open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خالق قوْرۇما دسته‌لری

** خالق قوْرۇما دسته‌لری ** () قیسا آدی ایله **ی‌پ‌گ** () سوریه‌نین دموکراتیک بیرلیک حیزبی و کورد یوکسک شوراسی طرفیندن قورولان حربی دسته دیر. بو دسته سوریه دموکراتیک گوجلری‌نین بیر قۆوه‌سی کیمی تانینیر.

## تاریخی
خالق قوْرۇما دسته‌لری ۲۰۰۴-جی ایلده قامیشلی حادیثه سیندن سونرا دموکراتیک بیرلیک حیزبی و کورد یوکسک شوراسی طرفیندن یارادیلان سیلاحلی بیرلشمه کی ایلک فعالیتین ۲۰۱۱-جی ایلده سوریه ایچ ساواشی زامانیندا باشلاییب.

**ی‌پ‌گ**-ده کیشی‌لردن علاوه خانیم‌لاردا وۇروشور؛ ۲۰۱۳-جی ایلین فوریه آییندا افرین شهرینده ۱۵۰ نفردن عیبارت ایلک خانیم دسته‌سی یارادیلدی.
300px|thumb|right|دموکراتیک بیرلیک حیزبی نین طرفدارلاری افرین شهرینده, ۲۰۱۲-جی ایلده

## بیرده باخ
* سوریه
* قوزئی و دوغو سوریه موختار حؤکومتی
* سوریه دموکراتیک گوجلری
* سوریه ایچ ساواشی
* کوردلر

## قایناقلار
موروو داغ

thumb|260px|مۇروْو داغیندان بیر باخیش
**مۇروْو داغ** () — آذربایجان جومهوریتینده ۱۰ کیلومتر ائنینده و ۷۰ کیلومتر اۇزونلوقوندا اراضی‌نی ایحاطه ائدن داغ سیلسیله‌سی دیر.

## بیلگی‌لر
مۇروْو داغ کیچیک قافقازین ان یوکسک داغ سیلسیله‌سی ساییلیر. مۇروْو داغی گؤی‌گؤل رایونوندا یئرلشیب، مۇروْو داغین ان اۇجا زیروه‌سی ۳۷۲۴ متر اولان گامیش داغی دیر. 

## تاریخی
۲۷ سپتامبر ۲۰۲۰-ده آذربایجان اۇردوسو مۇروْو داغ عملیاتی نتیجه‌سینده مۇروْو داغ سیلسیله‌سنینده کی مۇروْو زیروه‌سینی ایشغالدان آزاد ائتدی.

## شکیل‌لر

File:Вагуас2.jpg
File:Murov mountain in Azerbaijan-Caucasus.jpg
File:Murov mountain in Azerbaijan-Caucasus5.jpg
File:Mount Mrav, view from Mount Gomshasar, 2013.08.13 (01) 1.jpg


## قایناقلار

بؤلمه:قوزئی آذربایجان داغلاری
سالار عقیلی

**سالار عقیلی** (دوغوم ۱۱ آذر ۱۳۵۶ تهران) ایران سنتی موسیقی‌سینین موغنی‌سیدیر. سالار عقیلی آتاسی مازندرانلی و آناسی آذربایجانلی‌دیر.

## قایناقلار
عبدالله اوجالان

**عبدالله اوجالان** و یا قیسا آدی **آپو** (دوغوم ۴ آوریل ۱۹۴۸)_پ.ک.ک قوروجوسو و لیدریدیر کی ۱۹۹۹-جو ایلدن تورکیه‌ده حبسه محکوم اولوبدور.

## بیرده باخ

* حسین ولی‌اوغلو

## قایناقلار
امید هرندی

**امید هرندی** (دوغوم ۱۳۴۲ رشت) قدیم زاماندا قاپیچی‌ و ایندیلیکده داماش گیلان فوتبال کولوبونون مشقچیسیدیر.

## قایناقلار
کوردوستان ایشچی حیزبی

**کوردیستان ایشچی حیزبی** () یادا قیساجا **پ‌ک‌ک** () — عبدالله اوجالان طرفیندن ۲۷ نوْوامبر ۱۹۷۸-ده یارادیلان، ایلک ایللرده میللی تمایولو مارکسیست-لنینیست اوْلموش آمما سونرالار مارکیسم دن رسمی شکیل‌ده اوزاقلاشمیش ترور تشکیلاتی.

پ‌ک‌ک تورکیه‌نین گونئی دوغو، ایران‌ین قوزئی باتی و عراق‌ین قوزئی حیسه‌سینده فعالیت گؤستریر.

## حاقیندا
تشکیلات کورد خالقین آزادلیقی اوغروندا مۆباریزه ائدیر و ۱۹۸۰-جی ایلدن بو گۆنه قدر آکتیو سیلاحلی فعالیت گؤستریر. پ‌ک‌ک اوروپا بیرلیگی و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری طرفیندن "ترورچی تشکیلات‌لار" لیستینه سالینمیش دیر. بوندان بئله، بیر چوخ خاریجی رسانه‌لر پ‌ک‌ک دؤیوشچولری یادا کورد آیریلیقچیلار عیبارتیندن ایستیفاده ائدیللر.

پ‌ک‌ک نین کئچیردیگی ترور فعالیت‌لر نتیجه‌سینده ۱۹۸۴-جی ایلدن بویانا ۴۰٫۰۰۰ اینسان دونیاسین ایتیرمیشدیر.

## آیریجا باخ
* کوردلر
* کوردوستان
* عراق کوردیستانی

## قایناقلار
نیکول پاشینیان

**نیکول وُوایی پاشینیان** (؛ دوغوم ) کئچمیش قزئتچی و یازیچی و ائرمنی بیر سیاستچی دیر کی ۲۰۱۸-جی ایلدن ائرمنیستانین باش‌ناظیری دیر.

## حیاتی
نیکول پاشینیان ۱ ژوئن ۱۹۷۵-جی ایلده ایجوان شهرینده دوغولدو. او ایلک، سیاستی «ائرمنی دؤورو» قزئتینده قزئتچی اولاراق باشلادی. پاشینیان ۲۰۰۹-جی ایلده حؤکومته قارشی چیخدیقی اۆچون ۷ ایل حبس جزاسینا محکوم اوْلدو، آمما ایکی ایل سونرا ۲۰۱۱-جی ایلده زیندان دان آزاد ائدیلدی. 

پاشینیان ۲۰۱۲-جی ایلده ائرمنیستان جومهوریتی‌نین میللی مجلیسینه میللت وکیلی اولاراق داخیل اولدو. پاشینیان ۲۰۱۸-جی ایلده منیم آددیم ایتفاقین قوردو و سرژ سارکیسیانین حاکیمیتینه قارشی چیخدی، نتیجه‌ده اوْنو ایستعفایا مجبور ائتدی و اؤزو قودرتی اله کئچیرتدی. 

## قایناقلار
داویت تونویان

**داویت تونویان** ( ؛ دوغوم ۲۷ دسامبر ۱۹۶۷) ائرمنی بیر سیاستچی. او ۲۰۱۸-جی ایلدن ۲۰۲۰-جی ایله قدر ائرمنیستانین مۆدافیعه ناظیری اوْلوب دیر.

## قایناقلار
جالال هاروتیونیان

**جالال آناتولی هاروتیونیان** (; ; دوغوم ۱۱ نوْوامبر ۱۹۷۴) ائرمنی بیر سیاستچی. او ۲۴ فوریه ۲۰۲۰-دن ۲۷ اوْکتوبر ۲۰۲۰-جی ایله قدر قوندارما داغلیق قاراباغ جومهوریتی‌نین مۆدافیعه ناظیری اوْلوب دیر.

## قایناقلار
میرزا کیچیک خان

**میرزا کیچیک خان** یا دا اصلی آدی **یونس استادسرایی** (دوغوم ۱۸۸۰ رشت) - ایران اینقیلابچیسی گیلان‌دا و جنگلیلر  حرکتنین تشکیلاتچیسی و رهبریدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایران مشروطیت اینقیلابیندا شخصلر
تانقانیکا گؤلو

**تانقانیکا گؤلو** ـ اورتا آفریقانین و روسیاداکی بایکال گؤلوندن سونرا دونیانین ان درین گؤلودور. 3° 20 دئن 8° 48 قوزئی ائنلیکلرینده و 29° 5 دن 31° 15 دوغو اوزونلوقلاری آراسیندا یئر آلیر. یئر کوره‌سینین 6-جی ان بویوک گؤلودور.

## قایناقلار

بؤلمه:گؤللر
ایران کوردوستانی

[بندانگشتی|[ایران کۆرد بؤلگه‌لر (ساریٛ یئرلر)]]
**ایران کوردوستانی** یا دا **دوغو کوردوستان** () — ایران اؤلکه‌سی‌نین باتیسیندا یئرلشن بعضی اراضیلره دئیلیر. بو اراضیلره تاریخی کوردوستان بؤلگه‌سی‌نین دوغوسوندا یئر آلدیق‌لاری اۆچۆن **دوغو کوردستان** و یا **شرقی کوردوستان** دا دئیلیر. دوغو کوردوستان اراضیلری بۇگۆنکۆ ایران اؤلکه‌سی‌نین کوردوستان، کیرمانشاه و ایلام اوستانلارینا شامیل اولارکن بیرسای نظرلره گؤره غربی آذربایجان اوستانی گونئی‌اینده یئرلشن موکریان بؤلگه‌سی‌نین کورد نوفوسلو اولان قیسمتلری ده کوردوستان منطقه‌سینه داخیل دیرلار.

## تاریخ

## خالق

### اهالی

### دیل و ائتنیک

### دین و مذهب

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:کوردوستان
سوخو سو-۲۵

**سوخو سو-۲۵** () — شوروی طرفیندن ایستحصال ائدیلن ایکی مۆحریکلی، تک اوْتوراجاقلی و هاوا دستکی اوچاق دیر. ایلک اوچوش تستلری ۲۲ فوریه ۱۹۷۵-جی ایلده باشلاندی. سیناقلاری اوغورلا تاماملادیقدان سونرا ۱۹۷۸-جی ایلده گورجوستان شوروی سوسیالیست جومهوریتی‌نین پایتختی، تیفلیس‌ده ایستحصالینا باشلامیشدیر.

right|300px

## عملیات تاریخچه‌سی
* افغانیستان ساواشی (۱۹۷۹-۱۹۸۹)
* ایران عیراق ساواشی
* کؤرفز ساواشی
* آبخازیا ساواشی (۱۹۹۲-۱۹۹۳)
* بیرینجی چچن-روس ساواشی
* ایکینجی چچن ساواشی
* اریتره اتیوپی ساواشی
* ۲۰۰۱ مقدونیه دؤیوشلری
* دارفور ساواشی
* روسیه-گورجوستان ساواشی (۲۰۰۸)
* روسیه-اوکراین ساواشی (۲۰۱۴-گۆنوموز)
* قوزئی عیراق سالدیریسی (۲۰۱۴)
* ایسلام دؤولتی علیهینه حربی موداخیله
* ۲۰۲۰ داغلیق قاراباغ ساواشی

## ایستیفاده‌چی لر
thumb|400px|سو-۲۵ ایستیفاده‌چی لری:

## گؤرونتولر

Sukhoi Su-25 in Ukrainian service 269 n (cropped).jpg|
Russian Air Force Su-25.jpg|
Su-25 early.JPEG|
Su-25Ub.JPG|
Sukhoi Su-25UTG in 2010.jpg|
Su-25TM.jpg|
Sukhoi Su-25SM (1).jpg|
Su-25UT Frogfoot 02.jpg|
Bulgarian Air Force Sukhoi Su-25K Lofting.jpg|
Russian Air Force Sukhoi Su-25 Lipetsk Ryabtsev.jpg|
Ukrainian Air Force Su-25UB with two MiG-29s (9-13) in background.jpg|
S4 25 con nuevo esquema de color foto por Renato Y sized.jpg|
Sukhoi Su-25SM (2).jpg|
1233629 517453091663910 1508484438 n (27204183026).jpg|
Sukhoi Su-25 of Ukrainian Air Force.jpeg|
Подготовка самолетов российской авиагруппы в Сирии к вылетам (21).jpg|
Russian Sukhoi Su-25 at Latakia (3).jpg|
Приборная панель штурмовика Су-25.jpg|
Sukhoi Su-25, Russia - Air Force AN2185249.jpg|
Сухой Су-25-28-39, Москва - Жуковский (Раменское) RP298.jpg|
Sukhoi Su-25K at RIAT-92.jpg|
Sukhoi Su-25UTG in 2010 (2).jpg|



## بیرده باخ
* سوخو 

## قایناقلار
آیلار لای

**آیلار دیانتی** یا دا **آیلار لای** و یا **آیلار لی** () — ایرانلی–نوروژلی بیر مانکن و اویونچو دور. آیلار گئچمیشده نئچه بیر پورنو فیلمینده ده اویناییب. حال‌حاضیرده او موسیقی صنعتینده آکتیرسا و موغنّی کیمی فعالیت گؤستریر، سوئد دیجیی بیس‌هانترین بیر نئچه کیلیپینده ایشتیراک ائدیب. عائیله‌سینده باش وئرن موشکول‌لر سببیندن او اؤز عائیله‌سیندن آلیناراق اؤگئی عائیله‌ده بؤیۆدۆلۆب.
آیلار دیانتی لای نوروژ دیلینه علاوه، اینگیلیس دیلی و فارس دیلینه ده محدود شکیلده دانیشا بیلیر.
 
## عائیله‌سی و اوشاقلیق دؤورۆ
آیلار دیانتی ۲۵ بهمن ۱۳۶۲–جی ایلده آذربایجانلی بیر عائیله‌ده تهران شهرینده دوغولوب.
او ۳ یاشیندا نوروژ اؤلکه‌سینه گؤندریلیب و نوروژلی بیر عائیله طرفیندن قبول ائدیلدی و بو نوروژلی عائیله‌ده بؤیۆلدۆ. او ۱۶ یاشیندا باباسینی زیارت ائتمک اوچون ایرانا سفر ائتدی اما اونون اؤز ایراده‌سینه قارشی اولاراق ۲ ایل ایراندا ساخلانیلدی. او سونرالار آناسی‌نین یانینا آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینه گئتدی و بیر ایلدن سونرا نارکوتیک ماده‌لره باغیملی و آلوده اولدو و بیر مودت بیر نئچه پورنو فیلمینده رول اوینادی. نهایت بیر مودتدن سونرا تصمیم توتدو کی اؤز اؤگئی عائیله‌سی‌نین یانینا نوروژ اؤلکه‌سینه قاییتسین.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:تهرانلیلار
بؤلمه:نوروژده‌کی ایرانلی گؤچمنلر
بؤلمه:ایرانلی قادین پورنوگرافیک فیلم اویونچولاری
بؤلمه:نوروژلی قادین پورنوگرافیک فیلم اویونچولاری
بؤلمه:نوروژلی پاپ اوخوچولاری
بؤلمه:۱۹۸۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:ایرانلی قادین اوخوچولار
بؤلمه:نوروژلی قادین اوخوچولار
بؤلمه:ایرانلی قادین مودل‌لر
بؤلمه:نوروژلی قادین مودل‌لر
باغمئشه (دقیقلشدیرمه)

**باغمئشه** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* باغمئشه: تبریز شهرینده تاریخی بیر محله.
* باغمئشه شهرکی: تبریز شهرینده بیر مسکونی شهرک.
* باغمئشه (اردبیل): اردبیل شهرینده بیر محله.
* باغمئشه (اورمو): اورمیه محلله‌لری -یندن بیری‌دیر.
آرائیک هاروتیونیان

**آرائیک هاروتیونیان** (؛ دوْغوم ) ائرمنی سیاستچی کی قوندارما داغلیق قاراباغ جومهوریتی‌نین جومهورباشقانی دیر. اوْ بۇندان قاباق ۲۰۰۷-دن ۲۰۱۷-جی ایله قدر قوندارما داغلیق قاراباغ جومهوریتی‌نین باش‌ناظیری اوْلموش دیر.

## قایناقلار
محبت کاظموف

**محبت کاظموف** (دوغوم: ۲ ژوئیه ۱۹۵۳ میلادی – اؤلوم: ۲۷ ژانویه ۲۰۱۴ میلادی) — آذربایجان موغنی‌سی، ۲۰۱۲–جی میلادی ایلی‌نین آذربایجان جومهوریتی‌نین اَمَک‌داش آرتیستی.

## حیاتی

## قایناقلار
تی.او.اس-۱

**تی.او.اس-۱** یوخسا **TOS-1** () – بیر چوخ یایلیم راکت سیستمی دیر کی ۱۹۸۸-جی ایلده شوروی‌ده ایستحصال اولوب دیر کی ایلک دفعه ۱۹۸۸-جی ایلده شوروی طرفیندن افغانیستان ساواشیندا ایستیفاده اوْلدو.

## قایناقلار
سوریه کوردوستانی

**سوریه کوردوستانی** یا دا **غربی کوردوستان** و یا **روژآوا** ( ، ) — سوریه اؤلکه‌سی‌نین قوزئی دوغو'سوندا یئرلشن بیر بؤلگه'دیر. سوریه کوردوستانی تخمیناً سوریه'نین حسکه اوستانی قوزئی تورپاقلارینا شامیل اولور.

## قایناقلار

بؤلمه:کوردوستان
بؤلمه:سوریه
کوردوستان (دقیقلشدیرمه)

**کوردوستان** بو موردلره ایشاره ایده بیلر؛

* کوردوستان: اورتاشرق'ده یئرلشن جوغرافیایی بیر بؤلگه.
* ایران کوردوستانی: ایران اؤلکه‌سی‌نین باتیسیندا یئرلشن بیر بؤلگه.
* عراق کوردوستانی: عراق اؤلکه‌سی‌نین قوزئی‌اینده یئرلشن بیر بؤلگه.
* سوریه کوردوستانی: سوریه'نین قوزئی‌دوغوسوندا یئرلشن بیر بؤلگه.
* کوردوستان اوستانی: ایران اؤلکه‌سینده اولان بیر اوستان آدی‌دیر.
* کوردوستان قضاء‌سی: آذربایجان شوروی سوسیالیست جومهوریتی'نین ترکیبینده یئرلشن بیر خودموختار قضاءایمیش.
* کوردوستان قارایولو: تهران شهرینده اولان بیر قارایولو'دور.
قوزئی و دوغو سوریه موختار ایداره‌سی

**قوزئی و دوغو سوریه موختار ایداره‌ائتمه‌سی** یا دا **قوزئی و دوغو سوریه اؤزه‌رک یؤنه‌تیمی** — سوریه اؤلکه‌سی‌نین قوزئی دوغو'سوندا تشکیل اولان بیر موختار حؤکومت دیر. بو حؤکومت هیچ‌بیر اؤلکه طرفیندن رسمیته تانینمامیش‌دیر. بو رسمی اولمایان حؤکومت، سوریه ایچ ساواشی جریانیندا خالق قوْرۇما دسته‌لری طرفیندن قۇرۇلدۇ.

## قایناقلار

بؤلمه:سوریه
بؤلمه:سوریه ایچ ساواشی
روم: توتال وار

**روم توتال وار** () — بیر کامپیوتر اویونی دیر کی ۲۰۰۴-جی میلادی ایلینده توتال وار سریسینده پایلاشیلدی.

بو اویون کریتیو اسمبلی تَوسٌطیله یارانیب و اکتیویژن شیرکتی (company) اونی پایلاشیبدی.

## اَن تانیلان ساواش لار بو اویوندا
رافیا(rafia) دؤیوشو

توتبورق(Teutoburg) دؤیوشو

حران(carhae) دؤیوشو

## اؤیوندا اولان کیشوَرلر:
پارتلار (parthia)

جولیای اِوی (julii)

اسکیپای اِوی (scipi)

بروتیای اِوی (brutii)

سِنا مجلیسی (SPQR)

مصری_لر(egypt)

یونانی_لر (greeks)

* ژرمن‌_لر(germania)
* بریتون‌_لر(britannia)
* گال‌_لار(gauls)
* اسپانیایی_لر(spain)
* کارتاژ_لار(carthage)
* ارمنی_لر(Armenia)
* مقدونی_لر(macedonia)
* ساکایی_لر(Scythia)
* سلوکی_لر(seleucia)
* نومیدیایی_لر(numidia)
* تراکی_لر(tracia)
* داکیه‌_لار(dacia)

## قایناقلار
توران یازقان

**پروفسور دوکتور توران یازقان** (1938، ایسپارتا - 22 نووامبر 2012، ایستانبول) — تورکیه‌لی آکادمیک و یازیچی. تورک دونیاسی آراشدیرمالاری وقفی نین قوروجوسو 

## یاشاییشی و چالیشمالاری
  توران یازقان 1938-جی ایلده ایسپارتانین اگیردیر ایلچه‌سینده آنادان اولوب. ایلک تحصیلینی ظفر ایبتیدایی مکتبینده آلیب. اورتا تحصیلینی ایسه ایستانبول وفا لیسئیینده سونرادان ایسه کاستامونو لیسئیینده داوام ائتدیریب. اورتا تحصیلینی بیتیردیکدن سونرا 1959-جو ایلده ایستانبول بیلیم‌یوردو ایقتیصاد فاکولته سینی بیتیریب. بیلیم‌یوردو بیتیردیکدن سونرا حربی خیدمته یوللانیب. عسگرلیکدن گلدیکدن سونرا بیر نئچه ایل موختلیف وظیفه‌لرده ایشله ییب. 1979-جو ایلده ایقتیصاد علم‌لری اوزره پروفسور آدینی قازانیب. توران یازقان 1980-جی ایلدن اعتیباراً  قوردوغو تورک دونیاسی آراشدیرمالاری وقفی‌نین باشچیسی اولوب. 2000-جی ایلده بیلیم‌یوردوندان امکلی‌ اولسا  بئله یئنه تورک دونیاسی اوچون ایشلر گؤرمگه داوام ائدیب. تورک دونیاسیندا و ائله‌جه ده تورکیه ده گؤردوگو ایشلره گؤره 200-دن چوخ موکافات آلیب. 

## آذربایجانداکی چالیشمالاری
  1992-جی ایلده توران یازقانین شخصی تشبوثو ایله باکی‌دا تورک دونیاسی باکی آتاتورک لیسئیی و آذربایجان دؤولت ایقتیصاد بیلیم‌یوردوندا  تورک دونیاسی ایشلتمه فاکولته‌سی آچیلمیشدیر. 

## اؤلومو
  22 نووامبر 2012-جی ایلده سرطان خسته‌لیگیندن دونیاسینی دَییشن توران یازقان  " اسکی کوزلو "  قبیریستان‌لیغیندا دفن اولونوب. 

## دوشونجه‌لری
 "   بو وقفین قوردوغو مکتب‌لر هئچ زامان شخصی منفعت، اوجوز شان-شؤهرت دالینجا قاچمادی. چونکی توران موعلیمین بیر مقصدی واردی تورک دونیاسینا خیدمت ائتمک، تورک دونیاسی اوچون یارارلی، گئرچک تورک روحونا صاحیب اینسان‌لار یئتیشدیرمک.       "   

## خاطیره سی
  اؤلوموندن سونرا تورک دونیاسی آراشدیرمالاری وقفی " توران یازقان "  موکافاتی تأسیس ائدیب. و هر ایل تورک دونیاسینا، تورکلوگه خیدمت ائدن بیر شخصه بو موکافات وئریلیر.  

## اتک یازی‌لار

بؤلمه:تورکچولر
گال‌لار

**گال‌لار** یا دا **گول‌لار** بیر ائل و قوهومیدیلار کی ایندیکی فرانسه‌‌نین یِئرلرینده یاشاییردیلار.

بو میلَّت دَمیر دورانیندا یاشاییردیلار و اوزلرینه گوره مخصوص دانیشیخ آیری و خاص فرهنگ (کولتور) و اَن قَدَر حاکیم لری واریمیش.
بندانگشتی|455x455پیکسل|بیر رومی نیگاره (چکیش) کی گو (سبز) منطقه گال مردومونون یاشاماخ منطقسین گورسدیر
بندانگشتی|284x284پیکسل|58 ایل مسیح دوغوموندان قاباخ اولان چکیش (نقاشی) کی گال مردومونن یئر لر و متصرفات لارین گورسدیر
## قایناقلار
۳۱ ژانویه

## مناسبتلر

## رویدادلار

## دؤغوم‌لار

## اؤلوم‌لر

## قایناقلار

بؤلمه:ژانویه
بؤلمه:ایلین گونلری
ایلیریالیلار

بندانگشتی|503x503پیکسل|ایلیریایی لر کنترل اِدَن ویلایتی روم حکومتیندن قاباق
**ایلیریالی‌لار** (اینگیلیسجه: illyrians) — اسکی بیر خالق دیرلار کی آدریاتیک دنیزی‌نین قیراغیندا یاشاییش اِئدَردیلر.

سونرالیق دا بو خالق، روم جومهوریّتی‌نین توسوطیله ایشغال اولوب و بیر رومی ویلایته تبدیل اولوندو.

ایندیکی آلبانی اولان میلَّت و اولارین دیل‌لری بو قومون آرخاسیندان گلیبدی.

## قایناقلار
میلت

**میلّت (nation)** یوخسا **اولوس** بیر چوخونلوق شکیلده بیرلیکده بیر بللی اولان اراضیلرده و واحید بیر دیل و مدنیتدن اولوشان خالق و جماعته دِییلیر. میلتلر معمولاً موشخص اولان بیر بایداغین (بایراغین) آلتیندا حؤکومتلری اولار.

میلتین بیر تانیم دا بیر جماعت دیر بیر یورددا یاشاییر لار و ایصالت یوخسا کوکده تاریخ سنتلر عادتلر و چوخ آنا دیلده ایشتیراک لاری وار.

آلمان لی لارین دوشونجه سینده ائل یوخسا قوم ائرق یوخسا نیژاد آنا دیلی و اینانج لار یوخسا مذهب بو عونصورلری بیر میلتین دوزلمه سینده بیلیرلر.

فرانسه‌لی‌لرین دوشونجه‌سینده بیر میلتی دوزلدن عونصورلر عینیت‌ده آنا دیلی، عادتلری، رسملری و سوی‌لاری دی. و اینتلکتوال دا یا ذهنی اولان آرادا اولان بیر دیر ده اولان سیستملر، بیرلیقده یاشاما تصوری و توپلوم ایراده‌سی.

## قایناق
۲. اینگیلیسجه ویکیپدیا.
زیبکلر

**زیبکلر** — باتی آنادولو سیلاحلی گۆجلری. عثمانلی دؤولتی اؤز ساواشلاریندا زیبکلردن ده ایستیفاده ائدیردی.

## تاریخی
عثمانلی ایمپیراتورلوغو گیریشدیغی اۇزۇن‌مۆدَّتلی مۆحاریبه‌لرده مغلوبیته ضعیفلتمیش، دره‌بَیی ده دئیلن بؤیۆکلۆ–کیچیکلی عیانلارین مئیدانا چیخماسینا سبب اولموش‌دور. دره‌بَیی‌لرین دؤورۆ تخمیناً بیر عصره‌دک دوام ائتمیشدیر.
محض بو عیانلارین دؤورۆنده غربی آنادولودا، آیدین، ایزمیر و مانیسا ویلایتلرینده زیبکلرین ده اورتایا چیخدیغی موشاهیده اولونور. بونلار دؤولته قارشی چیخیر، وارلی‌لاردان قوپاردیق‌لاری پول ایله کئچینیردیلر. زیبک سؤزۆنۆن کؤکو حله‌لیک قارانلیق قالدیغی کیمی، اونلارین ظوهوروندا او زوناداکی اویماقلارین بیر رول اویناییب–اوینامادیقلاری دا یاخشی بیلینمیر. زیبکلرین فعالیتینه هئچ جۆر سون قویا بیلمه‌ین دؤولت دؤیۆشکن اولدوقلاری اۆچۆن اونلاردان موزدلو عسگر کیمی اوردودا ایستیفاده ائتمیشدیر.

## قایناقلار
دی‌ان‌ائی

بندانگشتی|دی اِن اِی ریشتسینین چکیمی گیف حالتینده**دئوکسی ریبو نوکلئیک اسید** (DNA) **دی‌اِن‌ائی** یا **دئ‌اِن‌آ** (انگلیسجه: Deoxyribonucleic acid) بیر جوره نوکلئیک اسید دیر کی ژنتیک یازیشینین محتواسین اوزون ده ساخلار**.**

جانلی اولان حایوانلار ، آغاشلار حتی باکتریا و ویروس‌لار بو ریشته_نین توسطیله رشد اِلِییب و اوز حیاتلارینین بیولوژی وظایفین انجاما یِتیریل‌لَر.

بو مولکولون اَن بویوک وظیفسی ، ژنتیک اطلاعاتینین حیفظ اِلَمَگی دیر.

## ویراثتی ماده‌سی‌نین کشف اولماق تاریخچه‌سی
نوکلوئید اسیدلر اول سِری ۱۸۶۹–جو ایلین قیشیندا سوئیسی اولان بیلیمجی فردریش میشر توسوطیله کشف اولوندو. میشر آغ رنگ ده اولان بیر ماده‌نی اینسانین آغ گولبولون دان و بالیق اسپرمیندن چیخارتدی. 

بو ماده‌نین ایچین ده اولان نیتروژن و فسفات باعیث اولدی کی میشر تَزه بیر آلی موادی کشف اِلیه کی اونلاری نوکلئیک اسید آدلاندیردی.

بو ایشدن سونرا گریفیت آزماییشیلَن شانسی صورتده میشر بیلدی کی خوصوصیتلر و خاص اولان صِفَت‌لَر

اِلیه بیلیرلر کی بیر باکتریا دان اوبیریسینه منتقل اولا.

## قایناقلار
سوریه کوردلری

**سوریه کوردلری** _ سوریه اؤلکه‌سینده یاشایان بیر آزینلیق دیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:سوریه
بؤلمه:کوردلر
فساد

[بندانگشتی|"فاسید قانون‌وئریجی‌لیک" ([واشینقتون ایالتی|واشینقتوندا کونگره کیتابخاسی) رسام الیهو ودر ، 1896]]
**فساد** (اینگیلیس: Corruption، آذربایجان جومهوریتی: Korrupsiya ، تورکیه:Yolsuzluk) دؤولتین هر هانسی قوروموندا چالیشان و اونا اعتیبار ائدیله‌رک وئریلمیش صلاحیتدن شخصی منفعتی اوچون ایستیفاده ائتمه حال‌لاری آدلانیر. بو ترمین اساساً بوروکراتیک آپارات و سیاسی إلیته ایله باغلی ایشله‌نیر.  
[بندانگشتی|[بیرلشمیش میلتلر قورومو|بیرلشمیش میلّت‌لر تشکیلاتی -نین فساد قارشی کونوانسیونو]]
  فساد وظیفه ده اولانین وظیفه  صلاحیت‌لریندن ایستیفاده ائده‌رک قانون‌لاری هئچه ساییب بو و یا باشقا مسله‌نی هانسی بیر جینایتکار قروپون خئیرینه حلّ ائتمه‌سی‌دیر. اونا گؤره فساد دئدیکده آنجاق و آنجاق وظیفه ده اولانلاردان صؤحبت گئدیر. ساده جاماعاتی، حتّی جینایتکار ایش‌آدامینی فسادچی آدلاندیرماق اولماز. همین ایش‌آدامی  روشوت جینایتینه عاییددیر. باشقا سؤزله فساد – وظیفه‌لی شخص‌لرین اؤز مؤوقعیتیندن، تمثیل ائتدیگی اورقانین مؤوقیعیتیندن، وظیفه  صلاحیت‌لریندن و یا همین مؤوقعیت و صلاحیت‌لردن ایره‌لی گلن ایمکان‌لاردان ایستیفاده ائتمکله  قانون‌سوز اولاراق مادّی و سایر نعمت‌لر، ایمتییازلار و یا گوزشت‌لر الده ائتمه‌سی، هابئله فیزیکی و حوقوقی شخص‌لر طرفیندن قئید ائدیلن مادّی و سایر نعمت‌لرین، ایمتییازلارین و یا گوزشت‌لرین قانون سوز اولاراق وظیفه‌لی شخص‌لره تکلیف و یا وعد اولونماسی و یاخود وئریلمه سی یولو ایله همین وظیفه لی شخص‌لرین اله آلینماسی‌دیر.  

## قایناقلار

بؤلمه:حوقوق
بؤلمه:دؤولت
بؤلمه:دؤولت آپاراتی
کولتور (دقیقلشدیرمه)

**کولتور** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* کولتور: فرهنگ و مدنیت معناسیندا.
* کولتور (تلانقانا): هیندیستان اؤلکه‌سینده بیر کند.
زیبک

**زیبک** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* زیبکلر: عثمانلی دؤولتی‌نین سیلاحلی گۆجلری‌نین بیر بؤلومو.
* زیبک (شیرکت): ژاپون اؤلکه‌سینده بیر شیرکت.
* زیبک (رقص): تورکیه اؤلکه‌سینده بیر رقص نؤوعو.
تراکیا

**تراکیه** یا دا **تراکیا** (بولغار دیلی'نده: Тракия *Тrakiya*, آنادولو تورکجه‌سی'نده: *Trakya*, یونان دیلی'نده: Θράκη *Traki*) — آوروپا قاره‌سی‌نین گونئی دوغو یئرلشن بیر بؤلگه'دیر.

تراکیلار یا دا تراسیلار بیر بَربَر اؤلان بير قؤميدلار كى بُسفُر بؤغازينين يؤخونليقئندا ياشاييش اِلَرمیشلَر.

بونلارئن فرهنگی گِت بَ گِت یونانی لر دَن قؤنشى اولماقينا گؤره هِلِنی آیین لر دَن قارئشیب و یونانی معبودلارن دا پرستش اِئلرمیشلر.

تراکی لر بیر بَربَر اؤلان قؤمیشمیشلار.

## قایناقلار
رازلیق

**رازلیق** یا محلّی دِئیش ده **رازلیخ** یا دا **رازلئخ** — ساراب شهری‌نین یاخینلیغیندا بير کند دیر كى اوچ مین نفر جمعیتی وار.

رازلیق داشی و  قوتلو قيه بو کندین گؤرملی‌لريندن دى.

## قایناقلار

بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانینین کندلری
ژرمن‌لر

بندانگشتی|339x339پیکسل
**ژرمنلر** — بیر نئچه اتنیک قوروپو کلکسیونؤنادِییلیرمیش که آوروپانین مرکز اوْلان قیسمتینده یاشاییرمیشلار.

ساکسونلار، گوت‌لار، چَتی‌لر، فریسی‌لر، مارکومَنّی‌لر، بوهِمی‌لر، آلمان‌لار (ژرمنیا اؤلکسینین بوگؤنکو آدی اکثر دیللرده بو قؤمدان توتولوب)، فرانک‌لار، لامبارد‌لار یا لانگوبارد‌لار و بورگوندی‌لار بو کنفدراسیون دا قرار تاپارمیشلار.

اَن تانیلان ایش کی بو قوم گوروب موهاجرت دورانیندا روم ایمپراتورلوغونا حمله ائتمق و اونو داغیتماقیدی.

## قایناقلار
۲۹ فوریه

**۲۹ فوریه** میلادی تقویم‌ایله کبیسه ایللری‌نین ۶۰-جی گونودور.بو گوندن ایلین سونونا ۳۰۶ گون قالیر.میلادی تقویم‌ده هر ایلین کی ۲۹ فوریه‌سی اولا کبیسه ایلیدیر.

## مناسبتلر

## رویدادلار

## دؤغوم‌لار

## اؤلوم‌لر

## قایناقلار
عومومی ساواش

**عومومی ساواش** () — بیر میلّتین بۆتۆن قایناقلارینی سفربر ائدرک باشقا بیر میلّته کسین اولاراق ایراده‌سینی قبول ائتدیره‌بیلمک آماجی‌لا، اونون عسگری گۆجۆنۆ یوخ ائتمک اۆچۆن ساواشماسی‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:عسگری دوکترینلر
تات دیلی (قافقاز)

**تات دیلی** یا دا **تاتجا** — قافقاز'دا یاشایان تاتلارین دیلی. ایران دیللری گونئی‌باتی یاریم‌قوروپونا داخیل‌دیر. ایران تاتجاسینا، فارس و تاجیک دیللرینه یاخین آنالیتیک دیل‌دیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:ایران دیللری
باربارلار

**باربارلار** یا دا **اجنبی‌لر** (, , ) — قدیم یونان‌لارین، سونرا ایسه رومی‌لرین، همچینین هیندلی‌لرین، اوزاق دوغو خالقلاری‌نین، ژاپونلولار و چینلی‌لرین دیل و مدنیّتجه اونلارا یاد اولان باشقا طایفا و خالقلارا وئردیکلری آد دیر. باربارلار آدی اویقاری (مدنیتی) اولمایان و ایلکل ائل‌لره دئیلیردی. بو آد بعضاً یاری اویقارلیق یوخسا یاری ایلکل ائل‌لره ده دئیلیر.

تاریخ‌ده ژرمن‌لر، سلتی‌لر، ایبرین‌لر - تراکلار، ایلیرین‌لر و سرمتی‌لره رومی‌لر طرفیندن *باربار* آدی وئریلیب.

هابئله بیزانسی‌لار تورکلره باربار آدین وئرمیشدیلر و آنتیک یونانلی لار دا پارسلاری باربار چاغیریردیلار.

## تاریخ

## قایناقلار

بؤلمه:خالقلار
روم (دقیقلشدیرمه)

**روم** بو موردلر ایشاره ایده بیلر؛

*روم
*روم ایمپیراتورلوغو
*دوغو روم ایمپیراتورلوغو
*غربی روم ایمپیراتورلوغو
*روملو
تات‌لار (دقیقلشدیرمه)

**تاتلار** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*ایران تات‌لاری
*قافقاز تات‌لاری
*تاتلار (آغداش)
*تاتلار، جلیل آباد
*تاتلار (کلبجر)
شان کانری

**سیر توماس شان کانری** (؛ د. ۲۵ اوت ۱۹۳۰، ادینبورق، ایسکاتلند - اؤ. ۳۱ اوْکتوبر ۲۰۲۰، ناسائو، باهاما) — ایسکاتلندلی بیر اویونچو.
کانری‌نین ان مشهور روْلو، جیمز باند فیلم سری‌سینین، جیمز باند کاراکتری دیر. قیرمیزی اوکتوبر، گۆلون آدی و داش فیلملری ان چوخ تانینان فیلم‌لری دیر.

## اوینادیغی فیلم‌لر

## قایناقلار
۲ فوریه

## مناسبتلر

## رویدادلار

## دؤغوم‌لار

## اؤلوم‌لر

## قایناقلار

بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:فوریه
گوتی‌لر

بندانگشتی|383x383پیکسل|گوتی‌لرین حرکتی ایمپیراتورلوق یئرلرینده
**گوتی‌لر** یا دا **قوت‌لار** (اینگیلیسجه: goths) — بیر شرقی اولان قدیم ژرمانیانین قوملاریندانی دیلار کی موهاجرت دورانیندا روم ایمپراتورلوغونا حمله ائدیب و او اولکنی داغیددیلار بو قوم سونرالیق دا ایکی یئره بولوشوندی : ویزی گوتلار و اوستروگوتلار.

بو قؤم اول ده شرقی اؤلان ژرمانیا دا یاشاییش الرمیشلر سؤنرادان داچیا بؤلگسینه گئدیب و اوردا مسکن قوردولار. هِپ سونرا هون ایمپراطورلوغون حملسینده شرقی اؤلان رومی لار یانیندا اونلارین علیهینه دؤیوشدولر اما بیر نچه ایلدن سونرا غربی اؤلان روم ايپراطورلوقون یئرلرینه حمله ادیب و اورالاری غارت ائتدیلر.

آیبریا یئرلرینده بو قؤم آلان‌لار لاردان قاریشیب سونرالیقدا کاتالان میلتین یاراتدیلار.

## قایناقلار
توتال وار

**توتال وار** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*عومومی ساواش
*روم: توتال وار
*توتال وار (سری)
توتال وار (سری)

**عومومی ساواش** یا دا **توتال وار** و یا **تامام عیار بیر دؤیۆش** بیر سری اویونلاردیر کی سگا کومپانی‌سی‌نین توسوطیله یاییلدی.

بیرمینجی اویون بو سریدن شوگان توتال وار ایدی کی 2000_جی میلادی ایلینده پایلاشدی.

اویونلار سریسی:

شوگان توتال وار (2000_2001)

مِدیِوال توتال وار (2001_2002) (=مدیوال یانی اورتا ایللر=قرون وسطی)

روم توتال وار (2004_2019)

مدیوال2 توتال وار(2006_2015)

ایمپیراتورلوق توتال وار (2009_2012)

ناپلئون توتال وار (2010)

شوگان2 توتال وار (2011)

روم 2 توتال وار (2013)

آتیلا توتال وار (2015)

وار همر توتال وار (2016)

اوچ ایمپراطورلوق توتال وار (2019)

ایگلیسین پادشاهیسی توتال وار (2019)

تروآ توتال وار (2020)

## قایناقلار
کاسپی دیللری

**کاسپی دیللری** ایران دیللری‌نین عائیله‌سی‌نین آلت قوللاریندان بیریدیر کی تات، گیلک، طبری و تالیش دیللریندن تشکیل تاپیبدیر.

## قایناقلار
مدیوال: توتال وار

**مدیوال: توتال وار** () — بیر اؤیون دور کی استراتژی سبکینده یارانیب.

بندانگشتی
بو اؤیون، توتال وار سریسیندن، بیر اؤیون دور.

کریتیو اسمبلی شرکیتینین توسوطیله یارانیب و سگا شرکتینین توسطیله یاییلیب.

## اویونون جریانی
بو اویون قرون وسطی اولان زامانین اولاجاخ وقایعینه گورا جوئرلنیب و او زمانین اولکلرینه ربط اولان بیر ((موضوعی)) اویون دور.

سیز اویونو باشلیاندا، اول ده اویون توسطیله، انگلیس اولکسینه اتوماتیک گدیرسیز و اولاجاخ جریانلاری اویون اوزی سیزه گِت به گِت بیلیندیرجخ.

بو اویون دا صلیبی اولان جنگلر ، آمِریکا قارلسینین ایکتیشافی ، جیهادی ساواشلار و اسلامی اولان اولکلیرین جریانلاری باش تاپیر.

## بو اویون دا اورتاغ اولان اولکه لر
تورکلر(عثمانی)

مصر اولکسی (فاطمیون)

سیسیل اولکسی(نورمانلار)

میلان اولکسی(ایتالیا)

ونیز اولکسی(ایتالیا)

فرانسه اولکسی

انگلیس اولکسی

اسپانیا اولکسی

آذتِک لر

پرتغال اولکسی

دانمارک اوکسی

روسیا اولکسی

لهستان اولکسی

مجارستان اولکسی

## قایناقلار
بولقارلار

بندانگشتی|300px|بولقار تورکلری‌نین خریطه‌سی قارادنیزین قوزئیینده (یاخلاشیق ۶۵۰ میلادی).
[بندانگشتی|سول|300px|Bulgars led by [Khan (title)|Khan Krum pursue the Byzantines at the Battle of Versinikia (۸۱۳)]]
[بندانگشتی|سول|300px|Bulgars subsequent migrations from [Central Asia and Western Eurasia to the Europe.]]

**بولقارلار** یا دا **اؤن‌بۇلقارلار** و یا **پروتوبولقارلار** — اسکی تورک خالقلار'دان بیری‌ایمیشلار. اصیل کیتله‌سینی اوغور (اوتوز–اوغور، اون–اوغور) کیتله‌لری‌نین اولوشدوردوغو، ۷–جی میلادی یوزایلده قارادنیز'ین قوزئیی ایله داها سونرا ایتیل چایی و تونا چایی بؤلگه‌لرینده ده یاشامیش، اسکی تورکجه و بولقار تورکجه‌سی'نه دانیشان، یاری گؤچه‌به تۆرک کؤکنلی بیر خالق. بولقارلار؛ سابیر، اوز، خزر و.ب دیگر تۆرک کؤکنلی خالقلاردان قالینتیلاری دا ایچرینده باریندیرماقلا بیرلیکده، بعضی فین-اوقور بوی‌لاری‌نین دا (چئره‌میش، موردوا، زوریاکن، وولتیاکه) بولقارلارین ایچینده یئر آلدیغی بیلینمکده‌دیر. آیریجا آرالاریندا سارمات و آلان کؤکنلی کیتلرین ده وار اولدوغو دۆشۆنۆلمکده.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:اسکی خالقلار
بؤلمه:تورک خالقلاری
کلبجرین آزاد اولونماسینا گوره میدالی

**کلبجرین آزاد اولونماسینا گوره میدالی** (آذربایجانجا: Kəlbəcərin azad olunmasına görə medalı) آذربایجان جومهوریتی‌ین میدال‌لاریندان بیریدیر. بو میدال آذربایجان‌ین ۲۰۲۰ داغلیق قاراباغ ساواشی‌یندا ظفری‌نین موناسیبتینه یارانیبدیر.

## یارانماسی
۱۱ نوامبر ۲۰۲۰-جی میلادی ایلینده ایلهام علیئو آذربایجان جومهوریتی‌نین رئیس جومهورو ۲۰۲۰ داغلیق قاراباغ ساواشیندا یارالانان آذربایجان عسگرلرینی زیارت ائدیب و اؤلکه‌ده قاراباغ ساواشی‌نین یئنی میدال‌لار یارانماسینی بیلدیردی.

۲۰ نوامبر ۲۰۲۰-جی میلادی ایلین تاریخینده گئچیریلمیش آذربایجان میللی مجلیسینین آچیق ایجلاسیندا «آذربایجان جومهوریتی‌نده میدال‌لارین یارادیلماسی قانونو»‌‌ندا میدال‌لارین دییشیلیک ائدیلمسی باره‌ده قانون لایحه‌سی‌ اعلان و قبول ائدیلدی.

همان ایجلاس‌دا، قانون اَساسیندا کلبجرین آزاد اولونماسینا گوره میدالی آذربایجان‌ین داغلیق قره‌باغ ساواشیندا ظفر قازانما موناسیبتینه یاراندی.

## بیرده باخ
* ۲۰۲۰ داغلیق قاراباغ ساواشی

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجان جومهوریتی‌نین میدال‌لاری

## ائشیک باغلانتیلار
* 
* “Kəlbəcərin azad olunmasına görə” Azərbaycan Respublikasının medalı haqqında ƏSASNAMƏ
* “Kəlbəcərin azad olunmasına görə” Azərbaycan Respublikası medalının təsviri
تیموتی دالتون

**تیموتی لئونارد دالتون لگت** (؛ د. ۲۱ مارس ۱۹۴۶، کولوین بی، ولز) — ولزلی بیر اویونچو.
دالتون جیمز باند فیلم سری‌لرینین یاشایان گۆن ایشیقلاری (۱۹۸۷) و اؤلدورمک اوچون ایجازه (۱۹۸۹) فیلم‌لرینده اوغورلو چیخیش ائدیب.

## اوینادیغی فیلم‌لر

## قایناقلار
آق سونقور الحاجب

**آق سونقور الحاجب** (آنادولو تورکجه‌سی: Aksunqur el hacib) عماد الدین زنگی‌نین آتاسی، زنگیلر دؤولتی‌نین شاهی، سلجوقلو ایمپیراتورلوغونون اوردو باشچیسی ‌و ملکشاه زامانیندا حلب‌ین حاکیمیدیر.

## حیاتی
آق سونقور اوغوز تورکلرینین افشار ائلیندن آل‌تورکان بَیئین اوغلودور. آق سونقور، ملکشاه بویوک سلجوقلو دؤولتینین شاهی اولاندان سونرا ۱۰۸۶-جی میلادی ایلدن حلب‌ین حاکیم‌لیغینه یئتیشدی آما چوخ زامان چکمدیر کی سلجوقلو دؤولتیندن مستقل حاکیم‌لیغه چاتدی و سوریه‌‌نین بویوک بیر بخشینه حاکیم اولدو.

ملکشاه‌ین اؤلوموندن سونرا  اوغوللاری بیرینجی محمود سلجوقی‌ایله برکیارق سلجوقی و اونلارین عمیسی اولان توتوش آراسیندا شاهلیق اوچون بیر دویوش باشلاندی. بو آرادا حلب حاکیمی اولان آق سونقور سولطان برکیارقین طرفین توتدو و توتوش‌لا دوشمن اولدو. شام حاکیمی اولان توتوش ۱۰۹۴-جی میلادی ایلده آق سونقورا حمله ائتمک اوچون حلب شهرینی محاصره ائتدی آما سولطان برکیارق موصول حاکیمینه دستور وئردی آق سونقورا دستک وئرسین توتوش دا موصول حاکیمی دستک ورینجه حلبی آلانمادی آق سونقورا دستک یئیتیشندن سونرا آق سونقور‌ایله شاهلیق ادعاسی اولان توتوش آراسیندا "تل السلطان دویوشو" باش وئردی. بو دویوشده آق سونقور اوتوزوب و اسیر توتولدو توتوش آق سونقورو خیانته محکوم ائتدی و ۱۰۹۴-جی میلادی ایلین ۲۶ می آییندا دویوش میدانیندا بوینون ووردو.

## تاریخ‌چیلر باخیشیندا
ابن اثیر اونون حاققیندا دئیر: آق سونقور خالقین ایشلرینی حل ائتمک‌ده و اونلاری قوروماقدا اَن یاخشی حاکیم‌ایدیر اونون زامانیندا اینسانلار تام امنیت، عدالت و ریفاها صاحیب‌ایدیلر.

ابن کثیر اونو اَن یاخشی و سخاوتلی حاکیم‌لردن ساییردی کی اوزونله امنیت و عدالت گتیرمیشدی و تیجارت‌ین رونق تاپماسینا باعیث اولموشدو.

ابن قلانسی دمشق تاریخی کیتاب‌یندا اونون حاققیندا دئیر:《آق سونقور عدالت یایدی و یوللارین امنیتین تامین ائتدی، خالقیلا عدالتینن رفتار و جینایتکارلاری موحاکیمه ائتدی بو ایشلر اونون یاخشی حاکیم مشهور اولماسینا و تیجارتین رونق تاپماسینا باعیث اولدو》.
## قایناقلار
قاراباغ میدالی

**قاراباغ میدالی** (قوزئی آذربایجانجا: Qarabağ ordeni) آذربایجان جومهوریتی‌نین بویوک و اَرزیشلی میدال‌لاریندان بیریدیر.بو میدال آذربایجان قاراباغ ساواشیندا ظفر قازانماسی موناسیبتینه یارانیبدیر.

## قایناقلار
برنارد لی

**برنارد لی** (؛ د. ۱۰ ژانویه ۱۹۰۸، برنتفورد، اینگیلیس - اؤ. ۱۶ ژانویه ۱۹۸۱، لندن، اینگیلیس) اینگیلیسلی بیر اویونچو.

روْل آلدیغی فیلم‌لر آراسیندا طبیب نو، ملکه نین خیدمتینده، اؤلومسوز الماس‌لار، اوچونجو آدام، شیطانی دؤی، اِل شکیللی اوْتاق، قیزیل سیلاحلی آدام و منی سئون جاسوس فیلملرین آد آپارماق اوْلار.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
* 
*
ماکلوان

**ماکلوان**، گیلان اوستانی‌ فومن بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۲ کیلومتر مربع مساحتی و ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۱۶۳۵ نفر جمعیتی واردیر.

## قالری

فایل:In the way of masuleh 5.JPG|ماسوله رودخان،
فایل:Kados maklawan 4.JPG| ییلاق کوروار
فایل:Kados maklawany 2.JPG|گردسایه ماکلوان
فایل:Kados maklawan 3.JPG|باغ چای ماکلوان
فایل:Kados maklawan 12.jpg|اقامتگاه ماکلوان
فایل:Gasht Rodkan Protected Area in Fuman County.jpg|گردسایه گسکره
فایل:Kados maklawan 5.JPG|جنگل ماکلوان
فایل:Kados maklawany 23.jpg|دیزآب
فایل:Kados maklawan 6.JPG|طبیعت اطراف ماکلوان
فایل:Kados maklawan 8.JPG|ییلاق گردسوعه
فایل:Kados maklawan 11.JPG|ییلاق‌های ماکلوان
فایل:Kados maklawan 22.jpg|زیده
فایل:Kados maklawany.jpg|کوه‌های ماکلوان
فایل:Kados maklawany 18.jpg|خانه ماکلوان
فایل:Kados maklawan 10.JPG|دیزآب
فایل:Kados maklawan 17.jpg|مزرعه برنج ماکلوان
فایل:Kados maklawan 16.jpg|خله دشت
فایل:Kados maklawan 23.jpg|ماسوله


## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:فومن بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین شهرلری
قند

**قند** یا **قت** بیر نوع صنعتی ماده دیر.شکر چوغوندورو یا قند چوغوندورندان  حاصیل اولان بیر نوع ساکاروزدی.قندین اصلی ماده سی دی ساکارید دیر.گونی آذربایجاندا قند ایله چوخلو چای و قهوه ایچیلر.

## تانینماغی
شکر قمیشی هیندوستندا بیتیردی.هیندوستاندا بو قمیشین شیرن اولماسین بیلدیلر و اون جشنلرده و خاص گونلرده پایلاردیلار.سورنا شکر قمیشین دارتیب و قوروتماقدا اونو دونیادا پایلاشدیلار.بو گون ان چوخ بئجریلرن بیتگی شکر قمیشی دیر.

## کلله قند
ایش مرکزینده کلله قند شکیلینده برکیر و سونرا اونو ال یا ماشین ایله سیندیراللار.اشکیده قند کلله قند شکیلده ساتیلار و بعضی لری قند سیندیرماغی اوزلرینه کسب ائدیب.
## داها باغلانتیلار
نابات ، شکر ، قمیش ، شکر قمیشی ، چای ، شکر چوغوندورو
## قایناق

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D9%86%D8%AF

بؤلمه:شکر
بؤلمه:یئمک
کارتاژ

**کارتاژ** (اینگیلیسجه:Carthage) قدیم تاریخ ده اؤلان بیر ایمپراتورلوغیمیش کی ایندیکی تونس اؤلان اؤلکسینده یئرلشمیشدی. بو شهرین داشین فینیقی مردومی بورایا کؤچندن سؤنرا تونیس دریاچسینین ساغیندا قویدولار و بو شهرین آدینین معناسی «تازه شهر» دیر. 

بو شهرین حوکومتی باشلاناندا دؤلت شهریدی کی گئت به گئت بیر ایمپراتورلوقا دؤندو.

قدیم تاریخینده، بو شهر ان آدلی بیر تیجاری شهر اؤلدو کی آرالیق دنیزینین باتی طرفینده نیظامی قؤدرتیله آیبریا شبه جزیرسینه جن آرتیریلدی.

یاخجی ژنرال لار و سیاستمدارلارین الیله بو شهر بیر فینیقی کؤلؤنیدن بیر پونیک ایمپراتورلوق پایتختینه دؤندو و نچه یوز ایل لر دوام الدی.

## قایناقلارا
لاهیجان

**لاهیجان**، گیلان اوستانی‌ لاهیجان بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱٬۴۲۸ کیلومتر موربع مساحتی و ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۱۶۷,۵۴۴ نفر جمعیتی واردیر.

## قالری

File:Lahijan in winter.jpg|Lahijan in winter
File:The sidewalk around the Lahijan lake.jpg|The sidewalk around the Lahijan lake
File:Lahijan in winter (II).jpg|A sidewalk in lahijan after morning snow
File:Lahijan at night.jpg
File:Lahijan night.jpg
File:Shahid Rajaei St.jpg
File:Lahijan II.jpg
File:Tea plantations around the Lahijan.jpg|Tea plantations at the outskirt hills of Lahijan
فایل:Sheitankooh01.jpg|شیطان کوه
فایل:Sheitankooh02.jpg|شیطان کوه
فایل:Lahijanestakhr.JPG|
فایل:Lahijan Sheitan Koh.jpg|شیطان کوه
فایل:Bamesabz1.JPG|بام سبز در هوای بارانی و مه گرفته


## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:لاهیجان بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین شهرلری
محمدرضا علیمردانی

**محمدرضا علیمردانی** (دوغوم ۱۱ خرداد ۱۳۵۵ تهران) ایرانلی اوخوجو، دوبلور، مجری، استندآپ کمدین و اویونچودور.

## قایناقلار
توپ (سیلاح)

بندانگشتی|375x375پیکسل
**توپ** بیر وسیله دیر کی دویوش اولان زامانلار جیبهَه نین دالیسیندا دوشمن اوچون اوت باغلاماقا ایشلنر.

توپ بویوک بیر اسلحه دیر کی آغیر اولان صورتله اینفیجاری حالتینه دوشمان جیبهه‌سینه  اوت یاغدیریر و تاکتیکی اولان بیر شی دیر کی هم حمله و هم دیفاع اوچون ایشلنیر. 

دویوش توپی اول دفعه ایراندا صفوی اولان حوکومتین توسوطیله ایشلندی.

قرون وسطی اولان زامانی اوروپادا باروت (زارنیق) گِت به گِت ایشلنمک ووسعتی چوخالدی و دویوشلرین نتیجه‌سین چوخلو آیری حالتلره دؤندردی.

## قایناقلار

__نمایه__
قاف داغی

**قاف داغی** — بیر چوخ خالق‌لارین میفولوژی‌سینده یئر آلان افسانوی داغ.  

    قدیم ایران اساطیرینده سیمورق آدلی مؤوهومی قوشون یاشادیغی یئردیر. سیمورق قوشو قاف داغیندا یاشایان بؤیوک، خئییرخواه‌لیق رمزی، یاشام آغاجینی یئره گتیرن، گؤزل‌لیک سمبولو بیر قوشدور. بیر ورسیونا گؤره قاف داغی، قافقاز داغلاری حساب اولونور. دیگر بیر ورسیونا گؤره بوتون خالق‌لارین میفولوژی سوژتینده سیمورق قوشونون یوواسی‌‌نین قاف داغیندا اولماسی‌نین سببی، نوحون گمیسی‌نین قاف داغیندا قورویا تماس ائتمه‌سی ایله باغلی‌دیر. نوحون گمیسی هارادا قورویا اوتورموشدورسا حیات، او جومله‌دن، اود دا اورادان پایلانمالی‌دیر. بئله اولان حالدا، سیمورق قوشونون یوواسی دا قاف داغی اولمالی‌دیر و داغ آغری داغی ایله عئینی‌لشدیریلیر. داها بیر ورسیونا گؤره ایسه قاف داغی‌نین البرز داغی اولماسی احتیمال اولونور.  

## آذربایجان قایناق‌لاریندا
  آذربایجان اراضیسینده یئرلشن ائلدنیزلر سولاله‌سی‌نین ولیعهدلری‌نین بؤیوک موعلیمی، ابوبکر ابن خسرو الاوستادین  " مونیس‌نامه "  اثرینده قاف داغی حاقیندا یازیلان‌لار آتش‌پرست‌لرین البرز دونیا داغینا عایید تصوورلرینی تاماملاییر. کایناتین باشلانغیجی، چوخ‌سایلی باشقا دونیالارا گئدن یوللار دا قاف داغیندا گؤستریلیر. آذربایجان میفولوژی تصوورلریندن فرقلی اولاراق  " مونیس‌نامه " ده دونیا قیرخ قاتلی تصویر ائدیلیر. 

   ابوبکر ابن خسرو الاوستاد  " مونیس‌نامه "‌-سینده یازیر:   "  اساطیر قورویوجولاری نین بعضی‌لری سؤیله‌ییرلر کی، قاف آنجاق خریزولیتدن عیبارت‌دیر و دونیا اوزرینده کی  گؤی اونا گؤره ماوی‌دیر کی، اوندا خریزولیت-داغ عکس اولونور. یئر اوزونون بوتون تورپاق‌لاری اورا باغلانیر. کایناتین دوز اورتاسیندا یئرلشدیگی اوچون دونیا اونون زیروه‌سیندن نوخود بویدا گؤرونور. قاف داغی ماوی زومروددن یارادیلیب. دونیانین بوتون دامارلاری قاف داغی‌نین هامیسی - قورویوجوسو هرکاییلین الینده جمع‌لشیر. دونیادا ائله بیر شهر، کند، ویلایت، اؤلکه، گوشه یوخدور کی، یئرآلتی دامارلاری ایله قاف داغلارینا باغلانماسین. آللاهین هانسی اؤلکه‌یه غضبی توتسا، هرکاییل اونون سو دامارلارینی کسیر، نملیگین قارشیسی آلینیر، اورادا قوراقلیق و فلاکت باش آلیب گئدیردی. بوتون بولاق‌لار، آرخلار، چایلار قورویور، بیتکی‌لر، اوتلار سوسوزلوقدان محو اولوردو. زلزله‌نین ده باش وئرمه‌سینه سبب تانری‌نین اینسان‌لارا غضبی‌دیر. هرکاییل اولو آللاهدان امر آلان کیمی، آدام‌لاری قورخوتماق مقصدیله او دییارین قافداکی دامارلارینی برک-برک سیلکله‌ییر، نتیجه ده یئرین آلتی اوستونه چئوریلیر، یا دا یئر یاریلیب، بوتون جانلی‌لاری اودور. هرکاییل دئییردی: «تانری نین بویروغو اولسا، قاف داغیندان کئچن بوتون دامارلارا کوی وورارام، دونیا جهنم تک جانلی‌لارین باشینا دارالار. لاکین یارادانین قایغیسی ایله چوخلاری‌نین قوللوغوندا دورورام، بؤیوک گوناه ایشله‌دن‌لرین ایسه یاشادیقلاری اراضی‌لرین دامارلارینی بوروب، اونلاری مین جور اذیته دوچار ائدیرم»    "   

## قایناقلار

## اتک‌یازی‌لار

بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
توپ

**توپ** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* توپ (سیلاح)
* توپ (ایدمان)
* توپ، زنگیلان
رودبنه

**رودبنه**، گیلان اوستانی‌ لاهیجان بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۳,۴۴۱ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:لاهیجان بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین شهرلری
دزموند لولین

**دزموند لولین ویلکینسون** (؛ د. ۱۲ سپتامبر ۱۹۱۴، نیوپورت، ولز - اؤ. ۱۹ دسامبر ۱۹۹۹، فرل ولیج، اینگیلیس) — ولزلی بیر اویونچو.

روْل آلدیغی فیلم‌لر آراسیندا کلئوپاترا، قیزیل گؤز، روسیه‌دن سئوگی ایله، ملکه نین خیدمتینده، اؤلومسوز الماس‌لار، صاباح هئچ اؤلمز، دۆنیا کافی دئییل، یاشایان گۆن ایشیقلاری، اؤلدورمک اوچون ایجازه، قیزیل سیلاحلی آدام، منی سئون جاسوس، یالنیز سنین گؤزلرین اوچون و اؤلدورمکه بیر باخیش فیلملرین آد آپارماق اوْلار.

## قایناقلار
پاملا سالم

**پاملا فورتونی سالم** (؛ د. ۲۲ ژانویهٔ ۱۹۵۰، بمبئی، بریتانیا هیندوستانی) اینگیلیس-هیندوستان اصیللی بیر اینگیلیس فیلم و تلویزیون اویونچوسو دیر.
سالم هایدلبرگ بیلیم یوردوندا تحصیل ائدیب.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
* Official website
* Audio interview
زاگروس داغلاری

**زاگروس داغلاری** (فارسجا: رشته‌کوه زاگرس) — عراق توپراکلاریندا بولونن بویوک بیر داغ سیلسیله‌سیدیر کی اوزونلوغو ایرانین عراق مرزیندن فارس کؤرفزینین جنوبینه قدر ۱۵۰۰ کیلومتردیر.

## قایناقلار
زاگروس (دقیقلشدیرمه)

**زاگروس** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* زاگروس داغلاری: ایران، عراق و تورکیه آراسیندا بیر سیراداغی.
* زاگروس شبکه‌سی: کیرمانشاه اوستانی'نین اوستانی شبکه‌سی.
ایرانیکا بیلیکلیگی

**ایرانیکا بیلیکلیگی** () — بیر بیلیکلیک دیر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:بیلیکلیکلر
البورز داغلاری

**البورز داغلاری** یا دا **البورز سیراداغی** ( ,  ،  ، ) — ایران'ین قوزئیینده یئرلشن بیر داغ سیلسیله‌سی‌دیر. قوزئی-باتی سرحدلری آذربایجان جومهوریتی و ارمنیستان سرحدلریندن باشلانیر و خزر دنیزی'نین گونئی سونونا قدر داوام ائدیر، دوغودا تورکمنیستان و افغانیستان سرحدلرینده بیتیر. ایرانین ان اوجا داغی اولان دماوند داغی دا بو داغ سیلسیله‌سینده یئرلشیر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:البورز داغلاری
البورز (دقیقلشدیرمه)

**البورز** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* البورز داغلاری: ایران قوزئیینده یئرلشن بیر داغ سیلسیله‌سی‌دیر.
* البورز اوستانی: ایران اؤلکه‌سی‌نین اوستان‌لاریندان بیری.
* البورز شبکه‌سی: البورز اوستانی‌نین اوستانی شبکه‌سی.
عین‌العرب

**عین‌العرب** یا دا **کوبانی** (عربجه: عین العرب/كُوْبَانِي‎) — سوریه آذربایجانی‌ندا یئرلشن بیرشهردیر. بو شهر سوریه‌نین شیمالی حلب اوستانی‌ندا واقع اولوبدور. کوبانی شهری‌نین ائتنیک قروپلاری عربلر، تورکلر و کوردلردن عیبارتدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سوریه شهرلری
تورک بیرلیگی

**تۆرک بیرلیگی** یا دا **تۆرک اؤلکه‌لرین بیرلیگی** و یا **تۆرک خالقلاری‌نین بیرلیگی** () — تۆرک دؤولتلری‌نین بیر اولماسی دۆشۆنۆلن قاورام. باشدا مصطفی کمال آتاتۆرک'ۆن ده چالیشمالاردا بولوندوغو، تۆرکجه دانیشان و عینی سوْی‌دان گلن توْپلۇلۇقلارین بیر آرادا اولماسی‌نی، اوْرتاق حرکت ائتمه‌سینی، اوْرتاق سیاسی و اکونومی قارارلار آلماسینی تانیملایان فیکری و سیاسی بیر قاورام.

## قایناقلار
۱٬۰۰۰٬۰۰۰ (سایی)

بندانگشتی|359x359پیکسل
**میلیون** (فرانسه: million) بیر سایی و برابر دیر ۱٫۰۰۰٫۰۰۰ایله. علمی مقاله‌لر ده ۱۰۶ یازیلار. اس‌آی استانداردیندا مگا پیشوندی‌ایله ایشلنر.

## قایناقلار
۱۱ فوریه

## مناسبتلر

## رویدادلار

## دؤغوم‌لار

## اؤلوم‌لر

## قایناقلار

بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:فوریه
اربیل قالاسی

**اربیل قالاسی** (عربجه: قلعة أربیل) عراق‌ین اربیل شهرینده یئرلشن تاریخی بیر قالادیر.

ادعالارا گؤره قالانین دوزلمسه ۵۰۰۰ ایل قاباقا قاییدیر. قالانین دوزلمسینه مورد ایلک بیلگی، ابلا تابلترینده گؤرونور، بو قالا آشور ایمپیراتورلوغو زامانیندا خاصا اهمیّتی واریدیر. اربیل، او زامان مسیحیلر، عباسیلر و ساسانی ایمپیراتورلوغو اوچون اهمیّتلی بیر مرکز اولموشدور. سونرا، ۱۲۵۸-جی میلادی ایلینده قالانین موغول ایمپیراتورلوغو اَلینه گئچمسی ایله اربیل شهرینین اهمیتی آزالمیشدیر. ۲۰.یوزایلده قالانین یانیندا خالقین توسوطیله ائو دوزلتمک قالانین بیر بخشی‌نین تخریب اولماسینا باعیث اولموشدو. ۲۰۰۷-جی میلادی ایلینده اربیل قالاسی، (HCECR) طرفیندن مرمت اولماقا باشلامیشدی، بو کمیسیونون ایشی تکجه اربیل قالاسینی مرمت ائتمکدیر.

## گؤرونتولر

فایل:Siège d'Irbil 1258-1259.jpeg|موغول ایمپیراتورلوغو طرفیندن اربیل محاصره‌سی ۱۲۵۸-جی میلادی ایلینده
فایل:Center of Hewler Castle.jpg|قالانین اوست ائولری
فایل:Citadel of Hewlêr (Erbil), Iraqi Kurdistan.jpg|اربیل قالاسی مرمت اولاندان سونرا

## قایناقلار
کومله (شهر)

**کومله**، گیلان اوستانی‌ لنگرود بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۶٬۴۵۷ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:لنگرود بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین شهرلری
نانسا

**نانسا**، عجب‌شیر بؤلگه‌سی'نین کندلریندن بیری دیر و ۱۳۹۵–جی ایلین آماری اساسیندا ۷۹۰ نفر جمیتی وار.

## مؤوقعیتی
بو کند، شرقی آذربایجان اوستانی'نین عجب‌شیر بؤلگه‌سی یئرلشیب‌دیر.
{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          45.92564821199631,
          37.43128174019244
        ]
      }
    }
  ]
}

## قایناقلار
تورکیه دموقرافی‌سی

**تورکیه اهالیسی** یا دا **تورکیه دموگرافی‌سی** — مقاله تورکیه اهالی‌سی‌نین دموگرافیک خۆصوصیتلری حاقّیندادیر.

thumb|تورکیه‌ده تورک دیلی و کورد دیلی‌نین وضعیتی

## قایناقلار
شیطان

**شیطان** یا دا **ساتان** () — ابراهیمی دینلر اینسانی یولدان چیخاراراق گۆناه ایشله‌مه‌یه و یا یالان دانیشماغا سؤق ائدن وارلیق‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:شیطان
ساتانیزم

**ساتانیزم** یا دا **شیطانچیلیک** — شیطانی و یا شیطان سیمگه‌سینی اوجالدان و بعضی مذهبلرینده شیطانا اینانماغی امر ائدن دینی–فلسفی جریان‌دیر. 
ساتانیزم اؤزۆ–اؤزلۆیۆنده بیر نئچه مذهبه بؤلۆنمکده‌دیر. هر بیر مذهبین فلسفه‌سی ده دیگر مذهبلره نظراً فرقلی‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ساتانیزم
بؤلمه:شیطان
چکیرتکه

بندانگشتی|239x239پیکسل
**چَکیرتکه** (فارسجا: ملخ، اینگیلیسجه: Grasshopper)، بیر نوع بوجَک‌دیر کی احتمال وئریلیر اَن‌قدیمی دیری بوجَک‌لَردَندیر و قیدمتی ۲۵۰ میلیون ایل قاباغا قئیدییر.

## قایناقلار

بؤلمه:حشره‌لر
کامل امامی

**سید کامیل ایمامی** (دوغوم ۱۲۸۲ شمسی، آذربایجان، بوکان – اؤلوم ۱۳۶۸ شمسی، بوکان) ایرانلی شاعیر و مترجیم‌ایدیر کی مهاباد حوکومتینده چوخلو تاثیرلر قویموشدور.

## قایناقلار
ملکه نین خیدمتینده (فیلم)

**ملکه نین خیدمتینده** ()، ۱۹۶۹-جی ایلده جرج لازنبی نین باند روْلوندا اوینادیغی جیمز باند فیلمیدیر.

## اوْیونچولار
* جرج لازنبی: جیمز باند
* تلی ساوالاس: ارنست استاورو بلوفلد
* گابریله فرزتی: دراکو
* دایانا ریق: تریسی
* برنارد لی: M
* دزموند لولین: Q
* لوئیز مکسول: ایو مانی‌پنی
* ایلزه اشتپات: ایرما بونت

## قایناقلار
واتس‌اپ

**واتس‌اپ** یوخسا **واتساپ** (انگلیسجه: WhatsApp) بیر آمریکایی اينترنت‌ایله یازیلایشماق و پیام گؤندرمک برنامه سیدیر. پلتفورم دسته‌سینده پیاملار هابئله سس، عکس، فیلم یوخسا ویدیولار و تصویر ایله دانیشماق واتس‌اپ یازیلیمندا گؤندریلیر.

## '''قایناق‌لار'''

بؤلمه:واتس‌اپ
پورتاقال

بندانگشتی|284x284پیکسل
**پورتاقال** (فارسجا: پرتقال)، بیر میوه و بیتکی‌نین آدی دیر. اونون آغاجی همیشه گوی و یارپاق‌لی دی و بویو ۱۰ متره ده یتیشر.

## عمده تولیدچی اولکه‌لر

## قالری

فایل:Ambersweet oranges.jpg|بیر نوع پورتاقال
فایل:Mandarin Oranges (Citrus Reticulata).jpg|بیر نوع پورتاقال
فایل:Orange juice 1 edit1.jpg|پورتاقال سویو
فایل:پرتقال - panoramio.jpg|پورتاقال آغاجی
فایل:پرتقال نیمه رسیده.jpg|کال پورتاقال


## قایناقلار

بؤلمه:میوه‌لر
سارای (شاهی آداسی)

**سرای**، شاهی آداسیندا اولان ان‌بویوک کند دیر. بو آدادا، سارای‌دان سونرا آلتی کند ده وار.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:اوسکو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
کارولین بلیس

**کارولین بلیس** (؛ د. ، همرسمیت، اینگیلیس) اینگیلیس‌لی بیر اویونچو.

روْل آلدیغی فیلم‌لر آراسیندا یاشایان گۆن ایشیقلاری، اؤلدورمک اوچون ایجازه و پاپ ایکینجی ژان پائول فیلملرین آد آپارماق اوْلار.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
*
*An actor's search for the simple life

بؤلمه:بریتانیالی قادین اویونچولار‏
شکیلا

**شکیلا محسنی صداقت** (دوغوم ۱۳ اردیبهشت ۱۳۴۱ تهران) ایرانلی اوخوجودور کی کوردوجه، تورکجه، فارسجا، انگلیسجه، هیندیجه و ایسپانیا دیلیجه چوخلو ایفالار ائدیبدیر.

## قایناقلار
۱۴ فوریه

## مناسبتلر

## رویدادلار

## دؤغوم‌لار

## اؤلوم‌لر

## قایناقلار

بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:فوریه
قالا چایی

بندانگشتی|450x450پیکسل|قالا چایی
بندانگشتی|340x340پیکسل|سد
**قالا چایی** (فارسجا: قلعه چای)، عجب‌شئر بولگه‌سینده یئرلشن بیر چای دیر.

## قایناقلار
نجم الدین کریم

**نجم الدین کریم** (دوغوم ۱۹۴۹ کرکوک - اؤلوم ۳۱ اوکتوبر ۲۰۲۰) عراقلی دوکتور و سیاستچیدیر.

## قایناقلار
آرادان بؤلگه‌سی

**ٰآرادان بؤلگه‌سی** ()، ایران سیمنان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی آرادان شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۳،۸۸۴ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی شهرستان آرادان
** دهستان یاتری
** دهستان حسین‌آباد کردها
شهرلر: آرادان
* بخش کهن آباد
** دهستان کهن آباد
** دهستان فروان
شهرلر: کهن آباد

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:آرادان بؤلگه‌سی
بؤلمه:سیمنان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
تکله‌مکان چؤلو

**تکله‌مکان چؤلو** (چینیجه: 塔克拉玛干沙漠; اویغورجا: ته‌کلیماکان قۇملۇقی، لاتین خطیله اویغورجا:   Täklimakan qumluqi) چین‌‌ین دوغو تورکیستان ایالتینده یئرلشن بیر چؤلدور. بو چؤل چین اؤلکه‌سی‌نین بیرینجی و دونیانین ۱۸-جی بویوک چؤلودور.

## قایناقلار
قویولار

**قویولار** آذربایجانین میانه بؤلگه‌سی‌نده یئرلشن بیر کنددیر.

## اهالی
۲۰۰۶-جی میلادی ایلینده کندین اهالیسی ۱۱۰ نفر‌ایدیر کی ۱۸ عائیله‌دن تشکیل تاپمیشدیر.

## قایناقلار
سارای

**سارای**، حاکیملر، سولطانلار، حؤکومدارلار و یا دینی لیدرلرین ایقامت ائتدیگی بؤیوک و گؤستریشلی یاپی دیر.
thumb|240px|
thumb|بندانگشتی|250px|عالاقاپی سارایی (شمس‌العماره)، تبریز

## قایناقلار
ارک

**ارک** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* ارک (معمارلیق)
* ارک (بوجنورد)
* ارک (جاجرم)
ارگ

**ارگ** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* ارک (معمارلیق)
* تبریز ارگی یا دا **ارک قالاسی**، تبریز شهرینده بیر قالا دیر.
* بم ارگی: بم شهرینده بیر قالا دیر.
* اورقان (موسیقی آلتی): موسیقی آلتلریندن دیر.
* ارگ (بیریم): انرژی بیریم‌لریندن دیر.
دؤنر

**دونر** یا دا **دونر کابابی** و یا **کاباب تورکی** بیرنووع کباب دیر کی اتی عمود شکلیده شیشه تاخیب و پیشیریلر. ترسه چئوریلمیش بیر مخروط شکلینده بیر بیرینین اوستونه ییغیلمیش ادویه‌لی ات، شاقولی () بیر بیشیرمه ائلئمئنتینین یانیندا یاواش-یاواش چئوریلیر. اوپراتور بیشیررکن اتین خاریجی طبقه‌سیندن نازیک قیرینتیلاری کسمک اوچون بیچاقدان ایستیفاده ائدیر. شاقولی منقل ۱۹-جو عصرده عوثمانی ایمپراتورلوغوندا ایجاد ائدیلمیشدیر و عرب شاوارماسی، یونان قیروسو، کانادانین دونری و مکزیکین الپاستورونا اوخشار یئمکلره ایلهام وئرمیشدیر.

دونر کبابینین دیلیملنمیش اتین موختلیف یئمکلریله بیر بوشقابدا وئریله بیلر. ساندویچ کیمی پیده و یا آیری چؤرک نووعلرینه دولدورولور.  ویا لاواش و یا ساج چؤرکی (یوفکا) کیمی نازیک بیر دوز چؤرک ایله بوکوله بیلر. قادیر نورمن ۱۹۷۰-جی ایللرین اوللرینده ساندویچ یا بوکمه فورماسینی ایختیراع ائتدی و فست فود یئمیی کیمین بوتون دونیادا مشهورلاشدی و کباب دوکانی طرفیندن ساتیلدی و چوخ وقت ساده‌سی «کباب» آدلاندیریلدیر.

[بندانگشتی|دونر کبابی [آلماندا]]
## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* 

بؤلمه:کبابلار

بؤلمه:کوچه یئمه یی
کاباب

thumb|سول|200px|قابیرغا، تیکه، لۆله کابابلاری
thumb|سول|200px|تویوق، جیگر، کارتوف و پامادور کابابلاری
**کاباب** — اساساً شیشه چکیلرک مانقال'دا بیشیریلن ات یئمه‌یی دیر. بعضاً پامادور و یئرآلما کابابلارینا دا یئمک‌لرده راست گلمک اولار.

## تاریخی

## قایناقلار
سارای (دقیقلشدیرمه)

**سارای** بو موریدلره ایشاره ائده‌بیلر؛

* سارای حؤکومدارلارین ایقامت ائتدیگی گؤستریشلی یاپی 
* سارای (حیکایه)
* سارای (فیلم)
* سارای (شاهی آداسی)
* سارای (تورکیه - شهر)
قصر

**قصر** کؤشک معناسیندا دیر و بو موردلره ده ایشاره ائده بیلر؛

* قصر (رومان): فرانتس کافکا دان بیر رومان.
* قصر شیرین: کیرمانشاه اوستانی'نین شهرلریندن.
* قصر (فریمان)
* قصر (بم)
* قصر (مشهد)
طبیب نو (فیلم)

**طبیب نو** ()، ۱۹۶۲-جی ایلده یارانان جیمز باند فیلم سری‌لرینین ایلک فیلمی دیر. بو فیلم‌ده شان کانری جیمز باند روْلوندا چیخیش ائدیب.

## اوْیونچولار
* شان کانری: جیمز باند
* اوْرسولا آندرس: هانی رایدر
* ژوزف وایزمن: دوکتور ژولیوس نو
* جک لرد: فیلیکس لیتر 
* آنتونی داوسون: پروْفسور ر.ج. دنت 
* جان کیتزمیلر: قوئارل 
* برنارد لی: M
* لوئیز مکسول: مانی‌پنی 
* زنا مارشال: تارو
* یونیس قیسون: سیلویا ترانچ

## قایناقلار
۱۷ فوریه

## مناسبتلر

## رویدادلار

## دؤغوم‌لار

## اؤلوم‌لر

## قایناقلار

بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:فوریه
ترنس یانگ

**شان ترنس یانگ** (؛ د. ۲۰ ژوئن ۱۹۱۵، شانقهای، چین جومهوریتی - اؤ. ۰۷ سپتامبر ۱۹۹۴، کن، فرانسه) — بریتانیالی فیلم یؤنتمنی.

یؤنتمنلیغینی یاپدیغی فیلملر آراسیندا سافاری، طبیب نو، روسیه‌دن سئوگی ایله، چیرکلی اوْیون و ایلدیریم عملیّاتی فیلملرین آد آپارماق اولار.

## قایناقلار
دونبولی

**دونبولی** شرقی آذربایجان اوستانینین میانه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر کنددیر.

## قایناقلار
کاغذکنان بؤلومو

**کاغذکنان بؤلومو** (فارسجا: بخش کاغذکنان) شرقی آذربایجانین میانه بؤلگه‌سینین بؤلوم‌لریندن بیریدیر.

## قایناقلار