open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ایسلامچیلیق

**ایسلامچیلیق** و یا سیاسی ایسلام ( الإسلام السیاسی و یا الإسلامیة) شخصی حیاتی ایله یاناشی ایسلامی ایجتیماعی و سیاسی ساحه‌لرده ده ایستیقامت‌لندیرمگی هدفله‌ین  " سیاسی-ایدئولوژی جریان‌لار "  اولاراق ایفاده اولونور.چاغداش دؤورده ایسلام دینینه سؤیکنن ایدئولوژی‌دیر. سیاسی ایسلام آنلاییشی ایله سینونیم شکیلده ایستیفاده اولونسا دا، بو حددن آرتیق اولان و مدنی جهت‌لری اولان بیر آنلاییش‌دیر. پان‌ایسلامیزم، ایتیحاد-ای ایسلام و ایسلاملاشما آنلاییش‌لاری ایله سینونیم شکیلده ایستیفاده ائدیلمیشدیر. 

## ‌تاریخی
کؤکلرینه گؤره جمال‌الدین افغانی و محمد عبده‌یه اساس‌لانیر. بو معنادا آنتی-ایمپریالیست بیر چیخیش قبول ائدن بیر ایدئولوژی اولاراق اورتایا چیخمیشدیر. عوثمانلی جوغرافیاسی اوزرینده چیچکلنن ایسلامچی‌لیق، اساساً 19. عصرین ایکینجی یاریسیندا نامق کمال و علی سعاوی کیمی گنج عوثمانلیلارا سؤیکه‌نیر.  آنجاق بوگونکو معنادا اساساً 2.. مشروطیت دؤورونده اورتایا چیخمیشدی. سولطان 2. عبدالحمید پان‌ایسلامیست سیاستینه باخمایاراق، ایسلام بیرلیگی آنلاییشی گئنیش معنادا مدنیت، سیاست و جمعیت لایحه‌سی اولاراق اورتایا چیخیب.. اصلینده، ایسلامچی‌لیق، غرب گوجلری‌نین ایسلام دونیاسینا، خوصوصاً ده حربی و ایقتیصادی ساحه‌لره مئیدان اوخودوغو بیر دؤورده، 19-جو عصرین اوّل‌لری و 20-جی عصرین اوّل‌لرینده موسلمان ضیالی‌لارین آختاردیغی قورتولوش واسیطه‌لریندن بیری کیمی اورتایا چیخمیشدیر.  

ایندیکی دونیادا موختلیف اوصول‌لارا صاحیب اولان، اؤزلرینی ایسلامچی آدلاندیران بیر چوخ قروپ وار. سودانداکی الشباب و دیگر بؤلگه‌لرده کی  القاعده کیمی سیلاحلی تشکیلات‌لار، عراق و شام ایسلام دؤولتی (داعش) کیمی تشکیلات‌لار بو مضموندا چیخیشدان ایستیفاده ائدیرلر. آنجاق عومومی‌لیکده ایسلامچی‌لیغین بیر اینتللکتوال چرچیوه‌دن قایناقلاندیغی و چاغداش دونیایا و دموکراتیک موناسیبته اویغونلوق نوماییش ائتدیردیگی گؤرولور. تورکیه‌ده، تونس‌ده‌کی  غنوشي  کیمی سیاسی، مدنی اولان میلّی فیکیر، جمعیتین ایقتیصادی تکلیف‌لری اولاراق ایسلامچی جریان‌لار کیمی قبول ائدیله بیلر. دئییله بیلر کی، هله راضی‌لاشدیریلمامیش مؤوجود اولان سیلاحلی تشکیلات‌لارلا آچیق شکیلده علاقه‌لندیریله بیلمز.  

## قالری
[وسط|بندانگشتی|350x350پیکسل|2014.جو ایلده [مالدیو|مالدیو آدالاریندا شریعته چاغیریش ائدن بیر گؤستری. (پلاکاردلاردا: "ایسلام دونیانی ایداره ائده‌جک"،‌" دموکراسی ایله جنهمه گئدین".]]
[وسط|بندانگشتی|350x350پیکسل|2012.جی ایلده [اوسترالیانین پایتاختی سیدنی‌ده ایسلامچی‌لارین بیر گؤستریسیندن (آفیش‌لر: "اؤلن‌لریمیز جنتده‌دیر، اؤلولرینیز جهنمده!"، "یئپغمبر (محمد) هر کسین باشینی وورماق اوچون تحقیر.)]]
[وسط|بندانگشتی|350x350پیکسل|6فوریه 2006.جی ایلده [لندن|لندن‌ده گؤستریده بیر ایسلامچی پلاکاردی: آزادلیق جهنمه گئدیر".]]

## اتک یازی‌لار

بؤلمه:سیاسی ترمینلر
ایران جومهور باشقانی

**ایران ریس‌جومهورو** () ایرانین دوولت باشچی‌سی دیر. ریس جومهور ایراندا لاپ یوخاری روتبه‌لی مامورودور. اما، ریس‌جومهور مجلیسده آندایچمه‌دن قاباق، گره طلب اولونموش باش رهبرین رسمی تصدیقینه صاحیب اولابیله و هابئله اگر مجلیس طرفیندن ایستیضاح اولوب و یادا عالی محکمه‌ده اساسی قانون طرفیندن گوناهکار تانیلینسا، باش رهبر، وظیفه‌دن آزاد ائتمک گوجونه صاحیبدیر..

## سون سئچیم

## قاباقکی یاشایان ریس‌جومهورلار

File:Abū l-Hasan Banīsadr IMG 2044 edit.jpg|ابوالحسن بنی صدر۱۹۸۰&ndash;۱۹۸۱
File:Ali Khamenei crop.jpg|علی خامنه‌ای۱۹۸۱&ndash;۱۹۸۹
File:Mohammad_Khatami%2C_30th_Memorial_Ceremony_of_Ali_Shariati_-_26_June_2007_%2815_8603310160_L600%29.jpg|محمد خاتمی۱۹۹۷&ndash;۲۰۰۵
File:Mahmoud Ahmadinejad portrait 2013.jpg|محمود احمدی‌نژاد۲۰۰۵&ndash;۲۰۱۳
File:Hassan Rouani 2017 portrait.jpg|حسن روحانی۲۰۱۳&ndash;۲۰۲۱



## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* The President's Office
* Iran Electoral Archive - President

بؤلمه:ایرانین جومهور باشقانلاری
بؤلمه:ایرانین دؤولت قورولوشو
بؤلمه:۱۹۸۰ - جی ایلینده ایران اؤلکه‌سینده یارانانلار
تورک‌لرده دؤولتچی‌لیک عنعنه‌سی

بندانگشتی|محمود کاشغارلی‌نین دیوان لغات التورک اثرینده‌کی خریطه
**تورک‌لرده دؤولتچی‌لیک عنعنه‌سی** — تورک‌لرده دؤولتچی‌لیک عنعنه‌سی و یا تورک‌لرده دؤولت قورما عنعنه‌سی موختلیف تاریخی مرحله‌لرده تورک‌لرین موختلیف جوغرافیالاردا، موختلیف زامان‌لاردا و موختلیف خوصوصیت‌لرده دؤولت قورما عنعنه‌سی کیمی باشا دوشولور. دونیا تاریخینده 6000-ه قدر اتنیک توپلولوغو اولدوغو و اونلارین 200-ه یاخین اولان دؤولت‌لرین سرحدلری داخیلینده تاریخ صحنه‌سینه چیخمالاری دوشونولور. بو توپلولوق‌لاردان چوخ آزی دؤولت قورماغا مووفق اولموشدور. تورک تاریخینه عومومی اولاراق یاناشدیقدا تورک توپلولوق‌لاری نین اتنیک کؤکلری باخیمیندان عئینی اولان دؤولت‌لر ایله مؤوجودلوق‌لارینی داوام ائتدیردیکلری نظره چارپیر. بو داواملی‌لیق بونو بیر عنعنه  اولاراق گؤرمگه گتیریب چیخارمیش و ان عومومی آنلامدا تورک‌لرده‌کی  موستقیل‌لیک قاورامینا اساسلانمیشدیر.   

## تاریخی پروسه
  تورک دؤولت‌لری‌نین تاریخی قورولوشو و دؤولته یؤنه‌لیک دوشونجه‌لری اوغوز خان افسانه‌سی ایله ایلک تصوّورات‌لارینی اورتایا قویموشدور. بو افسانه‌‌لرده آیدین شکیلده دونیا حاکیم‌لیگی و دونیا دؤولتی قورما اوتوپیاسی یئر آلمیشدیر. 2. گؤک‌تورک‌لردن قالان اورخون یازی‌لاری دا بو کونتکستده چوخ اؤنملی یئر آلیر. بو یازی‌لارا گؤره دؤولت تانری‌نین تورک کاغان‌لارینا بیر هدیه‌سی‌دیر و عومومی داواملی‌لیغین اولماسی دؤولتله باغلی‌دیر.همین یازی‌لاردا مستقیل‌لیک شوعورو وورغولانمیش، تورک کاغان‌لارینا نصیحت‌لر وئریلمیش، دؤولتین پایتاختی‌نین اؤتوکن اولماسی‌نین واجیب‌لیگی وورغولانمیش و چین‌ین اینتریقالاریندان اوزاق دایانماق لازیم اولدوغونا ایشاره ائدیلمیشدیر.یازی‌لارین تورک‌لرده دؤولت قورما و موستقیل‌لیک مسله‌سینده کی  یئره ده اؤنملی‌دیر چونکی، یازی‌لارداموستقیل‌لیک‌لریندن محروم اولان توپلوم‌لاری اؤلموش قبول ائدن ایفاده‌لر مؤوجوددور و چین اسارتینده اولان مودت بو چرچیوه ده دَیرلندیریلیر.تورک‌لر ایلک تورک دؤولت‌لریندن مودرن تورکیه‌یه قدر اولان مودتده دؤولتی بوتون احتیاج‌لاردان اوستون اولان بیر وارلیق اولاراق گؤرموشلر و تؤره‌لره اولان باغلی‌لیغی دؤولتین داواملی‌لیغی ایله ایلیشکی‌لندیرمیشدیلر.تؤره آنلاییشی اورخون یازی‌لاریندا دا کئچمکده‌دیر و عومومی معنادا تؤره عدالت آنلاییشی دؤولتین اساسینی تشکیل ائدیر.بو آنلاییش  تورک‌لرین ایسلامیتی قبول ائتمه‌سیندن سونرا خوصوصیله قاراخانلی‌لار و سلجوق‌لار باشدا اولماقلا دیگر تورک توپلولوق‌لاریندا دا داوام ائتمیشدیر.

بو یوز‌ایل‌لرین اؤنملی اساس اثرلریندن اولان قوتادغو بیلیک و نظام‌الملک سیاستنامه‌سینده دؤولت‌لرین داها دا گوجلنمه‌سی مسله‌سینده مصلحت‌لر سیرالانمیشدیر.عوثمانلی ایمپراتورلوغونا گلن زامان دؤولت آنلاییشی نین داها دا گوجلنمه‌سی و دؤولت منافعی اوچون بعضی فرقلی تطبیق‌لر گئرچکلشدیریلمیشدیر. 1. سلیم‌دن سونرا عوثمانلی پادشاه‌لاری‌نین دینی کاراکتر داشییان خلیفه‌لیک عونوانینی آلماسی دؤولتین دیندن داها اؤنملی اولماسی عنعنه‌سینه کؤلگه سالمیشدیر. عوثمانلی‌یا گؤره دؤولت عاغیللا حرکت ائتمه‌لی و هدف‌لرینه اویغون فورمادا ایداره اولونمالی‌دیر.

## اتک ‌یازی‌لار
بؤلمه:تورک تاریخی
بئل (آلت)

سول|بندانگشتی|250x250پیکسل|بئل مدل لری
**بئل** (فارسجا: بیل) بیر ال ایشی آلت دیر. الیه بیلر بیر باش و کامل اولا؛اما معمولاً ایکی باش دان دوزلر. ببله کی بیر فولادی صفحه *(بیل)* وبیر آقاج دسته کی عوض اولا بیلر.  معمولاً بیلین بیر بوغازی اولار ، آقاج دسته گیرر اورا . دسته نین عؤمری قیسا اولار و تز سینار اولا گوره عوض لنر. بئل دسته لری  آغاج جنسینده اولار و 1.5 متر دن اوزون اولارلار.
بیل بینا دوزلتمک و باغچیلیق ده ایشلنر. بئل پالچیق، توپراق، کود و …  قازماغا گؤتورماغا و سایر ایشلرده ایشلنر .
بئل مختلف شکیل لرده جورلنر.

## قایناقلار

بؤلمه:باغچیلیق آلتلری
ملا رفیع‌الدین محمد واعظ قزوینی

**ملا رفیع‌الدین محمد واعظ قزوینی** - آذربایجانین صفوی دؤورونده شاعیر. تورک و فارس دیل‌لرینده شعر یازیب. بو شاعیر 1027 هیجری-قمری‌ده قزوین‌ین صفی‌آباد کندینده آنادان اولوب و 1089 هیجری-قمری‌ده وفات ائتمیشدیر.  

## یارادیجی‌لیغی
وورما چوق رنگ گولوم عارض جانانیمیزه

گیرمه ای باده گلرنگ بیزیم قانیمیزه

اول نه رخ دور نه طراوت که اونین فیضیندن

گول اولور خار اگر ال وورا دامانیمیزه

اول نه لب دیر نه حلاوت دیر بو

که شکر سؤزلری اود سالدی بیزیم جانیمیزه

نئجه کیم غنچه سیراب گؤلر شبنم­دن

اول گؤلر یوزلی گولر دیده گیریانیمیزه

گون گیبی سیره قلج دون پئجه بیزدن گئچدین

نه بیلر سن کی نه گون گئچدی یازیق جانیمیزه

خار راه اولدو مسیحا کیبیه بیر سوزن

وای اگر بخیه یئتسه گریبانیمیزه

ساییلور داداودهش خلق جهان ایچره بو گون

وئره فتوا اگر اول خصم بیزیم قانیمیزه

رزقیمیز غصه دین از بس که بوغازدا دوکولور

نه عجب سایه لر آبیمیزی دانیمیزه

مدعی بیرله سوزوم واردی سخنورلیکده

قانی بیر حاکم عادل یئسه دیوانیمیزه

قانی بیر دیللی فغان عرض ائده واعظ سوزومو

بیزه تورکو دئین اول یار سخندانیمیزه

## قایناق

* سیری در تاریخ زبان و لهجه های ترکی؛ دوکتور جواد هئیت، تهران ، پیکان نشری،1380

بؤلمه:آذربایجان شاعیرلری
بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه:آذربایجان ادبیاتی
اسکولاستیک

بندانگشتی
   **اسکولاستیک** (یونانجا  "schole" – علمی صؤحبت، مکتب) – دینی فلسفه تیپی. حرفی معنادا  " مکتب فلسفه‌سی "  دئمکدیر. اورتا عصرلر دؤورو اوچون کاراکتریک‌دیر. اسکولاستیک‌لر مسحیت دینی اعتیقادینی راسیونال‌لیقلا اساس‌لاندیرماغا و سیستم‌لشدیرمک نیتینده ایدیلر. بونون اوچون ایسه اونلار آنتیک فیلوسوف‌لارین ایدئیالاریندان ایستیفاده ائدیردیلر. تئولوژی اوستونلوک وئرمک، احکامچی ایلکین شرط‌لری راسیونالیست متود ایله بیرلشدیرمک و فورمال منطیق پروبلم‌لرینه ماراق اسکولاستیک‌ین سجیه‌وی جهت‌لری‌دیر. اورتا عصرلرده ان چوخ غربی اوروپادا اینکیشاف ائتمیشدیر. اسکولاستیک‌ین کؤکلری سون آنتیک فلسفه‌سینه، خوصوصیله پروکلس‌ین گؤروش‌لرینه گئدیب چیخیر.  

## اسکولاستیسمین دؤورلری
  اسکولاستیسم اوچ دؤوره بؤلونور.  

* ائرکن اسکولاستیک  
* اورتا اسکولاستیک و یا کلاسسیک اسکولاستیک  
* چاغداش اسکولاستیک  

  ائرکن اسکولاستیک (9-13  عصرلر) یئنی افلاطونچولق تاثیری اولموشدور (آنسِلم کانتِربِری، ابن سینا، ابن رشد، توماس آکویناس)   

  کلاسیک اسکولاستیک دؤورونده (14-15 عصرلر) مسیحی ارسطوچو (بؤیوک آلبرت)، اوستون ایدی. 15-16 عصرلرده کاتولیک (یئنی اسکولاستیک‌لر، ایسپان اییئزویتیف. سوارئس) و پروتستانت (ف. مئلانختون) ایلاهیاتچیلار آراسینداکی موباحیثه‌لر اصلینده کاتولیک کیلیسا‌سی‌نین رفورماسیونا قارشی موباریزه‌سینی‌ عکس ائتدیریردی.  

موعاصیر اسکولاستیک – یئنی دؤورون فلسفی تعلیملرین‌ین (دکارت، هابز،  لاک، کانت، هگل و ب.) تاثیری ایله اسکولاستیک‌ین اولکی مؤوقعی سارسیلدی. 19 عصردن موختلیف کاتولیک (تومیزم، افلاطون-آوقوستین مکتبی و ب.) و پروتستانت مکتب‌لری‌نی بیرلشدیرن اسکولاستیکه ماراق آرتدی.  

بؤلمه:فلسفه
رادیوشیمی

بندانگشتی|رادیو شیمی لابراتواری
**رادیوشیمی** ()، رادیواکتیو ماده لرین کیمیاسی دیر. او یئرده کی رادیواکتیو المنت لرین(عونصورلرینون)ایزوتوپ لاری اوزللیک لر و کیمیاسال دونوشوکلوگ لری رادیواکتیو اولمیان ایزوتوپ لارا آراشتیرماق ایچون ایشلنیر بوتون رادیو ایزوتوپ لار دئنگه سیز یوخسا دوام سیز دیر لار .

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* ACS radioelectrochemistry

بؤلمه:شیمی
باشقا گۆن اؤل (فیلم)

** باشقا گۆن اؤل ** (اینگیلیسجه: Die Another Day)، ۲۰۰۲-جی ایلده یارانان جیمز باند فیلم سئری‌لرینین بیر فیلمی دیر. بو فیلم‌ده پیرس برازنان جیمز باند روْلوندا چیخیش ائدیب.

## اوْیونچولار
* پیرس برازنان: جیمز باند
* هلی بری: قیاچینتا 'جینکس' جانسون
* ریک یان: ژائوْ
* رزمند پایک: میراندا فراست
* جودی دنچ: M
* ویل یان لی: آلبای مون
* کنث تسانق: ژنرال مون 
* جان کلیز: Q
* سامانتا باند: مانی‌پنی
* توبی استیونز: قوستاو قراوس
* لورنس ماکوار: کیل بی
* ائمیلیو اشیواریا: راول
* مایکل مدسن: دامیان فالکو

## قایناقلار
لی تاماهوری

**لی تاماهوری** (؛ د. ۱۷ ژوئن ۱۹۵۰، وئلینقتون، نیوزیلند) — نیوزیلندلی بیر فیلم یؤنتمنی.

اوْنۇن یؤنتدیگی فیلملردن بیر تورآتان ایله گلدی و باشقا گۆن اؤل فیلم لرینی آد آپارماق اولار.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
*  ''The Hollywood Interview''
* NZ On Screen ''biography''
*
دۆنیا کیفایت دئییل

** دۆنیا کیفایت دئییل ** (اینگیلیسجه: The World Is Not Enough)، ۱۹۹۹-جی ایلده یارانان جیمز باند فیلم سئری‌لرینین بیر فیلمی دیر. بو فیلم‌ده پیرس برازنان جیمز باند روْلوندا چیخیش ائدیب. 

## اوْیونچولار
* پیرس برازنان: جیمز باند
* سوفی مارسو: الئکترا کینق 
* رابرت کارلایل: رئنارد
* دنیس ریچاردز: دوکتور کریسمس جونز
* رابی کولترین: والئنتین زوکوْفسکی
* جودی دنچ: M
* دزموند لولین: Q
* جان کلیز: R
* ماریا قراتزیا کوچینوتا: سیقار چکن قیز 
* سامانتا باند: مانی‌پنی
* مایکل کیچن: بیل تانئر
* کالین سالمون: چارلز رابینسون
* سرنا اسکات توماس - دوکتور موْلی وارم‌فلش

## قایناقلار
مایکل اپتد

**مایکل اپتد** (؛ د. ۱۰ فوریهٔ ۱۹۴۱، آیلزبری، باکینقهام‌شر، اینگیلیس - ۷ ژانویه ۲۰۲۱، لوس آنجلس، کالیفورنیا، آمریکا) — اینگیلیسلی بیر فیلم یؤنتمنی و یاپیمجی‌سی.

مایکل اپتدین یؤنتدیگی فیلملردن معدنچی قیزی، قوریللر دوماندا، نئل، دۆنیا کیفایت دئییل، یئتر و اینانیلماز لوطف فیلملری آد آپارماق اوْلار.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
* 
* Michael Apted biography
* Resumé
* Interview with Michael Apted on "Amazing Grace"
کازینو رویال (فیلم، ۲۰۰۶)

**کازینو رویال** ()، ۲۰۰۶-جی ایلده مارتین کمپل طرفیندن یؤنتیلن جیمز باند فیلم سئری‌لریندن بیری دیر. بۇ فیلم‌ده اؤنجه‌کی فیلملردن فرقلی اوْلاراق دنیل کریق جیمز باند روْلونو جانلاندیریب دیر.

## اوْیونچولار
* دنیل کریق: جیمز باند
* مدس میکلسن: له چیفر
* اوا قرین: وسپر لیند
* جودی دنچ: M
* کاترینا مورینو: سولانج دیمیتریوس
* جفری رایت: فلیکس لیتئر
* ایوانا ملیسویک: والئنکا
* جانکارلو جانینی: رینی متیس
* ایزاک دو بانکوله: استیون اوْبانو
* سیمون آبکاریان: آلکس دیمیتریوس

## قایناقلار
مرحمت کوانتومو

**مرحمت کوانتومو** ()، ۲۰۰۸-جی ایلده دنیل کریقین جیمز باند روْلوندا اوینادیغی جیمز باند فیلم سری‌لریندن بیری دیر.

## اوْیونچولار
* دنیل کریق: جیمز باند
* متیو آمالریک: دوْمینیک قرین
* اولقا کوریلنکو: کامیل
* جودی دنچ: M
* جانکارلو جانینی: رینی متیس
* جفری رایت: فلیکس لیتئر
* جئسپر کریستینسن: آغ بی
* جما آرترتون: استراوبری فیلدس
* رونی کینیار: بیل تانئر

## قایناقلار
قالین باغیرساق

**قالین باغیرساق** یادا **گؤدن** (قالین یازی:Large intestine)اوچ قیسمته بؤلونور و 1.5 متیر اوزونلوقو وار

## یؤغوران ایچالات
آغیز و دیش، بوغاز و یه مک بؤروسو، کهیلیک (معده)، اون ایکی بارماق(اثنی عشر)، نازیک باغیرساق، قالین باغیرساق، آنوس (گؤت).

## قایناق
https://az.wikipedia.org/wiki/Yo%C4%9Fun_ba%C4%9F%C4%B1rsaq

بؤلمه:ساغلام
بیولوژی تصنیفاتی

بیولوژی تصنیفاتی- جانلی اورگانیزملری تصنیفلندیرمسیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بیولوژی سینیفلاندیرما
قارا قارغا

قارا قارغا(Qara qarğa- lat. Corvus corone)- قارغالار  جینسینه عاید قوش نوعودور.

## بونلارا دا باخ
*بانقایی قارغا
*اوخویان سئرچه‌لر

## قایناقلار
اختیارآباد

**اختیارآباد** کیرمان اوستانی‌ کیرمان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹،۸۴۴  نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:کیرمان بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
سام مندز

**سام مندز** (؛ د. ۱ اوت ۱۹۶۵، ردینق، اینگیلیس) — اینگیلیسلی بیر فیلم یؤنتمنی.

## فیلملری

## قایناقلار

## باغلانتیلار
* 
* Charlie Rose interview 5 June 2009
* Brandon Kosters interview 2 June 2009
* The Observer Interview 14 December 2008
آغاجری ائلی

**آغاجری ائلی** — ایرانین تورک ائل‌لریندن‌دیر.

## تاریخچه
  بئشینجی عصرده آغاجری ائلی، وولقا چایی‌نین اطرافیندا و قیپچاق دوزن‌لیک‌لرینده یاشاییردیلار. محمود قاشقارلی،  " دیوان لغات التورک " ده اونلاری 24 اوغوز تورک قبیله‌لریندن بیری بیلدیریب.اونلار، سونرا ایران، آنادولو و قارا دنیزین قوزئیینه کؤچوبلر. ایراندا اونلار شرقی آذربایجان، زنجان، همدان و خوزیستان اوستان‌لاریندا یاشاییرلار. 

 " آغاجری "  آدی ( "‌آغاج ارلری‌" ،  "‌اورمان اینسان‌لاری‌" ) اؤزو اؤزلوگونده تاریخی قدیم اولان بیر اتنونیم‌دیر. تورکیه تاریخچیسی ذکی ولیدی توغان‌ین یازدیغینا گؤره، 460-جی ایلده خزر اؤلکه‌سیندن آذربایجانا آغاجری آدیندا بیر بوی گلمیشدیر. داها سونرا، بیز آغاجری آدینا آنادولونون ماراش داغلاریندا آوشار و بایات‌لارین قونشولوغوندا راست گلیریک. 1246-جی ایلده همین بو آغاجری‌لر ائلخانلی سرکرده‌سی بایجو نویونلا چارپیشمیشلار. آغاجری‌لرین باشقا بیر بؤلوگو ایسه اوزون ایل‌لر اردبیل یاخین‌لیغینداکی خالخالدا حاکیم اولموشلار. قزوین‌ین اونلو الموت قالاسی‌نین ( "‌قارتال یوواسی‌" ) هولاکو خان طرفیندن فتحینه آغاجری ائلی ده قاتیلمیشدیر.      

  آغاجری ائلی‌نین آدینا قاراقویونلولارین و آغ‌قویونلولارین ترکیبینده ده راست گلینیر. مینورسکی آغاجری ائلینی کوهگیلویه لورلاری نین ترکیبینده گؤسترسه ده، آغاجری ائلی‌نین تورکلردن عیبارت اولدوغونو سؤیله‌میش و تیره‌لرینی سادالامیشدیر: آوشارلار، جاغاتای‌لار، بیگدیلی‌لر و قاراباغلی‌لار.  

  آغاجری‌لرین ان آزیندان بیر حیصه‌سی‌نین (خوصوصاً آوشار آدلی تیره‌لری‌نین) کئچمیشده بیر زامان‌لارین قودرتلی اوغوز بویو اولان خوزیستان آوشارلاری‌نین 1596-1597-جی ایل‌لرده کی  عوصیاندان سونرا 1. شاه عباس طرفیندن پرن-پرن سالینمیش کوهگیلویه بؤلگه‌سینده‌کی  قولوندان تؤره‌دیگینی گومان ائتمک اولار.  

  آغاجری ائلی نین قاشقای‌لارین کشکولی بؤلوگو ایله ده باغلی‌لیغی تخمین ائدیلیر، چونکی، هر ایکیسی نین ترکیبینده عئینی آدلی بیگدیلی و جاما بوزورگی آدلی تیره‌لر وار.  

  1820-جی ایل‌لرده آغاجری ائلی خوزیستان اراضیسینده بهباهان شهری اطرافینا بو شهری بختییاری‌لردن، بویئر احمدی‌لردن و باشقا کؤچری‌لردن قوروماق اوچون کؤچورولموشلر. آغاجری تورکلری‌نین بیر قیسمی زامانلا ایران‌دیللی قؤوم اولان بویئر احمدی‌لره قاریشمیش و همین قیسم بو گون آغایی آدی ایله تانینیر. 

     1913-جو ایله عایید بیلگی‌لره گؤره بهباهان‌داکی آغاجری‌لرین سایی 2،000 عاییله قدر اولموشدور. تیره‌لری بونلاردیر: بیگدیلی، آوشار، جاغاتای، آغباغی، شعری، لور زابان، باسئری، جاما بوزورگی، تیلکو، دئیلمی، گشتیل و داوودی.  

  آغاجری‌لرین بیر حیصه‌سی هله ده دوغما تورکجه میزی قورویوب ساخلاسا دا، قالان حیصه‌سی آرتیق فارس و لور دیلینه کئچمیشدیر.  

  آغاجری ائلیندن بیر چوخلاری ایران آدلانان اؤلکه نین گونئیینده کی  آبادان، بندر ماهشهر و اؤز آدلارینی داشییان آغاجری شهرینه کؤچموش و حال-حاضیردا نفت صنایعسی باشدا اولماقلا موختلیف پئشه‌لرده ایشله‌مکده و شهر حیاتی سورمکده‌دیرلر.  

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:تورک ائللری

بؤلمه:ائللر
بؤلمه:ایران
کۆپ

**کۆپ،** مایعلری توتماق اۆچۆن چوخ ایتستیفاده اولونان بیر قاب نؤعۆدۆر. ایچمک اوچون آچیلان بعضا دار اولان بیر قولوُ وار. تاریخ بویو کۆپلر دمیردن حاضیرلانمیشدیر و شوشه و پلاستیکدن ایندی حاضیرلانیر.

## میثال
نئچه جور کۆپه:
فایل:WHISKEY JUG WITH BEAR.JPG|Stoneware whiskey jug
فایل:Hamilton and Inches Claret jug.jpg|Hamilton and Inches silver claret jug, Edinburgh 1902
فایل:Somerset Cider Jugs (2518375463).jpg|Cider jugs.  Somerset, England
فایل:DublinSterlingSilverHotWaterJug.jpg|Silver hot water jug, Dublin c1770, using a coffee-pot shape with a higher base.
فایل:Lanier Meaders face jug, 1979.jpg|Face jug by Lanier Medders
فایل:Bartmen (5159258939).jpg|Two 17th-century German Bartmann jugs
فایل:Refilling 18L water jug bottled water 5219.JPG|18 L refillable plastic water jug
فایل:Milk jug upright.jpg|Blow molded plastic bottle of milk; sometimes called a “milk jug” in America
فایل:64 fluid ounce Growler style beer bottle in brown glass with a screw top cap.jpg|A growler beer bottle or “jug”
فایل:Glass juglet with vertical ribbing MET DP141682.jpg|Roman glass juglet with vertical ribbing. 2nd half of 1st century C.E.
فایل:Enamel wash basin and jug, South Africa.jpg|Enamel wash-basin and jug
فایل:Portugal. (A man carrying a jug.) - NARA - 541753.jpg|Man with a jug, Portugal, 1950


## بیرده باخ

* Bartmann jug
* Bridge spouted vessel
* Carboy
* Creamer (vessel)
* Face jug
* Fuddling cup
* Growler (jug)
*Jug wine
* Jugging
* Harvest jug
* Puzzle jug
* Toby Jug
* Silver claret jug
* Wenlok jug

## قایناقلار
آنتونیو دی اولیوئیرا سالازار

**آنتونیو دی اولیوئیرا سالازار** (پورت. *António de Oliveira Salazar*؛ 28 آوریل 1889 — 27 ژوئیه 1970) — پورتوقال دؤولت و سیاسی خادیمی، 1932-1968-جی ایل‌لرده پورتوقال‌ین دیکتاتورو.  
بؤلمه:سیاستچیلر
بؤلمه:پورتوقال
یاسا

**یاسا** و یا **قانون** ایکی آنلامدا گله بیلر؛

*یاسا (حوقوق)
*یاسا (بیلیم)
قانون (حوقوق)

**یاسا** اینگیلیس دیلینده Law عرب و فارسجا قانون 

یاسا بیر سوره یارادیلمیش  قوراللار و زورلوق لاردیر کی   توپلومسال یوخسا اجتماعی و یوخسا اؤلکه ده کی قوروملار طرفیندن قورولموش دۆزلدیلمیش داورانیش کسین یوخسا قطعی بیر اوزون سوره ده قالان قونوسوندا بیر تانیم یوخسا تعریف دیر. 

## قایناقلار

*تورکی حوقوق مقاله‌سیندن یازار رضا عباس زاده ثمرین
ال ایشلری

ال ایشلری النن دوزلتیلمیش لره دییلیر اورنک کولش دن دوزنلنن بورک بو دوزلتمه لر النن دیر و ایندی کی مدرن تکنولوژینن دییر.
غدیر اورمیه ایستادیومو

**غدیر ایستادیومو** و یا **اورمیه غدیر ایستادیومو** یا دا **دورنالار یوواسی** اورمیه شهرینده بیر والیبال ایستادیومو دور.

## قایناقلار
اوچما

[thumb|200px|[Kara kaşlı albatros gibi bazı iri kuşlar gelişmiş süzülme kabiliyetine sahiptir.]]
**اوچما** یا دا **اوچوش** و یا **اوچماق** بیر جانلی‌نین و یا هاوا آراجی‌نین یئراۆزۆنه تماس ائتمه‌دن، آتموسفرده یا دا اوزای‌دا حرکت ائتمه‌سی‌دیر. اوچان بیر وارلیغین هاواداکی یولجولوغونا اوچوش دئنیر. اوچوش جانلی‌لار گنللیکله قاناد چیرپاراق و یا قاناد تیترشیملری ایله اوچارکن، هاوا آراچلاری هرهانکی بیر گۆچ قایناغی ایله، اوچوجو یۆزئی‌لرده اولوشان باسینچ فرقلری‌له، هاوانین ایسیتیلماسی ایله و یا هاوادان خفیف قازلاردان یارارلاناراق اوچارلار.

هرهانگی بیر گۆچ قایناغینا و یا قاناد چیرپمایا ایحتیاج دویمادان بئلیرلی بیر مودّت اوچمایا سۆزۆلمه دئنیر. بعضی جانلی‌لار و خفیف هاوا آراچلاری ترمال کوْلوْنلاردان، یوْخوش یۇخاری هاوا آخیملاریندان و داغ آخیملاریندان یارارلاناراق سۆزۆلمه‌نین یانی سیرا سۆزۆلرک یۆکسلمه (Soaring) قابیلیتینه ده صاحیب‌دیرلار و بو شکیلده اۇزۇن سۆره اۇچا بیلیرلر.

## قایناقلار
اولکو اوجاقلاری

**بوزقوردلار** یا دا **اۆلکۆ اوْجاقلاری** — تۆرک میلّیت‌چیلیغی تشکیلاتی‌دیر. تورکیه'نین میلیتچی حرکات پارتی‌سی'نا (MHP) یاخین‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:موحافیظه‌کارلیق
بؤلمه:نئوفاشیسم
بؤلمه:۱۹۶۹ - جو ایلینده تورکیه اؤلکه‌سینده یارانانلار
کریم ولی‌یئف

**کریم توفیق اوغلو ولی‌یئف** (9 فوریه 1961، باکی) — آذربایجان سیلاحلی قووّه‌لری‌نین ژنرال-لئیتنانتی؛ آذربایجان سیلاحلی قووّه‌لری‌نین باش قرارگاه رئیسی، آذربایجان مودافیعه  ناظیری‌نین بیرینجی موعاوینی. آذربایجان جومهوریتی مودافیعه  ناظیری‌نین شخصی هئیت اوزره سابیق موعاوینی — شخصی هئیت باش ایداره‌سی‌نین سابیق رئیسی (2014–2021).  

## یاشاییشی
  ولی‌یئف کریم توفیق اوغلو 9 فوریه 1961-جی ایلده باکی شهرینده آنادان اولوب. 1982-جو ایلده باکی عالی عوموم‌قوشون کوماندیرلر مکتبینی فرق‌لنمه ایله بیتیریب.  

1982–1990-جی ایل‌لرده شوروی سیلاحلی قووّه‌لری ترکیبینده کورسانت تاقیم کوماندیری، تدریس شؤعبه  رئیسی نین کؤمکچیسی، تدریس شؤعبه  رئیسی‌نین باش کؤمکچیسی وظیفه‌لرینده خیدمت ائدیب. 1990–1994-جو ایللرده فرونزه آدینا حربی آکادمی‌ده غیابی تحصیل آلیب.      

  1992-جی ایلدن آذربایجان جومهوریتی سیلاحلی قووّه‌لرینده تدریس شؤعبه  رئیسی‌نین موعاوینی، بریقادا کوماندیری، جبهه  کوماندانی‌نین موعاوینی، مودافیعه  ناظیری نین دؤیوش عملیات‌لاری اوزره موعاوینی، اوردو کورپوسو کوماندیری، حربی علمی مرکزین ریسی، مودافیعه‌نین پلان‌لاشدیریلماسی‌نین حربی استراتژی‌سی ایداره‌سی نین رئیسی وظیفه‌لرینده خیدمت ائدیب.     

  آذربایجان جومهوریتی پرزیدنتی‌نین 01.01.1994-جو ایل تاریخلی سرانجامی ایله  " آذربایجان بایراغی "  اوردنی، 24.06.2005-جی ایل تاریخلی سرانجامی ایله  " وطن اوغروندا "  مدالی و 25.06.2012-جی ایل تاریخلی سرانجامی ایله  " حربی خیدمت‌لره گؤره "  مدالی ایله تلطیف اولونوب.      

  آذربایجان جومهوریتی پرزیدنتی‌نین 14.05.2014 تاریخلی سرانجامی ایله مودافیعه  ناظیری نین شخصی هئیت اوزره موعاوینی — شخصی هئیت باش ایداره‌سی نین رئیسی وظیفه‌سینه تعیین ائدیلیب.      

  آذربایجان جومهوریتی پرزیدنتی‌نین 23ژوئیه 2021-جی ایل تاریخلی سرانجامی ایله آذربایجان جومهوریتی مودافیعه  ناظیری نین بیرینجی موعاوینی – آذربایجان اوردوسونون باش قرارگاه رئیسی وظیفه سینه تعیین ائدیلیب.

     عاییله‌لی‌دیر، ایکی اؤولادی وار.  

## اتک یازی

بؤلمه:ژنراللار
بؤلمه:آذربایجان اوردوسو
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتی
بلقیس داغی

thumb|250px|بالقێز داغێ

**بلقیس داغی** () — زنجان و غربی آذربایجان اوستانی'نین آراسیندا یئرلشن بیر داغ دیر. بو داغ ماهنیشان و تکاب بؤلگه‌سی‌نین آراسیندا یئر آلیب، آنجاق موختصات باخیمیندان داغین زیروه‌سی زنجان اوستانی‌نین اراضیسینده یئرلشیبدیر. بو داغین اوجالیغی ۳٬۳۳۲ متیر دیر و زنجان اوستانی‌نین ان اوجا نوقطه‌سی ساییلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین داغلاری
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین داغلاری
اندوهجرد

**اندوهجرد** کیرمان اوستانی‌ کیرمان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴،۰۴۱ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:کیرمان بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
دوبلور

**دوبلور** دوبله پروسسینده یوخسا سورجینده سسین بیر اوزگه فیلم یوخسا انیمیشن کارکتر یوخسا اویونجونون سسینون اوستونه یا سس قویماخدا اولانا دییر لر.
## بیرده باخ
*دوبله

## قایناقلار
سسلندیرمه

**سسلندیرمه** یا دا **دوبله** و یا **دوبلاژ** () — تی‌وی، رادیو، سینما و یا دیجیتال مجرادا یایینلاناجاق بیر یاپیم ایشی‌نین متن‌لری‌نین حرفه‌لی بیر سسلندیرمه صنعتچی‌سی طرفیندن دانیشمایا چئوریلمه‌سی ایشله‌می‌دیر. اونا دیلماج دا دیرلر بی صنعتین ایران دا ۵۰ ایلدی کی قیدمتی ‌واردی

## قایناقلار

### اتک‌یازی
اولینا لیسوفسکا

**اولینا لیسوفسکا ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Ewelina Lisowska)** — لهیستانلی بیر اوخوجو و شارکی‌یازان دیر.

## قایناقلار
سورا اسکندرلی

**سورا اسکندرلی** () — قوزئی آذربایجانلی کؤکنلی تۆرک بیر موغنی و شارکی‌یازان دیر. *بیر داها یاک* و *یارام دریندن (سوسماز)* شارکیلاری سنتچی‌نین دؤنۆم نوقطه‌سی اولموشدور.
۲۰۱۹–جی میلادی ایلینده سنتچی‌نین *بیر داها یاک* آدلی تکلیسی، آلتین کله‌بک اودول‌لر'نده ایلین شارکی‌سی بؤلمه‌سینده آدای گؤستریلمیش‌دیر. شوبات ۲۰۲۰'ده، ۴. موزیکین اولدوزلاری‌نداکی ان یاخشی چیخیش یاپان پاپ موزیک سنتچی‌سی بؤلمه‌سینده وئریلن اؤدۆلۆن صاحیبی اولدو.

## دیسکوقرافی
### EP'leri
* *Korkularım* (2019)

### Single'ları
* "Niye" (2019)
* "Yaram Derinden" (2019)
* "Dön" (2019)
* "Yalanlar" (2019)
* "Möhtaç" (2019)
* "Korkularım" (2019)
* "Bir Daha Yak" (2019)
* "Hayalet" (2020)
* "Dinle"(2020)
* "Taştan Yürek" (2020)
* "Kandırma" (2021)

## قایناقلار
فوجین

بندانگشتی|فوجین، کولک تانریسی
**فوُجین (風神) و یا فوُتن**، ژاپون کولک تانریسی و ان بؤیوک شینتو تانری‌لاریندان بیری‌دیر.

فوُجین، چیگین‌لرینده بؤیوک بیر جانتا کولک داشییان، قیرمیزی دریلی، یاشیل دریلی بیر ببرین دریسی اولان قورخونج جادوگر بنزه‌ری بیر ایبلیس کیمی تصویر اولونور.

ژاپون صنعتینده، عومومیتده ایلدیریم، گؤی گورولتوسو و فیرتانالارین تانریسی رایجین ایله بیرلیکده تصویر ائدیلیر.

## قایناق

* Boardman, John (1994). The Diffusion of Classical Art in Antiquity. Princeton, NJ: Princeton University Press. .
* Tokyo Kokuritsu Hakubutsukan; Hyogo Kenritsu Bijutsukan (2003). Alexander the Great : East-West cultural contacts from Greece to Japan. Tokyo: Tokyo Kokuritsu Hakubutsukan. OCLC 53886263.
* Bopearachchi, Osmund (2003). De l'Indus à l'Oxus, Archéologie de l'Asie Centrale (Fransızca). Lattes: Association imago-musée de Lattes. .
* Errington, Elizabeth; Joe Cribb; Maggie Claringbull; Ancient India and Iran Trust; Fitzwilliam Museum (1992). The Crossroads of Asia : transformation in image and symbol in the art of ancient Afghanistan and Pakistan. Cambridge: Ancient India and Iran Trust. .

بؤلمه:ژاپون
بؤلمه:ژاپون مدنیتی
بؤلمه:تانریچالار
شینتوئیسم

بندانگشتی|شینتوئیسمین سمبولو
**شینتوْئیسم، شینتوْ** (ژاپونجا.神道، شینتوْ، «تانری لارین یولو») — ژاپونون عنعنه‌وی دینی. اسکی ژاپون‌لارین آنیمیست اینانج‌لارینا اساس‌لانیر و عیبادت اوبیئکت‌لری چوخ‌سایلی تانری‌لار و اؤلولولرین روحودور. سؤزون آنلامی ژاپونجا ایکی سؤزون بیرلشمه‌سیندن یارانمیشدیر. **شین**- تانری‌لار و یا روح‌لار، **توْ** ایسه یول دئمکدیر. بو دینین اینکیشافیندا بودیزمین بؤیوک تاثیری اولموشدور .   

  اسکی ژاپون‌لار اونلاری احاطه ائدن طبیعت حادیثهلری‌نین، بیتکی و حئیوان‌لارین، اؤلموش اجدادلاری‌نین روح‌لاری اولدوغونو دئییر، اونلارا پرستیش ائدیردیلر. اودور کی شینتوئیسمین کؤکلری چوخ اسکی‌لره دایانیر. شینتوئیسمده همچنین توتمیسم، آنیمیسم و دیگر ایبتیدایی دین‌لرین ده تاثیری آشکار شکیلده عکس اولونموشدور. تاریخ بویو شینتوئیسم داها چوخ بودیزم و کونفوسیوس‌چی‌لیگین ائتکی‌لرینه معروض قالمیشدیر.      

  بو دین کؤکلو یاپون دینی‌دیر و بوگونه‌دک بئله ده قالماقدادیر. حاضیردا ژاپون‌دا شینتوئیست‌لرین 80 مینه قدر معبدی، 119 میلیوندان آرتیق بو دینه اینانانی وار. ژاپوندان باشقا شینتوئیسم آنجاق هاوای‌دا و برزیل‌ده یاییلمیشدیر کی بو همین اراضی‌لرده یاپون کؤچمن‌لری‌نین چوخ اولماسی ایله ایلگیلی‌دیر. بو دین ژاپونون رسمی دینی اولموشدور. شینتوئیسمده اساس یئرلردن بیرینی ده، کامی‌لر اینانجی توتور. کامی‌لر حیات اوچون اؤنملی اولان کولک، یاغیش، آغاج، داغ، چای و برکت کیمی آنلامی وار. کامی‌لر اشیالارین شکلینی آلان موقدس روح کیمی دیلیمیزه چئوریله بیلیر. بعضی کامی بیر یئره عایید اولارکن، بعضی‌لری بؤیوک یئرلرین قورویوجو روحو اولور. 

## قایناق

* SSRİ dövründə rus dilinin təsiri ilə azərbaycandilli ədəbiyyatda yalnışlıqla "Şintoizm" və yapon dilində sözün "Şinto" şəklində tələffüz edildiyi yazılırdı, məs:ASE, VIII cild, Bakı, 1984-cü il, səhifə 452-də.

بؤلمه:ژاپون
بؤلمه:ژاپون مدنیتی
سرباز

**سرباز** یا دا **عسگر** () — ان کیچیک نیظامی روتبه‌سی دیر. سربازلار گلنکسل اوردو سیستم‌لرین‌ده اؤنملی روللاری وار آما مودرن اوردولاردا سربازلیق یوخدور.
عسگرلیک بیر دؤنم دیر بعضی اؤلکه‌لرده ۲-ایل و بعضی اؤلکه‌‌لرده داها آز و داها چوخ مودت تعیین اولوبدور. بعضی اؤلکه‌لرده تک کیشی‌لر اوچون‌دور آما بعضیلرده قادینلار (آروادلار) دا سرباز اولورلار.

اسکی تورکجه ده بوگونکو سرباز یوخسا عسگره، اَر، اَرَن یوخسا سۆ دئییلیرمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:نیظامیلر
بؤلمه:سربازلار
کامی

**کامی** (ژاپونجا: Kami 神)— شینتوئیسمده حيات اوچون اؤنملی اولان کولک، ياغيش، آغاج، داغ و برکت شکلينه گيرن روح. تانری، خودا، آللاه آنلامينا گلير. کامی‌لر طبيعتده، حئيوان‌لاردا، اشيالاردا شکيل آلان، کايناتدا ياراديجی‌گوجو، اؤلموش روحلاری تمثيل ائدير. شینتوئیسمده کامی‌لر طبيعتدن آيری ساييلمير. شينتويئست‌لر پيس و ياخشی، منفی و موثبت کاراکترلر طبيعتده شکيل آلان کامی‌لردير. اونلار موسوبینين تظاهورودور. شينتو اينانجينا گؤره کامی‌لر کاينات و انرژي ايله باغلی‌دير. اينسان‌ليق اوچون دوغرو چاليشماق نومونه‌وی حساب ائديلير. شينتوئيست لر کامی‌لرين بو دونيادا گيزلی اولدوغونا اينانيرلار.  

## ائشیک باغلانتی

* *[http://www.onmarkproductions.com/html/shinto-concepts.shtml#kami Kami]*, Gods of Japan

بؤلمه:ژاپون
بؤلمه:ژاپون مدنیتی
بؤلمه:شینتوئیسم
بردسیر

**بردسیر** کیرمان اوستانی‌ بردسیر بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲۵٬۱۵۲ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بردسیر بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
بؤیوک ایقتیصاد

**بؤیوک ایقتیصاد** یوخسا **ماکرواکونومی** ()، ایقتیصاد علمی‌نین بیر بوداغیدیر.
انفیلاسیون یوخسا توروم ، ایشسیزلیخ ساییسی یوخسا اورانی ، جی دی پی و... ماکروایکونومی نین قونو لارینان دیر.

## اتک یازیلار

## قایناقلار

* 
* Blanchard, Olivier. (2009). "The State of Macro." *Annual Review of Economics* 1(1): 209-228.
*
* Blaug, Mark (1986), *Great Economists before Keynes*, Brighton: Wheatsheaf.
* 
* 
* Bouman, John: Principles of Macroeconomics – free fully comprehensive Principles of Microeconomics and Macroeconomics texts. Columbia, Maryland, 2011
* 
* 
* 
* 
* 
* Leijonhufvud, Axel ''The Wicksell Connection: Variation on a Theme'' . UCLA. November, 1979.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Nakamura, Emi and Jón Steinsson. (2018). "Identification in Macroeconomics." *Journal of Economic Perspectives* 32(3): 59-86.
*
* Reed, Jacob (2016). AP Economics Review, Macroeconomics.
* 
* Snowdon, Brian, and Howard R. Vane, ed. (2002). *An Encyclopedia of Macroeconomics*, Description & scroll to Contents-preview links.
* 
* 
* 
* 

بؤلمه:ایقتیصاد
آلبئرتا شهرلرینین لیستی

بیر **شهر**، کانادانین آلبئرتا اوستانیندا ایستیفاده ائدیلن بوتون بلدیه‌لی شهرلرینده یوکسک فورماسینداکی وضعیت دیر. 

## لیست

*نوتلار:*


## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* Alberta Municipal Affairs
* Alberta Urban Municipalities Association
مستوره افشار

**مستوره جمشید خان مجدالسلطنه قیزی افشار** (1898-1951)—ایراندان قادین حوقوق‌لاری حرکاتیندا اؤنجول بیر شخصیت‌دیر.

## یاشاییشی
  مستوره خانیم جمشید خان مجدالسلطنه قیزی 1898-جی ایلده اورمیه شهرینده آنادان اولموشدور. تورک، فارس، روس و فرانسه دیل‌لرینی بیلیردی.  " وطن‌سئور قادینلار "  جمعیتی نین عوضوی ایدی. محترم خانیم اسکندری نین اؤلوموندن سونرا بو جمعیتین باشچیسی اولدو. اونون باشچی‌لیغی ایله ایراندا قادین‌لارین قورولتایی کئچیریلدی. رضا شاه پهلوی نین امری ایله بو جمعیت قاپاندی. مستوره آوشار  " کؤرپه لر ائوی " نه رهبرلیک ائدیردی.    

  مستوره افشار 1951-جی ایلده وفات ائدیب.  

## قایناق

* **Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008, 352 səh.**

بؤلمه:قادین‌لار
ایردری، آلبئرتا

**ایردری** () () کانادانین آلبئرتا اوستانیندا و کلگری منطقه‌سینده بیر شهر دیر. بو شهر کلگری‌نین شمالیندا یئرلشیب.

## باجی شهرلر

## همچئنین باخ
* آلبئرتا شهرلرینین لیستی

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*
ارن

**اِرِن** و یا **ائرن** بیر تورکجه آد دیر. بوگونکو تورکجه ده بو آد موقدس ، محترم و شیکارچی آنلامی وریر.
## دونیادا آدلیم اولماغی
بو آدین اتک آن تایتان انیمه‌‌سی نین اصلی کاراکتری یعنی ارن یاگر اوچون چوخ آدلیم اولموش.

## قایناقلار
توخوجولوق

**توخوُجوُلوُق** - (toxuculuq) ایکی فرقلی ایپک و یا ایپلیکی پارچا توخوماق اوچون، بیر-بیرینه توخوماق.
## بیرده باخ
ایپک
## اتک یازی

## قایناقلار
کری فوکوناقا

**کری جوجی فوکوناقا** (؛ د. ۱۰ جولای ۱۹۷۷، آلئیمدا، کالیفورنیا، آمریکا) — آمریکالی فیلم یؤنتمنی.

## فیلملری
### فیلم

### قیسا فیلم

### تلویزیون

## قایناقلار

## باغلانتیلار
*
ایشسیزلیک

**ایشسیزلیک** ()، ایقتیصاددا ایشسیزلیک بیر ایقتیصادی توپلومدا چالیشما یوخسا ایش گزمه دورومدا ایش تاپابیلمیین یتیشکی یوخسا اهلیتی اولان ایش تاپابیلمیینه ایشسیز دییلیر.

## قایناقلار
۱-تورکجه ویکیپدیا
راضیه شعبانی

**راضیه غلامی شعبانی** (21 آوریل 1925، تبریز - 28 ژانویه 2013،کؤلن آلمان) - آذربایجانلی سیاستچی و فعال. آذربایجان دموکرات فیرقه‌سی و ایران توده پارتیاسی‌نین عوضولریندن اولان راضیه شعبانی ایران تاریخینده ایلک قادین سیاسی محبوس ساییلیر.  

## یاشاییشی و فعالیتی
  راضیه شعبانی 21 آوریل 1925-جی ایلده تبریز شهرینده آنادان اولوب. گله‌جک حیات یولداشی توده پارتیاسی‌نین فعالی رضا ابراهیم‌زاده ایله تانیش اولدوقدان سونرا سیاسی فعالیته باشلاییر. سونرادان او اؤزو ده توده پارتیاسی‌نین عوضوو اولور. اؤز یازدیقلارینا گؤره، او توده پارتیاسی و اونون رهبرلیگی ایله پروبلم‌لر یاشاییردی و آذربایجان خالقی‌نین قیامینا شاهید اولونجا، اونلارا قاتیلمیشدی. آذربایجان دموکرات فیرقه‌سینه عوضو اولدوقدان سونرا آذربایجان میلی حؤکومتی‌‌نین فعال‌لاریندان اولور. او گونلرده، 20 یاشیندا گنج بیر قیز اولان راضیه خانیم اَینینه حربی فورما گئیه‌رک بئلینده کولت تاپانچاسی گزدیریردی. آذربایجان میلّی حؤکومتی‌نین سوقوطوندان ایکی آی سونرا 1947-جی ایلین فوریه‌سینده  تهراندا پهلوی رژیمی‌نین مأمورلاری طرفیندن حبس ائدیلیر. حبس اولوندوغو زامان حامیله  ایدی. بیر مودت تهراندا ساخلانیلدیقدان سونرا تبریزه کؤچورولور. حؤکم اوخوندوقدا ایسه آرتیق اوغلو دونیایا گلمیشدی. 6 ایل‌لیک حبسیندن سونرا بیر مودت اؤلکه ده قالدیقدان سونرا 1955-جی ایلده شوروی اراضی‌سینه کئچیر بورادا او چوخدان موهاجیرتده اولان حیات یولداشینا قوووشور. 1979-جو ایلده باش وئرمیش اسلام اینقیلابیندان سونرا ایرانا گئری دؤنور. 8 ایل ده اورادا یاشادیقدان سونرا آذربایجانا کئچدیکدن سونرا آلمانا موهاجیرت ائدیر. موهاجیرتده اولدوغو دؤورده اؤز خاطیره‌لرینی قلمه آلیب کیتاب نشر ائتدیریر.   

## خاطیره‌لری
  موهاجیرتده اولدوغو زامان یازدیغی کیتابیندا اؤز خاطیره‌لرینه ده یئر وئرمیشدیر. خاطیره‌لرینده 1947-جی ایلده حبس ائدیلمه‌سی ایله باغلی یازیردی:   "من او واخت تهران شهرینده ایدیم. آذربایجانا هوجوم ائتدیکلری و خالقی قیریب اؤلدوردوکلرینده گیزلنمگه مجبور قالدیم. آنجاق سونرا توتولاراق 1947 فوریه‌سینده ایکی آیلیق اوشاغیم قارنیمدا ایکن زیندانا گؤندریلدیم. او زامان‌لار، قادین‌لارا مخصوص زیندان یوخ ایدی. ژنرال رزمارانین بینالاریندان بیرینی ایجاره ائدیب، زیندانا چئویرمیشدیلر. داها سونرالار، منی تهراندان آذربایجانداکی اوردو پروکورورلوغونا تسلیم ائتدیلر. بیرینجی حربی محکمه‌یه آپاریلدیغیم زامان اوغلوم 12 گونلوک ایدی. "   

## اؤلومو
  راضیه شعبانی ابراهیم‌زاده ژانویه‌نین 28-ده موهاجیرتده یاشادیغی آلمان‌ین کؤلن شهرینده 87 یاشیندا دونیاسینی دییشیب. 

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:قادین‌لار
بؤلمه:سیاستچیلر
بؤلمه:آذربایجان دموکرات فیرقه‌سینین عوضولری
محسن پزشکپور

**محسن پزشکپور** (۲ اسفند ۱۳۰۶ – ۱۶ دی ۱۳۸۹ تهران) ایرانلی سیاستچیدی. پزشکپور پان ایرانیست حزبینین موسسی‌دی.

## سیاست
پزشکپور، ۱۳۲۶ ده یولداش‌لارینان پان‌ایرانیسم مکتبین باشلادی. ۱۳۳۰ ده پان ایرانیست حزبی، تاسیس اولدی.

## قایناقلار
مهدی عبدی

**مهدی عبدی** (دوغون ۹ آذر ۱۳۷۷  قائم‌شهر)  ایرانلی فوتبال‌چی‌دی. او هجوم‌چی پوستون‌دا پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو‌دا اوینیور.

## قایناقلار

بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
اؤلمک اوچون واخت یوخدو

**اؤلمک اۆچون واخت یوخدو** () ۲۰۲۱-جی ایلده مترو قلدوین مایر و ایون پروداکشنز طرفیندن یاییملانان جیمز باند فیلم سئری‌لریندن بیری دیر. فیلم‌ده جیمز باند روْلونو بئشینجی دفعه اوْلاراق دنیل کریق جانلاندیریب دیر.

## قوْنوسو
عقل اویونلاری، اوْلایلاریندان بئش ایل سوْنرا جیمز باند امکلی اوْلدو و جاماییکا آدالاریندا راحاتلیق ائدیر. چتین و اۇزون بیر آرادان سوْنرا نوْرمال بیر حیات سۆردۆره‌بیلجک کیمی گؤرۆندۆگو بیر دؤنمدن سوْنرا، اسکی یوْلداشی و CIA جاسوسلاریندان بیری یانینا گلیر و اوْندان یاردیم ایستییر و بۇ دوروم جیمز باندین آیاغینی بیر بیلیم آدامینین قاچیریلماسینا آچیر. اوْ ائدیر. تئزلیکله بۇنون اۆچون سیرلی بیر ترورچونون مسئولیت داشیدیغی و دۆنیانین قاباق یاشامادیغی بیر تهلوکه آستاناسیندا اوْلدوغو آیدین اولور.

## اوْیونچولار
* دنیل کریق: جیمز باند
* رامی ملک: سافین
* رالف فاینز: M
* نائومی هریس: مانی‌پنی
* لئا سیدو: مادلین سوان
*بن ویشاو: Q
*جفری رایت: فلیکس لیتئر
*روری کینیار: بیل تانئر
*آنا دئ آرماس: پالوْما
*لاشانا لینچ: نوْمی
*داوید دنشیک: والدوْ
*کریستوف والتز: ائرنست استاوروْ بلفیلد
* بیلی مقنوسن: لوْقان آش

## قایناقلار
اهلیت (حوقوق)

**اهلیت** — گنل آنلامدا حاق اهلیتی تانیمی ایله بیلینن حوقوقی ترمی‌دیر. حوقوق‌دا یئتکین اولما نیتئلیغی‌دیر. اولکه لرین چوخی بو ترم ایچون یاشا گوره ۱۸ یاشی اویقون بیلیرلر.

## قایناقلار

بؤلمه:حوقوق
چورمق

**چورمق** — همدان اوستانی کبودرآهنگ بؤلگه‌سی گول‌تپه بؤلومو'نده یئرلشن بیر کند دیر.

## قایناقلار
ششه

**ششه** — تورک و تاتار میفولوژی‌سینده قولدور قوش. گئجه غئیب عالمیندن گلیب اوغلان اوشاغا ووراراق اؤلدورور و یا قاچیریر. گیردیگی ائوده‌کی  اوشاق اؤلور. قیرخی چیخمامیش اوشاغین اوزریندن کئچدیگینده کؤرپه قاپقارا کسیلیب اؤلور. آلتی آیلیق اولمامیش اوشاغی ایسه دیمدیک‌لرییله اؤلدورر. اوشاق‌لارا بوغازلاریندان وورور. اونو توتان ششه آناسی و یا ششه آتاسی اولار. بئلجه دیگر ششه قوشلاری‌نین ضرر وئردیگی اوشاق‌لاری یاخشی‌لاشدیرار. یاراسا، ششه اولاراق بیلینر و اوندان چکینیلر. اوندان قورونماق اوچون ائشیک قاپی‌نین اوزرینه اؤلدورولموش یاراسا آسیلار. یاراسا قانادی ایله حامیله  قادینا سو وئریلیر. یاراسا اؤلدورن کیمسه ششه آناسی اولاراق بیلینر.  

## اتیمولوژی
  (شئش/شش/چئش) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. اسکی تورکجه‌ده سوْجا/سوْیاو/سۆجؤ (موغولجا سوْژوْ/سوْجوس) سؤزلری ایینه، دیمدیک، بوینوز کیمی معنالارا گلیر. سۆکئ و شۆکئ سؤزلری ایسه کسکین آلت‌لری ایفاده ائتمکده ایستیفاده ائدیلر.  

## قایناق

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
* Türk Mitolojisi Sözlüğü, Pınar Karaca (Şeşe)  (türk.) 

بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
داش آتا

بندانگشتی
**داش آتا و یا داش بابا** – قدیم تورک قبیله‌لرینده مزار داشی.  

## قیسا بیلگی
  اورتا آسیا چؤلونون کؤچری‌لری یئرلشیک دوزنلی خالق‌لاردان فرقلی بیر دونیا گؤروشونه صاحیب ایدی. سؤزگلیشی اونلار اؤلولرینی سون یوخولارینا یاتیرداجاقلاری، یئرلشمه یئرلری نین خاریجینده کی  سیخیلمیش و حوزن وئریجی قبیریستان‌لیق آنلاییشینا صاحیب دئییلدی. او بیری دونیانین وارلیغینا اینانیر و مزارلاریندا اؤلویه بیر باخیما حیات تقدیم ائدیردیلر. اؤله‌نین آتی، سیلاح‌لاری، گونده‌لیک حیاتدا ایستیفاده ائتدیگی کیمی اشیالاری ده مزارا قویورلاردی. حتّی، بعضی کورقان‌لاردا اؤلونون یانیندا قادین و خیدمتچی جسدلری ده تاپیلدی. بونلار اؤلنله بیرلیکده باسدیریلمیش اولا بیله‌جگی کیمی، عئینی زاماندا اؤلموش یا دا اؤزلرینی اؤلدورموش ده اولا بیلر.  

  چؤلده خوصوصیله سویلولار اوچون ان مشهور مزار نؤوعو کورقاندی. بو جور مزارلاردا، اؤلن آدامین اؤنمینه اویغون اولاراق، عومومیتله تاختادان باسدیریلدیغی اوتاغی نین اوزرینه داش و تورپاقدان بیر ییغما تپه یوکسلدیلیردی. بونون اوزرینده ده اؤلن آدامی تمثیل ائدن، کوبودجا اینسان فورمالی هئیکل‌لر تیکیلیردی. بو هئیکل‌لره داها چوخ داش آتا دئییلمکده دیر.  

  بعضی مزارلار داش لؤوحه‌لردن تیکیلمیشدی و اوتاق فورمالی ایدی. بونلارا چوخ سایدا جسد باسدیریلمیش ایدی. داشدان بیر دیوارلا اطرافلانمیش بو مزارلارین اؤنونه ده یئنه چوخ سایدا  " داش آتا "  تیکیلمیشدی. اؤلن کس‌لره عایید بیر نؤوع شکیل‌لی مزار داشلاری ایدی بونلار. اورتا آسیادا خوصوصیله آلتای و تووادا ای. اؤ. 3. مین‌ایلین سونلاری ایله 2. مین‌ایلین ایلک یاریسیندان بری تیکیلن بو داشدان هئیکل فورمالی مزار داشی (داش آتا) آنلاییشی، گؤی‌تورک دؤورونون بالبال‌لاریندان فرقلی‌دیر.     

  بو اینسان هئیکل‌لری، 2.5 مئتردن 30 سانتیمئتره دییشن بویلاردا. چوخو بیغلی. جبهه دن تصویرلنن فیقورلارین دییارین آشاغی قیسیم‌لری گؤستریلمیر. اوللر ایکی ال‌لری  ایله قارین‌لاری اوستونده قاب توتان سیلاح‌سیز فیقورلارین یئرینی، گئده‌رک بئلینده کی  کمره بیری اوزون، بیری ده قیسا ایکی قیلینج آسیلی سیلاحلی فیقورلار گؤتورور. دؤیوشچو سول الی ایله سیلاح‌لاردان بیرینی، ساغ الی ایله ده کیچیک بیر قاب توتور. کیمی داشلاردا یالنیز جبهه دن بیر پورتره یئر وئریلیر. چوخونون قولاق‌لاری سیرغالی. گئده رک دتال‌لار اؤنم قازانیر مثلا کمر توقالاری، اوزوک‌لر، کمر آسقی‌لاری و گئییم یاخالاری دیقتله گؤستریلمگه باشلانیر.  
بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
بزنجان

**بزنجان** کیرمان اوستانی‌ بافت بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴٬۵۱۷ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بافت بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
بم

[بندانگشتی|جایگزین=300|[بم ارگی]]
**بم** کیرمان اوستانی‌ بم بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۲۷٬۳۹۶  نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بم بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:ایران‌داکی دونیا میراثلاری
بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری
علی‌رضا رنجی‌پور

**علیرضا رنجی‌پور**، آذربایجانلی بیر اویونجو، کومدین، فیلم یؤنتمنی و مۆغننی دیر.

## یاشاییش
علیرضا رنجی‌پور ۱۳۵۴–جو هیجری گونشلی ایلین بهمن آیی‌نین ۲۰–جی گونونده تبریز شهرینده دونیایه گلیب.

## قایناقلار

بؤلمه:سینما آکتورلاری و دایرکتورلاری
بؤلمه:جنوبی آذربایجانلی‌لار
کیم جو سونق

**کیم جو سونق** (دوغوم ۱۷ ژانویه ۱۹۶۶) جنوبی کورهلی بیر فوتبال اویونچوسوی دی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:بوسان ای‌پارک کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بوخوم کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۶ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۸۸ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۸۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:فوتبالدا یاریم مودافعچیلر
بؤلمه:جنوبی کوره فوتبالچیلاری
تیراختور فوتبال کولوبو باش مشقچیلری لیستی

تیراختور قورولدوقو گوندن بو یانا ۳۰ مشقچیه مالیکیدیر کی ۴ مشقچی موقت و ۶ مشقچی وظیفه‌نی بیر دفعه‌دن چوخ ایداره ائدیبلر. بیرینجی‌سی محمد بیاتی و ایندیکی فراز کمالوند دیر.

## مشقچیلر تاریخی
آشاغیدا ۱۹۷۰-جی ایلدن بو گونه قدر تراختور مشقچیلرینین لیستی وئریلمیشدی.

;جدولین باشلیقلاری:
* **میلیت** – مشقچینین میلیتی دوغولدوغو اؤلکه اساسیندا وئریلیر.
* **دن** – مشقچینین تراختوردا ایشه باشلادیقی تاریخ.
* **قدر** – مشقچینی تراختوردا سون ایشلدیغی تاریخ.
* **ایفتیخارلار** – تراختوردا مشق ائدرکن قازاندیقلاری کاپلار.

## نوتلار


## قایناقلار

بؤلمه:تیراختور فوتبال کولوبو
ایران سوپر لیگی ۰۱-۱۴۰۰

**ایرانین سوپر لیگی ۰۱–۱۴۰۰** ایرانین سوپر لیگینین ۲۱-نجی دؤورو اولور. بۇ دؤورده ۱۶ تیم واردیر.

## تیملر

### ایستادیوملار و یئرلر


### تیم‌لرین سایی‌سی هر اوستاندا

### شخصلر و ایدمان گئییملری
نوت: Flags indicate national team as has been defined under فیفا eligibility rules. Players may hold more than one non-FIFA nationality.

## خاریجی اویونچولار

The number of foreign players is restricted to four per خلیج فارس سوپر لیگی team, including a slot for a player from آسیا فوتبال کونفئدراسیونو countries. A team can use four foreign players on the field in each game, including at least one player from the AFC country. 
**In bold**: Players that have been capped for their national team.

## لیگین جدولی
### یئرلر

## نتیجه‌لر

### یئرلر جدولده هر هفته

## آمارلار

### اوستون قوْل وورانلار

*As of *

#### هت-تریک

### اوستون قوْل پاسی

**'


===باغلی قاپی===
**'

## قایناقلار

بؤلمه:ایران سوپر لیگینین مووسوملری
کودیتا

**کودیتا** ()، بیر اردو حرکتی دیر بو حرکت یوخسا ایشلم یوخسا اوپراسیونی دیر کی آماجی دولتی اردو زورینان دییشمه دیر بو دولت بعضا سیویل یوخسا مدنی و بعضا ده بیر دیکتاتور رژیمی دیر . بو ایشلم بعضا باشاریلی و بعضا باشاریسیز اولور.

## میثاللار
میصر ده محمد مرسیا قارشی باشاریلی بیر داربه اولدو.(۲۰۱۳)

تورکیه رجب طیب اردوغانا قارشی باشاریسیز بیر داربه اولدو.(۲۰۱۶)

## قایناقلار
داش کؤرپوسو (تبریز)

**داش کورپو** تبریزین قاجارلار دوورونه مربوط اولان بیر چای دیر. بو کورپو ۱۳۸۴ ایلینده ایرانین میلی اثرلرینده ثبت اولونوب‌دور.

## بیرده باخ

## قایناقلار

### اتک‌یازی

## ائشیک باغلانتیلار
* Virtual Museum of *Historical Buildings of Tabriz* (School of Architecture, Tabriz Islamic Art University ).
* Tabriz Islamic Art University (), Tabriz, Iran (in Persian). http://www.tabriziau.ac.ir/default.aspx 
* Iranian Student's Tourism & Traveling Agency, ISTTA. (English), (Persian)

بؤلمه:ایران میلّی اثرلری
ویولون

**ویولون** ()، بیر ساز و موسیقی آلتی‌دیر.
بو آلت سیملی - یایلی آلتلرین لاپ کیچیگی دیر و بو آلتین کؤکو ایتالیادان جیخیر . بو سازی چالماق اوچون اونو سول چیگنه قویوب و اویونجونون ساغ الینده اولان بیر یایلا چالینیر . 
کؤک سیملری آشاغیدان بم ه بیرینجی سیم (می) ایکینجی سیم (لا) اوچونجو سیم (ر) دوردونجو سیم (سٌل) آدلانیر . 

## قایناقلار

## آرتیق اوخو
* 
* Schoenbaum, David, ''The Violin: A Social History of the World's Most Versatile Instrument'', New York, New York : W.W. Norton & Company, December 2012. .
* Templeton, David, ''Fresh Prince: Joshua Bell on composition, hyperviolins, and the future'', Strings magazine, October 2002, No. 105.
* Young, Diana. ''A Methodology for Investigation of Bowed String Performance Through Measurement of Violin Bowing Technique''. PhD Thesis. M.I.T., 2007.

## ائشیک باغلانتیلار

* The violin: How to select a violin, its provenance and value
* Researches into the early history of the violin family (Carl Engel, 1883) - (Authentication required.)
* A New History of Violin Playing: The Vibrato and Lambert Massart's Revolutionary Discovery (Zdenko Silvela 2001)
استون هنج

استون هنج نئولیتیک دونمینده اینسان الینن بریتانیانین گونئینده(جَنوبوندا) ویلتشر ده گوی داشدان دوزلتیلمیش. استون هنج ۱۴-۱۵ یوز ایل ده اینسان لار دینلری اوچون بو تیکینی ساخلاییپ و گئنیشلندیریپلر اورنک دروئید لر .

## تاریخ

## بیرده باخ

## قایناقلار
پولاد هاشموف

**پولاد اسراییل اوغلو هاشموف**  (2 ژانویه 1975، وندام، قوتقاشئن رایونو – 14 ژوئیه 2020، توووز رایونو) — آذربایجانین میلّی قهرمانی؛ آذربایجان سیلاحلی قووّه‌لری نین ژنرال-مایورو؛[2] آذربایجان سیلاحلی قووّه‌لری نین 3-جو اوردو کورپوسونون کوماندیر موعاوینی — قرارگاه رئیسی (2017–2020).  

  2020-جی ایل ژوئیه‌نین 12–16-دا باش وئرن دؤیوش‌لری ایداره ائدن پولاد هاشموف ژوئیه‌نین 14-ده سحر ساعات‌لاریندا توووز رایونو ایستیقامتینده تابع‌لیگینده اولان عسگرلرله بیر یئرده دؤیوش زامانی اؤن خطه شهید اولموشدور. پولاد هاشموفون ژوئیه آییندا شهید اولماسی، سپتامبر آییندا 2-جی قاراباغ ساواشی‌نین باشلاماسینا آپاران پروسه‌ده موهوم رول اوینامیشدیر.   

  پولاد هاشموف آذربایجان سیلاحلی قووّه‌لری‌نین حربی عملیات‌لار زامانی شهید اولان بیرینجی و یئگانه ژنرالی‌دیر. بونا قدر ایسمت قاییبوف و محمد اسدوف1991-جی ایلین نوامبریندا  Mİ-8 N72- نین وورولماسی نتیجه‌سینده شهید اولموشدو. 

## اتک یازی‌لار

بؤلمه:ژنراللار
آسترولوژی

tohum|center|320px|1888 Flammarion gravürünün renkli bir versiyonu
**آسترولوژی**، گؤی جیسم‌لری‌نین و آسترونومیک فنومنلرین، اینسان کاراکتری و قدری اۆزه‌رینه تأثیرلری‌نین اوْلدوغونو ایدیعا ائدن و بیلیم‌سل بیر دایاناغا صاحیب اوْلمایان سؤزده بیلیم دیر. آسترولوژی سؤزلوگۆ یونانجا، *[[اولدوز]]* آنلامؽنا گلن 'astro' و *[[بیلگی]]* آنلامؽنا گلن 'logos' کلمه‌لریندن اۆره‌تیلمیشدیر.

آسترولوژی، اینسانلارا گله‌جکده یاشاناجاق اوْلای‌لاردان خبردار ائده‌بیله‌جگینی ایدیعا ائدر فقط بو ایدیعالاری  کسین دلیل‌لره دایاندیریلماماسیندان اؤترو آسترولوژی بیر سؤزده بیلیم دیر. اسکی‌دن آسترولوقلار گؤی گونلوگو آدی وئریلن و گؤی اۆزو قوْنومونون گون، آی و ایل اوْلاراق گؤسترن بیر کیتاب و ائو تابلولاری ایستیفاده ائدرک اولدوز خریطه‌سی قرافیکی‌نی چیخارتیرلاردی. بۇنلارین دوْغرولوغو آسترولوژی‌نین دیگر ایدیعالاری ایله بیرلیکده بیلیم‌سل ادبیاتدا کئچرلی دئییل‌دیر. تام بۇنلارا رغماً آسترولوژی، حالا توم دۆنیادا طرفدارلاری‌نی سۆردورمکده‌دیر.

## آیریجا باخ
* آسترونومی
* گؤی بورجو

## قایناقلار
آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۲

**آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۲** آسیا فوتبالیندا، کولوبلار آراسینداکی ان یوخاری سطحده آسیا فوتبال کونفدراسیونو طرفیندن قورولان فوتبال اویونلاری دی و آسیا قهرمانلار لیگی آدیله ۲۰-جی دووری دیر.

## هر فئدراسیونون تیم سهمیه‌سی
ای‌اف‌سی نین ۴۷ عوضو فئدراسیونونون رئیتی، میلی فوتبال تیملرینین و کولوبلارینین گئچن دوروورد ایل‌ده‌کی  ایفالاری اساسیندا دیر.  
* فئدراسیونلار ایکی منطقه‌یه بولونوبلر:
** **غرب منطقه‌سی** فئدراسیونلاری‌کی غرب آسیا فوتبال فئدراسیونو (WAFF)، مرکزی آسیا فوتبال فئدراسیونو (CAFA) و جنوب آسیا فوتبال فئدراسیونوندا (SAFF) عوضو اولوبلار.
** **شرق منطقه‌سی** فئدراسیونلاری‌کی آسئآن فوتبال فئدراسیونو (AFF) و شرق آسیا فوتبال فئدراسیونوندا (EAFF) عوضو اولوبلار.
* هر منقطه‌نین، قروپ مرحله‌سینده ۴ قروپا بولونوبلر کی ۱۲ تیم موستقیم و قالان ۴ تیم پلی آف اوینلاریله موشخص اولونور.

* ای‌اف‌سی رئیتینقی اساسیندا، هر منطقه‌ده‌کی ان یاخشی ۱۲ فئدراسیون کی ای‌اف‌سی شاخیصلرین یئرینه یئتیره بیلسه آسیا قهرمانلار لیگینه داخیل اولابیلر.

* هر منطقه‌نین ان یاخشی آلتی فئدراسیونو لاپ آزی موستقیم بیر یئر قروپلار مرحلهسینده قازانیر. قالان یئرلر پلی آف اویونلاریله موشخص اولونور (همچنین آی‌اف‌سی کاپینین قروپ مرحله‌سینین یئرلری):

** ۱-جی و ۲-جی رئیت‌ده کی فئدراسیونلارین هر بیریسی، اوچ موستقیم یئر و بیر پلی آف اویونیله یئر قازانیللار.
** ۳-جو و ۴-جو رئیت‌ده کی فئدراسیونلارین هر بیریسی، ایکی موستقیم یئر و ایکی پلی آف اویونیله یئر قازانیللار.
** ۵-جی رئیت‌ده کی فئدراسیونلارین هر بیریسی، بیر موستقیم یئر و ایکی پلی آف اویونیله یئر قازانیللار.
** ۶-جی رئیت‌ده کی فئدراسیونلارین هر بیریسی، بیر موستقیم یئر و بیر پلی آف اویونیله یئر قازانیللار.
** ۷-جی دن ۱۲-جی رئیت‌ده کی فئدراسیونلارین هر بیریسی،  بیر پلی آف اویونیله یئر قازانیللار.
* هر بیر فئدراسیون اوچون ماکسیموم یئر سایی‌سی، ان یوخاری لیگده‌کی سئچیلن تیملرین عومومی سایی‌سینین اوچده-بیری تشکیل ائدیر.
* اگر هر فئدراسیون موستقیم گیریش سهمیه‌سین ائلدن وئرسه، او سهمیه‌لر ان یوخاری سطحده‌کی فئدراسیونلار آراسیندا بولونور و هر فئدراسیون لاپ چوخو اوچ سهمیه آلابیلر.
* اگر هر فئدراسیون پلی آف سهمیه‌سین الدن وئرسه، او سهمیه‌لر آیری فئدراسیونلارا وئریلمایاجاق.

### انجمن رنکیینقی
2022-23 AFC چمپیونلار لیگاسی اوچون، انجمنلر، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۹-دا یاییملانان ای‌اف‌سی کلوب یاریشمالاری رنکیینقینه گؤره یئرلر آییریلیر، بو رنکیینق ۲۰۱۶ ایله ۲۰۱۹ آراسیندا آسیا قهرمانلار لیگی و ای‌اف‌سی کاپینداکی پرفورمانسلارینی نظرده آلور.

;نوتلار

## تیملر
*آشاغیداکی جدولده، ایشتیراک سای و سون ایشتیراک یالنیز ۲۰۰۲–۰۳ مووسوموندن (سئچمه تورلری داخیل اولماقلا) حسابلانیر، بو زامان یاریش AFC چمپیونلار لیگاسی آدی ایله یئنی‌دن برنده‌لشدیریلمیشدیر.*

;نوتلار

## زامانلار
The schedule of the competition is as follows.

The original schedule of the competition, as planned before the pandemic, was as follows.

## همچئنین باخ
*2022 AFC Cup

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
*

بؤلمه:آسیا قهرمانلار لیگی مووسوملر
بؤلمه:پلانلاشدیریلان بیرلشمه فوتبال موسابیقه‌لری