تیکان‌تپه

**تیکان‌تپه** یوخسا **تکاب** ایرانین غربی آذربایجان اوستانیندا یئرلشن بیر شهردیر. بو شهر تیکان‌تپه بؤلگه‌سینین مرکزی‌دیر. بو شهر اوستانین گونئی‌دوغوسوندا یئرلشمکله قوزئی‌دن چاراویماق بؤلگه‌سی ایله شرقی آذربایجان اوستانی ایله، گونئی‌دن بیجار، دیواندره و سقز بؤلگه‌لری ایله سنندج اوستانی ایله، شرقدن ماهنشان بؤلگه‌سی ایله زنجان اوستانی ایله و غربدن غربی آذربایجان اوستانینین شاهین‌دژ بؤلگه‌سی ایله قونشودور. تیکان‌تپه شهرینین نوفوسو ۲۰۰۶–جی میلادی ایلده ۴۳٬۷۰۲ نفریمیش.
تیکان‌تپه شهری‌نین آدی پهلوی حؤکومتی‌نین زامانیندا "فرهنگستان زبان فارسی" واسیطه‌سی ایله *تکاب* اولاراق دَییشدیریلیبدیر.

## آد
***تیکان‌تپه:** تکابین اؤنجَکی آدی  ۱۳۱۶-جی ایله قدر هابئله ۱۳۲۴ جی ایلینده تیکان تپه‌ایمیش بۇ شهر ۱۳۱۷-جی ایلدن قاباق تیکانلی تپه لرین شهرین یانیندا یئرلشمه سی اۆچۆن تیکان تپه آدلانیردی سوْنرالار فرهنگستان زبان فارسی نین تصویب ائتدیگی طرح ده آدی تَکاب اوْلوب‌دور.
بندانگشتی|۱۹۳۷-جی ایلده‌ تیکان تپه‌‌نین آدی تۆرکجه‌ اوْلدوغو اۆچون فارسجا فرهنگستان حؤکم ایله‌ دیشیلدی
***افشار:** افشارمنطقه‌سی ایکی اؤنملی  موشخص سانکی فرقلی هاوا لا بیرلشیب بۇ منطقه باتی آذربایجانین گونئی دوغوسوندا بیجار ، گروس ، زنجان ، سراسکند میانا آراسیندا یئرلشیب افشار منطقه‌سینین (یوخاری ماحالین مرکزی) تیکان‌تپه‌دیر و او بیریسی منطقه‌نین سایین قالا مرکزی ایله (آشاغی ماحال) آدلانیب.

## تاریخ
### ایسلامدان اؤنجه
ایندیکی تیکان‌تپه آدلانان بؤلگه، میلاددان اؤنجه ۹-جو عصرین آشورلو ایل‌لیک‌لرینده زاموآ آدلانیب‌دیر. آشورلولار همیشه بوُ بؤلگه‌یه حمله ائدرمیشلر. لولوبی و قوتی ائللری بوُ بؤلگه‌ده یاشاییرمیشلار؛ سوْنرالار ماننا دؤلتی بوُ بؤلگه‌ده قوُرولدو. میلاددان اؤنجه ۷-جی عصرده، ماد دؤلتی قوُرولاراق بوُ بؤلگه اهمیت‌لی ایقتیصادی مرکزلریندن اوْلدو. کرفتو زاغاسی‌نین داش اثرلری، تیکان‌تپه بؤلگه‌سینده‌کی مادلار دؤوره‌سیندن قالمیش اثرلردن دیر. بوُ زاغا دیفاع اۆچون ده ایشلنردی؛ آشورلولار و اورارتولار حمله‌سینده اهالی بوُ زاغایا قاچارمیشلار. تاریخچیلیک آختاریشلاردا، سلیمان تختی و سلیمان محبسینده، هخامنشلی‌لر دؤوره‌سیندن ده اثرلر تاپیلیب‌دیر. بوُ آختاریشلار تیکان‌تپه بؤلگه‌سینین اشکانلی و ساسانلی چاغیندا یوُخاری تمدّونون مرکزی اولماسینی گؤستریر؛ کرفتو زاغاسی‌نین اثرلریندن باشقا بلقیس داغی‌نین اثرلری ده اونو گؤسترنلردن دیر.
### ایسلامی دوره‌سی
تکاب منطقه‌سی ۲۲-جی قمری ایللرده ایکینجی خلیفه، عمر بن خطاب چاغیندا عربلر طرفیندن فتح اوْلوندو. بۇ ایللرده شیز (سوغورلو) دان سوْنرا یایشایش یئری اولمادان ایسلامین اول یوز ایللرینده اوْلان قایناقلاردان سوْنرا منطقه‌دن آد گلمه‌ییب سانکی تاریخی اوبیری آذربایجان یئر یوردلاری کیمین گلیب و او قونو دا ثبت اوْلوب. تکابین طبیعی وارلیقلاری سلجوق تورکلرینه اؤنملی اولاراق سلجوقلار بو منطقه‌یه گلیبلر. موغول خانلاری دا آذربایجان منطقه‌سینه دَیَر وئریردیلر نئجه کی هولاکو مراغانی اؤز پایتختی سئچیب و اوندان سوْنراکیلار دا آذربایجان یوردو اؤنملی اراضی‌لریندن ساییلیردی. حمدالله مستوفی نین یازدیغی اساسدا ایندیکی تکاب بؤلگه‌سینین اراضیسی آنجرود ولایتیندن عراق عجم ده حسابا گلیب. آباقاخان موغول ساسانی وقتیندن قالمیش کاخلاری مرمت ائدنن سوْنرا ایندیکی آدلانان اونو ستوریق ادلاندیردیلار ائله کی بۇ یئر ائلخان لارین یای یئر یوردلاریدی و اوردا یاشاییردیلار.مغول لاردان سوْنرا کی قایناق لاردا بۇ منطقه ساروقورغان آدلانیب ایندیلیکده بۇ اد ساری قورخان آدلانیر و بیر قالا و کند آدی تکابین ۱۸ کیلومتیرلیگینده‌دیر ۷۷۷ جی قمری ایلدن تورسن آدیندا امیر عادلین قوهوم لاریندان و بۇ قلعه نین مالیکی بیر دؤیوش‌ده اصفهان شاه جاندار شاه شجاع نیماینده‌سین اسیر توتوب و اونون مال و اموالینی آلاراق ۷۹۵-جی قمری ایلده امیر تیمور ساروقورغان و کرفتو قالاسین آلیب و ییخدی. صفوی دولتینین ایش اوسته گلمه‌سی عرفه‌سینده عراق کوردلریندن موکری طایفاسی گوجلو بیر دولتین اولماماسیندان ایستفاده ائدیب آذربایجان و کوردوستانین بعضی قیسمت لرینه اللرینه کئچیردیلر. شاه اسماعیل چاغی ساروقورغان قالاسی صارم بیگ موکری سیف الدین موکری نین اوغلونون الینده ایمیش و اوردا حکومت ائدیردی او کی شاه اسماعیلین گوجلنمسیندن قورخوردو عثمانلی سلطان سلیم اطاعتینه کئچدی. شاه ایسماعیل اونون باشین ازمک اۆچون اونون تورپاقلارینا قوْشون چکرک صارم اولندن سوْنرا اونون یئر یوردلاری عمی‌اوغلان لارین آراسیندا بؤلوندو ائله کی هر اوچو عثمانلی لارین فرمانلارین آلیتیندان چیخدیلار و شاه طهامسب تابعلیگینه کئچدیلر شیخ حیدر امیر پاشا اوغلو مکرینین آخیر حاکیمی خاراب اوْلونموش ساروقورغان قالاسین یئنی دن مرمت ائدیب ائله کی خضر پاشا عوثمانی دولتین آدامی تبریزده گوزاریش وئریب ساروقورغان قالاسینین مرمت ائتمه سی مراغانین خراب اولماسینا سبب اولاراق اودا مراغالی لاری تحریک ائدیب ساروقورغان و اونون اویان بۇ یانین حاکیملیغین محمودی طایفاسینا وئریلدی ائله کی مکری طایفاسی ایجازه وئرمه دی ائله او منطقه موکری طافالارین الینده قالدی ۱۰۱۲-جی قمری ایلده شاه عباس عثمانلی لاری آذربایجان و کوردوستان دان ائشیگه اؤتوردو و محلی ائلات لارین نفوذون آزالتماق اۆچون افشار بویونون طایفالارینی کی او زامانا قدر ابیورد و نسا دا یاشاییردیلار آذربایجانا کؤچوروب اونلاری اورمیه دوزونده یئرلشدیردی. حاضیردا افشار منطقه‌سی ایکی یئره بؤلونور. ایندیکی اوْلان تکاب یوخاری ماحالین مرکزی اولاراق او بیریسی ماحال آشاغی ماحال آدلاناراق مرکزی شاهین دژ دیر.

## خالق
### اتنیک، دیل و دین
شرف‌الدین میرزا قهرمانی قاجار دؤنَمینین سون‌لاریندا تیکان‌تپه‌نی گؤروب یازیر تیکان‌تپه بیر بؤیوک قصبه اولاراق اونون آبدانلیغی هئچ نیسبتی بیجار شهری‌ایله یوخدور. یاخشی باغلاری، گوزل خیابان و آغاجلی و گوزل دوکان و بازارلاری وار. بۇ قصبه‌نین اهالیسی بوتونلوکده افشار و شیعه دیرلر.
حاجعلی رزم آرا ۱۳۳۱-جی شمسی ایلده فرهنگ جغرافیایی ایران کیتابیندا تیکاب شهرینه عایید بئله یازیر: «تکاب قصبه‌سی ۳٬۲۱۰ نفر اهالیسی واردیر کی بوتونلوکده تورک اولاراق، شیعه مذهبلری واردیر. هابئله یازیر شعبات دوائر دولتی، سکگیز یاتاقلی خسته‌خانا، مکتب، ۲۵ باب دوکان، ۳ باب حامام و ایشیق کارخاناسی واردیر. تیکان‌تپه قصبه‌سی ایکی اصلی خیابانی (پهلوی ، شاپور) آدلاریلا واریدیر.»
ایندیلیکده تکاب شهری‌نین اهالیسی اکثراً تورک دورلر و آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. تورکلرین یانیندا کوردلر ده بو شهرده یاشاییرلار و سوران کوردجه‌سینه دانیشیرلار.

### تیکان‌تپه لهجه‌سی
تیکان‌تپه لهجه‌سی زنجان لهجه‌سی ایله چوخ بنزر و یاخین‌دیر.

** تیکان‌تپه لهجه‌سینین اؤزللیک‌لری **

تیکان‌تپه لهجه‌سینده اُ/O صائیتینین آ/A صائیتینه چئویریلمه‌سی بعضی کلمه‌لرین ایلک هیجالاریندا یایغین‌دیر:

* سوْیوق/soyuq: ساووق/savuq
* قوْوماق/qovmaq: قاوماق/qavmaq
* قوْوزاماق/qovzamaq: قاوزاماق/qavzamaq
* قوْوورماق/qovurmaq: قاوورماق/qavurmaq
* توْیوق/toyuq: تاووق/tavuq
* توْولاماق/tovlamaq: تاولاماق/tavlamaq

بو لهجه ده دوز صائیت‌لرین دوداقلاندیریلماسی یایغین‌دیر:

* ائو/ev: اؤو/öv
* دَوه/dəvə: دؤوه/dövə
* یاواشجا/yavaşca: یوْواشجا/yovaşca
* دئییل/deyil: دؤو/döv
*یاخؽن/yaxın: یاوخون/yavxun

"ق" صامیتی ایله باشلایان کلمه‌لرده "آ" صائیتینین "اِ" و "اَ" صائیت‌لرینه دؤنمه‌سی یایغین‌دیر:

* قایؽتماق/qayıtmaq: قِییتمَک/qeyitmək
* قایتارماق/qaytramaq: قِیتَرمَک/qeytərmək
* قایؽرماق/qayırmaq: قِییرمَک/qeyirmək
* قارغا/qarğa: قَرغه/qərğə
* قارغؽش/qarğış: قَرغیش/qərğiş
* قارا/qara: قَره/qərə
* قارؽ/qarı: قَری/qəri
* قارانلؽق/qaranlıq: قَرَنقولوق/qərənquluq
* قاناد/qanad: قَنَت/qənət

تیکان‌تپه لهجه‌سینده بعضدن دوداقلانان صامیت‌لرین یانیندا او/u صائیتینین اؽ/ı صائیتئنه چئویریلمه‌سی یایغین‌دیر:

* بو/bu: بؽ:bı
* وور/vur: وؽر/vır
* بورون/burun: بؽرؽن/bırın

همچنین استاندارد آذربایجان تورکجه‌سینده یایغین اولان بعضی صامیت‌لرین باشقا صامیته چئویریلمه‌سی بو لهجه اوچون یایغین‌دیر:

* "و" صامیتینین "ی"یه چئویریلمه‌سی: ائودَن: اؤیدَن
* "ن" صامیتینین "نق"ه چئویریلمه‌سی: یاناق: یانقاخ (اسکی تورکجه کیمی)

اِ صائیتینین ای صائیتینه چئویریلمه‌سی ده تیکان‌تپه لهجه‌سینده یایغین‌دیر:

* گئتمَک/getmək: گیتمَک/gitmək
* یئمَک/yemək: ییمَک/yimək
* دئمَک/demək: دیمَک/dimək

تیکان‌تپه لهجه‌سینده مصدر شکیلچی‌لری آذربایجان تورکجه‌سینین استاندارد دیلی کیمی اولاراق قالین صائیت‌لردن سونرا "ماق" (مثلاً آپار+ماق=آپارماق) و اینجه صائیت‌لردن سونرا "مک" (مثلاً گل+مک= گلمک، چک+مک=چکمک، سر+مک=سرمک، تؤک+مک=تؤکمک) دیر؛ حال بو کی ایران‌‌دا یایغین اولان بیر چوخ تورک لهجه‌لرینده (او جومله‌دن تبریز لهجه‌سی و زنجان لهجه سی‌نده) ساده‌جه ماق (ماخ شکلینده) مصدر شکیلچیسی موجوددور. بونا اساساً ده حال فعل‌لرینین آرزو/ایستک نوعونده ده تیکان‌تپه لهجه‌سینده استاندارد آذربایجان تورکجه‌سی کیمی صرف اولونور: گَلَک/gələk، ائشیدَک/eşidək، سَرَک/sərək.

تیکان‌تپه لهجه‌سینی زنجان لهجه‌سینه خیلی یاخینلاشدیران عامیل‌لردن بیری ده فعل لرین ایکینجی شخصین تکینده و جمعینده ساده حال و آرزو/ایستک زامان‌لاریندا، حال و نقلی کئچمیش زامان‌لاریندا، زنجان لهجه‌سی کیمی و یا اونا یاخین صرف ائدیلمه‌سی‌دیر. بو صرف‌لرین هامیسیندا "س" صائیتی ایکینجی شخصین تکینین شکیلچیسیندن سیلینَرَک؛ ایکینجی شخصین جمعینده ایسه "آز" و "اَیز" شکیلچی‌لرینه چئویریلیر:

* گئدیرسَن/gedirsən : گیدیرَن/gidirən
* گئتمیش‌سن/getmişsən: گیتمیشَن/gitmişən
* گئدرسن/gedərsən: گیدَرَن/gidərən
* گئتسن/getsən: گیدَن/gidən
* گئده‌جکسن/gedəcəksən: گیده‌جه‌یَن/gidəcəyən
* گئدیرسینیز/gedirsiniz: گیدیرَز/gidirəz
* گئتمیش‌سینیز/getmişsiniz: گیتمیشَز/gitmişəz
* گئدرسینیز/gedərsiniz: گیدَرِیز/gidəreyz
* گئده‌جک‌سینیز/gedəcəksiniz: گیده‌جه‌یَز/gidəcəyəz

تیکان‌تپه لهجه‌سینده اشاره عوضلیک‌لری استاندارد آذربایجان تورکجه‌سی ایله قسماً فرقلیلیک‌لر گؤستریر. بو لهجه‌ده "بو" اشاره عوضلیگی "بؽ/bı" و "آبؽ/abı" و "اوْ/o" اشاره عوضلیگی اؤزوندن باشقا "آوو/avu" کیمی ده استفاده ائدیلیر. "آبؽ" و "آوو" بلیرلی/معرفه و "بؽ" و "اوْ" بلیرسیز/نکره آدلار اوچون استفاده اولونور. بو قورال باشقا اشاره عوضلیک‌لری اوچون ده گئچرلی‌دیر:

* بورا: بؽرا، آبؽرا
* اوْرا: اوْرا، آوورا

آلتدا تیکان‌تپه لهجه‌سینه مخصوص اولان بعضی کلمه‌لر وئریلمیش‌دیر:

بو لهجه‌ده "ج"، "ق"، "چ"، "گ" ،"ک" و "ر" صامیت‌لرین اؤز دوغرو اوخونوشلاری ایله تلفظ ائدیلیرلر.

### سوی
افشار آدی تورکمانلارین بیر بؤلومونون آدیدیر. بۇ طایفا قایناق‌لار اساسیندا اسلامین اوّل‌لرینده آذربایجاندا واریدیلار، سانکی آیری قایناقلاردا بۇ طایفا موغوللارین هوجومونا معروض قالیب اؤز یئر یوردلارین اترک چایی‌نین یاخینلیغیندا اوتوروب آذربایجانا اۆز گتیردیلر. شاه اسماعیل وقتی بونلارین بیر بؤلومو خوراسانا کؤچورلنیب ابیورد و نسا منطقه‌سینده یئرلشیبلر. سوْنرالار شاه عباس بعضی یئرلری طایفالارین قاباغیندا دایاندیرماق اۆچون خوراسان‌دان کؤچوردوب اورمیه و افشار منطقه‌سینده یئرلشدیردی.

### جمعیت
تکاب شهری ۱۳۸۵-جی ایلده ۴۳٬۷۰۲ نفر جمعیتی واریمیش. ۱۳۹۰–جی ایلده بۇ شهرین جمعیتی ۴۴،۰۴۰ نفره چوخالیب. تیکان‌تپه شهرینین اهالیسی ۱۳۹۵ ایلینین اهالی ساییمینا گؤره ۴۹٬۶۶۷ نفر ایمیش.

## طبیعی دوروم
### جوغرافیا

### جوغرافیایی موقعیتی
تکاب شهری باتی آذربایجانین گونئی دوغوسوندا یئرلشرک اونون جغرافیایی موقعئی ۳۶ درجه و ۸ دیقه ۳۰ ثانیه جغرافیایی انینده و ۴۷ درجه و ۷ دیقه دوغو اوزوناسیندا یئرلشیب و یوکسکلیگی آزاد دَنیز سولاریندان ۱۸۴۰ مئتردیر.




### چایلار
چایلارین بویوشمه سی باخیمیندان تکاب منطقه‌سینین چایلارینی اوچ بؤلومه آییرماق اولار: دائیمی، فصلی، ایتیفاقی. ب منطقه‌نین تک دائمی چایی ساروق‌چایی اولاراق، بؤلگه‌نین اَن اوزون چایی دا سایا گلیر و جیغاتی چایینین اصلی بوداقی‌دیر. هابئله منطقه نین فصلی چای لاریندان قوجور چایی و حاج بابا چایلارینین دا آدینی چکمک اولار. ریجال چایی دا تکاب منطقه‌سینین اتفاقی چای‌لاریندان دیر.
* قوجورچای (کیچیک‌چای): بو چای قاراخان و قیزیل‌بولاق یوکسکلیک‌لریندکی کؤمور بولاغی آدلی بیر بولاق‌دان منبعینی گؤتورور. قوجورچای یولقون‌آغاج و قوجور کندلریندن کئچه‌ره‌ک؛ شهرین ایچیندکی بؤیوک تپه یاخینلیغیندا حاج‌بابا چایینا قُووشور.
* حاج‌بابا چای (بؤیوک‌چای): چایین آنا قایناغی تامای کندینین یاخینلغینداکی سلیمان چمنینده و گزدره ایله یوخاری حاج‌بابا کندلرینین داغلاریندا اولسا دا اونون بعضی سو قایناق‌لاری سبیل و دورباش کندلرینین داغ‌لاریندان تأمین اولونور. تیکان‌تپه شهرینین ایچینده بؤیوک تپه یاخینلیغیندا قوجور چایی بو چایا قووشدوقدان سونرا؛ یهرلی کندینده ساروق چایی ایله بیرلشیر.
* ریجال چایی: ایل بویو قورو اولان بو چای تامای و یولقون‌آغاج کندلرینین داغ‌لاریندان باشلایاراق؛ تیکان‌تپه شهرینین شرقیندکی شرکت نفت محله‌سینده؛ بؤیوک چای ایله بیرلشیر. ریجال چایی ساده‌جه شدتلی یاغینتی‌لار سونراسی قیسا بیر مدت‌ده سویو اولسا؛ اکثر حال‌لاردا قورودور.

### هاوا دورومو

تیکان‌تپه شهرینین هاوا دورومو آذربایجان دا اوْلان حاکیم ایقلیمه تابع‌دیر آنجاق توپوقئرافی اوجالیغی؛ هابئله دنیزلردن و رطوبت‌ قایناق‌لاریندان اوزاق اولماسی اونون اۆچون اؤزل دوروما سبب اولوب. بۇ شهرین اؤنملی هاوا خصوصیت‌لریندن سویوقلوق، قارلی قیشلار و قوراق اعتیدال‌لی یایلار اولماق‌لا؛ آذربایجان منطقه‌سینده اوْلان حاکیم ایقلیمله آز دا اولسا فرقلنیر. هابئله ایللیک اورتالاما یاغینتی مقداری ۳۵۰ میلی اولاراق؛ یاریم صحرا و یاخود یاریم قوراق، و یاریم داغلیق  یاغینتی جرگه‌سینده یئرلشیر.

### دپریم

## فرهنگ
### عادت و عنعنه‌لر
چیلله گئجه‌سی تیکان‌تپه افشاردا اؤزل دبلر ایله کئچیریلیر. قارپیز، نار، اوزوم، قوز ایچی، بادام، اییده، گونه باخان توخومو و کدو توخومو چیلله گئجه‌سینین یئمه‌لیلریندن دیر. تاپماجا و بایاتی سؤیله‌مک ده بوُ گئجه‌نین دبلرین دیر.

افشارلارین ان قدیمی دبلریندن بیری کوسا دولاندیرماق دیر. بوُ دبی کوردلر ده توُتارلار. کوسا دولاندیرماق بؤیوک چیلله‌نین اورتالاریندا توُتولور و موشخص گونو یوخ دور. کوسا ناخشنی ایفا ائدن، اؤزونو گولمه‌لی شکیله چیخاردیب خالقی گولدورور. کندین چوبانی کیشی ناخشیندا سوپورگه‌دن اؤزونه بوینوز دوزلدیب، چئچه‌دن دوزلمیش بیر ماسک‌ایله اوزونو اؤرتوب و آیاقلارینا زینغیرُو و بئلینه تاختادان بیر خنجر تاخیر. محلّی دیلده «دوا چوبان» آدلانان بیر نفر ده، آرواد پالتاری گئییب بزه‌نیر. سوْنرا ایکی‌سی ال اله وئریب، جاوانلار ایله کندی دولانیب، ائولره گئدیب و چوبانلیغین اهمیتی و اؤز چکدیگی زحمتلردن قوشوق اوخویورلار. کوسالار گولمه‌لی سؤزلر و ایشلر ایله خالقی گولدورورلر. کند اهالی‌سی کوسانین آتیمین آیدین ساییب، قیشا ییغدیقلاری یئمکلردن اونا وئریرلر. بئله‌جه کوسا (کندین چوبانی) یئمک ییغیب قیشی راحات گئچینیر.

بؤیوک چیلله‌دن سوْنرا کیچیک چیلله گلیر. افشار کندلرینده، هر عائیله کیچیک چیلله‌نین هر گئجه‌سینی بیر قونشونون ائوینده بیلرلر؛ او گون قار یاغیب بوران اولسا، او ائوین صاحابی‌نی ات‌آجی بیلرلر. او ائو صاحاب دا بوُ سؤزو ایتیرمک اۆچون، اؤزونو گولش‌قاباق و دئییب-گولن گؤسترر؛ قونشولار ایله تانیشلاری شاما قوناق چاغیریب، او گئجه‌نی بیرلیکده دئییب گولرلر.

### سینما
شهرین نئچه منظوره سینماسی ۱۳۸۹-جو ایله‌جه ۷۰٪ ایشلری گؤرولموش ایمیش.

### کیتابخانا
تکاب شهرینده کلیتده اوچ کیتابخانا وار میلت کیتابخاناسی و مجتمع فرهنگی کیتابخانا سی و فضیلت کیتابخاناسی بیر کیتابخانا دا تخت سولیمان دا واردیر تاسوف له تکابین اونملی موشکیل لریندن کیتابخانالارین آز اولماسی و هابئله اونلارین دوزگون یئرده تکیلمه سی دیر خالقین ال ائوینده دئییل. هابئله تکابین میلت آدلانان کیتابخاناسی اوستانین ۶۳ کیتابخاناسینین آراسیندا ۵-جی رتبه سی واردیر

## سیاست
تیکان‌تپه‌نین بلدیه باشچی‌سی «رسول رنجبر» دیر. مهدی انصاری، کامل رحیمی، مجید لطفی، سید اسد سعیدی، نسرین جعفری و بهنام قاسملو، شهر شوراسی‌نین عوضلری دیرلر.
### مجلیس شورا وکیلی
مجلیس سئچیم لرین گئچمیش دوره لرینده تکاب بولگه سینین خالقی باتی آذربایجانین گونئی شهرلریندن میاندوآب و شاهین دژ بولگه لرین له بیرلیکده اوز ایکی وکیل لرین سئچمک اۆچون بیرلیکده و مشترک صاندیق باشینا گئدیب لر سانکی اول دوره دن سوْنرا تکاب خالقی اوز وکیل لرین مجلیس اۆچون سئچیم دن چیخاردا بیلمیب لر ایکی جی تا دققوزو نجی مجلیس دوره لرینده هر ایکی وکیل میاندوآب و شاهین دژ بولگه سئچیلیب و هر دفعه تکاب خالقی اوز آرزیلاری اۆچون موستقیل میلت وکیلی اولماغا ناکام قالیب لار.

میاندآب ، شاهین دژ ، تکاب بولگه لرین وکیلین دئدیغینه گوره تکاب و شاهین دژ بولگه لرین جمعیتی دوزگون اعلام اوْلونمور او کس و نهادلار کی تکاب بولگه سینین جمعیتین ۸۰ مین و حقیقت دن اشاغی اعلام ائلیرلر هدف لری بۇ منطقه نین حوزه انتخابیه سین آییرماقین قاباغین آلماق دیر. و نفوسون ساییلماقی بۇ منطقه ده دوزگون اعلام اولمور تکاب بولگه سینین واقعی نوفوسو کندلرله بیرلیکده ۱۵۰ مین نفر دیر و حوزه نین جمعیتی میاندوآب و شاهین دژ بولگه لرینله بیرلیکده ۶۵۰ نفر دیر.

تکاب بؤلگه‌سی اۆچون مۆستقیل نماینده نین اولمامازلیغی و اونون میاندوآب و شاهین دژ شهرلرله بیر اولماسی چوخلارین نظرینه بویوک سبب اوْلوب تکابین محروم و دالی قالماغینا ائله کی هله اونا بیر فیکیر قیلینمه‌ییبدیر، و بۇ شهرین چوخلو موشکول‌لری حل اوْلونمامیش قالیبدیر.

## مکتب‌لر
### عمومی مکتب‌لر
تیکابین ان قدیم مدارسیندن و ایران دا ساییلان قدیمی مدارسدن بیری تیکان‌تپه‌نین محمدیه مدرسه‌سی دیر، بۇ ۱۲۹۷ شمسی ایل ده حاج حسینقلی خان سردار افشار الیله تاسیس اوْلوب بۇ مدرسه ایندی قدر منظم و وقفه سیز صورتده اوز ایشینه ادامه وئریر تزه لیکده بۇ مدرسه نین آدی شهید چمران مدرسه سینه تغیر نام تاپیب دیر وتاسیس اوْلان زامان دا ۱۳۶۸ چان ابوالحسن هاشمی الیله اداره اوْلونوردو

### عالی مکتب‌لر
تیکان‌تپه‌نین «پیام نور» دانیشگاهی ۱۳۸۲ده بیر تربیتی علوم ریشته‌سی و ۴۵ اؤیرنجی ایله ایشه باشلادی. ایندیلیکده ۱۵ ریشته و ۱۲۰۰ اؤیرنجی‌سی واردیر. ایندیه‌جه ۴۰۰ اؤیرنجی بوُ دانیشگاه‌دا درسلرینی قوُرتارا بیلیب‌لر. دانیشگاهین ریشته‌لری بوُنلار دیر: مدیریت دولتی، مدیریت بازرگانی، الهیات(علوم قرآن و حدیث)، علوم اجتماعی (پژوهشگری)، حقوق، علوم تربیتی (مدیریت و برنامه ریزی آموزشی)، علوم تربیتی (پیش دبستانی)، مشاوره و راهنمایی، حسابداری، مهندسی کشاورزی، روانشناسی، شیمی محض، شیمی کاربردی، زیستشناسی عمومی، زیستشناسی علوم گیاهی.

تیکان‌تپه‌نین آزاد اسلامی دانیشگاهی ۱۳۸۵ده، بیر ریشته و ۲۰ اؤیرنجی ایله ایشه باشلادی. ایندیلیک‌ده ۵۰۰ اؤیرنجی و ۲۵ ریشته یاخین واری دیر. ۴۵۰ نفر بوُ دانیشگاه‌دا درسلرینی قوُرتاریبلار. دانیشگاهین باشچی‌سی «حسن قهری» دیر.

### دینی و حوزوی مکتب‌لر
تکابین علمیه مکتبی رسول اکرم آدلانیر و ایندیلیکده ۶۰ نفر طلبه له، پ5 نفر اوستاد لا دبیرنجی سطحی ده چالیشماق دادیر بۇ حوزه مکتبین ایکی جی فاز  ۸۵۰ مئتیر مربع مئتراژیلا ایکی طبقه ۱۲ حوجره دوزلمک حالیندا دیر.

## شهر مؤعضل‌لری
### کمربندی
تیکان‌تپه‌ده چوخلو معدن اولاراق، کامیونلاری گئجه-گوندوز شهر ایچیندن گئچیرلر. شهرین کمربندی‌سی ده هله آچیلماییب‌دیر. بئله‌جه شهر ایچینده‌کی ۶۰٪ یوللار کورلانیب‌دیر. بوُ معدنلره گؤره شهره چوخلو خسارت دئییلیر، آنجاق بلدیّه بوُنلاردان آز قازانیر. شهرده‌کی چوخلو ائولر چی‌کرپیج‌دن اولاراق، کامیونلار گئت-گلینده تیتیریر.
### دولنماق ، رفاهی، ایقتیصاد امکاناتین اولمامازلیغی
تخت سولیمان کیمین بنالار تکاب دا یئرلشیب ایرانین اسلام دان اونجه تاریخی و مذهبی بینالاریندان دیر که جهانی اوْلوب بوحالدا کی مسئولارین اونا دیر و ارزیش وئرمیرلر اوبیری اوستان لاردا تاریخی بینالارا حقسیر حسابسیز دیر و ارزیش وئریلیر و اونلاری بازسازی و مرمت ائدیرلر هر ایل ایرانی دولانان و دونیانی دولانان لار بۇ جومله:آمریکا ، آلمان ، هندوستان ، انگلیس مملکت لریندن بۇ تاریخی بینالاردان گوروش ائدیرلر ائله یئرکی نه دوزگون و اسفالتی و نه ایستانداردلی یولو وار و امکانات دان بهره سیز دیر
هابئله تکاب شهرین اوزو ده دیرلی دذولانمالی یئرلری وار و تهرانین دربندی کیمین دیر سانکی یوللاری دوز دئییل و خالق اۆچون چوخلو موشکول لر قاباغا گلیر نئجه کی چوخلاری یوللاردا اوْلوب یارالانیرلار شهرین وورودی سی 5 کیلومتیردن چوخ حادیثه لی دیر بئله بیر شئی لر بۇ شهرین گردشگری دن توسعه تاپمامازلیغینا سبب اولور.

تیکان‌تپه‌نین چوخلو گؤرمه‌لی یئرلری وار، آنجاق توریستی ایمکاناتی آز دیر.

### شهرین یئرلرین موقوفه اولماسی
شهرین اوچ دن ایکی سی موقوفه یئرلری دیر ائله کی بۇ اوزو شهر اۆچون بیر موعضل حسابا گلیر نئجه کی هرکس ایستیر ساختمان دوزلده دئیرلر وقف دیر. ائله کی سلیمان خان افشار زامانی قاجار وقتینده شهرین اوچ دن ایکی سی اخباری لر اۆچون وقف اوْلوب بۇ موعضلین حل اوْلونماسی اۆچون گرک دولت برنامه توکوب و بۇ یئرلرین عوضینه خالقا یئر وئره نئجه تکاب خالقی بۇ موشوکل لردن راحات اولالار.
### شهرین فاضیلابی
۸۲ مینلیق تکاب شهرینده بیر سانتی متیر ده شهری فاضیلاب یوخدور و خالقین تمام قویولاری کوچه پاجایا ساری دیر یانی بۇ ایش هله قانونو اولمویوب.

## یوْللار

## ایدمان
تیکان‌تپه‌نین ایدمان سالونلاری بونلاردیر: تکاب (گولش سالونو)، تختی (تمرینی چمن مئیدان)، غدیر (تمرین سالونو)، کوثر (تمرین سالونو، خانیملارینکی)، تختی (۱۰۰۰ نفرلیک سالون)، تکاب (۲۰۰۰ نفرلیک سالون)، تختی (دؤیوش ایدمان نوع‌لری اوچون)، تکاب (اوستو اؤرتولو سالون)، اغولبیگ (تمرینی توْرپاق مئیدان)، دورباش (ورزیش سالونو)، قره‌ناو (تمرین سالونو)، نصرت‌آباد آموزش و پرورش (۵۰۰ نفرلیک سالون)، شهید فهمیده (۵۰۰ نفرلیک سالون)، اغولبیگ کندی آموزش و پرورش (۵۰۰ نفرلیک سالون)، همت آموزش و پرورش (ورزیش سالونو).

## ساغلاملیق
تیکان تپه شهرینین ساغلاملیق باخیمیندان چوخ چتین دورومو واردیر نئجه کی بۇ شهرده ایمکاناتین اولماماسی هابئله متخصص ایشچیلرین اولماماسی سبب اوْلوب تکاب خالقی اوز نوخشلار و ایش لرینه گوره آیری شهرلرین خسته خانالارینا گئده لر و بۇ قونویا گوره تکاب خالقی چوخ ناراضی دیرلر. ایندیلیکده تکابین تکجه خسته خاناسی نئچه ایلردن دن سوْنرا یئنی دن مرمت اوْلوب ایشلنیر کی تکاب شهرینین خالقینین احتیاج لارینا عایید چالیشا بیلمیر. 
تیکان‌تپه‌ده تکجه بیر بیماریستان واردیر. بوُ بیماریستان ۴۰ ایللیک اولاراق هلال احمرین دیر و یاخشی وضعیتی یوخ دور. شهرین ۶۴ تخت‌لی بیماریستانی ۱۳۸۵دن تیکیلمک‌ده دیر، آنجاق هله قوُرتولماییب‌دیر.

## مدیا و درگی‌لر
### رادیو و تی‌وی
تکاب شهرین خالقی اوز دیل لرینده تۆرکجه‌ اوستانی وئریلیش‌لردن ایستفاده ائدیرلر. هابئله تزه‌لیکده بۇ شهرده دیجیتال تئلئویزیا و رادیو مرکزی آچیلیب. شهرین ۸۰ فائیزی و ۱۹ کند ده بۇ ایمکانات دان ایستیفاده ائده بیلرلر. شهرین قالان ۲۰ فائیزی ده یاخیندا بۇ ایمکانات‌دان بهره‌لنجک‌لر.

### درگی‌لر
ایندیلیکده تکاب شهرینده بیر نئچه درگی و خبر آگئنتلیگی (خبرگزاری) یاییملانماق‌دادیر.

## محله‌لر

## گؤرمه‌لی و تاریخی یئرلر

تکاب طبیعی و تاریخی وارلیق لاریندان حئیرتلی و جذبه لی دیر تخت سولیمان مجموعه سی اؤلکه نین گورمه لی و دیرلی گئچمیشلرین آثارلاری دیر یئر آلتی سولاری اونون حئیرت ائتمه لی طبیعی دورمولارین دان دیر معدنی وارلیغین اولماسی گئچمیشلری اوزونه عایید چکیب ائله کی قالمیش اثرلردن بللی دیر بۇ یورد تای سیز دیر آنجاق میراث فرهنگی نین مسئوللارین توجه ( مرمت ، ساخلاماق ، زیر ساختلاری دوزلتمک) ائتممزلیگی سبب اولاراق تکابین دولماق صنعتی گورلمه سین ائله کی بیر بئله وارلیق و دیرلی ظرفیت لر باعیث اوْلوب خارجی و داخلی دولانان لار و  علاقه ساخلیان لار بۇ اثرلردن ایستفاده ائتمیش اولمویالار.

تیکان‌تپه بؤلگه‌سینده چوخلو عابیده و تاریخی یئرلر واردیر، ائله کی بونا عایید ایلده چوخلو دولانان بو بؤلگه‌یه گلیرلر.

تکاب بؤلگه‌سی ۱ جهانی اثرله و ۱۵۵ میللی اثرله اؤلکه‌نین قدیمی و تاریخی بؤلگه‌لریندندیر. بۇ بولگه اقلیمی دورمونا گوره یایدا یایلاق و معتدل داغ اقلیمینه مالیک‌دیر.

### مسجیدلر
تیکان‌تپه‌نین مسجیدلری بوُنلار دیر: ۱۴ معصوم مسجیدی (کمربندی خیاوانی)، ابوالفضل مسجیدی (آغال نفت شیرکتی دالیندا)، ابوالفضل مسجیدی (مونجوق‌تپه محله‌سی)، امام حسن مجتبی مسجیدی، امام حسین مسجیدی (سبزیخانا محله‌سی)، امام خمینی مسجیدی، امام رضا مسجیدی (قارا ناو محله‌سی)، امام سجاد مسجیدی، امام شافعی مسجیدی، امام علی مسجیدی، امیرالمومنین مسجیدی (سبزیخانا محله‌سی)، امیرالمؤمنین مسجیدی، جامع مسجیدی، صاحب الامر مسجیدی، صاحب الزمان مسجیدی، فاطمه زهرا مسجیدی، ابوالفضل مسجیدی، فاطمه زهرا مسجیدی (امام خیاوانی)،  فاطمه زهرا مسجیدی (قارا ناو محله‌سی)، حضرت بقیة الله موصلاسی، موسی بن جعفر مسجیدی، ولیعصر مسجیدی.

### تاریخی عابیده‌لر

* جومعه مسجیدی
* سرحدی ائوی
*تخت سولیمان(سوغورلو)
* اوغول بیگ مسجیدی
* تیکان‌تپه بازاری
* اوغول بیگ بوزخاناسی
* سردار افشار قالاسی
* خوجا یعقوب انصاری توربه‌سی
* ساروق کؤرپوسو
250px|thumb|تیکان تپه‌نین جومعه مسجیدینین ایچ گؤرونوشو

### سوغات
تکاب دا اکین اورونلریندن سوْنرا ال ایش لرین یادیگار و سوغات حِسابیندا آلماق اولار بۇ جومله:مونبت ایشلری، شوشهَ‌چیلیک، سرامیک دوزتمک و هامی‌دان اؤنملی خالچا، تکابین اونملی سوغات لاریندان دیر. تکابین فرشی افشار خالیسی آدلانیر هابئله بۇ فرشین دونیاسال ثبت اولماغی اۆچون اؤنری وئریلیب.بو شهرین آیری بیر سوغات لاریندان چَرمی و دَریسَل ایشلریندن هابئله یئمیشی و بالی دا تانیمیش دیر.
بندانگشتی|تیکابلی بیر قیز خالچا توخویارکَن

### هوتل‌لر
شهرین هوتللری بوُنلار دیر: هوتل رنجی

شهرین ۲ اوْلدوزلو هوتلی ۱۳۹۳-جو ایلین مورداد آییناجا ۸۵٪ ایشلری گؤرولموش ایمیش.

### محلی یئمک و غذالار
تیکان‌تپه‌ده‌کی افشار ائلی‌نین محلی یئمگی ماوکا دیر. «شوْر» تکجه ایرانین بوُ بؤلگه‌سینده تاپیلاراق، افشارلارین یئمکلریندن دیر. دیشلیک پیشیرمک عنعنه‌سی تیکان‌تپه‌ده واردیر.

### تیکان‌تپه‌نین قدیمی شکیل‌لری


image:تیکان تپه گورونتوسو3.jpg
image:تیکان تپه گورونتوسو1.jpg
image:تیکان تپه گورونتوسو2.jpg
image:تیکان‌تپه جومعه مسجیدینین گیریش پورتالیندان قدیم بیر گؤرونتو.jpg
تیکان تپه افشار.jpg



## تانینمیش شخصیت‌لر
*شهريار افشار
*ذبيح الله قاسملوي
*سید یحیی یثربی
*حسن انوری

### ال یازماچیلیق
*اباصلت صادقی: ایرانین بؤیوک ال یازماچی‌لاریندان
*جمشید یاری شیرمرد
*منوچهر صحرایی

## شهرین گؤرونوشو

## تیکان‌تپه آوشارین گؤرونتولری


image:Takht-e-soleiman-2.jpg
image:HamTak2.jpg
image:پرداخت قالی افشار- تکاب.jpg
image: Screenshot ۲۰۲۱۱۱۰۶-۰۰۳۳۱۴ Gallery.jpg
image:Takht-e-soleiman-3.jpg
image:Screenshot ۲۰۲۱۱۱۰۶-۰۱۱۳۴۵ Gallery.jpg
image:Takht-e-soleiman-4.jpg
image:Takhte Soleyman.jpg
image:Takht-e-soleiman-1.jpg 
image:Takht.jpg
image:Jade takhtesoleiman.JPG
image:Darvaze takht.JPG
image:Zendadne soleiman222.JPG
image:زندان سلیمان باغات.jpg
image:Screenshot ۲۰۲۱۱۱۰۵-۲۳۵۴۵۸ Gallery.jpg
image: نمای پل ساروق سال 1399.jpg



## قایناقلار

بؤلمه:تیکان‌تپه بؤلگه‌سی‌نین شهرلری
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری