open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کادیلاک

**کادیلاک** ، کادیلاک آمریکا لوس اوتوموبیل ایستحصال چی سی دیر و جنرال موتورز کونسرمینین () پارچاسی دیر. کادیلاک آمریکا دا یوکسک کیفیت و لوس حیاتین سیموولو (سمبل) دور.

1902- جی ایلده هنری مارتین لئلاند طرفیندن قورولان بو شیرکت آدینی فرانسیز کاشیف ، دترویت شهرینین قوروجوسو آنتوین لاومت (Antoine Laumet) ده لا موته (la Mothe) سیور (Sieur) دا کادیلاک دان گؤتورموشدور.

کادیلاک لوس اوتوموبیل لری و بونلارین گؤزه ده ین دیزاینی ایله باشدا آمریکا اولماقلا بوتون دونیادا بؤیوک پرستیژه قوووشوب بیر مکتب مارکا حالینا گلمیش‌دیر.

:;Runabout

File:Cadillac Model A 1902 (6829591487).jpg|1902
File:Cadillac, OCH 696, London to Brighton Veteran Car Run 2010, 1904 6.5 HP Rear-entrance tonneau.jpg|6½ HP 1904
File:Cadillac K (1907) at Autoworld Brussels (8394291773).jpg|1907
File:Cadillac Model K Runabout (6037133022).jpg|1907
1908 Cadillac Model S runabout (6105143017).jpg|1908with dickey seat open

:;Rear-entrance tonneau

File:Cadi-1903.jpg|1903
File:Cadillac, D 1192, London to Brighton Veteran Car Run 2009, 1903 Rear Entrance Tonneau.jpg|6½ HP 1903
File:Cadillac 8.25 HP Tonneau 1904 07-11-2010 14-17-57.JPG|8¼ HP 1904
File:Cadillac 8.25 HP Tonneau 1904 07-11-2010 14-52-04.jpg|8¼ HP surrey-top 1904
File:Cadillac 10HP Tonneau 1904 03-11-2013 08-32-24.jpg|10 HP 1904

:;Special bodies

Cadillac Special Delivery 19040220.jpg|Delivery 1903
File:Cadillac, AN 07130, London to Brighton Veteran Car Run 2010, old English plate AP 957, 1904 8.25 HP tonneau.jpg|8½ HP touring car 1904
File:Cadillac 8.25 HP Detachable-top limousine 1904 07-11-2010 15-39-05.JPG|8¼ HP Detachable-top limousine 1904
File:Cadillac 9HP Limousine 07-11-2010 15-52-37.JPG|9 HP limousine
Cadillac 1907 Model M Coupe.jpg|1907 Coupé


## قایناق‌لار

بؤلمه:اوتوموبیل مارکلاری
فیات

**فیات اس . پی .آ.** (فیات قروپو اولاراق دا تانینیر) اوتوموبیل ایستحصال چی سی ، مالی یه و صنایع قروپو. 1899 – جو ایلده گیوواننی آگنللی (Giovanni Agnelli) طرفیندن ایتالیانین تورینودا قورولموشدور. آدینی " Fabbrica Italiana Automobili Torino" سؤزلرینین باش حرفلریندن گؤتورموشدور.

## مدل لری

### مینیک واسیطه لر
* فیات براوو (Fiat Bravo)
* فیات لینئا (Fiat Linea)
* فیات آلبئا سولا (Fiat Albea Sola)
* فیات گراند شریفت (Fiat Grande Şrift)
* فیات فیورینو (Fiat Fiorino)
* فیات دوبلو (Fiat Doblo)
* فیات پاندا (Fiat Panda)
* فیات پالیو (Fiat Palio Sola)
* فیات سدیجی (Fiat Sedici)
### تیجاری واسیطه لر
* فیات اسکیودو کارگو (Fiat Scudo Cargo)
* فیات اسکیودو کامبی میکس (Fiat Scudo Combimix)
* فیات اسکیودو کامبی (Fiat Scudo Combi)
* فیات اسکیودو ایکسکوتیو (Fiat Scudo Executive)

## قایناق‌لار

بؤلمه:اوتوموبیل مارکلاری
فراری

**فراری** S.p.A "فراری" مارکاسی آلتیندا ماشین لار بوراخان ایتالیان ماشین ایستحصالات شیرکتی. ایستحصالات یئری و باش اوفیسی ایتالیانین مارانئللو شهرینده (مودنا یاخینلیغیندا) یئرلشیر.

شیرکت 1929 – جو ایلده ائنزو فراری طرفیندن قورولموش دور. 1946 جی ایلدن نقلیات (nəqliyyat) واسیطه لری ایستحصالی ایله مشغول دور.

حال حاضیردا شیرکت فیات شیرکت لر قروپونا عاید دیر. کمپانیا پرزیدنتی و لوکا دی مونتزمولو(Luca di Montezemolo). شیرکت ایدمان و یاریش اوتوموبیل لری ایستحصال ائدیر (او جمله دن "فورمولا 1" یاریش لاری اۆچون).

## قایناق‌لار

بؤلمه:اوتوموبیل مارکلاری
شورلت

**شورولت** ، 1911- جی ایلده قورولموش بیر آمریکا اوتوموبیل مارکاسی دیر. آدینی قوروجوسو لوویس شورلتین (Louis Chevroletin) سوی آدیندان گؤتوروب. 1918 – جی ایلده 6/54 % - نی ساتین آلان جنرال موتورس بونیه سینه کئچمیشدیر. شورولت بوتون دونیایا آدینی ائشیتدیرمیشدیر. هر کس طرفیندن بینیلن بیر اوتوموبیل دیر. شورولت قیسالدیلمیش آدیدا چئوی ویا شئوی دیر. شورولتین ان سۆرعت لی اوتوموبیلی شورولت کوروئت (Chevrolet Corvette) دیر. بو اوتوموبیل دونیایا آدینی ائشیتدیرمیشدیر.

## مدل لری
* شورولت اسپارک (Chevrolet Spark)
* شورولت ائویا (Chevrolet Aveo)
* شورولت لاستی (Chevrolet Lacetti)
* شورولت رئزو (Chevrolet Rezzo)
* شورولت اپیکا (Chevrolet Epica)
* شورولت کاپتیوا (Chevrolet Captiva)

## قایناق‌لار

بؤلمه:اوتوموبیل مارکلاری
سیتروئن

**آندره سیتروئن** (André Citroën) طرفیندن 1919- جو ایلده قورولان فرانسیز اوتوموبیل ایستحصال چی سی. ایندیکی واخت دا PSA پژو سیتروئنون بیر پارچاسی دیر.

### مدل لری
* سیتروئن سی 1
* سیتروئن سی 2
* سیتروئن سی 3
* سیتروئن سی 4
* سیتروئن سی 4 پیکاسو (Citroën C4 Picasso)
* سیتروئن سی 4 سدان (Citroën C4 Sədan)
* سیتروئن سی 5
* سیتروئن سی 6
* سیتروئن گراند سی 4 پیکاسو (Citroën Grand C4 Picasso)
* سیتروئن ایکس سارا پیکاسو (Citroën Xsara Picasso)
### تیجاری واسیطه لر
* سیتروئن برلینگو (Citroën Berlingo)
* سیتروئن کامپر اچ دی آی (Citroën Camper HDI)
* سیتروئن جامپی (Citroën Jumpy)
* سیتروئن نیمو (Citroën Nemo)

## قایناق‌لار

بؤلمه:اوتوموبیل مارکلاری
لندرور

**لندرور** ، اینگیلیسلی بیر نقلیه یت واسیطه سی ایستحصال چیسی دیر. مرکزی سولی هولل (Solihull) ، اینگیلیس ده دیر. اصلینده رووئر بیرمودلین آدی ایدی. بو گون ، تاتا موتور شیرکتی بونیه سینده دیر. 26 مارس 2008 ده فورد کومپانی طرفیندن هیندیستان اوتوموبیل ایستحصال چی سی تاتایا ساتیلمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:اوتوموبیل مارک‌لاری
دئوو

**دوو** جنوبی کوره یالی شیرکت بیرلیگی ایدی. دوو صنایع آدی آلتیندا 22 مارس 1967 – ده قورولموش دور. 1972 ایلینده اوتوموبیل ساحه سینده فعالیته کچمیش دیر. 1999- جو ایلده موفلیس لشمیشدیر. جنوبی کوره یا حکؤمتی فیرمانین ایفلاسیلا (iflasıyla) قالان 76 میلیارد دولارلیق بورجو اوستلنمک مجبوریتینده قالمیشدیر. دوون کهنه باشچیسی کیم هو چونگو پیس رهبرلیک ، بالانس ساختاکارلیغی و یورد خاریجینه پول ترانسفری سببیله 10 ایل حبس ، 21 میلیارد دولار دا پول جزاسینا چارپدیرمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:اوتوموبیل مارکلاری
لمبانق

**لمبانق** اندونزینین بير شهري دير. بو شهرين ۲۰۰7 اينجي ايلده ۲۱۳٫۵۷۶نفر اهاليسي وارميش.

## قايناق‌لار

بؤلمه:اندونزی شهرلری
سورابایا

**سورابایا** اندونزینین ایکینجی بویوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۷7 اينجي ايلده ۲٫۳۵۸٫۱۱۱نفر اهاليسي وارميش.

## قايناق‌لار

بؤلمه:اندونزی شهرلری
لینکولن (اوتوموبیل)

**لینکولن** آمریکادا فورد موتور کمپانی طرفیندن لوکس صینف ده کی ایستهلاک چی طلبینه ایستیقامت لی چیخاریلماقدا اولان بیر مارکا دیر. بازار دا کی رقیبی ایسه جی ام – این کادیلاک مارکاسی دیر.

## مدل‌لری
* لینکولن مارک ال تی (Lincoln Mark LT)
* لینکولن ام کا اس (Lincoln MKS)
* لینکولن ام کا ایکس (Lincoln MKX)
* لینکولن ام کا زد (Lincoln MKZ)
* لینکولن ناویگاتور (Lincoln Navigator)
* لینکولن تاون کار (Lincoln Town Car)
## آکتول مدل لری
* لینکولن ال اس (Lincoln LS)
* لینکولن آویاتور (Lincoln Aviator)
* لینکولن بلاک ود (Lincoln Blackwood)
* لینکولن کانتینتال (Lincoln Continental)
* لینکولن مارک | لینکولن مارک سریاسی (Lincoln Mark|Lincoln Mark Seriyası)
* لینکولن زفر (Lincoln Zephyr)
## تاریخی مدل لری
* لینکولن ال – سری یاسی (Lincoln L-Seriyası)
* لینکولن کا - سری یاسی (Lincoln K-Seriyası)
* لینکولن – زفر (Lincoln-Zephyr)
* لینکولن - زفر کانتینتال (Lincoln-Zephyr Continental)
* لینکولن کاستوم (Lincoln Custom)
* لینکولن اسپورت (Lincoln Sport)
* لینکولن کازموپولیتن (Lincoln Cosmopolitan)
* لینکولن لیدو (Lincoln Lido)
* لینکولن کاپری (Lincoln Capri)
* لینکولن پریمییر (Lincoln Premiere)
* لینکولن ورسیلز (Lincoln Versailles)

## قایناق‌لار

بؤلمه:اوتوموبیل مارکلاری
ساب

**ساب** ، 1937 – ده سوئیس ده قورولان اوتوموبیل و طیاره شیرکتی دیر. 2 – جی دونیا مۆحاریبه سینین آردیندا 15 طیاره مهندیسینین دیزاینی (طراحی) اولان 92001 آدلی مدل له اوتوموبیل چیخارماغا باشلادی . آئرودینامیک قورولوشو مثبت ایستیقامت ده تاثیر ائدن قاناد پروفیلی شکلینده کی گؤوده قورولوشو واسیطه نین دیزاینین داکی ان بؤیوک فرقلی لیک اولدو. ساب فیرماسینین دونیانین ان محکم و اعتیبارلی اوتوموبیل لرینی ایستحصال ائدیر. بوندا سوئیس پولادینین دا اهمیت بؤیوک دور. ساب عئینی زاماندا سوپر سونیک دؤیوش طیاره لری ده ایستحصال ائدیر. ساب ین تیجاری واسیطه مارکاسی ایسه اسکانیا دیر. چنرال موتورزون بیر مارکاسی دیر.

## مدل لر
* اسپورت سئدان 3-9 (9-3 Sport Sedan)
* اسپورت واگن 3- 9 (9-3 Sport Wagon)
* کونوئرتیبل 3-9 (9-3 Convertible)
* سئدان 5-9 (9-5 Sedan)
* اسپورت واگن 5-9 (9-5 Sport Wagon)

## قایناق‌لار

بؤلمه:اوتوموبیل مارکلاری
لامپونق بندری

**لامپونگ بندری** اندونزینین بير شهري دير. بو شهرين ۲۰۰7 اينجي ايلده ۸۵۷٫۳۵۲نفر اهاليسي وارميش
## قايناق‌لار
بؤلمه:اندونزی شهرلری
بوگور

**بوگور** کند اندونزینین بير شهري دير. بو شهرين ۲۰۰7 اينجي ايلده ۸۰۱٫۵۷۰نفر اهاليسي وارميش
## قايناق‌لار
بؤلمه:اندونزی شهرلری
پکانبارو

**پکانبارو کند** اندونزینین بير شهري دير. بو شهرين ۲۰۰7 اينجي ايلده ۷۰۵٫۴۷۰نفر اهاليسي وارميش.
## قايناق‌لار
بؤلمه:اندونزی شهرلری
جمبر

**جِمبِر** — اندونزینین شهرلریندن. بو شهرين ۲۰۰۷-جی ايلینده ۳۰۹٫۶۷۶ نفر نۆفۇسو وارميش.
## قايناق‌لار
بؤلمه:اندونزی شهرلری
کوپانگ

**کوپانگ** اندونزی اؤلکه‌سی‌نین شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهرين ۲۰۱۵–جی میلادی ایلده ۴۲۳,۸۰۰ نفر اهالی‌سی وارميش. 

## قايناق‌لار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:اندونزی شهرلری
سوکابومی

**سوکابومی** کند اندونزینین بير شهري دير. بو شهرين ۲۰۰7 اينجي ايلده ۲۸۸٫۷۸۱نفر اهاليسي وارميش
## قايناق‌لار
## گؤرونتولر

File:Andries_de_Wilde.jpg



بؤلمه:اندونزی شهرلری
پالو (اندونئزی)

**پالو** اندونزینین بير شهري دير. بو شهرين ۲۰۰7 اينجي ايلده ۳۰۷٫۵۰۸نفر اهاليسي وارميش.
## قايناق‌لار
بؤلمه:اندونزی شهرلری
تاسیک مالایا

**تاسیک مالایا** اندونزینین بير شهری‌دير. بو شهرين ۲۰۰۷ -نجی ايلده ۲۶۶٫۷۱۹نفر اهاليسی وارميش
## قايناق‌لار
بؤلمه:اندونزی شهرلری
لامرد بؤلگه‌سی

**لامرد بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی لامرد شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹۱٬۷۸۲ نفر جمعیتی واردیر. بو بولگه ده قاشقای تورك لری ياشاييرلار.

## ایداری بؤلونوش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:لامرد بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
پاراقوئه

**پاراقوئه** — جنوبی آمریکادا دنیزه چیخیشی اوْلمایان دؤولت. جنوبدا و جنوب-باتی(غرب)ده آرگئنتینا, شیمال-باتی(غرب)ده بوْلیویا, شرقده و شیمال-شرقده برزیل ایله هم‌سرحددیر. قۇارانی دیلینده "Paraqvay" "böyük çaydan" دئمکدیر. بۇرادا, اِحتمال کی, پارانا چایی نظرده تۇتۇلۇر. جنوبی آمئریکانین مرکزینده یئرلشدیینه گؤره پاراگوئه بیر بعضاً "Amerikanın ürəyi" آدلاندیریرلار. پایتختی آسۇنسوْن شهریدیر. پاراگوئه این اراضیسی 406.756 کیلومترمربع.

## اهالیسی
پاراقوایدا مۆختلیف ائتنیک قوروپلار یاشاییر. اونلاردان ان گئنیش یاییلمیش خالْق مئستیزوْلاردیر. اؤلکه‌ده ایسپانلار, برازیلیالیلار, پوْرتۇقاللار و س. یاشاییر. مئتیسلر پاراگوئه اهالیسینین 95%-نی تشکیل ائدیر. سوْن وضعیت آلمایا گؤره اهالینین سایی 6.4 میلیون. نفره یاخیندیر (iyul 2010). اهالینین ایل لیک اوْرتا آرتیمی 1,3%-دیر. اوْرتا عؤمور مودّتی کیشیلرده 73, قادینلاردا 79 ایلدیر. اؤلکه اهلیسینین 60 فایزینی شهر اهالیسی تشکیل ائدیر (2008).

## دیل
پاراقوایدا دؤولت دیلی ایسپان و قۇارانی دیللریدیر. لاتین آمئریکاسینین باشقا اؤلکه‌لریندن فرقلی اوْلاراق پاراگوئه دا عمومی اونسیت دیلی کیمی یئرلی اهالینین دیلیندن-قۇارانی دیلیندن گئنیش استفاده‎ اولونۇر.

## سیاست
اؤلکده بیر چوْخ پارتیالار فعالیت گؤستریر کی, اونلاردان بیریده پاراگوئه کولورادو پارتیاسیدیر.

## گؤرونتولر

File:Flag of Paraguay.svg
File:Flag of Paraguay (reverse).svg
File:Coat of arms of Paraguay.svg
File:Coat of arms of Paraguay (reverse).svg
Image:Panteon_Asuncion_Paraguay.jpg
Image:Rio_Paraguay.jpg
Image:ParaguayTrinidadReduction.jpg
Image:Trinidad (Paraguay).JPG
Image:Salto cristal - yvykui - paraguay - 2005-04-23.jpg
Image:Panteon heroes paraguay.jpg
Image:Calle palma asuncion.jpg
Image:Paraguay carreta.jpg
Image:Paraguay church.jpg
Image:Calle palma building.jpg
Image:Asuncion Cabildo.JPG
Image:Asuncion Cathedral.JPG
Image:Asuncion Palacio Lopez.JPG
Image:Concepción Catholic chapel.jpeg
File:Catedral Neogotica de San Lorenzo.JPG
File:Fachada Este Catedral de San Lorenzo.JPG
File:Interior Catedral San Lorenzo.JPG
File:Catedral de San Lorenzo - Paraguay.JPG



بؤلمه:پاراگوئه
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:گونئی آمریکا اؤلکه‌لری
بؤلمه:ایسپانیا دیللی اؤلکه‌لر
بؤلمه:دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکه‌لر
بؤلمه:جومهوریت‌لر
بؤلمه:ایسپانیولجا دانیشان اؤلکه‌لر
لاهرود

**لاهرود** شهری مشگین‌شهر بؤلگه‌سینین شهرلریندندیر. بو شهر شرقی مشگین بؤلومونون مركزی دیر. ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بوشهرین ۲٬۹۶۱ نفر اهالیسی وار.

## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل اوستانی
بؤلمه:مشگین‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین شهرلری
کاتالان دیلی

**کاتالان دیلی** هیند-آوروپا دیل عاییله سینین رومان دیل قروپونون اوسکیتانو-رومان آلت قروپونا عایید اولان دیل دیر.کاتالان دیلی آندورا اؤلکه سینین رسمی دیلی دیر و ایسپانیانین کاتالونیا، بالار آدالاری و والنسیا (کی والئنسییا دیالکتی آدلانیر)موختار ایجماعیلارینین رسمی دیللریندن بیری دیر،همده ایتالیانین ساردینیا آداسینین آلقرو شهرینده دانیشیلیر. بو دیل ایسپانیانین آراقون موختار ایجماعسیندا (لا فرانجا) و مورسییا موختار ایجماعسیندا (کارچه)، و فرانسانین گونئیینده یئرله شن تاریخی روسیون منطقه سی ایندیکی پیرنه اوریانتل بولگه سینده(قوزئی کاتالونیا) رسمی اولمایاراق،دانیشیلیر.

## سوزلر موقاییسه سی

## قايناق‌
* ائتنولوقون کاتالانجا اۆچون راپورو
* کاتالان دیلینین قرامئری
* کاتالانجا-اینگیلیسجه سوزلوک
* آنلاین کاتالانجانی اویره نمک اۆچون

بؤلمه:دیللر
بؤلمه:اوروپا دیللری
کاتود

**کاتود** (یونانجا :  χάθοδος -  آشاغی طرفه حرکت) - قایناغین منفی قطبو (قالوانیک المنتین ، الکتریک باتریاسی) و یا آخیمین منفی قوطبونا باغلانان هر هانسی بیر قورغونون الکترود دور.

الکترونو ایچری چکن قوطب. الکترونلارین جریانی هر زامان آنوددان کاتودادیر. فیزیک و الکترونیک‌ده  کاتود، مدارین ایچینه الکترون گؤندرن الکترود‌دور.
الکترولیز پروسه سی زامانی ( محلول دان المنت لرین آلینماسی و اونلارین ثابیت الکتریک آخیمی آلتیندا اریمه سی ) کاتد منفی قطبو دور ، اونون اوزرینده متالین برپاسی باش وریر.

بو آنلایش فیزیک علمینه مایکل فارادی طرفیندن داخیل ائدیلمیشدیر.
## قايناق‌
بؤلمه:فیزیک
کارگران

**کارگران** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين خودافرین بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان کئیوان قصبه سی نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 26نفر اهاليسي وارايميش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:خودآفرین بؤلگه‌سی
بؤلمه:خودافرین بولگه‌سینین کندلری
کاظم نظری

کاظم نظری ـ «بقا» تخلص ائدن آذربایجانلی شاعیر.
## یاشام
کاظم نظری، ولی الله اوغلو 1348نجی ايلده اردبيل دياريندا آنادان اولدو. 1363نجی ايلدن شعريازماغا باشلادی. کاظم نظری شعرده "بقا" تخلص ائدير،نظری نين ايکينجی کلاساقده ر تحصيل ائله ييب دير.بقا غزلده اؤز طبعينی سينايير و دئمک کی بوصنعتده اؤز قدرينه گوره احساسلی غزللر يارادير.اونون گؤنوده خوش کئچمه سه، قلبينده اولان سئوگی ومحبت شعرلرينه جلا و اوره گينه صفا باغيشلايير و يازديغی غزللرده اوست- اوسته موفق شاعردير.

## شعرلریندن اؤرنک
اونون طبعينی سيناماق ايچون بيز اونون احساسلی بير شعرين نمونه ايچون بوردا يازيريق:

خوشدور

جانان آياغی آلتدا قالان، جان اولا خوشدور

پيمان ازل اوسته آخان، قان اولا خوشدور

جانان سيز اولان يئرده داها جان نه يه لازم

جان اولماسادا وصلت جانان اولا خوشدور

شبنم دوزولر نرگسين أوستونده سحرلر

يعنی گؤزوموز، هجريده گريان اولا خوشدور

اوخلور مژه وين هربيری مين تيردن آرتيق

گؤنلومده بو منواليله شان شان اولا خوشدور

اوز گؤنچوکی ايستر گئچه عشقين ده نيزيندن

درياده"بقا" دالغالی طوفان اولا خوشدور

## قايناق‌لار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:آذربایجانلیلار
بؤلمه:اردبیللی شاعیرلر
بؤلمه:ایرانلی شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:کیمسه‌لر
کانوری دیلی

**کانوری دیلی** ـ نیجریه، نیجر، چاد و کامروندا کانوری لر طرفیندن دانیشیلان بیر زنجیره وی دیالکتدیر، همده جنوبی لیبیده کیچیک کانوری دیللی آزلیقلاری و سوداندا بیر کانوری دیللی دیاسپور وار.جومله لرینین سوز نیظامی موبتدا-اوبیئکت-فعلدیر.

## قايناق‌

* Norbert Cyffer & John P. Hutchinson (eds.) Dictionary of the Kanuri Language (Publications in African languages and linguistics, 13). Foris Publications 1990. ISBN 9067654124.
* Norbert Cyffer, We Learn Kanuri (book and 2 audio cassettes), ISBN 3927620017, Rüdiger Köppe Verlag: Köln 1993.
* Norbert Cyffer, English-Kanuri Dictionary, ISBN 3927620440, Rüdiger Köppe Verlag: Köln 1994.
* Norbert Cyffer, A Sketch of Kanuri. Rüdiger Köppe Verlag: Köln 1998.
* [Documentation for ISO 639 identifier: kau http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kau]

بؤلمه:دیللر
فابریکا

**فابریکا** (لاتینجا معناسی ایستحصال ساحه سی)
ایری صنایع موسیسهٔ اوْلوب. بیر چوْخ صنایع پروسس لرینی اؤزوندهجمع لشدیریر و اونلاری ماشینلارین، ایشچیله رین و ایستحصالین تشکیلی نین کؤمکی ایله ال وئریشلی شکیلده حیاتا کئچیریر. فابریکا صاحیبینه اول لر فابریکانت دئییلیردی. بۇ گون ایسه اونلارا داها چوْخ ایش آدامی دئییلیر. موسیسه نین یئرلشدییی بینایا دا فابریکا دئییلیر.
فابریکا ایله مانوفاکتورا (manufaktura) آراسینداکی فرق اوندان ایعبارت دیر کی، مانوفاکتورادا محصول ایستحصال یالنیز بیر ماشیندا جمع لشیر و اونون تطبیقی آز باش وئریر، عئینی زاماندا ایشین چوْخو ال ایله گؤرولور. بوندان علاوه مانوفاکتورادا چالیشانلار ائوده ده ایش گؤره بیلیردیلر. فابریکادا ایسه بونون عکسینه اولاراق ایستحصال پروسه سینده بیر چوْخ ماشین لار تطبیق ائدیلیر کی، بۇ دا محصول دارلیغین آرتماسینا گتیریب چیخارمیش دیر. فابریکالارین یارانماسی و اینکیشافی اساساً صنایع اینقیلابیندان سوْنرایا تصادف ائدیر.

## قایناقلار

## اتک‌یازی‌لار

بؤلمه:موهندسلیک
شیلی

150px|بندانگشتی
150px|بندانگشتی
200px|بندانگشتی
**شیلی** گونئی آمریکا قاره سینده بیر اوْلکه.

## گؤرونتولر

Image:Logo-chile-main.jpg
File:Chile Blue Marble.png
File:La_Moneda_Palace_Santiago_Chile.jpg
File:Tribjusticiacl.jpg
File:Fachada_CGR.JPG
File:Tribunal_Constitucional_de_Chile,_2012.jpg
File:Edificio del Instituto Nacional de Estadísticas (INE) 01.JPG
File:BancoCentralChile.JPG
File:Ci-map-es.png
File:South_America_location_CHI.png
File:Orthographic Projection of Chile.png
File:Chile_topo_en.jpg
File:Cl-triconti-en.PNG
File:Chile location map.svg
File:Chile_provinces.png
File:Chile_municipalities.png
File:Mapa_administrativo_de_Chile.png
File:Chile density.png
File:Regions of Chile by Human Development Index.png
File:Chile_satellit.jpg
File:Coat_of_arms_of_Arica_y_Parinacota,_Chile.svg
File:Coat_of_arms_of_Tarapaca,_Chile.svg
File:Coat_of_arms_of_Antofagasta_Region,_Chile.svg
File:Coat_of_arms_of_Atacama,_Chile.svg
File:Coat_of_Arms_of_Coquimbo_Region.svg
File:Coat_of_Arms_of_Valparaíso_Region.svg
File:Coat of arms of the Metropolitan Region Government, Chile.svg
File:Coat_of_arms_of_O%27Higgins_Region,_Chile.svg
Coat of Arms of Ñuble Region.svg
File:Coat_of_Arms_of_Maule_Region.svg
File:Coat of Arms of Biobío Region.svg
File:Coat_of_arms_of_La_Araucania,_Chile.svg
File:Coat_of_arms_of_Los_R%C3%ADos,_Chile.svg
File:Coat_of_arms_of_Los_Lagos_Region,_Chile.svg
File:Coat_of_arms_of_Aysen,_Chile.svg
File:Coat_of_Arms_of_Magallanes_Region.svg
Image:Arica Aduana 2.jpg
File:Iquique night skyline.jpg
Image:EdificioCodelcoNorte.jpg
File:Iglesia_de_San_Pedro_de_Atacama_01.JPG
File:Balneario de Antofagasta.JPG
File:HangaroaCallePrincipal.jpg
File:Copiapó, atardecer de Otoño.jpg
File:Cruz_del_Tercer_Milenio.jpg


بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:گونئی آمریکا اؤلکه‌لری
بؤلمه:ایسپانیا دیللی اؤلکه‌لر
بؤلمه:جی ۱۵ اؤلکه‌لر
بؤلمه:جومهوریت‌لر
بؤلمه:ایسپانیولجا دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:شیلی
بؤلمه:Former Spanish colonies
بؤلمه:۱۸۱۸ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:Countries in South America
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:1818 establishments in South America
بؤلمه:Southern Cone countries
ونزوئلا

گونئی آمریکا قاره سینده بیر اوْلکه.

## قایناقلار

## کیتاب تانیتیمی

## Bibliography

**مقاله‌لر**

*

**کیتابلار**

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

**دانیشیق و مصاحبه لر**

*

## ائشیک باغلانتیلار
* Last archived iteration of official government website, which appears to be down  
* Chief of State and Cabinet Members 
* Venezuela . *[[The World Factbook]]*. Central Intelligence Agency. 
* Venezuela at *UCB Libraries GovPubs* 
*  
* Venezuela from the Library of Congress Country Studies (1990) 
* Venezuela profile from the بی‌بی‌سی نیوز 
*   
* Maps on Venezuela – Cartographic features 
* Key Development Forecasts for Venezuela from International Futures 
* Venezuela and Tourism from immigrationtovenezuela.com.ve] 
* 

بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:گونئی آمریکا اؤلکه‌لری
بؤلمه:ایسپانیا دیللی اؤلکه‌لر
بؤلمه:ونزوئلا
بؤلمه:اوپک
بؤلمه:جی ۱۵ اؤلکه‌لر
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:ایسپانیولجا دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:۱۸۱۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
فدک

**فدک** حجاز منطقه‌سینده مدینه شهری‌نین 160 کیلومئترلیگینده، کئچمیشده بیر کند آدی اولوردو.

محمد(ص) ایسلام پئیغمبری بو کندی اوز قیزی فاطمه الزهرا(س) اۆچون هبه ائتمیشدی.یئیغمبرین اؤلومنه بو کندی غصب ائتدیلر و فاطمه اونو آلماق اۆچون یئغمبر مچیدینه گئتدی.او بو کندین قباله سین ابوبکر بیرینجی خلیفه دن آلدی .هابئله مچیددن قایداندا عمر بن خطاب قباله نی آلدی و فدک کندی غصب اولوندو.

## قايناقلار
فرانک فرید

**فرانک فرید**(Fəranək Fərid), گونئی آذربایجان‌لی تانینمیش شاعیر، دیلمانج، قادین و اینسان حاق‌لاری و چئوره مودافیعه‌چی‌سی .
او ایران حاکیمیتی‌نین اورمو گؤلونون قوروماسینا لاقئید موناسیبتی‌نه اعتیراض اولاراق 1390 یای‌سونونون 12جی گونونده، گونئی آذربایجانین موختلیف شهرلرینده کئچیریلن دینج گؤسته‌ری‌لر و یوروش‌لره گؤره توتولان‌لارداندیر. 1390، یای‌سونونون 12-سینده تبریز شهرینده کئچیریلن آکسییادا تانینمیش قادین حوقوق مودافیعه‌چی‌سی، آذربایجان‌لی شاعیر و ترجومه‌چی فرانک فرید توتولوب. او، اعتیراض آکسییاسی گئده-گئده، کوچه‌ده ساخلانیلیب.

## قايناق‌لار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:آذربایجانلیلار
بؤلمه:ایرانلی شاعیرلر
بؤلمه:قادینلار

بؤلمه:شاعیرلر
فرهاد فخرالدینی

**فرهاد فخرالدینی** 1316 تبریزده آنادان اوْلوب.ایرانلی موسیقی چی دیر.ایراندا آدلیم موسیقی چیلردن دیر و ایرانین ملی ارکستر ین رهبر لیقی ساییلیر.آدلیم موسیقی ایشلریندن سربداران فیلمینده پایلاشدی.

## قايناق‌لار
کئدیری

**کئدیری** اندونزینین بير شهري دير. بو شهرين ۲۰۰٧ اينجي ايلده ۲۳۳٫۹۶۴نفر اهاليسي وارميش.

## قايناق‌
بؤلمه:اندونزی شهرلری
فضا شاتئلی

**فضا شاتئلی** (اینگیلیسجه: Space Shuttle) آمریکا دا (ABŞ) ناسا طرفیندن یارادیلمیش کوسمیک (فضایی) گمی تیپیدیر.

آمریکا دا راکت اینکیشافی عرفه سینده یئره گئری یه قاییدابیلن گمی کونسئپتی (konsepti) ایشله نیلیر. بو بیر دفعه تطبیق اولونان راکت لره نیسبتا خرج لره قناعت وئرمه لی ایدی. آنجاق بو مقصدی الده ائتمک ممکون اولمادی ، بئله کی ، بو گون بیر شاتل گمیسینین قیمتی یاریم میلیلرد دوللارا چاتیر.
1960 –جی ایللرده بیر پیله لی راکت سیستمی آرتیق اؤز ایمکان لارینی توکتدیییندن بو گمینین حاضیرلانماسی زامانی چوخ پیله لی راکت سیستمیندن ایستیفاده ائدیلمیشدیر. فضا شاتل لی گمیسی خاریجی یاناجاق چنلریدنن (çənləridnən) و برک یاناجاق راکتیندن ایعبارت اولان سیستم له تجهیز اولونموشدور. کوسموسا (فضا) راکت کیمی بوراخیلان بو گمی گئری یه طیاره (اوچاک) کیمی قاییدیر.

right|thumb|فضا شاتلی "دیسکاوری" بوینگ 747 SCA ایله اوچوش بازاسینا نقل زامانی

اساس مقصدی گؤی یه فایدالی یوک لرین داشینماسی اولان بو گمی لر آزی 100 دفعه گؤی یه و گئرییه اوچمالی ایدیلر. آنجاق بو گونه کیمی ان چوخ گؤی یه اوچان شاتل "دیسکاوری" جمعی 33 دفعه بو سیاحت ده اولموش دور.

## قايناق‌لار

بؤلمه:فضا
فشم

**فشم** تهران اوستانینین شهرلریندن بیریدیر. بو شهر شیمیرانلار بولگه‌سینین رودباریقصران بولومونده یئرلشیبدیر.

## قايناق‌لار
فوجی‌یاما

**فودزی**- (富士山 فوجی-سان) و یا فودزیاما "مقدس داغ") یاپونیادا یئرلشن، هوندورلویو 3777 متر اولان سؤنموش یانارداغ. بورادا هم‌چی‌نین یاپونیانین ان اوجا زیروه‌سی یئرلشیر. بو سونونجو دفعه بورادا وولکان 1707-1708 ایللره تصادف ائتمیش‌دیر. فودزی داغی یاپون‌لارین ان چوخ زیارت ائتدیگی مکان‌دیر.
فیلیپین دیلی

**فیلیپین دیلی**، تاقالوق دیلینین پرئستیژ قئید ائتمه سیدیر و اینگیلیس دیلی ایله بیرلیکده 1987 فیلیپین آنا یاساسینا گوره فیلیپینلرده ایستیفاده ائدیله ن میلّی و اینگیلیسجه ایله یاناشی رسمی دیللردن بیریدی.

## قايناق‌
### Citations

### Sources

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## قایناقلار

**New Vicassan's English–Pilipino Dictionary* by Vito C. Santos, 
**Learn Filipino: Book One* by Victor Eclar Romero 
**Lonely Planet Filipino/Tagalog (Travel Talk)* 
**Lonely Planet Pilipino Phrasebook* 
**[[UP Diksyonaryong Filipino]]* by Virgilio S. Almario (ed.) , and 
**English–Pilipino Dictionary*, Consuelo T. Panganiban,  
**Diksyunaryong Filipino–English*, Komisyon sa Wikang Filipino, 
**New English–Filipino Filipino–English Dictionary*, by Maria Odulio de Guzman 
**[ "When I was a child I spoke as a child": Reflecting on the Limits of a Nationalist Language Policy]* by Danilo Manarpaac. In:  *[ The politics of English as a world language: new horizons in postcolonial cultural studies]* by Christian Mair. Rodopi; 2003 . p.&nbsp;479–492.

## آرتیق اوخو

*Commission on the Filipino Language 
*Language planning in multilingual countries: The case of the Philippines, discussion by linguist and educator Andrew Gonzalez
* "...a third of the Filipino language is derived from Spanish words, constituting some 4,000 'loan words'".
*
* 
*  Published online: 18 Apr 2012

بؤلمه:دیللر
بؤلمه:آسیا دیللری
قادین

left|thumb|ونوس سیمبولو

**قادؽن** و یا **خانؽم یا آرواد**، دیشی اینسان دیر. قادین سؤزو یاشاچاتمیش دیشی اینسانلارا ایشلنیلیر، بۇ سؤزون تایی آز یاشلی اوشاقلارا و یا یئنی‌یئتمه‌لره قیزدیر. گاهی یئنی‌یئتمه قیزلارادا قادین آدی ایشلنیر.

قادینلار حقوقونو مودافعه ائتمک و برابرلیک ایسته‌ین حرکتین آدی قادینچیلیق یا فمنیسم آدیلا دونیادا تانینیر.

## گؤرونتولر

## قایناق‌لار

قورآندا قادین 

## اتک‌یازی

بؤلمه:قادینلار
بؤلمه:اینسان
بؤلمه:Females
بؤلمه:خانیم‌لار
قاراجا ملک

**قاراجا‌ ملک** كندی شرقی آذربایجان اوستانی نين ورزیقان بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان گونئی ازومدل قصبه سی نده يئرلشيب. [1] 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 75نفر اهاليسي وارايميش.

## قايناق‌لار

بؤلمه:ورزیقان بؤلگه‌سی‌نین کندلری
عاشیقلی

**عاشیقلی كندی** دوغو آذربایجان اوستانی نين خودافرین بولگه‌سی نين منجوان بولومو نده اولان باتی منجوان قصبه سی نده يئرلشيب. ۱۳۸۵-اينجی گونشلی ايلين نوفوس ساييسی اساسيندا بو كندين ۴۷۳نفر اهاليسی وارايميش. 

## قایناق‌لار

بؤلمه:خودآفرین بؤلگه‌سی

بؤلمه:خودافرین بولگه‌سینین کندلری
عالیم

**عالیم** یا **بیلگه** ( فارسجا : دانشمند ) عربجه علم له مشغول اولان . دوشونن و یارادیجی طبقه نین نماینده سی اولان شخص دیر. اونلار اینسانلارین آراسیندان اؤز باجاریغی ، ساوادی و دوشونجه سی ایله فرق ائده للر. عالیم لر بیر تدقیقات ساحه سی ایله سیستماتیک ایشله مشغول اولاراق ینی بیلیک لرین الده اولونماسینا چالیشیرلار. عالیملرین مشغول اولدوق لاری اساس ساحه لر آشاغیداکی لار دیر.
* آخولوژیا
* آسترونومی ( نوجوم )
* بیولوژی
* کیمیا ( شیمی )
* بیلگی سایار ( کامپیوتر )
* جغرافیا
* ریاضیات
* فلسفه
* پسیخولوژی
* سوسیال علملر
* تکنیک
* طیب
آذربایجان عالیملرینین علمی فعالیت لری حاققندا معلومات لار عئینی آدلی کاتقوریادا وریلمیشدیر.

## قايناق‌لار

بؤلمه:عالیم
عباس آقائی قره‌چورلو

**عباس آقائی** اؤز ترجمه حالیندا بئله یازیر: "من عباس آقائی قره چورلو، قره چورلو طایفاسیندان 1343نجی ایلده عشایر بیر خانواده ده "چول‌قشلاق" کندینده آنادان اولدوم. آیاق توتاندان سونرا اؤزکندیمیزده مدرسه یه گئدیب ابتدائی معلوماتی همان چولقشلاقدا الده ائتدیم. تحصیله ادامه وئرمکدن اؤترو اهره گلدیم"راهنمائی" دوره سین بتییردیکدن سونرا، متوسطه دوره سینده بو شهرین مطهری مدرسه سینده باشلادیم و
هله اورادا بیر طلبه یم.
1360نجی ایلدن بویانا شعر سؤیله مگه قیزغین علاقه تاپمیشام.
من شعرلریمده علی واحددن الهام آلیرام و اونون شعرین اولدوقجا سئویرم." آقائی شعرده ده اؤز تخلصون "آقائی" یازیر.

بیز اونون احساسلی بیر شعرین نمونه اۆچون بوردا یازیریق:

**دهه فجر**

دهه فجر گلیب عیددی ایرانه بو گون

ظالمین کاخلارینی قویدولا ویرانه بوگون

دین ده واجب اولوب چونکه مسلمانه دفاع

اوغلان سنده اوجوروموشسان بیلمیردوخ ها

قویدو ایرانلی آیاق عرصه میدانه بوگون

توپراغا سورتمک اۆچون ظلمکارین قارا اؤزون

میدانا وارد اولوبدور هامی مردانه بوگون

ظلم حددیندن آشیب گچمیشیدی ایراندا

اعتراض اوزره هامی چیخدی خیابانه بوگون

قوودولار شاهی وطندن نه یامان قووماقیدی

سلطنت دؤره سی چاتدی داها پایانه بوگون

## قایناق‌لار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:آذربایجانلیلار
بؤلمه:ایرانلی شاعیرلر
عبدالله توقای

**محمد عاریف اوْغلو عبدالله توقای** (تاتار تورکجه‌سی: Möxämmätğärif ulı Ğabdulla Tuqay)، تاتار شاعیر، ناشیر و یازیچی‌سی دیر. چاغداش تاتار ادبیاتی‌نین آتاسی ساییلیر.

## حیاتی
توقاي چاغجيل ايديل تاتار ادبياتي و ديلي‌نين باباسي‌دير. 26 آوریل 1886-جی ایلده کازان بؤلگه‌سي قوشلاويچ آدلي کندده دوغمولموشدور. ائلدن ائله دولاشاراق اوشاقلیق دؤورونو ساسنا، اوچيلي کندلرینده گئچيردي، ايلک اؤیرتيميني کيرلاي مدرسه‌سینده آلدي. 1895 سونرا قازاقيستاندا اورالسک آدلي کندده اقربالاری‌نين يانيندا عایله تربييه‌سي گؤردو. اورادا تاتار ادبياتي ايله خالق ادبياتيني اینجه‌لیک‌لریله اؤیره‌ندی، عربجه، فارسجا، روسجا، باشقورتجا، تورکجه کیمی و ديگر خالقلارين ادبیاتلاری، شرق فلسفه‌سي ايله عروض تئوريسيني مطیع‌الله حضرتین اؤزوندن اؤیرندی.تورک چالیشقانی، کؤچری عبدالولی اونو تورکجه و فرانسيز ادبیاتلاری ايله تانيشديردي. توکاي داها سونرا عبدالولی ايچين دونياني تانيماق ايچين گؤزومو آچان کيشي دئميشدیر.

توقاي مدرسه‌ده اوخورکن شعرلر يازماغا باشلادي. 1905 ایلی‌نين باشيندا سوسيال دئموکرات‌لار اورگاني اولان اورالئتس گازئته‌سينه مرتّب اولاراق گيردي. شهرده جريان ائدن‌ احتلال حرکتلرینه ده ايشتيراک ائتدي. کاميل مطیع نين چيخارديغي فيکير، العصر الجدید نشریاتیندا، اوخلار ژورناليندا فعال اولاراق چاليشدي. بو اورگانلارين هم مورتيبي، هئم مساهمی، هم يازارلاريندان بيريسي، هم ده رئداکتورو ايدي. جاييک‌دا توقايين شاعيرليگي وه يازارليغي گليشده، شؤهرئتي بوتون روسيايا ياييلدي. توقاي 1907 ايلي نين گوزونده قازانا دؤندو. او زامانکي ادبی مدنی موحيطين مرکزينده اولگونلاشدي. 15 آوریل 1913-جو ایلده تاريخينده توبئرکولوز خسته‌خانالیغیندا 26 ياشيندايکن اؤلموشدور.

شعري

کتاب

هیچده کوڭلم آچلماسلق اچم پوشسه، 

اوز اوزمنی کوره‌لمیچه روحم توشسه، 

جفا چیکسه‌م، جوده‌ب بتسه‌م بو باشمنی 

قویالمیچه جانغه جلی هیچ بر توشکه، 

حسرت صوڭره حسرت کیلب آلماش، آلماش،

کوڭلسز اوی بله‌ن تمام ئه‌یله‌نسه باش، 

کوزلرمده کیببده جیتمگان بولسه 

حاضرگنه صغلوب، صغلوب جلاغان یاش. 

شول وقتده مین قولیمه کتاب آلام 

آنڭ ایزگی صحیفه‌لرن آقتارام 

راحتله‌نوب کیته شونده جانم، ته‌نم. 

شوندنغنه دردلريمه درمان طابام. 

اوقوب بارغان هربر یولم، هربر سوزم، 

بولا مینم یول کورسه‌تکوچی یولدزم

سویمی باشلیم بو دنیانڭ واقلقلرن

آچیلا‌در، نورلانا‌در کوڭلم، کوزم. 

جیڭلله‌نه‌م، معصومله‌نه‌م مین شول چاقده

رحمت ئه‌یته‌م اوقوغانم شول کتابقه

اشانچم آرطه‌ مینم اوز اوزیمه، 

امید برلن قاری باشلیم بولاچقغه. 

## قایناق


بؤلمه:تاتار سیاستچی‌سی
بؤلمه:تاتار یازیچی‌سی
بؤلمه:تاتارلار
بؤلمه:تاتاریستان
بؤلمه:کیمسه‌لر
تورک یازیچی‌لار
روسیه مسلمانلاری
بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
عدن باغی

**عدن باغی** (عیبریجه:גַּן עֵדֶן, Gan ʿEdhen ؛عربجه:, Jannat ʿAdn ؛اینگیلیسجه:Garden of Eden) اینجیلده آدم ایله حوّا نین یاشادیغی جننت باغی دیر.

## موقعییت
هارادااولدوغو تارتیشیلسادااورتا دوغودا بیر یئرده اولدوغو دوشونولمکده دیر.

## تبریز
دئیوید رول ایددیعا ائدیبدیر کی عدن، سهند وولقانلیق داغینین قوزئیینده اولان گئنیش دوزنلیکده و تبریز یاخینلیغیندا یئرلشیر.

## قايناق‌
بؤلمه:تبریز
بؤلمه:دینی یئرلر
احمد زکی ولیدی توغان

**احمد زکی ولیدی توغان** (باشقورد تورکجه‌سی: Әхмәтзәки Вәлиди Туған) ایگیرمینجی یوز ایللرین بؤیوک تاریخچی‌سی، یازیچی‌سی و فیلسوفی دیر. ولیدی توغان تورکولوژونون آدلیملاریندان دیر و باشقیر تورکلرینین اینقیلابیندا و قورتولوش ساواشیندا باشچی‌لیق ائدنلردن ایدی.

## یاشاییشی
ولیدی ایلک تحصیل چاغیندا روس دیلین اؤرگشمگه باشلادی، آناسی یانیندا فارسجانی و اورتا مکتبده، دایی‌سی حبیب نجارین مدرسه‌سینده عربجهنی اؤرگشدی. ۱۹۰۹-جی ایلدن باشلایاراق ولیدی قازاندا مدرسه‌لرده اؤگرتمن‌لیک ائدیب، ۱۹۱۵-جی ایلدن ایکی ایل بویونا دومانین موسلمان میلّت وکیللریندن حیمایت ائدن دفترین اۆیه‌سی اولدو. ۱۹۱۱-جی ایلین سونوندا *[[تورک و تاتار تاریخی]]* کیتابین یازماقلا آدلینلاشدی. تحقیق اۆچون ۱۹۱۳-جی ایلده فیرغانایا و ۱۹۱۴-جی ایلده بوخارایا گئدیب، فیرغانادا یوسیف خاص حاجیب یازان *[[قوتادغو بیلیک]]* کیتابینین بیر ال یازماسین تاپدی. ولیدی ۱۹۱۷-جی ایلده میلّت مجلیسینه سئچیلیب شریف ماناتوْولا بیرلیکده باشقورد شوراسینا اساس قویدی. اورتا آسیادا باسماچی قالخینیشینین و تورکوستان میلّی بیرلیگینین باشچی‌لاریندان ایدی. توغان ۱۹۲۵-جی ایلده حمد الله صبحی، فؤاد کؤپرولو، ریضا نور و یوسوف آق‌چوْرا چاغری‌سی ایله تورکیهیه گئتدی.

## قایناقلار

بؤلمه:باشقوردلار
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
بؤلمه:کیمسه‌لر
الناز شاکردوست

**الناز شاکردوست** ۱۳۶۳ ایلینده آنادان اولان ایرانلی سینما ، تئاتر و تلویزیون اویونجوسودور.

## قایناقلار

بؤلمه:ایرانلی سینماچیلار
بؤلمه:Iranian film actresses
بؤلمه:Iranian television actresses
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:Islamic Azad University Central Tehran Branch alumni
بؤلمه:۱۹۸۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:Iranian female models
عربلی

**عربلی کندی** شرقی آذربایجان اوستانینین سراسکند بؤلگه سی نین مرکزی بولومی نده اوْلان علی‌آواد قصبه سی نده یئرلشیب. [۱] ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۳۹نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

## منابع

بؤلمه:سراسکند بولگه‌سی‌نین کندلری
عروض

**عروض** ـ عرب شعرینین اؤلچو سیستمینه عروض اؤلچوسو دئییلیر. تورکلرده هیجا اؤلچوسو اولان کیمی عربلرده ده عروض اؤلچوسو وارمیش. بو اؤلچو سونرا تورک و فارس ادبیاتینا دا داخیل اولوب‌دور. عروض اولچولرینه بیر یئرده توپلاییب آراشدیران خلیل بن احمد فراهیدی دیر.

## قايناقلار
*معین، محمد، فرهنگ فارسی، جلد دوم، حرف ع، انتشارات امیرکبیر، چاپ ششم، تهران ۱۳۷۶
*کابلی، ایرج، وزن‌شناسی و عروض، انتشارات آگه، تهران ۱۳۷۹ شابک:xـ۰۵۵ـ۴۱۶ـ۹۶۴ISBN

بؤلمه:شعر
۲۶ اوْکتوبر

**۲۶ اوکتوبر**:

۱۸۶۳ — ژنوده بین‌الخلق قیرمیزی هیلال جمعیتی یارادیلدی.

۱۹۰۵ — سوئد نوروژین موستقیللیینی تانیدی.

۱۹۱۷ — باکیدا "ایسماعیلیه" بیناسیندا موساوات پارتیاسینین ایلک قورولتایی کئچیریلدی.

۱۹۵۶ — وینده بین‌الخلق آتوم انرژیسی آژانسی تأسیس ائدیل‌دی.

۱۹۶۲ — آمریکانین تورکیه‌ده‌کی هسته‌ای سیلاحینی چیخارماسی شرطیله خروششوو کوباداکی شوروی راکتلرینین سؤکولمه‌سینه راضیلاشدی و کوبا بوحرانی سوْنا چاتدی.

۱۹۶۷ — ایران تاریخینده ایلک دفعه شاه محمدرضا پهلوینین خانیمی اۆچون تاج‌قویما مراسیمی کئچیریلدی.

۱۹۹۲ — آذربایجان میلی اولمپیک کومیته‌سی یارادیلدی.

۱۹۹۴ — ایوردانییا و اوردون ۴۶ ایللیک موناقیشه‌دن سوْنرا صولح موقاویله‌سی ایمضالادیلار.

بؤلمه:۲۷ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
عربلر

عرب آفریقا و آسیا قیطعه‌لرینده کومپاکت شکیلده یاشایان،دونیانین ان بؤیوک خالقلاریندان بیری. سعودی عربیستانیندا، سوریه‌ده، اوردوندا، عراقدا، یمنده، عوماندا، میصیرده، سوداندان (اهالیسینین ۱/۲ – نی تشکیل ائدیرلر)، الجزایرده، لیبیده، تونیسده و س. اهالینین اکثریتینی تشکیل ائدیرلر . دونیادا سایلاری تخمیناً ۳۱۱٫۶۴۸ میلیون نفردیر. حاضیردا دونیادا ۲۱ موستقیل عرب دؤولتی وار .

## عربلرین سویو
ابراهیم پئیغمبر نسلیندن دیلر.

## گؤرونتولر

File:Epitaph Imru-l-Qays Louvre AO4083.jpg|
File:Qahtanites.png|
File:Assyrian horsemen arabs.png|
File:TCCKhaldun.jpg|
File:Petra, Al-Khazneh 2.jpg|
File:Temple of Bel, Palmyra 15.jpg|
File:Pergamon-Museum - Wandmalerei 3.jpg|
File:NE 565ad.jpg|
File:Roman Empire 125 political map.svg|
File:Umayyad Mosquee panoramic.jpg|
File:Dome of the Rock III, Jerusalem.jpg|
File:Mustansiriya University CPT.jpg|
File:Maqamat hariri.jpg|
File:Harun-Charlemagne.jpg|
File:A side view of the front gate of Al Azhar mosque..jpg|
File:Panel hunters Louvre OA 6265-1.jpg|
File:030Arab.jpg|
File:Arab World maps.png|
File:NE 565ad-Lakhmid.jpg|
File:Map of Arabia 600 AD.svg|
File:AleppoEmirMudhem.jpg|
File:The Old Bedouin, aged over 112 years, and his Wife. (1918) - TIMEA.jpg|
File:Chief of Mascara.jpg|
File:Population Density in the Arab World.png|


## قایناقلار

;نوتلار

بؤلمه:خالقلار
۲۸ اوْکتوبر

**۲۸ اوکتوبر**:

۱۴۹۲ — کریستوف کولومب کوبانی کشف ائتدی.

۱۵۱۶ — قززا یاخینلیغیندا سینان پاشانین رهبرلیغی آلتیندا عثمانلی اوردوسو مملوکلری مغلوب ائتدی.

۱۸۸۶ — نیویورکداکی آزادلیق جزیره‌سینده آزادلیق هیکلینین رسمی آچیلیش مراسیمی کئچیریلدی.

۱۹۱۸ — چکوسلوواکیا اوتریش-مجاریستان ایمپیراتوریسیندان آیریلیب موستقیل اوْلدو.

۱۹۴۰ — ایتالیا اوردوسونون یونانا هوجوم ائتمه‌سی ایله یونان ایکینجی دونیا محاربه‌سینه داخیل اوْلدو.

۱۹۴۱ — شوروی قووه‌لری لیتوانیده ۹۰۰۰-دن چوْخ یهودینی گوله‌له‌دیلر.

۱۹۶۲ — کوبا بوحرانی: نیکیتا خروششوو کوبادا شوروی راکتلرینین سؤکولمه‌سینی اعلان ائتدی.

۱۹۸۴ — چین کومونیست حزبی اؤلکه‌ده‌کی اقتصادی وضعیتی دوزلتمک مقصدیله آچیق ریقابته شرایط یارادیلاجاغینی بیان ائتدی.

۱۹۹۸ — ایکینجی دفعه آذربایجان جومهوریتینین رئیس‌جومهورو سئچیلن حیدر علییوین آند ایچمه مراسیمی کئچیریلدی.

۲۰۰۸ — موسکودا موسلوم ماقومایوله ویداع مراسیمی کئچیریلدی و همین آخشام جنازه خصوصی رئیسله باکیا گتیریلدی.

بؤلمه:۲۸ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
۲۹ اوْکتوبر

**۲۹ اوکتوبر**:
￼

۱۸۶۳ — آنری دونان قیزیل صلیبی تشکیلاتینین اساسینی قویدو.

۱۹۲۲ — ایتالیا شاهی ۳-جو ویکتور امانوئل بنیتو موسولینینی حوکومت باشچیسی تعیین ائتدی.

۱۹۲۳ — تورکیه جومهوریتی اعلان ائدیلدی و موصطفی کمال آتاتورک اونون ایلک رئیس‌جومهورو سئچیلدی.

۱۹۲۹ — نیویورک بورس بازارینین سینماسی ایله آمریکادا ایقتیصادی بوحران باشلادی.

۱۹۵۵ — سواستوپولدا شوروی "نوووروسسیسک" لینکورونون باتماسی نتیجه‌سینده ۶۰۴ نفر هلاک اولدو.

۱۹۵۶ — سوئز بوحرانی زامانی ایسرائیل اوردوسو میصر سرحدینی کئچه‌رک سینا یاریماداسینی ایشغال ائتدی.

۱۹۹۳ — زنگیلان رایونو ائرمنیستان جومهوریتی طرفیندن ایشغال ائدیلدی.

۱۹۹۸ — آذربایجان، قزاقیستان، تورکیه، اؤزبکیستان و گورجوستان رئیس‌جومهورلاری باکی-تیفلیس-جیهان اساس نفت خطی حاقیندا آنکارا بیاننامه‌سینی ایمضالادیلار.

بؤلمه:۲۹ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
۳۰ اوْکتوبر

**۳۰ اوکتوبر**:

۱۹۱۴ — بیرینجی دونیا موحاریبه‌سی‌نین اساس دؤیوشلریندن اوْلان ایپر دؤیوشو باشلادی.

۱۹۱۸ — عثمانلی دؤولتی ایله موتفیقلر آراسیندا مودروس صولح موقاویله‌سی ایمضالاندی. موقاویله‌یه گؤره قافقازداکی تورک قوْشونلاری گئری چکیلمه‌لی ایدی.

۱۹۴۱ — ایکینجی دونیا موحاریبه‌سی: آمریکا شوروی‌یه ۱ میلیارد دولار دَیرینده حربی-تکنیکی یاردیم آییردی.

۱۹۵۶ — بؤیوک بریتانیا، فرانسه و ایسرائیل میصردن سوئز کانالینی ۱۲ ساعات عرضینده ترک ائتمه‌سینی طلب ائتدیلر.

۱۹۶۱ — شوروی یئنی توْرپاق جزیره‌سینده تاریخده ان گوجلو هیدروژن بومبو تستینی کئچیردی.

۱۹۶۷ — ایلک دفعه ۲ فضایی سفینه ("کوسموس-۱۸۶" و "کوسموس-۱۸۸") آچیق فضادا بیرلشدیلر.

۱۹۷۴ — محمدعلی بوکسدا دونیا قهرمانی اوْلوب.

بؤلمه:۳۰ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
عائیله

بندانگشتی|عائیله

**عایله (عائله، عاییله، عائیله)** یا دا **خانواده** و یا **ائو-اوجاق** سؤزجۆکلرینی، آرالاریندا قوهوملوق موناسیبتی اوْلان اینسانلار اۆچۆن ایشلدیلیر.

## عائیله
بیر عائیله سوسیولوژیا (جامعه) باخیمیندان ائولنمک یا دا قوهوملوق خطی ایله گلن بیر حیات بیرلیگی‌دیر. عائیله سؤزو، غربی میللتلرده اکثریتله آنا-آتا و اوشاقلار آنلاییشینی وئریر. شرق خالقلاریندا عائیله داها چوْخ عئینی ائوده یاشایان یا دا عئینی نسیلدن گلن اینسانلارین جمعینه دئییلیر. بیولوژیده عائیله سؤزو بیر بیرلرینه قوهوملوق درجه‌سی باخیمین‌دان بیر قروپدا بیرلشن حئیوانلار یا دا نباتات اۆچون ایشلدیلیر.

## سؤزون منشأی
عائله سؤزونون اصلی عربجه‌دن گلن عائله سؤزون‌دن گلیر. بۇ سؤز عربجه‌ده دایانماق معناسیندا اوْلان عول کؤکون‌دن گئلیر. بیر بیرلرینه دایانان، اعتیماد ائدن اینسانلار اۆچون ایشلدیلیر. عائله سؤزو مشترک خصوصیتلری اوْلان علمی، تئکنیکی و سوسیال قروپلار اۆچون ده ایشلدیلیر. مثال اۆچون بیر ایستحصالچینین بیر محصول خطین‌دکی محصوللارا او ایستحصالچینین محصول عایله‌سی ده دئییله بیلر.
تۆرکجه‌ده ائو-اوْجاق ایکی بؤلۆمدن اوْلۇشۇب فارسجایا اجاق دۇرۇمۇندا و اوْرتا آسیادا اوْت باشی ٫ اوْجاق کیمی دۇرۇموندا ایشلنیبدیر. ائو سؤزجۆگۆ عائیله اۆچۆن ایشلنیبدیر. اؤرنک اۆچۆن ائولنمک ائیلمینی چکمک اوْلار.

## عائله‌نین وظیفه‌لری
عائله‌نین بیولوژیا و سوسیولوژیا علملری باره‌سینده چوْخ مهم وظیفه‌لری واردیر: «اینسان» نؤوعون اؤزونو یئنی‌دن حاصیل ائتمه‌سی اۆچون عائله موسیسه‌سینه احتیاجینین اولماسی ایختیلافلی‌دیر. آنجاق بیر عائیله‌نین تشکول اولماسی اۆچون بیولوژیا باخیمیندان قادینین محصولدارلیغی و کیشی‌نین دؤللنمه گوجونون اولماسی لازیمدیر. ائولی بیر قادین-کیشی جوتونون اوشاقلاری اولمایاندا اجنبی بیر اوشاغینی اؤولادلیغا گؤتورمه‌سی بونون ایستیثناسی‌دیر. عائله‌نین خصوصیتلری نئچه نسیللرین بیر یئرده یاشادیغینا گؤره ده فرقلنیر. اونا گؤره چوْخ نسیللی ائو حیاتی یا چوْخ نسیللی عایله‌دن سؤز گئدیر. اؤزونو یئنیدن حاصیل ائتمک، نسیللرین حیات وئره‌رک ساخلانماسی وظیفه‌سی اۆچوندور. بۇ باره‌ده عائله‌نین باغلاری بیر جمعیتی‌نین ساخلانماسی و چوْخالماسی اۆچون چوْخ مهمدور. مۆعاصیر جمعیتلرده عائله‌نین سیاسی، دینی، ایقتیصادی و تعلیم له علاقه‌لی وظیفه‌لر قیسمن باشقا ایجتیماعی موسیسه‌لره (دؤولت حاکمیتلری، سیغورتا موسیسه‌لری، تحصیل موسیسه‌لری، ایدمان جمعیتلری کیمی) آپاریلار و عائله‌نین گوندلیگینده اهمیتینی ایتیرر.

## ترمینولوژیا
اینسانلاردا گؤرولن موختلیف عائله شکیللری واردیر. بونلاردان آتانین سؤزونون کئچدیگی عائله‌لره آتاشاه عیله، آنانین سؤزونون کئچدیگی عائله‌لره ده آنا شاه عایله دئیی‌لر.

## آیریجا باخ
* آنا
* آتا

## ائشیک باغلانتی‌سی

## قایناقلار

بؤلمه:توپلوم
بؤلمه:Family
بؤلمه:ایجتیماع
۲۷ اوْکتوبر

**۲۷ اوکتوبر**:
￼

۱۸۰۶ — ناپلئون بوناپارتین رهبرلیغی آلتیندا فرانسه اوردوسو برلینی توتدو.

۱۹۰۴ — نیویورکدا ایلک مترو خطی ایستیفاده‌یه وئریلدی.

۱۹۲۴ — شوروینین ترکیبینده شوروی اؤزبکیستانی یارادیلدی.

۱۹۷۱ — کونگو دموکراتیک جومهوریتینین آدی دییشدیریله‌رک زئیر اولدو.

۱۹۷۸ — مصر رئیس‌جومهورو انور سادات و ایسرائیل باش ناظیری مناخم بگین کمپ-دیوید راضیلاشمالارینا گؤره نوبل صولح جاییزه‌سینه لاییق گؤرولدولر.

۱۹۸۲ — چین رسمی اولاراق اهالیسینین سایینین ۱ میلیاردی کئچدیینی تصدیقله‌دی.

۲۰۰۵ — اسلوونیده مئهدی حوسینزاده‌نین عابیده‌سی آچیلدی.

۲۰۰۸ — سوئدده ایلک مترو خطی ایستیفاده‌یه وئریلدی.

بؤلمه:۲۷ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
۳۱ اوْکتوبر

**۳۱ اوکتوبر**:

۱۵۱۷ — مارتین لوتر ویتنبرگ کیلیساسیندا "دوخسان بئش تز"اینی کیلیسا قاپیسینا آساراق "جنت قبضلری"نه اعتراضینی بیلدیردی.

۱۸۷۶ — هیندده توفان ۲۰۰۰۰۰ اینسانین حیاتینا سون قویدو.

۱۹۲۲ — بنیتو موسولینی ایتالیانین باش ناظیری سئچیلدی.

۱۹۵۲ — آمریکا بیرلشمیش ایالتلری مارشال جزیره‌لرینده ایلک هیدروژن بومبونون تستینی کئچیردی.

۱۹۵۶ — بؤیوک بریتانیا و فرانسه میصرین سوئز کانالینی میلیلشدیرمه‌سینه جاواب اولاراق کانالین بومبارانینا باشلادیلار.

۱۹۶۱ — ایستالینین جنازه‌سی ماوزولیدن چیخاریلاراق دفن ائدیلدی.

۱۹۸۴ — ایندیرا گاندی اؤز موحافیظه‌چیسی طرفیندن قتله یئتیریلدی.

۱۹۸۹ — تورقوت اؤزال تورکیه‌نین ۸-جی رئیس‌جومهورو سئچیلدی.

۱۹۹۲ — واتیکان گالیلو گالیلیه برات وئردی.

۲۰۰۶ — گنجه بین‌الخلق فورودگاهی اساسلی تعمیردن سونرا آچیلدی.

بؤلمه:۳۱ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
طوغای

**طوغای** كندی شرقی آذربایجان اوستانینين میانا بولگه‌سی نين مرکزی بؤلومونده اولان قیزیل‌اوزون قصبه‌سی‌نده يئرلَشيب. ۱۳۸۵-اينجی گونشلی ايلين نوفوس سايی‌سی اساسيندا بو كندين ۱۲۴ نفر اهالیسی وارايميش.

## قايناق‌

بؤلمه:میانا بولگه‌سینین کندلری
غلامحسین بیگجه‌خانی

**غلامحسین بیگجه‌خانی** آدلیم تارزن و ایرانی موسیقی ده تبریز مکتبینین اوستادلاریندان دی او 1297 شمسی ایلینده تبریزده آنادان اولدو.

## قايناق

بؤلمه:کيمسه‌لر
بؤلمه:موسیقی
ضیاء صدرالأشرافی

ضیاء صدرالاشرافی ـ آذربایجانلی یازار، دوشونور و تاریخچی.

## یاشامی
تبریزده اونلو و مذهبی بیر خانواده‌ده آنادان اولموش.

## اثرلری
1- غیبت تمدن ایلام

2- پیرامون گوشه و زوایای تاریخ ترکان

3- آیا شاهنامه سند هویت ملی ایرانیان است؟

4- کثرت قومی و هویت ملی ایرانیان

5- ملی گرایی قومی متکی به مذهب و زبان

6- اوغوزها، خزران و سلجوقی ها

7- پیرامون نام تاریخی کشور ایلام

8- تعریف از ملت ایران و هویت ایرانیان

9- هر دم از این باغ بری می رسد.

10- سید حسن تقی زاده

11- در سوگ دائی و استادم آقای میرزا جعفر سلطان القرائی

12- ایران و مسائل ایران

## آیری‌جا باخ
* بایقوش؛ یئنی ادبیات آنلاییشینا دوغرو 

## قايناق

بؤلمه:کيمسه‌لر
بؤلمه:یازیچیلار
ضحاک قالاسی

**ضحاک قالاسی** ایران اؤلکه‌سی، شرقی آذربایجان اوستانی و سراسکند بؤلگه‌سینده یئرلشیب. بو قالانین باشقا آدلاری، نارین قالا، قیز قالاسی، داش قالا و فاناسپا قالاسی‌دیر. ضحاک قالاسی بیر نظامی قالادیر کی اشکانی لر دورانیندان عباس میرزا زمانینا قدر ایشلنیرمیش.

## آیریجا باخ
بابک قالاسی

## قایناق

بؤلمه:آذربایجان قالالاری
صباشهر

صباشهر تهران اوستانینین شهرلریندن بیریدیر. بو شهر شهریار بولگه‌سینین مرکزی بولومونده یئرلشیبدیر.
## قایناقلار

بؤلمه:تهران
صفرلی

**صفرلی** كندی شرقی آذربایجان اوستانینين خوداآفرین بؤلگه‌سی‌نين مرکزی بؤلومو نده اولان ححکئیوان قصبه‌سیخخ نده يئرلشيب. ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو كندين ۲۹۸ نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:خودآفرین بؤلگه‌سی
صندوقلو

**صندوقلو** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ساراب بؤلگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان سایین قصبه‌سی نده يئرلشيب. ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو كندین ۸۰ نفر اهالیسی وارایمیش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی
صومعه کبودین

صومعه کبودین كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين میانا بولگه‌سی نين کندوان بولومو نده اولان کندوان قصبه سی نده يئرلشيب. [1] 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 209نفر اهاليسي وارايميش.
اوزونلوق

**اوُزونلوق** اؤلچوده اوچ بوْیود شئی‌ین بویودلارینین بؤیوکلوگودور. بو بؤیوکلوک بوی، ائن و اوجالیق بوْیودلاریندا اولابیلر. فیزیک‌ده اوزونلوق، فاصیله ایله بیر آنلامدادیرلار. میلتلر آراسی بیریملر سیستئمینده اوزونلوق بیریمی مئتردیر. باشقا اوزونلوق بیریملری آشاغیدا گلن بیریملردیرلر.
* آغاج
*قاریش
*آرشین
*آتدیم
طمطراق

**طمطراق** کندی شرقی آذربایجان اوستانینین سراسکند بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومونده اوْلان قارانقی قصبه‌سینده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۱۲۰ نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناقلار

## منابع

بؤلمه:سراسکند بولگه‌سی‌نین کندلری
شئیخ‌الاسلام

**شئیخ‌الاسلام** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين سراسکند بولگه‌سی نين نظرکهریزی بولومو نده اولان آلمالی قصبه سی نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 143نفر اهاليسي وارايميش.

بؤلمه:سراسکند بولگه‌سی‌نین کندلری
شالقین

**شالقین** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ساراب بؤلگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان مولایعقوب قصبه سی نده يئرلشيب. ۱۳۸۵ اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين ۹۰۹ نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی
گؤی‌داشی

**گؤی‌داشی** – (meteorlar, meteoritlər) یئر کوره سینین آتمسفر قاتینا داخیل اولارکن گؤرونن ایز بوراخان خیردا سما جیسم لری. عادتا بو جیسم لر آتمسفره داخیل اولارکن سورتونمه دن یارانان یوکسک تمپراتوردا بوخارلاناراک یوخ اولورلار ، لاکین معین ترکیب لی و بؤیوک حجم‌لی گؤیداشی‌لار (بولیدلر) آتمسفر قاتینی کئچره ک ، یئر سطحینه دوشور. بؤیوک حجملی گؤیداشی و بولیدلر دوشرکن گؤیده مؤحتشم قؤرونتولر یارادیر. بوندان علاوه گؤیداشی‌لارین قووتلی پارتلایش لار تؤرتدییی ده گمان ائدیلیر. بئله کی 30 ژوئن 1908 ایلده روسی یا فدراسی یانین تونقوسکا آدلانان اراضی سینده گمان ائدیلن گؤیداشی پارتلاییشی نتیجه سینده ،6000 کیلومتر مربع مئشه (شام آغاجی) ساخه سی محو اولموشدور.
## آیریجا باخ
* گؤی داشی(شهاب سنگ) یاغیشی‌نی، الدن وئرمه‌یین!
## قايناق‌

بؤلمه:آسترونومی
شاهسئون

**شاهسئون ائلی** و یا شهسون ائلی تورک اوغوز بویلاریندان قایناقلانان بیر ائلین آدی دیر. بو ائل ایکی هیسسه یه بولونور: موغان شاهسئونی و باغدادلی شاهسئون. موغان شاهسئونی چوخلو ایرانین شومال غرب بولگه لرینده او جمله دن موغان، اردبیل، خییاو، قاراداغ، ساراب، مییانا، چاراویماق کیمی یئرلرده و باغدادی شاهسئونلرده چوخلو ساوا دا (ساوه)، قزوین‌ده، قاراقان‌دا(خرقان)، کرج اطرافیندا، خمسه ماحالیندا، همدان اطرافیندا، قوم اطرافیندا، فارس اوستانیندا و باشقا یئرلرده مسکونلاشمیشلار.  قوم ساوه شاهسئون‌لری پهلوی رژیمی دؤوره‌سینده تاختا قاپی اوْلوب ساوه، قم، کرج و تهران کیمی شهرلرده یئرلشمه‌یه مجبور اوْلموشلار. بۇ ائل زنگین بیر موسیقیه و آشیقلیق گله‌نه‌یینه مالیکدیر. شاهسئونلر آذربایجان تورکجه‌سی دانیشیرلار و بیر قیسمیده سون ایللرده فارسلاشیبلار. بۇ ائلین آدلیم‌ کیمسه لریندن فتح سلطان (ائلخان) دکتر سولئیمان اوغلو، والی گؤزه‌تن، آشیقحسین علی‌حسینی، بختیار فرخ، شیق گونش، آشیق تقی محیط و ... ایشاره ائتمک اولار.

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجان ائللری
بؤلمه:شاهسئونلر
ساوه

**ساوه** یا **ساوا**، مرکزی اوستانی‌نین ایکینجی بویوک شهری و ساوه بولگه‌سی‌نین مركزی‌دیر. بو شهر آذربایجانین تاریخی سینیرلارین‌دا يئرلشيب و اهالی‌سیی‌نین چوخونلوغو **تورک** دورلر. ۱۳۸۵-اينجي ايلين نوفوس ساييسی اساسيندا بوشهرين ۱۷۹۰۰۹ نفر اهاليسی وار.
## قایناقلار

بؤلمه:مرکزی اوستانی
بؤلمه:مرکزی اوستانینین شهرلری
سئبوآنو دیلی

**سئبوآنو دیلی** (Sinugboanon, Binisayang Sinugboanon, Cebuano, Sebwano)، فیلیپینلیلرین یئرلی دیللریندن بیریدیر. سئبوآنو دیلی آووسترونئزییا دیل عاییله سینه داخیلدیر.

## قايناق‌

بؤلمه:دیللر
زئوس

**زئوس** - یونان میفولوژی‌سینده ایلدیریمین و شیمشه‌یین یارادیجی‌سی، سماء نین و بوتون دونیانین تانریسی.
زارچ

**زارچ** ایرانین یزد اوستانی  یزد بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. ۱۳۸۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۹۹۷۹  نفر جمعیتی واریمیش.  ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره بۇ شهرین جمعیتی ۱۱۶۹۱ نفره چاتیبدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:یزد اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:یزد بؤلگه‌سی
زرداب

**زرداب**، آذربایجانین اورتا قسمنده ير آلان بر رايون. رايونون مركزى دكز سويه سيندن ۱۱ متره آشاغيده تآسيس ايديلمشدر. رايون باكويه ۲۸۵ كيلومتره اوزاقلقتادر. رايون داخلنده قرق اسكان مركزى موجوددر.
## قایناقلار

بؤلمه:جغرافیا
ذهن

**ذهن**، انسانین عمومی هوش، حیس، خیال و دؤشؤنجه قابلیتینه و فکر ئدیجی فعالیتینه دئیلیر. ذهن بئینین شیمیایی چالیشماسینین نتیجه سی دیر.

بؤلمه:اینسان
چؤرک

**چؤرک** سونتی یئمک محصولودور، آنجاق بوگون چؤرکلر هم سونتی شکیلده و هم ماشینی شکیلده حاضیرلانیرلار. چؤرک اَن آزی اون و سودان عیبارت حاضیرلانمیش خمیرین سوبادا بیشیریلمسی ایله حاضیرلانیر. بۇ خمیره چوْخ واخت دوز، بیرلشدیریجی ماده‌لر، قیجقیردیجی و بعضی چؤرک نوع لرینه ایسه گونه‌باخان، خشخاش و باشقا بیتکی توملاری دا علاوه ائدیلیر.
چؤرگی آیریجا یئمک اولور. چوْخ واخت اونو یاغلا، موُراببا، بال و یا پئندیر یئییرلر. آرووپادا آراسیندا موختلیف اَت محصوللاریندان حاضیرلانمیش یئمکلر اوْلان چؤرکی تئز-تئز راست گلینیر. اونلار آیریجا یئمک نوعو کیمی گئنیش یاییلمیشدیر. چؤرکلر بیشیریلمیش، و یا قیزارسیلمیش شکیلده سفریه وئریلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:چؤرکلر