open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بنی‌قریظه غزوه سی

{{Infobox military conflict
|conflict=Massacre of Banu Qurayza
|date=  February/March, 627&nbsp;AD
|place=Fortress of Banu Qurayza
|result=Muslim Victory
*Successful 25-day siege of Banu Qurayza tribe
|combatant1=Muslims
|combatant2=Banu Qurayza
|commander1=MuhammadAli ibn Abi Talib
|strength1=3000 infantry, 30 horsemen
|strength2= Unknown 
|casualties1=2 killed
|casualties2=
*600–900 beheaded (Tabari, Ibn Hisham)
*All Males who reached puberty and 1 woman beheaded (Sunni Hadith)

''
بوکسر آیاقلانماسی

**بوکسر آیاقلانماسی** (، معناسی * حاق‌لی و اۇیغون یومروق جمعیتی قیامی *)، **بوکسچو آیاقلانماسی **یا دا** بوکسچو حرکاتی **، غربین ۱۹. یوز ایل دا چین اۆزرین‌ده‌کی ایقتیصاد و سیاست ائتکیینه قارشی چیخاردیلان بیر قیام دیر.  بۆتون خاریجیلرین اؤلکه‌دن چیخاردیلماسی هدفلنمیش‌دیر.  ۱۸۹۹-جی ایلین نوْامبر آیین‌دا باشلامیش ۷ سپتامبر ۱۹۰۱ده سوْنا چاتمیش‌دیر. قیام و قیامین یاتیریلماسی زامانی مینلرله عۆصیان‌چی، خاریجی  چینلی آدام حیاتینی ایتیرمیش‌دیر.

## گؤرونتولر


file:Boxer Rebellion.png
file:Putting his foot down.jpg
file:China imperialism cartoon.jpg
file:BoxerJapaneseMarines.jpg
file:SeymourTianjin.jpg
file:Italian mounted infantry in China 1900 HD-SN-99-01989.jpg
file:Qing Imperial Army.jpg
file:Boxer2y.jpg
file:1900 China war, burning of the Temple.jpg
file:Members of the Wuwei Corps or Kansu Braves Avax News 00004284.webp
file:Dong Fuxiang.jpg
file:3090 recapture lg.jpg
file:CaptureTianjin.jpg
file:Chinese Soldiers 1900.jpg
file:BoxerTroops.jpg
file:Russian soldiers during the boxer rebellion.jpg
file:Chinese Martirs.jpg
file:Beijing Castle Boxer Rebellion 1900 FINAL.jpg
file:Beijing 1900.jpg
file:Man being beheaded in China, while the body of a man already executed lays in the street with three westerners in the crowd.jpg
file:Execution of a Boxer by the French, Teintsin.jpg
file:China; the bodies and heads of four men who have been Wellcome V0031251.jpg
file:Japanese Infantry Contingent Boxer Rebellion 1900.jpg
file:Execution of Boxers after the rebellion.png
file:BoxerAmericanTroops.jpg
file:French China medal 1900 1901.jpg
file:Within historic grounds of the Forbidden City in Pekin, China, on November 28 celebrated the victory of the Allies., ca. - NARA - 532582.jpg
file:Boxer Prisoners Captured By 6th US Cavalry, Tientsin, China (1901) Underwood & Co (RESTORED) (4072872709).jpg
file:Chinese soldiers 1899 1901.jpg
file:Boxer1900.jpg
file:Marines fight rebellious Boxers outside Peking Legation, 1900. Copy of painting by Sergeant John Clymer., 1927 - 1981 - NARA - 532578.tif
file:Boxer Rebellion.jpg



بؤلمه:بوخر آیاقلانماسی
بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ساواش‌لاری
بؤلمه:هابسبورق مونارشیسینین ساواش‌لاری
بؤلمه:فرانسه‌نین ساواش‌لاری
بؤلمه:آلمانین ساواش‌لاری
بؤلمه:ایتالیانین ساواش‌لاری
بؤلمه:ژاپونون ساواش‌لاری
بؤلمه:روسیه ایمپیراتورلوغونون ساواش‌لاری
بؤلمه:بؤیوک بریتانیانین ساواش‌لاری
بؤلمه:۱۸۹۹-جو ایلده چین
بؤلمه:۱۹۰۰-جو ایلده چین
بؤلمه:۱۹۰۱-جی ایلده چین
لوبنان ایچ ساواشی

**لوبنان ایچ ساواشی** () ۱۹۷۵ (میلادی)-جی ایلدن ساواشین باشا چاتدیغی ۱۹۹۰ (میلادی)-جی ایله قدر لوبناندا تخمیناً ۱۵۰.۰۰۰ - ۲۳۰.۰۰۰ اینسانین اؤلومونه سبب اوْلموش‌دور. تخمیناً ۳۵۰.۰۰۰ شخص یارالانمیش، بیر میلیون‌دان چوْخ اینسان دا اؤلکه‌سینی ترک ائتمیشدیر. سویوق ساواش لوبنانا جدی شکیل‌ده ائتکی ائتدی و ۱۹۵۸ (میلادی)-جی ایلدکی سیاسی بوحران آنجاق آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-این بیروتا داخیل اوْلماسی ایله باشا چاتمیش‌دیر. ايسرائيلین قۇرولماسی و یوز مینلرله فیلیسطین‌لی قاچقینین لوبنانا یئرلشمه‌سی (فیلیسطین‌لی قاچقینلار ۱۹۷۶ (میلادی)-۱۹۹۰ (میلادی) ایللری آراسیندا  اهالی‌نین ۳۵ %-نی تشکیل ائدیردی) دینی موباریزه‌لری آرتیردی. 
۱۹۸۹ (میلادی)-جو ایلده تایف مۆقاویله‌سی ایمضالاندی و قارشیدورمالار سوْنا چاتدی.
=
## گؤرونتولر


file:LebaneseFighters.jpg
file:Foxhole - Lebanon - Beirut - July 1958.jpg
file:FatehMilitia.jpg
file:Flag of the Amal Movement.svg
file:Civil war Lebanon map 1976a.gif
file:Green Line, Beirut 1982.jpg
file:Lebanon, Al Yatun 7-16 (1981).jpg
file:BlueLine.jpg
file:Civil war Lebanon map 1983a.gif
file:Israeli troops in south Lebanon (1982).jpg
file:Lebanon PLO ammunition stadium 1982.jpg
file:Navy Amphibian, Beirut 1982.jpg
file:Beirutbarr.jpg
file:USS New Jersey firing in Beirut, 1984.jpg
file:Beirut- building from before civil war.jpeg
file:Le Centre-Ville et les Marina tours.JPG

==قایناق‌لار===

بؤلمه:لوبنان ایچ ساواشی
بؤلمه:لوبنانین تاریخی
بؤلمه:لوبنانین ساواش‌لاری
بؤلمه:ايسرائيلین ساواش‌لاری
بؤلمه:سوریه‌نین ساواش‌لاری
اسکی آنادولو تورکجه‌سی

**اسکی آنادولو تورکجه‌سی** و یا **اسکی تورکیه تورکجه‌سی** تورک دیلی‌نین اوغوز قولونا دایانان و خزر دنیزی‌نین باتی‌سیندا، آنادولو جوغرافیاسیندا ۱۱-جی یوزایل‌دن ۱۵-جی یوزایله قدر ایستیفاده اولان بیر تاریخی یازی دیل‌دیر. قیسالاتما اولاراق ا.آ.ت و یا EAT آدی واردیر.

## قایناقلار
سید جواد میری مینق

**سید جواد میری مینق** — ایرانلی  توپلومسال بیلیملر آراشدیرجیسی دیر.

## حیاتی

## اثرلری
* *Islamism and Post-Islamism: Reflections upon Allama Jafari’s Political Thought*, University Press of America, 2014
* *Reimagining Malcolm X: Street Thinker versus Academic Thinker*, University Press of America, 2015
* *East and West: Allama Jafari on Bertrand Russell*, University Press of America, 2013
* *Reclaiming the Sane Society: Essays on Erich Fromm’s Thought*, edited by Seyed Javad Miri, Robert Lake and Tricia M. Kress, Sense Publishers, 2014

## قایناقلار

* دکتر سید جواد میری مینق، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی سایتی. 
*Miri, Seyed Javad
*پژوهشکده مطالعات اجتماعی 

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:ایرانلی توپلوم بیلیمچیلر
بؤلمه:۱۹۷۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:Philosophers of social science
بؤلمه:Alumni of the University of Bristol
بؤلمه:Institute for Humanities and Cultural Studies faculty
بؤلمه:سوئدلی توپلوم بیلیمچیلر
بؤلمه:University of Gothenburg alumni
بؤلمه:Sociologists of religion
آرسین (شهر)

**آرسین** تورکیه‌نین بیر ساحیلی شهری ترابزون اوستانیندا و قارادنیز بؤلگه‌سی‌نده یئرلشیبدیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
زنجان بؤلگه‌سی

**زنجان بؤلگه‌سی** و یا **زنگان بؤلگه‌سی** زنجان اوستانینین بؤلگه‌لریندن بیری‌دیر. بو بؤلگه نین مرکزی زنجان شهری‌دیر.
زنجان بؤلگه‌سی‌نین جمعیتی ۱۳۹۰-اینجی گونشلی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا، ۴۸۶،۴۹۵ نفر ایمیش. زنجان بؤلگه‌سی نین ال ایشلرینین صنعتی چاروق تیکمک، پیچاق دوزلتمک، ملیله ایشلری و... آد آپارا بیلریک.

## قایناقلار

بؤلمه:زنجان بؤلگه‌سی
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
متر

**متر** () m سیمگه‌سی ایله تانینان SI سیستمینده اۇزونلوق بیریمی دیر. ۱ متر، ایشیغین خلأده \frac{1}{299 792 458} ثانیه مۆدّتینده طی ائتدیگی یوْلون اۇزونلوغودور.

متر ایلک دفعه ۱۸-جی عصرده فرانسه‌ده ایشلنیلمگه باشلامیشدیر.

## اِس‌آی اؤن‌اَکلری

## بیریم دؤنۆشوملری

## قایناق

بؤلمه:اوزونلوق بیریملری
بؤلمه:اس‌آی اصلی بیریملری
بؤلمه:مترولوژی
بؤلمه:UCUM base units
بورسا اوستانی

**بورسا اوستانی** و یا **بورسا ایلی** تورکیه نین اوستانلاریندان بیری دیر. بو اوستانین مرکزی بورسا شهری دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه اوستانلاری
اینگیلیس پرمیر فوتبال لیگی ۱۹–۲۰۱۸

**اینگیلیس پرمیر فوتبال لیگی ۱۹–۲۰۱۸** اینگیلیسین پرمیر لیگی‌نین ۲۷-نجی دؤورو اولور. بۇ دؤورده ۲۰ تیمین حضورو واردیر و ۱۰ آقوست ۲۰۱۸ باشلانیب و ۱۲ مئی ۲۰۱۹ قدر ادامه‌سی اولاجاق.	

## تیملر

لیگده ۲۰ تیم موباریزه آپاریر- قاباقکی مووسومون ان یاخشی اوّلده‌کی اوْن‌یئددی تیملری و چمپیونشیپ دن یوخاری گئلن اوچ تیم. بو مووسومون یئنی تیملری ولورهمپتون واندررز (آلتی ایل سونرا یوخاری لیگه قایئدی)، کاردیف سیتی و فولام (هر ایکی کولوب دورد ایلدن سونرا) دیر کی استوک سیتی, وست برومویچ و سوانزی سیتی تیم‌لرینین یئرینه گئلیبلر.

### ایستادیوملار و یئرلر

:*دیقت: جدول الیفبا سیراسییله سیرالانیر.*

### شخصلر و ایدمان گئییملری

### باش مشقچی‌لرین دییشیکلیکلری

## لیگین جدولی

## نتیجه‌لر

## مووسومون آماری

### ایمتیازلار
#### اوستون قوْل وورانلار

#### اوچ قوْللو

#### قوْل پاسی

### باغلی قاپی

### دیسیپلیم

#### اویونچو

* چوخ ساری کارت: **۱۴**
** اتین کاپو (واتفورد)

* چوخ قیرمیز کارت: **۲**
** پیر-امیل هویبرق (ساوت‌همپتون)
** وس مورقان (لسترسیتی)

#### کولوب

* چوخ ساری کارت: **۷۷**
** واتفورد

* چوخ قیرمیز کارت: **۵**
** لسترسیتی

## جایزه‌لر

### آیلیق جایزه‌لر

## قایناقلار

## External links
*Official website
ولورهمپتون واندررز فوتبال کولوبو

**ولورهمپتون واندررز فوتبال کولوبو** ، اینگیلیسین پرمیر لیگاسی‏ندا یر آلان بیر فوتبول کلۇبۇ.

## قایناقلار

بؤلمه:اینگلیس فوتبول کلوبلاری
بؤلمه:فوتبول
سه‌به‌رگه یونجاسی

**سَبَرگه یونجاسی**، **ساری یونجا** یا **ائششه‌ک یونجاسی**: بیر نوع بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
امن کؤمنجی

**اَمَن کُومَنجی** یا **اه‌مه‌کؤمه‌جی** یا **دۆگمه‌چه** : بیر نوع بیتکی دیر.

## قایناق
ایپلیکجه

**ایپلیکچه İpilikçə** ـ بیر نوع بیتکیدیر.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
آلا قانقال

**آلا قانقال** یا **آلا قالقان** بیر نوع بیتکی دیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:بیتکیلر
ایت‌اوْتو

**ایت‌اوْتو**، **آغ‌باش** یا **قوخاغان** ـ بیر نوع بیتکی دیر.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
بابانئح

**بابانئح ** یادا **آت یئملیکی** ()،  بیر نوع بیتکی دیر. چیمن اوتو کیمیلردن و کیچیک آغ گوللری اولور.

## قایناق

بؤلمه:بیتکیلر
بالئح ده‌نی

**بالئح ده‌نی Baleh dəni**  (**فارسجا**: تخم بالنگو)ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
بورانی

**بورانی** (فا: کدو تنبل): بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
به‌زه‌ره‌ک

**بزرک** یا **به‌زه‌ره‌ک Bəzərək** ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
ایلان یاستیغی

**ایلان یاستیغی İlan yastığı** (فارسجا: نی لویی) ـ بیر تور بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
اینک‌امجه‌یی

**اینک‌امجه‌یی İnəkəmcəyi**  یا **سابین** ـ بیر نوع بیتکی دیر.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
یانداق

**یانداق** یا **ده‌وه تیکانی** (Yandaq, Dəvə tikanı) ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناقب
بؤلمه:بیتکیلر
تاتائو چایی

**تاتائو چایی** (، ) ایران اؤلکه‌سینده یئرلشن بیر چای.

## قایناقلار
پیشیک جیرناغی

**پیشیک جیرناغی Pişikcırnağı** ، **جوجَه گؤزو Cücəgözü **، **چنته چوبان Çəntəçoban **، **قوش‌اپپه‌یی quşəppəyi** ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
جیغاتی چایی

**جیغاتی چایی** و یا **زرّینه چایی** ایران اؤلکه‌سینده اولان بیر چای. بو چای باتی آذربایجان اوستانیندا یئرلشیب.

## قایناقلار
بیسم اله گولی

**بیسم اله گولی** (فارسجا: درخت اقاقیا) ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
بولاق اوْتو

**بولاق اوْتو Bulaq otu** ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
تئل

تئل Tel ـ بیر تۆر میوه و بیتکی.

یئتیش‌مه‌میش(کال) قوونا دئیلیر.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
تورپک

**تورپک** Turpək یا **تورپه‌ح Turpəh** ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
چای‌دوگوسو

**چای دویوسو Çay düyüsü** یا **آش دووسی Aş düyüsü** (فارسجا: برنج گرده، برنج چلیپا) ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
چوبان یاستیغی

**چوبان یاستیغی** **Çoban yastığı** بیر تۆر بیتکی.بو نووع بیتکی اورتا آسیا دان گۆنئی دوغو اوروپا جک واردیر.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
ارزروم اوستانی

**ارزروم اوستانی** و یا **ارزروم ایلی** (آنادولو تورکجه‌سی: Erzurum ili) تورکیه اوستان‌لاریندان بیری‌دیر. بو اوستانین مرکزی ارزروم شهری‌دیر.

## قایناقلار

## ائشیکه باغلانتی

*  Official Website of the Municipality
* Armenian History and Presence in Erzurum


بؤلمه:تورکیه اوستانلاری
بؤلمه:ائرمنیستانین تاریخی
ختمی‌گولو

بندانگشتی|ختمی‌گولو
**ختمی‌گولو** Xıtmıgülü/Xətmigülü ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
داری

**داری Darı** ـ بیر تۆر بیتکی. داری غلات دان ساییلیر و چوخ قوشلارا وئریلیر قدیم چاغدا قوراقلیق اولاندا داری دان دا چؤرک پیشیریرمیش لر. ایندی داری چوخ آسیا و آفریقا دا اکیلیر ان چوخ هیندوستان، مالی ، نیجریه و نیجر.

داری تئز گؤورن و گوجلو بیتکی دیر و قوراقلیق دا و باشقا چتین دوروملاردا دوام وئریر.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
چاتلانقوش

**چاتلانقوش**، **آغ‌ساقیزی**، **پیرآغاجی** ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
داغ مرزه‌سی

**داغ مرزه‌سی** (فارسجا: مرزه کوهی) ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
دامارلیجا

**دامارلیجا damarlıca**، **دامارریجا** **damarrıca ** یا **بوی‌یارپاغی** **boyyarpağı **  (فارسجا: بارهنگ صغیر) ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
خاندان

**خاندان** و یا **سولاله** شاهلیق قورولوشلو دؤولتلرده ایرث اساسیندا نسیل حاکیمیّتی سیلسیله‌سی دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:تاریخ
ده‌وه‌دابانی

**دوه‌دابانی dəvədabanı** ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
گدار چایی

**گدار چایی** و یا **قدر چایی (Qədər çayi)** بیر چایین آدی دیر ایرانین قوزئی‌باتی‌سیندا، کی باتی آذربایجان اوستانینین گونئی‌باتی‌سیندان باشلییر و دوغو طرفینه چکیلیر و نهایت اورمو گؤلونه تؤکولور. بو چای اوشنویه نین باتی داغلاریندان باشلاییر و ۱۱۰ کیلومتر چکیلندن سونرا اوشنویه و سولدوز بؤلگه‌لریندن گئچیر و نهایت اورمو گؤلونه تؤکولور.

## قایناق‌لار
دالامپر داغی

جایگزین=کوه دالامپر|بندانگشتی|309x309پیکسل|دالامپر داغی
**دالامپر داغی** باتی آذربایجان اوستانیندا اولان بیر داغ دیر. دالامپر داغی نین اوجالیغی ۳۵۰۰ متیر دیر. بو داغ اورمیه بؤلگه‌سینین گونئی‌باتی‌سیندا و مرگور قصبه‌سینده یئرلشیب‌دیر.
جایگزین=دریاچه دالامپر|بندانگشتی|310x310پیکسل|دالامپر گؤلو
دالامپر داغینا یاخین اولان داغلاردان بوز سینه داغی دیر. دالامپر داغی اورمیه بؤلگه‌سینده یئرلشرک اوشنویه بؤلگه‌سی'نه ده یاخین‌دیر و هابئله ایرانین تورکیه و عراق اؤلکه‌لری‌ایله موشترک سینیرلارینا دا یاخین‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:اورمیه بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین داغلاری
چؤل سارماشیغی

**چؤل سارماشیغی** **Çöl sarmaşığı** یا **پوشنه Püşənə**  ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
سوتلوجه

**سوٚتلوجه sütlücə، سوٚتله‌ین Sütləyən** ـ بیر تۆر بیتکی. میانا ماحالیندا سوٚتتوجه و سوٚتتییه‌ن دئییلیر.

## قایناق
قیزیلباش

[بندانگشتی|250px|چپ|[صفویلرین قیزیلباش عسگری]]
**قیزیل‌باش** و یا **قیزیلباش** اسکی دینی اینانیشی و کولتورلری ایله ایسلامیّتی اؤزلرینه خاص بیر شکیلده بیرلشتیریب شیعه‌لیک دن ائتکیله‌نن صفوی طریقتی موریدلری اۆچون ایستیفاده اولان تریم.

قیزیلباش ایران یایلیقی‌نین قوزئی‌باتی‌سینداکی اولان ائل‌لرین مجموعه‌سینه دئییلیردی کی صفوی طریقتینه اینانلاری واریدی و بیرینجی شاه ایسماعیل اونلارین کؤمکلیغی‌نان حؤکومته یئتیشدی و صفوی ایمپیراتورلوغونو بینا ائلدی. کولیّتده ایران قوشونونا و یا ایران اوردوسونا صفویلر چاغیندا، «قیزیلباش» دئییردیلر.

ایندیلیک‌ده قیزیلباشلار بیر خالق کیمی، ایران، آذربایجان جومهوریتی، تورکیه و افغانیستان دا یاشییرلار.

اونلارین نوفوس ساییسی افغانیستان دا ۲۷۰ مین نفر حودودوندا دیر.
قیزیلباش بیرلیغی ایلک دفعه آذربایجاندا باش تاپدی. ساوالان و قاراداغ‌ و موغان خان‌لاری و ائللری‌نین قیزیلباشلارا قاتیلماغی و اونلارین شاه ایسماعیله موطیع اولماغی، ایرانین و صفویلرین اوردو قودرتی و گوجو، کی او زامان قیزیلباش آدلانیردی، چوخالدی. سونرالار، قیزیلباشلارین کیچیک قبیله‌لری و ائللرینین بیربیرینه قاتیلماغی ایله، بؤیوک بیر ائل یاراندی کی او ائلین آدی شاهسَوَن یا دا شاه‌سئون ایدی.

## آدلاری‌نین آنلامی

قیزیل‌باش لوغتی اؤزی ایکی سؤزجوک‌دن عیبارت اولور، بو ایکی سؤزجوک تورکجه سؤزجوکلری دیرلار، قیزیل+باش، بو آد بونا گؤره اولا بیلر کی قیزیل‌باش‌لار قیرمیزی رنگده و یا قیزیللی رنگده بیر بؤرک باشلارینا قویوردولار و بو ایش اونلارین رسیم‌لریندن‌ایمیش. قیرمیزی بؤرک باشا قویماق بیر رسمیمیش کی شیخ حیدر طرفیندن مورید صوفی‌لره مرسوم اولموشدی، شیخ حیدر - بیرینجی شاه ایسماعیلین آتاسی ایدی.

## قیزیل‌باش ائل‌لری

قیزیلباشلارین چوخونلوغو تورک ائللریندن دیلار، قیزیلباش بیرلیغی ایلک دفعه آذربایجاندا باش تاپدی. ساوالان و قاراداغ و موغان خان‌لاری و ائللری‌نین قیزیلباشلارا قاتیلماغی و اونلارین شاه ایسماعیله موطیع اولماغی، ایرانین و صفویلرین اوردو قودرتی و گوجو، کی او زامان قیزیلباش آدلانیردی، چوخالدی. سونرالار، قیزیلباشلارین کیچیک قبیله‌لری و ائللرینین بیربیرینه قاتیلماغی ایله، بؤیوک بیر ائل یاراندی کی او ائلین آدی شاهسَوَن یا دا شاهسئون ایدی. تورکمان، آیماق، تورکمن و تورک مجموعه‌سی قیزیلباشلارین اصلی ائللرین تشکیل ائدیردیلر،  قیزیلباشلارین اصلی بونیانی دوققوز ائلدن عیبارت اولوردی. بو دوققوز ائل بونلاردان عیبارت‌دیرلار:

* اوستاجلو ائلی
* قیزیل سوفلی ائلی
* ذوالقدر ائلی
* باهارلی ائلی
* تَکَلّو ائلی
* روملو ائلی
* شاملو ائلی
* افشار ائلی
* قاجار ائلی

## بیرده باخ
*صفوی ایمپیراتورلوغو
*صفوی-عوثمانلی ساواشی (۱۵۳۲-۱۵۵۵)
*صفوی-عوثمانلی ساواشی (۱۵۷۸-۱۵۹۰)
*صفوی-عوثمانلی ساواشی (۱۶۰۳-۱۶۱۸)
*صفویه و گورکانیلر ساواشی (۱۶۲۳-۱۶۲۲)
*صفوی-روسیه ساواشی (۱۶۵۱-۱۶۵۳)
*صفوی-عوثمانلی ساواشی (۱۷۲۳-۱۷۲۷)
## قایناقلار

بؤلمه:تورک خالقلاری
دیل قانادان

**دیل‌قانادان Dilqanadan** ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
سووآلاق

**سوُوالاق** یا **سوُوآلاخ** یا **سوْغاناق** بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
سؤیود اوتو

**سؤیود اوْتو Söyüd otu**: (فارسجا: هفت بند ایرانی) ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
قاپاقلیجا

**قاپاقلیجا (قاپاخلیجا)** یا **خوروز داششاغی** ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
قارا بزرک

**قارا به‌زه‌ره‌ک Qara bəzərək ** یا **زه‌ی ره‌ک Zəyrəh (زه‌ی رنگ)**  ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
اضوی الدخیل

**اضوی الدخیل** (دوغوم‌گونو 28 ژانویه 1992) بیر عربیستان‌لی یازیچی، شاعیر و تاجیردیر.

## یاشایش
اضوی الدخیل جدهدا دونیایا گؤز آچمیشدیر.

## قایناق

بؤلمه:شاعیرلر
شووه‌رن

**شووه‌ره‌ن** **Şüvərən** ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
کیتابخانا

بندانگشتی|چپ|250px|کیتابخانا
بندانگشتی|چپ|250px

**کیتابخانا** و یا **بیتیک ائوی** بیر مجموعه بیلیملردن و ایطیلاعاتدان و قایناق‌لاردان و بیلیم خدماتی دیر کی بیر عومومی و یا خوصوصی نهاد توسوط ایله ساخلانیلیر و ایداره اولونور. سونّتی باخیمدان، کیتابخانا معمولاً کیتابلارین مجموعه‌سینه دییلیر. کیتاب یا بیتیک، بیر طرفدن بیربیرینه یاپیٛشیٛق و اۆچ طرفدن آچیق یازیلمیش صفحه‌لر، رسم‌لی، شکیل‌لی و یا اوزرینه چاپ اولونموش صفحه دیر.

## قایناقلار
خسرو خان قشقایی

**خسرو خان ایسماعیل خان اوغلو قاشقایی** (1917-1982) — قاشقایی ائلخانی.

## حیاتی
1982-جی ایلده شیراز و فیروزآباد ایالتلرینده قاشقایلارلا پاسدارلار آراسیندا بیر نئچه دفعه‌ قانلی توققوشمالار اولدو و نتیجه‌ده قاشقای ائلخانی، خوسرو خان حبس ائدیله‌رک شیرازدا اعدام ائدیلدی.
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:قاشقای تورکلری
کامیونچولارین ایش بوراخیمی

**کامیونچولارین ایش بوراخیمی**-ایراندا ۱۳۹۷-جی گۆنش ایلین خورداد آیی‌نین بیرینجی گۆنوندن باشلاندی. بو حرکتین ۲۵ اوستانین ۱۶۰ شهرینده داوامی ایله بنزین و گازویلین شهرلر آراسیندا داغیتیلماسی چتینلیگه دوشدو.

کامیونچولار کامیونلاری‌نین اؤنونده اوتوموبیل یدک وسایلینین باها اولماسینا هابئله کیرایه‌لرین ثابیت قالماسینا گؤره شۇعار یازدیلار.
خوردادین ۷-جی گۆنونده تهرانین یۆک ترمینالی دا بو حرکته قوْشولدو.

## ایکینجی دؤورو
کامیونچولارین ایکینجی عومومی ایش بوراخیمی مهر آیی‌نین بیرینجی گۆنوندن باشلانیب گلیشدیکجه ده ۳۰ اوستان و ۲۳۶ شهر بو حرکته قوْشولدولار. بیر هفته بو حرکتدن سونرا محصوللارین چتین تاپیلماسینا گؤره بازار دا بامادور، یئرآلما و بئله محصول‌لار باهالاندی.

مهر آیی‌نین ۵-جی گۆنونده حوکومت طرفیندن کامیونچولارا قیسا مساژ (اس.ام.اس) گؤندریلیب اونلاری تهدید ائتدیلر. کامیونچولارین ایکینجی عومومی ایش بوراخیمیندا ۷۰ نفردن چوْخ کامیونچونو تۇتوب محبوس ائتدیلر. آذربایجانین چوْخ شهرلری، میثال اۆچون زنگان، همدان، اورمیه و تبریز ده بو حرکته قوْشولدو.
اوردو دیلی

**اوردو دیلی** و یا **اوردوجه** (urdu dili, urduca) پاکیستان و هیندوستان دا یایغین اولاراق ایستیفاده اولان دیل‌دیر. پاکیستان‌ین ایکی رسمی دیلیندن بیری‌دیر. هیندوستانین بعضی بؤلگه‌لرینده ده رسمی دیل‌دیر. "اوردو" (urdu)  تورکجه‌ده‌کی "اوُردو" (ordu) کلمه‌سیندن گئلمکده‌دیر. بو اوزدن اوُردو دیلی (ordu dili) ده دنیر. هیندچه‌یه چوخ بنزمک‌له برابر اوردوجا اؤزللیکله هیندوستانین قوزئیینده موسلمانلارین داها یوغون اولدوغو یئرلرده دانیشماقدادیر. بعضاً اوُردوجا دیه ده آدلانماقدادیر و اوُردونون دانیشدیغی دیل معناسینا گلیر.

بو دیل هیندآوروپا دیل عائیله‌سیندن دیر اما بو دیلین ایچینده،  تورکجه و عربجه کلمه‌لرله دولودور.

## قایناق‌لار
قوشون

**قوشون** هر اؤلکه‌نین اوردوسو و سیلاحلی قووه‌لری‌نین بیر بؤلومودور. ایراندا ایسلام اینقیلاب‌یندان و گؤزتچیلر اوردوسو قورماق‌دان قاباق، ایران اوردوسونون مجموعه‌سینه (ژاندارمری‌دن سورا)، قوشون دییردیلر. اینیدی‌ده ائله دیگر اؤلکه‌لرده بوجور بیر معناسی و آنلامی وار.
ایران ایسلام جومهوریتی‌نین قوشونو و اسلامی دئوریم قوروجولار اوردوسو، ایران اوردوسونو تشکیل وئریرلر.

## قایناق‌لار
قول‌اوردو

**قوْل‌اوردو** و یا **سیپاه**، نیظامی بیر واحیده دئییلیر.
 
قول‌اوردو ۳-۴ تومن‌دن اولوشان عسگری بیریمی دیر..
 
قول‌اوردولار بیرلشه‌ره‌ک اوردونو یارادیرلار و قول‌ژنرال طرفیندن ایداره اولورلار. طابع‌چیلیق‌ده ان آز ۴۰،۰۰۰ عسگر ساخلاییر. بؤلگه‌نی مودافیعه ائتمه‌سینده تأثیرلی دیر، قول اوردو اولاراق چوخ سئیرک عملیّات ائدرلر. عومومیّتله اوردو قرارقاهیندان گلن امرله تومن‌لری وظیفه یئرینه یئتیرر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:نیظامیلر
قارا یارپاق

**قارا یارپاق** یا **قارا قولاق** ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
سونقور بؤلگه‌سی

**سونقور بؤلگه‌سی** کیرمانشاه اوستانینین بؤلگه‌لریندن دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی سونقور شهری‌دیر.

## اهالی

سونقور بؤلگه‌سی‌نین اهالی‌سی‌نین سایی‌سی ۱۳۹۵-اینجی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا ۸۱٬۶۶۱ نفر ایمیش.
سونقور بؤلگه‌سی‌نین اهالی‌سی نین چوخونلوغو تورک دیلار و آذربایجان تورکجه‌سی ایله دانیشیرلار و مذهبلری ده شیعه مذهبی دیر.

## قایناق‌لار
کیرمانشاه بؤلگه‌سی

**کیرمانشاه بؤلگه‌سی** کیرمانشاه اوستانینین بؤلگه‌لریندن دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی کیرمانشاه شهری‌دیر.
کیرمانشاه بؤلگه‌سی ۱۳۹۵-اینجی گونشلی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا ۱،۰۸۳،۸۳۳ نفر جمعیتی واریمیش.

## قایناق‌لار
ایکینجی دونیا ساواشیندا دوغو جبهه‌سی

**ایکینجی دونیا ساواشیندا دوغو جبهه‌سی** یا**بؤیوک وطن ساواشی** — روسیه و کئچمیش شوروی اؤلکه‌لری‌نین بعضیلرینده ۱۹۴۱ (میلادی)–۱۹۴۵ (میلادی) ایللرده، ایکینجی دونیا ساواشی دؤورونده شوروینین آلمان و اوْنون موتتفیقلرینه قارشی آپاردیغی ساواش‌ایله وئریلن آد. دۆنیادا بۇ ساواش **شوروی-آلمان ساواشی**، **ایکینجی دۆنیا ساواشیندا دوغو جبهه‌سی** آدلارییلا تانینیر. مدب اؤلکه‌لرینده آلمانین دانیشیق‌سیز تسلیم اوْلدوغو گۆن − ۹ مئی گۆنو رسمی بایرام‌دیر. 

## ساواش باشلانماسی
آلمان چوْخ گۆج‌لو ساواش-ایقتیصادی آچیغا چیکمامیشا مالیک ایدی. ساواش تجهیزاتینین تولیدی ۱۹۳۴-جو ایلدن ۱۹۴۰-جی ایله قدر ۲۲ دفعه آرتمیش‌دیر. آلمان ساواش قوه‌لری‌نین سایی (۱۰۵ مین‌دن ۳۷۵۵ مینه قدر) ۳۵ دفعه آرتمیش‌دیر.

۱۹۴۱-جی ایلین اوْرتاسیندا آلمانین سیلاح‌لی قوه‌لری‌نین عۆمومی سایی ۷،۳ میلیون آدام (بۇندان علاوه ۱،۲ میلیون موزدلولار واردی). قۇرو قوشونلاریندا (۵،۲ میلیون آدام) ۲۱۴ (۱۶۹ پیادا، ۲۱ تانک، ۱۴ محرّک‌‌لی و ۱۰ باشقا) قوشون واردی. تکنیکسی: ۵۶۳۹ تانک و هوجوم توْپ، ۱۰ مین طیّاره، ۶۱ مین توْپ تجهیز ائدیلمیشدی.

## بارباروسا عملیّاتی
بارباروسا عملیاتی شوروی قوشونلارینین دؤوره‌یه آلینیب محو ائدیلمه‌سینی و اؤلکه‌نین ایچریلرینه ایر‌لی‌له‌یه‌رک آرخانقلسک-آستراخان خطینه چیخماغی نظرده تۇتوردو. 

## گؤرونتولر


file:Жуков и Тимошенко, 1940 год.jpg
file:Bundesarchiv Bild 101I-219-0595-05, Russland-Mitte-Süd, Infanteristen.jpg
file:Eastern Front 1941-06 to 1941-12.png
file:22jun1941.jpg

file:RIAN archive 137811 Children during air raid.jpg
file:Bundesarchiv Bild 146-1981-149-34A, Russland, Herausziehen eines Autos.jpg
file:Romanian flags at Odessa.jpg
file:Eastern Front 1941-12 to 1942-05.png
file:Eastern Front 1942-05 to 1942-11.png
file:Eastern Front 1942-11 to 1943-03.png
file:USSROfficerTT33.JPG
file:Bundesarchiv Bild 183-B28822, Russland, Kampf um Stalingrad, Infanterie.jpg
file:Bundesarchiv Bild 101III-Roth-173-01, Russland, Raum Charkow, Jagdpanzer.jpg
file:Eastern Front 1943-02 to 1943-08.png
file:Bundesarchiv Bild 101III-Merz-014-12A, Russland, Beginn Unternehmen Zitadelle, Panzer.jpg
file:BM 13 TBiU 7.jpg
file:Eastern Front 1943-08 to 1944-12.png
file:Red Army greeted in Bucharest.jpg
file:19440712 soviet and ak soldiers vilnius.jpg
file:19440816 soviet soldiers attack jelgava.jpg
file:Eastern Front 1945-01 to 1945-05.png
file:Bundesarchiv Bild 146-1976-072-09, Ostpreußen, Flüchtlingtreck.jpg
file:Soviet Znamya Pobedy.svg
file:Bundesarchiv Bild 183-E0406-0022-018, Berlin, Siegesfeier der Roten Armee.jpg
file:RIAN archive 2153 After bombing.jpg
file:Adolf Hitler cropped restored.jpg
file:Bundesarchiv Bild 183-B24543, Hauptquartier Heeresgruppe Süd, Lagebesprechung.jpg
file:CroppedStalin1943.jpg
file:Einsatzgruppen murder Jews in Ivanhorod, Ukraine, 1942.jpg
file:Bundesarchiv Bild 101I-031-2436-03A, Russland, Hinrichtung von Partisanen.jpg
file:Lost children russia about 1942.jpg
file:Soviet soldiers mass grave, German war prisoners concentration camp in Deblin, German-occupied Poland.jpg
file:Russians bury their fallen. Kollaanjoki 15.-16.7. 1944. Kollaanjoki 15 to 16.7. 1944..jpg
file:Cemetery of German soldiers in Toila 24.jpg
file:Bundesarchiv Bild 101I-004-3633-30A, Russland, Cholm, gefallene Rotarmisten.jpg


## قایناق‌لار

بؤلمه:ساواشلار
بارباروسا عملیاتی

**''بارباروسا عملیاتی** (اینگیلیسجه: Operation Barbarossa) آلمان و شوروی اؤلکه‌سی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.ایکینجی دونیا ساواشیندا دوغو جبهه‌سینین بیر قیسمی‌دیر. اورتا اوروپا و قوزئی آوروپا و دوغو اوروپا  یئرینده اوز وئرمیش‌دیر.

## گؤرونتولر


file:Europe before Operation Barbarossa, 1941 (in German).png
file:Marcks Plan for Operation Barbarossa.jpg
file:Wehrmacht Panzergruppe 3 пад Пружанай 1941.gif
file:Hitler and von Brauchitsch 1941.jpg
file:RIAN archive 2410 Marshal Zhukov speaking.jpg
file:German troops crossing the Soviet border.jpg
file:Bundesarchiv Bild 101I-009-0882-04, Russland-Nord, Vormarsch durch Lettland.jpg
file:Bundesarchiv Bild 183-L19885, Russland, Heinz Guderian vor Gefechtsstand.jpg
file:Continuation War December 1941 English.jpg
file:RIAN archive 2564 Soviet planes flying over Nazi positions near Moscow.jpg
file:Himmler besichtigt die Gefangenenlager in Russland. Heinrich Himmler inspects a prisoner of war camp in Russia, circa... - NARA - 540164.jpg


## قایناق‌لار

 

بؤلمه:ساواشلار
بؤلمه:باربارو‌سا عملیاتی
اسلام‌آباد غرب بؤلگه‌سی

**اسلام‌آباد غرب بؤلگه‌سی** و یا **باتی ایسلام‌آباد بؤلگه‌سی** کیرمانشاه اوستانینین بؤلگه‌لریندن دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی اسلام‌آباد غرب شهری‌دیر.
ایسلام‌آبادغرب بؤلگه‌سی‌نین ۱۳۹۵-اینجی گونشلی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا ۱۴۰٬۸۷۶ نفر جمعیتی واریمیش.

## قایناق‌لار
اسلام‌آباد غرب

**اسلام‌آباد غرب** و یا **شاه‌آباد** کیرمانشاه اوستانینین شهرلریندن دیر. بو شهر اسلام‌آباد غرب بؤلگه‌سینین مرکزی دیر.
ایسلام‌آبادغرب شهری‌نین ۱۳۹۵-اینجی گونشلی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا ۹۰٬۵۵۹ نفر جمعیتی واریمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:کیرمانشاه اوستانی
عسگرلیک خیدمتی

[thumb|260px|نؤبه توتان بیر [قازاخ‌لار|قازاخ عسگری]] 
**عسگرلیک خیدمتی** هرهانکی بیر اؤلکه‌ده بئلیرلی(موعیّن) بیر یاشا گلن وطنداشلارین، ایجباری اولاراق، بئلیرلی بیر مودّت اوردودا گؤرٍو یاپماسی و یا آنلاشمالی اولدوقلاری بیر مودّت بویونجا مسلک اولاراق ایجرا ائتمه‌سی. آیریجا عسگرلیک و یا وطنی قورماق اولاراق دا بیلینیر.

## بیرده باخ

*عسگر
*ایجباری عسگرلیک

## قایناق‌لار
بؤلمه:نیظامیلر
ناماز (ایسلام)

**ناماز** و یا **صلاه** یا دا **صلاة** ایسلام دینی‌نین سوتونلاریندان بیریدیر. همچنین ایسلامین ۵ شرطیندن  ایکینجی‌سی دیر. قورآنی-کریم ده بویورولور: "(یا رسولوم!) قورآندا سنه وحی اولونانی اوخو و (وقتی-واقتیندا) ناماز قیل. حقیقتاً، ناماز (اینسانی) چیرکین و پیس عمللردن چکیندیرر." بوردان آیدین اولور کی، اینسانلارین گوناه ایشلردن اوزاقلاشماسی بیلاواسیطه اونون قیلدیغی نامازدان اصیلیدیر.

## قایناق‌لار
چین یوآنی

**چین یوآنی** (قیساجا:RMB، ساده چینجه:人民币، سونتی چینجه:人民幣،پین‌یین:rénmínbì، "خالق پولو" معناسیندا؛نیشانی:元؛ کودو:CNY) چین جومهوریتینین رسمی پول بیریمیدیر. یوآن *ژنمینبی*نین اساس واحیدیدیر آمّا عومویتله چین پولونا ایشاره ائتمکده ده ایشه آلینیر. بیر یوآن ۱۰ جیائو و هر جیائو دا ۱۰ فن-ه بؤلونور. *ژنمینبی* چین خالق بانکی طرفیندن نشر ائدیلیر.
## قایناق

*  چین یوآنی (RMB / CNY)
*  چین یوآنی (FEC)

بؤلمه:پول بیریملری
سنقاپور دولاری

**سنقاپور دولاری** (نیشانی:S$؛ کودو:SGD)-سنقاپورون رسمی پول بیریمیدیر. ۱۰۰ سنت-ه بؤلونور. عوموماً دولار نیشانی $ و یا آیری دولارلار ایله دییشیک دۆشمه‌مه‌سی اۆچون S$ شکیلینده تمثیل ائدیلیر. بو دولارین ایسکیناس و سیکه‌لری سنقاپور نقدیات ایداره‌سی طرفیندن نشر ائدیلیر. ۲۰۱۶ ایلی‌نین اعتیباریله سنقاپور دولاری دونیا پوللاری‌ آراسیندا ان چوخ آل-وئر اولونان ۱۲.جی‌سی ایمیش.
## قایناق

بؤلمه:پول بیریملری
قورولتای (ائلخانیلر)

**قورولتای** یا دا **قوریلتای** بیر مجلیس و یا شورا دیر کی مشورت ائلماق اۆچون و یا ایختیلافاتی آرادان آپارماق اۆچون، مغول و تورک ائللری‌نین آراسیندا برپا اولوردی٬ بو شورالار و مجلیسلر معمولاً ائلخان و یا ائللرین بؤیوک آداملاری‌نین دعوت‌ایله یاپیلیردی. بیر تصمیم و یا بیر یاسا کی بو جمع‌ده تصویب اولوردی اؤزونه گؤره چوخ اؤنملی‌ایدی و اؤز اؤزونه رسمیّت تاپیردی و بیر قانون کیمی هامی گرک اونی ایجرا ائلیه‌یدیلر، او جومله‌دن هامی ائللر، اوبه‌لر و آیماق‌لار موظف‌ایدیلر کی اوندان دیفاع ائله‌سینلر.

## قایناق‌لار
ایجباری عسگرلیک

thumb|right|350px|

**ایجباری عسگرلیک**، بعضی اؤلکه‌لرده، اؤلکه قانونلارینا گؤره بللی بیر یاشا گلن ائرکک (و بعضاً قادینلارین) یوکوملو اولدوقلاری، مودّتی قانونلارلا بلیرله‌نن دؤولت خیدمتی.

## دونیادا ایجباری عسگرلیک

## آیریجا باخین

## قایناق‌لار
بؤلمه:نیظامیلر
عسگرلیک ایران‌دا

[بندانگشتی|عسگرلر [گئچیت تؤرنی تمرین ائدیرلر.]]
**عسگرلیک ایران‌دا** ایجباری عسگرلیقینه دئییلیر کی ایران ایسلام جومهوریتی‌نین آنایاساسی اساسیندا تمام ایرانلی کیشیلر کی ۱۸ یاشیندان اوسته چیخیرلار، ایستیثنا اولان موردلردن سونرا، گرک عسگرلیک خیدمتینه گتسینلر. ایراندا ایلک دفعه اولاراق قاجار دؤولتینین سون ایللرینده، ایجباری عسگرلیغین لایحه‌سی ۱۳۰۳-اونجو گونشلی ایلینده رضاخان طرفیندن ایرانین دؤردونجو میلّی مجلیسی‌نین شوراسینا تقدیم اولوندی اما بؤیوک مالیک‌لر و روحانیلر موخالیفت ائلدیلر،  ولیکن نهایت ایجباری نیظام و ایجباری عسگرلیغین قانونو کی اوتوز آلتی مادّیه شامیل اولوردی، میلّی مجلیس شوراسی نین ۵-اینجی دؤورونده و ۱۷۸-اینجی جلسه‌سینده، یئل‌گونو(شنبه)، ۱۳۰۴-اونجو گونشلی ایلین قیزاران (خورداد) آیی‌سی‌نین اون آلتینجی گونونده تصویب اولوندی.

## قایناق‌لار
هانس کلسن

بندانگشتی|Hans Kelsen circa 1930
**هانس کلسن** ()، (دوغوم: ۱۱ اوکتوبر ۱۸۸۱ - اؤلوم: ۱۹ آپریل ۱۹۷۱) بیر اوتریشلی حوقوقچو و فیلسوف ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۸۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۷۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:آمریکالی حوقوقچولار
بؤلمه:اوتریشلی حوقوقچولار
بؤلمه:یهودی فیلسوفلار
موغول دیلی

**موغول دیلی** یا **موغولجا** موغول دیللری عائیله‌سیندن بیر دیل دیر. بو دیل موغول خالقی‌نین دیللریندن دیر.

## قایناق‌لار
آستارا بؤلگه‌سی

**آستارا بؤلگه‌سی** — ایرانین بۇگۆنکۆ گیلان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی آستارا شهری دیر. آستارا بؤلگه‌سی‌نین اهالی‌سی‌نین چوخونلوغو تورک دۇرلر و آذربایجان تورکجه‌سی ایله دانیشیرلار.

## اهالی

### نۆفوس
بۇ بؤلگه ۱۳۹۵-اینجی گۆنشلی ایلین نۆفوس سایی‌سی اساسیندا ۹۱،۲۵۷ نفر (۲۸،۷۴۲ عائیله) جمعیتی واریمیش. 

### خالق و دیل
بۇ بؤلگه‌نین اهالی‌سی عومومیت‌ده تۆرک دۇرلر و تورکجهیه دانیشیرلار. تۆرک‌لرین یانیندا تالیش‌لاردا بیر آزینلیق اوْلاراق بۇ بؤلگه‌ده یاشاییرلار.

## تاریخ

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhai Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

## خاریجی لینکلر


بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
قیشلاق

[چپ|بندانگشتی|260px|<small> بیر گؤرۆنتۆ [قاراداغ منطقه‌سیندن، آشاغاتاتارکندی‌نین قیشلاغی، آراز چایی‌‌نین ساحیلی. ]]

**قیشلاق** ایستی یئرلره دئییلیر کی قیشدا اوْردا یاشاییرلار و یایلاق کلمه‌سی قیشلاغین ترسه معناسینی وئریر. یایلاق و قیشلاق تۆرکجه سؤزجۆکلری‌دیرلر کی تۆرک دیلیندن باشقا دیللره گیریبلر.

## قایناقلار
گوناباد

**گوناباد** رضوی خوراسان اوستانی‌ گوناباد بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴۰٬۷۷۳ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:گوناباد بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
تایلند باتی

بندانگشتی|تایلند باتی
**تایلند باتی**-(نیشانی:฿؛ کودو:THB) تایلندین رسمی پول واحیدیدیر. ۱ بات ۱۰۰ ساتانق-ا بؤلونور. سویفته گؤره، ۲۰۱۷ ایلینده دونیانین ۱۰.جو ان چوخ آل-وئر اوْلونان پولو  تایلند باتی ایمیش. بۇ پول تایلند بانکی‌نین (Bank of Thailand) طرفیندن نشر ائدیلیر.
## قایناقلار

بؤلمه:پول بیریملری
یئنی تایوان دولاری

**یئنی تایوان دولاری**-(چینجه:新臺幣، پین‌یین:xīn tái bì، نیشانی:NT$، کودو:TWD) تایوان و اطراف آدالاردا ایستیفاده‌سی اوْلان، چین جومهوریتینین رسمی پول بیریمیدیر. یئنی تایوان دولاری ۱۰ جیائویا بؤلونور و هر جیائودا عملده چوْخ آز ایستیفاده‌سی اوْلدوغونا رغماً ۱۰ فن-ه (سنته) بؤلونور. 
۱۹۴۹ ایلینده هر بیر یئنی تایوان دولاری ۴۰.۰۰۰ قدیم تایوان دولاری‌نین برابرینده نشر ائدیلدی و اسکی پولون یئرینی آلماقلا تایوانین رسمی پولو اوْلدو. ماندارین دیلینده دولار بیریمینه "元" یا "圓" (پین‌یین:yuán) شکیلینده ایستیناد ائدیلیر.
## قایناقلار

بؤلمه:پول بیریملری
روزا وبر

**روزا وبر**، () (دوغوم: ۲ اوکتوبر ۱۹۴۸) بیر برزیللی قاضی و حوقوقچودور.

## قایناقلار

بؤلمه:برزیللی حوقوقچولار
بؤلمه:۱۹۴۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
اوله دو

**اوله دو**، () (دوغوم: ۱۰ فوریه ۱۹۳۱ - اؤلوم: ۲۱ ژانویه ۲۰۰۵) بیر دانمارکلی قاضی و حوقوقچو ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۳۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۰۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:دانمارکلی حوقوقچولار
یایلا

**یایلا** و یا **فلات**، داغلیق اؤلکه‌لرین سوبتروپیک و اونا یاخین انلیکلرینده گئنیش ساحه‌لری ایحاطه ائدن حیسه‌سی.

دنوداسیا پروسسلری نتیجه‌سینده آچالمیش داغ سیلسیله‌لری‌نین و دنیز سوییه‌سیندن یوکسکده یئرلشمیش دوزنلیک ساحه‌لرین نؤوبه‌لشمه سی ایله  سجییه لنیر.
دونیادا ان گئنیش و یوکسک یایلا تبت یایلاسی دیر.

## قایناق‌لار
قاتیر قویروغو

**قاتیر قویروغو Qatır quyruğu ـ** بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
برهم صالح

**برهم احمد صالح** ; ; (دوغوم ۱۲ سپتامبر ۱۹۶۰) عراق کوردلرینن بیر سیاستچی‌سی و عراقین ۹ جو رئیس‌جومهورو دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:عراق رئیس‌جومهورلاری
بؤلمه:۱۹۶۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
کوروواسی

**کوروواسی**  - مرکزی اوروپانین جنوبوندا ، قیسمن بالکان یاریم‌آداسینین غربینده یئرلشن، کئچمیش یوقوسلاوی سوسیالیست فدراتیو جومهوریتینین ترکیبینه داخیل اوْلان، ۱۹۹۱-جی ایلده موستقیل‌لیک قازانان دؤولت. رسمی آدی - باشکندی و ان ایری شهری زاقرب شهری‌دیر. کوروواسی شیمال-غرب‌ده ایسلوونی، شیمال-شرق‌ده  ماجاریستان و صربیستان، جنوب‌دا بوسنی و هرزقووین، جنوب-شرق‌ده مونتینیقرو ایله همسرحددیر. اؤلکه‌نین غربینده آدریاتیک دنیزینین ساحلینده یئرلشیر. کوروواسی ۱۹۹۲-جی ایلدن بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین، آوروپا شوراسینین، ۲۰۰۹-جو ایلدن ناتو-نون و ۲۰۱۳-جو ایلدن اوروپا بیرلیگینین عضوودور.

## تاریخ
کوْروواتلار دیگر جنوب ایسلاولاری کیمی بالکان یاریم‌آداسینا ۷. یوز ایلده گلدیلر و ۹-جو عصرده مسیحیتلیغی قبول ائتدیلر. ۱۰۹۱-جی ایلده کورووات کرالی ۲-جی ایستپانین اؤلومون‌دن سوْنرا کوروواسی توْرپاقلاری ماجاریستان کرالی ۱-جی لاتسلو طرفیندن ایشغال ائدیلدی. بۇ تاریخ‌دن اعتباراً ماجاریستانلا اوْلان بیرلیک ۸۰۰ ایل داوام ائتدی.

بیرینجی دونیا ساواشیندن سوْنرا، ۲۹ اوْکتوبر ۱۹۱۸-جی ایلده کروْوات مجلیسی اوتریش و ماجاریستان ایله اوْلان علاقه‌لرینی قوْپاراراق موستقیللیینی و صرب، کروْوات، سلوون کرال‌لیغینا قوشولدوغونو اعلان ائتدی. بۇ کرال‌لیق داها سوْنرا یوقوسلاوی سوسیالیست فدراتیو جومهوریتی آدینی آلدی.

ایکینجی دونیا ساواشی اثناسیندا یوقوسلاویانین نازی آلمان طرفیندن ایشغال ائدیلمه‌سیندن بیر مدت سوْنرا، ۱۰ آوریل ۱۹۴۱-جی ایلده زاقربده موستقیل کوروواسی دؤولتی‌نین قورولدوغو اعلان ائدیلدی و ایتالیایلا آلمان طرفیندن فوری تانیندی. بۇ دؤولت ایسلوونی، بوسنی و هرزقووین و دالماتیا ایالتی‌نین بیر حیصّه ‌سینی اؤزون‌ده بیرلشدیریردی. ۱۹۴۵-جی ایلده زاقرب پارتیزانلارین الینه کئچدی. ساواشدن سوْنرا کوروواسی یوقوسلاوییایا بیرلشدی.

## اراضی
اؤلکه اراضیسی ۲۰ ژوپانیه (ایالت) بؤلونور.

## گؤرونتولر

Image:CoA_of_the_Kingdom_of_Croatia.gif
Image:Coat of arms of Croatia (1868-1918) with crown.svg
Image:Croatia-1848.gif
Image:Ban standard.PNG
Image:LocationCroatia.svg
Image:Kroatien - Politische Gliederung (Karte).png
Image:Croatia1942.jpg
Image:Senj.CoastView.jpg
Image:Sisak bridge croatia1.jpg
Image:Sisak bridge croatia2.jpg
Image:Sisak_Fortress.jpg
Image:Sv Antun Veli Losinj.jpg
Image:Sv Nikola Losinj.jpg
Image:Trogir 1.jpg
Image:Rovinj 1.jpg
Image:Murter 1.jpg
Image:Murter murter95.jpg
Image:Murter murter061995.jpg
Image:Hvar hvar 2.jpg
Image:Hvar hvar 1.jpg
Image:Betina 1.jpg
Image:Sali 1.jpg
Image:Cathedral of Split1.jpg
Image:Rijeka-view-2.jpg
Image:Dubrovnik june 2011..JPG
Image:Sv Martin Mali Losinj.jpg
Image:Valdarke Losinj.jpg
Image:Suncana uvala Mali Losinj.jpg
Image:Rovenska_Veli_Losinj.jpg
Image:Javorna Losinj.jpg
Image:Ilovik island2.jpg
Image:Ilovik island.jpg


## قایناقلار


بؤلمه:کوروواسی
بؤلمه:کوروواسی‌جه دانیشان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:ناتو اؤلکه‌لری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:ایسلاو اۆلکه و بؤلگه‌لر
بؤلمه:۱۹۹۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:بالکان اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
بؤلمه:اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:جومهوریتلر
بؤلمه:ایسلاو اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:اوروپانین جنوب‌شرقی اؤلکه‌لری
بؤلمه:جنوبی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
قازایاغی

**قازاَیاغی** Qazəyağı یا **قه‌زه‌یاغی** Qəzəyağı ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
بغداد موحاصیره‌سی (۱۲۵۸)

**بغداد آلینماسی**، بؤیوک موغول خانی منقوقاآنین امری‌له هولاکوخانین امری آلتیندا  موغول اوْردولارینین موحاصیره‌سی،
بۇ موحاصیره‌نین سوْنوندا بغداد فتح اولدو و عباسی خلافتی تاریخ صحنه‌سیندن سیلیندی.

## گؤرونتولر


file:Fall Of Baghdad (Diez Albums) (cropped) 2.jpg
file:HulaguInBagdad.JPG



بؤلمه:کیلیکی ائرمنی چارلیغینین ساواش‌لاری
بؤلمه:گورجیستان شاهلیغینین دؤیوشولری
بؤلمه:انطاکیه دوکلیغینین ساواش‌لاری
اریکا سزابو

**اریکا سزابو** ()، (دوغوم: ۱۹ ژانویه ۱۹۵۹) بیر مجاریستانلی حوقوقچو و سیاستچیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۵۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:مجاریستانلی حوقوقچولار
یوتیوب

**یوتیوب ** دۆنيانین ان بؤيوک ویدئو پايلاشما سیستملریندن بیریدیر. 

۱۵ فوریه ۲۰۰۵-جی ایلده جاوید کریم، چاد هارلی و ایستیو چان آدلی ۳ اسکی پی‌پال (PayPal) ایشچیسی طرفیندن قۇرولموش و ۲۰۰۶-جی ایلین اوْکتوبروندا قوقل (Google) طرفیندن ساتین آلینمیشدیر. 

## گئچمیشی
یوتیوب‌دا ایلک ویدئو ۲۳ آوریل ۲۰۰۵-جی ایلده جاوید کریم طرفیندن يۆکلنمیشدیر.

یوتیوب ۹ اوْکتوبر ۲۰۰۶-جی ایلده قوقل طرفیندن ۱.۶۵ میليارد دوْلارا ساتین آلینمیشدیر. بو قوقل تاریخینده‌کی ان بؤيوک آلقیدیر. 

## دۆنیادا یوتیوب

## قایناق

## ائشیک باغلانتی‌لار
* یوتیوب رسمی سایتی
* یوتیوب سایتی‌نین موبایل نۆسخه‌سی

بؤلمه:شیرکتلر
بؤلمه:اینترنت
بؤلمه:بیلگی‌سایار
بؤلمه:قوقل
بؤلمه:یوتیوب
بؤلمه:2005 establishments in California
بؤلمه:2006 mergers and acquisitions
بؤلمه:Advertising video on demand
بؤلمه:Alphabet Inc.
بؤلمه:American companies established in 2005
بؤلمه:Android (operating system) software
بؤلمه:Companies based in San Mateo County, California
بؤلمه:ایلنجه سایتلاری
بؤلمه:Firefox OS software
بؤلمه:Go software
بؤلمه:Google acquisitions
بؤلمه:Google services
بؤلمه:Internet properties established in 2005
بؤلمه:IOS software
بؤلمه:Multilingual websites
بؤلمه:Recommender systems
بؤلمه:Social media
بؤلمه:Transactional video on demand
بؤلمه:Video hosting
شارل آنکیلون

**شارل آنکیلون** ()، (دوغوم: ۱۶ جولای ۱۶۵۹ - اؤلوم: ۵ جولای ۱۷۱۵) بیر فرانسه‌لی حوقوقچو و دیپلومات ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:فرانسه‌لی حوقوقچولار
بؤلمه:فرانسه‌لی دیپلوماتلار
دانته ترویسی

**دانته ترویسی** ()، (دوغوم: ۲۱ آپریل ۱۹۲۰ - اؤلوم: ۲ ژانویه ۱۹۸۹) بیر ایتالیالی یازیچی و حوقوقچو ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۲۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۸۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:ایتالیالی حوقوقچولار
لوس فریدن

**لوس فریدن** ()، (دوغوم: ۶ سپتامبر 1۹۶۳) بیر لوکزامبورقلو سیاستچی، وکیل و تاجیردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:لوکزامبورقلو حوقوقچولار
ناتا آلبوت

**ناتا آلبوت**()، (دوغوم: ۲۶ اوکتوبر 1979) بیر مولداویلی وبلاقچی، ژورنالیست و حوقوقچودور.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۷۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:مولداویلی حوقوقچولار
قوک آجایی

**قوْک آجایی** ()، (دوغوم: ۲ مئی 1931 - اولوم: 31 مارس ۲۰1۴) بیر نیجریه‌لی وکیل، قاضی و حوقوقچو ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۳۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۱۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:نیجریه‌لی حوقوقچولار
دیل اوتو

**سیغیر دیلی** یا **دیل اوتو** ـ بیر تۆر بیتکی.

## '''قایناق'''
بؤلمه:بیتکیلر
دمیر دؤنمی

(ایلک) دمیر دؤورو میلاد-دان اؤنجه ۱۱-جی - ۸-جی عصرلری ایحاطه ائدیر. تونجا نیسبتاً داها مؤحکم، کئیفیت‌لی دمیرین کشفی، اوْندان حاضؽرلانان امک آلتلری و سیلاحلار یئنی یۆکسلیشه سبب اوْلدو. آت و دوه‌دن مینیک واسیطه‌سی کیمی ایستیفاده‌یه باشلانمؽش‌دیر. صۆنعی سووارمانین یارانماسؽ ایله باغ‌چؽلیق و بوستان‌چؽلیق اینکیشاف ائتمیش‌دیر. 

سوْن تونج و ائرکن دمیر دؤورون‌ده آذربایجان‌-دا مودافیعه تیکیلی‌لری، سیکلوپیک قالالار اینشا ائدیلمیش‌دیر. میلاد-دان اؤنجه ۷-جی عصردن اعتیباراً دمیردن گئنیش ایستیفاده ائدیلمه‌گه باشلانمؽش‌دیر. یۇ دؤورده یازؽ مئیدانا گلدی. یازؽ‌نی پاپیروس، گیل لؤوحه‌لر،داش، دری و باشقا ماتریاللار اۆزرین‌ده یازؽردیلار. میلاد-دان اؤنجه .II مین ایللیگین ۱-جی یارؽ‌سینی ایحاطه ائدیر. بۇ دؤورده ۳-جۆ توپلومسال امک بؤلگوسو یارانمیش‌دیر. بۇ امک بؤلگوسون‌ده صنعتکارلؽق‌لا اکین‌چی‌لیک بیرلشیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:تاریخ
نادیه مراد

**نادية مراد باسی طه** (عربجه:نادية مراد، کوردجه:نادیە موراد؛ ۱۹۹۳- کوجو، عیراق)-عیراق اؤلکه‌سی‌نین یزیدی کۆردلریدن اوْلان اینسان حاقلاری‌نین فعالیدیر. اوْ ایسلام دؤولتی طرفیندن قاچیریلدی و ۳ آی بوْیونجا ساخلاندی. ۲۰۱۸ ایلینده دنیس موکوئیق ایله بیرلیکده "جینسی شیدتین سیلاح و سیلاحلی مۆناقیشه کیمی ایستیفاده ائدیلمه‌سینه سوْن وئرمک تلاشلاری" اۆچون نوبل باریش جایزه‌سینی قازاندی. نادیه مراد عیراقین سنجار شهری‌نین کوجو کندینده اَکینچی و یزیدی بیر عائیله‌ده دۆنیایا گلیب..
## قایناق

بؤلمه:نوبل باریش جایزه‌سینی قازانانلار
داغ‌­تره‌سی

**هنقیلیش، خنقیلیش، داغ ­تَره‌سی** ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
یارا اوتو

**یارا اوتو**  Yaraotu ***' یا '''قان قورودان''' Qanqurudan ***' (فارسجا: بومادران هزاربرگ) ـ بیر تۆر بیتکی.

### قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
یاغلیجا

**یاغلوجا** yağlıca، **شوران** Şoran **** ـ بیر تۆر بیتکی.

## قایناق
بؤلمه:بیتکیلر
یئر بادامی

**یئر بادامی** **** ـ بیر تۆر بیتکی.

## گورونتولر

File:Peanut oil bottle.jpg|
File:PeanutButter.jpg
File:Alegrías_(5557828502).jpg
File:Cacahuates_Japoneses.jpg|
File:Dragee_"Арахис_в_сахарной_глазури"_02.jpg|
File:Dragee_"Арахис_в_шоколаде"_02.jpg|


## قایناق‌لار
بؤلمه:بیتکیلر
اولاف فژالستاد

**اولاف فژالستاد** ()، (دوغوم: ۲ آپریل ۱۸۸۸ - اؤلوم: ۲۲ فوریه ۱۹۷۱) بیر نوروژلی حوقوقچو و دیپلومات ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۸۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۷۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:نوروژلی حوقوقچولار
الکساندر باستریکین

**الکساندر باستریکین** ()، (دوغوم: ۲۷ آقوست ۱۹۵۳) بیر روسیه‌لی ژنرال و حوقوقچودور.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۵۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:روسیه‌لی حوقوقچولار
بؤلمه:روسیه‌لی سیاستچیلر
ابومصعب الزرقاوی

**اوب مصعب الزرقاوی** دوغرو آدی **أحمد فاضل النزال الخلایله ** (اولوم: ۱۹۶۶، زرقا، اوردون – اؤلوم ۷ ژوئن ۲۰۰۶، عراق)رادیکال تروریست و القاعده باشچیلاریندان ایدی.باشدا افغانیساندا تروریست القاعده پارتیلارین قوردو و سونرا عراق اؤلکه سینده چوخلو تروریستی حمله لر و سالدیرلار یاراتدی.2006-نجی ایلده عراقدا جانین الدن وئردی.

1190-جی میلادی ایلده توحید و جیهاد جماعتی نین قوروجوسو اولوب و بو جیهادی فیرقه نین باشچیسی ایدی.
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:ترورچولوق
عرب خطی

**عرب خطی** الیفبالی کولّی شیوه‌سی و یا عرب دیلی نین گؤزل‌یازماق یازیلی شیوه‌سی دیر کی آیری خطلره و الیفبالارا دا تأثیر قویوب، مثلاً فارس الیفباسی و عوثمانلی الیفباسی، عرب خطیندن و عرب الیفباسیندان تأثیر آلیبلار.

## بیرده باخ
عرب الیفباسی

## قایناق‌لار
بؤلمه:الیفبالار
شاز تورکجه‌سی

**شاز تورکجه‌سی** و یا **دوغو تورکجه‌سی** یا دا **عام تورکجه** ()، تورک دیللری عائیله‌سینه عائیت اولان بیر دیل دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:التصاقی دیللر
بؤلمه:تورک دیللری
جین آرنوت

**جین آرنوت** ()، (دوغوم: ۲۳ آپریل ۱۹۰۳ - اؤلوم: ۲۷ سپتامبر ۱۹۹۵) بیر اوسترالیالی کیتابخاناچی و فمنیست ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۰۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۹۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:اوسترالیالی کیتابخاناچیلار
مارتا کول

**مارتا کول** ()، (دوغوم: ۱۹۴۶) بیر کانادالی آرتیست و کیتابخاناچیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:کانادالی کیتابخاناچیلار
بؤلمه:۱۹۴۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
نجف

**نجف** (عربجه:مدينة النجف یا النّجف الأشرف) عراقدا بیر شهردیر.نجف اوستانی نین باشکندی و عراقین گونئی باتی طرفینده یئرآلیب.علی ابن ابیطالب مزاری شیعه لرین بیرینجی ایمامی و دؤردونجو ایسلام خلیفه سی بو شهریده دیر.

عراقدا شیعه لرین مرکزی و مقدس شهرلریندن دیر.بو شهرین عبا و عربجه پالتاری چوخ آدلیمدیر.

## تاریخ
علی بن ابی طالب کوفه شهرینده شهید اولدو. وصیتینه گؤره مزاری ایتگین قالدی و بیر گیزیلین یئرده تورپاغا تاپشیریلدی.یوز ایل سونرا هارون الرشید اؤوچولوقدا بیر اؤو توتماغا چالیشدی اؤوچو ایتلر الیندن بیر یئره پناه آپاردی و ایتلر بو یئرده اونو توتمادی و هارون الرشید علت آختارمادا جعفر بن محمددن اونون دلیلین سوروشدو و جعفر بن محمد بو یئری علی مزاری بیلیندیردی.هارون امرینه بو یئرده بیر مزار تیکیلدی.

## نجف مزارلاری
*آدم و حوا مزاری
*نوح مزاری
*هود مزاری
*صالح مزاری
*وادی السلام قبریستانی

## قایناق
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%86%D8%AC%D9%81

بؤلمه:عراق شهرلری
جان بولتون

**جان رابرت بولتون** اینگیلیس دیلی:John R. Bolton) (دوغوم:20ی نوامبر 1948 بالتیمور) آمریکالی سیاستچی و وکیل دیر.9 آوریل 2018ده آمریکانین میللی امنیت یاردیمجیسی اولدو و آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبیدن سئچیلیب.2005-2006 جی ایللرده آمریکانین بیرلشمیش میلتلر گوونلیک شوراسیندا سفیرایدی.

آمریکن اینتر پرایز انیستیتیوسی و فاکس نیوز کانالی و یونسا تشکیلاتی ندا عوضو اولوب.آمریکانین عراقا یوروماقیندا یاردیمجیلاردان اولدو و ایران ایله محاربه سالماق ایستیر.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/John_R._Bolton


بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:۱۹۴۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:20th-century American lawyers
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:20th-century Lutherans
بؤلمه:21st-century American lawyers
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:21st-century Lutherans
بؤلمه:American anti-communists
بؤلمه:American conservative people
بؤلمه:American Enterprise Institute
بؤلمه:American Lutherans
بؤلمه:American nationalists
بؤلمه:American political commentators
بؤلمه:Critics of Islamism
بؤلمه:George H. W. Bush administration personnel
بؤلمه:George W. Bush administration personnel
بؤلمه:Kirkland &amp; Ellis alumni
بؤلمه:Lawyers from Baltimore
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:Maryland National Guard personnel
بؤلمه:Maryland Republicans
بؤلمه:بتزدا، مریلند دوغوملولار
بؤلمه:ووین
آیکوت قوجامان

**آیکوت قوجامان** تورکیه لی بیر فوتبول مشقچی سی دیر.

بؤلمه:تورکیه‌لیلر
فدریکو تریلو

**فدریکو تریلو** ()، (دوغوم: ۲۳ مئی ۱۹۵۲) بیر ایسپانیالی سیاستچی و حوقوقچودور.

## قایناقلار

بؤلمه:ایسپانیالی حوقوقچولار
بؤلمه:۱۹۵۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
ایران یایلاسی

**ایران یایلاسی** و یا **ایران فلاتی** بیر یایلا دیر آسیادا، بو یایلا گونئی‌باتی آسیانین ان بؤیوک و ان گئنیش یایلاسی‌دیر.

## قایناق‌لار
دوبلین

**دوبلین** (;  ) ایرلندین پایتختی و ان بویوک شهری دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایرلند
آنتونی ایستوکس

**آنتونی ایستوکس** (دوغوم ۲۵ جولای ۱۹۸۸) ایرلندلی فوتبال اویونچوسو کی هوجومچو کیمی خلیج فارس جامی‌ندا تراکتورسازی فوتبال کولوبونا مئیدانا چیخیر.

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۸۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:تراکتورسازی کولوبونون اویونچولاری
نیکی هئیلی

**نیمراتا رانداوا** (هیندلی-آمریکالی) سون آدی: نیکی هئیلی Nikki Haley آمریکالی سیاستچیدیر. ۲۰۱۷.جی ایلیندن ۹ اوکتوبر ۲۰۱۸ قدر بیرلشمیش میلتلر قوروموندا آمریکانین سفیری اولدو.

۲۰۰۵-۲۰۱۱ ایللرینده آمریکا مجلیسینده گونئی کارولینا ایالتیندن لکزینقتون شهری‌نین تمثیلچی‌سی اولموشدور.هئیلی گونئی کارولینا ایالتینده بیرینجی خانیم والی اولموشدور.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Nikki_Haley

بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
مایک پومپئو

**مایک پومپئو** یادا مایک پومپیو (اینگلیس دیلی:Mike Pompeo) آمریکالی سیاستچی و 70-جی آمریکانین خاریجه ایشلر وزیریدیر. باشدا آمریکانین اطلاعات و امنیت مرکزی(CIA)نین باشچیسی اولموشدور و 3 ژانویه 2011ده آمریکا کنگره سینده جمهوری حزبیندن سئچیلدی.

## قایناق

بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
جمال خاشقجی

**جمال خاشقجی** ()، سعودی عربیستانلی ژورنالیست و مقاله یازان. العرب خبر شبکه‌سینین باشچی‌سی‌ایدی. ۲۰۱۸-جی ایلین سپتامبر آییندا ایستانبولدا عربیستان کونسول خاناسینا گئدیبو سونرا تاپیلمایب و اونون قتله یيتیشمسی بیلیندیر.

## عربسیتاندا
دؤولته یاخین گون سؤزلرین الوطن قازتینده یازیردی و عربیستاندا دؤولت یاردیمجیسی اولموشدور هابئله محمد بن سلمان آل سعود ولیعهد اولماقدا اونون ایشلرینه قارشی دوردو و عربیستاندان چیخدی.

آمریکادا واشینقتون پوست قازتینده چوخلو مقاله‌لر و یارادیجیلار یازدی و عربیستان دؤولتی‌نین ایشلریندن آجیخلی اولدو.

## قایناقلار

*https://en.wikipedia.org/wiki/Jamal_Khashoggi

بؤلمه:عربستانلی سیاستچیلر
بؤلمه:ژورنالیست
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
علی دایی‌نین بین‌الخلق قولارینین لیستی

**علی دایی** ۱۹۹۳-۲۰۰۶-جی ایللر آراسیندا ۱۴۹ اویوندا ۱۰۹ قولیله، کیشیلرین بین الخلق فوتبالیندا بوتون زامانلارین ان چوخ قول ووران اویونچونون رئکوردونا صاحیب اولان ایرانلی فوتبالچی و ایش صاحیبیدیر.اونون رئکوردو گینس کیتابلارینین رکوردلاریندا آلینمیشدیر. ۲۸ نووامبر ۲۰۰۳-جو ایلده تهراندا آسیا میلتلر کاپینین سئچمه مرحله‌سینده و لوبنان قاباقینداکی اویونادیقی اویوندا، ۸۵-جی بین‌الخلق قولونو ووردو و مجاریستانلی فوتبالچی، فرانس پوشکاشین رئکوردون کئچدی و بین‌الخلق موسابیقه‌لرده ان چوخ قول ووران اویونچولارین لیستینین باشچی‌سی اولدو. دایی ۶ ژوئن ۱۹۹۳-جو ایلده تهراندا کئچیریلن ئی‌سی‌او کاپینین تورنومئنتینده ایرانین میلی فوتبال تیمینه چاغیریلدی و بیرینجی اویونون پاکیستانین قاباقیندا اوینادی. بیرینجی میلی قولو ۲۵ ژوئن ۱۹۹۳-جو ایلده چین تایپه قاباقیندا ووردو کی بو اویون ۶-۰ ایرانین میلی فوتبال تیمی قازاندی و بو اویون فیفا دونیا کاپی ۱۹۹۴-ون سئچیلمه اویونلارینین بیر اویونی دیر. ۱ مارس ۲۰۰۶-جی ایلده، سون قولو بیر یولداشلیق اویوندا کاستاریکا قاباقیندا ۳-۲ نتیجه‌لی غلبه‌ده قازاندی. ایران اوچون سون چیخیشی فیفا دونیا کاپی ۲۰۰۶-دا، ۲۱ ژوئن ۲۰۰۶-جی ایلده آنقولانین قاباقیندا قروپ مرحله‌سینده اولدو.

دایی‌نین سئکیز بین‌الخلق هت-تریکی وار. ۱۰ ژوئن ۱۹۹۶-جی ایلده تهرانداکی آزادی ایستادیوموندا نئپال اوزرینده ۸-۰ قازاندیقی ایلک بین‌الخلق هت-تریکینی ائتدی. ۱۷ نووامبر ۲۰۰۴-جو ایلده فیفا دونیا کاپی ۲۰۰۶-نین سئچمه موسابیقه‌سینده لائوس قاباقیندا سون قولونو ووردو و قوللارینین سایی‌سی ۱۰۲ قولا چاتی و بین‌الخلق فوتبالدا ۱۰۰ قول ووران ایلک کیشی اویونچوسو آدلاندی. 
## بین‌الخلق قوللاری
:*بیرینجی خاللار و نتیجه‌لر ایرانین قول سایی‌سین گوستریر.*

## هت-تریک‌لر

## آمارلار
:*یوخلاما تاریخی: ۱ مارس ۲۰۰۶.*

## نوتلار

## همچئنین باخ

* List of men's footballers with 50 or more international goals
* List of top international men's association football goal scorers by country
* List of hat-tricks
* List of footballers with 100 or more caps
## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* Profile at national football teams
* Profile at Teammelli.com

دایی
احمد چلبی

**احمد چلبی** (عربجه: أحمد عبد الهادي الجلبي) (دوغوم:1944-اؤلوم:2015) عراقلی سیاستچی و عراقین میلی کنگره‌سی‌نین باشچیسی ایدی. صدام ایله قارشی آدیلیم بیر چالیشانیردی.

## یاشام
عراقین کاظمین شهرینده شیعه بیر طایفادا دونیایه گلدی و آتاسی عراقین پادیشاهلیق درباریندا حکومتچی و سیاستچی اولموشدور و 1956دا عراقدان بریتانیایه گؤچدولر.

چلبی آمریکادا ماساچوست بیلیم یوردوندا حساب درسی اؤخودو و 1969دا پی اچ دی (دوکترا) آلدی.

## قایناقلار

بؤلمه:عراقلی سیاستچیلر
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
دینا پاول

**دینا حبیب پاول**(اینگیلیس دیلی: Dina Powell؛ دوغوم: 1937)آمریکالی-میصرلی ایجتماعی چالیشان و سیاستچی دیر.

## قایناق
 https://en.wikipedia.org/wiki/Dina_Powell

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری