open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نادر نادی

**مصطفی نادر نادی** (د. ۲۳ ژوئن ۱۹۰۸، فتحیه، منتشه، عثمانلی ایمپیراتورلوغو - اؤ. ۲۰ آقوست ۱۹۹۱، ایستانبول، تورکیه)، تورک قزئته‌چی و یازیچی دیر. جومهوریت قزئته‌سی‌نین قۇروجوسو اوْلان یونس نادی آبالی‌اوغلونون اوْغلودور.

## اثرلری
* *سوکاکدا گۆرولتو وار* (۱۹۴۳)
* *آتاتورک ایلکه‌لری ایشیغیندا اۇیارمالار* (۱۹۶۱)
* *پرده آرالیغیندان* (۱۹۶۵)
* *ایکی شوروی روسیه - ایکی لهیستان ۱۹۳۵-۱۹۶۵* (۱۹۶۷)
* *۲۷ مئی‌دن ۱۲ مارسا* (۱۹۷۱)
* *سیل باشدان* (۱۹۷۵)
* *اوْلور شئی دئییل* (۱۹۷۹)
* *من آتاتورکچو دئییلم* (۱۹۸۱)
* *دوستوم موزارت* (۱۹۸۵)

## قایناقلار
آکادمی

**آکادمی** (یونانجا: Ἀκαδημία)، ان گئنیش تانیمی ایله عالی مکتب قورومو آنلامینا گلیر. گۆنوموزده علم، ادبیات و اینجه‌صنعت قوْنولاری‌نی تارتیشماق اۆچون بیر آرایا گلن اۆیه‌لرین تشکیل وئردیگی قۇروملارا دا *آکادمی* دئییلیر.

[thumb|اسکی آتن آکادمی‌سی، [یونان]]

## تاریخی
آکادمی آدی، آتن یاخینلارینداکی *آکادمیا* آدلی بیر زیتون باغیندان گلیر. بۇ زیتون باغیندا اسکی یونان فیلسوف افلاطون، ریاضیات، طبیعت علملری و ایداری سیستم کیمی موختلیف مؤوضوعلاردا اؤیرنجیلرینه درس وئریردی. افلاطونون م.ق ۴. یوز ایلده درس وئردیگی بۇ اوْخول، تاریخده کی ایلک آکادمی اوْلاراق قبول ائدیلیر.

افلاطونون آکادمی عنعنه‌سی، اوْنون اؤلوموندن سوْنرا اؤیرنجیلری و فلسفه‌سی‌نی منیمسه‌ینلر سوردوردولر. آکادمی‌یه داوام ائدن اؤگرتمن و اؤیرنجیلرین ان چوْخ ایلگی گؤستردیکلری قوْنولار علم، اینجه‌صنعت، ادبیات و موزیک ایدی. ۵۲۹ ایلینده، بیزانس ایمپیراتورو بیرینجی ژوستینین، آکادمی‌نین چالیشمالارینا سوْن وئردی.

## قایناقلار
نوکهت هوتار

**فاطما سنیحه نوکهت هوتار** (؛ د. ۲۵ اوْکتوبر ۱۹۶۵، مالاتیا، تورکیه)، تورک آکادمیسین و سیاستچی دیر. گۆنوموزده، دوققوز ائیلول بیلیم‌یوردو رئیسی اوْلاراق وظیفه یاپماقدا دیر.

## قایناقلار
تالاموس

[thumb|تالاموسون [بئیین‌دکی یئری ]]
**تالاموس** ()، بئیین‌ده معلوماتین گۆجلندیریلمه‌سی و ایشلنمه‌سی یئری دیر. اینسان بدنی‌نین بئش دویغو اوْرقانی‌نین عصب‌لری، قوْخو حیسی خاریج، گۆجلنمک اۆچون تالاموسا داخیل اوْلور و سوْنرا تالاموسدان آیریلاراق ایشلنمه‌سی اۆچون بئیین کورتکسینه داخیل اوْلورلار. اینسانین قوْخو دویغوسونون تالاموس طرفیندن گۆجلنمه‌مه‌سی اینسانلاردا بۇ حیسین ایت کیمی دیگر حئیوانلارلا موقایسه‌ده ضعیف اوْلماسی‌نین اساس سبب‌لریندن بیری دیر.

## قایناقلار
معده‌جیک

thumb|اۆرکده ساغ و سوْل معده‌جیکلرین یئری
**معده‌جیک** یوْخسا **اۆرک معده‌جیگی** ()، اورگین قالین و گۆجلو عضله دیواری ایله بیر بیریندن آیریلان ایکی آشاغی دلیک دیر. معده‌جیکلرین اؤلچوسو قولاقجیق‌لاردان داها بؤیوک دور؛ و وظیفه‌سی قانی پومپ ائده‌رک اۆرکدن چیخارماق دیر.

## آیریجا باخ
* ساغ معده‌جیک
* سول معده‌جیک

## قایناقلار
هیپوفیز

thumb||هیپوفیزین بئیین‌ده یئری
**هیپوفیز** و یا **بئیین آرتیمی** ()، لوبیا بؤیوکلوگونده دایره یا بیضی شکلینده اوْلان تک عوضو دور. بۇ وزی بئیینین آشاغی قیسمتینده یئرلشیر و بدنین ان اؤنملی وزی‌لریندن بیری حئساب اولونور. هیپوفیز وزی‌سی‌نین بعضی هورمونلاری، بدن‌ده بعضی داخیلی کیچیک وزی‌لرینین فعالیتی‌نی تنظیمله‌ییر.

## قایناقلار
چانف

**چانف** سیستان و بلوچیستان اوستانی‌ نیک‌شهر  بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲،۲۹۷ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سیستان و بلوچیستان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:نیک‌شهر  بؤلگه‌سی
عابیده

[thumb|[جیزه هرملری، جیزه]]
[thumb|[آزادلیق هئیکلی، نیویورک]]
[thumb|[آنیت‌کابیر، آنکارا]]
**عابیده** یا دا **آنیت**، تاریخی اهمیتی اوْلان بیر حادیثه‌یه و یا تاریخی بیر شخصه خاطیره اوْلاراق یاپیلان و گله‌جک نسله سیمگه اوْلاراق یادیگار قالان مکان، هئیکل و یا قدیم دؤورلره عایید مدنیت اثری دیر.

## قایناقلار
مارینوس اوزونیدیس

**مارینوس اوزونیدیس** (، دوغوم ۱۰ اوکتوبر ۱۹۶۸) یونانلی فوتبال مشقچی‌سی و قاباقکی فوتبال اویونچوسو. او ایندی گول‌گوهر سیرجان-نین باش مشقچی‌سی دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار

بؤلمه:اپوئل کولوبونون اویونچولاری

بؤلمه:لو اور کولوبونون اویونچولاری

بؤلمه:پاناتینایکوس کولوبونون اویونچولاری
اوسمار ویرا

**اوسمار لوس ویرا** (دوغوم ۳ جولای ۱۹۷۵)، یادا قیساسی **اوسمار**، برزیللی فوتبال مشقچی‌سی دیر و ۲۰۲۴ ژانویه‌دن خلیج فارس سوپر لیگی-نده پرسپولیس-ین باش مشقچی سی دیر.

## قایناقلار

 

بؤلمه:۱۹۷۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
ژوزه مورایس

**ژوزه مانوئل فریرا ده مورایس** (دوغوم ۲۷ جولای ۱۹۶۵) is a Portuguese professional football coach and former player.
تورک میلیتچیلیگی

[right|thumb|250px|[قیبریس (آدا)|قیبریس دکی بئش بارماق داغلاریندا یازیلان *[[نه موتلو تورکم دئینه]]* یازی‌سی و قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی بایراغی.]]
**تورک میلیتچیلیگی** ()، میلی و یا ائتنیک تانیملار ایله تورک میلتی‌نین ترقی‌سینی و اینکیشافی‌نی هدفله‌ین سیاسی بیر گؤروشدور. تورکچولوک ایله عئینی اوْلماییب، ایچینده تورکچولوک داخیل اوْلماق اۆزره موختلیف تورک میلیتچی‌سی ایدئولوژیلری‌نی ائحتیوا ائدیر.

## آیریجا باخ
* تورک دیللری
* تورک میفولوژیسی
* تورانچیلیق
* تورکچولوک
* ۱۶ بؤیوک تورک ایمپیراتورلوغو

## قایناقلار
ایران سوپر لیگی ۰۳-۱۴۰۲

**ایرانین سوپر لیگی ۰۳–۱۴۰۲** ایرانین سوپر لیگینین ۲۳-جو دؤورو اولور.

## تیملر
### یوخاریه گلن و دوشن تیملر (گئچن مووسوم)
ایران سوپر لیگی ۰۲-۱۴۰۱ مووسوموندن اوْن دؤرد و آزادگان لیگی ۰۲-۱۴۰۱ دن ایکی یۆکسلیش ده داخیل اوْلماقلا جمعی اوْن آلتی تیم مۆباریزه آپاریر. بورایا آزادگان لیگینین ایکی اَن یاخشی تیمی داخیلدیر.

### ایستادیوملار و یئرلر

### تیم‌لرین سایی‌سی هر اوستاندا

### شخصلر و ایدمان گئییملری
نوت: فیفا-نین اویغونلوق قاعیده‌لری اساسیندا بایراقلار میلی تیمی گوستریر. اویونچولار بیدن‌چوخ غیر-فیفا وطنداشلیقینا صاحیب اولا بیلرلر

:۱. کوینکین دالیسیندا.
:۲. کونیکین قولوندا.
:۳. شورت اوستونده.

### باش مشقچی‌لرین دییشیکلیکلری

## خاریجی اویونچولار

خاریجی اوْیونچولارین سایی ای‌اف‌سی اؤلکه‌لریندن اوْلان اوْیونچو اۆچون اوْیون یئری ده داخیل اوْلماقلا، خلیج فارس سوپر لیگی تیملری اۆچون آلتی ایله محدودلاشدیریلیب.
**قالین حرفلرله**: ملی تیمینده چیخیش ائدن فوتبالچولار.

;نوتلار

## لیگین جدولی
### یئرلر

## نتیجه‌لر

### یئرلر جدولده هر هفته
جدولده هر هفته‌نین اویونلاریندان سوْنرا تیملرین مؤوقعیتلری وئریلمیشدیر. هر هفته تیملرین یئرلری تعیین اولماق اۆچون هر هانسی تاخیره سالینمیش اویون ایلکین اوْلاراق پلانلاشدیریلدیغی هفته‌یه داخیل ائدیلمیر، لاکین فوری سوْنرا اوْینانیلان بوتون هفته علاوه ائدیلیر.

#### بیرینجی یئری توتان تیملر

## آمارلار
*As of *

### اوستون قوْل وورانلار

#### هت-تریک

### Top assists

### Clean sheets

### Scoring
***First goal of the season:** Amir Taher for Paykan against Nassaji (9 August 2023)

## Awards
### Metrica Weekly awards

## تاماشاچیلار

### ائو اویونلاریندا تاماشاچی اورتاسی

### هر هفته‌نین تاماشاچی‌سی

**Notes:**Updated to games played on 13 March 2024. Source: Iranleague.ir  Matches with spectator bans are not included in average attendances 

### ان چوخ تاماشاچیلی اویونلار

**Notes:**Updated to games played on 13 March 2024. Source: Iranleague.ir

## همچینین باخین
* 2023–24 Azadegan League
* 2023–24 2nd Division
* 2023–24 3rd Division
* 2023–24 Hazfi Cup
* 2023 Iranian Super Cup
* 2023–24 AFC Champions League

## قایناقلار

بؤلمه:ایران سوپر لیگینین مووسوملری
وزی

thumb|وزی توخوماسی
**وزی** یا دا **وزه** ()، موعین ماده‌لری قاندان آییران، دگیشدیرن، یوْغونلاشدیران و سوْنرا تکرار ایستیفاده اۆچون ایفراز ائدن و یا محو ائدیلمه‌سینی تأمین ائدن توخوما و یا حوجره دیر.

## قایناقلار
موکریان خانلیغی

**موکریان خانلیغی** سویوق‌بولاق شهری‌نین مرکزلیگینه قورولان بیر خانلیق‌ایمیش. موکری خانلیغی ۱۴–جی میلادی یوز ایلین سونوندان اعتیباراً دؤردیوزایل بویونجا حؤکوم‌سورن اورمو گؤلونون جنوبوندا یئرلشن بیر خانلیق‌ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:کورد خاندانلاری
بؤلمه:تاریخده کورد دؤولتلری
عایشه

بندانگشتی
**عایشه** (عربجه: عائشة بنت أبي بكر؛ د. ۹، مکه – اؤ. ۵۸، مدینه) حضرت محمدین حیات‌یولداشلارین بیری ایدی.

بؤلمه:ایسلام
زرآباد (سیستان و بلوچیستان)

**زرآباد** سیستان و بلوچیستان اوستانی‌ زرآباد بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴٬۰۰۳ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سیستان و بلوچیستان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:زرآباد بؤلگه‌سی
دؤولت تکیه‌سی

بندانگشتی|دؤوْلَت تَکْیه‌سی
**دؤوْلَت تَکْیه‌سی** ( takye-ye dowlat) تهراندا یئرلشن ایران تکیه‌لریندن بیری ایدا. ۱۸۷۳-جو ایلده ناصرالدین شاه قاجار طرفیندن تیکیلمیشدیر. ۱۸۷۳-جو ایلده تیکیلن و ۱۹۴۶-جی ایلده محو ائدیلن بو تکیه واختیله ایرانین ان بؤیوک تکیه‌سی اولموشدور. ۱۹۴۶-جی ایلده حؤکومت تکیه‌نی سؤکمک قرارینا گلمیشدیر.
بؤلمه:ایران تکیه‌لری
بؤلمه:تهران
بؤلمه:قاجارلار
حسینیه

**حسینیه**، هیندیستان یاریم آداسیندا **امامبارگاه** و یا ایراندا **[[تکیه]]** — شیعه خاطرلاما مراسملری، خصوصیله محرم عزادارلیق ایله باغلی بیر یئر.

## مشهور حسینیه‌لر
### ایران
* دؤولت تکیه‌سی (تهران)
* امیر چخماق تکیه‌سی (یزد)
* بیگلربیگی تکیه‌سی (کیرمانشاه)
* معاون‌الملک تکیه‌سی (کیرمانشاه)

### هیندیستان
* بؤیوک امامبارگاه (لکهنو)
* کیچیک امامبارگاه (لکهنو)
* نظامت امامبارگاهی (مرشدآباد)


Image:تکیه دولت.jpg|دؤولت تکیه‌سی
Image:Bara Imambara Lucknow.jpg|هیندیستانین لکهنو شهرینده بؤیوک امامبارگاه
Image:Nizamat Imambara.jpg|هیندیستانین مرشدآباد شهرینده نظامت امامبارگاهی


بؤلمه:ایسلام مدنیتی
قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی بایراغی

**قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی بایراغی**، قوزئی قیبریسی تمثیل ائدن رسمی سمبولاردان بیری دیر. بایراغین بۇگونکو حالی ۷ مارس ۱۹۸۴ تاریخینده قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی جومهوریت مجلیسی طرفیندن تصدیقلنمیش دیر.

## قایناقلار
صقصغان چای

**صقصغان‎** چای (اوکراینجا و روسجا: Саксагань)   اوزی (Dnieper)  یوکسکلیگی گونئی و دوغو حصه سیندا یرلشن چای، انگول چاینݣ سول قولی. کچک چایلر دورلرینݣا عائد دور، اوزی چاینݣ ایکینجی صره قولی دور.

آدی تُرک  منشأ لی دور، چاغاتایجا صقصغان‎ قوشینݣ شرفیݣه قویلیب.

## شکل لر

فایل:Mündung_der_Saksahan_in_die_Inhulez_in_Krywyj_Rih_4.JPG|پیوند=Файл:Mündung_der_Saksahan_in_die_Inhulez_in_Krywyj_Rih_4.JPG|جایگزین=Лодочная станция в парке имени Фёдора Мершавцева, Кривой Рог. 2013.|Fyodor Mershavtzev park 2013.
فایل:Mündung_der_Saksahan_in_die_Inhulez_in_Krywyj_Rih_2.JPG|پیوند=Файл:Mündung_der_Saksahan_in_die_Inhulez_in_Krywyj_Rih_2.JPG|جایگزین=Слияние Саксагани и Ингульца, Кривой Рог. 2013.|صقصغان‎ و آنگول چایلری قوشاغی 2013.
فایل:Saksahan_in_Krywyj_Rih_1.JPG|پیوند=Файл:Saksahan_in_Krywyj_Rih_1.JPG|جایگزین=Саксагань в Центрально-Городском районе Кривого Рога. 2013.|کرایوی روگ 2013.
فایل:Saksahan_in_Krywyj_Rih_4.JPG|پیوند=Файл:Saksahan_in_Krywyj_Rih_4.JPG|جایگزین=Саксагань в Центрально-Городском районе Кривого Рога. 2013.|کرایوی روگونون مرکزی شهر بؤلگه سینده یئرلشن ساکسخان. 2013.
فایل:Saksahan_in_Krywyj_Rih_2.JPG|پیوند=Файл:Saksahan_in_Krywyj_Rih_2.JPG|جایگزین=Саксагань в Центрально-Городском районе Кривого Рога. 2013.|کرایوی روگونون مرکزی شهر بؤلگه سینده یئرلشن ساکسخان. 2013.
فایل:Saksahan_im_Norden_von_Krywyj_Rih.JPG|پیوند=Файл:Saksahan_im_Norden_von_Krywyj_Rih.JPG|جایگزین=Саксагань в Покровском районе Кривого Рога. 2013.|کریووای روگون، پوکروفسکی بولومو، ساکسخان. 2013.


## یازیلار
تکیه

**تَکْیه** (اصلی فارس دیلینده تَکْیه سؤزوندندیر؛ ؛ ؛ ؛ ) طریقتچیلرین، درویشلرین آیین اجرا ائتدیکلری یئردیر.
ایراندا صفویلرین اهالینی شیعه‌لشدیرمه‌سیندن سونرا تکیه‌لر حسینیه‌لر کیمی استفاده ائدیلمیشلر.

## سؤزون منشأی

## عثمانلی امپیراتورلوغو

## جنوبی آسیا

## ایران

۱۶-جی عصرده صفویلرین اهالینی شیعه‌لشدیرمه‌سیندن سونرا ایران تکیه‌لری حسینیه‌لر کیمی استفاده ائدیلمیشلر.

## آذربایجان جمهوریتی

## معاصر عرب دنیاسی

## قایناقلار

*
مس شهر بابک فوتبال کولوبو

**مس شهر بابک فوتبال کولوبو** ایرانین شهربابک شهرینده بیر فوتبال کولوبو دیر.

## قایناقلار

## نوتلار
* The club official website

## همچینین باخ
* ایران فوتبالی حذفی کاپ
* Iran Football's 3rd Division 2011–12

بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا

بؤلمه:۲۰۰۸ - جی ایلینده ایران اؤلکه‌سینده یارانانلار
شهرداری همدان فوتبال کولوبو

**شهرداری همدان فوتبال کولوبو** همدان شهرینده بیر  فوتبال کولوبودور و ایرانین ایکینجی لیگینده اوینور.

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا

بؤلمه:۲۰۰۱ میلادی ایلینده قورولانلار ایراندا
آزادگان لیگی ۰۳-۱۴۰۲

**آزادگان لیگی ۰۳-۱۴۰۲** ایرانین فوتبال لیگلرینین آراسیندا بیرینجی لیگ آدلانیر و بو دؤور ۳۳-جی دؤورو اولور.

## تیملر
### ایستادیوملار و یئرلر

### تیملرین سایی‌سی هر اوستاندا

## لیگین جدولی


## نتیجه‌لر

### یئرلر جدولده هر هفته
جدولده هر هفته‌نین اویونلاریندان سوْنرا تیملرین مؤوقعیتلری وئریلمیشدیر. هر هفته تیملرین یئرلری تعیین اولماق اۆچون هر هانسی تاخیره سالینمیش اویون ایلکین اوْلاراق پلانلاشدیریلدیغی هفته‌یه داخیل ائدیلمیر، لاکین فوری سوْنرا اوْینانیلان بوتون هفته علاوه ائدیلیر.

## همچینین باخ
* ایران سوپر لیگی ۰۳-۱۴۰۲
* 2023–24 2nd Division
* 2023–24 3rd Division
* 2023–24 Hazfi Cup
* 2023 Iranian Super Cup

## قایناقلار

بؤلمه:آزادگان لیگی مووسوملر
سیب (سیب و سوران)

**سیب** سیستان و بلوچیستان اوستانی‌ سیب و سوران بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳٬۸۷۹ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سیستان و بلوچیستان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:سیب و سوران بؤلگه‌سی
قوردلار وادی‌سی

**قوردلار وادی‌سی** ()، عثمان سیناوین یاراتدیغی و راجی شاشمازین قلمه آلدیغی، تورکیه‌نین سیاسی قوْنولاری‌نی اله آلان تورک مافیا سئری‌سی دیر. سئری‌نین سئریال و فیلملرینده بیر چوْخ مشهور اوْیونچو اوْینامیشدیر.

موزیکلری‌نین چوْخو گؤکهان کیردار طرفیندن یاپیلمیشدیر. سئری‌نین ایلک ۵۵ بؤلومونده یاپیمجی و یؤنتمن عثمان سیناو، ۵۶-۹۷ بؤلوملری آراسیندا یاپیمجی راجی شاشماز، یؤنتمن مقامینا ایسه سردار آکار اوتورموشدور. ۹۷-جی بؤلومده کی فینالدان سوْنرا '''قوردلار وادی‌سی ترور''' آدی ایله ۲ بؤلوم ایزله‌ییجی قارشی‌سینا چیخمیشدیر. بۇ سئریالین یاییندان قالدیریلماسی سوْنراسی '''قوردلار وادی‌سی پوسو''' آدلی سئریال ایله ۳۰۰ بؤلوم بوْیونجا ایزله‌ییجی قارشی‌سینا چیخمیشدیر. ۲۰۱۳-جو ایلده شاشماز قارداشلاری‌نین آنلاشماماسی نتیجه‌سینده راجی شاشماز و باهادیر اؤزدنر، سئریالین سناریستلیگی و یاپیمجیلیغیندان ایستیعفا ائتمیشدیر. یئرلرینه داها تجروبه‌سیز اوْلان جاهید کایااوغلو کیمی شخصلر گتیریلمیش و بۇنون نتیجه‌سینده ریتینقلر دۆشمه‌گه باشلامیشدیر. قوردلار وادی‌سی پوسونون سوْن بؤلومو اوْلان ۳۰۰-جو بؤلومده ریتینقلر ۴لره قدر دۆشموشدور. سئری‌نین سوْنا چاتماسیندان ۱ ایل سوْنرا ت‌رت ۱ ده یایینلانان قوردلار وادی‌سی وطن فیلمی ایسه ۵٫۴۳ ریتینق آلمیشدیر. ان چوْخ ریتینق آلان سئریال بؤلوملری ۲۳ ریتینق خالی ایله قوردلار وادی‌سی‌نین فینالی اوْلان ۹۷-جی بؤلوم و ۲۵٫۴۳ ریتینق ایله قوردلار وادی‌سی پوسونون ۴۵-جی بؤلومودور. سئری؛ قوردلار وادی‌سی‌نین ایلک مؤوسومو بوْئونجا اودگونو گۆنلری، دیگر تام مؤوسوملاردا و سئریاللاردا ایسه سوگونو گۆنلری یایینلانمیشدیر. سئری‌نین توْپلام ۳۹۹ بؤلوملو ۳ تلویزیون سئریالی‌نین یانی سیرا سئریالا عایید ۴ سینما فیلمی، ۱ آماتور فیلمی چکیلمیش و ۱ کیتاب یازیلمیشدیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
* Kurtlar Vadisi Resmî Sitesi
* Pana Film Resmî Sitesi
آزادگان لیگی ۰۲-۱۴۰۱

**آزادگان لیگی ۰۲-۱۴۰۱** ایرانین فوتبال لیگلرینین آراسیندا بیرینجی لیگ آدلانیر و بو دؤور ۳۲-جی دؤورو اولور. بو مووسوم ۱۱ اوکتبر ۲۰۲۲ تاریخینده باشلادی ۱۳ تیم آزادگان لیگی ۰۱-۱۴۰۰-دن، ایکی تازا تیم ایران سوپر لیگی ۰۱-۱۴۰۰ -دن (شهر خودرو و فجر سپاسی) و اوچ تازا تیم ایکینجی لیگدن (چوکا، شاهین بندر عامری و ون پارس شامپیون، ایکینجی تیم و اوچونجو تیم) بو لیگه علاوه اولدولار. 

## تیملر
### ایستادیوملار و یئرلر

### تیملرین سایی‌سی هر اوستاندا

## لیگین جدولی


## نتیجه‌لر

## همچینین باخ
* ایران سوپر لیگی ۰۲-۱۴۰۱
* 2022–23 2nd Division
* 2022–23 3rd Division
* 2022–23 Hazfi Cup
* 2022 Iranian Super Cup

## قایناقلار

بؤلمه:آزادگان لیگی مووسوملر
برلینر (فورمت)

thumb
**برلینر**، قزئته صنایعینده ایستیفاده اوْلونان ۴۷۰ میلی متر× ۳۱۵ میلی متر (۱۸٫۵ دۆیم × ۱۲٫۴ دۆیم) اندازه‌سینده بیر قزئته فوْرمتی دیر.

## قایناقلار
ایران تکیه‌لری

ایراندا چوخلو تکیه‌لر () موجود اولسالار دا، اما اونلار درویشلر طرفندن استفاده اولونمورلار. اونلار داها چوخ حسینیه‌لر کیمی استفاده اولونورلار. ۱۶-جی عصرده صفویلرین اهالینی شیعه‌لشدیرمه‌سیندن سونرا ایران تکیه‌لری حسینیه‌لر کیمی استفاده ائدیلمیشلر.

یزد میر چاخماق تکیه‌سی، کیرمانشاه معاون‌الملک و بیلربیی تکیه‌لری ایراندا تانینمیش تکیه‌لر سیراسیندادیرلار. دؤولت تکیه‌سی ۱۸۷۰-جی ایللرده ناصرالدین شاه قاجار طرفیندن تیکدیریلمیشدیر. بو بنا ۱۹۴۶-جی ایلده سؤکولموشدور.

۱۹-جو عصرین ایکینجی یاریسیندا ایسه ایستانبولداکی ایرانلی شیعه‌لر "حسینیه تکیه‌سی" آدلی "آزاداری معبدی" تیکمه‌یه چالیشمیشدیرلار.

## قایناقلار

*
کمالیزم

[thumb|300px|مصطفی کمال آتاتورک ۱۹۳۰-جو ایلده [ادیرنه‌ده بیر وطنداشی دینله‌ییر.]]
**کمالیزم** () و یا مصطفی کمال آتاتورکون اؤلومو سوْنراسی یایقینلاشان بیر دیگر آدی ایله **آتاتورکچولوک** ()، تورکیه جومهوریتی‌نین آتاتورک ایلکه‌لری‌نی اساس آلان قوروجو ایدئولوژی‌سی دیر. کمالیزم، مصطفی کمال آتاتورک طرفیندن تطبیق اوْلوندوغو شکیلده لائیکلیگه و غرب دموکراسی‌سینه دایانان میلی و اونیتار بیر جومهوریت رژیمی‌نین قۇرولماسی، ایقتیصادی اینکیشاف و صنایع‌لشدیرمه، یۆکسک تحصیل و علمی فعالیتلره دؤولت دستگی، ایدمانا و صنعته تشویق، پولسوز و زوْرونلو تحصیل کیمی چوْخ طرفلی سیاسی، سوسیال، ایقتیصادی، کۆلتورل و دینی رفورملاری شامیل اوْلماقدا دیر. رفورملارین هدفی آتاتورکون ایفاده‌سی ایله "*موعاصیر مدنیتلر سویه‌سی‌نین اۆستونه چیخماق*"، چاغداش  بیر حیات طرزی‌نی منیمسه‌مک دیر.

## آیریجا باخ
* مصطفی کمال آتاتورک
* جومهوریت خالق حیزبی

## قایناقلار
کامپيوتر گؤرمه

"کامپيوتر گؤرمه" (کامپيوتر ویژن و یا بیلگی سایار گؤرمه)، کامپيوترلرین و یا دیگر الکترون جیهازلارین اینسان گؤرمه‌سی کیمی گؤرمه قابیلیتی قازانماسی پروسسینی ایفاده ائدیر. بو ساحه، ندنلری، اینسانلاری و یا حادثیه‌لری مۆعینلشدیرمک، ایزله‌مک و تحلیل ائتمک اۆچون گؤرونتولری و یا ویدئو ماتریاللاری نئجه ایشله‌دیگینی اؤیرنمه‌یه یؤنلمیشدیر. کامپيوتر گؤرمه‌سی، فرقلی نؤع گؤرونتو آنالیزلرینی آوتوماتلاشدیرماق اۆچون الگوریتملر و تکنولوژیلاردان ایشلدیر .

**کوْمپوتئر گؤرمه‌نین اساس اجزالاری:**

**1- گؤرونتو الده ائتمه:** گؤرونتولرین و یا ویدئولارین دوربین واسیطه‌سیله الده ائدیلمه‌سی.

**2- ایشله‌مه و آنالیز:** گؤرونتولرین ایشلنمه‌سی، مثلاً، ندنلرین، شکیللرین، رنگلرین تانینماسی.

**3- آنلاما:** گؤرونتولردن الده ائدیلن معلوماتلارین تحلیلی و معناسی‌نین مۆعینلشدیریلمه‌سی.

**کامپيوتر گؤرمه‌نین تطبیقلری** **:**

**اتوماتیک نقلیات سیستملری:** اتوموبیللرده کامپيوتر گؤرمه سیستملری یوْلو ایزله‌مک، مانعه‌لری آشکار ائتمک و قضا ریسکینی آزالتماق اۆچون ایشلدیلینیر.

**صنایع اتوماتلاشدیرماسی:** استیحصال خطلرینده ندنلرین سئچیلمه‌سی، سؽناقدان کئچیریلمه‌سی و یوْخلانیلماسی.

**طیبی تصویر آنالیزی:** رئنتگئن، مری و دیگر طیبی گؤرونتولرین تحلیلی خسته‌لیکلرین تانیماسی اۆچون.

**تهلوکه‌سیزلیک سیستملری:** گؤرونتو تانیما تکنولوژیلار واسیطه‌سیله تهلوکه‌سیزلیک دوربینلریندا اینسانلارین و یا اتوموبیللرین ایزلنمه‌سی.

بندانگشتی|https://stackoverflow.com/questions/16271603/how-to-categorize-true-negatives-in-sliding-window-object-detection

**چتینلیکلر و اینکیشافلار:**

**کامپيوتر** گؤرمه تکنولوژیلاری هله ده اینکیشاف مرحله‌سینده‌دیر و چتینلیکلر یاشاییر . مثلاً، دۆشوک ایشیق شرایطینده و یا گؤرونتولرده‌کی قاریشیقلیقدا دۆزگون ایشله‌مه‌مه‌سی کیمی پروبلئملر مؤوجوددور. آنجاق یاپای ذکاء و درین اؤیرنمه کیمی ساحه‌لرده‌کی یئنیلیکلر، بو تکنولوژیلاردان داها دقیق و تاثیرلی اوْلماسینا کؤمک ائدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
صحنه آدی

**صحنه آدی** اویونچو، کومدین و یا موسیقیچی‌لر کیمی بعضی صنعتچی‌لرین ایزه‌ییجی قارشی‌سیندا ایستیفاده ائتدیگی تاخما آد دیر. صنعتچی‌لر صحنه آدلاری‌نی، گرچک آدلاری‌نین ماراقلی اوْلماماسی، سؤیله‌نمه‌سی‌نین زوْر اوْلماسی کیمی سبب‌لردن دوْلایی ایستیفاده ائدیرلر.

## قایناقلار
کورد حزب‌الله‌ی

**کورد حزب‌الله‌ی** -  تورکیەیه و کچمشده پ‌ک‌ک‌یا دشمنی فعالیت گوسترن کورد سنی اسلامچی سلاحلی تشکیلاتدیر. تشکیلات حسین ولی‌اوغلو قوروب. تنقیدچیلری طرفندن «حزب‌الوَحشَت»، «حزب‌الشیطان»، و «حزب‌الکونترا» کیمی الچالدیجی شکیلده تانینیر. اونلار همچینین الچالدیجی شکیلده «سوفیک» آدی ایله تاننرلر، بو دا «مؤمن» و یا «دیندار» معناسینی ویران «سوفو» سوزونون کیچیلدیلمەسیدیر.

## قایناخلار
نصرت‌آباد (زاهیدان)

**نصرت‌آباد** سیستان و بلوچیستان اوستانی‌ زاهیدان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵٬۲۳۸ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سیستان و بلوچیستان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:زاهیدان بؤلگه‌سی
باخرز بؤلگه‌سی

**ٰباخرز بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی باخرز شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵۴٬۶۱۵ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی شهرستان باخرز
** دهستان مالین
** دهستان دشت ارزنه
مرکز: باخرز
* بخش بالا ولایت
** دهستان بالا ولایت
** دهستان اشتین
مرکز: قلعه نوعلیا

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:باخرز بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
بردسکن بؤلگه‌سی

**ٰبردسکن بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی بردسکن شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۷۵٬۶۳۱ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی شهرستان بردسکن
** دهستان کنارشهر
** دهستان کوهپایه
شهر: بردسکن
* بخش شهرآباد
** دهستان جلگه
** دهستان شهرآباد
شهر: شهرآباد
* بخش انابد
** دهستان درونه
** دهستان صحرا
شهر: انابد

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:بردسکن بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
سانال پلیس

**سانال پولیس** (اینگیلیسیجه: Virtua Cop) (قوزئی آمریکادا Virtua Squad ادی ایله تانینان) ۱۹۹۴-جۆ ایلده Sega-AM2 طرفیندن حاضؽرلانان و Yu Suzuki طرفیندن تاسارؽم ائدیلن یۆنگول تۆفنگ آتؽجی اوْیونودور. اولجه سگا مدل-۲ سیستمی اۆچون آرکاید اوْیونو ایدی، سوْنرادان ۱۹۹۵-جی ایلده سگا ساتۇرنا و ۱۹۹۶-جؽ ایلده ویندوْزا کؤچورولموشدور. ساتۇرن نوسخه‌سی هم Virtua Gun، هم‌ده Saturn Mouse دسته‌یینه صاحبیدی و راس‌گله یارانان وۇروش گالری‌سیندن عبارت یئنی «اؤیرنیم موْدو» آرتیلمیشدی.

## اوْیناما
اوْیونچولار پلیس امکداشلارؽنین - یا مایکل هاردی، یا دا اونون‌لا ایش‌بیرلیغینده اولان، جیمز کۇلز روْلونو اوْیناییر. بیرینجی شخص باخؽشیندان اوْینانان بۇ اوْیوندا اوْیونچولار جنایتکارلارؽ وۇروب اوْیوندا قاباغا گئتمک اۆچون ایشؽق تۆفنگین‌دن (و یا سگا ساتۇرن نوسخه‌سینده جویپددن) قوللانمالاری گرکیر. اوْیونچولار اوْیونا ۶ گۆلله ایله و معین ساییدا جان‌لا باشلایؽر. دۆشمن آتشینه تۇش گلمک اوْیونچونون جان ایتیرمه‌سینه سبب اوْلور، خصوصی سلاح‌لار و یا آرتؽ جان قازاندؽرماق اۆچون گۆجلندیریجیلره آتش آچماق اوْلار. صحنه عرضینده اوْیونچو عادی شخص‌لره ضرر وۇرمامالؽدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ژاپون دیلی سؤزجوک‌لو مقاله‌لر
هرولی لار

[بندانگشتی|[روم ایمپیراتورلوغو و معاصر آنا دیلی اوروپاسینین 125 میلادی ایلینده نقشه سی، هیرولی نین دانمارک جزیرلرینده قرارگاهی اولدوغونو گؤرسدیر.]]
***'هرولی***' (یا هرول لار) بیر قدیم ژرمن خالقلاری ایدیلار. هرولیلار، بلکه ده اسکاندیناویادان گلیبلر اما رومی یازیچیلار طرفیندن بیر نئچه "سکالی" گروهلارین بیری تانینیپلار کی روم اراضیلرینه بالکان شبه جزیرسیله و اژه دنیزیندن(اژه دریاسی) هجوم الرمیشلر. بو زمانلاردا رومی لر اونلارین مقرلرین آزوف دنیزینین طرفلرینده تعیین الییبلر.

هرولیلار، دؤرتمینجی میلادی قرنینده هونلار کؤنفدراسیونینا البیر اؤلوب و اؤنلارین هژمونیسینه، آتیلانین رهبریسینن قاریشدیلار. 454 میلادی ایلینده شاه آتیلانین اؤلومؤندن سؤنرا هرولی قبیلسی اؤز ایستیقلالین اله گتیریب و اؤرتا دانوب منطقسینده اؤز حکومتلرین تشکیل وردیلر. بو پادشاهی سؤونرالیقدا لومبارد لارین الیله آرادان گئتدی.

سؤنرالیقدا بیر آیریلمیش جمعیت بو قؤمون آراسیندان غربی اؤلان روم اراضیلرینده ساکین اؤلوب و اؤنلاری بالکان-ایتالیا ساواش لارین دا یاردیم الدیلر.

## آدلانما
اینگیلیسی دیلینده هرولی لاری،  Heruls ،Herules ،Herulians ،Eruli آدلارینان تانییرلار.

باستانی سندلرین ایچینده بیر قوم، الوری آدیلا ثبت اؤلونوب کی «L» و «R» کلملرینین یئر به یئر اؤلماقی شک یارادیب و قؤملارین بیر اؤلماق احتیمالین آزالدیر.

یونانی و رومیلی آیری منابعلر ده هرولینین آدی «ه»سیز گلیب، یونانیجه:(Ἔρουλοι، 'Erouloi') و لاتینجه:(Eruli) کی بو عینوان باعیث اؤلوب کارشناسلار اؤنون ریشسین «ear» نظر ده آلالار کی احتمالا بیر نیظامی عینوانینا ایشاره ادیر.

## قایناقلار
بؤلمه:آلمان تاریخی
بؤلمه:ژرمن ساواشچیلار
بؤلمه:تاریخی دؤولتلر
لژیون

بندانگشتی|بازسازی اؤلان رومی لژیون دستسی.
**لژیون** (لاتینجه: Legio) باستانی اؤلان قدیم زامانلاردا بیر نیظامی واحیدیمیش که روم جومهوریتی و سؤنرالیقدا روم ایمپراتورلوقوندا خیدمت الرمیش، لژیون عسگرلرینه لژیونر دیرمیشلر. هر لژیون جومهوری زامانیندا ۴٬۲۰۰ پیاده عسگر و ۳۰۰ آتچی و ایمپراتورلوق زامانیندا ۵٬۲۰۰ پیاده عسگر و ۱۲۰ آتچی اؤلاردی.

لژیون عسگرلری سئچیلمیش آداملاریدیلار که قایناقلار دا دییلیر کی اؤنلارین قددی ایکی متیردن باشقا و ان گؤجلؤ ایگیدلریمیشلر.

لژیونلارین چؤخلوسی جومهوریت زامانی تاسیس اؤلونموشدیلار و بش مینجی میلادی ایلینه جن خیدمت الییرمیشلر.

«بش مینجی مقدونیه» لژیونی، ۴۵ ایل میلاد دان قاباق تاسیس اؤلدی و یئددی مینجی میلادی قرنینه جن واریدی کی آخیرده عرب لر هوجومینده آرادان گئتدی.

## لیژون سئلاحلاري
لژیون لارین ایچینده نئچه جوره سیلاح رواجی واریمیش.

مثل اؤچؤن هاستاتی لر اوزاقدان نیزه آتارمیشلار و یؤخون ساواشلاردا گلادیوس قمه سین چکرمیشلر و بؤیؤک مستطیل بیر جؤره سیپرلری واریمیش.

## بیرده باخ

* لژیونر
* روم قوشونو

## گؤرونتولر
ساغ|بندانگشتی|روم لژیونلارین کمپی 80 مینجی میلادی ایلینده.
بندانگشتی|رومیلرین رژه سی(آنتونین گارد لیوینگ تاریخ انجمنی).
[وسط|بندانگشتی|بیر رومی لژیون [تستودو آراییشینده.|246x246پیکسل]]

لژیون، باستان دؤرانینین ان تانینان قؤشونی.

## اتک یازیلار

* "رومی قوشونو: بئر Bibliography" (د. ج. پ. آدامز)
* Augustan Legionaries 20 نوْوامبر 2017 تاریخینده یئرلشیب.
* The Last Legion،  - the legions of the fifth to seventh centuries AD، ۲۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیب.
* ''"UNRV"ئن روم عسگرلیگی''
* لیگیو X - لیگیو ایکس جِمینا (Equites) - ویری کلارسیمی

## قایناقلار
بؤلمه:قدیم روم سیلاحلی قوه‌لری
خوشاب بؤلگه‌سی

**خوشاب بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی خوشاب شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳۷٬۱۸۱ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی
بخشدار مرکزی: شهاب الدین نورمحمدی
* دهستان رباط‌جز
* دهستان سلطان‌آباد
شهر: سلطان‌آباد
* بخش مشکان
بخشدار مشکان: خلیلی
* دهستان مشکان
* دهستان یام
شهر: مشکان
* بخش نوده انقلاب
بخشدار نوده انقلاب: عباسی
* دهستان نوده انقلاب
* دهستان طبس
شهر: نوده انقلاب

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:خوشاب بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
لژیونر

بندانگشتی|لیژونلارین گئینیش اوچون شبیه سازی اولونموش نمونه.
**لیژیونر** (لاتینجه:*legionarius)* قدیم روم قؤشونیندا (لژیوندا) خیدمت ائلین عسگرلره دییلیرمیش. بو عسگرلر روم اراضیلریندن دیفاع ادیب و اؤنون آرتیرماق اؤچون چالیشاردیلار.

روم جومهوریسی، قدیم زامانلاردا اؤز ساواشلاریندا ایتالیانین دره تپه لرینده یونانی سبکینده فالانژ لاردان داها ایستیفاده الیه بیلمیردی. یانی فالانژ مودلینده ساواش، روم قؤشونون نیاز لارئنا جاواب وره بیلمیردی. بو اؤزدن رومیلر تازه بیر تاکتیکلی سیستم یؤلا سالدیلار کی آدی منیپلی دی. منیپؤلین اؤچ ساپی واریمیش که هر ساپ دا اؤن عسگر قرار تاپارمیش. ییرمی گروپ آغئر پیاده عسگرلر بیر واحید لژیون تشکیل وئریردی. آرادا بالاجا گروپ آتچی دا آرخاساخلاماق اؤچون دال قیسمتینده مستقر اؤلارمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:قدیم روم سیلاحلی قوه‌لری

بؤلمه:قدیم روم
بؤلمه:قدیم روم مدنیتی
بؤلمه:عسگری دوکترینلر
دؤلت شهر

بندانگشتی|218x218پیکسل|سنقاپور شهریندن بیر نؤما. ایندیکی دؤلت شهرلیق نیمادی.
**شهر حوکومتی** یا دولت-شهر، بیر جؤره سیاسی و ایداری تشکیلات دیر کی بیر شهر و اؤنون اطرافیندا قورولار و اؤ شهرین منفعتی اؤچون چالیشار.

تاریخین کیتابی آچیلان زامانلاردان بو سیستم شهرلر ده آریا آیاق قؤیوب و اؤزلری اؤچون یاشاییشلاری واریمیش.

کارتاژ، روم، آتن و اسپارت، قدیم تاریخ زامانیندا و ایتالیانین دؤلت شهرلری اؤرتا عصرلرده میثال اؤچون:فلورنس، ونیز، میلان بو عینوانلاردانی دیلار.

ایندیکی زامانلاردا، میلی حؤکومت لر ظهور المقلرینن داها بو سیستم شهرلری راحات تانیماق اؤلمور و دمغ اؤلار بارماق سایی تعدادیلا دؤنیادا واردیلار.

سنگاپور، موناکو و واتیکان بو لیستده واردیلارکی اما سنگاپور تکجه ان بویوک دولت شهری دی که دونیادا وار.

اکونومیست، میلی اؤلان حکومتلری دؤلت شهر عینوانینا تانییر.

دؤنیانین دؤره شهرلرینده بیر نچه شهر وار کی گؤجلودیلر و بیراز اؤزباشلیق لاری وار اما مؤستقیل دییرلر و اؤنلارا دؤلت شهر دمق اؤلماز.

میثال اؤچون: هنگ کنگ، ماکائو ، دوبی و ابوظبی.

## گئچمیش تاریخچه سی
*بیرده باخ: [[قدیم یونان شهرلرین لیستی]]، [[فینیقی شهرلرین لیستی]]، [[ایتالیا دؤلت شهرلری]].*

**قدیم تاریخ و اورتا عصرلر**

قدیم تاریخین دؤلتشهرلری قدیم سومرلر حکومتینده: اوروک و اور، قدیم میصر دؤلتشهرلری: تیبیس و میمفیس، فینیقیه لی دؤلت شهرلر: سور(تایر)، سیدون، بئش فیلیستینی دؤلت شهرلر، قارامانتانین بربر دؤلت شهرلری، قدیم یونانین دؤلت شهرلری: آتن، ایسپارتا، تیبیس و کورینت و آخئردا روم جومهوریتی کی گئت به گئت بویوک بیر ایمپراتورلوقا مؤبدل اؤلدی.

اورتا عصرلرین دؤلت شهرلری ایتالیا دا: فلورنس، سیه نا، فرارا، میلان(کی اؤ یره قدر قؤدرتلی اؤلدولار کی قؤنشو شهرلری اؤز قیدلرینه چیخاردیردیلار)، جنوا و ونیز(کی ان بویوک دنیز امپراتولوقونا دؤندو)، مرکزی آسیانین ابریشم یولونداکی دؤلت شهرلر.

## قایناقلار
بؤلمه:شهر-دؤولتلر
بؤلمه:سیاسی جوغرافی
اکونومیست

**اکونومیست**(اینگیلیسجه:The Economist) بیر بین المیللی لندن ده اؤلان هفته نامه دیر که اینگیلیسجه خبر پایلاییر. 

بو هفته نامنین خبرلری لندن ده ویراییش اؤلور اما اصلی اؤلان تحریریه دفترلری آمریکانین اؤلکسینده کی اروپا، آسیا و خاورمیانه ده ده وار.

بو هفته نامه کی دیجیتال صورتینده پایلانیر دؤنیانین تیجارت، سیاست، تکنیکال و کولتور خبرلرین پایلاییر.

اکنومیست ۱۸۴۳-جی ایلده اسکاتلندلی اقتصادچی جیمز ویلسون طرفیندن تأسیس اؤلوندو و بریتانیا کی آرتیق آرتیق قانونلارینین (۱۸۱۵-۱۸۴۶) لغو ائدیلمه سی اوچون موذاکیره ائدیلیب چاپ ائدیلمیش دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سوسیال لیبرالیزم
بؤلمه:۱۸۴۳ - جو ایلینده بریتانیا اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:۱۸۴۳ - جو ایلینده اینگیلیس اؤلکه‌سینده یارانانلار
درگز بؤلگه‌سی

**درگز بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی درگز شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۷۲٬۳۵۵ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی شهرستان درگز
** دهستان تکاب
: شهر: درگز
* بخش نوخندان
** دهستان درونگر
** دهستان شهرستانه
:شهر: نوخندان
* بخش لطف‌آباد
** دهستان دیباج
** دهستان زنگلانلو
:شهر: لطف‌آباد
* بخش چاپشلو
** دهستان قره‌باشلو
** دهستان میانکوه
:شهر: چاپشلو

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:درگز بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
آسیا (رومی اوستان)

بندانگشتی|400x400پیکسل|تراژانین دؤرانیندا رومون آنادولیا وئلایتلری، آسیا باتی طرفینده یئرلشیب.
**آسیا** (قدیم یونانیجه: Ἀσία)، قدیم روم حؤکومتینین بیر بولگه سی ایدی کی آنادولونون غربی یئرلرینده یئرلشمیشدی. بو بؤلگه ۱۳۳ ایل میلاددان قاباق، رومون جومهوریت زامانیندا پرگامون شاهلیقینین (آتالیلر سیلسیله سی) روما قؤشولماقینان یاراندی.

آقوستوس، روم ایمپیراتورلوقون قؤراندان سؤنرا، بو بؤلگه رومون ان معتبرلی بؤلگسینه دؤندو، اؤراجان کی بو منطقه پرو کؤنسول الیله ایداره اؤلونوردی.

بو اؤستان ایمپراتورلوقون، ثیروتلی و دؤلتلی ناحیه لریندن بیری دیر و لیمپیراتورلوق دؤرانیندا ان سس سیز و امنیتلی اؤستانلارین بیریدیر.

بو ناحیه نئچه بیر دؤلت شهر لردن یارانمیشدیلار کی ایمپراتورلوقون مقاماتینین نظرین آلماق اؤچون کؤلتورال مؤسسه لرینن و ریقابت جشنواره لرینن یادا مذهبی فرقه لر و خیطابه لر نن بیر بیریله ریقابت الئردیلر.

## قایناقلار
بؤلمه:تۆرکیه تاریخی
بؤلمه:آنادولو
بؤلمه:یونان تاریخی
بؤلمه:یونان افسانه لری
هاستاتی

**هستاتی یا هاستاتی** (تکجه: *Hastatus*)، روم جومهوریتی زامانیندا پیاده عسگرلرین سؤرؤسیدیر که ایلک یارانان دفعه نیزه چی بیر واحیدی دیر کی فالانژ قؤروشوقینان دؤیوش میدانینا گیرردیلر و فالانژ نیزه سی «هاستا» اؤچون هاستاتی آدیلا تانیندیلار کی سؤنرالیق دا نیزه نی قیراقا قؤیوب و قمه چی عینوانیلا دوام اله دیلر.

اتروسکلار حاکیم لرینین کؤلگسی روم شهرینین باشیندان چکیلن دن سؤنرا و روم حوکومتی مؤستقل اؤلاندان سؤنرا هاستاتی عسگرلری رومون خان یک و اصلی واحیدی اؤلدولار.

رومون سنا مجلیسینین بو عسگرلری، دؤیوش میدانینا گیرنده، بیر بؤده (بالاجا قمه) «گلادیوس» آدیندا بئللرینه باغلارمیشلار و بیر بؤیوک مؤستطیل سیپر «ایسکاتوم» آدیندا اللرینده ساخلارمیشلار و دؤیؤشو باشلامامیشدان قاباق ایکی یادا اؤچ نیزه «پیلا» آدیلا دؤشمانلارین اؤزونه توللیارمیشلار. بو نیزه گؤردانین ایشه گلمسین، ایکی برابر ائلییب و هاستاتی لر هم آغئر بیر پیادا یونیت حسابا گلیردیلر همیده نیزه آتان اؤزاق با اؤزاق ساواشچی.

ایلک تاسیسینده بو گؤرداندا پول سؤز و کاسیب مردؤملار خیدمت ائلردیلر آنجاق سؤنرالیقدا گنج و جاوان آداملاردا بو گؤرداندا یئرلشردیلر کی کؤیینکونس(quincunx) آراییشیله میدانا گیرردیلر. بو آراییش ده هاستاتی لر ایلک سؤرو ده دایاناردیلار و اؤنلارین آرخاسین یؤنگؤل پیادا گؤردانی ساخلاردی.

ایلک سؤرولرده هاستاتیلر دؤشمانلارا ماجال وئریردیلر کی آرخا سؤرولره گئشسینلر و اؤ سؤرولرده پیرینسیپی گؤردانلارینین عسگرلرینن کی ان گؤجلو و باشاریقلی عسگرلریدی لر دؤیوشسونلر.

بو ساواشچیلار ماریان ایصلاحاتین ۱۰۷ ایل میلاددان قاباق واختیندا دؤردن چیخدیلار.

## قایناقلار
گلادیوس

بندانگشتی|ماينز بیر جؤره گلاديوس تیغه لری.**گلیادیوس** بیر لاتین کلمه سی دیر کی بیر جؤره قدیم زاماندا قمه آدیمیش کی قدیم روم دؤرانیندا اؤچ یؤز ایل میلاددان قاباق، هاستاتی و آیری لژیونلارین الینده ایشلنردی.
## قایناقلار

بؤلمه:تییه‌لی سیلاحلار
بؤلمه:سیلاحلار
بؤلمه:سربازلار
بؤلمه:روم
بؤلمه:قدیم روم
هاستا

***هستا***یادا هاستا (pl: hastae) قدیم روم زامانیندا لژیونر لر دؤیؤشه آپاردیغی بیر جؤره نیزه ایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:قدیم روم
بؤلمه:سیلاحلار
بؤلمه:لاتین ایمپیراتورلوغو
سینا مجلیسی (روم جومهوریتی)

[سول|بندانگشتی|بیر 19 مینجی میلادی قرنیندن نیگاره، [سیسرون|سیسرونو گؤرسدیر کی کاتیلینه چیمخیریر و اؤنا حمله ادیر.]]
 
**سینا یادا سِنا مجلیسی** روم جومهوریتی زامانیندا بیر ایداری قؤروشوقیدیر کی روم دولتینه و سیاستلرینه یؤل گؤسدریب و اؤنلاری مؤشخص ائدیردی.

بو مجلیسین آداملاری مردؤم الینن سئچیلمقنن بو مجلیسه چیخمازدیلار، بوجؤریدی کی یا کؤنسول یادا کنتوریا مجمعین توسؤطیله مجلیسه گیرردیلر.

## قایناقلار
آیبریا

سول|بندانگشتی|300x300پیکسل|آیبریا شبه جزیرسی(یاریم آدا) اروپا نقشسینده.
**آیبریا شبه جزیره سی(یاریم آداسی)** اروپانین گونئ-باتیسیندا یئرلشیب و ایسپانیا، پورتاغال، آندورا و جبل الطارق اؤلکه لرین اؤزؤنده یئرلشدیریب.

آیبیریانئن چؤخلی یئرلری ایسپانیا و پؤرتاغالئن تؤپراقیندا یئرلشیب و آزجا فرانسا اؤلکسیننده قاریشیقی واردیر.

تقریبی اؤلان مساحتی ۵۸۳۲۵۴ کیلو متیر مربع دیر و ۵۳ میلیون باش آدام اؤردا یاشاییش الییر‌.

ایسکاندیناوی شیبهی جزیرسیندن سؤنرا، آیبیریا اروپا قاررسینده ایکینجی بویوک شیبهی جزیره دیر.

## آدلانماق
**یونانی منابعلرده**

آیبریانین لؤغتی لاتین دیلینده، هیبریا(Hiberia) کلمسیندن تؤتؤلوب که اؤدا اؤزی قدیم یونان دیلیدن ایبیریا(Ἰβηρία) کلمسیندن گلیب. روم ایمپراتورلوقوندا، یونانی جؤغرافیست لر بو کلمه نی لاتین دیلینه گتیریبلر کی سؤنرالیقدا قدیم روم منابع لرده ده بو آد چوخلو ایستیفاده اؤلوب تا یتیشیب ایندیکی اینگلیس دیلینه. اؤ زامانلاردا آیبیریا لؤغتی، کارتلی اؤلکسینه ده ایشلنردی کی آیبیریا شاهلیقی آدیلا تانیلاردی کی سؤنرالیقدا گؤرجیستان شاهلیقینا دؤندو.

قدیم منابع لر ده ایلک دفعه استرابون ایدی کی آیبیریانی وصف الدی و پیره نه داغلاردان توتوب تا گال لار اؤلکه سین و نهایت ده آیبیریانی ترسیم ائتدی.

## قایناقلار

بؤلمه:اوروپا منطقه‌لری
بؤلمه:فرانسه جوغرافیاسی
بؤلمه:آندورا جوغرافیاسی
بؤلمه:ایبر یاریم‌آداسی
بؤلمه:موختصاتلار ویکی‌دئیتادا
بؤلمه:قالیسی دیلی سؤزجوک‌لو مقاله‌لر
بؤلمه:باسک دیلی سؤزجوک‌لو مقاله‌لر
بؤلمه:آراقون دیلی سؤزجوک‌لو مقاله‌لر
استرابو

**ایسترابو یادا ایسترابون **(قدیم یونانیجه:Strábōn، Στράβων) قدیم زامانلاردا یاشاییش ائدن بیر تاریخ یازان و جؤغرافیستی دیر کی اؤندان قالان بیر کیتاب واردیر جؤغرافیا آدیندا کی آقوستوس زامانیندا ۲۷ مینجی ایل میلاددان قاباقدان، ۱۴ مینجی ایل میلاددان سؤنریاجاق یازیلیب و اؤز زامانینداکی یاشیان میللتلره گؤره دیر کی یونانی یادا رومیلر توسؤتیله تانینمیشدیلار.****

ایسترابو ۵۰ ایل میلاددان قاباق آماسیا شهرینده، بالاجا آسیا منطقسینده دؤنیایه گؤز آشدی. سؤنرالیقدا بیر نئچه صاباحلار میصرده یاشاییش ائدیب و ایراتوستن جؤغرافیاسینین اؤستونده مؤطالیعه ائلدی. ایسترابونون بیر آیری اثریده واریمیش کی آنجاق اؤندان هشزاد قالمیر و آرادان گئدیب.

## قایناقلار

بؤلمه:۲۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:قدیمی یونانلی جوغرافیاچیلار
بؤلمه:یونانلی جوغرافیاچیلار
بؤلمه:آماسیا دوغوملولار
صالح‌آباد بؤلگه‌سی

**صالح‌آباد بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی صالح‌آباد شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴۳٬۴۲۶ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی
** دهستان باغ کشمیر
** دهستان صالح‌آباد
** دهستان قلعه حمام
شهر: صالح‌آباد
* بخش جنت‌آباد
** دهستان جنت‌آباد
** دهستان استای
شهر: جنت‌آباد

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:صالح‌آباد بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
آنیت‌کابیر

**آنیت‌کابیر** ()، آنکارانین چانکایا ایلچه‌سینده یئر آلان و تورکیه قورتولوش ساواشی‌نین اؤندری، تورکیه جومهوریتی‌نین قۇروجوسو و ایلک جومهور باشقانی مصطفی کمال آتاتورکون آنیت مزاری‌نی شامیل اوْلان کوْمپلکسدیر. امین اونات و اورهان آردانین معمارلیق اثری اوْلان آنیت‌کابیرین ۱۹۴۴ده باشلانان اینشاعاتی ۱۹۵۳ده تاماملانمیشدی. آنیت مزار بیناسی باشدا اوْلماق اۆزره موختلیف یاپی و آنیت‌لارین یانی سیرا باریش پارکی اوْلاراق آدلاندیریلان آغاجلیق ساحه‌دن تشکیل تاپیر. آیریجا ۱۹۷۳-جو ایلده اؤلن تورکیه جومهوریتی‌نین ۲-جی جومهور باشقانی عصمت اینونو، یاپیلان بیر تؤرن‌له آنیت‌کابیرده دفن ائدیلمیشدیر.

## گؤرونتولر


فایل:Anıtkabir - Günbatımı.JPG|
فایل:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 08-10 HDR.jpg|مصطفی کمال آتاتورکون مزاری
فایل:Inonu Tomb.JPG|عصمت اینونونون مزاری
فایل:Aerial View of Atatürk Mausoleum - 2014.10 - panoramio.jpg|
فایل:20180108 Atatürk 2781 (39121046984).jpg|
فایل:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 02.jpg|
فایل:Plan of Anıtkabir.svg|
فایل:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 05-07 HDR.jpg|
فایل:Ankara Anitkabir Freiheitsturm Unabhängigkeitsturm.JPG|
فایل:Anıtkabir in Ankara Turkey by Mardetanha (56).JPG|
فایل:10 Kasım Atatürk'ü anma günü ve Atatürk Haftası-2012.4.jpg|
فایل:Cambio de la guardia, Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 05.jpg|
فایل:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 01.jpg|



## قایناقلار
دوغان نادی

**دوغان نادی** (د. ۱۹۱۳، ایستانبول، عثمانلی ایمپیراتورلوغو - اؤ. ۶ اوْکتوبر ۱۹۶۹، لندن، بیرلشمیش شاهلیق)، تورک قزئته‌چی و یازیچی دیر. جومهوریت قزئته‌سی‌نین قۇروجوسو اوْلان یونس نادی آبالی‌اوغلونون اوْغلودور.

thumb|''دوغان نادی'' و حیات یوْلداشی ''ماری الیزابت نادی‌''نین مزاری

## قایناقلار
اوست گؤز قاپاغی‌نین قالدیریجی عضله‌سی

thumb|(۹) اۆست گؤز قاپاغی‌نین قالدیریجی عضله‌سی
**اوست گؤز قاپاغی‌نین قالدیریجی عضله‌سی** ()، گؤز چوخوروندا اوْلان و اۆست گؤز قاپاغی‌نین قالدیریلماسیندان سوْروملو بیر عضله دیر.

## قایناقلار
فریمان بؤلگه‌سی

**فریمان بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی فریمان شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹۹٫۰۰۱ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی شهرستان فریمان
** دهستان بالابند
** دهستان سنگ بست
** دهستان فریمان
:شهر: فریمان و فرهادگرد
* بخش قلندرآباد
** دهستان سفیدسنگ
** دهستان قلندرآباد
:شهر: قلندرآباد و سفیدسنگ

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:فریمان بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
مسعود پزشکیان

بندانگشتی|Masoud Pezeshkian
**مسعود پزشکیان** ۱۳۳۳ ایلین خزل آیین یئدینجی گۆنۆنده آنادان اولموش .ایرانین تۆرک سیاستچی و اۆرک دوکتورو دور. ۱۴۰۳ ایلده رئیسی ایرانین سگگیزینجی جومهور باشقانی اؤلدۆق دن سورا ائرکن بیر سئچیم ده قورا پیشرن آیدا جومهور باشقانلیگا سئچیلدی بو سئچیم ده پزشکیان آذربایجان اوستان لاریندان چوخ اوی آلابیلدی تۆرک لرین اویی پزشکیان اوچون چوخ اونملی دی .

## قایناقلار
گؤز چوخورو

thumb|گؤز چوخورو
**گؤز چوخورو** یا دا **اوْربیت** ()، گؤز کوره‌سی‌نین، عضله‌لرین، کلله سینیرلری‌نین، دامارلارین و اوْنلاری موشاییعت ائدن یاغلارین و گؤز یاشی سیستمی‌نین اکثر بؤلومونون یئرلشدیگی بیر جۆت سوموک بوْشلوقلاریدیر. گؤز چوخورونون آچیلیشی گؤز قاپاغی آدلانان ایکی نازیک حرکتلی قؽوریم ایله قوْرونور.

## قایناقلار
قولاقجیق

thumb|ساغ (Right Atrium) و سوْل (Left Atrium) قولاقجیغین اۆرک‌ده یئری
**قولاقجیق** یوْخسا **اۆرک قولاقجیغی** ()، عضله‌لی بیر دووارلا بیر بیریندن آیریلان اورگین ایکی اۆست دلیگی دیر. قولاقجیق‌لارین اؤلچوسو معده‌جیک‌لردن داها کیچیک دیر؛ و وظیفه‌سی ایسه اورگین معده‌جیک‌لرینه قان پومپ ائتمک دیر.

## قایناقلار
ششتمد بؤلگه‌سی

**ششتمد بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی ششتمد شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲۴٬۲۶۱ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی:
** دهستان بیهق
** دهستان تکاب کوه‌میش
شهر: ششتمد
* بخش شامکان:
** دهستان ربع شامات
** دهستان شامکان

شهر: شامکان

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:ششتمد بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
منتشه سانجاغی

**منتشه سانجاغی** (عثمانلی تورکجه‌سی: منتشا سنجاغى)، عثمانلی ایمپیراتورلوغو دؤنمینده آنادولونون گونئی باتی قیسمتینده قۇرولان بیر سانجاق ایدی.

موغلا اطرافی‌نین ۱۴۲۵-جی ایلده عثمانلی ایمپیراتورلوغو طرفیندن فتح ائدیلیب توپراقلارینا قاتیلماسی ایله قۇرولان منتشه سانجاغی، ایلک اوْلاراق آنادولو ایالتی‌نه باغلانمیشدیر. ۱۸۲۷-جی ایله قدر بۇ ایالته باغلی قالان سانجاق بۇ تاریخدن یئنی قۇرولان آیدین ایالتی‌نه باغلانمیش، ۱۸۶۴ده ایسه بۇ ایالتین یئرینه قۇرولان آیدین ویلایتی‌نین بیر سانجاغی اوْلموشدور. ۱۹۰۸ده ایکینجی مشروطیتین اعلانیندان سوْنرا *آیدین ویلایتی*‌ندن آیریلاراق باغیمسیز سانجاق اوْلموشدور. 
۱۹۲۲ ایلینده عثمانلی ایمپیراتورلوغونون ییخیلماسی ایله *موغلا سانجاغی* لغو ائدیلمیش یئرینه موغلا اوستانی تشکیل تاپمیشدیر.

## قایناقلار
ساغ معده‌جیک

thumb|(۱۰) ساغ معده‌جیک
**ساغ معده‌جیک** ()، اورگین ساغ طرفینده یئرلشن ایکی معده‌جیکدن بیری دیر.

## قایناقلار
سول معده‌جیک

thumb|(۹) سوْل معده‌جیک
**سول معده‌جیک** ()، اورگین سول طرفینده یئرلشن ایکی معده‌جیکدن بیری دیر. سول معده‌جیک اورگین ان بؤیوک و ان قالین دلیگی دیر و قان دامارلاری‌نین کئچیریجی سیستمینه پومپ‌لانماسی دا داخیل اوْلماق اۆزره اۆرگین ایشلری‌نین چوْخوندان سوْروملو دور.

## قایناقلار
فیروزه بؤلگه‌سی

**فیروزه بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی فیروزه شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴۲٬۷۳۹ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی شهرستان فیروزه
** دهستان تخت جلگه
** دهستان فیروزه
شهرها: فیروزه
* بخش طاغنکوه:
** دهستان طاغنکوه شمالی
** دهستان طاغنکوه جنوبی
شهرها: همت‌آباد، گرماب

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:فیروزه بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
هژمونی

[بندانگشتی|380x380پیکسل|روم هژمونیسی [اوروپا، آفریقا و آسیادا، تراژان زامانیندا.]]
**هیژمونی یادا هژمونی** (اینگیلیسجه: Hegemony) بیر جؤره سیاسی و ایقتیصادی زؤرا سالماق و مؤستعمیره المق دیر کی بی اؤلکه یا ایالتین توسؤطیله آیریسینا تحمیل اؤلور.

## قایناقلار
بؤلمه:سیاسی بؤلمه‌لر
بؤلمه:سیاست
بؤلمه:ایقتیصاد
تیجارت منطقه‌سی

[thumb|تورونتو تیجارت منطقه‌سی، [تورونتو، کانادا]]
**تیجارت منطقه‌سی** ()، اؤنجه‌لیکله تیجاری بینالاردان تشکیل تاپان منطقه و محله‌لر دیر. تیجارت منطقه‌لرینده گؤی‌دلن‌لر، شیرکت‌لر، بانک‌لار، رستورانلار، بازارلار، آلیش وئریش مرکزی و ساییر اوْلور. تیجارت منطقه‌سی جامیعه‌نین ایقتیصادی اۆچون سوْن درجه اؤنملی دیر. مشغوللوغو تأمین ائدیر، پول دوْلاشیمی‌نی آسانلاشدیریر و چوْخ واخت ایجتیماعی توْپلانتیلار و مدنی تدبیرلر کیمی جمعیت اۆچون واجیب اوْلان بیر چوْخ باشقا روْللارا خیدمت ائدیر.

## قایناقلار
پارتیزانسکه

**پارتیزانسکه** (ایسلوواکجا: Partizánske)، ایسلوواکی جومهوریتی‌نین ترنچین منطقه‌سینده یئرلشن بیر شهرک دیر.

## قایناقلار
قوچان بؤلگه‌سی

**قوچان بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی قوچان شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۷۴٬۴۹۵ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش باجگیران
** دهستان دولت‌خانه
:شهر: باجگیران
* بخش مرکزی شهرستان قوچان
** دهستان سودلانه
** دهستان شیرین‌دره
:شهر: قوچان
* بخش آبکوه
** دهستان بهار
** دهستان دوغائی
* بخش قوچان عتیق
** دهستان قوچان عتیق
** دهستان یزدان
شهر: شهر کهنه

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:قوچان بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
کوهسورخ بؤلگه‌سی

**کوهسورخ بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی ریوش شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲۵٬۰۱۴ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش

[بندانگشتی|مزار فرزندان [ملامحمد مغربی|ملامحمد مغرب زمین]]
بندانگشتی|آرامگاه محمد حسین اشراقی ایوری
[بندانگشتی|[گورستان نامق]]
[بندانگشتی|بافت قدیم و خانه‌های پلکانی در شهر [ریوش]]
[بندانگشتی|[سد شاهی]]
بندانگشتی|سردر خانه حاج حسن عندلیب
[بندانگشتی|[تپه پشت پشته]]

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:کوهسورخ بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
مشهد بؤلگه‌سی

**مشهد بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی مشهد شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳٬۳۷۲٬۶۶۰ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی شهرستان مشهد
** دهستان تبادکان
** دهستان درزآب
** دهستان طوس
** دهستان کارده
** دهستان کنویست
** دهستان میان ولایت
شهر: مشهد
* بخش احمدآباد
** دهستان پیوه ژن
** دهستان سرجام
شهرلر: ملک‌آباد، بینالود
* بخش رضویه
** دهستان آبروان
** دهستان پایین ولایت
** دهستان میامی
شهر: رضویه

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:مشهد بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
ساری اوتوموبیل

ساری اوتوموبیل (Sarı Otomobil) لاتین آدی‌ ایله (The Yellow Rolls Royce) ۱۹۶۴ یاپیمی بیر اینگلیس فیلمدیر. فیلم عئینی آرابانین قوللانیلدیغی بیربیرینی ایزله‌ین، اوچ دگیشیک حئکایتی آنلاتماقدادیر. حئکایت‌لر ایکینجی دونیا ساواشی اونجه‌سی و اول ایللرینده گئچر و او دونمین اتموسفئرینی یانسیدیر. یونئتمن Antony Asquith دیر. فیلم چوخ گوچلو کادری ایله دیققتی چکر.

جایگزین=فیلم‌های قوللانیلان رولز رویس|بندانگشتی|فیلمده قوللانیلان رولز رویس

## قایناقلار
چین معمارلیغی

[thumb|[یاساق شهر، مرمرله اؤرتولموش تراسداکی یۆکسک هارمونیا سالوْنو. پکن‌ده یئرلشن بۇ تیکینتی ۱۴۲۰ یاپیمی دیر و ۱۸۸۸ یانغینی‌نین آردیندان یئنی‌دن قۇرولموشدور.]]
[thumb|[بؤیوک وحشی غاز پاقوداسی، شنسی ایالتی‌نین شیان شهرینده یئرلشن بۇ تیکینتی‌نین اساس متریالی کرپیچ و داش دیر.]]
[thumb|[ساری تورنا بورجو، ووهان شهرینده یئرلشن بینانین مؤوجود حالی ۱۹۸۵ده یاپیلدی؛ عنعنه‌وی بورج اوْلاراق فعالیت گؤسترن بینا ۲۲۳-جو ایلده تیکیلمیشدیر.]]
**چین معمارلیغی**، دوغو آسیادا یۆز ایللر بوْیونجا شکیللنمیش بیر معمارلیق سیستمی دیر. دکوراتیو دیتیل‌لر خاریجینده یاپی پرینسیپلری اساساً دگیشمز قالیر. تان سولاله‌سیندن بری ویتنام، کوره، ژاپون و موغولیستان معمارلیغلاریندا اساس عامیل اوْلموشدور. معمارلیغین اساس متریالی تاختا دیر. تاختانین یانی سیرا بامبو قامیشی و ساری تورپاق کیمی طبیعی ماده‌لر ایستیفاده ائدیله‌رک، یاپیلار دوغا ایله ان یۆکسک درجه‌ده اویوملو اینشا ائدیلمیشدیر.

۱۹. یوز ایلین اوْرتالارینا قدر قۇرولان چین یاپیلاری " *آنتیک چین معمارلیغی*"، داها سوْنراکیلار ایسه "*مودرن چین معمارلیغی*" اوْلاراق آدلاندیریلیر.چین معمارلیغی  منزیل معمارلیغی، سارای معمارلیغی، معبد معمارلیغی، مزارلیق معمارلیغی و باغچالیق معمارلیغی اوْلماق اۆزره بئش باشلیقدا آراشدیریلیر.
## قایناقلار
دونقچنق منطقه‌سی

**دونقچنق منطقه‌سی** ، چین خالق جومهوریتی باشکندی پکنه باغلی بیر منطقه دیر.

چینجه‌ده "*دونقچنق*"، "*دوْغو شهری*" آنلامینا گلیر و اراضی‌سی، بۇ بؤیوک شهرین اوْرتاسیندا یئرلشن پکن *اسکی شهری‌*نین دوْغو یاریسی‌نی ایحاطه ائدیر. پکن اسکی شهری‌نین دیگر یاریسی شیچنق منطقه‌سی دیر.

## قایناقلار
میان‌جولگه بؤلگه‌سی

**میان‌جولگه بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی عشق‌آباد شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳۹٬۲۸۸ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی مرکز: عشق‌آباد
** دهستان عشق‌آباد مرکز: روستای رییسی
** دهستان غزالی مرکز: روستای فدیشه
شهر: عشق‌آباد
* بخش بلهرات مرکز: روستای گلبوی سفلی
** دهستان سالاری مرکز: روستای سالاری
** دهستان بلهرات مرکز: روستای ریگی

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:میان‌جولگه بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
اینجیل

[thumb|مرقس اینجیلی‌نین [عربجه اوْلان نوسخه‌لریندن بیری؛ ۱۵۹۰-جی ایله عایید اوْلان یازی تصویرلر و نیشانلار ایله تجهیز ائدیلمیشدیر.]]
**اینجیل** (؛ یونانجا: εὐαγγέλιον "ائوانقلیون"، خوش خبر)، اساساً خریستیانلارین موقدس کیتابلاری‌نین بیر حیصه‌سی دیر. حال حاضیردا اینجیل دئدیکده، عادتاً عهد جدید نظرده توتولور. عهد جدیدین ایلک دؤرد کیتابی اوْلان و عیسی مسیح‌ین دوْغولماسیندان، حیاتیندان، مؤجوزه‌لریندن، اؤلوموندن، دیریلمه‌سیندن و گؤیه یۆکسلمه‌سیندن بحث ائدن یازیلارا (متی، مرقس، لوقا و یوحنا) آیری-آیری" *اینجیل*" دئییلیر، آمما موقدس کیتابین آذربایجان تورکجه‌سی ترجومه‌سینده بۇ دؤرد کیتاب *اینجیل* دئییل **مۆژده** اوْلاراق ترجومه اوْلونموشدور.

## قایناقلار

بؤلمه:دینی متن‌لر
بؤلمه:مسیحیت
مرقس اینجیلی

thumb|مرقس اینجیلی‌نین ۱۴۸۶-جی ایله عایید بیر نۆسخه‌سی
**مرقس اینجیلی** (یونانجا: εὐαγγέλιον κατὰ Μᾶρκον)، خریستیانلارین ۴ اساس اینجیلیندن بیری دیر. بۇ کیتاب عهد جدیدین ایکینجی کیتابی دیر. کیتاب عیسی مسیح‌ین حواری‌لریندن اوْلان مرقس طرفیندن یازیلمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:مسیحیت
نیشابور بؤلگه‌سی

**نیشابور بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی نیشابور شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴۵۱٬۷۸۰ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی شهرستان نیشابور
** دهستان بینالود
** دهستان درب قاضی
** دهستان ریوند
** دهستان فضل
** دهستان مازول
شهرلر: نیشابور، بار
* بخش سرولایت
** دهستان سرولایت
** دهستان برزنون
شهر: چکنه، برزنون

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:نیشابور بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری