open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محمد اوراز

**محمد اوراز**، (۱۳۴۸- ۱۳۸۲)، آذربایجانلی داغچی. اورست داغین فتح ائدن ایلک موسلمان دیر. آتا ـ آناسی غربی آذربایجانین سولدوز شهریندن دیرلر. آتاسی کورد و آناسی ایسه تورک‌دور.

## یاشامی

## ائشیک باغلانتی‌لار
## قایناقلار

*
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:آذربایجان داغچیلاریبؤلمه:سولدوزلولار
گیلان (دقیقلشدیرمه)

* **[[گیلان]]** ایران اؤلکه‌سینده یئر‌لشن بیر اۇستان.

* **[[گیلان ولسوالی‌سی]]**، بیر ولسوالی (شهرستان) افغانیستاندا
* گیلان (الیگودرز)
مانیسا

﻿

**مانیسا** تورکیه جمهوریتی‌نين  بیر بؤیوک شهری‌دیر. بو شهرين  ۲۰۰۹ -نجی ايلده  ۲۹۱٬۳۷۴ نفر اهاليسی وارمیش 

## قايناقلار

* 
* 
* 

## خاریجی لیکلر

* Celal Bayar University 
* Mesir Festival web site - English language pages
* Jewish community of Manisa 
* Lost City (Continent) Atlantis was in Manisa?
* 200 Manisa pictures, many of its monuments
* www.manisahistory.com 

بؤلمه:مانیسا
بؤلمه:تورکیه شهرلری
محمد شاه سفلی

## محمد شاه سفلی
(تورکجه: آشاغی ممدشاه) سولدوز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی سولدوز بخشی، بیگم قلعه (تورکجه: بییم قالا) ماحالینا تابع اولان کند دیر.

بو کندین آدینی سون واختلار دییشرک فارسجا "پنج تن شهید" قویموشلار.

## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 176(42عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی کوردلر و سنی شافعی دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
محمد عالیم خان

**محمد عالیم خان** (بوتون آد: سید میر محمد عالیم خان، عبد الاحد خان اوغلی) اورتا آسیادا بوخارا امیرلیگینین سون امیری، ۱۸۸۰-نجی میلادی ایلین ژانویه‌سینده آنادان اوْلوب و ۱۹۱۱-نجی میلادی ایلین ژانویه‌سیندن ۱۹۲۰-نجی میلادی ایلین آگوستوناجا بوخارا امیرلیگین باشچی‌سی ایدی. محمد عالیم خان شوروینین قیزیل اوردوسونون یوروشوندن سوْنرا، قاچقین‌لیغی دؤنمینده، باسماچی‌لاری قیسا چاغ باشچی‌لیق ائتمیشدی.

## قایناقلار

## گؤرونتولر


File:Said Mir Mohammed Alim Khan Amir of Bukhara photo Taken by Ahmad Waleed.JPG

File:Kamennoostrovsky44b.jpg



بؤلمه:ایسلام تاریخی
بؤلمه:تورک تاریخی
محمد علی بخاری

**محمد علی بخاری**، اؤزبکلرین اۏرتا آسیادا خانلېق ائدن چاغېندا یاشارمېش و کۆچکۆنچۆ خان بۇیوروقې ایله شرف الدین علی یزدی یازان ظفرنامه تاریخ بیتیڲین تۆرکجه‌یه چئویریب‌دیر.
## محمد علی بخاری نثریندن اؤرنک
محمد علی بخاری نثریندن اؤرنک:
::* اما بعد بیلگیل کیم بو دوران شریف و اوان لطیف ده کیم شاهنشاه دیندار کوچکونچو خانین مبارک کونوللرینده سعادتمند خاطرلاریقا کچتی کیم مولانا شرف الدین یزدی فارسی تیل بیلن تیمور بک ین واقعیاتینی آیتیبتیر، تاجیکلر آندان بهره تابیب تورک ایلیگه فیض ته‌گمه‌ی تورور. بس گرک کیم بو کیتاب تورکی تیل بیلن بولقای، تا آندان ایل و اولوس فایدا تابقایلار.
دئمڲی یارار کیم اؤزبکلرین خانلېق چاغېندا یازېلان بو بیتیک ده اؤزبک ائلی و دیلیندن یۏخ، تۆرک ائلی، دیلی و اولوسون‌دان سؤز گئدیر اما بوگۆن سۏرادان یارانمېش "اؤزبک دیلی" لفظی، تۆرک دیلی‌نین آدې یئرینه ایشلنیلیر.

## قایناقلار

* تاریخ زبان و لهجه های ترکی، نشر پیکان، دکتر جواد هیئت، ص۱۰۴

بؤلمه:تورک ادبیاتی
محمدآباد (هوراند)

محمدآباد كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين هوراندبولومو نده اولان دودانگه قصبه سی  نده يئرلشيب .  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  110نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
محمد قولوخان افشار اورمی

**محمد قولوخان افشار اورمی** بیرینجی ایران دا فدرال حؤکومت باشچی سی اولاراق  1197 اینجی ایل ده ایران نان قفقازا قدر حؤکومت قوروب و تمام آذربایجان خانلارینی بیرلشدیردی اونون مرکزی حؤکومتی اورمو شهری اولاراق بو شهر دارالعماره آدلاندی
## قایناقلار


بؤلمه:اورمیه‌لی سیاستچیلر
محمدعلی‌شاه قاجار

**محمدعلی شاه**،  ۶-جی قاجار شاهی ایدی. 
## دودمان



## قایناق‌لار

* قاجاریه 
* سلسله قاجار: از آغاز تا پایان
* لقایی، تاجگذاری محمدعلی شاه 

## قالری


File:Brooklyn Museum - Mohammad 'Ali Shah with Mirza Mohammad Ebrahim Khan the Moavin al-Dowleh and Company One of 274 Vintage Photographs.jpg

File:2000dinar (1).jpg



## قایناق‌لار

بؤلمه:قاجار تاریخی
بؤلمه:قاجار شاهلار
خرطوم

بندانگشتی|چپ|250px|خرطوم
**خَرطوم** (عربجه: *الخرطوم*) سودان اؤلکه‌سینین پایتختیدیر. بو شهر خرطوم اوستانینین مرکزیدیر و آغ نیل و آبی نیلین توققوشما یئرینده (موگران) واقع اولوبدور. خرطومون آدینین معناسی عرب دیلینده فیلین خورطومودور.

## تاریخ
خرطومون بیناسی ۱۸۲۱-نجی ایله قاییدیر کی میصر ارتشی بو محلده بیر پاسگاه یاراتدی. سونرالار بو شهر برده آل-وئریله روونق تاپدی.

## قارداش شهرلر
* امان - اوردون 
* قاهیره - میصر
* ایستانبول - تورکیه
* آنکارا - تورکیه
* سنت پترزبورگ - روسیه
* ووهان - چین
* اسمره - اریتره
* اوم درمان - سودان 
* برازیلیا - برزیل 
* سومالی لند 
* جیبوتی (شهر) - جیبوتی 
* دوبی - بیرلشمیش عرب امیرلیکلری

## منبعلر
*اینگیلیسجه ویکیپدیا

بؤلمه:سودان شهرلری
محمدیار

**محمدیار** سولدوز بؤلگه سینین شهرلریندن بیری اولاراق باتی آذربایجان اوستانینده یئرلشیب دیر.

## اهالی
بو شهرین اهالی سی قاراپاپاق تورکلریدیر. اهالی نین هامیسی آذربایجان تورکجه سی ایله دانیشیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری
مخور (شوط)

**مخور** کندی ماکی بولگه‌سینین،  گونئی قاراقویون قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 2603 نفر اهالی سی و 524 عائیله سی وار.  
## قایناقلار

بؤلمه:شوط بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
مراجول (اورمو)

**مراجول** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بولومو و بکیشلو چای قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین ۳۶۹ نفر اهالی سی و ۱۰۶ عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:بکیشلو چای قصبه‌سی
بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
مراکش

بندانگشتی|300x300پیکسل|مراکش
**مراکش** (عربجه: *المغرب*)، رسمی آدی: **مراکش سولطانلیغی** (عربجه: *المملكة المغربية*) آفریقانین قوزئی‌باتی‌سیندا ایسلام اؤلکه‌سی‌دیر. ایندی سولطان آلتینجی محمد مراکشین سولطانی‌دیر.

## تاریخی
عرب موسلمان‌لار مراکشه 638-جی میلادی ایلینده آقبا ابن نافی‌نین باشچی‌لیغی آلتیندا گلمیش‌لر. اؤلکه، عرب ایدریسیلر سولاله‌سی طرفین‌دن ایداره اولونماغا باشلامیش‌دیر کی، بو دؤنومده مراکش علم اوجاغینا چئوریلمیش‌دیر. آردیجیل اولا‌راق بیر نئچه بربر سولاله‌لری (مورابیطلر سولاله‌سی، مووحیدلر سولاله‌سی، مرینیلر سولاله‌سی، وطاسیلر سولاله‌سی، سعدیلر سولاله‌سی) و علویلر سولاله‌سی طرفین‌دن ایداره اولونموش‌دور. 1901-جی میلادی ایلینده فرانسه طرفین‌دن ایشغال اولونموش، 1955-جی میلادی ایلینده موستقیل‌لیک قازانمیش‌دیر. 1976-جی میلادی ایلینده غربی صحرانی ایسپانیادان گئری قایتارمیش‌دیر.

## جوغرافیاسی
مراکش گئنیش چای سیستئمینین اییه‌سی‌دیر. آتلانتیک اوقیانوسونا تؤکولن اؤنملی چای‌لار اومم ار-رابی، سیبو، تانسیفت، دئرا چای‌لاری‌دیر. ایقلیم باخیمین‌دان اؤلکه‌نین شرق و گونئیی ایستی و قورو، آرا‌لیق دنیزی و آتلانتیک اوقیانوس ساحل‌لری ایسه معتدل و یاغیش‌لی‌دیر.

## ایقتیصادیاتی
یاغیشین چوخ اولماسی کند تصرروفاتینا شرایط یارا‌دیر. بورادا آرپا و بوغدا بئجریلمه‌سی ایله ایختیساس‌لاشان کیچیک، اننوی تصرروفاتلا یاناشی، سیتروس میوه‌لری و قیش تروزلری ایخراجی اۆچون بؤیوک میقیاس‌لی تصرروفات دا وار. اساس محصول‌لاری بوغدا، قارغیدا‌لی، دوگو، شکر قامیشی، چوغوندور، اوزوم، خورما، سیتروس مئیوه‌لری، پامبیق و زئیتون‌دور. حیواندارلیق اساساً قویون و کئچی حیواندارلیغی‌دیر. بالیق صنایعی ده ایقتیصادیاتین اساس ساحه‌لرین‌دن‌دیر. مراکش دونیادا ان بؤیوک فوسفات تورشوسو ایخراجاتچی‌سی‌دیر. دیگر طبیعی ثروت‌لری کؤمور، قورغوشون، دمیر فیلیزی، گوموش و میس‌دیر. اساس ایخراج مال‌لاری فوسفات تورشوسو، سیتروس مئیوه‌لری، بالیق (ساردینیا) یاغ‌لاری و خورما‌دیر. سنایئنین اساسینی داغ-مدن صنایعی، گوبره، توخوجولوق، خالچاچی‌لیق، نفت ائما‌لی، سیمان، قند و مئیوه شیره‌سی ایصتیحصالی تشکیل ائدیر.

## اها‌لی‌سی
اها‌لی‌نین عومومی سایی، 33.8 میلیون‌دور کی میصر و سودان اؤلکه‌لرین‌دن سونرا اۆچونجو بؤیوک عرب اؤلکه‌سی‌دیر. اها‌لی‌نین 60%-ی عرب‌لر، 40%ی ایسه بربرلردیر.

## گؤرونتولر


File:Morocco WS-included (orthographic projection).svg
File:Flag of Morocco.svg
File:Coat of arms of Morocco.svg
File:Government of Morocco.svg
File:Roundel of the Royal Moroccan Air Force.svg
File:Sahara dust plume Nov 1998.jpg
File:Hassan II of Morocco, 1983.jpg



## قایناقلار

بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:عرب دیللی اؤلکه‌لر
بؤلمه:مراکش
بؤلمه:عرب دؤولت‌لری
بؤلمه:فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:عرب بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:Countries in Africa
بؤلمه:North African countries
بؤلمه:Maghrebi countries
بؤلمه:Saharan countries
بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:عرب دیلی سؤزجوک‌لو مقاله‌لر
بؤلمه:فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:Member states of the Organisation internationale de la Francophonie
بؤلمه:ایسلام ایش‌بیرلیگی تشکیلاتی اؤلکه‌لری
بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
مرتضی نظمی‌زاده

**مرتضی نظمی‌زاده**،  (ؤ. 1136/1723) عثمانلی تاریخچیسی.

## حیاتی
حیاتی حاقیندا کیفایت قدر معلومات یوخدور. آدی حسین اولوب گلشن شعراء مؤلیفی عهدی‌نین قیزی طرفیندن نوه‌سی نظمی تخلّوص‌لو باغدادلی شاعیر سید علی افندی‌نین اوغلودور. باغداددا دوغولدوغو، مدرسه تحصیلینی بورادا تاماملادیقدان سونرا عثمانلی والی‌لری‌نین الی‌آلتدا موختلیف خیدمتلر گؤستردیگی و بغداد خزینه‌سینده روزنامه‌چی خیلافتینه قدر یوکسلدیگی بللیدیر.
ابراهیم متفرقهنین یاراتدیغی مطبعه‌ده بئشینجی و یئددینجی اثر کیمی باسیلان، ابن عربشاه‌دان ترجومه ائتدیگی تاریخ تیمور گورکان و گلشن خلفاء اولماسی، اونون ایستانبول علم دایره‌لرینده تانیندیغینا ایشاره ائدیر. تاریخ، ادبیات، لوغت و دین مؤوضوعلاردا اثر قویان نظمی‌زاده "مرتضی" تخلوصو شئعرلر قلمه آلمیشدیر. همچنین دؤورونده عربجه و فارسجادان ائتدیگی ترجومه‌لرله علم دایره‌لری‌نین دیقتینی چکدیگی گؤرونور.

## تورک دیلینده اثرلری
* اختصار حل المشکلات = اختصار لغة وصّاف
* ترجمة تجزئة الأمصار و تزجئة الأعصار = ترجمه و شرح تاریخ وصّاف = ترجمه وصّاف الحضرة
* ترجمه عجائب المقدور فی نوائب تیمور = ترجمه تاریخ تیمور کورکان
* ترجمة فضائل الخیل
* ترجمة المقصد الأقصی
* ترجمة الهیئة السنیة فی الهیئنة السنیة للسیوطی و القره‌مانی
* جامع الأنوار فی مناقب الأبرار (الأخیار) = تذکره اولیاء بغداد =. مناقب اولیای بغداد
ذیل علی درّة التاج فی سیرة صاحب المعراج
* رسالة فی ربع الدستور المجیّب
* شرح کنز العارفین
* شرح مشکلات تاریخ وصّاف =. شرح لغات تاریخ وصاف
* القیاس الاستثنائی و شروط انتاجه = منتخب شرح لغات تاریخ وصاف
* گلشن خلفاء
* نصاب الآداب = ترجمه قابوس‌نامه
* الهیئة الاسلامیة

## ائشیک باغلانتی‌لار
* نظمی‌زاده، مرتضی؛ دیانت وقفی ایسلام انسایکلوپئدیاسی

## قایناقلار

* قره‌بلوط، علیرضا؛ قره بلوط احمد توران؛ معجم تاریخ التراث الاسلامی فی مکتبات العالم: ج2، ص1018.
* بغدادی، اسماعیل پاشا؛ هدیّة العارفین: ج2، ص425؛
* بورسالی، محمدطاهر؛ عثمانلی مؤلفلری: جج3، ص152.
* ایسلام انسایکلوپئدیاسی، (Türkiye Diyanet Vakfı İslâm ansiklopedisi)، نظمی‌زاده مرتضی افندی مدخلی، ج32، صص46-48.

تورک یازیچی‌لار
تورک تاریخچی‌لر
تورک شاعیرلر
مرده‌کتان

**مرده‌کتان كندی** دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان بوزقوش قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  101نفر اهاليسي وارايميش.

## قایناقلار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
مرزیفون

**مرزیفون** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۵۲٬۳۳۴نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
مخدوم‌قولو فراغی

**مخدوم قولی فیراغی** بؤیۆک تۆرکمن شاعیری ۱۷۲۴-نجی میلادی ایلده آنادان اوْلوب، 1807-نجی میلادی ایلده توْپراقا تاپشێرێلێب‌دێر.

## شعرلریندن اؤرنک
*كج دير يارانلار
::نمازخوان درويش‌لر، دولت‌لي باي‌لار

::فلكينگ گردشي كج دير يارانلار

::منت‌لي اوقالان نماز يول آلماز

::دولته دايانمانگ، پوچ دير يارانلار

::سيقيلسا بورون‌لار، سارالسا يوزلر

::قوريسا دوداقلار، بولماسا سوزلر

::گوگرسه ديرناق‌لار، آغارسا گوزلر

::ايماندان اوزگه‌سي هيچ دير يارانلار

::اصلينگ آويچ قوم دير، دم بير نفس دير

::اوزونگه بير گوزله ايشينگ عبث دير

::جسد بير منزل دير، تن بير قفس دير

::جان بير گوزي باغلي قوش دير يارانلار

::غافل بولمانگ، دنيا گلن اوترلر

::موندا خوشوقت بولمانگ، باردير بترلر

::چكيلر كرون‌لر، يورير خاط‌ارلار

::بير ايزي اوزولمز گوچ دير يارانلار

::اجل ياقانگ توتار، بير گون باغيردار

::گيدن قايديپ گلمز، بۇ  بير اوغوردير

::منزل‌لر ايراق دير، يوكلر آغيردير

::ايرته‌راك ترپه‌نينگ، گيچ دير يارانلار

::قوتولار سن حق يولونا جان برسنگ

::حله بولار بير غريبه دون برسنگ

::سايا بولار بير محتاجه نان برسنگ

::بير آجي دويورماق حج دير يارانلار

::بو دنيا دييگه‌نينگ ايكي ورق‌دير

::ياريسي قارادير، ياريسي آق‌دير

::بير گيجه دويش گوردوم، ارتيري يوق‌دير

::دنيانينگ تمثالي دويش دير يارانلار

::مخدومقلي بويون قويغول بۇ  امره

::دنيا مشغول بولوپ، قالماغيل گمره

::يوز ييل‌ليق تتاريك،باش گونليك عمره

::عقل ايلانگ، نيچيك ايشدير يارانلار

## قایناقلار

بؤلمه:تورک شاعیرلر
سودان

بندانگشتی|left|250px|سودان بایراغی
بندانگشتی|left|250px|سودان نقشه‌سی
**سودان جومهوریتی** آفریقانین شومال شرقینده یئرلشن بیر اؤلکه‌دیر و اونون پایتختی خرطوم شهریدیر. سودانین ۳۰ میلیون ۸۹۴ مین نفر جمعیتی واردیر و اونون پول واحیدی سودان پوندودور. بۇ اؤلکه‌نین خالقی‌نین یوزده ۹۷ سیندن چوخو موسلماندیرلار. ۲۰۰۵-نجی ایلدن قاباق عرب دیلی سودانین تکجه دیلیدی؛ آما بۇ ایلدن سوْنرا عرب و اینگیلیس دیلی ایکیسی بیرلیکده بۇ اؤلکه‌نین رسمی دیللری اوْلدولار.

ایندیلیکده سودان آفریقانین اوچونجو و عرب دونیاسی‌نین ایکینجی بؤیوک اؤلکه‌سیدیر. بۇ اؤلکه آفریقانین و عرب دونیاسی‌نین ان بؤیوک اؤلکه‌سیدی؛ آما ۲۰۱۱-نجی ایلده جنوبی سودان بیر سسوئرمه نتیجه‌سینده بۇ اؤلکه‌دن آیریلدی.

بو اؤلکه‌نین آدی عربجه اوْلان «بلاد السودان» عیبارتیندن آلینیب کی «قره‌لر یوردو» معناسیندادیر. سودان ۱۹۵۶-نجی ایلده اؤز موستقیللیگینی اینگیلیستاندن اله گتیردی. بۇ اؤلکه موستقیللیگیندن سوْنرا همیشه ناآراملیق و داخیلی ساواشا شاهید اوْلوب و تکجه ۱۹۷۲-نجی و ۱۹۸۳-نجی ایللر آراسیندا آرام فضایا مالیک اوْلوبدور. سودانین نیظامی اسلام شریعتی اساسیندا قویولوبدور. بۇ اؤلکه ایکی داخیلی ساواش و دارفور ساواشینی تجروبه ائدیب و قوومی تمیزله‌مه و برده‌دارلیغلا درگیردیر.

ایداری فیساد شاخیصلرینده سودان دونیانین ان فاسید اؤلکه‌لریندن بیری –ایداری فیساد و ایختیلاس میزانی نظریندن– ذیکر اوْلونوبدور. دونیا آجلیغی شاخیصی اساسیندادا سودان دونیانین بئشینجی آجلیغی گئنیش اوْلان اؤلکه‌سیدیر و بیر خطرلی وضعیتده‌دیر.

## منبعلر

بؤلمه:سودان
بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:عرب دیللی اؤلکه‌لر
بؤلمه:آز توسعه ائتمیش اؤلکه‌لر
اوغوز تورکلری

**اوغوز تورکلری**، تورکلرین بیر بؤیوک بؤلومودورلر. اوغوزلار دؤردونجو ه.ق. یوزایللیکده باتی‌یا کؤچمک ایله، ایسلامدان اؤنجه بو توپراقلارا کؤچموش تورکلرله بیرلیکده، اورتا دوغونون تورک توپلوملارینی یاراتدیلار. اورخون داش یازیلارینا و موسلمان جوغرافی‌چیلره دایاناراق، اوغوزلار اؤز کؤچمکلرینی اورتا آسیانین قوزئییندن باشلاییب، خزر دنیزینین قوزئیی و دوغوسونا و اوندان سونرا آذربایجان، عیراق و آنادولویا یئتیشدیلر.

عربجه‌نین و فارسجانین کلاسیک یازیلاریندا، اوغوزلار **غز**، **تغز غز** (دوققوز اوغوز) و **تورکمان** سؤزجوکلری ایله آدلانیبلار.

## اوغوز بویلاری


File:Kinik.svg|قینیق
File:Kayi.svg|قایی
File:Bayundur.svg|بایوندور
File:Yiva.svg|ییوا
File:Salur.svg|سالور
File:Avsar.svg|آووشار
File:Begdili.svg|بگ دیلی
File:Bugduz.svg|بۆگدوز
File:Bayat.svg|بایات
File:Yazir.svg|یازیر
File:Eymur.svg|ائیمۆر
File:Karaevli.svg|قارا بؤلوک
File:Akevli.svg|آلغا بؤلوک
File:Igdir.svg|ایگدیر
File:Yuregir.svg|یۆره‌گیر
File:Dodurga.svg|توتورغا
File:Alayuntlu.svg|اولو یۇندلوق
File:Doger.svg|تۆگر
File:Pecenek.svg|پئچه‌نک
File:Cavuldur.svg|چاوولدور
File:Cepni.svg|چه‌پنی
File:None-100.gif|چاروقلوق



## قایناقلار

*دیوان لغات الترک، کاشغرلی محمود، حسین محمدزاده صدیق، اختر

بؤلمه:تورک خالقلاری
بؤلمه:تورکلر
مرکزی جاوه

**مرکزی جاوه** اندونزی‌نین جاوا آداسی‌نین مرکزی بؤلومونده یئرلئشمیش بیر اوستان‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:اندونزی
مرگرش (اورمو)

**مرگرش** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، صومای برادوست بولومو و برادوست قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 48 نفر اهالی سی و 9 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
مرگن ایسماعیل کندی (شوط)

**مرگن ایسماعیل کندی** کندی ماکی بولگه‌سینین،  گونئی قاراقویون قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 416 نفر اهالی سی و 92 عائیله سی وار.  
## قایناقلار

بؤلمه:شوط بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
مزرعه جهانگیر

مزرعه جهانگیركندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين هوراندبولومو نده اولان دیکله قصبه سی  نده يئرلشيب .  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  17 نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
مزرعه حاج‌عابدین

**مزرعه حاج‌عابدین** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان ینجه‌بل قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  97نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
مرسین

**مرسین** (، ، ، ، ، ، ) بیر نؤع بیتکی.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Myrtus»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بیتکیلر
مشهدی میرزاکندی (پولدشت)

**مشهدی میرزاکندی** کندی پولدشت بؤلگه‌سینین، قاراعین بولومو و زنگبار قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 836 نفر اهالی سی و 194 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:پولدشت بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
مصدر

**مصدر** یوْخسا **آناسؤز**، ایش، حرکت و حالین آدی. تورکجه‌ده آناسؤزون شکیلچی‌سی قالین سسلی فعللرده «ماق»، اینجه سسلی ائیلملرده «مک» دیر. آناسؤزلر «نه ائتمک؟» و «نه اوْلماق؟» سواللارینا جاواب وئرر. اؤرنک: نه ائتمک؟ بیلمک، نه اولماق؟ سوْیوماق، ...
*آناسؤز آد کیمی حاللانار: گؤرمکده، آلماقدا، یازماقدان، قاچماقدان، ...
*آناسؤز باغلیلیق شکیلچیلرینی گؤتورَر: آلماغیم، گؤرمگیم، قاچماغیم، ...
*آناسؤزلرده باغلیلیق شکیلچیلری، حال شکیلچیلریندن قاباق گلر: آلماغیمدان، گؤرمگیمدن، قاچماغیمدان، ...

## قایناقلار

بؤلمه:تورکجه قرامری
مصطفی شیخ‌اوغلو

**صدرالدین مصطفی شیخ‌اوغلو** (آنادولو تورکجه‌سینده:۱۳۴۰-۱۳۴۱ - ۱۴۱۰ ) (Sadrüddin Mustafa Şeyhoğlu~) شاعر و تورک دیلمانج ایمیش کی عثمانلی  شعر توپلوسیندا اونملی رولی واریمیش .

## قایناقلار

بؤلمه:تورک شاعیرلر
مکزیک

**مکزیک** قوزئی آمریکا قاره‌سینده یئرلشن بیر اوْلکه‌دیر.۱۲۰ میلیون دان چوخ جمعییته صاحیبدیر . 

## قایناقلار
 

 
 

بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:قوزئی آمریکا اؤلکه‌لری
بؤلمه:مکزیک
بؤلمه:اؤلکه‌لر شومالی آمریکادا
بؤلمه:Federal constitutional republics
بؤلمه:Former Spanish colonies
بؤلمه:ای ۷ اؤلکه‌لر
بؤلمه:جی ۱۵ اؤلکه‌لر
بؤلمه:جی ۲۰ اؤلکه‌لر
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:ایسپانیولجا دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:۱۸۱۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
کونقو دموکراتیک جومهوریتی

**کونقۇ دموکراتیک جمهوریسی** اۇرتا آفریقادا بیر اوْلکه.
## گؤرونتولر

File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg
File:Coat_of_arms_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo_(2003-2006).svg
File:Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (grey spear).svg



بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:کونقو دموکراتیک جومهوریتی
بؤلمه:فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:آز توسعه ائتمیش اؤلکه‌لر
## قایناقلار
احمد قوام

**احمد قوام** یا **قوام السلطنة** (۱۲۵۲-۱۳۳۴تهران) ابراهیم معتمدالسلطنة اوغلو و وثوق الدولة قارداشی و ایرانلی سیاستچی کی  ۵ دفعه ایراندا صدراعظم اولدو و ایکی دفعه قاجاریه زمانی و ایکی دفعه پهلوی زمانی.

## یاشایش
۱۲۵۲-جی ایلده تهراندا دونیایه گوز آچدی و آتاسی معتمدالسلطنة اونی ناصرالدین شاه درباریندا شاه پیش خدمتی ائتدی و او سون ایللرده دایی سی میرزا علی خان امین الدوله آذربایجان والی سی اولاندا اونون منشی سی اولدو .

## مشروطه
احمد قوام تهران آلیناندا مشروطه زمانی خارجه دن ایرانا قاییتدی و بو ایلده ۱۲۸۸ ایلین مهراین ۸ی داخله ایشلر وزیرینه معاون اولدو و ۱۲۹۶اۀتی اینجی ایلجا عدلیه و مالیه وداخله ایشلر وزیری اولدو و بو ایل بهمن این ۸ی خوراسان والی سی سئچیلدی.

## مصدق و قوام
دوکتور مصدق ۱۳۳۱ده محمدرضا شاهینان آراسی قاریشدی و جنگ وزیری سئچمکده آجیخلی اولدولار و مصدق استعفا وئردی و قوام یئنی دن ایرانا گلیب و باش وزیر اولدو بو ایلده چوخلو اؤلکه باشچیلاری و سیاسی ومذهبی باشچیلار قوامین حکومتین رد ائتدیلر و قاریشیق دوشدی شهربانی تهراندا نئچه نفری اولدوردو و شاه قوامی مقصر بیلدی و قوام استعفا وئردی.بو قاریشیقدا مجلیس اونی مهدورالدم(قانی هدر اولموش) بیلدی و اونون مال دولتی آلیندی و او چوخ آجی سیاستدن حذف اولدی و رزم آرا کی بوایللر قدرتدن کناره قویولموشدی یئنی دن گوج تاپدی .

## مقاملاری
*۵ دفعه باش وزیر
*۱۳ دفعه داخله ایشلر وزیری
*۴ دفعه خاریجه اشلر وزیری
*۴ دفعه مالیه وزیری
*۲ دفعه جنگ وزیری
*۱دفعه عدلیه وزیری
*۳ ایل خوراسان فرمانداری
*۴ اینجی و۵ اینجی مجلیس وکیلی

## قایناقلار

بؤلمه:سیاستچیلر
بریتانیا

**بریتانیا** عادتن بولارا ایستیناد ائدیر:
* بؤیوک بریتانیا، بیر بویوک آدا اوروپانین غربینده
* بیرلشمیش شاهلیق، بویوک بریتانیادا، ایرلند آداسینین شیمال-شرق حیصه‌سی و بیر چوخ کیچیک آدالاری ایحاطه ائدن شاهلیق دوولت

**بریتانیا** بولاردا ایستیناد ائده بیلر:

## یئرلر
* Britain (place name)
* Britain, Virginia, an unincorporated community in the United States of America
* بویوک بریتانیا کراللیغی، بیر شاهلیق دوولت ۱۷۰۷ دن ۱۸۰۰ه قدر

## خالق
* Calvin Britain (1800–1862), an American politician
* Kristen Britain, an American novelist

## وسیطه‌لر
* SS ''Great Britain'', a  passenger steamship launched in 1843 and retired in 1886
* *Great Britain*, a GWR 3031 Class locomotive, built in 1892 and retired in 1914

## باشقا ایستیفاده‌لر
* Captain Britain, a Marvel Comics superhero
* ''Great Britain'' (play), by Richard Bean
* National sports teams of the United Kingdom

## بیرده باخ
* 
* 
* Terminology of the British Isles
* اینگیلیس
* Britains
* Britannia
* British Isles
* Brittain (disambiguation)
* Brittany (disambiguation)
* Brit (disambiguation)
* Britten (disambiguation)
* Briton (disambiguation)
* بریتونی دیللری
* British (disambiguation)
* Great Britain (disambiguation)
* New Britain (disambiguation)
لینوکس

بندانگشتی|سول|150px|تاکس - لینوکسون پنگوئن سمبولو
لینۇکس ( اینگیلیسجه‌‌ده‌ : Linux) بیر اؤزگۆر و آچیق-قایناغ کوْدلۇ یازیلیم  موْدئلینین اۆزرینده‌ یازیلمیش یۇنیکسه‌-اوْخشار یؤنتن‌سیستئمی‌دیر.بؤیۆک بؤلۆمۆ پازیکس ایستانداردیلا اۇیۇملۇدۇر. لینۇکس اؤزۆ بیر یؤنتن‌سیستئمینین چکیردگی و قنئوْ پروْژه‌سینین پروْقرملریله‌ بیرلیکده‌ایشلتیم سیستمی  ساییلیر بۇنا گؤره‌ اؤزگۆر یاسدال سازمانی قئنوْ|لینۇکس سؤزجۆکۆن بۇ یؤنتن‌سیستئمینین آدینا ایشلدیر عادی حال دا اله لینوکس قولانیر.

لینوکس دییشیک یاسدال (هارد ور) لاری ساپورت الیر بونان بله : ساعات (Linux watch)، جیب تلفون لار ، تبلتلر، روترلر، اوْین‌کوْنسۇللارؽ، میز اوستو بیلگی سایارلار(دسکتاپ)، بویوک بیلگی سایارلار و سوپر کامپیوتر لر.

لینوکس چکیردگی‌نین قورولان ایشلتیم سیستم لرینه لینوکس داغیٛتیٛمی دییلر . کی بولارا شامل اولور:
یازیٛلیٛم گلیشتیرمه (software develope)
وب سرور . آپاچی کیمی
دسکتاپ لار . گنوم ، کا دی ای و اکس اف سی ای و اوپن آفیس کیمی توپلام لار.

ایلک اولاراق لینوکس، یالنیز اینتلین 80x386 ایشلمجی‌سین قوللانیردی.
آما بو حالدا دییشیک ایشلم‌جی‌لرله و دیه بیلریک هر یرده لینوکس ایشلنه بیلر. موبایل لاردان بویوک سوپر کامپیوتر لره قدر.

لینوکسون لوگو سو بیر پنگوین دیر . بو باره ده لینوس تروالدز یالنیز گولوش اۆچون(just for fun) کتابیندا دییر علاقم بو حیوانا چوخویدی اونا بو ادی سئچدیم البته لینوکسون داغیٛتیٛم‌لاری دا بو یولا دوام ائدیرلر. 
اؤرنک اۆچون اندرویدون آدلاری شیرینی و تنقلات دان گوتورولور میثال اۆچون ساندویچ دوندورما (Ice cream sandwich) یا اوبونتو کی هر یئنی بیٛراخیم‌دا خطر ده اولان حیوان‌لارین آدیندان تانیماق اولار.

[بندانگشتی|سول|150px|لینوس تروالدز لینوکسون اصلی [چکیردک(ایشلتیم سیستمی)|چکیردگین یازان ]]

## لینوکسون داغیتیم لاری
لینوکسون چکیردگی اؤزوْ داغیتیلان ایشلتیم سیستم لرین بیر پارچاسی اولا بیلر. لینوکس بوتون داغیٛتیٛم لاردا چکیردک ساییٛلار . چوخ تانینان داغیتیٛم‌لاردان:
*آرچ لینوکس KISS قایدالارینان قورولوب rolling یاییم سیستمی‌ندن داغینار.
*اسلکور ایلک داغیلان لینوکس لاردان ساییٛلیٛر کی ایاغ اوسته قالابیلیب و بوندان زوزه(سوزی) کیمی ایشلتیم سیستم لری آیریلب.
*سنت اواس رد هتیده اولان سورس دان آیریلیب رد هت ایله ۱۰۰٪ اویوملودور. 
*دبیان تجاری اولمایان داغیٛتیٛم دیٛر کی کؤنوْللو کس لار بونو اداره ائدیر و آزاد یازیٛلیٛملار قورولومونا چوخ متعهد دیلر.
*فدورا بیر داغیٛتیٛم دیر کی رد هت طرفیندن دستکلنیر .
*ناپیکس ایلک جانلی سی دی ایله قورولان ایشلتیم سیستمی ساییٛلیٛر و فدورا دان آیریلیب.
*کوبونتو اوبونتونون کا دی ای ورلیشی ساییٛلیٛر.
*لینوکس مینت اوبونتو یا باغلی بیر سویملی ایشلتیم سیستمی دیر.
*مندریوا رد هت دن ایریلمیش داغیٛتیٛمی‌دیٛر.
*اوپن سوزی ان یاخشی کا دی ای داغیٛتیٛمیٛدیٛر.
 
بندانگشتی|سول|150px|اوبونتو لینکسون ان چوخ ایشلنینن داغینیشی

بندانگشتی|سول|150px|لینوکسون داغینتیلاری چارتی

بؤلمه:ایشلتیم سیستملری
بؤلمه:Linux
بؤلمه:1991 software
بؤلمه:Computing platforms
بؤلمه:Cross-platform software
بؤلمه:Finnish inventions
بؤلمه:Linus Torvalds
بؤلمه:Unix variants
بؤلمه:Free software programmed in C
قوزئی یاریم کوره

**قوزئی یاریم کوره** یا دا **شومالی یاریم کوره** یئر کوره سینین استوا خطینین قوزئینده اولان حیسه سیدیر.

قوزئی قوطبی بۇ یاریم کوره ده دیر.

بندانگشتی|260px|قوزئی یاریم کوره اۆست باخیشدان

بندانگشتی|چپ|260px|ساری بویالی یئرلر قوزئی یاریم کوره سیدیر

بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:یئر
سهندیه منظومه‌سی

سهندیه منظومه‌سی، شهریار طرفیندن بولود قاراچورلونون ایفتیخارینا قوْشولان بیر تورکجه شعر منظومه‌سی‌دیر.

شهریار، بولود قاراچورلویا اولان ایرادتیندن، سازیمین سوزو کیتابیندان ایلهام آلاراق بو شعری یازیب و سهندیه آدلاندیرمیشدیر.

## '''بوتون شعر:'''

## گورونتولر
ساغ|بندانگشتی|سهند داغی

## قایناقلار

* شهریارین بیوقرافی‌سی ایله شعرلری 

بؤلمه:ادبی اثرلر
بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:محمدحسین شهریار
قوزئی قوطبو

**قوزئی قوطبی** یئر کوره سینین فیرلانما اۇخونون قوزئی یاریم کوره سینی کسدیگی نوقطه.

بورادا هاوا دورومو قئشدا -۴۰ °C و یایدا ۰ °C اۇلور.

[275px|بندانگشتی|چپ|[قوزئی قوطبی نون دقیق یئری]]

[بندانگشتی|275px|[قوزئی قوطبی]]

بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:یئر
جنوب قوطبو

**جنوب قوطبو** یا **گونئی قوطبو** یئر اوْخونون آلت قیسمینده قالان نوقطه‌نی تعریفلر.

گونئیده‌کی قاره‌نین تاپیلماسی ۲۰۰ ایللیک آختاریشدان سونرا آنجاق ۱۸۴۰–جی میلادی ایلده مووفّقیّت ایله باشا چاتمیشدیر.

بندانگشتی|250px|جنوب قوطبو 

## قایناقلار
 

بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:یئر
بؤلمه:قاره‌لر
آیت‌الله

بندانگشتی|330x330پیکسل
**آیت الله** و آیت الله العظمى ایکی دینی لقب اولاراق اون ایکی اماملی شیعه مذهبینه عایید و ایسلامی فیقه-ده اجتهاد مرتبه سینه چاتان کیمسه‌یه آیت الله، و مرجعیت مقامیندا اولان کیمسه‌یه ده آیت الله العظمی دئییلر.

## آیت الله لقبی
اؤزل و خاص اولاراق چاغداش شیعی حوزه لرده و عمومی اولاراق شیعه لر آراسیندا آیت الله لقبینه صاحب اولانین، اجتهاد ملکه سینه چاتمیش اولدوغو آنلانیلیر و بو آنلاییشین آردیندا، او دینی و شرعی احکام و حکم لری قایناق لاریندان چیخارتماغا گوجو اولان بیر «مجتهد»دیر و هابئله بو احکامین نئجه چیخارتماغینی اؤیرنجی لره اؤیرتمکده باجاریقلی دیر و شیعه حوزه لرینده «خارج بحثی»نده اؤیردیلن لر ائله بونلاردیر. و بو اؤیرتیمله اونون عمومی فتوا وئرمه منصبی نی ال آلماسی حاق اولاراق ثابت اولونور یادا سون مجتهدلرله بو منصب اۆچون سئچیلیر.
آیت الله لقبی فخر و بؤیوکلوک لقبی اولمادان بیر علمی و بیلگی لقبی دیر و بو لقب عالم و بیلگینین چاتدیغی بیر بیلگی منصبی نه اشاره ائتمک اۆچون دور.

## آیت الله العظمی لقبی
شیعه‌لرده اجتهاددان علاوه، مرجعیت تقلید مقامینا اولاشان کیمسه‌نی آیت الله العظمی لقبی وئریلیر.

## مشهور آیت‌الله‌لار
* سید ابوالقاسم خوئی

## قایناقلار

بؤلمه:شیعه
ایل

**ایل** یئر کوره سینین گونش اطرافیندا دوْور اتمسینه باغلی اولان زامان اوْلچۆ واحیدی.

بیر ایل ۳۶۵ گوندور.

بؤلمه:تقویم
بؤلمه:ایل
بؤلمه:Orders of magnitude (time)
بؤلمه:تقویملر
بؤلمه:زامان بیریملری
بؤلمه:Solar calendars
گون

[center|thumb|800px|بیر گون ایچریسینده [گونشین دوغومو و باتیشی عئینی کادر ایچریسینده]]
**گۆن**، گونده‌لیک ایشلدیمده ییرمی دؤرد ساعاتدا قارشیلیق گلن بیر زامان بیریمیدیر. بو مودت تقریبی اولاراق گونشین بللی بیر نوقطه ده کی مریدین(نصف النهار سماوی)دن ایکی گئچیشی آراسینداکی زامانین ایل ایچریسینداکی اورتالاماسی دیر. یئر کوره‌سی نین اوزاق اولدوزلارا گؤره اؤزو ائکسنی اطرافیندا بیر تام طور یاپماسی اۆچون گرکن مودته اولدوز گونو دییلیر، گؤزلمه لرینده ایشلنن بو زامان بیریمی ۲۳ ساعات ۵۶ دقیقه دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:گون
بؤلمه:زامان بیریملری
بؤلمه:Orders of magnitude (time)
ساعات

**ساعات** بیر گوندن آز اولان زامانا وریلمیش واقت پارچاسینی اوْلچمک اۆچون ایستیفاده ائدیلن وسیله.
بندانگشتی|سول|150px|اسکی بیر دیک ساعات

بؤلمه:تقویم
گونئی یاریم کوره

**گونئی یاریم کوره** یا دا **جنوبی یاریم کوره** یئر کوره سینین استوا خطینین گونئیینده اولان حیسه سیدیر.

گونئی قوطبی و اوقیانوسیه قاره سینین بوتون لیگی، گونئی آمریکا و آفریقانین بویوک حیسه سی و آسیانین جنوب حیسه سی، اطلس، ساکیت و هیند اوقیانوسونون جنوب حیسه سی گونئی یاریم کوره سینده یئرلشیر.

آرژانتین، استرالیا، بولیوی، گونئی آفریقا، شیلی، پرو، یئنی زلاندیا و... گونئی یاریم کوره سینده یئرلشیر لر.

بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:یئر
استوا خطی

**استوا خطی** قوزئی و گونئی یاریم کوره لرین بیر بیریندن آیئران، یئرین مرکزیندن کئچن و یئرین فئرلانما مسیرینین خیالی خطی.

استوا خطینین اوزون لیغی 4076 کیلومتر دیر.

استوا یئر کوره سینده 11 اؤلکه و قالاپاقوس آداسیندان کچیر.

بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:ژئولوژی
بؤلمه:یئر
فصل

**فصل** ایلین شرطلی اولاراق بوْلۆندیگی دوْرت دوْور.

## تقویم ده فصل لر
* یاز: ۱ آغلارگولر - ۳۱ قیزاران
* یای: ۱ قوراپیشیرن - ۳۱ زومار
* پاییز: ۱ خزل - ۳۰ آذر
* قیش: ۱ چیلله - ۲۹ بایرام

 
 

بؤلمه:تقویم
یای

[300px|بندانگشتی|[یای|یای فصلی]]

**یای** یوخسا **یای فصلی** ایلین دؤرد فصلیندن بیریدیر.

یای گونش تقویمینده ایکینجی فصل ساییلیر.

یای ایلین ان ایستی فصلیدیر.

یای فصلی نین اۆچ آیی واردیر:
*قوراپیشیرن
*قویروق دوغان
*زومار

بؤلمه:تقویم
بؤلمه:فصللر
یاز

300px|thumb|'''یاز فصلی'''

**یاز** یوخسا **یاز فصلی** ایلین دؤرد فصلیندن بیریدیر.

یاز گونش تقویمینده بیرینجی فصل ساییلیر.

یاز فصلی نین اۆچ آیی واردیر:
*آغلارگولر
*گولن
*قیزاران

بؤلمه:تقویم
بؤلمه:فصللر
پاییز

300px|thumb|'''پاییز فصلی'''

**پاییز**، گۆز، یوخسا **پاییز فصلی** ایلین دؤرد فصلیندن بیریدیر.

پاییز گونش تقویمینده اۆچونجو فصل ساییلیر.

پاییز فصلی نین اۆچ آیی واردیر:
*خزل
*قیروو
*آذر

بؤلمه:تقویم
بؤلمه:فصللر
قیش

300px|thumb|'''قیش فصلی'''

**قیش** یوْخسا **قیش فصلی** ایلین دۆرد فصلیندن بیریدیر.

قیش گونش تقویمینده دۆردونجو فصل ساییلیر.

قیش ایلین ان سوْیوق فصلی دیر.

قیش فصلی نین اۆچ آیی واردیر:
*چیلله
*دوندوران
*بایرام (آی)

بؤلمه:تقویم
بؤلمه:فصللر
علی‌آقا واحد

بندانگشتی
**علی آقا واحید** آذربایجانلی شاعیر و تورک دیلینین بویوک غزلسرالاریندان بیری.
## یاشایشی
علی آقا واحد آذربایجان ادبیات سماسی نین پارلاق اولدوزلاریندان بیریدیر.
توکنمز استعدادی، آخیجی یارادیجیلیغی ائله یوردا باغلی اولان شاعر،1894 ایلینده باکی شهرینده دنیایا گلیب.
یوخسول عایله دن دوغولان شاعیر کیچیک یاشلاریندان باشلایاراق محرومیتلر ایچریسینه دوشور اوشاق ایکن آتاسینی الدن وئریر و عمیسینین یانیندا قالیر و ایشلییر.
72 یاشیندا اوزون مدت نوخوشلوقدان سورا گوزلرین یومور و دونیاسین دگیشدیریر.
## شعرلریندن اورنک
صبر اویله کونول محنت هجرانه تلسمه

درد اهلی یئتر صبر اله درمانه تلسمه

کام آلمایاجاق آیری لیغا باعث اولانلار 

عاشیق یئته جک سئوگیلی جانانه تلسمه

کیم اولسا سبب آیریلیغا عومرو گودلسین 

بیر گون اولاریق یاریله همخوانه تلسمه

## قایناقلار
کلیات علی آقا واحد بهروز ایمانی

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:شاعیرلر
کارلوس آلکساندر کاردوسو

**کارلوس الئکساندئر کاردوسو** برزیل‌لی فوتبال اویون‌چو سو دور.بو اویونو‌چو بوندان قاباق باکی نفت‌چی سیندا توپ وورورموش.کارلوس ۲۰۱۵‌ین یای فصلینده تراختور تاخیمینه قوشولدور.
## قایناقلار

بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
بؤلمه:تراکتورسازی کولوبونون اویونچولاری
دینی مرجع‌لیگی

250px|بندانگشتی|ابو القاسم خویی (اؤلوم 1992) و علی سیستانی چاغداش شیعی مرجع‌لری‌نین ان آدلیم‌لاریندان
**تقلید مرجع‌لیگی** یا **دینی مرجع‌لیگی** شیعی بیر آنلام و مفهوم‌دور و شیعه مسلمان‌لارین شرعی احکام دا بیر اجتهادا و اعلملیغا چاتان کیمسه‌یه رجوع و دؤنمه‌سی آنلامینا گلیر. فتوا وئرمک منصبینه اهل اولان و فقهی احکامی قایناق‌لاریندان استنباط ائدیب و اونلاری عملیّه رساله آدلانان بیر کتابدا ییغان کیمسه‌یه شیعه مذهبینده **تقلید مرجعی** یا **دینی مرجعی** یادا "آیت الله العظمی" دئییلیر. شیعه‌لر تقلید مرجع‌لرینه فقهی احکام‌لارینی تانیماق و بیلمک اۆچون رجوع ائدیرلر. مرجع‌لرین نفوذو شیعه‌لیک مرجع‌لیگی تاریخینده گؤرسنیلن کیمی بوتون سیاسی و اجتماعی مسائلده ده یئر آلیر. مرجع بیر دینی علم‌لری طلبه‌سی (اؤیرنجی‌سی) اولاراق علمیه حوزه‌لرینده (غالباً نجف و قوم حوزه‌لرینده) درس اوخویار و ایل‌لر بویو عالی و اولو درس‌لری کئچیردیکدن سونرا اجتهاد رتبه‌سینه چاتیب و فتوا وئرمک منصبینه اهل اولار. مرجع‌لیگین مشروع‌لوغو و دوزلوگونده عقلی دلیل، جاهل و بیلمزین بیلمدیگی ایش‌لرده او ایش‌لره عالم و بیلگین اولان متخصص و اوزمانا رجوع ائتمه‌سی‌دیر و نقلی و روایت‌لره باغلی اولان دلیل، شیعی حدیث کتاب‌لاریندا شیعه‌لرین سون امامی امام مهدی‌دن روایت اولونان حدیث‌دیر، او حدیث بودور:«وأما الحوادث الواقعة فارجعوا فيها إلى رواة حديثنا، فإنهم حجتي عليكم وأنا حجة الله.»  (واقع اولوناجاق حادثه‌لرده بیزیم حدیث‌لری روایت ائدن‌لره رجوع ائدین؛ اونلار سیزه منیم حجتیم و دلیلیم‌دیرلر و من ده آلله-ین حجتی و دلیلییَم.)

## قایناقلار

بؤلمه:شیعه
ملاپناه واقف

**ملاپناه واقیف** آذربایجان شاعیری معروف سیاسی و ایجتیماعی خادیم، قاراباغ خانی ابراهیم‌خان جوانشیرین باش وزیری.

## آدی و آتاسی آناسی
واقیفین آدی پناه یا پناه علی ،آتاسی نین آدی مهدی و آناسی نین آدی آغاقیز ایدی. اوزو بیر یئرده دئییر:

بیل آغاقیز اوغلویام ،اهل دردم من 

تاییم برابریم یوخدور ،فردم من 

علی نین قولویام، جوانمردم من 

آنجاق سن یاشارسان خست ائیله رسن .

## دوغومو
ملا پناه واقیف 1096 هجری ایلینده گنجه شهرینه باغلی قازاخ ماحالی نین صلاحلی کندینده دونیایا گلمیش و اوشاقلیق ایللرینی اورادا گئچیرمیشدیر.

## اولومو
ملا پناه واقف شوشا شهرینین جیدیر دوزو آدلی محلینده اعدام اولاراق اولدورولموشدور.

## شعرلریندن اورنک
هر کیمین جانانی کیم بیر اهل عرفان اولمایا 

شاه عالم اولسا اوندا راحت جان اولمایا 

رسم اولفت بیلمه یه ن بوت عاشیقین کافیر ائده ر 

ای مسلمانلار خوش اول کیم یاری نادان اولمایا 

بیر لبی لعل و لطسف اندام و گول روخسار اوچون 

قطره ی اشکین نه لوطفو وار اگر قان اولمایا 

آفت باد فنادان داغیلا بیر باد اولا 

اول بینا کی اوندا بیر زولف پریشان اولمایا 

نه صفا اول گون یاناقدان کیم گوزه گورونمه یه 

نه لذت اول قونچا لبدن کیم کی خندان اولمایا

واقیفا بیر مه لقای مهربانا مئیل قیل 

تا کمال عشقه اوندان ذره نقصان اولمایا

## قایناقلار
دیوان ملا پناه واقف دکتر محمد زاده صدیق

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:تورک ادبیاتی
آینی‌گون

**آینی‌گون** یوخسا **آیدین** یا **جومعه** یا **جوما،** یئنی آذربایجان تۆرکلرین یئددیجه‌سینین، یئددینجی گونو ساییلیر. عربجه «الجمعة» و فارسجا «آدینه» گونو ایله بیردیر. اینگیلیسجه «Friday» گونو ایله بیردیر، آنجاق یئددیجه‌نین بئشینجی گونو اولور. بو گون ایراندا و بیر سیرا ایسلام اؤلکه‌لرینده میثال اۆچون عراق و عربیستان دا تعطیل گون‌دور. بو گون سۇگونوندن سونرا و يئل‌گونوندن قاباق اولور.

## آدی
##### تورکجه
آینی و آیناماق دینجلمه و استراحت دئمک‌دیر.
##### دوغو آسیا دیللری
آدینا، آینی‌گون یوخسا آنناگون بو گونون آدلارینداندیر. آینی و آیناماق دینجلمه و استراحت دئمک‌دیر. آدینا فارسجادا دئییلن اوخشار سؤزجوک اصلینده تورکجه‌دن آلینمیش‌دیر.

## دینلرده
* آینی‌گون ایسلامدا، مسیحیت‌ده سۆدگونو کیمی و یهودیت‌ده يئل‌گونو کیمی مقدس و قوتسال گوندور. موسلمانلار بو گون مسجیده گئدیب و جومعه نامازی قیلارلار. شیعه موسلمانلار آراسیندا آینی‌گون، ایمام زمانا باغلی گون بیلیب و اونون ظوهورونا گؤره دوعا، اؤزللیکله نودبه دوعاسی، اوخونور و او حضرتین ظوهورونودا بو گونده بیلرلر.
* مسیحیت‌ده مقدس آینی‌گون، عیسی ناصری (پئیغمبر)نین عروجونا گؤره توتولان مراسیم دیر. کاتولیک مسیحی‌لر آینی‌گونلر اَت، بالیق اَتیندن سونرا، یئمکدن چکینرلر.
* یهودی‌لر تعطیل گونلری آینی‌گون آخشامیندان باشلایار و يئل‌گونون آخشامی قورتولار.

## اجتماعی شبکه‌لرده
توییترین تورکجه ایستفاده‌چی‌لری (گونئی آذربایجان‌دا یاشیانلار)، بوگون تورکجه توییت‌لرین *#تورکجه_جومالار* هشتگیله یایاللار.

## گؤرونتولر


File:FriggSpinning.jpg

File:Venus-real color.jpg

File:UTM-friday.JPG



## قایناقلار

## قئیدلر

بؤلمه:تقویم
بؤلمه:زامان
بؤلمه:هفته‌نین گونلری
اودگونو

اوْدگونو (چهارشنبه) یا چرشنبه هفته نین گونلریندن بیریدیر.

اوْدگونو یئنی آذربایجان تورکلرین یئددیجه‌سینین، بئشینجی گونو ساییلیر. عربجه «الأربعاء» و فارسجا «چهارشنبه» گونو ایله بیردیر. اینگیلیسجه «Wednesday» گونو ایله بیردیر، آنجاق یئددیجه‌نین اوچونجو گونو اولور.

## گؤرونتولر


File:US Navy 080206-N-7869M-057 Electronics Technician 3rd Class Leila Tardieu receives the sacramental ashes during an Ash Wednesday celebration.jpg



بؤلمه:تقویم
بؤلمه:زامان
بؤلمه:هفته‌نین گونلری
سوگونو

سۇگونو (پنجشنبه) یا جومعه آخشامی هفته نین گونلریندن بیریدیر.

سۇگونو یئنی آذربایجان تورکلرین یئددیجه‌سینین، آلتینجی گونو ساییلیر. عربجه «الخميس» و فارسجا «پنج‌شنبه» گونو ایله بیردیر. اینگیلیسجه «Thursday» گونو ایله بیردیر، آنجاق یئددیجه‌نین دوردونجو گونو اولور.

## گؤرونتولر


File:Mårten Eskil Winge - Tor's Fight with the Giants - Google Art Project.jpg



بؤلمه:تقویم
بؤلمه:زامان
بؤلمه:هفته‌نین گونلری
آراگون

**آراگون** (سه‌شنبه) یا چرشنبه آخشامی هفته نین گونلریندن بیریدیر.

آراگون یئنی آذربایجان تورکلرین یئددیجه‌سینین، دوردونجو گونو ساییلیر. عربجه «الثلاثاء» و فارسجا «سه‌شنبه» گونو ایله بیردیر. اینگیلیسجه «Tuesday» گونو ایله بیردیر، آنجاق یئددیجه‌نین ایکینجی گونو اولور.

## گؤرونتولر


File:IB 299 4to Tyr.jpg



بؤلمه:تقویم
بؤلمه:زامان
بؤلمه:هفته‌نین گونلری
دوزگونو

**دۇزگونو** یا **دوشنبه** و یا **بازار ائرته‌سی** هفته نین گونلریندن بیری‌دیر.

دۇزگونو یئنی آذربایجان تورکلرین یئددیجه‌سی‌نین، اوچونجو گونو ساییلیر. عربجه‌ده «الاثنين» و فارسجادا «دوشنبه» گونو ایله بیردیر. اینگیلیسجه‌ده «Monday» گونو ایله بیردیر، آنجاق میلادی تقویم‌لرده یئددیجه‌نین بیرینجی گونو اولور.

## گؤرونتولر


File:Galileo moon phases.jpg

File:Máni and Sól by Lorenz Frølich.jpg

Image:PostcardMondayMorningInNewYorkCity1907.jpg



## قایناقلار

بؤلمه:تقویم
بؤلمه:زامان
بؤلمه:هفته‌نین گونلری
شیعه تقلید مرجع‌لرینین لیستی

## دیری مرجع لر (دوغوم تاریخی ایله سیرالانمیش)

## دنیادان گئدن مرجع لر (۱۳۴۰ ایندییه دک)
*اؤلوم تاریخی ایله سیرالانمیش*

## شیعه مرجع لری اوزون غیبتدن ۱۳۴۰ گونش ایلینه دک

بؤلمه:Muslim scholars of Islam
بؤلمه:Shia clerics
بؤلمه:Grand ayatollahs
هفته

**یئددیجه** یا **هفته** فارسجادا هفت سوزوندن گوتورولوب، یئدی دئمکدیر.

هفته یئدی گوندن عیبارتدیر:
* يئل‌گونو
* سۆدگونو
* دۇزگونو
* آراگون
* اوْدگونو
* سۇگونو
* آینی‌گون
## قایناق لار

بؤلمه:تاریخ
بؤلمه:تقویم
بؤلمه:زامان
بؤلمه:هفته‌نین گونلری
بؤلمه:هفته
بؤلمه:زامان بیریملری
سودگونو

سۆدگونو (یکشنبه) یا بازار هفته نین گونلریندن بیریدیر.

سۆدگونو یئنی آذربایجان تورکلرین یئددیجه‌سینین، ایکینجی گونو ساییلیر. عربجه «الأحد» و فارسجا «یکشنبه» گونو ایله بیردیر. اینگیلیسجه «Sunday» گونو ایله بیردیر، آنجاق یئددیجه‌نین یئددینجی گونو اولور. بو گون اوروپا و آمریکا دا اولان اؤلکه‌لرده تعطیل گون‌دور.

## گؤرونتولر


File:Máni and Sól by Lorenz Frølich.jpg

File:Sun920607.jpg



## قایناقلار
بؤلمه:تقویم
بؤلمه:زامان
بؤلمه:هفته‌نین گونلری
عزالدین حسن‌ اوغلو

بندانگشتی
**عزالدین حسن اوْغلو**  ۱۳–۱۴عصرلرده ياشايیب، ياراتمیش، تۆرکجه  و فارسجا شعرلر يازمیش صۇفی و شاعیر. 
حسن اوْغلونون حیات و يارادیجیلیغی حاقیندا ایلک معلومات اوْن بئش عصرده ياشامیش تذکیره‌چی دؤولتشاه سمرقندی‌نین 1487-جی ایلده ترتیب ائتدیگی "تذکره الشعرا" اثریندن آشکار ائدیلمیشدیر.

آذربایجان تۆرکجه‌سینده یازیلان ایلک غزل عزالدین حسن اوْغلونون اوْلاراق بئله باشلانیر:

## یاشاییشی
عزالدین حسن اوْغلو اوْن اۆچ عصرین ایکینجی یاریسیندا خوْراسان ویلایتی‌نین اسفراین شهرینده دۆنیایا گلمیش و اوْرادا دا یاشامیشدیر. صۇفی شیخی رازی الددین علی نین طلبه‌سی صۇفی شیخی جمع الددین علی ذاکرین مۆریدی اوْلموشدور. بۇندان سوْنرا شیخ عزالدین اسفراینی آدی ایله‌ده تانینمیشدیر.

## یارادیجیلیغی
آذربایجان تۆرکجه‌سینده اوْلان شعرلرینده "حسن اوْغلو"، فارسجا اوْلان شعرلرینده ایسه "پۇرحسن" تخلوصونو ایشلتمیشدیر. دیوانی آذربایجان و رۇمدا گئنیش یاییلمیش، شعرلری اوْن دؤرد عصرده خوارزم، قێپچاق ائلی و میصرده اوْخونموشدور.

حسن اوْغلونون آذربایجان تۆرکجه‌سینده "آپاردی کؤنلومو بیر خوْش قمر اوْل جان فزا دیلبر"، "نئجه‌سن گل، ای یۆزو آغیم بنیم" و "عجب بیلسم منی شئیدا قێلان کیم" باشلیقلی ۳، فارسجا ایسه "رحمسیز خلق اوْلونوبدور اوْ نیگاریم، نه ائدیم" باشلیقلی ۱ غزلی معلومدور.

میصرده‌کی مملوک خاندانلیغی دؤورونون شاعری سئیف سارایی حسن اوْغلونون "آپاردی کؤنلومو بیر خوْش قمر اوْل جان فزا دیلبر" غزلینه[8][7]، آنادوْلودا یاشاییب-یاراتمیش شاعیرلر؛ ناموسی و عمر بن مزیدی ایسه شاعیرین باشقا بیر غزلینه نظیره یازمیشدیر.

حسن اوْغلونون "عجب بیلسم منی شئیدا قێلان کیم" باشلیقلی آذربایجان تۆرکجه‌سینده غزلی تۆرک ادبیاتی تدقیقاتچیسی سعادت الدین نزهت (ارگون) طرفیندن عمر بن مزید طرفیندن ۱۴۳۷-جی ایلده ترتیب ائدیلمیش "مجموعه النظایر" مجموعه‌سیندن آشکار ائدیلمیش و ۱۹۲۸-جی ایلده "میلّی مجموعه" آدلی توْپلونون ۹-جۇ جیلدینده اؤزو یازدیغی مقاله ایله یاییملانمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
يئل‌گونو

**يئل‌گونو** (شنبه) هفته نین گونلریندن بیریدیر.

يئل‌گونو یئنی آذربایجان تورکلرین یئددیجه‌سینین، بیرینجی گونو ساییلیر. عربجه «السبت» و فارسجا «شنبه» گونو ایله بیردیر. اینگیلیسجه «Saturday» گونو ایله بیردیر، آنجاق هفته‌نین آلتینجی گونو اولور.

## گؤرونتولر


File:Polidoro da Caravaggio - Saturnus-thumb.jpg

File:Saturn.png



بؤلمه:تقویم
بؤلمه:زامان
بؤلمه:هفته‌نین گونلری
کاراتئ

**کاراتئ** یا **کاراتا** (تام آدی **کاراتئ – دو** ، ژاپون دیلینده  : کارا- بوش ، تئ – ال ، دو – یول – بوش الین یولو ) – ژاپون سیلاح سیز دوْیۆش صنعتی. 1929 – جو ایلده فوناکوسی گیتین دزئن-بوددیزمین (Funakosi Gitin dzen-buddizmin) تاثیری ایله یاراتمیشدیر.

کاراتئ XX عصرین اول لرینده ژاپونیانین اوکیناوا آداسیندا گئنیش یاییلماغا باشلاییر. عصرین اول لرینده آدادا یارانمیش آغیر ایقتیصادی وضعیت اوکیناوا لی لارین دیگر ژاپون آدالارینا کؤچمه‌سی اورالاردا بو ایدمانین یاییلماسی ایله نتیجه له نیر . کاراتئ اولیمپییا اویونلاری پروگرامینا داخیل ائدیلمه نامیزد اولونان ایدمان نؤوع‌لریندندیر.

فوناکوسی گیتین طرفیندن بودیسمین تاثیری آلتیندا یارادیلمیشدیر.

کاراتئ المپیا اویونارینا داخیل ائدیلمیه آدلانان ایدمانلاردان بیریدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دویوش صنعتی
رز(نمین)

**رز(نمین)** کندی نمین بؤلگه‌سی‌نین، ویلکیج بخشی و گونئی ویلکیج دهیستانی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقع

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین ۳۱۰ نفر اهالی سی و ۶۰ عائیله سی وار. 

## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* اردبیل اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
اردبیل اوستانینین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:نمین بؤلگه‌سی‌نین کندلری
نیارق(نمین)

## نیارآ
نیارآ (فارسجا: نیارق) آذربایجانین دوغوسوندا یئرلشن نمین بؤلگه‌سینین ان بؤیۆک کندلریندن بیری‌دیر.

## جوغرافیایی یئرلشمه‌سی

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا بو کندین  ۱۹۳۹ نفر اهالی‌سی و ۴۲۰ عاییله‌سی وار.اهالی‌سی بۆتونلوکده آذربایجان تۆرکلریندن عیبارت اولاراق، تۆرکجه دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات

اکینچیلیک و داوار ساخلاماق.

## گزمه‌لی و گورمه‌لی یئرلر
باشماق داشی، گووگییر داغی و آسپیناس (آسبینا) داغی بو کندین ان گؤزل و گؤرمه‌لی یئرلریندن ساییلیرلار.
بندانگشتی

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* اردبیل اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
اردبیل اوستانینین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:نمین بؤلگه‌سی‌نین کندلری
آشاغا گلندره (نمین)

**آشاغا گلندره (نمین)** کندی نمین بؤلگه‌سی‌نین، مرکزی بخشی و گرده دهیستانی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقع

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین  نفر اهالی سی و ۱۷ عائیله سی وار. 
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*اردبیل ایالتی نین کندلری
* اردبیل ایالتی

## خاریجی کئچیدلر
اردبیل ایالتینین پورتالی 
## قایناق

بؤلمه:نمین بؤلگه‌سی‌نین کندلری
آرپا تپه‌سی

**آرپاتپه‌سی** کندی نمین بؤلگه‌سی مرکزی بؤلومو قوزئی ویلکیج قصبه‌سی یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقعیتی

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا بو کندین ۱۳۰ نفر اهالی‌سی و ۳۴ عائیله‌سی واریمیش.
 
## ایقتیصادیات

## گزملی و گؤرمه‌لی یئرلر

## بیرده باخ
* نمین بؤلگه‌سی
* اردبیل ایالتی

## خاریجی کئچیدلر
اردبیل ایالتینین پورتالی 
## قایناق

بؤلمه:نمین بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:اردبیل اوستانی
بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین کندلری
نونه کاران (نمین)

**نونه کران (نمین)** کندی نمین بؤلگه‌سی‌نین، مرکزی بخشی و قوزئی ویلکیج دهیستانی نده یئرلیشیب. 

نه بوردا  اردبیل چوره سینده  نه باکی دا نونه کاران  ادا ائدیلمیر ،  کران بیر اکله مه دیر فارسجا ،بیر چوخ بولگه لرده کند،شهر لرده گلمیش :

لنکران ،جمکران ،شیله کران ، آسخانه کران ،جوله کران ، علی کران ،حیله کران ،اوجاکران 

ان چوخ شهرتلی سی لنکران آستارا دوناسی دیر 
## جوغرافیایی موقع
جغرافیایی موقع در 48 درجه و 31 دقیقه طول شرقی    و 38 درجه و 22 دقیقه عرض شمالی 

ویلکیج محالی 

قوئزی ویلکیج محالینون مرکزی اولان کند بورا اولموش 

23 پارچا کند دن عبارت ویلکیج شمالی بونلاردی : 

اولاغان/ آرپاتپه سی / پته خور / جگرکندی / جله کران / خانقاه سفلی /خانقاه علیا/ خشحیران/ دگرماندرق/ دودران/ سولیدرق/ سولا/کریم کندی /دیمه داغل/ کله سر /کلاسر/ /كنازق/ گللو/ مهدي پستی/ننه کران/نوده/ ینگجه /طرح منابع طبیعی

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین  نفر اهالی سی و ۲۴۳ عائیله سی وار.

1395اینجی ایل نفوس سایمی دا  935نفر ،بهداشت ائوی  سایمی 1399دا  بو کندین اهالی سن 1007نفر گوسترمیش   

## ایقتیصادیات
اکین ایشلری ، آرپا ، بوغدا مرجی کروشنه ،قره دنه ؛

لرگه ، نخود ؛یئرآلما ،پاخلا  

فندق ،ازگیل ،آلچا 

حیوان ساخلاماق ،قویون ،کئچی،اینک گامش

کره یاغی ؛پنیر ؛  سوت ،قاتق ، قیماق 

گوبلک ،یومورتا ،قاز ،اوردک ،تویوخ ،هشدرخان ،سسئک ،شور ،لر

## گزملی و گورمه لی یئرلر
بوبنی ،قره بولاغ ،ساری یارغان ،آلا کوللوق ، ماحمود کشی ،اورتا داغ ،ممرزه 

ایستی سو ، علی بولاغی ؛ازگیللی ،تله کابین

پیرلنگ مقبره سی ،گدیک

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* اردبیل اوستانی
*

## خاریجی کئچیدلر
اردبیل اوستانینین پورتالی 
## قایناقلار
3.محمد زاده ،اکبر "تاریخ تحلیلی و سوابق فرهنگی مرکز ویلکیج شمالی ؛نونه کران" چشمه نور 1399  شکیل لی 239صحیفه 

بؤلمه:نمین بؤلگه‌سی‌نین کندلری
مین‌آباد (نمین)

**مین‌آباد** — مین‌آباد کندی نمین بؤلگه‌سینین عنبران بؤلوموسونون مین‌آباد قصبه‌سینده یئرلیشیب‌دیر.  

## جوغرافیایی مؤوقعیتی

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین  نفر اهالی سی و ۳۰۶ عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه‌لی یئرلر
## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی‌نین کندلری
* اردبیل اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
اردبیل اوستانینین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:نمین بؤلگه‌سی‌نین کندلری 
بؤلمه:اردبیل اوستانی
تکواندو

**تکواندو** کوره سیلاح سیز دوْیۆش صنعتی.

تکواندو کلیمه سی ۳ سوْزدن عبارتدیر:
*تِ: ایاق
*کوان: ال
*دۇ: صنعت

۱۹۵۵-جی ایلده چوه هون هینین طرفیندن جنوبی کوره ده یارادیلمیشدیر.

[بندانگشتی|هوریوچاگی ضربه سی [استیون هو ایجراسی]]

بؤلمه:دویوش صنعتی
شعر

**شعر** وزنلی اولاراق، نظمه چکیلمیش، بدیع تفکوردن یارانان یازیدیر.

## تاریخی

## قالیبلری

#### غزل
غزل عرب ادبیاتیندا یارانیب. اورتا شرق و اورتاشرق، جنوب-شرقی آسیا، بیرده آذربایجان شعرسینین ان چوْخ ایشله‌نن فوْرماسی‌دیر

عروض ادبیاتینین 4-12 بئیتلی بیر قالیبیدیر.

1جی و زوج مصراعلار قافیه‌نی داشییر.

غزل آذربایجان ادبیاتیندا گئنللیکله سئوگی و فلسفه‌دن دانیشیر.

#### قصیده
قصیده، عروض ادبیاتینین 20دن چوخ بئیتلی بیر قالیبیدیر.

1جی و زوج مصراعلار قافیه‌نی داشییر.

قصیده آذربایجان ادبیاتیندا بو موضوعلاردان دانیشیر: پئیغمبرین نعتی (اؤرنک: سو قصیده‌سی فضولیدن)، مدحییه، فخرییه، مرثیه.

#### روباعی

#### بایاتی

#### مثنوی

## قایناقلار

بؤلمه:شعر
بؤلمه:ادبیات
بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه:Poetry
بؤلمه:طبیعت تاریخی
بؤلمه:Genres of poetry
بؤلمه:Poetic form
بؤلمه:Spoken word
شاعیر

**شاعیر** شعر یازان کیمسه‌یه دئییلیر.

## ادبیاتدا شاعیرلین اثری

## تورک شاعیرلر

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:ادبیات
بؤلمه:شعر
بؤلمه:شاعیرلر
حسین نوری همدانی

**حسین نوری همدانی** (دوغوم: ۱۳۰۴ گونش) 1357 اسلامی انقلابدان قاباق بیر سیاسی چالیشقان اوْلوب و ایندی شیعه تقلید مرجع‌لریندن‌دیر.
محمدرضا شاهی شاهلیقدان سالان بیانیه‌نین ایکینجی امضالایانی اوْلموش.
یئددی یاشیندان اؤگرنیمی باشلایاراق فارسجا ادبیاتی‌نی، سعدی‌نین گولوستانی‌نی، انشا، نصاب ترسلی‌نی، و... معالم الاصول-ا دک آتاسی یانیندا اؤگرندی.
1321 گونش ایلینده مرحوم آخوند همدانی مدرسه‌سینه گیریب و بیر ایل یاریم یاخینلیغیندا اورادا اؤگرنیم آلدی و اؤگرنیم ماراغی و عشقی اونو بیرقیسا مدت همدان‌دا یاشاماقدان سوْنرا قوم شهَرینه کؤچدوردو.
قومون علمیّه حوزه‌سینده اؤگرنیم آلاراق اؤگرتیمی‌ده ائله ایلک گون‌لریندن باشلادی و فقهی و اصولی و کلامی و اخلاقی و ... بیلیم‌لرین موختلیف قونو و موضوع‌لاریندا بیرچوخ شاگیرد تربیت ائدیب و بسلدی.

## کتاب لاری
* الخمس
* مسائل من اجتهاد و تقلید
* معروفا امر و منکردن نهی اسلام باخیشیندا - عربجه
* معروفا امر و منکردن نهی اسلام باخیشیندا - فارسجا
* مجسم اسلام
* اسلامین بؤیوک بیلگین‌لری‌نین گئچمیشی
* قادین‌لارین یئری اسلامدا
* جهاد - فارسجا
* ربا
* فضا چاغی‌نین بیلیمی
* یارادیلیش شاشقینتی‌لاری
* یارادیلیش دۆنیاسی
* انسان و دۆنیا
* خوارج نهج البلاغه باخیشیندان
* میصیردا انقلابی بیر حرکت
* اسکی داستان
* بیز و گون مسئله‌لری
* نهج البلاغه باخیشیندان بیت المال
* اسلامی ایقتیصاد
* ازدواج 
* اسلامی جمهوریت
* استفتائات ج ۱ و ۲
* حج مناسکی - عربجه
* حج مناسکی - فارسجا
* منتخب المسائل – عربجه

## خارجی باغلانتی‌لار
* بیلدیرمه بانکی