Наурыҙ (Учалы районы)

**Наурыҙ** () — Башҡортостан Республикаһының Учалы районындағы ауыл. Наурыҙ ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 410 кеше булған.
Почта индексы — 453747, ОКАТО коды — 80253850001.

## Географик урыны
* Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 60 км
* Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 70 км

Район үҙәгенән көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай һәм Учалы тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 70 км алыҫлыҡта, Яйыҡ йылғаһы буйында урынлашҡан. 

## Тарихы
Наурыҙ ауылына Нуғай даруғаһы Теләү улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауылға тәүге төпләнеүсенең исеме бирелгән. 1795 йылғы V рәүиз ваҡытына Наурыҙ ауылындағы 26 йортта 149 кеше йәшәгән. XIX быуат уртаһына 59 йортта 309 кеше теркәлгән. 1920 йылда 102 йортта 513 кеше иҫәпләнгән. Рәүиз материалдарында Наурыҙдың улдары һәм ейәндәре күрһәтелә. Йәйләүҙәр ауылдан 2—3 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан була. Йәйләүгә 59 йортта йәшәгән 304 кеше сыҡҡан. Уларҙың 155 аты, 100 һыйыры, 450 һарығы, 35 кәзәһе булған. Малсылыҡ, кәсепселек, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Бөтә йорттар ҙа 32 бот ужым һәм 2432 бот яҙғы иген сәскәндәр.

## Халыҡ һаны
**Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)**

;Милли составы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, ауылда башҡорттар (100 %) йәшәй.

## Ревизия материалдары
1816 йылда Наурыҙ ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.

## Билдәле шәхестәре
* Ғабдрахманов Абрар Хаҡ улы (1.01.1935—15.10.2013) — башҡорт композиторы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995).
* Ғәйфуллин Вәҡиф Шәһиморат улы (21.09.1938), педагог, совет партия һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1988—1991 йылдарҙа КПСС-тың Учалы ҡала комитетының икенсе һәм беренсе секретары, 1994—1997 йылдарҙа Учалы ҡалаһы һәм Учалы районы хакимиәте башлығы. 1990—1995 йылдарҙа Башҡортостандың Юғары Советы депутаты. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Райондың почётлы гражданы.
* Низаметдинов Рәйес Йәүҙәт улы (10.10.1964) — бейеүсе, балетмейстер, режиссёр-ҡуйыусы, ҡурайсы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2005) һәм мәғариф отличнигы (1997). Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы (2000) һәм Учалы районының Муса Мортазин исемендәге премияһы (1996) лауреаты.
* Солтанова Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы (19.07.1947) — партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе.  Башҡортостан Республикаһының 3-сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
* Шәһәрова Сания Вәли ҡыҙы (1947) — дәүләт хеҙмәте, юғары мәктәп һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, табип-педиатр. 1999 йылдан Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау министры, 2001 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университетының Өҫтәлмә белем биреү институты хеҙмәткәре. Медицина фәндәре докторы (2004). Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған табибы.
* Янбаев Юлай Әғләм улы (21.01.1962) — ғалим-биолог, юғары мәктәп эшмәкәре. Башҡорт дәүләт университеты ректорының уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары. Башҡортостан Фәндәр Академияһында ғилми хеҙмәткәре.

## Урамдары

* Абрар Ғабдрахманов урамы ()
* Байым урамы ()
* Зәки Вәлиди урамы ()
* Комсомол урамы ()
* Мадъяров урамы ()
* Тыныслыҡ урамы ()
* Еңеү урамы ()
* Салауат Юлаев урамы ()
* Суҡтал урамы ()
* Тирәк урамы ()
* Үҙәк урамы () 
* Мәктәп урамы ()

## Тирә-яҡ мөхит
 
### Тау-таштар
* Йөрәктау 
* Ишегалды тауы
* Туғын бүкән 
* Урыҫ мунсаһы 
* Ҡапсығай тауы 
* Ерәнат тауы 
* Бөркөтоя тауы 
* Өйташ
* Күбә таш
* Һандыҡ таш
* Ҡыуаҡан тауы
* Боғасты тауы

### Йылға-күлдәр, шишмәләр
* Балэскән йылғаһы
* Баҡшай йылғаһы
* Яйыҡ йылғаһы
* Кәлтәй йылғаһы
* Ҡаран йылғаһы
* Соңғор йылға
* Ҡарағай күле
* Бөтөкәй йылғаһы
* Дыуанай шишмәһе
* Бөркөтоя йылғаһы

### Башҡа урын-ер исемдәре
* Ғәйнетдин сауҡаһы
* Быйма баҫыуы
* Өскисеү
* Һәнәктәр кисеүе  
* Ҡаҙаҡтар кисеүе 
* Сыбарат кисеүе 
* Осоҡүҙәк
* Ҡасығай
* Шамил кисеүе
* Әбей юлы

## Тарихи ҡомартҡылар
* Андрон мәҙәниәте кешеләре ҡалдырған ҡәберҙәрҙең береһе Наурыҙ ауылы янында Ҡантүбә тауында табылған. Ерләү диаметры 18—20 метрлыҡ, бейеклеге 1 метрлыҡ бер нисә ҡурғандан тора. Андрондар ҡалдырған ғәжәйеп ҡомартҡыларҙың береһе булып торған ҡаласыҡтар-ҡәлғәләр.

## Иҫтәлекле урындары
* Машина таш

## Видеофильмдарҙа
* Наурузово / Наурыҙ
* село Наурузово Учалинского района

## Шулай уҡ ҡарағыҙ
* Ҡаҙаҡтар аймағы – Наурыҙ ауылының бер шәжәрәһе.

## Иҫкәрмәләр

## Әҙәбиәт
* Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. 
* Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. 

## Һылтанмалар
* 
* 1816 йылғы ревизия материалдары
*  Башҡортостан Республикаһы топонимдар һүҙлеге
*