open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پاملا بریتن

**پاملا بریتن** (اینگیلیسجه: Pamela Britton) آمریکالی اوْیونچو ۵۱  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۱۷ ژوئن ۱۹۷۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. پاملا بریتن ویسکانسین-مدیسن بیلیم‌یوردو دا درس اوْخویوب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pamela Britton»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پالین بوش (اویونچو)

**پالین بوش** (اویونچو) (اینگیلیسجه: Pauline Bush (actress)) آمریکالی اوْیونچو ۸۳  ایل عومر ائله‌ییب و ۱ نوْوامبر ۱۹۶۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ۱۹۱۰–۲۴ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pauline Bush (actress)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پالی مورن

**پالی مورن** (اینگیلیسجه: Polly Moran) آمریکالی اوْیونچو ۶۸  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۵ ژانویه ۱۹۵۲ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Polly Moran»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پالی آن یونق

**پالی آن یونق** (اینگیلیسجه: Polly Ann Young) آمریکالی اوْیونچو ۸۸  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۱ ژانویه ۱۹۹۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1917&ndash;۱۹۴۱ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Polly Ann Young»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پاز د لا ورتا

**پاز د لا ورتا** (اینگیلیسجه: Paz de la Huerta) آمریکالی اوْیونچو ۳ سپتامبر ۱۹۸۴ ‏ میلادی تاریخینده نیویورک شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
## اوْینادیغی فیلم‌لر

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Paz de la Huerta»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پاریس برلک

**پاریس برلک** (اینگیلیسجه: Paris Berelc) آمریکالی مانکن و اوْیونچو
## اوْینادیغی فیلم‌لر

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Paris Berelc»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پالین فردریک

**پالین فردریک** (اینگیلیسجه: Pauline Frederick) آمریکالی اوْیونچو ۱۲ آقوست ۱۸۸۳ میلادی تاریخینده بوستون شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۵  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۱۹ سپتامبر ۱۹۳۸ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1902&ndash;۱۹۳۷ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pauline Frederick»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

## گؤرونتولر

File:The_Woman_on_the_Index_2.jpg
File:Ashes_of_Embers.jpg



بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پاملا ادلون

**پاملا ادلون** (اینگیلیسجه: Pamela Adlon) آمریکالی یازیچی و اوْیونچو ۹ ژولای ۱۹۶۶ ‏ میلادی تاریخینده نیویورک شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۱۹۸۲–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
## اوْینادیغی فیلم‌لر

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pamela Adlon»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پاتریشیا بری

**پاتریشیا بری** (اینگیلیسجه: Patricia Barry) آمریکالی اوْیونچو ۹۴  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۱ اوکتبر ۲۰۱۶ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ۱۹۴۵–۲۰۰۵ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patricia Barry»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پاتریشیا الیوت

**پاتریشیا الیوت** (اینگیلیسجه: Patricia Elliott) آمریکالی اوْیونچو ۷۷  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۰ دسامبر ۲۰۱۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
## اوْینادیغی فیلم‌لر

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patricia Elliott»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پاتریشیا اسمیت

**پاتریشیا اسمیت** (اینگیلیسجه: Patricia Smith (actress)) آمریکالی اوْیونچو ۸۰  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲ ژانویه ۲۰۱۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patricia Smith (actress)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پاتریشا کلارکسون

**پاتریشا کلارکسون** (اینگیلیسجه: Patricia Clarkson) آمریکالی اوْیونچو پاتریشا کلارکسون فوردهام بیلیم‌یوردو دا درس اوْخویوب. ۱۹۸۵–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patricia Clarkson»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

## گؤرونتولر

File:Patricia_Clarkson_2009_Whatever_Works_portrait.jpg



بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پاتریشا تالمن

**پاتریشا تالمن** (اینگیلیسجه: Patricia Tallman) آمریکالی اوْیونچو ۴ سپتامبر ۱۹۵۷ ‏ میلادی تاریخینده ایلینوی ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب.
## اوْینادیغی فیلم‌لر

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patricia Tallman»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پاتریشا نیل

**پاتریشا نیل** (اینگیلیسجه: Patricia Neal) آمریکالی اوْیونچو ۸۴  ایل عومر ائله‌ییب و ۸ اوت ۲۰۱۰ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. پاتریشا نیل نورت‌وسترن بیلیم‌یوردو دا درس اوْخویوب. ۱۹۴۵–۲۰۰۹ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
## اوْینادیغی فیلم‌لر

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patricia Neal»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

## گؤرونتولر

File:Operation_Pacific-Patricia_Neal_&_John_Wayne.JPG



بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پاترشیا الیس

**پاترشیا الیس** (اینگیلیسجه: Patricia Ellis) آمریکالی اوْیونچو ۵۱  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۶ مارس ۱۹۷۰ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1932&ndash;۱۹۳۹ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patricia Ellis»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پاترسیا موریسون

**پاترسیا موریسون** (اینگیلیسجه: Patricia Morison) آمریکالی موغنی و اوْیونچو ۱۹ مارس ۱۹۱۵ ‏ میلادی تاریخینده نیویورک شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patricia Morison»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پاپی مونتقومری

**پاپی مونتقومری** (اینگیلیسجه: Poppy Montgomery) آمریکالی اوْیونچو ۱۹۹۴–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
## اوْینادیغی فیلم‌لر

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Poppy Montgomery»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
اینگیلیس ادبیاتی

قدیم اینگیلیس و یا آنقلوساکس ادبیاتی ۱۰۶۶-جی ایلده نورماند ایستیلاسینین باشا چاتماسی و اینگیلیسده ساکسلار، بیرده یوتلار و آنقللار کیمی دیگر قرمان طایفه لارینین مسکونلاشماسیندان سونراکی دؤور عرضینده آنقلوساکس قدیم اینگیلیس دیلینده یازیلمیش ادبیات اثرلریندن عبارت‌دیر. بۇ اثرلره اپیک شعر، اینجیلین ترجومه‌سی، دؤولت سندلری، تاپماجالار و دیگر ژانرلار داخیلدیر. بحث ائدیلن دؤوردن بۆتون بۇ ژانرلارا عایید ۴۰۰-ا قدر قورونوب ساخلانمیش الیازما مؤوجوددور.

## شیفاهی خالق ادبیاتی
شیفاهی خالق ادبیاتی ارکن اینگیلیس مدنیتینده سارسیلماز مؤقعیه مالیک‌دیر. بۇ سبب‌دن ده اپیک شعرلر چوْخ گئنیش یاییلمیش‌دیر و «بوولف»’ دا داخیل اوْلماقلا بعضیلری بۇ گۆنوموزه کیمی قورونوب ساخلانیلمیش‌دیر. حاضیرکی الیازمالاردا قدیم اینگیلیس دیلینده یازیلمیش بیر چوْخ شعر، چوْخ گومان کی، ساواش کۇنوسوندا اوْلان ارکن قرمان شعرلریندن آلینمیش‌دیر. بۇ تیپ شعر اینگیلیس‌یه گتیریلدیی زامان آرتیق اوْ نسیل‌دن-نسله شیفاهی حال‌دا کئچمک‌ده ایدی.

## بیرده باخ
*بؤیوک بریتانیا
*اینگیلیس
*ویلیام شکسپیر
پاتریسیا کالینج

**پاتریسیا کالینج** (اینگیلیسجه: Patricia Collinge) آمریکالی اوْیونچو ۸۱  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۱۰ آوریل ۱۹۷۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
## اوْینادیغی فیلم‌لر

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patricia Collinge»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

## گؤرونتولر

File:The-New-Henrietta-1913.jpg



بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پاتریس ویمور

**پاتریس ویمور** (اینگیلیسجه: Patrice Wymore) آمریکالی موغنی و اوْیونچو ۸۷  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۲ مارس ۲۰۱۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patrice Wymore»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

## گؤرونتولر

File:The_Big_Trees_(1952)_5.jpg



بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
تراژدی

**تراژدی** — بۇ سؤز یونانجا تراگوی‌دیادان گلیر؛ tragos (کئچی) و oidie (نغمه) سؤزلری‌نین بیرلشمه‌سی "کئچیلرین نغمه‌سی" مناسیندا ایستیفاده ائدیلیر.
اساسینی باریشماز حیات پروبلملری، شخصیتلر و کسکین توققوشماسی تشکیل ائدن و عادتاً قهرمانینین اؤلومو ایله نتیجه‌له‌نن دراماتیک اثر؛

## ائشیگه باغلانتیلار
نیویورک (ایالت)

نیویورک ایالتی — آمریکا بیرلشمیش ایالتلارینین شومال-شرقینده یئرلشن ایالت‌دیر. ایالت اهالیسینین سیخ‌لیغینا گؤره اۆچونجودور. نیویورک جونوبدان نیوجرسی و پنسیلوانیا، شرقدن ایسه کانتیکت، ورمونت و ماساچوست ایالتلری ایله احاطه‌لنیب. شومال‌دان و غربدن کانادا ایله سرحددیر. ایالت‌دا یئرلشن نیویورک شهری ۸ میلیونلوق اهالی‌سی ایله بیرلشمیش ایالتلارداکی ان چوْخ اهالی‌سی اوْلان شهردیر. ایالت ان چوْخ مالییه و مدنیت مرکزی، عئینی زاماندا گؤچمن(مهاجیر)لار اۆچون قاپی کیمی تانینیر. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری تیجارت ناظیرلییی‌نین حسابلامالارینا گؤره نیویورک توریستلر طرفیندن ان چوْخ اۆستونلوک وئریلن ایالت‌دیر. ایالت اینگیلیس هرسوقو یورکون شرفینه نیویورک آدلاندیریلمیش‌دیر. نیویورک یارانما تاریخینه گؤره اوْن بیرینجی ایالت‌دیر. مرکزی آلبانی شهری‌دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
بؤلمه:نیویورک ایالتی
بؤلمه:۱۷۸۸ - جی ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:Northeastern United States
بؤلمه:۱۷۸۸ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:States of the East Coast of the United States
بؤلمه:Mid-Atlantic states
بؤلمه:States of the United States
آند داغلاری

**آند داغلاری**، آند کوْردیلیر داغلاری (ایسپانیا دیلی: *Cordillera de los Andes*) — جنوبی آمریکا قاره بؤیوک اوقیانوس ساحلی بویونجا اۇزانان و دونیانین ان اۇزون داغ سیلسیله‌سی. جنوبی آمریکا شومال‌دان و غربدن ایحاطه ائدیر. کوردیلیر داغلارینین جنوب حیصّه ‌سی‌دیر. یئددی اؤلکه اراضیسینده یئرلشیر: ونزوئلا، کولومبیا، اکوادور، پرو، بولیوی، شیلی و آرژانتین. 
بۇ یئددی دؤولت عئینی زاماندا آند اؤلکه‌لری اوْلاراق‌دا تانینیرلار.
## قایناق‌لار

## گؤرونتولر

Image:Cono de Arita, Salta. Argentina.jpg|Cono de Arita en Salta, Argentina|
Image:Alpamayo.jpg|Alpamayo, Andes, Perú
Image:Andes Range 02.JPG|Santiago, Chile
Image:Andes - punta arenas.jpg|Punta Arenas, Chile
Image:Andes Chile Argentina.jpg|Chile/Argentina
Image:Licancabur.jpg|Licancabur, Bolivia/Chile
Image:Chimborazo from southwest.jpg|Chimborazo, Ecuador
Image:El misti.jpg|El Misti, Perú
Image:Cordillera de los Andes.jpg|Chile/Argentina
Image:Andes Août 2007 - Col en route vers Chavin.jpg|Chavin, Peru
File:Historic Center of Quito - World Heritage Site by UNESCO - Photo 186.JPG|Pichincha Volcano
File:Cotopaxi volcano 2008-06-27T1322.jpg|Cotopaxi Volcano



بؤلمه:داغلار
بؤلمه:گونئی آمریکا
اورک

**اۆرک** — اۆرک عضله‌سی اوْلاراق بیلینن اؤزل بیر تیپ جیزگی‌لی عضله‌دن میدانا گلمیش اؤزباشینا سیخیلما اؤزللیکینه صاحیب قوت‌لی بیر پومپدور.

ماده‌لر مۆبادیله‌سی فعالیّتلری نتیجه‌سینده عبارت اوْلان آرتیق محصوللارین دا بدن‌دن اۇزاقلاشدیریلماسی، بدن ایستی‌لییی‌نین تشکیل ائدیلمه‌سی، تورشو-اساس تارازلیغینین قورونماسی، هورمونلار و آنزیملرین بدنین لازیم‌لی بؤلگه‌لرینه داشینماسی لازیمدیر. بۆتون بۇ عملیّاتلاری اۆرک و دامارلاردان عبارت اوْلان قان دؤورانی یئرینه یتیریر.
## قایناقلار
جواد ملکی تبریز

**آیت الله میرزا جواد ملکی تبریز**(دوغوم :؟ تبریز-اؤلوم:1304 تهران) عارف ,حکیم, اخلاق اوستادی و شیعه لیگین بؤیوک فقیه لریندن تبریزده آنادان اؤلدو,دونیایه گؤز آچماسی تاریخ دیقتله الده اولماسادا بۇ گونکی تدقیقاتچیلارین اله گتیردیگی کتابیندا بللی دیرکی 1273 نجو شمسی ایلده بۇ عالیم یئتگین بیر گنج ایمیش.او حاج میرزا شفیع ین اوغول ایدی و ملک التجار تبریزی عایله لرینینه منسوب اولدوقلاری اۆچون ملکی آدینا مشهور اولدو.

ملکی تبریزی صرف و نحو و منطق ,معانی وبیان علم لرین و باشقا مقدماتی درسلری تبریزده اؤیرئنیب , بۇ شهرده سطح مقطعینی باشا چاتدیریب نجف شهرینه کؤچدو.بو شهرده محدث مۆحقیق میرزا حسین نوری بؤیوک عالیم و فقیه آیت الله حاج آقا رضا همدانی و معروف آخوند خوراسانی نین محضرلرینده درس اوخودو.او 1282نجی شمسی ایلده تبریزه دوندو.ائله بۇ چاغدا مشروطه اینقیلابی باشلادی و روسیه قوشونو آ زر بایجانین بیر قیسمتینی ایشغال ائدیب بورانین گوناهسیز بیر چوخ جماعتینی شهید و دیریگین ائتدی.تبریز شهره حصر اولدوقونا میرزا جواد ملکی تبریزده تهرانا و اورادان قوم شهرینه کؤچدو.

## یازیلاری
اسرار الصلواة , المراقبات فقه اون ریساله لقاء الله , حج ریساله سی , غایة القصوی نین فارسیجا حاشیه سی

اونون مزاری قوم شهری نین شیخان قبریستانیندادیر.

## قایناق
تبریز بلیده سی طرفیندن یازیلان کتیبه داغ گؤلونه عاید.

بؤلمه:دین عالیم لری
ال کلاسیکو

**"ال کلاسیکو"** — کاتالون تاخیمی بارسلونا ایله ایسپانیا تاخیمی رئال مادرید قارشیلاشدیغی فۇتبول اویونلارینا وئریلن آددیر. بۇ ایکی تاخیم آراسینداکی اویون هر زامان دۆنیا فۇتبول ایجتیمایتی‌نین دیقّت مرکزینده اوْلور و ایسپانیادا سانکی بیر فوتبال بایرامی کیمی قارشی‌لانیر.
بۇ رقابت مادرید و بارسلونا کیمی ایسپانیانین ان ایری ایکی شهرین‌دن چیخان و اؤلکه‌نین ان اۇغورلو و ائتکیلی ایکی فۇتبول کلۇبو آراسیندا کئچیر. بیرده بۇ ایکی تاخیمین قارشیلاشمالاری سیاسی کاراکتر ده داشیییر. کاتالون میللت‌چیلرین دستکلدیی بارسلونا ایله ایسپانیا میللت‌چیلرین دستکلدیی رئال مادرید بۇ معنادا دا بیر رقابت ایچینده‌دیر.

## پرگل‌ترین ال کلاسیکوها

## قایناقلار
لا لیقا

**لا لیگا** ()، ایسپانیانین اوست فوتبال لیگی دیر کی ۱۹۲۹-جی ایلده قورولوب. بو لیگ ایندی ۲۰ تاخیم نان اویناییلیر. بو لیگ اینگیلیس پرمیر لیگیندن سونرا دونیانین ایکینجی اوست لیگی حیساب اولونور.
 
رئال مادرید فوتبال کولوبو، ۳۳ شانپیونلیق نان بو لیگین ان چوخ قازانان تاخیمی دیر.

## قهرمانلار

## قایناق‌لار
 
* Liga Nacional de Fútbol Profesional
* Royal Spanish Football Federation
 

بؤلمه:فوتبال 
بؤلمه:دونیانین اوست فوتبال لیگلری
هضم سیستمی

**سیندیریم سیستمی یا هضم سیستمی**؛ مکانیکی (فیزیکی) و شیمیایی هضمه آیریلیر. فیزیکی هضم، موْلکوللاری کیچیک موْلکوللارا آییرماق‌دیر. شیمیایی هضمین وظیفه‌سی ایسه، یئیجکلاری ان کیچیک قورولوش داشینا قدر آییرماق‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:سیندیریم قارالامالاری
بؤلمه:انسان گؤوده‌
بؤلمه:گؤوده
بؤلمه:آناتومی
بؤلمه:سیندیریم سی
بارسلونا

**بارسلونا** — ایسپانیانین شیمال-شرقینده یئرلشن لیمان شهری. کاتالونیا ایالتی‌نین اینضیباطی مرکزی ساییلیر. بارسلونا آدی قدیم یونان دیلیندن گؤتورولموش‌دور: "Βαρκινών"، "بارسینو"، "بارسلو"، "بارسنو". ایسپانیانین ایکینجی ان بؤیوک شهری اوْلان بارسلونا بیرده کاتالونیا ایالتنین باشکندیدیر.

## عۆمومی معلومات
۲-جی عصرده روملیلار بورانی ایشغال ائده‌رک، شهره بارسینا (بارسیلو) آدینی وئریبلر. ۷۱۳-جو ایلده عربلر، آردینجا ۸۰۱-جی ایلده فرانکلار بۇ شهره صاحیب چیخیبلار. ۸۷۷-جی ایلده ایسه شهر بارسلونا قرافلیغینین باشکندینا چئوریلیب. ۱۴۷۹-جو ایلده ایسه بارسلونا شهری بیرلشمیش ایسپانیا کراللیغینین ترکیبینه داخیل اوْلوب.

۱۳-جو-۱۵-جی عصرلرده بارسلونا آرالیق دنیزینده مؤهوم تیجارت روْلونو اوْیناییب. ۱۹۳۲-جی ایلدن ایسه کاتالونیا موختار ویلایتی‌نین باشکندی‌دیر.

## تاریخی
اؤلکه‌ده وطنداش ساواشی گئدن زامان (جۇلای،۱۹۳۶-مارس،۱۹۳۹) بارسلونا ایسپانیانین موقتی باشکندی ساییلیردی. کوسموپولیت شهر اوْلان بارسلونا بیر چوْخ دؤورلرین و خالقلارین مدنیت نومونه‌لرینی اؤزون‌ده قورویوب-ساخلایا بیلیب.

## گؤرونتولر

File:Wtcbcn.JPG
File:Vicens_House.jpg
File:Teatre Nacional.JPG
File:Tabacos de Filipinas 1882.jpg
File:SF - lago1.jpg
File:San_Pau_Hospital.jpg
File:Sagrada Familia 03.jpg
File:Prius Taxi Barcelona.jpg
File:Port Vell, Barcelona, Spain - Jan 2007.jpg
File:Playas_de_Barcelona.jpg
File:PlaCerda1859b.jpg
File:PlacaUniversitat.jpg
File:PiC-Serra-rb.catalunya-1340-01.jpg
File:Parc Joan Miró (15-5-13).JPG
File:Parc Güell (Barcelona) - 58.jpg
File:Palau Nacional.jpg
File:Palau Güell (2).jpg
File:Palau de la Música - Interior general (2).JPG
File:Palau de la Música - Escenari.JPG
File:MillaSagradaFamilia2005 01.jpg
File:Liceu - Interior.jpg
File:L9 Santa Rosa.jpg
File:Jardines de Mossèn Cinto Verdaguer.jpg
File:Church of Santa Maria del Mar.jpg
File:Barcelona SMaria del Pi.jpg
File:Casa de l'Ardiaca 02.jpg
File:Can Framis BCN.JPG
File:Observatori Fabra - Vista des del Tibidabo - 1.jpg
File:Arc de Triomf Barcelona 2013.jpg
File:Barcelona - Castell dels Tres Dragons (2).JPG
File:14-08-05-barcelona-RalfR-032.jpg
File:Barcelona March 2015-2a.jpg
File:Torre de Collserola 2013 edited.jpeg
File:14-08-05-barcelona-RalfR-003.jpg
File:Barcelona August 2014 - Seilbahn de Montjuic 001.jpg
File:Monument a Colom, Barcelona, Spain - Jan 07.jpg
File:14-08-05-barcelona-RalfR-001.jpg
File:353 Plaça de toros Monumental, c. Marina - Gran Via.JPG
File:Barcelona - Edificio Colón 3.jpg
File:Bcn 3530 Palauet Albeniz pp.jpg
File:Tunnelaquarium 14-05-2009 15-54-09.JPG
File:Barcelona - Font Màgica - 2016.jpg
File:Temple Expiatori del Sagrat Cor 2013.jpg
File:Torres venecianes Barcelona 2013.jpg
File:Catalunya Barcelona1 tango7174.jpg
File:15-10-27-Vista des de l'estàtua de Colom a Barcelona-WMA 2791.jpg
File:Barcelona - Carrer del Bisbe.jpg
File:Port Authority Barcelona 2013.jpg


## بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
## قایناقلار

*ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Barcelona»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
انرژی

**انرژی** - فیزیکدا، انرژی بیرباشا مۆشاهیده اوْلونمایان لاکین اؤز مؤوقییندن حسابلانان فیزیکی سیستمین گئنیش و قوْرونموش بیر اؤزللیکی‌دیر. انرژی، فیزیکدا اساس اهمیت. بیر چوْخ فوْرمایا گیر گؤره انرژی‌نین گئنیش تعریفینی وئرمک مۆمکون دییل، اما ان گئنیش یاییلمیش تعریف بئله‌دیر: *انرژی، بیر سیستمین ایش گؤرمه قابیلیتی‌دیر*.

انرژی آنلاییشی ۱۸۵۲-جی ایلده ایلک دفعه ایسکاتلندلی ویلیام جان مک‌کورن رانکین طرفیندن اۇیقولاما ائدیلیر. بۇرادا مقصد قوه‌نی داخیلی ائتکیدن فرقلن‌دیرمک ایدی. قاباقلار انرژینی قوه نؤعو کیمی سجیلن‌دیریردیلر، مثلاً، "جانلی قوه" و یا "ساخلانمیش قوه" کیمی. بۇ بیر طرف‌دن فیزیکی اوْلاراق سهو اوْلموش، دیگر طرف‌دن یالنیز مکانیکی انرژییه عایید ائدیله بیلردی. باشقا انرژی (ترمیکی، کیمیوی و ب.) فوْرمالاریندا قوه‌نین اۇیقولامای معناسیز ایدی.
## قایناق‌لار

بؤلمه:انرژی
بؤلمه:State functions
بؤلمه:Main topic articles
ورسای باریش موقاویله‌سی

**ورسای باریش مۆقاویله‌سی**، ۱-جی دۆنیا ساواشینین سوْنون‌دا آنتانتا دؤولتلری ایله آلمان آراسیندا ایمظالانان باریش سازیشی‌دیر. ۱۸ ژانویه ۱۹۱۹دا باشلایان پاریس باریش کونفرانسیندا موذاکیره ائدیلمیش، ۷ مئی ۱۹۱۹دا سوْن متن آلمانلارا اعلان ائدیلمیش، ۲۳ ژۇئن‌دا آلمان مجلیسینده قبول ائدیلمیش و ۲۸ ژۇئن‌دا پاریسین ورسای شهرین طرافیندا ایمظالانمیش‌دیر.
 
داشیدیغی آغیر شرطلردن ورسای مۆقاویله‌سی آلماندا بؤیوک اعتراضا یوْل آچمیش و "خیانت" کیمی قبول ائدیلمیشدیر. بیر چوْخ تاریخچی آلماندا ۱۹۲۰لرده باش وئرن ایقتیصادی و سیاسی غیری-ثابت‌لییه، نازی حیزبینین حاکمیّته گلمه سی و ایکینجی دونیا ساواشینا سبب اولدو.

## قایناقلار
کاینات

**کاینات** — زامان، مکان و اوْنلارین بۆتون ترکیب حیصّه ‌لرینی ایحاطه ائدیر. کایناتا گزه‌گنلر، اولدوزلار، قالاکسیلار، ان کیچیک سوباتوم زررجیکلر و بۆتون ماترییا و انرژی داخیلدیر. موشاهیده اولونان کایناتاین دیامتری حال-حاضیردا ۲۸ میلیارد اولدوز و یا ۹۱ میلیارد ایشیق ایلیدیر. کایناتین اؤلچولری معلوم دییل و سوْنو اوْلوب-اوْلمادیغی بیلینمیر. مۆشاهیده‌لر و فیزیکی نظریه‌لرین اینکیشافی کایناتین ترکیبی و تکامولو باره‌ده نتیجه چیخارماغا ایمکان وئریب.

قالاکسیلار کایناتین مۆشاهیده ائدیلن حیصّه ‌سین‌ده‌کی جیسیملردیر. هر بؤیوک کهکشاندا تقریباً بیر نئچه یوز میلیارد اولدوز، متاقالاکسی ایسه تقریباً ۱۰۰ میلیون. قالاکسی اوْلدوغون‌دان، کاینات‌داکی اۇلدوزلارین سایی ۱۰۱۹-دان چوْخ‌دور

## قایناق‌لار
جمال ترابی طباطبائی

**سید جمال ترابی طباطبائی** (دوغوم:1304-اؤلوم:1388) ایرانین سکه تانیماق علمی نین آتاسی.1304 نجو ایلین یاز فصلی نین ایکینجی آیینین بئشینجی گونونده تبریزین میارمیار محله سینده دونیایا گؤز آچدی.او عصریمیزین بؤیوک سکه شوناسلاریندان اولاراق ایران سکه شوناسلیق آتاسی آدینادا مشهورایدی.

او 60 ایلدن چوخ ایران و ایسلام سکه لری هابئله آرخئولوژی حاقیندا تدقیقات لار آپاردی.هر زاماندا حاکمیت ده اولان ایران حکومت لرین سکه لری نین ییغیب ثبت ائدیب و تانیماسی , آز ر بایجان موزه سی نین وسایط لری نین پلانلارندیرماسی و ایللر بؤیو سکه شوناسلیق تدریس لئمک اونون دئیرلری ایشلریندن ساییلیردی.اوستاد طباطبائی دن بۇ موضوعلاردا دئیرلی یازیلار الده دی.

او بلگیلر و مدنی چالیشمالاریندا بؤیوک اوستادلار او جومله دن عباس اقبال آشتیانی ,وحید الملک شیبانی , نصر الله فلسفی , علی اکبر بینا, مجیر شیبانی , پرویز ناتل خانلری , احمد موستوفی , محمد معین , مسعود خان کیهان , محمد باقر هوشیار کیمی اوستادلاردان درس اؤیرئنمیشدی.

اوستادین دونیا سویه سینده سکه شوناسلیق تخصص و آدلیم اولماسی دونیانین موزه لری و اؤلکه لرینده چالیشان مۆحقیق لر و تدقیقاتچی لارین اونا مراجعت ائتمه لرینه سبب اولموشدو.بو حاقدا چوخلو یازیلاشما و ال یازمالار واردیر.اوستاد طباطبائی و دکتر جورج مایلز نیویورک موزه سی نین مودورو سلود والتر هینتس ,برت فراگنر, اینقر کریر, ریچارد فرای , هاری فلدمن و قوتفرید هرمان کیمی آدلیم تدقیقاتچیلارلا علاقه و ایرتیباط لاری گوستریر.
او 60 ایل چالیشمالاری بؤیونجا مین لرجه ستد و تاریخی عکس لری توپلاییب و موخلیف موسیسه لره باغیشلادی.اوستاد طباطبائی دن 35 و چوخ کیتاب و علمی مقاله سکه شوناسلیق و آز ر بایجان عامه مدنیتی حاقیندا واردیر.شمسی 1355 ده یاییلان آغ قویونلولار سکه لری و صفوی لرین ایرانداکی وحدت و بیرلیک تمل لری , ایرانین ایل کیتابی سئچله رک. بۇ دئیرلی مکافاتی الده ائتمیشدیر.اوستادین آدی ایران اونودولمازلار ایللیک کیتابیندا ثبت اولونوبدور.او 1388 نجی ایلین مهر آی نین 22نجی گونونده دونیاسین دئیشدی.اوستادین مزاری تبریز وادی رحمتی نین صنعتچی لر (هونرمند) بؤلومنده دیر.

## قایناق
تبریز بلدیه سی طرفیندن یازیلان کتیبه داغ گؤلونه عاید.

بؤلمه:صنعتچیلر
ترمودینامیک

**ترمودینامیک** - ماکروسکوپیک جیسیملرین داخیلی دۇرومونو طرازی‌لیقدا اؤیره‌نن علم. باشقا سؤزله ترمودینامیک قارشیلیق‌لی چئوریلمه و انرژی اؤتورولمه‌سینی اؤیره‌نن علم‌دیر
ترمودینامیک ایستی‌لیک، ایش، ایستی‌لیک و انرژی آراسینداکی علاقه ایله مشغول اوْلان بیلیم‌دیر. ساده بیر سؤزله ترمودینامیک، انرژی‌نین بیر یئردن باشقا یئره و بیر فوْرمادان باشقا بیر فوْرمایا ترانسفر ی ایله ایلگیله‌نیر. بۇ پروسس‌ده‌کی آچار آنلاییش، دمانین، بللی بیر مکانیکی ایشه اۇیغون گلن بیر انرژی فوْرماسی اوْلماسی‌دیر. 
 
ترمودینامیک آنلاییشی یونان ترموس (ایستی‌لیک) و دینامیک (انرژی) سؤزلریندن اۇیدورولموش‌دور. 
ترمودینامیکا قانونلاری چوْخ عۆمومی بیر اعتیبارلیلیغا مالیکدیرلر و قارشی‌لیق‌لی تاثیرلرین جزئیاتینا و یا آراشدیران سیستمین اؤزللیکلرینه باغلی اوْلاراق دییشمزلر. 
## قایناقلار
دیالکتیک

**دیالکتیک** ( — *مۆباحیثه ائتمک*) — مادی دۆنیانین مؤوجودلوغونو دایمی دییشیک‌لیک، حرکت، موباریزه و اینکیشافلا ایضاح اوْلونماسی اۆصولودور.

## عۆمومی معلومات
دیالکتیکنین اؤزون مخصوس تاریخی واردیر. قدیم یوناندا دیالکتیک ددیک‌ده (قدیم یونان مۆباحیثه آپارماق صنعتی، موحاکیمه یوروتمک دئمک‌دیر) علمی موصاحیبه، مۆباحیثه ائتمک صنعتینی باشا دۆشوردولر. غرب فلسفه‌سینده و علم مکتبینده ثبوت نظریه‌سی کیمی مؤوجود اوْلماق‌دادیر. دیالکتیک ایدّعالاری فلسفه‌نین بۆتون تاریخی عرضینده اینکیشاف ائتمیشدیر.

بئله‌لیک‌له، دیالکتیک:
# دوغا، اینسان جامیعه و تفکّورون حرکت، دَییشمه، تزه‌لنمه و اینکیشافینین عۆمومی قانونلاریندان بحث ائدن علم‌دیر. 
# طبیعت، اینسان جمعیتی و تفکّورونون حرکتی و اینکیشافی پروسسی‌دیر. 
# طبیعت، جمعیت و تفکّورون اینکیشافینین ان عۆمومی قانون اویغونلوقلاری حاقیندا تعلیم اوْلماقلا پروسسین داخیلی منبع یینی ضدیتلرین موباریزه‌سینده گؤرور. 
# طبیعتین، اینسان جمعیتی‌نین، تفکّورون حرکت و اینکیشافینین عۆمومی قانونلاری حاقیندا فلسفی تعلیم؛ بیر کیفیت‌دن دیگرینه سیچراییشلا کئچیده گتیریب چیخاران داخیلی ضدیتلرین و عکس‌لیکلرین موباریزه‌سینین آچیلماسی یوْلو ایله، دایم حرکت‌ده اوْلان و دییشن طبیعت و جمعیت حادیثه‌لری‌نین درک ائدیلمه‌سینین علمی متودو. قیسا اوْلاراق دیالکتیکنی عکس‌لیکلرین بیرلیگی حاقیندا تعلیم‌دیر. 
# بیر شئیین اوْنون ضدیت‌لی‌لییی فونون‌دا حرکت و اینکیشاف پروسسی‌دیر (مثلاً، حادیثه‌لرین دیالکتیکی، تاریخین دیالکتیکی).

## قایناق‌لار
حیزب

**سیاسی حیزب** (قدیم‌دن فیرقه، فرقلی فیکره مالیک ایجماع)، اوْخشار سیاسی باخیشلاری پایلاشان اینسانلارین بیر اؤلکه‌نین رهبرلینده سؤز صاحیبی اوْلماق اۆزره قوردوغو تشکیلاتلارا وئریلن آددیر.

## تاریخ
سیاسی حیزبلارین تاریخی اینسان‌لیق تاریخی قدر قدیم‌دیر. اینسانلار قبیله‌لر حالیندا یاشادیقلاری دا اوْنلاری ایداره ائدن رهبرلره موخالیفت ائدن قروپلار یاراتمیشلار. بۇ قروپلارین سیاسی حیزبلارین منشینی یاراتدیقلاریدیر. سیاسی حیزبلارین کئچمیشی قطعاً دموکراسیدان داها قدیم‌دیر.

چاغداش معناداکی سیاسی حیزبلارین یارانماسی، فرانسه اینقیلابی سونراسیندا باشلادی. اوّل آوروپادا، سوْنرا دا دۆنیانین دیگر بؤلگه‌لرینده مۆختلیف سیاسی باخیشلارا مالیک آداملار رسماً بیر آرارایا گله‌رک تشکیلات یاراتماغا و کئچیریلن سئچکیلرده بۇ تشکیلاتلار کۆتلوی (توده) شکیل‌ده اؤلکه‌لری‌نین رهبرلیینده سؤز صاحیبی اوْلما حاقینی قازانماغا باشلادیلار. حاضیردا گۆنوموزه قدر وارلیغینی داوام اتدیره ان قدیم حیزبلار آراسیندا ۱۸۳۰لاردا اینگیلیس‌ده قۇرولموش موحافیزکار حیزب ایله عئینی دؤورلرده آمریکا-دا یارادیلمیش دموکراتیک حیزب گؤسترمک اوْلار. تۆرکیه‌نین ان قدیم حیزبی ایسه ۲۱ مئی ۱۸۸۹دا ایتیحاد عثمانلی ایمپراتورلوغو آدی آلتیندا پادشاه ایکینجی. ابدالحمید تاخت‌دان اندیرمک آماچ‌له قۇرولان جمعیت‌دیر. سوْنرادان ایتیحاد و ترقّی جمعیتی آدینی آلان بۇ تشکیلات ایکینجی. حکومتین اعلانینین سوْنرا ۱۸ اکیم-۸ نوْامبر ۱۹۰۸ تاریخلری آراسیندا توپلانان قورولتاییندا سیاسی حیزب حالینا گلدیینی اعلان ائدیب.

## قایناق‌لار
سارا برنارد

**سارا برنارد**  (دوغوم تاریخی: ۲۲ اوْکتوبر ۱۸۴۴ - اولوم تاریخی: ۲۶ مارس ۱۹۲۳) بیر فرانسه‌لی اویونجوده و تاریخین ان مشهور آرواد اویونجوسو تانیلب. اونون آدلیملیقی سارای کشیش فیلمینده اویناماقیده.
## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۴۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۲۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:19th-century French actresses
بؤلمه:20th-century French actresses
بؤلمه:French stage actresses
بؤلمه:French silent film actresses
بؤلمه:پاریس دوغوملو قادین اویونچولار
بؤلمه:Jewish French actresses
بؤلمه:Shakespearean actresses
بؤلمه:Actor-managers
بؤلمه:Vaudeville performers
بؤلمه:Burials at Père Lachaise Cemetery
بؤلمه:Deaths from kidney failure
بؤلمه:French amputees
بؤلمه:French people of Dutch-Jewish descent
بؤلمه:French people of German descent
بؤلمه:French women writers
بؤلمه:Legion of Honour recipients
بؤلمه:Mistresses of Edward VII
بؤلمه:Sociétaires of the Comédie-Française
بؤلمه:Alumni of the French National Academy of Dramatic Arts
بؤلمه:Actors with dis
اوکتوبر اینقیلابی

**اۇکتوبر اینقیلابی**، **بولشویک اینقیلابی**، **روس اینقیلابی** یا **اَکیم دئوریمی** (روس دیلینده: Октябрьская революция / بؤیوک سوسیالیست اۇکتوبر اینقیلابی)- روسیه‌ دا ژولین تقویمینه گؤره ۲۵ اۇکتوبر ۱۹۱۷ده (میلادی تقویمه گؤره ۷ ازلم ۱۹۱۷)، پتروقرادداکی موقتی حؤکومتین دوری‌له‌رک حاکمیّتین لنین رهبرلیین‌ده‌کی بولشویکلره کئچمه‌سینی تامین ائدن و سووت اتفاقینین قۇرولماسینا یوْل آچان حادیثه‌دیر.
 
اۇکتوبر اینقیلابی، دۆنیادا ایلک و ان بؤیوک سوسیالیست دؤولتی‌نین قۇرولماسینی تامین ائتمک‌له و سوسیالیست سیستمین بۆتون دۆنیایا یاییلماسینا ائتکی ائده‌رک ۲۰-جی عصرین دۆنیا تاریخینی ائتکی ائدن ان مؤهوم حادیثه‌لریندن بیری اوْلموش‌دور.
 
فوْریه ۱۹۱۷ده چارین دوریلمه‌سیندن سوْنرا حاکمیّته گلن موقتی حؤکومت اۇکتوبر اینقیلابی دۆشدو و حاکمیّت بولشویکلر ایله سوْل سرلرین اکثریت‌ده اوْلدوغو سووتلره کئچدی. بۇ پروسسلر اۆزرینده بولشویک الیهداری و خودموختاری طرفداری آغ اوْردو روس وطنداش ساواش‌سینی و آغ تررور حادیثه‌لرینی باشلادی. ۱۹۲۲-جی ایلده وطنداش ساواشیندن غالیب چیخان بولشویکلر، شوروی‌ینی قوردو.
## قایناق‌لار
کامیل یاشئن

**کامیل یاشئن** (1909-1997) — اؤزبکیستان یازیچیسی. 

## حیاتی
کامیل یاشئن 1909-جو ایلده دوغولموشدو. 

کامیل یاشئن اؤزبکیستان یازیچی‌لار بیرلیگی‌نین صدری اولموشدو. 

کامیل یاشئن 1997-جی ایلده وفات ائدیب. 

## اثرلری

## ایستینادلار

## همچنین باخ
اؤزبکیستان ادبیاتی 

## خاریجی کئچیدلر
* لاتین آذربایجان ویکیپدیاسی یازیچیلاری طرفیندن یازیلمیش Kamil Yaşen مقاله‌.

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:اؤزبک شاعیرلر
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
بؤلمه:اؤزبک یازیچی‌لار
آیدینلانما چاغی

**آیدینلانما چاغی** یا **معاریف‌چی‌لیک دؤورو** آدلانان تاریخی دؤور، آیدینلانما فلسفه‌سینین ۱۸-جی عصرده دوغولوب منیمسمه‌یه باشلادیغی دؤوردور. غرب جمعیتینده ۱۷-جی و ۱۸-جو عصرلرده اینکیشاف ائدن، راسیونال دۆشونجه کؤهنه، قدیمی، دَییشمز قبول ائدیلن فرضیه‌لردن، اؤن موحاکیمه‌لردن و ایدولوژیلاردان اوْنو سربست بوراخماغی و یئنی معلوماتا قارشی قبول اتدیرمیی هدفلین ایدولوژی اینکیشافی ایحاطه ائدن دؤورو کاراکتریزه ائدیر. آوروپا قارانلیق چاغ دؤورونده دینه ضد اوْلدوغو ایله علم و دوشونمیی قاداغان ائتمیش ‌دی. آنجاق اوْ زامانلاردا دیل‌دن دیله ائدیلن ترجومه‌لرله بیر مدنیت قۇرموش اوْلان اندولوسه (ایسپانیا) کئچیریلن یوروشلرله اوْرانین خالقینین فیراوان حیاتی قارشیسیندا حئیران اوْلموش‌دولار. عربجه اثرلری اؤزل‌له ده ابن روشد کیمی عالیملرین اثرلرینی لاتین دیلینه چئویریب معاریف‌چی‌لیک دؤورونه یئر حاظیرلامیشلار.

## قایناق‌لار

بؤلمه:آیدینلانما چاغی
بؤلمه:۱۸. یوز ایل
بؤلمه:18th-century philosophy
بؤلمه:Agnosticism
بؤلمه:آتئیزم
بؤلمه:Autonomy
بؤلمه:Critical thinking
بؤلمه:Ethics
بؤلمه:خوشبخت‌لیک
بؤلمه:Historical eras
بؤلمه:History of ideas
بؤلمه:فلسفه تاریخی
بؤلمه:History of Europe by period
بؤلمه:Humanism
بؤلمه:بیلیک
بؤلمه:Learning
بؤلمه:Philosophical movements
بؤلمه:فلسفه
بؤلمه:Problem solving skills
بؤلمه:Progress
بؤلمه:Reasoning
بؤلمه:Scientific revolution
بؤلمه:Secular humanism
بؤلمه:Secularism
بؤلمه:Truth
بؤلمه:Virtue
میرزا طاهر تبریزی

**میرزا طاهر خوشنویس** یا **میرزا طاهر تبریزی** (دوغوم:1267ش تبریز؛ اؤلوم:1355ش تهران). عبدالرحمان اوغلو میرزا طاهر تبریزی، تبریز شهرینده آنادان اولدو. سونرا آدلیم نسخ یازانلاردان اولدو. او چوخلو قورآن و باشقا مذهب کیتابلارین خوش خط ایله تحریر ائدره ک، میرزا طاهر خوشنویس آدی ایله مشهور اولدو.نسخدن باشقا نستعلیق و سینیخ نستعلیق خط لرینده اوستادایدی.قالارلی و آدلیم اثرلریندن بؤیوک قورآن لا دیلمانجی نین خطاطلیغی و فیض الاسلام تفسیری نین خولاصه سی دیر.بو قورآنین متنی نسخ و دیلمانجی نین نستعلیق خط ایله یازیب.

چوخ ساییدا قورآنلارین خطاطلیقیندا باشقا ، نهج البلاغه، صحیفه سجادیه، منتهی الامال، و معالم الاصول کیمی علمیه حوزه سی نین بیر نئچه درسلیک کیتابینی دا گؤزل خطی ایله یازمیشدیر.

طاهر یئددی یاشیندا تحصیلاتینی ایلکن اؤز آتاسی نین یانیندا قورآن اوخوماقلا باشلادی.سونرا صرف و نحو علمینی اؤیرئندی.و خطاطلیغا چوخلو ماراق گوستریب و چوخلو تمرین ائدیب و اوستادسیز و موعلیم سیز خطاطلیغین اوصل و قایدالارینی اؤیرئندی.

9 یاشیندا بیرینجی خطی کیتابینی چاپا وئردی.1283نجی ایلده بیرینجی قورآن کیتابی نین خطاطلیغین 13 یاشیندا ایلکن باشلادی.بو قورآنین یازیلماسی دؤرد ایللر زمان آپاردی.مشروطه اینقیلابیندا 17 یاشلی طاهر خط تعلیم وئرمک اۆچون فیوضات مدرسه سی رشدیه مدرسه سی و مموریال مدرسه سینه دعوت اولوندو.

1332 نجی ایلده حیدر بابایه سلام اوستاد شهریارین منظومه سی میرزا طاهر خوشنویسین خطی ایله چاپ اولوب و اؤلکه ده یاییلیب. میرزا طاهر خوشنویش 15 ایل میلی مدرسه لرده خدمت ائتدی. 35 ایل اولاراق تبریز مدرسه لرینده خطاطلیف هونرینی اؤیرتدی. 1349 نجی شمسی ایلینده تهرانا کؤچوب عمرون سونونا قدر تهراندا یاشادی. 1355نجی ایلده حیاتینی ده‌ییشدی. تهرانین بهشت زهرا مزارلیغیندا قویلانسادا 29 ایل سونرا مزاری تبریزین مقبرة الشعراسینا کؤچوروله‌رک بۇ مکاندا توپراغا تاپشیریلدی.

## قایناق
* تبریز بلدیه سی طرفیندن یازیلان کتیبه داغ گؤلونه عاید

بؤلمه:صنعتچیلر
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:آذربایجانلیلار
بؤلمه:تبریزلیلر
بؤلمه:خطاط‌لار
واشینقتن، دی.سی.

**واشینقتن، دی.سی.**  رسمی آدی **کلمبیا بؤلگه‌سی**  عمومدا **واشینقتن**، ویا **دی. سی.** آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین پایتختی دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
بؤلمه:واشینقتن، دی سی
بؤلمه:Cities in the Baltimore–Washington metropolitan area
بؤلمه:Capital districts and territories
بؤلمه:Capitals in North America
بؤلمه:Members of the Unrepresented Nations and Peoples Organization
بؤلمه:Planned capitals
بؤلمه:Planned cities in the United States
بؤلمه:Populated places established in 1790
بؤلمه:Populated places on the Potomac River
بؤلمه:Southern United States
بؤلمه:۱۷۹۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:Subdivisions of the United States
بؤلمه:Washington metropolitan area
بؤلمه:۱۷۹۰ - جی ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار
واشینقتون

; آمریکادا
* واشینقتون ایالتی بیرلشمیش ایالتلریده بیر ایالت
* واشینقتن، دی سی بیرلشمیش ایالتلرین پایتختی 
* واشینقتن، نیوجرسی آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین نیوجرسی ایالتینده بیر شهر آدی
* واشینقتن، کانزاس آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین کانزاس ایالتینده بیر شهر آدی
* واشینقتن، ماساچوست آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ماساچوست ایالتینده بیر شهرجیک آدی
* واشینقتن، یوتا آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین یوتا ایالتینده بیر شهر آدی
* واشینقتن، پنسیلوانیا آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین پنسیلوانیا ایالتینده بیر شهر آدی
* پورت واشینقتون، ویسکانسین آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ویسکانسیس ایالتینده بیر شهر آدی
* فورت واشینقتن، مریلند آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین مریلند ایالتینده بیر شهر آدی
* واشینقتن گرووو، مریلند آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین مریلند ایالتینده بیر شهر آدی
* واشینقتون کورت هاوس، اوهایو آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین اوهایو ایالتینده بیر شهر آدی
* واشینقتن تراس، یوتا
* مونت واشینقتون، ماساچوست
* واشینقتن، آیووا آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین آیووا ایالتینده بیر شهر آدی
* واشینقتن، جورجیا آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین جورجیا ایالتینده بیر شهر آدی
* واشینقتون، ایلینوی آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ایلینوی ایالتینده بیر شهر آدی
* واشینقتون، ایندیانا آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ایندیانا ایالتینده بیر شهر آدی
* واشینقتون، قوزئی کارولینا آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین قوزئی کارولینا ایالتینده بیر شهر آدی
* واشینقتون، میزوری آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین میزوری ایالتینده بیر شهر آدی
* ماونت واشینقتن، کنتاکی آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین کنتاکی ایالتینده بیر شهر آدی
; بریتانیا دا
* واشینقتن (تاین و ویر): اینگیلیسین شومال شرقینده بیر شهر آدی که آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین بیرینجی جومهورباشقانینین آدینی قویوبلار

; شخصلر
* جورج واشینقتون آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین بیرینجی جومهورباشقانی
* دنزل واشینقتن آمریکالی اویونجو
* واشینقتن اروینق آمریکالی یازیچی و سیاستچی
* جورج واشنقتن گوتالس آمریکا ارتشینین افسری

; بیلیم یوردلاری
* جورج واشینقتن بیلیم‌یوردو
* واشینقتون بیلیم‌یوردو
* واشینقتن ایالتی بیلیم‌یوردو
* واشینقتون در سن‌لوئیس بیلیم‌یوردو
* واشینقتون کالجی

; روزنامه‌لر
* واشینقتن تایمز
* واشینقتن پست

; ایدمان تاخیملاری
* واشینقتن ردسکینز
* واشینقتن ویزاردز

; باشقا 
* جرج واشنقتن کؤرپوسو آمریکادا بیر کؤرپو آدی
* واشینقتن یادبودی واشینقتن، دی سی شهرینده بیر مشهور بینا

بؤلمه:یئرلره مربوط اولان صفحه‌لرین دقیقلشدیرمه‌سی
بؤلمه:شهرلرین آدینا مربوط اولان صفحه‌لرین دقیقلشدیرمه‌سی
بؤلمه:آمریکاایالتلرینه مربوط اولان صفحه‌لرین دقیقلشدیرمه‌سی
بؤلمه:صفحه‌های ابهام‌زدایی نام خانوادگی
قالای

**قالای** یا **قَلَی** و یا **قَلئی** یوخسا **تنه‌که** (اینگیلیسجه: tin، فارسجا: قلع) بیر شیمیایی عونصوردور.
مئندلیوف شیمیایی المنتلر تابلوسوندا ۵۰-جی ائلئمئنت. بیتکیلرده قالای ۱۸۵۵-جی ایلده کشف اوْلونموشدور. او بیتکیلرده گئنیش حده دَییشیر، داها چوخ قالای گۆنه‌باخان و نوخود توْخوملاریندا اوْلور. قالای زهرلی اۇلترامیکروئلئمئنتلره عائیددیر. تروزلرده قالایؽن میقدارؽ چوْخ اوْلماییب ۱ مکق٫ق و داها آز اوْلور
حیوانلارین عۆضولرینده قالای بیتکیلرده اوْلدوغوندان چوْخدور. بئله کی، مثلاً، یاغلؽ بالؽقدا اوْنون میقدارؽ ۱۳۰ مکق٫ق - آ قدر اوْلا بیلر. اؽنسان اوْرگانیزمینده قالای توْخوملاردا ۰،۵-دن ۴،۰ مکق٫ق - آ قدر اوْلور. داها چوْخ قالای دیش میناسؽندا (۹۵ مق٫کق)، دؽرناقلاردا (۱۲ مق٫کق) و سۆموکلرده (۱،۴ مکق٫ق-آ قدر) اوْلور. قالای مه‌ده فئرمئنتی قاسترینین ترکیبینه داخیلدیر، فلاوین فئرمئنتلرینین آکتیولییینه تأثیر ائدیر، بؤیومه پروْسه‌سینی گۆجلندیره بیلیر.
عۆضودن قالای سیدیک، نجیس(پوْخ) و تر واسیطه‌سی ایله خاریج اوْلونور. اینسان اۆچون زهرلیلیک دوْزاسی ۲ق-دؽر.
قالای اینسان اوْرگانیزمینه آشاغؽداکی اساس منبعلر واسیطه‌سی ایله داخیل اوْلور:
بیتکی منشألی محصۇللار: تروز.
حیوان منشألی محصۇللار: پییلر، یاغلؽ بالؽق.
قالایین داها گئنیش معلۇم اوْلان و اینسان طرفیندن گئنیش ایستیفاده اوْلونان بیرلشمه‌لری آشاغؽداکیلاردیر:
SnS2 - قالای دیسۇلفید، سۇسال قؽزیلی
SnO2 - قالای اوْکسید. کاسسیتئریت، قالای داشؽ
Cu2FeSnS4 - ستانین، قالای کوْلچئدانی.
قالای هله قدیمدن اینسانلارا معلۇم اوْلان مئتاللاردان بیریدیر. قالایؽن میس ایله ارینتیسی - بۆرونج ۴۰۰۰یلدن چوْخ اول ایلک دفعه آلؽنمیشدیر

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«tin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
انرژی‌نین ساخلانماسی قانونو

**انرژی‌نین ساخلانماسی قانونو** (اینگیلیسجه: Conservation of energy) (فارسجا: قانون پایستگی انرژی)– طبیعتی‌نن عۆمومی قانونلاریندان بیری (ساخلانما پرینسیپلری).
قانونا گؤره انرژی بیر فوْرمادان دیگر فوْرمایا چئوریلرکن ایتمیر و یئنی‌دن یارادیلمیر. مادی سیستم بیر حال‌دان دیگر حالا کئچدیک‌ده اوْنون انرژیسینین دَییشمه‌سی سیستم ایله قارشی‌لیق‌لی ائتکیده اوْلان جیسیملرین انرژیسینین آرتماسینا و یا آزالماسینا جدی اۇیغون گلیر. انرژی‌نین بیر فوْرمادان دیگر فوْرمایا چئوریلمه‌سی پروسسلری بللی میقداری مُعادللر ایله تنظیم‌لنیر.
انرژی‌نین ساخلانماسی قانونو ۲۰. یوز ایلین اوْرتالاریندا ر. مایر، سی. جوول، هلمولتس و باشقالارینین سیی ایله کشف ائدیلمیشدیر.
بۇ قانون‌دا مادی دۆنیانین وحدتی اؤزونو گؤستریر. اوْنون کشفی ایله طبیعت‌ده بۆتون فعالیّتین وحدتی مۆلاحیضه‌سی فلسفی موحکیمه‌دن چیخاراق علمی حقایقا چئوریلمیش‌دیر.
## قایناق‌لار
کوره‌سل‌لشمه

**کوره‌سل‌لشمه** یا **قلوباللاشما** (، ) - علمی ادبیّاتلاردا ۲۰. یوز ایلین ایکینجی یاریسیندان سوْنرا دۆنیا میقیاسیندا باش وئرن اساسی پروسسلری ایضاح ائتمک اۆچون "قلوباللاشما" ایصطیلاحیندن ایلک دفعه ۱۹۶۷-جی ایلده ایستیفاده ائدیلدیی بیلدیریلیر. 
چاغداش آنلامدا ایصطیلاح کیمی ایسه "قلوباللاشما" ۱۹۸۰-جی ایللرین اوْرتالاریندا دؤورییه‌یه بوراخیلمیش. قلوباللاشما لوغتی‌نین مئیدانا گلمه‌سینی پروْفسور تودور لویتین آدی ایله باغلاییرلار.

قلوباللاشمانین ایلک دقیق ایشله‌نمیش نظری موْدللری ۱۹۸۰-۱۹۹۰-جی ایللرده اوْرتایا قۇیولموش‌دور.

## قایناق‌لار
شاهلیق

**'



**شاهلیق** یا **تک حاکیمیت‌لی‌لیک''' ( ) _ ائله بیر ایداره ائتمه فوْرماسی‌دیر کی، بۇرادا عالی حاکیمیت وطنداشلارین ایراده‌سیندن وابسته اوْلمایاراق تام و یا قیسماً بیر موطلق دؤولت باشچی‌سینین (ایمپیراتور، کرال، سولطان، پادشاه، شاه، خان و ...) الینده جمع لشمیش‌دیر. عادتاً، پادیشاه حاکمیّتی عؤمورلوک‌دور و نسیل‌دن-نسیله اؤتورولور. لاکین مالزی و بیرلشمیش عرب امیرلیکلرینده امیر ۵ ایل مدتینه سئچیلیر.
۲۰۱۱-جی ایلده دۆنیا سیاسی نقشه‌سینده ۴۴ حؤکمدارلیق وار ایدی: ۱۴-اۆ آسیادا، ۱۲-ی اوروپادا، ۳-اۆ آفریقادا، ۱-ی اوقیانوسیادا. اوْنلانین آراسیندا بیر ایمپیراتورلوغو، کرال‌لیقلار، کنیازلیقلار، هرسوقلوقلار، سولطان‌لیقلار، امیرلیکلر، پاپ شهر-دؤولتی اوْلان واتیکان وار.

## تک حاکیمیت‌لی‌لیک دؤولت‌لر

## قایناقلار

بؤلمه:سیاست
موحافیظه‌کارلیق

**موحافیظه‌کارلیق **   ، سنتی-اجتماعی عامل لرین مۆحافیظه ائدیلمه سینی دستک له ین سیاسی و اجتماعی فلسفه دیر. داها بلیرگین ( معین ) بیر آنلام‌دا ایلگی‌لی توپلومون ایچینده اولان زمانه نین گرکلرینی گؤز آردی ائتمک‌ سیزین، گئچمیشدن گلن تاریخی، فرهنگی و مدنی سنت لرینی حذف ائتمه دن، قیساجا اؤز دینامیک لرینین دئییشمه سینه قارشی دیرنج ( مقاومت ) گؤسته رن، اجتماعی-فرهنگی دیرلرین قورونماسینی ساوونان ( مۆدافیعه ائدن ) سیاسی بیر گؤروشدور. آیری عبارت ده دئسک مۆحافیظه کارلیق ، خانواده ، مذهب و .... آیری اجتماعی نهادلاری ساخلاماق و اونلاری مدرن ارزش لر ایله هماهنگ ائتمکدیر ، فلسفی معنادا یاناشاندا جمعیت‌ده وار اولان غالیب لشمیش دیرلرین یئنی‌لنمه‌دن داوام ائتمه‌سینی ایستیه ییر. بورا دینی ده قاتا بیله ریک، سیاسی قورولوشو دا، یئمک یئمه شکلینی ده. مۆدافیعه اولونان دیرلر اساساً تابولاردان سئچیلیر.
## عۆمومی معلومات
بۇ سیستم آرتیق لیبرالیسمین توسعه ائتمیش مرحله‌سی‌دیر. سرمایه صاحیبلری‌نین جمعیت‌ده اؤ‌نملی بیر یئری واردیر و بۇ سیستمی داوام ائتدیرنلر اساساً بۇ آداملاردیر. بۇ دۇروم قبول ائدیلیر و چَتین بیر شکیل‌ده مۆدافیه اوْلونور. بۇ دَیَرلره باغلی‌لیق گؤستریلیر. زنگی‌نین داها دا زنگین اوْلماسی اساس‌دیر. کاسیبین داها دا کاسیب اوْلماسی ایستنمیر، آنجاق بۇنون قارشی‌سینی آلاجاق بیر مکانیزم ده یوْخدور. فلسفی معنادا یاناشاندا جمعیت‌ده وار اوْلان قلیبلشمیش دَیَرلرین یئنی‌لنمه‌دن داوام ائتمه‌سینی ایستییر. بورا دینی ده قاتا بیلریک، سیاسی قۇرولوشو دا، یئمک یمه شکلینی ده. مۆدافیه اوْلونان دَیَرلر اساساً تابولاردان سئچیلیر و کۆتله بئله توْپ‌لانیر.

## کیمسه‌لر
جایگزین=ائدموند بئرک مۆحافیظه کارلیغین بیرینجی فیلسوفو|بندانگشتی|ائدموند بئرک مۆحافیظه کارلیغین بیرینجی فیلسوفو
مۆحافیظه کارلیغی سیستئم‌لی بیر دوشونجه اولاراق ایلک ساوونان کیشی، اینگیلیس فیلسوف ائدموند بئرک اولموشدور. بئرک، فرانسه انقلابی زامانین‌دا یاشامیش، انقلابا مخالف بیر متفکر ( دوشونور ) دی . او سیرادا اینگلیس دوولت آداملاری آراسین‌دا فرانسه انقلابی'نین اینگلیسه یاییلاجاغی قورخوسو واریدی . بئرک ، انقلابی مجادله یه قارشی سیستئم‌لی بیر ایدئولوژی اولوشدوراراق ، فیکیری آلان‌دا فرانسه انقلابی'نا قارشی بیر موجادله باشلاتدی.

مۆحافیظه کارلیق اینگلیس و آمریکا کیمی صنعتی لشمیش دموکراتیک جامعه لرده یاییلدیغی کیمی، عثمانلی ایمپراتورلوغو، چین ایمپراتورلوغو و قاجار امپراتورلوغو کیمی سنتی اؤلکه لرده ده سیاسی ایقتیدارلارا اثر قویدو.

بوگون ده اینگیلیسین مۆحافیظه کار پارتی سی و آمریکانین جمهوریت چی پارتی لرینی مۆحافیظه کار حساب ائتمک اولار.

بوگون ایران دا سیاسی طیف لر ایچینده ، فعلی جمهوری اسلامی و ولایت فقیه رژیمینی ساوونان سیاسی جناحا مۆحافیظه کار دئییلیر.
## قالری

File:President Ronald Reagan at a Rally for Senator David Durenberger in Minneapolis, Minnesota (cropped).jpg


## قایناقلار

* http://faridmehrali.wordpress.com/2014/03/19/n%C9%99dir-bu-sag-v%C9%99-sol-gorus/

بؤلمه:سیاست
بؤلمه:سیاسی نظریه‌‌لر
اولوسلارآراسی پول صاندیغی

**اولوسلارآراسی پول صاندیغی** (اینگیلیسجه: International Monetary Fund) - بینلخالق مالییه تشکیلاتلاریندان بیری. اساسی ۱۹۴۴-جو ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-نیوهمپشایر ایالتینین برتون وودز ایالتینده بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین پول کونفرانسیندا قویولان، پول-مالییه سفراسیندا بینلخالق ایشداش‌لیغی تامین ائتمک، بینلخالق تیجارتین گنیشلنمه‌سینه و تارازلی اینکیشافا شرایط یاراتماق، بونولا دا عضو اؤلکه‌لرین ایقتیصادی یوکسلیشینه یاردیم‌چی اوْلماق، عضو اؤلکه‌لرین پول ایستابیللیینه خیدمت ائتمک، عضو اؤلکه‌لرین تدییه بالانسینداکی غیری-تارزالیقلاری آرادان قال‌دیرماق آماچ ایله اوْنلارا اعتیبارلر وئرمک، بۇنونلا دا بینلخالق ایقتیصادی علاقه‌لرین قارشی‌سینی آلان مانع لری آرادان قال‌دیرماق، بینلخالق تیجارت موناسیبتلرینه مانع‌چی‌لیک تؤره‌دن پول ایدخالی محدودیتلری‌نین آرادان قالدیریلماسینا کؤمک آماچ ایله یارادیلان بینلخالق مالییه موسّسه‌دور
## قایناق‌لار

بؤلمه:اولوسلارآراسی پول صندوقو
بؤلمه:International finance institutions
بؤلمه:United Nations specialized agencies
بؤلمه:Global policy organizations
بؤلمه:International development organizations
بؤلمه:United Nations Development Group
بؤلمه:United Nations Economic and Social Council
بؤلمه:Organizations established in 1945
بؤلمه:Organizations based in Washington, D.C.
بؤلمه:1945 in economics
بؤلمه:International Monetary Fund relations
مهدی کوزه کنانی

**حاج مهدی کوزه کنانی** (دوغوم:1214-اؤلوم:1297) تبریزلی مشروطه چی.مشروطه اینقیلابیندا آز ر بایجان و تبریز اهالی سینین طرفیندن "ابوالمله" آدینا لایق گؤرونموشدور.

مشروطه باشلانیشیندا مشروطه نین اون صف لرینده موباریزه ائده رک مشروطه نین ظفر تاپماسیندا اونملی رول اوینامیشدیر.بو آزادلیق ایسته ین تاجیر یاشلی لیغینا باخمایاراق تبریز گنج لری ایله بیرلیکده اینقیلاب اۆچون گئجه گوندوز چالیشدی و بۇ یولدا جان و مالیندان گئچدی.ائل ایسه بۇ چالیشمالار اۆچون اونا ابو المله (ملتین آتاسی) آدینی وئردی.

او تبریزین اعتیبارلی تاجیرلریندن آزادلیق ایسته ین و مشروطه ائوی نین تاسیس چی سی ایدی.تبریزین گیزلین مرکزی موجاهید تربیت ائتمک قرارینا گلدیگی گوندن سونرا حاج مهدی چوخ یاشلیغینا باخمایاراق عبا و لباده ایله تیجارت پالتاری ایله موجاهیدلره اوردو مشق وئردی.تبریز مشروطه چیلری بیرینجی مرحله ده ظفر قازانیب تشکیلات قورماغا باشلادیغی زمان آز ر بایجان ایالتی انجومنی قورولاندا حاج مهدی کوزه کنانی بۇ انجومن صدرینه سئچیلیر.

تبریزلی لرین ولیعهد محمدعلی میرزانین دایانماسی و موحاریبه گوسترمه سی سببی ایله صمصام بازاری و اینگیلیس کونسوللوغونداکی تحصن لری زاماندا حاج مهدی تحصن ائدن لره چوخ مادی کومک ائتدی.او آز ربایجان ایالتی انجومنین موهر داشیانی اولاراق انجومن جلسه لری اونون ائوینده قورولدو.ایستبدادچیلار و مشروطه چیلر ایله آراسینداکی ساواشدا بیر نئچه دؤنه اونون ترور اۆچون حاضیرلیقلار آپاریلدی.حاج مهدی کوزه کنانی ائوی بیر دفعه یاندیریلدی.

حاج مهدی 1297 نجی ایلذده وفات ائدمیشدیر.اونون ائوی دوغو آ ز ر بایجان مدنی میراث لار ایداره سی واسطه سی ایله مشروطیت موزه سی اولوب.

## قایناق
تبریز بلدیه سی طرفیندن یازیلان کتیبه داغ گؤلونه عاید

بؤلمه:مشروطه تاریخی
بؤلمه:کیمسه‌لر
ساغلاملیق

**ساغلاملیق** — ایسته‌نیلَن جانلی جانلی‌لارین بدن عوضولری‌نین هامی‌سینین اؤز خۆصوصیتینی تام یئرینه یتیردیی حال؛ ایسته نیلَن آغرینین و نوخوشلوق‌ اوْلمادیغی دۇرومی. ساغلاملیق اینسانین تکجه خسته اوْلماماسی ایله اؤلچولمور، هم ده اوْنون فیزیکی، سایکولوژی و سوسیال ریفاهینین اؤز قایداسیندا اوْلماسی ایله بللی اوْلونور.

ساغلام‌لیغی اؤیره‌نن علملره آشاغی‌داکیلار عاییددیر: دیتولوژی، فارماکولوژی، جانلی بیلیم و دیگریلری.
 
## ساغلام اوْلماق اۆچون توصیه‌لر
*ایدمانلا مشقول اوْلون. گۆن‌ده ۱ کیلومتر پیادا گزمک و یا هفته‌ده ۳ دفعه یونگول ایدمانلا مشغول اوْلماق اۆرک دامار نوخوشلوقلری‌نین قارشی‌سینی آلیر.
*کپک‌لی محصوللار سرطان‌دن قورویور. هفته‌ده ۴ دفعه کپک‌لی چؤرک، ماکارون و یا قابیق‌لی دۆیو یئمک سرطان احتیمالینی ۴۰% آزال‌دیر.
*میوه نی سوفره‌نیزدن اسکیک ائتمیین. 
* فست فود یئمکلرینی بیردفه‌لیک اۇنودون. اۆرک-دامار نوخوشلوقلری‌نین ۳/۱-ی سبب اوْلان هامبورگر، یئرآلما قیزارتماسی و .. کیمی یئیجکلاردیر.

* بل آغری‌سینا قارشی حرکت ائدین. آراشدیرمالار گؤستریر کی بل آغری‌سیندان اذیّت چکنلر یاتماق عوضینه نورمال فعالیّتلرینه داوام ائتملیدیرلر.
* یئمه‌اینیزه نظارت ائدین. بالیق یئمک اینفارکت احتیمالینی آزالدیر. وندان باشقا،بالیقدا اوْلان یاغلار ایمنی سیستمینی ده مؤحکملندیریر.
دوزو آزالدین حَددیندن آرتیق دۇز ایفلیجه و اورک دامار نوخوشلوقلرینه سبب اوْلور. اوْنا گؤره ده گۆن‌ده ۵ قر دۇز یئمک کیفایت‌دیر. آراشدیرمالار گۆن‌ده ۲ جام قهوه‌نین باغیرساق سرطانی احتیمالینی ۲۵%، اؤد کیسه‌سینده‌کی داش احتیمالینی ۴۵% آزالتدیغینی گؤستریر. آنجاق قهوه‌دن چوْخ ایستیفاده ائتمک یۆکسک تضییقه سبب اوْلور. متخصصلر چوْخ چای ایچنلرده اینفارکت احتیمالینین یاریبایاری آزالدیغینی بیل‌دیریرلر. چایا بیراز موالیجه اهمیت‌لی اوْتلاردان علاوه ائدین - کهلیک‌اوتو، میخک و ...
*هر پرهیزه آلدانمایین. هفته‌ده ۲-۳ کیلوگرم آریقلاماغی ود ائدن پرهیزلردن اۇزاق اوْلون. آریقلاماق ایستیییرسینیزسه بونو هفته-هفته یوْخ،اۇزون مدت اۆچون حیاتا کئچیرمه‌یه چالیشین.
*آرتیق چکیلره دیقّت. یئنی بیر آراشدیرمایا گؤره چکی‌نین اۆزرینه گلن هر یئنی کیلوگرم اینسانین اؤمرونو ۲۰ هفته قیسال‌دیر. آرتیق چکیلردن خلاص اوْلماق اۆرک،سرطان،اوْیناق ایلتیهابی و ... نوخوشلوقلردن ده خلاص اوْلماق دئمک‌دیر.
*ایدمانلا مشغول اوْلماق یاغی،دۇزو آزالتماق کلسترولو آشاغی سالیر. بۇ دا اینفارکت و ایفلیج‌دن قورویور.
* ایسترسه قارشی موباریزه آپارین.
* سوسیال فعالیّتلر، هوببیلر ایسترسه قارشی موباریزه اۆچون ان یاخشی واسطه‌دیر.
*سیقاره یوْخ. سیقاری آتماق آرتیق چوْخ آسان‌دیر.ایندی بۇنون اۆچون سای‌سیز حساب‌سیز واسطه‌لر وار.مثلاً نیکوتین لنتلری،ساققیزلار،اینه ایله مۆالیجه و ...
* یوخوسوز قالمایین. یوخو ایمنی سیستمینین داها یاخشی فعالیّت گؤسترمه‌سینه کؤمک ائدیر.
* هر گۆن ویتامین قبول ائدین. ترکیبینده فول تورشوسو اوْلان ویتامین حبلری سرطان و اۆرک دامار نوخوشلوقلریندن قورویور.

## بیرده باخ
#ایدمان

## قایناق‌لار

بؤلمه:ساغلام‌لیق
بؤلمه:Personal life
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:Main topic articles
یازی

**یازی**، تئز-تئز، بیر دیل‌ده‌کی سؤزلری تمثیل ائدن سمبولو سیستمی کیمی تعریف ائدیلیر.یازی اینسانلار اۆچون ان بؤیوک کشفلردن بیری حساب اوْلونور. 
یازینین مئیدانا گلمه‌سی اینسانلارین اۇزاق مسافه‌دن بیر-بیری ایله علاقه ساخلاماق احتیاجین‌دان یارانمیش‌دیر. یازینین اوْلمادیغی دؤورده ایسه نیطق ایله اۇزاق مسافه‌لرده علاقه ساخلاماق چوْخ چتین ایدی. یازی ایسه بونو چوخ آسانلاشدیردی. 
## قایناق‌لار

بؤلمه:یازی
بؤلمه:Nonverbal communication
بؤلمه:Human communication
بؤلمه:Language
میلاد بایرامی

بندانگشتی|بیر دانمارک ائوینده کریسمس آغاجی
**میلاد بایرامی**، **نوئل بایرامی** یوخسا **کریسمس** هر ايل ۲۵ دسامبر تاريخینده عیسی‌نين دوْغومونون قوْتلاندیغی مسیحی بیر بايرام. آيريجا دوْغوش بايرامی یا کریسمس اوْلاراق دا بيلينير. ۲۰.جی يۆزايلين باشلاريندان بۇیانا کریسمس، مسیحی اوْلمايانلار طرفیندن ده جشن تۇتولور، دينی موْتیفلريندن آیریلمیش، هديه آليش‌ وئريشی اطرافيندا مۆتمرکیز اوْلان بير بايرام اوْلاراق دا قوْتلانمايا باشلاميشدير. بۇ سکولار نوئل ورژنینده افسانوی شخصیت (*نوئل بابا*) اساس بير نقش اوْينار. 
میلاد بایرامی، هر ايل دۆنياداکی مسیحیلرين چوْغونلوغو طرفيندن ۲۵ دسامبردا قوتلانير. مسیحیلرین اکثریتده اوْلدوغو اؤلکه‌لرده نوئل تعطیلاتی ايل‌باشی تعطیلاتی ایله بيرلشديريلير. نوئل سؤزجوگونون کؤکو لاتينجه *ناتاليس* (دوْغوم) کلمه سيدير.

## قایناقلار

بؤلمه:مسیحیت
بؤلمه:مسیحی بایراملار
اسماعیل حیدری

**اسماعیل حیدری مراغه‌ای** (دوْغوم: ۱۳۲۸ ماراغا - اؤلوم: - کرج) آذربایجانلی استنداپ کوْمدین دیر. اوْنون ایجرالاری‌نین چوْخو آذربایجان تۆرکجه‌سینده دیر. ۱۳۹۶ ایلینده قند نوْخوشلوغونا گؤره دۆنیادان گئتدی.

مراغانین خواجه نصیر اوخولوندا درس اوخوماغا باشلایان اسماعیل حیدری، دوققوزونجو کیلاس دا، سئوگی و عشق ماجرالارینا گؤره درسی بوراخیب ارتشه گیردی. آناسینین ریضایتی اولمادیغی اۆچون ده ارتش دن چیخیب، یول ایداره‌سینده ایستیخدام اولدو. آتمیش و یئتمیشینجی ایللرده، ائولرده اولان قوناقلیق‌لارا دعوت اولوب واونون کاست ناوارلاری و ویدئولاری میلت آراسیندا الدن اله اولوب.

هوشو و ژیلی، مشهد، باغ وحش، قوسما داواسی، اوتو میخون دیبینده، اینه‌نن خال دؤومک، دور بزن، نائب، کاسیب و دؤلتلی‌نین یاس تؤره‌نی، کارمند شعری و باشقا ایفالار، اوستادین ان سئویملی ایفالاریندا اولدولار. بو آرادا "مشهد خاطیره‌سی" هر ایفادان چوخ میلت آراسیندا یئر آلدی. کند و کندلی لرین مشهده گئتمک ماجرالارینا طنز قاتیب  و سرگیله‌ین اسماعیل حیدری، آرتیق تبریز دئییل، بوتون آذربایجان دا تانیندی.

۱۳۹۴ جی ایل ده اسماعیل حیدرینین اؤلوم خبری مدیالاردا یاییلدی و آرتیق بیر ویدئو دانیشیقیندا بو خبرین یالان اولدوغونو سؤیله دی آنجاق خسته‌لیگینین شیددتلی اولدوغوندا بیلدیردی. او تاریخدن بو یانا اوستادین قند خسته‌لیگی نَدنی ایله، ایفالاری آزالیب، کامرا اؤنونه چیخیش ائتمه‌دی. قند خسته‌لیگی نَدنی‌نه گؤره ایکی آیاغین دا کَسمگه مجبور قالدی و آرتیق ۱۳۹۶ جی ایلین دی آیینین ایکی سینده دونیانی ترک ائتدی.

## قایناقلار

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:آذربایجانلیلار
شیان‌بئی دؤولتی

**شیان‌بئی دؤولتی**  آسیادا بیر اسکی دؤولت. بو دؤولتی 93 میلاددان اؤنجه  قۇرولدو و 234 میلاددان اؤنجه  داغیلدی.
## بیرده باخ
* تاریخ
*ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار
## قایناقلار

 

بؤلمه:تاریخی دؤولتلر