И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университеты

**И.М.Сеченов исемендәге беренсе Мәскәү дәүләт медицина университеты (Сеченов университеты)** — боронғо, ҙур һәм Рәсәйҙең алдынғы  медицина университеты, үҙенең тарихын 1758 йылдан алып бара. 1955 йылдан күренекле урыҫ физиологы исемен йөрөтә.

Университетта Рәсәйҙән һәм сит илдәрҙән 17 меңдән ашыу студент уҡый. Улар көндөҙгө, киске һәм ситтән тороп уҡыу юлы менән,  шулай уҡ дистанцион белем ала. Хәҙерге ваҡытта университеттың ректоры булып Рәсәй Фәндәр академияһы академигы, медицина фәндәре докторы, профессор Петр Васильевич Глыбочко тора.

## Тарихы

Университеттың башланғысы булып Император Мәскәү университетының (ИМУ) медицина факультеты тора, ул императрица Елизавета Петровна идара иткән осорҙа  М.В.Ломоносов һәм граф И.И.Шувалов тәҡдиме буйынса ойошторола. 

Медицина факультетында дәрестәр 1758 йылда башлана,  өҫтәүенә, тыңлаусылары 6-8 кеше генә була, ә бөтә уҡытыусылар  сит ил кешеләре була.  XVIII  быуат аҙағында  медицина факультетын 36 кеше тамамлай.

1884 йылдың  сентябрендә Мәскәү ҡала думаһы университетҡа уның милкенә Ҡыҙҙар Яланынан  40 меңдән ашыу квадрат сажин майҙаны менән буш ятҡан ерҙәрҙе тапшыра, унда ИМУ медицина факультеты деканы Н.В.Склифосовский  инициативаһы буйынса 13 төп бина төҙөлә, унда 8 ғилми институт һәм 15 клиника урынлаштырыла

Беренсе донъя һуғышы йылдарында таббиптарҙың тиҙләтелгән сығарыуҙары башлана (студент-медиктар зауряд-табип званиеһында фронтҡа китә), хәрби-ялан хирургияһы, травматология һәм санитария буйынса  студенттарҙы әҙерләү тиҙләтелә һәм күпкә көсәйтелә

### СССР
ИМУ-ның медицина факультеттарында ойошторолған клиника мәктәптәре үҙҙәренең эшен совет йылдарының тәүге йылдарында үҫешен дауам итә. 

1930 йылда  СССР Халыҡ һаҡлау комитеты  бойороғо менән 1-се МДУ-ның медицина факультеты 1-се МДУ составынан сығарыла һәм -ҙ аллы 1-се Мәскәү медицина инстиуты итеп үҙгәртелә (1-се ММИ). Медицина фәнен үҫтереү һәм кадрҙар әҙерләүҙәге ҙур ҡаҙаныштары өсөн  институты 1940 йылда Ленин ордены меннә бүләкләнә һәм тип   1-се Мәскәү Ленин орденлы медицина институты тип атала башлай. 

Бөйөк Ватан һуғышы   1-се Мәскәү  Ленин орденлы медицина институты Өфөгә эвакуациялана, үҙ эшмәкәрлеген Башҡорт медицина институты   базаһында дауам итә

1955 йылда СССР  Министрҙар Советы   1-се Мәскәү Ленин орденлы медицина институтына күренекле рус физиолог И.М. Сеченов исеме бирелә. 1965 йылда СССР Юғары Советы Президиумының ҡарары менән  И. М. Сеченов исемендәге  1-се Мәскәү Ленин орденлы медицина институтыХеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән  бүләкләнә. 

### Рәсәй
1990 йылда И.М. Сеченов исемендәге 1-се Мәскәү  Ленин һәм Хеҙмәт ҡыҙыл Байраҡ орденлы медицина институты  И.М.Сеченов исемендәге Мәскәү медицина академияһы итеп үҙгәртелә (MMA), ул 2010 йылда  Беренсе Мәскәү дәүләт медицина үҙгәртеп ҡорола (Тәүге МГМУ).

2015 йылдың аҙағында И. М. Сеченов исемендәге  Беренсе МГМУ    Проект 5-100 инә. 2017 йылда  рәсми  «Сеченов университеты» атамаһын ала.

## Структураһы
Сеченов  университеты —  медицина һәм фармакология белеме булған белгестәрҙең шулай уҡ юғары квалификациялы фәнни-педагогик хезмәткәрҙәрҙең  һөнәри әҙерлеге, яңынан әҙерләү һәм квалификацияларын  күтәреү буйынса эре уҡыту-фәнни комплексы. Университет Рәсәйҙең медицина һәм фармакология вуздарының  уҡыу-методик берекмәһен етәкләй.

Хәҙерге ваҡытта Сеченов университетында  12 институт, биомедицинаның фәнни-технологик паркы, шулай уҡ Баҡыла урынлашҡан сит ил филиалы бар

#### Институттары
Әлеге ваҡытта Сеченов университетының структур бүлексәләре булған 12 институт эшләй. Улар араһында Рәсәй медицина университеттары өсөн хас булған классик факультеттар базаһына нигеҙләнгән институттар ҙа, илебеҙҙең медицина белеме өсөн уникаль булған институттар ҙа,  клиник-лаборатория йәки фәнни-белем биреү эшмәкәрлеге алып барыусы  институттар ҙа бар:

* **[[Склифосовский, Николай Васильевич|Н. В. Склифосовский]] исемендәге медицина клиникаһы институты.**  (директоры — медицина фәндәре докторы, профессор  Филипп Юрьевич Копылов). Институт үҙ эсенә 50 кафедраны индерә;
* **Ф.Ф.Эрисман исемендәге йәмәғәт һаулығы институты**  (директоры — РФА  академигы, медицина фәндәре докторы, профессор  Николай Иванович Брико). Институтта   15  кафедра эшләй;
* **А.П.Нелюбин исемендәге фармация институты** (директоры —  фармацевтика фәндәре докторы, профессор Раменская Галина Владиславовна). Әлеге ваҡытта институтта 10 кафедра эшләй;
* **ЕН.В.Боровский исемендәге стоматология институты**  (директоры — медицина фәндәр докторы, профессор  Ирина Михайловна Макеева). Институтта  8 профилле кафедра эшләй;
* **Н.Ф.Филатов исемендәге балалар һаулығы клиникаһы институты**  (директоры — РФА ағза-корреспонденты, медицина фәндәре докторы,  профессор Алексеева Екатерина Иосифовна).  7 кафедра иҫәпләнә;
* **Е.И.Марциновский исемендәге медицина  паразитологияһы, трансмиссив һәм тропик ауырыуҙар институты.** (директоры — РФА ағза-корреспонденты. медицина фәндәре докторы,   Лукашев Александр Николаевич);
* **Урология һәм енси сәләмәтлек  институты** (директоры — медицина фәндәре докторы, профессор Магомед-Сәләх Алхазурович Ғәзимиев);
* **Кластер онкологияһы институты**  (директоры — РФА  академигы,медицина фәндәре докторы, профессор  Решетов Игорь Владимирович);
* **Лидерлыҡ һәм һаулыҡ һаҡлау идаралығы институты** (директоры — иҡтисад фәндәре кандидаты   Игорь Каграманян Николаевич);
* **Һанлы медицина институты** (директоры — техника фәндәре докторы, профессор Георгий Станиславович Лебедев);
* **Белем алыуҙың электрон медицина институты** (директоры — РФА ағза-корреспонденты,  медицина фәндәре докторы, профессор Марина Аркадьевна Кинкулькина);
* **Социаль фәндәр институты** (директоры — РФА  академигы, медицина фәндәре докторы, социаль фәндәре докторы,  профессор  Решетников Андрей Вениаминович);
* **Мәҙәниәт-ара коммуникациялар һәм лингвистика институты** (директоры — философия фәндәре кандидаты, профессор  Ирина Юрьевна Марковина);
* **Профессиональ белем биреү институты** (директоры — медицина фәндәре докторы, профессор Ших Евгений Валерьевич).

#### Биомедицинаның фәнни-технологиялары паркы
2017 йылда  асылған  Сеченов университетының юғары технологиялы һәм фән һыйҙырышлы  дисциплинар- ара кластеры.  5 институттан торған консорциумдан ғибәрәт:

* **Трансляцион  медицина һәм биотехнология институты**  (директоры — фармацевтика фәндәре кандидаты,  Тарасов Вадим Владимирович). 
* **Молекуляр медицина институты** (директоры — биология фәндәре докторы, профессор Андрей Александрович Замятнин);
* **Регенератив медицина институты** (директоры — химия фәндәре докторы,Петр Сергеевич Тимашев);
* **Персоналләштерелгән  медицина институты** (директоры — медицина фәндәре докторы,  профессор Филипп Юрьевич Копылова);
* **Бионика технологиялары һәм инжиниринг институты** (директоры — техника фыәндәре кандидаты,  Телышев Дмитрий Викторович). 

#### Уҡыу эшмәкәрлеге
Хәҙерге ваҡытта университет  структураһына  университеттың айырылғыһыҙ өлөшө булған берҙән-бер филиал  инә.

* Әзербайжанда  Баҡы филиалы Сеченов университетының беренсе сит ил филиалы булып тора. Филиалды асыу  Әзербайжан Президентының һәм университет ректорының ҡарары менән осрашыуҙа ҡабул ителә. 2015 йылдың 15 сентябрендә асыу тантанаһы уҙа. Уҡыу  Сеченов университетының пландары һәм программалары буйынса тормошҡа ашырыла, дәрестәр рус телендә алып барыла.  2018 йылға Баҡы филиалында  500 студент белем ала. Студенттарҙың билдәле бер өлөшө Мәскәү клиникаларында, шулай уҡ сит илдәрҙә практика үтә. Сеченов университетының  Баҡы  филиалы ректоры булып медицина фәндәре докторы, профессор Ғәзиз Алиев тора.

## Эшмәкәрлеге
Университетта медицина һәм фармацевтика белемен биреүҙең  күп кимәлле  системаһы тормошҡа ашырыла: вузға тиклемге (урта дөйөм), урта һөнәри, юғары һөнәри вуздан һуңғы, өҙлөкһөҙ һөнәри һәм өҫтәмә һөнәри. Шулай уҡ инклюзив һәм дистанцион белем биреү тормошҡа ашырыла

Белем биреү процесында 2 меңдән ашыу уҡытыусы ҡатнаша, шуларҙың 85 % ғилми дәрәжәгә эйә. Студенттар 100-ҙән ашыу кафедрала белем ала

#### Фәнни эшмәкәрлеге
Сеченов  университеты клиникаға тиклем тикшеренеүҙәр һәм НИР һөҙөмтәләрен  клиник апробациялау, уларҙы  һаулыҡ һаҡлау практикаһына, юғары һәм һөнәри белем биреү системаһына индереү  базаһы булып тора

Сеченов университетында йыл һайын  200-ләп докторлыҡ һәм кандидатлыҡ диссертациялар яҡлана, шул  ваҡытта уҡ  ғилми баҫмалар һаны  4 меңгә етә.

Университетта РФА-ның 40 ағза-корреспонденты һәм 60 ун мөхбир ағзаһы; Мәғарифтың Рәсәй академияһының  2 мөхбир ағзаһы һәм 1 ағза-корреспонденты; 70-тән ашыу РФ-ның атҡаҙанған фән эшмәкәре; 100-ҙән ашыу Дәүләт премияһы лауреаты, Рәсәй Президенты һәм Хөкүмәт премияһы лауреаттары эшләй

2019 йылдың 28 авгусында Беренсе C МГМ хоҡуғы биреү үҙ аллы ғилми дәрәжәһенә лайыҡ булһа, артабан үҙ-ара эш менән ВАКЫТ.

#### Дауалау эшмәкәрлеге
Сеченов  университеты структураһында  Клиника үҙәге эшләй, ул Европала иң эре комплекстарҙың береһе:

* **Университеттың 1-се клиник дауаханаһы**,  (баш табип — медицина фәндәре кандидаты Олег Васильевич Бабенко);
* **Университеттың  2-се клиник дауаханаһы** (баш табип —  медицина фәндәре кандидаты Василий Юрьевич Михайлов);
* **Университеттың 3-сө клиник дауаханаһы**  (баш табип —  медицина фәндәре кандидаты Валерий Панасюк Вайсфельд);
* **Университеттың  4-се клиник дауаханаһы**, элекке 61-се  ГКБ (баш табип — Чернов Михаил Тимофеевич);
* **Университеттың балалар  клиник дауаханаһы** (баш табип — Путилина Екатерина Александровна);
* **Стоматология үҙәге** (баш табибы —  медицина фәндәре кандидаты Ольга Петровна Эмирвелиева);
* **«Звенигород»** ш**ифаханаһы**  (баш табип —  медицина фәндәре кандидаты Алексей Анатольевич Коваленко). 

#### Халыҡ-ара эшмәкәрлеге
Сыуаш көйләүсе ойошмаһы университетына уҡырға һәм сит ил граждандарын, шул иҫәптән бдб илдәре граждандары, шулай уҡ университеты ғилми һәм белем биреү үҙәге булдырып, халыҡ-ара бәйләнештәрҙе нығытыу сит илдә тормошҡа ашырыла.

Бөгөнгө көндә Сеченов университетында  донъяның  83 иленән яҡынса 3 мең сит ил гражданы уҡый. Был башлыса  Малайзия, ҠЫТАЙ, Сирия, Һиндостан, Иран, Бразилия, шулай уҡ илдең башҡа Азия, Африка һәм Көньяҡ Америка вәкилдәре. 

## Рейтингтағы урыны
2015 йылда «Эксперт ра» агентлығы «Коммерсантъ. Деньги» журналы Рәсәй вуздары рейтингын сығара, ул Беренсе МДМУ-ны илдә  медицина йүнәлештә лидер тип таный, вузға «*юғары кимәлдә*» тигәнде аңлатҡан «B»  класын бирә. 

2018 йылдың 7 ноябрендә  Times Higher Education (THE) тәүге тапҡыр Сеченов университетын донъяның иң яҡшы университеттары исемлегенә индерә.  «Наука о медицине и здоровье» и «Наука о жизни» йүнәлештәре буйынса университет 721 урындан ул 601 урынды биләй

## Шулай уҡ ҡарағыҙ

* Российский национальный исследовательский медицинский университет имени Н. И. Пирогова
* Московский государственный медико-стоматологический университет имени А. И. Евдокимова

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* 

## Һылтанмалар

* Официальный сайт Сеченовского университета
* Единый образовательный портал Первого МГМУ имени И. М. Сеченова