عراق تورکمان سوی‌قیریمی

**عراق تورکمان سوی‌قیریمی** — داعش طرفندان عراق‌دا یاشایان تورکمانلارا قارشی تؤرادیلان سستیماتیک قتل، تجاوز، اعدام، قوولما و جنسی کؤللیا جلب اولونما حاللاری. بو، داعش‌ین تورکمانلارین یاشادقلاری اراضی‌لاری الا کچیرماسی ایله باشلامش، اونلارن عراق‌داکی بوتون طورپاق‌لاری‌نی ایتیرماسی‌نا قدر دوام اتمیشدیر. ٢٠١٧جی ایلده سوی‌قیریم کیمی تننب، ٢٠١٨جی ایلده ایسه عراق تورکمان قیز و قادنیلارینین جنسی کؤلەلیگی بیرلشمیش ملت‌لر قورومو طرفندان تننب. بعضی تورکمان ملی آزلیق و انسان حقلاری تشکیلاتلارا ظلم‌ون تورک دوشمنلیگی هدفی داشدغنی بلدرمشدر.

## زمین
تورکمان عراق‌دا اۆچۆنجۆ ان بؤیۆک ملیت‌دیر. اونلار تورک منشلی‌دیرلار و جنوب‌دان عرب‌لر, شمال‌دان ایسه کوردلرلا اهاتا اولونموش تاریخی تورکمان‌ایلی یاشایرلار. اونلار آز قالا کاتولیک آزلیق اولان سونی و شیعه آراسینده دئمک اولار کی، برابر بولونورلر. سونی و شیعه تورکمانلاری آراسینده مذهب آیریلیغی دا وار کی، بو دا تزتز سلاحلی توقوشمالارا چوریلیردی. داعش طرفندن توردیلن سوی‌قیریم زمانی دین‌ین‌دن آسیلی اولمایاراق تورکمانلاری هدفه آلینیب. تورکمان اوللار آلتین کؤرپو قیرغینی, گاوورباغی قیرغینی, و انفال عملیاتی کیمی ظلم حدیثەلارن هدفی اولموشدولار.

داعش‌ن ۲۰۱۴جۆ ایلین ایونوندا شمالی عراق‌دا هجومو زمانی اهالی‌سی‌نن مهم بیر قسمی تورکمان اولان موصول, تلعفر, تکریت شهرلری, کرکوک و دیاله اوستانلارینین بیر حصەسی کیمی بیر چوخ اراضی‌نی الا کچیرمش‌در.

## سوی‌قیریم
داعش ۲۰۱۴جو ایلن ایونون‌دا تلعفرینی ایلک دفه ائله کئچیررکن ۷۰۰ه یاخن کیشی, ۴۷۰ی قادن و ۱۳۰و اوشاق اولماقلا ۱۳۰۰ عراق تورکمان‌ینی قاچرمش‌دی. عراق تورکمان جبهه‌سی قید ائدیب کی, ۱۳۰۰ نفردن یالنز ۴۲سی گئری قایدب, قالانلاره ایسه بیر داها گؤرولمایب. تورکمانلارن اولری یاندرلدی, تورکمانلاری‌نن حیوان‌لاری اوغورلاندی, بیر چوخلاری قاچماغا مجبور اولدو. ان آزه ۳۵۰ مین تورکمان ۲۰۱۴جو ایلن سئنتیابرندا اساساً تلعفردن دیدرگین دوشوب. اونلاری آجندان اؤلمک تهلکەسی گؤزلییردی. ساکنلارن و یئرلی فعال‌لارن سؤزلارنا گؤره, تلعفردکی تورکمانلارن تخمیناً ۹۰ فایزی هجوملاردان سونرا قاچب. تورکمانلاری خلاصت‌مه بونیادی سؤزچوسو مهدی بیاتی ۲۰۱۷جی ایلن فبرال‌ندا تورکمان قاچقنلارنن سایی‌نن ۶۰۰ مینه چاتدغنی ادیه ائدیب. داعش عربلری تورکمانلاری ملی منصوبیتلرینه هدف آلماقدا اتهام اولونوردولار و 2014-جو ایل‌ین سپتمبری‌نده بیرلشمیش میلتلر اینسان حاقلاری یوخاری کومیسرلیگی داعش‌ین ترکمانلاره قارشی تورتدیگی جنایتلار باره‌ده خبردارلیق ادیب و آمنیستی انترناسیونال داعش‌ین ترکمانلاره قارشی ملی تمییزلاما جنایتلاری تورتدیگینی گوسترن ثبوتلار تقدیم ادیب.

داعیش یاراقلیلارینین چوخو عراق تورکمانلارینی قرغین و تعقیب ادن تاریخی اولان صدام حسین دورونده عراق اوردوسونون ائسکی عسکرلری اولوب.

ایونون ۹دا موصل‌دا تلعفردن اولان ۱۵ تورکمان اسیر داعش طرفندن اؤلدورولوب. همین قصبەده شیعه مسجدی‌نن بومبلانماسیندان سونرا چوخلو سایدا انسان شهری تَرک ائدیب و ۹ قاچقن هلاک اولوب. موصل‌داکی ایزیدی و تورکمان اجماع‌لارن‌دان اولان ۶۵ اوشاق ولیدینلارینن اؤلدورولمسینه شهید اولدوقدن سونرا اوشاق ائوینده قالب. بو اوشاقلارن بعضی‌لری جنسی استثمارا معروض قالب.

۲۰۱۴جو ایلین ایونونده موصولون سوقوطو زمانی داعش تورکیه‌نین موصول کونسوللوغونا هجوم ادیب و ۴٩ دیپلوماتلاری قاچیریب. احمد داووداوغلو بیلدیریب کی، داعش خبردارلیغا مهل قویمایب و ایونون ١٠-ده موصولو عله کچیردیکدن سونرا تلعفر تورکمانلارا هجوم اتسه ده، «هیچ کیم تورکیه‌نین گوجونو سناماغا چالشماسن». سیکولار و ملتچی سیاستچیلارن رجب طیب اردوغان و احمد داووداوغلونو سرت تنقید اتمه‌سی‌نه سبب اولان هجوملارا تورکیه جواب وئرمدی. تورکیه حکومتی عراق تورکمانلارینین آجیناجاقلی وضعیتینه یول وئرمکده گناهلاندیریلیب.

۱۶ ایون ۲۰۱۴جو ایلده داعش کرکوک شهری یاخنلیغی‌ندا ۴ فرقلی یئردان (چرداغلو, قاراناز, بشیر, براوجیلی) ان آزه ۴۰ تورکمان‌ی اؤلدوروب.داعش نوبتی دفه تورکمانلاری ملی منصوبیت‌ینه گؤره هدفه آلماق‌دا اتهام ائدیلیب. بیر گون سونرا بشیرده داها ۵۲ تورکمان اؤلدورولدو و یئرلی اهالی‌نن ددینا گؤره, قتل‌عام ملی سبب‌لاره گؤره هیاتا کئچیریلیب. ایونون ۱۸ده و ۲۰-۲۱ ایون تاریخ‌لری آراسنده ائینی یئر نوبتی دفه ضرر چکمش, ۵, سونرا ایسه ۱۷ ملکی وطن‌داش هلاک اولموشدور. بشیردن اولان بیر شهید شهرده داها ۷۰۰ تورکمانن قتله یئتیرلدیینی ادیه ائتدی. ۲۰۴جو ایلن ایونونده داعش شمسیه کندیندن ۲۶ شیعه تورکمانی قاچرمش‌دی. همین آی شیعه تورکمانلاری داعش‌ن تهدیدلری ایله الکبه و شریخاندان قاچبلر. تلعفر, بشیر, براوجیلی و قاراناز کندلرنده یاشایان بیر چوخ تورکمان ده جهادچیلاردان داها چوخ مکتوب آلدقدان سونرا قاچب.

ایونون ۱۸ده امرلی و توزخورماتو قضاء‌لاری آراسنده داعش ایله عراق اوردوسو آراسنده باش وئرن توقوشمالاردا ان آزه ۲۰ تورکمان هلاک اولوب. امرلینن محاصرەسی زامانی آغر شرائط‌دن ۵۰سی اوشاق, ۱۰و یئنی دوغولموش ۱۵۰ نفر هلاک اولوب. ۲۰۱۴جو ایلده امرلینن یخلماسی‌ندان سونرا قصبەنن ایشغی, قیداسی و سویو کسیلیب. اونلارلا انسان, او جملەدن حامله قادنلار انسانچی یاردم چاتدرلانا قدر دنیاسنی دییشیب. قاراناز, چرداغلو و براوجیلی‌ده ائولر, مکتب‌لر, مسجدلر یاندرلب.

ایونون ۲۳ده داعش قوبا, شریخان و تلعفر بؤلگەلرندان آزه ۷۵ تورکمانی قاچرب. قوبانن شمال‌ن‌داکی وادیده جمی ۲ جسد تاپلب. یقین کی, اعدام اولوندونوز. داعش‌ن بؤلگەنی تَرک ائتمەلرینی طلب ائتمەسیندان سونرا ۹۵۰ تورکمان عائلەسی بؤلگەنی ترک ائدیب. عینی کندلرده اوچ شیعه عبادت یئری بومبالانب, هجوملاردا ۲۵ نفر هلاک اولوب. آقوستون ۷ده سنجاردا ۱۰۰ تورکمان اعدام ائدیلیب.

۲۰۱۴جو ایلن ایون-اوکتیابر آیلاری آراسنده موصل‌دا مختلف منشەلی, او جملەدن تورکمانلاردان اولان ۳۰ مین انسان داعش طرفندن حبس ائدیلیب.

امومیلیکدا تخمینن ۶۰۰ تورکمان قادنی داعش طرفندن اسیر گؤتورولرک سکسی کؤلەسی کیمی استفاده ائدیلیب. اونلاردان تخمیناً ۴۰۰-۵۰۰ نفری داعش‌ن سوریاداکی موقتی حبسخانەلارنا گؤندرلب. ۲۰۱۸جی ایلن فبرالندا بیر گروپ قادن کرکوک‌دا بیرلشمش ملتلری تشکیلاتی‌نن انسان حقلاری مکتبی قارشسنده اعتراض اکسیاسی کئچیریب. اونلار الرنده پنکرتلر قالدراراق عراق حکومتیندان ایتکین دوشموش ۴۵۰یه یاخن تورکمان قادننی خیلاس ائتمک اوچون نسه ائتمیی طلب ادیبلر, لاکن اعتراضا مهل قویولمایب. عراق تورکمان جبهەسی رهبری حسن توران تورکمان قادنلارنن گئری قایتدقلاری تقدیرده عائلەلری طرفندن ناموس جنایتلرینن قربانی اولاجاقلارندان احتیاط ائدیردی. "بیر چوخ قزلار گئری قایتمایاجاق و گلسەلر, عائلەلرینن اونلاری قبول ائدجینه امید ائتمکدن باشقا چارم یوخدور. اونلار قربانلاردیر" ددی. داها سونرا ۲۰۱۸جی ایلده بیرلشمش ملتلری تشکیلاتی نهایت تورکمان قادنلارینن جنسی کؤلەلیگینی تاندی. داعش‌دان ساغ چخان تکریت یاخنلغنداکی العلم قصبەسیندان اولان آدی آچقلانمایان تورکمان قادن بی‌بی‌سی تورکجه‌یە دئییب کی, داعش سوبای قزلاری ائولی قادنلاردان آیرب و اجتماعی یئرلرده سوبای قزلاری زورلاماغا باشلایب. داعش قصبەنن یگانه تورکمان دیلی معلمینه ده تجاوز ائدیب و نتیجەدە دنیاسینی دایشب. بعضی عراق تورکمانلاری و انسان حقلاری تشکیلاتلری داعش عراق تورکمانلارنه قارشی سویقیریمینی تورک دوشمنلیگی احوال-روحیەسی ایله ایضاح ائدیبلر.

اوشاقلار دا تز-تز معارفلندیریجی سببلردن قاچرلمانن قربانی اولورلر. مارتن ۱۳ده یاشلاری ۱۰-۱۷ آراسنده اولان ۲۵ تورکمان اوشاق بارام اوشاق ائویندن نینوەنن تلعفر شهریندکی اوشاق تحصیل دوشرگلرنه قاچرلب.

مارت آینده کرکوک یاخنلغنداکی بشیرده ۱۶ تورکمانن کوتلوی مزارلیغی تاپلب. مارت اینده دا داعش نینوەنن قاراقویان شهرینده ارلری میلیسلر طرفندن اؤلدورولن ۹ تورکمان دول قادنی اعدام ائدیب. اونلارن اعدام ائدیلمسینه سبب داعش دؤیوشچولری ایله ائولنمکدن ایمتینا ائتمەلری اولوب. براوجیلی کندینده داعش کند دا یاشایان ۲۳ نفری اؤلدوردوکدن سونرا ایکی تورکمانی قاچرب. قوبا و شریخاندا ۶۰ تورکمان کیشی و اوغلانی قاچرلدی. همین آی ارخان جامجی آدلی تورکمان گنجی کرکوکداکی ائویندن قاچربلر.

۲۰۱۵-جی ایلن آوریلینده بیر عراق تورکمان سیاستچی‌سی سون بیر نچا آی ارزینده اکثریتی قادن و اوشاخلاردان عبارت 400-دن چوخ عراق تورکمانینین داعش طرفندن قاچرلدغنی آچیخلامیشدی. 2016-جی ایلن فبرالنده باشقا بیر سیاستچی اونلارن 416 نفر اولدوغونو تصدیقلدی، اونلارن اکثریتی بیر داها هیچوقت گورولمدی و زورلانب اولدورولدوغونه اینانیلدی.

۲۰۱۵جی ایلن آقوستوندا موصلدا داعش ۷۰۰ عراق تورکمان نفری مرتدلیک‌ده اتهام ائدرک آچق شکیلده اعدام ائتدی.

۲۰۱۵جی ایلده صلاحالدین محافظەسیندا داعش‌ن تک ماشننی پارتلاتماسی نتیجەسینده ۴۰ تورکمان هیاتنه اتیرمیشدی. عراق تورکمان جبهەسی بیان ائدیب کی, داعش-ن عراق تورکمانلارینا قارشی هجوملاری ستراتیجی ملی تمییزلاما حملەسی اولوب. تلعفردن ۱۲۵ی قادن اولماقلا ۵۴۰ ملکی تورکمان یئنیدن داعش‌ن الینده ایتکین دوشوب, اونلاردان یالنز ۲۲سی یئنیدن تاپلب.

۲۰۱۵جی ایلن یاینده ۳۰۰۰ تورکمان قمرلی قصبەسینی تَرک ائدیب. ۲۰۱۵جی ایلن سونلارندا ۱۵۰۰ تورکمان عائلەسی (۷۵۰۰ نفر) کربلادا سغنب.

مارتن ۸ده تازەخورماتو کیمیاوی سلاحلا هجوما معروض قالب, ۳ نفر اؤلوب, ۱۵۰۰ نفر یارالانب. ۲۵۰۰۰ انسان شهری ترک ائتدی. همین ایل بشیر کندی کیمیاوی سلاحلا هجوما معروض قالدی. ۲۰۱۶جی ایلده گئری آلنماسی زامانی بشیرن ۹۰%ی, او جملەدن ۲۵۰ ائو داغدلب. تورکمان‌ایلی‌نن بشیر کندینده ۹ قادن قاچرلب, زورلانب و اجتماعی برقی دیرکلرنه آسلب. همین کندده ۱۲ یاشلی قز گروپ شکلینده زورلانب و ایشیق دیرییندن آسلب. تورکمان ساکنلاری اونون جسدینی گئتیرمک استیرکن داعش‌ن قناص آتشی نتیجەسیندا ۱۵ نفر هلاک اولوب. ایون اینده توزخورماتونون صقوط‌ندان سونرا زورلاما حاللاریدا قیدا النب.

عراق سلاح‌لی قوەلری یانواردا موصل یاخنلغنداکی رشیدیە دا کوتلوی مزارلق آشکارلایب. قبیر اؤلدورولموش ۲۷ تورکمان کیشی و اوشاغنا مخصوص اولوب. اونلارن بدنلرنده ایشگنجه ایزلری وار ایدی. ۲۰۱۷جی ایلده ایتکین دوشن تورکمان قادن, قز و اوشاقلارنن سایی ۱۲۰۰ نفر اولوب. ۲۰۱۸جی ایلده ۱۳۰۰ تورکمان ایتکین دوشوب.

## تورکمان میراثی‌نین محو ادیلمه‌سی
داعش اهمیتلی تاریخی تورک بنالارین داغدلماسنا گوره مسؤولیت داشیئیر. بیرچوخ عصرلیک مسجدلر، ایستر سنی، ایستر شیعی، الجه ده کتابخانه‌لر داغدلب. تلعفرداکی ان قدیم کتابخانه پارتلادیلیب، دیاله‌ده  1500-دن چوخ تاریخی کتابدان عبارت داها بیر کتابخانه داغدیلیب. داغدیلان میراثلار آراسینده یحیی ابوالقاسم‌ین مقبره‌سی (1293-جو ایلده زنگی‌لر طرفندن تیکیلیب،  2014-جو ایلده داغدیلیب), امام عون‌الدین مقبره‌سی (1248-جی ایلده زنگی‌لر طرفندن تیکیلیب, 2014-جو ایلده داغدیلیب), مقبره ده وار. قضيب‌البان الموصلی (موصل آتابکلری طرفندن تیکیلیب، 2014-جو ایلده داغدیلیب), الامام محسن مسجدی (سلجوق‌لار طرفندن تیکیلیب 2015-جی ایلده جدی زده‌لانیب), النوری بویوک مسجدی (1172-جی ایلده زنگی‌لر طرفندن تیکیلیب، 2017-جی ایلده داغدیلیب), امام البحر مسجدی (1259-جو ایلده تیکیلیب, 2014-جو ایلده داغدیلیب) و پاشا مسجدی (1881-جی ایلده عثمانلی‌لار طرفندن تیکیلیب، داغدیلیب).

## قایناق‌لار