open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
یانق

**یانق** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*یانق آدکینز
*کریستوفر یانق
*مایک یانق
*یانق باک
*میریام یانق
*تونی یانق
*یانق هاریس، جورجیا
*یانائی. یانق
*نیل یانق
*اشلی یانق
*راینی یانق
*ویکتور یانق
*چن نینق یانق
*کرن یانق (اویونچو)
*سامسونگ گالگسی یانق
*پیتون یانق
*روپرت یانق
*ریچاردائی. یانق
*ویل یانق
*مالکوم یانق
*شان یانق
*یانق فادرز
*استوارت یانق
*آلن یانق
*جیم ویتنی یانق
*ویلیام هنری یانق
*رولاند یانق
*لی تیلور-یانق
*لیلا یانق
*یانق شو
*دامیان یانق
*جیمز یانق
*توماس یانق
*جان جیکوب یانق
*آلبرت یانق
*قیق یانق
*یانق قرین
*الف یانق
*مینق یانق
*یانق جیا
*اتیس یانق
*کیم یانق کوانق
*تاد یانق
*یانق قیبس
*دان یانق
*یانق لین
*یانق پیرسون
*لرتا یانق
*یانق د جاینت
*ندریک یانق
*ها یانق سنق
*کریس یانق (موزیسین)
*امیلی یینق یانق چان
*یانق چن
*بو یانق
*برت یانق
*بیل یانق
*هیون یانق مین
*انقس یانق
*یو یانق (فوتبالیست)
*بلامی یانق
*کیم یانق دائه
*مارقورت یانق (ژورنالیست)
*نوروود یانق آمریکا، مینه‌سوتا
*کیم یانق چال
*پل یانق
*کیم تی یانق
*یانق پو (فوتبالیست)
*کو یانق هیانق
*پول سی یانق
*ژن لئون یانق
*استیون ام. یانق
*لامونته یانق
*جف یانق
*نیل یانق (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۷۹)
*میلتون آر. یانق
*یانق هریس کالجی
*آن یانق هاک
*سی. سی. یانق
*نیل یانق (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۷۳)
*نیل یانق (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۴۴)
*تیفانی یانق
*ریچارد ام. یانق
*لافایت یانق
*رابرت یانق (اویونچو)
*نایجل دی یانق
*لوک دی یانق

بؤلمه:سوی‌آد
اردکان (سپیدان)

**سپیدان** فارس اوستانی‌ سپیدان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۴٬۶۳۳ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سپیدان بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین شهرلری
فردریکو سزاری

**فردریکو سزاری** (اینگیلیسجه: *Federico Cesari*) ایتالیالی اوْیونچو. فردریکو سزاری ۵ مارس ۱۹۹۷ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.

## قایناق‌لار

## خاریجی لینکلر
*فردریکو سزاری IMDb

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۹۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:اویونچولار
داد قؤنچه‌سی

**داد قؤنچه‌سی** یا دا **داد ممه‌جیکلری** داد گیرنده‌لری دیلین یوخاری سطحینده، یومشاق داماقدا، یوخاری یئمک بوروسوندا، یاناقدا و اپیقلوتتا یئرلشن لینقوآل پاپیلا کیمی تانینان کیچیک ایستروکتورلارین اطرافیندا یئرلشیر.

## قایناقلار
ویلسون

**ویلسون** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*کیسی ویلسون
*رابرت وودرو ویلسون
*سوفی ویلسون
*ادوارد ویلسون
*چارلز تامسون ریس ویلسون
*برایان ویلسون
*رابرت آرنوت ویلسون
*ویلسون پیکت
*هنری ویلسون
*استیون ویلسون
*ویلسون، کالیفورنیا
*ویلسون، میشیقان
*کیم ویلسون
*رابرت بیل ویلسون
*نریدا ویلسون
*ویلیام جولیوس ویلسون
*پاتریک ویلسون (اویونچو)
*ریچارد ویلسون (فیزیک‌چی)
*تدی ویلسون
*پول ویلسون (مۆهندیس )
*لیندا هسیه-ویلسون
*ویلیام ویلسون هانتر
*رابرت آر ویلسون
*آلن ویلسون
*ویلسون کروز
*سیندی ویلسون
*جاکی ویلسون
*ویلسون، اوکلاهوما
*میردیث ویلسون
*کاساندرا ویلسون
*بریجت ویلسون
*اندرو ویلسون
*ویلسون ماتیاس
*ویلسون، ایلینوی
*جان توزو ویلسون
*سید ویلسون

بؤلمه:سوی‌آد
جارد ایستروک

**جارد ایسترویک** (اینگیلیسجه: *Jard Struik*) هلندلی اوْیونچو و فیلمین سناریو یازاری. او، ۲۴ نوْوامبر ۱۹۹۷ تاریخینده هولندده آنادان اوْلوب.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* جارد استرویک IMDb

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۹۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:اویونچولار
وولکان

**وولکان** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*وولکان (یانارداغ)
*وولکان پوسکورمه‌سی
*وولکانو، هاوایی
*وولکان، میزوری
*وولکان باباجان
*وولکان، کولورادو
*وولکان، باتی ویرجینیا
رمی هوگنبوم

**رمی هوگنبوم** (اینگیلیسجه: *Remy Hogenboom*) هولندلی–آمریکالی اوْیونچو. رمی هوگنبوم ۳ مئی ۱۹۹۶ تاریخینده هولند ده آنادان اوْلوب.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* رمی هوگنبوم IMDb

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:اویونچولار
قادولکا

**قادولکا** ()، بولغاریستان‌دا یای ایله چالینان بیر محلی چالقی دیر.

thumb|قادولکا

## قایناقلار
مکی زاهیدان جامع مسجیدی

**زاهیدان مکی مسجیدی** یا دا **مکی زاهیدان جامع مسجیدی** زاهیدان شهرینده 1353 اونجو شمسی ایلینده قورولان بیر مسجید'دیر. بو مسجیدی عبدالعزیز ملازاده سنی مذهب عالیملریندن بیری قوردو. بو مسجیدین باشدا تکجه ایکی میناره سی وارایدی.سون ایللر 1373 نجی ایلده اونون ساحه سین چوخالدیب و تورکیه مسجیدلرینه تای ائتدیلر و چوخلو سولطان احمد مسجیدینه اوخشار اولوب. چوخلو گؤرونوسو تورکیه مسجیدلرینه اوخشار و ایراندا بوجور بیر معمارلیق یوخدور.

## قایناقلار

بؤلمه:زاهیدان
بؤلمه:ایران مسجیدلری
بن واندن هوول

**بن وندن هوول** (اینگیلیسجه: *Ben Van den Heuvel*) بلژیکلی اوْیونچو. بن وندن هوول ۶ فوریه ۱۹۹۹ تاریخینده بلژیکده آنادان اوْلوب.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
*بن وندن هوول IMDb

بؤلمه:۱۹۹۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:اویونچولار
خانه زنیان

**خان زنیان** یوخسا **خانه زنیان** فارس اوستانی‌ شیراز بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴٬۰۲۷ نفر جمعیتی واردیر. بو شهرین اهالیسی قاشقای تورکجه‌سی دیلینده دانیشیرلار.

## هاوا وضعیتی

## قایناقلار

بؤلمه:شیراز بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین شهرلری
حاجی‌آباد (زرین‌دشت)

**حاجی‌آباد**  فارس اوستانی‌ زرین‌دشت بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲۱،۶۷۵ نفر جمعیتی واردیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:زرین‌دشت بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین شهرلری
امید زنجان (قزئت)

**امید زنجان** – ۷۰.لی ایللرده زنجاندا فارس و تورک دیللرینده یایینلامیش  سیاسی، ایجتیماعی،‌ادبی هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
پیام ارومیه (قزئت)

**پیام ارومیه** -  ۱۳۷۸.جی ایلیندن اورمیه‌ده تورک و فارس دیللرینده یایینلانمیش سیاسی، ایجتیماعی، ایقتیصادی و فرهنگی هفته‌لیک قزئت. پیام ارومیه سونرالار  آد دَییشدیره‌رک نوید آذربایجان آدی ایله یایینینی داوام ائتدیردی.

## قایناق
بؤلمه:قزئتلر
یئنی فیکیر (قزئت،۱۹۲۲)

**یئنی فیکیر** — تیفلیسده آذربایجان تورکجه‌سینده یایینلانمیش هفته‌لیک قزئت.  

## تاریخی
  ایلک نؤمره‌سی 1922-جی ایلین ژانویه‌سینده، سون نؤمره‌سی 1927-جی ایلین مئی‌ینده (جعمی 1397 نؤمره) چیخمیشدیر. 1923-جو ایلین ژانویه‌سیندن زاقافقازییا MİK و XKŞ-نین اورقانی کیمی گونده‌لیک نشر ائدیلیردی. موختلیف واختلاردا حسن صبری، بؤیوک آغا طالبلی، داغلی رسول‌زاده، میرزه داوود حسینوف، رضاقولو نجفوف قزئتین باش رداکتورو اولموشلار.  " یئنی فیکیر " -ده جلیل محمدقولوزاده‌نین یارادیجیلیغینا، اونون تیفلیس تئاتری‌نین صحنه‌سینده تاماشایا قویولموش اثرلرینه، فعالیتی‌نین تیفلیس دؤورونه دایر مقاله و اینجه‌له‌مه‌لر نشر ائدیلیردی.  

## فعالیتی
  قزئت اؤز نشرینی باکی‌دا داوام ائتدیرن  " ملا نصرالدین " درگیسی، اونون ایدئیا مضمونو، اساس تنقید هدف‌لری، دیلی و س. باغلی موختلیف یازی‌لار دا وئرمیشدیر. عومومیتله، 1923-1926 ایللرده جلیل محمدقولوزاده‌نین حیات و یارادیجیلیغیندا باش وئرن بوتون اساس حادیثه‌لر " یئنی فیکیر " -ین صحیفه‌لرینده اؤز عکسینی تاپمیشدیر. لاکین قزئتده جلیل محمدقولوزاده‌نین حاقیندا اوبیئکتیو، اساسلی مقاله و اینجه‌له‌مه‌لرله بیرلیکده، بیر سیرا غئیری-دقیق، ایدیعالی، یازیچی‌نین یارادیجیلیغینی پرولتکولتچولوق مؤوقعییندن تفتیش ائدن ماتریال‌لارا دا یئر وئریلیردی. 

## قایناق

* جليل محمدقولوزاده انسيکلوپدياسی. باکی، 2008. ص.295.  

بؤلمه:قزئتلر
اختر (قزئت)

**اختر** – ۸۰.لی ایللرده  تبریزده یایینلانمیش تورکجه و فارسجا هفته‌لیک رنگلی قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
فردای ما (قزئت)

**فردای ما** – ۱۳۷۹.جو ایلدن اورمیه‌ده یایینلانمیش تورکجه و فارسجا هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
آراقون

**آراقون** ( ,  ؛ ایسپانجا و  ؛  ) ایسپانیادا اورتا یوزایللیک آراقون شاهلیغی ایله بیرلیکده اولان موختار ایجادیر.

## قایناقلار

* Government of Aragon 
*Senderos de Aragón Aragon government tourism site
*
*Guide to the Aragon Pyrenees Mountains 
*Maps of Aragon 


بؤلمه:۱۹۸۲ - جی ایلینده ایسپانیا اؤلکه‌سینده یارانانلار

بؤلمه:۱۹۸۲ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
پیک آذر (قزئت)

**پیک آذر** – ۸۰.لی ایللرده زنجان‌دا یایینلانان تورکجه و فارسجا هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
اکرم ایمام اوغلو

**اکرم ایمام اوغلو** (؛ د. ۳ ژوئن ۱۹۷۱، آکچابات، تورکیه)، تورک سیاستچی و ایش آدامی دیر کی ۲۰۱۹–۲۰۲۵ ایللری آراسیندا ایستانبول بؤیوک‌شهر بلدیه باشقانی اوْلاراق وظیفه یاپمیشدیر. ایمام اوغلو، ۲۳ مارس ۲۰۲۵ تاریخینده جومهوریت خالق حیزبی طرفیندن یاپیلان اؤن سئچیم آردیندان تورکیه‌نین بیر سوْنراکی جومهور باشقانلیغی سئچیمینده آدای اعلان ائدیلدی.

## نوْتلار

## قایناقلار

## باغلانتیلار

* 

بؤلمه:سیاست
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۷۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:تورک سیاستچیلر
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده تورک سیاستچیلر
وولف

**وولف** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*هیلاری وولف
*کولت وولف
*فوکه-وولف
*امیل وولف
*پیتر وولف
*برت وولف
*وولف، کانزاس
*کارل وولف
*توبیاس وولف
*موسس وولف قولدبرق
*ناومی وولف
*وولف موریس
*وولف، اوکلاهوما
*وولف هول، آریزونا
*وولف کوال، کنتاکی
*تام وولف
*فلیسا وولف سیمون
*وولف لیک، کنتاکی
*وولف لئیک، ایلینوی
*مایکل وولف (اویونچو)
*بیتر وولف (موزیسین)
*جین وولف
*وولف، ویومینق
*فرانسیس ده وولف
*ویرجینیا وولف
*وولف، باتی ویرجینیا
*جورج وولف
*وولف کریک، ویسکانسین
*وولف رون، باتی ویرجینیا
*وولف پن، باتی ویرجینیا
*وولف، ایندیانا
*وولف سیتی، تکزاس
*ماریوس وولف
*وولف، مینه‌سوتا
*براندون وولف
*جان دو وولف

بؤلمه:سوی‌آد
پترسون

**پترسون** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*جودی آنا پترسون
*مایک پترسون
*اسکار پترسون
*ریچاردائی. پترسون
*مارتین پترسون
*پترسون، آیووا
*پترسون، جورجیا
*مارنت پترسون
*کارلی پترسون
*نوا پترسون
*لاکی پترسون
*اسکات پترسون
*دیوید پترسون (بیلگی‌سایار اوزمانی)
*اسکات پترسون (فوتبالیست)
*پترسون پیسانیا
*پول پترسون (نورولوژیست)
*جیمز پترسون
*پترسون توسکانو
*پترسون ترکت، کالیفورنیا
*کاترین پترسون
*نیل پترسون
*کالب پترسون سول
*الیزابت پترسون (اویونچو)
*پترسون، میزوری
*جوزف پترسون (سایکولوژیست)
*اردن پترسون
*جان جی. پترسون
*کریستوفر پترسون
*پترسون جوزف
*مارقارت پترسون هدیکس
*توماس ام. پترسون
*کلیر کامرون پترسون
*مارک پترسون (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۶۵)
*دیوید پترسون (سیاستچی)
*جیمز دبلیو پترسون
*دیوید تی. پترسون
*راسکوو سی. پترسون
*مارک پترسون (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۶۸)

بؤلمه:سوی‌آد
یاشیل موغان (قزئت)

**یاشیل موغان** – ۸۰.لی ایللرده تبریزده  تورک و فارس دیللرینده یایینلانان فرهنگی ایجتیماعی هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
پاترزون

**پاترزون** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*روبرت پی. پاترزون
*پاترزون، آیداهو
*جورج دبلیو. پاترزون
*پاترزون، لوئیزیانا
*ادوارد وایت پاترزون
*ویلیام پاترزون (سیاستچی)
*چارلز ای. پاترزون
*راندال پاترزون
*میلتون پاترزون
*جیم پاترزون (سیاستچی)
*پاترزون، کالیفورنیا
*جوزیاه پاترزون
*لافایت ال. پاترزون
*مالکولم آر. پاترزون
*پات پاترزون (سیاستچی)
*جری ام. پاترزون
*جان پاترزون (سیاستچی)
*لیز جی. پاترزون
*داوید پاترزون دیر
*جیمز او. پاترزون
*جان مالکولم پاترزون
*جیلبرت بی. پاترزون
*آلبرت پاترزون
*آی. ال. پاترزون
*جری ئی. پاترزون
*جیمز تی. پاترزون
*الیس ای. پاترزون
*پاول ال. پاترزون
*ال. بروکس پاترزون

بؤلمه:سوی‌آد
ارمغان آذربایجان (قزئت)

**ارمغان آذربایجان** – ۸۰.لی ایللرده نقدهده یایینلانمیش تورکجه و فارسجا هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
لورنتس

**لورنتس** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*کونراد لورنتس
*تری لورنتس
*لودویق لورنتس
*ماکس لورنتس
*ادوارد لورنتس
*لورنتس فلورنتس فردریش فون‌کرل

بؤلمه:سوی‌آد
سالماس صاباحیمیز (قزئت )

**سالماس صاباحیمیز** - ۸۰.لی ایللرده  فردای ما قزئتی‌نین اؤزل سایی‌لاری اولاراق سالماس‌دا یایینلانان تورکجه و فارسجا  هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
صدای ارومیه (قزئت )

**صدای ارومیه** - ۷۰.لی و ۸۰.لی ایللرده  اورمیه‌ده یایینلانان  فارسجا سیاسی، ایجتیماعی، فرهنگی هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
مهر بناب (قزئت )

**مهر بناب** – ۸۰.لی ایللرده بوناب‌دا  تورک و فارس دیللرینده یایینلانان  ایکی‌هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
آرنولد

**آرنولد** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*ترنت الکساندر-آرنولد
*لاورنس اف. آرنولد
*ایساک ان. آرنولد
*ساموئل دبلیو. آرنولد
*وارن او. آرنولد
*ویلیام دبلیو. آرنولد
*ویلیام کارلیل آرنولد
*آرنولد اولسن
*جی. کئیت آرنولد
*جیم آرنولد (سیاستچی)
*آرنولد، نبراسکا
*آرنولد ویلیامز (سیاستچی)
*جیمز آر. آرنولد
*لموئل ایچ. آرنولد
*ساموئل جی. آرنولد
*آرنولد هانوی
*آرنولد سیتی، پنسیلوانیا
*ادوارد آرنولد
*آرنولد مونی
*آرنولد اورویل بکمان
*ریچ آرنولد
*آرنولد مارزهال روز
*آرنولد مورن
*آرنولد تسوایق
*آرنولد، اوهایو
*مکسیمیلیان آرنولد
*آرنولد، مینه‌سوتا
*ولادیمیر آرنولد
*چستر ای. آرنولد
*آرنولد، ویسکانسین
*ادوین آرنولد
*قراهام آرنولد
*آرنولد نودین
*آرنولد استانق
*آرنولد اویکن
*آرنولد هایتس، کالیفورنیا
*آرنولد، میزوری
*آرنولد راس
*متیو آرنولد
*آرنولد، پنسیلوانیا
*دانیل ائی. آرنولد
*فرانسیس آرنولد
*آرنولد کیقل
*تچینا آرنولد
*دورتی آرنولد
*تریسی آرنولد
*آرنولد شوارتزنقر
*آرنولد پلومر
*آرنولد، کانزاس
*آرنولد باجو
*آرنولد وسلو
*آرنولد وتل
*لورنا آرنولد
*آرنولد پرالتا
*توماس آرنولد
*آرنولد، مریلند
*آرنولد توین‌بی
*آرنولد پیهلاک
*آرنولد ارارت
*لوک آرنولد
*ریچارد آرنولد اپستاین
*آرنولد زومرفلد

بؤلمه:سوی‌آد
تسوایق

**تسوایق** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*آرنولد تسوایق
*اشتفان تسوایق

بؤلمه:سوی‌آد
اپستاین

**اپستاین** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*ریچارد آرنولد اپستاین
*جیک اپستاین

بؤلمه:سوی‌آد
اوز

**اوز**  فارس اوستانی‌ اوز بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۹٬۹۸۷ نفر جمعیتی واردیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:اوز بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین شهرلری
مهد آزادی (قزئت )

**مهد آزادی**  -ایرانین ان قدیم قزئت‌لریندن بیری و اؤلکه‌نین ایلک و ان بؤیوک غئیر-دؤولتی قزئتی‌دیر، ۱۳۲۹-جو ایل موردادین ۲-ده شرقی‌ آذربایجان اوستانی‌نین مرکزی تبریزده  " سید اسماعیل پیمان "  طرفیندن تأسیس ائدیلیب.   

مهد آزادی قزئتی ۱۳۵۰-جی ایللرده محمد رضا  پهلوی‌نین بیرباشا گؤستریشی ایله قاداغان ائدیلمیش و اونون یوکسک سویه‌لی مودیرلری بیر مودّت حبس ائدیلمیشدیلر. قزئتین مسئول شخص‌لری سید روح‌الله خمینینین بیلدیریش‌لرینی اله کئچیررکن اؤز مطبعه‌سینده گیزلی شکیلده چاپ ائدیبلر. آنجاق بیر مودت سونرا و ایران ایسلام اینقیلابی‌نین غلبه‌سی ایله بو قزئتین یئنیدن نشرینه ایجازه وئریلدی.

۱۳۶۸-جی ایلده «سید جواد پیمان‌ین (سید اسماعیل پیمان نین بؤیوک اوغلو) وفاتی ایله اونون قارداشی سید مسعود پیمان " مهد آزادی "  قزئتی نین ایداره و نشرینی اؤز اوزرینه گؤتوردو. او،  همچنین ۱۳۷۷-جی ایلدن ایراندا یاییلمیش آذربایجان تورکجه‌سینده و لاتین الیفباسی ایله یگانه بین الخالق قزئت اولان  " کؤرپو "  قزئتینی نشر ائتدیرمیشدیر؛ بو قزئت خاریجده یاشایان ایران آذربایجانلی‌لاری نین ایستیفاده‌سی اوچوندور.

## قایناق
بؤلمه:قزئتلر
قرونبرق

**قرونبرق** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛
*ماریانا قرونبرق-ماناقو
*قرونبرق، هسن
*ماکس قرونبرق

بؤلمه:سوی‌آد
آیزنبرق

**آیزنبرق** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛
*جسی آیزنبرق
*دبورا آیزنبرق
*آرون آیزنبرق
*آیزنبرق (فالتز)
*هلی آیزنبرق
*آیزنبرق (تورینقن)

بؤلمه:سوی‌آد
کؤرپو (قزئت )

**کؤرپو** -‌۱۹۹۸.جی ایلدن تبریزده کیریل الیفباسیندا یایینلانان تورکجه قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
آوای اردبیل (قزئت )

**آوای اردبیل** – ۷۰.لی  ایللردن اردبیل‌ده  یایینلانان تورکجه و فارسجا  هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
منصور یاواش

**منصور یاواش** (تورکیه تورکجه سی. Mansur Yavaş)

۲۳ می ۱۹۵۵ ده آنکارا دا دوغولموش ۲۰۱۹ ایلده منصور یاواش جمهوریت خلق پارتیسینین آدایی اولاراق آنکارا شهرین باشقانی اولدو .

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه‌لی سیاستچیلر
ارتوغرول عثمان

** ارتوغرول عثمان عثمان‌اوْغلو** (د. ۱۸ آقوْست ۱۹۱۲؛ ایستانبول، عثمانلی ایمپیراتورلوغو - اؤ. ۲۳ سپتامبر ۲۰۰۹؛ ایستانبول، تورکیه)، سولطان ایکینجی عبدالحمیدین نوه‌سی و شاهزاده محمد برهان‌الدین افندی‌‌نین اوْغلودور. آناسی ایسه عالیه ملک خانیم‌افندی دیر.

## حیاتی
ارتوغرول عثمان، ایکینجی عبدالحمیدین نوه‌سی، شهزاده محمد برهان‌الدین افندی‌نین اوْغلودور، آناسی ایسه عالیه ملک نازلی‌یار خانیم‌افندی دیر. ۱۹۲۴ده وین ده تحصیلی‌نی سۆردۆرۆرکن، خیلافتین لغو اولماسی‌نین آردیندان عثمانلی سولاله‌سی بۆتۆن فردلری ایله بیرلیکده تورکیه‌دن سۆرگۆن ائدیلدی. بۇ تاریخدن سوْنرا ۶۸ ایل تورکیه‌یه دؤنمدی.

وین‌دن سۆنرا پاریسه یئرلشن شاهزاده، پاریس سیاسی بیلیم‌لر انستیتوسوندا تحصیل گؤردو. داها سوْنرا ۱۹۳۳ تاریخینده باباسی ایله آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینه یئرلشدی. باباسینین ۱۹۴۹ ایلینده اؤلوموندن سوْنرا ۱۹۵۲ ایلینده کانادا مرکزلی بیر معدن‌چیلیک شیرکتی قۇردو. بۇردان سوْنرا دورومو یاخشی اوْلاراق یاشادی و عاییله‌نین دیگر اۆیه‌لری کیمی سؽخؽنتی چکمدی. ۱۹۹۱ ایلینده عثمانلی خاندانی ایله بنزر بیر عاقیبتی یاشایان افغان سلطنت عاییله‌سیندن پرنس عبدالفتاح ترزی و پاکیزه ترزی‌نین قیزی زیبب ترزی (د. ۱۹۴۰) ایله ائولندی. ۱۹۹۴ ایلینده محمد اورخان عثمان‌اوغلو‌نون اؤلومو اۆزرینه عثمانلی خاندانی‌نین رئیسی اوْلدو. بو وظیفه‌نی داشیان ارتوغرول عثمان عثمانلی ایمپیراتورلوغو زامانیندا دوْغموش کیشی اوْلماسی نه‌دنی ایله "*سوْن عثمانلی*" دیه آنؽلؽردی. عاییله اۆیه‌لری اوْنو عثمانلی خاندانی پروْتوْکوْلونا گؤره *دؤولتلی نجابتلی عثمان ارتوغرول افندی حضرتلری* اوْلاراق خیطاب ائدیردیلر. آخیجی بیر شکیلده تۆرکجه، اینگیلیسجه، آلمانجا و فرانسه‌جه بیلیردی و ایتالیانجا دانیشا بیلیر، ایسپانیولجا  آنلیا بیلیردی.

ارتوغرول عثمان عثمان‌اوْغلو ۱۹۷۴ ایلینده دؤولت طرفیندن تورکیه‌یه قاییدماق اۆچۆن عفو قراری آلیندیقدا، عاییله‌نین دیگر اۆیه‌لرینه باخاراق، ایلک دفعه ۱۹۹۲ ایلینده تورکیه‌یه گلدی. ۲۰۰۴ ایلینده‌ده تورکیه جومهوریتی وطن‌داشلیغی‌نی آلدی و نیویورک منهتن‌ده  یاشاماغا دوام ائتدی. ۲۳ سپتامبر ۲۰۰۹ تاریخینده ایستانبولدا  بؤیرک یئتمزلیگی نه‌دنی ایله تداوی گؤردوگۆ آمریکان خسته‌خاناسیندا ۹۷ یاشیندا ایکن حیاتی‌نی دگیشدی. ۲۶ سپتامبر ۲۰۰۹ تاریخینده سولطان احمد مسجیدی‌ندن قالدؽرؽلان  جنازه‌سی، دؤولت قراری ایله ایکینجی محمود توربه‌سی کوْمپلکسینده دفن ائدیلدی.

[thumb|260px|ارتوغرول عثمان عثمان‌اوْغلونون [ایکینجی محمود توربه‌سی کوْمپلکسیندکی مزاری.]]

## قایناقلار
حیدربابا (قزئت )

**حیدربابا** –۸۰.لی ایللرده  تبریز‌ده   یایینلانان تورکجه و فارسجا ‌هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
آراز (قزئت)

**آراز** –۸۰.لی ایللرده  اردبیل‌ده   یایینلانانتورکجه و فارسجا ‌هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
آذری (درگی)

**آذری** –۸۰.لی ایللردن  تهران‌دا  یایینلانان تورکجهو فارسجا ‌ ‌اوچ آیلیق درگی.

## قایناق

بؤلمه:درگیلر
باب‌انار

**باب‌انار**  فارس اوستانی‌ خفر بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۷٬۰۶۱ نفر جمعیتی واردیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:خفر بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین شهرلری
خدا آفرین (درگی)

**خدا آفرین** - ۸۰.لی ایللردن باشلایاراق بو گونه قدر  تهران‌دا یایینلانان تورکجه و فارسجا ‌ آیلیق درگی.

## قایناق

بؤلمه:درگیلر
آچیق سؤز (قزئت- خوی)

**آچیق سؤز**- ۹۰.لی  ایللرده خوی‌دا آذربایجان تورکجه‌سی، تورکیه تورکجه‌سی و فارس دیلینده   یایینلانان  رنگلی  هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
قالاتا بورجو

**قالاتا بورجو** تورکیه تورکجه سینده (*Galata Kulesi)*  تورکیه نین ایستانبول شهرینده اولان بئی اوغلو محله یوخسا تنگه سینده دیر بو بورجو ژوستینین بیزانس ایمپراتورو اولاراق دوزلتدیرمیش . بو بورج بیر سری خاچلی لارین طرفیندن یخیلمیش و سورا یئنی دن دوزلدیرمیش  دیر .

## قایناقلار
آچیق یول (قزئت)

**آچیق یول** – ۹۰.لی ایللرده اورمیه‌ده یایینلانان تورکجه – فارسجا ایکی هفته‌لیک قزئت

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
سایین قالا (قزئت)

**سایین قالا** – ۹۰.لی ایللرده شاهین دژ‌ده یایینلانان تورکجه – فارسجا ایکی هفته‌لیک  قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
عصر آذربایجان (قزئت)

**عصر آذربایجان** - ۹۰.لی ایللردن اورمیه‌ده یایینلانماقدا اولان  تورکجه – فارسجا هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
بایزید بورجو

**بایزید بورجو** () ۸۵ متر اوجالیغیندا بیر بورجدور. تورکیه نین ایستانبول شهرینده ایستانبول بیلیم یوردوندا دیر . 

بایزید بورجو عثمانلی ایمپراتورو ایکینجی سولطان محمدین دستورونان دۆزلتمیشدیر و سنکریم بایلا معماریدیر (۱۸۰۸ _ ۱۸۳۹)

## قایناقلار
سهند ( تورکجه اطلاعات)

**سهند** **( تورکجه اطلاعات)** - ۶۰.لی ایللردن اطلاعات گونده‌لیگی‌نین ضمیمه‌سی اولاراق تهران‌دا یایینلانان تورکجه هفته‌لیک قزئت .

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
نظميه تبريز (قزئت)

**نظمیه تبریز**   —آذربایجاندا مشروطه دؤورونده یایینلانمیش قزئت‌لردن بیری. 

## تاریخی
  مشروطه فرمانی وئریلدیکدن سونرا تبریزده یایینلانمیش قزئت‌لردن بیری اولان  " نظمیه تبریز "  شهرین پولیس ایداره‌سی طرفیندن تأسیس اولونموش و بو ایداره‌نین اورقانی ساییلیردی.

 بو قزئتین ان اؤنملی جهتی اونون خالقا مخصوصلوغو و خالقلا دایمی اونسیتی ایدی. 

  اینگیلیسلی ادوارد براون  " ایران مطبوعاتی و ادبیاتی تاریخی "  کیتابیندا بو قزئت حاقینداکی تأثوراتینی بئله بؤلوشور:    " بو تصویرلی قزئت هفته‌لیک اولاراق 1326 ه.ق. و یا 1908-1909 تاریخینده محمود اسکندانی‌نین رهبرلیگی ایله تبریزده نشر اولونوردو. ایلک نؤمره‌سینده پولیس رئیسی اجلال الملکون شکلی وار ایدی. "   

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:قزئتلر
ادب (قزئت)

**ادب**  - آذربایجاندا یایینلانمیش قزئت‌لردن بیری. 

## تاریخی
  قزئت  آذربایجاندا دؤورون تانینمیش شخصیت‌لریندن بیری صادق خان فرهانی طرفیندن 1898-جی ایلده تبریزده چاپ اولونموشدور. او، سونرالار قزئتین، تک آذربایجاندا دئییل، ایرانین مشهد و تهران شهرلرینده ده چاپ اولونماسینا نایل اولور. 

## فعالیتی
  بو مطبوع اورقان پوبلیسیستیک دیلله اؤلکه‌نین ایجتیماعی-سیاسی وضعیتینی آچیب گؤستریر، خالقی موستملکه‌چی‌لره و ایستیبدادا قارشی موباریزه‌یه سسله‌ییر، اؤلکه ده ایصلاحات‌لار کئچیریلمه‌سینه، قاباقجیل ایدئیالارین یاییلماسینا سعی گؤستریردی.  

## اتک یازی‌
بؤلمه:قزئتلر
فریاد (قزئت)

**فریاد**- آذربایجاندا نشر اولونموش قزئت‌لردن بیری. 

## تاریخی
[بندانگشتی|[محمود غنی زاده سلماسی]]
  قزئت 21 فوریه 1907-جی ایلده اورمیه شهرینده نشره باشلامیشدیر.  

محمود غنی‌زاده طرفیندن نشر اولونان بو قزئتین مسئول رداکتورو حبیب اورمولو ایدی.  

  جمعی 23 سایی ایشیق اوزو گؤرموشدور.  

## فعالیتی
 " فریاد "  دؤورونون اینقیلابی-دموکراتیک مطبوعاتی‌نین اؤن سیرالاریندا گئدیردی. هفته‌لیک چیخان بو قزئتین صحیفه‌لرینده ادبی-بدیعی ماتریال‌لارا گئنیش یئر وئریلیردی. ایلک سایلاری اساساً فارس دیلینده چیخسا دا قزئتین یارادیجی کوللکتیوی اونون صحیفه‌لرینده آذربایجان حیاتینی عکس ائتدیرمگه چالیشیردی. آذربایجانداکی کوتلوی اینقیلابی حرکاتدان ایلهام آلان تحریه هئیتی 3-جو ساییندان اعتیباراً قزئتده آذربایجان تورکجه‌سینده ماتریال‌لارا گئنیش یئر وئرمگه باشلامیشدیر. 

  قزئتین آدی‌نین آشاغیسیندا دایم بئله موراجیعتنامه وئریلیردی:    عؤمرونو قالما-قاللا کئچیردین،  

  ائی دوست، قالخ کی، آرتیق ماجال چالماغا.    قزئتده بدیعی ادبیاتا، خوصوصیله وطنپرورلیک مؤوضوسوندا یازیلمیش شعرلره خوصوصی یئر وئریلمیشدیر. بو شعرلرین چوخونون مؤلیفی معلوم اولماسا دا، اونلارین یئتکین قلمه مالیک اولان، وطنپرور شاعیرلر طرفیندن یازیلدیغی معلومدور.  

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:قزئتلر
لپوئی

**لپوئی**  فارس اوستانی‌ زرقان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۸٬۹۸۵ نفر جمعیتی واردیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:زرقان بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین شهرلری
عثمان بایزید

** عثمان بایزید عثمان‌اوْغلو** (د. ۲۳ ژوئن ۱۹۲۴؛ پاریس، فرانسه - اؤ. ۷ ژانویه ۲۰۱۷؛ نیویورک، آمریکا)، سولطان بیرینجی عبدالمجیدین اوْغلو شاهزاده محمد برهان‌الدین افندی‌‌نین نوه‌سی و ابراهیم توفیق افندی‌نین اوْغلودور. آناسی ایسه خدیجه سادیه خانیم‌افندی دیر.

## حیاتی
عثمان بایزید، بیرینجی عبدالمجیدین نوه‌سی‌نین اوْغلودور. دده‌سی عبدالمجیدین تخته چیخمایان اوْغوللاریندان محمد برهان‌الدین افندی‌‌، باباسی ابراهیم توفیق افندی‌ و آناسی ایسه خدیجه سادیه خانیم‌افندی دیر.

عثمانلی خاندانی‌نین سۆرگۆنده دوْغان ایلک اۇشاقی‌دیر. عاییله‌سی آیریلدیقدان سوْنرا باباسی ۱۹۳۱ ایلینده حیاتی‌نی دگیشدی و عثمان بایزید آناسی خدیجه سادیه ایله بیرلیکده فرانسه‌دن آمریکایا داشیندیلار. اوْ سوْنرالار آمریکا بیرلشمیش ایالتلری سیلاحلی گوجلرینده  ظابیطلیک یاپدی. نیویورک‌دا دگیشیک دیللر اۆزه‌رینه خیدمت ائدن بیر کیتابخانه‌ده چالیشدی و اوْردا امکلی اوْلدو. ۲۳ سپتامبر ۲۰۰۹ تاریخینده ارتوغرول عثمانین اؤلوموندن سوْنرا خاندانین باشینا کئچدی. عثمان بایزید افندی هئچ ائولنمدی و اۇشاغی یوْخدور.

نهایت عثمان بایزید افندی ۷ ژانویه ۲۰۱۷  تاریخینده ۹۲ یاشیندا ایکن نیویورک‌‌دا حیاتی‌نی دگیشدی و ائله اوْردا دفن ائدیلدی.

## قایناقلار
دوندار علی

** دوندار علی عثمان‌اوْغلو** (د. ۳۰ دسامبر ۱۹۳۰؛ دمشق، سوریه - اؤ. ۱۸ ژانویه ۲۰۲۱؛ دمشق، سوریه)، سولطان ایکینجی عبدالحمیدین اوْغلو محمد سلیم افندی‌نین نوه‌سی و محمد عبدالکریم افندی‌نین اوْغلودور. آناسی ایسه نعمت خانیم‌افندی دیر.

## حیاتی
دوندار علی، ایکینجی عبدالحمیدین اوْغلو محمد سلیم افندی‌نین نوه‌سی و محمد عبدالکریم افندی‌نین اوْغلودور. آناسی ایسه نعمت خانیم‌افندی دیر. اوْ 
۱۹۳۰-جو ایلده دمشق‌ده آنادان اوْلدو. بالاجا دوندار عاییله‌نین سۆرگۆنده یاشادیغی زامان دونیایا گلدی، ۱ یاشی اوْلمامیشکن آناسی و آتاسی بیربیریندن آیریلمیشدی. آتاسینین تخت موباریزه‌سی اۇغروندا شرق اؤلکه‌لرینه سیاحت ائتمه‌سی سببی ایله حیاتی‌نین قالانی‌نی آناسی ایله یاشاماغا قرار وئردی. ۱۹۳۵ ایلینده آتاسی وفات ائتدیکدن سوْنرا، ۲ ایل بوْیونجا دده‌سی محمد سلیم افندی‌نین یانیندا بیروت‌دا  یاشادی، آنجاق دده‌سی‌نین ۱۹۳۷ ایلینده  وفات ائتمه‌سی ایله یئنی‌دن دمشقه دؤندو. دوندار علی دمشق‌ده یوسرا خانیم‌افندی ایله ائولندی آمما اؤولاد صاحیبی اوْمادیلار.

عثمان بایزید ۱۹۹۵ تاریخینده تورکیه‌یه گلدی و *تورکیه جومهوریتی* وطن‌داشلیغی‌نی آلدی. اوْ ۲۰۱۷ ایلینده عثمان بایزید افندی‌نین وفاتی اۆزرینه عثمانلی خاندانی‌نین باشچی‌سی اوْلدو. اوْ ۱۸ ژانویه ۲۰۲۱ تاریخینده دمشق‌ده قالدیغی خسته‌خانادا وفات ائتدی و دمشق‌ده دفن اوْلدو.

## قایناقلار
پیام نو (قزئت)

**پیام نو** – ۷۰.لی ایللرده تبریزده یایینلانان تورکجه و فارسجا هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
یانقین بورجو

بندانگشتی|یانقین بورجو
**یانقین بورجو** ()  بو بورج لار یانقین سؤندۆرن لر اوچوندورلر. بو بورجلاردان مئشه لرده اولان یانقینلاری تاپماق اوچون ایشله‌نیر.

## قایناقلار
عصر آزادی (قزئت)

**عصر آزادی** - ۷۰.لی ایللرده تبریزده یایینلانان   فارسجا هفته‌لیک قزئت.

## قایناق

بؤلمه:قزئتلر
هارون افندی

** هارون عثمان‌اوْغلو** (د. ۲۲ ژانویه ۱۹۳۲؛ دمشق، سوریه)، سولطان ایکینجی عبدالحمیدین اوْغلو محمد سلیم افندی‌نین نوه‌سی و محمد عبدالکریم افندی‌نین اوْغلودور. آناسی ایسه نعمت خانیم‌افندی دیر.

## حیاتی
هارون عثمان‌اوْغلونون باباسی محمد عبدالکریم افندی، سولطان ایکینجی عبدالحمیدین ان بؤیوک اوْغلو اوْلان محمد سلیم افندی‌نین تک اوْغلو ایدی. باباسی ۱۹۲۴ده عثمانلی خاندان اۆیه‌لری سۆرگۆنه چیخاریلماسی نتیجه‌سینده بیروتا یئرلشدی. اوْ، دمشقه گئدیب اوْردا ائولندی و هارون افندی (۲۲ ژانویه ۱۹۳۲) بؤیوک قارداشی دوندار علی (۳۰ دسامبر ۱۹۳۰) ایله بیرلیکده اوْردا آنادان اوْلدولار. آتاسی محمد عبدالکریم افندی ۱۹۳۵ده حیاتی‌نی دگیشدیکدن سوْنرا بیروتا گلیب دده‌سی محمد سلیم افندی ایله یاشادی آمما اوْنون دا ۱۹۳۷ ایلینده وفاتی اۆزرینه آناسیندان باشقا کیمسه‌سی قالمایینجا آناسی و بؤیوک قارداشی ایله بیرلیکده دمشق‌ده یاشادیلار. اۇزون سۆرگۆن ایللری سۆره‌سینده یورددان کنار یاشایان عاییله، ۱۹۷۴ده خاندان اۆیه‌لری‌نین وطنه دؤنمه‌لرینه ایذین وئریلمه‌سیندن همن سوْنرا هارون افندی دمشق‌دن ایستانبولا گلدی و *تورکیه جومهوریتی* وطن‌داشلیغی‌نی آلدی. ۲۰۲۱ تاریخینده بؤیوک قارداشی دوندار عثمان‌اوْغلونون وفاتی اۆزه‌رینه عثمانلی خاندانی‌نین باشچی‌سی اوْلدو. هارون افندی گۆنۆمۆزده ایستانبولدا ایقامت ائتمکده‌دیر.

جومهور باشقانی رجب طیب اردوغان، دوندار عثمان‌اوْغلونون اؤلوموندن سوْنرا هارون عثمان‌اوْغلونو تلفوْنلا آرایاراق عاییله‌سینه تسلیت و *دوندار علی بگه* آلله‌دان رحمت دیله‌دیگی‌نی سؤیله‌دی. هارون افندی ایسه، جومهور باشقانی اردوغانا تشککور ائتدی و اوْنون اۆچۆن هر زامان دوعا ائتدیگینی سؤیله‌دی. آیریجا هارون افندی، ت‌ر‌ت ۱ده  یایین‌لانان *[[پایتخت: عبدالحمید]]* سئریالی‌نی ایزله‌دیگی‌نی و تعقیب ائتدیگی‌نی سؤیله‌دی.

## قایناقلار
هوپ‌هوپ‌نامه

**هوْپ‌هوْپ‌نامه** آذربایجان شاعیری میرزا علی اکبر صابرین کیتابیدیر.
تهران‌داکی آذربایجان جومهوریتی‌نین سیفارتینه هوجوم

تهران داکی آذربایجان سفارتینه حوجوم ۲۷ ژانویه ۲۰۲۳ ایلینده ساعت ۸ ده آذربایجان تهران داکی سفارتینه حوجوم اولدو بیر کیشی کلاشنیکوو سیلاحینان آذربایجان سفارتینه گیرمیش و بیر کیشینی اؤلدۆرموش و ایکیسین یارالامیش.

## قایناقلار
چت‌جی‌پی‌تی

**چت‌جی‌پی‌تی** ()،  عادتن **چت‌جی‌پی‌تی** آدلانیر، اوپن‌ای‌آی طرفیندن ۲۰۲۲-جی ایلین نووامبریندا ایستیفاده‌یه وئریلمیش چت‌بوْت دور. اوْ، اوپن‌ای‌آی-ین جی‌پی‌تی-۳ عایله‌سینین بؤیوک دیل مودللری اۆزرینده قورولوب و هم نظارت ائدیلن، هم ده گۆجلندیریجی اؤیرنمه اۆصوللاری ایله اینجه تنظیملنیب (اؤیرنمه‌نین گوندرمه یاناشماسی).

چت‌جی‌پی‌تی ایلک‌نومونه اوْلاراق ۳۰ نووامبر ۲۰۲۲-جی ایلده ایستیفاده‌یه وئریلدی و بیر چوْخ بیلیک ساحه‌لرینده اَطرافلی جاوابلاری و ایفاده‌لی جاوابلاری ایله تئز بیر زاماندا دیقّتی جلب ائتدی. اوْنون غیری-برابر واقعی دقیقلیگی اَهمیتلی قصور کیمی مۆعین ائدیلدی. چت‌جی‌پی‌تی-نین یاییلماسیندان سونرا اوپن‌ای‌آی ۲۹ میلیارد دوللار دیرینده قییمتلندیریلدی. بیر نئچه دیلرده ایشلیر آنجاق تۆرکجه نی تانؽمؽر.

## تعلیمی
چت‌جی‌پی‌تی نظارتلی اؤیرنمه و گۆجلندیریجی اؤیرنمه ایستیفاده ائدرک جی‌پی‌تی-۳.۵-ین اۆستونه اینجه شکیلده تنظیملندی. هر ایکی یاناشما مودلین پرفورمانسینی یاخشیلاشدیرماق اۆچون اینسان تعلیمچیلریندن ایستیفاده ائتدی. نظارت آلتیندا اؤیرنمه وضعیتینده، مودل تعلیمچیلرین هر ایکی طرفی اوْینادیغی صؤحبتلرله تامین ائدیلدی: ایستیفاده‌چی و ای‌آی کؤمکچیسی. گوجلندیریجی آددیمدا اینسان تعلیمچیلری اَولجه مودلین اَولکی صؤحبتده یاراتدیغی جاوابلاری سیرالادیلار. بو سیرالامالار پروکسیمال سیاستین اوْپتیماللاشدیریلماسی () بیر نئچه تکرارلامالاردان ایستیفاده ائدرک مودلین داها دا دقیقلشدیریلدیگی «جایزه مودللری» یاراتماق اۆچون ایستیفاده ائدیلمیشدیر. پروکسیمال سیاستین اوْپتیماللاشدیریلماسی آلقوریتملری اعتیبار منطقه‌سی سیاستینین اوْپتیماللاشدیریلماسی القوریتملرینه اعتیبار ائتمک اۆچون ثمره‌لی فایدا تقدیم ائدیر؛ اوْنلار داها سۆرعتلی پرفورمانسلا حسابلاما باخیمیندان چوخ هزینه‌لی عملیاتلارین چوْخونو رَد ائدیرلر. مودللر مایکروسافت ایله اَمکداشلیقدا اژر سوپر حسابلاما آلت‌پایالاریندا تعلیم کئچیبلر.

## بیرده باخ
* Anthropomorphism of computers
* Commonsense reasoning
* Computational creativity
* Ethics of artificial intelligence
* LaMDA (Google chatbot)
* Turing test
* Virtual assistant

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* 
* White paper for InstructGPT, ChatGPT's predecessor
* ChatGPT Wrote My AP English Essay—and I Passed (WSJ, video, Dec 21 2022)
بیرجینسلی ائولیلیک

**بیرجینسلی ائولیلیک** ()  بیر نووع ائولنمک دیر. بو ائولیلیک ده ایکی بیر جینس ده اولان کیشی(نفر) بیر بیر لرینن قانونی ائولنیب و یاشاییرلار . 

## دینلرین نظری
ایسلام دا ایکی بیر جینس اولان شخص بیر بیر لرینن ائولنمز لر بو ایش یاساق دیر و اونلارین جینسی ایلیشکی لری ده لواط گۆناهی تانیلیر.

مسیحیت ده بعضی فیرقه لر بو نووع ائولنمگی قبول ائدیر لر (اؤرنک پروتستان)آما باشقا لاری بئله ائولیلیگه قارشی دیر لار (اؤرنک اورتودوکس).

یهود و باشقا دین لرینده بئله ائولنمک لر هله قبول اولمامیش دیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*
کره‌ای (سرچهان)

**کره‌ای**  فارس اوستانی‌ سرچهان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳٬۹۵۴ نفر جمعیتی واردیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:سرچهان بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین شهرلری
اومید (قزئت)

**اومید**  — آذربایجاندا مشروطه دؤورونده نشر اولونموش قزئت‌لردن بیری. 

## تاریخی
  " اومید "  مشروطه برقرار ائدیلدیکدن سونرا نشر ائدیلن ایلک قزئت‌لردن ایدی. قزئت لقمانیه مدرسه‌سی‌نین طلبه‌لری طرفیندن مشروطه دؤورونون اوّل‌لرینده نشر اولونموشدور[1]. لقمانیه مدرسه‌سی‌نین ۵-۶ طلبه‌سی طرفیندن تأسیس اولونان بو قزئتین نشری ۸ آیا یاخین داوام ائتدی. فایدالی و علمی قزئت اولان  " اومید "-ین ۱۹۰۷-جی ایله‌دک ۳۴ نؤمره‌سی چاپدان چیخمیشدیر.  

  بو هفته‌لیک، شکیل-تصویرلی قزئت داش‌باسما اوصولو ایله چاپ اولونور و باشلیغیندا آشاغیداکی ایفاده درج ائدیلیردی:  
    " بو دؤولتین و میلتین ترقّیسی، علم و معاریفین یاییلماسی اوچون تأسیس ائدیلمیش بیر قزئتدیر " .  

## اتک‌‌یازی‌لار
بؤلمه:قزئتلر
سامبا

**سامبا** () بیر نووع موزیک ، اوخوماق و اویناماق مئتودودور. بو مئتود برزیل ده دیر . بیر موزیک اویناماق حرکتیندن دیر کی ۱۹۲۰ ایلینده باشلانمیشدیر. سامبا برزیلین کارناوال لاریندا اولور هر بیر ایاق گؤتۆرمگه بیر حرکت وورورلار.

## قایناقلار
متالوژی

**متالوژی** یا **ارینتی‌بیلیم** ()  فیلیزلری و قاریشمیش فیلیزلری (نئچه جوره فیلیزی بیر بیر لرییله قاریشدیرماق) آراشدیریر . بو بیلیمین ایکی بوداغی واردیر شیمیایی ارینتی بیلیم و فیزیکی ارینتی بیلیم . ارینتی بیلیم فیلیزلی شئی لری آراشدیریر، گئنیشلندیریر و دۆزلدیر. اؤرنک اوتوموبیل اۆزو یوخسا بدنه‌سی.

## بیر ده باخ
فیلیز

ارینتی

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* 
*
آق یول (درگی)

**آق یول**  — ۱۹۱۳-۱۹۱۶-جی ایللرده قازاندا تاتار تورکجه‌سینده  اوشاق‌لار اوچون چیخان شکیللی ادبی درگی.  

## قایناق
بؤلمه:درگیلر
بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:تاتار مطبوعاتی
نانوتکنولوژی

**نانوتکنولوژی** ()  بیلیمین و تکنولوژینین بیر پارچاسی دیر. نانوتکنولوژی ماده نی آتومیک و مولوکولور بویوندا کونترول ائتمک دیر . نانوتکنولوژی دن الکتریک وسایل ، کاتالیست لر ، سنسورلار و... دۆزلدیلر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* 
* What is Nanotechnology? (A Vega/BBC/OU Video Discussion).

بؤلمه:نانوتکنولوژی
بؤلمه:تکنولوژی
اورک‌توتما مریضلیگی

بندانگشتی|اۆرک سیستمی یوخسا کاردیوواسکولار سیستمی
بندانگشتی|اۆرک توتما مریضلیگی دۆنیا خریطه سینده
**اورک‌‌توتما مریضلیگی**  () بیر نووع مریضلیکدیر. بو مریضلیک ده اۆرک و قان دامارلاری ائتکیله‌نیر.

## اؤلۆم خطری
بو مریضلیک CVD کیچیلمیش آدی دیر ۱۳٪ اؤلۆم لره ندن اولان دیر CVD دن سورا تنباکو ۹٪ دیابت ۶٪ تحروکسۆزلوک ۶٪ و کؤکلۆک ۶٪.

## قایناقلار
آتروسکلروزیس

بندانگشتی|آرتری آرتروسکلروزیس یارادیلماسینا ندن اولان
**آتروسکلروزیس** یوخسا **شریانلار تصلوبو** () بیر نووع مریضلیک دیر. بو مریضلیکده آرتری دیواره سینده غیر نورمالیقلار یارادیلانیر کی بونا لیژن دئییلیر.
## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* 
* Atherosclerosis  pathophysiology-stages and types
پارتلاییجی ماده‌لر

**پارتلاییجی ماده‌لر** () یوخسا (Explosives)  شیمیایی قاتیشیق لار یوخسا ترکیب لر دیر کی پارتلامایا ندن اولور لار. بونلار پارتلایینجا جیریقه لی ، ایشیق لی و سسلی اولور لار. شیمیایی باخیشدا بو ماده لر چوخ ناپایدار یوخسا قالابیلمیین و اؤز فورمون چوخ سورعتنن دئییشیر. دئییشرکن پارتلاییر و اوجا سسی ده اولور.
پارتلاییجی ماده لر دن اؤرنک تی ان تی ، سیلاح لار و بمب لار.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Blaster Exchange – Explosives Industry Portal
* Class 1 Hazmat Placards
* Explosives Academy
* Explosives info
* Journal of Energetic Materials
* Military Explosives 
* The Explosives and Weapons Forum 
* Why high nitrogen density in explosives? 
* YouTube video demonstrating blast wave in slow motion
ایسفراین بؤلگه‌سی

**ایسفراین بؤلگه‌سی** ()، ایران شومالی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی ایسفراین شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۲۰٬۵۱۳ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی شهرستان اسفراین
** دهستان آذری
** دهستان دامنکوه
** دهستان زرق آباد
** دهستان روئین
** دهستان میلانلو
شهر: اسفراین
* بخش بام و صفی‌آباد
** دهستان بام
** دهستان صفی‌آباد
شهر: صفی‌آباد

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:ایسفراین بؤلگه‌سی
بؤلمه:شومالی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
آواز (قزئت)

**آواز** - ۱۹۱۷ ایلینده قازاندا تاتار تورکجه‌سینده یایینلانان  " سوسیالیست "  بیر قزئت ایدی .     

## تاریخ
  آواز ‌قزئتی نین ایلک ساییسی ۸ آوریل ۱۹۱۷ده قازاندا ایشیق اوزو گؤردو . قزئتین آماجی، ایشچی‌لرین چیخارلارینی قوروماق ایدی. شوعاری بو ایدی:  "بوتون دونیا ایشچی‌لری بیرلشین! " آرزولارینیزی آنجاق  بیرلیک و موباریزه‌ده تاپاجاقسینیز!' اساساً تاتار تیجارت ایشچی‌لری‌نین، یعنی ساتیجی‌لارین یاشام‌لاری حاقیندا اوزون یازی‌لار یئر آلیردی. هفته‌ده ایکی کز،  توپلام۳۷ سایی اولماقلا دؤرد صحیفه‌ده، سونونجوسو دسامبر آییندا (۱۹۱۷) یایینلاندی. یایینچی " قازان تیجارت چالیشان‌لاری بوروسو " ، ادیتور شهید احمد‌یئف ایدی.  

## قایناق

* *Исмәгыйль Рәмиев, Рәис Даутов.* «Аваз » // Әдәби сүзлек. — Казан: Татар. кит. нәшр., 2001. — Б. 399.

بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:تاتار مطبوعاتی
آنا وارلیق

**آنا وارلیق** – ۱۳۹۵.نجی ایلدن تهران‌دا یایینلانان اوچ آیلیق تورکجه- فارسجا دیل، ادبیات، تاریخ و فرهنگ آراشدیرمالاری درگیسی.

## قایناق

بؤلمه:درگیلر
شیروان بؤلگه‌سی

**شیروان بؤلگه‌سی** ()، ایران شومالی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی شیروان شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۵۹٬۹۵۰ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی شهرستان شیروان
** دهستان حومه (به مرکزیت الله‌آباد)
** دهستان زوارم
** دهستان سیوکانلو
** دهستان گلیان
شهرلر: شیروان، زیارت
* بخش سرحد 
** دهستان تکمران
** دهستان جیرستان
شهر: لوجلی 
* بخش قوشخانه
** دهستان قوشخانه بالا
** دهستان قوشخانه پایین
شهر: قوشخانه

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:شیروان بؤلگه‌سی
بؤلمه:شومالی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
اکبر لکستانی

**اکبر لکستانی** ایرانلی آمریکالی قزئتچی و انسان حاقلار اکتیویستی ۱۳۴۷ آذرئین ۲۷سینده تهران شهرینده آنادان اولونوب. گئچمیشده باتی آذربایجانین شوط شهرینده شورای شهرین اؤویسی‌ایمیش.

## ائیلک توتوخلانماسی
لکستانی ۸۶مینجی ائیلین ایلکینده توهین به مسئولان نظام اتهامینن توتوخلانیب زندانا سالینده و بیر آی سونرا ۴۰میلیونلوخ وثیقه سیله موقتی اوتورولده. اونجدن اونون اتهاملاری دانیشیغی شوط جامیع مسجدینده ایران اونجه جمهور باشکانی ماحمود احمدی‌نژاد قارشیسیندا دانیشیغیده. ۸۶مینجی ائیلین دی آییندا انقلاب دادگاهی آدلانان خوی شهرینده اونا اوچ ائیل زیندان کسیلده.

## توتوخلانما ایرانا دونن سونرا
لکستانی ۱۳۹۸مینجی ایلین مهر آیندا خسته آناسینی گورماخا بیرداها ایرانا دوندی و سرو یئر سینیرندا گیریشده توتوخلاندی. بونا دایاناراخ اونون پروندسی باغلانمیشده اما جاسوسلوخ اتهامینن گیریشده توتولوب اورمو اطلاعاتینا تحویل وریلده. او نچه سری آج قالماخا چالیشده و سون سری هوشدان گیتدی و اورمو ایمام خسته خاناسینا آپاریلده مداوادان سونرا یالان قایناخلارا دایاناراخ رازی دلی خاناسینا تاپشیریلده. باشدا ائ ۴۷ گون ساخلانیلمادان سونرا وثیقه قوجونه اوتورولده و آمریکا بیرلشمیش دولتلر اورکسینه قئیتده.

## آمریکایا دؤونن سونرا
او آمریکایا دونن سونرا اساسسیز توتوخلاماسینان اولایی محکمیه شکایت آچدی.
## قایناقلار
حامد صفری

حامد صفری تبریز شهرینده آنادان اولدی و بیلگی‌سایار بیلیمینده تبریز بیلیم‌یوردوندا درس اوخوده. تبریزده ایلک آنلاین تاکسی سیستمینی قونقا آدیله 1385 ائیلینده یاراتدی و 1387 ائیلنه قدر تبریز شهرینده آکتیو قالدی.   قونقا آنلاین تاکسیسی اماکین ادارسینین طرفینن اسنپ تهراندان تبریزه گلنن سونرا باغلانیلده و اسنپ شرکتینین طرفینن باسقی آلتینا کیچدی، بو باغلانمادان سونرا قونقانین عمرو اوزون سورمده.  قونقا باغلانانان سونرا صفری آمریکایا کوچماخ زوروندا قالدی. آمریکادا کوچنن سونرا بیلگیسایار قونوسوندا چالیشیب 2020 ده انگلیلیس دیلینده بیر کتاب یازدی اونون کتابی "دیجیتال مارکتینگ ساده دیلینده" آدیله آمازون کتاب ساتیش سایتیندا 2020ده ان چوخ ساتیلان دیجیتال مارکتینگ قونوسوندا کیتاب چیخده.  حامد صفری 2021 دن تورک دیلی و انسان حاقلارییندا سانال دونیادا چالیشماغا باشلادی و 2022نین اکتبر آییندا گونش نیوز آدیله تورکلر انسان حقلرینین اوزرینده بیر خبری و انسان حقلری اویرتیم بیر مدیا قورده. گونش نیوز ایران تورک‌لری و خصوصیله گونئی آذربایجان تورکلرینین حقوقلارینی ساوونماخ و انسان حقلرینی اؤویرتماخ قونوسوندا داها آرتیخ چالیشیر.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار
بؤلمه:آذربایجانلیلار
بؤلمه:تبریزلی یازیچی
بؤلمه:تبریزلیلر
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
افغانیستان کوردلری

**افغانیستان کوردلری**, افغانیستان‌دا کورد منشلی ملت‌دیر. اونلار دف‌لرله افغانیستان اولوبلار.

## تاریخ
افغانستانداکی کوردلر حله مونغول استلاسی زمنی کوردلر ایرانن شمال-غربندان اندکی افغانستاندا مونغوللارلا دؤیۆشمک اۆچۆن گؤتۆرۆلدۆکده گلدی; خوراسان کورد‌‌‌‌لرینین تۆرکمن و اؤزبک کؤچریلری ایله دؤیۆشمک اۆچۆن اؤز تورپاقلارندان گؤتۆرۆلمسی ایله ائنی سبب. کوردلر مۆختلف وختلردا افغانستانا گلرک اورادا یاشایبلار. کوردلارن افغانستانا کؤچۆنۆن دیگر بؤیۆک دالغاسی اونلارن افشر سۆلالسی دؤورۆندا ایران کوردوستانندان داها بؤیۆک خوراسانا هجرتنن دوام ائتمسی ایدی. نادر شاهن اوردوسونو ایکی اساس قروپ تشکیل ائتدی. بیرینجیسی, دؤیۆش و دؤیۆشا رهبرلیک ائدن شاهسوان تورکلری, ایکینجیسی ایسه نادرن اوردوسوندا احتیاطدا اولان کورد دستسی ایدی. افغان کوردلارینین اکثریتی مونغوللارا قارشی دؤیۆشمک اۆچۆن گرتیلن کوردلرن نسلندن و یا افغانستانا کؤچمۆش کوردلارن نسلندن و یا نادر شاها صدیق کوردلارن نسلندن اولسا دا, 1980-جی اللردا ایسلامجی کوردلارن اهمیتلی بیر هسسی افغانستانا قرشی دؤیۆشمک اۆچۆن گلمشدی. اونلار سۆننی ایسلامنا اعتقاد ائدرلار و داها چوخ هرات, غزنی, مزار شریف و کابل شهرلارندا یاشایرلار. اونلارن اهالیسی تخمینن 200 مین نفردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:خالقلار
فاروج بؤلگه‌سی

**فاروج بؤلگه‌سی** ()، ایران شومالی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی فاروج شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۶۰٬۳۶۴ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش خبوشان
** دهستان حصار
** دهستان تیتکانلو

شهر: تیتکانلو
* بخش مرکزی شهرستان فاروج
** دهستان سنگر
** دهستان شاه جهان
** دهستان فاروج

شهر: فاروج

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:فاروج بؤلگه‌سی
بؤلمه:شومالی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
نیظام مصلحتینی تشخیص‌وئرن شورا

**نیظام مصلحتینی تشخیص‌وئرن شورا** ویا **سیستم مصلحتین تانییان قورومو** (فارسجا: مجمع تشخیص مصلحت نظام، عربجه: مجمع تشخيص مصلحة النظام) ایرانین ایسلامی جومهوریتینین اؤنملی اولان قوروم لاردان ساییلیر بو قوروم مجلیس یوخسا پارلمان و نیگهبان شوراسینین آرالاریندا باش وئرن ایختیلاف یوخسا یولا گدیلمیین سورو لار دا  آراشدیرما اوچون دور آما باشقا ایش لر ده گؤرۆر.

## قایناقلار
۲۰۲۳ تورکیه-سوریه زلزله‌سی

**۲۰۲۳ تورکیه–سوریه زلزله‌سی** فوریه ۲۰۲۳–جو ایلده تورکیه واختی ایله ساعات ۰۴:۱۷ ده (۰۱:۱۷ یوتی‌سی) تورکیه‌نین جنوبوندا و سوریه‌نین شومالیندا ۷٫۸ ریشتر گوجونده باش‌وئرن گوجلو بیر زلزله دیر. زلزله تورکیه و سوریه ده جیدّی داغینتیلارا سبب اولدو. زلزله‌دن سونرا چوخ‌سایلی افترشوکلار باش‌وئردی، ان گوجلوسو ۹ ساعاتدان سونرا قهرمان مرعشین اکین‌اؤزو بؤلگه‌سینده ۷٫۵ ریشتر گوجونده باش وئردی. بو زلزله تورکیه‌نین انطاکیه، شانلی‌اورفا، آدی‌یامان و قهرمان مرعش شهرلرینده و سوریه‌نین حلب و عفرین شهرلرینده چوخلو خسارتلره سبب اولوب.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:تورکیه‌ده زلزه‌له‌لر

بؤلمه:۲۱. یوز ایلده غازی عینتاب
بازرگان بؤلومو

**بازرگان بؤلومو** ماکی بؤلگه‌سی'نین بؤلوملریندندیر. بو بؤلومون مرکزی بازرگان شهریدیر.

## قایناقلار
مهدی بازرگان

**مهدی بازرگان** یا توم آدی ایله **مهدی بازرگان تبریزلی** (دوغوم: ۱ مهر ۱۹۰۷ – اولوم ۲۰ بهمن ۱۹۹۵) ایرانلی بیر سیاستچی‌ایدی. ۱۹۷۹جی ایله قدر ایرانین مووگت باش‌وزیری وظیفه‌سینده چالیشمیش ایرانلی سیاستچی ایدی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*

بؤلمه:۱۹۰۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۹۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر

بؤلمه:فرانسه‌ده‌کی ایرانلی غوربتچیلر

بؤلمه:ایرانلی اینقیلابچیلار

بؤلمه:جنوبی آذربایجانلی‌لار
۹ فوریه

## مناسبتلر

## رویدادلار

## دؤغوم‌لار

## اؤلوم‌لر

## قایناقلار

بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:فوریه
ایسلامدا الله

**الله**، ایسلام تئولوژی‌سینده تانری (ایسلامداکی اؤزل آدی ایله **الله**)، هر شئیه قادیر اولان و هر شئیی بیلن یارادیجی و دونیالارین حاکیمی‌دیر. ایسلامدا، تانری تکدیر اینانجی وورقولانیر (توحید).

## قایناقلار
لوزان آندلاشماسی

**لوزان آندلاشماسی** (, , ) تورکیه تورک یونان ساواشی‌نی (۱۹۱۹-۱۹۲۲) قازاندیقدان سونرا سوئیسین لوزان شهرینده تورکیه–یونان مرزلرین و تورکیه‌نین دیگر مرزلرین تعیین ائتمک اوچون بو آندلاشما ایمضا اولوندو. بو آندلاشمانی ایتالیا، فرانسه، بؤیۆک بریتانیا، ژاپون و یوقوسلاوی دا ایمضا ائتدیلر.

## قایناقلار
چلبی (عونوان)

**چلبی** ()، عثمانلی ایمپیراتورلوغونون بۆتۆن دؤنملرینده ایستیفاده اوْلونان بیر عونوان دیر. چلبی کلمه‌سی مملوک‌لر طرفیندن "*کاتیب*" آنلامیندا ایستیفاده ائدیلمکده ایدی؛ رومجادا ایسه "*یاخشی خیطاب ائدن*" معناسینا گلمکته دیر. بیزانس قایناقلاری ایسه کلمه‌نین تۆرکجه اوْلدوغونو و "*بی زاده*" آنلامینا گلدیگی‌نی سؤیله‌مکده دیرلر.

عثمانلی‌لارین ایلک ایللرینده شاهزاده‌لر اۆچۆن ایستیفاده اوْلونان بۇ عونوان ایره‌لی دؤنملرده چوْخلاری طرفیندن ایستیفاده ائدیلدی.

## قایناقلار
بازرگان

**بازرگان** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*تاجیر
*بازرگان (شهر)
*بازرگان بؤلومو
*بازرگان (کند-خانا)
*مهدی بازرگان
مانه و سملقان بؤلگه‌سی

**مانه و سملقان بؤلگه‌سی** ()، ایران شومالی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی آشخانه شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۰۱٬۷۲۷ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
شهر: آشخانه، پیش‌قلعه، قاضی.
* بخش مرکزی شهرستان مانه و سملقان
** دهستان جیرانسو
** دهستان حومه
شهر: آشخانه
* بخش سملقان
** دهستان آلمه
** دهستان قاضی
شهر: قاضی
* بخش مانه
** دهستان اترک
** دهستان شیرین سو
شهر: پیش‌قلعه

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:مانه و سملقان بؤلگه‌سی
بؤلمه:شومالی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
کریستین دیور

**کریستین ارنست دیور** (؛ ۲۱ ژانویه ۱۹۰۵ – ۲۴ اوکتوبر ۱۹۵۷)، دۆنیانین اَن یاخشی مودا ائولریندن بیرینین، حاضیردا ال و ام هاش آنا شیرکتینه مخصوص اوْلان کریستین دیور اس‌ای-نین یارادیجیسی کیمی تانینان فرانسه‌لی مودل یئری ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۰۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۵۷-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:مانش دوغوملولار
راز و جرگلان بؤلگه‌سی

**ٰراز و جرگلان بؤلگه‌سی** ()، ایران شومالی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی راز شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵۹۲۱۰ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* **شهرستان راز و جرگلان**
** بخش مرکزی شهرستان راز و جرگلان
** بخش جرگلان
** بخش غلامان

شهرلر: راز ، یکه‌سعود ، غلامان

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:راز و جرگلان بؤلگه‌سی
بؤلمه:شومالی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
قوفا یانارداغی

**قوفا یانارداغی** بیر آتش داغی و یانارداغ اریتره اؤلکه سینده دیر. بو آتش داغی قیرمیزی دنیزی نین گونی اینده و اریتره تنگه سی نین باتی طرفینده دیر.دنیز ساحه سیندن 600 متیر اوجادیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* Volcanoes of Eritrea

بؤلمه:اریتره داغلاری
اوقلار (درگی)

**اوُقلار** (تاتارجا: Уклар**،** تورکجه: اوْخلار)— ۱۹۰۶.جی ایلده تاتار تورکجه‌سینده اورال شهرینده یایینلانان  یومور-ساتیریک درگی ایدی. رداکتور و و یایینجیسی  کامیل موُتیگی اولموشدور.   

## تاریخ
درگی‌نین ایلک سایی ۱۹۰۶.جی ایلین ژوئن‌ینده اورال‌دا یایینلاندی. ایلک تاتار یومور-ساتیریک درگی‌لریندن  بیری ایدی. عبداله توقای درگی‌نین ایشینده فعال ایشتیراک ائدیر، بورادا  "هود-هود" ،  "کیرمیسکا" ،  "شورالئ"  و س. تخلوص‌لرله یازیردی.   

  آلتی ساییدان سونرا درگی 1906-جی ایلین نوامبریندا باغلاندی.  

## قایناق

* *Исмәгыйль Рәмиев, Рәис Даутов.* Әдәби сүзлек. — Казан: Татар. кит. нәшр., 2001. — Б. 399.

بؤلمه:تاتار مطبوعاتی
بؤلمه:درگیلر
بؤلمه:درگی
گاوورباغی قیرغینی

**گاوورباغی قیرغینی** — 12 ایول 1946-جی ایلده عراقنڤ کرکوک شهریندا تورکمانلارا قرشی قیرغین. حادثه عراق پولیسین کرکوک نفط شرکتینین گاوورباغی پارکیندا توپلاشاراق حقلارینی طلب ائتمک اۆچۆن اکسیا کئچیرن تورکمان اصیلی ایشچیلاریا آتش آچماسی ایلە باش توتموشدور.

## قیرغین
عراقدا کرکوک نفط شرکتینین تورکمان اصیللی ایشچیلاری حقلارینی طلب ائتمک مقصدیله کرکوک شهریندا تتیله چخمشدر. 7 اییول 1946-جی ایلدا عراق اقتصادیت ناضری بابا علی شیخ محمود تتیلی دایاندرماق اۆچۆن ایشچیلارا تزییق ائتمک اۆچۆن باش ناظر ارشد العمری ایلە گؤرۆشمۆسدۆر. او, اؤز تهدید و هده-قورخو اۆصوللری ایلە اونلاری اعتراضی دایاندیرماغا ایناندره بیلممیشدیر. تتیل کئچیران ایشچیلر گاوورباغی پارکینا توپلاشاراق اکسیا کئچیرمشدیر. بوندان سونرا عراق پولیسی ارازیا گلرک اونلارا آتش آچمشدر. هجوم نتیجەسیندا 16 ایشچی هلاک اولموش, 30 نفر یارالانمشدیر.

## بیرده باخ

* آلتین کؤرپو سوی‌قیریمی

## قایناقلار

بؤلمه:سوی‌قیریملار
ایزمیر اوستانی

**ایزمیر اوستانی** () تۆرکیه‌نین غربی آنادولودا، اژه ساحیلینده یئرلشن بیر اوستان و بؤیوک شهر بلدییه‌سیدیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*  İzmir governor's official website
* İzmir metropolitan municipality's official website 
*  Directorate of Culture and Tourism in İzmir
*  Local administrations in İzmir 
* İzmir weather forecast information
آوا (مانه و سملقان)

**آوا** شومالی خوراسان اوستانی‌ مانه و سملقان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳٬۹۹۳ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:مانه و سملقان بؤلگه‌سی
بؤلمه:شومالی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
شانلی‌اورفا اوستانی

**شانلی‌اورفا اوستانی** (; ، ) یادا ساده‌سی **اورفا اوستانی** تورکیه نین جنوب‌شرقینده بیر اوستان دیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* Website of the City of Sanliurfa

بؤلمه:شانلی‌اورفا اوستانی
بؤلمه:۱۹۲۸ - جی ایلینده تورکیه اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:۱۹۲۸ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:تورکیه اوستانلاری
ماریانا چوخورو

**ماریانا چوخورو** () دونیانین تانیلان أن درین چوخورو دیر و دونیانین تانیلان أن درین یئری دیر. ماریانا چوخورو ماریانا آدالارین یانیندا دیر. ۱۰۹۷۱ متر درینلیگی دیر. اوزوناسی ۲۵۵۰ کیلومتر و انی ۶۹ کیلومتر دیر. ماریانا چوخورونون أن درین نقطه سی چلنجیر دیر کی بریتانیانین کراللیگ دنیز قووت لری بو نقطه نی تاپمیش لار.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*Mariana Trench Dive (25 March 2012) – Deepsea Challenger
*Mariana Trench Dive (23 January 1960) – Trieste (Newsreel)
*Mariana Trench Dive (50th Anniv)  – Trieste – Capt Don Walsh
*[Mariana Trench – Maps (Google)](https://maps.google.com/maps?q=11.317,+142.25(Mariana+Trench)&z=6)
*NOAA – Ocean Explorer (Ofc Ocean Exploration & Rsch)
*NOAA – Ocean Explorer – Multimedia – Mariana Arc (podcast)
*NOAA – Ocean Explorer – Video Playlist – Ring of Fire (2004–2006)
ویمر

**ویمر** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛
*اکرارد ویمر
*هربرت ویمر
*ویمر، اورقن
*کوین ویمر

بؤلمه:سوی‌آد
ائلچی‌بی‌چیلیک

**ائلچی‌بَی‌چیلیک**،**ائلچی‌بَی‌سئورلیک** و یا **ائلچی‌بَی یولو** — آذربایجان میلّی آزادلیق حرکاتی‌نین لیدرلریندن بیری،۱۹۹۲–۱۹۹۳-جو ایللرده حاکیمیتده اولموش آذربایجان پرزیدنتی ابوالفضل ائلچی‌بَی‌ین سیاسی ایدئال‌لاری. بو جریان دموکراتیزم، جومهوریت‌چیلیک،ایجتیماعی عدالت،آذربایجانچیلیق، تورکچولوک، بوتؤو آذربایجان ایدئیاسی‌نین تبلیغی،آذربایجان خالق جومهوریتینه باغلیلیق و تورکیه‌یه یاخینلیق ایله کاراکتریزه اولونور. ائلچی‌بگین حاکیمیتدن گئتمه‌سی و وفاتیندان سونرا موختلیف پارتیالار، تشکیلات‌لار و سیاستچی‌لر ائلچی‌بی‌چیلیک ایدئولوژی‌سینه باغلی قالمیشدیر. ۱۹۹۳-جو ایلدن بری موخالیفتده قالان ائلچی‌بی‌چیلیک، ائلچی‌بگین حاکیمیتی دؤورونده باش وزیر اولموش پناه حسینه گؤره، یاپ حؤکومتی‌نین، علی‌یئف‌چیلیگین ایدئولوژی رقیبی‌دیر. 

  بعضی‌لری ائلچی‌بگین ایدئال‌لارینی آخج-نین قوروجولاریندان اولان محمد امین رسول‌زاده‌نین‌کی‌لر ایله موقاییسه ائده‌رک بو جریانی رسول‌زاده‌-ائلچی‌بی یولو دا آدلاندیریرلار.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سیاسی ترمینلر
بؤلمه:سیاسی ایدئولوژیلر
بؤلمه:سیاسی حرکاتلار

بؤلمه:تورکچولوک
جومهوریت‌چیلیک

**جومهوریت‌چیلیک**(عرب. *جمهوریة*سؤزوندن، جومهوریّه؛ *جومهور* – ایجتیماعی) ویا **رِسپوبلیکاچیلیق** (لاتین. *res publica*;؛ *res* – ایش، *publica* – ایجتیماعی، عومومخالق)— موستقیل اؤزونوایداره آنلاییشی اطرافیندا فورمالاشمیش، ساده‌جه چوخلوغون یوخ، عئینی زاماندا آزلیغین سووئرن‌لیگینی، یعنی وطنداش‌لارین برابرحوقوقلولوغونو وورغولایان، جومهوریتچی آنایاسالی سیستم و جومهوریت‌لرین اساسینی تشکیل ائدن ایدئولوژی. ایدئولوژی‌‌نین خوصوصیت‌لریندن بیری ده رفِراندومدور.  

## اتک یازی
بؤلمه:سیاسی ترمینلر