open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قادین دوشمنلیگی

بندانگشتی|حوّا شئیطانا مینیر
**قادین دوشمنلیگی** (اینگیلیسجه:Misogyny) قادین‌لارا قارشی  دویولان سویوقلوق، بَینمه‌مک و یا شیشیردیلمیش دوشمنچی‌لیکدیر. اینگیلیس دیلینده کی  "Misogyny"  تئرمینی یونانجا قادین (gyne) و نیفرت (misein) سؤزلریندن عمله گلیب. 

  قادینا قارشی  جینسیتچی‌لیکله موقاییسه ائدیلدیکده، قادین دوشمنلیگی عومومیتله کیشی‌لرده، ائلجه ده بعضی قادین‌لارین بونا دایر باخیش‌لاریندا گؤرولور.  

  فمینیست نظریه ده قادین دوشمنلیگی عیرقچی‌لیک و یا آنتی یهودی‌یه بنزر سیاسی ایدئولوژی کیمی باخیلیر، بورادا کیشی‌لرین قادین‌لاری ایکینجی پلانا قویدوغو دوشونولور.  

  پسیکی پوزغونلوقدان قایناقلانا بیلدیگی کیمی، چوخ واخت فردین اوشاقلیق تجروبه‌لری، خوصوصاً ده آنا و آتا ایله علاقه‌لی اولان‌لاریندان قایناقلانیر. هم کیشی‌لرده، هم ده قادین‌لاردا گؤرونه بیلر. اودیپ کومپلکسی دؤورونده یاشایان اوشاق‌لارا والیدئین‌لرین یانلیش موناسیبتی، گؤستردیکلری یانلیش داورانیش بئله بیر وضعیته سبب اولا بیلر.   

    بعضی آتالارین قیزلارینا قارشی خور‌گؤرمه و آلچالدیجی، داورانیش‌لاری، اوغلونون قیزدان اوستون توتولماسی بئله موناسیبته سبب اولان عامیل‌لردندیر. قادین دوشمنلیگی بعضاً او قدر ایفراط  درجه‌ده اولا بیلر کی، بوتون قادین اوبیئکت‌لرینه دوشمن کیمی باخیلیر.  

  مثلا، آنانین اوشاغی آختا ائله‌مه یولو ایله قورخوتماسی قادین‌لارا قارشی بئله دوشمنچی‌لییه سبب اولا بیلر. (اودیپ کومپلکسی نین منفی طرفی)  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:عیرقچیلیک
پاسارقاد بؤلگه‌سی

**پاسارقاد بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی سعادت‌شهر شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳۰٬۱۱۸ نفر جمعیتی واردیر. 
## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی
** دهستان سرپنیران
** دهستان کمین
شهر: سعادت‌شهر
* بخش پاسارگاد
** دهستان ابوالوردی
** دهستان مادر سلیمان
شهر: مادرسلیمان

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:پاسارقاد بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
توخماقلی اویماغی

**توخماقلی اویماغی** —آذربایجانین قاراداغ ویلایتینده یئرلشن اوستاجلی ائلی‌نین اویماق‌لاریندان بیری.  

## تاریخی
  توخماقلی اویماغی‌نین اساس قولو قاراداغدا، دیزمار ماحالیندا مسکونلاشمیشدی. توخماقلی اویماغی‌نین باشچی‌لاری سونرالار توخماقلی سوی‌آدینی ترک ائدیب قاراداغلی کیمی تانینماغا باشلادیلار. بو سویا تاریخی ادبیاتدا بعضاً خلیفه‌لی ده دئییلیر. توخماقلی-قاراداغلی (خلیفه‌لی) اویماغی‌نین مشهور سیمالاریندان 1.جی الیاس خلیفه، 1. جی شمس‌الدین خلیفه، 2.جی الیاس خلیفه، برهان‌الدین خلیفه، 2.جی شمس‌الدین خلیفه، احمد خلیفه، محمود سلطان، بایاندور سلطان، محمدقاسم خان، عبدالرزاق خان، کاظم ‌خان (محمدکاظم‌ خان)، مصطفی‌قولو خان، نجف‌قولو خان، اسماعیل خان، عباس‌قولو ‌خان، محمدقولو خان، حاجی سارا خانیم، حسنعلی خان‌ قاراداغسکی (آتا)، حسنعلی خان قاراداغی، آیدین قاراداغلی‌نین آدلارینی چکمک اولار.     

## بیر ده باخ

* قاراداغ خانلیغی

## ‌قایناق‌لار

*   انور چینگیزاوغلو. قارشی یاتان قاراداغ. باکی،  " اوزان " ، 1998.– 192 ص.  
*   انور چینگیزاوغلو. قاراداغلی‌لار. باکی،  " شوشا "  نشریاتی، 2008. – 160 ص. 
*   انور چینگیزاوغلو. قاراداغ خانلیغی. باکی،  " موترجیم " ، 2011. – 212 ص.  

بؤلمه:تورک ائللری
بیگدیلی بویو

**بیگدیلی** ( اورتا تورکجه:بَكْتِلى Begtili; ائله‌جه سسلنیر، **Bekdili** یا **Bigdeli**, (تورکمن تورکجه‌سی: *Begdili taýpasy*, تورکیه تورکجه‌سی: Beğdili boyu, آذربایجان تورکجه‌سی: Bəydili boyu) — آذربایجان تورکلری‌نین، آنادولو تورکلری‌نین، عراق و سوریه تورکمان‌لارینین، تورکمن‌لرین اتنوگنزینده ایشتیراک ائتمیش اوغوز بویلاریندان بیری.  

## منشأیی
خیوه خانلیغی‌نین خانی و تاریخچی ابوالغازی بهادورخان "‌شجره‌ تراکمه"  ( " تورکمن‌لرین شجره‌سی " ) آدلی تاریخ اثرینده اوغوزلارین قدیم اجدادی اولان اوغوز خانین بیرباشا نسلیندن اولان 24 اوغوز طایفاسی آراسیندا بیگدیلی‌نین آدینی چکیر. خالق و طایفانین آدی  "نوفوذلو و سایغین "  کیمی ترجومه اولونور. 

## تاریخی
اورتا عصرلرده دیگر تورک‌ طایفالارلا بیرگه اورتا آسیادان آذربایجانا گلمیشلر.صفوی‌لر دؤولتی‌نین ایجتیماعی-سیاسی حیاتیندا موهوم رول اوینامیشلار.1.جی شاه عباس‌ین دؤورونده بیگدیلی‌لرین بیر حیصه‌سی کیرمان و شیرازا کؤچورولوب.   

  حاضیردا آذربایجاندا یاشاماقدادیرلار.آذربایجان جومهوریتی‌نین یئولاخ و سالیان رایون‌لاریندا بیگدیلی آدلی کند وار.  

## اویماق‌لاری

* قدیرلی 
* قوبادلو  
* ‌عربلو  
* اولاشلی  
* خلفه‌لی  
* تاتالی  
* ائیوازلی‌لار

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:تورک ائللری
شکریازی (سالماس‌)

**شکریازی** -غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نینمرکزی بؤلومونون کۆره‌سۆننۆ قصبه‌سی‌نده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۲۲۴۵نفر (۴۳۸  عاییله) یاشاییر. عموم اهالی اکینچی‌لیک و حئیوانچیلیقلا کئچینیرلر.

## توپونیمی
کندین آدیندا اولان «یازی» سؤزو اسکی تورکجه‌ده چؤل و دوزنلیک دئمکدیر. تورک جوغرافیاسیندا ترکیبنیده  یازی سؤزو اولان  توپونیم‌لره راست گلینمکده‌دیر. اؤرنک اوچون تورکیه ‌نین ارزروم اوستانیدا «قارایازی» بؤلگه‌سی .

## دیل و خالق
کند اهالیسی کوره سوننو  تورکلریندن عیبارت اولوب سوننو شافعی مذهبینده‌دیرلر.

## آیری بیلگی‌لر
شکریازی، آذربایجان آشیق صنعتی اورمیه مکتبی‌نین اوجاق‌لاریندان بیری ساییلیب شکریازی هاواسی محض بو کندین آدی ایله ایلگیلی‌دیر.

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
سره‌مریک (سالماس‌)

**سره‌مریک** (, ) –غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نینمرکزی بؤلومونون کۆره‌سۆننۆ قصبه‌سی‌نده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۱،۱۴۰ نفریاشاییر (۳۱۳ عائیله).

## ایقتیصادیات
اهالیسی اساساً اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.

## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تورک و سوننو شافعی موسلمان‌دیرلار. کندده آذربایجان تورکلری‌نین سوب‌اتنیک قولو کوره‌سوننولر یاشاییر.

## قایناق‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
شوریک (سالماس)

**شوریک** -غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نینمرکزی بؤلومونون کۆره‌سۆننۆ قصبه‌سی‌نده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۱۱۸۲نفر (۲۲۲ عاییله) یاشاییر. کند اهالیسی کوره سوننو تورکلریندن عیبارت اولوب سوننو شافعیمذهبینده‌دیرلر.

## توپونیمی
شوریک آدی شیراق/سیراق طایفاسی‌نین آدیندان گؤتورلموش اولمالی‌دیر. شیراق/‌سیراق‌لار میلادان اؤنجه 3-4.جی عصرلرده اورتا آسیا-آذربایجان-‌قافقازدا یاشاییردیلار. ‌ شیراق/سیراق‌لاری آدی اسکی  ساک/ساق تورکلریندن آلیندیغی دوشونولور. شیراق/سیراق‌لار آدی 6.جی عصرده‌کی  تورک داش‌یازمالاریندا گلیب. تونیوقوق داش‌یازماسی‌نین 3-4.جو سطرلرینده  سیر/شیر تورک طایفاسی تانیتدیریلیب. سیراق‌لار سونرالار اوغوز تورکلری‌نین  ترکیبینه داخیل اولوبلار.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
قارا کیلیسا

**قارا کیلیسا** و یا **قره کلیسا** یادا **موقدس تادئوس کیلیساسی** (ارمنیجه:Սուրբ Թադէոս վան) ،(اینگلیسجه:St.Thaddeus Monastery) چالدیران بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر کیلیسا دیر. تادئوس بیر مسیحی حواری ایدی. بو حواری ارمنیستان فلاتی نین گونئ‌نه مسیحیت تبلیغی اوچون گلمیشدیر. تادئوس نئچه نفری تبلیغات سببی‌نده مسیحیته گتیرمیشدیر او جومله‌دن شاهین قیزی سان دخت. تادئوس و یارلاری شاه دستوری ایله اعدام اولونورلار. تادئوس ایندی کی کلیسادا توپراقا تاپشیریلیب.

## قایناقلار
کوهسار بؤلومو

**سالماس بؤلگه‌سی‌نین کوهسار بؤلومو** (فارسجا: بخش کوهسار) — غربی آذربایجان اوستانینین سالماس بؤلگه‌سینین بؤلوملریندن بیری‌دیر. بو بؤلومون مرکزی کتبان کندی دیر.

بؤلومون اوچ قصبه‌سی وار:
* چهریق   قصبه‌سی (مرکزی یوخاری چهریق)
* شیپیران قصبه‌سی (مرکزی دیله‌زی)
* شیناتال قصبه‌سی (مرکزی کؤزه‌رش)

## اهالیسی
۱۳۸۵-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً، کوهسار بؤلومونون اهالیسی ۳۱۰۰۹ نفردن عیبارت ایدی.

## اتک‌یازی‌لار
چهریق قصبه‌سی

**چهریق قصبه‌سی** (فارسجا، دهستان چهریق) — غربی آذربایجان اوستانینین سالماس بؤلگه‌سینین کوهسار بؤلومونده یئرلشن قصبه..

چهریق قصبه‌سی‌نین مرکزی یوخاری چهریق کندی‌دیر.

## اهالیسی
۱۳۸۵-جی ایل نوفوس ساییمنا اساساً، قصبه اهالیسی۹٬۴۵۰ نفر ۱٬۷۴۴عاییله‌دن عیبارت ایدی.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
هلنیک ویهکل

**هلنیک ویهکل** ()، ۱۹۷۲-جی میلادی ایلده یارادیلان بیر یونان شیرکت دیر. بو کومپانی سالونیک شهرینده یئرلشیبدیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* 
* 
*ELVO 
*ELVO Aletis
*Mortinson's report on his visit to the ELVO factory 

بؤلمه:شیرکت‌لر
شیناتال قصبه‌سی

**شیناتال قصبه‌سی** (فارسجا، دهستان شناتال)—غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سالماس بؤلگه‌سی‌نین کوهسار بؤلومونده یئرلشن قصبه..

شیناتال قصبه‌سی‌نین مرکزی  کؤزه‌رش کندی‌دیر.

## اهالیسی
1385-جی ایل نوفوس ساییمنا اساساً، قصبه‌ اهالیسی10,950 نفر 1,955عاییله‌دن عیبارت ایدی.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
شیره‌کی (سالماس)

**شیره‌کی** -غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون کۆره‌سۆننۆ قصبه‌سی‌نده یئرلشن کند.

## توپونیمی
بعضی وارساییم‌لارا اساساً شیره‌کی آدی شیراق/سیراق طایفاسی‌نین آدیندان گؤتورولموش اولمالی‌دیر. شیراق/‌سیراق‌لار میلادان اؤنجه ۳-۴.جو عصرلرده اورتا آسیا-آذربایجان-‌قافقازدا یاشاییردیلار. ‌ شیراق/سیراق‌لاری آدی اسکی ساک/ساق تورکلریندن آلیندیغی دوشونولور. شیراق/سیراق‌لار آدی ۶.جی عصرده‌کی  تورک داش‌یازمالاریندا گلیب. تونیوقوق داش‌یازماسی‌نین ۳-۴.جو سطرلرینده  سیر/شیر تورک طایفاسی تانیتدیریلیب. سیراق‌لار سونرالار اوغوز تورکلری‌نین  ترکیبینه داخیل اولوبلار.

## تاریخ
۱۹۵۱-جی ایلده شیره‌کی کندی خوی بؤلگه‌سینین رهال قصبه‌سینه داخیل اولان بیر کند اولاراق ۷۰ نفر اهالیسی واریمیش. کند اهالیسی تورکلردن عیبارت اولاراق شیعه و سوننو مذهب‌لرینه اعتیقاد ائدیرمیش‌لر. کندین سویو کهریز و بولاق‌لاردان تأمین اولوناراق؛ اساس محصول‌لاری تاخیل و اریک‌ایمیش. کند اهالیسی اکینچیلیک و حیوانچیلیق‌لا مشغول اولاراق؛ کیلیم توخوماق دا شیره‌کی کندینده یایغین ایمیش. کندین یولو حئیوان‌لا گئدیله بیلن یول ایدی.

## اهالیسی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۴۳۸ نفریاشاییر (۱۲۰ عائیله).

## ایقتیصادیات
اهالیسی اساساً اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.

## اتنیک و دین
کند اهالیسینی اساساً یئرلی کوره سوننو تورکلری تشکیل ائدیر. آنجاق سون ایل‌لرده بو کندده قیسماً ماکی بؤلگه‌سیندن کؤچموش میلان بویونون شیخکانلی اویماغیندان اولان کوردلر ده مسکونلاشیب‌لار. کند اهالیسی سوننو شافعی مذهبینده‌دیرلر.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
قیر و کارزین بؤلگه‌سی

**قیر و کارزین بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی قیر شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۷۱٬۲۰۳ نفر جمعیتی واردیر. 
## ایداری بؤلونوش

### [[بخش مرکزی شهرستان قیر و کارزین|بخش مرکزی]]
‌‌* قیر
* شهر کارزین
*شهر امامشهر 
*شهر مبارک آباد 
دهستان هنگام ، دهستان مبارک آباد و دهستان 
فتح آباد

### [[بخش افزر]]
* دهستان زاخرویه
* شهر افزر (از سال ۱۳۸۴)
دهستان افزر

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:قیر و کارزین بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
شیپیران قصبه‌سی

شیپیران قصبه‌سی(فارسجا،  دهستان شپیران)—غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سالماس بؤلگه‌سی‌نین کوهسار بؤلومونده یئرلشن قصبه..

شیپیران قصبه‌سی  مرکزی دیله‌زی کندی‌دیر.

## اهالیسی
1385-جی ایل نوفوس ساییمنا اساساً، قصبه‌ اهالیسی10,052 نفر 1,625عاییله‌دن عیبارت ایدی.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
لا کاسا د پاپل

**لا کاسا د پاپل** (ایسپانیاجه : La casa de papel) تورکجه قارشی‌لیغی (معادل) **کاغیذ دان ائو** و یا بین‌الخلق آدی  ایله **پول سویغونو** (اینگیلیسجه : Money Heist) بیر تانینمیش ایسپانیالی تلویزیونی مجموعه دیر. بو مجموعه درام جینایی ژانریندا آلبرت بیستمنا الی‌له دوزلیب دیر. بو مجموعه ۲ سویغون بیری ایسپانیا سلطنتی ضرابخانا سیندا و بیری ایسپانیا بانکاسی ندا تصویره چکیر.

## قایناقلار
آغ‌برزه (سالماس)

**آغ‌برزه**  – غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین کوهسار بؤلومونون شیناتال قصبه‌سینده   یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۵۰۹نفر (۹۲  عاییله) یاشاییر.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
روستم بؤلگه‌سی

**روستم بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی مصیری شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴۴٬۳۸۶ نفر جمعیتی واردیر. 
## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی
** دهستان رستم یک
** دهستان رستم دو
شهرها: مصیری و شوسنی و ضامنی
* بخش سورنا
** دهستان پشتکوه رستم
** دهستان رستم سه
شهرها: کوپن

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:روستم بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
سوبکری

**سۆبکری** (لاتین الیفباسی ایله: **Sübkəri**، عربجه: **سبکری**، اینگیلیسجه: **Subkari**، فارسجا: **سبکری**)(اؤلوم: ۳۰۵ هیجری قمری، بغداد). سوبکری دؤولتینین قوروجوسو و هیجری اۆچونجو عصرین بؤیوک تۆرک ژنراللارینداندیر. سوبکری خلج تۆرکلریندن ایمیش.

## یاشاییشی و یۆکسلیشی
یاشاییشی‌نین باشلانغیجیندان چوخ بیلگی الده یوخدور. تخمینا ۲۴۰ ه.ق. ایلی اطرافیندا آنادان اولان سوبکری تۆرکلرین خلج ائلینه عاییددیر. ۲۵۵ ه.ق. ده کابیل شهرینی فتح ائتمگه گئدن یعقوب لیث صفاریه قوْشولور و قارداشی عمرو لیث صفارینین و یا اؤزونون حؤکومتی زامانی فارس و کیرمان ایالتلرینه باشچی کیمی سئچیلیر. ۲۷۴ ه.ق. ده عَمرو طرفیندن بغداد سیفارتینه یوللانیلیر. سوبکری ۲۸۷ ه.ق. ده عَمرْوْین امیر اسماعیل سامانی الی ایله اسیر اولدوغو زامان فارسین حاکیمی ایمیش و ایکی ایل سوْنرا سوبکری دؤولتینین تملینی قۇردو. سوبکری عباسی خلیفه‌سی المقتدرین حامیلریندن ایمیش.
۲۹۷ ه.ق. ده قۇردوغو مۆستقیل دؤولتدن ۸ ایل سونرا لیث‌ بن‌ علی‌ صفاری‌ ۱۰ مین کیشی ایله سوبکری دؤولتی ایله دؤیوشدو و غالیب اولدو. سوبکری سونرا خلیفه‌دن کؤمک آلماق اۆچون بغدادا گئدیر و لیثی مغلوب ائدیر.

## ییخیلیشی و اؤلومو
سوبکرینین عباسی خلیفه‌سی ایله علاقه‌سینین یاخشی اولماسی چوخ سۆره‌مه‌دی چونکو بوینونا آلدیغی خراجی تام اؤده‌مه‌دی. خلیفه ساواش اۆچون سوبکری علئیهینه بیر قوْشون گؤندردی. ساواشدا سوبکری مغلوب اولدو و سوبکری دؤولتی ییخیلدی. اوْ هرات شهرینه و سونرا ایسه مروه گئتدی. احمد بن‌ اسماعیل‌ سامانی‌ اوْنو اسیر ائتدی و بغدادا خلیفه‌نین یانینا گؤندردی. سوبکری ۳۰۵ ه.ق. ده بغداد حبسخاناسیندا اؤلدو.

## بیر ده باخ
سوبکری دؤولتی

## قایناق
wikijoo وب
ائورسکیل

**ائورسکیل** () (سوْن‌سوز میقیاسلی)، بئشینجی نسیل پروف-اوْف-استیک آلقوریتملی بلوْک زنجیری و کریپتوْ پارا بیریمی دیر. ائورسکیل‌ین معماری‌سی گۆونلیک، گئنیشلمه و مرکزیتچیلیک اۆچلمه‌نین چؤزمه‌سینه دیققت یئتیریر.

ائورسکیل اساس خوصوصیتی، هر بیر بلوْک زنجیرلری‌نی تشکیل ائدن یۆکدن آسؽلی اوْلاراق دینامیک آخینلارا بؤلمک قابیلیتی دیر. بئله‌لیکله، عملیاتلارین پارالئل ایجراسی تأمین ائدیر كى، بۇ دا ثانیه‌ده ۱٫۰۰۰٫۰۰۰-دان چوْخ عملیاتین عومومی ایجرا سورعتینه ناعیل اوْلماغا ایمکان وئریر.

ائورسکیل تامامی ایله اؤز مجازی ماشینیندا (Trustless Virtual Machine) ایشله‌ین آغیللی موقاویله‌لر سیستمی اۆزرینده قورولوبدور. بلوْک زنجیری وضعیتینده دگیشیکلیک یالنیز آغیللی موقاویله‌لرین ایجراسی ایله باش وئره بیلیر. آغیللی موقاویله‌لر بیر نؤوبه‌ده تشکیل ائدیلن مئساژلار واسیطه‌سی ایله بیر بیری ایله و ایستیفاده‌چیلرله قارشیلیقلی علاقه قورور.

ائورسکیل بازار دگرینه گؤره ایلک ۲۰۰ بلوْک زنجیرلر آراسیندا دیر.

## قايناقلار

* رسمی سایتی
* لاییحه‌نین ویکی‌پدیاسی 
* Everscale بلوْکو 
* EverX – لاییحه‌نین اساس یارادیجی‌سی 
* Broxus – چئوره یارادیجی‌سی
عربجه ویکی‌پدیا

**عربجه ویکی‌پدیا** (عربجه: ویکیبیدیا العربیة) ویکی‌پدیا نین عربجه نوسخه‌سی دیر. بو ویکی‌پدیا ۲۰۰۳ ایلی نین ژوئیه‌سی‌نده قۇرولدو. ۲۰۱۲ نین اوکتوبر یندا ویکی‌پدیالار آراسیندا ۲۳ینجی اولاراق ۲۰۰٬۰۰۰ مقاله دن کئچدی. ۲۰۱۷ نین مارسی‌ندا ۵۰۰٬۰۰۰ مقاله‌یه یئتیشدی. ۲۰۱۹ ون نوامبر یندا ۱۶ینجی رتبه‌سی ایله ۱۰۰۰٬۰۰۰ مقاله‌یه یئتیشدی.

## قایناقلار
عجم‌علی

**عجم‌علی** ویا **علی تبریزلی** (عثمانلیجا **Acem Alisi ،** ائله‌جه اسیر علی، عجم علی‌سی و علاالدین علی کیمی تانینیر،اؤ. 1538 و یا 1539)، ایران اصیللی عثمانلی معماری. او، ایستانبولون باش معمار روتبه‌لی ایلک معماری‌دیر و تخمیناً 20 ایل عثمانلی ایمپیراتورلوغوندا باش‌معمار وظیفه‌سینده چالیشمیشدیر.

## یاشاییشی
  فرقلی سندلرده آتاسی‌نین آدی عبدالکریم، عبدالوهاب و عبدالله کیمی قئید اولونور. فاطمه بنت هلال ایله ائولی اولان عجم‌علی‌نین حسن چلبی و اؤزو کیمی معمار اولان حمزه آدلی ایکی اوغلو و ساغ ایکن اؤلن شمی، سیتّی و فاطما آدلی اوچ قیزی اولموشدور. چالدیران ساواشیندان سونرا تبریزه داخیل اولان سولطان سلیم طرفیندن 12 آوریل 1515-جی ایلده صفوی‌لر دؤولتیندن عثمانلی دؤولتینه گتیریلمیشدیر. 1519-جو ایلده اونا باش‌معمار وظیفه‌سی وئریلدی. 

  باشقا بیر قایناغا گؤره، 1503، 1504 و 1505-جی ایللرده بایزید مسجیدی‌نین تیکینتیسی زامانی معمار یعقوب شاه بن سلطان شاهین واریث کیمی گئییندیگی معلومات‌لارا اساسلاناراق، 16. عصرین اوّل‌لرینده 2. بایزیدین سولطانلیغی دؤورونده خاصّه معمارلار جمعیتینه رهبرلیک ائتدیگی بیلدیریلیر. ‌عجم‌علی سونرا؛ بورسا‌داکی پیرینج خانین تیکینتیسی ، آماسیادا 2. دیمِتوکادا بایزید مسجیدی‌نین و دیمتوکا سارایی‌نین تعمیری و ایستانبولدا روم‌ائلی قالاسیندا حامام تیکینتیسی کیمی ایشلرده چالیشمیشدیر. 1523-24-جو ایل سندلرینده قئید اولونان فاتح‌ده تیکدیردیگی معمار‌عجم مسجیدی ایله مکتب و 1537-جی ایل تاریخلی سندلرده آدی چکیلن مسجیده قارشی زاویه تیکدیره‌رک کیچیک بیر مجموعه یاراتدی.  صدرالعظم آیاس محمد پاشا ایله بیر مودّت اول وفات ائتدیگی بیلینن ‌عجم‌علی1538 و یا 1539-جو ایلده وفات ائدرکن، یئنی خاصّه باش‌معمار  معمار‌ سینان اولدو. عجم‌علی‌نین قبری اونون تیکدیردیگی مسجیدده یئرلشیر.  

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:معمارلار
بؤلمه:معمارلیق
چؤهره‌یی

**چؤهره‌یی ** - رنگلردن بیریدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رنگ
بؤلمه:رنگلر
بؤلمه:وب رنگلری
قیزیل (رنگ)

**قیزیل** ویا **قیزیل رنگی**- رنگلردن بیریدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رنگ
بؤلمه:رنگلر
بؤلمه:وب رنگلری
لولوبی‌لر

بندانگشتی|لولوبی‌لی بیر کیشی
لولوبی‌لر (اینگیلیسجه: Lullubi) (: *Lu-lu-bi*, : *Lu-lu-bi<sup>ki</sup>* "Country of the Lullubi") قدیم ایراندا یاشایان خالقلاردان بیری. لولوبی‌لر ایندیکی کیرمانشاه اوستانی و کۆردیستانین بؤیوک بیر بؤلۆملاریندا و بیراز دا آذربایجان تورپاقلاریندا یاشاییرمیشلار. لولوبی‌لر ۴٬۰۰۰ ایل میلاددان اؤنجه یاشاییرمیشلار و بیر حؤکومتلری وارمیش. 

## قایناقلار
اوروس خان

**اوُروُس خان** (14. عصر – 1377) — قیزیل اوردا خانی. قازاخ خانلاری نین بؤیوک آتاسی. ایکی دفعه  قیزیل اوردا خانی اولدوقدان سونرا موستقیل‌لیگینی اعلان ائده‌رک سیقناخ اوردا دؤولتینی یاراتمیشدی.  

## قایناق
بؤلمه:تاریخی دؤولتلر
جلال‌الدین خان

**جلال‌الدین خان** (اوردوجا; فارسجا; عربجه: جلال‌الدین خان ابن تقتمش; تاتارجا:  Cäläletdin، لهیستانجا:Dżalal ad-Din)—  آلتین اوردا خانی  توختامیش خانین اوغلو ایدی.1.واسیلی نین ساراییندا گیزلنمیشدی. قرونوالد دؤیوشونده ویتاوُتاسین اوردوسوندا ایشتیراک ائتمیشدی. 1412-جی ایلده لیتوا اوردوسو ایله سارای باتوُیا گله‌رک تیمور خانی دئویردی و حاکیمیتی الینه آلدی. ائدیگئی تهلوکه‌سینی سوووشدورماق اوچون خاجوُلای باهادیری اونا قارشی گؤندرسه ده ائدیگئی غالیب گلدی. 1 ایل سونرا قارداشی کریم‌بئردی خان طرفیندن اؤلدورولدو.  

## قایناق
بؤلمه:تاریخی دؤولتلر
آداق (میفولوژی)

**آداق** ویا **آداک** - تورک و آلتای میفولوژی‌سینده و خالق مدنیتینده عهد و یا نذیر دئمکدیر. آذربایجان تورکجه‌سینده عهد و یا نذیر آنلاییشینا بنزسه ده داها گئنیش احاطه‌لی‌دیر، چونکی شامانلیق عنعنه‌سینده کی  قانسیز قوربان (ساچی) و آزاد قوربانی (ایدیک) آنلاییش‌لاری دا  "‌آداک "‌ آنلاییشی ایچری‌سینده ایشتیراک ائدر. هر هانسی بیر دیلک یئرینه گلدیگینده قارشی‌لیغیندا ائدیله‌جگی و یا وئریله‌جگی دئییلن شئی و بونون نتیجه‌سینده اینسانین اؤزونو تانری‌یا قارشی عؤهده‌چی‌لیکلی ائتدیگی وضعیت. عثمانلیجا نذیر سؤزونون تورکجه قارشی‌لیغی‌دیر. موقدس وارلیق‌لاردان کؤمک ایسته‌مک مقصدی‌ ایله قوربان کسمک، ساچی وئرمه، شام یاندیرما، پول باغیشلاماق کیمی حرکت‌لرده ایشتیراک ائتمک تعهودو. بو وظیفه یئرینه یئتیریلمه‌دیگی تقدیرده آدامین باشینا منفی‌لیک‌لر، حتّی فلاکت‌لر گله‌جگینه اینانیرلار. چونکی بو سؤز تانری‌یا قارشی وئریلمیشدیر. عهد آنلاییشینا هر دینده راست گلینمکده‌دیر. آنادولودا " آداماک "  (حصر ائتمک) سؤزو ایله ده ایستیفاده ائدیلر. تورک مدنیتینده ان مشهور اولانی، عهد قوربانی و عهد صدقه‌سی‌دیر. آداک اوروجونا دا راست گلینیر. بیر دیلک یئرینه گلنده، اولدن آداندیغی فورمایا اویغون اولاراق یا قوربان کسیلیر، یا دا یوخسول‌لارا پول وئریلیر و یا اوروج توتولور. بوندان باشقا اؤزونو بیر ایشه تامامیله وئرمک و یا او اوغوردا فدا ائتمک معناسیندا دا ایستیفاده ائدیلیر. 

## اتیمولوژی
  (آد/آت) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. آدینی اورتایا قویماق، آدییلا مسئولیت آلما دئمکدیر. چونکی آدینی وئرمک، اؤزونو وئرمک معناسینی وئرر. فرقلی تورک دیللرینده آداه و یا آزاه اولاراق دا دئییلر. اؤز آدی اوزرینه آند ایچمک دئمکدیر. 

## قایناق

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)

بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
باخشی

بندانگشتی
 **باخشی** - اؤزبک، قازاخ، قیرغیز، اویغور، تورکمن، خوراسان تورکلری و قاراقالپاق خالق‌لاری‌نین شاعیر-نغمه‌کاری. قاراقالپاق‌لاردا و قازاخ‌لاردا بو ترمین باکسی شکلینده ایشله‌نیر. باکشی، باغشی، باهچی، باخچی، باکسی اولاراق دا دئییلیر. موغول‌لار بؤگئ و یا بوغئ دئیرلر. 

## معنا و مؤحتوا
  باخشی، تورک، آلتای و موغول میفولوژی‌سینده عئینی واختدا شاماندیر. اصلینده کام (شامان) آنلاییشیندان داها گئنیش احاطه‌لی‌دیر. خالق شاعیری، عاشیق، موسیقیچی ایستیقامتی ده چوخ واخت اؤن پلانا چیخا بیلر. عنعنه‌وی اوصول‌لارا اساسلانان خالق حکیملیگی ائده بیلر. جادولو سؤزلرله پیس روحلاری قووار. آرکیل آتا ایلک باخشی‌دیر. بودیزم ایله بیرلیکده بودیست راهیب معناسینا دا گئنیشلنمیشدیر. روح قووارکن قیرمیزی پالتار گئیرلر. آسیاداکی قونشو قؤوملرین چوخونون دیللرینده باغ/باگ/بوْگ/بوْک/بوُگ/بوُک منشالی سؤزلر ایشتیراک ائدر و بونلارین بیر قیسیمی فؤوق‌الطبیعی گوجلره دایر معنالار داشییار. باخیجی اولاراق دا بیلینر. باخشی‌لر اؤز ماهنی‌لارینی سیملی چالغی آلتی اولان دوتارین موشاییعتی ایله اوخویوردولار.  

## باغی
بندانگشتی|شامان
  باغی - تورک و آلتای میفولوژی‌سینده سِحر، جادو، افسون دئمکدیر.  " بایی "  اولاراق دا دئییلر. باغیچی، باغیشی سؤزلری سِحرباز معناسینی وئرر. آنادولودا  "‌بۆیۆ"  حالینا چئوریلمیشدیر. باغلاماق سؤزو ایله ده علاقه داردیر. مثلا  "‌آغیزینی دیلینی باغلاماق‌" ... باغ سؤزونون دویون معناسی دا واردیر کی، اوّل‌لر اووسون‌لار دویون‌لر ایله ائدیلمکده ایدی.  " دویون‌لره اوفله‌ین‌لرین پیسلیگیندن... " باخماق (فالا باخماق) سؤزویله ده علاقه‌لی‌دیر. آنادولودا  "‌باغناز‌"  (فاناتیک) سؤزو ده بیر شئیه باغلانمیش معناسینی وئریر و  "باغیلانمیش (اووسونلانمیش)‌"  دئمکدیر. باگ کؤکو تونقوزجادا آغلیق ایفاده ائدر. باغ/ماغ کؤکو بیر چوخ دیلده سِحرله علاقه‌لی معنالاری اولان سؤزلری یارادیر. جلال بیگدیلی‌نه گؤره ماقوس/ماگوس (سِحر) سؤزو باغ/ماغ کؤکو (و باغی سؤزو) ایله علاقه‌لی‌دیر. باخشی سؤزو ده بو کؤکدن تؤره‌میشدیر. باقی/باکی/باخی ایسه فال دئمکدیر.     

## توْیوُن و خاتوُن
  کیشی باخشی‌لارا  " توْیوُن "  و یا " توْیوْن "  (افندی)، قادین باخشی‌لارا ایسه  " خاتوْن "  و یا  "خوْتوْن"  (خانیم) سؤزلری بیر صیفت اولاراق ایستیفاده ائدیلر. بو سؤزلر صاحیب، شامان معناسیندادیر. (بعضاً ده تانری‌لارین و تانریچالارین صیفتی اولاراق کئچر). بئله‌جه توْیوْن و خوْتوْن (توْیوُن / خاتوُن) بیر ایکیلی یارادیر. توْیوُن سؤزو مؤحترملیک ایفاده ائدر. توْی (موقددس مراسیم) ایله عئینی کؤکدن گلیر. توْی سؤزو آنادولو تورکجه‌سینده  "دۆیۆن"  شکلینه چئوریلمیشدیر کی توْیوُن ایله ده بنزرلیک گؤستریر، کئچمیشده تویلاری شامان‌لارین ایداره‌ ائتمه‌سی‌ ایله  علاقه‌لی‌دیر. 

## اتیمولوژی
  (باغ/باخ/باه/باق/باک) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. جادو معناسینی احتیوا ائدر. باغی سؤزویله علاقه‌لی‌دیر. باغ کؤکو قیشقیرماق، باغلاماق، باخماق فعل‌لری ایله عئینی کؤکدن تؤره‌میشدیر. موغولجا باگسی موعلیم، باه / باکا ایسه خوشبختلیک دئمکدیر. قدیم موغولجا باگا سؤزو قیرتلاق و قیرتلاقدان سس چیخارماق معنالاری احتیوا ائدر (موغول باگالزوُر / باگالاهوُر یعنی قیرتلاق تورکجه‌ده بوغاز سؤزجوگو ایله قوهومدور.  

## قایناق

* Ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti. Bakı: Maarif, 1978, səh. 20.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
آجواج (سالماس)

**آجواج** (فارسجا، اجواج ) -  غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نینکوهسار بؤلومونون چهریق قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۴۱۱نفر (۸۲  عاییله) یاشاییر.

## آجواج کندی‌نین قایا رسملری
 آجواج سالماسین جنوبوندا یئرلشن تاریخی کنددیر. کندین یاخینلیغیندا پوکه‌ معدنی وار. بو معدنین قارشیسیندا هوندور قایالارا آپاران درین و قورخونج بیر وادی وار. بو قایالارین دیبینده 12.000-15.000 ایله عایید  ائرکن اینسان‌لارین جیزدیغی قایا رسملری وار. تأسوفله، بو اثرلر قورونمور و جیدی زیانا معروض قالیر.  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
آتلاما (میفولوژی)

**آتلاما** — میفولوژی بیر ترمین اولاراق فؤوق‌العاده سفر دئمکدیر. عومومی اولاراق سیچرایاراق بیر مانعه‌نی آشما، آیاقلارین یئردن کسیلمه‌سی ایله بیرلیکده باشقا بیر یئره اولما دئمکدیر. لاکین خوصوصیله تورک ناغیل‌لاریندا و میفولوژی‌سینده ایشتیراک ائدن افسانه‌لرده  باشقا عالم‌لره کئچمک، اؤلچو دَییشدیرمک معناسیندا ایستیفاده ائدیلر. یئرآلتینا آتلاما یولو ایله گئدیلر. آتلامادا بو دونیا ایله دیگر دونیا آراسینداکی سرحدلر اورتادان قالخار. آتلاما اوچ یوللا حیاتا کئچیریلیر.  

#   قوش و یا باشقا بیر حئیوان جیلدینه گیره‌رک. بو شکیلده بیر چوخ منفی خاریجی فاکتورون وارلیغی ضرر وئره بیلمز. اینسان‌لارین و یا کؤتوجول وارلیق‌لارین دیقتینی چکمه‌دن سورعتلی بیر شکیلده او بیری عالمه گئدیلر.  
#   فؤوق‌العاده بیر حئیوانا مینیب سفر ائده‌رک. بئلجه افسانه‌وی بیر گؤل، دنیز، اود اوقیانوسو کئچیلر. بو حئیوان عومومیتله بیر آت اولوب، اوچابیلمه قابیلیتینه مالیکدیر. آت اونسوز دا اؤزو اعتیباری ایله و موقدس بیر وارلیق تانری‌نین بیر هدیه‌سی اولاراق گؤرولر.  
#   بیر کئچید ایستیفاده ائدیله‌رک. بو کئچیدلر چوخ واخت قویولار، ماغارالار، یئر آلتی تونئل‌لری شکلینده گؤرولر. بو جور یئرلر تورک مدنیتی‌نین دایم مرکز نؤقطه‌لریندن اولموش و هر یئرده او بؤلگه‌ده کی  ماغارالارین چوخ درین‌لره ائندیگی، دیبی‌نین تاپیلا بیلمه‌دیگی، چوخ اوزاق یئرلرده کی  باشقا ماغارالارا باغلی اولدوغو سؤز-صؤحبت‌لری اینکیشاف ائتمیشدیر.  

## اتیمولوژی
  (آت / ائت / ائد) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. کئچمک، آشماق معنالاری واردیر. آتین باشقا عالم‌لره گئده بیلن بیر حئیوان اولدوغو اینانجی و آتلاماغی آتین ائتدیگی حرکت اولماسی ایله ده علاقه سی واردیر. آنادولو دا  "‌آتلاق"  سؤزجوگو چای اوزرینه قویولموش داشلاردان عیبارت اولان کئچید دئمک اولدوغو قدر کؤرپو معناسینی دا احتیوا ائدیر.  

## قایناق

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:میفولوژی

بؤلمه:تورک میفولوژیسی
چاتاک

**چاتاک** () تورکیه‌نین وان اوستانیدا بیر ناحیه دیر.

## قایناقلار
سامسون اوستانی

**سامسون اوستانی** () تورکیه‌نین اوستانلاریندان بیری دیر کی قارا دنیز-ه یاپیشیب و اهالی‌سی ۱٬۲۵۲٬۶۹۳ نفر دیر(۲۰۱۰).

## قایناقلار
یوخاری چهریق

**یوخاری چهریق** (فارسجا، چهریق علیا) - غربی آذربایجان اوستانینین سالماس بؤلگه‌سینین کوهسار بؤلومونون چهریق قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۶۸۰نفر (۱۳۷عاییله) یاشاییر.

## تاریخی یئرلری
* چهریق قالاسی

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
سرویستان بؤلگه‌سی

**سرویستان بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی سرویستان شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳۸٬۱۱۴ نفر جمعیتی واردیر. 
## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی
** دهستان شوریجه
** دهستان سروستان

شهر: سروستان
* بخش کوهنجان
** دهستان کوهنجان
** دهستان مهارلو
شهر: کوهنجان

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:سرویستان بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
آبرا و يوتپا

**آبرا و یوُتپا** - تورک  میفولوژیسینده آدلاری کئچن یئرآلتی ایلان‌لاری. آبورا و یوُتما"یوُتما‌/اوُتما" اولاراق دا تانینارلار.  

## اؤزل‌لیک‌لری
  یئرآلتینداکی بؤیوک دنیز (تنڭیز)ده یاشایان و اژداهایا اوخشایان نهنگ ایکی ایلاندیر. تیمساها بنزر گؤرونوش‌لری واردیر. بو اژداهالارین بیری آبرا دیگری ایسه یوُتپادیر و ایکیسی‌نین آدی بیرلیکده خاطیرلانار. گؤزلری پارلاق میس رنگلی‌دیر. آیاق‌لاری قیزیلداندیر. اینانیلماز بؤیوکلوکده دیرلر، گؤرن‌لرین اورگینه قورخو باسار. چوخ گوجلو چنه‌لری واردیر. کئر آبرا، کئر یوُتپا، کئر آرات و کئر دوْیدوُ اولاراق دؤرد یئرآلتی جانلی‌سیندان بعضاً بیرلیکده بحث ائدیلیر. بعضاً ده بونلارین عئینی وارلیق اولدوغو دوشونولر. آبرا و یوُتپا، ائرلیک خانین سارایی نین گؤزتچی‌لری اولاراق دا افسانه‌لرده خاطیرلانار. چنگل قویروقلو و دؤرد آیاقلی‌دیرلار. یاشیل بالدیرلی، آغ سینه‌لی، قاییق کیمی یاستی چنه‌لی‌دیرلر. ائرلیکین سارایینی قورویارلار. بیر یاغنانی (فیلی) بیر دفعه یه اودا بیلرلر.  

  آلتای شامانلیغیندا شامانین پالتارینا یاشیل پارچادان تیکیلمیش و هؤروک‌لرله بزه‌دیلمیش آبرا تصویری آسیلیر. آبرانین باشی قارتال للک‌لری ایله بزه‌دیلیب (اولبئرک). گؤزلری پاریلدایان میس دویمه‌لردن، آیاق‌لاری ایسه قیرمیزی پارچا یاماق‌لاریندان دوزلدیلمیشدیر. بونلارا دوققوز قوتاز علاوه  اولونور. شامان پالتاریندا یئرآلتی حئیوان کیمی قبول ائدیلن و شر روحلاردان قورودوغونا اینانیلان ایلانی تمثیل ائتمک اوچون چنگل قویروغو و دؤرد آیاغی ایله ایشلنمیش خالاتین بیر طرفینده کی  قارا پارچا زولاق‌لار یوُتپانی تمثیل ائدیر.  

## اتیمولوژی
  آبرا: (آب / آپ / آو) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. آبراماق حرکتی، دنیز واسیطه‌لرینی ایداره دئمکدیر. سؤزون دنیزله اولان علاقه سی آچیقدیر. آپارماق سؤزو قاپماق، گؤتوروب آپارماق معنالارینی احتیوا ائدر. بوندان باشقا آغیرلیق مضمونو سؤز کؤکونده مؤوجوددور.  

  یوُتپا: (یوُت/یوُد/اوُد/اوُت) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. اوُدماق، یئمک معنالارینی احتیوا ائدر.  

## قایناق‌لار

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
* Çoban, Ramazan Volkan. *[http://www.academia.edu/2536321/Turk_Mitolojisinde_Kotuluk_Tanrisi_Erlikin_Inanistaki_Yeri_Tasviri_ve_Kokeni.htm Türk Mitolojisinde Kötülük Tanrısı Erlik’in İnanıştaki Yeri, Tasviri ve Kökeni] * 

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
باتمان اوستانی

**باتمان اوستانی** (, ) تورکیه‌نین جنوب‌شرق آنادولو بؤلگه‌سینده بیر اوستان دیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* Maps of Kurdish Regions by GlobalSecurity.org
* Map of Kurdish Population Distribution by GlobalSecurity.org


بؤلمه:تورکیه اوستانلاری
بایبورت اوستانی

**بایبورت اوستانی** () تورکیه اوستانلاریندان بیری دیر کی شومال‌شرق آنادولو بؤلگه‌سینده یئرلشیب و مرکزی بایبورت شهری دیر. بو اوستانین اهالیسی ۷۴٬۴۱۲ نفر دیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*  Bayburt governor's official website
*  Bayburt weather forecast information
بیتلیس اوستانی

**بیتلیس اوستانی** (, , ) تورکیه‌نین شرقینده‌کی اوستانلاردان بیری دیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* Pictures of the city of Bitlis, the capital of Bitlis province - and of nearby Siirt
* Bitlis Weather Forecast Information
* The Armenian History and Presence in Bitlis

بیتلیس اوستانی
بولو اوستانی

**بولو اوستانی** () تورکیه اوستانلاریندان بیری دیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*  
*  Bolu municipality's official website
بوردور اوستانی

**بوردور اوستانی** () تورکیه اوتانلاریندان بیری دیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*  Burdur governor's official website
*  Burdur municipality's official website
*  Burdur weather forecast information
*  ''Burdur'' newspaper
چانقیری اوستانی

**چانقیری اوستانی** () تورکیه اوستانلاریندان بیری دیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*  Çankırı governor's official website 
*  Çankırı local news website
چوروم اوستانی

**چوروم اوستانی** () تورکیه اوستانلاریندان بیری دیر..

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*  Çorum governor's official website
*  Çorum municipality's official website
*  Çorum weather forecast information
داراب (سالماس)

**داراب**- غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نینکوهسار بؤلومونون چهریق قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده۲۴۳نفر (۳۹  عاییله) یاشاییر.

## اتک‌یازی‌لار

بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
سپیدان بؤلگه‌سی

**سپیدان بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی اردکان شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵۱٬۱۶۶ نفر جمعیتی واردیر. 

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی
** دهستان خفری
** دهستان کمهر
** دهستان شش پیر
شهر: اردکان (فارس)
* بخش همایجان
** دهستان همایجان
** دهستان سرناباد
شهر: هماشهر

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:سپیدان بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
شینزو آبئنین اؤلدورولمه‌سی

**شینزو آبئ‌نین اؤلدورولمه‌سی** - ژاپونون کئچمیش باش وزیری شینزو آبئ ۲۰۲۲-جی میلادی ایلی جولایین ۸-ده ژاپونون نارا آدلی شهرینده گۆلـله‌له‌نرک اؤلدورولموشدور.  تِتسۇیا یاماگامی آدیندا ۴۱ یاشلی بیر کیشی شینزو آبئیه دالدان ایکی گۆلـله وۇراراق بو تروْرو تؤرتمیشدیر. شینزو آبئ بو تروْر نتیجه‌سینده آغیر یارالاندی و مریضخانایا آپاریلدی. آبئ نئچه ساعاتدان سوْنرا مریضخانادا جانینی الدن وئردی. تروْرچو تتسۇیا یاماگامی پوْلیس گۆجلری طرفیندن یاخالاندی. یاماگامی ژاپونون دنیز گۆجلری‌نین کئچمیش عۆضوۆ اوْلموشدور.    

سککیز ایل ژاپونون باش وزیری اوْلان شینزو آبئ اؤلن زامانی ۶۷ یاشی واریمیش.

## قایناقلار
شومال-غرب

**شومال-غرب** یا دا **قوزئی-باتی** ()، دؤرد فرعی سمتلردن و قوطب‌گؤسترنین نوقطه‌لرینین بیریدیر. بو سمت جنوب-شرق سمتینین عکس نوقطه‌سیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:جهت‌لر (هندسه)
قوطب‌گؤسترن

**قۇطب‌گؤسترن** (Qutbgöstərən) ویا **کوْمپاس** (اینگیلیسجه: Compass) - فضادا یؤنو تعیین ائتمک اوچون تطبیق اولونان اؤلچو وسیله‌سیدیر. قۇطب‌گؤسترنده اؤزونو مغناطیس شومالا یؤنلشدیرن مغناطیسلشدیریلمیش ایینه و یا بنزرلریندن قوللانیلیر. ایلک عملی قۇطب‌گؤسترن ۱۱-جی میلادی عصرده ایجاد اولوندو. ۱۳-جو میلادی عصرده مۆسلمانلار قیبله‌نی چؤللرده تاپماق اوچون عقربه‌لی قۇطب‌گؤسترنی ایبداع ائتدیلر، چونکو قورو قۇطب‌گؤسترنلرین چؤللرده چتین تاپیلان سویا احتیاجلاری یوخدور. 

## قایناق‌لار
بلال حبشی

**بلال حبشی**، بوتون آدی **بلال بن رباح حبشی** میلادی ۵۷۸ - ۵۸۲ ایللری آراسیندا  مکه شهرینده دوغولدو. بلال حبشی امیة بن خلف آدلی بیر عربین قۇلو اولموش. بلال حبشی سونرالار مۆسلمان اولدو و ۶۲۲ میلادی ایلینده مدینه شهرینه گئتدی و بۆتون ایسلام و کافرلر آراسیندا گئدن ساواشلاردا ایشتیراک ائتدی و ایسلام طرفینده ساواشدی و بدر ساواشیندا قاباقکی اربابینی اؤلدۆردۆ. بلال حبشی ایسلامین ایلک مۆَذّینی‌ (آذان‌دئینی) دیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*Medieval Islamic Civilization
*Omar H. Ali, "Arabian Peninsula," Schomburg Center, The New York Public Library 
*al-islam.org – Slaves in the History of Islam
*The First Muezzin

بؤلمه:ایسلام مذهبلری
نهج‌البلاغه

**نهج البلاغه** یعنی بلاغت و فَصاحت یولو - ایمام علینین سؤزلرینی احتیوا ائدن بیر کیتابدیر. بو کیتاب سید رضینین طرفیندن یازیلمیشدیر. سید رضی بو کیتابدا ایمام علیدن نقل اولان بوتون یازیلار، مکتوبلار و سؤزلری توپلامیشدیر. سید رضی ایمام علی‌دن ۳ قرن سونرا بو کیتابی باشقا کیتابلاردان کؤچورموش و توپلامیشدیر، چوخ عالیملر نهج‌البلاغه‌نین بوتون یازیلارینی حضرت علی‌نین سؤز لری بیلیرلر و بعضیلری ایسه بۆتونونون ایمام علی‌دن اولماسیندا شکّلری وار.

## قایناقلار

بؤلمه:کیتاب

## ائشیک باغلانتیلار

* Nahjul Balagha (English)
* Nahj ul-Balagha (English)
* Nahj al-Balagha (English)
* Nahj al-Balaghah (English)
*Nahj al-Balagha (English)
*Nahj al-Balagha (English)
*Nahj al-Balagha Audio (English)
*Nahj al-Balagha Google Chrome Quotes Extension (English) 
*Freedom, Human Destiny, and the World in the Nahj al-Balaghah
* Lineage of al-Radi and his Life
* Sources of Nahj al-Balaghah
* Misconceptions about Nahj al-Balaghah
* Right to Acquire Knowledge: Nahj al-Balaghah's Approach
*The Concept of Freedom in the Nahj al-Balaghah
* Freedom in the Islamic Framework of Human Rights, With Special Reference to the Nahj al-Balaghah
دنیسووا اینسانی

بندانگشتی|دنیسووا، نئاندرتال و هوموساپینس اینسان نؤوعلری خریطه‌ اۆستونده
**دنیسووا** یوخسا **دنیسووان** بیر نؤوع اینسان ایمیش کی پالوزوییک دؤنمینده یاشاییرمیش. جوغرافی اولاراق چوخراق آسیا قیطعه‌سینده یاشاییرمیش. آنتروپولوژیستلر بو اینسانی نئاندرتال و هوموساپینسله (اینسان)قیاس ائدیرلر.

## قایناقلار

## آرتیق اوخو
*

## ائشیک باغلانتیلار
* 
* The Denisova Consortium's raw sequence data and alignments
* Human Timeline (Interactive) – Smithsonian, National Museum of Natural History (August 2016).
* Picture of Denisovan molar.

بؤلمه:اینسان بیلیملری
طرابلس (لبنان)

**طَرابُلُس**  (عربجه: **طرابلس الشام**) لبنانین بؤیوک شهرلریندن‌دیر.

بؤلمه:شهرلر
بودایی تقویمی

بندانگشتی|بودایی تقویم
**بودایی تقویمی** اینگیلیسجه (Buddhist calendar) بودا دینینده ایشله‌نن بیر تقویم دیر. بو تقویمین باشلانماسینا بودا یوخسا سیدارتانین اؤلمسیندن (مارس آیین ۱۱ ۵۴۵ ایل میلاددان اؤنجه) بو تقویم کامبوج ، لائوس ، میانمار ، هیندوستان ، سری لانکا ، تایلند و مالزیا ، سنقاپور و ویئتنام بیده چینین بودایی لرین طرفیندن ایشلنیر چوخ بودانین مذهبی مراسیم لرینده و بعضی سینده رسمی تقویم اولاراق.

بو تقویم ۱۲ آی دان دیر و تقویم یئرین گۆنشین دؤورونه دولانماسینان دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:تقویم
مئی‌جی دؤورو

بندانگشتی|تنما کؤپرۆسۆ مئی جی دؤورو
بندانگشتی|توکیو مئی جی دؤورونده

**مئی جی دؤورو** ژاپونجا (明治時代) اینگیلیسجه (**Meiji era)** ژاپون تاریخینون اؤنملی بیر دؤنمی دیر. ۲۳ اوکتوبرون ۱۸۶۸ دن ۱۹۱۲ ایلین جولای آیین ۳۰ جک بو دؤورو ده کی اولان ایصلاحات ژاپونو فئودالیته و ایزوله بیر اؤلکه دن مودرن صنعت لی و گۆجلۆ بیر اؤلکه یه دؤنۆش دوردو کی باتی تکنولوژی و بیلیمی ، فلسفه سی ، سیاستی و حوقوقی و اؤنملی ایده لریندن چوخ ائتکیلنمیش .

بو دؤنمین ایصلاحاتی ژاپونون اردوسون توپلومسال یوخسا جامیعه سین و سیاستین ده چوخ تأثیر یوخسا ائتکیسی اولموش.

## قایناقلار

بؤلمه:ژاپون تاریخی
ایسلامدا اوروج

**ایسلامدا اوروج** یوخسا اوروج توتماق  رمضان آییندا موسلمان لارا اوروج آدیندا بیر نووع واجیب عبادتدیر. بو عبادت ده موسلمان لار گۆنۆز چاغی هئچ بیر یئمک یئمیر لر آماج یوخسول اینسان لاری آنلاماق دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایسلام
حسبشه (سالماس)

**حَسبَشه**- غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نینکوهسار بؤلومونونچهریق قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده۳۴۳نفر (۶۰ عاییله) یاشاییر.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
گیلیخان

**گیلیخان** اسکی بیر شهر ایمیش. گیلیخان آدی بوراکیمی گئچن سکگیز یوز ایلین (ائلخانیلر دن سونرا) تاریخی قایناقلاریندا گؤرونمه ییب و هئچ اولمازسا بیر شهر اولاراق ائلخانیلاردان اؤنجه آرادان گئتمیش اولاجاق. دئمک، گیلیخان مدنیتی اسکی ایمیش. گیلیخان یئرلریندن اشکانیلر امپراتورلوغو دؤنمینه عایید قدیمی قالینتیلار تاپیلیبلار و گیلیخان آلانینین آنورمال بیر گئنیشلیک اولدوغونا گؤره، اورانین اشکانیلر ماراقلانان و اونلارین اؤنملی بیر شهری اولاجاغی احتیمالی ایره لی سورولوبدور. گیلیخان یئرلرینده، باشقا قدیم چاغلاردان قالمیش اثرلرده تاپیلا بیلر. 

280px|thumb|شهر باستانی گیلیخان مقاله سی خداآفرین درگیسینده اولوبدور

## قایناقلار
یونان الیفباسی

بندانگشتی|یونان الیفباسی
**یونان الیفباسی**  چاغداش یونان دیلینده و بیلیم ده ایشلنیر. اؤرنک کورونا ویروسون وارییانت لاری آلفا بتا دلتا اومیکرون و... .بو الیفبا دا ۲۴ حرف وار دیر. یونان الیفبا یازیسی اصل ده فینیقی الیفباسیندان آلینمیش دیر .

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Greek and Coptic character list in Unicode
* Unicode collation charts—including Greek and Coptic letters, sorted by shape
* Examples of Greek handwriting
* 
* Unicode FAQ – Greek Language and Script
* alphabetic test for Greek Unicode range (Alan Wood)
* numeric test for Greek Unicode range
* Classical Greek keyboard, a browser-based tool
* Collection of free fonts: greekfontsociety.gr

بؤلمه:الیفبا
بؤلمه:یونان دیلی
لاهه

بندانگشتی|لاهه شهری
**لاهه** (اینگیلیسجه : The Hague) هولند اؤلکه سینده اولان بیر شهر دیر.  لاهه دنیزه باخان بیر شهر دیر. بو شهر اولوس لار آراسی عدالت محکمه سینین و اولوس لار آراسی جزا محکمه سینین اولان یئری دیر. 

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*City of The Hague.
* The largest painting in the Netherlands .

بؤلمه:هولند شهرلری
کوانتوم مکانیکی

بندانگشتی|کوانتوم مکانیکی
**کوانتوم مکانیکی** (انگلیسجه: Quantum mechanics) فیزیکده فوندامنتال بیر نظریّه‌دیر. آتوملار و آتوم آلتی پارچاجیقلار میقیاسیندا طبیعتین فیزیکی اؤزللیکلرینی تشریح ائدیر. کوانتوم مکانیکی بۆتۆن کوانتوم فیزیکلرینین اساسینی تشکیل ائدیر. کوانتوم فیزیکلر بونلاردان عیبارتدیرلر:  کوانتوم شیمیسی ، کوانتوم مئیدان تئوریسیی، کوانتوم تکنولوژیسی و کوانتوم انفورماتیک بیلیمی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* J. O'Connor and E. F. Robertson: A history of quantum mechanics.
* Introduction to Quantum Theory at Quantiki.
* Quantum Physics Made Relatively Simple: three video lectures by Hans Bethe

; Course material
* Quantum Cook Book and PHYS 201: Fundamentals of Physics II by Ramamurti Shankar, Yale OpenCourseware
* The Modern Revolution in Physics – an online textbook.
* MIT OpenCourseWare: Chemistry and Physics. See 8.04, 8.05 and 8.06
* 5½ Examples in Quantum Mechanics
* Imperial College Quantum Mechanics Course.

;Philosophy
* 
* 

بؤلمه:فیزیک
اوج بئیین

بندانگشتی|اوج بئیین
**اوج بئیین** اینگیلیسجه (Cerebrum) بئییینین بؤیۆک بیر بؤلۆمۆ دور. بئیینین قاباق بؤلۆمۆ دور و ۱۵ میلیار  سلول دان تشکیل تاپیبدیر. بئیینین بو بؤلۆمۆ گؤرمک و باشقا حیس لرین معلوماتین گؤتۆرۆر و چؤیرمک ائدیر. آییق لیق (هوشیاری) و حرکت لری کونترول ائدیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* NIF Search - Cerebrum via the Neuroscience Information Framework
بئیینجیک

بندانگشتی|بئیینجیک
**بئیینجیک** اینگیلیسجه (Cerebellum) بۆتۆن اونورغالی لاردا اؤزللیکله اینسانلاردا بئیینجیک چوخ اؤنملی بیر بؤلۆم دۆر. بئیینجیک بالانسی کونترول ائتمک و حرکت لره تعادول لی ائتمک دیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* 
*Cerebellum–Cell Centered Database
*Handbook of the Cerebellum and Cerebellar Disorders – Manto, M., Gruol, D.L., Schmahmann, J., Koibuchi, N., Rossi, F. (Eds.) – Springer – New York
*
*A Man's Incomplete Brain Reveals Cerebellum's Role In Thought And Emotion
*Woman living without cerebellum
*Essentials of Cerebellum and Cerebellar Disorders. Gruol, D.L., Koibuchi, N., Manto, M., Molinari, M., Schmahmann, J.D., Shen, Y. (Eds.). Springer, New York, 2016
*Cerebellum histology images 
*The Cerebellum – Journal (Springer Nature)
*Cerebellum and Ataxias – Journal (BioMed Central)
بئیین ساپی

بندانگشتی|بئیین ساپی
**بئیین ساپی** اینگیلیسجه (Brainstem) بئیینین دالیندا اولان بؤلۆم دور . بو بؤلۆم اؤزو ایکی بؤلۆم دور آرت بئیین بو بؤلۆم پونز و میدولا و اورتا بئیینه بؤلۆنۆر . بئیین ساپی کیچیک بیر بؤلۆم دور و چوخ اؤنملی دیر حرکت و ایلیشکی لر سنسوری بئیینین اصلی یئریندن بدنین باشقا یئر لرینه بئیین ساپی نان دیر.

## قایناقلار
سوموک

بندانگشتی|سوموک
**سۆمۆک** () اونورغالی لاردا اسکلتین بیر پارچاسی دیر. سۆمۆکلر بدنین دیگر عۆضوو لرین ساخلاماق اوچون دیرلر.

بندانگشتی|سۆمۆک

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Educational resource materials (including animations) by the American Society for Bone and Mineral Research
* Review (including references) of piezoelectricity and bone remodelling 
* A good basic overview of bone biology from the Science Creative Quarterly
* 
* Bone histology photomicrographs
جومجومه

بندانگشتی|جۆمجۆمه
**جۆمجۆمه** () بدنین بیر پارچاسی دیر. جۆمجۆمه اونورغالیلار دا   بئیینی ساخلاییر و اۆزۆ ساخلاییر و قیافیه شیکل وئریر. جۆمجۆمه باشین بۆتؤسۆن اؤرتۆر . 

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*Skull Module (California State University Department of Anthology)
*Skull Anatomy Tutorial. (GateWay Community College)
*Bird Skull Collection Bird skull database with very large collection of skulls (Agricultural University of Wageningen)
* Human skull base  (in German)
* Human Skulls / Anthropological Skulls / Comparison of Skulls of Vertebrates  (PDF; 502 kB)
ایسکلت

بندانگشتی|اینسان ایسکلتی
بندانگشتی|حئیوان ایسکلتی
**ایسکلت** اینگیلیسجه : (Skeleton) بدنین ایچ عوضوو‌لرینی ساخلایان گۆجلۆ بیر تیکیشدیر.

## قایناقلار

## ائشیگه باغلانتیلار

* 3-D Viewer of a male American mastodon skeleton, with bones labelled, at the University of Michigan Mammutidae digital fossil repository
* Interactive views of various primate skeletons at eSkeletons.org (associated with the University of Texas at Austin
عصب سیستمی

بندانگشتی|عصب سیستمی
**عصب سیستمی** یا **سینیر سیستمی** () بدن سیستملریندن بیری دیر. بو سیستم بدنین مختلیف یئر لریندن سیقنال گؤندریر. عصب سیستمین مرکزی بئیین دیر ، اونورقا بئیینی ، اونورقا سوتونو اولان حئیوانلارا اونورغالیلار دئیلیر و اونورقا سوتونو اولمایان حئیوانلارا اونورغاسیزلار دئییلیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*  (human)
*  (non-human)
* The Human Brain Project Homepage
اونورغا سوتونو

بندانگشتی|اونورقا سوتونو
**اونورغا سوتونو** اینگیلیسجه : (Spine)  مؤهره لرین سوتونو دور (بدنین اوست بؤلۆمۆن دالیندا) دال مؤهره ده دئمک اولار. اونورقا سوتونون دا اونورقا کانالی وار بو کانالین ایچینده اونورقا بئیینی وار . اونورقا سوتونو اولان حئیوانلارا اونورقالی حئیوانلار و اونورقا سوتونو اولمایان حئیوانلارا اونورقاسیز حئیوانلار دئییلیر.اینسان لار اونورقالی دیر لار چون اونورقا سوتونو اینسان دا وار دیر . چوخ اونورقالی لار اؤزللیکله ممه لی لر اونورقالی دیسکلری واردیر .

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Spinal Term Glossary
* VIRTUAL Spine - online learning resource
اونورغا بئینی

بندانگشتی|اونورقا بئیینی
**اونورقا بئیینی** اینگیلیسجه (Spinal cord) بیر توپ نورون لاردان دیر کی بئیین گئدیر یوخسا بئیین دن قاییدیر. اونورقا بئیینی سوموک ایچینده دیر و سوموک ده اونی ساخلاییر. اونورقا بئیینین اصلی ایشی ایچینده کی خنثی اولانی بئیین دن دؤورده اولان عصب سیستمین آراسیندا گتریپ آپارماق دیر .

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* Spinal Cord Histology – A multitude of great images from the University of Cincinnati
* 
* eMedicine: Spinal Cord, Topographical and Functional Anatomy
* WebMD. May 17, 2005. Spina Bifida – Topic Overview Information about spina bifida in fetuses and throughout adulthood. WebMD children's health. Retrieved March 19, 2007.
*  Potential for spinal injury repair  Retrieved February 6, 2008.
* 4000 sets of digital images, showing spatial expression patterns for various genes in adult and juvenile mouse spinal cords from the Allen Institute for Brain Science
*Spinal cord photomicrographs
قلیا

بندانگشتی|قلیا سلول لاری
**قلیا** () مرکزی اعصاب سیستمی و محیطی اعصاب سیستمی  مووجود غئیر نورون سلول دئییلیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* "The Other Brain"—*[[Leonard Lopate|The Leonard Lopate Show]]* (WNYC) "Neuroscientist Douglas Field, explains how glia, which make up approximately 85 percent of the cells in the brain, work. In The Other Brain: From Dementia to Schizophrenia, How New Discoveries about the Brain Are Revolutionizing Medicine and Science, he explains recent discoveries in glia research and looks at what breakthroughs in brain science and medicine are likely to come."
*"Network Glia"  A homepage devoted to glial cells.
نورون

بندانگشتی|نورون
**نورون** () الکتریکلی موحرکلری داشایان عصب سلوللارینا دئییلیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*
* IBRO (International Brain Research Organization). Fostering neuroscience research especially in less well-funded countries.
* NeuronBank  an online neuromics tool for cataloging neuronal types and synaptic connectivity.
* High Resolution Neuroanatomical Images of Primate and Non-Primate Brains.
* The Department of Neuroscience at Wikiversity, which presently offers two courses: Fundamentals of Neuroscience and Comparative Neuroscience.
* NIF Search&nbsp;– Neuron  via the Neuroscience Information Framework
* Cell Centered Database&nbsp;– Neuron
* Complete list of neuron types  according to the Petilla convention, at NeuroLex.
* NeuroMorpho.Org an online database of digital reconstructions of neuronal morphology.
* Immunohistochemistry Image Gallery: Neuron
* Khan Academy: Anatomy of a neuron
* Neuron images
هورمون

بندانگشتی|هورمون
**هوْرموْن** () اندوکرین سیستمیندن شیمیایی اولاراق ایسماریج گؤندرن دیر.
## قایناقلار

## ائشیگه باغلانتیلار
* HMRbase: A database of hormones and their receptors
*
قیسا رومان

**قیسا رومان**، **رُمانَک** یا **نوول** یا دا **اوزون حیکایه** (فرانسجا: Nouvelle / Roman court) قیسا بیر ناغیل و داستان  معمولاً رمان دان قیسا و  قیسا ناغیل دان اوزون دور. 

## معتبر قیسا رومانلار

* حیوانلار قلعه سی یازان جورج اورول
* بیلی باد یازان هرمان ملویل
* کریسمس سرودی یازان چارلز دیکنز
* زمان ماشینی یازان هربرت جورج ولز
* دکتر جکیل و مستر هاید یازان رابرت لوییس استیونسون

## قایناقلار

ویکی‌پدیا، "[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Novella&oldid=505192246 Novella]"، ویکی‌پدیای انگلیسی، آچیق بیلیک لیک. (باخیش ۱۲ اوت ۲۰۱۲).
بؤلمه:اۇیدورما
قان داماری

بندانگشتی|قان دامارلاری
**قان داماری** () قانی بدنده داشایان بیر نوع لوله‌دیرلر. 

## قایناقلار
آغ‌جییر ایلتیهابی

بندانگشتی|آغجییر ایلتهابی
**[[آغجییر]] ایلتیهابی** یوخسا **ذات‌الریه** () آغجییر و تنفوس سیستمین نوخوشلوغو دور. تنفوس سیستمین ده سوغان شکیلینده اولان آلویول. آلویول تنفوس سیستمین ده اوکسیژنی اؤزۆنه چکیر. بو ناخوش لوق دا آلویول لار شیشیر و ایچ لری سو کیمین بیر مایع نن دولور بو اۆزدن آلیول لار اوکسیژن اؤز لرینه چکبیلمیرلر و آغجییر ایلتهابی توتان چوخ زور تنفوس ائدیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
تیسفون

**تیسفون** یادا **کتسفون** ایرانین هلنیسم چاغیندا خانکندی ایدی و تاریخی بیر شهرین آدی دیر، بو شهر حاضیرده بوگونکو عراق اؤلکه‌سینین اراضیلرینده یئرلشیبدیر. تیسفون شهری پارتیلر و ساسانیلر چاغیندا ایرانین پایتختی‌ایمیش.
بو شهرلر هلنیسم دؤورونده قورلموشدور و نئچه مجموعه و قصرلری وارایدی.هابئله ولوگاسس سلوکوس ، بای آداتیس ، پومبدیتا ، آنتیوخیا کسری ، بابل و... نئچه سری شهرلر کتسفون یادا عربجه مدائن آدلانیردی.
## تاریخ
بؤیوک اسکندر آرامیلر سولاله سین ایراندا مغلوب ائتدی هابئله سون ایللر آرامیلری ظولمونه قارشی ایران ائللری هلنیسم یادا فیلهلنیسم رویه سین قبول ائتدیلر.هلنیسم یونانجادا اولماقدیر و چوخلو ائللر ایراندا میصرده و اورتا آسیاده و عیراقدا و شامدا بو رویه نی آرامیلره قارشی قبول ائتمیشدیر و آرامیلرین قاباغیندا قارشی اولدولار بو اساسدا ایراندا سلوکیلر و پارتیلر هلنیسیم رویه سینده حکومت سوردولر و بوتون شهرلری یونانی رویه ده قورولدو.
کتسفون آدی اسکی یونانجا دیلدن گلیب هابئله معناسی بیلنیمیر بللی اولان ایسکیتلر بو آدی بوشهره سئچیبلر و یونانی اولموش بیر آددیر.

کتسفون بؤیوک ایسکندر چاغیندا آدلیم و اونملی ناطیق ایدی و بؤیوک ایسکندر ساواشلاری‌نا توخوندی و بیر گؤزل دانیشیقدا بو ساواشلار ایله قارشیلیق ائتدی هابئله بو شهرین آدی بو ناطیق آدینا باغلی اولماسی بللی دئیل.

## قایناق

## ائشیک باغلانتیلار

* Ctesiphon and Taq Kasra photo gallery
* Ctesiphon Exhibition by the Islamic Art Museum at the Pergamon Museum in Berlin in 2016 (Video)
* Livius.org: Ctesiphon 
* Ctesiphon (profile at the Metropolitan Museum of Art)

بؤلمه:هلنیسم
بؤلمه:پارتیلر
اوشاق فلجی

بندانگشتی|اوشاق چولاق لیقی
**اوشاق فلجی** یا **اوشاق ایفلیجی** اینگیلیسجه:(Poliomyelitis) مرکزی عصب سیستمی و هضم سیستمینه ضرر ووران بیر نوع مریضلیکدیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*
*
*
*