open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کیرمانشاه

**کیرمانشاه** (کورد دیلی: کرماشان، فارس دیلی: کرمانشاه) - ایران شهرلرین‌دن بیری و کیرمانشاه اوستانی‌نین مرکزی‌دیر. بۇ  شهرین جمعیتی ۱۳۹۵-اینجی گونشلی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا ۹۴۷،۰۰۰	 نفردیر کی بۇ  باخیم‌دان اؤلکه‌نین ۹-اونجو شهری سایاگلیر.

کیرمانشاه شهری ایران و عراقین مرزینده یئرلشیب‌دیر و کربلا یولون‌دا واقع اوْلوب‌دور. کوردلر و فارس‌لار بۇ  شهرین اصلی ساکین‌لری‌دیرلار و کیرمانشاهین  چوخونلوغو کلهور کوردلری و فارسلاردان عیبارتدیر، اما آزینلیقدا لورلار و تورکلر و لکلرده بو شهرده یاشاییرلار.

## همچینین باخ

* کلهور ائلی

## اتک یازی


## قایناقلار

## منبعلر
* 
* 
* 
* 

## ائشیک باغلانتیلار

*http://www.iranreview.org/content/Documents/Past_Heritage_in_the_Land_of_Farhad.htm
* Pictures of Inscription and Bas relief of Darius the Great  - Free Pictures of IRAN irantooth.com
* Photos from Bisotun Complex - From Online Photo Gallery Of Aryo.ir
* Photos from Taqwasan - From Online Photo Gallery Of Aryo.ir
* Photos from Moavenol Molk Tekieh - From Online Photo Gallery Of Aryo.ir



بؤلمه:ایران اوستان‌لاری‌نین مرکزلری
بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری
کیشمیش تپه (ماکی)

**کیشمیش تپه (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و قالادره‌سی قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 2655 نفر اهالی سی و 594 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
کیشی

کیشی، ائرکک اینسان‌دیر. کیشی سؤزو یاشاچاتمیش اینسان‌لارا ایشلنیلیر، بۇ سؤزون تایی آز یاشلی اوشاقلارا و یا یئنی‌یئتمه‌لره اوغلان دئییلیر.

## کیشیلیق و یاش
کیشیلیق ائرکک اینسانین بیر بولوغ مرحله‌یه یئتمه‌سی‌دیر. موختلیف سوننت اساسلی ایجتیماعلار بۇ مرحله‌یه کئچمه اۆچون خوصوصی مراسیملر قورارلار. مودئرن ایجمالاردا قانون بۇ مرحله‌نی تعیین ائدیر. بۇ بولوغ مرحله‌سینه یئتن اوغلان بوُندان سونرا کیشی آدلانیر و قانوُن باخیمیندان اؤز ایشلرینین مسئولو و جاواب وئریجیسیدیر.

## بیرده باخ
*قادین
## اتک یازی

بؤلمه:اینسان
بؤلمه:Males
بؤلمه:کیشیلر
بؤلمه:Gender
بؤلمه:سکس

## قایناقلار
کیلیس

**کیلیس** تۆرکیه جۆمهوریتی‌نين شهرلریندن. بو شهرين ۲۰۰۹ -جو میلادی ایلینده ۷۹٬۶۹۰ نفر نۆفوسو وار ایمیش.. 
## قايناق
آنادوْلو تۆرکجه‌سی ويكيپدياسی
## بیرده باخ
تۆرکیه شهرلری‌نین سیاهه‌سی

تۆرکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
کوکیا (اورمو)

**کؤکده(فارسجا:کوکیا)**کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی باراندوزچای قصبه‌سی نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی یئرلشمه‌سی
کؤکده اورمودان ۲۵ کیلومئتر گۆنئِی‌دَه یئرلشن بیر کۆره‌سۆننو کنددیر.

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 659 نفر اهالی سی و 160 عائیله سی وار. بو کندین بوتون اهالی سی تورک و سوننو اولاراق، آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندده یاشایان‌لارین چوخو اکینچیلکله مشغول اولوب و کؤکده‌نین آلماسی چوخ آدلیم‌دیر.

## گزملی و گورمه لی یئرلر
اسکورمه داشی

کؤکده نین کلیساسی

کؤکده نین اسکی تپه سی

## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
کپه‌نک

**کپه‌نک**  بیر نوع حشره‌دیر کی تقریباً دونیانین بوتون اؤلکه‌لرینده تاپیلار. بوتونلوکله ۱۴۰۰۰ جوره کپنک وار کی ۴ دسته‌یه شامیل‌دیر. کپنکین یاشاییشی ۴ دؤنمه بولونور: یومورتا، لارو، پوپه، بالیغ. بعضی کپنکلر کؤچر اولار و کؤچنده گؤیون ۲۰۰ تا ۲۵۰ کیلومئترین اؤرتر.

## گؤرونتولر

Image:Iphiclides_podalirius.jpg
Image:Blue mormon.jpg
Image:Eastern Tiger Swallowtail Papilio glaucus 2000px.jpg
Image:Papilio nephelus.jpg
Image:Swallowtail butterfly 2.JPG
Image:Cairns_Birdwing_Butterfly_Kuranda_Butterfly_Santuary_.JPG
Image:Anthocharis_cardamines-04_(xndr).jpg
Image:Gonepteriyx rhamni Richard Bartz.jpg
Image:Common Wanderer (Pareronia valeria)- Male on an Ixora species in Kolkata Iws IMG 0230.jpg
Image:Butterfly November 2007-5.jpg
Image:RN007_Zemeros_flegyas.jpg
Image:Hamearis_lucina_lateral.jpg
Image:Apodemia_mormo_langei.JPG
Image:Melanargia galathea bottom MichaD.jpg
Image:Monarch_Butterfly_Pink_Zinnia_1800px.jpg
Image:InachisIoOe1.jpg
Image:Weiße Baumnymphe Idea leuconoe 3 Richard Bartz.jpg
Image:Argynnis_adippe_1_Richard_Bartz.jpg
Image:Cethosia cyane.jpg
Image:Dryadula phaetusa Richard Bartz.jpg
Image:Polyommatus icarus 2.jpeg
Image:Lycaena phlaeas bottom MichaD.jpg
Image:Lycaena_dispar02.jpg


## قایناقلار

بؤلمه:حشراتلار
بؤلمه:Butterflies
بؤلمه:Pollinator insects
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:Extant Lutetian first appearances
بؤلمه:Insects in culture
کینو

** کینو ** کندی (روستای کینو) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و باتی اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
کینو کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 129 نفر اهالي سي وار. بۇ كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
کینیک

**کینیک** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بیر بؤیوک شهری دیر. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۲٬۱۶۴ نفر اهالیسی وارمیش.'''

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
کیوانچ تاتلیتوغ

**کیوانچ تاتلیتوغ**، تورکیه لی بیر فیلیم اوینایان ایله مانکندیر.
## یاشاییشی
کیوانچ تاتلیتوغ,۱۹۸۳جی ایلده تورکیه نین آدانا شهرینده دونیایا گلدی.بش قارداشی واردیر.
## تحصیلی
اورتا مکتبی آدانادا *یئنی چاغ مخصوص مکتب * نده تامانلادی.۱۹۹۷ ایلینده باباسی قلب عملی گچیردی و ایستانبولا کوچدولر.
## خوصوصی یاشاییشی
۲۰۰۲جی ایلده تورک مانکن آزرا آکین ایله رابطه قوردو.

## چالیشمالاری

## جایزه لری

## اوْینادیغی فیلم‌لر
کیوی

بندانگشتی|سول|کیوی
**کیوی**، بیر میوه و بیتکی‌نین آدی دی. بو میوه چین اؤلکه‌سینین جنوبوندا چوْخلو اولار و بو اؤلکه‌نین میلی میوه‌سی حسابا گئلیر.
## قایناقلار

بؤلمه:میوه
کیچیک بازار مسجیدی

کیچیک بازار مسجیدی ۱۹۰۶– جی ایلده آذربایجان جومهوریتینده لنکران دا اینشا ائدیلمیشدیر. مسجیدین اینشاسینا تاغی بی ، آغا بی ، ملا ناصیر و شهر جماعتی وسایط وئرمیش دیر. مسجیدین نقاشی اوستا رحیم و اونون آتاسی اولموشدور. مسجید اینشا ائدیلرکن اونون یانیندا گلدسته آدی ایله مشهور اولان محتشم میناره اولموشدور. اؤتن عصرین 30 –جو ایللرینده سووت(شوروی) حاکمیتی طرفیندن "دین له مباریزه" شعاری آلتیندا بو عظمت لی میناره  داغیدیلمیشدیر. مسجید اؤزو ایندیه ده ک اؤز اول کی گؤرکه مینی ساخلامیش و دؤولت طرفیندن محافیظه اولونور. مسجیدین دیوارلارینین اوزونلوغو 26 متر، ائنی 10 متر ، هوندورلویو 8 متر ، دیوارینین قالینلیغی 1 متر.
کیچیک حاسین (ماکی)

**کیچیک حاسین (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی چایپاسار قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 204 نفر اهالی سی و 33 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
گؤز کؤلگه‌سی

**گؤز کؤلگه‌سی (اینگیلیسجه:Eye shadow)** گوز قاپاغینا رنگ وئرمه سی اۆچون ایستیفاده ائدیلن موختلیف رنگلرده،ایشیلیتیلی و یا سیملی اولا بیلن ماکییاژ محصولودور.

## قایناق‌لار
*اینگیلیسجه ویکی‌پدیا
*مولازاده،مینو."وئنوس ماکییاژ و بزمه تعلیمی".(فارس دیلینده)
گؤزللیک

**گؤزللیک** – استئتیکانین ان عومومی گئنیش ایحاطه‌لی کاتقوری یاسی ، استئتیک قیمتلندیرمه نین ان موهم عامیلیدیر. او ، ایستیثناء سیز اولاراق بوتون حیات و کاینات تظاهورلرینی ، طبیعت و جمعیت حادیثه‌لرینی ، امک ، ایجتیماعی ، موناسیبت و اینجه صنعت ساحه لرینی ایحاطه ائدیر.

## افلاطون گؤزللیک حاقّیندا
قدیم یونانین ایده‌آلیست فیلسوفو ،افلاطون  گوزلیگین منبعینی بو فانی حساب ائتدییی مادی عالمده دئییل ، ایدیالار عالمینده ابدیّتده گؤرور. او بئله حساب ائدیر کی "گوزللیک هانسی بیر گؤرکمده ، هانسی بیر مخلوق دا ، یاخود آنجاق هانسی بیر پردمتادا (predmetdə) ایسه گؤرونه بیلمز" افلاطون گؤزللیگی هئچ بیر رئال موندریجه (mündəricə) داشیمایان ، ثابیت ، متافیزیک بیر ایده یا  کیمی قیمتلندیریر.

## هراکلیت گؤزللیک حاقّیندا
هراکلیته گؤره "دونیانین ان گؤزل قورولوشو ان گؤزل آهنگدارلیق" عکسلیکلرین وحدتی و موباریزه سی‌نین نتیجه‌سیدیر.

## آریستوتل گؤزللیک حاقّیندا
آریستوتل فیکرینجه ، "گؤزللیک" و گؤزللیگین وارلیغی" وحدتده ، گئرچکلیگین اوبیئکتیو (obyektiv) خاصه‌سی ، اونون قانونا اویغونلوغونون تظاهور اولمالی دیر.
بندانگشتی|بیر گئجه منظره‌سی آتاکاما چؤلونده

## بیرده باخ
* استئتیکا
* طبیعت
* جمعیت

بؤلمه:گؤزللیک
بؤلمه:هۆنر
بؤلمه:فلسفه
بؤلمه:Beauty
بؤلمه:Physical attractiveness
بؤلمه:Aesthetic beauty
بؤلمه:Concepts in aesthetics
بؤلمه:Fashion
گؤزگو

گوزگو نیسبتا هامار سطح اولوب، رفلکسییا  اساسا سطحه دوشن ایشیغین پارالل لییینی (paralleliyini) تامین ائدره ک سطحده اکسین یارانماسینا ایمکان وئریر. بونا گؤره ده ، سطحین گوزگو کیمی ایشله مه سی اۆچون اونون کلکؤتورلویو (kələkötürlüyü) دوشن ایشیغین دالغا اوزونلوغونون یاریسینا برابر اولمایدیر. آغ ناهامار سطح ده ایشیغی رفلکسییا ائتدیریر، آنجاق بورادا ایشیق نیظاملانمامیش شکیلده اولدوغوندان هئچ بیر عکسی گؤرمک اولمور.

موستوی (Müstəvi) گوزگولر عئینی غلچولو (ğlçülü ?) ویرتوال شکیل لری گؤستریرلر. رفلکسیون گوزگولرده ایسه یانا دؤنموش، باشی اوسته اولان شکیل لری گؤرمک اولور.

موستوی اولمایان گوزگولرده عکسین کیفیتی گوزگونون خاصه لریندن آصیلی اولور (قاباریق ، چؤکول ، دالغاواری گوزگو). بورادا گوزگویه اولان مسافه ده رول اویناییر. بئله لیکله تحریف اولونموش عکس لر آلینیر. قاباریق گوزگولرده عکس لر بؤیوک، چؤکوک گؤزگولرده ایسه کیچیک آلینیر.

ان گئنیش یاییلمیش گوزگو نؤع لری معیشت ده ، اساسا ایسه ائولرده ایشله دیلن گوزگولر دیر. اونلار آرخا طرفینه نازیک آلومینیوم قاتی چکیلمیش شوشه لردن ایعبارت دیر. کئچمیشده گوموشدن گوزگو کیمی ایستیفاده ائدیلیردی. شوشه نین آرخاسینا چکیلمیش متال قاتی علاوه اولاراق اوکسیدلشمه دن قوروماق اۆچون رنگ له اؤرتولور.

گوزگولر چوخ قدیم زامانلاردان اینسانا معلوم اولموشدور. ایلک اینسان طرفیندن یارادیلمیش گوزگو تونج دؤورونه گئدیب چیخیر. او زامان اوزو هامارلانمیش متال لؤوحه لردن گوزگو کیمی ایستیفاده ائدیلیردی.
گؤل

**گؤل** (اویغورجا: آرال) هر طرفی قورولوق ایله دوره‌لی ده‌رین و دورغون سولارا دیرلَر. دۆنیانین ان بؤیوک گؤلو خزر دنیزی دیر کی اصل ده گؤل ساییٛلمالیٛدیٛر، آنجاق بؤیوکلویونه گؤره دنیز آدلانیب‌دیر.

چوخلوقجا گؤللرین سویو شیرین سو دور، آما بۇ آرادا بیر نئچه شور سولو گؤل ده واردیر. آذربایجان دا یئرلَشن اورمو گؤلو شور گؤللرین بیری‌دیر.

## گؤرۆنتۆلر

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:سو
گؤگ تپه (باهار)

**گوگ تپه (باهار)** کندی باهار بولگه‌سینین، صالئح آباد بولومو و دئیمکاران قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 295 نفر اهالی سی و 65 عائیله سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*همدان اوستانی‌نین کندلری
* همدان اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
همدان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی

## قایناق‌لار

بؤلمه:باهار بؤلگه‌سی
گوی مسجید (ایروان)

** گؤی مسجید** (ارمنیجه : Կապույտ Մզկիթ ، آذربایجان تورکجه‌سی‌نین لاتین الیفباسی : Göy Məscid) — ارمنیستانین باشکندی اوْلان ایروان شهرینده یئرلی آذربایجانلی موسلمان‌لارین دوعا ائتدیک‌لری مسجید دیر. ۱۷۶۶–جی میلادی ایلده ایروان خانلیغینین خانی حسین علی خانین امیریله تیکیلمیشدیر و آذربایجان معمارلیق نمونه‌لریندن بیریدیر.

چار دؤورونده ایرواندا آذربایجانلیلارین دوعا ائتدیکلری 8 مسجید دن بیری ایدی. مسجید 28 حجره ، کیتاب خانا ، عبادتگاه و ایچ حیت دن ایعبارت دیر ، و عمومی لیک ده 7000 کوادرات اراضی ده یئرلشیر.

ایکینجی دونیا مۆحاریبه سیندن سونرا شوروی حکومتینین رادیکال دونیاوی سیاستینده اویغون اولاراق هوندورلویو 24 متر اولان 4 میناره دن 3 – و سؤکولدو و 1952 – ده مسجیدین بیر حیصّه‌سی پلانئتارییه (planetariyə) ، بیر حیصّه‌سی ایسه متحفه (məthəfə) دؤندریلمیشدیر.

1995 – 2006 – جی مسجید ایران تیکینتی شیرکت لرینین کؤمکی ایله برپا اولونوب و ایرانین ارمنیستانداکی مدنیت مرکزلریندن بیرینه چئوریلمیش دیر.


file:Blue Mosque in Yerevan.jpg|Məscidin girişi
file:Göy məscidin içi.jpg|Məscidin içi
file:Bluemosqueyerev.jpg|Göy məscidin ümumi görünüşü, 2007-ci il
file:Modrá mešita, Jerevan.jpg|Göy məscidin bərpası, 2010-cu il


## قایناقلار
گؤی مسجید (تبریز)

**گؤی مسجید**--(Göy məscid) یوخسا **گؤی مچید** (فارسجا: مسجد کبود) تبریزده 870 هجری قمری و ۱۴۶۵ میلادی ایلینده -قاپیسیندا یازیلان سؤزه ایستیناد ائده‌رک- ابوالمظفر جهانشاه بن قرا یوسف، قراقویونلولار شاهی امری ایله تیکیلمیش بیر مسجیددیر.

## تاریخ

## گورونتولر

فایل:Tabriz-BlueMosque-07.jpg
فایل:Blue Mosque of Tabriz.jpg
فایل:Interieur masjed-e-kabud tabriz.jpg
فایل:Tabriz blue mosque door.jpg
فایل:Blue mosque tabriz 3.JPG
فایل:The Blue Mosque in 1969.jpg
فایل:Blue mosque tabriz.JPG
فایل:Blue mosque tabriz 1.JPG
فایل:Blue mosque tabriz 2.JPG
فایل:JahanShah1.JPG
فایل:Ruined Mosque , Tabriz by Eugène Flandin.jpg
فایل:Sunni mosque , Tabriz by Pascal Coste.jpg
فایل:Jules Laurens - The Blue Mosquee in Tabriz, Persia.jpg
file:Tabriz-Blue Mosque3.jpg

## بیرده باخ
*تبریز
*جهان شاه

## قایناقلار
گئرمنجیک

**گئرمنجیک** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۲٬۶۳۵نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
کیچیک دانالی (ماکی)

**کیچیک دانالی (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و قالادره‌سی قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 186 نفر اهالی سی و 45 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
کیچیک چیلله

**کیچیک چیلله**  -  آذربایجان میلّی تقویمینده قیش آیی‌نین 40-اینجی گونون‌دن 60-اینجی گونونه‌جن  20 گون.

ایلین "یاغی" فصلی ساییلان قیش فصلی ایبتیدای تصووور و اعتیقادلاردان باشلانغیج گؤتورمک‌له ایندی‌نین اؤزونده ده اوچ خوصوصی چیلله‌یه بؤلونور. بیرینجی بویوک چیلله قیش‌ین باشلانغیج گونون‌دن، یعنی دئکابرین ایگیرمی ایکی‌سین‌دن (چیلله آیی‌نین 1-ندن) فئوریهین اوولیندک (دوندوران آی / بهمنین 10-و) اولان قیرخ گونلوک واخت‌دیر. بؤیوک چیلله‌نین یاری‌سی قدر - ایگیرمی گون اولان و ائل آراسیندا "قیش‌ین اوغلان چاغی" دا آدلانان کیچیک چیلله‌نین عومرو فئوریهین ایگیرمی ایکی‌سینه قدردیر. فئوریهین ایگیرمی ایکی‌سین‌دن (بایرام آیی /ایسفندین 1-سی)، ایلین اوزون-قیسالیغین‌دان آسی‌لی-اولاراق، مارسین ایگیرمی، ایگیرمی بیر، ایگیرمی ایکی‌سینه (آغلار گولر آیی/فروردینین 1-ی) قدر اولان و **بوز آی** آدی ایله تانینان مۆدت  ایسه هر بیری یئددی گون‌دن عبارت دؤرد بالاجا چیلله‌یه، باشقا سؤزله، چیلله‌بئچه‌یه بؤلونور. 
## قایناق‌لار


## بیرده باخ
*چیلله گئجه‌سی
*بویوک چیلله

بؤلمه:آذربایجان تقویمی
گئرمی (اونگوت)

** گئرمی (اونگوت) ** کندی (روستای گرمی انگوت) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و دوغو اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
گئرمی (اونگوت) کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 504 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
گئرمی‌ بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومو

**گئرمی‌ بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومو**  گئرمی بؤلگه‌سینین اوچ بؤلومونن بیریدیر. بۇ بؤلوم ۴۸٬۷۹۰ نفر اهالی ایله ۴ قصبه‌دن تشکیل تاپیب.

غربی اوجارود، مرکزی اوجارود، قوزئی اوجارود و اینی قصبه‌لری بۇ بؤلومده یئرلشیبلر.

## قایناقلار

بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی
گئندیشمین

**گئندیشمین ** کندی اردبیل بولگه سینین، مرکزی بولومو و باتی قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالي
1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا بو کندین 1034 نفر اهالي سي وار. 
## ایقتیصاد

## گزملي و گورمه لي يئرلر
## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* اردبیل اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
*اردبیل اوستانی‌نین پورتالی 
*گئندیشمین کندی‌نین وب‌سایتی 

## قایناقلار


بؤلمه:اردبیل بولگه‌سی‌نین کندلری
گئیگال

**گئيگال** کندی (گيگال) گئرمی (موغان) بولگه سینین، مركزی بولومو و اینی قصبه سی ندا یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
گئيگال كندي، 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 82 نفر اهالي سي وار.
## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
قابریئل قارسیا مارکز

**قابریئل خوزه قارسیا مارکز** (اسپانیولجا: Gabriel José García Márquez)‏ (دوغوم ۶ مارس ۱۹۲۷ کلمبیادا اولان سانتامارا بؤلگه‌سی‌نین آرکاتاکا کندینده) کولومبیالی یازیچی، ژورنالیست و سیاسی فعال‌دیر. مارکئز ۱۷ نیسان ۲۰۱۴ده مئکزیکوسیتی شهرینده حیاتینی غیب ائتمیش دیر. او لاتین آمریکالیلارین یانیندا گابیتو (چیککیلی قابریئل) آدی‌لا تانینیر. مارکئز ۱۹۸۲ده دونیانین أن چوْخ ساتان کیتابلار آراسیندا یئر آلان «یوز ایللیک یالنیزلیق» آدلی کیتابی ایله ادبیات نوبل اؤدولونو قازانمیش دیر.

## حیاتی و فعالیتلری
قابریئل خوزه قارسیا مارکِز ۶ مارس ۱۹۲۷–جی ایلده کوْلومبییانین آراکاتاکا کندینده تلقرافچی عاییله‌سینده آنادان اوْلموشدور. عاییله‌ده اوْلان ۱۶ اۇشاقدان ان بؤیوگو ایدی. مارکز بالاجا اوْلارکن والیدین‌لری باشقا شهره کؤچموش، نتیجه‌ده اوْنلار اؤز اؤولادلارینی باباسی پوْلکوْونیک نیکوْلاس ریکاردوْ مارکز مئخیا ایقوارانین یانیندا قوْیموشلار. ۱۸۹۹–۱۹۰۳-جۆ ایللرده وطنداش مۇحاریبه‌سینده ایشتیراک ائتمیش بۇ شخص آرتیق تقاعد آلیردی.

۱۹۳۶–جی ایلده ۱۸ یاشلی گنج باباسی اؤلدوکدن سوْنرا آراکاتاکا کندینی ترک ائدیر و اینتئرناتدا اوْخوماق اۆچون ساپاکیری شهرینه گئدیر. ساپاکیریده اوْلارکن اوْ، ایلک دفعه یازماغا باشلاییر. ۱۹۴۰–۱۹۴۲–جی ایللرده باررانکیادا سان خوْزه آدلانان مکتبده تحصیلینی داوام ائتدیریر. ایلک اثرینی ایسه مکتبین قزئتی اۆچون قلمه آلیر.

۱۹۴۱-جی ایلده ایلک یازیلارین دبیریستان اویرنجی‌لرینه باغلی اولان خوونتود آدلی بیر گونده‌لیکده یاییر.

۱۹۴۲-جی ایل یئنی‌دن بارانکیادا اولان سان خوزه دبیریستانینا قاییدیر و یئنه‌ده یازیلارین خوونتوددا یایماغا داوام ائدیر.

۱۹۴۳–جو ایلده تحصیلی ایل قورتاراندان سونرا، بوگوتایا گئدیر و بۇ شهرده بورسیه اولماق اۆچون بیر سیناق‌دا شیرکت ائدیر. همین ایل مارس آیینین ۸ آینده باشکندین ۵۰ کیلومئترلیگینده اولان زیپاکوئیرا آدلی دولتی دبیریستانا گیریر. همین دبیریستاندا مارکز لیتراتورا آدلی درگی‌نی یایماقلا اوز ادبی قودرتین اوبیری اوخول‌داشلارینا گوستردی. بیر درگی‌دن تکجه بیر سای یاییلدی.

۱۹۴۷-جی ایلده مارکز بوگوتا بیلیم‌یوردوندا حقوق اوخوماقلا مشغول اولور. هئچ یازی یازماماغینا باخمایاراق هفته‌لیک درگی‌سی اولان رازون‌ین بیلیم یوردسل علاوه‌سینین سوروملوسو اولور.

## اثرلری
### رومانلار
* آرزوائدیلمز ساعات (isp. La mala hora) (1959)
* یوز ایللیک یالنیزلیق (isp. Cien años de soledad) (1967)
* پاتریارخین پاییزی (isp. El otono del patriarca) (1975)
* گؤزله‌نیلن بیر قتلین گئچمیشی (isp. Cronica de una muerte anunciada) (1981)
* طاعون خسته‌لیگی زامانی سئوگی (isp. El amor en los tiempos del cólera) (1985)
* اؤز لابیرینتینده اولان ژنرال (isp. El general en su laberinto) (1989)
* حوزونلو فاحیشه‌لریم (isp. Memoria de mis putas tristes) (2004)

## قایناقلار

بؤلمه:ایسپانیا دیللی یازیچیلار
بؤلمه:کلمبیا
بؤلمه:قابریئل قارسیا مارکز
بؤلمه:نوبل اؤدولو
بؤلمه:ادبیات
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:نوبل ادبیات جایزه‌سینی قازانانلار
بؤلمه:یازیچیلار
گاوداری قره‌نی(سویوق‌بولاق)

**گاوداری قارا نی ** کندی مهاباد بؤلگه‌سینین، خلیفان بؤلومو و کانی بازار قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 49 نفر اهالی سی و 7 عائیله سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 

## قایناقلار

بؤلمه:باتی آذربایجان اوستانی بؤلمه:مهاباد بؤلگه‌سینین یاشاییش یئرلری
گباران (اورمو)

**گباران** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بولومو و بکشلو قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 119 نفر اهالی سی و 38 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گببه

**گببه** بیر نوع خالچادیر کی ایراندا قاشقایی ائلی نده توخولار.گببه نین اوزون قئل(پورز)لاری وار و اونون توخوماسیندا داها چوخ هورمه(پود) ایشله نیر کی گببه نین یوموشاقلیغیندا اهمییتلی درجه ده تاثیر ائدیر.

## قایناق‌لار
*http://rugart.ie/

## ائشیک باغلانتی‌لار
*تبیان سایتی
*http://www.qashqaei.com/honar-qashqaei/33-%DA%AF%D8%A8%D9%87 
*http://www.irangabbehs.ir/index(farsi).html 

## بیرده باخ
*قاشقای‌لار
گبزه

**گبزه** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد  ۲۸۲٬۴۴۴نفر اهاليسي وارمیش 

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
گبلو قیشلاغی

**  گبلو قيشلاغي ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، آسلان دوز بولومو و آسلان دوز قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
گبلو قيشلاغي كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 49 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* آسلان دوز بولومو
* آسلان دوز قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گال

**گال** (تورکجه: Gal, Azerbaijan) آذربایجان جومهوریتی، ناخجیوان موختار جومهوریتینینJulfaندا کنددیر.سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۱۲۸ نفر ایمیش.

## قایناقلار

 

بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
گاموس (ماکی)

**گاموس (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی چایپاسار قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 49 نفر اهالی سی و 10 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
گرجان

**گرجان ** کندی اردبیل بولگه سینین، مرکزی بولومو و سرداوا قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالي
1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا بو کندین 936 نفر اهالي سي وار. 
## ایقتیصاد
## گزملي و گورمه لي يئرلر
## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* اردبیل اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
اردبیل اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گرده قیط

## گیرده قیط
(فارسجا: گرده قیط) سولدوز بؤلگه‌سی‌نین محمدیار شهرینه تابئع اولان کند دیر. 
## اهالی
بو کند المهدی قصبه سی نه تابئعدیر و 1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 752(119عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی کوردلر دیر و سنی  شافعی دیرلر. 
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
گرزه

** گرزه**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۱٬۲۵۱نفر اهاليسي وارميش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
گرمسار

**گرمسار** سیمنان اوستانی‌ گرمسار بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴۸٬۶۷۲ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سیمنان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:گرمسار بؤلگه‌سی
گرمسار بؤلگه‌سی

**گرمسار بؤلگه‌سی** ()، ایران سیمنان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی گرمسار شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۷۷٬۴۲۱ نفر جمعیتی واردیر.

## ديل
گرمسار بؤلگه‌سينده تورك ديللي اهالي ده ياشاييرلار.
اوسانلو و پازوكي طايفالاري، تورك طايفالاريندان اولاراق بو بؤلگه‌ده ياشايير سورورلر. 

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی شهرستان گرمسار
** دهستان حومه گرمسار
** دهستان لجران
شهر: گرمسار
* بخش ایوانکی
** دهستان ایوانکی
شهر: ایوانکی

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:گرمسار بؤلگه‌سی
بؤلمه:سیمنان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
گرنه (ایجرود)

**گرنه (ایجرود)** کندی ایجرود بولگه‌سینین، حلب بولومو و آشاغاایجرود قصبه‌سی نده یئرلیشیب.

## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 71 نفر اهالی سی و 21 عائیله سی وار. 
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
* زنگان اوستانی نین كندلری
* زنگان اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
زنگان اوستانی‌نین پورتالی 

## قایناقلار


بؤلمه:ايجرود بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
گیره‌سون

** گیره‌سون** تورکیه جۆمهوریتی‌نین بؤیوک شهرلریندن‌دیر. بو شهرين ۲۰۰۹-جو ايلده ۹۰٬۸۲۷ نفر نۆفۇسو وار ایدی. 
## قایناقلار

توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
گروس

**گروس** کندی شبستر بولگه‌سینین، صوفیان بولومو و چله‌خانه قصبه سی نده یئرلیشیب.
## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 1737 نفر اهالی سی و 481 عائیله سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*شبستر بولگه‌سی نین کندلری
*شبستر بولگه‌سی

## ائشیک باغلانتی‌لار

## قایناق‌لار

بؤلمه:شبستر بؤلگه‌سی
گریک (ماکی)

**گریک (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و قوزئی چایپاسار قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 230 نفر اهالی سی و 39 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
گردوان (اورمو)

**گردوان** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، سیلوانه بولومو و مرگور قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 1259 نفر اهالی سی و 211 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گزافر

**گزافر** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين مرند بولگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان کشکسرای قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين    653نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناقلار

بؤلمه:ایران
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی نین کندلری
گزدره (تیکان تپه)

**گزدره (تیکان تپه)** کندی تیکان تپه بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و انصار قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 590 نفر اهالی سی و 108 عائیله سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 

## قایناق‌لار

بؤلمه:تیکان‌تپه بؤلگه‌سی
بؤلمه:تیکان‌تپه بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گل

## گؤل
(فارسجا: گل) سولدوز بؤلگه‌سی‌نین محمدیار شهرینه تابع اولان کند دیر. 
## اهالی
بو کند المهدی قصبه سی نه تابئعدیر و 1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 827(146عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی کوردلر دیر و سنی  شافعی دیرلر. 
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
روی گونزالس کلاویخو

**روی گونزالس کلاویخو**  (Ruy González de Clavijo) امیر تیمور زمانیندا ایرانا گلن بیر ایسپانیالی یازار ایله دوْلانان ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:ایسپانیالی سیاحلار
بؤلمه:ایسپانیالی دیپلوماتلار
بؤلمه:ایسپانیالی کاشیفلر
گلزار حسینی

**گلزار حسینی** کیتابی ۱۳۶۲ گونش ایلینده تورکجه دیلینده رحمتلیک دوکتور علی کمالی نظری آلتیندا سات (سازمان انتشارات تیلیم) طریقی ایله یاییملانیب دیر. بۇ کیتاب رحمتلیک اکبرخان رزاقی نین(۱۳۶۸–۱۲۹۹) مذهبی شعرلرینی احتوا ائدیر. کیتاب علی کمالینین اون سوزو ایله باشلانمیش و دوش وورما نوحهلری، زبانحال، بحر طویل و باشقا مذهبی شعرلرله سوْنا چاتیر. کیتاب، شاعیرین اؤز ال یازما خطی ایله یازیلمیش دیر. کیتابین سونلاریندا یازیلان تاریخ ۲۶/۵/۱۳۶۲ قئید اوْلونوبدور.

## ائشیک باغلانتی‌لار
آغ داغ کیمی ویقارلی وبلاقی

## قایناقلار
گلشن خلفاء

**گلشن خلفاء**، بو اثر عباسی‌لرين اولیندن احوال خلفاء و امراء بغداد بياننده‌در.

## اثرین مؤلفی
بو اثرین مؤلفی مرتضی نظمي‌زاده شهرتیله تانینان سيد حسين مرتضي بن علي بغدادي استانبولي رومي (م. 1134 يا 1136هـ/1721 يا 1723م) دیر.

## اثرین باشلانیشی
بو اثر بئله باشلانیر:

«بسم الله الرحمن الرحيم ٭ مطلع انوار کلام قديم»

«ميمنت‌افزاي امور جهان ٭ حبل متين يد مستمسکان»

«رشتهء شيرازهء ام الکتاب ٭ ...».

## اثرین نۆسخه‌لری
نۆسخه: بو اثردن مصر و تورکیه‌نین کیتابخانالاریندا نوسخه‌لر وار.

## اثرین چاپی
بو اثر ایلک دؤنه، 1143 هجری تاریخینده، استانبول شهرینده، ابراهیم متفرقه مطبعه‌سی اولان دارالطباعة المعمورةده، 260صفحه ده چاپ ائدیلمیش دیر. بو اثر مطبعه‌سینده چاپ اولان سککیزینجی اثردیر.

## قایناقلار


بؤلمه:تاریخ
بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورکجه اثرلر
تورکجه اثرلر
تورکجه اسکی باسما اثرلر
گلوکوز

**گلوکوز** ()، قاندا موجود اوْلان بیر نوع قنددیر. 
## گؤرونتولر

Image:Alpha glucose views.svg
Image:Alpha-D-Glucose.svg
Image:Beta-D-Glucose.svg
Image:Alpha-D-Glucopyranose.svg
Image:Beta-D-Glucopyranose.svg
Image:D-glucose chain (Fischer).svg
Image:Glucose chain structure.svg
Image:Glucose equilibrium.png
Image:Glucose test.JPG
Image:Glucose-6-phosphate synthesis.png
Image:Glucose Fisher to Haworth.gif
Image:Regulation of glycogen metabolism insulin.svg
Image:Glucose curve feline 10wks.png
Image:Glucose curve feline 3wks.png
Image:Reaction-Glucose-Glucose-6P.png
Image:Alpha-D-glucopyranose 6-phosphate.svg
Image:Glucose-6-phosphate-3D-vdW.png
Image:Beta-D-glucose-3D-vdW.png
Image:D-glucose-chain-3D-balls.png
Image:D-glucose-chain-3D-vdW.png
Image:Alpha-D-glucose-3D-sticks.png
Image:Beta-D-glucose-3D-sticks.png
Image:Alpha-D-glucose-2D-skeletal-hexagon.png
Image:Β-D-glucopyranose.svg
Image:D-glucose-2D-skeletal-hexagon.svg
Image:Glucometer01.JPG
Image:Kligler résultats.png
Image:Amylose 3Dprojection.svg
Image:Dégradation lactose.png
Image:G6PD - 3D structure - PDB1qki.png
Image:Glutathion metabolism DE - state in G6PD deficiency.png



## قایناقلار
فاسجا ویکی پئدیا http://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D9%84%D9%88%DA%A9%D8%B2

بؤلمه:شیمی
گلی بولو

** گلی بولو**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد  ۲۳٬۰۷۴نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
گلین بولاغی

** گلین بولاغی ** کندی (روستای گلین بلاغی) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و باتی اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
گلین بولاغی کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 67 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر
آن‌زیر داغی

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
قلوبال مؤقعیت تعیین ائتمه سیستمی

**قلوبال مؤقعیت تعیین ائتمه سیستمی** (اینگیلیسجه :  *GPS- Global Positioning System*) دونیا اۆزره تطبیق اولونان ناویقاسیا (فارسجا: ناوبری) سیستم دیر. بو ایلک دفعه اولاراق ۱۹۸۰-جی ایلده آمریکا مۆدافیعه ناظیرلیگی طرفیندن (NAVSTAR-GPS) موقعیت تعیین ائتمه و واخت اؤلچمه اۆچون یارادیلیب اینکیشاف ائتدیریلمیشدیر.

NAVSTAR-GPS – سیستمینین تطبیقی ایله آمریکا دنیز دونانماسی اۆچون تعیین اولونموش کؤهنه NNSS (ترانزیت) و اتم  بومبالارینین یئرینه تعیین ائتمه سیستمی وئلانی عوض ائتدی.

NAVSTAR- GPS (اینگیلیسجه : *Navigational Satellite Timing and Ranging - Global Positioning System* ) رسمی اولاراق ۱۷ جولای ۱۹۹۵–جی ایلدن ایستیفاده اولونماغا باشلامیشدیر.

حال حاضیردا موبایل تلفون‌لارین ایشلنمه‌سینده ده GPS سیستملردن ایستیفاده اولونور.

بو سیستمین ایشلمه پرینسیپی دایمی اولاراق موقعیتینی دییشن و دقیق واخت وئرن پیک لرله اساسلانیر. بو پیک لرین سیقنال لاری اساسیندا GPS قبول ائدیجی اؤز موقعیتینی و سۆرعتینی  تعییین ائده بیلیر. نظری اولاراق بونون اۆچون ۳ پیک دن گلن سیقنال کیفایت ائدیر. پراکتیکدا GPS قبول ائدیجی‌لرین اؤز ساعاتلاری اولمور. اونا گؤره ده بورادا دؤردونجو پیک دن ایستیفاده ائدیلیر کی، قبول ائدیجی اۆچون دقیق ساعات تعیین ائتمک مۆمکون اولسون.

GPS سیستملریندن حرکت ائدن شئی‌ین موقعیتی، سۆرعتی  و حتی حرکتی ایستیقامتینی تعیین ائتمک مۆمکوندور.

بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:تکنولوژی
گلوگاه

**گلوگاه** ایرانین مازندران اوستانینین شهرلریندن بیریدیر. بو شهر گلوگاه بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومونده یئرلشیب. گلوگاه اهالی‌سی عومرانلی ائلیندن عیبارتدیر و شهرده دانیشیلان دیل آذربایجان تورکجه‌سی دیر.

## بیرده باخ
* عومرانلی

## قایناقلار

* ایرانین آمار مرکزی
* http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=907&code2=35 

بؤلمه:مازندران اوستانی
گلینان(سویوق‌بولاق)

**گلینان ** کندی مهاباد بؤلگه‌سینین، خلیفان بؤلومو و کانی بازار قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالی
۱۳۸۵-نجی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا بو کندین ۳۶۸ نفر اهالی‌سی و ۵۸ عائیله‌سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گؤرمه‌لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 

## قایناقلار

بؤلمه:باتی آذربایجان اوستانی بؤلمه:مهاباد بؤلگه‌سینین یاشاییش یئرلری
گمانه (سایت)

**گمانه** یادا **ستاد مبارزه با چرندیات**، بیر فارسجا توپلومسال و خبر سایتیدیر.

## قایناق‌لار

## ائشیک باغلانتی‌لار
* آنا یارپاغی 

بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
گنبدان

گنبدان كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ساراب بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان آغمیون قصبه سی نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 228نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی

بؤلمه:آغمیون قصبه سی
بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گنج (تورکیه)

**گنج** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۷٬۱۵۱نفر اهاليسي وارمیش.
## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه
## قايناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
گمی

**گمی**، سو اۆستونده دنگه‌ده (تعادول‌دا) دورا بیلن، حرکت ائده بیلن، یۆک و اینسان داشییا بیلن بیر نقلیه وسیله‌سیدیر. (اولاشیم آراجی). ایلک اولاراق میلاددان اؤنجه ۴۰۰۰ ایللرینده اسکی میصیرلی‌لرین اوزون قمیش‌دن دوزلن قاییفلر ان اسکی گمی‌لرین اؤرنگیدیر. قاییق ایله گمی آراسیندا کی فرق اونون اؤلچوسونده دیر.

گمینین گؤوده سی حاضیر اولدوقدان سونرا او سویا بوراخیلیر و سونرا سودا تام قوراشدیرلیر.

گمی لر واجیب نقلییت واسیطه لریندن دیر. اونلار یوک لرین ده داشینماسیندا تطبیق اولونورلار. یوک لر کانتینرلره یغیلاراق گمی لرله اوزاق مسافه لره داشینیر. بؤیوک یوک گمی لری نفت تانکر لری دیر. سرنیشین گمی لری گئتدیکجه هاوا نقلییتی اۆچون رقابت یارادیر. اونلار داها چوْخ سیاحت اۆچون ایستیفاده اولونورلار.

## قایناقلار

بؤلمه:گمیلر
گنبد،عجب‌شئر

**گنبد (عجب‌شیر)** کندی شرقی آذربایجان اوستانی،  عجبشئر بولگه‌سینین، قلعه‌چای بولومو و دوغودیزجرودقصبه سی نده یئرلشیب.
## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 301 نفر اهالی سی و 77 عائیله سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*عجبشئر بولگه‌سی نین کندلری
*عجبشئر بولگه‌سی

## ائشیک باغلانتی‌لار

## قایناقلار


بؤلمه:عجبشئر بولگه‌سی‌نین کندلری
گنج آباد (اورمو)

**گنج آباد** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بولومو و روضه چائ قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 356 نفر اهالی سی و 106 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گنج تپه (باهار)

**گنج تپه (باهار)** کندی باهار بولگه‌سینین، لاله جین بولومو و سوفالگران قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 1,779 نفر اهالی سی و 437 عائیله سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*همدان اوستانی‌نین کندلری
* همدان اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
همدان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی
## قایناق‌لار

بؤلمه:باهار بؤلگه‌سی
گندومان (بوکان)

**گندومان (بوکان)** کندی بوکان بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و ایل گورک قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 134 نفر اهالی سی و 25 عائیله سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:بوکان بولگه‌سی‌نین کندلری
گنسول کندی

**گنسول  ** کندی اردبیل بولگه سینین، مرکزی بولومو و سرداوا قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالي
1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا بو کندین 603 نفر اهالي سي وار. 
## ایقتیصاد
## گزملي و گورمه لي يئرلر
## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* اردبیل اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
اردبیل اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گوده کهریز

** گوده کهریز** کندی (روستای گوده کهریز) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و باتی اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
گوده کهریز کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 382 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
گوران آباد قاضی

## گوران آباد قاضی
(تورکجه: قاضی گورناواسی) سولدوز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی سولدوز بخشینه تابع اولان کند دیر.

## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 114(28عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
گوران دیلی

**گوران دیلی** (Goranî) ایرانین کوردوستان و کیرمانشاه اوستانلاری و عیراق دا دانیشیلان دیلدیر. بیر چوخ گوران دیلینده دانیشانلارین دینی قوروپلاشدیرماسی یارسانیزم دینینه مخصوصدور. ایران-عیراق سینیرلارینداکی اورامان داغلاریندا دانیشیلان بو دیل، اولدوقجا زنگین بیر کئچمیشه صاحیبدیر. بو آن اعتیبار ایله، چوخو سوننی اولان بیر قیسمی ایسه یارسان اولان، تقریبی اولاراق ۳۰۰۰۰۰ آدام بو دیلی دانیشماقدادیر. گوران دیلینه ان یاخین دیللر: زازا دیلی، مازندران دیلی و گیلان دیلی دیر. بو دیل همچنین اؤلمک اوزره اولان دیللر سیاهیسینا داخیلدیر.

## لهجه‌لر
* *اورامان لهجه سی*
* *اورامان تختی لهجه سی *
* *اورامان لوهونی لهجه سی*
* *شبک لهجه سی *
* *باجئلان لهجه سی *
* *صارلی لهجه سی*
* *کئندولایی لهجه سی *
* *شئخانی لهجه سی*
* *کاکه یی لهجه سی*
* *زنقنه لهجه سی*
## سؤزلر قارشیلاشدیرماسی

## قایناق‌لار
*Ludwig, P.: HISTORY OF THE KURDISH LANGUAGE, Encyclopeadia Iranica (13. Mart 2009)
*Karl Hadank & Oskar Mann: Mundarten der Guran Berlin 1930.
گوراویماق

** گوراویماق**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۹٬۳۷۳نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
گورچین قالا (اورمو)

**گورچین قالا** کندی اورمو بولگه‌سینین، انزل بولومو و قوزئی انزل قصبه‌سی نده یئرلیشیب.
بندانگشتی
بندانگشتی

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین ۵۹۸ نفر اهالی سی و ۱۹۴ عائیله سی وار. بو کندین بوتون اهالی سی تورک و شیعه اولاراق،آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیمله مشغول‌دور و اونون اورون‌لریندن اوزوم ، قوز و بادامی اؤرنک گؤستره بیلریک.

## محله لری
آجیل ، مظافار ، باشلار ، هیچو ، بستان اوا ، گن گرز ، قارا قوشو ، سولودره ، اوباتی و شیخ بارات بو کندین محله لری دیر.

## گزمه‌لی و گورمه‌لی یئرلر
*کاظیم داشی(قالاباشی)کی اونا کاظیم خان قالاسی دا دئیرلر

*خیرسک داشی

*کندین بؤیوک مسجیدی

*آرجابولاغ کهریزی

*اسکی حامام

## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گوزلو

**  گوزلو ** کندی موغان‌شهر شهریستانی نین، آسلان دوز بولومو و باتی قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
گوزلو كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 260 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر شهریستانی
* آسلان دوز بولومو
* باتی قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر شهریستانی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گوزگوند (اورمو)

**گوزگوند** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بولومو و روضه چائ قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 122 نفر اهالی سی و 40 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گوشلان (باهار)

**گوشلان (باهار)** کندی باهار بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و سیمینه رود قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 277 نفر اهالی سی و 59 عائیله سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*همدان اوستانی‌نین کندلری
* همدان اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
همدان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی

## قایناق‌لار

بؤلمه:باهار بؤلگه‌سی
گوشه‌درق

**گوشه‌درق** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین مرند بولگه‌سی  نین مرکزی بولومو نده اولان بناب قصبه سی  نده یئرلشیب. 1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین  0 نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:ایران
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی نین کندلری
گول باشی (تورکیه)

**گول باشی** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۲۷٬۱۸۱نفر اهاليسي وارمیش.

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

## قاینایلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
گول‌تپه (اردبیل)

**  گول تپه** کندی اردبیل بولگه سینین، مرکزی بولومو و دوغو ارشه قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالي
1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا بو کندین 206 نفر اهالي سي وار. 
## ایقتیصاد
## گزملي و گورمه لي يئرلر
## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* اردبیل اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
اردبیل اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گول‌تپه (اورمو)

**گۆل‌تپه** کندی اورمیه بؤلگه‌سی انزل بولومو گونئی انزل قصبه‌سی‌نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقئع
گول‌تپه کندی انزل بؤلومنده و اورمیه‌نین قوزئینده یئرلشیب‌دیر. بو کند جبل کندی و کهریز کندلری ایله قوشنودور.

## اهالی
۱۳۸۵–جی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا بو کندین ۱٬۸۹۴ نفر اهالی‌سی و ۳۶۵ عائیله‌سی واریمیش. بو کندین اصلی اهالی‌سی آذربایجان تورکلری اولان کوره سوننو ائلیندن دیرلار و تورک دیلی ایله دانیشیرلار. کوره سوننولرین مذهبی سونّو دور. کوره‌سوننولرین یانیندا هابئله بو کند ده  کورمانج کوردلری ده آزینلیق اولاراق یاشاییرلار. کوردلر ایران-عراق ساواشی سونرا اوشنویه بؤلگه‌سی بو کنده کؤچوب‌لر و بیر اقلیتی گول‌تپه ده تشکیل وئریبلر. ایندیلیکده بو کندین تاخمیناً ۷۵ فایزی تورک و ۲۵ فایزی کورد دور.

## ایقتیصادیات
کندین اهالی‌سی اکینچیلیگه مشغول دورلار و کندین اصلی محصولو گیلاس دیر. گیلاس‌دان سووای، آرموت، اوزوم، بادام، جویز و آلما دا بو کند ده بار وئریر.

## گزملی و گورمه‌لی یئرلر

*گیلاس باغلاری و آغاجلاری

*گول‌تپه‌نین مسجدالاقصی‌سی

## بیرده باخ
* غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 

## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گول عالی (ماکی)

**گول عالی (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و قوزئی چایپاسار قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 186 نفر اهالی سی و 38 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
گولوستان اوستانی

**گولوستان اوستانی** (فارسجا: استان گلستان) ایرانین قوزئی‌ینده یئر‌لشن بیر اوستان‌دیر. بۇ اوستانین مرکزی گورگان شهری‌دیر. ۱۳۹۰ آمارلارینا گؤره بۇ اوستانین ۱٬۷۷۷٬۰۱۴ نفر جمعیتی واریمیش.

## اهالیسی
بو اوستان دا خالقین یاریسی تورکمن دیرلر. تورکمن‌لر گونبد کاووس، بندر تورکمن، آق‌قالا، کلاله، گوموش‌تپه، مراوه تپه، اینجه بورون و سیمین‌شهر کیمین یئرلشیم یئرلرینده بؤیوک چوخلوق اولماق‌لا، اوستانین آیری یئرلرینده ده آزلیق اولاراق یاشاییرلار. تورکمن لردن سونرا فارسلار (گورگان) ، مازاندارانلی‌لار(بندرگز ، کردکوی و علی آباد کتول) ، آذربایجان و قیزیلباش تورکلری (گونبد کاووس ، رامیان ، مینودشت ، گالیکش و بندر تورکمن) ، گلمه بلوچ لار و قازاخ تورکلری(گورگان ، بندر تورکمن و گونبد کاووس) بۇ اوستان‌دا یاشاییرلار.

## آدلیم‌لار
* میرداماد — فیلسوف عهد صفویه
* ابوسهل عیسی بن یحیی مسیحی — پزشک سده چهارم و پنجم هجری
* سید اسماعیل جرجانی — پزشک سدهٔ پنجم هجری و یازیچیٔ کتاب ذخیرهٔ خوارزمشاهی
* میرفندرسکی — فیلسوف و عارف دورهٔ صفویه
* منوچهر فرهنگ — اقتصاددان
* ابن شرفشاه استرآبادی — فیلسوف و طبیب
* عبدالقاهر جرجانی — ادیب و زبان‌شناس
* فخرالدین اسعد گرگانی — شاعر سده پنجم هجری
* لامعی گرگانی — شاعر قرن پنجم هجری
* هلالی جغتائی — شاعر سده ۹ هجری خورشیدی
* مختومقلی فراغی — شاعر ترکمن
* قابوس بن وشمگیر — ادیب، شاعر و خوشنویس
* محمد صدقی استرآبادی — شاعر سدهٔ دهم هجری
* عنصرالمعالی — صاحب کتاب ارزشمند قابوس نامه است.
* میرزا مهدی استرآبادی — از مورخان دوره نادر شاه افشار
* بی‌بی‌خانم استرآبادی — از نویسندگان دوران مشروطه
* احمدرضا اسعدی — بازیگر سینما
* هایده صفی‌یاری — تدوین‌گر
* رامتین خداپناهی — کارگردان و بازیگر
* محمدرضا لطفی — نوازنده و موسیقی‌دان
* عبدالحی منشی استرآبادی — خوشنویس
* رضا سوخته‌سرایی — کشتی‌گیر
* علی یازرلو - کارگردان تئاتر و تلویزیون
* محمدتقی یازرلو - تهیه کننده و کارگردان تلویزیون، مستندساز
* محمدعلی یازرلو - خوشنویس
* رمضان خدر — کشتی‌گیر
* اویس ملاح — کشتی‌گیر
* ابراهیم میرزایی — بنیان‌گذار هنر رزمی کونگ‌فو توآ
* محمد مهدی ایزد پناه — کاپیتان و سرمربی اسبق تیم ملی بسکتبال ایران
* فرهاد قائمی — بازیکن تیم ملی والیبال
* سردار آزمون — فوتبالیست
* علیرضا هاشم‌زاده - نفر سوم جهان مسابقات کاراته سبک گوجوریوی

## قایناقلار

بؤلمه:گولوستان اوستانی
گول‌آباد (ساراب)

گول‌آبادكندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ساراب بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان ابرغان قصبه سی نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 329نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی
بؤلمه:ابرغان قصبه سی
بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گول‌آباد،شبستر

**گول‌آباد** کندی شبستر بولگه‌سینین، صوفیان بولومو و کونئی میشو قصبه سی نده یئرلیشیب.
## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 766 نفر اهالی سی و 186 عائیله سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*شبستر بولگه‌سی نین کندلری
*شبستر بولگه‌سی

## ائشیک باغلانتی‌لار

## قایناقلار
گول‌تپه،عجب‌شئر

**گول‌تپه** کندی شرقی آذربایجان اوستانی، عجبشئر بولگه‌سینین، عجبشئر بولگه‌سی نین مرکزی بولومو و باتی دیزجرود قصبه سی نده یئرلشیب.
## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 1549 نفر اهالی سی و 339 عائیله سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
گول تپه کندینین باستانی تپه سی 8 مین ایل قدمتینن چوخ قدیمی بیر تمدونون نیشانه سی دیر .

## بیرده باخ
*عجبشئر بولگه‌سی نین کندلری
*عجبشئر بولگه‌سی

## ائشیک باغلانتی‌لار

## قایناقلار


بؤلمه:عجبشئر بولگه‌سی‌نین کندلری
گولن

**گۆلن** یوخسا **گۆلن آیی** یئنی آذربایجان تورکلرین ایللیگی‌نین ایکینجی آیی ساییلیر و ۳۱ گۆنو وار. عربجه «ثور» و فارسجا «اردیبهشت» آیی ایله بیردیر. گۆلن آیی یاز فصلینین ایکینجی آیی‌دیر.

## بیرده باخ
آی‌لار

بؤلمه:آذربایجان ایل سایاریندا آیلار
گوموش بولاق (باهار)

**گوموش بولاق (باهار)** کندی باهار بولگه‌سینین، صالئح آباد بولومو و صالئح آباد قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 319 نفر اهالی سی و 79 عائیله سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*همدان اوستانی‌نین کندلری
* همدان اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
همدان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی

## قایناق‌لار

بؤلمه:باهار بؤلگه‌سی
گوموشان

**گۆمۆشان** یا **گۆمۆش‌تپه** (تۆرکمنجه‌ده کۆمۆش دپه | فارسجادا گُمیشان) گۆلۆستان اوستانیندا بیر بؤلگه آدی و او بؤلگه‌نین مرکز شهری‌نین آدی‌دیر. بۇ شهرین آدی‌نین اۇجۇرۇندا نئچه قانیت گلیبدیر. بیر عیدّه شهرین قۇزئیینده‌کی تپه‌ده گۆمۆش تاپیلماغی قانیت گتیریرلر. بیر آلاهی عیدّه ایسه دنیزین سۇیۇ یوخۇنلۇق چاغدا  تپلرین دۇزلاق اوْلماسی و تپه‌نین اۇزرینه آی ایشیغی‌نین دۆشمه‌سی سوْنۇجۇندا گۆمۆش رنگده گؤرسنمه‌سینی قانیت بیلیرلر.
مهرانرود جنوبی قصبه‌سی

**گونئي اوجان چاي قصبه سي** (دهستان مهرانرود جنوبي) اوجان بولگه سی نين مركزي بولومو نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسيندا بو قصبه نين 4661 نفر اهالي سي وارايميش. 
## قایناق لار


بؤلمه:اوجان بولگه سی نین قصبه لری