open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
الیصابات

**اِلیصابات**، **الیزابت** یوخسا **ایشاع** ()، زکریا خانیمی ایدی. هارون قیزلاریندان و مریم عیسی آناسینین قوهونو ایدی.

## قایناقلار

تفسیر المیزان، ج ۱۴، ص ۲۹؛ تفسیر المنیر، ج ۳، ص ۲۲۲.
تفسیر کاشف، ج ۲، ص ۴۹؛ منهج الصادقین، ج ۶، ص ۱۰۳؛ جامع البیان، ج ۳، ص ۱۶۴.

بؤلمه:دینلر
.ir

**.ir** ایران اۆچون اینترنت اؤلکه کوْودو اۆست سطح آلان آدیدیر. تئوریک فیزیک و ریاضیات تحقیقاتلاری انستیتوسو طرفیندن ایداره اوْلور.
۴۲جی شطرنج اولیمپیادی

**۴۲-نجی شطرنج اولیمپیادی** (اینگیلیسجه. The 42nd Chess Olympiad، آذربایجان تورکجه‌سینده. 42-ci Şahmat Olimpiyadası) دونیالیق شطرنج فدراسیونونون (فیده) ۲۰۱۶-جی ایلین سپتامبرینین ۱-جی گونون‌دن ۱۴-جو گونونه قدر آذربایجان جومهوریتینین پایتختی باکی شهرینده کئچیردیگی آچیق، و خانمیلار بؤلمه‌لرینده  شطرنج یاریشمالاری‌دیر.  شطرنج اولیمپیادلاریندا، بو اویونلار آذربایجانین بیرینجی دفعه ائو صاحب‌لیگی ایدی. آذربایجان بوندان قاباق، آیری میلتلر آراسی اهمیتلی شطرنج موسابقه‌لرینه ائو صاحیبلیگی ائتمیشدی.

## قایناقلار
* اینگیلیسجه ویکی‌پدیا صفحه‌سی
ماراتون

بندانگشتی|300x300پیکسل|برلین ماراتون ایدمانی 2007
بندانگشتی|300x300پیکسل|2014 ماراتون

**ماراتون** () چوخ یول قاچماق و بیر نوع ایدماندیر. مودرن اولمپیکده 1896 دان واریدی هابئله 1921ده ایستانداردلاشدی. اوندان قاباق ایللرده 500 جوره ماراتون قاچماغی قورولدو.

بندانگشتی|لوک اولیور مرسون تابلوسو -ماراتون ساواشی

## قایناقلار

بؤلمه:ایدمان
یسوع پئیغمبر

**عیسی پئیغمبر**، **عیسی ناصری **یوخسا **عیسی ماشیح (عیسی مریم اوْغلو)**(عبرانیجه:ישו *یشوع*، اسکی یونان دیلی: Ἰησοῦς *ایسوس*) ** جیسوس، ایزا**. مسیحیلرین پئیغمبری و انجیل (یئنی عهد) کیتابین گتیرین. تانری گؤندرمیشی .ایسلام دینینده اونو اولوالعزم (5 بؤیوک پئیغمبردن) بیلیبلر و چوْخ بؤیوک مقاما صاحبدیر .اونون آنادان اوْلان گۆنو نصرانیلرین ایل باشلانیشی و جشن گونو اولور.عیسی آنادان اوْلان گونو کریسمس آدلانیر و اورتودوکسلار 10 گون ایل باشلانیشدان قاباق عیسی آنادان اوْلان گونون جشن توتور و کاتولیک کلیساسی لر 5 گون قاباق جشن توتور.بیت الحم شهرینده ناصیره بؤلومونده فیلیسطین اؤلکه سینده دونیایه گوز آچدی.اونون آناسی مریم تاری ایستکینه اونو آتاسیز دونیایه گتیردی.

## عیسی آدی
عیسی یهودیلر ایچینده معمول بیر آددیر و اونو عیسی ناصری آدلاندیردیلار.ناصیره بؤلومنده اولماقینا گوره اونو ناصری یا نصرانی بیلدیبلر.

عیسی، یسّوع، یوشع، یهوشع و یهوشوع 

انجیلده ماشیحا یا مسیح 50 دفعه یسسوع ماشیح 100 دفعه و ماشیح 300 دفعه گلیب.

عیسی یانی تاری یاردیم ائدر یوخسا سون ایللر تاری نجات وئرر 

سول|بندانگشتی|273x273پیکسل|6جی یوز ایل ایتالیاده بیر چکیم

سول|بندانگشتی|267x267پیکسل

## عائیله‌سی
سول|بندانگشتی|298x298پیکسل|متی انجیلینده عیسی آتا باباسی

سول|بندانگشتی|232x232پیکسل|عیسی و صلیب / ال گرکو 1580م

### ایسلامدا
سول|بندانگشتی|اسلامی باخیش /عیسی

## پانویس




بؤلمه:پئیغمبرلر
بؤلمه:مسیحیت
بؤلمه:دین
حاجی میرزا آقاسی

**حاجی ماللا عباس بیات ایراونلی **آدلیم حاجی میرزا آقاسی (دوغوم 1162ش. یوخسا1163 ماکو -باتی 1228 ش کربلا) محمد شاهین سون صدراعظمی و آتابیگی قائم مقام فراهانی محمدشاه امرینه اؤلدورولدو و اونون یئرینه حاج میرزا آقاسی صدراعظم سئچیلدی .بو چاغدا  ایران اؤلکه سی قاریشدی.

بیات ائلینه قارشی قونشودان بیرینجی شاه عباس صفوی چاغیندا 300 ائل اولوردولارو ماکو ایروان یئرلرینده یاشاملاری اولوردو.باشدا عراقدا اوخولا گئتدی و ماللا اولاندان سونرا ماکو شهرینه قایتدی.

بؤلمه:سیاست
سلیمان بیگ

**سلیمان بیگ** شهری عراقین صلاح الدین اوستانین شهرلریندن بیری دیر بو شهر تکریتین 90 کیلومتیر دغوسوندا حمرین داغ و دوزخورماتو شهرین آراسیندا یئرلشیب دیر. سلیماتن بیگ ناحیه سی 28 پارچا کند توابع سی وار ائله کی شهر و یاخین کندلرله نوفوسو 80 مینه یئتیریر 
## خالق
منطقه ده سونو تورکمانلار ساکین اولاراق اوز اطراف شهرلر و کندلری هابئله حویجه و اونون کناری هابئله جلولاء و السعدیه و یئنگجه قوهمچولوق و طایفا ایلگی لری وار.
## قايناق

بؤلمه:عراق شهرلری
بؤلمه:عراقین تورکمان شهرلری
پاسکال (یازیلیملاما دیلی)

**پاسکال یازیلیملاما دیلی** (اینگیلیسجه: Pascal) میلادی ۱۹۶۸-۱۹۶۹ ایللرده نیکولاس ویرث طرفیندن یارادیلمیش، ۱۹۷۰-جی ایلده یاییلمیش یازیلیملاما دیلی دیر. بو دیلین آدی فرانسه‌لی ریاضیاتچی بلز پاسکالین آدیندان آلینمیشدیر. بو دیلین استانداردی میلادی ۱۹۸۳-جو ایلده یازیلمیش و بو استاندارد IEEE-یله ANSI طرفیندن قبول اولونموشدور.

## اؤرنک یازیلیم
سلام دۆنیا! یازیلیمی بو دیله اؤرنک اۆچون:

```pascal
Program HelloWorld(output);
begin
  writeLn('Hello, World!')
end.
```


## قایناقلار

بؤلمه: یازیلیملاما دیللری
یئنگجه (عراق)

**یئنگجه** عراقین شهرلریندن بیری کرکوکون دوغو گونئینده صلاح الدین اوستانیندا دوزخورماتو منطقه سینده یئرلشیب یئنگجه شهری تخمینا 25000 جمعیتی اولاراق سکنه سی چوخونلوغو سونو تورکمانلاردان تشکیل تاپمیشدیر.

## قايناق

بؤلمه:عراق شهرلری
بؤلمه:عراقین تورکمان شهرلری
ساب جاس ۳۹ قریپن

بندانگشتی|ساب جاس ۳۹ قریپن
بندانگشتی|ساب جاس قریپن ۲
**ساب جی ای اس 39 گریپین**  ()، سوئدین ساب کمپانیسینده دۆزلدیلن بیر اوچ بوجاق قانادلی ساواش طیاره‌سی‌دیر.

## قالری
جایگزین=Head on view of fighter jet banking right while releasing flares against a background of green woodland.|بندانگشتی|چک جمهوریتی .قریفین اوچاقی 2011
جایگزین=Three quarter view of grey jet fighter fitted with external fuel tanks on dirt-colored ground.|بندانگشتی|2010 ریات .ساب قریفین NG
جایگزین=Jet aircraft performing rolls while climbing.|بندانگشتی|2012 قریفین اوچاشی
جایگزین=Three-quarter hind view of grey jet aircraft taking off in snowy environment. Its engine is kicking up snow on the ground|بندانگشتی|قریفین و سوئد بوزلاری 2012
بندانگشتی|قریفین ساب جی ای اس 39
ساغ|بندانگشتی|سوئد قوشونوندا 2013 قریفین
ساغ|بندانگشتی|چک جمهورینیده
جایگزین= Three-quarter bottom view of two jet aircraft inn flight against a blue sky.|بندانگشتی|قریفین .جک جمهوریسی
جایگزین= Jet aircraft with centerline external fuel tank during invert flight against blue sky|ساغ|بندانگشتی|هونقری قوشونو
ساغ|بندانگشتی|گونئی آفریقا

## قایناقلار

بؤلمه:ساواش اوچاقلاری
دیرالزور

**دیر الزور**&nbsp;سوریه&nbsp;ده بیر شهر .سوریه نین دوغو طرفینده بو شهر دیرالزور اوستانینین باشکندی اوْلور.فرات چایلاقیندا.ایندی بوُ شهر سوریه دولتینین الینده دی داعش بوُ شهری حصر ائدیب و سوریه دولتی چوخ گوجلو بو شهری ساخلایب..

## سوسوز هاوا
بیابان و سوسوز چول و لوت یئرده اولور .فرات چایی بو شهرین تکجه سووی اولور.

## فوتولار

File:Der Zor Bridge night.jpg|
File:EuphratesDeirEzZour.jpg|
File:Armenian Genocide Memorial in Der Zor, Syria.jpg|
File:Armenian Genocide Museum in Der Zor Syria.jpg|
File:Deir ez-Zour-March8Square front.jpg|


## قایناقلار


بؤلمه:سوریه شهرلری
رقه (سوریه)

ب
**رقه عربجه الرقه&nbsp;**سوریه&nbsp;ده بیر شهر قوزئی دوغو طرفده &nbsp;.رققه اوستانینین باشکندی.فرات&nbsp;چایلاقیندا.

## اسکیده
سولوکو چاغیندا 244جی میلاددان قاباق ایلده بو شهر بنا اولوب.سون ایللر&nbsp;بیزانس ایمپیراتورلوغو&nbsp;بو شهری توتدی هابئله سوسان تورکلر(ساسانیلر) 542جی میلادی ایلده بو سامی شهری داغیتدیلار.جاستینین بیزانس ایمپراطوری بو شهری یئنی دن سامی ارمنیلر و سریانی لر اۆچون بنا ائتدی.نصرانیلرین باشکندی و مرکزی اولوردو و بیزانس ایمپراطوری بو ایللر بو شهری اورتودوکس سریانیلر و ارمنیلر اۆچون قورموشدو و ساخلیردی.هابئله ایسلام چاغیندا 796 دان 809جی ایللرده هارون الرشید بو شهری باشکند ائتدی .علیبن ابی طالب و معاویه بن ابوسوفیان قوشونلاری رقه چولونده صفین ساواشیندا بیر بیرنه یورودولر.

## فوتولار

|
File:Awis al-Qarni mosque and Bab Baghdad, Ar-Raqqa.jpg|
File:ArRaqqahEuphrates.jpg|
File:Ar-Raqqa SYRIE 325.jpg|
File:Raqqa,QasrBanatO.jpg|


## قایناقلار



بؤلمه:آسیا باشکندلری
بؤلمه:سوریه شهرلری
برافتاب فاضل(ایذه)

**برافتاب فاضل** (فارسجا: برافتاب فاضل), کندی خوزیستان اوستانینین ایذه بؤلگه‌سینین، دهدز بؤلومو  و  دنباله رودجنوبی قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.

## جوْغرافیایی موْقع
برافتاب فاضل کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیبدیر.

## نوفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 370 نفر اهالیسی و 71 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 180 نفری کیشی و 190 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 240 نفری ساوادلی و 88 نفری ساوادسیزدیرلار.

## دیل و دۆشونجه
بۇ كندين اهالیسی  فارسجا دانيشيرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.

## ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد  و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
**اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران* (*[http://www.gitashenasi.com/ProductShow-en.aspx Gitashenasi Province Atlas of Iran] *)

## قایناقلار

بؤلمه:ایذه بؤلگه‌سی‌نین کندلری
مری ایستوارت

**بیرینجی مری** یوخسا **مری ایستوارت**  (، (دوغوم:  ۸ دسامبر۱۵۴۲ - اؤلوم: ۸ فوریه ۱۵۸۷) ایسکاتلند ملکه‌سی ایدی. ۱۴ دسامبر ۱۵۴۲ده تخت اوسته گئچدی و ۲۴ ژوئیه ۱۵۴۲ ده دۆنیادان گوز یومدو. فرانسه اؤلکه سینه شراکت خاتون ۱۰ ژوئیه ۱۵۵۹ دان ۵ دسامبر ۱۵۶۰جا حاکیم اوْلدو.

مری آتاسی بئشینجی جیمز ایسکاتلند حاکیمی اولوردو. مری آلتی یاشیندا آتاسی دۆنیادان گئتدی و مری خاتون و حاکیم اوْلدو. مری اوشاقلیقدا فرانسه اؤلکه سینده یاشیردی و اونون ایشلرین نائب السلطنه گوروردو. ۱۵۵۸ده فرانسه شاهینین بؤیوک اوْغلو فارنسیس ائیله ائولندی. (Dauphin of France فرانسه نین بؤیوک شاه اوغلانلارینا لقب). شاه اوْغلو فرانسیس ایکینجی فرانسیس آدینا ۱۵۵۹جی ایلده تخت اوسته گئچدی. هابئله فرانسیس ۱۵۶۰جی ایلین دسامبر ایندا دۆنیادان گوز یومدو و مری خاتون فرانسه اؤلکه سیندن کوچدو. ۱۹ آقوست ۱۵۶۱جی ایلده ایسکاتلنده قایتدی و ۴ ایل سوْنرا هنری ایستوارت ائیله ائولندی.

## قایناقلار

بؤلمه:مری ایستوارت
بؤلمه:۱۵۴۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۵۸۷-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:کاتولیک شاهلار
بؤلمه:16th-century executions by England
بؤلمه:16th-century women rulers
بؤلمه:16th-century monarchs in Europe
بؤلمه:16th-century Scottish monarchs
بؤلمه:16th-century Scottish people
بؤلمه:16th-century Scottish women
بؤلمه:Anti-Protestantism
بؤلمه:Burials at Westminster Abbey
بؤلمه:Dauphines of France
بؤلمه:Dauphines of Viennois
بؤلمه:Executed monarchs
بؤلمه:Executed Scottish women
بؤلمه:French queens consort
بؤلمه:Heirs to the English throne
بؤلمه:Heirs to the Scottish throne
بؤلمه:House of Stuart
بؤلمه:Lutenists
بؤلمه:Modern child rulers
بؤلمه:Monarchs who abdicated
بؤلمه:People executed by Tudor England by decapitation
بؤلمه:Pe
خیاوان (محله)

**خیاوان** یا دا **خیاوان محله‌سی** تبریزین نوبر محله سینین دوغو طرفی. میدان چایی قوزئی طرفی . باتی طرفی ساعات قاباغی و نوبر قاپوسو و مقصودیه اولاراق،بو محله مشروطه اینقیلابیندا، متشرعه و باقرخان قوشونونا مرکز اولوردو.

## آد
خیاو یوخسا خیوو یئنی آدی مشکین شهر اولور. بو محله ده چوخلو یاشایانلار خیاو شهریندن کوچموشدولر. اونا گؤره بو محله نین آدی خیاوان یا خیووان آدلاندی. ایراندا بیرینجی مودرن و ارورپائی مودلده خیاوان بو یئرده چکیلدی. جماعت ایچینده خیاوان همان بو محله آدیندان گلیر.

## کوچه لر و دربندلر
گوموش قیه(گوموش قایا)(دمشقیه)-خیاوان بازارچاسی-میرزا ریضا دالانی-خیاوان بازارچاسی-دمیرقاپو(خیابان قاپوسو)-قوللار کوچه سی-کلانتر کوچه-میرزا نصرالله-دلخون کوچه سی-میرچوبان دربندی-حلیمه سازاندا-تپه لی باغ-قره باغلیلار-قورد میدانی-سالار کوچه سی
## قورد میدانی
بو محله نین آرا یئری اولوردو و بو یئرده چوخلو قورد ساخلایانلار قورد باغلاشدیراردی.نئچه دونیانی گئزن قوردلارین باغلاشماسین یازیب.

## مچیدلر
ان آدلیم وتاریخی یئرلر و مچیدلر بو محله ایچره اولور.

گؤی مچید, کریم خان مچیدی، سالار مچیدی، حاج احمد مچیدی، شهیدی مجیدی(میرزا سلمان) و رهلی بازار مچیدی.

شیخ محمد خیاوانی و باقرخان بو محله اوشاقی اولوردو.
## قایناقلار

بؤلمه:تبریز محله‌لری
بؤلمه:تبریز
قنیطره (سوریه)

**قنیطره** ()، سوریه نین غرب طرفینده یئرلشن بیر شهردیر.قنیطره اوستانی مرکزیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سوریه شهرلری
بلدیه باشچی‌سی

**بلدیه باشچی‌سی** یا **شهردار** بیلیکلیک تعریفیله **گؤزتچی** یا **شهردوْلاندیران** آدلانیر. ایراندا بلدیه باشچی‌سی، شهرین ایسلامی شوراسی طرفیندن سئچیلیر.

## قایناق
اعلمي در گفت‌و‌گو با فارس:انتخاب شهردار ابزار اقتدار شوراهاي شهر است 

بؤلمه:ایجتیماع
عشق

**عشق** یا **سئوگی** یا دا **محبت** — بیر دویغو نؤوعۆ'دور. 

## قایناقلار
 

## اتک‌یازی

 

بؤلمه:دویغولار
وان

**وان** تورکیه‌نین شرق طرفینده ان بویوک بیر شهری‌دیر. بو شهر وان اوستانی‌نین مرکزی سایی‌لیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* Governorship of Van
* Municipality of Van 
* Van 100th Year University
* Movie showing a reconstruction of Eski Van

وان
بؤلمه:تورکیه شهرلری
ارمنیلر

**ائرمنی** — ائرمنیستان وطنداشلارینا و ائرمنی دیلینده دانیشانلارا وئریلن آددیر. ائرمنیلری اساساً بیر چوخ اؤلکه‌ده تاپماق اولار٬ آنجاق اوللر چوخ ائرمنیستان و روسیه‌ده یاشاییردیلار.

## گؤرونتولر

File:Mkrtum Hovnatanian. Hayk Nahapet.jpeg|
File:Armenian Empire.png|
File:Fenner, Rest. Persis, Parthia, Armenia. 1835 (A).jpg|
File:AMBS by Karl von Spruner.jpg|
File:Ani-Cathedral, Ruine.jpeg|
File:Morgenthau336.jpg|
File:Armenian distribution map.png|
File:ArmenianDiaspora.png|
|
File:Tatev Monastery from a distance.jpg|
File:Sargis Pitsak.jpg|
File:Khatchkar at Goshavank Monastery in Armenia.jpg|
File:Armenian children.jpg|
File:Van Armenian Weavers.jpeg|
File:Khorovats.jpg|



بؤلمه:خالقلار
حسین جاوید

**حسین جاوید** (دوغوم آدی: حسین عبداله اوغلو راسی‌زاده؛ 24 اوکتوبر 1882، ناخچیوان، ایروان قوبئرنیاسی، روسیه ایمپراتورلوغو – 5 دسامبر 1941، تایشت رایونو، ایرکوتسک ویلایتی) — آذربایجان شاعیری، یازیچی و دراماتورق. آذربایجان ادبیاتیندا رومانتیزم ادبی جریانینین اساس نوماینده‌سی اولان حسین جاوید میلّی رومانتیک شعیرین و منظوم فاجیعه‌نین بانیسی‌دیر.

  ایبتیدایی تحصیلینی ناخچیواندا موللا مکتبینده، اورتا تحصیلینی م.ت.صیدقینین  " مکتبی-تربیه "  آدلی یئنی اوصوللو مکتبینده آلمیشدیر. 1899–1903-جو ایللرده تبریزین  " طالیبیه "  مدرسه‌سینده تحصیلینی داوام ائتدیرمیشدیر. ایستانبول بیلیم‌یوردونون ادبیات شؤعبه‌سینی بیتیردیکدن سونرا ناخچیواندا، سونرا ایسه گنجه و تیفلیسده، 1915-جی ایلدن ایسه باکیدا موعلیم‌لیک ائتمیشدیر.  

  عؤمرونون سونراکی ایل‌لرینده حسین جاوید داها چوخ دراماتورق کیمی تانینمیشدیر. اونون فلسفی و تاریخی فاجیعه‌لری، عاییله-معیشت درام‌لاری اوسلوب، یازی اداسی فورما یئنیلیگی باخیمیندان آذربایجان دراماتورقوندا یئنی بیر مرحله  یاراتدیغی کیمی، میلّی تئاتر مدنیتینین اینکیشافینا دا قووّتلی تاثیر گؤسترمیش،  "‌جاوید تئاتری"  کیمی سجیه‌لندیریلمیشدیر. دراماتورقوندا دؤورون عوموم‌بشری، بؤیوک ایجتیماعی-سیاسی و مدنی اهمیته مالیک پروبلم‌لری عکسینی تاپمیشدیر. آذربایجان ادبیاتیندا ایلک منظوم فاجیعه  اولان  " شئیخ صنعان‌"  اثرینده خالق‌لاری بیر-بیرینه قوووشدورماق اوچون عوموم‌بشری دین ایدئیاسینی اورتایا آتمیشدیر. 

  1926-جی ایلده موعالیجه اوچون آلمانا گئدن و 7 آی بئرلینده یاشایان حسین جاوید اورادان ضیالیلارین معنوی ایضطیراب‌لارینی عکس ائتدیرن بیر سیرا سیاسی-لیریک و لیریک-اِپیک شعیرلر یازیر. 1920–1930-جو ایل‌لرده حسین جاوید  " پئیغمبر " ،  " توپال تئیمور " ،  "سیاووش‌" ،  "‌خیام‌"  کیمی بیر سیرا تاریخی درام‌لار یازمیشدیر.  

  1938-جی ایلده حبس اولوناراق  " عکس-اینقیلابی علاقه‌لر ساخلاماق" ،  "بیر سیرا موساواتچیلارلا موساواتچی صؤحبت‌لر آپارماق‌" ،  " اؤز اطرافیندا میلتچی دوشونجه لرله کؤکلنمیش جاوان شاعیرلری توپلاییب موساواتچی روحدا تکمیل‌لشدیرمک‌"  کیمی ایتّیهام‌لارلا گوناه‌لاندیریلیب. 9 ژوئن 1939-جو ایلده شاعیر 8 ایل ایصلاح امک دوشرگه‌سینه محکوم ائدیلیر. او، 1941-جی ایلده ایرکوتسک ویلایتینین تایشِت رایونونوندا دونیاسینی دَییشیب. اؤلوموندن سونرا 1956-جی ایل مارسین 6-دا آذربایجان س‌س‌ر عالی محکمه‌سینین حؤکمو ایله حسین جاوید برائت آلیر.  

  آذربایجان جومهوریتی ناظیرلر کابینه‌سی‌نین 7 مئی 2019-جو ایل تاریخلی، 211 نؤمره لی قراری ایله حسین جاوید آذربایجان جومهوریتینده اثرلری دؤولت واریداتی اعلان ائدیلن مؤلیف‌لرین سیاهیسینا داخیل ائدیلمیشدیر.  

## ائشیک باغلانتی‌لار

* حسین جاویدین اثرلری 

## اتک یازی‌لار

بؤلمه:یازیچیلار
بؤلمه:شاعیرلر
صدام حسین

**صدام حسین عبدالمجید التکریتی** (۲۸ آوریل  ۱۹۳۷ -۳۰ دسامبر ۲۰۰۶) عیراقین بئشینجی جۇمهورباشقانی، ۱۶ جولای ۱۹۷۹ دان ۹ آوریل ۲۰۰۳ قدر بۇ مقامدا قالدی.
۲۰۰۳ ایلینده آمریکانین رهبرلیگیده‌کی اعتیلافین عیراقا حمله‌سی ایله تۇتوقلاندی و محکمه‌یه چکیلیب اعدام جزاسینا محکوم اوْلدو، نهایتده ۲۰۰۶.جی ایلین ۳۰ دسامبریندا آسیلماقلا اؤلدورولدو. صدام ۲ سری ایرانا قارشی و بیر سری کووئیته قارشی و ۲ سری ده آمریکیا قارشی ساواش اتدی.صدامین حوکومتی بیر توتالیتر و دیکتاتورلوخ حوکومتی میش.

## قایناقلار

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:سیاستچیلر
بؤلمه:عراق رئیس‌جومهورلاری
بؤلمه:۱۹۳۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۰۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:20th-century criminals
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده رومانچیلار
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده سیاستچیلر
بؤلمه:21st-century executions by Iraq
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده رومانچیلار
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده سیاستچیلر
بؤلمه:Anti-Zionism in Iraq
بؤلمه:Arab nationalists
بؤلمه:Arabic-language novelists
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:Ba'athist rulers
بؤلمه:Burials in Iraq
بؤلمه:Cairo University alumni
بؤلمه:Executed Iraqi people
بؤلمه:Executed presidents
بؤلمه:Filmed executions in Iraq
بؤلمه:Heads of government convicted of war crimes
بؤلمه:Heads of state convicted of war crimes
بؤلمه:Iraqi Arab nationalists
بؤلمه:Iraqi novelists
بؤلمه:Iraqi people convicted of crimes against humanity
سید شهاب الدین مرعشی نجفی

**سیدشهاب الدین مرعشی نجفی **(دوغوم:1276نجف-اؤلوم:7شهریور 1369 قوم) فقیه موجتهد و تقلید مرجعی شیعه مکتبینده ایدی.قوم شهرینده بؤیوک بیر کیتابخاناسی قالیر.محمدفاضل لنکرانینین خالاسی اری .

## یاشام
1315 قمری ده نجف شهرینده دونیایا گلدی آتاسی سیدشمس الدین محمود مرعشی فقیه و دین عالیمی ایدی. خارج فقه درسین و اوصول آقا ضیاء عراقیدن و شیخ احمد کاشف الغطادن اؤیرندی.سیدمحمدتقی غضنفری خوانساری ائیله تانیش و یولداش ایدی.

## ایشلری
سول|بندانگشتی|267x267پیکسل|مرعشی نجفی کیتابخاناسی قومدا
سول|بندانگشتی|267x267پیکسل|وصیت نامه سی

## اثرلر
«مشجرات آل رسول الله الاکرام» یا «مشجرات الهاشمیین» و «ملحقات الاحقاق» اونون کیتابلاردی.

## قایناقلار

بؤلمه:شیعه عالیملری
صادق خلخالی

**محمد صادق صادقی گیوی** یوخسا خلخاللی (1305گیوی-1382 قوم) شیعه عالیمی و اینقلاب محکمه سینین قاضیسی 1357 جی ایران اینقلابیندان سونرا ایدی.اوچ دفعه ایران پارلیمانیندا وکیل سئچیلدی و تهران وکیلی ایدی.دینی خیبره لر پارلیمانیندا تهران وکیلی اولدو. آذر آین 5ی 1382جی ایلده قلب نوخوشلوقونا گوره دونیادان گوزون یومدو.

بندانگشتی|شریعت حاکیمی صادق خلخالی

## قایناقلار

بؤلمه:دین عالیملری
بؤلمه:CS1 errors: deprecated parameters
بؤلمه:۱۹۲۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۰۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:Iranian judges
بؤلمه:Iranian ayatollahs
بؤلمه:Iranian Islamists
بؤلمه:Shia Islamists
بؤلمه:Iranian Azerbaijani grand ayatollahs and clerics
بؤلمه:People from Kivi, Iran
بؤلمه:Deaths from cancer in Iran
بؤلمه:People of the Iranian Revolution
بؤلمه:Members of the Assembly of Experts
بؤلمه:Deputies of Qom
بؤلمه:Members of the 1st Islamic Consultative Assembly
بؤلمه:Members of the 2nd Islamic Consultative Assembly
بؤلمه:Members of the 3rd Islamic Consultative Assembly
بؤلمه:Association of Combatant Clerics politicians
بؤلمه:Combatant Clergy Association politicians
سوشی

**سوشی** (ژاپونجا::すし、鮨、鮓、寿斗、寿し、寿司)، ژاپونون ان آدلیم یئمکی دیر.

### دونیادا آدلیم
ساغ|بندانگشتی|200x200پیکسل|سوشی .سالومون و آواکادو ائیله



## قایناقلار

بؤلمه:یه مکلر
قاسم سلیمانی

**قاسم سلیمانی** (۱۳۳۵،رابر شهریستانی -۱۳۹۸،بغداد ) ایرانین اینقلاب اوردوسونین قودس اوردوسونا باشچی ایدی .ایران و عراق ساواشیندا کیرمانین ۴۱ ثارالله اوردوسونا باشچی اولوردو.
۱۳۶۷جی ایلین بهمن آیینین ۴اینجی گونونده ژنرال مقامینه یتیشدی.

بو ژنرال لبنان حیزب الله ین گوجلو ائتماقدا چوخلو چالیشدی.باتی اؤلکه لر اونون ایشلرین ایسرائیل ضیددیتینه چوخ دئیرلی بیلیبلر.اونون ایشلری افغانیستان و عراقدا و ایندی سوریه ده اؤنملی و گؤزه گلملیدیر.
باشدا ایران دولتی اونون آدین و ایشلرین گیزلیکده ساخلیردی هابئله اونون فوتولاری و فیلملری عراقدا یاییلدی و ایران دولتی اونون آدین بیلیندیردی.

## یاشاییشی
۱۳۳۵-جی ایلین ایسفند آییندا کیرمان اوستانینین رابر شهرینده دونیایه گلیب.باشدا بینا و ائو تیکن فهله سی اولموشدو.۱۳۵۷جی ایلده انقلابدان سونرا سیپاه اوردوسونا قوشولدو.

## قتلی
1398 جی ایلین دوندوران آینین 12 سی نده آمریکا اوردوسو بیر سالدیردا بغداد شهرینده بو ژنرالی ترور ائتدی.بو سالیدیردا قاسم سلیمانی ایله عراقین حشد الشعبی اوردو باشچی سی ابو مهدی المهندس بیرلیقدا قتله یئتیردیلر.

## قایناق



بؤلمه:اوردو باشچیلاری
بؤلمه:۱۹۵۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:Persian people
بؤلمه:People from Kerman Province
بؤلمه:Recipients of the Order of Fath
بؤلمه:Islamic Revolutionary Guard Corps Major generals
بؤلمه:Iranian Shia Muslims
بؤلمه:Islamic Revolutionary Guard Corps personnel of the Iran–Iraq War
بؤلمه:Islamic Revolutionary Guard Corps personnel of the Syrian Civil War
بؤلمه:Quds Force personnel
بؤلمه:Criticism of the United States
بؤلمه:People of the Iraqi Civil War
حسینعلی منتظری

**حسینعلی منتظری** (۱۳۰۱  نجف‌آباد - ۲۹ آذر ۱۳۸۸  قوم) موجتهد و دین عالیمی و شیعه لرین تقلید مرجعی و ایران ایسلامی اینقلابی باشچیلاریندان ایدی. 
سول|بندانگشتی|150x150پیکسل|آیت‌الله منتظری قوم
ساغ|بندانگشتی|قطب زاده/صباغیان.یزدی.توسلی ....بهشت زهرا تهران.1358

## قایناقلار

بؤلمه:سیاستچیلر
بؤلمه:ایرانلی دینی لیدرلر
بؤلمه:ایرانلی اینقیلابچیلار
بؤلمه:ایرانلی فیلسوفلار
اسکای نت (ترمیناتور)

**اسکای‌نت** (اینگیلیس دیلی: Skynet یانی گؤی کانالی.بیر نوع خیالی قوندارما عقل و ترمیناتور (داغیلدان) فیلمینده حقیقته قارشی دوران بیر شخصیتدیر.

## باشلانیش
سایبرداین سیستمز (اینگیلس دیلی: Cyberdyne Systems) کمپانیسی بیر مصنوعی دیجیتال نت کانالی دونیاینین دیجیتال ایشلرین کنترل ائتمک اۆچون آمریکا اوردوسونا دوزتدی. نت کانالی بوتون آمریکا اوردوسوندا اوْلان نوکلوئر (چکیردک پاتلاملاری) بمبلاری کنترل ائتمک اۆچون یاراندی.بو نت کانالی اینسانلارین ایشتباهینین قاباقین آلماغا قوشولدو و چکیردک پاتلاملاری کنترل ائتمک و دوزگون ساخلاماغا یارادیلیدی.بو نت کانالی دوشمن یوروماقینا چوخ تئز جواب وئرمک اۆچون ایشلنیر.

## قایناقلار

بؤلمه:کامپیوتر
فوسیل

سول|بندانگشتی|300x300پیکسل|سورونن بالیق یوخسا باراکوداسائورویدس-آراتریاس چاغیندان قالمیش بیر داش بیلیمی
سول|بندانگشتی|300x300پیکسل|اوروپادا بیر آغاج یاپراقی فوسیل اولوب ۲/۵۸۸/۰۰۰ یوخسا ۳/۰۰۰/۰۰۰ ایل قاباخ
سول|بندانگشتی|250x250پیکسل|داش بیلیمی بیر بالیقدان
**فوسیل** (لاتین دیلده: Fossilis) یانی قازینتیدان تاپیلان. ایندی کلاسیک بیلیمده فوسیل یا داشیت، اسکی دن قالمیش اثرلره دئییلیر. داش اولونموش یا داشلار آراسیندا و توپراق ایچیره تاپیلان اسکی حئیوانلار یا بیتگیلر. چوخلو اسکی ده اولان حئیوانلار یا بیتگی‌لر آرادان گئدر و چورویر و یئنی دن دوغال ماده اولار اما هردن اولارین نئچه‌سیندن بیلگی‌لر توپراق ایچره بیزیم اۆچون قالار.

فوسیل فیزیک بیلیمینده یئر تاریخین تانیماق اۆچون و یئرین هر چاغدا نجور اولماسین بیلیندیریر. و حئوانلار تانیماقدا و اولارین کامیل اولماسین و هر حئیوانین هانسی ایلده یاشامین بیلدیریر. فوسیللر گئچن میلیونلار هابئله میلاردلار ایللرده اولان ایشلری یئر اوزونده اولان حئیوانلاری و یئرین چونماقین و سولارین و توپراقین اولاریشین بیلیندیریر.

## قایناقلار
فارسیچا ویکی پدیا https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87

بؤلمه:فیزیک
ترمیناتور (فیلم)

**ترمیناتور (قولتاران-داغیلدان)**(اینگیلیس دیلی: The Terminator)بیر فیلم دایرکتوری جیمز کامرون و آکتوری آرنولد شوارزنگر ,مایکل بین و لیندا همیلتون دی.1984ده ترمیناتور فیلملرینین بیرینجی فیلمی دوزلیندی.

## فیلم دستانی
بیرینجی باخیشدا 2029 جی ایلده اولور.بو ایلده چکیردک پاتلامی ساواشی دوشوب.ماشینلار و روباتلار اینسانلاری قیریر و اینسان نسلی آرادان گئدماقدادی.ترمیناتور یوخسا داغیلدان (آرنولد شوارزنگر) بیر اینسان کیمی روبات(سایبورق) اولور و 1984جی ایله قایتاریلیر.او زمان ماشینی ائیله 1984 جی ائیله گئدیر و سارا کانری(لیندا همیلتون) ,جان کانرین آناسین اؤلدورماقا چالیشیر .جان کانر اینسانلاری روباتلار قاباغیندا غالیب ائدندی.اینسانلاردا بۇ روبات اۆچون قارشی بیر جوان ساواشانی کایل ریس آدیندا بۇ ایله گؤندریر.کایل ریس,سارا کانری ساخلاماق چالیشیر.کایل ریس سارا کانلی چوخ سویر و سارا اونا سویگول اولور هابئله کایل ریس بۇ ایلده هله دونیایه گوز آچمایب.بو ایلده سارا جان کانری بؤیلودی.بو ایکی دوشمن ساواشماقدا داغیلدان (ترمیناتور) آرادان گئدیر و سون آیلار بیلینیر سارا کانر او جوان کایل ریسدن بؤیلو اوْلوب.

## گؤرونتولر

File:8.23.12MichaelBiehnByLuigiNovi6.jpg



## قایناقلار
* IMDB
* English Wikipedia

بؤلمه:سینما
آرنولد شوارتزنقر

**آرنولد آلویس شوارتزنقر** (دوغوم ۳۰ ژوئیه ۱۹۴۷)، آمریکالی  مودل,فیلم اوْینایان, تاجیر,یازان,ساستچی,ایدمانچیدیر.

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر

File:Arnold-Cheney.jpg
File:Schwarzenegger_Bush.jpg
File:Visit_wildfires_2007.jpg
File:Arnold_Schwarzenegger_sexual_harassment_protestors750.jpg
File:Arnold_Schwarzenegger_2003.jpg
File:US_Navy_100729-N-0208R-156_California_Gov._Arnold_Schwarzenegger_speaks_with_Hospital_Corpsman_3rd_Class_Anthony_Ameen,_center,_and_Marine_Sgt._Maj._Patrick_A._Wilkinson.jpg
File:Arnold_Schwarzenegger_and_Karyn_Marshall.JPG
File:A._Schwarzenegger.jpg
File:Arnold_Schwarzenegger_on_Capitol_Hill.jpg


بؤلمه:سینما
بؤلمه:اوتریشلی سربازلار
بؤلمه:آرنولد شوارتزنقر
بؤلمه:۱۹۴۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:20th-century American businesspeople
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی کیشی اویونچولار
بؤلمه:20th-century American male writers
بؤلمه:20th-century Austrian businesspeople
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده اوتریشلی کیشی اویونچولار
بؤلمه:20th-century Austrian writers
بؤلمه:21st-century American businesspeople
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی کیشی اویونچولار
بؤلمه:21st-century American male writers
بؤلمه:21st-century American non-fiction writers
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:21st-century Austrian businesspeople
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده اوتریشلی کیشی اویونچولار
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده اوتریشلی سیاستچیلر
بؤلمه:Activists from California
بؤلمه:American Roman Catholics
بؤلمه:American actor-politician
نورمال داغیلیم

**نوْرمال داغیلیم** یا **نوْرمال پایلانما** ، ،  قاوس داغیلیمی و یا قاوس تیپی داغیلیملار اولاراق آدلاندیریلان، بیر چوخ یئرده ساده ایشله نیلن چوخ اهمیتلی اولان بیر دال-دالا  اولاسیلیق داغیلیم عایله سیدیر.  

بو داغیلیم عایله سینین هر بیرعضوو سادجه ایکی پارامتر ایله تانیملانا بیلیر. بو ایکی پارامتر، قونوم گورسه دن اورتالاما (میانگین)،μ، و اؤلچک گورسه دن واریانس (یایئلئم)،σ2، دیر.

«ایستاندارد نرمال داغؽلیمی» اورتالاماسینین ده یری صیفر(۰) و واریانسینین(یاییلیمینین) ده یری بیر(۱) اولان نرمال داغیلیم عایله سینین تک بیر ائلئمانی دیر. 

دوغا(طبیعت) ایچینده اولان بیر چوخ پدیده نین داورانیشینین نئجه اولدوغونو بو داغیلیم ایله مدل لشدیرمک اولور. بیر چوخ فیزیکی و روانشیناسی پدیده لره بو داغیلیمین یاردیمی ایله چوخ یاخشی یاخلاشیم(فارسجا: تقریب، اینگیلیسجه: approximation) بولونور.

نرمال داغیلیم، ایستاتیستیک (فارسجا: آمار) بیلیمینین بیر چوخ یئرده ایشله‌نیر. 

## تاریخچه
ایستاتیستیک و اولاسیلیغین اهمیتلی داغیلیملاریندان بیری اولان نرمال داغیلیم، ایلک اولاراق ۱۷۳۳ ده آبراهام دئ مویوره طرفیندن یاییملانان بیر یازیدا اورتایا چیخاردیلمیشدیر.

## اولاسیلیق یوغونلوق ایشلئوی
**نورمال داغیلیم**ین اولاسیلیق یوغونلوق ایشلئوی (فارسجا: تابع چگالی احتمال)بئله دیر:


: 
    f(x) = \tfrac{1}{\sigma\sqrt{2\pi}}\; e^{ -\frac{(x-\mu)^2}{2\sigma^2} },
  

### اولاسیلیق سیخلیق(چگالی) تابعی
سول|325x325پیکسل

## قایناقلار
*Bryc, Wlodzimierz (1995). The Normal Distribution: Characterizations with Applications. Springer-Verlag.

بؤلمه:ریاضیات
پواسون داغیلیمی

پواسون داغؽلؽمی اولاسیلیق بیلیمی و ایستاتیستیک بیلیم قوللاریندا اولان بیر آیریک اولاسیلیق داغیلیمی(فارسجا: توزیع احتمال گسسته) دیر.

## تاریخچه
بو داغیلیم ایلک اولاراق سیمئون دئنیس پواسون طرفیندن ۱۸۳۸ده یاییملانیب دیر.

## قایناقلار
۱۰۰ (سایی)

**۱۰۰** یوْخسا **یوز**، ۹۹-دان سوْنرا و ۱۰۱-دن قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
قره تپه (عراق)

**قره تپه** عراقین دیالی اوستانین مقدادیه بؤلگه‌سی‌نین شهرلریندن بیری دیر بو شهرین خالقی چوخونلوغو عراقین شیعه تورکمن لریندن و آزینلیغی فیلی لورلاردان تشکیل تاپمیشدیر هابئله یاخین کندلر چوخو تورکمن و کورد اولاراق نئچه عرب کندی واردیر.
## جغرافیا
قره تپه شهری مقدادیه بؤلگه‌سی‌نین هابئله حمرین گولون قوزئینده یئرلشیب 40 کیلومتر دیالا اورتا شهریندن آرالی دیر برنامه ریزی وزارتین آمارلاری اساسیندا شهرین 2014 جی میلادی ایلده تخمینا 39،669 نفر جمعیتی واریمیش.
## قايناق

بؤلمه:عراق شهرلری
بؤلمه:عراقین تورکمان شهرلری
تازه خورماتو

تازه خورماتو یا دا تازا عراقین کرکوک بؤلگه‌سی‌نین شهرلریندن بیریدیر.
## آد
تازه خورماتو تورکجه دیلینده ایکی بولومدن بیرلشیب تازه یانی یئنی و خورماتو یانی خورما میوه سی 
## خالق
تازه خورماتو شهرین خالقین اکثریت تورکمانلاردان تشکیل تاپمیشدیر هابئله شهرین کناریندا اولان کندلر چوخونلوغو تورکمان خالقلاریندان ائللریندن بیرلشیب ائله کی بو ائللر عیبارت دیر:
* حسكلي 
* مرادلي
* قره صقالو
* قره ناز
* صفوكلر
* بيات
* نجارلر(بني عز)
* ده نده ن
* اورج لي
* صالحي
* موالي
* شبلة
* اغللر
* إمامي
* بوياغجي
* فتخان
* بكلر
* سيدلر
* مجاولر
* ونداوي
* بابا
* قار ياغدي
* صوفي
* دركزلي
* ينكجه لي
*قحواجي
## قايناق

بؤلمه:عراق شهرلری
بؤلمه:عراقین تورکمان شهرلری
جیمز کامرون

**جیمز فرانسیس کامرون** (اینگیلیس دیلی:James Cameron)(دوغوم :19 اوت 1954) کانادالی دایرکتور فیلم دوزلدن.چوخلو خیالی و اکشن فیلم دوزلدیر.

کپوس کیسینگ شهرینده کاندانین اونتاریو بؤلومونده دونیایه گلیب.نیاقارا شلاله لرین کناریندا.15 یاشایندا استنلی کوپر دوزلدن فیلم اوزای اودیسه سی آدیندا اونی سینما اۆچون ایستکلی ائتدی.

## سینما ایشلری
سول|بندانگشتی|200x200پیکسل|جیمز کامرون و گیل آن هرت "اوزگه " آدیندا بیر فیلم

ساغ|بندانگشتی|261x261پیکسل|جیمز کامرون  ۲۰۰۷

## قایناقلار
فارسیجا ویکی پدیا https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%DB%8C%D9%85%D8%B2_%DA%A9%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D9%86

بؤلمه:سینما
بؤلمه:کانادالی موخترعلر
بهشت شهدا(بندرماهشهر)

**بهشت شهدا** (فارسجا: بهشت شهدا), کندی خوزیستان اوستانینین بندرماهشهر بؤلگه‌سینین، بندرامام خمینی بؤلومو  و  بندرامام خمینی قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.

## جوْغرافیایی موْقع
بهشت شهدا کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیبدیر.

## نوْفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 27 نفر اهالیسی و 4 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 15 نفری کیشی و 12 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 12 نفری ساوادلی و 11 نفری ساوادسیزدیرلار.

## دیل و دۆشونجه
بۇ كندين اهالیسی  فارسجا دانيشيرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.

## ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد  و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
**اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران* (*[http://www.gitashenasi.com/ProductShow-en.aspx Gitashenasi Province Atlas of Iran] *)

## قایناقلار

بؤلمه:بندرماهشهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
منصوریه (بهبهان)

**منصوریه**، خوزیستان اوستانی‌ بهبهان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵٬۴۴۱ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بهبهان بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین شهرلری
تورونتو بیلیم یوردو

**تورونتو بیلیم یوردو**  کانادانین اونتاریو بؤلگه سینین تورونتو شهرینده و دولته باغلی اولان بیر بیلیم یوردو دور. بۇ بیلیم یوردو رویال فاندئرین طرفیندن ۱۸۲۷-جی ایلده **کرالین کالجی**  آدی ایله آچیلیب دیر. بۇ یونیوئرسیته قوزئی کانادانین ایلک آچیلان لیسانس اوستو(PhD و Master) مرکزی دیر.

بو بیلیم یوردو ایندیلیکده دونیانین ایلک ۳۰ بیلیم یوردونون آراسیندا دیر. حتی بعضی سازمانلارین یاییملادیغی ریپورتلارینا گوره دونیانین ایلک ۱۰ یونیوئرسیته سی ایچینده یئر آلیب دیر.

## مزون‌لار
*والتر کوهن
*ریچارد زیمل
*لیزا فلدمن برت
*دانیل تریفر
*پی آر والاس
*	رابرت اکمن
*	جان توزو ویلسون
*	رابرت نوبل
*	هلن فرویدوف
*	ویلیام پارکس
*	جان کانینقهام مک‌لنن
*	آرتور جفری دمپستر
*	ویلیام هنری کالینز
*	دونالد بیل قلیس
*	ویلیام کاهان
*	نیما ارکانی حامد
*	فیلیپ جی کوری
*	رابین نیل
*	رابرت مودی
*	جیمز اف آلن
*	جودیت لین پیپر
*	جرالد بول
*	پیتر وردرر
*	پول والفیش
*	پول ائی.دبلیو. والاس
*	بهداد اسفهبد
*	برایان کرنیقان
*	ایروینق کاپلانسکی
*	الیوت مکوی

## قالری

File:UniversityCollegeUofT 1800s.jpg|
ابوالحسن بنی صدر

**سید ابوالحسن بنی‌صدر** (۲ فروردین ۱۳۱۲ - ۱۷ مهر ۱۴۰۰) ایرانلی سیاستچی و ایقتصاد بیلن‌دیر. ایران ایسلام اینقلابیندان سوْنرا ایرانین بیرینجی رئیس‌جومهورو اوْلدو.
## یاشاییش
سول|بندانگشتی|205x205پیکسل|۱۳۳۸
همدان اوستانیندا دونیایا گوز آچدی و آتاسی نصرالله بنی صدر بیجارلی یا دا شیرین سولو بیر آخوند و روحانی ایدی. همدان شهرینده آدیلیم عالیمیدی. آتاسی و روح الله خومینی یولداش ایدیلار. ابوالحسن بنی صدر تهران بیلیم یوردوندا ایقتیصاد درسی اوخودو. ۴ ایل ایجتماعی و تحقیقات حزبلرینده چالیشدی.

۱۳۴۰-جی هیجری گونشلی ایلینده عذرا حسینی ایله ائولندی، ایکی قیزی و بیر اوغلو اولدو.

## سئچیم
سول|بندانگشتی|270x270پیکسل|تبلیغات پوستری.
* داخیل و خاریج ده صندوقدا اولان رای ۱۴٫۱۴۶٫۶۲۲ رأی
* **ابوالحسن بنی‌صدر** رأی ۱۰٫۷۰۹٫۳۳۰
* سید احمد مدنی رأی ۲٫۲۲۴٫۵۵۴
* حسن حبیبی رأی ۶۷۴٫۸۵۹
* داریوش فروهر رأی ۱۳۳٫۴۷۸
* صادق طباطبایی رأی ۱۱۴٫۷۷۶
* کاظم سامی رأی ۸۹٫۲۲۰
* صادق قطب زاده رأی ۴۸٫۵۴۷
* آیری کاندیدلر. رأی ۲٫۱۱۰

## قایناقلار

بؤلمه:ایرانلی سیاستچیلر
بؤلمه:ایرانین جومهور باشقانلاری
بؤلمه:ایرانلی اینقیلابچیلار
خورمشهر بؤلگه‌سی

**خورمشهر بؤلگه‌سی** ایرانین خوزیستان اوستانی‌ندا یئرلشن بیر بؤلگه دیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره بو بؤلگه‌نین ۱۷۰,۹۷۶ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو

## قایناقلار

بؤلمه:خورمشهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
علی جنتی

**علی جنتی** (دوغوم: ۱۳۲۸ قوم) ایرانلی  سیاستچی ، دیپلومات و قاباقکی ارشاد اسلامی وزیریدیر. 
## قایناقلار

بؤلمه:سیاستچیلر
بؤلمه:ایرانلی دیپلوماتلار
عمر المختار

**عمر المختار** (عربجه بۆتون آد: عُمَرْ الْمُخْتَارْ مُحَمَّدْ بِنْ فَرْحَاتْ بُرَيْدَانْ) إفریقیّه‌نین لیبی بؤلگه‌سینده ایتالیا استعمارچی‌لاری قارشیسیندا دایانان، سنّوسی طریقتینه باغلی، ساواش باشچی‌سی. ائتدیگی ساواشلار اۆچون «شیخ الشهداء» و «چؤل آسلانی» لقبلرییله آدلیم اوْلموشدور. ایتالیا دؤولتینین میلادی ۱۹۱۱-جی ایلده لیبی بؤلگه‌سینه یۆروشویله جهاد بایراغین یۆکسلتمیشدیر. عمر مختار ۲۰ ایل ساواشمادان سوْنرا میلادی ۱۹۳۱-جی ایلده ایتالیا اوْردوسو توسطییله اسیر اوْلموش، سلوق شهرینده آسیلمیشدیر.

## قایناقلار

## گؤرونتولر

Image:Omar Mukhtar 13.jpg
Image:Omar Mokhtar arrested by Italian Officials.jpg



بؤلمه:ایسلام تاریخی
سید احمد خمینی

**سید احمد خومینی** (۲۴ اسفند ۱۳۲۴  قوم – ۲۵ اسفند ۱۳۷۳ تهران) سید احمد مصطفوی روح الله خومینی نین ایکینجی اوغلو .

روح الله خومینی و ایران ایشچیلرین بیرلشدیرماقدا چوخلو ایشلر یاراتدی

## یاشام
ایسفند آینین 24 ی 1324جی ایلده دونیایه گوز آچدی.فوتبال ایدمانینا اوز گتیریدی و قوم شهرینین فوتبال تیمینه عوضو اولدو.بیر نئچه ایللر بو تیم اۆچون کاپیتان اولدو.

دوغال بیلگیلری اورگندی و سون ایللر دینی بیلگیلر اوخولونا گئتدی.دینی اوخولودا ایکی دوره مقدمات و سطح درسلرین اوخودو.سون ایللر اصول فقه و خارج فقه درسلرین اوخودو.

## قایناق



بؤلمه:سیاستچیلر
سید علی محمد باب

**باب** کی **سید علی محمد شیرازی** آدینَن دونیایَه گلدی،بابیت-ن باشلانجی‌سی و بهائیت-ن مرکزی شخصیت‌لریننیدی. باب ایران قاجار زمانی شیرازن تاجرلریننیدی که ۲۵ یاشیندا، ۱۸۴۴ ده پیامبرلیخ ادعاسی اِلَدی. او "باب" یانی "ورودی" یا "قاپی" آدلاندی که اون‌ایکی‌لی امام نایبی موعود مهدی اشاره‌سی وار.

او فارس دولتین مخالفت‌لرینن اوز بَه اوز اولدی که نهایت‌ده او و مین‌لرجه طرفدارلارینان که بابیانا معروفی دیلر، اعدام اولدولار. باب چوخلی نامه‌لر و کتاب‌لار یازدی و اونلاردا اوز سوزلری و ادعالارینی باشلادی و تعلیم‌لرین دِدی. او او کس که الله اونی آشکار الیَجاخ، مسیا فیکرن تانیدرده که اوز سوزونن بیوک سوزی واریدی.
اون عقیده‌لری شیخیت و احتمالا حروف گراییده ریشه‌سی واریدی و یازیلاریندا چوختر نمادگرایی مخصوصاً عددی محاسبه‌لردن استفاده الردی. عبدالبهاء بابن تاثیرین خلاصه الیر: " او تَهلیخجا اله‌بیر ایش گورده که چَتینیغنان اونی تصور الماخ اولار... بو برجسته موجود اله‌قدرتینن وجوده گلدی که قانون، رسم و رسوم‌لار، دینی آداب و اخلاقن اواَل بو ال الدی. و تازا ایرانی عادت‌لری، و شریعت و ایمان و دین قورده". 
باب بهائی‌لره، مسیحیتده الیاس یا تعمید ورن یحیی کیمین نقشی وار: یول‌آچان و پیشرو که یولی اولارین دین‌لرینه آشدی. بهاءالله، بهائی دینن قورانی، حضرت بابن طرفدارلارینانیده که ۱۸۶۳ده، ۱۳ ایل بابن اولماغنان سونرا، ادعا اِلَدی که حضرت بابن نبوتی محقق اولوپ و اتفاق دوشوپ

## گؤرونتولر

فایل:Mahku2008.jpg|سول|ماکو قلعه‌سی
فایل:Where_Bab_executed.jpg|باب اعدام اولان یئر تبریز اوردوسو
فایل:Báb's_repentance_in_E.G._Browen's_book.jpg|باب توبه یازیسی
فایل:Haykal-e-Bab.jpg| باب ال یازیسی


## یازیلاری
* Bahai.org
* تفسیر سوره یوسف (قیوم الاسماء)

## قایناقلار




بؤلمه:بهایی‌لیک
بؤلمه:دین
احمد جنتی

سول|بندانگشتی|250x250پیکسل|ورامین (۴ ایسفند ۱۳۹۴)
**احمد جنتی** (دوغوم:۱۳۰۵ ایسفند این ۳ی) اساس قانونو ساخلیان شورانین ایشچیسی و لیدر پارلیمانین باشچیسیدیر. ۱۳۸۶ جی ایلده لیدر پارلمانینا سئچیمده اکبر هاشمی اونو مغلوب ائتدی.

## یاشاییش
ایصفهان شهرینین لادان کندینده دونیایه گوز آچدی. عرب دیلین و و دینی بیلگیلری اویرندی و قوم دینی مکتبینه گئتدی.

## جنّتی حاقیندا جوْکلار
احمد جنّتی‌نین ساغلاملێغێ و اۇزون عۆمورلوگو مسئله‌سی ایراندا سیاسی ظارافتلرین سببی اوْلوب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:ایرانلی سیاستچیلر
بؤلمه:۱۹۲۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:Hijab
بؤلمه:Iranian Islamists
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:Society of Seminary Teachers of Qom members
بؤلمه:Combatant Clergy Association politicians
بؤلمه:Islamic Republican Party politicians
بؤلمه:Members of the Assembly of Experts
بؤلمه:Members of the Expediency Discernment Council
بؤلمه:Members of the Guardian Council
بؤلمه:Speakers of the Assembly of Experts
بؤلمه:Iranian ayatollahs
بؤلمه:Iranian Shia Muslims
بؤلمه:Iranian Shia clerics
بؤلمه:People from Isfahan
سگوند

**سگوند** لورلاردن بیر ائل آدیدیر. ایرانین باتی و گونئی طرفینده یاشاییرلار. کیرمانشاهین گونئی طرفی و خوزیستان اوستانینین قوزئی طرفی آرامی کوردلردن اولور. صفویه چاغیندا زاگروس داغلارینا کوچون ائللردن.

بندانگشتی|250x250پیکسل|محمدحسن خان رحیم خانی اؤدول آلان کیمسه.

## قایناقلار

بؤلمه:کوردلر
۲۰۰۱:فضایی اودیسه

۲۰۰۱:فضایی اودیسه،  آرتور سی. کلارک الی ایله یازیلمیش بیر  علمی-تخیولی رومان کیتابیدیر.

بؤلمه:رومان کیتابلاری
یانار اود

یانار اود، () جان استاین بک الی ایله یارادیلمیش بیر رومان کیتابیدیر.
## قایناقلار

بؤلمه:رومان کیتابلاری
تیکمه داش

**تیکمه داش**  شرقی آذربایجان اوستانیندا یئرلشن شهرلریندن بیری دیر. بۇ شهرین بستان‌آباد شهری ایله ۱۶، تبریز ایله ۶۱ و  میانا ایله ۹۱ کیلومتر آرالیغی وار دیر. ائله بۇ ندنله ده رسمی بازاری اهمیتلی اولان تبریز و میانا شهرلری ساییلیر. ۱۳۷۶-نجی ایلده شهر اولاراق ثبت اولونوب. ۱۳۸۵-نجی شمسی ایلین آمارلارینا گوره ۲،۴۶۸ نفر جمعیتی واردیر. بۇ جمعیتین ۱،۷۴۱ نفری ساوادلی دیر و ۴۶۳ نفری ده ساوادسیز.

بو شهرین دوشنبه بازارلاری اطراف کند و شهرلر ده مشهور دور.

## جوغرافیا
تیکمه داش شهری قارقالان و قیلیج قیه داغلارینین اورتاسیندا و ۱۹۰۰ مترلیک اوجالیغی دا یئر آلیب دیر. بنوچایی بۇ شهرین ایچیندن و بسته کان چایی بۇ شهرین ائشیگیندن گئچیر. تیکمه داشین اطرافیندا بیر چوخ دوغال بولاغ و چشمه واردیر. یاغیشلی ماغاراسی(غاری) دا بۇ شهرده یئر آلیب دیر. یای دا بۇ شهرین ان چوخ ایستیلیگی ۳۰ سانتیگراد درجه سینه چیخیر. قیش دا دا، ان سویوخ هاواسی ۳۵ درجه صیفرین آلتی اولوبدور. ایللیک اورتالاما یاغیش میقداری ایسه ۳۸۰ میلی متر دیر .

## آدلیم لار
**[[خسته قاسیم]]** (Xəstə Qasım) افشار تورکلرینین ایمپیراتورلوق دؤنمینده یاشایان، شاعیر، عاریف و فیلسوف (۱۷۶۰-۱۶۸۴)،  تیکمه‌داش دا دوغولوب و تیکمه داش دا وفات ائتمیش دیر؛

خسته قاسم آشیق صنعتینی ان بویوک شخصلریندن بیری ساییلیر و بۇ صنعته بویوک قاتقی(افزوده) لاری اولوبدور .

## صنعتی بولگه
  تیکمه داش صنعتی بولگه سی، ۱۳۷۴-نجی ایلده، ۱۷ هکتارلیق یئرده تیکیلمه گه باشلییب دیر. 

## قایناق‌لار

بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی شهریستان‌لاری‌نین مرکزلری
بؤلمه:تورک شهرلری
بؤلمه:ایران
سرابله

**سَرابله** (کوردی دیلده: سه‌راوله، *Serawle*) ایلام اوستانیندا بیر شهردیر. ایرانین باتی طرفی. چرداول بؤلومونه مرکز اولور. شیروان و چرداول ۱۳۹۱ده ایکی آیری بؤلگه اولدولار.

## آد
کوردو دیلده همان سراب دیر. سر (باش)+او (کوردی:سو)

## دیللری
سرابله اهالیسی چوخو کورد دورلر و گونئی کوردو دیلده یوخسا ایلامی کوردوجه‌سینده دانیشیرلار. سون ایللرده لک و لور طایفالاری دا بو شهره کؤچوب و لک دیلی و لور دیلی ده دانیشانلاری وار.

## یاشایش
۲۰٬۰۰۰ باش یاشیانی واردیر. ائللری: خزل، ریزوند و لکلرین موختلیف ائللری.

## تاریخی یئرلری
ایمام اوغلو قاسم مزاری ایمام موسی بن جعفر نوه‌لریندن و موشکان آتشکده‌سی (آتشکده موشکان)

## قایناقلار
لکلر

**لکلر** یا دا **لک خالقی** ایراندا یاشایان بیر اتنیک قوروپ دورلر. لکلر عومومیت‌ده لوریستان اوستانی'نین غربی قیسمتلرینده و کیرمانشاه اوستانی'نین شرقی قیسمتلرینده اکثریتده‌دیرلر، هابئله ایلام، همدان و تهران اوستانلاریندا دا آزینلیق اولاراق یاشاییرلار. مذهب باخیمیندان چوخو شیعه و بیر آزلاری دا اهل حق دیرلر. لکلر لک دیلینه دانیشیرلار کی هیند-ایران دیللرینین عائیله‌سیندن دیر و لور و کورد دیللرینه‌ده بنزرلیگی واردیر.

## قالری

## قایناقلار

بؤلمه:لکلر
بؤلمه:کوردلر
ولادیمیر مینورسکی

**ولادیمیر فیودورویچ مینورسکی** (روس دیلی: Владимир Фёдорович Минорский) (۶ فوریه ۱۸۷۷ –  ۲۵ مارس ۱۹۶۶) روس دیپلومات. دوغو اؤلکه‌لرینی تانییان و ایران اؤلکه‌سینی تانِيیان .لندن بیلیم یوردوندا اوستاد. لور، کوردلر و فارس ائللرینه گوره چالیشیب. کورد و لور ائللرینه چوخلو علاقه باغلادی.

## یاشایش

۱۸۹۶ -۱۹۰۰ ایللرده موسکو بیلیم یوردوندا اوستاد الوردو. ۱۹۰۳ ده شرقی(دوغو) دیللری اورگندی و روسیه نین خاریجه ایشلر وزارتینده شاغیل اولدو. ۱۹۰۴ دن ۱۹۰۸جی ایللرده ایشغال اولونموش تبریز شهرینده روس اردوسون قوردو و تبریز و قاجار شاهلارینا دوشمان اولدو.

۱۹۱۷جی ایلده روس اینقلابیندا کمونسیتلره قارشی درورب و پاریس شهرینه کوچماقا مجبور اولدو. ۱۹۲۳ ده فارسی دیلین پاریس بیلم‌یوردوندا قوردو. ۱۹۳۲ده لوندوندا فارسی دیلین اورگتماقا شاغیل اولدو. ۱۹۳۷ده فارسی دیلینده دوکتور اولدو و لندن بلیم یوردوندا پروفوسور اولموشدو. ۱۹۴۴ده ایشدن دالی چکیلدی و ۱۹۶۶جی ایلده کمبریج شهرینده دۆنیادان گوز یومدو.

## تورکلره قارشی
تورکلرین ضددینه و قارشی دورماقا چوخلو چالیشیب. تورکلرین یازیلارین یالنیز بیلیر و اولارا قارشی چوخلو سؤزلری وار.

## یازیلاری
یازیلاری چوخلو لور و کوردلره گؤره اولور و اولاری تورکلر قاباغیندا قوروب.

## قایناقلار
* پانترکیسم | دانشنامه =دائرةالمعارف بزرگ اسلامی |جلد=۱۳| سال =۱۳۸۳ | ناشر =مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی | مکان =تهران | شابک =۹۶۴-۷۰۲۵-۲۵-۴ | صفحه =۵۴۹–۵۵۶ | نشانی =http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=5468 | تاریخ بازبینی =۲۰۱۲-۰۴-۱۹}}
* پان ترکیسم | دانشنامه =دانشنامه جهان اسلام |جلد=۵| سال =۱۳۷۹| ناشر = | مکان =تهران | شابک =۹۶۴-۴۴۷-۰۰۶-۶ | صفحه =۴۶۶–۴۷۲ | 
* اینگلیسیجا ویکی پدیا
* دیلی
* شیروان ودربند تاریخی -مینورسکی
* قافقاز تاریخی -مینورسکی

بؤلمه:تاریخچیلر
بیر اعدامی نین سون گونلری

بیر اعدامی نین سون گونلری، () ویکتور هوقو طرفیندن یازیلمیش بیر رومان کیتابیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رومان کیتابلاری
اسکی

**اسکی** () ,بیلگی دییشمی اۆچون آمریکا استاندارد کودلاما سیستمی) لاتین الفباسی‌نین اۆزرینه قورولو ۷ بیت‌لیک علامتلردیر. ایلک دفعه  ۱۹۶۳ ایلینده ANSI طرفیندن استاندارد اولاراق گؤستریلدی.

اسکی‌ده ۳۳ دنه باسیلمایان کونترول کاراکتری و ۹۵ دنه باسیلان کاراکتر واردیر. کونترول کاراکترلری متنین آخیشین کونترول ائدن، اکرانا چیخمایان کاراکترلردیلر.. باسیلان کاراکترلر ایسه اکراندا گؤرونن، اوخونان متنی یارادان کاراکترلردیر. اسکی‌نین باسیلان کاراکترلری آشاغیدا بللیلنمیشدیر.

alt=عکسین آدی|عکسین شرحی

بؤلمه:بیلگی‌سایار ایستانداردلاری
رومن گیریشمن

**رومن گیرشمن** (اوکتوبر ۱۸۹۵ ـ سپتامبر ۱۹۷۹) (فرانسه دیلی: Roman Ghirshman) فرانسهلی تاریخچی و تاریخ یازان ایدی.
سول|بندانگشتی|گیریشمن و اکیپی

## قایناق

## گؤرونتولر


Image:Ghirshman team.jpg



بؤلمه:تاریخچیلر
نیل آرمسترانق

بندانگشتی|آرمسترانگ نیشانی آی اوزونده
**نیل الدن آرمسترانق** (اینگیلیس دیلی: Neil Alden Armstrong) (5 اوت 1930واپاکونتا ,اوهایو-25 اوت 2012 سینسینیتی ,اوهایو) آمریکالی فضاچی ایدی . آیا ایاخ قویان بیرینجی اینسان و بو تاریخی سوزی دیین:کیچیک ایاخ اینسانا و چوخ بویوک آتلاما اینسان ایرغینا.نیل آرمسترانق باز آلدرین و مایکل کولینزنن آیا گتدیلز.
## قایناقلار

بؤلمه:فضا
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:۱۹۳۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:1966 in spaceflight
بؤلمه:1969 in spaceflight
بؤلمه:۲۰۱۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:American aerospace businesspeople
بؤلمه:American aerospace engineers
بؤلمه:American astronauts
بؤلمه:American deists
بؤلمه:American Korean War pilots
بؤلمه:American naval personnel of the Korean War
بؤلمه:American people of German descent
بؤلمه:American people of Irish descent
بؤلمه:American people of Scotch-Irish descent
بؤلمه:American people of Scottish descent
بؤلمه:American test pilots
بؤلمه:آپولو 11
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:Aviators from Ohio
بؤلمه:Burials at sea
بؤلمه:Collier Trophy recipients
بؤلمه:Congressional Gold Medal recipients
بؤلمه:Distinguished Eagle Scouts
بؤلمه:Gold Logie wi
واحید علی‌اکبروف

بندانگشتی|سول|واحید علی اکبروو**واحید عَلَکبَروو** (لاتین الیفبادا. Vahid Yusuf oğlu Ələkbərov، روسجا.  Вагит Юсуфович Алекперов، اینگیلیسجه. Vagit Yusifovich Alekperov ، دوغوم گونو. 1950 سپتامبری نین بیرینجی گونو باکی دا) بیر آذربایجان جومهوریتیلی - روسیه لی ایش آدامی دیر. روسیه نین ان بؤیوک نفت کومپانیلارینین بیریسی، لوک‌اویل شیرکتی نین باشچیسیدیر. فوربس درگی سی نین وئردیگی ایطلاعاتا گؤره 12.3 میلیارد دولار وار ایله دونیانین 114جو پوللو آدامی دیر.

## یاشاییشی
واحید عَلَکبَروو 1 سپتامبر 1950-جی ایلده باکی نین او واختکی رازین قصبه‌سینده آنا‌دان اولموش‌دور. آتاسی یوسیف عَلَکبَروو موسلمان آذربایجانلی، آناسی ایسه روس کازاک (کوزاک؟) طایفه‌لارین‌دان اولان تاتیانا فیودروونا اورتودوکس ایدی.
اَمَک چالیشماسینا مَشَدی عزیز بَیوو (Məşədi Əzizbəyov) آدینا آذربایجان نفت و شیمی انستیتوتوندا (ایندیکی نفت آکادمیاسی) تحصیل آلدیغی واخت "کاسپروم نفت" موسیسه‌سی‌نین 2 نؤمره‌لی موهندیس-تکنولوژی خیدمتینده نفت و قاز محصوللاری اۆچون اوپراتور کیمی باشلایان عَلَکبَروو ، شوروی نفت و قاز صنایع وزیری‌نین یاردیمچی‌سی، داها سونرا وزیرین بیرینیجی یاردیمچی‌سی اولوب. 1991-جی ایلین سونوندا پرم، وولقوقراد و ماژیسکی فابریکالاری ایله لانقنپاسنفتقاز (Lanqenpasneftqaz) ، اوراینفتقاز( Urayneftqaz) و کوقالیمنفتقاز (Koqalımneftqaz) (سونرا‌دان بو اوچ شیرکتین باش حرف‌لری "لوک اویل، LUKoyl" شیرکتی‌نین آدینا چئوریلدی) آراسیندا موقاویله‌نین ایمضالانماسینا ناییل اولا‌راق، روسیه ده ایلک نفت کونسرسیومو یارادیب. 1993-جی ایلدن ایندیه دک لوک اویل شیرکتینه باشقانلیق ائدیر. "شرف علامتی" و دوستلوق علامتلری، "باتی سیبری نین درینلیک‌لری‌نین اؤیرنیلمه‌سی و نفت-قاز توپلوسو نون گلیشدیرمه سینه گؤره" میدا‌لی ایله تلتیف اولونوب، ایقتیصاد بیلیملری دوکتورودور. او، دونیادا رسمن میلیاردر کیمی تانینان تکجه آذربایجان‌لی‌ دیر. 2006-جی ایلده آمریکا-نین "فوربس" ژورنالینین ترتیب ائتدیگی دونیانین ان وارلی آدام‌لارینین - 793 میلیاردرین لیستینده  37-جی یئری توتوب. عَلَکبَروون واری 12.3 میلیارد دولار حجمینده دَیَرلندیریلیر.

## قایناق

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:شورویلی موهندیسلر
آپولو 11

**آپولو ۱۱** (اینگیلیس دیلی: Apollo 11) بیر آمریکالی فضایی سفینه ایدی.

بندانگشتی|301x301پیکسل|آپولو 11 بؤلوملری
سول|بندانگشتی|ساترن 5 موشکی
بندانگشتی|نیل آرمسترانگ آیدا اوتورمادان قاباق
بندانگشتی|باز آلدرین ایکنجی کیمسه
ساغ|بندانگشتی
سول|بندانگشتی|باز آلدرین آی کوره سینده
ساغ|بندانگشتی|نیل آرمسترانگ
سول|بندانگشتی|باز آلدرین ایاق یئری

## قایناقلار

بؤلمه:فضا
لوک‌اویل

**پی‌جی‌اس‌سی لوک‌اویل نفت شیرکتی** (، ) روسیه نین ان بؤیوک نفت شیرکتلریندن ساییلیر. دونیانین چوخ اؤلکه لرینده نفت و قاز صنعت بؤلومونده چالیشیر. بو شیرکت 2012جی ایلینده هر گون 89.856 میلیون تون نفت (۱٫۸۱۳ میلیون بؤشگه) نفت تولید ائدیب.

بندانگشتی|سول|لوک اویل بیر بنزین ساتیشی دوراغی آمریکا نیویورک یاخینلیغینداباش دولاندیران تیکینیلری روسیه نین پایتختی موسکو دا یئرلشیر. قوروجو و ایندیکی باشچیسی آذربایجان کؤکنلی ایش آدامی واحید علی‌اکبروف دور. واحید علی‌اکبروف1991-جی ایلین سونوندا پرم، وولقوقراد و ماژیسکی فابریکالاری ایله لانقنپاسنفتقاز (Lanqenpasneftqaz) ، اوراینفتقاز( Urayneftqaz) و کوقالیمنفتقاز (Koqalımneftqaz) آراسیندا موقاویله‌نین ایمضالانماسینا ناییل اولا‌راق، روسیه ده ایلک نفت کونسرسیومو یارادیب، و سونرا‌دان بو اوچ شیرکتین باش حرف‌لری "لوک اویل، LUKoyl" شیرکتی‌نین آدینا چئوریلدی.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* Lukoil official site
* Lukoil's US Site
* Getty's Official Site
حمدالله مستوفی

بندانگشتی|267x267پیکسل|قزوین حمدالله مستوفی مزاری
**حمدالله، یا حمد بن تاج‌الدین ابی‌بکر بن حمد بن نصر مستوفی قزوینی**، ایرانلی شاعیر، یازیچی و تاریخ یازان ایدی. 

عایله‌سی قزوین'ه یئرلشمیش شیعی عرب'دیر. ده‌ده‌لری، کئربلا'دا حسین (ع) یانیندا ساواشمیش حرّ بن یزید الریاحی'نین سویونداندیر. بؤیوک ده‌ده‌سی، ده‌ده‌سی و باباسی عیراق مُستوفی [مالییه ایشلرینه‌ باخان مأمور] اولدوغوندان کُنیه‌سینده بو آدی آلمیشدیر. آیله‌سی اونون دوغوموندان اؤنجه قزوین'ه یئرلشمیشدیر.  

ایلخانلی هوکومداری اولجایتو'نون خیدمتینه گیرمیش، 1311'ده قزوین، ابهر، زنگان و تاریم'ین مالییه ایشلرینی دئنتله‌مکل گؤرَولندیریلمیشدیر. دؤولت گؤرَولیسی اولاراق سولطانیه، تبریز، باغداد، ایسفاهان شهرلرینی گئزمیش بو شئهیرلرین کیتابخانالاریندا چالیشمیشدیر. 

یئنه‌ ایلخانلی وئزیری رشیدالدین همدانی'نین عیلیم مجلیسلرینه‌ قاتیلمیش، اونون اؤلدورولمه‌سی اوزرینه‌ اوغلو غیاث‌الدین محمد'ین خیدمتینه گیرمیشدیر. اونون دا اؤلدورولمه‌سیندن سونرا دؤولت خیدمتیندن چئکیلمیش، 1340 ایلینده قزوین'ده اؤلموشدور. 

## اثرلری

* تاریخ گزیده
* ظفرنامه
* نزهة الکتب

## قایناقلار

* تورکیه دیانت باخانلیغی ایسلام انسیکلوپئدیاسی، حمدالله مستوفی مدخلی.

بؤلمه:تاریخچیلر
شکر یارپاغی

بندانگشتی|321x321پیکسل|گنچ بیر ایستئوییا رئباودیانا(Stevia rebaudiana) اوتو.
ایستئویا (اینگیلیس جه: Stevia) پاراگوئه و برزیل ده یوز ایللردن بری ایشلدیلن  بیر اوت دور. بۇ اوتون شیرینلشدیریجی و درمان ائدیجی خوصوصیتلری واردیر. بۇ اوتون یئتیشدیرمه سی اۆچون ۱۵-۲۸ سانتی قراد درجه ده ایستیلیگ و ۸۰٪ رطوبت گرکیر. بۇ بیتگی (اوت) ۱۸۰۰-جی ایلده اوروپایا گتیریلیب دیر، آنجاق اکیلمه ییب دیر. ایکینجی دونیا ساواشیندا، شکر اینگیلیس دولتی طرفیندن یاساقلاندیق دان سونرا، اکیلمه گه باشلانیب دیر. ژاپن دا دا ۳۰ ایل دیر کی شیرینلشدیریجی و دادلاندیریجی اولاراق میلیونلارجا آدامین طرفیندن ایشلدیلیر. بۇ اوت شکر مریضلیکلرینه  تاثیری واردیر.

بو بیتگی بدنه لازیم اولان یاغلارین ۱۲٪ - ۱۶٪ قارشیلییر و ایچه ریر. بۇ بیتگی ده اولان «دی ترپن گلیکوزاید انت کائورن» ماده سی اونون شیرینلیغینه سبب اولور. بۇ ماده سودا قاریشاندیر و معمولی شکر دن(سوکروز) ۳۰۰ قات داها دادلی و شیرین دیر. بۇ بیتگی بیر چوْخ معندی ماده و پروتئینی ده ایچه ریر. بۇ ماده لر دن فیبر، کربوهیدرات، فسفر، دمیر، کلسیم، پتاسیم، سدیم، منیزیم، روی، ویتامین A وC نی سایا بیلیریک.

## ایشلتمه یئرلری
بندانگشتی|220x220پیکسل|ایستئوییول(Steviol) اکتیو ماده سی
رژیمی(کالری سی صیفر دی)، شکر نوخوشلوغو، یوکسک فیشار، یوبوست، دئپرئسیون و افسرده لیک و اعصاب نوخوشلوق لارینا قارشی چوْخ اولوملو(Olumlu) و موثبت ائتکیسی(تاثیری) واردیر. بۇ شیرین ماده شیمیایی آنالیز گئچیرمه دن هضم(سیندیریم) اولماسی ندنی ایله قند و شکر نوخوشلارینا چوْخ فایدالی اولا بولر. معده و باغیرساق فلورونو و اسیدلیک میزانی نی قورویور. بیر چوْخ آراشدیرمادا بۇ اوتون چوْخ ایشلتمه سی نین ارکک لرده(کیشیلرده) اسپرمین گئد گئده آزالماسینا سبب اولدوغو گورسه دیلیب دیر. بۇ ندنله کانادا و آمریکادا بیر زامانلار یاساقلانیب دیر. آنجاق ایللرجه ژاپن دا قوللانیلیب و قوللانانلارین اوستونده هئچ بیر ائتگی سی اولمویوب دور. بیر چوْخ گونئی آمریکا اؤلکه لرینده ده نئچه ایللردیر قوللانیلیر. سون اولاراق کانادا و آمریکا دا بۇ اوتون یاساقینی قالدیردیلار و قوللانیمی نی سربست و آزاد بؽراخیبلار. بۇ اوت تورکیه ده ایلک اولاراق ۲۰۰۹-نجی ایلده آنتالیا دا اکیلمه گه باشلانمیش دیر.

## قایناق