open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سلیمان شاه (سلجوق‌لو)

**سولیمان شاه** قوتالمیش اوغلو آنادولو سلجوقلو دؤولتی نین قوروجوسو و بیرینجی پادیشاهی ایدی ( 1077 و 1086) ینجی میلادی ایللر آراسیندا حوکومت ائتدی

سولیمان قوتالمیش اوغلوایدی و هابئله اونون عمی اوغلوسو حاکیم اولان چاغدا اوچ قاراداشی ایله توروس داغلارینا طرف قاچدی و بیر حاکمیت قوردولار آلپ ارسلان توروس داغلارینا یورودو و ساواشدا تکجه سولیمان قالدی و اوغوز تورکلری و تورکمن ائللرینه باش اولدو. 1078 ینجی میلادی ایلده سولیمان یئدینجی میخائیل ایله ال بیر اولوب و آنادولو داغلاریندا اۆچونجو نیکه‌فوروس اوردوسون مغلوبه ائتدیلر. نیکه فورس سولیمان ایله باریشدی و اونا چوخلو یئر و پول وئردی و ایزنیک شهرین سولیمان آلدی
آذربایجان دؤولت باشقانلاری‌نین لیستی

[180px|thumb|[آذربایجان جومهور باشقانی‌نین رسمی نیشانی.]]

**آذربایجان دؤولت باشقانلاری‌نین لیستی**، ۲۸ مئی ۱۹۱۸ تاریخیندن سوْنرا اؤلکه‌ده جومهوریت اعلان ائدیشی‌نین آردیندان گۆنوموزه کیمی آذربایجان جومهوریتی‌نین دؤولت باشقانلاری‌نی ائحتیوا ائدن بیر لیست دیر.

۲۵ یاشیندا حاکیمیته گلن *[[قریقوری کامینسکی]]* آذربایجان جومهوریتی تاریخینده ان گنج و ۷۰ یاشیندا حاکیمیته گلن *[[حیدر علیئو]]* ایسه ان یاشلی دؤولت باشقانی اوْلموشلار دیر. آیریجا *[[حیدر علیئو]]* ۲۴ ایل ۲۷۰ گۆن ایله ان اۇزون مودتلی دؤولت باشقانی وظیفه‌سینده قالان شخص کیمی تانینیر.

## دؤولت باشقانلاری لیستی
; سیاسی حیزب‌لر

;باشقا

## نوْتلار

## قایناقلار

## باغلانتیلار
* Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası

بؤلمه:سیاست
بؤلمه:آذربایجانلی سیاستچیلر
فیض‌آباد (مه‌ولات)

**فیض‌آباد** رضوی خوراسان اوستانی‌ مه‌ولات بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۸٬۱۲۰ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:مه‌ولات بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
هولیا کایا

**هولیا کایا** (؛ د. ۱۹۷۴، آغ شهر، تورکیه)، تورک بوروکرات دیر. ۲۰۲۳-جو ایلدن یالووا والی‌سی دیر.

## قایناقلار
دنی رادریک

**دنی رادریک** () یهودی تورکیهلی ایقتیصادچی. بوغازایچی بیلیم‌یوردو بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری هاروارد بیلیم‌یوردو‌دیر. ۱۹۵۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* دنی رادریک یوآرال 
*  
*  

بؤلمه:۱۹۵۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:تورکیه‌لی ایقتیصادچیلار
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
بؤلمه:ایستانبوللولار
گلیشمیش سۆروجو یاردیم سیستمی

گلیشمیش سۆروجویه یاردیم سیستملری (گسیس ویا آداس) (انگلیسجه: **ADAS)** سۆروجولره بیر اوتوموبیلین گۆونلی بیر شکیلد چالیشتیریلماسیندا یاردیمجی اوْلان تکنولوژیلاردیر. آداس اینسان-ماشین آراجیلیغی‌ ایله اوتوموبیل و یوْل گۆونلیگینی آرتیریر. آداس یاخینلیقداکی مانعه‌لری و یا سۆروجو خطالارینی آشکار ائتمک اۆچون سئنسورلار و کمئرالار کیمی آوتوماتلاشدیریلمیش تکنولوژیدان ایستیفاده ائدیر و اونا باغلی جاواب وئریر. آداس مۆختلیف سوییه‌لرده آوتونوم ایدارئتمه‌نی تأمین ائده بیلر. https://t.me/Machinelearning_Kartal/2411

## قایناقلار
قاجار شاهلاری‌نین لیستی

[thumb|[قاجار خاندانی‌نین سیمگه‌سی]]
**قاجار شاهلاری‌نین لیستی**، آذربایجان تورکو اوْلان قاجارلار طرفیندن ۱۷۸۲–۱۹۲۵ ایللری آراسیندا ممالک محروسه ایران آدی ایله ایران و قافقاز بؤلگه‌لرینده حؤکوم سۆرموش قاجار ایمپیراتورلوغو شاهلاری‌نین لیستی دیر. خاندان آدینی اوْغوز ائللریندن اوْلان قاجار ائلیندن آلمیشدیر.

## لیست

## نوْتلار

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:قاجارلار
ساغلیق باغی

**ساغلیق باغی** — اورمیه-ده یئرلشن بیر گزمه‌لی و  گؤرمه‌لی پارک‌دیر.

## باشلانیش ایشلری
شهر آرتیمی و اینکیشافی گؤستریجی‌لری‌نین آرتیریلماسی و آدامباشینا دوشن یاشیل‌لیق ساحه‌سی‌نین آرتیریلماسی خاراکتئریک اولان آیدین و فرق‌لی مکان‌لار یاراتماق، هوسلن‌دیرمک و داها چوخ جمعیتین عضو‌لرینی ایدمانا، شخصی و سوسیال ساغلاملیغا دوغرو ایره‌لیلمه‌یه هوسلن‌دیرمک مقصدی ایله ساغلیق باغی پارکی اورمیه -ده شهرچایی چایی‌نین ساحلینده ایمام علی (ع) و قویووون کؤرپوسونون یاخینلیغیندا‌دیر، ایجرا عملیاتی جلب ائدیلمیش تشکیلات‌لار آراسیندا ایش بؤلگوسو ایله ۴/۲۸/ ۱۴۰۰ باشلایییبدیر.  
## قایناقلار

بؤلمه:پارکلار
بؤلمه:اورمیه
گوللرباغی

**گوللرباغی** — اورمیه-ده یئرلشن بیر گزمه‌لی و  گؤرمه‌لی پارک‌دیر.

## باشلانیشی و تانیتیمی

اورمیه شهری‌نین توریستی و یورویوش و دینجلمک یئرلریندن بیری ده گؤللرباغی پارکی‌دیر. گوللرباغی  اورمیه‌نین ایمام علی بولواریندا و قویون کؤرپوسو -نه یاخین‌دیر و ساغلیق باغی پارکی‌ندان اؤنجه‌دیر. بو پارک‌دا ائللر باغی ایله ساغلیق باغی پارک‌لاری کیمی شهرچایی ایرماغی‌نین (چایی‌نین) ساحیلینده طرفینده یئرلشدییینه گؤره اؤزونمخصوص گؤزللییه مالیک‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:پارکلار
بؤلمه:اورمیه
جویزلی باغ

**جویزلی باغ** — اورمیه-ده دیک‌قالا (دیگاله) محله‌سینده یئرلشن بیر گزمه‌لی و  گؤرمه‌لی پارک‌دیر. 

## تانیتیمی
جویزلی باغ پارکی، اورمو شهری‌نین ۴-جو منطقه‌سینده، ۲۰٫۰۰۰ مترمربع‌ده، ۱۴۰۱-جی ایل‌ده دیک‌قالا محله‌سی‌نین اهالی‌سی یورویوشو ، دولانماغی و دینجلمه‌سی اوچون یولا سالینیب.


بؤلمه:اورمیه پارک‌لاری
بؤلمه:اورمیه
ساعات پارکی

**ساعات پارکی** یوخسا **ساعت پارکی**— اورمیه-ده یئرلشن بیر قدیمی و گؤزل پارک‌دیر.

## تانیتیمی
ساعت پارکی غربی آذربایجان ویلایتینده یئرلشن اورمیه‌ -نین ان قدیم پارک‌لارینداندیر. پارکین جنوب حیصه‌سینده یئرلشن بؤیوک ساعتینا گؤره ساعت پارکی کیمی تانینیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:پارکلار
بؤلمه:اورمیه
قاسم‌آباد (خواف)

**قاسم‌آباد** رضوی خوراسان اوستانی‌ خواف بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵٬۱۴۵ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:خواف بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
دؤولت باشقانی

**دؤولت باشقانی**، بیر دؤولتین ان یۆکسک سویه‌دکی ایداره‌چی‌سی دیر. دؤولت باشقانی‌نا جومهوریت ایله ایداره اوْلونان اؤلکه‌لرده جومهور باشقانی، موطلق یا دا مشروطه شاهلیق ایله ایداره اوْلونان اؤلکه‌لرده ایسه عومومیتله شاه آدی وئریلیر. 

دؤولت باشقانی‌نین وظیفه‌لری اؤلکه‌نین ایداری سیستمینه گؤره دگیشیکلیک گؤرسدیر. پارلامنتار سیستمده دؤولت باشقانی‌نین وظیفه‌لری چوْخونلوقلا سمبولیک دیر و اصیل وظیفه‌لری الینه آلان حؤکومت باشقانی (عومومیتله باش‌باخان) دیر. باشقانلیق سیستمینده و موطلق شاهلیق دا ایسه دؤولت باشقانی عئینی زاماندا حؤکومت باشقانی دیر و ایداری وظیفه‌لری الینه آلیر.

## آیریجا باخ
* باشقان
* دؤولت

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:سیاست
بؤلمه:سیاست قارالاما‌لاری
بؤلمه:دؤولت آپاراتی
ساوالان پارکی

**ساوالان پارکی** یوخسا **یومورتا پارکی** (تخم مرغی) — اورمیه-ده یئرلشن بیر گزمه‌لی و  گؤرمه‌لی پارک‌دیر. 

## تانیتیمی
اورمیه‌نین «ساوالان» یوخسا «یومورتا پارکی» ایثار شهرجیگینده یئرلشیر. بو پارک یومورتایا بنزدیگی اوچون یومورتا پارکی کیمی ده تانینیر. ۱۴۰۲-ده ساوالان آدی‌نین تابلوسو دا پارکین گیریشینده وورولدو، آنجاق نئچه گون چکمه‌دی بللی اولان شخص‌لر طرفیندن چیخاریلدی.  بو گؤزل پارک تعطیل گون‌لرینده عاییله ایله ایلنمک اوچون یاخشی یئردیر. بو پارکین باساراقلی اولماسی‌نین سبب‌لرین‌دن بیری ده اوشاق‌لار اوچون اویون شهری‌نین اولماسی و توریست‌لرین دقتینی جلب ائدن ایلک شیمال بازارینا یاخین اولماسی‌دیر.

## ساوالان آدی
ساوالان آذربایجانین مشهور ساوالان داغی -نین آدی‌دیر. روایت‌لریمیزه و اؤز حس‌لرینه گؤره وحی یئری‌دیر. تورکجه ساوالان سؤزو ایسه وحی آلان و خبر قبول ائدن دئمک‌دیر. ساوالان تاریخ قدر، جوغرافیا قدر گئنیش بیر آددیر و قزوین‌ین سککیز تاریخی و قدیم قاپی‌سیندان بیری‌نین آدی ساوالان اولموشدور.

## قایناقلار

بؤلمه:پارکلار
بؤلمه:اورمیه
ایرتیش یازماسی

**ایرتیش یازیلی آبیده‌سی**، سوموک توققانین اؤن طرفینده اسکی بیر یازیلی تورک اثردیر.  
## آچیقلاما
ایرتیش یازیلی میراثی، سوموک توققادیر. قزاقستانین پاولودار ویلایتی‌نین وابرووایه کندی یاخینیلیغیندا ایرتیش چایی‌نین ساغ ساحیلینده آپاریلان آرکئولوژیک قازینتی‌لارلا تاپیلیب. تاپینتی ۱۹۶۰نجی ایلده ایرتیش کورگانلاریندان بیرینده آپاریلان قازینتیلار زامانی تاپیلیب. ایرتیش یازیلی اثری‌نین کشفی آرکئولوق ف. خ. آرسلانوف‌‍ا مخصوصدور. سوموک لووحه‌سی قزاقستان جمهوریتی میللی علملر آکادمییاسی‌نین چوقان ولی‌خانوف آدینا تاریخ، آرکئولوژی و ائتنوقرافیا انستیتوسوندا ساخلانیلیر. توققادا آلتی سیمبول قازیلاراق یازیلمیشدیر. پروفسور آ. س. آمان‌یولوفون سؤزلرینه گؤره، تاپینتی ۵-۴نچو میلادی یوزایللره قاییدیر. توققا اوزرینده «آق سیقین» (آق مارال، یاخشی مارال) یازیلی دیر.

## قایناقلار

* روسجا ویکی پدیا صفحه‌سیندن آلینمیشدیر.

### اتک‌یازی

بؤلمه:تورکجه اثرلر
قیرمیزی گؤل

**قیرمیزی گؤل** باتیٛ آذربایجان بؤلکه‌سینده اولان توفارقان (آذرشهر) شهرینده یئله‌شن بیر کند ایله گزمه‌لی بیر یئر آدئدیٛر. قیٛرمیٛزیٛ گؤل توفارقان شهرینده یئرله‎‌شن یئنگه‌‌جه کندی بؤلگه‎سینده یئرله‌شیبدیر.  کندده اولان، قاجارلار دؤنمیندن قالان قیرمیزی گؤل حامامی تاریخی آبیده‌ ده بؤلگه‌نین تاریخی آبیده‌لریندن ساییلیر.

## قایناق‌لار
نان خطایی

**نان خَطایی** بیر یئیه‌جک و شیرنیات نؤوعۆدور. بو شیرنیات جنوبی آسیا منطقه‌سی‌نین آدلیم شیرنیاتلاریندان دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:یئمکلر
حیران خانیم قالاسی

**حیران خانیم قالاسی** باتیٛ آذربایجان بؤلکه‌سینده اولان اورمیه شهریی‎نین سالماس جاده‌سی‌نین ۱۷ کیلومئترلییینده یئرله‌شن قیزیل خنیه کندینده اولان بیر تاریخی قالادیٛر. 

## تانیتیمی
بو قالا آدینی، آذربایجانین تانینمیش شاعره‌سی اولان حیران خانیمین آدیندان آلینیب. حئیران خانیم، کریم‌خان کانگرلوی دنبلی‌نین قیزی ایدی و قاجارلار دؤورونده خوی حؤکومدارلاریندان‌ بیری‌ ایدی. کریم خان عباس میرزه‌نین باشچی‌لارینی تشکیل ائدن تورک کؤکنلی دنبلی‌لر عاییله‌سی‌نین حؤکومدارلاریندان‌ بیری ایدی. بو قالا حئیران خاانیمین آتاسی طرفین‌دن تیکیلمیش‌دیر.
حئیران خانیم قصری‌نین بوتون بیناسی داخی‌لی تیکی‌لیلری ایله بیرلیکده دؤرد بورج و اونون اطرافیندا دیوارلاردان عبارت ایدی، بو گون بو قالانین یالنیز ایکی بورجو و دیواری قالیب، ایچین‌ده‌کی تیکی‌لیلر داغیدیلیب و یئرینه تیکینتی آپاریلیب.

## قایناق‌لار
خطای

بندانگشتی
**خَطای** اورتا عصر منبع‌لرینده شومالی چینین تاریخی آدیدیر.

بؤلمه:آسیانین تاریخی
قیرمیزی گؤل حامامی

**قیرمیزی گؤل حامامی** دوغو آذربایجان بؤلکه‌سینده اولان توفارقان (آذرشهر) شهرینده یئرله‌شن قیرمیزی گؤل کندینده اولان بیر تاریخی حامامدیٛر. بو اثر، ۶ بایرام آییٛ ۱۳۸۵-جی ایل‌ده ۱۷۴۹۸ ساییٛسیٛ ایله ثبته یئتیریلیب و میللی اثر کیمی تانیٛنیٛر. 

## اثرین مرمتی

**قیٛرمیٛزیٛ گؤل حامامیٛ**، ۱۳۹۹-جو ایل‌ده ایکی بؤلوم‌ده مرمت اولوبدور؛ بو عملیات‌لار مؤوسومونده حامامین تاوانی‌نین قالیق‌لاری‌نین تمیزلنمه‌سی، تیکینتی قالیق‌لاری‌نین ایچری‌دن بوشالدیلماسی، داش اوزلنمه‌سی، داش و کرپیج دیوار هؤرمه، حامامین تاغی‌نین و گونبزی‌نین تیکیلمه‌سی، چئمبئرلمه و ایزولیاسیا ایزوقامی‌نین آپاریلماسی کیمی تدبیرلر حیاتا کئچیریلیب.
ایکینجی مؤوسوم‌ده لازیمی وسایط تامین اولونارسا، حامام کانا‌لی‌نین ایجراسی و برپاسی، داش گؤلمچه‌نین، ائلئکتریک و مئکانیکی قورغولارین حیاتا کئچیریلمه‌سی، کومپلئکسین دؤشمه‌سی، اراضی‌نین آبادلاشدیریلماسی و ایشیقلاندیریلماسی ایشله‌نیبدیر. 

## قایناق‌لار
داغ عسگرآباد قالاسی

**داغ عسگرآباد قالاسیٛ** اورمیه شهرینده یئرله‌شن داغ عسگرآباد کندینده بیر تاریخی قالادیٛر. بو قالا، قاجار ​​دؤورونه عاییددیر، نازلی چایی بؤلگه‌سینده، اورمیه‌نین گون‌باتان الی‌نین ۲۰ کیلومئترلیگینده، و «داغ عسگرآباد» کنندینده یئر آلیبدیر.قالانین ۲۰-یه مقوروما قولـله‌سی وار و اؤزونه‌مخصوص اولاراق تایسیز اثرلردندیر.

## قالایا گؤره

داغ عسگراباد قالاسی‌نین اطرافیندا بیر چوخ قدیم اثرلرین یاشی مین ایللردیر بو دا قالانین قوجالیغینی ثبوت ائدیر. بو قالانین تاریخی دَیری ایله یاناشی، دوشمن‌لرین هوجومو زامانی ایستراتئژی اهمیتینی ده قئید ائتمک اولار. داغ عسگرآباد قیرغی‌نیندان ساغ قالان سونونجو؛ ملک منصور میرزه‌نین نوه‌سی اکبر نعمتی منصور بو قدیم قالانین قدیملیگین‌دن و ایستراتئژی اهمیتین‌دن دانیشیب. او، قهرمانجاسینا محاربه‌ده و عسگراباد قالاسی‌نین قورخاقجاسینا قت‌لیام فاجعه‌سینده یئددی عمی‌سینی، آناسینی و بؤیوک باجی‌سینی ان دهشت‌لی شکیلده ایتیرمیش نعمت میرزه‌نین اوغلو، ملک منصور میزه‌نین نوه‌سی ایدی. دایه‌سی او واخت ۵-۶ یاش‌لی اکبر میرزنی شهیدلرین جسه‌دی‌نین آلتیندا گیزلدیب و سونرا‌دان بیر تهر قاچا بیلیب. اکبر نعمتی منصوردان ساغ قالان یئگانه شخص تبریزده ایمام قولو میرزه ایله ائولی اولان بیبیسی ایدی. 

داغ عسگراباد قالاسی بیر دفعه؛ ۳۹ ایل اول هیجری ۱۲۹۷-جی ایلده ۱ نویابر ۱۲۵۹-جو ایله برابر جبهه‌سی شیخ عبیدالله نهری -نین ایشغالچی‌لاری طرفین‌دن دارماداغین ائدیلدی. شیخ عبیدالله‌ین گئری چکیلمه‌سین‌دن سونرا داغ عسگرآباد قالاسی ملک منصور میرزه و اوغول‌لاری طرفین‌دن تعمیر و برپا ائدیلدی، تا کی مارشیمون بنیامین و طرفدارلاری طرفین‌دن یئنی‌دن داغیدیلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه: اورمیه
بؤلمه:آذربایجان
بؤلمه:جیلولوق
گلمکان (گولباهار)

**گلمکان** رضوی خوراسان اوستانی‌ گولباهار بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۸٬۳۷۳ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:گولباهار بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
صنایع شهرکی

[thumb|[تهران و کرج آراسیندا یئرلشن صنایع شهرکی]]
**صنایع شهرکی** ()، صنایعین اینکیشافی مقصدی ایله بؤلگه‌لشدیریلن و پلانلاشدیریلان اراضی دیر. صنایع شهرکی آغیر صنایع دن داها چوْخ یونگول صنایع اوْلان ایش پارکی و یا ایداره‌لر کیمی ایستحصالچی شیرکت‌لردن تشکیل تاپیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
غزه سؤی‌قیریمی

اسرائيل، کارشناس لار و بعضی دولتلر، بیرلیشمیش ملّتلر تشکیلاتینین آژانسلاری و غیر دولتی تشکیلاتلار طرفیندن، اسرائیل و حماس جنگینده، فلسطین خالقینین قتلینه متهم اولوب. ۲۰۲۴-جی ایل مارس آییندا، بش آیلیق جنگدن سونرا، اسرائیلین نظامی حرکتی ۳۱۵۰۰-دن چوخ فلسطینلیین اؤلومونه سبب اولدو، گونده میانگین ۱۹۵ نفرین اؤلومو  و جولای آییندا ۴۰ مین نفرین اؤلومونه چالیشدی. اؤلموشلرین چوخو نظامی دئیردیلر و بونلاردان ۲۵۰۰۰-دن چوخ آرواد و اوشاق و ۱۰۳ روزنامه یازیچی وار.

مین لر جنازه بویونجان توکولموش بنا لارین آلتیندا گالیب. ۲۰۲۴-جی ایل ژوئن آییندا غزه ده ۵۰۰-دن چوخ بهداشت ایشچی اؤلدورولدو. ۲۰۲۴-جی ایل مای آییندا غزه ده ۳۶ مریض خانادان فقط ۱۲-دانا فعال اولموشدور. منطقه نین بهداشت و درمان مرکزلرینین ۸۴%-ی اسراییل دفاع قوه لری طرفیندن محو اولوب و یا یا دا آسیب گوروب. اسرائيلین طرفیندن غزه نی محاصره الماق آجلیق و قحطی خطرین غزه ده چوخالدیپدی، اسرائیلی قوه لر فیلیسطین لی لره کمک کلماقا مانع اولوبلار. ااسرائیل، جنگ باشلانيشيندا غزه ده سو و برقی کسدی. اسرائیل چوخ مهم فرهنگی بنا لاری آرادان آپاردی، بونا مثال، ۱۴ کیتابخانا کی مینلر کتابلار وارلاریدی، بوتون ۱۲ دانشگاه غزه‌ده و یوزدن ۸۰ مدرسه‌لر، اون‌لار مسجد، اوچ کلیسا و ائکي موزه اسرائیلین دفاع قوه‌لری طرفیندن وئران اولوبدی.

جنوبی آفریقا حکومتی، بین المللی دادگستری (ICJ) ده اسرائیلین علیهینه نسل کشی کنوانسیونینین نقض ائلماق ادعاسینان شکایت الئیبدی. بیر اولیه حکمده، عدالت بین المللی قوه قضایی، اسرائیله دستور وردی هر نجور کی ائلیه بولور، نسل کشی نین قاباقین آلسین و اجازه ورسین کی اولیه کمک لر غزه یه گتسین و اوز وظیفه لرینه نسل کشی کنوانسیون اساسیندانی یئرینه یتیرسین. اسرائيل حکومتی بو بین المللی حؤکمه، رفحین ساکن لرینه حمله الماقینان جواب وردی و دادگاها یهود لارینان جنگ الماقا اتهامی ووردی.

## بین المللی همکارلار

۲۰۲۴-ین ژانویه آییندا، کریس گونس، اونروانین سابق ناطیقی دِدی کی آمریکا و بریتانیا غزه-نین نسل کشی-سیندا ال لری وار.

بعضی مطبوعاتلار بعضی غرب حؤکومتلرینی، بعضی غرب حکومت لرینه خصوصا آمریکایا، نسل کشی دان حمایت الماق اتهامین ووروپلار.
بندانگشتی|اولن فیلیسطین لی لرین جسد لری کیسه لر ده


## منبع لر

بؤلمه:حماس
بؤلمه:ایسرائیل
بؤلمه:اسرائیل
بؤلمه:نسل کشی
بؤلمه:اسلامینان جنگ المک
بؤلمه:فلسطین-اسرائیل منازعه سی
قاراگؤز و حاجیواط

**قاراگؤز** (؛ ) و **حاجیواط** ()، اصل آدی **حاجی عوض** ()، تورکیه گؤلگه تئاترینین اساسی پئرسوناژلاریدیرلار. اولیا چلبی گؤره حاجی عوض حاجی عوض پاشانین آدینی داشیییر.

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه
گؤل اوستو

**گؤل اوستو** یوخسا **گؤل اۆستۆ مئیدانیٛ** اورمیه شهرینده یئرله‌شن بیر تاریخی مئیداندیٛر.

## تانیتیمی

کئچمیشده اورمیه شهرینده، ائولره چکیلن کانال‌لارلا سو گئدرمیش. بو کانال‌لارا اورمودا، «نوو» دئییلردی. نووگئچر محلله‌سینن آدی دا ائله بوندان قالمادیر. بو کانال‌لارا گئدن سو، ایندیکی گؤل اوستو مئیدانیندا اولان گؤلمه‌چه‌دن گئدرمیش. 
گؤل اوستو مئیدانی، بیر زامانلار، فتحعلی خان بوزلاغی آدلانارمیش. بو بوزلاق دا ژنرال ایمام قولو خانین اوغلو فتحعلی خان طرفین‌دن تیکیلمیش‌دیر. نئچه ایلدن سونرا، بوزلاق داغیلدیقدان سونرا اونا فتحعلی خان گؤلو آدی وئریلمیش‌دیر. زامان کئچدیکجه گؤل اوستو آدی دیللر ازبری اولور.

## قایناق‌لار

بؤلمه: اورمیه
بؤلمه: اورمیه محلله‌لری
حاجی عوض پاشا

**حاجی عوض پاشا** () عثمانلی دؤولت آدامی و معماریدیر. حاجی عوض پاشا بورسا یاشیل مسجیدینین معماریدیر. اولیا چلبی گؤره، حاجیواط حاجی عوض پاشا آدینی داشیییر.

## قایناقلار

بؤلمه:عثمانلی ایمپیراتورلوغو
سلیمانیه مسجیدی

**سلیمانیه مسجیدی** ()، قانونی سولطان سلیمان آدینا ۱۵۵۰–۱۵۵۷ ایللری آراسیندا عثمانلی ایمپیراتورلوغونون باشکندی ایستانبولدا معمار سینان طرفیندن اینشا ائدیلن بیر مسجید دیر. سلیمانیه حال حاضیردا تورکیه‌نین ان بؤیوک بئشینجی مسجیدی دیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:تورکیه
بؤلمه:مسجیدلر
سیاحتنامه

**سیاحتنامه** نثر ژانرلاریندان بیریدیر. ناصر خسرو، ابن بطوطه و اولیا چلبینین سیاحتنامه‌لری اونلارا شؤهرت قازاندیریب. ماراغالی زین العابدین ابراهیم بگ ده بیر رومان شکلینده یازدیغی کتابدا میصیردن باشلایاراق قاجار و عثمانلی و تزار  روسیاسین گزمیشدیر

## قایناقلار

بؤلمه:ادبیات
اکتیو گوونلیک سیستمی

**آکتیو گۆونلیک سیستملری** نقلیات واسیطه‌سی، یوْلچولار و/ویا دیگر یوْل قۇللانچیلاری اۆچون مؤوجود و پتانسیل تهلوکه‌لری معیّن ائتمک مقصدی ایله آوتوموبیلین ایچینده و چولونده شرایطی حیسّ ائدن و نظارت ائدن و پتانسیل توْققوشمالارین قارشی‌سینی آلماق و یا آزالتماق اۆچون آوتوماتیک مۆداخیله ائدن آوتوموبیل سیستملریدیر. مۆختلیف اۆصوللار، اوْ ج‍ۆمله‌دن سۆروجویه خبردارلیقلار، آوتوموبیل سیستمی‌نین تنظیمله‌مه‌لری و/یاخود آوتوموبیلین آلت سیستملرینه (ایلجلر، قاز تنظیملییجیلری، آسما و س.) آکتیو نظارت https://t.me/Machinelearning_Kartal/2438.

نکته: بو حساباتین مقصدلری اۆچون گۆونلیک تهلوکه‌سیزلیک سیستملری‌نین تعریفینه جاواب وئرن سیستملر راحتلیق، و یا عمومی سۆروجو یاردیمیندان داها چوخ تهلوکه‌سیزلیگین تکمیللشدیریلمه‌سینه یؤنلمیش دیزاین مقصدی حساب ائدیلیر. آکتیو تهلوکه‌سیزلیک سیستملری یۆکسک ریسکلی حادثیه و یا مانور زامانی خبردارلیق ائدیر و یا مۆداخیله ائدیر.

## قایناقلار
قارا صاندیق قبریستانی

**قارا صاندیق قبریستانی** یوخسا **قره صاندیق قبریستانی** باتیٛ آذربایجان بؤلکه‌سی‌نین مرکزی اولان اورمیه شهرینده، گؤل اوستو مئیدانینا یاخیٛن و جیلولوق سوی‌قیٛریٛمیٛ دؤنمینه قاییدان بیر تاریخی قبریستاندیٛر.

## تانیتیمی

قارا صاندیق قبریستانی، ایندیلیکده، اورمیه‌نین مدنی خییاوانیندا، عسگرخان محلله‌سینین اوزبه‌اوزونده و گؤل اوستو مئیدانینا قالاندادیر. ایندی بو قبریستانین یئری دوکان اولوبدور. 
«قارا صاندیق مزارلیغی» غرب دؤولت‌لری‌نین موداخیله‌سی‌نین و آذربایجان موسلمان‌لاری‌نین سویقیریمی‌نین جانلی و آیدین سندی‌دیر. بو فاجعه‌لرین شاهیدی اولان رحمت الله توفیق بیر واخت‌لار میرزه محمودون امری ایله جنازه‌لرین کوتلوی شکیلده باسدیریلماسینی اؤز اوزرینه گؤتورموشدو، اورمیه تاریخی‌نین ۲۳-۲۴-جو صحیفه‌سینده یازیر: کوچه‌لردن، خیابان‌لاردان ییغیب چوخ بؤیوک بیر چوخوردا اوست-اوسته ییغیب باسدیردیق. تؤوفیق یالنیز محاربه‌نین اوچونجو گونو، یعنی ۵ مارت ۱۲۹۶-جی ایل بازار گونو اؤلن‌لرین سایینی ۱۰٫۰۰۰ نفر کیمی قئید ائدیر. «بازار گونو باش وئرن قتل عام‌دا موسلمان‌لارین ایتکی‌لری‌نین سایی اون مین نفره چاتیب، او جمله‌دن قادین‌لار، اوشاق‌لار، قوجا‌لار و جاوان‌لار».

## ۱۳۹۱-جی ایلده‌کی قازینتیلار

۱۳۹۱-جی ایلده اورمیه شهرینده جیلولوق فاجعه‌سینده ائرمنی‌لر طرفین‌دن حاق‌سیز یئره قتله یئتیریلن تورک‌لرین جسدلری‌نین تاپیلدیغی تاریخی قبیریستانلیغین قالیق‌لاری اوزه چیخدی. نسه رسمی خبر آژانسلاری بو قتلی عام سندلرینی دانماغا چالیشدیلار. 
غربی آذربایجانین مدنی ارثی اوزره اوزمان رضا حیدری‌نین سؤزلرینه گؤره، قارا صاندیق‌دا اورمیه موسلمان‌لاری‌نین کوتلوی جسدلرین‌دن باشقا، بو قبیریستانلیغین آشاغی طبقه‌لرینده ایسلام سیویلیزاسیاسی‌نین ایزلری و شیرلی قاب‌لار و یئددی رنگ‌لی شوشه‌لر گؤرونور. شرق طرفده بو اراضیده ائکسکاواتورلا چوخور قازیلارکن ایسلام دؤورونه عایید گؤزل ناخیش‌لی ساخسی قاب‌لار و شیرلی قاب‌لارین قالیق‌لاری الده ائدیلمیش‌دیر. بو یئرده تونئل ده گؤرولوب کی، بو دا بو یئرده تاریخی سو کمری‌نین مؤوجودلوغون‌دان خبر وئریر.

## قایناق‌لار

بؤلمه: اورمیه
بؤلمه: اورمیه محلله‌لری
بوزوو داغی

**بوزوو داغی** یوخسا اورمو دئییمی ایله **بیزوو داغی** باتیٛ آذربایجان بؤلکه‌سینین مرکزی ساییٛلان اورمیه شَهَرینده گؤلمان شهرجیگینین یانیندا یئرله‌شن بیر گؤرکملی داغدیٛر.

## تانیتیمی

بیزوو داغیٛ، اورمیه‌نین دریا یولو (گؤلمانخانا یولو) آدلیٛ جاده‌سی‌نین سونوندا و اورمو گؤلو -نون گۆن‌باتان ساحیلینده یئرله‌شیبدیر. بو داغیٛن بیر الینده گؤلمان شهرجیگی، مییاوا کندی ، کوتتیلر کندی ، ائلیاس آباد (اورمو) (له‌له‌لی کندی) یئرله‌شیب و باشقا الینده ایسه، قهرمانلی کندی ، المهدی ساخلووو ایله مالک اشتر ساخلووو یئرله‌شیبدیر.
بوزوو داغیٛ، چتیر کیمی علی پنجه‌سی -نین اوزه‌رینده‌دیر. اورمیه -نین رادیو ایله تلویزیون مرکزی‌نین دکلی ده  داغیٛن زیروه‌سینده‌دیر.  داغدا مختلف داغ بیتکی‌لری، قوش‌لار، تولکو، دووشان ، کؤپک، قورد ، ککلیک، بیٛلدیٛرچیٛن و... واردیٛر.
## قایناق‌لار
عاقد سرابی

**عاقد** تخلص ائدن و **عاقد سرابی** آدی ایله مشهور اولان **عبدالله محمودپور**، چاغداش شاعر و یازیچی.

## حیاتی

## تورکجه اثرلری
* غزللر و بیاتی‌لر ، 	
* کؤلگه‌لر گئدر قالماز (شعر مجموعه سی)،  ‫۱۳۹۸.
* یالان دیییلم...(غزللر – بایاتیلار)،	‏‫‬۱۳۹۴.‬ سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.

## فارسیجا اثرلری
* به پایان چه اندیشم: مجموعه شعر [کتاب]. تهران: افق بی‌‌پایان‏‫، ۱۳۹۵.‬‬‬ 	‏‫۸۸ص.‬‬‬‏‫‏؛
* چه امیدی‌ست به فردای درخت، ۱۳۹۴.‬
* چیست اندیشه‌ی فردای بهار، ۱۴۰۲.‬‬
* خزان لاله‌ها، ‏‫۱۳۹۸.‬‬
* ‏‫درنگی با خیام‮‬، ‏‫۱۴۰۱.‮‬‬‬ 
## تصحیح‌لری
* گزیده اشعار قاسم انوار عارف و شاعر نامدار قرن نهم ق‍اس‍م‌ ان‍وار، ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ ن‍ص‍ی‍ر. ۱۳۹۸.‬

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار
بؤلمه:تورک یازیچیلار
بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
فاطمه معصومه توربه‌سی

**فاطمه معصومه توربه‌سی** ()، ایران ایسلام جومهوریتی‌نین قوم شهرینده یئرلشن و ایمام کاظمین قیزی فاطمه معصومه‌نین ده مزاری‌نین اوْلدوغو بیر توربه دیر. ایران جوغرافیاسیندا یاشایان و شیعه مذهبینه اینانان موسلمانلار اۆچون بۇ توربه، مشهد شهرینده‌کی ایمام رضا توربه‌سیندن سوْنرا ان اؤنملی ایکینجی یئر دیر. بعضی صفوی و قاجار شاهلاری‌نین دا مزاری بۇ توربه‌ده دیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:مسجید
بؤلمه:ایران میلّی اثرلری
بؤلمه:زیارت
بؤلمه:ایران مسجیدلری
حسن ثمودی

**حسن ثمودی** (حسن ثمودی قلعه‌لر)، ۱۳۶۶-جیٛ ایلین دوندوران آیی‌نین ۱.ده (۱۳۶۶/۱۱/۰۱) دۆنیایا گلمیش چاغداش، هئریسلی یازیٛچیٛ‌دیٛر. 

## یاشاییشی و ادبی چالیشمالاری

حسن ثمودی، ۱۳۶۶-جی ایلده هئریس شهرینده، خوجا بؤلگه‌سی‌نین قالالار (قلعه‌لر) کندینده آنا‌دان اولوب و عاییله‌وی تبریزه کؤچرک اوردا یاشادیقلاری اوچون، یۆکسک تحصیلینی مولئکولیار ژئنئتیکا ساحه‌سینده تبریز شهرینده بیتیریبدیر. او ایندیلیکده، تبریزده یاشاییر و ادبی چالیشمالار ایله مشغولدور.

ثمودی، ۱۳۹۱-جی ایلده تبریزین ادبی مسابقه‌سینده، «آسیه‌نین ایسته‌کانی دوشه‌ئی» اثری‌له ایکینجیلیک اؤدولونو قازانیبدیر.

حیکایه یازماغی ۱۳۸۳-ده حوزه هنری‌دن باشلادییب فارسجا یازیر. هر کس اوخودو آیری جور باشا دوشودو. آنا دیلینه قاییدیر. او چالیشیر ساده و آخیجی دیلده حیکایه‌لرینی جانلاندیرسین. کاراکترلری دوشنمه‌یی باشارماسالار دا بالاجا-بالاجا ایستک‌لرینه یئتیشسین.

حسن ثمودی، ۱۳۹۲-جی ایلده ده «اینک‌لر آدامی باش تاپار» آدلی اثریله اوستون مقاملاردان بیرینی قازانمیشدیر. 

## اثرلری
* اؤزگه (حئکایه توپلوسو) - ۱۳۹۶ تبریز - «حکیم نظامی گنجه‌ای» یاییٛن‌ائوی
* دردین داغلارا (رومان) - ۱۴۰۱ تبریز - «پایتخت» یاییٛن‌ائوی  
* گون چیخان یئر تئز قارالار (رومان) - ۱۴۰۳ - تبریز نظامی یایین ائوی

## قایناق‌لار

بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار
بؤلمه:هئریس‌ده دوغولانلار
بؤلمه:هئریسلیلر
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
گؤلمان شهری

**گؤلمان** یوخسا **گؤلمان شهری**  باتی آذربایجان اوستانی و اورمیه‌‌نین ۱۵ کیلومترلیگینده یئرلشیب.

## گؤلمانا گؤره
thumb|left|گؤلمان شهری
یئنی گؤلمان شهری غربی آذربایجان ویلایتی‌نین اورمیه شهری‌نین مرکزی حیصه‌سین‌دکی بیر شهردیر. بو یئنی شهر، اورمیه‌نین ۱۵ ک.م شرقینده و گؤلمانخانا یولو (دنیز یولو) اوزرینده یئرلشیر. ۱۳۹۹-جو ایلده «گؤلمان شهرجیگی»نین شهر اولماسی باتی آذربایجان والی‌سی طرفیندن تایید اولدو.
گؤلمان شهر اولسا دا بیر چوخ ایمکانلاردان محرومدور.

## گؤلمان آدیٛ
گؤلمان آدی ایکی بؤلمدن دوزه‌لیب. «گؤل» ایله «مان». «گؤل» تورکجه -ده هر طرفی قورولوق ایله دوره‌لی ده‌رین و دورغون سولارا دئییرلَر. «مان» ایسه تۆرکجه‌ده «اک» ساییلیر. اک کیمی گلیرسه، اؤنجه‌کی کلمه‌یه تمثیل ائدیجی و شدت باغیشلایار. بورادا ایسه »گؤلمان»، گؤلو تمثیل ائدن، گؤل  قیٛراغیندا اولان یئر آنلامینی داشیییر.

## قایناق‌لار
مارشیمون بنیامین

**مارشیمون بنیامین** یا دا **ییرمی بیرینجی مار شمعون بنیامین** (سوریانجا: ܡܪܝ ܒܢܝܡܝܢ ܫܡܥܘܢ ܥܣܪܝܢ ܘܩܕܡܝܐ) (دوغوم حکاری اوستانی ، ۱۸۸۷ - اؤلۆم سالماس ۱۹۱۸) — باتی آذربایجاندا تورکلری قتل‌عام ائدن جیلولاریٛن باشچیلاریندان ایدی.

## یاشامیٛ

او، ۱۸۸۷-جی ایلده عثمانلی ایمپیراتورلوغونون حکاری اوستانینیندا آنا‌دان اولوب. او، ۱۹۱۸-جی ایلین مارتیندا کۆرد لیدئری سیمیتقو طرفین‌دن اؤلدورولوب.

## مارشیمونون اؤلومو
ایکی و یا اوچ گون اورمو سوی‌قیریمیندان سوْنرا آشوری‌لر آسانلیقلا بیر بؤیوک شهری اله آلدیلار. مارشیمون اوزوده بۇ سوی‌قیریم‌ایله مووافیق اولمامادیغین دئییردی وایسته‌ییردی بۇ حادیثه دن اوزاق دورا، آما دریندن فیکری سالماسی توتماق و سیمیتقو ایله گوروشمک و بیرلشمک‌ایدی.کسروی یازدیغینا گؤره مارشیمون سیمیتقویا دئییب: "بو زامان کوردوستان آدلانان یئر، بیزیم هامیمیزین یوردو اولوبدور، آنجاق دین آیریلیغی بیزلری بیربیرمیزدن آییریبدیر. ایندی گرک بیرله‌شک و بو یئرلری الیمیزه کئچیردیب و بیرلیکده یاشایاق" . سوْنرا دئییب: "بیز سیلاحلی قووه لر یاراتمیشییق، آنجاق آتلیمیز یوخدور، سیز بیزه قوشولسانیز، آتلیلارینیز چوخ اولدوغو اۆچون تبریزه توکولوب اورانیدا آلاریق."  بۇ جلسه نین سونوندا هر ایکی نفر بیر بیری ایله ال وئریب و بیربیرینه بیرلشمک مقصدی ایله سؤز وئریبلر. مارشیمون اوتاقدان چیخیب فایتونا اوتوران زامان سیمیتقو اونو نیشان آلیب اوْلدوروب. سیمیتقونون طاپانچاسی سسله‌نن زامان کوردلر آسوری‌لرین هامیسینی اوْلدورلر. بۇ حادیثه‌دن تکجه بیر-ایکی نفر جانین قورتارا بیلیر

## مارشیمونون اؤلوموندن سونرا اورمو شهرینده باش وئرمیش سوی‌قیریم

دوز گونو بایرام آیی‌نین ۲۷-سی، - جی ۱۲۹۶ گونش ایلینده، مارشیمونون سیمیتقو طرفیندن تئرور خبری اورمیه شهرینده یاییلدی. جیلولار بۇ تئرورون کوردلر طرفیندن اولماغینا باخمایاراق، ۲۴ ساعات مودتینده اورمیه موسلمانلاری‌نین علئیهینه عومومی قتل‌عام تورتدیلر. بیر خالقی کی بۇ چاغیریلمامیش قوناقلاری آچیق اورَگی ایله قبول ائدیب و قوناق سئورلیکده هئچ بیر زاددان چکیلمه‌میشلر. بۇ سوی‌قیریم صاباحی گونون گون اورتاسینا قدر داوام ائتدی.
بو تاریخی فاجیعه نتیجه‌سینده ۷۰ مینه یاخین اینسان اورمیه شهری‌نده هلاک اوْلوبلار.

"رحمت اله توفیق" اوز کیتابیندا یازیر: میرزا محمود اصولی مجتهد جینابلاری آللاه خاطیرینه و آللاه ریضاسینا گؤره اؤلولرین دفن ائتمه‌گین ایسته‌دی. منده اورکدن قبول ائدرک، دوکتور شد موحافیظ‌لری ایله برابر و ۱۰۰ نفر یاردیم‌ایله صاحیب‌سیز اؤلولری ائولردن، کوچه‌لردن ییغیشدیریب، حاج خان مسجیدی‌نین قاباغیندا بویوک یئر قازیب اؤلولرین هامیسین بیر-بیری‌نین اوستونه ییغیب، توپراغا تاپشیردیق.

## قایناق

بؤلمه:آذربایجان
بؤلمه:جیلولوق
بؤلمه:اورمیه
قالالار کندی (هئریس)

**قالالار کندی** هئریس شهرینده یئرله‌شن خوجا بؤلگه‌سی‌نین کندلریندن بیری‌دیر.

## کنده گؤره
قالالار کندی‌نین طبیعی وضعیتی داغلیق ، دره و یا تپه‌لیک‌دیر. ایران ایستاتیستیکا مرکزی‌نین ۲۰۱۳-جو ایل بیلگیلرینه اساساً، بو کندین عمومی اها‌لی‌سی ۱۲۰ نفر، ۶۱ کیشی و ۵۹ قادین‌دیر. بو کندده تصروفات‌لارین سایی ۳۷، ۲۵ یاشاییش منطقه‌سی وار. بو کندین ایدمان مئیدانچاسی، ایدمان زالی، مسجیدی، میللی ائلئکتریک شبکه‌سی، دیزئل محریکی، یئنی ائنئرژی‌سی (گونش، کولک و س.)، قاز، سو خطی، سویو تمیزلمه سیستئمی یوخدور.

## قایناق‌لار
گؤی قورشاغی

بندانگشتی|گؤی قورشاغیٛ 

**گؤی قورشاغیٛ** (اینگیلیسجه: Rainbow , فارسجا: رنگین‌کمان , آنادولو تورکجه‌سی: Gökkuşağı) — گۆنش ایشیقلاری‌نین یاغمور داملا‌لاریندا و یا چن بولودلاریندا یانسیٛماسیٛ و قیٛریٛلماسیٛ ایله مئیدانا گلن و ایشیٛق طیفی بویالاری‌نین بیر یای شکیلینده گؤروندویو مئتئورولوژیک بیر اولایدیٛر.

## قایناق‌لار
آلاداغلار

**آلاداغلار** یا دا **داغلیق آلاداغلار**، شرقی آذربایجان ایله زنجان ویلایت‌لرینده یئرلشن الوان داغلاردیٛر.

## تانیٛتیٛمیٛ
شرقی آذربایجان ایله زنجان ویلایتلرینده یئرله‌شن آلاداغلار داغلیق بؤلگه‌سی، ایران‌دا، آذربایجانین گؤرکملی طبیعت‌لریندن بیری‌دیر. هابئله بو داغین حیصه‌لری تبریزین جنوب-شرقینه، یعنی اورتاسینا دوغرو اوزانیر. بو داغلار موختلیف و گؤز‌اوخشایان رنگ‌لرینه گؤره «گؤی قورشاغی داغلاری» دا آدلانیر و هر ایل چوخلو توریست اؤزونه ساری چکیر. بو داغلار، تبریز-زنجان اوزرینده یئرلشیر و تخمینن ۷۰ کیلومئتر مربع اراضینی احاطه ائدیر.
## قایناق‌لار
مشهد ریزه

**مشهد ریزه** رضوی خوراسان اوستانی‌ تایباد بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹٬۲۱۱ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:تایباد بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
پری

**پَری** اساطیرده جینلرین چوق گؤزل قادین شکلینده تصوور اولونان قیسمی‌دیر. پریلر اؤلکه‌سی پریستان‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:میتولوژی
پریستان

**پَریستان** اساطیرده پریلر اؤلکه‌سیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:میتولوژی
آیدوس تپه‌سی

thumb|آیدوس تپه‌سی
**آیدوس تپه‌سی** ()، ۵۳۷ مترلیک اۇجالیغی ایله ایستانبولون ان یۆکسک یئری دیر. قارتال، پندیک، سولطان بی‌لی و سانجاق‌تپه ایلچه‌لرینده یئرلشن *آیدوس تپه‌سی (داغی)*، آدی‌نی بۇ گۆنکو سولطان بی‌لی ایلچه‌سی سرحدلری ایچینده قالان روم و بیزانس دؤنمینده یاپیلمیش آیدوس قالاسیندان آلمیشدیر.

## قایناقلار
اوچوق

**اوچوق**، هئرپئس سیمپلئکس (اینگ: Herpes simplex) ویروسونون یاراتدیٛغیٛ یولوخوجو (عفونی) بیر خسته‌لیک‌دیر.

اینفئکسیا‌لار بوخونون (بند‌ین) یولوخموش حیصه‌سینه گؤره بؤلونورلر. اورال هئرپئس اوزو و یا آغزی احاطه ائدیر. تئز-تئز سویوق یارا‌لارا و یا بیرلیکده قروپلاشدیریلمیش کیچیک بلیستئرلره سبب اولا بیلر و یا ساده‌جه بوغاز آغری‌سینا سبب اولا بیلر.

## قایناق‌لار
آلاتورانلیق

[thumb|[میدتوون مانهاتان، ماوی ساعاتی گؤسترن آلاقاران‌لیق زامانی]]
[left|thumb|200px|[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آب‌ش-نین غربینده‌کی بیر یاشاییش منطقه‌سینده قئیده آلینمیش آلاتورانلیق چاغیٛ]]
**آلاتورانلیق** یوخسا **آلاقارانلیق** و یا **تُوران** شفق چاغی، ایله گونشین دوغوشو و گونشین غروبو ایله قارانلیق واخت آراسیندا‌دیر. اوست آتموسفئرده سپلنمیش گون ایشیغی آشاغی آتموسفئری ایشیقلاندیریر و بو وضعیتده یئر نه تامامیله ایشیق‌لی‌دیر، نه ده تامامیله قاران‌لیقدیر. گونش اوفوقده اولدوغوندان، اصلینده گؤرونه بیلمز. بو آن‌دا «ماوی ساعات» (فرانسیزجا: l'heure bleue) آدلانان موحیط ایشیغی‌نین غئیری-عادی، رومانتیک طبیعتی فوتوقراف و رسام‌لار آراسیندا پوپولیاردیر. 
آلاتورانلیق، تئکنیکی اولا‌راق قوندارما ایشیقلاندیرمایا احتیاج اولما‌دان خاریجی فعالیت‌لرین ائدیله بیلجیی گونون سحر باشلاییب، آخشام باشا چاتان حیwه‌سی اولا‌راق تعیین ائدیلمیشدیر. 

## هنه‌سه ایله تعریف‌لر
آلاتورانلیٛق، گونشین هندسی مرکزی‌نین اوفوقه نیسبتاً کئچری اولان θس (θs) گونش یوکسلیش بوجاغینا اویغون اولا‌راق باش وئریر. آلاتورانلیغین اوچ معین ائدیلمیش و گئنیش شکیلده قبول ائدیلمیش آلت کاتئقوریاسی وار: سیویل آلاتورانلیق (اوفوقه ان یاخین)، دنیز آلاتورلوغو و آسترونومیک آلاتورانلیق (اوفوق‌دن ان اوزاقدا).

## قایناقلار

بؤلمه:آتموسفر
گونش یوکسلیش بوجاغی

left|thumb|200px|گونش یوکسلیش بوجاغیٛ
**'گونش یوکسلیش بوجاغی** یوخسا **'گونش زئنیت بوجاغی** ویا **'گونش زئنیت آچی‌سی** (اینگ: Solar zenith angle) گونشین زئنیت بوجاغی‌دیر، یعنی گونش ایشینلاری ایله دیک یؤن آراسینداکی بوجاق (آچیٛ). بو، گونش ایشین‌لاری ایله اوفوقی صحیفه‌سی آراسیندا هوندورلوک بوجاغی و یا یوکسلمه بوجاغی اولان گونش هوندورلوگونون و یا گونش یوکسک‌لیگی‌نین تاماملاییجی‌سی‌دیر. گونش گون‌اورتا ساعات‌لاریندا زئنیت بوجاغی مینیمومدور و ائنلیک منفی گونش مئیل بوجاغینا برابردیر. بو، قدیم دنیزچی‌لرین اوقیانوس‌لاردا یول آلمالاری‌نین تملینی یارادیر.

گونشین زئنیت بوجاغی عادتن گونشین آزیموت بوجاغی ایله بیرلیکده یئر سطحینده معین بیر یئردن موشاهیده ائدیلن گونشین مؤوقئیینی تعیین ائتمک اوچون ایستیفاده اولونور.

## فورمول
 \cos \theta_s = \sin \alpha_s = \sin \Phi \sin \delta + \cos \Phi \cos \delta \cos h

**'هارادا**
* \theta_s  *گونش یوکسلیش بوجاغی*
* \alpha_s گونش هوندورلوگونون بوجاغی‌دیر'', \alpha_s = 90^\circ - \theta_s
* h یئرلی گونش واختی ایله ساعات بوجاغی‌دیر.
* \delta گونش‌ین ایندیکی ائنیشیدیر.
* \Phi یئرلی ائنلیکدیر.

## قانیناق‌لار
زنبیل داغی

**زنبیل داغیٛ **، باتیٛ آذربایجان بؤلکه‌سینین مرکزی ساییٛلان اورمیه شَهَری‌نین قوزئی دوغوسوندا و اورمو گؤلونون قیٛییٛسیٛندا (ساحیلینده)  یئرله‌شن بیر داغدیٛر.

## تانیٛتیٛمیٛ

زنبیل داغیٛ، تراخی-آندئزیتیک داسیت‌دن عیبارت نیسبتن واحید ترکیبه مالیک‌دیر و میوسئن دؤورونده عمله گلمیش‌دیر. پلاگیوکلاز و قلوی فئلدیسپات بو سوخورلارین اساس مینئرال‌لاری‌دیر و هورنبلئند ان اؤنملی ایکینجی درجه‌لی مینئرال‌دیر. پئتروقرافیک ثبوت‌لار گؤستریر کی، بو سوخورلارین عمله گلمه‌سی زامانی ماقماتیک هضم و چیرکلنمه پروسئس‌لری باش وئرمیش‌دیر. هابئله، گئوکیمیوی معلومات‌لار میوسئن دؤورونده آکتیو کونتینئنتال کنار تئکتونیک قورولوشو گؤستریر و زنبیل داغی سوخورلاری ایله آداکیت‌لر آراسیندا کومپوزیسیا اوخشارلیغینی گؤستریر.

## قایناق‌لار
قیٛییٛ

**قیٛییٛ** یوخسا **ساحیل** و یا **چیمرلیک**  (روس. берег، اینگ. coast) ― سو کۆتله‌سی‌نین (اوقیانوس، دنیز، چای، گؤل) قورو ایله کسیشمه جیزگی‌سی.

## قایناق‌لار
باغمئشه (اورمو)

**باغمئشه** یوخسا **باغمئشه محلله‌سی** اورمیه شهرینده اولان قدیمی بیر محلله‌دیر. اورمیه‌ محلله‌لری‌نین قدیم محلله‌لریندن بیری ساییلیر. 
**[[اورمیه محلله‌لری|اورمو محلله‌لری]]** — اورمیه‌نین اصالتی و کیملیگینین سیمگه‌لریدیر و بو شهرده یئنی آدلار قویولسا دا خالق همین قدیم و اصیل آدلاری ایشله‌دیر. اورمیه‌ بلدیه‌سی نئچه ایلدیر بو آدلاری دیری ساخلاماق اوچون اونلارین تابلولارینی دا محلله‌یه یا دا مئیدانا قوشوبدور. 

## تانیٛتیٛمیٛ
ایندیکی «بنی‌هاشم» و داها اؤنجه شاهرخ‌ آباد آدلاری ایله تانینان **باغمئشه محلله‌سی**، تاریخی «سویوق بولاق» آلاقاپیسی (داروازاسی)ندا و «شیخ شلتوت» خییاوانین یانیندا یئرله‌شیبدیر. یوخاری باشدان دا آذربایجان کؤرپوسو ایله تاریخی اوچ گؤزلو کؤرپویه چاتیر.

تورکجه -ده  ایکی اینینی دا باغلارلا آغجلار بوروین یولا دئیرلر. بو گون ده باغمئشه‌نین،  بیر حصه‌سینده بیر نئچه باغ هله ده قالیری. باغ‌لارین چوخو توتلوق ایدی و سولاری دا داها چوخ شهرچایییندان گلیردی.

شاهروخ آباد دا آدینی تاریخی سردار مسجیدینین قارشیسیندا داواخاناسی اولان و باغمئشه محلله‌سینده چوخلو کاسیبلاری ائو یییه‌سی ائله‌ین، دوکتور شاهروخ افشار آدلی خئییریچی‌دن آلمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه: اورمیه
بؤلمه: اورمیه محلله‌لری
باغمئشه (اردبیل)

**باغمئشه** یوخسا **باغمئشه محلله‌سی** اردبیل شهرینده اولان قدیمی محلله‌لردن بیری‌دیر. 

## قایناق‌لار

بؤلمه: اردبیل محلله‌لری
بؤلمه: اردبیل
دوه‌چیلر

**دوه‌چی‌لر** یوخسا **دوه‌چیلر محلله‌سی** اورمیه شهرینده اولان قدیمی بیر محلله‌دیر. دوه‎چی‌لر، اورمیه‌ محلله‌لری‌نین قدیم محلله‌لریندن بیری ساییلیر. 

**[[اورمیه محلله‌لری|اورمو محلله‌لری]]** — اورمیه‌نین اصالتی و کیملیگینین سیمگه‌لریدیر و بو شهرده یئنی آدلار قویولسا دا خالق همین قدیم و اصیل آدلاری ایشله‌دیر. اورمیه‌ بلدیه‌سی نئچه ایلدیر بو آدلاری دیری ساخلاماق اوچون اونلارین تابلولارینی دا محلله‌یه یا دا مئیدانا قوشوبدور.  
اورمیه شهری، آذربایجان و ایرانین بؤیوک شهرلریندندیر. ۱۳۹۰-جی گۆنش هجری ایلینین نفوس ساییسی اساسیندا، ۶۸۰٬۲۲۸ نفر اهالیسی وار ایدی.
اورمیه شهری آذربایجانین اسکی بیر شهری و مدنیّت مرکزلریندن ساییلیر و نفوس باخیمیندان آذربایجانین تبریزدن سونرا ایکینجی بؤیوک شهریدیر.
جورج کرزن اورمیه‌یه گؤره بئله یازیب: «اورمیه‌نین ۴۴۰۰ آیاق بویو واردیر. شهرین ۳۰۰۰۰–۴۰۰۰۰ باش جمعیتی اولاراق چوْخو افشار تۆرکلری‌دیر، آنجاق نسطوری، کلیمی و ارمنی عاییله‌ ده شهرده یاشاییر».

## تانیٛتیٛمیٛ

بو محلله، تندیرچیلر محلله‌سی‎له قونشودور وایندیکی پزشکیان خییاوانیندا یئرله‌شیبدیر. بلدیه قوراشدیران تابلو اولماسایدی چوخلاری خصوصا یئنی نسلین بئله بیر محلله‌نین اورمودا اولماسیندان خبرسیز ایدیلر. کئچمیشده بو محلله‌ده دوه ساخلانیلدیغی اوچون بو آدلا تانینیبدیر.

دوه‌چیلر دوه‌لرینی محلله‌دن چیخاراندا اوشاقلار کئچیدده سیرایا دوزولور و دوه کاروانینین کئچمه‌سینه تاماشا ائدردیلر و بوندن داد چیخاراردیلار. بیر دفعه گون چیخاندان سونرا، محلله‌دن چیخاندا، بیر ده اوتلاقدان قاییداندا ائدیلیردی.

## قایناق‌لار

بؤلمه: اورمیه
بؤلمه: اورمیه محلله‌لری
روسیه‌نین فدرال بؤلگه‌لری

thumb|center|upright=2.73
**روسیه‌نین فدرال بؤلگه‌لری** ()، روسیه فدراسیونونون ۱۳ مئی ۲۰۰۰ تاریخینده فدرال بؤلوملری‌نین قروپلاندیریلماسی نتیجه‌سینده تشکیل تاپان بؤلگه‌لر دیر. فدرال بؤلگه‌لر، علاوه یا دا داها یۆکسک سویه‌لی بیر فدرال یاپی دئییل، فدرال حؤکومتین فرقلی فدرال بؤلوملرده‌کی فعالیتی‌نین تشکیلیندن سوْروملو دور. بؤلگه‌لرین باشیندا روسیه دؤولت باشقانی طرفیندن تعیین ائدیلن روسیه دؤولت باشقانی‌نین صلاحیتلی تمثیلچیلری وظیفه آلیرلار. بۇ شخصلرین، هر بیر فدرال بؤلومونون باشقانی اۆزرینده نظارت صلاحیتی وار دیر.

## فدرال بؤلگه‌لر

## قایناقلار
نیل‌شهر

**نیل‌شهر** رضوی خوراسان اوستانی‌ توربت جام بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۷٬۳۷۱ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:توربت جام بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
دوققوز پیلله

**دوققوز پیلله** یوخسا **دوققوز پیلله محلله‌سی** (فارسجا: محله‌ی دوققوز پله) اورمیه شهرینده اولان قدیمی بیر محلله‌دیر. اورمیه‌ محلله‌لری‌نین قدیم محلله‌لریندن بیری ساییلیر. 

## تانیٛتیٛمیٛ

دوْققوز پیلله محلله‌سی، کسری مئیدانی ایله مدرس کسیشمه‌سی‌نین آراسیندا یئرله‌شیبدیر. بورادا اولان بولاغا دوققوز پیلله دوشه‌رک چاتماق اولوردو و او اوزدن دوققوز پیلله آدی ایله تانینیبدیر. دوققوز سایی‌سی تورک‌لرده قوتسال سایی‌لاردان بیری‌دیر. دوققوز پیلله بیر یاندان دا، عسگرخان محلله‌سینینن یاخینلیغیندا و دره‌چایی آدلانان کیچیک چایین یانیندا یئرله‌شیر. دوققوز تورکجه «۹» ساییسی دئمکدیر. تورکجه‌ده ۹ رقمی ایسه آذربایجانین بیر چوخ قدیم اثرلرینده توش گدیگیمیز مقدس و علامتلی رقملردن بیریدیر. کئچمیشده، اورمیه اها‌لیسی بو دوققوز پیلله محلله‌سینین بوزخاناسیندان بوز ساخلاماق اوچون قوللانیردیلار.

## تاریخی دوققوز پیلله بوزخاناسیٛ

دوْققوز پیلله بوُزخاناسی دوققوز پیلله محلله‌سینده یئرلشیب‌دیر. بوُ تیکینتی دره‌چایی‌نین یاخین‌لیغیندا دیر. دوققوز پیلله بوُزخاناسی داش و کرپیج‌دن تیکیلیب‌دیر. بوُ اثر، دیقّت‌لی تیکیلمه‌سی‌نه گؤره، ایندیه‌جه ساغ قالیب‌دیر. شهرین یئکه‌لمه‌سیندن قاباق، اورمیه اهالی‌سی دره‌چایی‌نین یانیندا، سوُیون بوُزخانایا تؤکولمه‌سی یئرده، آخیر چرشنبه‌نی توُتارمیش‌لار.

## قایناقلار

بؤلمه: اورمیه
بؤلمه: اورمیه محلله‌لری
یئددی دییرمان

**یئددی دییرمان** یوخسا **یئددی دگیرمان محلله‌سی** (فارسجا: محله‌ی یئددی دَییرمان) اورمیه شهرینده اولان قدیم بیر محلله‌دیر.

## تانیٛتیٛمیٛ

یئددی تورکجه ۷ ساییسی، دییرمان (دگیرمان) ایسه بوغدا ایله آرپا کیمی دانالاری دارتماق و اونا چئویرمک یئریدیر. یئددی دییرمان محلله‌سی، ایندیکی مدنی خییاوانیندا یئرله‌شن اسکی محلله‌نین آدیدیر و کئچمیشده بو اراضیده ۷ دییرمان اولدوغونا گؤره بو آدی ایله تانینیر.
اورمو محلله‌لری‌نین قدیم آدلاری محله‌لرین گیریشینده مخصوص تابلولار قوراشدیریلیب و تانینماغینا یاردیم ائدیر. بو محلله‌ده‌کی بوتون دییرمانلار داغیدیلیب و هئچ بیریندن بیر ایز قالماییب.

## یئددی دییرمان ساباطی

یئددی دییرمان محلله‌سینده، ایندیلیکده بیر نئچه قدیم تیکینتی و بیر تاریخی ساباط (یئددی دییرمان ساباطی) هله ده قالیری. بو ساباط، ۱۴۰۱-جی گونش ایلینده یئنیدن مرمت اولوندو. 

## قایناقلار

بؤلمه: اورمیه
بؤلمه: اورمیه محلله‌لری
یئددی دییرمان ساباطی

**یئددی دییرمان ساباطی** (فارسجا: ساباطِ یئددی دییرمان) باتی آذربایجان بؤلکه‌سینده اولان اورمیه شهرینده، قدیم یئددی دییرمان محلله‎سینده یئرله‌شن  بیر تاریخی ساباطدیر.

## اثرین مرمتی
۱۴۰۰ ایله ۱۴۰۱-جی گونش ایل‌لرینده بو تیکینتی مرمت اولوندو.

## قایناق‌لار
ساباط

**ساباط** (عربجه: السَّابَاطُ -الجمع: سَوَابِيطُ وسَابَاطَاتٌ) -  ایسلام معمارلیق ائلئمئنت‌لریندن بیری‌دیر. اؤرنک اوچون، قاهیره‌ده، تونیسده، جئلفادا، و بیرپارا اؤلکه‌لرین بعضی شهرلرینده، دهلیز اولان ایکی دیوار آراسیندا بیر تالواردیر.

## نئجه‌لییی
آرالاریندان‌ کئچن بیر جیغیردا ایکی ائو آراسیندا اوزانا بیلر و یا ایکی طرفینی بیرلش‌دیرمک اوچون بیر بینا‌دان کئچه بیلر کی، بو، ایسلام‌دا یول حاقی پرینسیپی‌نین تظاهرلرین‌دن‌دیر و یولدان کئچن‌لر ده بوندان فایدا‌لانیرلار و یای‌دا کؤلگه سالیر و گل-گئت‎‌ده اولانلار اوچون سرین بیر دوروم یارانیر.

## قایناق‌لار
آلا‌قاپی

بندانگشتی|آلاقاپی

**آلاقاپیٛ** (لاتین الیبفاسیندا: Alaqapı)، بیر دیوار و یا حیصارین گیریلن قیسمتینه دئییلیر. خوصوصاً بیر شهر، کند، کاروانسارا، قالا و یا باغین بؤیوک قاپیسینا دئییرلر.

آلاقاپی سؤزو فارسجادا «عالی‌قاپو» کیمی یازیلیب.

## سؤزجویون آنلامیٛ

۱. ائولرین بؤیوک کوچه قاپی‌سی؛ داروازا. 

۲. تاریخی بیر حادثه‌نی قئید ائتمک اوچون شهرین و س.-نین گیرجیینده تیکیلن قاپی، تاغ.

**اؤرنک‌لر**

**آلاقاپی‌**سیندا «مینگه‌چئویر» یازیلمیش شهره گیرنده اومود ماشینین پنجره‌سین‌دن دؤیوکه-دؤیوکه گاه ساغا، گاه سولا باخدی. ای.ملیک‌زاده.

[رئژیسسور:] اونو دئییرم کی، تئاترین دئکور ماتئریاللاریندان‌ **آلاقاپی** چیخماز. م.حسین.

## قایناق‌لار
قالاقاپیسی پارکی

**قالاقاپیٛ‌سیٛ پارکیٛ** — خوی-ده یئرلشن بیر گزمه‌لی و  گؤرمه‌لی پارک‌دیر.

بو پارک تاریخی قالاقاپیسی آلاقاپی‌نین یانیندا یئرله‌شیبدیر.

## قایناق‌لار
بازارباش مسجیدی

[thumb|350px|[اورمیه|اورمونون بازارباش مسجیدی]]
**بازارباش مسجیدی** و یا **بازارباش دروازاسی‎نین مسجیدی** (فارسجا: مسجد دروازه بازارباش)، اورمیه‌نین بازارباش محلله‎سینده یئرله‎شن بیر مسجیددیر. بو مسجید تیکیلمه‌میشدن اؤنجه اعظم مسجیدی‌نین آدی بازارباش مسجیدی ایدی.

## تانیٛتیٛمیٛ
بازارباش تورکجه بیر سؤزدور و بازارین باشی معناسینی وئریر و مسجیدین آدی‌نین وئریلمه‌سینه سبب اورمو قاپی‌لاری آراسیندا بازارباش داروازاسی‌نین اورمیه‌نین کؤهنه بازاریندان ان آز مسافه‌ده اولماسی، داها سونرا ایسه یانیندا مسجید تیکیلمه‌سی‌دیر. 

اورمو خالقی آراسیندا بو مسجید، **بازارباش مسجیدی** آدی ایله مشهور اولدو. سونرالار بو مسجید اولان مئیدانا «جانبازان میدانی» آدی وئرلسه ده، اورمو وطنداشلاری آراسیندا بازارباش دئییلیردی و هله ده دئییلیری. 

بازارباش مسجیدی‌نین تئکنیکی خصوصیت‌لری: اولجه مسجیدین تورپاق ساحه‌سی ۲۲۰۰ کوادراتمئتر ایدی، سونرا‌دان ۱۰۰۵ کوادراتمئتری اساس یولدا یئرلشدیگی اوچون داغیدیلدی و مسجیدین تمیری ایله مسجیدین ساحه‌سی یئنی‌دن آزالدی. ۱۵۰ کوادراتمئتر، ایندی ایسه اونون مسجیدی ۱۰۰۰ کوادراتمئتردیر.  بازارباش آلاقاپی‌سی‌نین مسجیدی‌، ایکی میناره‌سی و بیر گونبزی وار و اونون چؤل حیصه‌سی ساری اوچ سانتیمئترلیک کرپیجله بزدیلیب.

کئچمیشده، بازارباش آلاقاپیسی (بازارباش دروازاسی) اورمونون یئددی-سککیز دروازاسیندان (اورمیه دروازالاری) بیری ساییلیردی.
## قایناق‌لار
اورمیه دروازالاری

**اورمیه دروزالاری** یوخسا **اورمو آلاقاپی‌لاری** (فارسجا: دروازه‌های اورمیه)، کئچمیشده اورمو شهرینه گیریش-چیخیش ائتمک اوچون اولان قاپی‌لار ایدیلار. آلاقاپی تورکجه‌ده قاپی و دروازا آنلامیندادیر.

اورمو شهرینین قدیم زاماندان جوْغرافیایی و سیاسی باخیمیندان همیشه اشرار حمله‌سینین هدف قرار تاپمیش بونا گوره قدیم زاماننان اورمو شهرینین دورونه دیوار چکیلیب و سککیز دروازاسی (آلاقاپی‌سی) واریدی.

## آلاقاپی‌لارین آدلاری

* بالوو دروازاسی
* عسگرخان دروازاسی
* نووگئچر دروازاسی
* یوردشاه دروازاسی
* ارگ دروازاسی
* بازارباش دروازاسی
* سویوق بولاق دروازاسی (خازاران-خزران دروازاسی)
* توپراق قالا دروازاسی 

## قایناق‌لار

بؤلمه:دروازالار
بؤلمه:اورمیه
برلینده تک باشینا (فیلم)

**برلینده تک باشینا** ۲۰۱۶-جی ایل‌ده چکیلمیش ساواش درام فیلمی، یؤنتمن وینسنت پرز، سسئناری مؤلفی پئرئس و آجهیم وون بورریئس‌دیر. او، هانس فاللادانین ۱۹۴۷-جی ایلده یازدیغی «هر اینسان تک اؤلور» رومانینا اساس‌لانیر. اساس چکیلیش‌لر ۲۷ مارت ۲۰۱۵-جی ایلده بئرلینده باشلادی. ۶۶-جی بئرلین بئینلخالق فیلم فئستیوالیندا قیزیل آیی اوغروندا یاریشماق اوچون سئچیلیب.

## فیلمین حئکایه‌سی
۱۹۴۰-جی ایلده ایکینجی دونیا ساواشی دؤنمینده بئرلینده ایشله‌ین ایشچی جوتلوگو اوتتو و آننا قوانگئل بیرجه اوغول‌لاری‌نین اؤلوم خبرینی آلدیقدان سونرا آدولف هیتلئره و ناسیست‌لره مقاومت گؤسترمک قرارینا گلیرلر. اونلارین رئژیمه قارشی آرتان مقاومتی اونلارین بیناسیندا یاشایان یاشلی یهودی قادینین طالعی ایله ده گوجلنیر.

## قایناق‌لار
بینالود

**بینالود** رضوی خوراسان اوستانی‌ مشهد بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹۰۰۰ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:مشهد بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
بالوو دروازاسی

**بالوو دروازاسی** یوخسا **بالوو آلاقاپی‌سی** (فارسجا: دروازه‌ بالو)، کئچمیشده، اورمو دروازالارینین بیری ایدی.

## آدیٛ
بو آلاقاپیٛ، تانینمیش بالوو کندی‌نه ساری گئدن یولدا اولدوغو اوچون **بالوو آلاقاپیسی** (بالوو داروازاسی) آدی ایله آدلاندیریلیب. کئچمیشده مشهده زیارته گئدنلر بو قاپیدان چیخدیقلاری اوچون **مشهد دروازاسی** دا دئییلرمیش.

## اورمونون آلاقاپی‌لارین آدلاری

* بالوو دروازاسی
* عسگرخان دروازاسی
* نووگئچر دروازاسی
* یوردشاه دروازاسی
* ارگ دروازاسی
* بازارباش دروازاسی
* سویوق بولاق دروازاسی (خازاران-خزران دروازاسی)
* توپراق قالا دروازاسی 

## قایناق‌لار
حسن آیرانچی

**حسن آیرانچی**، اورمو شهرینده ایشی ایله تانینان مشهور آداملاردان ایدی. اونون اورمونون ایمام خییاوانیندا یئرله‌شن و یئرالماکابابی کوچه‌سی آدی ایله تانینان «آیران ایله یئرالماکابابی» دوکانی وار ایدی.

## یاشامیٛ
حسن آیرانچی، ۱۳۱۶-جی گۆنش ایلینده اورمودا آنادان اولوبدور. او بو شهرده بویا باشا چاتیر و آیرانچیلیق ایشینی اؤزونه سئچیر. قیرخ بئش ایله یاخین آیرانچی ایدی و ایللربویو کوسولو اولدوقلاری یولداشی «میرعلی میری» (سید آدی ایله تانینیر) ایله بیر دوکاندا چالیشیبدیر.

او ۱۳۹۶-جی ایلین قورابیشیرن آییندا دونیاسینی ده‌ییشیبدیر.

## قایناق‌لار
یئرالماکابابی کوچه‌سی

**یئرالماکابابی کوچه‎سی** یوخسا **یئرالما کبابی کوچه‌سی**، اورمو شهرینده، ایمام خییاوانیندا و مشهور جنوبی خیام دؤشمه یولونا یاخین اولان بیر کوچه‌دیر. و اورمو محلله‎لریندن بیری ساییلیر.

## آدیٛ
بو کۆچه‌ده، اورمونون و آذربایجانین تانینمیش یئمکلریندن بیری اولان یئرالماکابابی دوکانلاری یئرلشدیگی اوچون، اورمو اهالیسی طرفیندن **یئرالماکابابی کوچه‎سی** آدی ایله مشهوردور. بو کوچه‎یه **مخابرات کوچه‌سی** و یا **آگاهی کوچه‌سی** ده دئیییلیر.

بو کوچه‎‌ده اَن مشهور آیرانچی، حسن آیرانچی ایدی و اَن مشهور یئرالماکابابی‎چی دا «میرعلی میری» (سید) ایدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه: اورمیه
بؤلمه: اورمیه محلله‌لری
دؤشمه یولو

**دؤشمه یولو** ویا **پییادا کئچیدی** و یا **پییادا بؤلگه‎سی** و یا **یایا بؤلگه‎سی** (فارسجا: پیاده‌راه) و (اینگیلیسجه:Pedestrian zone) یاشاییش ساحه‌سی‌نین یالنیز پیادا‌لارین ایستیفاده‌سی اوچون آیریلمیش و اکثر و یا تامامیله نقلیات واسطه‌لری‌نین حرکتی‌نین قاداغان ائدیلدیگی اراضی‌لردیر. کوچه‌نین و یا اراضی‌نین یالنیز پیادا‌لارین ایستیفاده‌سینه وئریلمه‌سینه پیادالاشما دئییلیر.

## کئچمیشی
آت ایله پییادا حرکتی‌نین آیریلماسی ساحه‌سینده ایلک آددیم ۱۸۵۸-جی ایلده اولمستئد آدلی آمئریکا‌لی شهر پلانلاییجی‌سی طرفین‌دن آتیلدی. دونیادا ایلک دؤشمه یولو ۱۹۱۳-جو ایلده بوئنوس آیرسده حیاتا کئچیریلمیش‌دیر. آوروپا شهرلری‌نین تاریخی و مرکزی اراضی‌سینده‌کی پییادا‌لار (یایالار) ایلک دفعه ایکینجی دونیا ساواشییندان سونرا آلمانیانین اسن شهری‌نین مرکزینده محدود و یئرلی اراضیده، داها سونرا ایسه تاریخی آوروپانین اکثر حیسه‌سینده تاریخی-کوممئرسیا مقصدلی پیادا‌لار یولا سالینیب. ۱۹۵۰-جی ایللرین سونوندان شهرلر ۱۹۷۵-جی ایلده اینشا ائدیلمیش‌دیر. ۲۱-جی عصرین بیرینجی اونیللیگینده آوروپانین اکثر شهرلرینده فاصیله‌سیز شهر پیادا شبکه‌سی‌نین حیاتا کئچیریلمه‌سی پلان‌لاری حاضیرلانمیش‌دیر.

## دؤشمه یول‌لارینین چئشیدلری
دؤشمه یولو، سوروجونون حرکتی‌نین محدودلاشدیریلماسی باخیمیندان اوچ قروپا بؤلونور.

*اوتوموبیلین کئچمه‌سینه ایجازه وئریلمه‌ین پیادا‌لار.

*بعضی چوخ یاواش آوتوموبیل‌لرین کئچمه‌سینه ایجازه وئریلن دؤشمه یولو. 

*گونون خصوصی ساعات‌لاریندا (عادتاً آخشام‌لار) و یا هفته‌نین و یا ایلین خصوصی گون‌لرینده نقلیات واسطه‌لری‌نین حرکتینه ایجازه وئریلمه‌ین دؤشمه یولو.

## قایناق‌لار
چاخماق (زاوه)

**چاخماق** ()، رضوی خوراسان اوستانی‌ زاوه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲٬۴۷۸ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:زاوه بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
دوشابچی‌خانا بازاری

**دوشابچی‌خانا بازاری**، اورمو شهرینده یئرله‌شن بیر تاریخی بازارددیر (اورمیه محلله‌لری). بو بازارین قدیم بؤلومو اوستو اؤرتولو بازاردیر.

## تانیٛتیٛمیٛ

کئچمیشده بو بؤلگه‎ده اورمو دوشابیٛ پیشیریلیردی و او اوزدن دوشابچی‎خانا آدی ایله تانینیر. ایندیلیکده دوشابچی دوکانلاریندان یالنیز بیری قالیری.

دوشابچی خانا بازاری، صفوی‌لر دؤنمیندن دن قالیب و اونون هر ایکی طرفینده ۷۰-ه یاخین دوکان وار. دوشابچی خان اورمیه‌نین مشهور قدیم محله‌لرین‌دن بیری‌دیر. قدیم گون‌لردن بو محله بو شهرده دوشاب پیشیریمی ساتیشی یئری اولوب. 

بو بازار ایرانین میللی اثرلری سیاهی‌سیندا قئیده آلینیب. بو بازار اورمیه‌نین تاریخی مکانلاریندان‌ بیری‌دیر م صفوی‌لر دؤورونه تصادف ائدیر. کؤهنه بازارین ائنی ۵٬۵ مئتر، اوزون‌لوغو ایسه ۸۱ مئتردیر. بعضی دوکانچی‌لار بازاردا دوشاب حاضییرلاییردیلار.

## قایناقلار

بؤلمه: اورمیه
بؤلمه: اورمیه محلله‌لری
چاناقلی تپه

**چاناقلی تپه** یوخسا **شیخ تپه** اورمیه شهرینده اولان قدیمی بیر محلله‌دیر. اورمیه‌ محلله‌لری‌نین قدیم محلله‌لریندن بیری ساییلیر. 
**[[اورمیه محلله‌لری|اورمو محلله‌لری]]** — اورمیه‌نین اصالتی و کیملیگینین سیمگه‌لریدیر و بو شهرده یئنی آدلار قویولسا دا خالق همین قدیم و اصیل آدلاری ایشله‌دیر. اورمیه‌ بلدیه‌سی نئچه ایلدیر بو آدلاری دیری ساخلاماق اوچون اونلارین تابلولارینی دا محلله‌یه یا دا مئیدانا قوشوبدور. 

## تانیٛتیٛمیٛ
ایندیکی «شیخ تپه» و داها اؤنجه **چاناقلی تپه** آدی ایله تانینان بو تاریخی تپه بیر طرفدن داغ اوستو پارکینا، بیر طرفدن شهرچایی خییاوانینا و بیر طرفدن ده ایندیکی بئهداری شهرجیگینه چاتیر. بو محله آدینی اورادا اولان و ایندی تیکینتیلر ایله آرادان قالدیریلان تاریخی بیر تپه‎‌نین آدیندان آلیبدیر.

## چاناقلی تپه ساواشی
هیجری ۱۲۹۷-جی ایلده کورد شیخ عبیدالله نهری‌نین عصیانی باش وئرنده و اورمیا ۱۵ گون فاسیق‌لر طرفین‌دن محاصره‌یه آلیندیقدا، اقبال الدوله شهرین و اونون اها‌لی‌سی‌نین قورونماسیندا و قورونماسیندا مهم رول اوینادی و اورمیه‌نین (افشار عسگرلری) سقوطونون قارشی‌سینی آلدی بو ساواشدا اورمیه بیر نئچه یئردن، او جمله‌دن چاناقلی تپه‌دن (شئیخ تپه) توپخانا هوجومونا معروض قالدی و بو، اونا جدی زیان ووردو. بو باش وئرمه‌دی و اورمیه شهری‌نین ۳۰ مینه یاخین اها‌لی‌سی‌نین قاچیلماز قیرغینی‌نین قارشی‌سینی آلدی.

## قایناقلار

بؤلمه: اورمیه
بؤلمه: اورمیه محلله‌لری
اقبال الدوله

**اقبال الدوله** و یا **ایمام قولوخان افشار** (فارسجا: امام قلی خان افشار) و یا **بؤیوک خان** (لقبی)، ناصرالدین شاه دؤنمینده آذربایجان‌دا و اورمودا آدلیم سردارلاردان ایدی.

## یاشامیٛ
«بؤیوک خان اقبال الدوله» ناصرالدین شاهین دؤورونده اجدادلارینین و هرات ساواشلاریندا ایشتیراکی ایله چوخ مشهورلاشیب.

سونرا‌لار حربی ایشلرده گؤستردیگی خیدمت‌لره و امکداشلیغا گؤره آذربایجان اوردوسونون باشچی‌سی تعیین ائدیلمیش و هیجری ۱۲۸۹-جو ایلده **اقبال الدوله** لقبینی آلمیشدیر.

هیجری ۱۲۹۷-جی ایلده کورد شیخ عبیدالله نهری‌نین عصیانی باش وئرنده و اورمیا ۱۵ گون فاسیق‌لر طرفین‌دن محاصره‌یه آلیندیقدا، اقبال الدوله شهرین و اونون اها‌لی‌سی‌نین قورونماسیندا و قورونماسیندا مهم رول اوینادی و اورمیه‌نین (افشار عسگرلری) سقوطونون قارشی‌سینی آلدی.

بو ساواشدا اورمیه بیر نئچه یئردن، او جمله‌دن چاناقلی تپه‌دن (شیخ تپه) توپخانا هوجومونا معروض قالدی و بو، اونا جدی زیان ووردو. بو باش وئرمه‌دی و اورمیه شهری‌نین ۳۰ مینه یاخین اها‌لی‌سی‌نین قاچیلماز قیرغینی‌نین قارشی‌سینی آلدی. 

## اقبال الدوله خییاوانی

۱۴۰۳-جو گونش ایلی‌نین زومار آییندا کئچمیشدن بری اقبال الدوله خیابانی ایله تانینان خییاوانین تابلوسو قوشولدو و سونرا اقبال الدوله‌نین هئیکلی خییاوانین باشیندا، جمعه مسجیدی‌نین یانینا قوشولدو.

## قایناقلار

بؤلمه: اورمیه