open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سعید معروف

بندانگشتی|سول|سعید معروف
**میرسعید معروف لَکرانی**- (1364 خزل آیی نین 28 گونونده)، اورمونون عطایی محلله سینده آنادان اوْلوب. والیبال پرافسیونل  اوْلدوز پاسور اویونچوسو  ساییلیر. 2014 دونیا والیبال لیگینده ان یاخشی پاسور (setter) سئچیلیب، و ایندی آسیانین اَن یاخشی پاسور اویونچوسو دور. دونیا بیرلَشمیش میللتلری نین سو ائلچی‌سی دیر. ایندی اورمیه بلدیه والیبال کلوبو و ایران میلّی والیبال تیمی نین کاپیتان اویونچوسودور.
سعید معروفون دایی‌لاری، **سیدعباسی قارداشلاری**دا، اورمو نون اسکی تانینمیش والیبال اویونچولاریندان ساییلیرلار.

## قازاندیغی ایفتیخارلار
### کلوبلاردا
* روسیه والیبال اوستون لیگینده زنیت قازان تاخیمی ایله 2015ده قهرمانلیق
* اوروپا والیبال قهرمانلاری لیگینده زنیت قازان تاخیمی ایله 2015ده قهرمانلیق
* آسیا والیبال قهرمانلاری لیگینده ورامین متین تاخیمی ایله 2014ده قهرمانلیق
* آسیا والیبال قهرمانلاری لیگینده تهران پیکان تاخیمی ایله 2014ده قهرمانلیق
* ایران والیبال اوستون لیگینده ورامین متین تاخیمی ایله 1392ده قهرمانلیق
* ایران والیبال اوستون لیگینده آمول کاله تاخیمی ایله 1390دا قهرمانلیق
* ایران والیبال اوستون لیگینده صنام تاخیمی ایله 1383ده قهرمانلیق

### میلّی تیمده
بندانگشتی|سول|سعید معروف و آندرسون آمریکالی والیبال اولدوزو دونیالیق یاریشلاردا
* آسیا 2014 یاریشلاریندا قهرمانلیق
* آسیا 2013 قهرمانلیق یاریشلاریندا قیزیل میدالی
* آسیا 2009 قهرمانلیق یاریشلاریندا قیزیل میدالی
* آسیا 2010 یاریشلاریندا ایکینجیلیک (گوموش میدالی)
* آسیا 2010 کونفدراسیون کاپی نین قیزیل میدالی
* آسیا 2008 کونفدراسیون کاپی نین قیزیل میدالی
* آسیا 2003 گنجلر (جاوانلار) قهرمانلیغی نین گوموش میدالی
* دونیا 2003 گنجلر (جاوانلار) قهرمانلیغی نین بورونز میدالی

## چالیشدیغی آیری ایدمانلار
سعید معروف آیری ایدمانلاردا دا چالیشیر و بیر سایی سیندا مقام دا قازانمیشدیر. مدرسه‌لر بسکتبالیندا قهرمانلیق، مدرسه‌لر هندبالیندا اوچونجولوک سابیقه سی واردیر. آذربایجان چؤلده قاچماق یاریشیندا دا اوچونجو اوْلوب.

## قایناقلار

* سعید معروف 

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:جنوبی آذربایجانلی‌لار
بؤلمه:ایران تورکلری
آسیا آلت تیکینتی یاتیریم بانکی

thumb|بانکین لوقوسو
**آسیا آلت تیکینتی یاتیریم بانکی** (اینگیلیسجه. Asian Infrastructure Investment Bank) چین حوکومتی نین اؤنجوللوگویله یارادیلمیش میلتلر آراسی مالی انستیتو دور. باش دولاندیران مرکزی چین پایتختیپئکن ده دیر.

## گئچمیشی
بندانگشتی|سول|آسیا آلت تیکینتی یاتیریم بانکینا قاتیلان اؤلکه لر
بانکین یارادیلماسی ایله باغلی بیرینجی سَنَد ۲۰۱۴ اوکتوبر آیی نین ۲۴جو گونونده ایمضالانمیشدیر. بۇ گون آسیا قیتَسی نین (قاره سی نین) ۲۱ اؤلکه سی بۇ بؤیوک **یاتیریم **(سرمایه) بانکی نین یارادیلماسی مقصدی ایله مموراندوم ایمضالاییبلار.

## ماده لَر آنلاشماسی
بانکین اساس قورولما سَندی اوْلان "ماده لَر آنلاشماسی"دیر.

۲۰۱۵جی ایلین ۲۷-۲۸ آوریل گونلرینده پئکن شهرینده و ۲۰-۲۲ مئی تاریخلرینده سینقاپور دا گَلَجک قوروجو عوضولری نین تمثیلچیلرینین مووافیق اولاراق کئچیریلمیش ۴جو و ۵جی اوتوروملاریندا اورک بیرلیکله راضیلاشدیریلمیش "ماده لر آنلاشماسی"نی ۲۹ ژوئن ۲۰۱۵جی ایل تاریخینده پئکنده قوروجو عوضو دورومونا مالیک اوْلان ۵۷ اؤلکه دن ۵۰سی طرفیندن ایمضالانمیشدیر.

## قورال یاتیریمی
اساساً آسیا بؤلگه سینده آلت تیکینتی نین گَلیشدیریلمه سی حیمایت ائدَجَک بانکین قورال یاتیریمی ۱۰۰ میلیارد آمریکا دولاری مبلغینده تعیین ائدیلمیشدیر. بونو دا یاخلاشیق یوزدَه ۷۵ی آسیا اؤلکه لری تامین ائدَجَکدیر. اؤلکه لرین پایی اونلارین ایقتیصادی نین توتومونا اویغون دور. بانکین سهاملیلاری بیر نئچه سی بونلاردیر:
* چین - ۲۶.۰۶%
* هیند - ۷.۵%
* روسیه - ۵.۹۲%
* آلمان - ۴.۱۵%
* گونئی کوره - ۳.۵%
* اوسترالیا - ۳.۴۶%
* فرانسه - ۳.۱۹%
* تورکیه - ۲.۵۲%
* ایران - ۱.۶۳%
* آذربایجان جومهوریتی - ۰.۲۵% (۲۴۵.۱ میلیون دولار)
*

## چالیشماق پلانی
فعالیتی آسیا اؤلکه لری نین آلت یاپیم باخیمیندان گَلیشمه سینه یؤنَلمیشدیر.

بانک بیرینجی مرحله ده اوروپا یا یئنی آلوئر (تیجارت) یولو اولاجاق یئنی ایپَک یولونون یارادیلماسینا جَملَیَجَک. بانکین مالیه لشدیرمَیی پلانلاشدیردیغی طرحلر سیراسیندا بغداد و چین آراسیندا بیرباشا دَمیر یول باغلانتیسی نین قورولماسی دا یئر آلیر.

## قایناقلار
* Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı
۳۰ دسامبر

۳۰ دسامبر: 
* ۵۳۳ - روْم ایمپراطورلوغوندا "یۇستینیان قانونلاری" قۆووه‌یه مینیب. 
* ۱۸۸۰ - جنوبی آفریقا "ترانسوال" جومهوریسی یارانیب. 
* ۱۹۰۳ - شیکاقوْ تئاتریندا یانغین نتیجه‌سینده ۶۰۰ نفر هلاک اوْلوب. 
* ۱۹۱۱ - سۇن یات سئن چینین بیرینجی جومهور باشقانی سئچیلیب. 
* ۱۹۱۸ - آلماندا کوْممونیست حیزبی تشکیل ائدیلیب. 
* ۱۹۲۲ - شوروی ده ایلک سوْوئتلر قۇرولتایی کئچیریلیب. سوْوئت سوْسیالیست جومهوریلری اتفاقی تاسیس ائدیلیب. 
* ۱۹۴۷ - شوروی‌نین دستکله‌دیگی قۆووه‌لر رۇمانیده حاکمیتی اله آلیب. 
* ۱۹۷۵ - ماداقاسکار دموْکراتیک جومهوریسی يارانیب. 
* ۱۹۸۰ - تۆرکیهده ایللیک توروم ۱۰۶ فایزه چاتیب. 
* ۱۹۸۹ - گنجهنین تاریخی آدی ایگیرمی عصرده ایکینجی دفعه برپا اوْلونوب. 
* ۱۹۹۳ - واتیکانلا ایسرایل آراسیندا دیپلوْماتیک مۆناسیبتلر قۇرولوب.
* ۲۰۰۶ - عراقین کئچمیش جومهور باشقانی صدام حسین سحر ساعت ۵ راده‌لرینده آسیلاراق اعدام ائدیلیب. 

بؤلمه:۳۰ دسامبر
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:دسامبر آیی‌نین گونلری
اوروپا کؤچریلر بؤحرانی

left|thumb|350x350px|ایرلند دنیز خیدمتلری ترایتون عملیاتی سونوجوندا قاچقینلاری بوغولماقدان قورتاریرلار، ژوئن 2015
**اوروپا کؤچَری بؤحرانی** یا **اوروپا قاچقین بؤحرانی**، یوز مینلر ساواشدان قاچقین و کؤچَریلرین آرالیق دَنیزی (آق دنیز ، یا مدیترانه) و یا اوروپانین گونئی دوغوسوندان اوروپا بیرلیگینه گیرمک نتیجه سینده یارانمیشدیر.

## نَدَنلر
بندانگشتی|سول|اوروپایا قاچقینلار، سیغینماجیلار، و کؤچریلرین مقصد اؤلکه لری
اوروپایا قدیمدن آفریقا اؤلکه لری و آسیانین افغانیستاندان کیمی اؤلکه لریندن ساواش، قیتلیق، و ایشسیزلیکدن قاچانلار و اوروپا گیرمک ایستَیَنلر چوخ سایی دا وار ایدی، آنجاق 2010 ایلیندن عرب اؤلکه لرده عرب یازی باشلانیب، اؤلکه لرین ایچینده ایچ ساواشلاری باشلاناندان سونرا، اؤزللیکه سوریه ایچ ساواشلاری باشلاناندان، میلیونلار ساواش آواراسی، اوروپانین ان وارلی و ریفاهلی اؤلکه لرینه گیرمک ایستَدیلر. بو اوروپا دا بؤیوک بیر سورونا چئوریلدی.

## کؤچَریلیک

### ساییلار
اوروپایا 2014جو ایلده دنیز و قورو یولو ایله گلَنلرین وطنداشلیقلاری:

#### کؤچَریلر یوللاری
[thumb|قاچقینلار [صربیستان|سیربیستان - ماجاریستان سینیرینی گئچیرلر، 24 آوقوست 2015]]
2015 ایلی نین آوقوست آییندا، فرانتکس اوروپا بیرلیگینه گیرمک ایچین قانونسوز کؤچریلرین ایشلتدیگی دنیز و قورو یوللارینی قئید ائدیب:
* باتی آفریقا یولو
* باتی آرالیق(آق دنیز) یولو
* اورتا آرالیق دنیزی یولو
* آپولیا و کالابریا یولو
* آلبانی دان یونانا کئچن بورولما یولو
* باتی بالکان یولو
* دوغو بالکان یولو
* دوغو اوروپا سینیرلار یولو
بوندان آرتیق، سپتامبر 2015جی ایلده آرکتیک یولو (قوزئی قوطب) یارانمیشدیر!

##### ماجاریستان
بندانگشتی|سول|قاچقینلار بوداپست دمیر یولو دوراغیندا آلمانا گئدن قاتاری گؤزلَییرلر2015 ژوئن 17 سینده اولان گرگینلیک ماجاریستان اؤز سینیرینی باغلاماسی ایله قاچقینلارین قوزئیه اولان یولدا آیری مسیر تاپماق ایچین کروواسی و اسلوونی یه اوز توتماغا مجبور اولماسی آرتیب.

## عکس العمللر

## ساغلملیق اؤیرتمَلری

## سیاسی دانیشیقلار

### اوروپا بیرلیگی
بندانگشتی|سول|کؤچَریلر ایسلوونی دوبلووا سینیریندا
2015 آوریل آیینین 19جو گونونده ایتالیانین باش باخانی ماتئو رئنزی نین عکس العملی اوروپا کؤچَری بؤحرانینا بئله ایدی: " 40 مین اینسانا مَسَله سیندخ راضیلیغا گَلَه بیلمیرسینیزسه، اؤزونوزو اوروپالی کیمی تانیتدیرماغا حاققینیز یوخدور. سیزین اوروپا ایدئآلینیز بودورسا، اؤزونوزه ساخلایین. یوخسا اوزلاشما(اینسیجام) اولمالی، یا دا واختیمیزی بوش یئره آلمایین".

## قایناقلار
European migrant crisis
هئیوا

**هیوا**  (فارسجا: به) بیر نوع میوه‌دیر.
left|thumb|200x200px|آغاج اوستونده هیوا (برک)

## قایناقلار

بؤلمه:میوه
۲۰۱۵ شنژن یئر سوروشمه‌سی

بندانگشتی|سول|شئنژن ده یئر سوروشمه باش وئرن ناحیه2015 ایلی نین دسامبر آیی نین 20جی گونونده چین شئنژن بؤلگه سینده باش وئرن بیر **یئر سوروشمه سی** (داغ یئریمک) دیر. بو حادیثه‌ده 75 نفر ایندی ایسه تاپیلماییب، 7 نفر اؤلوب، و 16 نفر یارالانیب.

## گئچمیش
یاییلمیش خبرلرین بیر سایی‌سینا گؤره دئییلیر بو نئچه ایلده یئر سوروشَن یئرده تیکیلمیش بینالارین آرتیق ماتئریاللارین ییغیلماسیندان یارانان تپه‌لر یاغیشلارا گؤره سوروشوب و تیکینتیلری آلتلارینا باسییبلار. چینین یئر و قایناقلار ویزارتی ده دئییر کی تیکینتی نین قونشولوغوندا یئرلَشَن طبیعی تپه لَر یئریمه ییبلر.

## یئر سوروشمَه
2015 دسامبر 20سینده گون اورتادان قاباق ساعات 11:40 ده بیر تیکینتی آرتیقلاری نین داغ دیبینده کی قالاغی، پالچیق و زیبیله قاریشیق آخین ائدیب، هئنگتایو اینداستریال پارکیندا ،  33 تیکینتی نی چؤکدوروب، و اطرافینداکی آلانی 10 هکتار بؤیوکلوگونده اؤز آلتینا وئریب.

یئر سوروشمه باتی - دوغو (غرب - شرق) قاز خطی نین 400 مئترینده قیریب پارتلادیب. بو پارتلاییشین سسیو 4 کیلومتر اوزاقلیقدان ائشیدیلیب. نیویورک تایمزین یاییملادیغی پتروچاینا نین وئردیگی ایطلاعاتینا گؤره، بو یالاندیر. آنجاق رویترز سونرا خبر وئردی پئتروچاینا بیر گئچیجی  قاز خطی نین دَییشمه سینه گؤره طرح آچیقلاییب

چین یئر و قایناقلار باخانلیغی نین وئردیگی ایطلاعاتا گؤره، 20 قاتلی اوجا بیر تؤکولو تورپاق و تیکینتی آرتیغی داغی نین چؤکوشوندن سونرا، یئر سوروشمه سی باشلانیب.

## یئیین عکس‌العمللر
چین مسئوللاری، 2906 نیجات و ایمداد  ایشچی سینی، 600 نفری مودافیعه گوجلریندن، **هئنگتایو اینداستریال پارکی**ندا کی آخمیش پالچیق و چؤکونتولری تمیزلَمه یه گؤندریبلر. 

1500 دن چوخ فوری قورتارانلار، باتانلار و  ایلیشَنلری پالچیق ایچیندن چیخارتماغا چالیشیبلار. دسامبر 21نه قدر، 7 نفر قورتاریلیبلار، 76 نفر هله ده ایتگیندیرلر. تقریبا 900 نفر منطقه دن اوزاقلاشدیریلیب و یاخینلیقدا بیر ایدمان یئرینده یئرلشدیریلیبلر.

## جوابلار و اینتحار
* چین کومونیست حزبی نین باشچیسی زی ژینپینگ و باش وزیر لی کئقیانگ، قورتارما اۆچون بوتون اَلدن گَلَن چالیشمالاری ایستَدیلر. 
* بیرلَشمیش میللتلر گَنَل باشچیسی بان کی-مون اؤز اوزونتوسونو بیلدیریب ، اؤلنلرین عاییله لرینه باش ساغلیغی دئدی.
### اینتیحار
دسامبر 27 سینده، یئر سوروشمه‌سینه باعیث اولان تیکینتی قالینتیلاری‌نی بینالارین یانیندا قالماغی نین خطرسیز اولدوغونو تایید ائدن مسئول (شئنزن **قوانگمینگ یئنی شهرلیک ناحیه سی** نین اسکی مودورو) **نانشان** منطقه سینده، بیر اوجا تیکینتی سینده اینتیحار ائدیب، یئره آتیلیب و اؤزونو اؤلدوردو. آنجاق خالق آراسیندا دئییلیر بو بیر توطئه دیر، و بو اینتیحار آیری مسئوللارنین آدی نی گیزلی قالماق اۆچون باش وئرمیشدیر .

## یاس ساخلاماق
دسامبر 26سیندا ، قورتارانلار و دؤولت مسئوللاری یئرسوروشمه سینده جانلاری ایتیرَنلرین آنماسینا بیر یاس تؤرنی قوردولار. بو تورَن چین دَبلرینه گؤره، حادیثه‌دن 7 گون سونرا قورولدو. یاس قورانلار چؤکونتولر اوستونه آغ گوللَر قویدولار.

## قایناقلار
* 2015 Shenzhen landslide
۳۱ دسامبر

**۳۱ دسامبر**: 
* ۱۶۰۰ - بریتانیا شرقی-هیند کومپانیسی یارادیلدی.
* ۱۶۰۹ - ایستانبولدا٬ سولطان‌محمد جامیعینین تملی آتیلدی. معماری صدفکار محمد آغا اوْلان مسجید ۸ ایلده تاماملاندی.
* ۱۹۴۶ - بؤیوک بریتانیا و فرانسه قوْشونلاری لیواندان چیخدیلار.
* ۱۹۶۳ - رودزیا و نیوزلند فدراسیونو بۇراخیلدی.
* ۱۹۶۸ - سسدن سۆرعتلی تی-۱۴۴ اۇچاغینین ایلک اۇچوشو کئچیریلدی.
* ۱۹۷۷ - تۆرکیهده ایلک دفعه استیضاح‌لا دؤولت دۆشورولدو.
* ۱۹۹۴ - بیرینجی چئچئن ساواشی باشلاندی.
* ۱۹۸۹ - بو ایلین سون گونلرینده ناخجیواندا آراز چایی نین ایکی تاییندا سینیرلارین (گئچمیشده شوروی و ایران مرزی) داغیلماسی زامانی قویولدو. قوزئی و گونئی آذربایجان آراسینداکی سرحد دیرَکلری داغیدیلدی. بو واخت ایستانبولدا تورک دیللی خالقلارین توپلانتیسی کئچیریلدی. توپلانتیدا دونیا آذربایجانلیلارین دایانیشماسینا (همرَیلیک، اینسیجام) قرار وئریلدی. بو موناسیبتله هر ایلین 31 دسامبری بایرام اولاراق، دونیا آذربایجانلیلار همرَیلیک گونو آدلانیر. 
* ۱۹۹۹ - بوریس یئلتسین ایستعفا وئردی. یئرینه ولادیمیر پوتین روسیه فدراسیونو جومهور باشقانی صلاحیّتلری‌نین ایجراچیسی تعیین ائدیل‌دی.

بؤلمه:۳۱ دسامبر
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:دسامبر آیی‌نین گونلری
مؤحتشم یوز ایل

**مؤحتشم یوز ایل** (آنادؤلو تورکجه سی. Muhteşem Yüzyıl) تیمس پروداکشنز (Tims Productions) طرفیندن دوزَلیب ایستار تی وی (Star TV) ده یاییلانان تورکیه یاپیمی تاریخ-قورغو تلویزیون سریالی  دیر. تئلئه سریال ، عثمانلی ایمپراتورلوغو خاقانی قانونی سولطان سولئیمانین و نیکاحلی آروادی خوررَم سولطانین یاشاییشی، خوررَم سولطانین و اوشاقلاری اۆچون گیریشدیگی تاخت موجادیله سی و سارای حیاتی اۆچون تصورلنمیشدیر. سئناریستی مئرال اوکای، سریالین بیر قورغو اولدوغونو و بو نَدَنله دوغرولاری یانسیتماق مجبور اولمادیغینی آچیقلامیشدیر.

2011 ژانویه سی نین 5جی گونونده باشلایان دیزی نین بیرینجی سئزون سون بؤلومو 22 ژوئن 2011 اودگؤنو (چرشمبه) یاییلمیش، 4 ژانویه 2012یه دک شو تی وی (Show TV) ده اکرانا گلمیشدیر. 4 ژانویه 2012 ده ایستار تی وی یه آپاریلان سریال 6 ژوئن 2012ده ایکینجی سئزون فینالینی دوزلتمیشدیر. سریالین اۆچونجو سئزونو دا 12 سپتامبر 2012ده باشلامیش و 19 ژوئن 2013 ده اۆچونجو سئزونون سون بؤلومو دوزلمیشدیر.

سریالین 18 سپتامبر 2013ده سون سئزونو باشلامیش، و "سون دَم، سون سئزون" شوعاری ایله تانینمیشدیر. سریال 11 ژوئن 2014 ده 139 بؤلومو ایله سونا چاتمیشدیر.

## دوزلتمه سی
کارگردانلیغینی تایلان قارداشلارین ائتدیگی، حاضیرلادیغینی تیمور ساوجی نین اوستلندیگی سریالین سناریوسو 10 آوریل 2012ده کی اؤلومونه دک مئرال اوکای سونراسیندا ییلماز شاهین یازمیشدیر. سریال 3 میلیون 500 مین تورک لیراسی بودجه سی ایله تورکیه تلویزیون تاریخی نین ان باهالی پروژه سی دیر.

بیرینجی یایماق تاریخیندن قاباقکی 5 آیلیق مۆدت  ایچَریسینده باشلایان چالیشمالاری اۆچون 2.100 مترمربع مساحت بیر پلاتو قورولموش، 30 کیشیلیک بیر هئیکل یونان و رسسام قروپو بورادا تیکینتیلرین بیرَبیر کوپیلارینی دوزَلتمیشلر. آیریجا تاریخ اوزمانلاریدنیز اَسَمنلی و گونخان بؤرَکچی ایله یازار لطیفه تکین سناریونون ایشلدن گئییملرین و اشیالارین تاریخی دوغرویا اویغون اولماسی هدفی ایله موشاویره ائتمیشدیر.

سریالین باشیندان بری خوررم سولطان کاراکتری نی جانلاندیران مریم اوزَرلی نین توکنمیشلیک سندرومو یاشاییب داها سونرادان دا حامیله قالیب سریالدان آیریلماسیندان سونرا خوررم سولطان کاراکترین وحیده پرچین جانلاندیرمیشدیر.

## موضوع
سریالین موضوعو قانونی سولطان سولئیمان و عثمانلی ایمپراتورلوغو تاریخینه دامغا ووران خوررم سولطان اطرافیندا دولانیر. سریال، شهزاده اولان سولئیمانین آتاسی، یاووز سولطان سلیمین اؤلومو سونرا تاختا گئچمه سی و بو چاغلاردا  سارای حَرَمینه جاریه (صیغه) اولاراق گتیریلن خوررم سولطان ایله بیربیرلرینه عاشیق اولمالاری ایله باشلاییر. خوررم سولطانین اینتیقام اۆچون باشلادیغی ایقتیدار اویونونا ، والیده سولطان، پاقارلی ایبراهیم پاشا و شهزاده موصطافا نین آناسی ماهیدئوران سولطان ان بؤیوک مانع اولور. حیکایه نین چوخو، عئشقی ایله دؤولتی آراسیندا قالان قانونی سولطان سولئیمان و اوغوللاری اۆچون ایقتیدار ساواشینا گیرن خوررم سولطان ایتفاقلاری دیر.

## کاراکترلر

## مؤحتشم یوز ایلین یئنی سئریسی: کؤسَم
مؤحتشم یوز ایل سریالین سون بؤلومونده بیلیندیگی کیمی ، 2015جی ایلده سریالین یئنی سئری‌سی **کؤسَم** باشلیغی ایله باشلاناجاق ایدی و بئله ده اولدو. مؤحتشم یوز ایل: کؤسَم سریالی نین یاییلماغی 2015 نووامبری نین 12سیندن **ایستار تی وی** ده باشلاندی.

## قایناقلار
* Muhteşem Yüzyıl
توغرول گونبزی

**توغرول گونبَزی** یا **طوغرول قوللَسی **یوخسا **توغرول بورجو** و یا **توغرول یوکاسی** ( لاتین الیفبادا: Tuğrul Günbəzi، آنادولو تورکجه سی: Tuğrul Kümbeti، فارسجا: برج طغرل) ۱۲- جی میلادی یوز ایلده سلجوقلولار تورک ایمپراتورلوغو چاغیندا ایندیکی تهران شهری نین جنوبوندا اولان رئی شهری نین شومالیندا تیکیلمیش بیر مؤحتشم تاریخی گونبَز دیر.
 

توغرول یوکاسی تاریخی بیر یوکا دیر کی توغرول بیگین توربه‌سی بو یوکا دا یئرلشیب.

بندانگشتی|سول|توغرول گونبزی(توغرول یوکاسی)
## خصوصیتلر
بندانگشتی|سول|قاجار محمدشاه چاغیندا ، پاسکال کوست کیتابیندا توغرول گونبزیندن بیر چکیلتی یاییملاییب و آدین دا قویوب: خلیفه یزیدین یاریم ویران بورجو

گونبزین اوجالیغی ۲۰ متر دیر، کرپیجدن دوزَلینیب و ۱۰۶۳-اونجو میلادی ایلده وفات ائدن سلجوق سولاله سی نین قوروجوسو، توغرول بَیین مزاری اوندا یئرلشیب. بو تیکینتی نین باشیندا گونبَز گؤرونمه سه ده، چاغیندا کی آیری بینالار کی باشیندا بیر گونبَز واریمیش، آنجاق زلزله یه گؤره آرادان گئدیبدیر.

دووارلارین قالینلیغی ۱،۷۵ متر و ۲،۷۵ متر آراسیندا دیر. ایچ و ائشیک قوطرو ۱۱ و ۱۶ متر دیر. ائشیکدن گؤرونن شکیلی ۲۴ بوجاقلی  بیر نئچه ضیلعلی  دور؛ بو طراحلیق اونو شیددتلی تَرپنمه لر و زلزله قارشیسیندا موقاویم ائتمک اۆچون اولوب.

تیکینتی نین باشیندا کوفی خطینده یازیلار گؤرونور. ۱۸۸۴-اونجو میلادی ایلده، قاجار ناصیرالدین شاه، قالانین باشینین بیر تیکه لرینده مرمت بویروغو وئردی.  

توغرول گونبزی ایران فرهنگی میراثلاری تشکیلاتی طرفیندن، قورونموش اثرلری آراسیندا گئچیریلیب.

## قالری

File:Burj Tughrul bala.jpg| سلجوقلار چاغی نین معمارلیق طرزی تیکینتی نین باش بؤلومونده گؤرونور
File:Toghrol Tower portal.jpg|تیکینتی نین گیریش و چیخیش یولو
File:Burj Tughrul inside.jpg|ایچریدن دوشموش مخروط گونبزین بوش یئری گؤرونور
File:Toghrol Tower looking up.jpg|گونبَزی دوشموش تیکینتی ایچری گؤرونتوسو
File:Panorama Tughrul Tower.jpg|توغرول تیکینتی سینین ایچیندن باشاباش (پانوراما) گؤرونتو
File:Tughrul_Tower.jpg|توغرول گونبزی نین ائشیکدن گؤرونتوسو


## قایناقلار

* اینگیلیسجه و فارسجا ویکی پدیا

بؤلمه:سلجوقلاردان قالان ایزلر
بؤلمه:گونبَزلر
مؤحتشم یوز ایل: کؤسم

**مؤحتَشَم یوزایل: کؤسَم** (آنادولو تۆرکجه‌ سی: Muhteşem Yüzyıl: Kösem) تیمس پروداکشنز طرفیندن دوزَلمیش، ایستار تی‌وی (Star TV) طرفیندن 12 نووامبر 2015 ده یاییلمایا باشلایان تاریخی-قورغو طرزینده تورکیه تیلیویزیون سریالی دیر. سریال 2011-2014 ایللری آراسیندا یاییملانان عثمانلی قانونی سولطان سولئیمان و خوررَم سولطانین سارای یاشاییشی نی آنلادان مؤحتشم یوز ایل سریالی نین قالانی اولاراق چَکیلمیشدیر. 

سریال عثمانلی ایمپراتورلوغونون 14جو خاقانی بیرینجی احمد ایله آروادلاریدان کؤسَم سولطان اطرافیندا تصور اوْلموشدور. ایلک اولاراق فرانسه نین کَن شهرینده دوزَنلَنن میپکوم سَرگی سینده تانیدیلمیشدیر. مؤحتشم یوز ایل کؤسَمین بیرینجی بؤلوملری یونانین ساکیز آداسیندا چَکیلدی.

## دوزلتمه سی
مؤحتشم یوز ایل آدلی سریالین دوامیندا اوْلان **مؤحتشم یوز ایل: کؤسَم**ین حاضیرلایانی **تیمور ساوج**ی اوْلوب و سناریوسونو **ییلماز شاهین** ، **نوکئت بیچاکچی** و **سئوگی ییلماز** یازیبلار. یؤنَتمنلیگینی ده **مئرت بایکال**، **یاغیز آلپ آکایدین**، **زینب گونای تان** و **دنیز کولوشو** ائدیبلر. سریالین دوزلتمه‌سینه ایسه مؤحتشم یوز ایلده اوْلدوغو کیمی **تیمس پروداکشنز** باشچیلیق ائدیب.
مؤحتشم یوزایل: کؤسَم اۆچون یاییم گونوندن تقریبا بیر ایل قاباقدان صنعت اکیپی بۇ سریالدا دا چالیشیبلار. سریال مؤحتشم یوز ایل اۆچون حاضیرلانان و یئنی پروژه اۆچون یئنیلَنَن مکاندا چکیلمکده دیر. سریالین بیرینجی بؤلوملری ده یونانین ساکیز آداسیندا  چکیلدی. سریالدا عثمانلی سولطانی بیرینجی احمدین جولوس صحنه لری ایستانبولون هادیمکؤی بلدسینده قورولان مخصوص مکاندا چکیلدی. بۇ صحنه نین چکیملرینده 150دن چوخ فیقوران، 20 **آنا کَست** اویونجوسو و 100 نفرلیک چَکیم اکیپی یئر آلدی. خاقانین تخته چیخیشینی آنلادان بۇ صحنه اۆچون توپقاپی سارایی نین آلووللاری ایله **باب السعادت** و **باب السلام** قاپیلاری اؤزل اولاراق تیکرار حاضیرلاندی.

## قایناقلار

* Muhteşem Yüzyıl: Kösem
۱ ژانویه

## مناسبتلر

## رویدادلار

## دؤغوم‌لار

## اؤلوم‌لر

## قایناقلار

بؤلمه:ژانویه
بؤلمه:ایلین گونلری
۲ ژانویه

**۲ ژانویه**: 
* ۶۹ - روم لژیونرلری طرفیندن یۇخاری آلمانین ایمپیراتورو کیمی لِقات آول ویتِلی اعلان ائدیلدی.
* ۱۷۰۳ - بیرینجی روس قزئتی «Ведомости» یاییما باشلادی.
* ۱۷۵۷ - بؤیوک بریتانیا کلکوته‌نی ایشغال ائتدی.
* ۱۸۳۹ - لویی دنگِر آیین ایلک فوْنوشکلینی چکدی.
* ۱۸۷۰ - بروکلین کؤرپوسونون اینشاسی باشلادی.
* ۱۹۰۵ - روس-ژاپون ساواشی دؤورونده پورت-آرتور شهری‌نین مۆدافیعه‌سی دایاندیریلاراق شهر ژاپونا وئریلدی.
* ۱۹۲۲ - آنکارادا تۆرکیه ایله اوکراین شوروی جومهوریتی آراسیندا آنلاشما ایمضالاندی.
* ۱۹۲۵ - تاجیکیستان شوروی جومهوریتی ترکیبینده داغلیق بدخشان مۇختار ولایتی قۇرولدو.

بؤلمه:۲ ژانویه
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:ژانویه آیی‌نین گونلری
سائو پائولو

**سائو پائولو** (پورتوقالجا. São Paulo، آنلامی: سنت پاول، موقدس پاول) (فارسجا سائو پائولو یازیلیر) برزیلین اَن بؤیوک شهری دیر. برزیلین گونئی دوغو بؤلومنده یئرلشیر و دونیانین ۹. جو بؤیوک شهری‌دیر.

## تاریخی
بو شهر ۲۵ ژانویه ۱۵۵۴ده ایکی یسوعی دین تبلیغ ائدن بۇ شهر قوردولار. بۇ شهریده شکر اکیلماق یاخشی اولمادی و یاخشی شکر چیخاتمادیلار و بۇ شهر گوجسوز بیر شهر قالدیو۱۷ اینجی یوز ایلده اکینچیلر بوغدا اکماقی باشلادیلار و بۇ اکینی آیری اؤلکه لره ساتدیلار. ۱۷۱۱ده سائوپائولو رسمی بیر شهر آدلاندی.

۷ دئسامبر ۱۸۲۲ده برزیل پورتوقالدان آیریلدی و آیریلیق و اوز باشینا اولماق بۇ شهریدن جارلاندی.

۱۹اینجی یوز ایلده ایقتصادی ایشلر چوْخ گوجلندی و قهوه ساتماق بۇ شهری دولتدی ائتدی. ۱۸۸۸ده قول (غولام) توتماق قدغن اولدو بۇ ایلدن چوْخلو کوچنلر ایتالیا ایسپانیا و آلمان وپورتقالدان بۇ شهره گلدیلر و قاباخکی قوللار بۇ شهریده ایش تاپماق اۆچون بۇ شهره گلدیلر. ۱۸۹۷ده ایتالیالی کوچنلر بۇ شهرین یاری یاشامی اولوردی.

۲۰اینجی یوز ایل باشلاناندا قهوه قیمتی چوْخ سیندی و بۇ شهر ایقتصادی ایشلرین ایتیردی. بۇ ایلدن شهر دولتلی لری صنعتی ایشلره اوز قویدولار بۇ شهر صنعتی اولماقدا چوْخلو یئنی کوچنلری اوزونه گتیردی و ژاپون و سوریه ولبنان و ایتالیالیلار بۇ شهره چوْخلو کوچدولر.

چوخلو بۇ شهریده یاشیانلارین دیلی پورتقال دیلی اولور. بۇ شهریده ایتالیالی چوْخ اولدوقونا گوره گونی ایتالیا و ونتی دیللری چوْخدو.

بو شهرین یاشامی ۲۰۱۰دا ۱۰٬۶۵۹٬۳۸۶ باش اولوردی و یوزه ۶۰٫۶ آق دئری و ۶٫۵ قارادئری و۲٫۲ ساری دئری و ۰٫۲ قیرمیز دئری اولور. بۇ شهریده ۲۰۱۴ اونجو دونیا فوتبال تاخیمی باشلانیش جشنی اولدو. ایندی بولیوی دن چوْخلو کوچنلر بۇ شهره گلیر.

## جوغرافیا
گون دانیشیقدا بۇ شهر ادی سامپا اولور. ۷ اینجی بؤیوک شهر دۆنیادا و ان بؤیوک شهر گونی دۆنیادا و آمریکا قاره سینده و ۱۱ میلیون ۳۰۰مین باش بۇ شهر یده یاشیر. اونون دوره سی ۳۰ میلیون باش یاشامی وار.

میرانته دواله، ایتالیا، آلتینوآرانتس و آنسکوم اوجا قورولاری بۇ شهریده اولور.

بو شهرین آدی مقدس کورپو آدلانیب و اونون قوشما سوزلری «Non dvcor, dvco» یانی (منی آپارمیردیلار بیر باشچی منیم الیمده دی)

یاریم ایستی و سولو هاواسی اولور. بۇ شهرین هاواسی دئیشیلر و اونا یاغمور چیله ماق «Cidade da Garoa» آد وئریبلر. بۇ شهرین خورکلری و هلیکوپرتلری و ترافیک چوْخلوقوی آدلیمدی.

## قایناقلار

بؤلمه:برزیل شهرلری
یئددی گؤللر میلی پارکی

بندانگشتی|سول|بولو، یئددی گؤللر میلّی پارکی
**یئددی گؤللَر میلّی پارکی **(Yedigöller Milli Parkı)، تورکیه نین باتی قارادَنیز بؤلگه سینده بولو ایلی‌نین شومالیندا زونقولداک ایلی (ویلایتی) نین جنوبوندا دوزجه ایلی‌نین دوغوسوندا یئر آلان میلّی پارکا بولو ایلی مئنگئن ایلچه سیندن یئتیشمک اولار. آیریجا آنکارا-ایستانبول یولونون 152-جی کیلومترلیگیندن سیندن یئنی‌چاغا و 190 کیلومترلیگیندن بولو ایلیندئن شومال آیریلان یول‌لارلا چاتماق اولار. قیشین بولو-یئدیگؤللر مسیر قارلا قاپالی اولدوغون‌دان گئتمک تکجه یئنی‌چاغا-مئنگئن-یازیجیک اوزَریندَن اولور. هر ایکی یولون دا تقریبا 30 کیلومترلیک بؤلومو معمولی ماشینلارا اویغوندور. 2015 پاییز (گـوز) آیلاریندا بولو ایلیندن شومالی آیریلان یول دوزَلیشلری نین بیرینجی مرحله سی سونا چاتمیش ، گئت گله آچیلمیشدیر. بو یولو قول‌لانان سوروجولرین دیققت‌لی اولماسی گرکلی دیر.

## میلّی پارک
باتی قارادَنیز بؤلگه سی نین اولدوقچا کَله کؤتور بیر بؤلومونده سینده یئرلشن میلّی پارکدا یئر سوروشمه سیندن یارانمیش گؤللر "اورمان دنیزی" نی آندیران زنگین بیتکی اؤرتوسو گؤللرده یاشایان قیزیل آلا بالیقلار و بو دَیَرلرین یاراتدیغی یئنیدن یاراتما قوللانیم پوتانسیئلی آنا قایناقلاری اولوشدورورلار. گنللیکله یئر دوزَلمه سی سئرپانتینلردن و وولکانیک قایالاردان اولوشان ساهادا زامان زامان گؤچوک یئر حرکتلری سوروکلنمه یی حاضیر اراضی شکیلی، گؤللرین میدانا گلمسینی حاضیرلایان باش‌لیجا فاکتورلردیر. گؤللر، سوروشَن  کیتله لرین، وادیلرین قاباقلارینی باغلانماسی سونوجو آرخادا سولارین ییغیشدیغی مجموعه گؤللری‌دیر. بونلاردان بیر ساییسی دیب قاچاقلاری ایله بیربیرینه باغلانتی‌لی‌دیر.

میلّی پارکدا حاکیم بیتکی اؤرتوسو قایین آغاجلاری‌دیر. آیریجا مئشه، گورگن، قیزیل آغاج، قاراچام، ساریچام، کؤکنار، قارا آغاج، ایهلامور و پورسوک کیمبی دَییشیک تور آغاجلار دا گؤرونمکده دیر.

ائتکی‌لی قوروما ایله پارکین ایچریسینده و یاخین چئورئسینده کی آلانلاردا سایی‌لاری آرتان گئییک، قاراجا، آیی، وحشی دونوز، قورد، تولکو و سنجاب چئشیدلری تاپیلیر. 

تورکیه ده ایلک کولتور قیزیل آلا ایستحصالی ایستاسیونو 1969 ایلینده بو میلّی پارکدا قورولموشدور. دولاییسی ایله یئنیدن یاراتما آچی‌دان قارماق بالیقچی‌لیغینا قایناق اولموشدور. بالیقچی‌لارین آبانت دان گتیردیکلری قیزیل آلا تورو، یئددیگؤللرین دوغال قیزیل آلا چئشیتلری‌نین یومورتالارینی ییئه رک یوخ اولما نوقطه سینه گتیریدیبدیر. آیریجا کمپچیلیک، بیر گونلوک پیکنیک، طبیعت ایچریسینده یوروش، فوتوگرافچیلیک گزَنلرین بیر باش قال ائتمک یئرلری دیر. 

یئدی گؤللر میلّی پارکی ایچریسینده کی کاپانکایا منظره سئییر یئرینئ چیکیلدیگینده گؤللئری و تایسیز پئیزاژ گوزللیکلئری گؤرمک مۆمکون اولدوغو کیمی، بو مسیر اوزرینده آنیت آغاچ لوحه سینیدا گؤرمک مۆمکون‌دور. یول قیراغینداکی لوحه نین یئرلشدیگی یئردن پاتیکا تعقیب ائدیلدیگینده آنیت آغاچ گؤرونه بیلیر.

## موجود خیدمتلر و قوناقلاما
میلّی پارک ایچینده کمپچیلیک، بیر گونلوک پیکنیک، یوروش، فوتوغراف چکیمی کیمی یارادایجیلیق فعالیتلر اولاراق، قوناقلاما و یئیه جک ایحتیاجلاری دا تاسیس ائدیلن دینجلمه ائولری، کازینو و بوفه لر ده واردیلار. 

میلّی پارکدا چادیر و کَروانلا قوناقلانابیلدیغیکیمیی، موسافیر ائولری و ویلالاردان فایدالانماق اولار.

## قالری

File:Yedigoller 1090 nevit.jpg|
File:Yedigoller 1149 nevit.jpg|
File:Yedigoller 1163 nevit.jpg|


## قایناقلار
* Yedigöller
یئددی گؤز

**یئددی گؤز** (Yeddi Göz) سولدوز بؤلگه سینین گَزمه لی یئرلریندن دیر. سولدوز شهری نین ۳ کیلومتر گونئی باتیسیندا ، **سولطان یاغوب** آدلی آیری بیر گَزمَلی یئرین دوغوسوندا یئرلشیب.

## خصوصیتلر

یئددی گؤزون آدیندان بللی اولدوغو کیمی، یئددی بولاغی وار. یئددی بولاغیندان جوشان سولارین دادی باشقاسیلا فرقلی‌دیر. سولار پارکین اورتاسیندا کی گؤله تؤکولور.  پارکدا گئجه لر اۆچون چوخلو ایشیقلیقلار وار و چوخ گؤزل گؤرونتولر یارانیر. اوشاقلارین اویناماغینا دا اَیلَنجه (تفریح) وسیله لری واردیر.

## قوناقلاما
پارکدا کمپ و چادیر قورماغا چوخلو یئرلر حاضیرلانیب و گلن قوناقلار ماشینلارین پارکینگده ساخلاییب یئددی گؤز محوطه سینده اؤز کمپلرین قورا بیلرلر.

## قایناقلار
یئددی گؤز، بوتون مئوسیملر اۆچون اَیلَنجه یئری ، اوروم نیوز
سالاد

thumb|225x225px|ایسپانیا سالادی
thumb|225x225px|کیسه سالدی
**سالاد**، چوخلو بیتگی لر و میوه لرین ساده قاریشماسیندان یا اۆستونه سوْس و یوقورت تؤکمک‌له اولوشان یئمکدیر.
سالاد چوخلو سویوق سرو اولار.سالاد ایچینده چوخلو سویوق یئمکلر و یئمه لی بیتگیلر وار .پیشمیش یومورتا,خیار,قیرمیز مامادور,یئرکوکو ,قیزارمیش یئرآلما و... سالادین ایچینده اولا بیلر.هابئله پیشمیش اَت,تویوق اَتی,پنیر و یوقورت قاتیلا بیلر.چوخلو سالاد سوزلری ,باغ سالادینا دئیلیر .باغ سالادی چوخلو بیتگیلردن هابئله خیار یئرکوکو ,کاهی,گول کلم ,کلم , یاپراق کلم و قیرمیز مامادور اولور.سالدلار نئچه جوره دی لوبیه سالادی .تون بالیقی سالادی,فاتوش, یونانی سالاد ,تورک سالادی,شیراز سالاد و...اولور.

بیرجور سالاددا میوه ایشلئنیر و اونا میوه سالادی دئیلیر .تویوق سالادی یا اولویه سالادی ومینلر آدا(Thousand Island) و گؤی سالادی یئمک اۆچون اولار.

چوخلو سالاد سرین سرو اولور .گونی آلمان یئرآلما سالادی ایستی سرو اولور.بیر جور سالاد ایستی قابدا اولور و سالاد شکلینده بیر جور ساندویچ ائیله سرو اولور.

بیر جور سالاد خورکدن قاباق سرو اولور کی مئیلی چوخادسین
* مئیل گتیرن سالاد.ایشیق سالاد آدلانیر اونی خورکدن قاباق سرو ائدیللر مئیلی چوخاتماق اۆچون.
* یئمک قیراغی سالاد:بو سالاد خورکیننقیرلیقدا سرو اولور و خورک قیراغیندا بیر آیری قابدا قویلور.
* کوک سالاد:بو سالاد خورک کیمی اولور و بیر قیسمت خورکدن هابئله تویوخ بودی یا قیرمیز ات اوندا اولور.
* چوغوندور سالادی :بوسالاد شیرین الور یا اوندا خاما یا شیرنی و میوه و ژلاتین ایشلئنیر.
thumb|یاشیل اوزلو سالاد و سالامون سالدی و چورک
سالاد سوزلری فرانسه دیلیندن گلیر.

left|thumb|گؤی یا یاشیل سالاد.
thumb|آمریکا یئرآلما سالادی و یومورتا مایونز.
thumb|ایسلواکی بالیق سالادی مایونز سوسدا
left|thumb|سوبا نودل
thumb|میوه سالادی
thumb|توستر سالاد
left|thumb|200x200px|ایتالیا باغلی سالاد
thumb|200x200px|مینلر آدا Thousand Island dressing باغلی سالاد.
thumb|ان بریوک سالاد دۆنیادا

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Salad اینگلیسیجه ویکی پدیا

بؤلمه:یئمک ایچمک
گاموش گؤلی

**گاموش گؤلی** یا **گاموش گؤلو** سرئین بؤلگه‌سی‌نین اَن بؤیوک طبیعی ایستی‌سویو دور.
بئش‌باجیلار

**بئش‌باجیلار** سرئین بؤلگه‌سی‌نین اَسکی و دوغال(طبیعی) ایستی‌سولاریندان دیر.
ابرکوه بؤلگه‌سی

**ابرکوه شهریستانی** ()، ایرانین یزد اوستانیندا یئرلشن بیر شهریستان‌دیر. ابرکوه شهریستانی‌نین مرکزی ابرکوه شهری‌دیر. بۇ بؤلگه‌سی‌نین ۵٬۳۸۱ کم مساحت‌له ۱۳۸۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۴۲٬۶۱۰ نفر جمعیتی و ۱۱۶۶۰ عایله‌سی واردیر. بۇ تعداددان ۲۱۹۰۹ نفر کیشی و ۲۰۷۰۱ نفر خانیم، ۳۲۵۵۲ نفر ساوادلی و ۶۰۵۳ نفر ساوادسیزدیر.

## ایداری بؤلونوش
* مرکزی بخش
** تیرجرد دهیستانی
** فراغه دهیستانی
شهر: ابرکوه
* بهمن بخشی
** اسفندار
** مهرآباد
شهر: مهردشت

## قالری

	

	 
− 	
خانه آقازاده ابرکوه (1).JPG|خانه آقازاده ابرکوه

− 	
خانه آقازاده ابرکوه (9).JPG|خانه آقازاده ابرکوه
	 
− 	
File:خانه سید علی آقا ابرکوه (1).JPG|خانه سید علی آقا
	 
− 	
File:خانه سید علی آقا ابرکوه (2).JPG|خانه سید علی آقا
	 
− 	
File:خانه صولت ابرکوه (3).JPG|خانه صولت
	 
− 	
File:خانه صولت ابرکوه (2).JPG|خانه صولت
	 
− 	
File:خانه صولت ابرکوه (1).JPG|خانه صولت
	 
− 	
File:ماکت بادگیر دو طبقه ابرکوه.JPG|بادگیر دو طبقه ابرکوه
	 
− 	
File:موزه مردم شناسی ابرکوه (2).JPG|ترمه سازی در ابرکوه
	 
− 	
File:موزه مردم شناسی ابرکوه (3).JPG|گیوه دوزی در ابرکوه
	 
− 	
File:موزه مردم شناسی ابرکوه (4).JPG|آسیاب دستی در ابرکوه
	 
− 	
File:موزه مردم شناسی ابرکوه (5).JPG|نمدمالی در ابرکوه
	 
− 	
File:موزه مردم شناسی ابرکوه (7).JPG|نخ‌ریسی در ابرکوه
	 
− 	
File:یخچال خشتی ابرکوه (2).JPG|یخچال خشتی ابرکوه
	 
− 	
File:یخچال خشتی ابرکوه (1).JPG|یخچال خشتی ابرکوه
	 
− 	
File:مناره ابرکوه.JPG|مناره مسجد جامع ابرکوه
	 
− 	


## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار

## ائشیک باغلانتی‌لار



بؤلمه:ابرکوه شهریستانی
بؤلمه:یزد اۇستانی‌نین شهریستانلاری
مسعود اؤزیل

بندانگشتی|مسوت اؤزیل ، آرسنال کلوبوندا ان چوخ قول پاسی ایله ، ۲۰۱۵ میلادی ایلینده اینگیلیس اوستون لیگی‌نین ان ۱۱ یاخشی اویونچوسو سئچیلیب

**مسوت اؤزیل** یا دا **مسعود اؤزیل** (آنادولو تورکجه‌سی: Mesut Özil) ، ( ، ) — تۆرک کؤکنلی  آلمان میلّی فوتبال تیمی گئچمیش اویونچوسویدو. مسعود اؤزیل اینگیلیس پرمیر لیگینده آرسنال فوتبال کولوبونون اولدوز اویونچوسو دور. مسوت اؤزیل ۱۹۸۸–جی میلادی ایلین اوکتوبر آیی نین ۱۵–جی گونونده آلمانین قلزنکیرشن شهرینده آنادان اولوب، آتا آناسی دا تورکیه شومال‌غربینده یئرلَشَن زونقولداک بؤلگه‌سیندن آلمانا کؤچَن بیر ایشچی عاییله‌سی‌ایمیشلار.

اویون قوروجو موقعیتینده اوینایان مسوت اؤزیل، 2006 ایلیندن آلمان گنجلر  میلّی تیمینه گیریب، 2009 ایلیندن آلمان میلّی تیمینده اویناماقدادیر. 2010 فیفا دونیا کوپاسیندا تورنمنتین اَن دَیَرلی اویونچوسونا وئریلن قیزیل توپ جایزه سینه آدای گؤستریلمیشدیر. اؤزیل، 2006 ایلینده دوغولدوغو شهرین بیر تیمی اولات و بوندسلیقا دا یاریشان شالکه 04ـه ترانسفئر اولاراق پرافسیونال فوتبول ایش یولونا باشلادی. آردینان 2008 ایلینده بیر باشقا بوندسلیقا کلوبو وردر برمنه گئتدی. آلمان ایله 2010 دونیا کوپاسیندا گؤستَردیگی پرفورمانس ایله آوقوست 2010 دا ایسپانیا فوتبول لیگی ، لالیقا کلوبلارین ایکی دئویندن بیریسی، رئال مادریده قوشولدو. 2013 یازیندا ترانسفئر دؤنمی نین سون گونونده ایسه اینگیلیس تیملاریندان آرسنالین کلوب تاریخینده بیر اویونچو اۆچون اؤده دیگی ان یوخاری بونسئرویس عوضی اولان 42 میلیون پوند قارشیلیغیندا بو کلوبا گئتدی. بو ترانسفر ایله بیرلیکده بوتون چاغلارین ان باهالی آلمان فوتبول اویونچوسو اولدو.

left|thumb|242x242px|رئال مادرید ده

thumb|194x194px|مسوت اؤزیل آرسنال کؤینکی ایله

right|thumb|300x300px|آلمان میلّی تیمی

### 2014 فیفا دونیا کوپاسی
2014 فیفا دونیا کوپاسیندا آلمان ایله قهرمان اولان مسوت، یاریشمالاردا 1 قول 2 قول یاردیمی ایله اوینامیشدیر.

## شخصی یاشاییشی
مسوت اؤزیل تحصیلاتی نی **آبیتور**ا قدر داوام وئرمیشدیر. اؤزیل آلمان ایله دونیا کوپاسینی قازاندان سونرا، آلدیغی جایزه سینی برازیل ده 23 مریض اوشاغین جراحی عملیاتی اۆچون باغیشلادی. بو داورانیشیندان اؤترو **لاوریوس مدیا ایفتیخار اؤدولو**نه لاییق گؤرونموشدور. 
**موتلو** آدیندا بیر قارداشی، و **نئشه** و **دویغو** آدیندا ایکی باجیسی دا واردیر.

## اوْیونلاری

     @@@

## قایناق

* Mesut Özil

### اتک‌یازی

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۸۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:شالکه ۰۴ کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:وردر برمن کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:رئال مادرید کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:آرسنال کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۲ اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری
بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
قاراسو (ایستی‌سو)

**قارا سو** سرئین بؤلگه‌سی‌نین اَسکی و طبیعی ایستی‌سولاریندان دیر.

## قایناقلار
ساری‌سو (ایستی‌سو)

**ساری‌سو**، سرئین بؤلگه‌سی‌نین اَسکی و طبیعی ایستی‌سولاریندان بیری دیر.
قهوه سویو (ایستی‌سو)

**قهوه سویو** — اردبیل اوستانی'نین سرعین بؤلگه‌سینده یئرلشن اسکی و طبیعی بیر ایستی‌سو دور.

## قایناقلار

:بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین جوغرافیاسی
یئتنک سیزسینیز تورکیه

**یئتَنَک سیزسینیز تورکیه** ( آنادولو تۆرکجه‌. Yetenek Sizsiniz Türkiye) تورکیه نین شو تی‌وی(Show TV) کانالیندا، 10 اوکتوبر 2009 دا یاییلماغا باشلایان آجون مدیا طرفیندن حاضیرلانان یئتَنَک (استعداد) یموسابقه‌سی دیر. 2012ده آجون مدیا اولاراق شو تی وی ایله یوللارینی آییرما قراری آلان آجون ایلیجالی (موجری)، آیری ایکی وئرلیشی ایله (او سس تورکیه و سوروایوئر) بیرلیکده یئتنک سیزسینیز تورکیه نین ده استار تی وی یه گئچتدیگینی بیلدیردی. 13 سپتامبر 2014 تاریخیندن آجون ایلیجالی نین اؤزونه عایید اوْلان کانالی تی وی 8 (Tv8) ده یایین حیاتینا دوام وئرمکده دیر. بو موسابقه‌لرین ایکینجی سزونوندا ، 2010جو ایلده، اورمولو عاریف غفوری ده قاتیلیب ایکینجی اوْلوب.

## قایناقلار
قارا یاخماق

thumb|بیر 1856 کاریکاتوروندا "بؤیوک جومهوریتچی رفورم پارتی سی آدایلارینا باغیریرلار"<br/>
'''جان سی. فریمونت'''، جومهوریتچی پارتی سینین بیرینجی پرزیدنتلیک آدایی ایدی. بیر سیاسی قارا یاخما کمپینینده ، اونا قارشی بیر دئدی قودو ( شایعه ) یاییملاندی کی فریمونت بیر کاتولیکدیر (بونا گؤره بو یالانی دئدیلر کی کاتولیک مذهبی اینانمایانلاری فریمونت دان اوزاقلاندیرسینلار )

بیر **قارا یاخماق کمپئینی (**smear campaign**)**، یا بیر **قارا یاخماق تاکتیکی (**smear tactic**)**، و یا تکجه **قارا یاخماق (**smear**)**، بیر منفی سیاسی تاکتیک دیر. بو ایشی بیر اینصافسیز یا یانلیش سیاسی حمله ایله بیر موخالیف و قارشیداکی رقیب کاندیدانین علیهینه ایستفاده ائدرلر. بیر منطیقی تکنیک ایله آیری آیری مفهوملار و شئیلر و یا شخصی و یا قروپ شؤهرتلری بیربیرینه قاتیب ، و سونوندا بیر سؤز  چیخاردیب، و آیری مفهوملار و فرقلری سیلیب و هدف حمله اولونور.

اورتاق هدفلر دولت مقاملاری، سیاستچیلر، و سیاسی کاندیدلردیرلر. قارا یاخما کمپینلر چوخ واختلار، سیاسی موشاوریلر موخالیفلر آراسیندان ییغان ایطلاعاتدان قایناقلانیر.

قارایاخماق کمپینلری پروپاقاندا، مدیا تبعیضی، ساری ژورنالیسم، و آیری یالانا باغلی عیبارتلر و آشاغیلایییج مانعلرله باغلی دیر. شیددتلی موقعیتلرده، قارایاخما کمپینلری بیر قروپون فیزیکی اینجیتمه سینه ختم اولار!

## قایناقلار

بؤلمه:سیاست
موز

بندانگشتی|موْز میوه‌سی بندانگشتی|موْز سالخیم‌لاری [بندانگشتی|موْز [ایسلام دونیاسیندا]]

موْز، بیر میوه و بیتکی‌نین آدی دیر. بو میوه آسیانین جنوب‌شرق و حاره بؤلگه‌لری، مالزی و استرالیا بومی‌سی دیر. بوگۆن‌لر بؤتون ایستی و رطوبت‌لی منطقه‌لرده اکیلیر.

موز آغاجی اول درجه‌ده میوه‌سی و سونرا فیبر تولیدی و گؤزلیک اؤچون اکیلیر. موز بیتکی‌سینه، اوجا، دؤز و داواملی اولاماغنا گؤره آغاج آدی دا وئریرلر. دؤزو بودور کی موْز آغاجی فقط بوتالاردان اوْلوشوب و میوه وئرن‌دن سونرا چؤرویوب و قوریویورلار. موْزون بوتالاری‌نین اوزونلوغو ایکی دن سککیز متیره ده یئتیشه بیلر. یارپاق‌لاری دا اؤچ‌یاریم متیر اولابیلر. موْز میوه‌سی بوتانین اوجوندا و سالخیم شکل ده تشکیل اولور.

لندنین سلطنتی کالجینین بیر تحقیقینه گؤره اوشاقلارین آسم علائم‌لری گۆن‌ده بیر موْز یئمک‌له یوخاری سطحده آزالدیر.

هیندوستان، چین، اوقاندا، فیلیپین، اکوادور دونیانین لاپ بؤیوک تولیدچی‌لری و اکوادور، کاستاریکا، کولومبیا، فیلیپین دونیانین ان بؤیوک موْز صادیرچی‌لری دیلر.

## قایناقلار

بؤلمه:میوه
بؤلمه:موز
بؤلمه:موزلو سۆد
۵ ژانویه

۵ ژانویه: 
* ۱۷۶۹ - اینگیلیسلی مۆهندیس جئيمز وات بۇخار ماشینینی ثبت ائدیبدیر. 
* ۱۸۰۹ - تۆرکيه ایله اینگیلیس آراسیندا مۇحاریبه سۇلطانیه صولحو ایله باشا چاتیب. 
* ۱۹۲۹ - يۇقوْسلاویده دیکتاتورلوق رژیمی برقرار اوْلوب. 
* ۱۹۶۸ - آلکساندر دۇبچِکین چکسلواکی کومونیست حیزبی رهبرلیگینه گلمه‌سی ایله پراقا باهاری آدلی سیاسی پروسه باشلانمیشدیر. 
* ۱۹۸۹ - آمریکا بیرلشمیس اوستانلریحربی طیاره‌لری لیبیيه مخصوص ایکی میگ طياره‌سینی وۇروب. 
* ۱۹۹۷ - روس قووه‌لری چئچئندن چیخیلدی.

بؤلمه:۵ ژانویه
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:ژانویه آیی‌نین گونلری
۳ ژانویه

**۳ ژانویه**: 
* ۱۴۹۱ - حۆقۇق‌شۆناس راونسکیه اثری «فِنیکس»ی چاپ ائتدیرمه‌یه حۆقۇق وئرن سند وئریلدی. بۇ یازارلیق حۆقۇقو حاقّیندا تاریخده ایلک سند ساییلیر.
* ۱۵۰۱ - علیشیر نوائی٬ اؤزبک شاعیر٬ فیلسوف و دؤولت خادیمی اؤلدو.
* ۱۸۰۴ - روسیه اوْردوسو گنجه شهرینی آلدی. جواد خان٬ شهرین سوْنونجو قاجار خانی٬ اؤلدورولدو.
* ۱۸۶۸ - ژاپونون ایمپیراتور شوراسی‌نین ایجلاسیندا ایمپیراتور حاکیمیّتی‌نین برپاسی حاقّیندا بیانیه قبول ائدیل‌دی. ساسوما و تیویسونون قوْشونلاری کیوتوداکی ایمپیراتور سارایینی تۇتوب میجی ایمپیراتور حاکیمیّتی‌نین برپاسی اعلان ائدیل‌دی.
* ۱۹۲۴ - توتانخ‌آمونون قبری تاپیلاندان سوْنرا قیزیل تابوتدا مومیایی‌لانمیش جسدی ده تاپیلدی.
* ۱۹۳۴ - شوروی‌ده طیّاره‌لرین رادیولوژیسی ایله یئری‌نین مۆعیّنلشدیریلمه‌سی اۆچون اۇغورلو سیناق کئچیریلدی.
* ۱۹۶۲ - روم پاپی فیدل کاسترونو کیلسه‌دن آییردی.
* ۱۹۹۳ - موسکودا روسیه و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آراسیندا ایستیراتژی سیلاحلارین آزادیلماسی باره‌ده آنلاشما ایمضالاندی.

بؤلمه:۳ ژانویه
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:ژانویه آیی‌نین گونلری
۴ ژانویه

**۴ ژانویه**:
* ۱۴۹۳ - کریستوفر کولومب گمی کاروانی ایله ایلک دفعه آمریکادان اوروپایا سفر ائتدی.
* ۱۶۱۰ - سولطان احمد جامیع مسجیدی‌نین تملی آتیلدی. 
* ۱۸۸۴ - اینگیلیسده فابی جمعیّتی یارادیلدی.
* ۱۹۲۳ - «پراودا» قزئته‌سینده ولادیمیر لنینین «گۆنده‌لیکدن صفحه‌لر» آدلی یازیسی چاپ ائدیل‌دی. اوْرادا اوْ ساوادسیزلیق‌لا مۆباریزه‌نی گۆجلندیرمه‌یه چاغیریر.
* ۱۹۴۳ - آمریکا ژورنالی «تایم» ایستالینی ۱۹۴۲-جی ایلین آدامی اعلان ائتدی.
* ۱۹۴۸ - بیرمه‌نین باغیمسیزلیغی اعلان ائدیل‌دی.
* ۱۹۶۹ - ایسپانیا و مراکش آراسیندا چوْخ‌ایللیک دانیشیقلاردان سوْنرا ایفنی اوستانی مراکشه قایتاریلدی.
* ۱۹۷۰ - بیتلز قروپو «Let It Be» ماهنیسی‌نین یازیلیشی ایله سوْنونجو دفعه بیرگه چیخیش ائتدیلر.
* ۲۰۰۴ - میخائیل ساکاشویلی گۆرجوستانین جومهورباشقانی سئچیلدی.
* ۲۰۱۰ - بیرلشمیش عرب امیرلیکلرینده اینشا ائدیلن و دۆنیانین ان بؤیوک گؤی‌دلنی ساییلان بۆرج خلیفه‌نین رسمی آچیلیشی اوْلدو.

بؤلمه:۴ ژانویه
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:ژانویه آیی‌نین گونلری
۶ ژانویه

**۶ ژانویه**:
* ۱۸۱۰ - ایستانبول باریش آنلاشماسی ایمضالاندی. باریشا اساساً عثمانلی دؤولتی قیریمی روس ایمپیراتورلوغونا وئردی.
* ۱۸۳۸ - ساموئل مورز تلقرافی تقدیم ائتدی.
* ۱۹۲۶ - آلمانین لوفتهانسا شیرکتی قۇرولدو.
* ۱۹۳۰ - ایستالینین بۇیوروغو ایله شوروی‌ده فردی تصرّوفات سیستمی پوْزولدو. عئینی زاماندا «یئنی ایقتیصادی سیاست» دؤورونون سوْنا چاتدیغی دا اعلان اوْلوندو.
* ۱۹۳۵ - تۆرکیهده «میلّیّت» قزئته‌سی نشره باشلادی.
* ۱۹۶۷ - ویئتنام ساواشی باشلاندی.
* ۱۹۸۴ - تۆرکیه‌ده والیوتا مۆبادیله‌سی سربستلشدیریلدی.
* ۱۹۹۲ - آذربایجان توْرپاقلاری‌نین ایشغالی ایله یارادیلمیش اوْلان «داغلیق قاراباغ جومهوریتی» یارادیلدیغینی اعلان ائتدی.
* ۲۰۰۵ - کامیل علی‌یئفین یاراتدیغی شخصی خالچا موزه‌سی‌نین آچیلیش مراسیمی کئچیریلدی.

بؤلمه:۶ ژانویه
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:ژانویه آیی‌نین گونلری
طبیعی ساییلار

200px|بندانگشتی|طبیعی ساییلار مجموعه‌سینی گؤسترن سیمبوْل
200px|بندانگشتی|طبیعی ساییلار سایماق اوچون ایشلنر (مثلا: بیر آلما، ایکی آلما، اوچ آلما و...)
**طبیعی ساییلار** یا **طبیعی عددلر** (، فارسجا: عدد طبیعی)، صیفردن سوْنرا بۆتون سایماق اۆچون ایشله‌نن سوْن‌سۇز سایی‌لارا دئییلر.

## بیر ده باخ
ساییلار

حقیقی ساییلار

راسیونال ساییلار

غئیر-راسیونال ساییلار

کومپلکس ساییلار

بؤلمه:ریاضیات
بؤلمه:Cardinal numbers
بؤلمه:المنتار ریاضیات
بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
بؤلمه:Number theory
۷ ژانویه

**۷ ژانویه**:
* ۱۵۹۸ - بوریس قوْدونوف روس تزاری اوْلدو.
* ۱۷۱۴ - اینگیلیس مۆهندیسی هنری میل یازی ماشینینی یاراتدی.
* ۱۸۳۹ - فرانسه‌لی فیزیکچی فرانسوا آراقو تصویرلرین آلینماسی‌نین شیمیایی خۆصۇصیّتلری باره‌ده معلومات وئردی. بۇ تاریخ فوْتوقرافی‌نین باشلانغیجی ساییلیر.
* ۱۹۱۴ - پاناما کانالی گمیلر اۆچون آچیلدی.
* ۱۹۲۷ - لندن و نیویورک آراسیندا ایلک بیرباشا قیطعه‌لر آراسی تلفون دانیشیغی باش تۇتدو.
* ۱۹۲۹ - «تارزان» فیلمی نۆماییش ائتدیریلدی.
* ۱۹۵۳ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری جومهور باشقانی هری ترومن اؤلکه‌سی‌نین آتوم سیلاحینا مالیک اوْلدوغونو آچیقلادی.
* ۱۹۵۹ - آمریکا فیدل کاسترونون قۇردوغو رژیمی تانیدی.
* ۱۹۷۹ - ویئتنام قوْشونلاری کامبوج‌دا پوْل پوْت رژیمینی دئویردی.
* ۱۹۸۰ - ایندیرا قاندی هیندوستانین باش ناظیری سئچیلدی.

بؤلمه:۷ ژانویه
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:ژانویه آیی‌نین گونلری
اردکان بؤلگه‌سی

**اردکان شهریستانی** ()، ایرانین یزد اوستانیندا یئرلشن بیر شهریستان‌دیر.اردکان شهریستانی‌نین مرکزی اردکان شهری‌دیر. بۇ بؤلگه‌سی‌نین ۲۳٬۶۶۵ کم مساحت‌له ۱۳۸۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۶۶٬۹۰۰ نفر جمعیتی و ۱۸۱۴۰ عایله‌سی واردیر. بۇ تعداددان ۳۴۸۳۸ نفر کیشی و ۳۲۰۶۲ نفر خانیم، ۵۲۲۳۴ نفر ساوادلی و ۸۰۴۰ نفر ساوادسیزدیر.

## ایداری بؤلونوش
* اردکان شهریستانی‌نین مرکزی بخشی
**محمدیه دهیستانی
شهرلر: اردکان و احمدآباد
* خرانق بخشی
** رباطات دهیستانی
** زرین دهیستانی
شهر: *یوْخ*
* عقدا بخشی
** عقدا دهیستانی
** نارستان دهیستانی
شهر: عقدا

## قالری

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار

## ائشیک باغلانتی‌لار



بؤلمه:اردکان شهریستانی
بؤلمه:یزد اۇستانی‌نین شهریستانلاری
حسن روحانی

**حسن روحانی** (قدیم آدی:حسن فریدون  (دوْغوم گۆنو:  (سیجیلّی‌ده: ۲۱ آبان ۱۳۲۷) سیمنان اوستانی‌نین سورخه شهرینده)٬ ایرانلی موْلّا سیاستچی، ایرانین ایندیکی جومهورباشقانی. روحانی بئش دفعه مجلیس‌وکیلی سئچیلیب و دؤردونجو و بئشینجی دؤوره‌لرده مجلیسین ناییب‌رییسی اوْلموشدور.

۲۲ فروردین ۱۳۹۲-ده حسن روحانی «تدبیر و امید دولتی» آدیلا، اعتیدالچیلیق شوعاری، و بنفش رنگینده بیر آچار (کیلید) الینده جومهورباشقان‌لیغینا آدای اولدوْغونو اعلان ائتدی.

روحانی ۱۷ اردیبهشت‌ده، اؤلکه ویزارتی‌نین سئچیم ستادیندا تاپیلاراق آدینی ۲۴ خورداد اینتیخاباتینا یازدیردی. سوْنوندا اؤلکه ویزارتی‌نین اعلانی ایله ۱۸٬۶۱۳٬۳۲۹ رأی گتیره‌رک رسماً ایرانین یئددینجی جومهورباشقانی اوْلدو. 
حسن روحانی آمریکا جومهورباشقانی ایله اینقیلابدان سوْنرا ایرتیباط قۇران ایلک ایران جومهورباشقانی‌دیر..
باراک اوباما و حسن روحانی تیلفون‌لا دانیشدیلار. هابئله روحانی اینقیلاب‌‌‌دان سونرا بریتانیا باش‌وزیری دیوید کامرون‌لا گؤروشن ایلک جومهورباشقانی‌دیر.

بندانگشتی|حسن روحانی شانگهای ایجلاسیندا

## قایناقلار

; رسمی
* رسمی رییس‌جومهورلیک وب‌سایتی
* رسمی شخص وب‌سایتی  

; باشقا
* 
* 
* 
* پروفایلی بی‌بی‌سی ده
* "Goodbye, Ahmadinejad; Hello, Rouhani", Ben Brumfield, سی ان ان، ۱۷ ژوئن ۲۰۱۳
* 10 offices of Heads of State 

بؤلمه:حسن روحانی
بؤلمه:۱۹۴۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار

بؤلمه:ایرانلی دیپلوماتلار

بؤلمه:ایرانلی اینقیلابچیلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار

بؤلمه:ایرانین جومهور باشقانلاری

بؤلمه:اون‌ایکی ایماملی شیعه
۸ ژانویه

**۸ ژانویه**:
* ۱۲۹۷ - موْناکو باغیمسیزلیق اعلان ائتدی.
* ۱۸۰۶ - بریتانیا قوْشونو اۆمید بۇرنونو (آفریقا) ایشغال ائتدی.
* ۱۹۱۴ - سرطان خسته‌لیگی‌نین توْختاتماسی اۆچون رادیوم عونصورلرینی ایشلندی.
* ۱۹۲۳ - زاقافقازیا فدراسیونو بیرلشمیش زاقافقازیا پول نیشانی حاقّیندا فرمان قبول ائتدی.
* ۱۹۴۲ - ۷۷-جی آذربایجان قوْشونو آلمان قوْشونلاری‌نین قیریم‌داکی تامان یاریم‌آداسیندان وۇروب چیخاردی.
* ۱۹۵۹ - شارل دو قوْل فرانسه‌ده بئشینجی جومهوریتین ایلک جومهور باشقانی سئچیلدی.
* ۱۹۷۷ - موسکودا ترور عملیاتی تؤردیلدی.
* ۱۹۹۲ - ائرمنیستان کراسنوْووْدسک - باکی شرنیشین بره‌سینده ترور عملیاتی تؤرتمه‌سی نتیجه‌سینده ۲۵ نفر اؤلوب٬ ۸۸ نفر آغیر یارالاندی.
* ۲۰۰۳ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری افغانیستاندا حربی بازالار قۇرماغا باشلادی.

بؤلمه:۸ ژانویه
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:ژانویه آیی‌نین گونلری
مئه

**مئه ، مئه یئلی** یوْخسا **قوجا مئه** آذربایجاندا، شرقدن (دوغودان) أسن یئله، "مئه" دئـییلیر. مئه، حزین اسن بیر یئل اولدوقدا، أن اؤنملی اولان یئل ساییلیر. اکینچی لر خرمن لرین دؤیولموش کولـَشینی بو یئلده سووورارلار. یایدا سرین لیک یایان بیر یئل دیر. گور اسنده بولودلارین قاباغینی کسر. اونون اۆچون یاغیش یاغمالی اولار.

**مئـه‌ین آیین (اساطیری) کاراکـتئری**
مئـه‌ین، آذربایجانین آیین دوشونجه سینده، یوکسک یئری وار دیر. مئه قوجا بیر کیشی دیر. اونون یئری-یاتاغی دوغو (شرق) داغ لارینین دالیسیندا دیر. مئه‌ین بیر گؤزو کور دیر. آغ‌یئل (غربدن أسن یئل) مئـه‌ین بیر گؤزونو ووروبدور. اونا گؤره، مئه تای-گؤزلو دیر. خیرمن اوستو، مئه یاخشی اسنده، اکینچی لر دویولموش کولـَشی سووورارکن "قانادیوا قوربان قوجا مئه!" دئـیه رلر.

**مئه آذربایجان ادبیاتیندا**
آذربایجان ادبیاتیندا مئـه‌دن چوخ سؤز گئدیر.

## بیرده باخ
* آغ‌یئل
* قاراچوخا (رومان)، ناصر منظوری.
* قاراچوخا
* آواوا
عشقعلی

**عشقعلی تُحفه ای** ، قیساجا **عشقعلی** ۱۳۰۹جو ایلده قاراداغ بؤلگه سی نین ورزقانیندا آنادان اولدو و ۱۳۹۴ قیشی نین بیرینجی آییندا ، سَکسَن بئش یاشیندا تبریزده دونیادان کؤچدو. عشقعلی ۱۳۳۵جی ایلده تبریزین ایدمان تشکیلاتی‌نین ساغلاملیق بؤلومونده (تربیت بدنی ایداره سی) ایشه باشلاییب و ۱۳۷۲جی ایلده خیدمتی نین سونا چاتماغینا گؤره ایشدن آیریلدی.

## عشقعلی تابوت گتیر
عشقعلی فوتبال تیملری تاماشاچیلاری، مخصوصا تیراختور یانداشلاری نین "**عشقعلی تابوت گتیر، ائششک اؤلوب  تئز گتیر**" شوعارینا گؤره آدلانمیشدیر. تیراختورچولار بو شوعاری، رقیب تیم اویونچولاری واخت کورلایاندا، یئره اوزانیب اؤزلرینی مصدومیته ووراندا، دئییرلر. عشقعلی تبریزده باغ‌شومال ایستادیوموندا فوتبال موسابقه‌لرینده مئیدان قیراغیندا، ان  قدیم برانکارد آپاران اولوبدور. عشقعلی یه گؤره بیر موستند فیلم ده یاراتمیشلار.

## ائشیک باغلانتی‌لار
* عشقعلی تابوت گتیر 
* تراکتور کلوبونو رسمی سایتی نین باش‌ساغلیغی 
* تربیت بدنی ایداره‌سی‌نین باش‌ساغلیغی 
* فارس‌نیوز خبری

## قایناقلار
۱۵ (سایی)

**۱۵** یوْخسا **اوْن‌بئش**، ۱۴‌دن سوْنرا و ۱۶‌دان قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.

## اتک یازی‌لار

## قابناق

بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
اشکذر بؤلگه‌سی

**اشکذرشهریستانی** ()، ایرانین یزد اوستانیندا یئرلشن بیر شهریستان‌دیر.اشکذر شهریستانی‌نین مرکزی اشکذر شهری‌دیر. بۇ بؤلگه‌سی‌نین ۵۵۵۲ کم مساحت‌له ۱۳۸۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۲۸٬۰۷۲ نفر جمعیتی و ۷۸۰۹ عایله‌سی واردیر. بۇ تعداددان ۱۴۶۶۳ نفر کیشی و ۱۳۴۰۹ نفر خانیم، ۲۰۷۴۸ نفر ساوادلی و ۴۷۱۴ نفر ساوادسیزدیر.

## آد
۱۳۹۲-جی ایلده بۇ بؤلگه‌سی‌نین آدی، **صدوق**دان **اشکذر**ه دییشدیریلدی.
## ایداری بؤلونوش
* اشکذر شهریستانی‌نین مرکزی بخشی
**روستاق دهیستانی (اشکذر)
شهرلر: اشکذر 
* خضرآباد بخشی
** کذاب دهیستانی
شهر: *[[خضرآباد]]*

## قالری

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار

## ائشیک باغلانتی‌لار
* اشکذر فرمانداری سایتی  



بؤلمه:اشکذر شهریستانی
بؤلمه:یزد اۇستانی‌نین شهریستانلاری
قاچاقاچ قالاسی

**قاچاقاچ قالاسی** (Qaçaqaç Qalası) ، صفویلر و قاجارلار دؤنمینده ایپَک یولونون قیراغیندا دوزَلمیش بیر اسکی اثر دیر. تهران ویلایتی، رئی بؤلگه سی نین فشافویه بؤلومونون حسن آباد قصبه سینده قاچاقاچ کندی نین یانیندا ، تهران - قوم یولونون ۳۵ کیلومترلیگینده، روباط کریم یاخینلیغیندا یئرلشیب، و ایندی ایمام خومینی هاوا آلانی(فرودگاهی)نین محوطه سینین ایچینده دیر. 1387جی ایلین یاییندا میلّی ایز اولاراق ثبت اولونموشدور.

## قایناقلار
* طرح مرمت و احیاء قلعه تاریخی قاچاقاچ (قاچاقاچ قالاسی نین مرمت و یئنی دن یاشاتما طرحی)
* قاچاقاچ
قاچاقاچ کندی

**قاچاقاچ کندی** تهران ویلایتی، رئی بؤلگه سی نین فشافویه بؤلومونون حسن آباد قصبه سینده، تهران - قوم یولونون ۳۵ کیلومترلیگینده، روباط کریم یاخینلیغیندا یئرلَشیب. هاواسی آراندیر. توپلومو **دهخدا** سؤزلوگونده کی بیلگیلره گؤره 120 نفر ایمیش و ایندی بیریسی اورادا یاشاماییر. سویو قانات قویولاردان و خالقی نین ایشی ده گیلیم و چووال توخوماق و اکینچیلیک ایمیش. قاچاق کندی نین یانیندا ، صفویلر و قاجارلار دؤنمیندن قالمیش، قاچاقاچ قالاسی آدیندا بیر تاریخی اثر ده واردیر. 

## قایناقلار
* طرح مرمت و احیاء قلعه تاریخی قاچاقاچ (قاچاقاچ قالاسی نین مرمت و یئنی دن یاشاتما طرحی)
* قاچاقاچ
بوراک اؤزچیویت

**بوراک اؤزچیویت** (آنادولو تورکجه سینده. Burak Özçivit) (دوغوم گونو. 24 دسامبر 1984، ایستانبول)، تورکیه لی اویونجو و اَسکی مانکن دیر. **کاظیم ایشمن** یوخاری کالجدن مأذون‌دور(2001). مارمارا بیلیم یوردو گوزَل صنعتلر فاکولته سی فوتوغرافچیلیق بؤلومونده اوخوماقدادیر. اصلیتی قازی آنتئپلی‌دیر.

2003 ایلی تورکیه ان یاخشی مودئلی ( Best Model of Turkey) موسابقه‌سینده گلجکلی سئچیلمیشدیر. موسابقه‌دن سونرا اوغورکان اَرَز آژانس ایله چالیشمایا باشلامیشدیر. ایندی  ده مانکنلیغی بوراخمیشدیر.

داها سونرا 2005ده بئست مودئل آو تورکبه یاریشماسینا یئنی‌دن قاتیلمیش و تورکیه نین اوستون مودئلی سئچیلمیشتیر. بونا باغلی اولاراق دا دونیا اوستون مودئلینه قاتیلمیش و دونیانین ان یاخشی ایکینجی مانکنی سئچیلمیشدیر. فاروک ساراچ، آبباتئه، Tween و Network کیمی شخصلرین مودلاری و اؤلکه دن ائشیک سَرگی مودلاریندا چالیشمیشدیر.

بیرینجی اویونجولوق تجروبه سینی اَکسی 18  سریالیندا گَنج کومیسئر مورادین رولونو اوینامیشدیر. نووامبر 2007ده، سینمالاردا گؤستَریمه گیرَن موسللط ( Musallat) آدلی سینما فیلمینده رول آلمیشدیر. کانال دئ (Kanal D)ده یایین‌لانان و یؤنَتمَنلیگینی کارتال تیبئتین دوزلتدیگی زوراکی کوجا آدلی سریالدا اوینامیشدیر. 2008 یاز آیلاریندا ایسه بابا اوجاغی آدلی سریالدا گووَن(Güven) آدلی کاراکتئری جانلاندیرمیشدیر. داها سونرا قوسیپ قیرل (Gossip Girl)'دَن ایلهام آلان کوچوک سیرلار (Küçük Sırlar) آدلی سریالدا چَتینی اوینامیشدیر. 2011-2012 ایلینده مؤحتشم یوز ایل سریالیندا مالکوچوغلو کاراکتئرینی اوینامیشدی. مالکوچوغلو فیلمی اۆچون حاضیرلیقلارا باشلامیشدیر. 2013 ایلینده ایسه رَشات نوری گونتکینین عئینی آدلی رومانین‌دان اویغونلاشانن چالی قوشو (چالی کوشو) سریالیندا کاموران رولونو جانلاندیرمیشدیر. چالی قوشوندا باش رولو پایلاشدیغی فخریه ائوجئن (Fahriye Evcen) ایله یئنی‌دن، بو سَفر بیر سینما فیلمی عئشق سنه بَنزَر (Aşk Sana Benzer) ایله یاخیندا آغ پَرده یه دؤنموشدور. 2015 ایلینده باشلایان و ایندی ده دوام ائدَن قارا سئودا (Kara Sevda) سریالیندا رول اویناماقدادیر.

## اوْینادیغی فیلم‌لر

## اؤدوللر

## قایناقلار
* Burak Özçivit

بؤلمه:تورکیه‌لی کیشی اویونچولار
۱۱ ژانویه

**۱۱ ژانویه**:
* ۱۰۵۵ - تئودورا٬ بیزانس ایمپیراتورلوغونون تختینه اوْتوردو. مقدونیه‌لیلر خاندانی‌نین سوْن شاهی اوْلاجاق ایدی.
* ۱۴۵۴ - بؤیوک ایستانبول یانغینی.
* ۱۸۶۱ - آلاباما٬ بیرلشمیش اوستانلردن آیریلدی.
* ۱۸۷۸ - سۆد ایلک دفعه شۆشه‌لنه‌رک ساتیلدی.
* ۱۸۸۵ - لورد کرزن٬ اینگیلیس سیاستچیسی٬ ۱۹۰۵-۱۸۹۸ آراسیندا هیندوستان گئنل والیسی و ۱۹۲۴-۱۹۱۹ آراسیندا بیرلشمیش شاهلیق خاریجی ایش باخانی٬ آنادان اوْلدو.
* ۱۹۰۵ - مصطفی کمال ساواش آکادمی‌سیندن قۇرمای یۆزباشی اوْلاراق مأذون اوْلدو.
* ۱۹۲۱ - بیرینجی اینؤنۆ ساواشی‌نین سوْنو. یۇنان قوْشونلاری گئری چکیلدی.
* ۱۹۲۷ - تۆرکیه جومهوریتی ایله آلمان آراسیندا تیجارت و ایقامت آندلاشمالاری ایمضالاندی.
* ۱۹۲۹ - تۆرکیه‌ده اسکی یازیلی کیتابلاری یئنی حرفلره چئویرمک اۆچون دیل انجۆمنی بۆنیه‌سینده بیر کومیسیون قۇرولدو.
* ۱۹۴۳ - قیزیل اوْردو٬ ایستالینقراد مۆحاصیره‌سینی قیردی.
* ۱۹۶۹ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ساغلیق باخانی لوتر تری٬ جیغالانین ساغلیغا ضررلی اوْلا بیله‌جگینه داییر ایلک راپورتو یایینلادی.
* ۱۹۷۲ - دوْغو پاکیستان٬ بنقلادش اوْلدو.
* ۱۹۹۹ - تۆرکیه جومهوریتی‌نین ۵۶-جی دؤولتی قۇرولدو؛ دموکراتیک سوْل حزب آزینلیق دؤولتی.

بؤلمه:۱۱ ژانویه
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:ژانویه آیی‌نین گونلری
سیلوانا

**سیلوانا** یوخسا **سیلوانه** غربی آذربایجان اوستانینین اورمیه بؤلگه‌سینده یئرلشرکن سیلوانا بؤلومونون مرکزی‌دیر. سیلوانا، ۱۳۷۹–جو هیجری شمسی ایلینده کند'دن شهره چئوریلیب.

## موقعیت
بو شهر اوستانین مرکزیندن باتی گونئی (جنوب غرب) طرفینده یئرلشیب و اورمونون ۳۰ کیلومتر باتی (غرب) طرفینده یئر آلیبدیر، هابئله شهر ایران و تورکیه اولان اوجالیق و داغلارینا یئتیریر. سیلوانا بؤلومو دوغودان (شرقدن) اورمیه شهری و باراندوز و روضه چای قصبه‌لری ایله قونشودور، باتی‌دان تورکیه‌نین شمزینان کندی ایله، قوزئی‌دن سرو و برادوست قصبه‌لری ایله، گونئی‌دن دشت بیل قصبه‌سی اوشنویه بؤلگه‌سینده و هابئله عراقین خاکورک منطقه‌سی ایله قونشودور.

## دیل مذهب
سیلوانا اهالی‌سی عومومیت‌ده کورمانج کوردجه‌سی و آذربایجان تورکجه‌سینه دانیشیرلار و سنی شافعی و شیعه مذهب‌لرینه اینانجلاری وار.

## آد کؤکو
سیلوانا سؤزو ایتالیاجا کؤکلو و مئشه و جنت معناسیندادیر.

## اکینچیلیک
سیلوانا منطقه‌سی سولو و دئم اکین یئرلرینه صاحیب و چوخلو یئرآلتی و آخار سولاری وار هابئله یئترلی ایلیلک یاغیش و قونشو شهرلرله یاخشی ایرتیباطی یولاری اولماسینا گؤره، بوغدا، نوخود، آرپا ،لوبیا، مرجیمک، یئرآلما، سوغان ،قیرمیزی بادیمجان، تؤتون و... محصول‌لارا یاخشی بیر محیط یارادیبدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:اورمیه بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری