open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хмильнык

**Хмильнык** () — Украинаның Винница өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Хмильнык районының административ үҙәге.

Өлкә биләмәләренең төньяҡ-көнбайышында, Винница ҡалаһынан 67 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Дәүләт әһәмиәтендәге бальнеологик курорты менән билдәле.

2013 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 28 226 кеше йәшәй.

## Галерея

Sanatorium "Radon".JPG|
Union sanatorium "Khmelnik" (fasade view).JPG|
Union sanatorium "Khmelnik".JPG|
Khmilnik railroad's health resort.JPG|
Khmilnik central district hospital.JPG|
Military Clinical Sanatorium "Khmilnik".JPG|
Khmilnik central district hospital (view of the facade).JPG|
Khmelnitsky central district hospital.JPG|
Sanatorium "Podillya".JPG|


## Һылтанмалар
* Сайт города Хмельник
Хотын

**Хотын** () — Украинаның Черновцы өлкәһе ҡалаһы.

2013 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 9 962 кеше йәшәй.

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Хотин ҡәлғәһе

## Һылтанмалар
* Хотин — 1000 років. Путівник. — Львів: Центр Європи, 2002.
Полтава өлкәһе

**Полтава өлкәһе** () — Украиналағы өлкә. Административ үҙәге — Полтава ҡалаһы.

## Административ ҡоролошо

**25 район:**
# Великая Багачка районы
# Гадяч районы
# Глобино районы
# Гребинка районы
# Диканька районы
# Зиньков районы
# Карловка районы
# Кобеляки районы
# Козельщина районы
# Котельва районы
# Кирмәнсек районы
# Лохвица районы
# Лубны районы
# Машевка районы
# Миргород районы
# Яңы Санжар (Новые Санжары) районы
# Оржица районы
# Пирятин районы
# Полтава районы
# Решетиловка районы
# Семёновка районы
# Хорол районы
# Чернухи районы
# Чутово районы
# Шишаки районы

**6 ҡала округы:**
# Гадяч
# Горишние Плавни
# Кирмәнсек
# Лубны
# Миргород
# Полтава

## Һылтанмалар
* Сайт
Горишни Плавни

**Горишни Плавни** (, 1972—2016 — **Комсомольск**) — Украинаның Полтава өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала.

2014 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 51 958 кеше йәшәй.

## Галерея

Eternal Flame Komsomol's'k.JPG|
Minument of Glory, Komsomolsk.JPG|
Church of Saint Kseniya of Petersburg.JPG|
City park, Horishni Plavni.jpg|
Taras Shevchenko, Horishni Plavni.jpg|
Tanks on the alley of Glory, Komsomolsk.JPG|
Komsomolsk Hirnyk Stadium 2.jpg|
Mining liceum Horishni Plavni.jpg|


## Һылтанмалар
* Сайт города Горишни Плавни
Коростень

**Коростень** () — Украинаның Житомир өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Коростень районының административ үҙәге.

2015 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 65 072 кеше йәшәй.

## Галерея

Fragment of monument to knyaz Mal in Korosten town, Ukraine.jpg|
Korosten gerb monument.jpg|
Korosten2.JPG|
We2 007.jpg|
Korosten Railway Station 01.jpg|
We2 021.jpg|
We2 016.jpg|


## Һылтанмалар
* Сайт города Коростень
Олександрия

**Олександрия** () — Украинаның Кировоград өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Александрия районының административ үҙәге.

2015 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 82 410 кеше йәшәй.

## Галерея

Олександрія. Інгулець річка.jpg|
Залізничний вокзал 195519.jpg|
Oleksandriya Lenina Pr-t 51 03 (YDS 4630).jpg|
Olexandriya - Water tower.JPG|
Olexandriya - Sverdlova28 (p2).JPG|
Свято-Покровский Собор (Александрия).jpg|
КСК Ніка (Олександрія).jpg|


## Һылтанмалар
* Сайт города Александрия
Әхтәров Әхрәр Минһаж улы

**Әхтәров Әхрәр Минһаж улы, Рәшит Әхтәров, Рәшит Әхтәри** (6 ғинуар 1931 йыл — 26 март 1996 йыл) — педагог, журналист, шағир. Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.

## Биографияһы
Әхрәр Минһаж улы Әхтәров 1931 йылдың 6 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Мәсетле районы Ишәле ауылында тыуған. 
1946 йылда Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбен тамамлай һәм Әбрәхим һигеҙ йыллыҡ мәктәптә физика уҡытыусы булып эш башлай. 
1958 йылдан «Совет Башҡортостаны» гәзите, «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы хәбәрсеһе. 
1960 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
1963—1982 Мәсетле районы мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй.
1995 йылда I-се Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делагаты итеп һайлана.

## Ижады
### Әҫәрҙәре
# Беҙ егет затынан. Өфө. 1993.
# Осеннее половодье. Уфа. 1997. 
# Минең йырҙарым. Өфө.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* 1990 һәм 1995 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы сәсәндәр бәйгеһе еңеүсеһе.

## Хәтер
* 2001 йылда Мәсетле районының Рәшит Әхтәри исемендәге премияһы булдырылған.  
Төрлө йылдарҙа премияға лайыҡ булған ижади шәхестәр: Ринат Камалов, Гөлсирә Шафиҡова, Тәскирә Даянова, Ризван Хажиев, Зәлифә Ғилметдинова, Марат Ғафаров, Ғәйникамал Мирхәйева-Абдуллина.

## Иҫкәрмәләр

## Сығанаҡтар
# Ахтари Рашит. Мечетлинский район Республики Башкортостан: энциклопедия / Редкол.: Ю. Ю. Султанов (гл.ред.), Н. Ф. Ахкамова (сост.), Г. К. Бикташева (отв.ред.) и др. — Уфа: Мир печати, 2010. — 284 с.:илл. — с.36.  ISBN 978-5-9613-0148-9 

## Һылтанмалар
* Ахтаров Рашит Мингажевич. Литературная карта Республики Башкортостан
* Владимир Романов. Он был рожден, чтобы стать поэтом (К 85-летию со дня рождения поэта Рашита Ахтари)
Кирмәнсек (ҡала, Украина)

**Кирмәнсек** йәки **Кременчук** () — Украинаның Полтава өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала.

2015 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 225 216 кеше йәшәй.

## Билдәле шәхестәре
*  Любарская Адель Самойловна (30.11.1913—1.09.2005), архитектор. 1940 йылдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы. 1941—1968 йылдарҙа «Башнефтепроект» институты архитекторы, өлкән архитекторы, архитекторҙар төркөмө етәксеһе.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
* Кирмәнсек ҡалаһы сайты
Очакив

**Очакив** () — Украинаның Николаев өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Очакив районының административ үҙәге.

2014 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 14 553 кеше йәшәй.

## Һылтанмалар
* Сайт города Очаков
Дөйә үләне

** Дөйә үләне** (, ) —  ғаиләһендәге үләнле үҫемлектәр Ырыуы.
Дөйә үләне (расторопша) шайтан таяғы үләненә оҡшаш, әммә япраҡтары киң һәм сыбар.

## Һылтанмалар

*
Әҫпе еләге

**Әҫпе еләге** ( ) — алабуталар ғаиләһендәге үләнле үҫемлек.

Әҫпе еләге баҡса ҡырҙарында, тиреҫле, дымлы, күләгә урындарҙа үҫә. Элек уның ҡыҙыл емешен аллергияға ҡаршы дауа итеп файҙаланғандар
.
Ҡуяс үләне

Ҡуяс үләне морковь дикая 

**Морко́вь ди́кая**, или **Морковь обыкнове́нная** () — двулетнее, реже однолетнее травянистое растение, вид рода  семейства .
Ҡаршын

**Ҡаршын** — башҡорт ҡәбиләһе. Түбәнге Ағиҙел башҡорттары төркөмсәһенә керә.

Телдәре башҡорт теле төньяҡ-көнбайыш диалектының түбәнге ағиҙел-ыҡ һөйләшенә ҡарай.

## Этноним

Этнограф Р. Ғ. Кузеев фекеренсә, ҡәбилә атамаһы уйғыр телендә *«ҡәлғә», «нығытмалы ҡала»* мәғәнәһендә ҡулланылған һәм уның нигеҙендә барлыҡҡа килгән Урта Азияла күп кенә тораҡ пункттарҙың исемдәрен табырға була. «Ҡаршын» этнонимы, балыҡсы һәм ирәкте этнонимдарының этимологиялары кеүек, *«нығытмалы ҡалаларҙы һаҡлаусылар»* һымаҡ аңлатырға мөмкин.

Бер нисә документтарҙа «Карашинская волость» атамаһы теркәлә, быны ике өлөштән торған ҡушма һүҙ тип аңлатырға була: Qara ‘ҡара’ (төҫ) + şono (çino) ‘бүре’.

«Ҡаршын» этнонимы шулай уҡ уйғырҙарҙа билдәле.

## Ырыу составы
* ҡәҙрәй-ҡаршын
* ҡарға-ҡаршын
* сатлыған-ҡаршын (аҡбаш-ҡаршын)

## Тарих

Ҡәбиләнең сығышы һәм тарихы тураһында мәғлүмәттәр бик аҙ. Ҡәбилә тамғаларының күбеһе ҡыпсаҡ ырыуҙарының тамғаларына тап килә, шулай уҡ ҡаршындарҙа күршеләре дыуан һәм мең ҡәбиләләрендәлә булған, «ҡапҡа» тамғаһы ла таралыу ала. 1913 йылда «Шура» журналында Ә. Ә. Вәлидовтың «Бөрйән башҡорттары араһында» мәҡәләһе баҫтырылып сыға, унда этнонимда «ар» элементы булыу нигеҙендә,  ҡаршындарҙың фин-уғырҙарҙан килеп сығыуы тураһындағы Н. Ф. Катановтың фаразы әйтелә. Этнограф Р. Ғ. Кузеев буйынса, был фараз бик шикле, әммә фин-уғыр ҡәбиләләре менән ҡатнашыу төрлө нисбәттә бөтә башҡорттарға ла ҡағыла. Рәил Кузеев ҡаршындар ҡыпсаҡ сығышлы йәғни Дешт-и-Ҡыпсаҡ ҡәбиләләренән сыҡҡан тигән һығымтаға килә. Р. З. Йәнғужин фекеренсә, ҡаршындар сығышы менән Алтай һәм Үҙәк Азия төрки ҡәбиләләренән булған һәм уларҙың формалашыуына беҙҙең эраның II мең йыллығы башынан ҡыпсаҡтар мөхитендә булыуы йоғонто яһай.

Башҡорт ҡаршындарының Ҡасим ханлығында хеҙмәт итеүҙәре теркәлгән.

XVIII—XIV быуаттарҙа ҡаршындар Ҡармасан йылғаһы бассейны  буйлап таралып ултыра һәм уларҙың территорияһы хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко, Өфө, Благовар, Благовещен, Мишкә, Шишмә һәм Бүздәк райондарының айырым өлөштәрен биләй. Көнбайышта һәм төньяҡ-көнбайышта — ҡаңлы, төньяҡ-көнсығышта — дыуан, көньяҡ-көнсығышта һәм көньяҡта — мең ҡәбиләләре уларға күрше була.

Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылғандан һуң, ҡәбилә ерҙәре Ҡазан даруғаһының *Ҡаршын улусын* барлыҡҡа килтерә. Ҡаршин улусы ерҙәренә 1697 һәм 1700 йылдарҙағы грамоталар, 1716 һәм 1718 йылдарҙағы Өфө провинция канцеляриһы выпискалары булыуы билдәле.

Һуңыраҡ Ҡаршын улусы Ырымбур губернаһының Өфө өйәҙе составына керә, ә 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1798—1854 йылдарҙа, Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда, ҡаршындарҙың биләмәләре 7-се (артабан 8-се, 9-сы) башҡорт кантондарына ҡарай. Генераль ер межеваниеһы һөҙөмтәләре буйынса, 1801 йылда Ҡаршын улусының Сатлыған түбәһендә 33324 дисәтинә ер булыуы билдәле.

## Урынлашыуы

## Билдәле кешеләре
* Вәлиев Сәлих Шәйбәк улы — Советтар Союзы Геройы
* Арыҫланов Мөхәмәт Нуриәхмәт улы (1910–2001) — БАССР һәм РСФСР-ҙың халыҡ рәссамы
* Солтанов Шәриф Хәбибулла улы (1913–1998) — Социалистик Хеҙмәт Геройы

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* 
* 
* 

## Һылтанмалар
*
Ҡарға йыуаһы

**Ҡарға йыуаһы** (, ) —  ғаиләһенә ҡараған күп йыллыҡ үлән үҫемлек.

Ҡарға йыуаһы — тау биттәрендә үҫкән ҡырағай ләлә япраҡтарына оҡшаған һутлы сөсө япраҡлы ашарға яраҡлы үлән. Ҡайһы бер ерҙәрҙә уны «айыу йыуаһы» тиҙәр.

## Әҙәбиәт
* 

## Иҫкәрмәләр
Ҡына үләне

**бохар ҡынаһы, ҡына гөлө ** (, ) — ғаиләһендәге сәскәле үҫемлек. 500-ғә яҡын биологик төрҙө берләштерә, төньяҡ ярымшарҙа һәм тропиктарҙа таралған.

Йылға буйҙарында үҫә. Япраҡтары, һабаҡтары һутлы.

## Таралыуы һәм йәшәү мөхите
Тәбиғәттә был үҫемлек башлыса Азия һәм Африканың субтропик һәм тропик райондарында осрай.

## Иҫкәрмәләр
Скептицизм

**Скептици́зм** ( — өйрәнеүсе) — хаҡиҡәттең ышанслылығын шик аҫтына ҡуйыусы, шикләнеүҙе төп фекерләү принцибы тип алға сығырыусы фәлсәфә йүнәлеше. Уртаса скептицизм барлыҡ гипотезалар һәм факттарға тотанаҡлылы булыуы менән сикләнә; объектив донъяны танып белеү мөмкинлеген инҡар итеүсе идеалистик йүнәлеш ; объектив ысынбарлыҡты танып белеү мөмкинлеген инҡар иткән идеалистик йүнәлеш, һәр нәмәне шик аҫтына алыусанлыҡ, һәр нәмәгә шикләнеп ҡараусанлыҡ .

Секст Эмпирик үҙ хеҙмәтендә скептицизм шикләнеүҙе принцип итеп ҡарамай, шикләнеү догмасыларға ҡаршы бәхәс ҡоралы итеп файҙаланыла; скептицизм принцибы — күренеш.

Скептицизм ғәҙәти, методологик, фәнни, дини һәм фәлсәфәүи скептицизмдарға бүленә. Шикле шарттарҙан тыйылып тороу тип аңлатыла ғәҙәти скептицизм. Фәлсәфә скептицизмы — белемдең дөрөҫлөгөн шик аҫтына ҡуйыусы фәлсәфә йүнәлеше.

Фәнни скептицизм — эмпирик яҡтан иҫбатланмаған тәғлимәткә (тәжрибә үткәреү юлы менән алынған, практикала тикшешерелгән тәғлимәт) эҙмә-эҙлекле ҡаршы тороу.

## Антик скептицизм
Антик скетицизм башында Ксенофан торған. Метафизик догматизмға (тәнҡит күҙлегенән ҡарамайынса, ҡанундарға һуҡыр рәүештә ышанып, уларға таянып фекер йөрөтөү ысулына) реакция булараҡ барлыҡҡа килгән **антик скептицизм** Пирронда, һуңынан *урта академияла* (Аркесилай), һуңғы скептицизмда (Энесидем, Агриппа, Секст Эмпирик) сағылыш таба. Энесидем скептицизмдың ун принцибы булыуын күрһәтә: тәүге алтаһы — тере йән эйәләренең, кешеләрҙең, һиҙеү органдарының айырмалы булыуы; ҡалған дүртәүһе — өйрәнелгән объекттың башҡа объекттар менән ҡатнаш булыуы; өйрәнеү иҫәбе менән бәйле булыуы; белем кимәленә, холҡона, закондарға, фәлсәфәүи һәм дини ҡараштарға бәйле булыуы.

## Урта быуаттар фәлсәфәһендә һәм Яңы дәүер фәлсәфәһендә скептицизм
Скептицизм XVI—XVII быуаттарҙа антик скептиктарҙың әҫәрҙәренә ҡыҙыҡһыныу булғанға барлыҡҡа килә һәм артабан Европала агностицизм («яңы пирронизм») үҫешенә килтерә. Был осорҙа догманизмға ҡаршы булған скептицизм хөр фекерлелектең синонимына әйләнә.

Мөһим вәкилдәре:
* Ф. Санчес
* М. Монтень
* П. Бель
* Д. Юм

## Скептицизмды тәнҡитләү
Белем ышаныс талап итә тип әйтә скептиктар. Әммә ул нисек быны белә ала? Был турала «Белем ышаныс талап итә икәненә скептиктар ышанмаһа, бының шулай икәнен ҡайҙан белә» тип яҙалар Теодор Шик менән Льюис Вон. Белем ышаныс талар иткәненә шикләнергә тура килә. Үрҙә әйтелгәнде иҫәпкә алып, логика закондарны таянып скептизизмды шикләнеп ҡарарға була һәм секптицизмға ҡаршы килергә була. Әммә ысынбарлыҡ тик логика закондарынан ғына тормай (унда үрҙә әйтелгәндәрҙе юҡ итә торған сиселмәгән парадокстар бар), шуға күрә тәнҡит менән һаҡ булырға кәрәк.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт

* В. П. Лега. Секст Эмпирик: Скептицизм как образ жизни // Mathesis. Из истории античной науки и философии. М., 1991, с. 210—219
* Юрий Семёнов «Идеологическая мода в науке и скептицизм»

## Һылтанмалар
* Клуб септиков
* Журнал «Скепсис»
* Скептицизм на warrax.net
* Интернет баҫма «Скептик»
Фотохимия

**Фотохи́мия** —ультрафиолеттан инфраҡыҙыл нурланышҡа тиклем диапозонда барған химик үҙгәрештәрҙе (ярһыған молекулалар химияһы, фотохимик реакциялар) өйрәнә торған физик химияның өлөшө.; химияның яҡтылыҡ тәьҫирендә барған реакцияларҙы һәм үҙгәрештәрҙе өйрәнә торған бүлеге.

## Фотохимия закондары
* Фотохимик үҙгәрештәр тик система йотҡан яҡтылыҡ тәьҫирендә генә бара (Грот — Дрейпер законы, 1818—1843 йылдар).
* Һәр йотолған фотон тик бер молекуланы ярһыта ала (Эйнштейнтың фотохимик эквивалентлыҡ законы, 1912 йыл).
::: Органик ҡушылмаларға ҡағылған киләһе ике законды украин сығышлы америка физигы К.Кашей сығарған.
* Молекула фотонды йотҡан осраҡта иң түбәнге сиглет торошҡа, йәки иң түбәнге триплет торошҡа күсеү ихтималлылығы бар.
* Фотохимик процессар барған күпселек органик иретмәләрҙә ярһыған беренсе синглет торош, йәки беренсе триплет торош ҡатнаша.

## Молекулаларҙа электрон күсеш
Фотохимия өсөн әһәмиәтле диапазон — яҡын ультрафиолеттан алып оҙон инфраҡыҙыл диапазон менән сикләнгән, йәғни 190 нм-дан алып 700—800 нм интервалы.

Был диапазонда квантты йотҡанда молекуланың электрон энергияһы үҙгәреүе күҙәтелә, һәм был күренеш химик реакция башлап ебәрә.

Активация барьерын үтеү өсөн, ярһыған хәлгә күскән молекула артыҡ энергияһын нурланыш ярҙамында, йәки химик әүрелеш ярҙамында юғалта ала. Рәсемдә электрон күсештәр күрһәтелгән, пунктир һыҙыҡтар менән нурланышһыҙ күсештәр күрһәтелгән:
# Ярһыу.
# Флуоресценция (S1 торошонан S0 торошона нурланышлы күсеү).
# Интернацион конверсия S1 торошонан S0 торшона нурланышһыҙ күсеү.
# Интеркомбинацион конверсия S1 торошонан T1 торошона күсеү.
# Фосфоресценция (Т1 торошонан S0 торошона нурланышлы күсеү).
# Интеркомбинацион конверсия T1 торошонан S0 торошона күсеү.
Фотохимик әүрелеште өс стадияға бүлергә мөмкин:
# *йотоу акты, ярһыған электон хәлгә күсеү*;
# *ярһыған электрондар ҡатнашҡан беренсел фотохимик процесстар*;
# беренсел химик процесстарҙа барлыҡҡа килгән матдәләрҙең икенсел реакцияға инеүе.

## Фотохимияның әһәмиәте
Тирә-яҡ мөхиттә барған мөһим процесстар нигеҙендә фотохимия ята. Фотосинтез, күреү һәләте, ультрафиолет нурланыш тәьҫирендә атмосферала озон барлыҡҡа килеүен телгә алыу ҙа етә.

## Иҫкәрмәләр


## Әҙәбиәт
Н. Тур. Ул молекуляр фотохимия. М.:"Мир", 1967.
Пангея

**Пангея** ( — «*барлыҡ ер*») — Ер шарындағы барлыҡ ҡоро ерҙе берләштергән, палеозой осороноң һуңында һәм мезозой осороноң башында булған суперконтинент. Исемен Альфред Вегенер тәҡдим иткән (нем. Alfred Lothar Wegener).

Пангея формалашҡан осорҙа, боронғо ҡитғалар бәрелешкән урындарҙа, тау системалары барлыҡҡа килгән. Уларҙың, Урал йәки Аппалачи кеүек ҡайһы берҙәре беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған. Был тауҙар сағыштырмаса йәш булған Европалаға Альп, Төньяҡ Америкалағы Кордильер, Көньяҡ Америкалағы Анд, Азиялағы Гималайҙан күпкә боронғораҡ. Миллиондарса йылдар буйы барған эрозия күреше Урал һәм Аппалачи тауҙарын емергән һәм тәбәнәйткән.

Пангеяны йыуыусы гигант океан Панталасса исемле булған.

Пангея пермь осоронда барлыҡҡа килгән һәм юра осоронда ике континентҡа йырыла. Төньяҡтағы Лавразия һуңыраҡ Евразия һәм Төньяҡ Америкаға айырыла. Көньяҡтаға Гондвананан Африка, Көньяҡ Америка, Һиндостан һәм Антарктида бүленеп сыға.

Суперконтиненттар элегерәк тә булған, мәҫәлән Родиния 750 миллион йыл элек тарҡалған.

Ҡайһы бер фараздар буйынса ҡитғалар таға бер тапҡыр йыйылып Пангея Ультима исемле суперконтинент барлыҡҡа килтерәсәк.

## Әҙәбиәт
* Сорохтин О. Г., Ушаков С. А. Развитие Земли. — М.: Изд-во МГУ, 2002. — 506 с.

## Һылтанмалар
* «Двухъярусная термическая модель конвекции мантии и её геодинамические следствия», Институт океанологии РАН
Әмиров

**Әмиров** — фамилия.

* Әмиров Алмас Хәдис улы (6 май 1968 йыл) — театр актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2004) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2003).
* Әмиров Ғәйнан Ғимәзетдин улы (Ғәйнан Әмири) — (1911—1982) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт совет яҙыусыһы. Башҡорт АССР-ының (1969) һәм РСФСР-ҙың (1971) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Әмиров Йыһангәрәй Ғилман улы — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре.
* Әмиров Марс Ғизетдин улы (1930—1992) — СССР һәм Рәсәй дәүләт эшмәкәре, хужалыҡ эшмәкәре, ғалим.
* Әмиров Родион Руслан улы (2001—2023) — Рәсәй хоккейсыһы, һөжүмсе.
* Әмиров Рәсим Зәкир улы (28 февраль 1923 йыл — 2 декабрь 1995 йыл) — терапевт, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1991), медицина фәндәре докторы (1968), профессор (1970). СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1977)
* Әмиров Рәиф Ҡәҙим улы (3 ноябрь 1941) — башҡорт әҙәбиәте белгесе, тәнҡитсе, яҙыусы, филология фәндәре докторы (1986), профессор (1987), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2001), Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1991), Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы.
* Әмиров Фиҡрәт Мешәди Джәмил улы (22 ноябрь 1922 йыл — 20 февраль 1984 йыл) — әзербайжан совет композиторы, педагог, профессор.
* Әмиров Хәлим Насретдин улы (1894—?) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре.
* Әмиров Шәүҡәт Сабир улы (1947) — СССР һәм Рәсәй музыканты, профессор. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1989). Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (2006).
Раззаков

**Раззаков** (элекке исемдәре **Исфана** , , ) — көньяҡ Ҡырғыҙстандың Баткен өлкәһендә урынлашҡан ҙур булмаған ҡала. Фирғәнә үҙәненең көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан, өс яғынанан Тажикстан тарафынан уралған.

Ләйләк районының административ үҙәге булып тора. Мырза-Патча, Самат, Сиген, Тайлан, Аҡ-Булаҡ һәм Голбо ауылдары Исфана ҡала идараһына ҡарай. Ҡаланың рәсми сайтындағы мәғлүмәттәре буйынса, Исфана ҡалаһының һәм уға буйһонған ауылдарҙың халыҡ һаны — 28 085 кеше. Исфананың үҙендә 18 200 кеше тора.

## Иҡтисады

Советтар Союзы осоронда Исфанала бер нисә фабрика, ҙур ғына колхоз булған. 1991-се йылда Ҡырғыҙстан бойондороҡһоҙ дәүләт булғас фабрикаларҙың күбеһе ябылды.

Хәҙерге ваҡытта Исфана халҡы эш артынан башҡа илдәргә, күпселеге Рәсәйгә, һирәгерәк Ҡаҙағстан, Тажикстан һәм Үзбәкстанға йөрөй. Сит илдәргә эш эҙләп барыусыларҙың һаны рәсми рәүештә баҫтырылмай.

## Галерея

File:Leylek District Administration Building.JPG|Район администрацияһы бинаһы
File:One of the Streets of Isfana.JPG|Исфананың бер урамы
File:Fields of Isfana.JPG|Исфана янындағы бойҙай баҫыуҙары
File:Isfana at Dawn.JPG|Ҡояш байығанда ҡала күренеше
File:Qarag'ati.jpg|Ҡарағат тауы
File:Winter in Isfana.JPG|Ҡышҡы Исфана
Башаптүз

**Башаптүз** (*Башаптамаҡ*, ) — Пермь крайының Барҙа районындағы татар ауылы, Сәрәш ауыл биләмәһе составына инә.

## Географик урыны
Башап йылғаһы Тол йылғаһына ҡойған ерҙә урынлашҡан.

Ауыл район үҙәге Барҙа ауылынан көньяҡ-көнсығыштараҡ яҡынса 13 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

## Климаты
Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламының берәр метрҙан артып китеүе мөмкин. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь-август айҙарына тура килә.

## Халыҡ һаны
2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 99 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 40 ир-егет һәм 59 ҡатын-ҡыҙ.

2005 йылда ауылда 124 кеше йәшәгән.

## Билдәле шәхестәре
* Тулвинский (Зәйнин) Шәйхулла Сибәгәтулла улы — шағир.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
*
Джеймс Кэгни

**Джеймс Фрэнсис Кэгни кесе** (; 17 июль 1899 йыл — 30 март 1986 йыл) — классик Голливудтың иң талап ителгән актёрҙарының береһе, 1943 йылда иң яҡшы ирҙәр роле өсөн «Оскар»ға лайыҡ була. ХХ быуат һөҙөмтәләре буйынса Америка кино сәнғәте институты уны Голливуд тарихындағы ун бөйөк актёр исемлегенә индерә. Һәм нәҡ ошо учреждение 1974 йылда үҙ тарихында беренсе тапҡыр уға кино сәнғәтенә индергән өлөшө өсөн премия тәғәйенләй.

## Биографияһы
Буласаҡ актёр Манхеттендағы Түбәнге Ист — Сайд округында иранлы атанан һәм норвегиялы әсәнән тыуған бала. Йәш саҡта официант булып хеҙмәт итә, хорҙа йырлай, ревюла ҡатын — ҡыҙ ролдәрен башҡара. 1920 йылдар уртаһында ҡатыны менән водевилдәрҙә уйнай. Уға башта Бродвейҙа, һуңынан Голливудта иғтибар итәләр.

1931 йылда Кэгни *Warner Bros * студияһы менән контракт төҙә һәм «хыялдар фабрикаһын» яулау өсөн Нью—Йоркты ташлап сығып китә. Уның кинола бишенсе роле "Йәмғиәт дошман"ындағы (1931) йәлләү белмәгән гангстер була — Кэгниның үҙенән һәм уның партнеры Джин Харлоуҙан йондоҙҙар яһаған фильм.

Классик Голливудта Кэгни ҙур уңыш менән «насар егет» типажын сағылдыра ала. Уның ҡарлыҡҡаныраҡ, яңғырап торған тауышы шартлаулы темпераментының бөтмәҫ — төкәнмәс запасын күрһәтеп тора. Ғүмере буйы ул ошо типаж менән айҡаша. Уның актёрлыҡ диапазоны Шекспирҙан алып (Макс Рейнхардтың «Йәйге төндәге төш») сатирик комедияларға тиклем (Билли Уайлдерҙың «Бер, ике, өс») йәйелә. Үҙенең берҙән — бер "Оскар"ын «Янки Дудл Денди» (1942) мюзиклы өсөн ала.

1957 йылдағы уңышһыҙ режиссерлыҡ тәжрибәһенән һуң Кэгни үҙенең кино өлкәһендәге сығыштарын ҡыҫҡарта башлай. 1970-се йылдарҙа ул һаулығы ҡаҡшау арҡаһында кино эшенән бөтөнләй алыҫлаша һәм мемуарҙар китабын яҙа. 1981 йылда Милош Формана саҡырыуы буйынса «Рэгтайм» фильмыңда ҙур булмаған, әммә иҫтә ҡалырлыҡ ролен башҡара.

Нью — Йорк эргәһендәге ҡасабалағы «Күк йөҙө ҡапҡалары» зыяратында актёрҙы ерләгән саҡта уның боронғо иптәше Рональд Рейган йөрәккә үтеп инерлек телмәр менән сығыш яһай. Ул уны Американың иң яҡшы актёры тип атай. Был ваҡиғаға тиклем ике йыл элек Рейган уға АҠШ-тың иң юғары гражданлыҡ наградаһын тапшырған була — Азатлыҡ Президент миҙалын.

## Ғаиләһе
Ҡустылары: Эдвард Кэгни, Уильям Кэгни. Һеңлеһе: актриса Джинн Кэгни. Ҡатыны: Фрэнсис Кэгни. Балалары: Джеймс Кэгни кесе һәм Кэтлин Кэгни.

## Һайланған фильмографияһы

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар
Гэри Купер

**Гэри Купер** (, **Фрэнк Джеймс Ку́пер**; *Frank James Cooper*, 7 май 1901 йыл — 13 май 1961 йыл) — йөҙ фильмда уйнаған , иң яҡшы ирҙәр роле өсөн ике «Оскар» (1942, 1953) һәм Америка киноһының үҫешенә дөйөм өлөш индергәне өсөн почётлы «Оскар» алған (1961) Америка актёры.

## Биографияһы
Монтана штатында ер хужаһы ғаиләһе ранчоһында тыуа һәм белемен шәхси Британия мәктәбендә ала. 1926 йылдан алып тауышһыҙ кинола төшә — күбеһенсә вестерндарҙа, сөнки ифрат оҫта һыбай йөрөй. Купер ҡатнашлығында беренсе тауышлы фильм Оуэн Уистерҙың ошо уҡ исемле романы буйынса ҡуйылған «Виргинлы» (1929) була. Был картинала Купер репликаларын һаран, өҙөк — өҙөк манерала әйтә һәм ошо һөйләү манераһы артабан да уның башҡаларҙан айырмалы һыҙаты булып ҡала.

1930 йылдар дауамында Купер вестерндарҙа һәм мажаралы таҫмаларҙа Кларк Гейбл менән Голливудтың беренсе йөрөмтәл ир исеме өсөн ярышып төшә (мәҫәлән, «Бенгал уланының эштәре һәм көндәре», 1935 йыл). Ингрид Бергман, Марлен Дитрих, Грейс Келли һәм Патриция Нил (Купер баҫымы арҡаһында уға буласаҡ баланан ҡотолорға тура килә) менән уның романтик бәйләнештәре тураһында имеш — мимештәр йөрөнө. <nowiki/> 1942 йылда алды ул үҙенең беренсе «Оскар» ын — "Сержант Йорк фильмы өсөн — ала.

Икенсе Донъя һуғышы осоронда Купер йыш ҡына Көньяҡ тымыҡ океан фронтында концерттар бирә. Америка һалдаттары араһында ҙур уңыш менән «Янки ғорурлығы» (1942 год) картинаһы файҙалана. Был фильмда ул билдәле бейсболсыны уйнай. Шул уҡ ваҡытта тәнҡитселәр, Куперҙың бик күп киноға төшөүен һәм «ярты көскә» генә уйнауын һыҙыҡ өҫтөнә ала башлайҙар.

Һуғыштан һуң Купер уйнаған фильмдарҙың күпселеген вестерндар тәшкил итә. Маккартизм дәүерендә актерҙың ҡараштары ярайһы уҡ консерватив булып китә, ҡатынының йоғонтоһо арҡаһында ул католицизмға күсә. 1953 йылда ул «Теп — теүәл төш мәле» фильмындағы роле өсөн икенсе «Оскар»ға лайыҡ була.

Ғүмеренең аҙаҡҡы йылдарында Купер простата рагы менән яфалана, әммә диагнозын йәшерергә тырыша. Бик күп ваҡытын ул үҙенең дуҫы Эрнест Хэмингуэйҙың ранчоһында үткәрә. Вафатына бер нисә ай ҡалғанда уның дуҫы Джимми Стюарт Купер исеменән «Оскар» премияһын алған саҡта уның ҡаты ауырыуына ишара яһай. Актерҙың 60 йәшен билдәләгәндән һуң биш көн үтеүгә Купер вафат булып ҡала. «Мин беләм, нимә генә булһа ла — барыһы ла Аллаһы Тәғәлә ҡөҙрәтендә. Мин киләсәктән ҡурҡмайым» — тип ул үлеренә бер нисә көн ҡалғас әйтә.

## Һайланған фильмографияһы

## Ҡыҙыҡлы факт
* Ирвинг Берлиндың Голливудтың рәсми булмаған гимны булып һаналған билдәле «Puttin' on the Ritz» йырында Гэри Купер телгә алына.

## Иҫкәрмәләр

## Һылтанмалар

*
Горынь (йылға)

**Горынь** (, ) — Европалағы йылға. Ике дәүләт — Украина һәм Беларусь биләмәләренән  аға. Припяттың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 659 километр. 


Вал від сторони Гориня.jpg|
Краєвиди села Путринці16..JPG|
River Horyn village Smorodsk 2.JPG|
Horyn river in Oleksandiya.jpg|
Klymivka.1.jpg|
Island Smorodskі.jpg|
Goryn summer Smorodsk.JPG|
Izyaslav Goryn.jpg|
Bridge in Iziaslav.jpg|
Boats on Horyn.JPG|


## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* Гідроекологічний стан басейну Горині в районі Хмельницької АЕС / За ред. В. К. Хільчевського. — К.: Ніка-центр, 2011. — 176с. ISBN 978-966-521-551-6
Сиверскодонецк

**Сиверскодонецк** () — Украинаның Луганск өлкәһендәге ҡала. Сиверскодонецк ҡала громадаһының һәм Сиверскодонецк районының административ үҙәге.

2024 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәттәре буйынса халҡының һаны 40 000 кеше.

## Һылтанмалар
* Сайт города Северодонецк
Абҙан (мәғәнәләр)

**Абҙан** — Күп мәғәнәле төшөнсә. Кеше исеменән ҡулланыла. 
## Кешеләр
Абҙанов Шәмси Саҙрый улы (1894—1937) — иҡтисадсы-географ, педагог. Профессор (1932).
## Ауылдар
* Абҙан — Архангел районындағы ауыл
* Абҙан — Ейәнсура районындағы ауыл
## Биләмәләр
Абҙан районы — Башҡорт АССР-ында 1946 йылдың 20 мартынан 1956 йылдың 4 июленә тиклем булған район.
Әхтәмов Исмәғил Хәмит улы

**Әхтәмов Исмәғил Хәмит улы** (15 ғинуар 1937 йыл — 3 июнь 2008 йыл) — металлург. СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1977). БАССР-ҙың атҡаҙанған металлургы (1981). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1977) һәм III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордендары (1975) кавалеры

## Биографияһы
Исмәғил Хәмит улы Әхтәмов 1937 йылдың 15 ғинуарында Башҡорт АССР-ының (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Бөрйән районы Мәндәғол ауылында тыуған.

1944 йылда Күгәрсен районының Юлдыбай ауылында беренсе класҡа уҡырға бара. 1952—1953 йылдарҙа Бөрйән районы Иҫке Собханғол урта мәктәбендә уҡый.

Эшләгән урындары: 1955 йылдан 1959 йылға тиклем — Мораҡ МТС-ы комбайнёры, 1962—1966 йылдарҙа — Күгәрсен районында СПТУ мастеры, 1966—2000 йылдарҙа — Белорет металлургия комбинатында волочильщик.

## Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
* СССР Дәүләт премияһы (1977) — сәнәғәт ҡеүәтен срогынан алда үҙләштереүгә нигеҙләнеп, металлургия производствоһын һиҙелерлек күтәргән өсөн; яңы техника һәм технологияларҙы, инициативаны индереп, һәр эш урынында резервтарҙы тулы ҡулланыу һәм ярышып эшләүҙе үҫтергән өсөн.
* Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1977)
* III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены (1975).
## Хәтер
СССР Дәүләт премияһы лауреаты Әхтәмов Исмәғил Хәмит улы иҫтәлегенә ул уҡып киткән Иҫке Собханғол урта мәктәбе бинаһы фасадында мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
## Һылтанмалар
* 
* Судьба Исмагила Ахтямова 
*
Стыр

**Стыр** (, ) — Европалағы йылға. Ике дәүләт — Украина һәм Беларусь биләмәләренән  аға. Припяттың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 483 километр. 


R. Sapalaivka 5 Lutsk, 2016.jpg|
R. Sapalaivka 4 Lutsk, 2016.jpg|
Styr river. Kuznetsovsk.jpg|
Река-Стырь- в-Кузнецовске.jpg|
Styr pod Szybynem.jpg|


## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* Географічна енциклопедія України : у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989.
Дубно

**Дубно** () — Украинаның Ривне өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Дубно районының административ үҙәге.

2015 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡалала 38 041 кеше йәшәй.

## Һылтанмалар
* Сайт города Дубно
Социалистик Хеҙмәт Геройҙары исемлеге/А

# Абдрахманов Ғәйнетдин Шәйхи улы
# Айытматов Сыңғыҙ Түрәҡол улы
# Аллаяров Ричард Хәйрулла улы
Камчатка

**Камча́тка** — Рәсәй биләмәһенең төньяҡ-көнсығышындағы ярымутрау Евразия өлөшөндә . Көнбайыш яғынан  Охот диңгеҙе, көнсығыш яғынан — Беринг дингеҙе һәм Тымыҡ океан йыуа.

Ярымутрау көньяҡтан төньяҡҡа  1200 км-ға һуҙылған. Тар ғына муйын менән тоташҡан ( 93 км-ға тиклем)  — Парапольским долом. Иң ҙур киңлеге ( 440 км-ға тиклем) — Кроноц морононоң  киңлегендә.

Ярымутрауҙың майҙаны 270 тыс. км².

Ярымутрауҙың көнсығыш яғы ныҡ ҡырҡылыуы, ҙур ҡултыҡтар барлыҡҡа килтерә (Авачин ҡултығы, Кроноц ҡултығы, Камчатка ҡултығы, Күл ҡултығы, Карагин ҡултығы,  Корфа ҡултығын) һәм бухтталар (Авачин бухтаһы, Карага, Оссора мороно һ.б.).Алыҫта диңгеҙҙә ҡаялы ярымутрауҙар күтәрелә (Шипун ярымутрауы, Кроноц ярымутрауы, Камчатка ярымутрауы , Күл ярымутрауы).

Ярымутрауҙың урта өлөшөн ике параллель һырт бүлеп үтә — Средин һырты и Көнсығыш һырты, уларҙың араһында Урта камчатка уйһыулығы буйлап  Камчатка йылғаһы аға.

Ярымутрауҙың иң көньяҡ нөктәһе —  Лопатка мороно 50° 51′ 55″ төньяҡ киңлектә.

Ярымутрауҙың территорияһында Рәсәй субъекты Камчатка крайында урынлашҡан.

## Вулкандары(янартауҙар)
Янартауҙары Камчатка ярымутрауының төп иҫтәлекле урындары булып тора. Вулкандарҙың һүрәттәре Камчатка крайының   (элек - Камчатка өлкәһе) һәм Петропавловск-Камчатский ҡалаларының флагында һәм гербында , шулай уҡ Камчаткала етештерелгән сувенирҙың күбеһендә ҡулланыла.

Вулканандарҙың әүҙемлеге  уларҙың эргәһендәге йәки үҙендәге ваҡ ер аҫты  һелкенеүҙәре сәбәптәренең береһе булып тора. Янартауҙар урғылыуы ваҡытында атмосфераға   шлак, көл, ирегән тау тоҡомдарының ҡуйы төйөрҙәре,  төрлө-төрлө газдар һәм һыу пары сығарыла.

Камчаткала бөтәһе 300-ҙән ашыу вулкан иҫәпләнә. Әүҙем һәм потенциаль әүҙем  вулкандар булып  28-36 тирәһе иҫәпләнә. Ярымутрауҙа иң ҙур янартауҙар - Шивелуч, Ключевская, Ичинская, Коряк, Авачинская, Ҡарым  һәм Кроноцкая вулкандары. 

## Ер тетрәүҙәре

Камчатка ярымутрауы Рәсәйҙең Сейсмик актив зонаһына инә. .

Күпселек камчатка ер тетрәүҙәре Курило-Камчатка улағы терәлгән субдукцион зонала 30—150 километр аралыҡта ярымутрутрауҙың көнсығыш ярында теркәлгән. , 

2006 йылдың апрелендә көслө ер тетрәүҙәре була, 40 кеше яралана, һәләк булғандар теркәлмәй. 1000 кешене хәүефһеҙ урынға күсерәләр. Беренсе ер тетрәүе  7,6 магнитудаһы менән  21 апрель  00:25 урын ваҡыты буйынса үтә , уның артынса  4,3-тән алып 5,1-гә тиклем магнитуда менән киләһе көслө төртөү 30 апрель 5:58-ҙә 6,6 магнитудаға тиклем етеп ҡабат сейсмик тетрәүҙәргә килтерә. .
Петер Беренс

**Петер Беренс** (; 14 апрель 1868 йыл, Гамбург — 27 февраль 1940 йыл, Берлин) — хәҙерге сәнәғәт архитектураһы һәм дизайнына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Дюссельдорф художество мәктәбе вәкиле.
Тәү сиратта архитектор булараҡ билдәле. Шулай уҡ рәссам, график, иллюстратор һәм шрифтарҙы уйлап сығарыусы булған. Модерн (Германияла — Югендстиль) стиленең иң билдәле вәкиле.

## Биография
Беренс Карлсруэ һәм Дюссельдорфта уҡып, 1891—1899 йылдарҙа Мюнхенда төпләнә, унда Мюнхен Сецессионы рәтенә инә. Ул йылдарҙағы әҫәрҙәре модернға (Югендстиль) ҡарай. 1901 йылда Дармштадт рәссамдар колонияһында үҙ өйөн, эсендәге йыһаздарын проектлап ала.

1903—1907 йылдарҙа Дюссельдорф сәнғәт-сәнәғәт мәктәбенең директоры була.

1907 йылдан Берлинда AEG фирмаһының художество кәңәшсеһе итеп тәғәйенләнә. Нәҡ шул ваҡытта үҙен Сәнәғәт дизайны һәм сәнәғәт архитектураһын төҙөүсе итеп күрһәтә. Уның Берлиндағы оҫтаханаһынан Ле Корбюзье, Мис ван дер Роэ, Вальтер Гропиус кеүек билдәле кешеләр сыға.
 
1907 йылда Беренс «AEG» концерны кәңәшсеһе була, һәм тәү тапҡыр фирмаға тулы «ребрендинг» үткәрә, йәғни завод һәм офис биналарын, ваҡлап һатыу нөктәләрен, офис йыһаздарын, реклама таҡталарын, продукцияны (фендар, елләткестәр), төргәктәрҙе бер стилдә эшләп, яңырта. Функционализм ҡарашын үҙ итә, заманса материалдар — быяла, ҡорос менән эшләүҙе хуп күрә.

## Эштәре
 
1911—1912 йылдарҙа Беренс Европаның неоклассицизмға ҡараған төп ҡомартҡыларының береһе — Петербургтағы Исаакий майҙанындағы Германия илселеге проектын эшләй.
Артабанғы йылдарҙа Беренс завод һәм фабрикаларҙы проектлау менән мәшғүл була (Берлин — 1909—1912; Рига — 1912—1914 («Унион» заводының ике копусы — хәҙерге ВЭФ, Фридрих Шеффель һәм Фридрих Зейберлих менән бергә); Оберхаузен — 1921—1925; Хёхст — 1925—1926; Линц — 1932—1936). 1922—1936 йылдарҙа Венаның сәнғәт академияһы янындағы Архитектура мәктәбен етәкләй.

## Һылтанмалар
* *[[Кириков, Борис Михайлович|Кириков Б. М.]], Штиглиц М. С.* Петербург немецких архитекторов. СПб.: «Чистый лист», 2002. ISBN 5-901528-04-2
* *Scheurer, Ralf*. Das Gebäude der Deutschen Botschaft in St.Petersburg von Peter Behrens. In «St.Petersburg-Leningrad».Universität Karlsruhe (TH), Institut für Baugeschichte. Karlsruhe.2000
* «Deutsche Botschaft 1911—1912 Peter Behrens», «DU». Die Zeitschrift der Kultur. Heft Nr.12, Dezember 1998
* *Крастиньш Я. А.* Стиль модерн в архитектуре Риги. Москва, Стройиздат, 1988.

## Weblinks
Schiedmayer grand piano from the musicroom of the House Behrens Darmstadt 1901
Новоднистровск

**Новоднистровск** () — Украинаның Черновцы өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала.

2014 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 14 553 кеше йәшәй.

## Һылтанмалар
* Сайт города Новоднестровск
Лағыр ауыл советы (Салауат районы)

**Лағыр ауыл советы** — Башҡортостандың Салауат районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында сиктәр, муниципаль берәмектәрҙең статусы һәм административ үҙәктәре тураһында»ғы Законға ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Биләмә составындағы ауылдар
* Лағыр
* Сыбаркүл
* Шәрәк
* Яҙғыйорт.

## Халҡы

## Иҫкәрмәләр
Баймаҡ ҡалаһы ҡала биләмәһе

**Баймаҡ ҡала биләмәһе** — Рәсәй Федерацияһының Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районының муниципаль берәмеге.

Административ үҙәге — Баймак ҡалаһы.

## Население

## Составы
Ҡала биләмәһе составына бер тораҡ пункт инә: Баймаҡ ҡалаһы.

## Урындағы үҙидара
; Баймаҡ ҡала биләмәһе советы
Советта 15 депутат була һәм ул 4 йылға бер саҡырыла. 2012 йылда һайланған.

; Совет рәйесе
* 2012 йылдан Давыдов Геннадий Васильевич

; Администрация башлығы
* 2013 йылдың май айынан Яҡшыбаев Ришат Рәшит улы

## Иҫкәрмәләр
Иҫке Монасип ауыл Советы (Бөрйән районы)

**Иҫке Монасип ауыл Советы** —  Башҡортостандың Бөрйән районының  муниципаль берәмеге.
«Башҡортостан Республикаһында сиктәр, муниципаль берәмектәрҙең статусы һәм административ үҙәктәре тураһында»ғы Законға ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Ауыл биләмәләре
*  Яңы Монасип ауыл биләмәһе,
*  Нәби ауыл биләмәһе,
*  Иҫке Монасип ауыл биләмәһе.

1980 йылда ауыл Советынан бөтөрөлгән ауыл Аралбай иҫәптән төшөрөлгән.
## Халҡы

## Иҫкәрмәләр
Бөрйән районы байрағы

**Россия Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы [[Бөрйән районы|Бөрйән муниципаль районы байрағы]]**

## Һүрәтләү
Йәшел туҡыманың уртаһына һары алтымөйөш ҡуйылған, уның эсендә айыу һүрәте, ул ҡыҙыл төҫтә. Алтымөйөш ситтәрендә алтын төҫтә тамғалар һүрәтләнгән.

## Символиканы нигеҙләү
Гербҡа нигеҙләнеп эшләнгән байраҡ композицияһында Бөрйән районының тәбиғитәнең һәм тарихи үҫешенең үҙенсәлектәре сағылған.

Район үҙенең тәбиғәт һәм боронғо мәҙәниәт ҡомартҡылары менән билдәле. Башҡорт дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы һәм Башҡорт ҡурсаулығы «Шүлгән-таш» Бөрйән территорияһында урынлашҡан. Шүлгәнташ (Капова) мәмерйәһе — иң ҙур карст мәмерйәләренең береһе, уның диуарҙарының таштарында палеолит дәүеренең яҡынса 30 рәсеме һаҡланған. Улар бөтә донъя күләмендәге әһәмиәткә эйә. Шүлгәнташ — таш быуат дәүерендә ҡулланылған буяуҙар менән эшләнгән һүрәттәрҙең һаҡланыуы менән уникаль, Көнсығыш Европала башҡа ундай мәмерйә юҡ.

Тыуған яҡтарының меңйыллыҡ тарихына, ата-бабаларының данына хөрмәт йөҙөнән бөрйәндәр байраҡтарының үҙәк һыны итеп боронғо башҡорт ырыуҙары Бөрйән, Ҡыпсаҡ, Түңгәүер тамғаларын ҡуйғандар. Бер композицияға берләштерелгән тамғалар бал кәрәҙе һүрәте булып ойошҡандар. Был символик рәүештә бөтә донъяға билдәле бөрйән бал ҡортоноң төр булараҡ ошо ерҙә генә һаҡланғанын күрһәтә. Аҙыҡ та, дауа ла булған солоҡсолоҡтоң һәм умартасылыҡтың уникаль продукты — бал, байраҡта алтын менән тултырылған кәрәҙ рәүешендә һүрәтләнгән.

Бөрйән урмандарында күп төрлө хайуандар йәшәй, ләкин айыу улар араһында айырым урын алып тора. Башҡорттарҙың боронғо ырымы буйынса, айыу — изге хайуандарҙың береһе. Ул халыҡтың баһадир көсөн, юғары рухын, изгелеклелеген символлаштыра. Байраҡтың йәшел төҫө тәбиғәттең матурлығын, муллығын, уңдырышлылығын символлаштыра.

Байраҡтың алтын төҫөндәге элементтары — ҡояш һәм бал төҫө, эшһөйәрлектең, байлыҡтың символдары булып тора.

## Иҫкәрмәләр
Тимер ауыл советы (Бөрйән районы)

**Тимер ауыл Советы** — Башҡортостандың Бөрйән районы муниципаль берәмеге.
«Башҡортостан Республикаһында сиктәр, муниципаль берәмектәрҙең статусы һәм административ үҙәктәре тураһында»ғы Законға ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Ауыл Советы составы
* Тимер ауылы биләмәһе

## Халҡы

2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, халыҡтың күпселеген башҡорттар (100 %) алып тора.

## Рәйестәре
* 1992 −1998 — Арыҫланғужин Азат Ғәлимйән улы
* 1998—2001 — Һатыбалов Маргиз Мансур улы
* 2001—2002 — Буранова Рәзинә Ноғоман ҡыҙы
* 2002—2010 — Яубаҫаров Ғилфан Ғилман улы
* 2010 — 03.2011 — Буранова Рәзинә Ноғоман ҡыҙы
* 03.2011 — 13.09.2019 — Арыҫланғужина Рәйсә Кинйәғәле ҡыҙы
* 13.09.2019 йыл — Ҡолдобаев Фазыл Сәләхитдин улы

;Секретарҙары:
* 05.1992-2010 — Буранова Рәзинә Ноғоман ҡыҙы
* 2010-03.2011 — Дәүләтҡужина Азалия Мырҙабай ҡыҙы
* 03.2011-2018 — Буранова Рәзинә Ноғоман ҡыҙы
* Ғөбәйҙуллина Филиә Рәхимйән ҡыҙы
* 2019 сентябренән — Аллабирҙина Азалия Мырҙабай ҡыҙы

## Иҫкәрмәләр
Оло Теләк ауыл Советы

**Оло Теләк ауыл Советы** — Башҡортостандың Иглин районы муниципаль берәмеге.
«Башҡортостан Республикаһында сиктәр, муниципаль берәмектәрҙең статусы һәм административ үҙәктәре тураһында»ғы Законға ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Составы
Оло Теләк ауылы,

Высокая ауылы,

Ләмәҙ ауылы,

Ҡаҙаяҡ-Ҡотош ауылы,

Кировский ауылы,

Кузнецовский ауылы,

Фәтҡулла ауылы,

Шүктәй ауылы.

## Халҡы

## Иҫкәрмәләр
Чоп

**Чоп** () — Украинаның Карпат аръяғы өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала.

2016 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡалала 8 937 кеше йәшәй.

## Һылтанмалар
* Сайт города Чоп
Ғәлиәкбәр ауыл советы (Бөрйән районы)

**Ғәлиәкбәр ауыл советы** — Башҡортостандың Бөрйән районы муниципаль берәмеге.
«Башҡортостан Республикаһында сиктәр, статус һәм муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре тураһында» Законға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.

## Ауыл советы составы
* **[[Ғәлиәкбәр]]** ауылы,
* Үрге Нөгөш ауылы.

## Етәкселәре
* Әминев Абдрахман Рауил улы — 1923 йыл
* Сәғитов Әбделҡәйүм Сәғит улы — (1927—1930, Ҡара: Олатайыбыҙ Ҡәйүм Сәғит улы Сәғитов)
* Ишкилдин Ибраһим Ваһап улы (1931)
* Ғәлиәкбәров Батыр Зәйнулла улы — (01.1932 — 06.1934)
* Бикишев Мөхәмәт Өмәтҡол улы — (06.11.1937 — 01.01.1940)
* Хөснитдинов Әхмәҙиә Садиҡ улы — (01.01.1940 — 28.07.1941)
* Ғәбитов Әхмәҙулла Абдулла улы — (10.1941 — 11.1942)
* Хәлитов Әбделхәй Фәйзрахман улы — (11.1942 — 05.1943)
* Хәлитова Сәхип Ф. — (05.1943 — 08.1943)
* Биккинин Ғилман Сөләймән улы — (09.1943 — 03.1946)
* Йәнғәлин Тайып Мөхәмәтғәле улы — (04.1946 — 03.1953)
* Аҫылғужин Ҡунаҡбай Ғөбәйт улы — (03.1953 — 09.1954)
* Йәнғәлин Тайып Мөхәмәтғәле улы — (10.1954 — 03.1955)
* Әхтәмов Сәйфулла Ғөбәйт улы — (04.1955 — 14.02.1956)
* Ҡаһарманов Әбдразаҡ Абдрахман улы — (14.02.1956 — 02.1959)
* Аминев Сынтимер Яхъя улы — (03.1959 — 11.03.1961)
* Әминев Шәмситдин Нажмитдин улы — (11.03.1961 — 05.1962)
* Әхтәмов Сәйфулла Ғөбәйт улы — (06.1962 — 14.03.1967)
* Ғәбитов Әхмәҙулла Абдулла улы — (03.1967 — 03.1969)
* Әхмәтов Әхмәт Ғатаулла улы — (04.1969 — 07.1971. Ҡара: Ғәлиәкбәр мәктәбе уҡытыусылары))
* Ҡаһарманов Абдулхаҡ Абдрахман улы — (07.1971 — 07.1973)
* Ғәбитов Урал Мансур улы — (07.1973 — 06.1975)
* Ҡаһарманов Абдулхаҡ Абдрахман улы — (06.1975 — 03.1980)
* Ғәбитов Рауил Әхмәҙулла улы — (03.1980 — 03.1983. Ҡара: Ғәлиәкбәр мәктәбе уҡытыусылары))
* Ҡаһарманов Абдулхаҡ Абдрахман улы — (03.1983 — 07.1987)
* Бикишев Ишбулды Әбдрәхим улы — (07.1987 — 03.1990)
* Әминев Фәрит Шарифйән улы — (03.1990 — 02.1992. Ҡара: Ғәлиәкбәр мәктәбе уҡытыусылары))
* Ҡаһарманов Кәрим Абдулхаҡ улы — (02.1992 — 02.2000. Ҡара)
* Йәнғәлин Марат Тайып улы — (02.2000 — 01.2004)
* Бикишев Ишбулды Әбдрәхим улы — (01.2004 — 03.2007)
* Әминев Шамил Ағзам улы — (03.2007 — 03.2009)
* Кулбаев Әнүр Әмир улы — (03.2009 — 03.2011)
* Әминев Иҙел Ағзам улы — (03.2011 — 09.2015. Ҡара: Ғәлиәкбәр мәктәбе уҡытыусылары)
* Әхтәмов Руслан Мөҙәрис улы — (09.2015 — 09.2019)
* Ғәбитова Әлфиә Ишбулды ҡыҙы — (13.09.2019 йылдан. Ҡара: Ғәлиәкбәр мәктәбе уҡытыусылары)

## Халҡы

## Иҫкәрмәләр
Измаил

**Измаил** () — Украинаның Одесса өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Измаил районының административ үҙәге.

2015 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡалала 72 471 кеше йәшәй.

## Һылтанмалар
* Сайт города Измаил
Иҫке Собханғол ауыл Советы (Бөрйән районы)

**Иҫке Собханғол ауыл Советы** — Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы муниципаль берәмеге, «Башҡортостан Республикаһында сиктәр, статус һәм муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре тураһында Закон»ға ярашлы — ауыл биләмәһе статусына эйә . 2008 йылда Яңы Собханғол ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә.

## Ауылдар
* Иҫке Собханғол ауылы биләмәһе,
* Ишдәүләт ауылы биләмәһе,
* Яңы Мөсәт ауылы биләмәһе,
* Яңы Собханғол ауылы биләмәһе,
* Иҫке Мөсәт ауылы биләмәһе.

## Тарих
Башҡортостан Республикаһының 19.11.2008 йылғы № 49-З һанлы «Башҡортостан Республикаһының, айырым ауыл советтарының берләшеүе һәм ауыл биләмәләренең тапшырылыуына бәйле,  административ-территориаль ҡоролошонда үҙгәрештәр тураһында» Закон, ст.1 әйтә:
 "Бөрйән районы буйынса Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона түбәндәге үҙгәрештәр индерергә: 16):
администрация үҙәген Иҫке Собханғолда ҡалдырып, «Иҫке Собханғол» исемен һаҡлап, Иҫке Собханғол һәм Яңы Собханғол ауыл советтарын берләштерергә. Яңы Собханғол ауыл Советы составындағы Яңы Собханғол, Иҫке Мөсәт ауылдарын Иҫке Собханғол ауыл Советы составына индерергә. 
Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауыл Советы сиктәрен күрһәтелгән схематик картаға ярашлы раҫларға.
Яңы Собханғол ауыл Советын иҫәптән төшөрөргә

## Халҡы

## Иҫкәрмәләр
Урал аръяғы

**Урал аръяғы** — Урал тауының көнсығыш бите яғынан  Тубыл һәм Обь бассейндары, Көнбайыш-Себер тигеҙлегенең ситке өлөшөндә урынлашҡан тәбиғи биләмә. Рәсәйҙең Ҡурған, Төмән, Силәбе, Свердловск һәм Ҡаҙағстандың Ҡостанай өлкәләренә тура килә.

Шартлы рәүештә Төньяк, Урта һәм Көньяҡ Урал аръяғы бүлемдәренә айыралар.

## Башҡортостандың Урал аръяғы
Башҡортостандың Урал аръяғы республиканың көнсығыш сигенән тар ғына һыҙат булып үтә. Тәбиғи биләмәләре Уралтау һыртынан алып (Белорет ҡалаһы географик киңлегенә тиклем), Ҡырҡтытау, Ирәндек, Һаҡмар үҙәне буйлап бара. Майҙаны 17 мең км² тирәһе. Магнитогорск мегасинклинорийының көнбайыш ҡабырғаһына тура килә.

Эске яғы көнсығышҡа табан дөйөм һөҙәкләнә, был Магнитогорск мегасинклинорийының ваҡ йыйырсыҡтар, өҙөк урындар һәм интрузиялар менән ҡатмарланған ҡабырғаһының көнбайыштан көнсығышҡа табан дөйөм түбәнәйеүенә бәйле. Территория палеозойҙың ордовиктан карбонға тиклемге ултырма‑вулканоген (диабаз, диабаз порфирит, риолит, ҡомташ, аргиллит, йәшмә һ.б.) һәм интрузив (гранит, диорит, пироксенит, периодотит һ.б.) тоҡомдарынан тора. Рельефы денудацион, көнбайышта — уртаса һәм тәпәш тауҙар, көнсығышта — тигеҙлек һәм ҡалҡыулыҡтар урынлашҡан.

Төбәк файҙалы ҡаҙылмаларға бай: баҡыр колчеданы мәғдәндәре (Октябрьск, Подольск, Сибай, Учалы, Юбилейный ятҡылыҡтары), марганец мәғдәндәре (Күсем ятҡылығы) һәм хром мәғдәндәре (Красов ятҡылығы), мәғдәнле (Миндәк һәм Муртыҡты ятҡылығы) һәм һибелмә алтын, йәшмә (Науруз ятҡылығы).

Климаты формалашыуға территорияның Урал тауҙары ышығында ятыуы, Ҡаҙағстан һәм Урта Азиянан килгән себер континенталь һәм үҙгәреүсән тропик һауа массаларының үтеп инеүе йоғонто яһай. Яуым‑төшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары төньяҡ өлөшөндә 350-400 мм, көньяғында — 270-300 мм. Ҡыш һалҡын һәм аҙ ҡарлы, ғинуарҙа уртаса температура -16°С; йәй йылы һәм ҡоро, июлдә уртаса температура 18-21°С, ҡоролоҡ һәм ҡыуан елдәр йыш була,йылына 14-15 көнгәсә етә .

## Һылтанмалар
* Зауралье (''природный регион в России (Тюменская, Свердловская и Челябинская области), прилегающий с востока к Уралу; часть Приуралья'') // Большая российская энциклопедия .

## Әҙәбиәт
* Кустанайская область// Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. 14-й т. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
* Пестерев В. В. Организация населения в колонизуемом пространстве: Очерки истории колонизации Зауралья конца XVI — середины XVIII вв.: Монография / науч. ред. В. В. Менщиков. — Курган: Изд-во Курганского гос. ун-та, 2005. — 237 с. — ISBN 5-86328-681-4.
* Научно обоснованные системы земледелия по зонам Башкирской АССР. Уфа, 1990.
* Почвы Башкортостана: в 2 т. / Ф.Х. Хазиев [и др.]. Уфа, 1995—1997.

## Иҫкәрмәләр
Жмеринка

**Жмеринка** () — Украинаның Винница өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Жмеринка районының административ үҙәге.

2013 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 35 431 кеше йәшәй.

## Галерея

Залізничний вокзал Жмеринка (7).jpg|
(05) WIKIMEDIA ORTHODOX CATHEDRAL AT CENTRAL SQUARE IN TOWN OF ZHMERINKA VINNYTSIA REGION STATE OF UKRAINE PHOTOGRAPH BY VIKTOR O LEDENYOV 25082014.jpg|
Міський парк культури і відпочинку (Жмеринка) (3).jpg|
Костел Святого Олексія (Жмеринка).jpg|


## Һылтанмалар
* Сайт города Жмеринка
Үмрә

**Үмрә** (**ғүмр**ә тип тә әйтелә)  — кесе хаж. Уны Мәккәлә Әл-Хәрәм мәсеткә барып, ярашлы көндәрҙә ҡылалар. Үмрә матди һәм физик сығымдар талап иткән ғибәҙәт, шул уҡ ваҡытта ул айырым кешегә генә түгел, тотош йәмғиәткә лә файҙалы ғәмәл.

## Үмрә һүҙенең мәғәнәһе
Дини әҙәбиәттән күренеүенсә, үмрә һүҙенең ике мәғәнәһе бар. Әз-Зүхәйли, әл-Джазари һәм Мөхәммәт әш-Шәүкәни, «үмрә» һүҙе «барыу ғәмәле», «визит» тип аңлатһа, Әбдел-Хәсән әл-Мәүәрди үҙенең Тәфсирендә «ниәт», «ынтылыш» тип яҙа..

## Үмрә — шәриғәти термин булараҡ
Шәриғәттәге терминологик мәғәнәһе буйынса үмрә — Әл-Хәрәм мәсетендә тейешле шарттарҙы үтәп ғибәҙәт ҡылыу.

## Үмрә тураһында ғөләмәләр
Фикһ тураһындағы китаптарҙан күренеүенсә, ғөләмәләр, шул иҫәптән имам әш-Шафиғи менән имам Әхмәт ибн Ханбал әйтеүенсә, үмрә хаж кеүек үк фарыз ғәмәл. Аллаһы тәғәлә хаҡына үтәлә торған ғибәҙәт.

Бүтән факиһтар, мәҫәлән, имам Әбү Хәнифә һәм Мәлик ибн Әнәс, үмрәне сөннәт ғәмәл тип һанай. Улар әйтеүенсә, Мөхәммәт Пәйғәмбәр даими рәүештә үмрә ҡылған, тимәк, быны эшләмәгән мосолман Ҡиәмәт көнөндә Пәйғәмбәрҙең яҡлауын ала алмаясаҡ. Был фекер Пәйғәмбәрҙең: «Хаж (һеҙгә) фарыз, ә үмрә — сөннәт (йәғни, теләк буйынса) ғәмәл» тигән хәдисенә тап килә (Ибн Маджа)

## Үмрәнең фарыздары
Мәләки һәм ханбали мәҙһәб ғөләмәләре әйтеүенсә, үмрәнең дүрт фарызы бар, уларҙы үтәмәгән осраҡта ул ғәмәлгә ашмаған тип һанала.
# «Әл-ихрам»;
# «Тауаф»;
# «Сәғи бәйнә әс-Сафа үә әл-Мәрүә».

Хәнәфи мәҙһәб ғөләмәләре былай һанаай:

* Ихрам — үмрә үтәлгән тип һаналыр шарт;
* Тауаф — шулай уҡ фарыз. Хажи Ҡәғбәтулланы дүрт тапҡыр урап сығып фарызды үтәй, ҡалған өс тапҡыры — сөннәт.
* Сәғи — үәжиб ғәмәл.

## Үмрә ҡылыу ваҡыты
Үмрә ҡылыу өсөн махсус ваҡыт билдәләнмәгән, шуның өсөн уны теләгән ваҡытта үтәргә мөмкин. Имам Әбү Хәнифә фекеренсә, ошо биш көндә уны ҡылырға ярамай: Ғәрәфәт тауында торғанда (Зөлхизә айының 9-сы көнөндә), Ҡорбан байрамы көнөндә һәм «тәшриҡ көн»дәрҙә (зөлхизә айының 10-13 көндәрендә) .

## Хаж һәм үмрәнең шарттары
Үмрә ҡылыу өсөн мотлаҡ үтәлер шарттар:
# Мосолман булыу
# Балиғлыҡ (зрелость): бала сағында үтәһә лә, балиғ булғас, кеше яңынан үмрә ҡылырға тейеш, сөнки аңлау кимәле етерлек булмай.
# Теүәл аҡыл
# Ирекле булыу: ҡолға һәм тотҡонға үтәү мотлаҡ түгел.
# Иститғә(т): үмрә ҡылырлыҡ мөмкинлеге булыу
Ғөләмәләрҙең бер өлөшө ҡатын-ҡыҙ үмрәгә мәхрәме менән генә бара ала тип һанай. Икенселәре ышаныслы кешеләр төркөмө менән барыу рөхсәт ителә тигән фекерҙә. Мәгәр әлеге ваҡытта Сәғүд Ғәрәбстаны вәкиллеге мәхрәме булмаған осраҡта 45-тән йәшерәк ҡатын-ҡыҙға хажға виза бирмәй.

# Мәхрәм — ире йәки яҡын ир туғаны (уға өйләнергә рөхсәт булмағаны)
# Ғиҙҙәт — ире үлгән йәки айырылған ҡатындың икенсегә сығырға ярамаған ваҡыты (дүрт ай 10 көн). Ғиҙҙәт осоронда ҡатындарға хаж ҡылырға ярамай..

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* 
* *[[Ситдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы|Ситдиҡова Г. Р.]].* Йәннәт баҡсаһы. — Өфө: Полиграфдизайн, 2005. — 102 б.
* *Ситдиҡова Г. Р.* Йәннәт баҡсаһы. — Өфө: Уфимский полифграфкомбинат ДУП. 2014. — 232 с. (баш.)