Хуциев Марлен Мартынович

**Хуциев Марлен Мартынович ** (4 октябрь 1925 йыл — 19 март 2019 йыл) — грузин сығышлы СССР һәм Рәсәй кинорежиссеры, сценарист, актер һәм педагог. СССР-ҙың халыҡ артисы (1986). Рәсәй Федерацияһының дәүләт премияһы лауреаты (1993). Рәсәй художество академияһының Почетлы ағзаһы.

## Биографияһы
Марлен Хуциев 1925 йылдың 4 октябрендә Тифлиста (хәҙерге Тбилиси, Грузия) СССР эске һәм тышҡы сауҙа халыҡ комиссары урынбаҫары Хуциев Мартын Леванович (Хуцишвили) һәм актриса Нина Михайловна (ҡыҙ фамилияһы Утенелишвили) ғаиләһендә тыуған. Исеме Маркс, Ленин исемдәренән алынған акроним.

Тбилисиҙа 43-сө урта мәктәптә уҡый. 1950 йылда ВГИК-та режиссер факультетын тамамлаған (Игорь Савченко оҫтаханаһы).

1953—1958 йылдарҙа Одесса киностудияһында эшләй. 1959—1964 йылдарҙа — М. Горький исемендәге киностудияла, 1965 йылдан — "Мосфильм"да.

Байтаҡ фильмдарында сценарий авторы йәки авторҙашы булараҡ сығыш яһай. Актер булараҡ, башҡа режиссерҙарҙың фильмдарында төшә. 1967 һәм 1986 йылдарҙа «Современник» театрында «Случай в Виши» исемле спектакль ҡуя (Артур Миллерҙың пьесаһы буйынса)р.

1965 — 1986 йылдарҙа СССР кинематографистар союзы идаралығы секретары була.

1966 йылда Иосиф Сталиндың реабилитациялауына ҡаршы мәҙәниәт эшмәкәрҙәренең хатына ҡултамға ҡуя.

1968—1971 йылдарҙа Үҙәк телевидениеның «Экран» ижади берекмәһенең художество етәксеһе була.

1978 йылдан алып ВГИК-та нәфис фильм режиссураһы оҫтаханаһы менән етәкселек итә. Профессор. 1987—2009 йылдарҙа ВГИК -тың уйын киноһы буйынса режиссура кафедраһы мөдире була.

1989 йыл Рәсәй кинорежиссерҙар гильдияһының Президенты итеп һайлана. 1994—1995 йылдарҙна «Европаға тәҙрә» кинофестивале президенты.

1998 йылдан рәйесе Рәсәй кинематографистар союзының уйын киноһы буйынса комитет рәйесе.

2008 йылдың 19 декабрендә Рәсәй кинематографистар союзының рәйесе итеп һайлана. 17 март, 2009 йылдың 17 мартында съезд һөҙөмтәләрен законһыҙ тип таный.

2019 йылдың мартында Боткин дауаханаһына эләгә, шунда 94-се йшендә реанимация бүлегенд вафат була. 20 мартта Троекуров зыяратында ерләнә.

### Ғаиләһе
 
* Ҡатыны — Соловьева Ирина Семеновна (1927—2019) М. Горький исемендәге киностудия директоры (Хуциев менән берлектә).
* Улы — Игорь Марленович Хуциев (1952), режиссер һәм сценарист.
* Ейәнсәре — Нина Игоревна Хуциева Мәскәү дәүләт университетының ҡытай бүлеген тамамлай, хәҙерге ваҡытта АҠШ-та йәшәй.

### Режиссерлыҡ эштәре

## Фильмографияһы

* 1950 — Төҙөүселәр (диплом эше, ҡыҫҡа метражлы, Ф. Е. Миронер менән берлектә)
* 1955 — Ляна (режиссер ассистенты)
* 1956 — Заречный урамына яҙ килде (Ф. Е. Миронер менән берлектә)
* 1958 — Ике Федор
* 1964 —Ильич заставаһы
* 1966 — Июль ямғыры
* 1970 — Май айы булды (телевизион)
* 1971 —Ал Париж елкәне (телевидение, документаль)
* 1974 — Һәм барыбер мин ышанам… (документаль, М. М. Ромм, Э. Г. Климов, Г Н. Лавров менән берлектә)
* 1983 — Һуңғы һүҙ
* 1991 — Сикһеҙлек
* 2001—1941 йылдағы кешеләре (документаль)
* 2019 — Киске түгел (етештереү процесында)

### Сценарист

* 1958 — Йәшлек урамы (Улица молодости, с Ф. Е. Миронер менән берлектә)
* 1964 — Миңә егерме йәш (Ильич заставаһы, Г. Ф. Шпаликов менән берлектә)
* 1966 — Июль ямғыры (Июльский дождь, А. Б. Гребнев менән берлектә)
* 1983 — Һуңғы һүҙ (Послесловие)
* 1985 — Джура — охотник из Мин-Архар һунарсыһы (И. М. Хуциев менән берлектә)
* 1991 — Сикһеҙлек (Бесконечность)
* 2001 — 1941 йылдағы кешеләр (Люди 1941 года, И. М. Хуциев менән берлектә)
* 2019 — Киске түгел (Невечерняя, И. М. Хуциев менән берлектә)

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

* РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1965)
* РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1977)
* СССР-ҙың халыҡ артисы (1986)
* Рәсәй Федерацияһының Дәүләт премияһы (1993) — *«Сикһеҙлек» нәфис фильмы өсөн*
* II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены (2006)
* III дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» (2000)
* IV дәрәжә "Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн " (1996)
* Почет ордены (2010)
* Дуҫлыҡ ордены (2016)
* «Почет билдәһе» ордены (1975)
* Венеция кинофестивалендә жюриҙың махсус призы (1965, «Ильич заставаһы»)
* Римда Европа кино фестивале (1965, «Алтын пластина», «Ильич заставаһы»)
* Рәсәй Федерацияһы Президентының Махсус призы, 1999
* Әҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендә Мәскәү мэрияһы премияһы (1999
* Документаль кино һәм телевидение өлкәһендә «Лавровая ветвь» Милли премия — 2002 йыл өсөн
* «Триумф» премияһы (2004)
* «Намыҫ һәм абруй» номинацияһында «Ника» кинопремияһы (2005
* Рәсәй Милли кинематографик сәнғәте һәм фәндәре академияһы академигы
* «Ника» Рәсәй кинематография сәнғәте академияһы академигы
* Эстетика һәм сәнғәтирекле академияһы академигы (Мәскәү) һәм башҡалар

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Марлен Хуциев на кинофестивале «Сталкер»