تورک دوشمنلیگی

بندانگشتی|321x321پیکسل|۲۱. عصرین اوّل‌لرینده تورک خالقلاری‌نین یاشادیقلاری اراضی‌لرین خریطه‌سی
**تورک دوشمنلیگی** و یا **تورکوفوبیا** (آلمانجا: Türkenphobie‎, اینگیلیسجه: Turkophobia, روسجا: Tюркофобия, فارسجا: ترک ستیزی، لاتین تورکجه: Türkofobi, تورکیه تورکجه‌سی: Türk karşıtlığı و قدیم یونانجا: φόβος – "قورخو" سؤزلریندن) و یا **آنتی‌تورکچولوک** (آلمانجا: Türkenfeindlichkeit‎, اینگیلیسجه: Anti-Turkism, روسجا: Антитюркизм, تورکیه تورکجه‌سی: Türk düşmanlığı, قدیم یونانجا: ἀντι – "قارشی" و "تورک‌" سؤزلریندن) — تورک خالقلارینا، اونلارین مدنیتینه و تاریخی ایرثینه قارشی دوشمنچیلیک، نیفرت، آیری‌سئچکی‌لیک و یا غرض حیسّلرینی و ایفاده‌لرینی تصویر ائتمک اوچون ایستیفاده ائدیلن ترمین، اتنوفوبیانین ایستیقامتی. بونون عکسی تورک‌سئورلیک‌دیر.

تورک دوشمنلیگی همیشه تورک خالقلارا یوخ، بالکان یاریم‌آداسیندا یاشایان موسلمان‌لارا، خوصوصاً ده بوشناک‌لار، آلبان‌لار، پوماک‌لار و توربِش‌لره، ائلجه ده تورک دیاسپورونا ایستیقامت‌لندیریلیر. همچنین، ایندیکی دؤورده تورک‌خالقلارین نوماینده‌لری یونان، آلمان، بلژیک، بولقاریستان، چین، لهیستان، ارمنیستان، آمریکا، سوئد، دانمارک، فرانسه، اوتریش، ایران و روسیه کیمی اؤلکه‌لرده عیرقچی هوجوم‌لارا معروض قالیرلار.

تورک دوشمنلیگی ایسلام دوشمنلیگی /ایسلاموفوبیا ایله یاخیندان علاقه‌لی‌دیر. اصلینده، موعاصیر تورک دوشمنلیگی‌نین اؤزو ایسلام دوشمنلیگینه اساسلانیر. ایسلام دوشمن‌لری‌نین تورکلری هدفله‌مه‌سی نین باشقا بیر سببی تورکیه پرزیدنتی رجب طیب اردوغانین ایسلامچی سیاستی دیر. تورک دوشمن‌لری‌نین اهمیتلی حیصه‌سی مسیحیدیر و مسیحی میلّییتچی‌لیگی فلسفه‌سینی تعقیب ائدیر. تورک دوشمن‌لری تورکیه‌نی اوروپا اؤلکه‌سی حساب ائتمیر، ایستانبول شهری‌نین (تاریخاً کونستانتینوپول؛ یونانجا. Κωνσταντινούπολις/ *Konstantinoupolis* لاتین. Cōnstantīnopolis) " گئرچک صاحیب‌لری اولان مسیحی‌لره گئری قایتاریلماسی "نی آرزولاییرلار.

دیگر طرفدن، تورک دوشمن‌لیگی تورک میّلیتچی‌لر (تورکچولوک و یا تورانچی‌لیغین طرفدارلاری) و آپولوگت‌لر طرفیندن تورک خالقلارین تنقیدینه قارشی پروپاقاندا کیمی ایستیفاده ائدیلیر.

## ائرکن تاریخی
### ۱۶. جیٛ یوزایلدن اؤنجه
تورکوفوبیانین کؤک‌لری هون‌لارین آوروپایا گلمه‌سینه تصادف ائدیر. هون‌لارین ائتنیک زمینی تاریخشوناس‌لار آراسیندا موباهیسه‌لی بیر مؤوضوع اولماسینا باخمایاراق، چوخو اونلارین تورک کؤکنلی اولدوغونا اینانیر و اونلارین گلیشی آوروپالی‌لاردا بؤیوک قورخویا ندن اولموشدور. آتیللا آوروپالی‌لار طرفیندن «تانری‌نین قیرمانجی» (لات. Flagellum Dei) آدلاندیریلمیشدیر.

تورکوفوبیا داها سونراکی یوزایللرده ده یارانمیشدیر. بؤیوک سلجوق ایمپیراتورلوغونین آنادولویا کئچمه‌سی و بیزانس ایمپیراتورلوغونین تنزل وضعیتی ایکینجی روما پاپاسی اوربانین بوتون خریستیان دونیاسی‌نین تورک‌لره قارشی بیر محاربه‌یه قوشولماسینا، یعنی بیرینجی صلیب یوروشونه ندن اولموشدور.

اون بئشینجی یوزایل‌ده عوثمانلی ایمپیراتورلوغونون یوکسه‌لیشی آوروپادا تشویشه ندن اولموشدور. کونستانتینوپول شهری‌نین فتحی و عوثمانلی‌نین آوروپاداکی ساواشلاری تورکوفوبیانین پوپولیارلاشماسینا گتیریب چیخارمیشدیر. اون بئشینجی یوزایلین اورتالاریندا آوروپانین چئشیدلی یئرلرینده عوثمانلی ایمپیراتورلوغو مغلوب ائدیلمه‌سی ساده‌جه تانرینین یاردیمی ایله گئرچک‌لشه بیله‌جه‌ای ایدئیاسینی یایماق اوچون "Missa contra Turcos" (تورکجه. تورک‌لره قارشی کوتله‌لر‎) آدلی کوتله‌وی ییغیناجاق‌لار تشکیل اولونوردو. ویانا یئپیسکوپو ایوهانن فابئر تورک‌لر باره‌دکی فیکیرلرینی بئله قلمه وئرمیشدیر:

*دونیادا یاش و جینسیت آیری-سئچکی‌لیگی ائتمه‌دن اوشاق-یاشلی هر کسی کسن، حتی آنا رحمین‌دکی بیر کؤرپنی بئله اؤلدورن تورک‌لر قدر قددار و کوبود بیر ایرق یوخدور.*

### اون آلتیٛنجیٛ یوزایل

عوثمانلی ایمپیراتورلوغو باتیٛ‌داکیٛ تورپاق‌لارینی آرتیرماسییلا باتی آوروپا دؤولت‌لری تورک‌لرله تئز-تئز حربی موناقیشه‌لره یولوخوردولار. وئنئسیا ایله گئرچک‌لشن کیپر محاربه‌سی‌نین بیر نتیجه‌سی اولا‌راق، عوثمانلی ایمپیراتورلوغو کیپر آداسینی فتح ائتمیشدیر. فاماقوستا شهرینه کئچندن سونرا عوثمانلی اوردوسو شهرین ۲۰ مینلیک اها‌لی‌سینه کوتله‌وی شکیلده بیر قیرغین تؤرتمیشدیر. بو حادثه تورک‌لرین آوروپا‌داکی آد-سانینا چوخ منفی بیر تأثیر گؤسترمیشدیر.

اون آلتینجی یوز‌ایل‌ده  آوروپادا تورک‌لرله علاقه‌دار تقریباً ۲٫۵۰۰-ا یاخین نشریه یایینلانمیشدیر. بو نشریه‌لر «قانا سوسامیش تورک» تصویرینی یایماغا چالیشیردی‌لار. ۱۴۸۰-جی ایلدن ۱۶۱۰-جو ایله کیمی تورک‌لرین آوروپایا اولان تهدیدی باره‌ده ۵٫۰۰۰-دن چوخ کیتاب نشر ائدیلمیشدیر.

بو دؤنم‌ده عوثمانلی ایمپیراتورلوغو بالکان یاریم‌آداسینا هوجوم ائتمیش، ویانا شهرینی محاصره‌یه آلمیشدی. بو حادثه آوروپادا، خصوصاً ده آلمانیادا کوتله‌وی قورخویا ندن اولموشدور. آلمانیادا خریستیان رئفورماسیاسی‌نین باشچی‌سی، آلمانیا پروتئستانت‌لیغی‌نین (لوتئران‌لیق) بانی‌سی مارتین لوتئر بو وضعیت‌دن ایستیفاده ائده‌رک تورک‌لرین «کاتولیک کیلسه‌سی‌نین اوریی – روما شهرینده‌کی آنتی‌خریست‌لرله بیرلیکده سون گون‌لرده و وحی‌ده مهو اولا‌جاق ایبلیسین نؤکرلری» اولدوغونو ایره‌لی سورموشدور. آیریجا او، تورک‌لرین «قیرمیزی یهودی‌لر» اولدوغونو ادعا ائتمیشدی. بونا اساس اولا‌راق، او، تورک‌لرده و یهودی‌لرده ائدیلن کیشی سوننتی، ائله‌جه ده دیگر عادت-عنعنه‌لری گؤسترمیشدیر. قیرمیزی استعاره‌سینی تورک‌لرین دایم محاربه‌ده اولان، قانا سوسامیش بیر میللت اولماسی ادعاسی ایله باغلامیشدیر. مارتین لوتئر عوثمانلی ایمپیراتورلوغونون آوروپادا ال‌ده ائتدیگی موفقیتین تانری‌نین بیر جزاسی اولدوغونو بیان ائتمیشدیر.

۱۵۱۸-جی ایلده او، ۹۵ تئزی‌سینی آچیقلایارکن تانری‌نین محاربه، خسته‌لیک و زلزله گتیردیگی کیمی تورک‌لری ده خریستیان‌لاری جزالاندیرماق اوچون گؤندردیگینی ادعا ائتمیشدیر. او و اونون پرستیشکارلاری عوثمانلی–هابسبورق ساواشلارینی «مسیح و آنتی‌خریست آراسیندا» و یا «تانری و ایبلیس» آراسینداکی ساواش اولدوغونو ساییردی.

او دؤنمین بعضی ایلاهیاتچی‌لاری‌نین دئدیگینه گؤره، تورک سؤزو «Torquere» (تورکجه. ایشگنجه) سؤزوندن تؤرمیشدیر. 

بو نئقاتیو تصویرین آوروپا خالقی آراسیندا یاییلماسیندا «جاناوار-تورک» حیکایه‌لری‌نین ده بؤیوک رولو اولموشدور. جاناوار-تورکون بیر جاناوارین باشینا و قویروغونا مالیک اولدوغونا، آنجاق اینسانابنزر آدام‌یئین بیر مخلوق اولدوغونا اینانیلیردی. تورک‌لرین تصویر ائدیلمه‌سینده حربی گوج و قددارلیق عامل‌لرین‌دن تئز-تئز ایشله‌نیردی.

## اون یئددی ایله اون سککیزینجی یوزایل‌لر
بیرپارا دوغو آراشدیرماچی‌لاری‌نین فیکرینه گؤره، اون یئددی ایله اون سککیزینجی یوزایل‌لرین تورک عادت-عنعنه‌لرینه و خالق‌لارینا نئقاتیو یاناشان منبع‌لری تورک‌لرین «قئیری-دقیق، لاکین قبول ائدیلمیش» بیر تصویری یارادا‌راق «معاریفچی‌لیک دؤورونون طبیعت و حکومت ایله باغلی آرقومئنت‌لرینه ایدئولوژی بیر سلاح کیمی خیدمت گؤسترمیش‌دیر». بونا باخمایا‌راق، بعضی معاصر قایناقلار عوثمانلی ایمپیراتورلوغونون اؤزوندن آسیلی سالدیغی تورپاق‌لاردا خریستیان‌لارا قددارجاسینا داوراندیغینی ایره‌لی سورور. بو داورانیش‌لار آراسیندا بیر خریستیان عائله‌سی‌نین ان آزی بیر اوشاغی‌نین یئنی‌چری‌لره قوشولماسی مجبوریتی ده وار. دیگر منبع‌لر تجاووز، مجبوری دینی دییشمه، ایشگنجه، کوتله‌وی قیرغینلار و سویقیریم‌لاردان بحث ائدیر.

ایسوئچ‌ده تورک‌لر خریستیانلیغین ازلی دوشمن‌لری حساب ائدیلیردیلر. شهر کاهینی یؤنشؤپینق‌لی ائرلاند دریسئ‌لینین (Yönşöpinqli Erland Driselin) یازدیغی «Luna Turcica eller Turkeske måne, anwissjandes lika som uti en spegel det mahometiske vanskelige regementet, fördelter uti fyra qvarter eller böcker» (دؤرد دؤرتلویه و یا کیتابا بؤلونموش تهلوکه‌لی محمد حاکمیتینی گوزگو کیمی گؤسترن تورک آی‌پاراسی) ۱۶۹۴-جو ایلده نشر اولونموشدور. ایسوئچ‌لی روحانی‌لر نطق‌لاریندا تورک‌لرین قددارلیغی و قانا سوسامیش‌لیغی، اونلارین فتح ائتدیگی اراضی‌لری نئجه غارت و محو ائتدیگی باره‌ده موعظه ائدیردی‌لر. ۱۷۹۵-جی ایلده ایسوئچ‌ده نشر اولونان بیر مکتب‌لی کیتابیندا ایسلام دینی «فیریلداقچی محمدین اویدوردوغو، تورک‌لرین بو گونه کیمی قلوبال بیر شکیلده ایناندیغی ساختا دین» کیمی تصویر ائدیلمیش‌دیر.

وولتئر و دؤنه‌مین باشقا آوروپا‌لی یازیچی‌لاری تورک‌لری آوروپانین ارثینی محو ائدن مستبدلر اولا‌راق تصویر ائتمیشدیلر.

## چاغداش تاریخ

۱۹۶۰-جی ایللردن اول تورکییه‌نین کؤچ (مهاجرت) درجه‌سی آز ایدی. بونا باخمایا‌راق، ۱۹۶۱-جی ایلده یئنی آنایاسانین قبول ائدیلمه‌سیندن سونرا تورکییه وطنداش‌لاری خاریجه کؤچمه‌یه باشلادیلار. تدریجاً تورک‌لر بعضی باتی اؤلکه‌لرینده «اساس ائتنیک آزلیق» اولدولار، آنجاق اول‌دن اونلار آیری-سئچکی‌لییه معروض قالیردی‌لار. بعضی واخت‌لاردا اؤلکه‌لرده قبول ائدیلن کؤچمن‌لره خوش قانون‌لار ساده‌جه تورکییه‌لی ایشچی‌لری استثنا ایدی.
 
بعضی آوروپا دیل‌لرینده «تورک» سؤزو «بربر» و «کافیر» سؤزلریله بنزر معنا الده ائدیب. هابئله، بو سؤز آلچالدیجی فورمادا دا قوللانیلیردی. نتیجه‌ده، بو سؤز آب‌ش-ده ده بعضی نئقاتیو معنا‌لار کسب ائدیر.

### قافقاز

## ائرمنیستان

ائرمنیستان و ائرمنی‌لرین تورک‌لرله اولان موناسیبت‌لری‌نین قدیم بیر تاریخی وار. ۱۸-جی یوزایل‌ده ائرمنی‌لرین ایران‌دان، تورکییه‌دن و باشقا اراضی‌لردن پلان‌لی سرعتده گونئی قافقازا کؤچورولمسی‌له اونلار آذربایجان‌لی‌لارلا قارشیلیق‌لی علاقه‌یه گیردیلر. ۱۸۲۸-جی ایلده ایمضا‌لانان تورکمنچای موقاویله‌سی‌نین نتیجه‌سی اولا‌راق، ۴۰ مینه یاخین ائرمنی آذربایجانین مختلف اراضی‌لرینده مسکونلاشدیریلدی. ۱۸۲۹-جو ایلده باغلانان ادیرنه صلحونون شرط‌لرینه گؤره، عثمانلی ایمپئریاسی اراضی‌لرینده یاشایان ۹۰ مینه یاخین ائرمنی ده آذربایجاندا یئرلشدیریلدی.

## بورا دا باخ
* اقتل الترک ولو کان اباک

## اتک‌یازی‌لار

بؤلمه:عیرقچیلیک