Родина сэсэна. Хамит Альмухаметов д. Второе Иткулово Баймакского р-на РБ. 2013г.

## Һылтанмалар
* 
* [С. Әбүзәров. Аҡмулла шишмәһе. [Башҡортостан (гәзит)|«Башҡортостан»] гәзите, 2015 йыл, 9 ғинуар] .
* Республикала «Урал батыр» Сәсәндәр үҙәге ойошторолдо. — «Башинформ» агентлығы, 03 декабрь 2014 йыл.
* Башҡортомдоң рухи хазинаһын иңдәремә йөкмәп киләм. — «Киске Өфө» гәзите, № 45, 8 — 14 ноябрь, 2014.
* Баш ҡалала «Урал батыр» Сәсәндәр үҙәге асылды. — «Шоңҡар» журналы, 12-се һан, 2014 йыл .
Мартин Гаррикс

**Мартин Гаррикс** (*Martin Garrix*) ысын исеме — *Мартэйн Гарритзен* (), 14 май 1996 йыл) — нидерланд диджейы һәм музыкаль продюсеры.

## Музыкаль карьераһы
'Мартин Гаррикс 1996 йылдың 14 майында Амстердам ҡалаһында тыуған.

## Дискография

## Синглдар

## Релиздар исемлеге
;2012
*"Keygen" [Spinnin' Records]
*"Registration Code" (with Jay Hardway) [Spinnin' Records]
*"BFAM" (with Julian Jordan) [Spinnin' Records]
* "ITSA" (with Sleazy Stereo)
;2013
*"Torrent" (with Sidney Samson) [Musical Freedom Records]
* "Gamer" (with Bassjackers) (as GRX) [DOORN Records]
* "Just Some Loops" (with TV Noise) [Spinnin' Records]
* "Error 404" (with Jay Hardway) [DOORN Records]
*"Animals" [Spinnin' Records]
*"Wizard" (with Jay Hardway) [Spinnin' Records]
*"Psycho" (with Yellow Claw and Cesqeaux) (as GRX)
;2014
*"Helicopter" (with Firebeatz) [Spinnin' Records]
*"Proxy" [Spinnin' Records] [Free Download]
*"Can't You See" (with Shermanology) (as GRX) [Spinnin' Records]
*"Tremor" (with Dimitri Vegas & Like Mike) [Spinnin' Records]
*"Gold Skies" (with Sander van Doorn, DVBBS ft. Alessia) [Spinnin' Records]
*"Turn Up The Speakers" (with Afrojack) [Spinnin' Records]
*"Virus (How About Now)" (with MOTi) [Spinnin' Records]
*"Set Me Free" (with Dillon Francis) [Columbia Records]
;2015
*"How We Rave" (with Julian Jordan) [Spinnin' Records]
*"Oussama" (with Julian Jordan) [Spinnin' Records]
*"Music Box" (with Hardwell) [Revealed Recordings]
*"Dragon" (with Matisse & Sadko) [Spinnin' Records]
*"Rewind Repeat It" (with Ed Sheeran) [Spinnin' Records]
*"Once Again" (with Headhunterz) [Spinnin' Records]
*"Alhambra" (with Thomas Newson) [Spinnin' Records]
*"Voices" (with Tiësto) [Spinnin Records]
*"Forbidden Voices" [TBA/TBT]
*"I Am Happy" (with Showtek) [Spinnin' Records]
*"Elephant" (with Blasterjaxx) [Spinnin' Records]

## Ремикстар
;2011
*Sleazy Stereo – "La Bomba" (Martin Garrix & Funk D Bootleg)
*Rick Ross – "Hustlin'" (Martin Garrix & Novaro Deux Bootleg)
;2012
* Christina Aguilera — «Your Body» (Martin Garrix Remix) [Sony/RCA]
* Roy Gates — «Midnight Sun 2.0» (Martin Garrix Remix)
;2013
* Daddy's Groove — «Stellar» (Martin Garrix Remix) [Spinnin' Records]
* Dimitri Vegas & Like Mike Vs. Sander Van Doorn — «Project T» (Martin Garrix Remix) [Spinnin' Records]
* Martin Garrix — «Animals» (Martin Garrix & Victor Niglio’s Festival Trap Remix) [Spinnin' Records]
;2014
* Bassjackers — «Crackin» (Martin Garrix Edit) [Spinnin' Records]
* DubVision — Backlash (Martin Garrix Edit) [Spinnin' Records]
;2015
* Martin Garrix — Forbidden Voices
* Martin Garrix — 'Don’t Look Down (feat. Usher)
* Martin Garrix & Tiësto — The Only Way Is Up
* Martin Garrix vs Matisse & Sadko — Dragon (Radio Edit)
* Martin Garrix vs Matisse & Sadko — Break Through The Silence
* Martin Garrix — 'Poison'
* **[[The Weeknd]]** — Can’t Feel My Face (Martin Garrix Remix)
* Martin Garrix — Bouncybob (feat. Justin Mylo & Mesto)
;2016
* Martin Garrix & Third Party — Lions In The Wild
* Martin Garrix feat. John & Michel — Now That I’ve Found You
* Martin Garrix — Oops
* Martin Garrix & Bebe Rexha — In The Name Of Love

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Рәсми сайт
Ҡытай хоккей лигаһы

Ҡытай хоккей лигаһы — Ҡытайҙың төп хоккей чемпионаты. Лига 1953 йылда барлыҡҡа килә. Чемпионатта һәүәҫкәр клубтар ғына ҡатнаша. Берҙән бер профессиональ ҡытай хоккей клубы — Ҡытай Дракондары — Азия хоккей лигаһында ҡатнаша.

## Чемпиондар

* 2012: Цицикар
* 2011: Харбин
* 2010: Цицикар
* 2009: Цицикар
* 2008: Цицикар
* 2007: Харбин
* 2006: Цицикар
* 2005: Цицикар
* 2004: Цицикар
* 2003: Харбин
* 2002: Харбин
* 2001: Цицикар
* 2000: Цицикар
* 1999: Харбин
* 1998: Цицикар
* 1997: Цицикар
* 1996: Цицикар
* 1995: Цицикар
* 1994: Цицикар
* 1993: Цицикар
* 1992: Чемпионат уҙғарылманы
* 1991: Неи Менггол
* 1990: Чемпионат уҙғарылманы
* 1989: Харбин
* 1988: Чанчунь
* 1986: Харбин
* 1984: Харбин
* 1983: Цзямусы
* 1979: Цицикар
* 1977: Харбин
* 1976: Харбин
* 1975: Харбин
* 1974: Цицикар
* 1973: Харбин
* 1972: Хэйлунцзян

## Иҫкәрмәләр
Халыҡ-ара хоккей федерацияһы

**Халыҡ-ара хоккей федерацияһы** () — шайба менән хоккей, инлайн-хоккей һәм роликтағы хоккейҙы ҡараған, үҫтергән халыҡ-ара спорт ойошмаһы.

Үҙенең бөтә бөтә донъялағы башлығына ҡармаҫтан, федерация Америка Ҡушма Штаттарында һәм Канадала хоккейҙы үҫтереүҙә йоғонто яһауҙары сикле, унда иң ҙур ойошма — Милли Хоккей Лигаһы. АҠШ һәм Канада берҙән бер ағзалар был ойошмала, кемдең үҙ правилдары бар.

Рәсми телдәрҙең ҡабул итеү ваҡыттары тураһында төрлө ерҙә төрлөсә әйтелә — Инглиз теле 1920, 1978,1946, немец — 1954. Әлеге ваҡытта, федерация уставы буйынса, инглиз теле берҙән бер рәсми тел, әммә немец һәм урыҫ телдәренә синхрон тәржемә итеү мотлаҡ. Беренсе конгреста 1908 йылда рәсми тел кеүек ҡабул ителгән Француз теле әлеге ваҡытҡа үҙ статусын юғалтҡан.

## Структура
### IIHF Генераль конгрестары

### IIHF Президенттары

### IIHF советының составы
Әлеге ваҡытта IIHF советының составына керә:
* президент —  Рене Фазель,  Мирослав Шубрт (почётлы президент)
* вице-президенттар —  Калерво Куммола,  Боб Николсон,  Томас Ву
* Совет ағзалары —  Беата Групп,  Сюзанна Колбенхайер,  Франк Гонсалес,  Кристер Энглунд,  Тони Росси,  Хенрик Бах Нильсен,  Игор Немечек,  Люк Тардиф,  Владислав Третьяк.
* генераль сәркәтип —  Хорст Лихтнер.

## IIHF донъя рейтингы
Был рейтингта һуңғы ҡышҡы Олимпиада һәм һуңғы дүрт донъя чемпионаттарының һөҙөмтәләре һанала. Ошо таблица ярҙамында Ҡышҡы Олимпиадалағы хоккей уйындарына командалар һайлана.

### Ир-егеттәр араһында

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Армин ван Бюрен

**Армин ван Бюрен** (, Нидерланд, Лейден ҡалаһы, 25 декабрь 1976 йыл) — Нидерланд диджейы һәм музыкаль продюсеры.

## Музыкаль карьераһы

1976 йылдың 25 декабрендә Нидерландтың Лейден ҡалаһында тыуған. 

«DJ Magazine» журналы «Топ 100 диджей» исеме аҫтында үткәргән биш (2007, 2008, 2009, 2010 һәм 2012 йылдарҙа) һорау алыуҙа беренсе урын ала 2013 йылда «Грэмми» премияһы номинанты («This Is What It Feels Like» йыры), «Иң яҡшы бейеү яҙыу» категорияһы.

## Дискография
**76 (альбом)* (2003)
**Shivers* (2005)
**Imagine (Армин ван Бюрен альбомы)* (2008)
**Mirage (Армин ван Бюрен альбомы)* (2010)
**[Intense* (2013)
**The More Intense Edition* (2013)

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
### Диджей бүләктәры

### DJ Magazine

### Халыҡ-ара бейеү бүләктәры

### «Алтын Гном» халыҡ-ара бүлеге
!Номинация
!Категория
!Һөҙөмтә
|-
| 2008
|rowspan="2"| Армин ван Бюрен
| 
| Еңеү
|-
| 2010
| Иң танылған халыҡ-ара диджей
| Еңеү
|}

### «World Music» бүлеге

## Икенсе бүләктәре

## Онлайн бүлеге
### Донъя бүлеге «Trancepodium»

### Trancepodium DJ Top 50

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Рәсми сайты Armin van Buuren
* Музыкаль лейблы Armada
* Дискография, Армин ван Бюрен Discogs
*
1919 йыл

## Ваҡиғалар
* 1 сентябрь — Мәсәғүт педагогия училищеһе асыла.
* Эпсомда тәртипһеҙлектәр – Англиялағы фетнә.

## Тыуған шәхестәр
* Көбәкәев Тимерәй Көбәкәй улы — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1943).
* 16 һыуығай — Ибраһимов Ғәли Ғизетдин улы, башҡорт яҙыусыһы, РСФСР-ҙың (1979) һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1969).
* 10 ҡырпағай — Калашников Михаил Тимофеевич, совет һәм Рәсәй атыу ҡоралдары конструкторы, техник фәндәре докторы (1971), генерал-лейтенант (1999).
* Кинйәкәев Сабир Мөьмин улы — шағир, поэмалар авторы. 
* 20 ҡарасай — Мостай Кәрим, күренекле башҡорт яҙыусыhы, шағиры hәм драматургы. Башҡортостандың халыҡ шағиры.
* 20 март — Әһлиуллин Хәмит Шәмсетдин улы, (1919—1943), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1943).
* 15 сентябрь — Абдуллин Мансур Иҙиәт улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1943).

## Вафат булғандар
* 15 ғинуар (һыуығай) — Роза Люксембург — теоретик марксизм теоретигы, философ, иҡтисадсы һәм публицист. Немец һәм һул революция социаль-демократтарҙың йоғонтоло, абруйлы эшмәкәре.
* 28 март (буранай) — Бабич Шәйехзада Мөхәмәтзакир улы, башҡорт шағиры, башҡорт әҙәбиәте классигы, Башҡорт хөкүмәте (1917—1919) ағзаһы.
* 19 декабрь (аҡъюлай) — Солтанов Мансур (Мөхәммәтмансур) Ислам улы, башҡорт һәм татар халыҡтарының музыка фольклорын йыйыусы һәм өйрәнеүсе.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Континенталь кубок

**Континенталь кубогы** — 1997 йылдан башлап европа клубтары өсөн булған хоккей буйынса турнир. Европа хоккей лигаһында ҡатнашмаған илдәрҙәге командалар өсөн был турнир.

## Турнир форматы
Тәуге раундта 17 команда араһынан иң көсһөҙ дүрт команда үҙ-ара көслөнө билдәләй. Иң көслө команда икенсе раундҡа сыға. Унда тәүҙән 7 команда була һәм уларға беренсе этаптың еңеүсеһе ҡушыла, улар 2 төркөмгә бүленә. Шунан төркөм уйындарында еңеүселәр өсөнсө раундҡа сыға. Өсөнсө раундта башта 6 команда бар, артабан уларға икенсе этаптың еңеүселәре ҡушыла, тағы ла 2 төркөмгә бүленәләр. Суперфиналға төркөмдәрҙә беренсе һәм икенсе урын алған командалар сыға. Улар бер береһе менән уйнайҙар һәм кубоктың еңеүсеһен асыҡлайҙар.

## Еңеүселәр

## IIHF Федерация кубогы
**Федерация кубогы** Европа кубогына эләкмәгән клубтар өсөн, 1995-1996 йылдарҙа булған хоккей буйынса турнир. Ике йылдан һуң уны Континенталь кубок алмаштыра.

Беренсе йылда 13 команда 12 илдән ҡатнашты. Улар өс төркөмгә бүленешеп еңеүселәрҙе асыҡлайҙар, улар финалға сыға. Финалда уларға икенсе урын алған командалар араһында кемдең һөҙөмтәләре яҡшыраҡ, шул сыға. Финалда бер береһе менән уйнап еңеүсене асыҡлайҙар. Салауат Юлаев тәүге сезонда еңеүсе була.

Икенсе йылда шулай уҡ уйнайҙар, әммә командалар өҫтәлгәс бер квалификация раунды өҫтәлә. 

### Федерация кубогын еңеүселәр

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Донъя хоккей лигаларының исемлеге
* Халыҡ-ара хоккей федерацияһы

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Континенталь кубок
Күмәс (һырт)

**Күмәс** — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. 

Учалы районы буйлап Илсеғол ауылы киңлегенән алып Ҡорама ауылының киңлегенә тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 14 км, киңлеге 2 км, абсолют бейеклеге 708 м. 5 түбәһе асыҡ күренә. Көньяҡ өлөшөнөң көнсығыш битләүендә бер нисә ҡалҡыу урын бар. Аҫҡы һәм урта девон ҡатламдарынан тора. 

Ландшафы һоро тау‑урман тупрағындағы һәм йыуылған ҡара тупраҡтағы ҡайын урманы үҫкән таулы урман‑далаларҙан һәм төрлө үлән, ҡыяҡлылар үҫкән далаларҙан ғибәрәт.

## Сығанаҡтар
Ҡойошто (һырт)

**Ҡойошто** — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт.

Белорет районы буйлап Оло һәм Ҡоро Ҡотҡор йылғалары (Ағиҙел йылғаһы бассейны) араһында субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 7 км, киңлеге яҡынса 2 км, абсолют бейеклеге 817 км. 

Рельефында яҫы түбәләр, текә төньяҡ һәм көньяҡ битләүҙәре айырылып тора. Үҙәк һәм көньяҡ өлөшөндә таш ишелмәләре бар. Көнбайыш битләүҙәре күп һанлы йырындар м‑н ҡатмарланған. Елмәрҙәк свитаһының кварцитлы ҡомташтарынан тора. 

Ландшафы тау һоро урман тупрағындағы һәм кәҫле‑көлһыу тупраҡтағы ҡарағай, ҡарағас, ҡайын урмандарынан ғибәрәт. Түбәһендә себер артышы осра

## Һылтанмалар
* Статья в Башкирской энциклопедии

## Иҫкәрмәләр
Көркәк (һырт)

**Көркәк** () — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт.

Учалы, Белорет, Әбйәлил райондары буйлап Маҙар йылғаһы  тамағы киңлегенән Кесе Ҡыҙыл йылғаһына тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. Оҙонлоғо 16 км, киңлеге 4—5 км тирәһе, абсолют бейеклеге 1008 м Көркәк (тау). Текә битләүле уҡмашҡан массивтарға ҡушылып буйға һуҙылған тау теҙемдәренән тора; 0,5—1,5 м бейеклектәге ҡалдыҡ тауҙар осрай.

Ирәндек свитаһының базальт һәм андезибазальт составлы лаваларынан һәм лавабрекчияларынан, туфтарынан тора. Тау һыртында Миндәк һәм Бәләкәй Ҡыҙыл йылғалары ҡушылдыҡтары башлана. Төньяҡ‑көнсығыш һәм көнсығыш битләүҙәрендә Оҙонгүл, Өскүл (Урал йылғаһы бассейны) һ.б. күлдәр бар; күлдәр янындағы тигеҙлектәр һәм уйһыулыҡтар һаҙлы.

Төньяҡ һәм көнбайыш ландшафтары күбеһенсә аҡһыл һоро урман тупрағындағы уҫаҡ, ҡарағай, ҡарағас ҡатыш ҡайын урмандарынан һәм ҡыяҡлы төрлө үлән үҫкән урман аҡландарынан ғибәрәт. Көньяҡ һәм көнсығыш битләүҙәрен көлһыуланған һәм йыуылған ҡара тупраҡтағы һәм ҡараға оҡшаш тупраҡтағы ҡылғанлы һәм төрлө үлән үҫкән далалар биләй. Теҙемдәрендә аҡһыл һоро өлгөрөп етмәгән урман тупрағы формалашҡан. Көркәк тауы — тәбиғәт ҡомартҡыһы.

## Һылтанмалар
* Горная часть Южного Урала между участками верхнего течения большого Инзера и Белой 
* Статья в Башкирской энциклопедии
* 

## Иҫкәрмәләр
Олоғортау (һырт)

**Олоғортау** — Башҡортостан (Көньяҡ) Уралындағы һырт. Әбйәлил районы буйлап Икстимер йылғаһы киңлек бүлеменән Ҡараһаҙ йылғаһы (икеһе лә — Оло Ҡыҙыл йылға  бассейны) тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған. 

Оҙонлоғо яҡынса 16 км, киңлеге 2—3 км, абс. бейеклеге 656 м. 458—656 м бейеклектәге 7 түбәһе айырылып тора (Морон, Сағылтау, Ҡаратау тауҙары). Рельефы тәпәш таулы, ҡатмарлы. Һырт төньяҡ һәм көньяҡ өлөштәрендә билән м‑н бүленгән. Төньяҡ өлөшөнөң битләүҙәре текә, осло башлы түбәләре бар, көньяҡ өлөшө — һөҙәк. Олотау свитаһының туффиттарынан, саҡматашлы һәүерташтарынан һәм йылайыр свитаһының граувактарынан ғибәрәт. 

Ландшафы аҡһыл һоро тау‑урман тупрағындағы ҡарағай һәм ҡайын урмандарынан тора

## Һылтанмалар
* Статья в Башкирской энциклопедии

## Иҫкәрмәләр