open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
۱۷۹۰ (میلادی)

** میلادی ۱۷۹۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین یئددی یۆز دوْخسانونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۶ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری کونقره‌سی نیویورک شهریندن فیلادلفیا شهرینه کؤچموشدور
*۲۴ دسامبر - رۇس قوْشونو ایزماییل قالاسینی تۆرکلردن آلمیشدیر.
*۲ آقوست - آبش وطنداش‌لاری‌نین ایلک سیاهیا آلینماسی حیاتا کئچیریلمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۷۹۱ (میلادی)

** میلادی ۱۷۹۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین یئددی یۆز دوْخسان بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۴ مارس - ورمونت٬ آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینین ۱۴-جۆ اوستانی اوْلدو.
*۴ آقوست - عثمانلی ایمپئریاسی ایله اوتریش آراسین‌دا زیشتووی سوله موقاویله‌سی ایمضالانمیش‌دیر.
*۲۹ دسامبر - یاسک باریشینا گؤره قیریم روسیهنین ترکیبینه قاتیلدی.
*۲۸ سپتامبر - فرانسه‌ده برده‌دارلیق لغو ائدیل‌دی.
*۲۷ سپتامبر - فرانسه یهودی‌لری وطنداش‌لیق الده ائتدی‌لر

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۷۹۴ (میلادی)

** میلادی ۱۷۹۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین یئددی یۆز دوْخسان دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۸ ژولای - ماکسیمیلیان روبسپیر فرانسه لی انقلابچی گیوتین ایله بوینو وورولدو.
*۱۴ مارس - الی ویتنی٬ پامبیق آیریشدیرما ماشینینی ثبت ائتدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۷۹۵ (میلادی)

** میلادی ۱۷۹۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین یئددی یۆز دوْخسان بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ آوریل - فرانسهده مِتیر٬ اۇزونلوق اؤلچوسو بیریمی اوْلاراق قبول ائدیل‌دی.
*۱ اوْکتوبر - جنوبی هولند تورپاقلاری (گله‌جک بلژیک اراضیسی) فرانسهیه بیرلشدیریلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۷۹۶ (میلادی)

** میلادی ۱۷۹۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین یئددی یۆز دوْخسان آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۳ فوریه - ناپلئون بوناپارت ایتالیا اوْردوسونون باشچی‌سی تعیین ائدیل‌دی.
*۱۳ آوریل - آمریکایا ایلک دفعه بیر فیل هیندوستاندان گتیریلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۷۹۹ (میلادی)

** میلادی ۱۷۹۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین یئددی یۆز دوْخسان دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۵ دسامبر - یئنی آنایاسایا گؤره ناپلئون بوناپارت اوْن ایل مۆدّتینه مۆطلق حاکیمیّته مالیک ایلک کونسول سئچیلدی.
*۱۸ مارس - ناپلئون بوْناپارت٬ عثمانلی دؤولتی‌نین الینده‌کی عکا قالاسی‌نین اؤنلرینه گلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۰۰ (میلادی)

** میلادی ۱۸۰۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۱ ژولای - فریدریش وهلرِ آلمانلی کیمیاچی

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۰۱ (میلادی)

** میلادی ۱۸۰۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۴ سپتامبر - شرقی گورجوستان روسیه ایمپیراتوری‌سینا بیرلشدیریلمیش‌دیر.
*۲۳ مارس - بیرینجی الکساندیر روسیه تزاری اوْلدو.
*۱ ژانویه - ایرلند شاهلیغی بؤیوک بریتانیا شاهلیغی ایله فوْرمال اوْلاراق بیرلشدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۷۹۲ (میلادی)

** میلادی ۱۷۹۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین یئددی یۆز دوْخسان ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ ژانویه - تۆرکیه و روسیه آراسیندا ياسسی صۆلح سازیشی ایمضالانیب.
*۲۱ سپتامبر - فرانسه‌ده بیرینجی فرانسه جومهوریتی اعلان ائدیلمیش‌دیر.
*۲۰ مارس - فرانسه میلّی مجلیسی٬ گیوتین‌له اعدامی تصویب ائتدی.
*۲۰ سپتامبر - فرانسه‌ده ارله آروادین بوشانماسینا ایجازه وئریلمیش‌دیر.
*۱۳ اوْکتوبر - آمریکادا آغ ائو بیناسینین اساسی قویولموش‌دور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۷۹۳ (میلادی)

** میلادی ۱۷۹۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین یئددی یۆز دوْخسان اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ نوْوامبر - پاریسده لوور موزه‌سی آچیلمیشدیر.
*۱۹ دسامبر - فرانسه حؤکومتی پۇلسوز ایجباری ابیتیدایی تحصیله گؤره قرار وئرمیشدیر.
*۱۸ سپتامبر - آمریکا رئیس‌جومهورو جورج واشینقتون پایتخت بونؤوره‌سی‌نین ایلک داشینی قویموش‌دور.
*۱۷ دسامبر - ناپلئون بوناپارت ایلک حربی اۇغورونو اینگیلیس طرفیندن آلینمیش تالونو تۇتماقلا قازانمیشدیر و بۇ ظفرینه گؤره بریگارد جنرالی اوْلموشدور.
*۱۰ آقوست - پاریسده لوور موزه سی رسمی اولاراق آچیلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۰۲ (میلادی)

** میلادی ۱۸۰۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۴ سپتامبر - آلمان عالیمی گئورگ فریدریش گروتفند بابیل ال‌یازمالارینی ترجومه ائتمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۰۳ (میلادی)

** میلادی ۱۸۰۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۰ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری لوئیزیانا اوستانینی فرانسه‌دن آلمیشدیر.
*۱ مارس - اوْهایو٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینه قاتیلاراق ۱۷-جی ایالت اوْلدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۰۴ (میلادی)

** میلادی ۱۸۰۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳ ژانویه - روسیه اوْردوسو گنجه شهرینی آلدی. جواد خان٬ شهرین سوْنونجو قاجار خانی٬ اؤلدورولدو.
*۲۸ ژولای - لودویگ فویرباخ؛ آلمانلی فیلسوف
*۲۵ سپتامبر - آمریکادا ایلک اینسان حوقوق‌لاری بیان‌نامه‌سی
*۲ دسامبر - ناپلئون بوناپارت٬ پاریسده پاپین دا قاتیلدیغی بیر تؤرنده تاج تاخیب فرانسه ایمپیراتورو اوْلدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۰۵ (میلادی)

** میلادی ۱۸۰۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۹ دسامبر - ناپلئون بوناپارتین باشچی‌لیق ائتدیگی فرانسه اوْردوسو وارشایا گیرمیشدیر.
*۱۳ نوْوامبر - ناپلئون اوْردوسو ویانایا گیرمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۰۶ (میلادی)

** میلادی ۱۸۰۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ ژانویه - بریتانیا قوْشونو اۆمید بۇرنونو (آفریقا) ایشغال ائتدی.
*۷ اوْکتوبر - کاربون کاغاذی کشف ائدیلمیشدیر.
*۶ آقوست - ایمپئراتور ۲-جی فرانسین آلمان تخت-تاجین‌دان ایمتیناع ائتمه‌سی نتیجه‌سین‌ده مقدس روما ایمپئریاسی بوراخیل‌دی.
*۲۷ اوْکتوبر - ناپلئون بوناپارتین رهبرلیغی آلتیندا فرانسه اوردوسو برلینی توتدو.
*۱۶ اوْکتوبر - روسیه و عثمانلی آراسیندا یئنی موحاریبه باشلادی.
*۱۵ دسامبر - ناپوْلِوْنون اوْردوسو وارشاوانی تۇتوب.
*۱۵ اوْکتوبر - باکی خانلیغی روسیهنین تابعلییینه کئچدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۰۷ (میلادی)

** میلادی ۱۸۰۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۵ مارس - بیرلشمیش شاهلیق مجلیسی کؤله تیجارتینی یاساقلادی.
*۲ مارس - آمریکا کونقره‌سی٬ هانسیسا بیر یابانچی شاهلیق٬ یئر و یا اؤلکه‌دن کؤله ایتحالاتینی قاداغان ائتدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۰۸ (میلادی)

** میلادی ۱۸۰۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۳ دسامبر - ناپلئون مادرید شهرینی تۇتموشدور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۱۱ (میلادی)

** میلادی ۱۸۱۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْن بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۵ جولای - ونزوئلا٬ ایسپانیادان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
*۳۰ ژولای - میگل ایدالگو ی کوستییا؛ کشیش ، مکزیک-ین استقلال ساواشینین اؤندرلریندن
*۲۵ مارس - پرسی شلی «تانری‌تانیمازلیغین گرکلیگی» آدلی مقاله‌سیندن اؤترو آکسفورد بیلیم‌یوردوندان آتیلدی.
*۱ مارس - کاوالالی محمدعلی٬ مملوک‌لری قالاسینا دعوت ائدیب ایمحا ائتدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۰۹ (میلادی)

** میلادی ۱۸۰۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۵ ژانویه - تۆرکيه ایله اینگیلیس آراسیندا مۇحاریبه سۇلطانیه صولحو ایله باشا چاتیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۱۰ (میلادی)

** میلادی ۱۸۱۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْنونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۶ ژانویه - ایستانبول باریش آنلاشماسی ایمضالاندی. باریشا اساساً عثمانلی دؤولتی قیریمی روس ایمپیراتورلوغونا وئردی.
*۴ جولای - فرانسه٬ آمستردامی ایشغال ائتدی.
*۱۸ سپتامبر - شیلی موستقیلی‌یینی اعلان ائتمیش‌دیر.
*۱۶ سپتامبر - مکزیک ایسپانیادان موستقیلی‌یینی اعلان ائد‌رک، موحاربه‌یه باشلادی.
*۱۰ ژانویه - ناپلئون ایله ژوزفینین ائولیلیک‌لری سوْنا چاتدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۱۴ (میلادی)

** میلادی ۱۸۱۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْن دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۶ آوریل - ناپلئون بوناپارت٬ البا آداسینا سۆرگون گؤندریلدی.
*۳ اوْکتوبر - میخائیل لرمونتوف آنادان اولموشدور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۱۵ (میلادی)

** میلادی ۱۸۱۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْن بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۶ فوریه - ناپلئون بوْناپارت اِلبا آداسیندان سۆرگوندن قاچدی.
*۲۶ سپتامبر - اوتریش، روسیه و پروس، پاریس‌ده «موقدس ایتیفاق» یارادیرلار.
*۲۴ آقوست - ایندیکی هولندین اساسی قانونو قبول ائدیلمیشدیر.
*۲۰ مارس - ناپلئون٬ البه آداسیندان قاچیشی‌نین آردیندان٬ ۱۴۰٫۰۰۰ نفرلیک دۆزنلی اوْردو و ۲۰۰٫۰۰۰ نفرلیک کؤنوللو گۆجلر ایله پاریس شهرینه گیردی.
*۲۰ ژانویه - ناپلئون ۱۴۰٫۰۰۰ نفرلیک بیر اوْردو و ۲۰۰٫۰۰۰ نفرلیک کؤنوللو بیرلیگی ایله پاریسه گیردی.
*۱ مارس - ناپلئون بوْناپارت٬ اِلباداکی سۆرگوندن فرانسه‌یه گئری دؤندو

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۱۶ (میلادی)

** میلادی ۱۸۱۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْن آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۷ مارس - ۳۸ توْن‌لوق «الیزه» بۇخارلی گمی٬ مانش دنیزینه آشان ایلک بۇخارلی گمی اوْلدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۱۷ (میلادی)

** میلادی ۱۸۱۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْن یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۰ دسامبر - میسی‌سیپی٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلری‌نین ۲۰-جی اوستانی اوْلاراق بیرلیگه قاتیلیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۱۸ (میلادی)

** میلادی ۱۸۱۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْن سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۰ ژولای - امیلی برونته؛ انگلیسلی یازیچی و شاعیر
*۳ دسامبر - ایلینوی آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینین ۲۱-جی اوستانی اوْلدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۱۹ (میلادی)

** میلادی ۱۸۱۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْن دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۲ فوریه - ایسپانیا فلوریدا اوستانینی آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینه ۵ میلیون دوْلارا ساتدی.
*۱۷ ژانویه - سیمون بولیوار کولومبیا جۆمهۇریتینی اعلان ائتدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۲۰ (میلادی)

** میلادی ۱۸۲۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْنونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۵ مارس - مئین آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینه قاتیرلاراق اؤلکه‌نین ۲۳-جۆ اوستانی اوْلدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۲۱ (میلادی)

** میلادی ۱۸۲۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز ایگیرمی بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۵ مارس - جئیمز مونرو، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری دؤولت باشقانلیغی مقامینا ایکینجی دفعه گتیریلدی.
*۲۵ مارس - یونان عثمانلی ایمپیراتورلوغوندان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
*۲۳ سپتامبر - یونان اینقیلابی: قیامچی‌لار تریپولیتسایا داخیل اوْلموش و شهرین بوتون موسلمان اهالی‌سینی قتله یئتیرمیش‌لر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۱۳ (میلادی)

** میلادی ۱۸۱۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْن اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۷ آقوست - درسدن دؤيوشونده ناپلئون روسیه، آلمان و اوتریش موتفیق قووه‌لری قاباغیندا غلبه قازانمیشدیر.
*۱۲ اوْکتوبر - روسیه و ایران آراسیندا گولوستان موقاویله‌سی ایمضالاندی و آذربایجاندا روس ایشغالینین بیرینجی مرحله‌سی باشا چاتدی.
*۱ ژانویه - روسیه-ایران ساواشی (۱۸۱۳-۱۸۰۴) گئدیشینده روس اوْردوسو لنکران قالاسینی آلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۱۲ (میلادی)

** میلادی ۱۸۱۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْن ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ سپتامبر - موسکویا حمله ائد‌ن ناپلئون روس‌لاری شهرین ۷۰ مایل غربین‌ده‌کی بورودینودا اوتوراق ائتدی.
*۲۶ نوْوامبر - ناپوْلئوْن قوْشونو مغلوب اوْلاراق رۇسیه‌دن گئری چکیلمه‌يه باشلامیشدیر.
*۲۶ مارس - ونزوئلانین کاراکاس شهری٬ شیدّتلی بیر یئرتیترنمه‌سینده داغیلدی.
*۱۹ اوْکتوبر - ناپلئون موسکونی ترک ائتدی.
*۱۴ سپتامبر - ناپلئون اوردوسو موسکویا داخیل اوْلموش‌دور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۲۴ (میلادی)

** میلادی ۱۸۲۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز ایگیرمی دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۴ اوْکتوبر - مکزیک جومهوریتی اعلان ائدیلمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۲۵ (میلادی)

** میلادی ۱۸۲۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز ایگیرمی بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ سپتامبر - بتهوونین سون کونسرتی اوْلموشدور.
*۶ آقوست - بولیوی ایسپانیادان موستقیل‌لیک الده ائتدی.
*۳۰ ژولای - کورک آنسون طرفیندن مالدئن آدالاری کشف ائدیلمیشدیر.
*۲۹ آقوست - پورتوغال برزیلین موستقیللیگینی تانیمیشدیر.
*۲۷ سپتامبر - اینگیلیس‌ده ایلک ایجتیماعی دمیر یولو ایشه دوشدو
*۲۵ آقوست - اوروگوئه برزیلدن موستقیللیگینی اعلان ائتمیشدیر.
*۲۴ دسامبر - روْس تزاری بیرینجی نیکولاری تخته چیخمیشدیر.
*۱۴ دسامبر - روسیه‌ده دسامبریستلر عۆصیانی باش وئرمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۲۶ (میلادی)

** میلادی ۱۸۲۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز ایگیرمی آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ اوْکتوبر - آمریکادا ایلک دمیریولو خطی ایستیفاده‌یه وئریلمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۲۷ (میلادی)

** میلادی ۱۸۲۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز ایگیرمی یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۴ جولای - نیویورکدا کؤله‌لیک قاداغان اوْلدو.
*۲۳ آوریل - ویلیام رووان هامیلتون٬ ایشیق سیستملری تئوری‌سینی حاضیرلادی.
*۲۲ آقوست - خوزه د لامار پرو رئیس‌جومهورو اولور.
*۱۴ مارس - عوْثمانلی‌دا ایکینجی محمود دؤنمینده٬ مکتب-طیبّیّه‌ی-شاهانه قۇرولدو.
*۱۳ اوْکتوبر - روس-ایران موحاریبه‌سی: روس قوشونلاری تبریزی اله کئچیرمیشدیر.
*۱ اوْکتوبر - ژنرال پاسکویچین رهبرلیینده‌کی روس قوشونلاری ایروان قالاسینی اله کئچیردیلر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۲۹ (میلادی)

** میلادی ۱۸۲۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز ایگیرمی دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۹ ژانویه - ژوهان وولفقانق ووْن قوته‌نین اثری فائوست ایلک دفعه صحنه‌لندی.
*۱۴ سپتامبر - ادیرنه صولحو ایمضالانمیش، روسیه-عثمانلی مۆحاریبه‌سی سوْنا چاتمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۳۰ (میلادی)

** میلادی ۱۸۳۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْتوزنجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ آوریل - اوروپا اؤلکه‌لری٬ عثمانلی ایمپیراتورلوغوندان٬ باغیمسیز یونان دؤولتینی تانیماسینی ایسته‌دی.
*۵ جولای - فرانسه٬ الجزاییری ایشغال ائتدی.
*۴ اوْکتوبر - بلژیک موستقیللیک الده ائتمیشدیر.
*۱۸ نوْوامبر - بلژیک باغیمسیزلیغینی اعلان ائتمیشدیر.
*۱۶ اوْکتوبر - روسیه ایشغالینا قارشی ۲۱ ژوئنده باشلایان زاقاتالا عوصیانی یاتیریلدی.
*۱۳ ژانویه - نیو-اوْرلِان، لۇیزیانادا دهشتلی یانغین باشلادی.
*۱۲ دسامبر - عثمانلی ایمپیراتورلوغو صربیستان باغیمسیزلیغینی تانیمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۳۱ (میلادی)

** میلادی ۱۸۳۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْتوز بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۷ دسامبر - چارلز داروینین ایچینده اوْلدوغو بیگل آدلی کشف گمیسی یوْلا دۆشدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۲۲ (میلادی)

** میلادی ۱۸۲۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز ایگیرمی ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۳ ژانویه - یونان بایراغی‌نین طراحلیغی ایلک میلّی مجلیسده قبول ائدیلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۲۳ (میلادی)

** میلادی ۱۸۲۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز ایگیرمی اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۱ سپتامبر - اینگیلیس ایقتیصادچی‌سی دیوید ریکاردو وفات ائدیب.
*۱۰ سپتامبر - سیمون بولیوار پرونون رئیس‌جومهورو اعلان ائدیلمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۳۲ (میلادی)

** میلادی ۱۸۳۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْتوز ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ آقوست - شاهزاده اوتتو باواریا کرالینین اوْغلو یونانیستان کرالی اعلان اولونور.
*۲۲ مارس - ژۇهان وولفقانق ووْن قوته٬ آلمانلی شاعیر و یازار اؤلدو (دوْغوم ۱۷۴۹).

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۳۳ (میلادی)

** میلادی ۱۸۳۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْتوز اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۲ آقوست - شیکاقو شهری‌نین اساسی قويولدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۳۵ (میلادی)

** میلادی ۱۸۳۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْتوز بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ سپتامبر - فرانسه‌ده سانسور: کاریکاتور چکمک قاداغان ائدیلمیش‌دیر.
*۱۵ سپتامبر - چارلز داروین "بیقل" کؤرپوسون‌دن قالاپاقوس آدالارینا یئتیشمیش‌دیر.
*۱۰ سپتامبر - آلماندا اوزون‌لوغو ۱۰ کیلومتر اولان ایلک دمیر یولو خطی آچیلمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۳۶ (میلادی)

** میلادی ۱۸۳۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْتوز آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۵ مارس - ساموئل کوْلت ایلک ۳۴. کالیبره آلتی‌پاتلار تاپانچانین سئری ایستحصالینا باشلادی.
*۲۸ دسامبر - ایسپانیا مکزیکین مۆستقیللیگینی تانیيیب.
*۲۵ فوریه - ساموئل کوْلت٬ کوْلت سیلاحینی ثبت ائتدی.
*۲ مارس - تگزاس٬ مکزیک‌دن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۳۸ (میلادی)

** میلادی ۱۸۳۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْتوز سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۶ ژانویه - ساموئل مورز تلقرافی تقدیم ائتدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۴۱ (میلادی)

** میلادی ۱۸۴۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز قیرخ بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۰ ژانویه - هونق کونق آداسی٬ تیریک ساواشلاری سیراسیندا بیرلشمیش شاهلیغا وئریلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۴۲ (میلادی)

** میلادی ۱۸۴۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز قیرخ ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۹ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری هاوایی‌نین باغیمسیزلیغینی تانیمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۴۴ (میلادی)

** میلادی ۱۸۴۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز قیرخ دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۷ فوریه - دومینیکن جومهوریتی باغیمسیزلیق الده ائتدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۴۵ (میلادی)

** میلادی ۱۸۴۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز قیرخ بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳ مارس - فلوریدا٬ آمریکا بیرلشمیش اوستانلری‌نین ۲۷-جی اوستانی اوْلدو.
*۲۹ دسامبر - تگزاس آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینین ۲۸-جی اوستانی اوْلدو.
*۲۷ دسامبر - اتر ایلک دفعه جورجیادا دوْغوم حکیملیگینده ایشلندی.
*۱۷ مارس - کیچیک پاکت‌لرده ایشلنن لاستیک باغ ثبت اوْلوندو.
*۱۰ آوریل - تۆرک پولیس تشکیلاتی قۇرولدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۴۶ (میلادی)

** میلادی ۱۸۴۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز قیرخ آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۸ دسامبر - آيوْوا آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینین ۲۹-جۇ اوستانی اوْلوب.
*۲۳ سپتامبر - اوْلدوزشوناس یوهان گاله نپتون سیاره‌سینی آشکار ائتمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۴۷ (میلادی)

** میلادی ۱۸۴۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز قیرخ یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۶ آقوست - لیبريا موستقیللیگی اعلان ائتمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۴۸ (میلادی)

** میلادی ۱۸۴۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز قیرخ سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۱ مارس - مارقارت و کئیت فوکس ایکی باجی٬ روحلار دۆنیاسییلا ایرتیباط قۇردوقلارینی ایدّیعا ائده‌رک٬ ایلک حرفه‌ای مدیوملار اوْلدو.
*۲۳ مارس - ماجاریستان٬ اوتریشدن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
*۲۲ آقوست - آمریکا نيومکزیکو تورپاقلارینی اؤز اراضیسینه قاتیر.
*۲۱ فوریه - «کومونیست حزبی‌نین مانیفستی» نشر ائدیلدی.
*۲ دسامبر - فرانسوا ژوزف٬ اوتریش-ماجاریستان ایمپیراتورو اوْلدو.
*۱۶ مارس - اؤیرتمن مدرسه‌لری قۇرولدو.
*۱۵ مارس - ۱۸۴۸ ماجار دئوریمی پاتلاق وئردی.
*۱۰ دسامبر - اۆچونجو ناپلئون فرانسه‌ده تخته چیخیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۳۹ (میلادی)

** میلادی ۱۸۳۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْتوز دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ ژانویه - فرانسه‌لی فیزیکچی فرانسوا آراقو تصویرلرین آلینماسی‌نین شیمیایی خۆصۇصیّتلری باره‌ده معلومات وئردی. بۇ تاریخ فوْتوقرافی‌نین باشلانغیجی ساییلیر.
*۲ ژانویه - لویی دنگِر آیین ایلک فوْنوشکلینی چکدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۴۰ (میلادی)

** میلادی ۱۸۴۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز قیرخینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۰ نوْوامبر - ناپوْلئوْن بوْناپارتین جسدی‌نین قالیقلاری مۆقدس يلِنا آداسیندان پاریسه گتیریلمیشدیر.
*۱ مئی - قارا پنی اوْلاراق دا بیلینن ایلک یاپیشدیریلا بیلن رسمی پوست پولو٬ بیرلشمیش شاهلیق‌دا ایشه دۆشدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۴۹ (میلادی)

** میلادی ۱۸۴۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز قیرخ دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۳ آوریل - السالوادور باغیمسیزلیغینی بیلدیردی.
*۱۳ آوریل - ماجاریستان جۆمۇریت رژیمینه کئچدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۵۰ (میلادی)

** میلادی ۱۸۵۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اَللینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۸ مارس - هنری ولز و ویلیام فارقو٬ آمریکن ایکسپرسی قۇردو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۵۱ (میلادی)

** میلادی ۱۸۵۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اَللی بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۱ مارس - چین ایمپیراتورو بۆتون مسئحی رهبرلرین اؤلدورولمه‌سینی بۇیوردو.
*۱۸ سپتامبر - نیویورک تایمز نشریه‌سی تأسیس ائدیلمیش‌دیر.
*۱۱ سپتامبر - مشهور موؤلیم، ناشیر و تورک‌شوناس ایسماعیل قاسپیرالی آنادان اوْلوب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۵۲ (میلادی)

** میلادی ۱۸۵۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اَللی ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۶ سپتامبر - اینگیلیس‌ده ایلک پول‌سوز کیتابخانا یارادیلدی.
*۲۴ سپتامبر - فرانسه‌لی هنری جیفار دونیادا ایلک دفعه بالون‌دا اوچوش حیاتا کئچیرمیش‌دیر.
*۲۳ نوْوامبر - اینگیلیسده ایلک دفعه پوْست قۇتولاری قۇراشدیریلیب.
*۲ دسامبر - اۆچونجو ناپلئون فرانسه ایمپیراتورو اعلان ائدیل‌دی.
*۱۷ ژانویه - ساند ریور آندلاشماسی ایله بیرلشمیش شاهلیق٬ ترانسوال دئدیگی (گۆنئی آفریقا) بوئر مۆستعمره‌لری‌نین باغیمسیزلیغینی قبول ائتدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۵۳ (میلادی)

** میلادی ۱۸۵۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اَللی اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۴ سپتامبر - تورکیه ایله روسیه آراسین‌دا کریم مۆحاریبه‌سی باشلامیش‌دیر.
*۱۱ سپتامبر - ایلک دفعه تلقراف خطی ایشله‌میش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۵۴ (میلادی)

** میلادی ۱۸۵۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اَللی دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۸ مارس - قیریم ساواشی: فرانسه روسیه‌یه ساواش آچدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۵۵ (میلادی)

** میلادی ۱۸۵۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اَللی بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۳ مارس - دوْلماباخچا جامعی عیبادته آچیلدی.
*۲۲ فوریه - پنسیلوانیا دؤولت بیلیم‌یوردو قۇرولدو.
*۲ مارس - ایکینجی الکساندیر روس تزاری اوْلدو.
*۱۷ اوْکتوبر - اینگیلیس هئنری بسمر پولاد ایستحصالی گئدیشینی ثبته یئتیردی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۵۸ (میلادی)

** میلادی ۱۸۵۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اَللی سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۹ ژولای - آمریکا و ژاپن آراسیندا معاهده ایمضالانمیشدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۵۹ (میلادی)

** میلادی ۱۸۵۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اَللی دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳ سپتامبر - شیخ شامیل داغیستان‌دان سنت‌پترزبورقا گتیریلمیش‌دیر.
*۲۴ نوْوامبر - چارلز داروینین «نوْعلارین کؤکو» کیتابی یاییملانیب. کیتابین ایلک تیتراژی بیر گۆنده ساتیلیب.
*۱۶ سپتامبر - دیوید لیوینقستون نیاسا گؤلونون ساحیلینه چیخان ایلک اوروپالی اولدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۶۰ (میلادی)

** میلادی ۱۸۶۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز آلتمیشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ آوریل - دۆنیادا ایلک دفعه بیر سس ییغیلدی.
*۶ نوْوامبر - آبراهام لینکلون آمریکا باشقانی سئچیلدی.
*۳ آقوست - یئنی زئلاندیادا ایکینجی ماوری محاربه‌سی باشلامیش‌دیر.
*۲۷ آقوست - ساوويا ايالتی فرانسه‌نین ترکیبینه داخیل  اوْلموشدور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۶۱ (میلادی)

** میلادی ۱۸۶۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز آلتمیش بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۹ ژانویه - جورجیا٬ آمریکا بیرلشمیش اوستانلریندن آیریلدی.
*۱۲ آوریل - آمریکا ایچ ساواشی٬ گۆنئی کارولینادا باشلاندی. ساواش سوْنوندا توْپلام ۶۲۰ مین باش اؤلدو.
*۱۱ ژانویه - آلاباما٬ بیرلشمیش اوستانلردن آیریلدی.
*۱۰ ژانویه - آمریکا ایچ ساواشی: فلوریدا٬ بیرلشمیش اوستانلردن آیریلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۶۲ (میلادی)

** میلادی ۱۸۶۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز آلتمیش ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ سپتامبر - عثمانلی ایله اوروپا دؤولت‌لری آراسین‌دا ایستانبول پروتوکولو ایمضالانمیش‌دیر.
*۶ دسامبر - آمریکا جۆمهور باشقانی آبراهام لینکلون مینِسوداداکی سیوکس عۆصیانیندا ایشتیراک ائدن ۳۰۳ یئرلی آبوریگِندن ۳۹-ون آسیلماسینا قرار وئرمیش٬ قرار دسامبرین ۲۶-دا ایجرا اوْلونموشدور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۶۳ (میلادی)

** میلادی ۱۸۶۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز آلتمیش اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۰ ژولای - هنری فورد؛ فورد موتور کمپانی سی نین قوروجوسو، صنایع استحصال خطی نین اختراعچیسی
*۲۹ اوْکتوبر - آنری دونان قیزیل صلیبی تشکیلاتینین اساسینی قویدو.
*۲۷ فوریه - تۆرکیه‌ده بیلینن ایلک رسیم سرگی‌سی ایستانبول آت‌مئیدانیندا آچیلدی. سرگی‌نین آچیلماسینا سۇلطان عبدالعزیز دستک وئردی.
*۲۶ اوْکتوبر - ژنوده بین‌الخلق قیرمیزی هیلال جمعیتی یارادیلدی.
*۱۰ ژانویه - دۆنیانین ایلک متروسو اوْلان لندن متروسونون متروپولیتان آدی وئریلن ایلک خطّی آچیلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۶۴ (میلادی)

** میلادی ۱۸۶۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز آلتمیش دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۵ اوْکتوبر - هیندده توفان ۶۰۰۰۰ نفرین حیاتینا سون قویموشدور.
*۲۸ سپتامبر - لندن‌ده ۱-جی بین‌المللی فهله انجومنی یارادیل‌دی.
*۲۱ آوریل - ماکس وبر٬ آلمانلی جامیعه‌شۆناس آنادان اوْلدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۶۵ (میلادی)

** میلادی ۱۸۶۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز آلتمیش بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۴ جولای - لوئیس کارول‌ون آلیس عجاییب یۇردوندا آدلی روْمانی یاییملاندی.
*۲۶ دسامبر - آمریکالی جئیمز ناسون سۆزمه قهوه ماشینینی ثبت ائتدیردی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۵۶ (میلادی)

** میلادی ۱۸۵۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اَللی آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۸ فوریه - عوْثمانلی‌دا ایصلاحات فرمانی اعلان ائدیل‌دی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۵۷ (میلادی)

** میلادی ۱۸۵۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اَللی یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۰ سپتامبر - تونیسده ایلک اساسی قانون ایجرایا داخیل اولموش‌دور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۶۶ (میلادی)

** میلادی ۱۸۶۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز آلتمیش آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۱ مارس - ایسپانیالی گمی شیلی‌نین والپاریسو بندرینی بوْمبالادی.
*۲۳ آقوست - پراق موقاویله‌سی نتیجه‌سینده اوتریش-آلمان موحاریبه‌‌سی بیتدی.
*۱۹ مارس - عثمانلی دؤولتی سوئز کانالی‌نین آچیلماسینا ایجازه وئردی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۶۷ (میلادی)

** میلادی ۱۸۶۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز آلتمیش یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۵ نوْوامبر - آلفرد نوبل دینامیتی ثبت ائتدیرمیشدیر.
*۱۹ اوْکتوبر - روسیه ایمپیراتوری ۶ میلیون دولارا آلاسکانی آمریکایا ساتدی.
*۱۸ اوْکتوبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آلاسکانی روسیه‌دن ۷،۲ میلیون دولارا ساتین آلدی.
*۱۴ سپتامبر - مارکسین "کاپیتال" اثری‌نین ایلک جیلدی نشر اوْلموش‌دور.
*۱ مارس - نبراسکا٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینه قاتیلاراق اؤلکه‌نین ۳۷-جی ایالتی اوْلدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۶۸ (میلادی)

** میلادی ۱۸۶۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز آلتمیش سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳ ژانویه - ژاپونون ایمپیراتور شوراسی‌نین ایجلاسیندا ایمپیراتور حاکیمیّتی‌نین برپاسی حاقّیندا بیانیه قبول ائدیل‌دی. ساسوما و تیویسونون قوْشونلاری کیوتوداکی ایمپیراتور سارایینی تۇتوب میجی ایمپیراتور حاکیمیّتی‌نین برپاسی اعلان ائدیل‌دی.
*۲۸ مارس - ماکسیم قورکی٬ روس سوسیالیست یازار آنادان اوْلدو.
*۲۸ ژولای - آمریکا بیرلشمیش اوستانلرین آنایاساسینین ۱۴-جو متمم-ی اساسیندا قارادریلر رسمی صورتده آمریکا تابعیتینه مالیک اولدولار.
*۱۸ نوْوامبر - دیمیتری مندلیئف روس شیمی جمعیتینی قۇرموشدور.
*۱۸ آقوست - فرانسهلی اولدوزشوناس پیر ژانسن گونش طیفینده بیر یئنی عونصوری (هلیومو) کشف ائتمیشدیر.
*۱۶ آقوست - پرودا زلزله و دالیسیجا گلن سونامی ۷۰ مین اینسانین حیاتینا سون قویدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۶۹ (میلادی)

** میلادی ۱۸۶۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز آلتمیش دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ آوریل - ایکینجی دارالفنون بیناسی‌نین تیکیلمه‌سی قۇرتولدو؛ دارالفنون-عوْثمانی قۇرولدو.
*۶ مارس - دیمیتری مندلی‌یئف٬ ایلک تناووبی جدولی آچیقلادی.
*۱۶ نوْوامبر - سۆئز کانالی فوْرمال اوْلاراق آچیلمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۷۰ (میلادی)

** میلادی ۱۸۷۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز یئتمیشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۶ فوریه - نیویورک متروسو ایشه دۆشدو.
*۲ ژانویه - بروکلین کؤرپوسونون اینشاسی باشلادی.
*۲ اوْکتوبر - روم واحید ایتالیانین پایتختی اولموشدور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۷۱ (میلادی)

** میلادی ۱۸۷۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز یئتمیش بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۱ مارس - اوْتو فوْن بیسمارک پرنس عۆنوانینی آلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۷۲ (میلادی)

** میلادی ۱۸۷۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز یئتمیش ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۰ نوْوامبر - تاریخده ایلک دفعه قلازقوْ شهرینده اینگیلیس و ایسکاتلند میلی يێغما کوْماندالاری آراسیندا بئين الخالق فۇتبوْل اوْيونو کئچیریلمیشدیر.
*۱۹ اوْکتوبر - اوسترالیانین یئنی جنوبی ولز اوستانینده دونیانین ان بؤیوک قیزیل شیمشی (۲۱۵ کیلوگرم) تاپیلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۷۵ (میلادی)

** میلادی ۱۸۷۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز یئتمیش بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۱ ژولای - اندرو جانسون، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری نین اون یئددینجی رئیس جمهورو

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۷۶ (میلادی)

** میلادی ۱۸۷۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز یئتمیش آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ اوْکتوبر - قراهام‌بل ایلک تلفونو تستدن چیخارمیشدیر.
*۵ آقوست - ایسکندریه‌ده ایلک عرب مجله‌سی "الاهرام" نشره باشلامیش‌دیر.
*۳۱ اوْکتوبر - هیندده توفان ۲۰۰۰۰۰ اینسانین حیاتینا سون قویدو.
*۲۳ دسامبر - عثمانلی سولطانی عبدالحمید «بیرینجی مشروطیّت»ی اعلان ائتدی.
*۱۰ مارس - قراهام بل ایله کؤمکچی‌سی توماس واتسون٬ ایلک تلفون تماسینی گئرچکلشدیردیلر.
*۱۰ آقوست - اونتاریودا (کانادا) آرالارینداکی مسافه 13 کم اوْلان ایکی شهر آراسیندا ایلک شهرلرآراسی تلفون زنگی ائدیلدی.
*۱ آقوست - کولورادو آبش-این ۳۸-جی ایشتاتی کیمی قبول ائدیلمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۷۷ (میلادی)

** میلادی ۱۸۷۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز یئتمیش یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ دسامبر - توماس ادیسونون فونوگرافی ایلک دفعه گؤستریلیب.
*۶ مئی - سیوک قیزیل‌دریلی‌لرین رییسی «چیلغین آت»٬ آمریکا بیرلیک‌لرینه تسلیم اوْلدو.
*۶ دسامبر - توماس ادیسون ایلک دفعه سسی لِنته یازمیشدیر.
*۴ دسامبر - توْماس ادیسوْن فوْنوْقراف جیهازی‌نین تقدیماتینی کئچیرمیشدیر.
*۲۱ نوْوامبر - توْماس ائدیسون سسيازان جیهاز (فوْنوْقراف) ایجاد ائتدیگینی بیلدیرمیشدیر.
*۱۷ نوْوامبر - روسیه اوْردوسو قارصا حمله ائتمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۷۸ (میلادی)

** میلادی ۱۸۷۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز یئتمیش سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳ مارس - عثمانلی دؤولتی و روسیه آراسیندا آیاستِفانوس آندلاشماسی ایمضالاندی. بولغاریستان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
*۱۱ ژانویه - سۆد ایلک دفعه شۆشه‌لنه‌رک ساتیلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۷۹ (میلادی)

** میلادی ۱۸۷۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز یئتمیش دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۱ اوْکتوبر - توماس ادیسون ایلک کؤزرمه لامپینی تستدن چیخاردی.
*۲۰ دسامبر - توماس ادیسون نئون لامپاسینی تقدیم ائتمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۸۰ (میلادی)

** میلادی ۱۸۸۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز سکسنینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۰ دسامبر - جنوبی آفریقا "ترانسوال" جومهوریسی یارانیب.
*۱۳ اوْکتوبر - باکی-صابونچو-سوراخانی خطینین ایستیفاده‌یه وئریلمه‌سی ایله آذربایجاندا دمیر یولو حمل و نقلینین اساسی قویولموشدور.
*۱ اوْکتوبر - توماس ادیسون ایلک الکتریکی لامپ کارخاناسینی آچدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۸۱ (میلادی)

** میلادی ۱۸۸۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز سکسن بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱ مارس - روس تزاری ایکینجی الکساندیر اؤلدورولدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۸۲ (میلادی)

** میلادی ۱۸۸۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز سکسن ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ سپتامبر - نیویورک‌دا بیر محله الکتریک‌له تجهیز اولونور.
*۵ آقوست - نیوجرسی‌ده ایستاندارد اویل شیرکتی‌نین فیلیالی آچیلمیش‌دیر.
*۴ مارس - اینگیلیس‌ده ایلک الکتیریک‌لی ترموا یوْلا دۆشدو.
*۴ سپتامبر - توماس ادیسون ایلک الکتریک لامپینی تقدیم ائتمیش‌دیر.
*۳۰ سپتامبر - دونیادا ایلک هیدروالکتریک ایستگاهی آمریکانین ویسکانسین اوستانین‌ده قورولموش‌دور.
*۲۴ مارس - رابرت کوْچ٬ ورم ناخوشلوغونا سبب اوْلان باکترینی تاپدیغینی بیلدیردی. بۇنا گؤره ۱۹۰۵ ایلینده نوبل اؤدولونو قازاناجاقدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۷۳ (میلادی)

** میلادی ۱۸۷۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز یئتمیش اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ اوْکتوبر - آمریکادا ایلک خانیم زیندانی آچیلمیشدیر.
*۶ سپتامبر - روس ایمپیراتوری‌سی خیوه خان‌لیغینی ایشغال ائدیر.
*۱۰ مارس - آذربایجان‌دا تئاتر صنعتی‌نین اساسی قوْیولدو؛ آذربایجان میلّی تئاتر گۆنو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۸۳ (میلادی)

** میلادی ۱۸۸۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز سکسن اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۹ ژولای - بینتو موسولینی؛ ایکینجی دونیا ساواشیندا فاشیست ایتالیانین رهبری
*۲۷ آقوست - کراکاتاو آتش‌فیشانینین پوسکورمه‌سی نتیجه‌سینده يارانان تسونامیدن اندونزیده ۳۶٬۰۰۰ اینسان هلاک  اوْلموشدور.
*۲۰ مارس - ژان ارنست ماتزلینگر٬ تک سفرده بۆتون بیر باشماغی دۆزلده بیلن ایلک ماشینی ثبت ائتدی.
*۱۲ آقوست - آمستردام زووپارکیندا سون قواققا نسلیندن اولان حئیوان اؤلموشدور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۸۴ (میلادی)

** میلادی ۱۸۸۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز سکسن دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۵ جولای - کامرون٬ آلمانین مۆستعمره‌سی اوْلدو.
*۴ ژانویه - اینگیلیسده فابی جمعیّتی یارادیلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۸۵ (میلادی)

** میلادی ۱۸۸۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز سکسن بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۵ سپتامبر - دونیادا ایلک بنزین پومپو آمریکادا قوراشدیریلیر.
*۲۷ سپتامبر - خارکوف‌دا روسیه‌نین ایلک عالی تکنیکی مکتبی آچیل‌دی
*۱۸ سپتامبر - اوزیر حاجی‌بیوو آنادان اوْلموش‌دور.
*۱۱ ژانویه - لورد کرزن٬ اینگیلیس سیاستچیسی٬ ۱۹۰۵-۱۸۹۸ آراسیندا هیندوستان گئنل والیسی و ۱۹۲۴-۱۹۱۹ آراسیندا بیرلشمیش شاهلیق خاریجی ایش باخانی٬ آنادان اوْلدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۸۶ (میلادی)

** میلادی ۱۸۸۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز سکسن آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ سپتامبر - جنوبی آفریقانین ان بؤیوک شهری ژوهانسبورقورن اساسی قویولموش‌دور.
*۳۱ ژولای - فرانتز لیست، آلمانلی بسته کار
*۲۸ اوْکتوبر - نیویورکداکی آزادلیق جزیره‌سینده آزادلیق هیکلینین رسمی آچیلیش مراسیمی کئچیریلدی.
*۱۸ ژانویه - عوْثمانلیدا قادینلار شۆکوفه‌زار درگی‌سینده «ساچی اۇزون عاقلی قیسا» دئییمینه قارشی اعتیراضا باشلادیلار.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۸۷ (میلادی)

** میلادی ۱۸۸۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز سکسن یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۹ سپتامبر - آلمان‌لی ایختیراع‌چی امیل برلینر طرفین‌دن قرامافون اۆچون ایلک ایختیراع ثبت حاقی آلین‌دی.
*۲۸ ژولای - مارسل دوشان؛ فرانسه لی رسام و مجسمه‌چی
*۲۶ سپتامبر - توماس ادیسون ایلک فونوقرافی ایختیراع ائدیر.
*۱۱ نوْوامبر - شیکاگودا پارتلاییش تؤرتمکده تقصیرلی بیلینن آنارشیست حربچیلر اعدام ائدیلمیشدیر. بوگۆن تاریخه «قارا جۆمعه» آدی ایله داخیل اوْلموشدور.
*۱ دسامبر - شرلوْک هوْلمس حاقیندا بحث ائدن "نارینجی رنگلی اِتيود" روْمانی چاپدان چێخیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۸۸ (میلادی)

** میلادی ۱۸۸۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز سکسن سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳ نوْوامبر - لندنده قاریندئشن جک سوْن قۇربانینی اؤلدورموشدور.
*۲ مارس - بیرلشمیش شاهلیق٬ آلمان٬ اوتریش-مجاریستان٬ ایسپانیا٬ فرانسه٬ ایتالیا٬ هولند٬ روسیه و تۆرکیه آراسیندا ایستانبول آندلاشماسی ایمضالاندی. بۇنا گؤره٬ ایرتیباطلی دؤولتلرین گمیلری هم ساواش هم ده باریش زامانیندا سوئز کانالیندان گئچه بیله‌جکلر.
*۱۹ سپتامبر - بلژیکین ایسپا کورورتون‌دا دونیادا ایلک دفعه گؤزل‌لیک رقابتی کئچیریلمیش‌دیر.
*۱۹ آقوست - بلژیکده دونیادا ایلک دفعه گؤزللیک موسابیقه‌سی کئچیریلمیشدیر.
*۱۱ سپتامبر - تورونتوداکی صنایع نوماییشگاهین‌دا ایلک دفعه اولاراق تکرار ائدیلمک اۆچون اینسان سسی یازیلمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۸۹ (میلادی)

** میلادی ۱۸۸۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز سکسن دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۶ مئی - ایفل بورجو زیارتچیلره آچیلدی.
*۳۱ مارس - پاریسده٬ ۱۷۸۹ فرانسه اینقیلابی‌نین ۱۰۰-جۆ ایل‌دؤنومو اۆچون٬ قوستاو ایفل‌ین دۆزلتدیگی ایفل بورجو آچیلدی.
*۲۳ سپتامبر - فوسادزیرو یامایوتی نینتندو آدلی اویون کارت‌لاری ایستحصال ائد‌ن شیرکتین اساسینی قویموش‌دور.
*۲۲ ژانویه - کولومبیا فونوقراف پلاک و مۆزیک شیرکتی واشینقتون دی‌سیده قۇرولدو.
*۲۲ ژانویه - بیرینجی روس اینقیلابی باشلادی. تزار بیرلیک‌لری ایشچیلره آتیش ائده‌رک ۵۰۰ ایشچینی اؤلدوردو.
*۱۵ نوْوامبر - برزیل ایمپیراتورو ایکینجی پدرو دئوریلیر و اؤلکه‌ده جۆمهوری اعلان ائدیلیر.
*۱۵ ژانویه - داها اؤنجه آدی پمپرتون عیلاج شیرکتی اوْلان کوکا-کولا شیرکتی٬ آتلانتا٬ جورجیادا رسماً قۇرولدو.
*۱۱ نوْوامبر - واشینقتون آمریکانین ۴۲-جی اوستانی اوْلموشدور.
*۱ مئی - ۱ مئی ایشچی‌لرین اوْرتاق بایرامی اوْلاراق قبول ائدیلدی.
*۱ مئی - آلمان عیلاج شیرکتی بایئر٬ آسپیرینی دۆزلتدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۹۲ (میلادی)

** میلادی ۱۸۹۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز دوْخسان ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۸ اوْکتوبر - شیکاقو و نیویورک آراسیندا ایلک اوزون مسافتلی تلفون خطی قورولدو.
*۱۷ آقوست - فرانسه و روسیه آراسیندا گیزلی حربی قرارداد ایمضالاندی.
*۱۵ مارس - جسی و. رنو برقی پیلّه‌نی ثبت ائتدی.
*۱۵ ژانویه - بسکیتبالین قۇراللاری ایلک دفعه٬ اوْیونون دوْغوم یئری ساییلان ایسپیرینق‌فیلد٬ ماساچوست‌ده یاییملاندی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۹۳ (میلادی)

** میلادی ۱۸۹۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز دوْخسان اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ دسامبر - ایستانبولدا گۆنلرجه سۆرن سوْیوق هاوا اۆزوندن خلیج دوْنموشدور.
*۲۸ نوْوامبر - قادینلار ایلک دفعه اوْلاراق یئنی زلانددا سئچکی‌ده ایشتیراک ائتمیشلر.
*۲۳ فوریه - رودولف دیزل٬ دیزل موْتورونو ثبت ائتدی.
*۱۹ سپتامبر - یئنی‌زلاند دونیادا ایلک دفعه خانیم‌لارا سئچکی حوقوقو وئرمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۹۴ (میلادی)

** میلادی ۱۸۹۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز دوْخسان دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۴ مارس - شانقهایدا بؤیوک یانغین: ۱۰۰۰-دن چوْخ بینا کۆل اوْلدو.
*۱۵ اوْکتوبر - فرانسه اوردوسونون ظابیطی آلفرد دریفوس آلمانین خیرینه جاسوسلوقدا ایتیهام ائدیله‌رک حبس ائدیلدی.
*۱۲ مارس - کوکا کولا ایلک دفعه شۆشه‌ده ساتیلمایا باشلاندی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۹۵ (میلادی)

** میلادی ۱۸۹۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز دوْخسان بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ نوْوامبر - آلمانلی فیزیک عالیمی ویلهِلم رنتگن X اشعه‌سینی کشف ائتمیشدیر.
*۴ اوْکتوبر - ریخارد زورگئ آنادان  اوْلموشدور.
*۲۷ نوْوامبر - آلفرد نوبل وصیّتنامه ایله بۆتون واریداتینی نوْبل فوْندونا باغیشلايیب.
*۲۵ فوریه - مشهور فیزیکچیلر پیئر و ماری کوری ائولندی.
*۲۲ دسامبر - لومیئر قارداشلاری ایلک فیلمی گؤستریشه قوْیدولار.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۹۶ (میلادی)

** میلادی ۱۸۹۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز دوْخسان آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۶ آوریل - ایلک مودرن اولمپیک اوْیونلاری آتن‌ده باشلادی.
*۶ آقوست - ماداقاسکار فرانسه کولونیاسی اعلان اولون‌دو.
*۱۸ ژانویه - ایکس اشعه‌سی جیهازی ایلک دفعه نیویورکدا خالقا تانیدیلدی.
*۱۲ آقوست - کلوندايک گؤلونده قیزیل تاپیلمیشدیر. کلوندايک گؤلو آلاسکادا يئرلشیر.
*۱ مارس - آدوْوا ساواشی – حبشه اۆستون سایی‌داکی ایتالیا قوْشونلارینی مغلوب ائتدی.
*۱ مارس - هنری بکورل رادیونو یاراندی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۹۷ (میلادی)

** میلادی ۱۸۹۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز دوْخسان یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۱ آقوست - توماس ادیسون کینتوسکوپ آدلی ایلک کینوپرويکتورا ایختیراع حاقی آلمیشدیر.
*۱۴ ژانویه - ایسوچره‌لی ماتیاس زۇربریگگِن آجوْنجاگوا زیروه‌سینه چیخان ایلک اینسان اوْلموشدور.
*۱۳ دسامبر - روس اوْردوسو پورت-آرتورو ایشغال ائتمیشدیر.
*۱ نوْوامبر - ایتالیا فۇتبوْل کلوبو یۇنتوس قۇرولموشدور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۹۸ (میلادی)

** میلادی ۱۸۹۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز دوْخسان سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۰ ژولای - اتو فون بیسمارک؛ لاونبورگ دوکو،  آلمان تاریخینین ایلک صدراعظمی
*۲۹ ژولای - ایزیدور ایزاک رابی؛ لهستان کؤکلو آمریکالی فیزیک‌چی، ۱۹۴۴-جو ایلده فیزیک ساحه سینده نوبل اؤدولونو قازاند
*۲۶ دسامبر - ماری و پیئر کوری٬ رادیونو کشف ائتدیک‌لرینی بللی ائتدیلر. کوری‌لر٬ ۱۹۰۳-ده بۇنا گؤره نوبل فیزیک اؤدولونو آلدیلار.
*۲ آقوست - آذربایجان‌دا چکیلمیش کینوسوژئت‌لرین ایلک کینوسئان‌سی حیاتا کئچیریلمیش‌دیر.
*۱۰ دسامبر - ایسپانیا-آمریکا ساواشی سوْنراسی کوبا ایسپانیادان باغیمسیزلیق قازانیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۹۹ (میلادی)

** میلادی ۱۸۹۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز دوْخسان دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۶ مارس - بایئر٬ آسپیرینی تیجاری بیر مارک اوْلاراق قئید آلتینا آلدی.
*۲۹ نوْوامبر - بارسلونا فوتبال کلوبو یارادیلمیشدیر.
*۲۷ فوریه - برمه‌ده ایلک دمیریوْلو – رانقون-ماندالای آچیلدی.
*۲۱ ژانویه - اوپل ایلک اوتوموبیلینی دۆزلتدی.
*۱۹ مارس - اوتوموبیل یاغی دۆزلدن کاسترول شیرکتی قۇرولدو.
*۱۶ دسامبر - میلان فۇتبال کولوبو يارادیلمیشدیر.
*۱۵ نوْوامبر - «مورنینگ پوست» قزئتی‌نین خبرچی‌سی اونستون چرچیل ساواشدا بۇرلار طرفیندن اسیر گؤتورولور.
*۱۳ سپتامبر - آمریکادا ایلک تصادوف باش وئرمیش‌دیر.
*۱۱ آوریل - ایسپانیا٬ پوْرت ریکونو آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینه بۇراخدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۹۰ (میلادی)

** میلادی ۱۸۹۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز دوْخسانونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۵ آقوست - اینگیلیستان ماداقاسکارین فرانسایا عایید اولدوغونو تانیمیش‌دیر.
*۴ نوْوامبر - ۱۸۹۰-جێ ایل لندنده دۆنيانین ایلک الکتریک يئرآلتی يوْلومترو آچیلمیشدیر.
*۲۹ ژولای - ونسان ون گوگ؛ هلندلی رسام

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۸۹۱ (میلادی)

** میلادی ۱۸۹۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز دوْخسان بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳ مارس - فوتبالدا پینالتی آتیشی قۇرالی گتیریلدی.
*۲۱ دسامبر - ایلک بسکیتبال اوْیونو کئچیریلدی.
*۱۷ مارس - احمد احسان توْخ‌گؤز٬ ثروت-فۆنۇن درگی‌سینی قۇردو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۰۰ (میلادی)

** میلادی ۱۹۰۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۹ ژولای - ایویند جانسون؛ سوئدلی یازیچی ، ۱۹۷۴-جو ایلده هاری مارتینسون بیرلیکده ادبیات ساحه سینده نوبل اؤدولونو قازاندی
*۲۷ فوریه - «باواریا» مۆنهن فوتبال کلوبو قۇرولدو.
*۱۹ نوْوامبر - باکی اهالیسی و پوْلیسین فعالیتیندن بحث ائدن «باکی جاماعتی‌نین حیاتی و وِلیکوکنیاز پروسپکتی ایله حرکتی» فیلمی ایلک دفعه اکرانا چیخمیشدیر.
*۱۷ سپتامبر - اوسترالیا ایتفاقی‌نین یارادیلدیغی اعلان اولونموش‌دور.
*۱۴ دسامبر - آلمانلی فیزیک عالیمی ماکس پلانک کوانت نظریه‌سینی آچیقلامیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۰۱ (میلادی)

** میلادی ۱۹۰۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۱ مارس - اوتریش-ماجاریستان باش‌کوْنسولو امیل جلینک٬ دؤرد سیلندرلی اوتوموبیلینی آلیب آدینا قیزی «مرسدس»ین آدینی وئردی.
*۲۹ ژولای - آمریکادا سوسیاللارین حزبی یارانمیشدی.
*۲۷ دسامبر - ژاپونلو کیمیاچی تاکامیکه و آمریکالی فیزیکچی آدل آدیرنالین هوْرمونونو تاپدیلار.
*۲ دسامبر - کینق کامپ ژیلت٬ ژیلت ایختیراعینی یازدیردی.
*۱۳ سپتامبر - فرانسه‌ده اوتوموبیل‌لره مجبوری صورت‌ده نومره نیشان‌لاری وئریلمه‌یه باشلانمیش‌دیر.
*۱۱ دسامبر - بیرلشمیش کراللیقدا تاریخده ایلک دفعه اوْلاراق پینگ‌پونگ مۆسابیقه‌سی کئچیریلدی.
*۱۰ دسامبر - ایلک دفعه نوبل جاییزه‌لری تقدیم ائدیلیب. آلفرد نوبئلین وصیّتینه گؤره٬ بۇ جاییزه علم آداملاریندان یالنیز ریاضیاتچیلارا وئریلمه‌ییر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۰۲ (میلادی)

** میلادی ۱۹۰۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۶ مارس - رئال مادرید فوتبال کلوبو قۇرولدو.
*۲۸ ژولای - کارل پوپر؛ اتریشلی علم فیلسوفو، منطقچی و ریاضیچی
*۲۲ آقوست - کادیلاک اوتوموبیل شیرکتینین اساسی قويولموشدور.
*۱۷ اوْکتوبر - دترویتدا «جادیلاج» مارکلی ایلک اوتوموبیل ایستحصال ائدیلمیشدیر.
*۱۳ سپتامبر - اینگیلیس‌ده ایلک دفعه اولاراق مادی مدرک کیمی بارماق اثرین‌دن ایستیفاده اولونموش‌دور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۰۳ (میلادی)

** میلادی ۱۹۰۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۱۸ دسامبر - پاناما کانالی داییمی اوْلاراق آمریکا بیرلشمیش ایالتلری نظارتی آلتینا کئچمیشدیر.
*۳۰ دسامبر - شیکاقوْ تئاتریندا یانغین نتیجه‌سینده ۶۰۰ نفر هلاک اوْلوب.
*۲۳ فوریه - کوبا قۇآنتاناموداکی بازانی آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینه عؤمورلوک ایجاره وئردی.
*۱۹ مارس - تۆرکیهنین ایلک ایدمان کلوبو اوْلان بئشیک‌تاش ژ.ک. قۇرولدو.
*۱۹ ژانویه - اوقیانوس آشیری ایلک رادیو یایینی آمریکایلا بریتانیا آراسیندا گئرچکلشدی.
*۱۸ ژانویه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی تئودور روزولتین بیرلشمیش شاهلیق شاهی ۷-جی ادواردا گؤندردیگی رادیو مساژی٬ آمریکادان رادیو ایله گؤندریلن ایلک اوقیانوسدان اۇزاغا مساژی اوْلموشدور.
*۱۷ دسامبر - تاریخده ایلک طیاره هاوایا قالخمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱ (میلادی)

** میلادی ۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۰۴ (میلادی)

** میلادی ۱۹۰۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۵ دسامبر - ژاپون پوْرت-آرتوردا رۇس دوْنانماسینی مغلوب ائتمیشلر.
*۲۷ اوْکتوبر - نیویورکدا ایلک مترو خطی ایستیفاده‌یه وئریلدی.
*۲۴ اوْکتوبر - نیویورک متروسو آچیلمیشدیر.
*۲۳ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری احتیاطلار سیستمی یارادیلدی.
*۱۵ نوْوامبر - آمریکالی کینگ کِمپ ژیلت دییشن بریتاولی اۆلگۆچ اۆچون ایختیراع حاقّی آلیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۰۵ (میلادی)

** میلادی ۱۹۰۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ ژانویه - پتربورقدا “قانلی بازار گۆنو”. حؤکومت قۆووه‌لری‌نین دینج نۆمايیشچیلری آتشه تۇتماسی نتیجه‌سینده ۱۳۰ نفر هلاک اوْلوب، ۳۰۰ نفر يارالانیب .
*۵ سپتامبر - روسیه-ژاپن موحاربه‌سی‌نین سونو.
*۲۹ ژولای - داگ هامرشولد؛ یارادیجی، اقتصادچی، بیرلشمیش میلتلرین تشکیلاتینین باش کاتیبیُ صولح ساحه سینده نبول اٰدولو قازانان شخص
*۲۷ فوریه - روس یازیچی‌سی ماکسیم قوْرکی ریقایا سۆرگون ائدیلدی.
*۲۶ فوریه - قافقاز جانیشینلیگی قۇرولدو.
*۲۶ اوْکتوبر - سوئد نوروژین موستقیللیینی تانیدی.
*۲۳ فوریه - شیکاقودا (آمریکا) حۆقۇق‌شۆناس پوْل پِرسی هاریس ایلک روتاری کلوبونون اساسینی قوْیدو.
*۲۱ نوْوامبر - انشتَين مشهۇر E=mc2 فورمولونو آچێقلامێشدێر.
*۲ ژانویه - روس-ژاپون ساواشی دؤورونده پورت-آرتور شهری‌نین مۆدافیعه‌سی دایاندیریلاراق شهر ژاپونا وئریلدی.
*۱۷ اوْکتوبر - روس ایمپیراتوری ۲-جی نیکولای دؤولت دوماسینا قانون‌گوذار حاکیمیتین و لیبرال آزادلیغین وئریلمه‌سی حاقیندا بیانیه ایمضالادی.
*۱۳ اوْکتوبر - تورکیه‌نین قالاتاسارای ورزیش کلوبو یارادیلمیشدیر.
*۱۱ ژانویه - مصطفی کمال ساواش آکادمی‌سیندن قۇرمای یۆزباشی اوْلاراق مأذون اوْلدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۰۸ (میلادی)

** میلادی ۱۹۰۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۶ اوْکتوبر - کریت آداسی عثمانلی ایمپیراتوریسیندان آیریلاراق، یونانا بیرلشدییینی اعلان ائتمیشدیر.
*۲۸ دسامبر - سیسیلده زلزله ۷۸۰۰۰ اینسانین حیاتینا سوْن قوْيوب.
*۲۲ سپتامبر - بولغار شاه‌لیغی اعلان اولونموش‌دور.
*۲ دسامبر - چینده اۇشاق ایمپیراتور پۇ یی ۲ یاشیندایکن تاختا چیخدی.
*۱۶ سپتامبر - ویلیام دورانت طرفین‌دن "جنرال موتورز" شیرکتی تأسیس ائدیل‌دی.
*۱۴ نوْوامبر - آلبرت انیشتین کووانتوم نظریه‌سینی ایره‌لی سۆرموشدور.
*۱۴ آقوست - ایلک گؤزللیک یاریشماسی اینگیلتره‌ده کئچیریلمیشدیر.
*۱۳ ژانویه - پنسیلوانیادا یئر‌لشن روْدس اوْپرا ساراییندا یانغین نتیجه‌سینده ۱۷۱ نفر حیاتینی ایتیردی.
*۱ اوْکتوبر - هنری فورد اوتوموبیل‌قاییرما صنایعسینین ان چوخ ساتیلان مودللریندن اولان «تی» مودلینین ایستحصالینا باشلادی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۰۹ (میلادی)

** میلادی ۱۹۰۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۱ مارس - آر.ام.اس تایتانیکین دۆزلتمه‌سینه باشلاندی.
*۲۸ نوْوامبر - فرانسه حؤکومتی دوْغوش کئچیرن قادینلارا ۸ هفته اؤدنیشسیز مزونیّت حۆقۇقو وئرمیشدیر.
*۲۵ سپتامبر - فرانسه‌ده دونیادا ایلک دفعه اولاراق گؤی حمل و نقل نوماییشگاهی آچیلیر
*۲ دسامبر - فرانسه‌لی بارون چاتیرز٬ عثمانلیداکی ایلک اۇچاق گؤستریشینی کئچیردی.
*۱۷ ژانویه - فنرباخچا ایله قالاتاسارای ایلک دفعه قارشیلاشدی: ف.ب ۰٬ ق.س ۲.
*۱۶ مارس - آلمان فۇتبال تاخیمی تاریخی‌نین ان فرقلی اۇتوزماسینی اینگیلیس قارشی‌سیندا آلدی: ۹-۰

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۱۰ (میلادی)

** میلادی ۱۹۱۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْنونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۵ اوْکتوبر - پورتوغالدا جومهوریت ایداره سیستمی برقرار اولموشدور.
*۲۶ فوریه - ایستانبول‌دا ایلک سوْلچو قزئت «ایشتیراک» یاییملانمایا باشلادی.
*۲۱ آوریل - مارک تواین٬ آمریکالی روْمان-میزاح یازار اؤلدو.
*۱۸ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری کونگره‌سی ساوادسیز مۆهاجیرلرین اؤلکه‌یه گلمه‌سینی قاداغان ائدیر.
*۱۰ مارس - هالیووددا چکیلن ایلک فیلم اوْلان «اسکی کالیفورنیادا» گؤستریمه گیردی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر