open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Искәндәров Гәрәй Яңыбай улы

**Искәндәров Гәрәй Яңыбай улы** (15 ғинуар 1911 йыл — 7 декабрь 1996 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

## Биографияһы
Гәрәй Яңыбай улы Искәндәров 1911 йылдың 15 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районы Түбәнге Һаҙ ауылында тыуа. 1941 йылда Күгәрсен районы хәрби комиссариаты тарафынан фронтҡа алына.

## Хәрби юлы
112-се башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғыша. Дивизияның 294-се кавалерия полкы командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Хәрби званиеһы — өлкән сержант. Сталинград алышында, Курск дуғаһындағы һуғыштарҙа итеүҙә ҡатнаша. Уның батырлығы тураһында архив документтарында ошондай яҙыу бар:

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* ИСКАНДАРОВ Гарей Янбаевич
* Подвиг
Сафин Ғаян Сафа улы

**Сафин Ғаян Сафа улы** ( (1904 йыл — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.

## Биографияһы
Сафин Ғаян Сафа улы 1904 йылда хәҙерге Башҡортостандың Балаҡатай районында тыуа. Көньяҡ-Көнбайыш фронттың 112-се кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкының ветеринар часында дағалау инструкторы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 15 декабрендә подразделениеның 280-се бойороғо менән дағалау инструкторы сержант Сафин Ғаян Сафа улы дағалау материалын етештереүҙе ойоштороуы өсөн «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ була. Ул полк аттарын дағалауҙы өлгөлө ойоштора һәм уларҙың хәрби һәләтлеген тәьмин итә.

Сафин Ғаян Сафа улының артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САФИН Гаян Сафинович
* Память народа. Сафин Гаян Сафинович Медаль «За боевые заслуги»

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 686044 Дело ист. информации: 4305
Дәүләтбаев Тимербай Дәүләтбай улы

**Дәүләтбаев Тимербай Дәүләтбай улы** () (1903 йыл ― 4 август 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкы 2-се эскадроны яугиры, ҡылыссы.

## Биографияһы
Тимербай Дәүләтбай улы Дәүләтбаев 1903 йылда Башҡортостандың Илеш районы Тыпый ауылында тыуған.
Һуғыш башланғас, БАССР-ҙың Илеш районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алынған. данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә, 275-се кавалерия полкының 2-се эскадронында ҡылыссы була. 1942 йылдың йәйендә Курск өлкәһендәге ҡаты алыштарҙа ҡатнаша, 4 август көнө һәләк була. Башта Оло Поляна районы Икенсе Тербуны ауылы янындағы ағаслыҡта ерләнә, һуңғараҡ Икенсе Тербуны ауылында булдырылған Туғанлыҡ ҡәберлегенә күсерелә. «Память народа» сайтында яугирҙың тыуған ауылы Тыпыйҙа йәшәгән ҡатыны Дәүләтбаева Шәмсехаят күрһәтелгән.

## Хәтер
1949—1950 йылдарҙа Липецк өлкәһенең Икенсе Тербуны ауылында Башкавдивизияның 246 яугиры туғанлыҡ ҡәберендә ерләнә. Ҡәберлек өҫтөндә таш һәйкәл — дүрт ҡырлы киҫелгән пирамида ҡуйыла. 1961 йылдың 2 майынын 11 майына тиклем обелиск янында теҙ сүккән яугир скульптураһы ҡуйыла. 2018 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт милли-мәҙәни «Аҡ тирмә» төркөмө (Мәскәү) башланғысы менән Рәсәй Федерацияһы ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамында ҡәберлектәге һәйкәл яңыртыла: гипсобетон статуя урынында Урал оҫталары ижад иткән бронза һалдат фигураһы ҡалҡа, яңы обелискиҙа дивизия атлыларының тулы исемлеге яҙылды.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ДАВЛЕТБАЕВ Тимербай Давлетбаевич. Шаймуратовцы
* Память народа. Давлетбаев Тимербай Давлетбаевич
Дәүләтбаев Һиҙиәт Сибәғәт улы

**Дәүләтбаев Һиҙиәт Сибәғәт улы** () (1 ғинуар 1921 йыл — 1997 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

## Биографияһы
Һиҙиәт Сибәғәт улы Дәүләтбаев 1921 йылдың 1 ғинуарында Башҡортостандың Баймаҡ районы Үрге Мәмбәт ауылында тыуған. Һуғыш башланғас, 1941 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт юлын үтә, зенит пулеметсыһы була. Һуғыштан тыуған яҡтарына 1948 йылда ҡайта.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* Юбилей миҙалдары

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* ЦАМО шкаф 13, ящик 21

## Һылтанмалар
* ДАВЛЕТБАЕВ Хидият Сибагатович. Шаймуратовцы
* Память народа. Давлетбаев Хидият Сибагатович
Аҡөбәков Мәһәҙей Аллағол улы

**Аҡөбәков Мәһәҙей Аллағол улы** (; 1913 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкының танкыға ҡаршы мылтыҡ расчёты командиры. Сержант.

## Биографияһы
Мәһәҙей Аллағол улы Аҡубаев 1913 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районы) Йәлембәт ауылында тыуған.

Стәрлебаш районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

Сержант Аҡубаев Мәһәҙей Аллағол улы Көньяҡ-Көнбайыш фронтында һуғышҡан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалелерия полкының танкыға ҡаршы мылтыҡ расчёты командиры булып хеҙмәт итә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1942)

## Хәтер
Аҡубаев Мәһәҙей Аллағол улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Стәрлебаш районы Йәлембәт ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 4305.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Акубаков Магадий Аллагулович
* Память народа. Акубаков Магадий Аллагулович
* Дорога памяти. Акубаков Магадий 
* РГБ: Они вернулись с победой. Стерлибашевский район, т. 10, 2004 ISBN 5-295-03459-3

## Иҫкәрмәләр
Әхтәмов Ислам Әхтәм улы

**Әхтәмов Ислам Әхтәм улы** (28 июнь 1921 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, майор, Ҡыҙыл Байраҡ, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Ислам Әхтәм улы Әхтәмов 1921 йылдың 28 июнендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Асҡын районы Урмияҙ ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1939 йылдың 15 октябрендә Асҡын район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Хабаровск пехота училищеһын тамамлай һәм 1940 йылдың 15 октябрендә кесе лейтенант званиеһында армияла хеҙмәт юлын башлай. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында 7-се гвардия кавалерия корпусының 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө гвардия кавалерия полкында хеҙмәт итә.

Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн 1942 йылдың 31 июлендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә (Батырлыҡ күрһәткән көндәре: 06.07.1942). Шулай уҡ II дәрәжә Ватан һуғышы орденына лайыҡ була (йылы күрһәтелмәгән). Орден менән Наградлау ҡағыҙында уның батырлығы тураһында ошондай юлдар яҙылған: 

Әхтәмов Ислам Әхтәм улы кесе лейтенанттан майор дәрәжәһенә тиклем күтәрелә һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн», «Берлинды алған өсөн», «Варшаваны азат иткән өсөн», «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары һәм 1985 йылда I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1942),
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены,
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы,
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы,
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы,
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы,
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Ахтямов Ислам 
* Память народа. Ахтямов Ислам Ахтямович 
* Память народа. Ахтямов Ислам Ахтямович. Картотека награждений 
* Шаймуратовцы. АХТЯМОВ Ислам Ахтямович
Сафин Ғәфүр

**Сафин Ғәфүр** ( 1916 йыл — 14 ноябрь 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы. Һуғышта һәләк була.

## Биографияһы
Сафин Ғәфүр 1916 йылда хәҙерге Башҡортостандың Борай районы Карачушинский ауыл Советы биләмәһендә тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Борай районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкында коновод булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 14 ноябрендә Белоруссия ерҙәрендә барған ҡаты һуғышта батырҙарса һәләк була. Белоруссияның Гомель өлкәһендәге Речица районының Романовка ауылында ерләнә. Юғалтыуҙар исемлегендә Борай районында йәшәгән ҡатыны Ләбизә Сафина күрһәтелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САФИН Гафур
* Память народа. Сафин Гафур. Донесение о безвозвратных потерях

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 18001 Дело ист. информации: 1264
Аҡъюлов Рәхим Вәлиулла улы

** Аҡъюлов Рәхим Вәлиулла улы** (; 1906-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында пулемёт эскадроны пулемётсыһы. Ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Рәхим Вәлиулла улы Аҡъюлов 1906 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙендә (һуғыш алдынан — БАССР-ҙың Күгәрсен районы, хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Көйөргәҙе районы) Мораптал ауылында тыуған.

Күгәрсен районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

1942 йылдың 6 июлендә Курск (хәҙер — Липецк) өлкәһе Икенсе Тербуны ауылы эргәһендә барған һуғыштарҙа хәбәрһеҙ юғала.

## Хәтер
Аҡъюлов Рәхим Вәлиулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Күгәрсен районы Мораптал ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

Шулай итеп, оҙаҡ йылдар дауамында яугир Аҡъюлов Рәхим хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә. 1996 йылда эҙәрмәндәр һуғыш барған урындарҙа ҡыҙылармеецтарҙың һөйәктәрен ҡаҙып сығарҙы. Барлығы 671 яугир исемен белә алдылар. Һәм хәрби хөрмәт күрһәтелеп, һәләк булыусылар исемлегендә ҡыҙылармеец Аҡъюлов Рәхим Вәлиулла улы ла Липецк өлкәһе Тербуны ауылындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнде.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Акюлов Рахим Валиуллович
* Память народа. Акюлов Рахим Валиуллович
* РГБ: Память : Республика Башкортостан : Списки погибших в Велик. Отеч. войне 1941—1945 гг. / Редкол.: Аюпов М. А. (гл. ред.) и др. — Уфа : Китап, 1994 ISBN 5-295-00958-0
* Братская могила в с. Тербуны
* Мемориал
* Тербунский рубеж

## Иҫкәрмәләр
Сафин Абдулхәй Сафа (Сафиулла) улы

**Сафин Абдулхәй Сафа (Сафиулла) улы** ( 1916 йыл — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).

## Биографияһы
Сафин Абдулхәй Сафа (Сафиулла) улы 1916 йылда хәҙерге Башҡортостандың Әбйәлил районы Ишҡол ауылында тыуа. 1941 йылдың 6 декабрендә Әбйәлил районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының химик һаҡланыуҙың 21-се айырым взводында хеҙмәт итә.

### Батырлығы
Гвардия өлкән сержанты Сафин Абдулхәй Сафа (Сафиулла) улы Бөйөк Ватан һуғышы осоронда немец илбаҫарҙары менән йыш һуғышта ҡатнаша. 1942 йылдың 23 июлендә ул хәрби батырлыҡ күрһәтә. һөжүм итеү ваҡыттарында отделение командиры булараҡ ул яугирҙарҙың алдынан бара. Отделениеһында пулеметсы һәләк булыуын күреп, үҙе пулемет артына тора һәм дошмандарға ут аса.

1942 йылдың 25 декабрендә Обливская станцияһы янында дошман һөжүм итеүгә күсә һәм подразделение ҡамауҙа ҡала, ҡурҡыу белмәҫ командир Сафин Абдулхәй Сафа (Сафиулла) улы үҙенең отделениеһын дошманға ныҡ яҡын алып килә, уның батырлығы һәм ҡаһарманлығы арҡаһында дошман флангты күтәрә алмай һәм һуғыш яланында тиҫтәләгән һалдатын ҡалдырып сигенергә мәжбүр була.

Часть дошмандың тәрән тылында булған һуғыш осоронда, станцияларҙың береһендә дошман көслө һөжүмгә күсә, сержант Сафин автоматынан атып, дошманға ҡаршы бара. Был алышта ул 12 немецты юҡ итә.

1943 йылдың 24 февралендә дошман тылдан сығыуға уларға ҡаршы бара һәм автоматы менән туп-тура атып, ун бер фашисты юҡ итә һәм үҙе лә, аты ла имен ҡала. 1943 йылдың 15 июлендә Сафин Абдулхәй Сафа (Сафиулла) улы «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ була

1943 йылда Березня районында беҙҙең ылауға засада яһаған дошмандың автоматсылары төркөм менән Чернухино ҡалаһы өсөн ҡыйыу һуғыша һәм ун ике кешенән торған был төркөм юҡ ителә.

Днепр йылғаһын һуғышып аша сыҡҡанда, Головки һәм Лесок ҡасабалары өсөн һуғышта һәм Стырь йылғаһын кисеп сыҡанда гвардия өлкән сержанты Сафин Абдулхәй Сафа (Сафиулла) улы шулай уҡ батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Подразделениеның 1944 йылдың 3 июнендәге 16/н бойороғо менән Сафин Абдулхәй Сафа (Сафиулла) улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САФИН Абдулхай Сафеевич (Сафиуллович)
* Документы о награждении. Сафин Абдулхай Сафиевич

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 77a, ящик 3
* ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 690155 Дело ист. информации: 1793
Әхтәмов Кинйәғәли Ғәлләм улы

**Әхтәмов Кинйәғәли Ғәлләм улы** (1909 йылБашҡортостан Республикаһы Матрай районы (хәҙерге Йылайыр районы) — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944), һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Әхтәмов Кинйәғәли Ғәлләм улы 1909 йылда БАССР-ҙың Матрай районында, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылдың 5 авгусында Матрай район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномент полкында хеҙмәт итә.

Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн 1944 йылдың 8 авгусында «Батырлыҡ өсөн» миҙалына (7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномент полкы буйынса 1944 йылдың 8 авгусындағы 8/н номерлы приказы) лайыҡ була. Наградлау ҡағыҙында уның ҡаһарманлығы тураһында ошондай юлдар яҙылған:

1945 йылдың 22 сентябрендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә (подразделениеның 1945 йылдың 22 сентябрендәге 11-се номерлы приказы).

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Ахтямов Кинзагали Галлямович
* Ахтямов Кинзагали 
* Шаймуратовцы. АХТЯМОВ Кинзагали Галлямович
Аллағужин Муллағәли Камалетдин улы

**Аллағужин Муллағәли Камалетдин улы** (; 1905 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се гврдия артиллерия-миномёт полкының 5-се батареяһы повозочныйы. Гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Муллағәли Камалетдин улы Аллағужин 1905 йылда (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы) Томансы ауылында тыуған.

1941 йылда БАССР-ҙың Йомағужа районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

## Хәрби хеҙмәте
Гвардия ҡыҙылармеецы Аллағужин Муллағәли Камалетдин улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 148-се гврдия артиллерия-миномёт полкының 5-се батареяһы повозочныйы булып хеҙмәт итә.
Сыҙамлы холҡло, ауырлыҡтарҙы еңеп сыға белгән ҡыйыу яугирҙы командирҙары күп тапҡыр ыңғай баһалай. Һәм Аллағужин Муллағәли Камалетдин улы иң юғары һалдат наградаларына — «Хәрби хемәттәре өсөн» һәм «Батырлыҡ өсөн» миҙалдарына лайыҡ була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945)

## Хәтер
Аллағужин Муллағәли Камалетдин улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Мәләүез районының Томансы ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Аллагузин Муллагали Камалетдинович
* Память народа. Аллагузин Муллагали Камалетдинович
* Дорога памяти. Аллагузин Муллагали 
* РГБ: Они вернулись с победой. Мелеузовский район, т. 8, 2004 ISBN 5-295-03393-7

## Иҫкәрмәләр
Әхтәмов Насип Сәмерхан улы

**Әхтәмов Насип Сәмерхан улы** (1914 йыл Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Ҡылсынбай ауылы — 1993 йыл, Башҡортостан Республикаһы Хәйбулла районы Бәләкәй Әбеш ауылы) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец, I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985), «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945) кавалеры.

## Биографияһы
Әхтәмов Насип (Насибулла) Сәмерхан улы 1914 йылда Ырымбур губернаһының Орск өйәҙе Ҡылсынбай (Кильчинбаево) ауылында, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Матрай район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 101‑се айырым атлы-артиллерия дивизионында тоҫҡаусы булып хеҙмәт итә.

1942 йылда яраланыу сәбәпле демобилизациялана. 1945 йылда «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы, ә 1985 йылда Бөйөк Еңеүҙең 40 йыллығы айҡанлы I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Ахтямов Насып 
* Шаймуратовцы. АХТЯМОВ Насып (Насибулла) Самирханович
Әхтәмов Шәймөхәмәт Әҙеһәм улы

**Әхтәмов Шәймөхәмәт Әҙеһәм улы** (1914 йыл, Башҡортостан Республикаһы Белорет районы Абҙаҡ ауылы — 10 июль 1942 йыл Курск өлкәһе) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән сержант,.

## Биографияһы
Әхтәмов Шәймөхәмәт Әҙеһәм улы 1914 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Белорет районы Абҙаҡ ауылында тыуған. 1939 йылдың 4 декабрендә Белорет ҡала милиция бүлегенең 359 (п.2) номерлы бойороғо менән 3-сө разрядлы милиционер вазифаһына тәғәйенләнә. Повесткалар сығарыусы, КПЗ дежурныйы, тышта поста тороусы булып эшләй. 1940 йылдың 13 ғинуарында ҡала милиция бүлегенең дежурный ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә.

Ҡыҙыл Армия сафына Әбйәлил район хәрби комиссариаты тарафынан 1941 йылда саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында отделение командиры булып хеҙмәт итә.

1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһендә хәбәрһеҙ юғала.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Ахтямов Шаймухамет Адигамович 
* Шаймуратовцы. АХТЯМОВ Шаймухамет Адигамович 
* Память народа. Ахтямов Шаймухамет Адигамович 
* Ахтямов Шаймухамет
Әхтәмов Йәғәфәр Әхтәм улы

**Әхтәмов Йәғәфәр Әхтәм улы** (1910 йыл, Башҡортостан Республикаһы Учалы районы Аҙнаш ауылы — 6 июль 1942 йыл Курск өлкәһе) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Әхтәмов Йәғәфәр Әхтәм улы 1910 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Аҙнаш ауылында тыуған.

Ҡыҙыл Армия сафына Учалы район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында артиллерия тоҫҡаусыһы булып хеҙмәт итә.

1942 йылдың 6 июлендә һәләк була, Курск өлкәһенең (хәҙерге Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) Больше-Полянский районы Алешки ауылында ерләнгән.

## Ғаиләһе
Ҡатыны Әхтәмова Бибинур, Учалы районының Аҙнаш ауылында.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Шаймуратовцы. АХТЯМОВ Ягафар Ахтямович
* АХТЯМОВ Ягафар Ахтямович
Сафин Зәки Закир улы

**Сафин Зәки Закир улы** ( 1922, башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1920 — октябрь 1994) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Сафин Зәки Закир улы 1922 йылда, башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1920 йылда хәҙерге Башҡортостандың Ишембай районы Түбәнге Әрмет ауылында тыуа. 1941 йылда Маҡар районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се кавалерия дивизияһы 294‑сы гвардия кавалерия полкының сапер-шартлатыу взводында хеҙмәт итә.

Һуғыштан һуң тыуған колхозында эшләй. Ветеран 1994 йылдың октябрендә вафат була.

Һуғышта ҡатнашыу осорҙарында Сафин үҙен ҡурҡыу белмәҫ разведчик итеп күрһәтә. Лобановка-Озерки районы янындағы һуғыштарҙа Сафин разведкаһы мәғлүмәттәре буйынса дошмандың ут нөктәләре юҡ ителә, үҙенең төҙ атыуы менән 7 немец һалдатын һәм офицерын юҡ итә. Подразделениеның 1942 йылдың 31 июлендәге 68/н бойороғо менән ҡыҙылармеец Сафин Зәки Закир улы «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. САФИН Заки Закирович
* Память народа. Документы о награждении Сафин Заки Закирович
Ахунйәнов Ҡәүи Харрас улы

**Ахунйәнов Ҡәүи Харрас улы** (1908 йыл (икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1905), Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы Ҡыҙылъяр ауылы) — 19 сентябрь 1943 йыл, Украина) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Ахунйәнов Ҡәүи Харрас улы 1908 йылда (икенсе мәғлүмәттәр буйынса 1905 йылда) хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Нуриман районы Ҡыҙылъяр ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1941 йылда Нуриман район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә. Идаралыҡ штабы взвод коменданты ат тотоусыһы була.

1943 йылдың 19 сентябрендә һәләк була. Украинаның Чернигов өлкәһе Березна ҡала тибындағы ҡасабаһында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Шаймуратовцы. АХУНЬЯНОВ Кави Харрасович 
* АХУНЗЯНОВ Кови(ы)й Харрасович
Әлимғолов Рәхимйән Рәхимғол улы

**Әлимғолов Рәхимйән Рәхимғол улы** (; 1900 — ?) — 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры. Ҡыҙылармеец. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

## Биографияһы
Рәхимйән Рәхимғол улы 1900 йылда Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Миәкәбаш (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы Әнәс) ауылында тыуған.

БАССР-ҙың Миәкә районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

## Хәрби хеҙмәте
Ҡыҙылармеец Әлимғолов Рәхимйән Рәхимғол улы 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы составында фронт юлдарын үтә.

1985 йылда, Еңеүҙең 40 йыллығы уңайынан, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)

## Хәтер
Әлимғолов Рәхимйән Рәхимғол улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Миәкә районының Әнәс ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Юбилейная картотека награждений, шкаф 1, ящик 29. Номер документа 84.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Алимгулов Рахимьян Рахимгулович
* Память народа. Алимгулов Рахимьян Рахимгулович
* Дорога памяти. Алимгулов Рахимьян 
* РГБ: Они вернулись с победой. Миякинский район, т. 8, 2004 ISBN 5-295-03393-7

## Иҫкәрмәләр
Ахунйәнов Нәби Вәлиәхмәт улы

**Ахунйәнов Нәби Вәлиәхмәт улы** (1903 йыл Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы) — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты, гвардия лейтенанты, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.

## Биографияһы
Ахунйәнов Нәби Вәлиәхмәт улы 1903 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына 1942 йылда Бүздәк район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16 гвардия кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкында 4-се эскадрондың 4-се взвод отделениеһы командиры булып хеҙмәт итә.

1943 йылда Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә (7 гвардия кавалерия корпусы 16 гвардия кавалерия дивизияһының 1943 йылдың 6 октябрендәге 263/н номерлы Приказы).

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Ахуньяпов Наби Валиакметович 
* Шаймуратовцы. АХУНЬЯНОВ Наби Валиахметович
Дәүләтгәрәев Әхмәтгәрәй Дәүләтгәрәй улы

**Дәүләтгәрәев Әхмәтгәрәй Дәүләтгәрәй улы** () (1901 йыл — 1991 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкының пулеметсылар эскадроны отделениеһы командиры. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.

## Биографияһы
Әхмәтгәрәй Дәүләтгәрәй улы Дәүләтгәрәев 1901 йылда Башҡортостандың Мишкә районы Бабай ауылында тыуған. 1941 йылда БАССР-ҙың Мишкә районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт (1943 йылдан 16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә, 313-сө кавалерия полкының пулеметсылар эскадроны отделениеһы командиры вазифаһын башҡара. Яу яланында күрһәткән батырлығы өсөн 1942 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.

1991 йылда вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1942)

## Сығанаҡтар
* Архив: ЦАМО; Фонд ист. информации: 33; Опись ист. информации: 682524; Дело ист. информации: 398

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* ДАВЛЕТГАРЕЕВ Ахметгерей Давлетгареевич. Шаймуратовцы
* Память народа. Давлетгареев Ахметгарей Давлетгареевич
Аллаяров Миңлебай Хәким улы

**Аллаяров Миңлебай Хәким улы** (; 1903-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Гвардия ҡыҙылармеецы. 18-се гвардия аҙыҡ-түлек ташыу транспорты шофёры.

## Биографияһы
Миңлебай Хәким улы Аллаяров 1903 йылда Куйбышев (хәҙер — Һамар өлкәһе) Оло Глушица районы Таш-Күстән (Таштинка) ауылында тыуған. Артабан ғаиләһе менән Баймаҡ районына күсеп ҡайтҡан.

1942 йылда БАССР-ҙың Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

Гвардия ҡыҙылармеецы Аллаяров Миңлебай Хәким улы 7-се кавалерия корпусы составындағы 16-сы Башҡорт гвардия Чернигов Ленин, Ҡыҙыл Байраҡ, Суворов, Кутузов орденлы дивизияһының 18-се гвардия аҙыҡ-түлек ташыу транспорты шофёры булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 13 октябрендә  тигән юғары баһа менән, Аллаяров Миңлебай «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)

## Хәтер
Аллаяров Миңлебай Хәким улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Баймаҡ районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Сығанаҡтар
* ЦАМО. Фонд 33. Опись 686044. Единица хранения 1853.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Аллаяров Минлибай Хакимович
* Память народа. Аллаяров Минлибай Хакимович
* РГБ: Они вернулись с победой. Баймакский район, т. 2, 2002 ISBN 5-295-03092-Х
* Дорога памяти. Минлибай Аллаяров 
* Аллаяров Минлибай 

## Иҫкәрмәләр
Айсыуаҡов Исмәғил Фазлетдин улы

**Айсыуаҡов Исмәғил Фазлетдин улы** (15 сентябрь 1905 йыл — 4 октябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының ойоштороу-план бүлеге начальнигы ярҙамсыһы, интендант хеҙмәтенең гвардия өлкән лейтенанты.

## Биографияһы
Исмәғил Фазлетдин улы Айсыуаҡов 1905 йылдың 15 сентябрендә Өфө губернаһының Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы) Соҡаҙытамаҡ ауылында тыуған. 1927—1928 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылда Туймазы район хәрби комиссариаты тарафынан фронтҡа саҡырыла. 7-се гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһында ойоштороу-план бүлеге начальнигы ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 4 октябрендә һәләк була. Украинаның Чернигов өлкәһе Неданчичи ауылында ерләнгән.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* АЧИВАКОВ Исмагил Фазлутдинович
* Ачиваков Исмагил 
* Память народа. Исмагил Фазлутдинович Ачиваков
Старцев Федор Тарасович

**Старцев Федор Тарасович** (1906 йыл — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы.

## Биографияһы
Старцев Федор Тарасович 1906 йылда хәҙерге Башҡортостандың Кушнаренко районы Пиреново ауылында тыуа. 1941 йылда Өфө ҡалаһының Сталин районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының 1-се батареяһында ат тотоусы булып хеҙмәт итә. Аттарын һәр ваҡыт ваҡытында ашатып, таҙартып һәйбәт торошта тотҡаны өсөн Старцев Федор Тарасович
1944 йылда «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

Бранденбург ҡалаһы өсөн һуғышта ҡатнашып, яралы пушка ҡороусыны алмаштыра һәм снарядтарҙы тиҙ бирергә ярҙам итә, дошмандың һөжүмен кире ҡағыуға булышлыҡ итә. 1945 йылдың 27 апрелендә ездовой ҡыҙылармеец Старцев Федор Тарасович «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.

Старцев Федор Тарасовичтың һуғыштан һуңғы яҙмышы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944)

«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СТАРЦЕВ Федор Тарасович
* Память народа. Старцев Федор Тарасович. Картотека награждений

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 690155 Дело ист. информации: 5136
* ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 687572 Дело ист. информации: 603
Сафин Иштимер Сафа улы

**Сафин Иштимер Сафа улы** ( 15 май 1922 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе лейтенанты. Ҡыҙыл Йондоҙ (1943), II дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Сафин Иштимер Сафа улы 1922 йылдың 15 майында хәҙерге Башҡортостандың Салауат районы Әлкә ауылында тыуа. 1941 йылдың 4 декабрендә Салауат районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 9-сы гвардия кавалерия дивизияһының 30-сы гвардия кавалерия полкында, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы идаралығында коновод булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 28 февралендә һуғышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

Коновод Мухамедьянов менән аттарҙы һуғарырға алып китеп барған саҡта автоматтар менән ҡоралланған ике немецтың өйҙәргә яҡынлашып килгәнен күреп ҡала, һәм өйҙәр артынан ҡапыл ғына килеп сығып уларға һөжүм итәләр, уларҙы ҡоралһыҙландырып әсиргә алалар, гранаталарын, автоматтарын һәм документтарын алып, дивизия штабына алып киләләр. Был ҡыйыулығы өсөн коновод Сафин 1944 йылдың 15 ғинуарында «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

Гвардия кесе лейтенанты Сафин Иштимер Сафа улы Берлинға тиклем барып еткән ҡыйыу яугир. Сафин Иштимер Сафа улы 1946 йылдың 24 июнендә демобилизациялана, колхозда бригадир, ауыл Советы рәйесе, ветеринар техник булып эшләй. Ғаилә ҡороп, өс ул һәм бер ҡыҙ үҫтерә.

1985 йылда юбилейлы II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Память народа. Сафин Иштимер Сафиевич. Картотека награждений
* Память народа. Сафин Иштмир Сафиевич Картотека награждений
* Музей 112-й Башкирской кавалерийской дивизии
Айсыуаҡов Хөсәйен Айсыуаҡ улы

**Айсыуаҡов Хөсәйен Айсыуаҡ улы** (1901 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры.

## Биографияһы
Айсыуаҡов Хөсәйен Айсыуаҡ улы 1901 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Благовар районында тыуған.
Ҡыҙыл Армияға 1941 йылда Благовар район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында дивизия идараһы комендант взводының ат тотоусыһы булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 28 февралендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) менән (документ номеры: 1), ә 1945 йылдың 22 июнендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән (документ номеры: 31/н) бүләкләнә.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Ачиваков Хусаин Ачивакович 
* Шаймуратовцы. АЧИВАКОВ (Айчуваков) Хусаин Ачивакович 
* Ачиваков Хусаин
Динмөхәмәтов Рәшит Зиннәтулла улы

**Динмөхәмәтов Рәшит Зинәтулла улы** — (1916-?). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән лейтенант, ҡыҙылармеец.

## Биографияһы
Динмөхәмәтов Рәшит Зинәтулла улы 1916 йылда Бәләбәй ҡалаһында тыуа. Фронтҡа Өфө ҡалаһы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Данлыҡлы 112-се һанлы башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғыша. Ул 3-сө батареяның 101-се атлы артиллерия дивизионының политчасть буйынса командир урынбаҫары булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 25 декабрендә хәбәрһеҙ юғала.

## Наградалары
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1942)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* ДИНЬМУХАМЕТОВ Рашит(д) Зинатуллович
* Наградной документ ДИНЬМУХАМЕТОВА Р. З.
Байморатов Һибәтулла Ҡыуандыҡ улы

**Байморатов Һибәтулла Ҡыуандыҡ улы** () (1912 йыл — 1978 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 62-се гвардия кавалерия полкының телефонисты, 2-се эскадрон ҡылыссыһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры.

## Биографияһы
Һибәтулла Ҡыуандыҡ улы Байморатов 1912 йылда Башҡортостандың Йылайыр районы Ҡашҡар ауылында. тыуған. 1941 йылда БАССР-ҙың Матрай районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында (1943 йылдың февраленән 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы) хеҙмәт итә, 62-се гвардия кавалерия полкының 2-се эскадроны ҡылыссыһы, артабан телефонист була. Яу яланында күрһәткән батырлыҡтары өсөн күп һанлы хәрби наградаларға лайыҡ була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) 
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы (1945)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* БАЙМУРАТОВ Хибатулла Кувандыкович. Шаймуратовцы
* Память народа. Баймуратов Хибат Куандыкович
Фазлыев Хан Йәлил улы

**Фазлыев (Фазлаев) Хан Йәлил улы** (1913 йыл — 7 апрель 1944 йыл)— Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия сержанты, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының взвод командиры ярҙамсыһы.Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943)

## Биографияһы
Хан Йәлил улы Фазлыев (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Фазлаев) 1913 йылда Күгәрсен районы Йомағужа ауылында тыуған. 1942 йылда Күгәрсен районы Йомағужа хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкы взводының командир ярҙамсыһы, 1944 йылдан 10-сы гвардия кавалерия дивизияһының 40-сы гвардия кавалерия полкы 2-се эскадрон ҡылыссылар бүлеге командиры, 1945 йылдан 13-сө гвардия кавалерия составында хеҙмәт итә.
Чехословакияның Бродско ауылы өсөн яуҙа һәләк була һәм шунда ерләнә.Ул яңынан ерләнә.Кәүҙәһе Братислава ҡалаһының Хәрби-мемориаль комплексы «Славин»ға ҡуйыла

## Батырлығы
Һуғыш яланынан сафтан сыҡҡан пулемёттарҙы алып сыға, бының менән эскадрондың ҡоралын кәметмәй, һаҡлап алып ҡала. Был батырлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителә.
1944 йылдың 27 октябрендә Дебрецен ҡалаһы өсөн барған һуғышта күрһәткән ҡаһарманлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән баһалана

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Личный состав. Фазлыев Хан Ялилович
* Память Народа. Документы о награждении Фазлаева Хана
* Память Народа. Наградной лист Фазлыева Хана Ялоловича
Ҡаһарманов Хәмиҙулла Ғиниәтулла улы

**Ҡаһарманов Хәмиҙулла Ғиниәтулла улы**- (1915 йыл – 2002 йыл). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, рядовой, гвардия ҡыҙылармеецы. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия) кавалерия дивизияһы яугиры.

## Биографияһы
Ҡаһарманов Хәмиҙулла Ғиниәтулла улы 1915 йылда  Башҡорт АССР-ның Маҡар районы (Ишембай районы) Михайловка  ауылында тыуа. Һөнәре буйынса уҡытыусы. Ҡазан педагогия университетының тарих факультетын тамамлай. Ғафури, Ишембай райондары мәктәптәрендә директор вазифаһын башҡара .
## Хәрби юлы
Ҡаһарманов Хәмиҙулла Ғиниәтулла улы 1941 йылда Маҡар районының  хәрби комиссариаты тарафынан фронтҡа алына. 112-се һанлы данлыҡлы башҡорт кавалерия дивизияһына эләгә. Сталинград һуғышында ҡатнаша. 1943 йылда ҡаты яралана. Госпиталдә дауаланып сыҡҡандан һуң демобилизациялана. Һуғыштан һуң Ишембай районы мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй. Ҡаһарманов Хәмиҙулла Ғиниәтулла улы 2002 вафат була

## Наградалары
* II дәрәжә Ватан һуғышы ордены 
* Юбилей миҙалдары һәм район мәғариф бүлеге Почет грамоталары.
 
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* КАГАРМАНОВ Хамидулла Гиниятуллович
Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы

**Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы** (14 февраль 1905 йыл — 8 март 1983 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры.

## Биографияһы
Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы 1905 йылдың 14 февралендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Күҙәк ауылында, икенсе мәғлүмәттәр буйынса Стәрлетамаҡ районының Мөҡсин (Муксиново) ауылында тыуған. Бик бәләкәйҙән хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Урман ҡырҡыусы, заводта йөк ташыусы, көтөүсе булып эшләй. 1931 йылда Урал өлкәһенең Аша — Минйәр районы ликбез мәктәбен, 1936 йылда Өфө ҡалаһында ике йыллыҡ профсоюз мәктәбен тамамлай. Аҙаҡ Яңауыл тулы булмаған урта мәктәптәр профсоюзы район комитеты рәйесе итеп ҡуйыла. 1938—1939 йылдарҙа КПСС район комитетының инструктор — пропагандисты.
Ҡыҙыл Армияға 1941 йылда Яңауыл район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкында хеҙмәт итә.

Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн 1943 йылдың 14 декабрендә «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (документ номеры: 62), 1944 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (Белоруссия фронтының 7 гвардия кавалерия корпусы 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкы буйынса 1944 йылдың 14 июнендәге 6 номерлы бойороҡ), ә 1945 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (16-сы гвардия кавалерия дивизияһы буйынса 1945 йылдың 21 июнендәге 30/н номерлы бойороҡ) менән бүләкләнә.

Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы һаңғырау-телһеҙҙәр мәктәбе директоры, Ворашилов, Матросов исемендәге колхоз рәйесе, Һандуғас ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1961 йылдан алып 1969 йылда хаҡлы ялға киткәнсе Можға ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе булып эшләй. Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуға фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы, «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы, биш хәрби миҙал менән бүләкләнә. Оҙайлы ауырыуҙан һуң 1983 йылдың 8 мартында вафат була.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)
* «В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыуға фиҙакәр хеҙмәт өсөн» миҙалы
* «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы
 
## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Ашкрумов Султан Саитгалеевич
* Шаймуратовцы. АШКРУМОВ Султан Саитгалеевич
* [ https://www.moypolk.ru/soldier/ashkrumov-sultan-saitgaleevich-4 Ашкрумов С. С.]
* Ашкрумов Султан
Соловейкин Егор Зиновьевич

**Соловейкин Егор Зиновьевич** (1909 йыл — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы. III дәрәжә Дан ордены кавалеры (1945).

## Биографияһы
Соловейкин Егор Зиновьевич сығышы менән хәҙерге Башҡортостандың Благовещен ҡалаһынан. 1943 йылда Благовещен районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Һауа һөжүменә ҡаршы 20-се айырым гвардия дивизионының 1-се эскадронында ездовой булып хеҙмәт итә.

### Батырлығы
Пулемет бричкаһының ездовойы булараҡ 1945 йылдың 16 февралендә Браллентин ауылы өсөн һуғышта дошман пехотаһы атакаһын кире ҡағыу ваҡытында ҡыҙылармеец Соловейкин Егор Зиновьевич бричка менән аттарҙы ташлап китмәй, шәхси ҡоралы менән атаканы кире ҡағыуҙа әүҙем ҡатнаша, һөҙөмтәлә алты немец һалдатын һәм офицерын юҡ итә. Был ҡыйыулығы өсөн ул «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.

1945 йылдың 28 февралендә яуҙа күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн Соловейкин Егор Зиновьевич III дәрәжә Дан ордены менән наградлана.

Соловейкин Егор Зиновьевич 1945 йылдың 29 сентябрендә демобилизациялана.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1945)

III дәрәжә Дан ордены (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовец. СОЛОВЕЙКИН Егор Зиновьевич
* Память народа. Соловейкин Егор Зиновьевич Медаль «За отвагу»
* народа. Соловейкин Егор Зиновьевич. Орден Славы III степени

## Сығанаҡтар
* Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 686196 Дело ист. информации: 2072
* Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 81, ящик 20
Аллаяров Сабирйән Аллаяр улы

**Аллаяров Сабирйән Аллаяр улы** (; 1907 — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составындвғы 50-се гвардия полкы батареяһының 40 миллиметрлы орудие номеры. Гвардия ҡыҙылармеецы.

## Биографияһы
Сабирйән Аллаяр улы Аллаяров 1907 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районы) Яңы Тәтешле ауылында тыуған.

1941 йылда БАССР-ҙың Тәтешле районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.

Гвардия ҡыҙылармеецы Аллаяров Сабирйән Аллаяр улы 112-се Башҡорт (16 гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы составындвғы 50-се гвардия полкы батареяһының 40 миллиметрлы орудие номеры булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 25 ноябрендә яралана. «Халыҡ хәтере» сайтында яраланды тип яҙылған, әммә ҡабат ҡайтарып булмаған юғалтыу тигән билдәһе лә бар.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1945)

## Хәтер
Аллаяров Сабирйән Аллаяр улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Тәтешле районы Яңы Тәтешле ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. Аллаяров Сабирьян Аллаярович
* Память народа. Аллаяров Сабирьян Аллаярович
* Дорога памяти. Аллаяров Сабирьян 
* РГБ: Они вернулись с победой. Татышлинский район, т. 10, 2004 ISBN 5-295-03459-3

## Иҫкәрмәләр
Спиглазов Григорий Михайлович

**Спиглазов Григорий Михайлович** (1901 йыл — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.

## Биографияһы
Спиглазов Григорий Михайлович 1901 йылда Пенза өлкәһендә тыуа. 1941 йылда Стәрлетамаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномет полкының хужалыҡ взводында итексе булып хеҙмәт итә.

1943 йылдың 5 декабрендә Спиглазов Григорий Михайлович «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ була.
 
Гвардия ҡыҙылармеецы Спиглазов Григорий Михайлович һәр ваҡыт теләһә ниндәй шарттарҙа аяҡ-кейемдәрен сифатлы һәм тиҙ йүнәткәне һәм командованиеның заданиеларын ваҡытына башҡарғаны өсөн подразделениеның 9/н бойороғо менән 1944 йылдың 22 авгусында «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)

«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СПИГЛАЗОВ Григорий Михайлович
* Память народа. Спиглазов Григорий Михайлович. Картотека награждений

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 82, ящик 12
* ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 690155 Дело ист. информации: 1324
Сиражетдинов Ғилметдин

**Сиражетдинов Ғилметдин** ( 1908 йыл йәки 1905 — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы. 1943 йылдың 14 ноябрендә хәбәрһеҙ юғала.

## Биографияһы
Сиражетдинов Ғилметдин 1908 йылда хәҙерге Башҡортостандың Федоровка районы Ҡораласыҡ ауылында тыуа. 1941 йылдың авгусында (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса 1942 йылдың авгусы) Федоровка районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкында минометчик булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 14 ноябрендә Белоруссия ерҙәрендә барған ҡаты һуғышта хәбәрһеҙ юғала. Юғалтыуҙар исемлегендә Сиражетдинов Ғилметдиндың ҡатыны Ғилминур Сиражетдинова күрһәтелгән.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СИРАЗЕТДИНОВ Гильмутдин
* Память народа. Сиразитдинов Гильмутдин. Донесение о безвозвратных потерях

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Фонд ист. информации: 58 Опись ист. информации: 18002 Дело ист. информации: 245
Ермолаев Дмитрий Александрович

**Ермолаев Дмитрий Александрович** (3 ноябрь 1909 йыл — ? 1980 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының административ-техник хеҙмәт гвардия подполковнигы. I дәрәжә (1945) һәм II дәрәжә (1943) Ватан һуғышы, ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.

## Биографияһы
Дмитрий Александрович Ермолаев 1909 йылдың 3 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған. Өфө ҡалаһының хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла.112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының артиллерия-техник тәьмин итеү начальнигы булып хеҙмәт итә

## Батырлығы

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалы (1942)
* 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943)
* 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1944)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1947)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1945)
* «Варшаваны азат иткән өсөн» миҙалы ()

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Электронный ресурс «Шаймуратовцы-воины 112-й кавалерийской дивизии» Личный состав. Ермолаев Дмитрий Александрович
* Память Народа. Наградные документы Ермолаева Дмитрия Александровича
Әйүпов Фәрүәз Фәррәх улы

**Әйүпов Фәрүәз Фәррәх улы** (1910 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, медицина хеҙмәтенең гвардия старшинаһы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945) кавалеры.

## Биографияһы
Әйүпов Фәрүәз Фәррәх улы 1910 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районында тыуған.
Ҡыҙыл Армияға 1941 йылдың декабрендә Бүздәк район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномент полкында санинструктор булып хеҙмәт итә.

1943 йылда «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән (батырлыҡ күрһәткән көнө: 14.11.1943), ә 1944 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР), 1945 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.

«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән Наградлау ҡағыҙында Әйүпов Фәрүәз Фәррәх улының батырлығы тураһында ошолай тасуирлана:

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Фарвас Фаррахович Аюпов 
* Аюпов Фарвас 
* Шаймуратовцы. АЮПОВ Фарвас(з, й) Фаррахович
Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы

**Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы** ( 1897 йыл — 1963 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).

## Биографияһы
Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы 1897 йылда хәҙерге Башҡортостандың Ишембай районы Үрге Әрмет ауылында тыуа. 1919 июленән алып 1922 июленә тиклем Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. Граждандар һуғышында ҡатнаша. 1942 йылда Маҡар районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының хужалыҡ взводында кавалерист булып хеҙмәт итә.

Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Берлинға тиклем барып етә. 1945 йылдың 5 авгусында тыуған яҡтарына Еңеү менән әйләнеп ҡайта. «Берлинды алған өсөн», «1041—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдарына эйә.

Ветеран 1963 йылда 66 йәшендә вафат була.

### Хәрби ҡаҙаныштары
1943 йылдың 16 сентябрендә ҡыҙылармеец Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.

1943 йылдың 18 октябрендә подполковник И. Кусимов ҡултамғаһы менән Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителгән бүләкләү ҡағыҙында уның тураһында былай тип яҙылған:

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1943)
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)
* «Берлинды алған өсөн» миҙалы (1945)
* «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалы (1945)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Шаймуратовцы. СИРАЗЕТДИНОВ Шарифулла Гатиятович
* народа. Сиразетдинов Шарифулла Гатиятович. Картотека награждений
* Бессмертный полк. Сиразетдинов Шарифулла Гатиятович

## Сығанаҡтар
* ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 79, ящик 22
* ЦАМО Фонд ист. информации: 33 Опись ист. информации: 686044 Дело ист. информации: 2310
Бачилин Семён Демьянович

**Бачилин Семён Демьянович** (10 октябрь 1915 йыл — 17 ғинуар (башҡа сығанаҡтар буйынса 29 ғинуар) 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия лейтенанты. 112 -се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943) кавалеры.

## Биографияһы
Семен Демьянович Бачилин 1915 йылдың 10 октябрендә Рәсәйҙең Орёл өлкәһе Лопашино ауылында тыуған. 1940 йылда Мәскәүҙә Хәрби-диңгеҙ элемтәселәр мәктәбен тамамлай. Ҡыҙыл Армия сафына Мәскәү ҡалаһының Сталин хәрби комиссариаты тарафынан алына. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында (1943 йылдың февраленән алып 16-сы гвардия Чернигов дивизияһы) хеҙмәт итә, 58-се гвардия кавалерия дивизияһының 2-се эскадронында 1-се ҡылыссылар взводы командиры була. 1943 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. 1945 йылдың 17 ғинуарында Германия территорияһында ҡаты яралана, 29 ғинуарҙа вафат була, Дортенау ауылында ерләнә.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1943)

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Бачилин Семен Демьянович. Шаймуратовцы
* Память народа. Бачилин Семен Демьянович
Ғәзизов Хөрмәт Мөхәмәтулла улы

**Ғәзизов Хөрмәт Мөхәмәтулла улы** (1920 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия
рядовойы.

## Биографияһы
Ғәзизов Хөрмәт Мөхәмәтулла улы 1920 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ғафури районында тыуған.
1940 йылдда Ғафури район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға хеҙмәткә саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында 7 гвардия кавалерия корпусының 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномент полкында хеҙмәт итә.

1944 йылда «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (Белоруссия фронтының 7 гвардия кавалерия корпусы 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномент полкы буйынса 1944 йылдың 28 апрелендәге 4 номерлы приказы) менән бүләкләнә.

«Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән Наградлау ҡағыҙында Ғәзизов Хөрмәт Мөхәмәтулла улының батырлығы тураһында ошолай тасуирлана:

## Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
* «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (1944)

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
* Память народа. Газизов Хурмат Мухаметулиевич 
* Шаймуратовцы. ГАЗИЗОВ Хурмат Мухаметулитевич 
* Газизов Хурмат