open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اورانیوم

**اورانیوم**(U) و یا اوران بیر شیمیایی عونصوردور. 1789-جو ایلده مارتین هاینریش کلاپروت طرفیندن کشف ائدیلدی.1841-جی ایلده اوژئن-مئلشیور پیلیقو طرفیندن ایزوله ائدیلمیشدیر.رادیواکتیو اولدوغو ایسه 1896-جی ایلده مندلییئو اورانیوم آغیرلیغینین 50%داها چوخ اولدوغونو تاپمیشدیر.

اورانیوم شوشه یه قاتیلدیغی زامان ماراقلی ساری-یاشیل بیر رنگ وئره ر.ضعیف رادیواکتیو ائلئمئنت دیر.یوکسک سیخلیغا صاحیبدیر.پولاددان داها یوموشاق دیر.قورغوشوندان 65%داها سیخدیر.3 عدد آلوتروپو واردیر.
*آلفا (اورتورومبیک) 667.7&nbsp;°C نین اوزه رینده قارارلی دیر.
*بئتا (تئتراقونال) 667.7 -774.8&nbsp;°C آراسیندا قارارلی دیر.
*قاما(کوبیک) 774.8 °Cدان اریمه نوقطه سی آراسیندا قرارلی (بو ایستیلیکده دوووله بیلیر و یوموشاق فورمادا)

## بوللوغو
بو مئتال دونیانین چوخ حیصصه لرینده قایالاردا،توپراق دا و حتتا دنیز و اوکئان درینلیکلرینده واردیر.مووجودلوق و پایلانمادرجه سی قیزیل،گوموش و جیوهدن داها چوخدور.

ایراندا ان بویوک اورانیوم منبعی اردکانین ساغند کندینده دیر.

## قایناقلار

*,Nature's Building Blocks: An A to Z Guide to the Elements,Oxford University Press,Oxford,isbn=0-19-850340-7,John Emsley,476–482
*The Encyclopedia of the Chemical Elements,Uranium,1968 Glenn T. Seaborg,Reinhold Book Corporation,kokie, Illinois,773–786,LCCCN 68-29938

بؤلمه:شیمی
اوربیت

**اوربیت**  (یول، جیغیر)، سما جیسمی نین حرکت یولو. بؤیوک اوبیئکت لرین گراویتاسی یا تاثیری آلتیندا اوربیت فرق لی فورمالاردا اولا بیلر (دایره وی، بیضی، هذلولی، سهمی). بوندان علاوه بیر نئچه اوبیئکتین گراویتاسی یا تاثیری نتیجه سینده مرکب فورمالی اوربیت لردا مؤوجودور.
دایره وی اوربیت، پلوتون و قمری

## قایناقلار

بؤلمه:فضا
اورتا آسیا

**اورتا آسیا**، آسیانین بیر بؤلگه‌سی دیر. تورکمنیستان، تاجیکیستان، قازاخیستان، اؤزبکیستان، قیرقیزیستان و افغانیستان اؤلکه‌لریندن تشکیل تاپیر. یاخین گئچمیشه‌جه بو توپراقلارا تورکوستان دییردیلر آمّا روسلارین بو توپراقلارا حاکیملیغیندان سونرا اورتا آسیا تورکوستان آدینین یئرین توتوبدور.

## اورتا آسیا اؤلکه‌لری
اورتا آسیا بئش اؤلکه‌نی بۈتۈنلۈکجه باغرینا آلیر :
:#تورکمنیستان : رسمی دیل تورکمنجه : جمعیت 5110000
:#قازاقیستان : رسمی دیل قازاقجا : جمعیت 16004800
:#اؤزبکیستان : رسمی دیل اوزبکجه : جمعیت 27606000
:#قیرقیزیستان : رسمی دیل قرقیزجا : جمعیت 5482000
:#تاجیکیستان : رسمی دیل تاجیکجه : جمعیت 7349145

## اورتا آسیا تاریخی
اورتا آسیا تورک دیللی خالقلارین آنا یورتو دور . تورکلر گئچمیشدن بو توپراقلاردا یاشیییپ بؤیوک ایمپراطورلوقلار یارادیپلار . اورتا آسیانین ایلک تورک ایمپراطورلوغی بویوک هون خانلیغی دیر . اورتا آسیانین بالاجا یئرلری بیر قیسا چاغدا دا آریالیق خالقلارین حاکمیتی آلتیندا اولوپدور . چوخلو تاریخچیلر بونو اینانیرلار کی سومرلرین آنا یورتو اورتا آسیا دیر .

## قالری
thumb|left|300px
thumb|left|300px

## قایناق‌لار

بؤلمه:آسیا منطقه‌لری
بؤلمه:آسیا
اورتا آغ‌دره (تیکان تپه)

**اورتا آغ‌دره (تیکان تپه)** کندی تیکان تپه بولگه‌سینین، تخت-ی سولئیمان بولومو و احمدآباد قصبه‌سی (تیکان تپه) نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 350 نفر اهالی سی و 67 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
اورتا آق قاباق

**  اورتا آق قاباق ** کندی موغان‌شهر شهریستانی نین، آسلان دوز بولومو و آسلان دوز قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
اورتا آق قاباق كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 123 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر شهریستانی
* آسلان دوز بولومو
* آسلان دوز قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر شهریستانی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
مرکزی اوجارود قصبه‌سی

**مرکزی اوجارود دهیستانی** (فارسجا: دهستان اجارود مرکزی) موغان بؤلگه‌سی نین  مرکزی بخشینده یئرلشیبدیر.  ۱۳۸۵ -جی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بۇ دهیستانین ۲۳۰۱ نفر اهالیسی وار.
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل اوستانی نین قصبه لری
بؤلمه:موغان بولگه‌سی‌نین قصبه‌لری
اورتا ایبراهیم کندی

**اورتا ایبراهیم كندی** موغان‌شهر شهریستانی نین، مرکزی بولومو و قوزای قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
اورتا ایبراهیم كندی، ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، ۳۰ نفر اهالی سی وارایمیش. بو كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر شهریستانی
* مرکزی بولومو
* قوزای قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر شهریستانی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوتوکد

آوتوکد – آوتودئسک شیرکتی‌نین حاضیرلادیغی پروقرام اوْلوب ماشین قاییرما، تیکینتی و دیگر موهندیس‌لیک لایحه‌لری‌نین ایشلنمه‌سینده تطبیق اوْلونور.

## تاریخی
آوتوکد پروقرامی ایلک دفعه آوتوکد 12 آدی ایله بازارا چیخاریلمیش‌دیر. پروقرامین کمکی ایله موهندیس‌لیکده ال ایله یئرینه یئتیریلن جیزگی ایشلری آوتوماتلاشدیریلمیش و بونونلا لاییحلندیرمه ایشلری سورتلندیریلمیش‌دیر. هر ایل آوتوکدین یئنی تکمیللشدیریلمیش وئرسیایا یارادیلیر. ایندییه قدر یارادیلمیش وئرسیالاری:

## ایمکان‌لاری
ساده جیزگی‌دن باشلایاراق 3D مودئل‌لرین قورولماسینا قدر ایشلری یئرینه یئتیرمه‌یه ایمکان وئریر.

## آیریجا باخ
* یئر اولچمه ایشلری- توپوقرافیا
* اوتودئسک
* توپوقرافیا

## خاریجی کئچیدلر
* آوتوکد
* اینگیلیس دیلینده 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موهندیسلیک
اورتا اینی

**اورتا اینی** کندی (انی وسطی)  گئرمی (موغان) بولگه سینین، مرکزی بولومو و اینی قصبه سی ندا یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
اورتااینی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسی ندا 696 نفر اهالی‌سی وار.  بو کندین اهالی‌سی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.<

## ایقتیصادیات
یوخاری اینی کندینین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی

## خاریجی کئچیدلر
*موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اورتا قیشلاق (گرمی)

**اورتا قیشلاق (ایلخیچی)** کندی (اورتا قشلاق ایلخچی)  موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی نین، موران بولومو و آزادلی قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
اورتا قیشلاق (ایلخیچی) کندی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 34 نفر اهالی سی وار. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اورتا ایران تورک‌لری

**اورتا [[ایران]] توركلری** اراکین گونئین‌ده هندودر بولگه‌سی و ایسفاهانین فریدن بویین و چادیگان منطقه‌سینده ، لرستانین چاپلیق بولگه سینده و چاهار ماحال اوستانی نین دوغو حیصه سینده یاشاییرلار و عومومن بایات‌ و سلجوق دیرلار. كیرمان، خوزیستان و اورتا ایران توركلری، قاشقای‌لار وخمسه‌لرین عكسینه ساكین اهالی‌دیلر و چوخ قدیم زامان‌لاردان كند و شهرلرده یاشامیش‌لار. گونئی و اورتا ایران تورک‌لری‌نین یاشادیغی اراضی تخمیناً 65000 كیلومتر مربع دیر.

## دیل
گونئی و اورتا ایران توركلرینین دیلی آذربایجان توركجه سینین چئشیتلی شیوه لریندن ساییلا بیلر . اوندا فارسجانین ائتگیسی داها چوخ اوْلموشدور.
## مذهب
اورتا ایران توركلری تامامیله اون ایكی ایماملی شیعه مذهبلی موسلماندیر. 
## قایناق‌لار

تورک خلق ادبیاتی - یازان: علیرضا صرّافی
اورتا مرگن (شوط)

**اورتا مرگن** کندی شوط بؤلگه‌سینین، و گونئی قاراقویون قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 564 نفر اهالی سی و 130 عائیله سی وار.  
## قایناقلار

بؤلمه:شوط بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
اوتوگراف

يازارين اؤز ال يازيسي. اسکی دن خطي دست (ال يازيسي) دئييمي کوللانیلیردی (ايستيفاده ائديلردي).
## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
اورتا میرکوه

اورتا میرکوه كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ساراب بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان رازلیق قصبه سی نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 122نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:رازلیق قصبه سی
بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اورتا یارم قایا (ماکی)

**اورتا یاریم قایا (ماکی)** کندی ماکی بؤلگه‌سینین، مرکزی بؤلومو و قالادره‌سی قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵-نجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین ۱۰۰ نفر اهالی سی و ۲۰ عائیله سی وار.

## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
اورتا نور موحممدلی کندی

**  اورتا نورموحممدلي ** کندی موغان شهر بولگه سی نین، آسلان دوز بولومو و آسلان دوز قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
اورتا نور موحممدلي كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 325 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان شهر بولگه سی
* آسلان دوز بولومو
* آسلان دوز قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان شهر بولگه سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اورتاکؤی

** اورتا کوی**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۸٬۳۸۴نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
اورتاجا

** اورتاجا**تورکیه جمهوریتی‌نین  بیر بؤیوک شهری‌دیر. بو شهرین ۲۰۰۹ اینجی ایلد ۲۸٬۳۸۴نفر اهالیسی وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
اورتاشرق

بندانگشتی|اورتاشرقین موقعیتی دۆنیادا
**اوْرتاشرق** **اورتا دوغو** آسیا و آفریقا قاره‌لری‌نین بیرلشدیگی منطقه‌دیر. بۇ منطقه تۆرکیه، عراق، عربیستان، ایران، عۇمان، یمن، بیرلشمیش عرب امیرلیکلری، کویت، اوْردن، ایسرائیل، بحرین وقطر دن تشکیل تاپیر. بعضی آیری باخیمدان شۇمال آفریقا ، افغانیستان و پاکیستان دا **بویوک اورتاشرق** ایچینده یئر آلیرلار.

## تاریخ

## دئموقرافیا
### دین

### ائتنیک قروپلاری

### دیل

## بیرده‌باخ
* بویوک اورتاشرق

## قایناقلار

بؤلمه:اورتاشرق
بؤلمه:غربی آسیا جوغرافیاسی
بؤلمه:آسیا منطقه‌لری
بؤلمه:غربی آسیا
بؤلمه:قوزئی آفریقا
بؤلمه:آفریقا منطقه‌لری
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
اورتاقشلاق علیا

**اورتاقشلاق علیا** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین ماراغا بؤلگه‌سی نین سراجوبولومو نده اوْلان قوری‌چای قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۲۱۳نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:قوری‌چای قصبه سی
بؤلمه:ماراغا بؤلگه‌سینین کندلری
اوردوس

**اوردوس**(, *Ordos*) چینین داخیلی مونقولوستان منطقه سینده شهر.

## خاریجی کئچیدلر
* رسمی وئبسایتی
اورخون الیفباسی

150px|thumb|left|اورخون الیفباسی ایله یازیلان داش یازیلارین بیری
**اورخون الیفباسی** تورکلر ساغیندان یارادیلان و ایشله‌نیله‌ن الیفبا دیر . تورکلر بۇ الیفبانین ایشله‌تمه‌گین ایکی یوزلوک میلاددان اؤنجه باشلیییپلر (بویوک هون خانلیغی) و میلادی 8نجی یوزلوکه‌جه بۇ الیفبا تورکلر آراسیندا ایشله‌نیلیپدیر . او چاغلاردان سوْنرا اویغور الیفباسی ، اوندان سوْنرا دا عرب الیفباسی بۇ الیفبانین یئرین توتوبلار .

بو الیفبا ایله یازیلان داش یازیلارین یاپ آدلینی، مغولیستانین اورخون منطقه‌سینده تاپیلان داش یازیلار دیرلار . الیفبانین آدلانماسی دا ائله بۇ داش یازیلارا باغلی دیر .

اورخون داش یازیلارینین وارلیغی "تاریخی جهانگوشا" آدلی کیتابدا ذیکر اولونوب دور  و 1721نجی میلادی ایلده "مئسئرئشمیدئت" و "ایستیرالئنبئرگ" آدلی شخصلر ساغیندا عیلم دونیاسینا تانیلیپلار .

بو الیفبا ایله یازیلان یازیلارین تاپیلماق یئرلری اورخون ، یئنی‌سئیی ، تالاس ، تورپان ، آلتای و قازاقیستان دیر .

## الیفبا

فایل:اورخون الیفباسی‌نین یازماغی.pdf

## قایناقلار

بؤلمه:الیفبالار
اورشان‌آباد

**اورشان‌آباد** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين خودافرین بولگه‌سی  نين گرمادوزبولومو نده اولان دوغودیزمارقصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين    46نفر اهاليسي وارايميش.  <
## قایناق‌لار

بؤلمه:خودآفرین بؤلگه‌سی

بؤلمه:دوغودیزمارقصبه سی
اورق

**اورق** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين میانا بولگه‌سی نين کاغذکنان بولومو نده اولان دوغوکاغذکنان قصبه سی نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 39نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:دوغوکاغذکنان قصبه سی
بؤلمه:میانا بولگه‌سینین کندلری
اورمو افشارلاری

بؤیوک ایستعداد ایرانین صفویه قوْشونون نظامی خالقلارین تشکیل ائتمیشلر شاه عباس دؤره‌سینده بغداد حصرینی سیندیراندان سوْنرا اورمو شهری کی اوْندان قاباق «یانیق اؤلکه» آدیلا شاه طهماسب دؤره‌سینده عثمانلی دؤلتینه وئریلمیشدی افشار ائلی‌نه تاپیشیریلدی.
## قایناقلار
اورخون دوزو

**اورخون دۆزو** یا **اورخون وادیسی** موغولیستان دۆزلریندن بیریدیر. اورخون دۆزو موغولیستان باشکندی اولان باتور ایله ۳۷۰ کیلومتر آراسی وار.

## گؤرونتولر


File:Location of Orkhon valley.JPG

File:The Ulaan Tsutgalan waterfall dry June 18, 2013.JPG



## قایناق‌لار

*http://en.wikipedia.org/wiki/Orkhon_Valley |دیل =انگلیسی.مه2011 List_of_World_Heritage_Sites_in_Asia_and_Oceania 
*http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_World_Heritage_Sites_in_Asia_and_Oceania  |دیل =انگلیسی .مه2011



بؤلمه:تورک تاریخی
بؤلمه:تورک تاریخی قارالامالاری
بؤلمه:گؤی‌تورکلر
بؤلمه:موغولیستان
اورسی (اورمو)

**اورسی** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، سیلوانه بولومو و مرگور قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 664 نفر اهالی سی و 127 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اورمیه طب علم‌لری بیلیم‌یوردو

**اورمو طب علم‌لر بیلیم‌یوردو** اورمیه ده یئرلشیب و ایران‌نین 1-جی طب علم‌لر بیلیم‌یوردودو کی یئنی شکیل‌ده یارانیب. بو بیلیم‌یوردو اولجه جوزئف کارکین، بیر آمریکالی، ایله یارانیب. 
جوزف کاکران آمریکانین میسیونری اورمیه ده بو شهرین با کنسولوقون وظیفه سی ایله فعالیت ائدیردی سانکی اونون طب مسئله سینده مهارت چوخلو خدمات بئلنچی بیر مسائل لر ده ارائه وئردی

## بیرده باخ
* تبریز بیلیم‌یوردو
* غربی آذربایجان اوستانی‌نین بیلیم‌یوردلاری

بؤلمه:اورمو بیلیم‌یوردلاری
بؤلمه:طب علم‌لر بیلیم‌یوردلاری
اورمو بیلیم‌یوردو

**اورمو بیلیم‌یوردو** گونئی آذربایجان و اورمیه‌نین مهم بیلیم‌یوردلاریندان ساییلیر کی قاباخجالاردا رضائیه بیلیم‌یوردو آدلاناردی.

## فاکولته‌لر و موسسیسه‌لر

### فاکولته‌لر
* موهندیس‌چیلیک فاکولته‌سی
* علم‌لر فاکولته‌سی
* اکینچیلیک فاکولته‌سی
* ادبیات، اینسان‌سئل و ایجتماع‌سئل علم‌لر فاکولته‌سی
* مال طب فاکولته‌سی
* هونر فاکولته‌سی
* طبیعی منبع‌لر فاکولته‌سی

### موسسیسه‌لر

## بیرده باخ
*تبریز بیلیم‌یوردو
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین بیلیم‌یوردلاری

## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بیلیم‌یوردلاری
اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری

## قایناق‌لار

بؤلمه:باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری‎‏
اورنج، یئنی گونئی ولز

**اورنج** ()اوسترالیانین یئنی گونئی ولز اوستانی‌نین اورتا باتی بؤلگه‌سینده یئرلَشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۳۹,۲۲۶ نفر جمعیتی واردیر.

## گؤرونتولر



File:Orange Community Health Centre.jpg|Community Health Centre, Kite Street
File:Orange NSW Holy Trinity Church.jpg|Holy Trinity Anglican Church
File:Orange NSW Dept Lands.jpg|Department of Lands Building, Kite Street
File:Orange NSW Former Town Hall.jpg|Former Town Hall, Anson Street
File:Orange NSW Miniature Railway Matthews Park.jpg|Miniature Railway, Matthews Park
File:Henry Parkes Arts Centre Orange NSW.jpg|Sir Henry Parkes Arts Centre, Sale Street
File:Orange NSW Public School.jpg|Orange Public School, Kite Street
File:Orange NSW Scout Hall.jpg|Scouts' Hall, Kite Street
File:Orange NSW St Johns.jpg|St John's Uniting Church, Kite Street
File:Mount Canobolas.jpg|Mount Canobolas from the Pinnacle
File:MountCanobolasTXTowers.jpg|Transmission towers atop Mount Canobolas



## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
*

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار
* اورنج رسمی سایتی
* اورنج توریسم سایتی
* اورنج‌ین تاریخی گؤرونتولری میلّی ساخلانج‌دا



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
اورنگ

**اورنگ** كندی شرقی آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان آذغان قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 427 نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناقلار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
اورهان پاموک

thumb|left| فرید اورهان پاموک

**اورهان پاموک** (د. ایون ۱۹۵۷) مشهور تورک یازیچی، رمان‌لاری چوخ دیله ترجمه اوْلموش، مکافات‌لار آلیب .

**اورهان پاموک** 12 اکتیابر 2006 تاریخینده نوبل ادبیات مکافاتینی آلدی و ترکیه‌نین بیرنجی نوبل مکافاتینی آلان ترک وطنداشی اولدو.

## حیاتی و یارادیجیلیغی

اورهان پاموک 1952 ايلينده ايستانبول-دا دونیایا گلدی. ايشيق، شيشلی تئراککی دبیرستانلاریندا اوخودو، روبئرت کالئجی بيتيردی. ايستانبول تئکنيک اونيوئرسيته سنده باشلايان اونيوئرسيته ياشامی ايستانبول اونيوئرسيته سی ژورنالیزم اینستيتوسو ايله دوام ائتدی.

1974’ده يازماغا باشلايان پاموک، ايلک رومانی جئودت بی و اوغوللاری-ندا دوز اؤزونونکو کیمی نيشان داشی-ندا کئچن بير حياتی آنلاتدی.

بو اثر اونا ميلليت يايينلاری رومان ياريشماسی ايله اورهان کمال رومان اؤدولونو گتيردی.

تورکيه -نين ان چوخ ساتیلان، ان دارتيشمالی، دونيادا ان چوخ تانينان يازارلاريندان اوْلان اورهان پاموک ائرته سی ايل سس سيز ائو آدلی رومانينی قلمه آلدی.

وئنه ديکلی بير کؤله ايله بير عثمانلی عاليمی آراسينداکی گريليمی و دوستلوغو آنلادان بياز قالا(1985)، 1990-دان سوْنرا باشدا اينگيليس جه اولماق اوزه ره بیر چوخ ديلده ياييملاناراق پاموک-ا اۇلوسلارآراسی اونونو ساغلايان ايلک رومانی اولدو.

قارا کيتاب ايله بيرليکده اورهان پاموک-ون طرزی دارتيشيلماغا باشلادی.

ادبيات حياتينا کلاسيک يازيملا آدديم آتان پاموک، مودئرن، و پوست مودئرن طرزييله ادبيات چئوره لرينين گونده مينه اوتوردو. سئناريوسونو اؤزو يازديغی گيزلی اوز آدلی فيلم عؤمر کاوور طرفيندن فيلمه چکيلدی.

1994’ده يئنی حيات-ی، منيم آديم قيرميزی ايزله دی. بۇ کيتاب اونا يورت ديشيندان اوچ بؤيوک اؤدول داها گتيردی.

پاموک 2001-ده قار-ی قلمه آلدی.

قار 2004-ده نیویورک تایمز کیتاب آراشدیرماسی طرفيندن ايلين ان یاخشی 10 کيتابیندان بيری سئچيلدی. قار، 20050-ده فرانسه-ده، هر ايل ان ياخشی يابانجی رومانا وئريلن اؤدوله لاييق گؤرولدو.

پاموک، ادبيات حياتينی 2003 ايلينده ياييملانان ايستانبول خاطيره لر و شهر کيتابييلا سوردوردو. 2005 ايلينده ايسه آلمان يايينجيلار بيرليگی طرفيندن باريش اؤدولو آلماغا حاق قازاندی.

2005 ايلی پاموک-ون اينگيليس The Independent طرفيندن ادبيات داليندا ايلين قهرمانی سئچيلدی. و سون اولاراق 2006-دا آغ دنيز ان یاخشی يابانجی رومان اؤدولو پاموک-ون اولدو.

رومانلاری 34 ديله چئوريلن و يوز مينلرجه ساتیلان اورهان پاموک-و بعضی منتقیدلر کافکا، بورخئس، کالوينو، مارکئز کیمی يازارلارلا قارشيلاشديريرلار.

## اثرلری

قار

منیم آدیم قیرمیزی

## قازاندیغی ادبیات اؤدول‌لری

نوبئل-دن قاباق قازانديغی باشقا ادبيات اؤدول‌لری:

- ميلليت رومان ياريشماسی اؤدولو (1979-محمد اَر اوغلو ايله پايلاشدی)،

- اورهان کمال رومان اؤدولو (1983)،

- مادارالی رومان اؤدولو (1984)،

- The Independent Award for Foreign Fiction (1990)

- Prix de la Decouverte Europeenne (1991),

- Prix France Culture (1995),

- Prix du Meilleur Livre Etranger (2002),

- Premio Grinzane Cavour (2002),

- The IMPAC Dublin Award (2003)

- Ricarda-Huch-Preis (2005),

- Der Friedenspreis des Deutschen Buchhandels (2005),

Prix Medicis etranger (2005), -

Prix Mediterranee Etranger (2006). -

## خارجی کئچیدلر

بایقوش دوشرگه‌سی 

## قایناق‌لار

بؤلمه:نوبل اؤدولو قازانانلار
بؤلمه:نوبل اؤدولو
بؤلمه:تورکیه
بؤلمه:ادبیات
بؤلمه:نوبل ادبیات اؤدولو قازانانلار
بؤلمه:۲۰۰۶ ایلینده نوبل اؤدولو قازانانلار
بؤلمه:تورک نوبل اؤدولو آلانلار
اورمیه بازاری

صفویه لر دوره سینه عایید اولان اورمو شهرین بازاری بو شهرین امام و بعثت خیابان لارین اورتاسیندا یئرلشیب بو تاریخی بینا 22 خرداد آیین 1362، 1639 نومره سی ایله ایرانین اثار ملی دفترینده ثبت اولونوب

**اوُرمو بازاری** و یا **اؤرتولو بازار**، اورمیه شهری‌نین چیخی جَنوبوندا یئرلشن تاریخی بیر بازار. ایندیلیکده بازارین ساغ قالمیش ساحه‌سی‌نین چوْخو، ایمام، بِعثت (عسگرآبادی)، ایقبال و منتظری (ماهاباد) خیابانی‌نین آراسیندا یئرلشیر. بازارین ۱۰۰ مِتیر اوُزوناسی و ۳۰۰ مِتیر انی وار. اورمیه‌نین جامیع مسجیدی ده بازارین ساحه‌سینده یئرلشیر. اورمو بازاری صفویه دؤوره‌سیندن قالیر.
## تیکینتی
بازارین تیکینتی‌سی ساده اوْلاراق تزئیناتی یوْخدور. بازارین بۆتون راستالار ایله چارشی‌لاری کرپیج‌دن تیکیلیب‌دیر. بازارین هر راستاسی اؤزونه گؤره اؤزللیک قیلیغی وار. آخوند و قراچه حامامی، اؤرتولو بازاردا یئرلشیب‌دیر.

## قایناقلار
اوروج علی لی

** اوروج علی لی ** کندی موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و دوغو اونگوت قصبه سی نده یئرلیشیب. 

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
اوروج علی لی کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 131 نفر اهالی سی وار. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
*موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوروج قیشلاق حاج آلماس خان

** اوروج قيشلاق حاج آلماس خان ** کندی موغان‌شهر شهریستانی نین، مرکزی بولومو و قوزای قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
اوروج قيشلاق حاج آلماس خان كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 102 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر شهریستانی
* مرکزی بولومو
* قوزای قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر شهریستانی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوروج موحممدکندی (پولدشت)

**اوروج موحممدکندی (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، قاراعین بولومو و زنگبار قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 531 نفر اهالی سی و 119 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:پولدشت بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
اوروج، جولفا

اوروج كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين جولفا بولگه‌سی  نين قارا عئین بولومو نده اولان نیجه‌میر قصبه‌سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 1131نفر اهاليسي وارايميش.  <

## قایناق‌لار

بؤلمه:جولفا بولگه‌سی
بؤلمه:نیجه‌میر قصبه‌سی
رمضان (آی)

**رمضان** یا **رَمَضان المُبارَک** () هیجری قمری تقویمی نین دوققوزونجی آیی دیر. بو آیدا اوروج توتماق واجیب اولوبدور. بو آی ایسلام دینینده باشقا آیلاردان اوستوندور نئجه کیم ایمام رضا (ع) دان حدیث واردیر کیم بو آیدا بیر آیه قورآن اوخوماق قرآنی ختم ائتمک ایله برابر دیر قورآن دا بو آی موبارک سایلیب دیر. 
قورآندا بو آیدا قورآنین نازیل اولماسی اۆچون یاد اولونوبدیر.

## تاریخی گۆنلر
*۱۰ رمضان: محمّد پئیغمبرین بیرینجی خانیمی هزا خدیجه‌نین وفاتی. 
*۱۵ رمضان: حسن بن علینین دوْغوم گۆنو 
*۱۹ رمضان: علی ابن ابیطالبین زهرلی قێلینجلا ضربه‌‌تلنمه‌سی. 
*۲۱ رمضان: علی ابن ابیطالبین وفاتی.

## قایناقلار

بؤلمه:ایسلام
بؤلمه:اوروجلوق
بؤلمه:تقویم
اوروپا

**اوروپا**، آفریقا قارّه‌سینین شومالیندا و آسیا قارّه‌سینین غربینده یئرلشن قارّه دیر.
اوروپا، اطلس اوقیانوسونون غربینده و قوزئی یاریم کوره‌ده یئرلشیر. یئنی ایقتیصادی و سیاسی بیرلشمه جریانی، بۇ قارّه‌نین بیر چوخ اؤلکه‌لرینی واحید دؤولت کیمی نیظاملاشدیریر.

## اوروپا قارّه‌سینده‌کی اؤلکه‌لر

## بیرده باخ

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* Council of Europe
* European Union
* The Columbia Gazetteer of the World Online Columbia University Press
* "Introducing Europe" from Lonely Planet Travel Guides and Information
**Historical Maps**
* Borders in Europe 3000BC to the present Geacron Historical atlas
* Online history of Europe in 21 maps


بؤلمه:قاره‌لر
اوری

**اوری كندی** دوغو آذربایجان اوستانی نين خودافرین بولگه‌سی  نين گرمادوزبولومو نده اولان دوغودیزمارقصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين    121نفر اهاليسي وارايميش.  <

## قایناق‌لار

بؤلمه:خودآفرین بؤلگه‌سی
بؤلمه:دوغودیزمارقصبه سی
اوریاد

**اوریاد** همدان اوستانینین کبودراهنگ بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومونده یئرلشن کوهین قصبه‌سینین کندلریندن بیری‌دیر.

## یئرلی
۱۳۸۵–جی هیجری گۆنشلی ایلین آمارینا گؤره  ۶٬۴۱۳ نفر (۱٬۲۹۹ عائیله) یئرلی‌سی ‌وار.

## شخصیت‌لری

اوریاددان چوخلو یازار، شاعیر و عالیم‌لر چیخمیش.

## قایناق‌لار
اوریاد قصبه‌سی

**اوریاد** — اوریاد (Oryad) قصبه‌سی ماهنیشان بؤلگه‌سینين مرکزی بؤلوموندا یئرلشن بیر قصبه‌دير. اورياد يا اوريات تورک ائللی بير طايفانين آدی‌دیر. 

ايندی ۲۰ کند اوریاد منطقه‌سی‌نين کندلری ساییلیر: ارزه‌خوران، اورجک، بیانلی، پري، تات قيشلاغي، تازه‌کند داغ مالوداش، تازه‌کند فخرلو، تخته يورد، توزلار، چاي قيشلاقي، تزه حسن‌آباد، قديم حسن‌آباد، خيدير چوبان،     خندکلي، خويين (معروف خوئين‌دان سوْنرا)، خئییرآباد (اوریاد)، سئييدکندي، علم کندي، قاضي کندي و قره‌داش 

## شخصیت‌لری
اوریاددان چوخلو یازار، شاعیر و عالیم‌لر چیخمیش کی چاغداش شاعیرلر هوشنگ جعفری و ائلشن اوریادلی اوْنلاردان دیرلار.

## قایناق‌لار

بؤلمه:زنجان اوستانی
اؤزآلپ

﻿

**اؤزآلپ** تورکیه جۆمهۇریتی‌نين بير بؤيوک شهريدير. بو شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلده ۱۱٬۷۹۰ نفر اهاليسی وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
اوزاق یول

Şəkil:Uzaq Yol.jpg

اوزاق یول، چاغداش گنج قاشقایی شاعیری ارسلان میرزایینین شعرلرینی احتوا ائدن شعر توپلوسودور
و كيتاب قومدا نويد اسلام يايين ائويسي طرفيندن ۲۰۰۰ نوسخه‌ده ياييملانيب‌دير.
كيتاب اوستاد اسدالله مرداني رحیمینين اؤن سؤزو و مهيار عليزاده «آيخان»ين قاپاق طرحي ايله ويترين‌لره گليب.

ارسلان ميرزايي كلاسيك فورمالار او جومله‌دن قوشما، گرايلي، آساناك (باياتي) و… قاليب‌لرده اوغورلو چيخيش ائدركن، آچيق و سربست شعرده ده - اؤز تعبيرينجه آغجا قوشمالار- اؤز باجاريغي‌ني سرگي‌له‌يير. ۱۸۵ صحيفه‌ليك بو كيتاب ارسلانين طنز شعرلريني ده ايچرير.

## قایناق‌لار

http://www.hbayat.azerblog.com/1388_06_31_Say=1032.ay 

بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورکجه اثرلر
اوزان

**اوْزان** - قوْپوزلا تۆرکو سؤیله‌ین ان اسکی تورک شاعیرلری. عثمانلی دؤورونده خالقی شاعیرلری اۆچون ایستیفاده ائدیلردی. آشیق سؤزونون قارشیلیغی اوْلدوغو کیمی مداح آنلامسینی دا داشیییردی. اوْزانلارین توْپلومدا اهمیتلی یئرلری واردی. بیلرین حضوروندا، دینی مراسیملرده، الینده کی  قوْپوزونو چالا-چالا قهرمانلیق داستانلاری اوْخویارلار، خالق آراسیندا حیکایه سؤیله‌ردیلر. مملوک اوْردوسونون مۇسیقی کوْماندا (دسته) سینده اوْزان دئییلن چالغیچیلار اوْلدوغو تاریخی قایناقلاردا یازار. سلجوقلولاردا دا بنزر دۇروم(وضعیت) گؤرولر.

## آیرجا باخ
* آشیق

## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
اورگوپ

** اورگوپ**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۶٬۳۶۸نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
اوزان ملک

**اوزان ایسکندری** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی باراندوزچای قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 475 نفر اهالی سی و 123 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوزان، خودافرین

اوزان كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين خودافرین بولگه‌سی نين منجوان بولومو نده اولان باتی منجوان قصبه سی نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 308نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:خودآفرین بؤلگه‌سی
اوزبک، مراغا

ازبک کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین ماراغا بؤلگه‌سی نین مرکزی بولومی نده اولان باتی سراجوی قصبه سی نده یئرلشیب. 1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین 173نفر اهالیسی وارایمیش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:غربی سراجوی دهیستانی
بؤلمه:ماراغا بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوزلاشما

**اوزلاشما** (موازنه و مماثله)- ايکی جومله ده و ياخود بيت ده ايکی موزون سجعلی کليمه لری قارشی گتيرمک له دوزه لير.«اَطال»ايله «اَسآءَ» آراسيندا موزون سجع حاکيم دير،دئمه لی هجالارينين تعدادی و نووعو بيرگه دير اما«روی»حرفلری فرقلی دير.

## اورنک لر
*بوکليمه لر مولا اميرالمؤمنين (ع) بو الهی کلاميندا گلميشدير:

*من اطالَ الامل اساءَ العمل*:(آرزيلاری اوزون اوزايان کيمسه اَمگينی ضايع ائتميش)

*سحــرخانيم
*قاندال کيليدين باغلادی ديوانيه وئردی* 

*ظلمت بوجاغين ساخلادی پروانيه وئردی* 
*آتالار سؤزو
*آدام آغزيندان سؤز*

*قازان آلتيندان کؤز*

*من ديل دوداق  سن سؤوزکيمی* ................... *دينـدير منی دينـدير منی*

*من گـوزگـو سـن  اوٍلگـوزکيمی* ................... *سينـدير منی  سيندير منی*
*دده قورقود           

اسکـی پامبـوق بئز اولماز

*قاری دوشمن دوست اولماز*

«ادبار»ايله «اقبال»آراسيندا موزون سجع واردير.يئنه مرتضی علی (ع)بويور:

*اذا کنتَ فی ادبارٍ والموتَ فی اقبالٍ فما اَسرَعَ الملتقی*: اوزمان کی سن اوٍز چئوره سن،اؤلوم ايسه سنه ساری اوٍز قوْيا،نه تئزگؤروش ال وئره جکدير!
*دده قورقود 
*اَرمالينا قييما يينجا  آدی چيخماز*

*قيز آنادان گؤرمه يينجه اؤگيت آلماز*                                    
*دده قورقود 
*قارا تاغيم يوکسگی اوْغول* 

*قانلو سوييم تاشقونی اوْغول*  
                                         
## آیریجا باخ
*قارشيليق
*سارما
*جومله
*بيچيملی – ئوتمه

## قایناق‌لار
اوزومچی

**اوزومچی** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین اوجان بولگه سی (بوستان آوا بولگه سی) نین تیکمه داش بولومو نده اولان دوغو عابباس قصبه سی(عباس شرقی قصبه سی) نده یئرلشیب.  اینجی1385 ایلین نوفوس سایی سی اساسیندا بو کندده 40عائیله و 149 نفر اهالی یاشاییرمیش
بی کند بوزقوش داغلارین ارخاسیندا دیر. کنیدن هواسی سرین یاقیشلی وداغلیدی

## قایناق‌لار

کند بیلگیلری

بؤلمه:بستان‌آباد بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:دوغو عابباس قصبه سی
اوزون قویو ۱

**  اوزون قویو 1 ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، تازا کند بولومو و تازا کند قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
اوزون قویو 1 کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 466 نفر اهالی سی وارایمیش. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* تازا کند بولومو
* تازا کند قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوزون قویو ۲

**  اوزون قويو 2 ** کندی موغان‌شهر شهریستانی نین، تازا کند بولومو و تازا کند قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
اوزون قويو 2 كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 401 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر شهریستانی
* تازا کند بولومو
* تازا کند قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر شهریستانی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوزی، ورزیقان

**اوزی** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ورزیقان بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان بکرآباد قصبه سی نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 161نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:بکرآباد قصبه سی
بؤلمه:ورزیقان بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوزون‌اوبا،قوشاچای

**اوزون اوبا (قوشاچای)** کندی قوشاچای بولگه‌سینین، مرحمت آباد بولومو و قوزئی مرحمت آباد قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 788 نفر اهالی سی و 173 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 

## قایناق‌لار
اوسانلو

**اوسانلو(آسانلو،اوسالو،عیسالو)-** آذربایجان خالقینین ائتنوگئنئزینده دوران قوروملاردان بیری ده اوسانلو ائلییدیر. اوسانلولار ایرانین تهران و سیمنان 
اوستانلرینده یاشاییرلار.اوسانلولار زنجان اوستانینده ن بو منطقه لره کوچورولوبلر.

## طایفه لر
* قوباخلو
* قوزلو
* جورابلو
* تورامئشلو
* چوزوکلو
* میرآخورلو 
* چاپیشلو
* یوردخانلو
* رشمه لو
* خالقلو
* ایمان خانلو
* کونئشلو

## قایناق‌لار

* گرمسارجزيره اقوام ايراني در همسايگي پايتخت 
* تبیان

بؤلمه:آذربایجانلیلار
بؤلمه:ایران تورک لری
بؤلمه:ائللر
بؤلمه:تورک خالق‌لاری
اوزیماندیاس

**OZYMANDIAS**
 I met a traveller from an antique land
Who said: `Two vast and trunkless legs of stone
Stand in the desert... Near them, on the sand,
Half sunk, a shattered visage lies, whose frown,
And wrinkled lip, and sneer of cold command,
Tell that its sculptor well those passions read
Which yet survive, stamped on these lifeless things,
The hand that mocked them and the heart that fed.
And on the pedestal these words appear --
"My name is Ozymandias, king of kings:
Look on my works, ye Mighty, and despair!"
Nothing beside remains. Round the decay
Of that colossal wreck, boundless and bare
The lone and level sands stretch far away.'

**اوزیماندیاس**، ,()پئرسی بیش شئللینین مشهور سونئتلریندن دیر کی ۱۸۱۸-جی ایلده نشر اولوندو. موضوع و گورونتو گوجو ایله یاناشی، شعر ویرتواوز دیکسییونو ایله ده سئچیلیر. بۇ سونئتین قافییه سخیمی غئیری-عادی دیر و بیر سپیرال و سیخ تأثیر یارادیر.

## آراشدیرما
**اوزیماندیاس**ین مرکزی موضوعسو یئنیلمه ز قووه ت صاحیبی اوْلان لیدئرله رین و یاراتدیقلاری ایمپئرییالارین قاچیلماز تام تنززول دور.

## قایناق‌لار

* اینگیلیسجه ویکیپئدییا
اوستادنامه

**اوستادنامه** - آدیندان گؤروندویو کیمی اوستاد آشیقلارین سؤیله‌دیگی نصیحت آمیز سؤزلردیر. اونلاردا اولو آشیقلاریمیزین دونیا گؤروشو و حیات تجروبه‌لری عکس اولموشدور. چوخ زامان اوستادنامه‌لرده آتا سؤزلری شعرین قافیه و وزنی ایله اویغونلاشدیریلیب، اوستادنامه کیمی وئریلیر. 

بیر قایدا اولاراق آشیقلار داستانا باشلامازدان اول اوستادنامه اوخویارلار. اؤزو ده بیر دئییل، ایکی دئییل، اوچ اوستادنامه اوخویوب سونرا اصل مطلبه باشلارلار.

دده قورقود کیتابیندا دا اثرین اولینده اوزان دده قورقود دیلیندن بیر چوخلو آتاسؤزونو قافیه‌لی نثر پارچالاری کیمی وئریلمیشدیر. کی بو دا دستاندان اول اوستادنامه سؤیله‌مک گله‌نگی‌نین چوخ قدیم اولدوغونو گؤسترمکده‌دیر.

اوستادنامه‌لر اکثر قوشما فورموندا اولسالار دا اونون دیوانی و گرایلی و موخمس شکیللری ده واردیر. آذربایجان دا آشیقلار اوستادنامه‌لری ایله داها چوخ مشهور اولان آشیق خسته قاسيم دیر.

## اؤرنک
اؤرنک اولاراق آشیق عاباس توفارقانلی دان ایکی اوستادنامه آشاغیدا وئریلیر:
***سؤز بیر اولسا**

*بد اصیل اولادی باشدان تانیرام

چؤر-چؤپ ییغار، یاد اوجاغین یاندیرار.

سحر دورار عار، ناموسون گؤزله‌مز

سویو تؤکر اؤز اوجاغین سؤندورر.

اولغون جوشا گلسه، کؤپوک یاغ اولماز

سؤیود بار گتیرسه، باغچا، باغ اولماز

زیبیل تپه اولسا، کۆللوک داغ اولماز

یئل اسنده آلچاقلارا یئندیرر.

عابباس بو سؤزلری دئیر سریندن

آرخی قازین سویو گلسین دریندن

ائل بیر اولسا داغ اوینادار یئریندن

سؤز بیر اولسا ضربی کرن سیندیرار.*
***بَینمز**

*آی آغالار گلین سیزه سؤیله‌ییم:

آلا قارغا شوخ ترلانی بَینمز.

اوغوللار آتانی، قیزلار آنانی

گلینلر ده قاینانانی بَینمز.

آدام وار دولانار صحرانی، دۆزو

آدام وار دۆشورر گۆلو نرگیزی

آدام وار گئیمگه تاپانمیر بئزی

آدام وار آل گئیر، شالی بَینمز.

آدام وار چوخ ایشلر ائیلر ایرادا

آدام وار کی یئته‌بیلمز مورادا

آدام وار کی چؤرک تاپماز دونیادا

آدام وار یاغ یئیر، بالی بَینمز.

آدام وار کی آداملارین ناخشیدی

آدام وار کی آنلامازدی، ناشیدی

آدام وار کی حئیوان اوندان یاخشیدی

دیندیرنده هئچ اینسانی بَینمز.

آدام وار الینه وئره‌سن گۆللر

آدام وار گؤزونه چکه‌سن میللر

توفارقانلی عابباس باشینا کۆللر

نه گونه قالیبسان قاری بَینمز.* 

## قایناق‌لار

* تورک خلق ادبیاتی - یازان: علیرضا صرّافی

بؤلمه:ادبیات
بؤلمه:آشیق صنعتی
اوستو اؤرتولو بازار

**اوستو اؤرتولو بازار**، بیر نوع بازارا دئییلیر کی  اوستو آچیق دئییل  و عموما ایسلام اؤلکه لرینده بئله بازارلارا توش گلمک اولار.

## قایناق‌لار

بؤلمه:Terminologiya
اوستونلوک صیفتی

بیر زادین اوستونلویون بوتؤو چئشیت داشلارینا بیلدیرن صفته اوستونلوک صفتی دئییلیر.

اوستونلوک صفتی نی گوسترن ( ان) سؤزو دور اؤزوده صفتدن قاباق گلیر.

اورنک: بیزیم اوخول ان یاخشی اوخول دور.( بوتون اوکوللاردان یاخشی دیر.)

تفضیلی صفتی:تورکجه‌ده تفضیلی صفتین جوراماغینا گورا (داها) اؤنک (پیشوند) ای اضافه الروخ 

اؤرنک(مثال):منیم ائویم سنون ائوونن داها یاخچی دی/      بی ساری چیچک(گل) او یاشیل چیچک دن داها گوزل دی 
## قایناق‌لار

قایناق: سؤزلوک، داشقین، تبریز، یاران یائیملاماسی، 1374

بؤلمه:دیل بیلگیسی
اوسترالیا

**اوسترالیا بیرلیگی** (اینگیلیسجه: Commonwealth of Australia) جنوبی یاریم‌کوره‌ده بؤیوک بیر اؤلکه. گئنیشلیک ساریدان دونیانین آلتینجی اؤلکه‌سیدیر. کانبرا شهری بۇ اؤلکه‌نین باشکندی‌دیر و ملبورن ایله سیدنی بۇ اؤلکه‌نین آیری بؤیوک شهرلری ساییلیرلار.

## گؤرونتولر

File:Flag of Australia.svg
File:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg
File:U.S. Navy Band, Advance Australia Fair (instrumental).ogg
Image:LocationAU.svg
Image:As-map.png
Image:Australia satellite plane.jpg
Image:Satellite view of the Timor Sea.jpg
Image:Australia Boomerang Distribution.PNG
Image:2_digit_postcode_australia.png
File:Kelsey Creek-Dittmer Mountains.jpg
File:Mt hotham summer scenery02 edit.jpg
Image:Australian bush02.jpg
Image:Australian bush.jpg
Image:Xanthorrhoea bushfire.JPG
Image:Termite mounds NT.JPG
Image:Goomoolahra.jpg
Image:Kings-Canyon.JPG
File:Koala climbing tree.jpg
File:Eastern grey kangaroo dec07 02.jpg
File:Emu Side.JPG
File:Acacia pycnantha Golden Wattle.jpg
File:Tasdevil large.jpg
File:Culdle Moutain Wombat.JPG
File:Perentie Lizard Perth Zoo SMC Spet 2005.jpg
File:Spotted Tail Quoll 2011.jpg
File:Dugong.jpg
File:SaltwaterCrocodile('Maximo').jpg
File:Common clownfish.jpg
File:White shark.jpg
File:Uluru, helicopter view, croped.jpg
File:Sydney Opera House Night.jpg
File:Sydney harbour bridge new south wales.jpg
File:GreatBarrierReef-EO.JPG
File:The Twelve Apostles 2011.jpg


## قایناقلار

بؤلمه:اوسترالیا
بؤلمه:اوقیانوسیه اؤلکه‌لری
بؤلمه:اینگیلیس دیللی اؤلکه‌لر
بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:جی ۲۰ اؤلکه‌لر
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:استرالیا
بؤلمه:اینگیلیسجه دانیشان اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:Member states of the Commonwealth of Nations
اوش

**اوْش** ( قیرغیزجه: *Ош* اوْخونوش: اوْش ) قیرغیزیستانین ایکینجی بؤیوک شهری دیر. بو شهر اؤلکه‌نین گونئیینده فیرغانا اوْیمانلیغیندا یئرلشیب دیر.

بو شهرین آدی ظهیر الدین محمد بابورون چاغاتای تورکجه‌سینده اولان *[[بابورنامه|بابورنامه]]* اثرینده گلیب دیر:
::ینه بیر اوش دور اندجان‌نینک شرق و جنوبی طرفی دور، شرق‌قه مایل اندجان‌دین تورت یغاچ یول دور. هواسی خوب و آقار سویی فراوان دور. بهاری بسیار یخشی بولور. اوش‌نینک فضیلتی‌دا خیلی احادیث وارد بولوبتور. قورغانی‌نینک شرق جنوبی جانبی‌دا بیر موزون (بوزون) تاغ توشوبتور. براکوه‌غه موسوم بو تاغ‌نینک قله‌سیدا سلطان محمود خان بیر حجره سالیب تور، اول حجره‌دین قوبی‌راق اوشبو تاغ‌نینک تومشوغیدا تاریخ توقوز یوز ایکی‌دا مین(من) بیر ایوان‌لیق حجره سالدیم اکرچه اول حجره موندین مرتفع دور ولی بو حجره بسیار یخشی‌راق واقع بولوبتور تمام شهر و محلات ایاغ آستیدا دور. اندجان رودی اوش‌نینک محلاتی‌نینک ایچی بیله اوتوب اندجان‌غه بارور. ...

## اوْش‌دان تصویرلر

File:OshMarket.jpg|اوْش‌ شهرینین جمعه بازاری
File:View of Osh from Sulayman Mountain.jpg|سلیمان داغیندان گؤرونتو
File:Osh state university.jpg|اوْش‌ شهرینین بیلیم یوردو


## قایناق‌لار

بؤلمه:قیرغیزیستان شهرلری
اوشاق

thumb|اوشاق عکسی
بندانگشتی|بئش یاشیندا بیر قیز اوشاغی
**اوشاق**، یاشیندان آسیلی اولمایاراق اینسان بالاسی‌دیر. عومومیتله یاشا چاتمامیش اینسانا دئییلیر.

## اوشاقلیق مرحله لری
* نوطفه
* جنین
* ببه
* کؤرپه
* ایمکلیک
* ینی یئتمه

## قایناق‌لار

بؤلمه:اوشاقلار
بؤلمه:Childhood
بؤلمه:Developmental psychology
بؤلمه:Kinship and descent
اوشندل

**اوشندل** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین سراسکند بولگه‌سی نین مرکزی بولومی نده اوْلان کوهسار قصبه‌سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۸۹۱نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:سراسکند بولگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:کوهسار قصبه‌سی
اوشنویه

**اوشنویه** یا دا **اوشنویه شهری** و یا **اوشنو** _ باتی آذربایجان اوستانینین شهرلریندن بیری‌دیر. بۇ شهر اوشنویه بؤلگه‌سینین مرکزی‌دیر، و ۱۳۸۵-جی هیجری گونشلی ایلین نۆفوس سایی‌سی اساسیندا ۲۹٬۸۹۶ نفر جمعیتی واریمیش. اوشنویه شهری غربی آذربایجان اوستانینین جنوبوندا یئرلشیب‌دیر.
اوشنویه شهری‌نین اوجالیغی دنیزلرین سطحیندن ۱۴۷۰ متر دیر و ان‌اوجا نوقطه‌سی گونئی‌دوغوسوندا دیر ۳۵۰۰ متر اوجالیغی‌ایله.

## تاریخی
ابن حوقل، صوره الارض، (تألیف ۳۶۷ قمری، ۹۷۷ میلادی) کتابیندا بۇ شهری آذربایجان شهرلری ایچینده تانیتدیریر. اونون نظریندن آذربایجان شهرلری عیبارت‌ایمیش: «اردبیل، مراغه، اورمیه، اشنه (اوشنویه)، کورسره (کولسره)، میانج (میانه)، خونج (خونه)، داخرقان (توفارقان)، خوی، سلماس، مرند، تبریز، برزند، ورثان، موقان (مغان)، بیلقان، جابروان، اهر، سراه (سراب)، ورزقان، برکری، و غیره».
هابئله او اوشنویه‌نی آذریه صفتی ایله گتیریب‌دیر، بۇ بئله گؤستریر کی ابن حوقل اونون آذربایجان شهری اولماقلیغینا تأکید ائدیب‌دیر.

## خالق
اوشنویه شهرینده یاشایان خالقین چوخلوغون کوردلر (موکری ائلی و کورمانج‌لار) تشکیل ائدیر، کوردلرین یانیندا آزینلیق اولاراق آذربایجان تورکلری (قاراپاپاقلار و کوره‌سوننولر) ده اوشنویه‌ده یاشاییرلار. اوشنویه کوردلری سوران کوردجه‌سی و کورمانج کوردجه‌سینده دانیشیرلار. هابئله اوشنویه‌ده یاشایان تورکلرده آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. اوشنویه‌ده یاشایان کورمانج کوردلری، هرکی و شکاک عشیرتلریندن عیبارت اولورلار.

### مذهب
پهلوی دؤنمینده ۱۳۲۵-جی هیجری شمسی ایل‌لرده اشنویه‌نین خالقی چوخو سونی ایدی، هابئله چوْخ آز اوْلوب شیعه و سونی آراسیندا بۇ شهر ده داوا اولا.

## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:اوشنویه بؤلگه‌سی
اوشنویه بؤلگه‌سی

**اوشنویه بؤلگه‌سی** _ غربی آذربایجان اوستانینده یئرلشیب. اوشنویه شهری بو بؤلگه‌نین مرکزی‌دیر.
## اهالی
۱۳۸۵-اینجی هیجری گونشلی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا بو بؤلگه‌ده ۶۴۵۵۱ نفر اهالی یاشاییرمیش‌لار. 
## اینظیباطی بولمه‌لر
ایرانین اینظیباطی بولوم‌لری اساسیندا، بو بؤلگه ۲ بؤلوم، ۴ قصبه و ۲ شهردن تشکیل تاپیب‌دیر. بونلارین آدلاری بئله‌دیر:


شهرلر؛
* اوشنویه
* نالوس

بؤلوملر؛
* اوشنویه بولگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو
* نالوس بؤلومو

## اتنیک، دین و دیل
بو بؤلگه‌نین اهالی‌سی عومومیت‌ده کورد دورلار و سوران دیلی و کورمانج دیلینه دانیشیرلار. کوردلردن سوْنرا، تورکلرده آزینلیقدا بو بؤلگه‌ده یاشاییرلار.

اوشنویه‌ده کورد خالقی‌نین چوخونلوغو موسلمان سونی دیرلر و تورکلر ده عوموماً موسلمان شیعه دیرلر.

## ایقتیصادیات

## گوزل و گزملی یئرلر

*گدر چایی

## بیلیم یوردلار

## بیرده باخ

## قایناقلار


بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
اوصالی آللاه‌وئردی خان (اورمو)

**اوصالی آلله‌وئردی خان** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، نازلی بولومو و قیزیل تپه قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 284 نفر اهالی سی و 87 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوسکو بؤلگه‌سی

*
*

**اوسکو بؤلگه‌سی**  شرقی آذربایجان اوستانینین شهریستان‌لارین‌دان بیری‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی اوسکو شهری‌دیر. اوسکو شهریستانی‌نین ۱۳۹۰اینجی گونش هیجری ایلینین نوفوس‌ساییسی اساسیندا ۹۸٬۹۸۸ نفر جمعیتی وار. بونلاردان ۱۶٬۹۸۳ نفری بؤلگه‌نین مرکزی اولان اوسکو شهرینده یاشاییرلار.

## تاریخی یئرلری
* الله بنده‌سی آرامگاهی
* پیرحیدر آرامگاهی
* سید حسین بن سید عبدالغفار اسکویی آرامگاهی
* پایتخت مسجيدي.
* اوسكونون مسجد جامع 

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhai Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)


بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
اوسکولو محمدحسنلی

**اوسکولو محمدحسنلی** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين خودافرین بولگه‌سی  نين گرمادوزبولومو نده اولان باتی گرمادوزقصبه  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين   214نفر اهاليسي وارايميش.  <
## قایناق‌لار

بؤلمه:خودآفرین بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی گرمادوز دهیستانی
اوغلان

left|thumb|230px|دؤرد فلسطینلی اوغلان غرب ساحیل بولگه‌سیندن

**اوغلان**،بیر اوشاق و یا ینی یتمه ارکک اینساندیر. 


فایل:Fayum02.jpg|رومن-میصیر قبر اوستو مراسیمی ، بیر گنج اوغلان
فایل:Hyacinthus.jpg|ایکی یونان تانریلاری، آپولو و هایاسینتوس 
فایل:Tuke, Henry Scott (1858–1929), "The Bathers".jpg|*چیمنلر*  

## قایناق‌لار

بؤلمه:اینسان
اوغان

**اوغان** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ساراب بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان حومه قصبه سی نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 1600نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:حومه قصبه سی
بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوغوز خان

**اغوز خان** ، اوغوز تۈرکلرین آتاسی تانیلیر . اسکی یازیلاردا اونون نسبین بئله بیلدیریرلر : " اغوز خان بن قاراخان بن یافث بن نوح " . منبع‌لردن نئچه‌سی اوغوزخانی ، مئته تانری قوت ( آسیا هون خانلیغینین باشچیسی ) ایله بیر کیشی تانیییرلار.
## اوغوز خان کیمدیر
خواجه رشید الدینین یازدیغینا گوره یافث بن نوح تورک لرین آتاسیدیر.
تورک لر یافثی ابولجه خان ده یردیلر. ابولجه خان دیپ یاقوی آدیندا اوغلو واریدیر کی اونون دا قراخان، اورخان،کرخان و گرخان آدیندا اوغلانلاری واریدیر اوغوز خان قراخانین اوغلویدو یانی یافثین نتیجه سی اولوردو.
اوغوز اورخانین قیزینی آلیر و بیله سینن ائولنیر اوندان سورا ساواشا چیخیر و بخارایاجان فتح ادیر بو ساواش دا اونا نچه قوم کمکلیق ادیر لر کی بیری اویغور آدلانیر کمک اتماق معنی سینده اوبیرسیده قنقلی دییلیر .
بو ساواشدا مغلوب اولانلاردا کی مجبور اولورلارشرقه قاچسینلار مغول آدلانیللار.
اوغوز اوندان سورا ایت براق قومینن ساواشا  چیخیر آما بو ساواشدا مغلوب اولور و ایکی چای آراسی جزیره سینه گدیر اوردا بیر کادین حامله ایدی و گدیر کوروموش آغاجین آراسیندا اوشاقین دوغور و بو اوشاق اوغلان اولور ،اوغوز بونون آدینی قپچاق قویور و اوغوللوغونا قبول ادیر.
17 ایل دن سورا اوغوز ایت براق قومونومغلوب ادیر و ایرانا گیریر. اوغوز خانین ایرانی تورانی رومی مصری شامی و فرنگی فتح الیر و نچه ایل سورا اوز یوردونا قاییدیر و قیزیلدان آلاچیق یاپدیریر.
## اغوزنامه

گئچمیشلردن اوغوز خانا گؤره چوخلو یازیلار تۈرکجه ، عربجه و فارسجا دا بیزه قالیبدیر ، بو یازیلاری عموما اغوزنامه آدلاندیریرلار :
:#اویغور تۈرکجه‌سینده یازیلان اوغوزنامه ( بو اوغوزنامه یاپ قدیمی اوغوزنامه دیر)
:#ابوالغازی بهادور خان یازان شجره تراکمه کیتابی
:#رشید الدین فضل الله‌ین جامع التواریخ کیتابیندا گه‌له‌ن اوغوزنامه

## اوغوز ائللری
اوغوز خانین آلتی اوغلو واریدی بو آلتی اوغلاندان دؤرت اوغول اوشاغی دوغولدی و اوغوز ائلله‌ری بو اوشاقلارین آدی ایله آدلانیپلار :

بوز اوخلار :
:#گۈن خان -> قایی ، بایات ، آلقاائولی ، قارا ائولی
:#آی خان -> یازیر ، دؤگر ، دوردورغا ، یاپارلی
:#اولدوز خان -> آووشار ، قیزیق ، به‌ک دیلی ، قارقین
اۈچ اوخلار :
:#گؤی خان -> باییندیر ، بچنه ، چاوولدور ، چبنی
:#داغ خان -> سالور ، ایمور ، آلا یونتلی ، اؤره‌گیر
:#دنیز خان -> ییگدیر ، بۈگدۈز ، ییرا ، قینیق

## قایناق‌لار
جامع التواریخ رشیدی

تاریخ ایران منصور جدی

بؤلمه:اوغوزلار
اقلید بؤلگه‌سی

**اقلید بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی اقلید شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹۰٬۸۶۹ نفر جمعیتی واردیر.بو بولگه ده قاشقای تورك لری ياشاييرلار .

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی
** دهستان خنجشت
** دهستان شهرمیان
شهرلر: اقلید
* بخش حسن‌آباد
** دهستان احمدآباد
** دهستان حسن‌آباد
** دهستان بکان
شهرلر: حسن‌آباد
* بخش سده
** دهستان سده
** دهستان دژکرد
** دهستان آسپاس
شهرلر: سده، دژکرد

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:اقلید بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
اوقیانوس

**اوْقیانۇس** — یئر کوره‌سینین شور سولارینین بؤیوک حیصّه‌لرینه دئییلیر. یئر کوره‌سینده ۴ بؤیوک اوقیانوس واردیر. اوقیانوسلار دنیزلردن داها بؤیوک اولورلار و بوتون قارّه‌لری ایحاطه ائتمکده‌دیرلر.

## دونیادا اوقیانوس‌لار
* بؤیوک اوقیانوس (پاسیفیک اوقیانوسو) (ساکیت اوقیانوس) یا آرام اوقیانوسو
* اطلس اوقیانوسو یا آتلانتیک اوقیانوسو
* هیند اوقیانوسو
* شومال بوزلو اوقیانوس
* گونئی اوقیانوسو

## قایناقلار

بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:سو
بؤلمه:اوقیانوس‌لار
بؤلمه:اوقیانوس بیلیمی
بؤلمه:ساحیل‌لر و اوقیانوس لندفورم‌لاری
بؤلمه:Bodies of water