اردبیل

**اردبیل**، ایران ایسلام جومهوریتی‌نین بؤیوک شهرلریندن و اردبیل اوستانی‌نین مرکزی دیر، آیریجا ایرانین قوزئی‌باتی بؤلگه‌سینده آذربایجاندا یئرلشمکده‌دیر.

**اردبیل** شهری آذربایجان و ایرانین بؤیوک شهرلریندن بیری دیر. بۇ شهر اردبیل اوستانینین مرکزی اولاراق، ۵۲۹٬۳۷۴ نفر نۆفوسا مالیک‌دیر. اردبیل شهری ساوالان داغی‌نین اتگینده یئرلشیب و آذربایجان جومهوریتی ایله ۲۵ کیلومتر فاصیله‌سی واردیر. اردبیل شهرینین اهالی‌سی آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. بۇ شهر آذربایجانین قدیم شهرلریندن دیر و ۵۰۰۰ ایله یاخین قیدمتی واردیر. بۇ شهر اومویلر خیلافتی زامانی آذربایجانین مرکزی اوْلۇبدۇر و سوْنرالار بابک خرمدین قیامی‌نین مرکزینه چئوریلیب‌دیر. صفوی‌لر زامانیندا حوکومتین رسمی مرکزینه چئوریلیر و شهرین ان آبادانلیق دؤورانی بۇ ایل‌لره عایید دیر. بۇ شهر ۱۳۷۲ -جی هیجری گۆنشلی ایلده اردبیل اوستانی قورولاراق بۇ اوستانین مرکزی اوْلدۇ.

اردبیل٬ صفوی ایمپاراتورلوُغونون قوُروجوسو بیرینجی شاه اسماعیل ختایی نین دوغوم یئری دیر

## تاریخ
«اردبیل» ین تاریخی حاقّیندا تدقیقات آپاران یازیچیلار، شرق‌شیناسلار و آذربایجان‌شیناسلارین سؤزلری اساسیندا و هابئله سومر عابیده‌لرینده قئید اولونان اثرلردن نتیجه آلماق اولور کی بۇ شهر ۵٬۰۰۰ ایللیک بیر تاریخه مالیک دیر.

### آد
**اردبیل** یا **آرتا ويل** اوستايي کلمه‌سی دیر، ایکی کلمه‌دن ترکیب تاپیب **«آرتا»** معنی‌سی «الهي و مقدس» سونرالار فارسي ميانه «ارد» ا چئویریلیبدیر و **«ويل»** شهر معناسینا گلیر، ترکیب تاپیب.

اردبیلین آدی ایسلامی قایناقلاردا اردویل (حدودالعالم؛ مسالک وممالک اصطخری؛ سکه ابوبکربن محمدازاتابکان آذربایجان وتاریخ میافارقین ابن ازرق)، اردبیل (تقویم البلدان ابوالفدا) و ایسلامی جوغرافیاچیلارین چوخونون اثرلرینده اردبیل کیمی یازیلیب‌دیر (ابن خرداذبه، ابن رسته، یعقوبی، ادریسی، مقدسی، ابن الفقیه، قزوینی، مستوفی ویاقوت حموی). بلاذری، ایسلامین باشلانیشینا حصر اولونموش اثری، فتوح البلدان‌دا بۇ شهرین آدین اردبیل یازیب‌دیر. اردبیل آدی ۴و۵و۶و۷و۸ عصرلرده ضرب اولونموش سکه‌لر اوستونده اردبیل کیمین حک اولونوبدور (ابوبکر بن محمدین سکه‌سین استثنا ائدرک). ائرمنی تاریخچی‌سی «لووند» میلادی سگگیزینجی عصرین سونوندا (هجری‌نین ایکینجی عصری) اردبیلین آدین «ارت ویت» کیمین یازیبدیر. مارکوارت‌ا گورا بۇ آد سونرالار «ارت ویل» آدینا چئوریلیب‌دیر.

## گؤرمه‌لی و تاریخی یئرلر
thumb|350px|یئدی‌گؤز (داشکسن) کؤرپوسو
* جومعه مسجید
* اردبیل بازاری
* شیخ صفی مقبره سی
* ظهیرالاسلام حمامی یا دا اردبیلین انسان شیناسلیق موزه سی
* میرزا علی اکبر مسجیدی
* آقازاده ائوی
* حاج میرزا ابراهیم صادقی ائوی
* سامیان کورپوسی
* یعقوبیه کورپوسی
* یئددی‌گؤز کؤرپوسو
* شیخ جبرائیل بوقعه سی

## تاریخی کؤرپولر

اردبیل شهرینین اورتاسیندان بالیقلی چای آدی اوْلان بیر چای کئچیر کی نئچه تاریخی کؤرپو ده بۇ چایین اوستونده تیکیلمیشدیر، بۇ کؤرپولرین ان آدلیم‌لاری؛
*یئددی گؤز کؤرپو(داشکسن)
*یعقوبیه کؤرپوسو
*ایبراهیم آباد کؤرپوسو
*نادیری کؤرپوسو

## محله‌لر

اردبیل شهرینین یوز اوتوزا یاخین محلله‌سی واردیر. اردبیل، قدیم یئددی بؤیوک محلله دن تشکیل اوُلونمیشدی کی **نعمتی‌لری** (اونچو مئیدان، چشمه باشی، آلا قاپی), **حیدری‌لری** (تاوار، اوچ توکان، پیرتملیک) تشکیل وئریردیلر.

صفوی‌لر عصرینده اردبیل شهری ایکی بولومه بولوندو کی نعمتی‌لَر و حیدری‌لَر آدلاندیلار.

نعمتی‌لَر نعمت الله ولی‌نین پیروی، کی بیر صوفی شاعیریدی و حیدری‌لَر قطب‌الدین حیدر تونی نین مریدلریدیلر.

## بازارلار
بو شهرده چوخلو قدیمی و اوستو اؤرتولو بازار لار واردیر کی بعضی لرینین نئچه یوز ایل قئیدمتی وار دیر کی راستا بازار، قیزیلچی بازار، دمیرچی بازار، باشماقچی بازار و بؤرکچی بازاری نومونه اۆچون آد آپارماق اولار کی اردبیل بازارینین خوللاری حساب اولونورلار
## تحصیل اوجاق‌لاری
### بیلیم‌یوردلار
بو شهرده چوخلو اونملی و مؤعتبر بیلیم‌یورد واردیر کی او جومله‌دن:
*اردبیل بیلیم‌یوردو (اردبیل موحقیق بیلیم‌یوردو)
*اردبیل طیب علملر بیلیم‌یوردو
*اردبیل آزاد بیلیم‌یوردو
*اردبیل تکنولوژی بیلیم‌یوردو
*اردبیل موقدس بیلیم یوردو
*اردبیل پیام-نور بیلیم‌یوردو
*اردبیل قافقاز بین‌الخالق بیلیم‌یوردو
*اردبیل رازی تکنولوژی بیلیم‌یوردو
*اردبیل نوین بیلیم‌یوردو

## قارداش‌لیق

## آدلیم‌لار

File:Portrait of Shah Ismail I. Inscribed "Ismael Sophy Rex Pers". Painted by Cristofano dell'Altissimo, dated 1552-1568.jpg|شاه ایسماعیل، صفویلر دؤلتی نین قوروجوسو و بیرینجی شاهی.
File:Zadeh, L.A. 2005.jpg|لطفی‌ زاده، ریاضیات‌چی، کامپیوترشیناس، الکتریک مهندیسی، مصنوعی هوش تحقیقات‌چی سی و کالیفورنیا، برکلی بیلیم‌یوردو پروفسورو دور.
|مقدس اردبیلی، اردبیلی بیر شیعه عالیم کی انونجو عصرده یاشاییردیر
File:Rahim aliabadi.jpg|رحیم علی‌آبادی، کئچمیش اردبیلی گولشن و ۱۹۷۲ یای اولمپیک اویونلاریندا، گوموش آلیب‌دیر.
File:Ali Salimi01.jpg|علی سلیمی (ساغدا) و فرهاد ایبراهیمی (سولدا) آذربایجانی، موسیقی‌چی و بستکار دیلار.
File:Ali Daei 2016.jpg|علی دایی، بیر فوتبال موربی‌سی و گئچمیش فوتبال‌چی کی دونیادا ان چوخ میللی گلی ویریب‌دیر.
File:Nasrolah Nasehpour.jpg|نصرالله ناصح‌پور، آذربایجانلی بیر موسیقی‌چی اوستاد.
File:Ghafour Jeddi in USA.jpg|غفور جیدی، اردبیلی بیر پیلوت کی ایران عیراق ساواشیسیندا شهید اولدو.
File:Javad alizadeh.jpg|جواد علیزاده، آذربایجانلی بیر آدلیم کاریکاتوریست.
File:Hossein Rezazadeh by Mardetanha 4014.JPG|حسین رضازاده، گئچمیش هالترچی کی ایکی دفعه اولمپیک اویونلاریدا و دوْرد دفعه دۆنیا بیرینجی‌سی اوْلموشدور.
File:Nasser CheshmAzar.jpg|ناصیر چشم‌آذر، گئچمیش موسیقی‌چی، بستکار و پرودوسر دیر.
File:Iran and Spain match at the FIFA World Cup (13) (cropped).jpg|کریم انصاری‌فرد، بیر آذربایجانلی فوتبال‌چی کی ایران میلّی فوتبال تیمیده اویناییر.
File:Sheikh Safi.jpg|شیخ صفی‌الدین اردبیلی، عاریف، صوفی، عالیم، طریقت شئیخی، عابید، صفویلر سولاله‌سی‌نین بانیسی و شاه اسماعیل خطایینین آلتیمجی باباسی دیر.
File:Abdul-Karim Mousavi Ardebili (5).jpg|سید عبدالکریم موسوی اردبیلی،  آذربایجانلی بیر کئچمیش سیاست‌چی،آیت‌الله و دینی مرجعی میش.
File:Salim muzzin zadeh.jpg|سلیم موذن‌زاده، سلطان الذاکرین لقبی ایله مشهور اوْلان، کئچمیش آدلی بیر آذربایجانلی مدّاح کی چوخلو تورکجه نوحه‌لر و مرثیه‌لر اوخویوب.
File:Opening ceremony of 33th Fajr International Film Festival-34.jpg|اکبر عبدی، آذربایجانلی سینما، تئاتر و تلویزیون اوْیونجوسودور.


File:کنسرت فرهنگ و هنر اردبیل در سال ۱۳۵۴.jpg|گروه فرهنگ و اینجه‌سنت اردبیلین ۱۳۵۴‌جی ایلده کنسرتی


File:عبدالله توکل.jpg|عبدالله توکل، یازیچی و مترجم اردبیلی


File:بابا صفری.jpg|بابا صفری، اردبیلین تاریخچی‌سی و آراشدیرماچی‌سی


File:عبدالمجید تدین بنیانگذار اولین مدرسه در اردبیل به سبک نوین 06.jpg|عبدالمجید تدین، اردبیلده ایلک نوین مدرسه‌نین بنیان‌قویجوسو


## گؤرونتولر


File:3717502 بارش برف در اردبیل.jpg|اردبیل بیر قارلی گونده
File:Sheikh-safi_tomb.JPG|شیخ صفی‌الدین‌ اردبیلی‌نین مقبره‌سی
File:Bazaar of Ardabil01.jpg|اردبیل بازاری
File:Ardabil Anthropology Museum.jpg|اردبیل خالق موزه‌سی
File:Sheikh_jabraeil.jpg|شیخ جبرئیل مقبره‌سی
File:Reza zadeh 1 home.JPG|ریضازاده ائوی
File:Shaheid_gah.jpg|شهیدگاه
File:Janbazan_sq.jpg|جانبازلار میدانی
File:University of Ardabil01.jpg|اردبیل بیلیم‌یوردو
File:Ashe dogh.JPG|آیران آشی اردبیلین اصیل یئمگی
File:Sheykh safi01.jpg|جنت سارا مسجیدی
File:Ardabil-Meusume.jpg|چینی خانا
File:7 goz.JPG|یئددی گؤز کؤرپو (داشکسن)
File:Shorabil Lake (night).jpg|شورابیل گؤلو



File:نمایی از دبیرستان صفوی اردبیل در یک روز بهاری 04.jpg|بهاردا اردبیل صفوی دبیرستانیندن بیر گؤرونوش


## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل
بؤلمه:اردبیل بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:ایران اوستان‌لاری‌نین مرکزلری
بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری
بؤلمه:Populated places established in the 4th century BC