open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Үрге Сат

**Үрге Сат** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 127 кеше. Мәсәғүт ауыл Советы составында.
Почта индексы — 452815, ОКАТО коды — 80259855002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 43 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 43 км
## Тарихы
Ауылға XVIII быуаттың 2-се яртыһында Уҫы даруғаһының Урман-Ғарей улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һалған. XVIII быуат аҙағына тиклем Сат тип атала.

1795 йылда  20 йорт хужалығы һәм 104 кеше иҫәпләнә, 1816 йылда — 22 йорт хужалығы һәм 158 кеше, 1834 йылда — 44 йорт хужалығы һәм 261 кеше.

1842 йылда ауыл халҡы 261 кешенең һәр береһенә 4,8 фунт икмәк сәскән, малсылыҡ буйынса уртаса алғанда, һәр ихатала 2,7 ат, 2,9 һыйыр, 3,9 һарыҡ, 2,1 кәзә булған, умартасылыҡ буйынса 44 ихатаның һәр береһендә 3,3 дадан умарта булған. Шул уҡ йылда мәсет төҙөлгән.

1859 йылда 57 йорт хужалығы һәм 335 кеше йәшәгән.

1870 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙенең 2-се станының Үрге Сат ауылында 64 йортта 347 кеше (178 ир-ат, 169 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән, барыһы ла мишәр булараҡ күрһәтелгән. Мәсет булған, халыҡ умартасылыҡ һәм йөк ташыу менән шөғөлләнгәндәр.

1896 йылда Бөрө өйәҙе Ҡыҙылъяр улусының Үрге Сат (Егор-Чат) ауылында 92 йортта 488 кеше йәшәгән (250 ир-ат һәм 238 ҡатын-ҡыҙ). Мәсет, икмәк магазины һәм сауҙа лавкаһы булған. 1897 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда 500 кеше йәшәй (241 ир-ат һәм 259 ҡатын-ҡыҙ), бөтәһе лә динлеләр.

1906 йылда — 557 кеше. XX быуат башында ауылда  мәҙрәсә төҙөлә.

1918 йылда совет башланғыс мәктәбе асыла. 1920 йылда, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, ауылда 112 йорт хужалығы һәм 554 кеше йәшәй (266 ир-ат, 288 ҡатын-ҡыҙ), Ауыл хужалығын иҫәпкә алыу мәғлүмәттәре буйынса — 112 хужалыҡта 612 башҡорт йәшәй.

1939 йылда ауыл халҡы 505 кеше тәшкил итә, 1959 йылда — 445.
Во время Великой Отечественной войны работал колхоз «Салават». Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында «Салауат» колхозы[1] (башта «Яңы ялан»[5] колхозы) эшләй. 1957—68 йылдарҙа ФАП эшләй.

1982 йылда халыҡ һаны яҡынса 270 кеше тәшкил итә.

1989 йылда 243 кеше (113 ир-ат, 130 ҡатын-ҡыҙ)

2002 йылда — 164 кеше (82 ир-ат, 82 ҡатын-ҡыҙ), күпселек башҡорттар  йәшәй (79 %).

2010 йылда 127 кеше (70 ир-ат, 57 ҡатын-ҡыҙ).

1975 йылда ауылда «Ватан өсөн алыштарҙа һәләк булған геройҙарға мәңгелек хәтер» стелаһы ҡуйыла.

## Билдәле шәхестәре
* Әминева Флүрә Мирғәле ҡыҙы (1928—2011) — колхоз производствоһы ветераны, элекке һарыҡ көтөүсеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*

## Иҫкәрмәләр
Үрге Барабановка

**Үрге Барабановка** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 196 кеше. Максимовка ауыл Советы составында.
Почта индексы — 452812, ОКАТО коды — 80259875003.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 32 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Максимов): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 32 км
## Тарихы
Ауылға яһаҡлы удмурттар Уса даруғаһы Уран улусы башҡорттары менән 1673 йылғы Килешеү буйынса Елов тип аталғанауылға нигеҙ һала. 1748 йылда Оло Барабан (хеҙерге Пермь крайындағы ауыл) ауылы менән бергә яҙып алына. Ҡабул итеү договоры 1792 йылда раҫлана. 1816 йылдағы ревизия мәғлүмәттәре буйынса, ауылда барлығы 10 ихата була. 1834 йылда Үрге Барабановка (Уҫаҡ) ауылында 171 удмурт йәшәгән. 1859 йылда 35 йорт хужалығында 236 кеше ауыл хужалығы һәм урман хужалығы менән шөғөлләнгән.

1896 йылда Өфө губернаһының Бөрө өйәҙенең IV станы Яңы Ҡырғыҙ улусында 76 йорт хужалығы һәм 480 кеше йәшгән (251 ир-ат, 229 ҡатын-ҡыҙ).

1906 йылда ауылда 505 кеше йәшәгән һәм ауылда аҙыҡ-түлек магазины булған.

1920 йылда, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, ауылда 99 йорт хужалығы һәм 468 кеше (212 ир-ат, 256 ҡатын-ҡыҙ) иҫәпләнә. Ауыл хужалығын иҫәпкә алыу мәғлүмәттәре  буйынса — 514 удмурт, 4 урыҫ һәм 2 башҡорт 100 хужалығы булған. 1926 йылда ауыл Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоны Яңауыл улусына ҡарай.

1939 йылда ауыл халҡы 468 кеше тәшкил итә, 1959 йылда — 407 кеше.

1982 йылда халыҡ һаны яҡынса 360 кеше тәшкил итә.

1989 йылда 281 кеше (126 ир-ат, 155 ҡатын-ҡыҙ).

2002 йылда 257 кеше (113 ир-ат, 144 ҡатын-ҡыҙ), күпселек удмурттар (98 %) йәшәй.

2010 йылда 196 кеше (85 ир-ат, 111 ҡатын-ҡыҙ).

Ауылда фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар.

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*

## Иҫкәрмәләр
Иҫәнбай (Яңауыл районы)

**Иҫәнбай** () — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 172 кеше булған.
Почта индексы — 452822, ОКАТО коды — 80259830002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 33 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ишбулды): 5 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 33 км

## Билдәле шәхестәре
* Фәрит Суфияров (20.10.1939), шағир, 1993 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1992 йылдан Яңауыл яҙыусылар ойошмаһының яуаплы секретары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995), Ғәли Соҡорой (1997), Фатих Кәрим (2005), Әнғәм Атнабаев исемендәге премиялар лауреаты.
* Кәүсәриә Шафиҡова (3.01.1949—4.05.2017), шағир, йырҙар авторы. 1999 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаты, Яңауыл районының почётлы гражданы.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*
Истәк

**Истәк** () — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 425 кеше булған.

ОКАТО коды — 80259835001.

## Тарих
Истәк ауылына XVII быуаттың икенсе яртыһында *Уҫы даруғаһы* Уран улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 7 км

## Билдәле шәхестәре
* Харисов Фираз Фәхрәз улы (24.05.1952), ғалим-педагог. Педагогия фәндәре докторы (2001), профессор (2004).
* Харисов Фәрис Фәхрәз улы (3.01.1956), ғалим-педагог, дәүләт һәм юғары мәктәп эшмәкәре. 1997 йылдан Татарстан Республикаһының мәғариф министры; 2004 йылдан Мәскәү асыҡ университеты проректоры, 2006 йылдан — Федераль мәғарифты үҫтереү институты директоры, 2009 йылдан — «Здоровьесберегающее образование» журналының баш мөхәррире. Рәсәй Мәғариф академияһының мөхбир ағзаһы (2001), педагогия фәндәре докторы (1999), профессор (2001). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2004) һәм почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2000).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*

## Һылтанмалар
* 
*
Киҫәкҡайын

**Киҫәкҡайын** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 519 кеше.
Почта индексы — 452820, ОКАТО коды — 80259850001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 25 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 25 км

## Билдәле шәхестәр
* Нәжибә Сафина (2.03.1949), татар шағиры, уҡытыусы, журналист. 
* Фәрхетдинов Хәлил Хәйри улы (8.06.1948), хәрби хеҙмәткәр һәм дәүләт эшмәкәре. Генерал-майор. 1998—2010 йылдарҙа Башҡортостан Хөкүмәте Аппаратының бүлек мөдире. «Ҡораллы Көстәрҙә Ватанға хеҙмәте өсөн» һәм «Шәхси батырлығы өсөн» ордендары кавалеры.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.

## Һылтанмалар
*
Костин (Яңауыл районы)

**Костин** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 158 кеше.
Почта индексы — 452825, ОКАТО коды — 80259870004.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 12 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Сусаҙы-Ябалаҡ): 2 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 12 км

## Билдәле шәхестәр
* Нурихан Фәттах (25.10.1928—18.02.2004), Татарстандың халыҡ яҙыусыһы (1998). 1965 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978), Татарстандың Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1994).

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*

## Иҫкәрмәләр
Ҡом (Яңауыл районы)

**Ҡом** (; боронғо атамалары *Ҡарағайлы Ҡом*, *Әмзә‑Тосҡом*, *Әмзә*) — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 268 кеше булған.
Почта индексы — 452810, ОКАТО коды — 80259845003.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 40 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ҡарман): 10 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Әмзә): 3 км

## Билдәле шәхестәре
* Айыт Сәйетов (? — 1774, Уран улусы башҡорто, 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Пугачёв полковнигы.
* Хәбиров Ильиз Ҡәүи улы (1951), ғалим-агроном-тупраҡ белгесе. 1973 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәге Биология институтының ғилми хеҙмәткәре, 1983 йылдан — өлкән, 1992 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр. 1994 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2013 йылға тиклем тупраҡ ғилеме, ботаника һәм үҫемлектәр селекцияһы кафедраһы мөдире. Биология фәндәре докторы (1992), профессор (1997). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001), Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2001).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с. — ISBN 978-5-87691-038-7.
* 

## Һылтанмалар
*
Максимов (Яңауыл районы)

**Максимов** (; элекке атамалары **Әндеш; Эндем**) — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә  халыҡ һаны 590 кеше була.
Почта индексы — 452817, ОКАТО коды — 80259853001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 26 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 26 км

## Билдәле шәхестәре
* Хәсәнов Илүс Хәсән улы (8.10.1949), рәссам. Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы ағзаһы (1998).

## Ауыл матбуғатта

* 2013 йылдың 31 июлендә «Башҡортостан» гәзите үҙ хәбәрсе Ансар Нуретдинов әҙерләгән «Был матур эш – башҡаларға өлгө» тигән мәҡәләһен баҫып сығарҙы.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
*
Мәсәғүт (Яңауыл районы)

**Мәсәғүт** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 177 кеше.

Почта индексы — 452815, ОКАТО коды — 80259855001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 41 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 41 км

## Билдәле шәхестәре
* Мөҡсин Мәҙийәров — 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан Урман-Гәрәй улусы башҡорто. Пугачёв полковнигы.
* Рәдиф Тимершин (01.01.1947) — билдәле башҡорт шағиры, сатирик һәм юморист, тәржемәсе, СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.

## Сығанаҡтар
* Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.

## Һылтанмалар
* 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*

## Иҫкәрмәләр
Түбәнге Сат

**Түбәнге Сат** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 219 кеше.
Почта индексы — 452815, ОКАТО коды — 80259855005.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 41 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 4 км
## Ауыл тарихы
Ауылға Бөрө өйәҙе Урман‑Гәрәй улусы Сат ауылы (хәҙерге Үрге Сат ауылы) башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1786 йылдан алып билдәле. Шулай уҡ Түбәнге Сәйет исеме менән билдәле булған. 1795 йылда 18 йортта 89 кеше йәшәгән, 1865 йылда 78 йортта — 376 кеше. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, балта эше, ылаусылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, 2 училище булған. 1906 йылда мәсет (1874 йылда төҙөлгән), 2 бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән.

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*

## Иҫкәрмәләр
Яңы Алдар

**Яңы Алдар** (, икенсе атамаһы **Балтас** ) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 100 кеше.
Почта индексы — 452813, ОКАТО коды — 80259810002.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 28 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Асауҙыбаш): 7 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 28 км

## Билдәле шәхестәре
* Ханнанов Рәшит Ахун улы (27.12.1938), хоҡуҡ белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Юридик фәндәр докторы (1992), профессор (1994). Рәсәй Федерацияһының (1997) һәм Башҡорт АССР-ының (1990) атҡаҙанған юрисы. Рәсәйҙең почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2001).

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*  
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*
Яңы Артауыл

**Яңы Артауыл** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 881 кеше.
Почта индексы — 452826, ОКАТО коды — 80259860001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 17 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 17 км

## Тарихи мәғлүмәт
Ауыл райондың төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, ҡасандыр уран ырыуы башҡорттары биләгән уларҙың аҫаба ерҙәрендә урынлашҡан. Киҫәкҡайындан Яңауылға барған боронғо юлдың нәҡ уртаһында ултырған Уртауылдың ике тиҫтәнән ашыу кешеһе 1847 йылда Беүә йылғаһының уң яҡ ярында «Яңы Уртауыл» исеме алған ауылға нигеҙ һала. Ул замандың урыҫ телендәге рәсми ҡағыҙҙарында Уртауыл «Артауыл»ға әйләнә һәм бөөгөн дә шул атама менән йөрөй.

## Билдәле шәхестәре
* Ғәйнан Әмири (1911—1982) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт совет яҙыусыһы. Башҡорт АССР-ының (1969) һәм РСФСР-ҙың (1971) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Ханнанов Шамил Хәбир улы (1941—2009) — физик.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.
* 

## Һылтанмалар
* [Нуретдинов А. Беүә буйҙарында тормош гөрләй. [Башҡортостан (гәзит)|«Башҡортостан» гәзите], 2016, 15 июль.]  
*
Һабансы (Яңауыл районы)

**Һабансы** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 7 кеше.
Почта индексы — 452806, ОКАТО коды — 80259835008.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (100 %) йәшәй.
## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 11 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Истәк): 6 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 11 км
## Тарихы
1925 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙан һуң түбәндәге башҡорт тораҡ пункттары барлыҡҡа килә: Әрибаш, Артауыл, Еләктау, Көрәш, Мәнәгәз, Новотроицк, Һабансы, Фәнгә.

«Правда» һәм «Һабансы» колхоздары ойошторола.

1982 йылда 40 кеше йәшәй.

1989 йылда — 15 кеше (6 ир-ат, 9 ҡатын-ҡыҙ).

2002 йылда — 6 кеше (1 ир-ат, 5 ҡатын-ҡыҙ), башҡорттар (100 %).

2010 йылда — 7 кеше (4 ир-аты, 3 ҡатын-ҡыҙ).

## Урамдары
Башҡортостан Республикаһының һалым хеҙмәте белешмәһе мәғлүмәте:
* Үҙәк урам ()

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*

## Иҫкәрмәләр
Сибәҙе

**Сибәҙе** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 146 кеше.
Почта индексы — 452813, ОКАТО коды — 80259810003.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 25 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Асауҙыбаш): 4 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 25 км

## Ауыл тарихы
Ауылға 1849 йылда Бөрө өйәҙе Урман- Гәрә улусының Үрге һәм Түбәнге Сат ауылдары кешеләре үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. 1865 йылда 34 йортта 199 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, урман кәсептәре, тоҡ тегеү менән шөғөлләнгәндәр. 1906 йылда мәсет, 4 һыу тирмәне, бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән.

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*

## Иҫкәрмәләр
Иҫке Ҡоҙаш

**Иҫке Ҡоҙаш** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 395 кеше булған.
ОКАТО коды — 80259885001.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 27 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 27 км

## Билдәле шәхестәре
* Ғәлимова Венира Заһит ҡыҙы (7.01.1951), ғалим-ветеринар врач. 1984 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2000 йылдан малсылыҡ продукцияһын эшкәртеү һәм стандартлаштырыу технологияһы кафедраһы, 2005—2009 йылдарҙа ветеринария-санитария экспертизаһы кафедраһы мөдире. Ветеринария фәндәре докторы (1999), профессор (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2005).
* Зиязов Нәзир Заһит улы (9.07.1946—4.02.2022), ауыл хужалығы, нефть сәнәғәте, партия, совет һәм муниципаль органдар хеҙмәткәре, инженер-механик. 1990—1991 йылдарҙа КПСС-тың Яңауыл район комитетының беренсе секретары, 1991—1992 йылдарҙа халыҡ депутаттарының район Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1992—2005 йылдарҙа Яңауыл ҡалаһы һәм районының, 2005—2008 йылдарҙа Яңауыл районының хакимиәт башлығы. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнеүсе (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Яңауыл районы һәм Яңауыл ҡалаһының почётлы гражданы (2004). 
* Мөхәмәтдинов Фирүз Ҡәниф улы (5.02.1949—2017), хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре. 1987—2010 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Яңауыл район Советы башҡарма комитеты райесенең, артабан район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1997), Яңауыл районының почётлы гражданы (2009).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7.   
*

## Һылтанмалар
*   
*
Иҫке Көйөк

**Иҫке Көйөк** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 246 кеше.

Почта индексы — 452806, ОКАТО коды — 80 259 835 009.

## Тарих
Көйөк ауылына XVIII быуаттың икенсе яртыһында Уҫы даруғаһы Уран улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 10 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Истәк): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 10 км

Ауылдың бер урамы Социалистик Хеҙмәт Геройы Фидус Әсхәҙуллин исемен йөрөтә.

## Ауыл менән бәйле шәхестәр
* Әсхәҙуллин Әхмәт Мөхтәр улы (1895—1937) — Башҡортостандың дәүләт эшмәкәре.

## Һылтанмалар
* 
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*

## Иҫкәрмәләр
Султый

**Султый** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 68 кеше.
Почта индексы — 452823, ОКАТО коды — 80259885005.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 22 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Ҡоҙаш): 8 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 22 км

## Ауыл тарихы

Султый боронғо Уран ырыуы башҡорттары биләмәләрендә, Нефтекама — Яңауыл автомобиль юлы буйында, район үҙәгенән 22 саҡрым алыҫлыҡта ята. Тыуған төйәгенең үткәнен өйрәнеүгә байтаҡ көс һәм ваҡыт сарыф иткән һәүәҫкәр тарихсы Винер Фәррәховтың тапҡан мәғлүмәттәрендә был ауыл тәүге тапҡыр 1621 йылда телгә алына.

Ғалим Әнүәр Әсфәндиәров «Башҡортостан ауылдары тарихы» тигән китабында билдәләүенсә, 1842 йылда бындағы 39 хужалыҡта игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгән 218 кеше көн иткән. Барыһы ла тиерлек йылҡы, һыйыр малы, һарыҡ-кәзә аҫраған. 1859 йылғы мәғлүмәттәрҙә иһә 43 йортта 221 ир-ат һәм 190 ҡатын-ҡыҙ йәшәгәне әйтелгән. Тиҫтә йылдан хужалыҡтар һаны — 75-кә, халыҡтыҡы 431-гә етһә, 1920 йылда 77 өйҙә 373 кеше теркәлгән.

Бөгөн иһә бындағы 40 йортта даими йәшәгәндәрҙең һаны 50-гә лә тулмай, улары ла — башлыса хаҡлы ялдағылар. 35 йәшкә тиклемгеләр — дүртәү, мәктәп уҡыусылары — алтау. Бары бер нисә хужалыҡта һыйыр, һарыҡ-кәзә, ҡош-ҡорт аҫрайҙар, умарта тоталар.

Уҙған быуаттың икенсе яртыһында тыуған султыйҙар, заман шауҡымына бирелеп, яҡындағы Яңауыл һәм Нефтекама ҡалаларында йәшәүҙе үҙ итһә лә, өлкән йәштәгеләр тыуған нигеҙенә тоғро. Ҡасандыр төрлө сәбәп менән сит тарафҡа юлланғандар ҙа, хаҡлы ялға сыҡҡас, тыуған төйәгенә ҡайта башлаған.

## Ауыл ваҡытлы матбуғатта

* Ансар Нуретдинов. Үткәндәргә үкенмәй, киләсәккә ышанып. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 27 ноябрь. 
 
## Сығанаҡтар

## Һылтанмалар
*  Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. – 744 с. — ISBN 978—5—295—04683—4
*  Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 

## Иҫкәрмәләр
Сусаҙы-Ябалаҡ

**Сусаҙы-Ябалаҡ** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 402 кеше.
Почта индексы — 452825, ОКАТО коды — 80259870001.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 11 км

## Урамдары
Урам исемдәре:
*  Комсомол (урамы) —  Комсомольская (улица)
*  Йәштәр (урамы) —  Молодежная (улица)
*  Ялан (урамы) —  Полевая (улица)
*  Совет (урамы) —  Советская (улица)
*  Совет (тыҡрығы) —  Советский (переулок)


Ул.Советская в д. Сусады-Ябалак.JPG|Сусаҙы-Ябалаҡ ауылы
Дом-музей и памятник Васильеву.JPG| Мари халҡының беренсе телсе-ғалимы Валериан Васильевтың йорт-музейы. 
Памятник В. Васильеву напротив его дома-музея.JPG| Валериан Васильев (1883-1961) — мари халҡының беренсе телсе-ғалимына һәйкәл. 


## Ауылдан сыҡҡан арҙаҡлы шәхестәр
* Валериан Васильев (1883-1961) — мари халҡының беренсе телсе-ғалимы, филология фәндәре докторы (1957). Фольклорсы, этнограф, крайҙы өйрәнеүсе һәм йәмәғәт эшмәкәре.

## Ауыл ваҡытлы матбуғатта
* Нуретдинов А. Яңы уҡыу йылы – яңы мәктәптә. «Башҡортостан» гәзите, 2015, 8 сентябрь.

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*
* Энциклопедия Республики Марий Эл / отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 268.

## Иҫкәрмәләр
Урал (Яңауыл районы)

**Урал** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. Ямаҙы ауыл биләмәһенә ҡарай. Халҡы —  кеше ().

Почта индексы — 452814, ОКАТО коды — 80259895004.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (96 %) йәшәй.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 44 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ямаҙы): 11 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 44 км
* Республиканың баш ҡалаһына тиклем (Өфө): 220 км

## Галерея

Файл:Урал ауылы.jpg
Файл:Урал.jpg
Файл:Урал урмандары.jpg


## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
*
* Книга памяти Янаульского района

## Иҫкәрмәләр
Сытырман (Яңауыл районы)

**Сытырман** () — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 188 кеше булған.
Почта индексы — 452814, ОКАТО коды — 80259895005.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 29 км
* Ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ямаҙы): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 29 км

## Билдәле шәхестәре
* Нәсибуллин Риф Шәхрислам улы (15.10.1936), удмурт тел белгесе-диалектолог, шағир-тәржемәсе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1999), профессор (2000). Удмурт Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1996), Рәсәй Федерацияһы почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4.  

## Һылтанмалар
*  
*   
* Книга памяти Янаульского района
Янбарис

**Янбарис** () — Башҡортостандың Яңауыл районындағы татар ауылы. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 101 кеше.
Почта индексы — 452820, ОКАТО коды — 80259850006.
 
## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Яңауыл): 22 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Киҫәкҡайын): 3 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Яңауыл): 22 км

## Ауыл матбуғатта

* 2016 йылдың 29 апрелендә «Башҡортостан» гәзите «Нисек йәшәйһең, ауыл?» рубрикаһында хәбәрсе Ансар Нуретдинов әҙерләгән «Йән ырыҫы алып Янбаристан» тигән махсус бит баҫып сығарҙы. Унда башлыса уран ырыуы башҡорттары төйәк иткән ауылдың ҡыҫҡаса тарихы урын алған. Мәҡәлә Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Лотфый Ғиззәтуллинға арналған яҙманан башлана. Ул Еңеү көнөн Польшала ҡаршылаған, яуҙарҙа күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән. Артабан һүҙ күптән түгел 75 йәшен тултырған Ингел Садиҡов тураһында. Ул гер күтәреү буйынса юғары күрһәткестәре өсөн халыҡ-ара «Ҡанатлы арыҫлан» ордены менән бүләкләнгән, исеме Гиннесстың рекордтар китабына индерелгән. Киҫәкҡайын фельдшер-акушерлыҡ пунктында эшләүсе Янбарис ҡыҙы Зилә Ҡадированың «яратҡан шөғөлөнән йәм табып йәшәүе» хаҡында артабағы бүлектә бәйән ителә. Нуриәхмәтовтар – ауылда иң хөрмәтле ғаиләләрҙең береһе. Эшһөйәрлеге, алсаҡлығы, ярҙамсыллығы менән ихтирам ҡаҙанған ике быуын вәкилдәре — Шәмсиәхмәт Миңләхмәт улы менән Альфред Шәмсиәхмәт улы, уларҙың яҡындары хаҡында материалда йылы һүҙҙәр менән һөйләнелә. Мәҡәләнең һуңғы бүлеге хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң күңеленә яҡын шөғөл тапҡан һәм үҙенең сигеү өлгөләрен төрлө күргәҙмәләргә алып сыҡҡан ҡул оҫтаһы Йәзилә Рамазановаға арналған. Ауылдың ошо билдәле шәхестәренең фотоһүрәттәре лә гәзиттә урын алған.

## Һылтанмалар
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с.  ISBN 978-5-295-04683-4

## Иҫкәрмәләр
Өршәк (Өфө районы)

**Өршәк** () — Башҡортостандың Өфө районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата кеше йәшәмәй.
Почта индексы — 450056, ОКАТО коды — 80401923008.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

## Географик урыны

* Район үҙәгенә тиклем (Өфө): 21 км
* Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Булгаков): 9 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Өршәк): 0 км

## Иҫкәрмәләр
Сыуаш Википедияһы

**Сыуаш Википедияһы** () — Википедияның сыуаш телендәге бүлеге.

Бүлек 2004 йылдың 22 ноябрендә ойошторолған. Ун йылда 50000 мәҡәлә яҙылған.
Урыҫ Википедияһының йоғонтоһо көслө — урыҫсанан мәҡәләләр тәржемә ителә, ҡалыптар күсерелә.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
Википедия
* Статистика 
* Викиманире Чăваш Википедийĕ пирки
* Статистика Чувашской Википедии 
* В списке языковых Википедий
* Wikipedia Statistics
Немец Википедияһы

**Немец Википедияһы** — Википедияның немец телендәге бүлеге. Инглиз Википедияһынан ҡалышып икенсе урында, 2001 йылдың 17 мартында теркәлгән.

2006 йылдың 23 ноябрендә поляк конькиҙә йүгрүсеһе Янина Коровицкая тураһында 500 000-се мәҡәлә яҙыла. 
2009 йылдың 23 декабрендә америка ботанагы Эрни Вассон тураһында миллионынсы мәҡәлә яҙыла.

Бөгөнгө көндә мәҡәләләр һыны .
Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы

**Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы** (6 ғинуар 1914 йыл — 8 ғинуар 1993 йыл) — башҡорт совет композиторы. 1946—1974 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһы художество етәксеһе. 1943 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1989), РСФСР-ҙың (1974) һәм Башҡорт АССР-ының (1967) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1968). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм ике «Почёт Билдәһе» (1949, 1954) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Хөсәйен Фәйзулла улы Әхмәтов 1914 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районының Сыңғыҙ ауылында тыуған; 1993 йылда Өфөлә вафат була.

## Әҫәрҙәре
* «Башҡорт композиторҙарының хор әҫәрҙәре»
* «Башҡорт оҙон йырҙары»
* Тәүге башҡорт классик романсы («Төнгө Урал»)
* Башҡорт балладалары һәм поэмалары
* Симфоник сюиталары
* Лирик сюиталар
* «Замандаштар» операһы (Баязит Бикбай либреттоһы)
* йөҙҙән ашыу йыр һәм романстар

## Башҡорт халыҡ йырҙарын эшкәртеүе
Әхмәтов Хөсәйен Фәйзулла улы тарафынан башҡорт халыҡ йырҙары «Ҡыуатов» һ. б. тауыш һәм фортепиано өсөн эшкәртелгән.

## Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
* ике «Почёт Билдәһе» ордены (1949), (1954)
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
* БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1957)
* Салауат Юлаев исемендәге премия (1968)
* РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1974)
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1990)

## Хәтер
* Сибай ҡалаһында Х. Әхмәтов музейы эшләй
* 2009 йылда Башҡорт дәүләт филармонияһына Хөсәйен Әхмәтов исеме бирелә.

## Әҙәбиәт

## Һылтанмалар
* Ахметов Х.Ф.
* 
* Баймаҡ районында композитор Хөсәйен Әхмәтовтың 100 йыллығын билдәләнеләр
* 450 лет с Россией! 
## Иҫкәрмәләр
Йосопов Тимербай Йосоп улы

**Йосопов Тимербай Йосоп улы, Тимер Йосопов** (31 май 1938 йыл — 16 март 2016 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры (2003). 1971 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. БАССР-ҙың (1988) һәм Рәсәй Федерацияһының (1999) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1998).

## Биографияһы
Тимербай Йосоп улы Йосопов 1938 йылдың 31 майында Башҡорт АССР-ының Дыуан районы Түбәнге Әбсәләм ауылында) тыуған.

Өлкөндө урта мәктәбен тамамлағас, буласаҡ шағир Ҡыйғы район гәзитендә эшләй. Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә. Уны 1967 йылда тамамлағандан һуң, Бөрйән районы Аҫҡар 8 йыллыҡ мәктәбендә уҡыта.

1968 йылдан «Башҡортостан пионеры» гәзитендә хеҙмәткәр, 1973—1977 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзының нәфис әҙәбиәтте пропагандалау бюроһы директоры, 1983—1988 йылдарҙа ижади союздың идара рәйесе урынбаҫары булып эшләй. 1979 йылда Максим Горький исемендәге Әҙәбиәт институты ҡарамағындағы Юғары әҙәби курстарҙы (Мәскәү) тамамлай.

## Ижады
Тимер Йосопов шиғриәтендә быуындар күсәгилешлеге, заманалар берлеге сағыла.

Әүҙем ижад итеүе 20-се быуаттың 60-сы йылдарында башлана. 1968 йылда «Икмәк еҫе» исемле тәүге шиғри йыйынтығы баҫтырыла. Был китабындағы шиғыр юлдары аша һуғыш ауырлыҡтарын еңеп сыҡҡан быуын вәкилдәренең әсе яҙмышын һүрәтләй.

1998 йылда «Китап» нәшриәтендә баҫылған «Беште ер еләккәйҙәре» китабы өсөн шағирға Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелә.

2003 йылда Тимер Йосоповҡа «Башҡортостандың халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исем бирелә.

Әҙип оҙаҡ ауырығандан һуң 2016 йылдың 16 мартында Өфө ҡалаһында вафат булды.

## Хәтер
* 2019 йылдың сентябрендә Дыуан районының үҙәге Мәсәғүт ауылындағы Республика лицей-интернатына Башҡортостандың халыҡ шағиры Тимер Йосопов исеме бирелде.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.
* Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ. Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.

## Һылтанмалар
;Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының электрон бүлегендә 
* башҡорт телендәге әҫәрҙәре
; башҡа сығанаҡтар
* Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһында Тимер Йосоповтоң «Килде заманалар» китабына һылтанма
* 
* Тимер Йосопов шиғырҙыры
* Башҡорт Энциклопедияһында мәҡәлә
* Башҡортостандың халыҡ шағиры Тимер ЙОСОПОВҠА — 70 йәш. Лариса Абдуллина. «Йәшлек» гәзите. 31.05.2008
Рәхимғолова Фәүзиә Абдулла ҡыҙы

**Рәхимғолова Фәүзиә Абдулла ҡыҙы** (15 декабрь 1921 йыл — 21 октябрь 1996 йыл) — башҡорт яҙыусыһы, шағир һәм журналист. 1952 йылдан — КПСС, 1961 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982).

## Биографияһы
Фәүзиә Абдулла ҡыҙы Рәхимғолова 1921 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Йәнырыҫ ауылында тыуған. 

Йәшләй етем ҡалған Фәүзиә балалр йортонда тәрбиләнә. 1935 йылда Өфө педагогия техникумына уҡырға инә. 1938 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡый башлай.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, моторҙар эшләү заводына эшкә бара. Һуғыштан һуң 7 йыл уҡыта, завуч булып эшләй, 2 йыл балалар китапханаһында, бер нисә йыл «Пионер» журналында бүлек мөдире була.

Артабан республика культура-ағартыу методик кабинетында методист, мәктәптә уҡытыусы, мәғариф бүлегендә инспектор була.

1953-54 йылдарҙа «Пионер» (хәҙерге «Аманат» журналындында хеҙмәт һала.

1965—1968 йылдарҙа Мәскәүҙә СССР Яҙыусылар союзының Юғары әҙәби курстарында уҡый.

1968 йылда Кәтибә Кинйәбулатова, Рәми Ғарипов һәм Әнисә Таһирова менән берлектә Фәүзиә Рәхимғолова «Башҡортостан ҡыҙы» журналын сығара башлауҙа туранан-тура ҡатнаша һәм баҫмала 1971 йылға тиклем эшләй.

1982 йылда Фәүзиә Рәхимғоловаға «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә.

Әҙип 1996 йылдың 21 октябрендә Өфөлә вафат була, тыуған ауылында ерләнгән.

## Китаптары

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
; Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының электрон бүлегендә 
* башҡорт телендәге әҫәрҙәре
; башҡа сығанаҡтар
* Она призывала людей к доброте (К 95-летию со дня рождения поэтессы Фаузии Рахимгуловой) 
* 
* Она призывала людей к доброте (К 90-летию со дня рождения поэтессы Фаузии Рахимгуловой)

## Сығанаҡтар
* Писатели земли башкирской. Справочник / (сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Переработанное и дополненное второе издание. — Уфа: Китап, 2015. — 672 с. ISBN 978-5-295-06338-1
* Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с.
* Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
* Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр.
Геров орфографияһы

**Ге́ров орфогра́фияһы** () – болгар телендә ҡулланылған тарихи яҙыу юлдарҙан береһе. Исеме Найден Геров, болгар яҙыусы, тел белеүсе һәм фольклор өйрәнеүсе исеменән килә һәм ул әҙерләнгән һүҙлектә () ҡулланыла.
## Орфография үҙенсәлектәре
### Алфавит
Хәҙерге болгар алфавитында ҡулланылған хәрефтәренән тыш, Геров орфографияһында Ѣ, ꙑ, ѫ хәрефтәре ҡулланылған. Шулай уҡ, хәҙерге **я** хәрефе урынына ꙗ тип яҙылған.
### Башҡа үҙенсәлектәр
* *ж, ш, ч* хәрефтәре ҡалын тартынҡы өндәре өсөн ҡулланмаған.
* *к, г, х* хәрефтәре ҡалын тартынҡы өндәре өсөн генә ҡулланылған.
* *я* хәрефе *е* тип әйтелгән һәм  иҫке славян ѧ (бәләкәй юс) хәрефе этимологик урынында ҡулланылған.
* *щ* хәрефе (/шт/ тип әйтелә) болгар һүҙҙәрҙә генә ҡулланылған, сит һүҙҙәрҙә *шт* тип яҙылған.
* [ъ] өнө урынына этимология буйынса ъ, ь, ѫ йә ѭ тип яҙылған.
* *ър/ръ* һәм *ъл/лъ*  өндәре фәҡәт ръ/рь йә лъ/ль тип яҙылған.
Йомағужа һыуһаҡлағысы

**Йомағужа һыуһаҡлағысы** — Ағиҙел йылғаһанда һыуһаҡлағыс; Йомағужа ГЭСы өсөн һыу туплай. Күгәрсен районында урынлашҡан.

1998 йылдың декабрендә төҙөлә башланы. Уның төҙөлөш проекты тәбиғәтте һаҡлау ойошмалары яғынан күп тапҡыр тәнҡитләнеүгә ҡарамаҫтан,, 2004 йылда төҙөлөп бөттө.

2004 йылдың яҙында һыуһаҡлағысҡа һыу тултырыла башланы. Майҙың тәүге көндәрендә Ағиҙелдең ташҡын һыуын йыйып, һаҡлағыс 140 млн кубометр тирәһе һыу тупланы. Был һыу күләме йәйен Башҡортостандың көньяғындағы ҡала-ауылдарына һыу етештереүҙе еңеләйтте. Шул уҡ һыуға Йомағужа ГЭСының тәүге агрегаты эшләй башланы.

Һыуһаҡлығыстың быуаһы оҙонлоғона 605 м, бейеклегенә 65 м. Һыуҙың үрге һәм түбәнге кимәле 63 м-ға айырыла.
Быуалағы дөйөм һыу йөҙө майҙаны — 35,6 кв.км.

## Иҫкәрмәләр

 
## Һылтанмалар
* «Йомағужа һыуһаҡлағысы». Рәсми сайт.
* «Башкирэнерго» ААЙ. Рәсми сайт. 
* Спасем Агидель!
Ҡарағат

**Ҡара ҡарағат** () — крыжовниктар (*Grossulariaceae*) ғаиләһенәге ике өлөшлөләр тәртибендәге ҡара төҫтәге әскелтем емешле ҡыуаҡ һәм шуның емеше. Ҡарағатты аҙыҡ урынына ҡулланалар: ҡайнатма, желе, ҡаҡ, сироп һәм ҡарағат винаһы етештерәләр.

## Ботаник яҙма

1—2 м бейек үҫемлек. Йәш үҫентеләре ҡабарып торған тоноҡ япраҡлы; ҡартайғандары көрән төҫлө.

Япраҡтары осло ҡырыйлы 3—5 (12-гә тиклем) см; өс йышыраҡ бишбармаҡлы өсмөйөш формаһында.
Сәскәлеге 3—5 (йышырыҡ 8) см оҙонлоҡта, 5—10 сәскәле.

Емеше — йәшкелт ҡара-ҡусҡыл төҫтәге 1 см диаметрға тиклем ашарға яраҡлы еләк.
Майҙа сәскә ата, июль айында емеш бирә.

## Әҙәбиәт
* Вавилов А. С. Чудо-ягода. // Наука и жизнь, 1988, № 7, с. 94. — О смородине лежачей, или моховке.
* Турова А., Сапожникова Э. О пользе чёрной смородины. // Наука и жизнь, 1988, № 7, с. 92-93.

## Һылтанмалар
* Ҡарағат ЭДСР сайтында 
* Ҡара ҡарағат сорттары тасуирламаһы
Ҡурай еләге

**Ҡурай еләге**, (*диал.* — **әберсә**, **ағас еләге**, ) — роза сәскәлеләр  ғаиләһенә ингән сәнскәк һабаҡлы ҡыуаҡ үҫемлек; ҡырҡынды ерҙәрҙә, урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтарҙа, йылға буйҙарында үҫә. Баҡсасылар баҡсала үҫтерә.

## Биологик яҙма

Ҡырағай ҡурай еләге — япрағын ҡойоусы күп йыллыҡ тамырһабаҡлы ярымҡыуаҡлыҡ. Тамырһабаҡтан ике йыллыҡ метр ярым бейеклек һабаҡ үҫеп сыға.
Тамыры бормала-бормалы, күп төрлө тамырҙар менән күп тармаҡлы.

Һабағы тура тороусы. Беренсе йылғы үҫентеләре үлән кеүек йәшел күкһел ҡуныҡлы (с налётом).

Япраҡтары һабаҡлы овал формаһында.

Сәскәләре аҡ төҫтә 1 см киңлектә, ҙур булмаған сәскәлеккә ойошҡан.

Рәсәйҙең урта өлөшөндә ҡурай еләге июндән июлгәсә, ҡайһы берҙә августҡаса сәскә ата.
Еләге ҡыҙыл төҫтә, шулай уҡ һары һәм ҡара төҫлө бөрлөгәнгә). оҡшағандары ла осрай.


Rubus_idaeus_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-124.jpg|Ҡурай еләге. «Köhler’s Medizinal-Pflanzen» китабынан, 1887
Raspberry - whole (Rubus idaeus).jpg|
Raspberry - halved (Rubus idaeus).jpg|


## Иҫкәрмәләр

Төркөм:Евразия флораһы
Төркөм:Дарыу үҫемлектәре

Төркөм:Емеш биреүсе ҡыуаҡтар
Сейә

**Сейә** () — сливалар (*Prunus*) төркөмәнә ингән ваҡ ҡына оҙонса шыма япраҡлы, ҡарағусҡыл ҡыҙыл емешле ағас йәки ҡыуаҡлыҡ.
thumb|left|Сейә.

## Систематика
Төркөм 60-тан артыҡ төрҙө берләштерә һәм  секцияларына бүленә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Описание сортов вишни
* Вишня в Энциклопедии декоративных садовых растений
*
Сөләймәнов Хәбир Ғибәҙәтулла улы

**Сөләймәнов Хәбир Ғибәҙәтулла улы** (17 декабрь 1980 йыл) — башҡорт спортсыһы, профессионал боксёр. Бөтә донъя бокс берлегенең алтын билбауын яулаусы һәм «WBO NABO вакант» титулын алыусы. Кикбоксинг буйынса донъя, бокс буйынса Нью-Йорк ҡалаһы чемпионы.

## Биографияһы
Хәбир Ғибәҙәтулла улы Сөләймәнов 1980 йылдың 17 декабрендә Силәбе өлкәһе Арғаяш районының Илембәт ауылында тыуған. Атаһы *Ғибәҙәт Сөләймәнов* сығышы менән Дәрүиш ауылынан, ә әсәһе *Шәһиҙә Сөләймәнова* — Һабайҙан. Игеҙ туғаны — *Сөләймәнов Сабир Ғибәҙәт улы*, бокс буйынса Нью-Йорк ҡалаһы чемпионы, һәм ҡустыһы *Марат* бар.

Тыуған ауылының башланғыс мәктәбен тамамлап, күрше Дәрүиш урта мәктәбендә уҡыуын артабан дауам итә. Туғаны Сабир менән күрше ауылдағы мәктәпкә йыш ҡына йәйәү йөрөй. Буш ваҡытында атаһы менән һунар иткән. Мәктәптә спорт менән мауыға башлай, райондың шахмат буйынса чемпионы була. Юғары белемде Силәбе ҡалаһының аграр-инженер университетында ала.

Бокс буйынса беренсе тренеры — билдәле спортсы, кикбоксинг буйынса Рәсәй һәм Европа чемпионы *Салауат Байрамғәлин* була. Хәбир игеҙәге Сабир менән бергә 17 йәштән алып үның кикбоксинг мәктәбендә тәрбиәләнә. Башта — Силәбе ҡалаһында, һуңынан — Силәбе өлкәһендә, ә артабан Рәсәйҙә лә еңеүҙәр яулай.

Ярыштарҙың береһендә Рәсәйҙән АҠШ-ҡа күсеп киткән бер тренер игеҙәктәргә, кикбоксингты ҡалдырып, Америкала киң таралған бокс менән үҙенең мәктәбендә шөғөлләнергә тәҡдим итә. Хәбир һәм Сабир быға риза була һәм АҠШ-ҡа оса. Нью-Йорк ҡалаһында бокс менән шөғөлләнә башлай. 2005 йылда Канзас ҡалаһында һәүәҫкәр боксерҙар араһында үткәрелгән «Алтын бирсәткә» исемле ярышта Сабир 54 кг-ға тиклемгеләр араһында — беренсе, ә Хәбир 57 кг-ға тиклемгеләр араһында икенсе урынды яулай. 2006 йылдың декабрендә ошо уҡ турнирҙа бер үк ауырлыҡ категорияла ярышып, Сөләймәновтар финалға сыға һәм чемпион исемен яулайҙар. Һуңыраҡ Хәбир Сөләймәнов Бөтә донъя бокс берлегенең алтын билбауын яулай.

2010 йылда Глендейл (Калифорния) ҡалаһында уҙғарылған Бөтә донъя бокс берекмәһенең WBO NABO вакант титулына лайыҡ була.

Хәбир донъяның ҡайһы мөйөшөндә, ниндәй генә аудитория алдында сығыш яһамаһын, кемгә генә ҡаршы һуғышмаһын — американлығамы, мексиканлығамы — бокс башланыр алдынан башҡорт милли кейеме — елән һәм ҡамсат бүрек — кейеп алып, рингты бер-ике тапҡыр урап сыға. Уны бөтә донъяла тап башҡорт милли кейемендә таныйҙар.

Хәбир Сөләймәнов *«БашГизхан»* исемле тарихи роман яҙа һәм 2015 йылдың февраль аҙағында Өфөлә был китабының исем туйын үткәрә. Авторҙың үҙ әҫәре буйынса фильм төшөрөргә лә уйы бар.

Режиссёр Вилүрә Иҫәндәүләтова хәбәр итеүенсә, «Башҡортостан» киностудияһы Хәбир Сөләймәнов тураһында фильм төшөрөү өҫтөндә эшләй.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Бокс буйынса Нью-Йорк чемпионы
* Бөтә донъя бокс берлегенең алтын билбауы
* Бөтә донъя бокс берекмәһенең WBO NABO вакант титулы
* Кикбоксинг буйынса донъя чемпионы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* 
* Башҡорт батыры Американа яулай. «Башкортостан» гәзите. 2 июль, 2011 й.

## Видеояҙмалар
* «Ҡайтайым ауылыма» телетапшырыуы; 2 ғинуар 2014 йыл
Ҡуллама

**Ҡуллама** — ит һәм йәшелсәләрҙән әҙерләнгән һурпалы аш.

Бер өлөшкә 160 г һыйыр йәки йылҡы ите, бер баш һуған, бер кишер, 70 г он, бер йомортҡа, һалманы майлау өсөн аҡ май алына.

Эре киҫәкле итте тоҙ, тәмләткестәр ҡушып, аҙ ғына һыуҙа бешерәләр. Бешкән итте 20-30 г. киҫәктәргә шаҡмаҡлап турайҙар.

Туҡмасҡа сөсө ҡамыр баҫалар. Ҡамырҙы 2-3 мм. ҡалынлығында йәйәләр. Бер аҙ кипкәс, 1-1,5 см. киңлегендә шакмаҡлап киҫәләр. Һурпала йәки һыуҙа бешереп алғас, дуршлагта һөҙәләр, бер-береһенә йәбешмәһен өсөн, аҡ май менән майлайҙар.

Ит бешкән һурпала йәки айырам һауыттағы һыуҙа кишер бешерәләр. Уны шаҡмаҡлап йәки түңәрәкләп турайҙар.
Табынға биргәндә тәрилкәгә бешкән һалма менән кишер, өҫтөнә ит киҫәктәре һалалар. Ваҡ итеп туралған һуған, һурпа ҡоялар.

## Сығанаҡтар
Башкирская Кухня
Салауат (Башҡорт атлы дивизияһы гәзите)

**«Салауат»** — Петроградта Башҡорт айырым кавалерия дивизияһының сәйәси бүлеге нәшер иткән гәзит. Гәзит 1919 йылдың 21 сентябренән 1920 йылдың майына тиклем көн һайын сығып торған. Башҡа хәрби баҫмаларҙан хәрби темаға әҙәби әҫәрҙәр, шиғырҙар баҫылыу менән айырылып торған.

1919 йылда Совет власы яғына сыҡҡандан һуң, башҡорт ғәскәрен Петербургты Юденич ғәскәренән һаҡлау өсөн ебәрәләр. Петербургта, Ильяс Бораганскийҙың — ҡырым татарҙарының билдәле вәкиленең типографияһында башҡорт хәрбиҙәренән хәреф йыйыусылар төркөмө ойошторола һәм башҡорт атлы дивизияһы өсөн «Салауат» гәзите сығарыла башлай. Баҫма башҡорт һәм татар яугирҙарын ойоштороуға ҙур өлөш индергән. Был типографияла 1917 йылға тиклем төрки халыҡтарының тарихы һәм мәҙәниәте буйынса төрлө китаптар нәшер ителгән була. Мәҫәлән, 1909 йылда унда билдәле ҡаҙаҡ шағиры Абай Ҡонанбаевтың беренсе китабы донъя күрә, Рәсәйҙең Көнбайышты өйрәнеүсе ғалимдарының хеҙмәттәре нәшер ителә. Тыуған еренә — Ҡырымға ҡайтыу мөмкинлеге булмағас, И. Бораганский типографияһы менән Башҡортостандың Стәрлетамаҡ ҡалаһына күсенә. Был хаҡта үҙенең «Хәтирәләр»ендә Ә. В. Туған уның исемен атамай ғына телгә ала. Башҡортостанға килгәндән һуң, И. Бораганский бында нәшриәт эшен етәкләй. Барлыҡ материалдарын урындағы нәшриәткә тапшыра, нәшриәт эшен яйға һалырға ярҙамлаша. Һуңынан Өфөгә күсә һәм 72 йәштә булыуына ҡарамаҫтан, нәшерлек эшмәкәрлеген дауам итә.

Гәзиттә ҙүр күләмле мәҡәләләр бер һандан икенсе һанға бүлеп бирелгән.

Гәзит Бороганскийҙың «Нур» исемле типогафияһында баҫылған.

## Сығанаҡ
* 
* Башҡортостан. Ҡыҫҡаса энциклопедия.
* http://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&to=art&id=2528
Республика политехник лицей-интернаты

**Республика политехник лицей-интернаты** (РПЛИ)— Башҡортостандың Күмертау ҡалаһындағы политехника йүнәлешендәге интернатлы уҡыу йорто.

## Тарихы
Республика политехник лицей-интернаты (РПЛИ) 1997 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов башланғысы менән Күмертауҙағы 33-сө ҡала профессиональ техник училищеһы базаһында ойошторолған уҡыу йорто. Ул тиҙ арала үҙгәртеп ҡоролдо. Лицей-интернат эшмәкәрлегенең төп маҡсаты — республиканың көньяҡ райондарының һәләтле егеттәрен юғары уҡыу йортона йүнәлешле әҙерләү. Һуңғы йылдарҙа бында ҡыҙҙар ҙа уҡый. Белем биреүҙең төп йүнәлеше — политехника. Лицейҙы тамамлаусылар артабан Республиканың һәм Рәсәйҙең техник юғары уҡыу йорттарында махсус һөнәргә эйә булған белгестәр булып сыға.

## Алтын һәм көмөш миҙалға тамамлаусылар

## Уҡытыусылар
# Әбхәлимова Зилә Салауат ҡыҙы - Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, юғары категориялы, Стәрлетамак педагогия институтын тамамлаған.
# Борисова Лира Ғаязетдин ҡыҙы -  Математика уҡытыусыһы, юғары категориялы
# Кәримова Гүзәлиә Баян ҡыҙы  - инглиз теле уҡытыусыһы
# Хәлилов Азат Насретдин улы - Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, юғары категориялы, Башҡорт дәүләт унивеситетын  тамамлаған(1995)

## Директорҙар
# Әмәкәсев Юлай Камил улы  (1997—2002).
# Әмәкәсева Лилиә Фаил ҡыҙы (2002—2010).
# Баянов Рөстәм Сәлим улы (2010—2012).
# Ғөбәйҙуллина Римма Айрат ҡыҙы, 2012-2018 
# Сабанчин Венер Ришат улы 2020

## Сығанаҡ
* Күмертау порталы
* Одарённые дети — будущее России. Энциклопедия.