open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حمید آرغیش

**حمید رستمی** یوخسا موستعار آدیلا **حمید آرغیش** (دوغوم: ۱۳۵۳ خوی- اؤلوم:؟) بیر ایران آذربایجانلی یازیچی و شاعیر ایدی.

## یاشاییشی
ادبیات و حئکایه ده آرعیش تخلص ائدن حمید رستمی گونش ایلی 1353 - جو ایلین کیچیک چیلله سینده  آذربایجانین خوی شهرینده ایشیق دونیایا گوز آچمیشدی. اوشاقلیق ایللریندن حئکایه یه ماراغی اولدوغو اۆچون حئکایه ادبیاتی ساحه سینده چالیشماغا باشلامیشدیر.

## اثرلر
بو گونه قدر حئکایه ساحه سینده بیر چوخ حئکایه و مقاله یه ایمضا آتمیش مختلف درگی و قزئته لرده حئکایه و مقاله لرینی نشر ائتمیشدیر.1373 - جو ایلدن اعتبارا مطبوعاتدا یازیلارینی درج ائدن آرغیش ایلک حئکایه توپلوسونو قارلی ارک آدی ایله 1377  ده نشر ائتمیشدیر. ایکینجی کیتابی  ".. و سنین حئکایه لریم" آدی ایله نشره چیخمیشدیر. 80 ایل حئکایه میز آدلی گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتی آنتولوژی اثری 2012 چاپ ائدیلمیشدیر.
آدسیز مزار حئکایه توپلوسو اولاراق گونش ایلی 1398 ده نشره چیخمیشدیر.
بونلارین کناریندا آرغیش ین بعضی اثرلری اینترنت اوزه رینده نشر اولونموشدور. بونلاردان " مانقورت و گونئی آذربایجان حئکایه سینده ایکی بویوتلو ادبیات" کیتابینی آد آپارماق اولار.

## قایناقلار

https://ishiq.net/yaddast/4034/%D8%AD%D9%85%D9%8A%D8%AF-%D8%A2%D8%B1%D8%BA%D9%8A%D8%B4-%D9%88-80-%D8%A7%D9%8A%D9%84-%D8%AD%D8%A6%D9%83%D8%A7%D9%8A%D9%87%E2%80%8C%D9%85%D9%8A%D8%B2-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B0%D9%8A.html

بؤلمه:یازیچیلار
کیومرث

**کیومرث بن ولاد بن امیم بن ارم بن ارفخشد بن سام بن نوح** فارسلارین آتاسی ساییلیر. گیومرت یا گیومرد ده یازیلیبدیر.

مسعودی کیومرثی امیم بن لاوذ بن ارم بن ارفکشد بن سام بن نوح یازیب.

ابوریحان بیرونی آثار الباقیه کیتابیندا اونو کماری یا کیومار یافث اوغلو بیلیب.فارسنامه کیتابیندا کیومرث سام نسلیندن ساییلیب.

## قایناق
اسماعیل سالاریان

**اسماعیل سالاریان** (لاتین الیفباسی ایله: İsmayıl Salariyan)، (دوغوم: ۱۳۳۴ گونش ایلی ـ گریوان، بوجنورد) ـ خوراسان تورک ادبیاتی و فولکلورو آراشدیریچیسی.

## حیاتی
خوراسان تورکلریندن اولان «اسماعیل سالاریان»، قوزئی خوراسانین بوجنورد شهری‌ین گریوان کندیده آنادان اولوب و بو بؤلگه‌ده بویا-باشا چاتیبدیر.

اسماعییل سالاریان، گنجلیگیندن، خصوصاً ۶۰-جی ایللردن اجتماعی فعالیتی و ایدارچی‌لیک فعالیتی ایله یاناشی، خوراسان تورک‌لری‌نین دیلینی، ادبیاتینی، مدنیتینی اؤیرنیر و آراشدیریر. آتا-آناسی‎ و بعضی اوستادلار و دوستلاری‎نین تشویقی ایله تورک دیلی و ادبیاتینا اولان ماراغیندا بؤیوک تأثیر گؤسترمیشدیر.

خوراسان تورک‌لری‌نین شاعر و یازیچی‌لاری‌نین محروم اولدوغو بیر شئی. بونون سببی بئله منبع‌لرین اولماماسی دئییل، داها چوخ تورکجه کیتاب‌لارین اونلارین گؤزلرین‌دن اوزاق توتولماسی‌دیر. تورک شاعر و یازیچی‌لاری‌نین آنونیم ساخلانماسی عمومیتله تورک‌لرین، خصوصاً ده خوراسان تورک‌لری‌نین ان بؤیوک شاعرلرینی تانیما‌لارینا اساس وئریر.

همچنین، آذربایجاندا، تورکییه‌ده، حتی ایراندا خوراسان تورکلری‌نین دیلی و ادبیاتی ایله باغلی یازیلمیش اثرلرده چوخ عمومی و اساسی مؤوضوعولارین ضرورتیندن ایره‌لی گلن بعضی مسئله‌لردن باشقا، خوراسان تورک‌لری‌نین بعضی شاعرلری‌نین شئیرلرینه بیر نئچه دفعه ایستیناد ائدیلیر کی، بو دا اکثر اوخوجولارین خوراسان تورک‌لری ایله باغلی معلوماتی او قدر ده آسان و هئچ اولماسا آسان‌لیقلا چیخارماسی مومکون اولمازدی. بو سبب‌لر اونو خوراسان تورک‌لری‌نین دیلی، مدنیتی و ادبیاتی ایله باغلی آراشدیرما‌لارا و معلومات‌لار توپلاماغا سؤوق ائتدی.

## اثرلری

* تمثیل‌ و مثل‌ : کنا‌یا‌ت‌ و مثل‌ ها‌ی ترکی‌ خراسا‌نی‌ : آتا‌لابا‌با‌ سوزلری خوراسا‌ن‌ تورکجه‌ سینده‌ (۱۳۹۵ / نشر بخشایش، قم)
 
* ناغیل‌لار بوقچاسی چاپ اول ( ناشر: بخشایش، قم ۱۳۹۶ )
* مثنوی یوسف و زلیخا (انتشارات تکدرخت، تهران ۱۳۹۷)
* نگاهی به فرهنگ ترکان خراسان (انتشارات درج سخن، بجنورد ۱۳۹۸ )
* نگاهی به ادبیات ترکان خراسان، (چاپ اول انتشارات تکدرخت، تهران ۱۳۹۷ / چاپ دوم سال نشر تجدد تبریز ۱۴۰۲)
* ترکی خراسانی و قواعد آن ) چاپ اول (نشر اختر، تبریز ۱۳۹۸ / چاپ دوم نشر اختر تبریز ۱۴۰۲ ).
* کور اوغلو /نرکی- فارسی/ (نشر دامینه مشهد ۱۴۰۱ ) 
* رباعیات خیام /ترکی- فارسی/ (نشر قلم صدیق تهران ۱۴۰۱ )
* مثل لرین حکایه لری (نشر تجدد تبریز ۱۴۰۱) 
* ملا نصیرالدین حکایه لری، (نشر دامینه مشهد۱۴۰۱ ) 
* کنایات ترکی (نشر تجدد تبریز ۱۴۰۲)
* اصلی کرم /روایت خراسان و آذربایجان/ (نشر تجدد تبریز ۱۴۰۲)
* شاه اسماعیل و گلزار روایت خراسان و آذربایجان، نشر تجدد تبریز سال ۱۴۰۳
* معنوی ناغیل‌لار ترجمه داستان‌های مثنوی معنوی به نثر ترکی معاصر، چاپ نشر تجدد تبریز ۱۴۰۳
* شوق گلستان، ترجمه گلستان سعدی به نثر ترکی معاصر نشر تجدد تبریز ۱۴۰۴
* باخشی‌های خراسان و گونه‌های ادبیات آنها، نشر تجدد تبریز ۱۴۰۴ 


File:Koroglu-ismayil-salariyan.jpeg|کوراوغلو
File:Xurasan-turkcesi-salariyan.jpeg|خوراسان تورکجه‌سی
file:Mesnevi-nagillari.jpeg|| معنوی ناغیللار
file:Nagillarin-buxcasi.jpg| ناغیل‌لارین بوغچاسی
File:Mesellerin-hekayeleri.jpeg|مثل‌لری حکایه‌لری


## قایناق

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:خوراسانلی‌لار
میمی سودره

**میمی سودره** ()، (دوغوم: ۱۰ آوریل ۱۸۹۲  – ۰۱ فوریه ۱۹۸۲) بیر برزیللی جاسوس، آدمیرال و فوتبال
اویونچوسو ایدی. او فوروارد پوستوندا اویناییردی. او ایکی اویون برزیل میلّی فوتبال تیمی اۆچون اویناییب، بیر میلی قولو واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۹۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۸۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:برزیللی آدمیراللار
تارتان-پارتان (درگی)

**تارتان-پارتان (درگی)** — تیفلیس‌ده یایینلانمیش هفته‌ليک ساتيريک درگی

## حاقيندا
آذربايجاندا سووئت حاکيميتي اوغروندا موباريزه‌ ائدن پارتييا خاديمي علی‌حیدر قارايئو نشر ائتديگي ساتيريک درگیلرله "ملا نصر الدين"-ين قزئته‌چیلیک مکتبينه تزه روح و طراوت گتيردي. 1918-جي ايل سئنتيابرين 24-ده تيفليسده اونون رئداکتورلوغو ايله "تارتان-پارتان" درگیسي‌نين بيرينجي نؤمره‌سي چاپدان چيخميشدير. وسايتين اولماماسي اوزوندن بيرينجي نؤمره‌دن سونرا داوام ائده بيلمه‌ين بو درگی قارشيسينا بؤيوک مقصدلر قويموشدو. "مقصديميز" آدلي باش مقاله‌ده بو باره‌ده ايشاره‌لر واردير. درگیدا "حکيم نون-ي صغير" ايمضاسي ايله "شاعير" آدلي حئکايه‌سي وئريلميشدير. همين حئکايه "ميرزه صفر"-اين ايلک واريانتيدير. درگیده شئعير، خاريجي خبرلر، ائلانلار، آخيرينجي خبرلر باشليغي آلتيندا ساتيريک يازيلار درج اولونموشدور.

## قایناق

* ن.ن.زئينالوو. "آذربايجان مطبوعات تاريخي" ، بير. حيصه . باکي "آدو" ،1973 – ص. 93
* شاهوئردي‌يئو آ.ب. آذربايجان مطبوعاتي تاريخي. "تحصيل" نشرياتي، 2006 - 248 ص 

بؤلمه:درگیلر
بؤلمه:درگی
ایسکات بیشاپ

**ایسکات بیشاپ** ()، (دوغوم:؟) بیر کانادالی نیظامی و آدمیرال.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:کانادالی آدمیراللار
جان پنینقتون

**جان پنینقتون** ()، (دوغوم:۱۵۸۴ -اولوم:۱۶۴۶) بیرینجی چارلزا خیدمت ائدن بیر اینگیلیسلی آدمیرال ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۶۴۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:اینگیلیسلی آدمیراللار
چارلز پلاتون

**چارلز پلاتون** ()، (دوغوم:۱۹ سپتامبر ۱۸۸۶ - اولوم: ۲۸ آقوست ۱۹۴۴) بیر فرانسه سیاستچی و آدمیرال ایدی.

## قایناقلار

*

بؤلمه:۱۸۸۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۴۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:فرانسه‌لی آدمیراللار
الکترونیک مداری

الکترونیک مداری (  ) الکترونیک پارچالارینان یارانیب دیر. الکترونیک مداری ایکی یئره بولونور دیجیتال مداری و آنالوگ مداری .

## قایناق‌لار
الکترونیکی قطعه

**الکترونیکی قطعه** ()، بیر الکترونیک سیستمین الکترون‌لارلا چالیشان فیزیکلی قطعه‌سیدیر.

## قایناق‌لار
مرکزی ایشلمچی

**مرکزی ایشلم‌چی** (  ) یوخسا ایشلم‌جی یوخسا ایشلم‌بیریمی یوخسا پروسِسور، بیلگی‌سایارین اجزالارینان اولاراق کی اونا قیساجا سی پی یو (CPU) دئییلیر و بیلگی‌سایارین ان اهمیتلی اجزالارینان بیریدیر .

## ایشلنمه
ایشلم‌جی بیلگی‌سایاردا، ائشیکدن گلن دئیتالارا عملیات ایجرا ائدن بیر الکترونیک مداری دیر، ایشلم‌جی  وئری‌لری، کامپیوترین دیتا ساخلاماسینان یوخسا باشقا وئری‌لر قایناقلاریندان آلیر. 

## قایناق‌لار
ویکی‌سؤزلوک

**ویکی‌سؤزلوک** یوخسا **ویکی لوغت** (  ) بیر سؤزلوک اولاراق دونیا دیلرینین سؤزلرینه شامیل اولور و هر کیمسه‌نین همکارلیقینان اینترنتده یارانیب.

## قایناقلار

بؤلمه:ویکی‌مدیا
بؤلمه:Advertising-free websites
بؤلمه:Educational websites
بؤلمه:Etymological dictionaries
بؤلمه:Etymology
بؤلمه:Free and open-source Android software
بؤلمه:Internet properties established in 2002
بؤلمه:MediaWiki websites
بؤلمه:Multilingual websites
بؤلمه:Online dictionaries
بؤلمه:Wikimedia projects
الکترونیک آل‌وئر

**الکترونیک آل‌وئر** یوخسا **الکترونیک تیجارتی** (  ) اینترنت واسیطه‌سی ایله اولونان   آل‌وئر چالیشمالارینا دئییلیر.

## گئچمیش
۱۹۷۹: Michael Aldrich آنلاین آلیشی ایختراع اولوندو.

۱۹۸۱: Thomson Holidays بیرینجی B2B آدیندا آنلاین آلیشین بریتانیا دا یاراتدی.

## آذربایجان دا
بیرینجی رسمی الکترونیک آل‌وئری آذربایجان دا: ۱۳۹۷-جی ایلده تکجه آذربایجاندا تولید اولان محصولاری ساتان بایقوش آدیندا بیر سایت یارادیلدی.

## قایناقلار
سون ایشلدن

**سون ایشلدن** ()  بیر بیلگی‌سایاردان فایدالانان بیر ایشلدنه دئییلیر.

## قایناقلار
هنری کونوو

**هنری کونوو** ()، (دوغوم:۷ فوریه ۱۸۶۲ - اولوم:۱۸ ژانویه ۱۹۳۹) بیر دانمارکلی سیاستچی، آدمیرال و نیظامی ایدی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* Biography at navalhistory.dk

بؤلمه:دانمارکلی آدمیراللار
بؤلمه:۱۸۶۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۳۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
توپلوم‌بیلیمی

بندانگشتی|برزیلین جامیعه سینین آشاغی دورومدا اولان لار
**توپلوم‌بیلیمی** (toplum bilimi)، **سوسیولوژی** یوخسا **جامیعه آراشدیرماسی** (  ) بیر بیلیم اولاراق کی بیرگه یاشائیشی آراشدیریر. اینسان سوسیال یوخسا توپلومسال داورانیشی سوسیال-ایلیشکی لرین سوسیال-اتکیلشیم کولتور لیشیکیلری یونلری گونده کی یاشام دا دییشیک متودلار دا ایشلدیلیر آمپیریک (تجربی) آراشتیرما و کریتیک آنالیزلر. بیلیم هیکلون قالخماغی توپلومسال دوزن و توپلومسال دییشمه. اصل ده بیرگه یاشائیش آراشدیرماسی توپلومسالین عمومی بیلیمی دیر.

باشقا تعریف یا آنلاتمادا توپلومسال بیلیمی یوخسا سوسیالوژی یاشام توپلومسالی توپلومسال دییشمه سی و توپلومسال سبب لری و اینسان تاویرین سونوچلاری سوسیا لوژیست لر گوروه لارین قورولوشون آراشتیریرلار قورولوش لار و توپلوم لار و نجور میلتین دونوشوکلوگی بو سورونلارا. بعضی بیرگه یاشایش آراشتیرانلار داورانیش آراشتیرمالاری دیرک توپلومسال سیاست لرین و رفاه موتلولوک باشقالاری اونجلیکله تئوریکال آریتما توپلومسال سورجی آنلاماخ.

## قایناقلار
http://en.m.wikipedia.org/socialogy

http://asanet.org/about/what is sociology
بیرلشمه حرکتی (جامیعه آراشدیرماسی)

**بیرلشمه حرکتی**  (  ) جامیعه آراشدیرماسیندا بیر گروهون بیرلشمه سی اولاراق کی بیر موشترک هدفه بیر زامان دا ایقدام الئیلر.

## قایناقلار
ایجتیماعی حرکت

**اجتماعی حرکت** (  ) جامیعه آراشدیرماسییندا بیرلشمه حرکتینین بیر نوعو اولاراق کی بیر مشترک هدفی ایرلی آپارماقا چالیشیلار.
بیمال ورما

**بیمال ورما** ()، (دوغوم:؟) بیر هیندوستانلی نیظامی و آدمیرال. او ۱۹۸۰-جی ایلده خیدمته قوشولدو.

## قایناقلار

بؤلمه:هیندوستانلی آدمیراللار
کیم ایسابو

**کیم ایسابو** ()، شیلا چاغیندا ۶-جی میلادی قرنینده یاشایان بیر کوره سیاستچی و نیظامی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:کوره‌لی آدمیراللار
بؤلمه:کوره‌لی سیاستچیلر
بؤلمه:دوغولدوغو ایل بیلینمز
بؤلمه:کوره‌لی ژنراللار
بارماق اویونو

**بارماق اويونو** - آذربايجاندا ان چوخ يازقاباغي (بايرام قاباغي) گونلرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسيندا، گئنيش شکيلده اوينانيلان قديم اويونلاريندان بيريدير. 
بندانگشتی|بارماق اویونو
## عومومي معلومات
بو اويون بعضي بؤلگه‌لرده "**ساناما**" ،"**بارماق سانادي**"، بعضي بؤلگه‌لرده ايسه "**ايينه-ايينه**" آدلانديريلسادا اساساً "**بارماق اويونو**" آدلانديريلير. 

## اويونون قايدالاري

بير نئچه اوشاق جمع اولوب ساناما يولو ايله اوستا(باشچي، يا موللا) سئچيرلر. 

اوشاقلار اللريني آچيب اوز اوسته يئره قويورلار. سونرا اوستا(باشچي، يا موللا) آشاغيداکي سؤزلري دئيير و هر بارماغين اوستونه بير هئجا(کلمه) ايله ايشاره ائدير. ال-ال- الـله‌نه .

سن وورگينن چپنه، 

الدن چيخدي کپنه، 

شاه، شوخ، شاها باجي، 

موللا دئدي، چک اليني. بعضاً اللري يئره قوياندان سونرا اوستا(باشچي، يا موللا) يوخاريداکي سؤزلرين عوضينه آشاغيداکي سؤزلري (ساناما) سؤيله‌يرلر: بر، بر اينجي، 

بر کشينجي، 

شام آغاجي، 

شاتير کئچي. 

قوز آغاجي، 

قوتور کئچي. 

هاپپان، 

هوپپان، 

ياريل، 

ييرتيل، 

سو ايچ، 

قورتول. هانسي بارماغين اوزرينه قورتول هئجاسي(کلمه‌سي) دوشسه، او بارماق جرگه‌دن چيخار. بو ايش بوتون بارماقلارين آرادان چيخماسينا قدر داوام ائدير. 

اوستا(باشچي، يا موللا) آخيرا قالميش بارماق صاحيبي‌نين قولاغيندان توتوب دئيير: راضي ها بالام راضي، 

تيکيب دونونو درزي. 

عابباسي وئريم خرجله، 

تويون تزه‌دن باشلا. 

قارغا قور، 

قارغا ايسته‌ييرسن، قوش؟ اوشاق قارغا يا قوشدان بيري ايستر. 

اوشاغين ايسته‌ديگي گؤيدن اوچانا قدر و يا گؤرونه‌نه قدر اوستا(باشچي، يا موللا) اوشاغين قولاغيني چکر و يئرده قالان اويونچولار ايسه اودوزموش اويونچونو تقليد ائدرلر. اوستا(باشچي، يا موللا) قوش و قارغا عوضينه ايسته‌نيلن باشقا وارليقلارين آديني قئيد ائده بيلر. 

بئلجه اويون يئنيدن باشلار داوام ائدر.

## قایناق

بؤلمه:آذربایجان خالق اویونلاری
باتیرشا

**باتیرشا** (اصل آدی: عبدالله توختا علی اوغلو) میلادی ۱۷۵۵-۱۷۵۶-جی ایللرده ایتیل-اورال خلقلری انقلابینین باشچیسی، دین عالیمی و یازیچی ایدی.

## حیاتی
باتیرشا، ۱۷۱۰-جی ایلده بو گونکو باشقوردیستانین بالتاچ رایونونون قاریش باش کندینده آنادان اولموشدور. تایسوغان و تاشکیچو مدرسه‌لرینده تحصیل آلیب، داهی اوخودوب معلّملیک ائتمیشدیر. تایسوغان مدرسه‌سینده اوخوتدوغو آدلیم شاگیردلردن بیری، بؤلگه مدرسه‌لری اۆچون درسلیک کیتابلاری یازان، عبدالرحمن تایسوغانی دیر. ۱۷۴۴-۱۷۴۵-جی ایللر باردا کندی و اورایا یاخین بؤلگه‌لرده معلملیک ائدیب، ۱۷۴۹-جی ایل قاریش باش کندینین امامی اولموشدور. یوکسک بیلیمی اولان عبدالله علی اوغلو، ۱۷۵۴-جو ایلده سیبیر بؤلگه‌سینین باش امامی سئچیلمیشدی، لکن بو وظیفه‌نی قبول ائتمه‌دی. روسلارین مسیحیلشدیرمه سیاستینین جوابیندا، میلادی ۱۷۵۵-جو ایلین یازیندا مسلمانلار قالخینیشینی باشچیلیق ائتدی. تاریخده باتیرشا حرکتی ایله آدلانان قالخینیش، ۱۷۵۸-جی ایلده روسلار طرفیندن سؤندورولدو، باتیرشا ایسه کوتارا تبعید اولدو. ۱۷۶۲-جی ایلده شلیسلبورگدان قاچماق نیّتینده اولان باتیرشا، ساقچیلار طرفیندن یارالانیب شهید اولدو.

۲۰۱۷-جی ایلده سنت پتربورگدا اولان بیر کنفرانسدا، باتیرشانین آدینی دیری ساخلاماق اۆچون، لنینگراددا یئرله‌شن شلیسلبورگدا بیر خاطر تخته‌سی یاپدیرماغا قرار آلیندی. بونا قارشی روس ملیّتچیلری «باتیرشا دؤولت قارشیسیندا دایانان، روسلار ایله مخالف، ملیّتچی و دینچی بیر متعصب دیر» دئییب، مخالفتلرینی بیلدیردیلر.

## باتیرشا تحریض نامه‌سی
باتیرشا میلادی ۱۷۵۵-جی ایلده اؤز حرکتینی باشلارکن، مسلمانلاری قیام ائتمه‌یه چاغیرماق اۆچون بیر تحریض نامه یازمیشدیر. بو تحریض نامه اؤز چاغینین اجتماعی سیاسی وضعیتینی بیلدیرمکدن علاوه تورکجه‌نین ادبی دیلینه گؤره ده دَیَرلی بیلگیلر وئریر. تحریض نامه باشلانیشیندا بئیله یازیلیب دیر:

## قایناقلار

بؤلمه:تورک تاریخی
بؤلمه:ایسلام تاریخی
نعمان بشیر

**نعمان بشیر** ()، (دوغوم:؟) بیر پاکیستانلی قاباقکی دورد اولدوزلو آدمیرال.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

 

بؤلمه:پاکیستانلی آدمیراللار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بئش داش (اویون)

**بئش‌داش (قرجیم‌داش)** - آذربایجاندا ان چوخ یاز قاباغی (بایرام قاباغی) گونلرده، ائله‌جه ده باشقا چاغلاردا اوشاق و گنجلر آراسیندا گئنیش بیچیمده اوینانیلان اسکی بیر اویون.

## اویونون قورولوشو
بندانگشتی|بئش داش نئحه اوینانیر
بو اویونو ایکی و یا دؤرد اوشاق اویناییر. هر اوشاق بئش بالاجا داش حاضیرلاییر. قورعه (چؤپ) آتیب اویونا باشلاییرلار. اویونا باشلایان داشین بیرینی الینده ساخلامالی‌دیر کی، بونا ساققا دئیرلر. ساققانی گؤیه توللاییب اوووجونون ایچینده اولان داشلاری یئره تؤکمه‌لی، ساققانی گؤیده توتمالی‌دیر. اوّل ساققانی یوخاری توللاماقلا داشلاری بیر-بیر اوووجونا ییغمالی‌دیر. اساس شرط اوندان عیبارتدیر کی، داش گؤتورولرکن نه باشقا داشا دَیمه‌لی، نه ده ساققا یئره دوشمه‌لی‌دیر. ایکی الـله گؤتورمک و ساققانی توتماق اولماز. داشلاری بیر-بیر گؤتوروب قورتاراندان سونرا یئره تؤکمه‌لی، یوخاریداکی شرطلره عمل ائتمه‌دن داشلری یئردن ایکی-ایکی، سونرا اوچونو بیردن، بیرینی تک، سونرا دؤردونو ده بیردن گؤتورمه‌لی‌دیر. بونلار قورتاراندان سونرا داشلاری بیر-بیر ایکی بارماغین آراسیندان کئچیرمه‌لی و بارماق آراسیندان کئچیریلمیش داشلارین هامی‌سینی بیر یئرده گؤتورمه‌لی‌دیر. 

سونرا داشلار بارماقلارین هامی‌سی‌نین آراسیندان بیر-بیر کئچیریلمه‌لی‌دیر، بو شرطی ده بیتیریب داشلاری بیر قاریش مسافه‌ده بیر-بیریندن آرالی قویورلار. ساققانی یوخاری آتاراق یئرده‌کی داشلاری سوروشدوروب بیردن گؤتورمه‌لی‌دیر. 

ساققادان باشقا بیر داش اوووجدا ساخلانیلیر. ساققانی یوخاری آتیب توتماقلا داشین بیرینی اوووجدان یئره سالیب، جلد بیرینی یئردن گؤتورمه‌لی‌دیر کی، بونا یومورتلاماق دئیرلر. ایکی-ایکی و اوچ-اوچ داشی یئره سالیب بیرینی گؤتورمک لازیمدیر. بوندان سونرا شاققیلداما گلیر. یعنی داشلاری یئردن بیر-بیر اوووجا ییغیرلار. آخیردا یولداشی بیر داشی ایت‌داش تعیین ائدیر. او داش ال دییلمه‌میش قالیر. بو ایت‌داشی بیردفعه‌لیگه بارماقلارین آراسیندان کئچیرمک لازیمدیر. بونلارین هامی‌سینی سهوسیز، بیردفعه‌یه اوینایا بیلن غالیبیّت قازانیر. داشی یئردن گؤتوره، بارماق آراسیندان کئچیره بیلمه‌ین، ساققانی یئره سالان و داشی گؤتوررکن الینی باشقا داشا ووران اودوزموش اولور.

## قایناق

* نوروز بایرامی انسکلوپدیاسی. باکی-2008 (شرق-غرب). ص.45.
* شیفاهی خالق ادبیاتی، اوشاق فولکلورو. "آلتون کیتاب" نشریاتی، باکی-2007. ص. 64.

بؤلمه:آذربایجان خالق اویونلاری
ویکتور چیرکوف

**ویکتور چیرکوف** یوخسا **ویکتور ویکتوروویچ چیرکوف** ()، (دوغوم:۸ سپتامبر ۱۹۵۹ آلماتی) بیر روسیه آدمیرال.

## جایزه‌لر

*  Order of Military Merit
*  Order of Naval Merit
*  Order for Service to the Homeland in the Armed Forces of the USSR III- class

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۵۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:روسیه‌لی آدمیراللار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
آرتیرما (اویون)

**آرتيرما** - آذربايجاندا ان چوخ يازقاباغي، نوروز بایرامی گونلرينده، ائلجه ده ديگر واختلاردا، اساساً اوشاق و گنجلر آراسيندا، گئنيش شکيلده اوينانيلان قديم اويونلاريندان بيري. 

## اويونون قايدالاري
اوشاقلار ايکي دسته‌يه آيريليرلار. پوشک آتيرلار. پوشک هانسي دسته‌يه دوشرسه، او دسته آشاغي اَييلير. او بيري اوشاقلار بير-بير اونلارين اوستوندن آتيلير، آخيرا چاتان اوشاق يئره اَييلير. بو مينواللا سيرا اوّلدن آرتير، آخيردان آزالير. اوشاقلارين هر دسته‌سينده اون اوشاق اولارسا، اونو دا آشاغي اَييلير. ايکينجي دسته‌نين عوضولري بير-بير اونلارين اوستوندن هوپپانيب بيرينجي دسته‌نين سيراسيندا آشاغي اَييليرلر. هامي آتيليب قورتاراندان سونرا آشاغي‌يا اَييلميش يئني بير دسته يارانير. بيرينجي دسته‌نين اوشاقلاري بير-بير آياغا قالخيب آشاغي اَييلن اوشاقلارين اوستوندن هوپپانيرلار. بو مينواللا اويون اوشاقلار يورولاناجان داوام ائدير.

## قایناق

* شيفاهي خالق ادبياتي، اوشاق فولکلورو. "آلتون کيتاب" نشرياتي، باکي-2007. ص. 65.
* نووروز بايرامي ائنسکلوپئديياسي. باکي-2008 (شرق-غرب). ص.31.

بؤلمه:آذربایجان خالق اویونلاری
برترام رامسی

**برترام رامسی** ()، (دوغوم:۲۰ ژانویه ۱۸۸۳ -اولوم:۲ ژانویه ۱۹۴۵ ) بیر ایسکاتلندلی آدمیرال ایدی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* D-Day's 'forgotten man'

بؤلمه:۱۸۸۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۴۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:ایسکاتلندلی آدمیراللار
نیکولای لونین

**نیکولای لونین** یوخسا **نیکولای الکساندروویچ لونین** ()، (دوغوم:۲۱ آقوست ۱۹۰۷  -اؤلوم:۱۷ نوْوامبر ۱۹۷۰) بیر شوروی آدمیرال ایدی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему составу Военно-морского флота» от 3 апреля 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 24 апреля (№ 13 (172)). — С. 1.
*Page in Russian Language

بؤلمه:۱۹۰۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۷۰-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:شورویلی آدمیراللار
تاج السلطنه

**زهرا خانيم تاج السطنه** (1883 – 25 يانوار 1936) — قاجار شاهزاده‌سی. ناصرالدین  شاه قاجارين توران السلطنه‌دن اولان قيزي. مشروطه و قادین حاقلاری‌‌نین مدافعچیسی.

## یاشاییش
تاج السلطنه 1883 – 25 يانواردا (1301 هجری قمری) تهراندا دونیایا گؤز آچمیشدی. آتاسی ناصرالدین شاه، آناسی توران السلطنه ایدی. تاج السلطنه یئددی یاشیندا مکتبه گئدیب فارس، عرب و فرانسه دیللرینی دریندن اؤیرنمیشدی. مشروطیت، آزادلیق و قادین حاقلاری‌نین مدافع‌چیلریندن ایدی. باجيسي افتخار السلطنه خانيملا بيرليکده "**قادينلارين حورّیت تشکيلاتي**"نين (انجمن حریّت نسوان) ياراديجيسيدير. گونده‌لیک خاطیره‌لرینی یازماغا ماراقلی ایدی. "**سرگذشت شاهزاده خانم ایرانی**"  و "**خاطرات تاج السلطنه**" اثرلری‌نین مؤلیفی‌دیر. 

## عايله‌سي
تاج السلطنه خانيم اون یاشیندا، شجاع‌ السلطنه امير حسن خان ميرزه محمدباقر خان سردار اکرم اوغلو ايله اوغورسوز بیر عايله قورموشدو. 

تهران شهري‌نين تجريش بؤلگه‌سينده‌کي ظهیر الدوله قبيريستانليغيندا دفن اولونموشدور. 

## قایناق
انور چينگيز اوغلو، قاجارلار و قاجار کندي، باکي، "شوشا" ،2008، 334 ص.
بؤلمه:قاجاریه
بؤلمه:قاجارلار
بؤلمه:قادینلار
بؤلمه:قادین یازیچیلار
فدریکو قراوینا

**فدریکو قراوینا** ()، (دوغوم:۱۲ آقوست ۱۷۵۶ -اؤلوم:۰۹ مئی ۱۸۰۶) آمریکا اینقیلابی و ناپلئون ساواشلارینا قاتیلان بیر ایسپانیالی آدمیرال ایدی. 

## بیرده باخ
* ترافالقار دؤیوشو

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Naval Service Promotions

بؤلمه:۱۷۵۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۸۰۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:ایسپانیالی آدمیراللار
کلاس هورن

**کلاس هورن** ()، (دوغوم:۱۵۱۷ - اؤلوم:۹ سپتامبر ۱۵۶۶ ) بیر فنلاند کؤکلو سوئدلی آدمیرال ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۵۱۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۵۶۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:سوئدلی آدمیراللار
ماریانو آچا

**ماریانو آچا** ()، (دوغوم:۱۱ نوْوامبر ۱۷۹۹ -اؤلوم:۱۶ سپتامبر ۱۸۴۱) بیر آرژانتینلی ژنرال ایدی.

## قایناقلار

*
*
*
*

بؤلمه:۱۷۹۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۸۴۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:آرژانتینلی ژنراللار
فرانسیس درهام

**فرانسیس درهام** ()، (دوغوم:۱۵ مئی ۱۸۸۵  -اؤلوم:۲۲ اوْکتوبر ۱۹۵۷) ایکینجی دونیا ساواشینا قاتیلان بیر اوسترالیالی ژنرال ایدی.

## قایناقلار

|-

بؤلمه:۱۸۸۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۵۷-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:اوسترالیالی ژنراللار
بؤلمه:ملبورنلی نیظامیلر
آزاد ملت (قزئت)

"**آزاد ملّت**"  آذربایجان میلّی حؤکومتی دؤنمینده تبریزده یایینلانان تورکجه‌ قزئت‌ ایدی.

## حاقیندا
"آزاد ملّت" قزئتی‌  آذربایجان میلّی حؤکومتینین قورولوشوندان 73 گون سونرا 5 ايسفند 1324 دن آذر 1325-‌ه قدر‌ آذربايجان میلّی مجليسي‌نین اورگاني اولاراق اسماعيل شمس‌ين مدیرلیگینده تبريز‌ده يايينلانمیشدیر. 4 صحیفه‌ده، 43×28 فورمتده هفته‌ده اوچ کز تورکجه چيخان بو قزئت‌ده آذربايجان میلّی مجليسي‌نین قرارلاري، سياسی و توپلومسال اؤزگورلوکلر، آذربايجان‌ين تانیمیش شخصیتلری‌نین تانيتيمي، آذربايجان‌ين اؤنملي مسله‌لري، ايچ و ائشیک خبرلر و يوروملار و دؤولت اعلانلارینا گئنيش يئر وئريلمیشدیر. قزئت رسيملي و آغ-فارا رنگده اولوب توپلام 116 سايي يايينلانميش، 1946 ایلینده آذربايجان میلّی حؤکومتي‌نین دوشورولمه‌سيندن سونرا باغلانمیشدیر.

## اتک‌یازیلار

* اوزون، انور . گونئی آذربایجان باسین تاریخی، تورک اوجاغی ترابزون شوعبه‌سی یای. ترابزون2002 ص:47
*مجیدی، موسی . تاریخچه‌ و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان(1230-1380)، کتابخانه‌ملی ایران. تهران  ص: 45

## قایناقلار
Yazar: M. Rıza HEYET ؛ Azerbaycan Milli Hükümeti’nin Kuruluşu ve Dil Politikası

بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
بؤلمه:آذربایجان میلّی حؤکومتی مطبوعاتی
محمداکبر حسین

**محمداکبر حسین** ()، (دوغوم: ۱۹۶۵) بیر بنقلادشلی ایکی‌اولدوزلو ژنرال.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:بنقلادشلی نیظامیلر
بؤلمه:بنقلادشلی ژنراللار
بؤلمه:۱۹۶۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
جودت (قزئت)

"**جودت**" آذربایجان میلّی حؤکومتی دؤنمینده اردبیل‌ده چیخان تورکجه-فارسجا قزئت ایدی.

## حاقّیندا

ایلک ساییسی مورداد (اییول-آوقوست) 1927‌ده اردبیل‌ده حسن جودت‌ین مودیرلیگینده چیخان جودت قزئتی‌ 1938‌ده باغلانمیش، بش ایل سونرا غلامحسین حبیب‌الهی‌نین مودیرلیگی و حسن جودت‌ین باش‌یازارلیغیندا تکرار یایینا باشلامیشدیر. جودت قزئتی‌ ایکینجی دؤنمده آذربایجان دموکرات فیرقه‌سی‌نین اردبیل اورقانی اولاراق تورک و فارس دیللرینده یایینلانمیشدیر. قزئتین صاحیبی  حسن جودت دؤنمی‌نین آیدین شخصیتلریندن اولموش، اردبیل‌ده ایلک کز قرائتخانا، تئاتر سالونو و قورقوشون مطبعه‌سی تأسیس ائتمیشدیر. قزئت 1946 ایلینده باغلانمیشدیر .

## اتک یازیلار

* مجیدی موسی ، تاریخچه‌ و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان(1230-1380)، کتابخانه‌ملی ایران، تهران 2003 ص 95
* طباطبایی،م.س. راهنمای مطبوعات ایران (1978-1925)، نشر مرکز مطالعات رسانه‌ها، تهران، 1999 ص252
* جلیلی، سعید. دانشنامه‌ی مطبوعات آذربایجان. نشر مهد آزادی. تبریز1996 ص93
* اوزون، انور ، گونئی آذربایجان باسین تاریخی، تورک اوجاغی ترابزون شوعبه‌سی یای. ترابزون2002 ص59-60

## قایناقلار
Yazar: M. Rıza HEYET ؛ Azerbaycan Milli Hükümeti’nin Kuruluşu ve Dil Politikası
بؤلمه:آذربایجان میلّی حؤکومتی مطبوعاتی
بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
غلبه (قزئت)

"**غلبه**"، آذربایجان میلّی حؤکومتی دؤنمینده تبریزده یاییلان تورکجه قزئت ایدی.

## حاقّیندا
آذربايجان میلّی حؤکومتي تحصیل ناظیری محمد بي‌ريا‌‌نین مودیرلیگینده آذربايجان ايشچيلر و امکچيلر بيرليگي‌‌نین اورقاني اولاراق چیخان غلبه قزئتی‌‌نین ايلک ساييسي ايسفند 1324 (مارت 1946)ده تبريز‌ده يايينلانمیشدیر. قزئتین ديلي تورکجه‌دير. 2-4 صحیفه‌ده، 32×42 س.م اؤلچولرینده اولوب سوسياليست پارتيلر و آذربايجان ايشچي و امکچيلري ايله ايلگيلي خبرلري یایماقدا ایدی. قزئت، آذربایجان میلّی حؤکومتی‌نین دوشورولمه‌سيندن سونرا باغلانماق مجبوریتینده قالمیشدیر. 

## اتک یازیلار

* مجیدی موسی . تاریخچه‌ و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان(1230-1380)؛ کتابخانه‌ملی ایران؛ تهران 2003 ص:140
* رستمووا، س. آذربایجان دؤورو مطبوعاتی، آذربایجان عئلملر آکادئمیاسی نشری، باکی. 1993 ص:188
* اوزون، انور . گونئی آذربایجان باسین تاریخی، تورک اوجاغی ترابزون شوعبه‌سی یایینی. ترابزون2002 ص:73
* ابوترابیان، حسین. مطبوعات ایران از شهریور 1320 تا 1326، انتشارات اطلاعات، 1987
* جلیلی، سعید. دانشنامه‌ی مطبوعات آذربایجان. نشر مهد آزادی. تبریز1996ص:152-153

## قایناقلار
Yazar: M. Rıza HEYET ؛ Azerbaycan Milli Hükümeti’nin Kuruluşu ve Dil Politikası
بؤلمه:آذربایجان میلّی حؤکومتی مطبوعاتی
بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
یئنی شرق (قزئت)

"**یئنی شرق**"، آذربایجان میلّی حؤکومتی دؤنمینده تبریزده یایینلانان تورکجه قزئت ایدی.

## حاقّیندا
یئنی شرق قزئتی‌‌نین ایلک ساییسی ایسفند 1322 (1943)‌ده ایران توده پارتیسی‌نین آذربایجان قولونون اورقانی اولاراق محمود تورابی‌‌نین مودیرلیگینده تبریز‌ده یایینلانمیشدیر. باکی‌ده چیخان 21 آذر درگیسینده قزئتین ایلک ساییسی‌نین 1941‌ده چیخمیش اولابیله‌جگی سؤیلنسه ده، دیگر قایناقلاردا بو تاریخ 1943 اولاراق گؤستریلمیشدیر. قزئت دئکابر 1945‌-ه قدر‌ "**خاور نو** "آدی آلتیندا فارسجا؛ آذر 1324 (دئکابر 1945)‌دن دئکابر 1946‌یا قدر‌ "**یئنی شرق**" آدییلا تورکجه یایینلانمیشدیر. انور اوزون قزئتین اؤلچولرینی 34×47/5 اولاراق وئریرکن، موسی مجیدی ایلک ساییلاری‌نین 32×46 و داها سونراکی ساییلارین 42×28 س.م اؤلچولرینده اولدوغونو یازیر. قزئتین ایچریگینی آذربایجان میلّی مجلیسی‌نین قرارلاری، آذربایجان خبرلری و اعلانلار اولوشدورماقدادیر. یئنی شرق، میلّی حؤکومتین دوشورولمه‌سی‌نین آردیندان باغلانمیشدیر. 

## اتک یازیلار

* مجیدی موسی . تاریخچه‌ و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان(1230-1380)؛ کتابخانه‌ملی ایران؛ تهران 2003 ص:103-104
* اوزون، انور . گونئی آذربایجان باسین تاریخی، تورک اوجاغی ترابزون شوعبه‌سی یایینی. ترابزون2002 ص:73
* جلیلی، سعید. دانشنامه‌ی مطبوعات آذربایجان. نشر مهد آزادی. تبریز1996ص:207-208
* 207-208
* رستمووا، س. آذربایجان دؤورو مطبوعاتی، آذربایجان عئلملر آکادئمیاسی نشری، باکی. 1993 ص:132-133
* ابوترابیان، حسین. مطبوعات ایران از شهریور 1320 تا 1326، انتشارات اطلاعات، 1987

## قایناقلار
Yazar: M. Rıza HEYET ؛ Azerbaycan Milli Hükümeti’nin Kuruluşu ve Dil Politikası
بؤلمه:آذربایجان میلّی حؤکومتی مطبوعاتی
بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
هنری هاتچینقز

**هنری هاتچینقز** ()، (دوغوم:۱۷ آقوست ۱۸۶۵ -اؤلوم:۱۷ ژوئیه ۱۹۳۹) بیر آمریکالی ژورنالیست و ژنرال ایدی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*
*https://tshaonline.org/handbook/online/articles/fhu49

بؤلمه:۱۸۶۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۳۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:آمریکالی ژنراللار
آذربایجان اولدوزو (قزئت)

"**آذربایجان اولدوزو**" آذربایجان میلّي حؤکومتی دؤنمینده تبریزده یایینلانان تورکجه و فارسجا قزئت ایدی.

## حاقّیندا
"**آذربايجان اولدوزو‌**"-نون ايلک ساييسي 16 دئکابر 1944 ایلینده "**ستاره‌ آذربايجان**" آدييلا فارس و تورک ديللرينده تبريز‌ده يايينلانمیشدیر. علی هلال ناصري‌‌نین مودیرلیگی و باش‌يازارليغيندا ايران توده پارتيسي‌نین ايشچيلر و امکچيلر بيرليگي‌‌نین اورقاني اولاراق چیخان قزئت 6-8 صحیفه‌ده، 34×24 س.م اؤلچولرینده اولوب ايلليک آبونه‌سي 180 و تک سايي فيأتي 5 ريالدير. قزئت‌ده هم ساتیریک، هم ده جيددی و تنقیدی يازيلار يئر آلماقدادير. آذربايجان میلّی حؤکومتي دؤنمينده "**آذربايجان اولدوزو**" آدييلا يايي‌نیني دوام اتتيرن قزئتین يازارلاريندان بيري ده تانینمیش قرئته‌چی ايسماعيل شمس‌دیر. قزئتین ايکينجي دؤنمي‌نین 4. ساييسيندا امنیّت شوراسی‌‌نین ايران‌لا ايلگيلي موذاکره‌لري، قادينلارين توپلومسال فعالیبتلري، شاعير قطران تبريزي‌‌نین حياتي و آذربايجان‌ين قونشو اؤلکه‌ده‌لرله ايليشکيلري کیمی قونولار اله آلينمیشدیر. 

## اتک یازیلار

* مجیدی موسی . تاریخچه‌ و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان(1230-1380)؛ کتابخانه‌ملی ایران؛ تهران 2003 ، ص:35-36
* جلیلی، سعید. دانشنامه‌ی مطبوعات آذربایجان. نشر مهد آزادی. تبریز1996، ص:31
* رستمووا، س. آذربایجان دؤورو مطبوعاتی، آذربایجان عئلملر آکادئمیاسی نشری، باکی. 1993 ص:19, 67

## قایناقلار
Yazar: M. Rıza HEYET ؛ Azerbaycan Milli Hükümeti’nin Kuruluşu ve Dil Politikası

بؤلمه:آذربایجان میلّی حؤکومتی مطبوعاتی
بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
مدنیت (قزئت)

"**مدنيت** " آذربایجان میلّي حؤکومتی دؤنمینده تبریزده یایینلانان تورکجه قزئت ایدی.

## حاقّیندا
شوروی کولتور ائوي طرفیندن تورکجه اولاراق تبريز‌ده يايينلانان مدنييت قزئتی‌‌نین ايلک ساييسي ابو تورابيان‌-ا گؤره فروردين (مارت-آپرئل) 1946، مجيدي‌يه گؤره ايسه عئینی ايلين شهريور (آوقوست-سئنتیابر) آييندا چیخمیشدیر. قزئت 4 صحیفه‌ده، 36×28 س.م اؤلچولرینده اولوب سياسی، ادبی قونولاري ايچرمکده‌دير. ايلک صحیفه‌سی رنگلي و شکیللی اولان مدنيّت قزئتی‌نین بيرينجي ساييسيندا آذربايجان‌ين تانمیش ساتیرا شاعيري معجز شبستری‌نین شئعیری يايينلانمیشدیر. قزئتین ياييني آذربايجان میلّی حؤکومتي‌نین دوشورولمه‌سيندن سونرا دوردورولموشدور .

## اتک یازیلار

* مجیدی موسی . تاریخچه‌ و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان(1230-1380)؛ کتابخانه‌ملی ایران؛ تهران 2003 ص:164
* جلیلی، سعید. دانشنامه‌ی مطبوعات آذربایجان. نشر مهد آزادی. تبریز1996 ص:178
* رستمووا، س. آذربایجان دؤورو مطبوعاتی، آذربایجان عئلملر آکادئمیاسی نشری، باکی. 1993 ص: 113
* ابوترابیان، حسین. مطبوعات ایران از شهریور 1320 تا 1326، انتشارات اطلاعات، 1987

## قایناقلار
Yazar: M. Rıza HEYET ؛ Azerbaycan Milli Hükümeti’nin Kuruluşu ve Dil Politikası
بؤلمه:آذربایجان میلّی حؤکومتی مطبوعاتی
بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
اورمیه (قزئت)

"**اورمیه**" آذربایجان میلّی حؤکومتی دؤنمینده اورمیه‌ده یایینلانان تورکجه قزئت ایدی.

## حاقّیندا
بندانگشتی|اورمیه قزئتی
آذربايجان دموکرات فیرقه‌سي‌‌نین اورميه قولونون اورقاني اولاراق اورميه‌ده تورکجه يايينلانمیشدیر. ابو تورابيان، قزئتین ايلک کز 4 بهمن (24 یانوار) 1946‌دا چيخديغيني يازیر. قزئتله ايلگيلي چوخ بيلگي یوخدور. آنجاق، انور اوزون-ا گؤره، هفته‌ده ايکي کز و توپلام 25 سايي يايينلانمیشدیر. جليلي ايسه قزئتین هفته‌ليک اولدوغونو سؤيله‌ییر. 

## اتک یازیلار

* مجیدی موسی . تاریخچه‌ و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان(1230-1380)؛ کتابخانه‌ملی ایران؛ تهران 2003 ص:26
* اوزون، انور . گونئی آذربایجان باسین تاریخی، تورک اوجاغی ترابزون شوعبه‌سی یایینی. ترابزون2002 ص:48
* جلیلی، سعید. دانشنامه‌ی مطبوعات آذربایجان. نشر مهد آزادی. تبریز1996ص:27
* رستمووا، س. آذربایجان دؤورو مطبوعاتی، آذربایجان عئلملر آکادئمیاسی نشری، باکی. 1993 ص:11

## قایناقلار
Yazar: M. Rıza HEYET ؛ Azerbaycan Milli Hükümeti’nin Kuruluşu ve Dil Politikası

بؤلمه:آذربایجان میلّی حؤکومتی مطبوعاتی
بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
آذر (قزئت)

"**آذر**" آذربایجان میلّی حؤکومتی دؤنمینده زنجان‌دا یایینلانان تورکجه قزئت ایدی.

## حاقّیندا
آذر قزئتی‌ آذربایجان دموکرات فیرقه‌سی‌نین زنجان قولونون اورقانی اولاراق 30 یانوار 1946‌دا منوچهر ساعد وزیری طرفیندن تورکجه اولاراق یایینلانمیشدیر. قزئتین سیاسی خبر آغیرلیقلی اولدوغو، آذربایجان میلّی حؤکومتی‌نین قرارلاری و فعالیتلرینی زنجانا یانسیتدیغی بیلینمکده‌دیر. بو دؤنمده چیخان دیگر تورکجه قزئتلر کیمی آذربایجان میلّی حؤکومتی‌نین دوشورولمه‌سی‌نین آردیندان باغلانمیشدیر .

## اتک یازیلار

* مجیدی موسی . تاریخچه‌ و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان(1230-1380)؛ کتابخانه‌ملی ایران؛ تهران 2003 ص:26
* اوزون، انور . گونئی آذربایجان باسین تاریخی، تورک اوجاغی ترابزون شوعبه‌سی یایینی. ترابزون2002 ص:48
* جلیلی، سعید. دانشنامه‌ی مطبوعات آذربایجان. نشر مهد آزادی. تبریز1996 ص:27
* رستمووا، س. آذربایجان دؤورو مطبوعاتی، آذربایجان عئلملر آکادئمیاسی نشری، باکی. 1993 ص:11

## قایناقلار
Yazar: M. Rıza HEYET ؛ Azerbaycan Milli Hükümeti’nin Kuruluşu ve Dil Politikası

بؤلمه:آذربایجان میلّی حؤکومتی مطبوعاتی
بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
گونش (درگی)

"**گونش**" آذربایجان میلّی حؤکومتی دؤنمینده تبریزده چیخان تورکجه درگی ایدی.

## حاقّیندا
بندانگشتی|گونش درگیسی
گونش درگیسی‌ ایله ایلگیلی ساده‌جه "آذربایجان دؤورو مطبوعاتی" کیتابیندا قیسا بیلگی واردیر. درگی،  1946 ایلینده آذربایجان شاعیر و یازیجیلار جمعییتی طرفیندن تبریز‌ده یایینلانمیش صنعت، توپلوم و تاریخ ایچریکلی بیر مجموعه‌دیر.

## قایناق‌لار

* رستمووا، س. آذربایجان دؤورو مطبوعاتی، آذربایجان علملر آکادمیاسی نشری، باکی. 1993 ص:214

* Yazar: M. Rıza HEYET ؛ Azerbaycan Milli Hükümeti’nin Kuruluşu ve Dil Politikası


بؤلمه:آذربایجان میلّی حؤکومتی مطبوعاتی
بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
جاوانلار (قزئت)

"**جاوانلار**" آذربایجان میلّي حؤکومتی دؤنمینده تبریزده چیخان تورکجه قزئت ایدی.

## حاقّیندا
آذربايجان دموکرات فیرقه‌سي‌نین گنجلر قولونون اورقاني اولاراق تبريز‌ده تورکجه يايينلانمیشدیر. جاوانلار هفته‌لیک قزئتی‌‌نین ايلک ساييسي 25 اورديبهشت (15 ماي) و سون ساييسي آذر (دئکابر) 1946‌دا چیخمیشدیر. ا. اوزون يانليش اولاراق قزئتین 1942‌ده چيخديغيني يازمیشدیر. قزئت آذربايجان میلّی حؤکومتي‌نین ييخیلماسيندان سونرا باغلانمیشدیر.

## اتک یازیلار

* مجیدی موسی . تاریخچه‌ و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان(1230-1380)؛ کتابخانه‌ملی ایران؛ تهران 2003 ص:94-95
* اوزون، انور . گونئی آذربایجان باسین تاریخی، تورک اوجاغی ترابزون شوعبه‌سی یایینی. ترابزون2002 ص:ص:59
* جلیلی، سعید. دانشنامه‌ی مطبوعات آذربایجان. نشر مهد آزادی. تبریز1996ص:92-93
* ابوترابیان، حسین. مطبوعات ایران از شهریور 1320 تا 1326، انتشارات اطلاعات، 1987 

## قایناقلار

* Yazar: M. Rıza HEYET ؛ Azerbaycan Milli Hükümeti’nin Kuruluşu ve Dil Politikası

بؤلمه:آذربایجان میلّی حؤکومتی مطبوعاتی
بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
آلبرت کراهای

**آلبرت کراهای** ()، (دوغوم:۹ ژوئن ۱۹۰۳ -اؤلوم:۱۹ اوْکتوبر ۱۹۹۱) بیر بلژیکلی ژنرال و تاریخچی ایدی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*Crahay, Baron Albert  at Ars-Morendi.
*A 85 ans, le lieutenant-général Crahay reste un mémorialiste actif at *[[Le Soir]]*

بؤلمه:بلژیکلی ژنراللار
بؤلمه:۱۹۰۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۹۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
قیزیل عسگر (قزئت)

"**قیزیل عسگر**" ایکینجی دونیا ساواشی ایللرینده،   اورمیه‌ده قیزیل اوردونون دستگی، زلفعلی ابراهیمووون باش‌یازارلیغی ایله چیخاریلان تورکجه قزئت ایدی.

## قایناق

* Cavanşir Vəkilov. Azərbaycan Respublikası və İran: 40-cı illər (mədəni əlaqələr). Bakı: Elm, 1991, 7,3 çap vərəqi.

بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
بؤلمه:آذربایجان میلّی حؤکومتی مطبوعاتی
صدیقه دولت آبادی

"**صدیقه دولت آبادی**" (1340-1261) ایرانلی قزئته‌چی و مشروطه اینقلابی‌ و ایران قادین حرکاتی‌نین چالیشانلاریندان ایدی. او مشروطه‌چی "**انجمن مخدرات وطن**" درنگی‌نین قورجولاریندان اولوب. "**زبان زنان**" آدلی ایلک قادین درگیسینی فارس دیلینده چیخارتمیشدیر.

بندانگشتی|صدیقه دولت آبادی قوجالیق چاغیندا

## یاشاییشی
صدیقه دولت آبادی 1261.نجی ایلده اصفهان‌دا دوغولوب. آتاسی هادی دولت آبادی و آناسی خاتمه‌بیگم ایدی. آتاسی دؤرون قاباقجیل روحانی‌لریندن ساییلیردی. صدیقه دولت آبادی تحصلینی فارس و عرب دیللرینده تهران‌دا باشلاییب سونرا اورتا تحصیلینی دارالفنون دا داوام ائتدیرمیشدی. اون بئش یاشیندا ایکن اعتضاد الحکما ایله ائولندی آنجاق بو ائولی‌لیک اوغورسوز اولدو. 1296.نجی گونش ایلینده، ایلک قیز مدرسه‌لریندن ساییلان، "**مکتب شرعیات**" آدلی بیر مدرسه آچدی.

صدیقه دولت آبادی، بیر کره فعالیت‌لری سیراسیندا توتوقلاناندا، نظمیه رئیسی اونا دئمیشدی: *"خانیم! سیز یوز ایل تئز دونیایا گلمیشسیز"*. صدیقه دولت آبادی جاوابدا دئمیشدی: *"آغا! من یوز ایل گئج دونیایا گلمیشم، تئز دوغولسایدیم قویمازدیم قادینلار  سیزین تاپداغینیز آلتیندا اسیر اولسونلار"*. 

صدیقه دولت آبادی، 6 مرداد 1340-جی ایلینده 80 یاشیندا تهران دا دونیاسی دگیشدی. زرگنده ده، امامزاده اسمعیل قبرستانلیغیندا قارداشی‌نین یانیندا تورپاغا تاپشیریلدی. ایران اینقلابیندان سونرا کیمی‌لری اونون مزارینی محو ائله‌دیلر.

## قایناق

* شبکه بین‌المللی همبستگی با مبارزات زنان ایران
* خانم شما صد سال زود به دنیا آمدید!، گل آقا
* الیز ساناساریان (۱۳۸۴)، *جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۱۳۵۷)*، تهران: نشر اختران،

بؤلمه:قادینلار
شفق (درگی)

"**شفق**" آذربایجان میلّي حؤکومتی دؤنمینده تبریزده چیخان تورکجه درگی ایدی.

## حاقّیندا
شوروی ايله کولتورل ايليشکي ساغلايان ايران جمعييتي‌‌نین تبريز قولونون اورقاني اولاراق يايينلانان شفق درگيسي‌نین ايلک ساييسي مورداد (اییول-آوقوست) 1945‌ده تبريز‌ده چیخمیشدیر. داها چوخ ادبی-بديعي ايچريکلي يازيلارين بولوندوغو بو درگيده آرا سيرا فارسجا يازيلارا دا يئر وئريلمیشدیر. درگي اورتالاما 60 صحیفه‌ده و 17×24 س.م اؤلچولرینده آيليق اولاراق يايينلانمیشدیر م. س. طباطبایی درگي‌نین توپلام 12 سايي چيخديغيني سؤيله‌ییر .

## اتک یازیلار

* جلیلی، سعید. دانشنامه‌ی مطبوعات آذربایجان. نشر مهد آزادی. تبریز1996ص:138
* طباطبایی،م.س. راهنمای مطبوعات ایران (1978-1925)، نشر مرکز مطالعات رسانه‌ها؛ تهران، 1999 ص:460
* رستمووا، س. آذربایجان دؤورو مطبوعاتی، آذربایجان عئلملر آکادئمیاسی نشری، باکی. 1993 ص:76
* ابوترابیان، حسین. مطبوعات ایران از شهریور 1320 تا 1326، انتشارات اطلاعات، 1987

## قایناقلار

* Yazar: M. Rıza HEYET ؛ Azerbaycan Milli Hükümeti’nin Kuruluşu ve Dil Politikası


بؤلمه:آذربایجان میلّی حؤکومتی مطبوعاتی
بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
ادبیات صحیفه‌سی (قزئت)

"**ادبيات صحیفه‌‌سي**" آذربایجان میلّی حؤکومتی دؤنمینده، محمد بی‌ریانین مدیرلیگینده، تبریزده چیخان تورکجه قزئت ایدی.

## حاقّیندا
محمد بي‌ريا‌‌نین مودیرلیگینده چیخان ادبيات صحیفه‌سي‌‌نین چيخيش تاریخي ايله ايلگيلي کسين بير بيلگي یوخدور. انور اوزون قايناق گؤسترمه‌دن قزئتین چيخيش تاریخيني 1941 ايلي بیلدیریرکن،قزئتین 15. ساييسيني اينجله‌ين، آنجاق او ساييدا تاریخين يازيلماميش اولدوغونو سؤيله‌ين موسی مجيدي اونون 1945-1946 ايلينده، جليلي ايسه 1945‌ده چيخديغيني سؤيله‌مکده‌دير. روستمووا قزئتین بيرينجي ساييسيني الده ائتديگيني و اورادا 1943 ايلي‌نین یازیلدیغینی سؤيله‌ییر. قزئت 2 صحیفه‌ده، 22×36 س.م اؤلچولرینده اولوب آذربايجان ادبياتي، وطن شئعیرلري و بعضی سياسی قونولارلا ايلگيلي بيلگيلري ايچرمکده‌دير . 

## اتک یازیلار

* مجیدی موسی . تاریخچه‌ و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان(1230-1380)؛ کتابخانه‌ملی ایران؛ تهران 2003 ص:59
* اوزون، انور . گونئی آذربایجان باسین تاریخی، تورک اوجاغی ترابزون شوعبه‌سی یایینی. ترابزون2002 ص:62
* جلیلی، سعید. دانشنامه‌ی مطبوعات آذربایجان. نشر مهد آزادی. تبریز1996ص:53
* رستمووا، س. آذربایجان دؤورو مطبوعاتی، آذربایجان عئلملر آکادئمیاسی نشری، باکی. 1993 ص:80-81

## قایناقلار

* Yazar: M. Rıza HEYET ؛ Azerbaycan Milli Hükümeti’nin Kuruluşu ve Dil Politikası


بؤلمه:قزئتلر
رود کلر

**رود کلر** ()، (دوغوم:۲ اوْکتوبر ۱۹۰۰ -اؤلوم:۲۱ ژوئن ۱۹۵۴) ایکینجی دونیا ساواشینا قاتیلان بیر کانادالی ژنرال ایدی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*Photo of Rod Keller, Canadian Military Heritage 
*Personal appointments of Rod Keller
*Biography, Juno Beach Centre 

بؤلمه:۱۹۰۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۵۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:کانادالی ژنراللار
جینق جو

**جینق جو** ()، (اؤلوم:۲۰۸د.ق) چین سیلسله‌سی چاغیندا یاشایان بیر چینلی ژنرال ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:چینلی ژنراللار
بؤلمه:دوغولدوغو ایل بیلینمز
هری وان دن‌برینک

**هری وان دن‌برینک** ()، (دوغوم: ۱۹۶۱) بیر هولندلی ژنرال و قاباقکی پولیس مأمورودور.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:هولندلی ژنراللار
بؤلمه:هولندلی پولیس مأمورلاری
زکی بدر

**زکی بدر** ()، (دوغوم:۲۸ فوریه ۱۹۲۶ -اؤلوم:۲ آوریل ۱۹۹۷) بیر میصرلی ژنرال ایدی.

## اؤلوم
اوْ ۱۹۹۷-جی میلادی ایلین آپریل آیی‌نین ۲-سینده آمریکادا یئرلشن بیر مریض‌خانادا اؤلدو.

## قایناقلار

 

بؤلمه:۱۹۲۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۹۷-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:میصرلی ژنراللار
هنری آیرتون

**هنری آیرتون** ()، (دوغوم:۱۶۱۱ -اؤلوم:۲۶ نوامبر ۱۶۵۱) اینگیلیس ایچ ساواشینا قاتیلان بیر اینگیلیسلی سرباز، ژنرال، سیاستچی، اینقیلابچی و اولیور کرامولین کوره‌کنی ایدی.

## قایناقلار

*Firth, C. H. in *[[Dictionary of National Biography]]*. Citing:
** Wood's *Ath. Oxon.* iii 298
** Cornelius Brown's *Lives of Noted Worthies*, 181
** *Clarke Papers* published by the Camden Society
** Gardiner's *History of the Civil War and of the Commonwealth*
** Article by Barbara Taft in Jason Peacey 'Regicide and Republicanism'
** Dean, J.L. (1990): Henry Ireton, the Mosaic Law, and Morality in English Civil Politics from April 1646 to May 1649, Cambridge University M. Litt Dissertation
*Hayton, David *et al* (2002). *The House of Commons, 1690-1715*, Volume 1, Cambridge University Press, , 
*David Farr, *Henry Ireton and the English Revolution* (Woodbridge, Boydell & Brewer, 2006).

;Attribution
*

بؤلمه:اینگیلیسلی ژنراللار
بؤلمه:۱۶۱۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۶۵۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
ارنست لیندر

**ارنست لیندر** ()، (دوغوم: ۲۵ آوریل ۱۸۶۸ -اؤلوم: ۱۴ آوریل ۱۹۴۳) فنلاند ایچ ساواشینا قاتیلان بیر فنلاند کؤکلو سوئدلی ژنرال و ایدمانچی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۶۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۴۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:فنلاندلی ژنراللار
زازا قوقاوا

**زازا قوقاوا** ()، (دوغوم: ۱۴ جولای ۱۹۷۱ ) بیر گورجیستانلی ژنرال‌دیر.

## قایناقلار

|-

|-

بؤلمه:۱۹۷۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:گورجیستانلی ژنراللار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
دیمیتریوس ماکریس

**دیمیتریوس ماکریس** ()، (دوغوم:۱۷۷۲ -اؤلوم:۱۸۴۱ ) یونان باغیمسیزلیق ساواشینا قاتیلان بیر یونانلی  ژنرال و اینقیلابچی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۷۷۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۸۴۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:یونانلی ژنراللار
بؤلمه:یونانلی اینقیلابچیلار
یوروویژن ماهنی یاریشماسی ۲۰۱۹

**یوروویژن ماهنی یاریشماسی ۲۰۱۹** (''')، سایی‌جا ۶۴-جۆ یوروویژن ماهنی یاریشماسی ایدی.

## یاری فینال بؤلۆشمه‌سی

## ۱-جی یاری فینال

## ۲-جی یاری فینال

## فینال

## قایناقلار
فردریک پیک

**فردریک پیک** ()، (دوغوم:۱۲ ژوئن ۱۸۸۶ -اؤلوم:۳۰ مارس ۱۹۷۰) بیر بریتانیالی ژنرال، پولیس مأمورو و بیرینجی دونیا ساواشیندا عرب لژیونونون قوْروجوسو ایدی.

## بیرده باخ
*عرب لژیونو
*ماوراء اۆردون امیرلیغی

## قایناقلار

*James Lunt, ‘Peake, Frederick Gerard (1886–1970)’, *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2005. Retrieved 4 June 2010

## ائشیک باغلانتیلار
*The Arab Legion 
* 
* 

بؤلمه:۱۸۸۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۷۰-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:بریتانیالی ژنراللار
ارنستو قیزل

**ارنستو قیزل** ()، (دوغوم:۳ آقوست ۱۹۰۷ -اؤلوم:۱۲ سپتامبر ۱۹۹۶) بیر برزیللی نیظامی و سیاستچی ایدی. اوْ ۱۹۷۴-جی ایلدن ۱۹۷۹-جی ایله قدر برزیل رئیس‌جومهورو ایدی.

## میداللار
### خاریجی میداللار
* Grand Cross of the National Order of the Legion of Honour (French Republic, April 26, 1976)
* Honorary Knight Grand Cross of The Most Honourable Order of the Bath (United Kingdom, May 4, 1976)
* Grand Collar of the Military Order of Saint James of the Sword (Portuguese Republic, June 1, 1977)
* Grand Collar of the Order of Prince Henry (Portuguese Republic, February 13, 1979)

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:۱۹۰۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:برزیللی ژنراللار
دسمال آلدی، قاچ (اویون)

**دسمال آلدي، قاچ** - آذربايجاندا ان چوخ يازقاباغي (بایرام قاباغی) گونلرده، ائلجه ده ديگر مؤوسوملرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسيندا، گئنيش شکيلده اوينانيلان قديم اويونلاريندان بيريدير.

## اويونون قورولوشو
بندانگشتی|دسمال آلدی ، قاچ اویونو
بو اويون اساساً ايکي واريانتدا اويناييرلار. 

### بيرينجي اوصول
اوشاقلار دايره‌وي شکيلده يئره اوتوروب، اورتادا دايانان باشچي‌يا باخيرلار. بير اوشاق دايره بويونجا قاچير و دسماليني اويونچولاردان بيري‌نين آرخاسيندا گيزلينجه يئره قويور. باشچي اوشاقلاردان سوروشور: 

- دسمال کيمين آرخاسيندادير؟ 

اوشاق دسمالين اؤز آرخاسيندا قويولدوغونو بيلمه‌سه اونو اورتايا سالير، بير-بيري‌نين اوستونه ايتله‌ييرلر. دؤيولن اوشاق باشقا بيريسي‌نين اوستونه ييخيلا بيلسه اونو آزاد ائله‌يير، اوستونه ييخيلديغي اويونچونو اونون يئرينه اورتايا چيخاريب تپيکله وورورلار. بئله-بئله اوشاقلار هاميسي اورتايا چيخمالي اولور. اؤزونو مؤحکم مودافيعه ائديب اورتايا چيخمايان غاليب گلير. 

### ايکينجي اوصول


## قایناق
بؤلمه:آذربایجان خالق اویونلاری
2. نوروز بايرامي ائنسکلوپئدياسي. باکي-2008 (شرق-غرب). ص.60.
دوه (اویون)

**دوه** - آذربايجاندا ان چوخ يازقاباغي (بایرام قاباغی) گونلرده، ائلجه ده ديگر واختلاردا، اساساً اوشاق و گنجلر آراسيندا، گئنيش شکيلده اوينانيلان قديم اويونلاريندان بيريدير.

## عومومي معلومات
دوه اويونو ايل‌آخير چرشنبه‌لرده، نوروز بايرامي گونلرينده، ائلجه ده ديگر شنليکلرده مئيدان تاماشاچيلاري سيراسينا داخيل اولان مضحکه‌لي اويونلاردان بيريدير.

## اويونون قايدالاري
اؤزونو دوه گؤرکمينه سالميش مضحکه‌چي بوينوندان زينقيروو آسير. ال-آياغيني هيسه وئريب قارالدير، بئلينه سوپورگه باغلاييب مئيدانا چيخير. او، لاغلاغي سؤزلرله، حيم-جيمله، جوربَجور مزه‌لي حرکتلرله تاماشاچيلاري اَيلنديرير. 

## قایناق

* نوروز بايرامي ائنسیکلوپئدياسي. باکي-2008 (شرق-غرب). ص.60.

بؤلمه:آذربایجان خالق اویونلاری
دگيرمان اويونو

**دگيرمان**- آذربایجاندا اوینانان قديم اوشاق اويونودور. 

## اويونون قورولوشو
اوشاقلار دايره‌وي اَيلشيرلر. باشچي الينده چوبوق، باشي پاپاقسيز اورتادا دايانير. قالان اوشاقلارين باشيندا پاپاق اولور. باشچي چوبوغو يئره ووروب اوشاقلاري قورخودور. هامي ال چالا-چالا دئيير: 

- تاغي-تاغي، تاغباتاغي... 

بو سؤزلري 4-5 دفعه تکرار ائدندن سونرا باشچي ساغدان بير اوشاغين پاپاغيني گؤتوروب اؤز باشينا قويور. پاپاغي گؤتورولن اوشاق دا يا‌نيندا اولان اوشاغين پاپاغيني گؤتوروب اؤز باشينا قويور. بو حرکت دايره‌‌نين سونونا قدر گئدير. بو مينوال‌لا پاپاق گؤتورمه 4-5 دفعه دؤوره وورور. پاپاقلار تئز هرله‌نير، اوشاقلار ال ووروب "تاغي-تاغي، تاغباتاغ" دئييرلر. اويون قيزيشير، پاپاغين هرلنمه‌سي بير نؤوع دگيرمان داشي‌نين هرلنمه‌سينه بنزه‌يير. اويونون شيدّتلي يئرينده باشچي اليني باشينا قويوب چاغيرير. 

- داغ‌غا... داغ‌غ... 

بو زامان هر کس باشينداکي پاپاغي برک ساخلاماليدير. باشي آچيق قالانا هره بير چوبوق وورور. باشچي چوبوغو نه جور وورورسا، قالان اوشاقلار دا ائله وورماليديرلار.

## قایناق

بؤلمه:آذربایجان خالق اویونلاری
دولاما (اویون)

بندانگشتی|دولاما اویونو
**دولاما** - آذربايجاندا ان چوخ يازقاباغي (بایرام قاباغی) گونلرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسيندا، گئنيش شکيلده اوينانيلان قديم اويونلاريندان بيريدير.

## عومومي معلومات
بو اويونو اساس حاللاردا اوشاقلار دسته‌لره بؤلونه‌رک اويناييرلار. بعضاً بو اويونو ايکي اوشاق آراسيندا دا کئچيريلير. حتّي کيچيک ياشلي اوشاقلار بير-بيريني دولاماق (ساتاشماق و جيرناتماق) مقصديله بو اويونون سؤزلريندن (دولامادان) ايستيفاده ائديرلر.

## اويونون قايدالاري
اوّلجه دسته باشيلار سئچيلير. دسته‌باشي ايکي جور تعيين اولونور: يا اونلاري اويونچولار اؤزلري سئچيرلر، يا دا عوموماً راضيليغي ايله (اويوندا و اوشاقلار آراسيندا موعين کئيفيتلري فرقلنلري)، چوخ حاللاردا ايسه (اگر اويونچولار بير-بيريني تانيميرلارسا) پوشک يولو ايله سئچيرلر. دسته‌لره بؤلونه‌رک اوينانيلان بو اويونو باشلاماق اۆچون هالاي يولو ايله اوشاقلار دسته‌لره بؤلونورلر.

دسته‌لر بير-بيريندن بير نئچه آدديم آرالي دايانير. دسته‌لردن بيري ساناما اوصولو ايله اويونا باشلايير. نؤوبه ايله بير-بيرينه دولاما سؤيله‌مکله اويون آشاغيداکي کيمي داوام ائدير:

آي ضربعلي، ضربعلي،

ايتي بوشلا، گل بري.

آي دورسون، دورسون، دورسون

اؤکوزوم سني وورسون.

آي خليل، خليل،

باغلاردان گلير،

قوش ووران يئرده،

اولاسان ذليل.

آي آسیا، آسیا،

قاشيغي سالدي کاسي‌يا،

ايسته‌ديم منه وئرمه‌دي،

ساتدي بير عابباسي‌يا.

آي علي مورقوز،

گل مني دورقوز،

يوخسا کوسرم،

قالارسان يالقوز.

آي روزا، روزا،

ميندي خوروزا،

گئتدي تيفليسه،

گلمه‌دي بيزه.

تاغي-تاغي،

ايتيريب باغي،

هئي آختارير،

ياغ چيراغي.

آي فاطما، فاطما، فاطما

يئرينده شيللاق آتما،

ايکي خوروز، بير فره

فاطماني وئرديم اره.

آي رمضان،

باشي قازان،

اوخلوي آتار،

قارني باتار.

شلاباني،

شلاباني.

ايکي الي،

بير داباني.

گليردي صفي،

الينده دفي،

صفي ييخيلدي،

دفي جيريلدي،

آغلاما صفي،

آلارام دفي.

فاطما، توکزبان،

قاريشدي هر يان،

کيشنه‌دي گؤيلر،

داغيلدي ائولر.

هانسي دسته دولاما تاپيب دئيه بيلمه‌سه همين دسته اويوندا اودوزموش اولور.

## قایناق




بؤلمه:آذربایجان خالق اویونلاری
احمد یانی

**احمد یانی** ()، (دوغوم:۱۹ ژوئن ۱۹۲۲ -اؤلوم:۱ اوْکتوبر ۱۹۶۵) بیر اندونزیلی ژنرال ایدی.

## قایناقلار

## آرتیق اوْخو
* Bachtiar, Harsja W. (1988), *Siapa Dia?: Perwira Tinggi Tentara Nasional Indonesia Angkatan Darat (Who is S/He?: Senior Officers of the Indonesian Army)*, Penerbit Djambatan, Jakarta, 
* Mutiara Sumber Widya (publisher) (1999) *Album Pahlawan Bangsa (Albam of National Heroes)*, Jakarta
* Riklefs (1982), *A History of Modern Indonesia*, Macmillan Southeast Asian reprint, 
* Sekretariat Negara Republik Indonesia (1975) *30 Tahun Indonesia Merdeka: Jilid 3 (1965–1973) (30 Years of Indonesian Independence: Volume 3 (1965–1973)*
* Secretariat Negara Republik Indonesia (1994) *Gerakan 30 September Pemberontakan Partai Komunis Indonesia: Latar Belakang, Aksi dan Penumpasannya (30 September Movement/Communist Party of Indonesia: Backgrounds, Actions and its Annihilation)*
* Simanjuntak, P.H.H (2003) *Kabinet-Kabinet Republik Indonesia: Dari Awal Kemerdekaan Sampai Reformasi (Cabinets of the Republic of Indonesia: From the Start of Independence to the Reform Era*, Penerbit Djambatan, Jakarta, 
* Sudarmanto, Y.B. (1996) *Jejak-Jejak Pahlawan dari Sultan Agung hingga Syekh Yusuf (The Footsteps of Heroes from Sultan Agung to Syekh Yusuf*), Penerbit Grasindo, Jakarta 

بؤلمه:۱۹۲۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۶۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:اندونزیلی ژنراللار
چاتي گؤتوردو (اویون)

**چاتي گؤتوردو** — آذربايجانین قدیم اويونلارينداندير. "**قاييش گؤتوردو**" یا "**قاییش قاپدی‌**" دا دئييلير. کندلرده، اوبالاردا خوصوصاً تويلاردا جاوانلار کندین خیرمان یئرینده و یا مئیدانیندا  اویناییرلار و کند کيشيلري بو نوماييشه ييغيشيرلار.

بندانگشتی|"چاتی گؤتوردو" یا "قاییش قاپدی" اویونو|جایگزین=

## اويونون قايداسي
بؤيوک دايره چکيلير. سونرا هالای گئديب، بئش-بئش ايکي يئره بؤلونورلر. يالاق دوزه‌ليب چاتيلاري اورا قويورلار. اوينايانلاردان بئش نفري همين چاتيلارين، دايره‌نين اوستونه دايانيرلار. بئش نفري ايسه دايره‌نين جيزيغیندان کناردا. اويون شرطي بئله‌دير کي کناردا دايانان بئش نفر، چاليشيرلار کي دايره‌‌نين ايچينده‌کي چاتيلاري، ايچريده‌کيلرين آياغي‌نين آلتيندان چکسينلر. آلينان چاتيلارلا ايچريده‌کيلري دويورلر. او زاماناجانکی ايچريده‌کيلر چولده‌کيلرين بيري‌نين آياغيني آياغي ایله وورسون. ووراندا لازيمدير کي بير آياغي داير‌ه‌نين ايچينده اولسون. بئله‌ليکله ايچريده‌کيلر دايره‌‌نين کنارينا چيخيب، کنارداکيلار ايچري گيريب چاتي‌نين اوستونده دورورلار. و اويون تزه‌دن باشلانير. 

## قایناق

بؤلمه:آذربایجان خالق اویونلاری