open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
علیرضا پوربزرگ وافی

**علیرضا پوربزرگ** ـ «وافی» تخلص ائدن آذربایجانلی یازیچی و شاعیر.

## حیاتی
۱۳۳۳ـجو گونش ایلی دونیایا گؤز آچیب.

علیرضا پوربزرگ ۱۳۳۳ ایلینده تبریزین سرخاب محله‌سینده دنیایا گؤز آچیب. ابتدائی درسلرینی ۶ ایل فرمانفرمائیان مدرسه‌سینده و قالانین دیپلمه قدر، تربیت، تمدن، دهخدا و لقمان دا اوخویوب دیپلم آلدی. جوانلیقدا ایدمانچی اوْلوب، تبریزین ماشین‌سازی تیمینده فوتبال اویناردمیش. سوْنرا دونده‌لیکده ایرانین ۱۱ قهرمانیندان بیری اوْلوب. ۱۳۵۳ ده هوانیروز دا استخدام اوْلوب و تهران و اصفهانا گئتدیب.

علیرضا ۱۵ یاشیندا حافظ قرآن اوْلموش. آتاسی مرحوم ابراهیم پوربزرگ شعر بیلردی و شاعیرلر ائوینه گلردیلر و اونلارین شعرینه نظر وئرردی. بئله‌لیکله علیرضا شعر دونیاسی ایله تانیش اولور. سوْنرا اؤزو شعر یازیر و نشریه‌لرده چاپ اولور. بیرگون شهریار ایله خیاباندا گؤروشور و اونو تانییر. شهریار شعرلرینی ائشیدیر و اونو انجمنه دعوت ائدیر. سوْنرالار اونا «وافی» تخلصینی وئریر.
پوربزرگ ادبی حیاتیندا بیر چوْخ اثرلر فارسجا ـ تۆرکجه قلمه آلمیش. او اؤز ارتشی صینیف‌داشلاری‌نین ایران ـ عراق ساواشی خاطره‌لرینی ده یازیب یاییملامیش. گونوموزه قدر ۱۲۷ جلد یاییملانمیش اثری وار.

## تورکجه اثرلریندن
* عینالی جان سلام
* قارتال

## فارسجا اثرلریندن
* آسمانی‌ها، ‏‫‏۱۳۸۹. ‬
* آشیانه گرگ‌ها، ‏‫‬‏۱۳۹۰.
* ابو مشاکل، ‏‫‏۱۳۸۹.
* بادام تلخ، ۱۳۵۸.
* باغ سوخته، ‏‫۱۳۸۹. ‬
* ب‍ر ف‍راز لن‍گ‍رک، ‏‫۱۳۸۰. ‬‬
* پادگان ابوذر، ‏‫۱۳۹۰. ‬
* پلاک سنگی، ۱۳۸۶.
* پ‍ل ش‍ن‍اور: خ‍اطرات‍ی از ع‍م‍ل‍ی‍ات ب‍ی‍ت ال‍م‍ق‍دس ب‍ه روای‍ت ام‍را و اف‍س‍ران ن‍ی‍روی زم‍ی‍ن‍ی ارت‍ش ج‍م‍ه‍وری اس‍لام‍ی ای‍ران، ۱۳۸۳.
* تیر خلاص، ‏‫‏‫۱۳۸۷. ‬‏‬
* جستجو، ‏‫۱۳۹۰. ‭‬
* چ‍زاب‍ه (خ‍اطرات‍ی از ف‍رم‍ان‍ده‍ان ن‍ی‍روی زم‍ی‍ن‍ی ارت‍ش)، ۱۳۸۲.
* خاطرات من با استاد شهریار
* خرمشهر و پادگان دژ، ‏‫۱۳۸۸. ‬
* خرمشهر و دانشگاه افسری، ‏‫‬‏۱۳۸۷.
* خرمشهر و نیروی دریایی، ‏‫‏۱۳۸۷.
* خ‍ل‍ب‍ان‍ان: خ‍اطرات‍ی از خ‍ل‍ب‍ان‍ان ه‍وان‍ی‍روز اص‍ف‍ه‍ان، در م‍ن‍اطق ع‍م‍ل‍ی‍ات‍ی ج‍ن‍وب، ‏‫۱۳۸۵. ‮‬
* دانشگاه افسری در دفاع از خرمشهر، ۱۳۸۶.
* دریادلان خاکی، ‏‫۱۳۹۰. ‬
* دژ خرمشهر «گردان ۱۵۱ پیاده دژ خرمشهر در آغاز جنگ تحمیلی»، ‏‫۱۳۸۸. ‮‬‬
* رد پای پیر، ۱۳۸۴.
* زن‍دگ‍ی‌ن‍ام‍ه و خ‍اطرات‍ی از ش‍ه‍ی‍د اق‍ارب‌پ‍رس‍ت، ‏‫۱۳۸۱. ‬
* س‍ج‍ی‍ل آت‍ش: ب‍راس‍اس خ‍اطرات خ‍ل‍ب‍ان‍ان ه‍وان‍ی‍روز ارت‍ش، ‏‫۱۳۸۰‬
* س‍ن‍ج‍اق‍ک‍ه‍ا روی آب، ۱۳۷۳.
* ش‍ی‍ر ص‍ح‍را: ام‍ی‍ر س‍رل‍ش‍گ‍ر ش‍ه‍ی‍د آب‍ش‍ن‍اس‍ان، ‏‫۱۳۸۲. ‬
* قصه‌های مادر بزرگ، ‏‫‏‏۱۳۸۷.
* کوی ذوالفقاری: قابل استفاده برای راویان مناطق عملیاتی و مداحان اهل بیت، ‏‫‏۱۳۸۷. ‬
* گ‍زی‍ده ادب‍ی‍ات م‍ع‍اص‍ر: م‍ج‍م‍وع‍ه‍. ش‍ع‍ر، ۱۳۸۱.
* ل‍ش‍ک‍ر ن‍ه ن‍ف‍ره خ‍اطرات‍ی از ع‍م‍ل‍ی‍ات ف‍ت‍ح ال‍م‍ب‍ی‍ن، ۱۳۸۲.
* م‍درس‍ه ع‍ش‍ق: زن‍دگ‍ی‍ن‍ام‍ه س‍ردار رش‍ی‍د اس‍لام ت‍ی‍م‍س‍ار س‍رل‍ش‍گ‍ر ش‍ه‍ی‍د س‍ی‍د م‍وس‍ی ن‍ام‍ج‍وی، ۱۳۸۰.
* م‍ن‍ظوم‍هٔ ع‍ش‍ق «م‍ج‍م‍وع‍ه ش‍ع‍ر»، ‏‫‏۱۳۸۴. ‬
* میگ و دیگ: مجموعه خاطرات، ‏‫‏‏۱۳۸۸.
* میگ و دیگ ۲، ‏‫۱۳۹۲. ‬
* هاد، ‏‫‏۱۳۸۷.

## خاریجی کئچید
* علیرضا پوربزرگ وافی

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:تبریزلی شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:تورک یازیچیلار
بؤلمه:کیمسه‌لر
تعز اوستانی

**تعز اوستانی** ()، یمنده یئر‌لشن بیر اوستاندیر.

## اتک یازیلار

## قایناقلار

بؤلمه:یمن اۇستانلاری
آذربایجان چرخ سورمه تورو

**آذربایجان تورو**، و یا **ایران آذربایجانینین تورو**، (فارسجا: تور دوچرخه سواری آذربایجان) ایراندا کئچیریلن ان اسکی چرخ سورمه یاریشماسیدیر. بو یاریشمانین ایلک دؤورو ۱۳۶۵-جی گونش ایلینده باشلانیبدیر.
بندانگشتی|چرخ سورمه یاریشمالاریندان
### کئچمیشی

بو تور ۱۳۶۵-ده ایلک اؤنجه "اورمو گؤلو" آدی ایله باشلاندی. سونراکی ایللر بو تورون آدی ده‌ییشیله‌رک آذربایجان قویولدو. ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ ایللرینده بو تورون بیر بؤلومو ناخجیواندا کئچیریلدی. ۲۰۱۳-جو ایلدن بو تورون آدی ایران آذربایجان اولاراق ده‌ییشیلدی.

## کئچمیشده‌کی قازانانلار

### ان چوخ قهرمان اولانلار

### اسکیکلیک‌لری

بو تور، ایراندا ان اسکی و اعتیبارلی تور اولسا دا، دوز-عمللی بیر ایسپانسئرین یوخدور، هم ده بو یاریشمالار، ایران کاناللاریندان جانلی اولاراق گؤسته‌ریلمه‌ییر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایدمان
تیکان تپه نین جومعه مسجیدی

**تیکان تپه نین جومعه مسجیدی**، قاجاریه چاغی‌نین سونونا عایید اوْلان بینالاردان بیری دیر. بۇ بینا تیکان تپه نین امام خیابانیندا یئرلشیب ۱۳۸۱-اینجی گونشلی ایلینده ۶۶۸۴ نومره سی ایله ایرانین میلی آثارلار جرگه سینده ثبت اوْلوب.

مسجیدین باش قاپی سی طاقلی دالانلا مسجیدین صحنینیه قوشولور مسجیدین قدیمی شبستانی بیر بویوک ایوانی اولاراق کرپیجلی و داشلی سوتون باشلاری ایله ساخلانیب ایوانین آنی کرپیجین ایشلمه سی  دورمو کله راسته تزئین اوْلوب. مسجیدین دیوارلارین آشاغی بولوملری پی داشلاری و ماسا ، اهک هابئله کرپیج توپراقی ایلا ایشلنیب دیوارین یوخاری بولوملری اوْرتا گونبز ، کرپیج، ظریف گوشواره لر هابئله نظمیلی رسم بندی دورد گوشه کرپیج لرله وگچ مالاتی ایلا ایشلنیب.مسجیدین دورد بیر یانیندا ایکی طبقه لی اطاقک لر مسجیدین مصالحیندن آزلماق اۆچون تیکیلیب.
## قایناقلار
۲۰ مئی

۱۹۰۲-ده کۇبا اؤلکه‌سی، آمریکا بیرلشمیش اوستان‌لریندن اؤزگۆرلۆک قازاندؽ.
## قایناقلار
مارکسیزم

**مارکسیزم** — اؤزونه‌مخصوص بیر سیاسی فلسفه جریانی، تاریخین دیالکتیک ماتریالیست بیر شرحینه دایانان ایقتیصادی و ایجتیماعی بیر دۆنیا گؤروشو، کاپیتالیزمین مارکسیست باخیمیندان حل اوْلونماسی، بیر ایجتیماعی دییشیم نظریه‌سی، کارل مارکسین و فردریش انگلسین ایشلریندن چیخاران، اینسانین آزاد اوْلماسی ایله باغلی بیر فیکیر سیستمی.

## قایناقلار

بؤلمه:مارکسیزم
بؤلمه:Marxism
بؤلمه:کومونیسم
بؤلمه:Criticism of religion
بؤلمه:Eponymous economic ideologies
بؤلمه:Eponymous political ideologies
بؤلمه:کارل مارکس
بؤلمه:Left-wing politics
بؤلمه:Materialism
بؤلمه:ناتورالیسم
بؤلمه:Philosophical movements
بؤلمه:Philosophical traditions
بؤلمه:سوسیولوژی نظریه‌لر
بؤلمه:سوسیالیسم
بؤلمه:سوسیال نظریه‌لر
بؤلمه:تاریخ نظریه‌لری
بؤلمه:Types of socialism
ابوشکر (آبادان)

**ابوشكر** (فارسجا: ابوشكر), کندی خوزیستان اوستانینین آبادان بؤلگه‌سی‌نین، اروندكنار بؤلومو  و  مينوبار قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.

## جوْغرافیایی موْقع
ابوشكر کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیبدیر.

## نوفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 872 نفر اهالیسی و 183 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 4790 نفری کیشی و 5010 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 651 نفری ساوادلی و 125 نفری ساوادسیزدیرلار.

## دیل و دۆشونجه
بۇ كندين اهالیسی  فارسجا دانيشيرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.

## ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد  و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
**اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران* (*[http://www.gitashenasi.com/ProductShow-en.aspx Gitashenasi Province Atlas of Iran] *)

## قایناقلار

﻿

بؤلمه:آبادان بؤلگه‌سی‌نین کندلری
سئ‌جبه خاقان

**سئ‌جبه خاقان** (اصل آدی: تیلی تکین) — شئکونون اوْغلو٬ غرب گؤی‌تۆرک خاقانی.

## خاقان اوْلماسی

۶۳۰ ایلینده توْنق‌جبه خاقانی عمی‌سی باهادیر اؤلدورور. سئپی خاقان آدییلا تاختا کئچن باهادیرا٬ نۇشئپی بۇیلاری قارشی چیخاراق توْنق‌جبه‌نین کیچیک قارداشی‌نین اوْغلو نیشۇنو خاقان اعلان ائدیرلر. نیشۇ خاقانلیغی قبول ائتمه‌یه‌رک٬ اوْ زامانلاردا سوْغد بؤلگه‌سینده اوْلان٬ شئکونون اوْغلو تیلی تکینی خاقان اوْلماغا چاغیریر. بئله‌جبه تیلی تکین٬ سئ‌جبه خاقان آدییلا تاختا کئچیر. بۇ شکیلده عئینی زاماندا غرب گؤی‌تۆرک اؤلکه‌سینده٬ سئپی خاقان و سئ‌جبه خاقان تاخت ایدّیعاسیندایدیلار.

۶۳۰ ایلینده شرق گؤی‌تۆرک دؤولتی ییخیلدیقدان سوْنرا٬ چین ایمپیراتورلوغونون غرب گؤی‌تۆرکلری ده ییخماغا چالیشماسی باشلادی. بۇ چالیشمالارین اثرینده ۶۳۰ ایلیندن بری غرب گؤی‌تۆرک اؤلکه‌سینده ائل‌لر آراسیندا ساواشلارین آردی کسیلمه‌دی. سئپی خاقان٬ خاقان اوْلدوقدان قیسا بیر مۆدّتدن سوْنرا بۇ عۆصیانلارین نتیجه‌سینده قاچماغا محبور قالدی. نیشۇ آلتای یاخینلیقلاریندا اوْنو اؤلدوره‌رک سئ‌جبه خاقان بۆتون غربین خاقانی اوْلدو.

## عۆصیانلار قارشی‌سیندا
سئ‌جبه ایلک اؤنجه تؤلؤسلرله ساواشماغا مجبور قالدی. تؤلؤسلری مغلوب ائتسه ده٬ تاردۇشلارا مغلوب اوْلدو. سئ‌جبه چَتین حرکتلری ایله اؤزونه قارشی بؤیوک ناراضیلیک اوْیاندیردی؛ آیریجا نیشۇنو اؤلدورمک ده گؤزونده وار ایدی. بۇنو بیلن نیشۇ قاچدی. بۇ سفر نۇشئپی بوْیلاری سئ‌جبه خاقانی ییخماغا قرار وئردیلر؛ نتیجه‌سینده سئ‌جبه سوْغد بؤلگه‌سینه قاچدی. اؤزونون اوْرادا قهریندن اؤلدوگو سؤیلنیر.

## قایناقلار

## 

بؤلمه:تورک تاریخی
بؤلمه:گؤی‌تورک خاقانلاری
بؤلمه:گؤی‌تورکلر
میلادی تقویم

بندانگشتی|

**میلادی تقویم** ژۆليئن تقویمی‌نین يئرینه پاپا اوْن اۆچ. گرئگوْري طرفیندن برپا ائتدیریلن تقویم. میلادی تاریخ باشلانغیجی و دۆنيانین گۆنش اطرافینداکی چئوریل مدتی اوْلان ۳۶۵ گۆن ۶ ساعتلیق زامانی "۱ ایل" اوْلاراق قبول ائدر.بو تقویمین تاریخی مسیح پیغمبرین دۆنیا گلمسیندن دیر . بو تقویم دۆنیا نین ۹۵٪ اؤلکه سینده ایشلنیر.
## نوتلار

## قایناقلار

*
*.
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*

## خاریجی لینکلر

* 
* Calendar Converter
* Inter Gravissimas (Latin and French plus English)
* History of Gregorian Calendar 
* The Perpetual Calendar Gregorian Calendar adoption dates for many countries. 
* World records for mentally calculating the day of the week in the Gregorian Calendar 
* The Calendar FAQ – Frequently Asked Questions about Calendars
* Today's date (Gregorian) in over 800 more-or-less obscure foreign languages
آرشین

**آرشین** اوزونلوق، یوز اؤلچومو و حجم اؤلچوبیریمی‌دیر. میلتلر آراسی بیریملر سیستئمی‌ندن اؤنجه گئنیشلیکلله قافقاز، آنادولو و سیبری ده ایشله‌نیلردی. هر آرشین تقریبا **۰.۶۸** مئتردیر. آرشین عموما پارچا، یئر و سو اؤلچمک اۆچون چوخ ایشله‌نردی ائله کی ان آدلیم آرشین مال آلان اوپئراسی آدیندا گلن آرشین بو سؤزجوگو خاطیرلاییر.

(آراج=تار****آرقاج=پود)

بؤلمه:بیریملر/واحیدلر
فرشاد پیوس

**فرشاد پیوس**( ۲۲ دی ۱۳۴۰ در تهران)ایرانلی بیر ایدمانچی‌ دیر .فرشاد پیوس ۱۳۴۰ اینجی ایلده تهرندا دۆنیایا گلمیشدیر.
## قایناقلار

بؤلمه:فوتبولچولار
فراز کمالوند

**فراز کمالوند** (دوغوم ایلی،۱۳۵۴ ،خورم‌آباد) — تبریزین تیراختور فۇتبوْل کلوبونون کئچمیش (2008-2011) باش مشقچی سی. ایندی تبریز گؤی پولاتچیلار (گؤستریش فولاد) کلوبونون باش مشقچی سی دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:فوتبولچولار
سید علی خامنه‌ای

**'


**سید علی خامنه‌ای*' (کامیل آد: سید علی حسینی خامنه) (دوْغوم گۆنو:۲۹ فروردین ۱۳۱۸ [[مشهد]] ده ، [[آذربایجان]]لی اصالت ایله) [[ایران]]‌ین عالی رهبری و ایرانلی تقلید مرجعی، [[سیاستچی]]. او بوندان قاباق ایکی دؤره دال‌بادال [[ایران]]ین جومهور باشقانی اولوب (۱۳۶۰-دان ۱۳۶۸-ه). ۱۳۶۸ ایلینده، [[سید روح‌الله خمینی]]نین وفاتین‌دان سونرا، [[خبرگان رهبرلیک مجلیسی]]نده ایرانین رهبرلیگینه سئچیلدی.
*فوربس* [[آمریکا]]لی مجلّه‌نین تحقیقینه گؤره *خامنه‌ای'' ، ۲۰۱۱ ایلینده دونیانین ۲۶-جی گئچرلی و قودرتلی اینسانی‌ایمیش؛ ۲۰۱۲ ایلینده روتبه‌سی ۲۱-ه چاتیبدیر.

## آدی و عائیله‌سی
اونون اجدادلاری عراقدان تفرش منطقه‌سینه و تفرشدن آذربایجان منطقه‌سینه کؤچوبلر و خامنه ده یئرلشمیشلر. سیدعلی خامنه‌ای نین آتاسی سیدجواد خامنه‌ای نجف و مشهد شهرلرینده تانینمیش بیر ماللا ایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:سیاست
بؤلمه:ایرانلی اینقیلابچیلار
بؤلمه:علی خامنه‌ای
۲۵ مه

**۲۵ مه**:
* ۱۵۷۱ - ایسپانیا شاهی وِنِدیک٬ پاپ ایله عثمانلی دؤولتینه قارشی ایتّیفاق قراری آلدی.
* ۱۹۵۴ - توکیودا کئچیریلن دۆنیا سربست گۆلش مۆسابیقه‌لرینده تۆرکیه بیرینجی اوْلدو.
* ۱۹۶۳ - ۳۰ آفریقا اؤلکه‌سی بیر آرایا گله‌رک آفریقا بیرلیگی اؤرگوتونو قۇردو.
* ۱۹۷۷ - اۇلدوز ساواشلاری فیلمی گؤستریمه گیردی.
* ۱۹۸۹ - میخائیل قوْرباچوف٬ شوروی سوسیالیست جۆمهۇریتلر بیرلیگی دؤولت باشقانی اوْلدو.
* ۱۹۹۷ - افغانیستاندان قاچان جنرال رشید دوْستۇم٬ تۆرکیه‌یه سیغیندی.
* ۲۰۰۵ - آذربایجان نفتینی تۆرکیه اۆزَریندن دۆنیا بازارینا یئتیرمک اۆچون باکو-تیفلیس-جئیهان لۆله خطّینه ایلک نفت وئریلدی.

بؤلمه:۲۵ مه
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:مه آیی‌نین گونلری
چوئبده

**چوئبده** خوزیستان اوستانی‌ آبادان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۷٬۹۰۶ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:آبادان بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین شهرلری
قلعه قاسم(اندیمشک)

**قلعه قاسم** (فارسجا: قلعه قاسم), کندی خوزیستان اوستانینین اندیمشک بؤلگه‌سینین، الوارگرمسیرئ بؤلومو  و  حسینیه قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.

## جوْغرافیایی موْقع
قلعه قاسم کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیبدیر.

## نوفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین * نفر اهالیسی و * عایله‌سی وار. بۇنلاردان * نفری کیشی و * نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن * نفری ساوادلی و * نفری ساوادسیزدیرلار.

## دیل و دۆشونجه
بۇ كندين اهالیسی  فارسجا دانيشيرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.

## ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد  و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
**اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران* (*[http://www.gitashenasi.com/ProductShow-en.aspx Gitashenasi Province Atlas of Iran] *)

## قایناقلار

بؤلمه:اندیمشک بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بیدروبه

**بیدروبه**، خوزیستان اوستانی‌ اندیمشک بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲٬۵۷۹ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:اندیمشک بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین شهرلری
نگازه كوچك(اهواز)

**نگازه کوچک** (فارسجا: نگازه کوچک), کندی خوزیستان اوستانینین اهواز بؤلگه‌سینین، باوئ بؤلومو  و  ویس قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.

## جوْغرافیایی موْقع
نگازه کوچک کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیبدیر.

## نوفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 308 نفر اهالیسی و 38 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 150 نفری کیشی و 158 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 114 نفری ساوادلی و 153 نفری ساوادسیزدیرلار.

## دیل و دۆشونجه
بۇ کندین اهالیسی  فارسجا دانیشیرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.

## ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد  و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
**اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران* (*[http://www.gitashenasi.com/ProductShow-en.aspx Gitashenasi Province Atlas of Iran] *)

## قایناقلار

بؤلمه:اهواز بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اهواز بؤلگه‌سی‌

**ٰاهواز بؤلگه‌سی** ()، ایران خوزیستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی اهواز شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱٬۳۰۲٬۵۹۱ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* **[[بخش مرکزی شهراهواز]]**
** دهستان الهایی
** دهستان لامی
روستا ها: اهواز، الهایی
* **[[بخش اسماعیلیه]]**
** دهستان اسماعیلیه شمالی
** دهستان اسماعیلیه جنوبی
* **[[بخش غیزانیه]]**

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:اهواز بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
شهاب حسینی

**شهاب حسینی**(دوْغوم ۱۴ بهمن ۱۳۵۲ تهران) ایرانلی بیر تلویزیون و سینما کارگردانی واوْیونچوسو.
## اوْینادیغی فیلم‌لر

## قایناق‌لار

بؤلمه:ایرانلی کیشی اویونچولاری
بؤلمه:ایرانلی سینماچیلار
بؤلمه:۱۹۷۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:Iranian male film actors
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده ایرانلی کیشی اویونچولار
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده ایرانلی کیشی اویونچولار
بؤلمه:Cannes Film Festival Award for Best Actor winners
بؤلمه:Silver Bear for Best Actor winners
بؤلمه:People from Tonekabon
چین ایچ ساواشی

**چین ایچ ساواشی** -ایکینجی دۆنیا ساواشیندان سوْنرا چین اؤلکه‌سینده میلّیتچیلر ایله کوْمونیستلر آراسیندا حاکمیت مۆناقیشه‌سی اۆستونده چیخان ساواشدیر.ایکی طرفین جمعاً ۲ میلیونا یاخین تلفات وئردیگی ساواشدا میلّیتچیلرین رهبری *چیانق کای‌شک* ایکن کوْمونیستلرین رهبری *مائو تسه‌توْنق* دور.کوْمونیستلرین ۱۹۴۹دا میلّیتچیلری اؤلکه‌دن چیخاردمالاریلا ساواش سوْنا چاتمیشدی.اؤلکه‌دن چیخان میلّیتچیلر تایوانی اله کئچیریب اوْرادا چین جۇمهوریتی آدیلا حؤکومت قوْرموشلار.

## گؤرونتولر


File:Chiang1926.jpg

File:National Revolutionary Army troops.png

File:National Revolutionary Army artillery.png

File:Nationalist China 1929 - 1937.PNG

File:China Soviet Zones.png

File:The Long March 1934 - 1935.PNG

File:Long-march.jpg

File:Situation at the End of World War Two.PNG

File:Shangtang.jpg

File:Three Campaigns of Chinese Civil War.png

File:National Revolutionary Army planes.png

File:Chaing Kai-shek's Strategy 1947.PNG

File:Communist Offensives September through November 1948.PNG

File:Communist Offensives November 1948 - January 1949.PNG

File:Communist Offensives April - October 1949.PNG

File:PLA Enters Peking.jpg

File:Movement KMTretreat.svg

File:Hainan Island Campaign.png

File:Yangtze Crossing Monument - detail - P1070673.JPG

File:Wuwangzaiju.JPG



بؤلمه:ایگیرمینجی عصر ساواشلاری
بؤلمه:تاریخ
بؤلمه:چینین تاریخی
بؤلمه:چین ایچ ساواشی
بؤلمه:تایوانین دؤیوشولری
بؤلمه:چین خالق جومهوریتینین ساواش‌لاری
سئوگی

**سئوگی** و یا **محبّت** — احساس کئچید مرحله‌لرینده اینسانلارین بیری-بیرینه ایسینیشمه‌سیدیر. محبت مۆختلیف احساس حاللارین بیرگه یاشانماسی نتیجه‌سینده مئیدانا چیخیب٬ مکانیزمی اساساً بئینین علاقه‌یه باغلی عکس‌العمل‌لریندن قایناقلانیر. بئله کی٬ بۇرادا داواملی احساس کونتاکتین (ترانسفرین) مئیدانا گلمه‌سی اۆچون احساسی قیجیقلاندیران مۆختلیف ائشیک‌لیک تأثیرلرین مؤوجۇدلوغو ضروری شرطدیر٬ مثلاً٬ طبیعت منظره‌لری‌نین بیرگه سئیری٬ بیرگه موسیقی دینلنیلمه‌سی مۆختلیف هیجانلی٬ سئوینجلی شراییطلرین٬ رنگارنگ بؤلوملری و ... کیمی آلینان اثرلرین گۆجو گله‌جکده یاراناجاق احساس کونتاکتین گۆجونو کاراکتریزه ائدیر کی٬ سوْنرادان بۇ کونتاکتین قیریلماسی مۆختلیف پسیکولوژیک خسارتلره گتیریب چیخار.

بؤلمه:حیسلر
۴۲ (سایی)

**۴۲** یوْخسا **قیرخ‌ایکی**، ۴۱-دن سوْنرا و ۴۳-دن قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
پارانوئید شخصیت پوزوقلوغو

بندانگشتی|اعتیمادسیزلیق،اینتیقادا بدبین و آشیری حساسیت پارانوئید مریضلرین اوْرتاق اؤزلیگیدیر.

**پارنوئید شخصیت پوْزوقلوغو** -(اینگیلیسجه:*Paranoid personality disorder*) بۇ مریضلیگین کؤکونده باشقالارینا قارشی حیس اوْلان اعتیمادسیزلیق و سوءظن یاتار.فرد شکلریندن بحث و شیکایت ائدرک  و یا هۆجوم و حمله ایله ایفاده ائدر.پارانوئید فردلر گؤرونتوده سوْیوق و منطقلی کیمی گؤرونه‌بیلیرلر آمّا عۆموناً مۆهاجیم ،عینادچی داورانارلار.باشقالاری حقّینده منفی قیضاوتلر گلیشتیره‌بیلیر و اؤزلری کیمی پارانوئید اینانجلاری پایلاشیلدیغی فیرقه‌لر یادا گۇروه‌لارا عۆضو اوْلابیلیرلر.بۇ فردلر عۆموماً اؤزلرینی دۆز،عادیل و دوْغرو اوْلاراق گؤرلر.پارانوئید شخصلره یانلیش اینانجلارینی ثابیت ائتمک اۆچون منطیق ایله بحث اوْلاماز،پارانوئید فرد دلیللری قبول ائتمز و هر دلیله یئنی قانیتلار گتیریب و اؤز ایستیدلالینا آرتیریب اوْنو تکمیللشدیر.
تدقیقاتلار پارانوئید فردلرین آلتی اساس اینانجا صاحیب اوْلدوقلارینی گؤسترمکتدیر:

۱-فلاکت چوْخ یاخیندیر.
۲-دۆنیا پیس آداملارلا دوْلودور.
۳-قضا اوْلمور، بۇ نوع اوْلایلار پیس نیتلی اینسانلار طرفیندن گؤرولور.
۴-هرکس منیم دۆشمنلیگیمده چالیشیر.
۵-من حقّلییم و آیری آداملار خطالی.
۶-من آیری اینسالاردان فرقلییم ،اوْنلار گؤرمه‌دیکلرینی گؤربیلیر و یادا حیس ائده‌بیلیرم.

چوْخ آز پارانوئید شخصیت پوْزوقلوغو اوْلان فرد اؤز ایستگی ایله پسیکولوژا (روانپزشک) یا پسیکاتریسته (روانشناس) موراجیه ائدر.اکثراً عایله عۆضولاری یا آیری عامیللرین زوْریلا درمانی باشلارلار.

بؤلمه:پسیکولوژی
بؤلمه:Cluster A personality disorders
بؤلمه:Personality disorders
بؤلمه:Psychiatric diagnosis
بؤلمه:Paranoia
بینالی ییلدیریم

**بینالی ییلدیریم** (د.گ: 1955 سپتامبرینین 20سی، د.ی: ارزینجان) تورکیه لی سیاستچی، اسکی تورکیه یول وزیری، عدالت و قالدیرما حزب سی(آک پارتی) نین اوچونجو عمومی باشچیسی، و تورکیه نین 27جی باش وزیریدیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:تورک سیاستچیلر
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
جامالا

بندانگشتی|سول|یوروویژن اؤدولونون قازانان جامالا**جامالا **یا** جماله **، اصل آدی** سوساننا جمالددینووا** (اوکراینجا. Сусана Джамаладинова، تاتار قیریم تۆرکجه‌ سی. Susana Camaladinova) 1983جو ایلی آوقوستونون 27جی گونونده گئچمیش شوروی بیرلیگی نین قیرغیزیستان جومهوریتی نین اوش شهرینده آنادان اوْلوب. اوکراینلی اوخویان و موسیقی چی دیر. آتاسی ایستالین زامانیندا قیریم (کریمه) یاریم آداسیندان اورتا آسیایا کؤچورولموش تاتار تورکلریندن، و آناسی دا ائرمنی دیر.

جامالا 2016جی ایلین مئی آییندا سوئد ده قورولان اوروپا یورو ویژن آدلانان موسیقی موسابقه‌لرینده اوکراین تمثیلچی سی اولاراق، 1944 آدلی ماهنی سی ایله 534 امتیاز ایله اوروپا بیرینجی سی اوْلدو. ۱۹۴۴ماهنی‌سی قیریم تاتارلاری نین دپورت اولماسی و اساساً اوْرتا آسیایا کؤچورولمک زامانی موغنّی نین بؤیوک آناسی نین ایتیردیگی قیزی حاقّیندا دیر و جامالانین اؤزو طرفیندن بسته لنیب.

## ۱۹۴۴ماهنی‌سی
۱۹۴۴ماهنی‌سی نین یاریدان چوخو اینگیلیسجه و کیچیک بؤلومو ده تاتار تۆرکجه‌ سینده دیر، آنجاق 4 دؤنه تیکرار اوْلونور. شوروی قیزیل اوردوسو و ایستالین گوجلریندن موستقیم آد چکیلمه ییب، آنجاق مضمونو روسیه نین اعتراضینا سبب اوْلوبدور.

Yaşlığıma toyalmadım
Mən bu yerdə yaşalmadım
...
Vatanıma toyalmadım

یاشلیغیم: اوشاقلیغیم، جاوانلیغیم
تویالمادیم: دویاممادیم

## آیریجا باخ
* قیریم خانلیغی
* قیریم تاتار تورکجه‌سی
* قیریم خالق جومهوریتی
* قیریم تورکلری

## قایناقلار
* آنادولو تۆرکجه‌ ویکی پدیاسی
* 1944 ماهنی‌سی‌نین متنی (باغلانتی)
نجیب فاضل قیساکورک

**نجیب فاضل قیساکۆرک** (۲۶ مئی ۱۹۰۴-۲۵ مئی ۱۹۸۳) — تۆرکیه شاعیری و یازیچی‌سی. قیساکۆرک دیل اینقلابینی تۆرک میلّتینه خیانت و یئنی تورکچه‌نین آدلاندیرماسینا *قۇرباغا دیلی* یوْخسا *قۇرباغاجا* ایفاده‌لرینی ایشله‌دردی.

## قایناقلار

بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
ایران ایسلام اینقیلابی

بندانگشتی|آیت‌الله خمینینین طیّاره‌دن دۆشمه‌سی
**ایران ایسلام اینقلابی** -۱۳۵۷ ایلی‌نین بهمن آیی‌نین ۲۲ سینده روح‌الله خمینینین رهبرلیگینده‌کی ایسلامچیلار طرفیندن و خالقین بؤیوک حیمایه‌سی‌نی ده داللارینا آلاراق ایران شاهی محمدرضا پهلوینین ایقتداردان دۆشورولمه‌سیدیر.۱۳۵۶دا موخالیفتلر خالقین بؤیوک تظاهراتلاریلا باشلادی.اعتصابلار و آیاقلانمالار اؤلکه‌نی فلج ائتدیکدن سوْنرا شاه دی (ژانویه) آینیندا اؤلکه‌دن قاچدی و خالقین بؤیوک ایستقبالییلا آیت‌الله خمینی ایران گیردی.فروردینین ۱۲.ده ایران رسماً ایسلام جۇمهوریتی اوْلدو و آیت‌الله خمینی‌نین تأییدیله دینی حؤکومت قوْرولدو.

## گؤرونتولر


File:Pro-government demonstration in Amjadieh stadium, 23 January 1979.webm
File:Shahanshah historical pressconference.jpg
File:RastakhizPartyDemoAgainstTerrorTabrizFarvardin2537.jpg
File:The Shah with Atherton, Sullivan, Vance, Carter and Brzezinski, 1977.jpg
File:Dead Revolutionaries (17 Shahrivar).jpg
File:Imam in Paris.jpg
File:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg
File:Bakhtiar and mosaddegh cartoon.jpg
File:مردم مسلح انقلابی.JPG
File:Shariatmadari and Khomeini.jpg
File:Obverse of Iranian 20 Rials coin - monument of 3rd anniversary of Islamic revolution.jpg
File:Reverse of Iranian 20 Rials coin - monument of 3rd anniversary of Islamic revolution.jpg
File:زخمی انقلابی.JPG
File:اعتراض مردم انقلابی.JPG
File:شهیدان انقلابی.JPG
File:هفده شهریور.JPG
File:Ali Khamenei in Iranian Revolution protests.jpg
File:Shapour Bakhtiar Cabinet.jpg
File:Shah's exit from Iran 04.jpg
File:Statue of Shah Revolution.jpg
File:خمینی در مهرآباد.JPG
File:خمینی در بهشت زهرا.JPG
File:ExecutionGenerals150279.jpg

## قایناقلار

بؤلمه:اینقیلابلار
بؤلمه:ایران تاریخی
بؤلمه:تاریخ
ایدراک

**ایدراک** اینسانین طبیعته مۆناسیبتی‌نین رنگارنگ فوْرمالاری سیستمینده اهمیتلی یئری ایدراک٬ یاخود اینسانی احاطه ائدن عالم حاقّیندا بیلیک‌لر٬ اوْنون طبیعتی و قۇرولوشو٬ اینکیشاف قانونا اۇیغونلوقلاری٬ همچینین اینسانین اؤزو و بشر جمعیتی حاقّیندا بیلگی تۇتور. ایدراک اینسانین یئنی بیلیک الده ائتمه‌سی پروسه‌سی٬ اوّللر معلوم اوْلمایان کشفی دئمکدیر. ایدراکین اهمیتلی نائیلیّت‌لری اینسانین همین پروسه‌ده فعّال روْلو ایله الده ائدیلیر. اصلینه قالاندا ائله فلسفی تحلیلی ده ماراقلاندیران همین مسأله‌دیر. باشقا سؤزله دئسک٬ صؤحبت حقیقته چاتماق یوْللاری٬ آنلاییشلاری و متودلاریندان گئدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:فلسفه
زن

**زِن** — بودیزم مکتبلریندن بیری. آلتینجی عصرده چینده اوْرتایا چیخمیش و ژاپوندا گئنیش یاییلمیشدیر. زن اساسینی٬ بودا ایله بۆتون وارلیقلارین وحدتی حاقّیندا تصوّۆر٬ بۆتون نظری متودلاردان یۇخاریدا دۇران دائو-طبیعی یوْللا حاقّیندا تشکیل ائدیر. آیری مکتبلردن فرقلی اوْلاراق زن «آنی اوْیانما» ایده‌سی٬ حقیقتین-ساتوری‌نین الده ائدیلمه‌سینی تبلیغ ائدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بودیزم
بؤلمه:عیرفان
تحصیل

**تحصیل** — اینسانین معنوی سیماسی اوْلوب، مدنیّت، تعلیم-تربیه و معنوی دَیرلرین تأثیری آلتیندا یارانیر. بۇرادا بیلیک حجمی اساس دئییل، اوْندان مۆستقیل اوْلاراق فایدالانماق کئیفیت‌لری اساس ساییلیر.

## بعضی اؤلکه‌لرده تحصیل ایل‌لری‌نین باشلانما تاریخی

بؤلمه:تحصیل
بؤلمه:Education
بؤلمه:Main topic articles
فمینیزم

بندانگشتی|فمینیزمین سمبولو
**فمنیزم** — قادینلارین حۆقۇقلاری اۆچون ایجتیماعی-سیاسی حرکت. ایندیکی دؤورده فمینیزم مۆختلیف فوْرمالارا آیریلیر. چوْخ زامان فمنیزمین قادینلارین آزادلیق اۇغروندا حرکتی‌نین اساسیندا دۇران جینسلرین برابرلیگی نظریه‌سی کیمی آنلاشیلیر. لاکین داها چوْخ اوْنو گئنیش شکیلده-جینسده حۆقۇق برابرلیگی دۆشونجه‌لرینه اساسلانان قادین حۆقۇقلاری مۆحافیظه‌سی اۆچون مۆختلیف حرکتلر کیمی شرح ائدیرلر.

## قایناقلار

بؤلمه:فمینیزم
بؤلمه:Feminism
بؤلمه:Words coined in the 1830s
بؤلمه:Gender
بؤلمه:سوسیال نظریه‌لر
حقیقت

**حقیقت** یا دا **گرچئک** — چوْخ‌معنالی عۆنوان. بیر چوْخ مۆرکّب ترمینلرین ترکیب بؤلومو.

حقیقت اؤزو آیریجا ترمین کیمی ایستیفاده ائدیلیر. آنجاق بۇنونلا بئله٬ اوْ بعضی ترمینلرین معناداشی کیمی ایستیفاده ائدیلیر. اوْنون چوْخ‌معنالیغی آشاغیداکی آنلاملاردا گؤرونور:

***حقیقت** - واقعیتین مؤوضوعی درک ائتمه‌سی.
***حقیقت** - عدالت ترمینی‌نین معناداشی. آنی دۆشونجه‌ده «حقیقت»  مؤوضوعون حرکتینه حاق قازاندیریر.
***حقیقت** - دۆزگونلوک ترمینی‌نین معناداشی.
***حقیقت** - حقیقته اۇیغون گلن هر شئی.

## قایناقلار

بؤلمه:فلسفه
حؤکومت

**حؤکومت** — بیر دؤولتین ایداره‌سی و ایداره‌دن مسئول ییغینتی. حؤکومت، سیاسی بیر قۇرغو ایچینده‌کی وظیفه‌لر طرفیندن سیاست و قرارلارین حیاتا گئچیرمه‌سی پروسه‌سیدیر. عئینی زاماندا باغلاییجی سیاست قرارلارین آلینماسیندان مسئول وظیفه‌لی‌لردن یارانمیش قروپا دا حؤکومت دئییلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:حؤکومت
بؤلمه:دؤولت و حوقوق نظریه‌سی
بؤلمه:حۇکومت
بؤلمه:سیاسی ترمینلر
بؤلمه:Main topic articles
محمد علی کلی

بندانگشتی|سول|محمد غلی**محمد علی** (اینگیلیسجه. Muhammad Ali؛ دوغوم آدی کاسیوس مارسللوس کلی، اینگیلیسجه. Kassius Marsellus Kley)، 1942جی ایلین ژانویه سی نین 17سینده آمریکا کنتاکی اوستانی نین لویزویل بؤلگه سینده آنادان اولوب و 2016جی ایل ژوئن آیی نین اوچونده آریزونا اسکاتسدیل شهرینده، اوزون ایللر پارکینسون مرضی نی تحمل ائدندن سونرا، دونیایا گؤز یومدو.
بوکس تاریخ یازانلاری، ایدمان اوزمانلاری،کئچمیش بوکسچولار،ایندیکی بوکسچولار و بوکس یانداشلاری طرفین‌دن "بوتون زامانلارین ان بؤیوک بوکسچوسو" اولاراق قبول ائدیلن آغیر چکیده  چیخیش ائتمیش افسانه پروفشنال آمریکالی بوکسور. همده "اینسان حقوقلاری قوروچوسو" و آمریکادا بیرینجی ایسلام تشکیلاتینین باشچیلاریندان بیری .1960-جی ایلده روم دا کئچیریلن 17جی یای اولیمپیک اویونلاریندا اورتا آغیر چکیده (81 ک.ق) بوکس یاریشلارینین قازانانی. 
بندانگشتی|سول|محمد علی‌نین گؤرونتوسو بیر رسیم‌دهتایم درگی‌سی نین آچیقلادیغی "تاریخین ان داهی 100 شخصیتی" آراسیندا آدی اولان تک ایدمانچی. علی مشهور فیزیک-ریاضیاتچی آلبرت آینشتایندان سونرا 20-جی یوز ایلین ان اهمیتلی سیماسی کیمی قبول ائدیلیب و یوز ایللیگین آیکونو سئچیلیب. محمد علی ای.اس.پی.ان ایدمان کانالی طرفین‌دن ایدمان تاریخین ان یاخشی ایدمانچی‌سی سئچیلیب. او بو لیستده مایکل جوردن، لانس آرمسترانگ، تایقر وودز، دیئقو مارادونا و وئین گرئتزکی کیمی افسانه ایدمانچی‌لاری دالیدا قویوب. محمد علی-نین ان مشهور و آز قالا افسانه‌یه چئوریلن دئییم‌لرین‌دن بیریده بو اولموش‌دور: اصلا منه یاخشی اولدوغومو سؤیلمه یین، چونکو من ان یاخشی‌لاریندا یاخشی‌سی یام.
1964-1966، 1974-1978-جی ایللرده آغیر چکیده موطلق دونیا قهرمانی. 1974-1978-جی ایللرده WBC، 1967، 1974—1978، 1978-جی ایللرده WBA وئرسیاسی اوزره دونیا قهرمانی.

## قایناقلار
* Məhəmməd Əli

بؤلمه:محمد علی کلی
بؤلمه:۱۹۴۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۱۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:20th-century Muslims
بؤلمه:21st-century Muslims
بؤلمه:Activists from Kentucky
بؤلمه:African-American boxers
بؤلمه:African-American male rappers
بؤلمه:African-American Muslims
بؤلمه:African-American poets
بؤلمه:Activists for African-American civil rights
بؤلمه:American anti–Vietnam War activists
بؤلمه:American conscientious objectors
بؤلمه:American former Protestants
بؤلمه:American male boxers
بؤلمه:American Muslim activists
بؤلمه:American people of Malagasy descent
بؤلمه:American spoken word poets
بؤلمه:American Sufis
بؤلمه:Boxers at the 1960 Summer Olympics
بؤلمه:Boxers from Kentucky
بؤلمه:Burials at Cave Hill Cemetery
بؤلمه:Central High
باسكن روبنز

*'باسكن روبنز * هو كريم كريم المؤسسة الأمريكية التي تأسست في 1945 في غلينديل، كاليفورنيا. من ورائه نفسها بأنها "أكبر امتياز الآيس كريم في العالم"، مع أكثر من 4500 موقعا، 2300 والتي تقع في الولايات المتحدة. تم شراؤها باسكن روبنز من J.Lyons في 1973، التي هي الآن جزء من الحلفاء دوميك المجلس التشريعي الفلسطيني. باسكن روبنز، توجو، و دنكن دونتس تشمل الحلفاء دوميك مطاعم الخدمة السريعة، جزء من الحلفاء دوميك المجلس التشريعي الفلسطيني.

ومن المعروف باسكن روبنز أيضا باسم 'واحد وثلاثون النكهات. على الرغم من أن مكتبة نكهته تتكون من 1000 النكهات، وتتوفر في متجر سوى 31 النكهات في وقت معين، واحد لكل يوم من أيام الشهر.

في الواقع، معظم الامتيازات باسكن روبنز "تحمل 32 النكهات في أي وقت من الأوقات، ويرجع ذلك إلى شكل مستطيل وحدات التبريد.

## وصلات خارجية
*باسكن روبنز-الموقع الرسمي 

بؤلمه:دانكن براندز
تمدون

بندانگشتی|چین دیواری چین اویقارلیغیندان قالان بیر اثردیر
**تمدّون** و یا **اویغارلیق** (اینگیلیسجه: Civilization)— اینسانین و جمعیتین اینکیشافی‌نین مۆعاصیر سویّه‌ده، اینسانین یاراتدیغی و نسلدن نسله بۇراخدیغی مادّی و معنوی دَیَرلردیر.

تمدّون آنلامی‌نین لاتین دیلینده ترجۆمه‌سی بئجرمک، بسله‌مک، یاخشیلاشدیرماق دئمکدیر. بۇ سؤزون ایلکین معناسی توْرپاغین بئجریلمه‌سی، اکینچی‌لیک، توْرپاغین ایشلنمه‌سی ایدی. گئتدیکجه اینسانلارین فعالیت حؤوزه‌سی گئنیشلندی و «تمدّون» سؤزو داها گئنیش بیر معنا داشیماغا باشلادی: معاریفچی‌لیک، ساواد، تربیت.

## قایناقلار

بؤلمه:تمدون
بؤلمه:Anthropological categories of peoples
بؤلمه:مدنی اینسان شیناسلیق
بؤلمه:مدنی جوغرافی
بؤلمه:تمدون تاریخی
بؤلمه:فرهنگ
بؤلمه:تاریخ نظریه‌لری
معبد

بندانگشتی|مسجدالاقصی
بندانگشتی|قیزیل معبد٬ کیوتو٬ ژاپون
**معبد**، **عیبادتگاه** و یا **تاپیناق** — بۆتون اینانج سیستملرینده اینانان‎لارین دینی عیبادت اۆچون ایستیفاده ائتدیگی یئر. معبد اینسانلارین مۆقدّس سایدیقلاری یئرده ساییلیر. طبیعی معبدلر اوْلاراق دا قایالار اۆزرینده‌کی اوْیولموش اوْلان و یا طبیعی ماغارالاردان ایستیفاده ائدیلمیشدیر.

اؤزتورکجه سؤزجوگو تاپماق کؤکوندن گلیر. عیبادتگاه سؤزجوگو عربجه ـ فارسجا، و معبد سؤزجوگو ده عربجه کؤکنلی‌دیر.

مسجیدلر٬ کیلسه‌لر٬ کینیسه‌لر و ... دا عۆمۇمی آد اوْلاراق معبدلردن ساییلیر. بیر چوْخ باشقا دینده عیبادت یئری اۆچون خۆصۇصی آد بیلینمه‌دیکده یوْخسا تعیین اوْلونمادیقدا معبد سؤزوندن ایستیفاده اوْلونور٬ مثلاً بودیست معبدی.

## قایناق
بؤلمه:دین
احمد هاکان

**احمد هاکان جوشکون** (د. گ. 11 آوقوست1967، یوزقات)، تورکیه لی ژورنالیست و تلویزیون ایشچی سی. گونوموزده حوریت گوندَلیگینده و سی ان ان تورک کانالیندا  چالیشماقدا دیر. 

## یاشاییشی
باباسینین ماموریتی گوره آنادولونون فرقلی شهیرلرینده دولانیبدیر. اوشاقلیغینی آغری، آماسیا، چاناک کالا، بالیکئسیر کیمی کیمی ایللرده (ولایتلرده) گئچتی. ایمام خطیب اورتا مدرسه‌ده تحصیل ائتدی. اولوداغ بیلیم یوردوندا ایلاهیات فاکولته سینده بیر چاغ اوخودو. سونرا،  ایستانبولا گلدی، بیر چاغدا بورادا اوخودو. بویوک چکمه جه هورباکیش درگیسینده بیر سوره عمومی یایین و خبر مودورلوغو ائتدی.

بیلیم یورددا اولاراق حیکای یازاردی؛ بیر مۆدت  یئدی ایکلیم درگیسینده یایینلانمیشدی. 1993-1994 ایللرینده موخبیر اولاراق ت گ ر ت کانالیندا چالیشدی. **'یانکی**' آدلی بیر خبر وئرلیشی دوزلدن اکیپده ایدی. کانال 7 قورولورکنعمومی مودورو مصطفی چئلیکله تماس قوروپ کادرا گیردی. بیر چاغ موخبیر اولاراق چالیشدیقدان سونرا 1995-2003 آراسیندا کانال 7 تیلویزیونو خبر مودورلوغونو و آنا خبر دانیشانی اولدو. کانال 7ده **ایسکه له سانجاک** پروقرامینی چیخیش ائتدی و بعضی بؤلوملرینی کیتابلاشدیردی. 2004ده کانال 7 ایله آنلاشامایاراق ایستعفا ائتدی. قیراق یازان ایلک یئنی شافاکدا باشلادی. داها سونرا، صاباحدا چالیشدی و ایندی حوریت ده یازیر. سی ان ان تورک کانالیندا، طرفسیز بؤلگه پروقرامینی ایجرا ائتمکده دیر.

## احمد هاکانا یؤنه لیک قورخوتما و حمله
استار درگیسی یازاری **جم کوچوک**، 9 سپتامبر 2015 تاریخلی کؤشه یازی‌سیندا احمد هاکانی بو سؤزلرله تهدید ائتدی: "شیزوفرنی مریضلری کیمی ایندی اؤزونو حورریت’ین تورکیه’نی یؤنئتدیگی گونلرده ظن ائدیرسن. ایسترسک سنی سینک کیمی ازریک. بوگونه قدر مرحمت ائتدیک ده حالا حیاتدا قالابیلیرسن". بونون اوزرینه احمد هاکان، عئینی گون جم کوچوکه شیکایت ائتدی. 

جومهوریت خالق حزبی ایستانبول میلّت وکیلی **ائرن اردم**، بو حادیثه‌یه گؤره تورکیه بویوک میلّت مجلیی‌سی باشقانلیغینا سورو اؤنرگه سی وئردی. عبدولقادیر سلوی ده بو ایتفاقی کؤشه سینده “بونلار دوغرو شئیلر دئییل. تورکیه و آک پارتی یه بو سؤزلر یاراشماز .” دئیه رک انتقاد ائتدی. تورکیه قزئتچیلر جمعیتی رئیسی تورگای اولجایتو دا “بیر تاخیم یئنی اورتایا چیخان آدلارین درگی یازان صیفتینی، یازار صیفتینی ایشلدیرکن قارشیسینداکیلاری اؤلومله تهدید ائتمه سی گوناه اولماقدان یوخاری بؤیوک بیر مسلک عئیبی‌دیر.” دئیه رک بو ایشی پیسله دی. 

عدالت و قالخینما پحزبی ایستانبول میلّت وکیلی عبدالرحیم بوینوکالین، حوریت درگی سینه 24 ساعت آرایلا دوزنلنن ایکینجی حمله‌دن سونرا چکیلدیغی ایره لی سورولن بیر ویدئودا، احمد هاکانا یؤنه لیک "من بوگون نیشانتاشینا ائوی‌نین اؤنونه گئتمئیی دوشونوردوم، تئک باشیما. گئده جک ایدیم اورایا گؤزله یه جک ایدیم، گل باخیم بورایا دئیه جک ایدیم. بیزیم خطامیز بونلارا زامانیندا دایاق آتماماق اولموش" ایفاده لرینی ایشلتدی. 

هاکان، 1 ژانویه 2015ده ائوی‌نین قاباغیندا دؤرت کیشی‌نین حمله‌سینه توشدو. بورنو و قابیرقاسی ازیلن هاکانین داها اؤنجلری قوروما طلبینده بولوندوغو تکجه موضوعو ایله باغلی باشوورویا هئچ بیر شکیلده جواب وئریلمه دیگی اورتایا چیخدی. موهاجملردن ایکی‌سی‌نین عدالت و قالخینما حزبی فاتیح بؤلوم تشکیلاتی عضو اولدوقلاری اورتایا چیخدی.

## چالیشدیغی تلویزیون کاناللاری
* 1993-1994 : ت گ ر ت
* 1994-2004: کانال یئددی
* 2005 دن بویانا: سی ان ان تورک

## قایناقلار
* آنادولو تورکجه سی ویکی پدیاسی (Ahmet Hakan)

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
میلتلرآراسی قیرمیزی صلیب و قیزیل آی حرکاتی

بندانگشتی|سول|قیزیل آی سیمگه سی
**اۇلۇسلار آراسؽ قؽزؽل خاچ ایله قیزیل آی یۆرۆشۆ** - موسلمان اؤلکه لرینده، ساواشلارؽنان دۏغال-دۏغالسؽز اۏلایلاردا، تئزلیکله یاردؽم یئتیرمک قۇرۇلۇ **قؽزؽل آی** دئییلیر. مسیحی اؤلکه لرده بۇ قۇرۇما **قؽزؽل خاچ** (Red Cross) دئییلیر. قیزیل آی قۇرۇلۇنۇدا عثمانلی تۆرک قؽراللؽغؽ چاغؽندا مۇسلمان اؤلکه لر اۆچۆن یاراتدؽلار.

## قیزیل آی و قیزیل صلیب دونیالیق اورتاق قورومو
بندانگشتی|سول|قیزیل آی و قیزیل خاچ بیرلیگی بایراغی**قیزیل آی** و **قیزیل خاچ** تشکیلاتینا دونیالیق بیرلیکده، **میلتلرآراسی قیزیل صلیب و قیزیل آی حرکتی**(International Red Cross and Red Crescent Movement) دئییلیر و دونیا دا ۹۷ میلیون عضوو واردیر.

## قایناقلار
صحابه

**صحابه** یا دا **صحابیلر** (تۆرکجه: دوْستلار٬ آرخاداشلار) — ایسلام پئیغمبرینی گؤرنلر٬ سؤزلرینی ائشیدنلر و اوْنون زامانیندا ایسلام گتیرن کیشیلر (یالنیز شکیلده: صحابی). قادین صحابیلره «صحابیات» دئییلیر.

صحابه اوچ دسته‌یه بؤلونور: موهاجیرلر٬ انصار و مکّه فتحیندن سوْنرا مۆسلمان اوْلانلار. مۆهاجیرلر مکّه‌ده ایسلام گتیریب پئیغمبرله مدینه‌یه کؤچنلره دئییلیر. انصار٬ پئیغمبرله مۆهاجیرلره مدینه‌ده یئر وئرن و ایسلام گتیرنلره دئییلیر؛ بۇنلار ایکی اساس اووس و خزرج قبیله‌لرینه بؤلونور. البته سلمان فارسی کیمی صحابه بۇ اۆچ دسته‌ده دئییل‌لر.

## شیعه باخیشی
شیعه باخیشیندا بیر شخصین صحابی اوْلدوغو اوْنا خاص بیر اۆستونلوک قازاندیرماییر. شیعه‌لر صحابی‌نین فضیلتینی پئیغمبر زامانیندا و اوْندان سوْنرا گؤردوگو ایشلر٬ دۆشونجه‌لر و نیّتلرینه باغلی بیلیرلر. بۇنا گؤره انصارین چوْخونو٬ پئیغمبردن سوْنرا ایمام علی (ع) حاقّینی غصب ائتدیکلرینه گؤره٬ دۆز یوْلدان آزمیش ساییرلار.
## اهل-سۆنّت باخیشی
اهل-سۆنّت پئیغمبرین صحابیلری‌نین هامیسینا اعتیبار وئریب٬ اوْنلارین نقل ائتدیگی حدیثلری و سؤزلری دوْغرو بیله‌رک اوْنا عمل ائدیرلر. هابئله اوْنلارین هر یئرده ایسلاما اۇیغون حرکت ائتدیکلرینی دۆشونمه‌دیکلری کیمی٬ ثاواب آپاردیقلارینا اینانیرلار.

## گؤرونتولر


File:Shahnameh3-1.jpg



بؤلمه:ایسلام
بؤلمه:ایسلام تاریخی
زکات

**زکات**  — ایسلامین اساسلاریندان و واجیب ایشلریندن بیری. قورآنین ۸۲ آیه‌سینده نامازلا برابر گلمیش‌دیر. زکات بۇغدا٬ آرپا٬ خۇرما٬ کیشمیش٬ قیزیل٬ گۆموش٬ دوه٬ اینک٬ قوْیون٬ و احتیاط-واجیبه گؤره سرمایهیه واجیبدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایسلام
حدیث

**حدیث**  — ایسلام دینینده حضرت محمد (ص)ین مۆختلیف مسأله‌لر و حادیثه‌لر قارشی‌سیندا مۆسلمانلاری آیدینلاتماق٬ قۇرآنین بعضی آیه‌لرینی آچیقلاماق اۆچون سؤیله‌دیگی نقل اوْلونان سؤزلر. شیعهلر ایماملاردان نقل اوْلونان سؤزلری ده حدیث ساییرلار.

قورآن‌دان سوْنرا٬ حدیثلر ایسلام دینی‌نین ان اهمیتلی قایناغی ساییلیر. مۆسلمانلار حدیث مؤوضوعوندا مینلرجه کیتاب یازمیشلار.   

## قایناقلار

بؤلمه:ایسلام
۵۰ (سایی)

**۵۰** یوْخسا **اَللی**، ۴۹-دان سوْنرا و ۵۱-دن قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
ایستانبول وزنه‌جیلر ترور حمله‌سی (۲۰۱۶)

**ایستانبول وزنه‌جیلر ترور حمله‌سی** ۲۰۱۶ ژوئن آیی نین ۷جی گونونده ایستانبولون فاتیح ایلچه‌سی‌نین وزنه‌جیلر محله‌سینده ساعات ۰۸:۴۰ ده باش وئرن ترور بومبالی حمله‌سیدیر. پارتلاییش سونوندا ۶ پولیس مامورو، و ۶ غیری نظامی آدام جانلارینی الدن وئریب و ۵۱ نفر ده یارالاندیلار. بو ترور حمله‌سینی نین مظنونلاری **پ.ک.ک** و یا **داعش** ترورچولاریدیرلار.
## گؤرونتولر


File:Princova mešita.jpg


## قایناقلار

* آنادولو تورکجه سی ویکی پدیا صفحه سی : 2016 Vezneciler saldırısı

بؤلمه:ترورچولوق
بؤلمه:داعش
محمد شیبانی

**محمد شیبانی خان** (دوْغوم ۱۴۵۱ - اؤلوم ۱۲ دسامبر ۱۵۱۰) — اؤزبک سوْیلو شیبانی خانلیغی‌نین قۇروجوسو (حؤکومت سۆره‌سی: ۱۵۰۰-۱۵۱۰)٬ شاعیر. **شئیبک خان** آدی ایله ده تانیلیر.

## حیاتی
1451 ییلیندا دونیایا گلدی. بوخارا مدرسه‌لرینده اوخودو. عربجه و فارسجا اؤیرندی. چاغاتای خانی طرفیندن تورکیستان بیله‌سینه یوردلوق اولاراق وئریلدی. بو بؤلگه‌ده گوجونو آرتیردی. 1500 ایلینده بوخارا و سمرقند'ی آلدی. بئله‌جه شئیبانیلر خاندانلیغی قورولموش اولدو. بابور، سمرقند'ی اون دؤرت گونلوک قوشاتما نئتیجه‌سینده گئری آلدی. آنجاق بیر سوره سونرا شئیبانی خان بابور'و هئزیمته اوغراتدی. بابور'ون یاردیمینا کیمسه گئلمیینجه دؤرد آیلیق قوشاتمادان سونرا شئیبانی خان سمرقند'ی تئکرار ائله گئچیردی. 1505-1506 ایللرینده فرغانه، قوندوز و بئله'نی آلاراق توپراقلارینی گئنیشلتدی. 1507'ده ایسه تیمورلولار'ین ایکینجی باشکندی هئرات'ی آلدی و مشهد'ی ضبط ائتدی. 

[بندانگشتی|شیبانی خان پرتره‌سی، [کمال‌الدین بهزاد|کمال‌الدین بهزاد تبریزی اثری.]]جئیحون صفویلر ایله شئیبانیلر'ین سینیری اولدو. شیبانی خان'ین توپراقلارینی گئنیشلتمه‌سی اونو شاه ایسماعیل ایله قارشی قارشییا گتیردی. شاه ایسمایل'ه مئکتوپ یازاراق شاهلیغی بیراقیپ آتالاری کیمی درویشلیک ائتمه‌سینی و سوننیلیک'ه گئچمه‌سینی ایسته‌دی. شاه ایسمایل، مئشهد'ی گئری آلدی. مرو قالاسی'نی قوشاتدی آنجاق آلا بیلمه‌دی. بونون اوزرینه‌ شئیبانی خانی ساواش مئیدانینا دعوت ائدن مکتوبلار گؤندردی. 1 آرالیق 1510'دا قوپان مرو ساواشی'ندا آغیر بیر یئنیلگی‌یه اوغرادی و همن گون یارالی بیر شئکیلده ایکن سیغیندیغی اکینچیلیکده اؤلدورولدو. باشی کسیله‌رک دریسینه‌ سامان دولدورولاراق عثمانلی سولطانی ایکینجی. بایزید'ه، باشینی ایسه مملوک سولطانی قانصوه الغوری'یه گؤندردی.

## ادبی یارادیجیلیغی
شعرلرینده اولو باباسی آدینا «شیبانی» تخلص ائدیردی.

## گؤرونتولر


File:The Battle between Shah Ismail and Abul-Khayr Khan.jpg



## قایناقلار

بؤلمه:اؤزبک تاریخی
بؤلمه:تورک تاریخی
بؤلمه:شیبانی خانلیغی
بؤلمه:تورک شاهلار
بؤلمه:تورک شاعیرلر
پارلاق یوخو

پارلاق یۇخو — شخصین اوْیاندیقدان سوْنرا خاطیرلایا بیلدیگی یۇخو. بۇ یۇخولار جوزئیّاتلا یازیلا بیلر و گئنل‌لیک‌له شخصین یۇخو گؤردوگو سیرادا اوْیاندیغیندان اؤترو خاطیردا قالار. گؤزون سۆرعتلی حرکتلری بۇ طرز یۇخونون علامتی‌دیر.

## قایناقلار
اورلاندو گئجه کولوبو حمله‌سی (۲۰۱۶)

* - آنادولو تورکجه سی و اینگیلیسجه ویکی پدیا صفحه لری (2016 Orlando gece kulübü saldırısı)

بؤلمه:ترورچولوق
قاربین موقوروزا

بندانگشتی|سول|قاربین موقوروزا - ۲۰۱۶-دا
**قاربین موقوروزا** (ایسپانیاجا: Garbiñe Muguruza)، (دوْغوم. ۸ اوکتوبر ۱۹۹۳، کاراکاس، ونزوئلا) ایسپانیالی تنیس اوْیونچوسو. تنیسه ۳ یاشیندا باشلایان موقوروزا، تک قادین‌لار سیرالاماسیندا ۶ ژوئن ۲۰۱۶ تاریخینده ۲-جی سیرادا یئر آلاراق باشاری یوْلونون ان یوخاری درجه‌سینه چاتمیشدیر.

قرنداسلم (Grand slam) موسابقه‌لرینده بیرینجی دؤمه فینالا چیخیشی ۲۰۱۵ ویمبلدونا اوْلموشدور. ۲۰۱۶ فرانسه آچیق (France Open) یاریشمالاریندا ایکینجی دفعه فینالا چیخمیش، آمریکالی رقیبی سرنا ویلیامزی ۲–۰لیک سِتلرله اۇدوب، باشاری یولونداکی بیرینجی قهرمانلیغینی قازانمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
۱۱ سپتامبر حمله‌لری

** ۱۱ سپتانبر حمله‌لری** یا **۹/۱۱** -۲۰۰۱ ایلی‌نین ۱۱ سپتامبر تاریخیده آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده یئر آلان دۆنیا تیجارت مرکزی بۇرجلارینا حمله‌لردیر.بۇرجلارا قیسا زامان فاصیله‌لر ایله جمعاً ایکی اۇچاق (طیّاره) قصدلی اوْلارق چارپیلمیش و ایکی بۇرج دا یئرله بیر اوْلموشدور.آیریجا حمله اثناسیندا پنتاقون و پنسیلوانیا یا دا اۇچاق دۆشموشدور.حمله‌ده دۆنیا تیجارت مرکزینده اوْلان میلرجه اینسان جانی‌نی الدن وئرمیشدیر.بۇ حادیثه بیرلشمیش اوستانلر تاریخینده ساواشلارین غئیری ان بؤیوک و چوْخ اؤلوملو حمله‌دیر.
حمله سوْنراسیندا اسامه بن لادن آدلی سعودی کؤکلو تروریست حمله‌نی بوْینونا آلمیشدیر.۱۱ سپتامبر حمله‌لریندن قیسا بیر مۆدّت سوْنرا آمریکا بن لادنی یاخالاماق بهانه‌سی ایله افغانیستانی ایشغال ائتدی.

بؤلمه:ترورچولوق
بؤلمه:2001 in New York City
بؤلمه:۲۰۰۱-جی ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
بؤلمه:Anti-Western sentiment
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:Attacks on buildings and structures in the United States
بؤلمه:Attacks on military installations
بؤلمه:DEFCON 3 Conflicts
بؤلمه:Filmed murder–suicides
بؤلمه:Hate crimes
بؤلمه:Islamic terrorism in the United States
بؤلمه:Islamic fundamentalism in the United States
بؤلمه:Mass murder in New York (state)
بؤلمه:Mass murder in Virginia
بؤلمه:Mass murder in Pennsylvania
بؤلمه:Mass murder in the United States
بؤلمه:Murder–suicides in New York
بؤلمه:Murder–suicides in Virginia
بؤلمه:Murder–suicides in Pennsylvania
بؤلمه:Murder–suicides in the United States
بؤلمه:Murder in New York City
بؤلمه:Mass murder in 2
محمدصادق نائبی

**محمد صادق نائبی** ، آذربایجان یازیچیسی، شاعیر، ژورنالیست، دیلچی دیر.

## یاشاییشی
محمدصادق نائبی ۱۳۵۲ نین خردادینین ۳۰ وندا میانا شهرینده آنادان دوغولدو. ۱۳۷۰ ده دیپلمون ریاضی ده ، ۱۳۷۶ دا لیسانسین مکانیک رشته سینده و ۱۳۷۸ده یوکسک لیسانسین مکانیک رشته سینده آلمیش و ۱۴۰۳ ایلینده مکانیک ده دوکتورلوک درجه سین قازاندی. نائبی ۱۳۸۴ دن ایندیه قدر میانا شهرینین سایبری خبرلرینین کؤکون قویوب و صدای میانه آدیندا سایتی ۶۰ میندن آرتیق خبر و یوزلرجه یازیچیسی و مینلرجه باخیشی وار دیر.

## علمی چالیشماسی
نائبی، بیر موهندیس اولاراق و صنعتده ایشله یه رک، دوکتور حسین محمدزاده صدیقین اؤزل اؤیرنجیسی اوْلوب ایللر بویو او اوستاددان تورک دیلی و ادبیاتین اؤیرنمیش و اونون اوزه رینده 30 جیلد کیتاب بوتون آذربایجان و میانانین دیلی و تاریخی حاقّیندا و اؤز رشته سی مکانیک ده یازمیش دیر.

نائبی دن یاییلان و یازیلان کیتابلار تۆرکجه نین اسکی یازیلارین چاغداشلاما، تؤرک سؤزلرینین کؤک بیلیمی، میانا شهرینین تاریخی، جغرافیسی، آدلیملاری، فولکلوری و بیر نئچه شعر کیتابلاری دیر.

ایلک دفعه تورک دیلینین ایلک دیوانی، قوتادغو بیلیگی اویغور تورکجه‌سیندن، آذربایجانجایا چئویرمه‌سی، شیخ صفی‌الدین اردبیلی نین نئچه رساله‌سینی چاغداشلاماسی و صفوه الصفا رساله سین یئنیدن چاغداشلاماسی، فارسی دیلینده اوْلان تۆرکجه سؤزلرین اتیمولوژی سی، تؤرکجه سؤزلری شعر اوزه‌رینده فارسجایا چئویرمه‌سی، تورک دیلی‌نین گرامئرینی اون آلنی درسلیکده یا بیر ترم ده اؤیرتمه‌سی، نائبی‌نین اؤزل ایشلریندن ساییلیر.

## اثرلریندن
* مشاهیر و مفاخر میانه
* تاریخ و جغرافیای میانه 
* آموزش گرامر زبان ترکی آذربایجانی
* میانه؛ پیرامون تاریخ، جغرافیا، آثار باستانی و ...
* قوتادغو بیلیک 
* واژگان زبان ترکی در پارسی 
* نصاب صادق
* قارا مجموعه از منظر واژه‌شناسی
* قارا مجموعه ۲ 
* رسالات کهن: رساله کؤنول
* چنلی تئل
* رسالات کهن: رساله البویوروق
* دکتر صدیقین دیل بیلیم درسلیگی
* رسالات کهن: رساله یول اهلینه قیلاووز
* زنجان لوحه‌لری
* ثعلبیه
* سخنوران میانه 
* مکانیک پیشرفته تایر 
* اصول طراحی تجهیزات حمل و نقل 

## شعرلر
سعدی نین شعرین شعر اوزه رینده چئویریش

سعدی نین شعری:

ای صبر! پای دار که پیمان شکست یار

کارم ز دست رفت و نیامد به دست یار

برخاست آهم از دل و در خون نشست چشم

یارب ز من چه خاست که بی من نشست یار

در عشق یار نیست مرا صبر و سیم و زر

لیک آب چشم و آتش دل هر دو هست یار

چون قامتم کمان صفت از غم خمیده دید

چون تیر ناگهان ز کنارم بجست یار

سعدی به بندگیش کمر بسته‌ای ولیک

منت منه که طرفی از این برنبست یار

اکنون که بی‌وفایی یارت درست شد

در دل شکن امید که پیمان شکست یار

تورکجه شعر چئویریش:

دؤزوم! ال ساخلا ، یار سیندیردی ایلقار

ایش الدن چیخدی آمما گلمه دی یار

کؤنولدن آه چیخیر ، گؤزدن آخیر قان

نه ائتدیم کی او مندن اولدو اوجقار

منیم سئوگیمله یار اولماز زر و سیم

گؤزومدن یاش چیخار ، کؤنلومدن اودلار

تنیم اوخ تک اگیلدی قایغیسیندا

یاریم تیر تک بو اوخدان قاچدی ، قایتار!

اونا بئل باغلادین قوللوقدا سعدی!

سنی سیندیردی یارین ، بیلمه دی عار

الآن کی بللی اولدو بی وفا دیر

اومود کؤنلونده کس ، یار کسدی ایلقار

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:میانالی شاعیرلر
بؤلمه:میانالی یازیچی
پنتاقون

بندانگشتی|پنتاقون
[بندانگشتی|پنتاقون [۱۱ سپتامبر حمله‌لریندن سوْنرا]]
**پنتاقون**-(اینگیلیسجه:*Pentagon*،تۆرکجه:*بئش بۇجاقلی*) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری‌نین پایتختینده یئر آلان، اؤلکه‌نین بۆتون نیظامی ایشلری ایله باغلی رسمی قۇروملارین یئر آلدیغی بنانین آدیدیر.

بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری تشکیلاتی
۸۶ (سایی)

**۸۶** یوْخسا **سکسن‌آلتی**، ۸۵-دن سوْنرا و ۸۷-دن قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
ادینهو

**لوسیانو ادینهو** برزیللی فوتبال اویونچوسودور. بۇ اویونچو میلادی ۱۹۸۲ ایلینده برزیل‌ده دوغولوب‌دور.لوسیانو ۹۳-۹۴ فصلینده  تراختور تیمینه قوشولدو و ۲۰ قوْل ثمره یئتیره‌رک، فصلین قوْل‌آغاسی چیخدی. بۇ اویونچو ایکی فصل کئچدیکدن سونرا، ۹۵-۹۶ فصلی‌نین یایلیق ترنسفرلرینده ایکینجی سفر اوْلاراق تراختور تیمینه قوشولدو.

## قایناق‌لار

*

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:تراختور فوتبول کولوبو
بؤلمه:فوتبولچولار
بؤلمه:تراکتورسازی کولوبونون اویونچولاری
امره مور

**امره مور** (اینگیلیسجه: Emre Mor) (دوْغوم: Brønshøj) بیر فوتبالیست. سلتاویقو فوتبال کولوبو و دانمارک میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:نورشلان کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بوروسیا دورتموند کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری
قیریم تاتار تورکجه‌سی

**قیریم تاتار تۆرکجه‌سی**، **قیریم تاتارجاسی**، **قیریم تاتار دیلی**، **قیریم تۆرکجه‌سی**، **قیریمجا** یا دا **قیریم دیلی** ـ (قیریم تاتارجاسی: Qırımtatarca, Qırımca)، تورک دیل‌لرینین قیپچاق قوروپونا باغلی بیر دیل‌دیر آنجاق بعضی اوغوز قروپونا عایید خوصوصیتلره ده مالیکدیر. رومینییانین دوبروجا بؤلگه‌سینده دانیشیلان شکلینه رومینییا تاتارجاسی آدی وئریلیر. قازان تاتارلاریندان آییرد ائتمک اۆچون قیریم تاتارجاسی آدلاندیریلیر. قیریم یاریم‌آداسی‌نین یئرلی دیلی دیر.

آنا عونصورلرینی قیپچاق-دان آلمیش، لاکین باشقا تۆرک لهجه‌لری ایله ده قارشیلیقلی تاثیرده اولموشدور. عثمانلی دؤولتی ایله اولان سیخ علاقه‌لری اولان قیریم خانلارینین و باش‌بیلنلرینین عادتاً، ایستانبولدا تحصیل آلمالاری اوغوز دیالکتلرینین تاثیرلرینی گتیرمیشدیر. ایسماعیل قاسپیرالینین ایشلری ایله بو تاثیرلر یاخشیجا یئرلشمیشدیر. روس ایداره‌سینه گیریلمه‌سی ایله ده روسجادان تاثیرلنمیشدیر. بوندان باشقا، سۆرگون ایللرینه گؤره اؤزبک دیلینین تاثیرلری ده گؤرولمکده‌دیر. 
## آغیزلاری
قیریم تاتارجاسی‌نین اساس بو آغیزلاری وار: 
* یالی‌بویو 
* اورتایولاق (باغچه‌سارای) 
* چؤل (شیمالی) 
**یالی‌بویو آغزی**: یالی‌بویو ایفاده‌سی قیریمین جنوبوندا قارا دنیز ساحیلینده قالان و داغلارین وارلیغینا گؤره ده داخیلی بؤلگه‌لرله علاقه سی داها آز اولان اراضینی ایفاده ائدیر. بو بؤلگه‌ده یئر آلان سوداق و باشقا بعضی قالالار قیریم خانلیغی اراضیسینده اولماسینا باخمایاراق بیرباشا ایستانبول (عثمانلی) طرفیندن ایداره ائدیلیردی. بو سببله آنادولودا یاشایان بیر چوخ اینسان مامورلوق، عسگرلیک و موختلیف معیشت واسیطه‌لری تامینی مقصدیله بو منطقه‌ده مسکونلاشمیشلار. ائله‌جه ده دنیز یولو ایله بلاواسطه عثمانلی لیمانلاری ایله علاقه‌لی اولمالاری سببی ایله ده موهوم تاثیر اولموشدور. بوتون بونلارین نتیجه‌سینده اورتایا چیخان یالی‌بویو آغزی، تورکیه تورکجه‌سینه اولدوقجا یاخین خوصوصیتلر گؤسترمیشدیر. بیر معنادا تورکیه تورکجه‌سی‌نین بیر آغزیدیر، دئمک.

**باخچاسارای آغزی**؛ بیر طرفدن قیپچاق خوصوصیتلرینی داشییارکن بیر طرفدن ده ایستر قرامماتیک، ایسترسه ده لئکسیکاسی باخیمیندان اوغوز قروپونون خوصوصیتلرینی ده اولدوقجا چوخ ساخلایان بیر کئچید آغزیدیر. تورکیه تورکجه‌سی دانیشان اینسانلار طرفیندن کیچیک بیر سعی‌له باشا دوشوله بیلر. قبول ائدیلن ادبی دیل باغچه‌سارای آغزیدیر و یئرلی دیلده یازیلمایان اثرلرین چوخو بو دیلده قلمه آلینیر.

**چؤل آغزی**؛ قیریمین شیمالیندا قالان بوزقیر زوناسیندا یاشایان خالقین دانیشدیغی دیلدیر. تامامیله قیپچاق خوصوصیتلری داشیییر. نوقای دیلی و قازاق دیلینه یاخیندیر و تورکیه تورکجه‌سی دانیشان اینسانلار طرفیندن باشا دوشولمه‌سی داها چتیندیر.

## تحصیل
قیریمدا تاوریدا میلّی بیلیم‌یوردوندا و قیریم دؤولت موهندیسلیک و پداقوژی بیلیم‌یوردوندا قیریم تاتارجا موعلیملیک و ادبیات فاکولته‌لری مؤوجوددور. همچنین قیریم بویونجا 16 عدد ایلک و اورتا مکتبینده قیریم تاتارجاسی درسلری سئچمه‌لی اولاراق وئریلیر.

## باشقا دیللره گؤره قیریم تاتارجاسی
### قیریم تاتار، [[تورکیه تورکجه‌سی]] و [[آذربایجان تورکجه‌سی]]

## بیر ده باخین
* قیریم خانلیغی
* قیریم خالق جومهوریتی
* قیریم تورکلری
* جامالا

## قایناقلار
*

بؤلمه:روسیا دیللری
بؤلمه:دیللر
بؤلمه:تورک دیلی
بؤلمه:اکرائینا
تابو امبکی

بندانگشتی|سول|تابو امبکی**تابو امویلوا امبکی** (اینگیلیسجه. Thabo Mvuyelwa Mbeki، دوغوم گونو. 1942 ژوئن آیی‌نین 18جی گونو، دوغوم یئری. دوغو کیپ) گونئی آفریقا جومهوریتی اسکی جومهور رئیسی. نلسون ماندلادان سونرا، 1999 دان 2008 جی ایله قدر گونئی آفریقانین جومهور رئیسی اولدو. امبکی نین آناسی بیر اؤیرتمن، آتاسی دا **قووان امبکی** آفریقا میلّی کونگرسی و گونئی آفریقا کومونیست حزبی نین جوشغولو یانداشلارین‌دان ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
نلسون ماندلا

**نلسون رولیهلاهلا ماندلا** یا دا طایفا آدی ایله **مادیبا **(دوغوم. ۱۸ ژوئیه ۱۹۱۸ - اؤلوم گونو. ۵ دسامبر ۲۰۱۳)، گونئی آفریقالی آنتی آپارتایی) چالیشقان، و گونئی آفریقا جۆمهۇریتی‌نین بیرینجی قارا دریلی جومهور رئیسی. ۱۹۹۴-ده بیرینجی دفعه بوتون خالقین قاتیلدیغی سئچیملرده دؤولت باشچیسی سئچیلمیشدیر. یؤنتیمی، آپارتایدین میراثی‌نین داغیلماسینا، عیرقچی‌لیغی مانع اولماغا، یوخسوللوق و عدالتسیزلیگه اوداخلانمیشدیر. سیاسی گؤروش اوْلاراق دموکراتیک سوسیالیست اوْلان ماندلا، آفریقا میلّی شوراسینی سیاسی حزبینده ۱۹۹۰-دان ۱۹۹۹-ـا قدر پارتی باشچیلیق ائتمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:تایم مجله‌سینین ایل آدامی
بؤلمه:جنوبی آفریقالی اینقیلابچیلار
بؤلمه:۱۹۱۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۱۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:People from King Sabata Dalindyebo Local Municipality
بؤلمه:Xhosa people
بؤلمه:African and Black nationalists
بؤلمه:Alumni of the University of London International Programmes
بؤلمه:Alumni of the University of London
بؤلمه:Anti-apartheid activists
بؤلمه:Congressional Gold Medal recipients
بؤلمه:Inmates of Robben Island
بؤلمه:Lenin Peace Prize recipients
بؤلمه:Marxist writers
بؤلمه:Members of the National Assembly of South Africa
بؤلمه:نلسون ماندلا
بؤلمه:Nobel Peace Prize laureates
بؤلمه:People acquitted of treason
بؤلمه:Presidential Medal of Freedom recipients
بؤلمه:Presidents of South Africa
بؤلمه:Presidents of the African National Congress
بؤلمه:Saboteurs
بؤلمه:South
خزر

**خزر** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* خزرلر: اسکی بیر تورک خالقی.
* خزر خاقانلیغی: اسکی بیر تورک دؤولتی.
* خزر دنیزی