open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سان کریستوبال د لا لاقونا

**سان کریستوبال د لا لاقونا** (ایسپانجا: San Cristóbal de La Laguna)  ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و سانتا کروس (جزایر قناری)نده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۱۰۲٫۶ کیلومتر موربّع دیر. ۵۴۳ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۱۵۰۶۶۱ نفر دیر.

## گؤرونتولر

File:Urville-Laguna.jpg
File:UniversityLaLaguna.JPG
File:UnciónMortaja.JPG
File:Tranvía, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 01.jpg
File:TF LaLaguna.png
File:Provincia de Santa Cruz de Tenerife - Escudo.svg
File:Parte del patio de butacas y palco de platea del Teatro Leal.jpg
File:Logotipo_del_PSOE.svg
File:Logocoalicion.svg
File:Logocoalicion.svg
File:Logocoalicion.svg
File:LagunaMontanez02.jpg
File:La Laguna.jpg
File:La Laguna BW 10.JPG
File:La Laguna BW 1.JPG
File:Iglesia de Santo Domingo de Guzmán, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 01.jpg
File:Flag of Tenerife.svg
File:File:Logocoalicion.svg
File:Fachada del Teatro Leal, antiguo cine, de La Laguna, Tenerife, Canarias, España.jpg
File:Edificio en la calle Obispo Rey Redondo, 51, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 02.jpg
File:Edificio en calle San Agustín 6, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 01.jpg
File:Edificio en calle San Agustín 15, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 01.jpg
File:Edificio de servicios al alumnado, Universidad de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 04.jpg
File:Edificio de Correos, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 01.jpg
File:Drago del Seminario de La Laguna, o de Santo Domingo, isla de Tenerife, Canarias, España.jpg
File:Director técnico y operador-fotógrafo José G. Rivero, año 1926, film El ladrón de los guantes blancos, Tenerife, España, Spain.tif
File:CristodeLaLaguna.JPG
File:Convento de las Catalinas, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 01.jpg
File:Collage San Cristóbal de La Laguna.jpg
File:Central de Telefónica, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 02.jpg
File:Catedral_de_La_Laguna,_Tenerife.jpg
File:Casino, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 01.jpg
File:Casa Salazar, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 04.jpg
File:Casa Salazar, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 01.jpg
File:Casa de los Jesuitas, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 01.jpg
File:Ayuntamiento, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 01.jpg
File:Avenida de Calvo Sotelo, San Cristóbal de La Laguna, Tenerife, España, 2012-12-15, DD 01.jpg
File:Antiguo convento de San Agustín, luego Instituto de Canarias, hoy museo, en la ciudad de La Laguna, Tenerife, Canarias, España.jpg
File:Amaro Pargo.jpg
File:Agrupación Tinerfeña de Independientes.png
File: PlazadelAdelantado.JPG



## بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
## قایناق‌لار

ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Cristóbal de La Laguna»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
تکنولوژی

**تکنولوژی** یا **اۇیغولاییم بیلیمی** - یونان سؤزو اوْلوب، "تکنو" (باجاریق) و "لوژی" (اؤیرنمه) سؤزلریندن یارانمیش‌دیر. محصولون حاضیرلانماسی باجاریغی، اۆرتیم (تولید) پروسسلری‌نین یئرینه یئتیریلمه‌سی اۆچون اۆصول و واسطه‌لر حاقیندا بیلیکلر توْپ‌لوسو.
## قایناق‌لار

تکنولوژیانین اینسان حیاتینداکی رولو بو گون سرحدلری آشدی ، بونا گوره تکنولوژی اعتیادی ان واجیب پرابلئم لردند بیریدی. تکنولوژی گوران و اونو گونوگوندن گئنیشلندیرن اوزوموزوک. حیاتی اوزوموز اوچون آسانلاشدیرماق اوچون تکنولوژیا تقدیم اتدیک. تکنولوژی حقسیزلیق ائتمییب و هر ثانیه حیاتیمیزی بیر مدل ده تاثیر قویوب. ایندی روباتلار کی بیز اولاری یاراتمیشیق انسان نما اولوبلار و داها تاثیر قویولار انسانین حیاتینا. تکنولوژی سایه سینده ایندی ربات لار انسان لارین یرین توتوبدیر. بیر گون اولاجاق چی روبات لار انسانلارین ایشلرین گوره جاخلار . تکنولوژی بوگونده انسان لاری آراسینا گون به گون نفوذ ائتمیشلر. و فیرمالار ایندی انسان یرینه روبات لاری ایشلدیرلر و بو انسان جامیعه سینه ضررلی اولاجاخ. 
ائنکشاف ائدن تکنولوژیانین بلکه ده ان بویوک فایدالاریندان بیری اینسان ساغلاملیغی نین دیر.طبیب و یا حکیم لر ایندی تکنولوژی سایه سینده چوخ خستلیک لره داوا درمان اولور تاپیپلار.اینی زاماندا بیر چوخ اولومجول خستلیک و پوزقونلوقون آلماقا کمک ادن بیر چوخه درمان و معالیجه تاپدی. سکس قایلدلری اوخواق ایندی داها آساندیر و طیبی ادلیقالار قریبه بیر شکلیده انینکیشاف ائتمیشدیر. نتیجه میلیونلار اینسان خلاص اولدو. 

بؤلمه:تکنولوژی
بؤلمه:علم
بؤلمه:Technology systems
بؤلمه:Main topic articles
سلیمان سلونق

**سليمان سلونق‎** ، سوداندا دارفور سولطانلیغی‌نین ۱-جی سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:دارفور سولطانلاری
بؤلمه:موسلمان حاکیملر
اۆچ گؤل

**اۆچ گؤل** (Üç göl) ، (فارسجا: اوچ گل) ، بیجار بؤلگه‌سینین ، مرکزی بؤلۆمۆنۆن ، سیاه منصور قصبه‌سینده یئرلشن بیر کند.

## اهالی
۱۳۸۵جی ایلینین سایینا گؤره بو کندین جمعیتی ۱۲۲نفر و ۲۲ائولی‌ایمیش.
## سوی و دیل
بو کندین بۆتۆن اهالی‌سی تۆرکلر و شیعه دیرلر.
## تیکینتی‌لر
بو کندده حضرت ابوالفضل آدیندا بیر مسجید فعالیت گؤستریر.

## قایناق‌لار
Google map
میلتلرآراسی ایستاندارد کیتاب نومره‌سی

**میلتلرآراسی ایستاندارد کیتاب نۆمره‌سی**  - هر بیر نشریات، کیتاب یا بروشورو، بین‌الخالق ایستانداردلا موعین ائدن، اوْن‌ یا اوْن‌اۆچ رقملی تایسیز نومره‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:کیتاب
بؤلمه:Book publishing
بؤلمه:Checksum algorithms
بؤلمه:ISO standards
بؤلمه:Unique identifiers
بؤلمه:میلتلرآراسی ایستاندارد کیتاب نومره‌سی
بؤلمه:Identifiers
موسیقی ژانری

**موسیقی ژانرلاری** - موسیقی ژانرلارینین نؤعلرینی مُعین ائدن چوخ معنالی آنلاییش.
## بؤلمه‌لر
### دؤور
موسیقی بعضاً عایید اوْلدوغو دؤوره گؤره بؤلمه‌لن‌دیریلا بیلر. مثلاً؛ ۱۷. یوز ایل موسیقی‌سی، ۱۹۵۰-جی ایللرین "راک و رول" موسیقی‌سی، و ...

### بؤلگه و میلّی موسیقی
موسیقینی جوغرافیاسینا گؤره بؤلمه‌لن‌دیرماق مۆمکون‌دور. مثلاً؛ آمریکا موسیقی‌سی؛ آمریکا راک موسیقی‌سی، آمریکانین قدیمی موسیقی‌سی، آمریکانین کلاسیک موسیقی‌سی و ...

### تکنیکی
موسیقی تکنیکی جهت‌دن، ایستیفاده ائدیلن چالغیلارا گؤره بؤلمه‌لان‌دیریلا بیلر.

### اجتماعی
موسیقی طرزلری اجتماعی طرزلرینه گؤره تعیین اوْلونا بیلر. مثلاً؛ میلاد موسیقی‌سی و ...

## قایناق‌لار
اینترنت‌ده فیلملرین بیلگی قایناغی

**اینترنت‌ده فیلملرین بیلگی قایناغی** (تورکجه: İnternet Film Veri Tabanı)، قیساجا IMDb، یئر اۆزون‌ده‌کی  بۆتون اؤلکه‌لرین و  بۆتون دؤورلرین سینما و تلویزیون فیلملری، فیلم اۇلدوزلاری و سریاللاری حاقیندا معلومات‌لار ساخلایان بیر سایت دیر.
## ائشیک باغلانتی‌لار

## قایناق‌لار

بؤلمه:سینما
بؤلمه:Film review websites
بؤلمه:اینترنت‌ده وئریلن‌لر بازاسی
بؤلمه:Online person databases
بؤلمه:Online film databases
بؤلمه:Recommender systems
بؤلمه:Social cataloging applications
بؤلمه:Film websites
بؤلمه:Television websites
بؤلمه:Webby Award winners
بؤلمه:American websites
بؤلمه:British websites
بؤلمه:British companies established in 1990
بؤلمه:Entertainment companies established in 1990
بؤلمه:Internet properties established in 1990
بؤلمه:۱۹۹۰ - جی ایلینده بریتانیا اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:1998 mergers and acquisitions
بؤلمه:Amazon.com acquisitions
اوچ گونبزخان (بیجار)

**اۆچ گۆنبزخان** — () سنندج اوستانینین بیجار بؤلگه‌سینین کورانی بؤلومونده کند.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۲۵۱ نفریاشاییر (۸۵ عائیله).

## ایقتیصادیات
اهالی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.

## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه موسلمان‌دیرلار.

## قایناق‌لار

بؤلمه:بیجار بؤلگه‌سی‌نین کندلری
لوندویل

**لوندویل(Ləvəndəvil)** آذربایجانین شهرلریندن بیری‌دیر کی ایندیکی گیلان اوستانینین ، آستارا بؤلگه‌سینده یئرلشیب‌دیر.

## اهالی
جمعیتی ۲۰۱۶ایلینده ۱۱،۳۲۶نفریمیش و اهالی‌سینین یۆزده دوقسان بئشی آذربایجان تۆرکلری دیر کی شیعه دیرلر ؛ آما شهرین باتی‌سیندا بیر عیده سۆننۆ یاشاییر کی آنا دیل‌لری تالیشجا دیر.بو شهرین سککیز مسجیدن‌دن آلتی‌سی شیعه لرین و ایکی‌سی سۆننۆ لرین‌دیر.
## گؤرمه‌لی یئرلر
*لاتون شلاله‌سی کی آذربایجانین ان هۆندۆر شلاله‌لریندن بیری سایا گلیر.
*آسپیناس داغی یا دا کی آسبینا داغی.بو داغ‌ آذربایجانین ان گؤزل طبیعتلی داغلاریندان بیری‌دیر کی اوندا چوخلیجا توختاجلی بیتگی‌لر وار.
*خزر دنیزینین ساحیلی لوندویل‌ده

## قایناقلار
فلوجرد

**فلوجرد** مرکزی اوستانینین ، تفرش بؤلگه‌سینین رودبار قصبه‌سینده یئرلشن بیر کند.

## اهالی
بو کندین اهالی‌سی ۱۳۸۵ ایلینین سایینا گؤره ۸۱نفر و ۲۵ائولی‌ایمیش.
## سوی و دیل
بو کندین بۆتۆن اهالی‌سی تۆرکلر و شیعه دیرلر و آذربایجان تۆرکجه‌سینده دانیشیرلار.

## سوقت‌لر و محصول‌لار
کؤکه ، بادام ، جویز و محلی چؤرک بو کندین سوقت‌لری دیر.آیریجا اییده ، پیسته ، یونجا ، خیار ، پامادور ، نار ، اینجیل و اریک بو کندین باشقا باغ محصول‌لاری ساییلیر.
وسط|200px

## قایناقلار
بالا مرنگلی (اورمو)

بالامرنگلی(Bala mərnəglı) ، (فارسجا: مرنگلوی کوچک) ، باتی آذربایجانین ، اورمو بؤلگه‌سینین ، مرکزی بؤلۆمۆنۆن ، گۆنئی نازلی قصبه‌سینده یئرلشن بیر کنددیر.

## جوغرافیایی موقئع
اورمو شهریندن یئدی کیلومتر قوزئی‌ده یئرلشیب‌دیر.
## اهالی
بو کندین نوفوسو ۱۳۸۵جی ایلینین سایینا گؤره ۸۷نفر و ۲۶ ائولی‌ایمیش.
## سوی و دیل
بو کندین بۆتۆن اهالی‌سی تۆرکلر و شیعه دیرلر و آذربایجان تۆرکجه‌سینین اویغور_آوشار آغیزی‌ایله دانیشیرلار.
## گزمه‌لی و گؤرمه‌لی یئرلر
*قودوخ بوغان چایی
*کندین درین قویوسی
*دایلاق مرنگلی‌سینین گؤزل و یاشیل دوغاسی
## قایناق‌لار
برقوق

**برقوق** یوخسا **ظاهر سیف‌الدین برقوق** () میصرده برجی سیلسله‌سی‌نین ۱-جی سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:برجی سولطانلاری
باهار دیلی

**باهار دیلی** باهار کندینده ایشله‌نن بیر تورکجه لهجه‌سیدیر.

## اؤرنک
مسیب‌نامه‌دن: آما مروان اوردع قالده مصیّبه آخدارده آما تاپع بیلمده آخرده قیّده شامع طرف گلده. چون یزید احوالی بلع گورده بیر نهایت غم والًمه پیچیده اولده‌ که بیر هفته بیر آدم اونون یانِنَه دولانع بیلمده و بیر احدّ جرئت تظلّم ایلیع بیلمده. آما بیر مدّت‌دن صورع ائوزی عُمَرانه جمع اییلده بؤ باره‌ده چوخ تدبیر تؤکده‌لر یزید دیده بؤ ایشین علاجه عبیدالله بن زیاده لازمده اونع بیر نامع یازگ عُمَرا عرض ایلده‌لر یزید صاحب اختیار سن اگر مَی‌لین وار عبیدالله‌بن‌زیاده نامه یازگ قشون جمع اِلَسه. یزید منشی‌لرِه جمع اِلَده بویورده عبیدالله ‌یع بؤ طورنن نامع یازده‌لَر.

## قایناقلار

* کیتاب: *شیرین سوزلر*. ISBN 978-600-425-037-5

بؤلمه:ایران
بؤلمه:تورک شهرلری
چاد بایراغی

**چاد بايراغی**- چاد جومهوریتی‌نین میلّی بایراغیدیر، بایراق ساغدان ۳ عمودی قیرمیزی، ساری و گؤی رنگلرده ردیفلردن تشکیل اولور.۶ نووامبر ۱۹۵۹ تاریخینده تصویب اولوب.

## قایناقلار

بؤلمه:اؤلکه‌لر بایراغی
روسیه بایراغی

**روسیه بايراغی**- روسیه فدراسیونونوننین میلّی بایراغیدیر، بایراق ۳ افوقی آغ، گؤی و قیرمیزی ردیفلردن تشکیل اولور.
۱۹۹۱ ایلینده قبول اولوب.

## قایناقلار

بؤلمه:اؤلکه‌لر بایراغی
بلژیک بایراغی

**بلژیک بايراغی**- بلژیک جومهوریتی‌نین میلّی بایراغیدیر، بایراق ساغدان ۳ عمودی قیرمیزی، ساری و قارا رنگده ردیفلردن تشکیل اولور. ۲۸ ژانویه ۱۸۳۱ تاریخینده تصویب اولوب.

## قایناقلار

بؤلمه:اؤلکه‌لر بایراغی
فرانسه بایراغی

**فرانسه بايراغی**- فرانسه جومهوریتی‌نین میلّی بایراغیدیر،بو بایراق ساغدان سولا ۳ عمودی قیرمیزی، آغ و گؤی رنگده ردیفلردن تشکیل اولور. ۱۸۰۰ ایلینده تصویب اولوب.

## قایناقلار

بؤلمه:اؤلکه‌لر بایراغی
پرو بایراغی

**پرو بايراغی**- پرو جومهوریتی‌نین میلّی بایراغیدیر، بایراق ۳ عمودی قیرمیزی، آغ و قیرمیزی رنگلی ردیفلردن تشکیل اولور.

## قایناقلار

بؤلمه:اؤلکه‌لر بایراغی
مکزیک بایراغی

**مکزیک بايراغی**- مکزیک جومهوریتی‌نین میلّی بایراغیدیر، بایراق ۳ عمودی قیرمیزی، آغ و یاشیل ردیفلردن تشکیل اولور.
مکزیک جومهوریتی‌نین دؤولت آرمی بو بایراغین اورتاسیندا یئرلشیب.

## قایناقلار

بؤلمه:اؤلکه‌لر بایراغی
۲۰۱۵ یمن ساواشی

بندانگشتی|صنعایا هاوایی بیر حمله
**۲۰۱۵ یمن ساواشی**- ۲۰۱۵ ایلینده دوققوز عرب و آفریقا دؤولتی یمن اؤلکه‌سینده موداخیله ائدیب و اونا قوشون چکدیلر. بو ائتیلاف عربسیتان باشچیلیغیندا و حوثیلرین قارشیسینا قورولدو.

اورتاشرقدن سعودی عربیستان، ایمارات، قطر، کویت، بحرین و آفریقادان دا گونئی سودان، سومالی و میصر باشدا بو موداخیله ده بیرلشدیلر. پاکیستان دؤولتی بو موداخیله اۆچون حاضیر اولمادی و هله‌لیک هئچ بیر فعالیتی اولماییب.
## یمن ساواشلاری
حوثیلر یمنده لحج و اب شهرلرینه یۆرودولر و عبد ربه منصور هادی عدن شهرینده مغلوب اولدو و عربیستان اؤلکه‌سینه قاچدی. عربیستان منصور هادی حیمایتینده حوثیلره قارشی اولدو و چوخلو دؤولتلری یاردیما چاغیردی.

## قایناق
آنادولو تورکجه‌سی ویکیپدیا

بؤلمه:ایران و عربیستان حربه لری
بؤلمه:ساواشلار
بؤلمه:۲۰۱۵-جی ایلده سعودی عربیستان
بؤلمه:۲۰۱۵-جی ایلده یمن
بؤلمه:یمن ایچ ساواشی (۲۰۱۵–گۆنوموز)
ترویانی

بندانگشتی|ترویانی
**ترویانی** (لهیستانجا. *Trojany*) — لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانینده یئرلشیر. ۲۰۱۱-جی نۆفۇس ساییسینا گؤره اهالیسی ۵۲۰ نفردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:لهیستان شهرلری
پارتیزان

**پارتیزان** یادا **چریک** سیلاحلی کیچیک اوردو دیر.بو اوردولار نظمسیز ساواشماق ایله بیر شهر یا بیر اؤلکه ده ساواشار.چریک اوردولاری بیر اؤلکه نین قوشونوندان اولا بیلر.هابئله نازی آلماندا قئشتاپو اوردولاری و شوروی ده داوطلب اوردولار و ایراندا ایسلامی اینقلاب اوردوسو و بسیج اوردولاری بئله بیر چریک گوجلردیر.

## بیرده باخ
*پارتیزان ساواشی

## قایناق‌لار
https://en.wikipedia.org/wiki/Partisan_(military)

بؤلمه:اوردو ایشلری
لکلر (ملکان)

**لکلر** شرقی آذربایجان اوستانینینین باتی گۆنئی طرفینده یئرلشن بیر بؤیۆک کنددیر کی ملکان بؤلگه‌سینین ان بؤیۆک و نوفوسلو کندی سایا گلیر.

## اهالی
بو کندین جمعیتی ۱۳۸۵ایلینده ۴،۲۸۴ نفریمیش.
## سوی و دیل
بو کندین بۆتۆن اهالی‌سی تۆرکلر و شیعه دیرلر.
## محصول‌لار
لکلر کندی پامادور و اۆزۆم باخیمیندان ، آذربایجانین ان اهمیتلی کندلریندن سایا گلیر و بو کندین باشقا محصول‌لاریندان تاخیل و قارپیزی آد آپارا بیلریک.

## قایناقلار
مهلزان

**مهلزان**(ماحلازان) باتی آذربایجان اوستانینین ، خوی بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلۆمۆنۆن ، ولدیان قصبه‌سینده یئرلشن بیر کنددیر.

## اهالی
بو کندین جمعیتی ۱۳۸۵ایلینده ۸۰۴نفر و ۲۰۰ائولی‌ایمیش.
## سوی و دیل
بو کندین بۆتۆن اهالی‌سی تۆرکلر و شیعه دیرلر.
## گؤرمه‌لی یئرلر
thumb|250px|ماحلازان کیلسه‌سینین گؤرونتوسو

*ماحلازان کیلسه‌سی

## قایناق‌لار
سیمونوف

**اس کا اس** یادا **سیمونوو** -(روسجا:Самозарядный карабин Симонова) 1945.جی ایلدهشوروی ده دۆزلن یاریم اوتوماتیک سیلاح دیر.سرقئی سیمونوف بو اسلحه نی ایکینجی دونیا ساواشیندا طرح ائتدی.
1950 و سون ایللرده شوروی اوردوسو بو اسلحه‌نی کلاشینکوف ایله دئییشدی. هابئله ایندی بو اسلحه هله‌لیک تولید اولور. بو اسلحه چین، یوقوسلاوی، دوغو آلمان و آلبانی ده ده تولید اولوردو. ایراندا بو اسلحه سیمینوف آدلانیب و بو گون ایرانین عوام دیلینده داراقانوف سیلاحی همان سیمینوف آدلانیر. سیمونوف اسلحه‌سی کلاشینکوف دان دیقتلی دیر و بو اساسدا دقیق ووران اسلحه یئرینه ایشلنیردی.
## قایناق

بؤلمه:اوردو ایشلری
ارمنیستان بایراغی

**ارمنیستان بايراغی**- ارمنیستان جومهوریتی‌نین میلّی بایراغیدیر، بایراق ۳ عمودی قیرمیزی، گؤی و نارینجی ردیفلردن تشکیل اولور.۲۴ آقوست ۱۹۹۰ تاریخینده سئچیلیب.

## قایناقلار

بؤلمه:اؤلکه‌لر بایراغی
هئجوخ (دربند)

**هئجوخ** ، روسیه نین داغیستان جمهوریتینین ، دربند بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر کند.

## جوغرافیایی یئرلشمه‌سی
۲۵کیلومتر دربند شهریندن قوزئی طرفده یئرلشیب‌دیر و ممدقالا چایی اونون قیراغیندان کئچیر.بو کندین ۵ کیلومترلیینده بیر دمیریول دوراغی واردیر.
## اهالی
بو کندین اهالی‌سی ۲۰۰۲ایلینده ۶،۳۶۷نفریمیش کی ۲۰۱۷ ایلینده ۶،۹۷۲نفره یئتیشیب‌دیر.

## سوی و دیل
۲۰۱۰ایلینده کندین میلی ترکیبی:
*آذربایجان تۆرکلری:۵،۴۰۷نفر و جمعیتین ℅۷۹.۲.
*دارگین‌لر:۷۰۴نفر و جمعیتین ℅۱۰.۳
*تاباساران‌لار:۴۰۱نفر و جمعیتین ℅۵.۹
*لزگی‌لر:۱۸۳نفر و جمعیتین ℅۲.۷
*باشقا ائتنیک‌لر:۱۳۴نفر و جمعیتین ℅۱.۹
## کۆچه و خیابان‌لارینین آدی
*اینترنشنال
*آقاسیوا
*اندریانوا
*باتیریا
*و.ترشکوا
*امیر‌اف
*گاگارین
*گئدجوخ‌قایا
*گمئیدینس‌کایا
*داخادایف
*دزرژینسکی
*ژدانوف
*ک.مارکس
*کیروف
*قیرمیزی قوشون
*لنین
*لومونسوف
*م.حاجیوا
*رمضان ممدوا
*ماریا
*ماتروسوف
*اکتبر
*پوشکین
*نریمانوا
*عباسوا
*سامورسکایا
*شوروی
*چپائوف
*باکی
*تولستوی
## صنعت
بو کندده بیر چاخیر دۆزتمک زاوودو یئرلشیب‌دیر کی شوروی‌لر چاغیندا اونو تیکیب‌لر.

## ایمکانات
*کندین سون اوخولو
*خسته‌خانا
## جینایت‌لر
۲۰۱۳ایلینین ژوئیه آییندا بو کند‌ده ایکی‌ عدد بؤیۆک پارتلانتی خنثیٰ اولونوب‌دور.

## قایناق‌لار
روسجا ویکی‌پدیا
جلال الدین خلجی

**جلال الدین خلجی** ()، (اؤلوم: ۱۲۹۶) خلجی سولطانلیغی‌نین ۱-جی سولطانی ایدی.

## قایناقلار

## گؤرونتولر


File:Delhi Sultanate under Jalaluddin Khalji - based on A Historical Atlas of South Asia.svg
File:Coin of Jalal ud din Khilji.jpg



## قایناق‌لار

بؤلمه:خلجی سولطانلاری
ایران ریالی

**ایران ریالی** ایرانین پول واحیدی دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:پول بیریملری
بؤلمه:آسیادا پول بیریملری
چینار آغاجی

**چینار** چینار کیمیلردن  (Platanaceae) بیر نوع آغاجدیر.اوزون بؤیلو و قالین کؤتوکلودور.علمی آدی: Platanus و مئشه‌لرده و شومالی یاریم کوره ده هابئله شومالی آمریکا اوروپا و آسیادا گؤوریب.مئشه‌ده چوخلوجا گؤروشور.سوسوزلوغا آز دوامی وار و بؤیو 30 یا 50 متیره یئتیشه‌بیلر.آذربایجاندا چوخلو اوزون عومورلو آغاجلار چیناردیر.

## نوعو
*باتی چیناری
*دوغو چیناری
*پیتاخلی چینار
*آریزونا چیناری
*کئر چیناری
*مکزیک چیناری
*رزیدوسکی چیناری
*اوکساکانا چیناری
*چیاپاس چیناری
*اورینال چیناری
## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Platanus

بؤلمه:آغاج
زینداندان قاچیش (سریال)

**زینداندان قاچیش**  () بیر تلویزیون سریالی دیر کی پائول شیورینق فیلیم یونتیمی اونی یارادیب. بو سریال ۵ مؤسۆمدا پایلاشدی  ایلک مؤسۆم ۲۰۰۵-جی ایلده و سونونجی مؤسۆم ۲۰۱۷-جی ایلده آمریکادا فاکس شبکه سیندن پایلاشدی.

## سریال ناغیلی
سریال ناغیلی ایکی قارداشین باشا گلیم ایشلئریدیر. بو باشا گلیمده بؤیوک قارداش جومهور باشکانین قارداشین اؤلدورماغا گؤره گوناه سیز زیندان دا ساخلانیردی. کیچیک قارداش بو ایشه ال آپاریب و اونو زینداندان قاچیتماغا چالیشیر. کیچیک قارداش (مایکل ایسکافیلد) چوخ بیلن و بؤیوک قارداش (لینکلن باروز) چوخ قوخماز و گوجلو کیمسه تانینیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سینما
قیزقالا (کند-خوی)

**قیزقالا** (فارسجا:قزقلعه)باتی آذربایجان اوستانینین ،خوی بؤلگه‌سینین ، مرکزی بؤلۆمۆنۆن ، دیزج قصبه‌سینده یئرلشن بیر کنددیر.

## جوغرافیایی یئرلشمه‌سی
بو کند خوی شهریندن ۹ کیلومتر قوزئییده یئرلشیب‌دیر و یئرلری چؤلگه‌دیر.بو کند چیله خانا داغلارینین اتیینده یئرلشیب.قیزقالا کندی دنیز سویه‌سیندن ۱۲۰۰متر یوکسکلیده‌دیر.

## اهالی
۱۳۸۵ایلینده بو کندین اهالی‌سی ۸۳۹نفر و ۱۹۴ائولی‌ایمیش.اهالی‌سی اکینچیلیک و داوار ساخلاماقا چالیشیرلار.
## سوی و دیل
بو کندین بۆتۆن اهالی‌سی تۆرکلر و شیعه دیرلر.
## اورون‌لر
بو کندین اورون‌لریندنبوغدا ، آرپا ، گۆنه باخان توخومو و بال‌قاباقی اؤرنک گؤسترمک اولار. 
بندانگشتی|کندین اکین یئرلری
[بندانگشتی|کندین [بوغداسی]]

## باشقا رسیم‌لر
بندانگشتی

## قایناق‌لار
سیمور هرش

**سیمور مایرون هرش** () (دوغوم: 8 آوریل 1937 شیکاقو ایلینوی). آمریکالییازیچی، تدقیقاتچی، ژورنالیستدیر.

ادبیات پولیتزر اؤدولون قازانیب. واشینقتون، دی سی شهرینده یاشاییر و نیویورکر نشریه‌سینده مقاله یازیر. سیمور هرش عراقدا ابوغریب محبسینده ایشکنجه‌لری و جینسی اذیتلری بیلیندیردی.

## قایناق

* اینگلیسیجه ویکیچیلر طرفیندن یارادیلمیش Seymour_Hersh مقاله‌سی.

بؤلمه:ادبیات
بؤلمه:ژورنالیست
بیرینجی محمد (قرانادا)

**بیرینجی محمد**، (دوغوم: ۱۱۹۵ - اؤلوم: ۱۲۷۳) ایسپانیادا قرانادا امیرلیگی‌نین ۱-جی سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:قرانادا سولطانلاری
احمد بن علی

**احمد بن علی** ()، اتیوپیده یئرلشن ایفات سولطانلیغی‌نین سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:ایفات سولطانلاری
بدلان

**بدلان** (تورکجه: Bədəlan) آذربایجان جومهوریتینین ماساللی رایونون اینضیباطی اراضی واحیدینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. 
سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۲۲۵۰ نفر ایمیش.
## قایناقلار

 

بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
توغلوق خان

**توغلوق خان** ()، (اولوم:۱۳۸۹) هیندوستاندا توغلوق سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:توغلوق سولطانلاری
ایکینجی مظفر (جوهر)

**ایکینجی مظفر**، (دوغوم: ۱۵۴۶ - اؤلوم: ۱۵۷۰) مالزیده یئرلشن جوهر سولطانلیغی‌نین سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:جوهر سولطانلاری
مولوسیا

**موْلوْسیا** یوْخسا موْلوْسسییا رسمن موْلوْسیا جومهورییتی (اینگیلیسجه: *Republic of Molossia) تانینمایان و خیرداجا [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]]ن نئوادا ایالتی دئیتوْن شهرینین یاخینلیغیندا 1997-جی ایلده کئوین بوْ طرفیندن مستقلیغی اعلان اولونموش بیر [[خیرداجا-دولت]]* 
بو خیرداجا-دولت کئوین بوْین ائوی و املاکین دن تشکیل تاپیب. بو خیرداجا-دولتین جمعیتینین سایی حئیوانلارین سایینان 30 چاتیر .

بو خیرداجا-دولتین رئیس‌جومهورو کئوین بو (اینگیلیسجه: Kevin Baugh) دیر.

بندانگشتی|کئوین بو موْلوْسیانین رئیس‌جومهورو

## قایناقلار

بؤلمه:موْلوْسیا
بؤلمه:موْلوْسسییا
بؤلمه:موْلوْسیا جومهورییتی
بؤلمه:اؤلکه قارالامالاری
بؤلمه:اؤلکه شابلوْن‌لاری
قاره فلسفه‌سی

**قاره فلسفه‌سی** ، موعاصیر اوروپا فلسفه‌سینین ایکی اساس "دب"ندن بیرینی بیلدیرمک اۆچون ایستیفاده اولونان ایصطلاحدیر. بئله آدلانديرمادان بو دبی اينگيليس-آمريکان فلسفه‌سيندن و يا آناليتيک فلسفه‌دن (تحلیلی فلسفه) فرقلنديرمک اۆچون ايستيفاده ائديرلر. بئله کی، فرق بیرینجی دفعه اوزه چيخاريلاندا (۲۰ عصرين اورتالاريندا) قاره فلسفه‌سی بوتون اوروپادا دومینات فلسفه ایدی، آناليتيک فلسفه(تحلیلی فلسفه) ده اينگيليس‌دیللی دونیادا اساس دب ساییلیردی.

## قایناقلار

بؤلمه:فلسفه
ژان بودریار

**ژان بودریار** ( ۲۷ تموز ۱۹۲۹، رئیمز ، ۶ مارس ۲۰۰۷ پاریس) آدلیم فرانسه‌لی دوشونور،سوسیولوقدور. مدیا تئوریسی، پست یاپیسالچی و پست مدرنیزم اوزرینده اولان چالیشمالاریلا آدلیمدیر.

## یاشاییشی
فرانسه‌ده بیر دولت مامورونون اوشاغی اولاراق دوغولدو. سوربون یونیورسیته‌سینده آلمانجا اوخودو. عاییله‌سینده یونیورسیته‌یه گئدن ایلک کیشییدی.

۱۹۶۶ ایلینین ائیلول آیینداسوربن یونیورسیته‌سینده مونشی اولدو. ۱۹۶۸ ده اٶیرنجی ائیله‌ملرینین ائتکیسینده قالدی، ۱۹۷۲ده عئینی یونیورسیته‌ده، پروفسور اولاراق سوسیولوژی اٶیرتمه‌یه باشلادی. ۱۹۸۷دن ۱۹۹۰آ قدر، پاریس x یونیورسیته‌سینده وظیفه آلدی.

فارغ التحصیلاولاندان سونرا بیر مودت اؤیرتمه تشکیلاتلاریندا آلمانجا اٶیرتمیشدیر.

آلمانجا اٶیرتدییی بو چاغدا دکترا تـئزینه‌ ده(سوسیولوق اوزرینده) داوام ائتدی. ۱۹۶۶دا دکترا تئزینی قورتاردی، تئزین عنوانی "Thèse de troisième cycle: Le Système des objets"

## اثرلری

*

## قایناق

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
چاخماق

چاخماق، کیبریت چیخمادان اؤنجه ایکی چاخماق داشینی بیر بیرینه چارپیب اونون قوْرو ایله اود یاندیراردیلار. سونرالار اروپادان گلن یئنی چاخماقلار (فندک‌لر) بازارا گلدی.
توفنگ چاخماغی ایسه توفنگده چاشینینی ازیب باریتی آلیشدیریب پارتلاداردی.
پروتستانیزم

**پروتستانیزم** نصرانی لیکدن بیر بؤلومدور.پروتستان مذهبی مارتین لوتر سؤزلری ایله تاپیلدی.پروتستان یانی اعتراض ائدن و قارشی کیمسه.اونلار کاتولیکلره قارشی دورماقدا پروتستان آدلاندیلار.

16نجی یوز ایللرده آلماندا لوتریانیزم کلیساسی قورولدو.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Protestantism

بؤلمه:نصرانیلر
بؤلمه:مسیحیت قارالامالاری
بؤلمه:مسیحیت
بؤلمه:دینلر
عبدالحلیم معظم شاه

**عبدالحلیم معظم شاه** (دوغوم: ۲۸ نوامبر ۱۹۲۷ - اؤلوم ۱۱ سپتامبر ۲۰۱۷)، مالزیده کداح سولطانلیغی‌نین ۲۸-جی سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:کداح سولطانلاری
اسماعیل پترا

**اسماعیل پترا**، (دوغوم: ۱۹۴۹) مالزیده کلانتان سولطانلیغی‌نین سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:کلانتان سولطانلاری
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
عدن

**عدن شهری** یمن اؤلکه سی نین گونئی طرفینده و عدن کورفئزی نین ساحیلینده دیر.بو شهر 2015نجی ایلدن عبد ربه منصور هادی دؤولتی الی ایله توتولوب و بو دؤولتین خانکندی دیر.عدن اوستانی نین باشکندی دیر.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Aden

بؤلمه:یمن
خان‌تختی

**خان‌تاختی(Xan Taxtı)** ، (فارسجا: خان‌تختی) - ایرانین ، باتی آذربایجان اوستانی‌نین ، سالماس بؤلگه‌سی‌نین ، مرکزی بؤلۆمۆنۆن ، کنارپوروژ قصبه‌سینده یئرلشن بیر کند‌دیر.

## اهالی
بو کندین جمعیتی ۱۳۸۵ایلینده ۴۱۹نفر و ۱۱۴ ائولی‌ایمیش.
## سوی و دیل
بو کندین بۆتۆن اهالی‌سی آذربایجان تۆرکلری و شیعه دیرلر.
## گؤرمه‌لی یئرلر
*خان‌تاختی کیتابه‌سی کی پیرچاووش داغیندا یئرلشن بیر کیتابه‌دیر بو کندین تاریخی و گؤرمه‌لی یئرلریندن سایا گلیر.
## قایناقلار

بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
گییریمک

**گییریمک** (Burping) بوغازدان معده قازی چیخماقدیر.
چوخلو قازلی ایشملی لر و هاوانین معدیه داخیل اولماسی گییریمگه سبب اولار. بعضی یئمکلر معده‌نی قازلی ائدیر و هاوانین معده‌ده قالماسی سببه قارین کوپور و معده قازی بوغازدان چیخار. آیاق اۆستده یئمک و عصبی اولماق و خسته لیکلر و قازلی ایشملی‌لر گییریمک گتیرر. ایجتیماع باخیشیندا جمع ایچینده گییریمک آلچاخلیق ساییلیر.

بؤلمه:هاضیمه جهازی
سونیلر

بندانگشتی|اؤلکه‌لرینه گؤره ایسلام
**سۆنیلر** (عربجه: أهل السنة والجماعة)—ایسلامدا ان بؤيۆک مذهبدير.  
ايسلام دينينه اعتيقادی اوْلانلارین ۹۰%-نی سونّی مذهبی‌نين نوماينده‌لری تشکيل ائدير. *سونة* سؤزو عربجه‌دن ترجومه‌ده  " يوْل "  آنلامينا گلير. سونيلر بو آدلا محمدین يولونا صاديق اولدوقلارینی بيلديريرلر. سونيلیگین ۳ اعتيقادی و ۴ فيقه مذهبی واردير. اشاعريه، سلفيه، ماتريديه اعتيقادی، حنفی، مالکی، شافعی، حنبلی ده فيقهی مذهبلريدير.
سونیلره گؤره محمد آچیق-آیدین شکیلده اؤزونه بیر جانشین سئچمه‌میشدی و موسلمانلار اوْنون سونّتینه عمل ائتمکله قایین‌آتاسی ابوبکری بیرینجی خلیفه اوْلاراق سئچمیشدیرلر. بو نظر شیعه‌لرین باخیشی‌نین عکسینه‌دیر شیعه‌لره گؤره محمد غدیرخم واقیعه‌سینده کؤرکنی (دامادی) و عمی اوْغلوسو اوْلان علی‌ ابن‌ ابی‌طالبی اؤزونون جانشینی بیلدیرمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایسلام
بؤلمه:سونیلر
ایلان سولطان

***ایلان سولطان*** ()، بهرام بیضایی‌ الی ایله یازیلمیش بیر سیناریودور.

## قایناقلار

بؤلمه:سیناریولار
منصور شاه (مالاکا)

**منصور شاه**، (اؤلوم:۱۴۷۷) مالزیده یئرلشن مالاکا سولطانلیغی‌نین ۶-جی سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:مالاکا سولطانلاری
خاتون علیوا

**خاتون** کیمی تانیان **نرگیز آیدین قیزی علیوا** بیر آذربایجانلی مۆغنی(شارکیچی) دیر.

## یاشاییشی
نرگیز علیوا ۱۹۷۷ایلینین ، نووامبر آیینین ، اییرمی سکگیزینده، باکی شهرینده آنادان اولوب.۲۰۰۲اینجی ایلینده طیب بیلیم یوردونو بیتیریب.بونا باخمایاراق او طیب باجی‌سی یوخ ، مۆغنی اولماق ایسته‌ییب.خاتون تخلۆصۆنۆ سئچمیش علیوا بو صنعتی دریندن اؤیرنمه‌یه باشلاییب.ایلک اولاراق کونسرتینده افلیا خانیم‌دان وکال درس‌لری آلیر ، موسیقی ساحه‌سینده بیلگی‌لرینی آرتیریر و تانینمیش مۆغنی‌لرله ائل‌شنلیک‌لرینه گئدیر.
## آلبوم‌لاری
*لیمیتین بیتدی
## ماهنی‌لاری
*قاینانا
*قایناتا
*قوزو
*عشق قادینی
*پوپوری
*اینتیقام
*نظر دیمه‌سین
*آختارمادیم
## کلیپ‌لری
*سندن اؤترۆ
*آرامادیم
*سن گلمدین
## قایناق‌لار
قوزئی آذربایجان ویکی پدیاسی
شمس الدین شاهمیر

**شمس الدین شاهمیر** (اؤلوم:۱۳۴۲) هیندوستاندا شاهمیر سولطانلیغینین ۱-جی سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:کشمیر سولطانلاری
سنوپاتی

**سنوپاتی** ()، اندونزیده یئرلشن ماتارام سولطانلیغی‌نین ۱-جی سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:ماتارام سولطانلاری
ماوانا عمادی بن بوینا کومبو

**ماوانا عمادی بن بوینا کومبو**  ()، (اؤلوم: ۱۸۲۹) ۱۸۱۷ دن ۱۸۲۹-قدر مایوت سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:مایوت سولطانلاری
تلقرام

**تلقرام یازیلیمی** () بولود بیلگیلر برنامه‌سی دیر. اينترنت ایله یازیلایشماق و پیام گؤندرمک برنامه سیدیر. پلتفورم دسته‌سینده پیاملار هابئله سس، عکس، فیلم یوخسا ویدیولار و تصویر ایله دانیشماق تلقرام یازیلیمندا گؤندریلیر.

پاول دوروف طرفیندن یارادیلیب و دونیادا چوخلو موبایللاردا و بیلگی سایار سیستمینده پایلاشیب. ایراندا ان چوخ پایلاشان یازیلیمدیر. تلقرامین اندروید و آی‌او‌ای و ویندوز اۆچون  برنامه‌لری واردیر.

## تحلوکاسیزلیک
تلقرامین تحلوکاسیزلیک مُدلی کیبر تحلوکاسیزلیک موتخصیص‌لری طرفیندن تانکید ائدیلمیشدیر. رکیب ائلچیلردن فرقلی اولاراق، تلقرام استاندارت اولاراق سونا شیفرالامادان ایستیفاده ائتمیر. بو، تلقرام ایستفاده‌چی صحبت‌لرینین مضنونونو ایزلیه بیلمسی دمکدیر. تلقرام، داها چوک یایلمیش پروتوکوللار کیمی تز تز سیناکدان کئچیریلمین و بعضی ضعف صاحاتلاری اولان MTProtoنون خصوصی شیفرلمه پروتوکولوندان ایستیفاده ادیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:بیلگی‌سایار
بؤلمه:اندروید یازیلیم‌لاری
بؤلمه:سوسیال آغ یازیلیم‌لاری
بؤلمه:اینترنت
بؤلمه:2013 software
بؤلمه:Communication software
بؤلمه:Cross-platform software
بؤلمه:Free and open-source Android software
بؤلمه:Instant messaging clients
بؤلمه:IOS software
بؤلمه:Linux software
بؤلمه:Software that uses Qt
بؤلمه:Windows Phone software
پاول دورف

**پاول والروویچ دورف**  - دوغوم تاریخی:  - روسیه لی بیلگی سایار مهندیسیدیر. تلقرام یازیلیمینی و وی‌کی یازیلیمینی یارادیب. بؤیوک قارداشی نیکولای دورو ایله کامپیوتر برنامه‌سی یاراتماقدا ایشله‌ییر.

روسیه‌نین سنت پترزبورق شهرینده آنادان اولدو هابئله آتاسی دیلمانج ایدی و ایتالیا اؤلکه‌سینه کؤچدولر. ایتالیادا تورین شهرینده بوی آچدی و سون ایللر روسیه اؤلکه‌سینه قاییتدی و سنت پترزبورق بیلیم یوردوندا تکنولوژی اوخودو.

باشدا وی کی یازیلیمی شیرکتینده ایشلیردی. بو شیرکتده روسیه دؤولتینه قارشی دوروب و روسیه دن چیخدی. ۲۰۱۴-جی ایلده برلین شهرینده تلقرام یازیلیمینی یاراتدی.

## قایناقلار

بؤلمه:بیلگی سایار
بؤلمه:روسلار
بؤلمه:۱۹۸۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:Businesspeople in computing
بؤلمه:Russian chief executives
بؤلمه:روس بیلگی سایار عالیملر
بؤلمه:Saint Petersburg State University alumni
بؤلمه:سنت پترزبورق دوغوملولار
بؤلمه:Russian libertarians
بؤلمه:Naturalised citizens of Saint Kitts and Nevis
بؤلمه:Russian emigrants to Saint Kitts and Nevis
اؤزبک دیلی‌نین ایضاحلی لوغتی (۱۹۸۱)

**اؤزبک دیلی‌نین ایضاحلی لوغتی** ـ ۱۹۸۱ ایلینده چاپ ائدیلین ایکی جیلدلیک اؤزبک تورکجه‌سی سؤزلوگودور.

## قایناق

* اؤزبک ویکیچیلری طرفیندن یارادیلمیش Oʻzbek tilining izohli lugʻati (1981) مقاله‌.

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
محمد بن عرفه

**محمد بن عرفه** (اینگیلیسی‌جه: Mohammed Ben Aarafa) بیر شاهزاده ایدی. ۲۱ آقوست ۱۹۵۳ – ۳۰ اوکتوبر ۱۹۵۵ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب. ایسلام دینینه اعتیقاد ائتمیشدی. یوسف بن حسن اؤلوموندن سوْنرا حؤکومتی اله کئچدیب و اؤزونون وفاتیندان سوْنرا بئشینجی محمد (مراکش) واریث کیمی تخت و تاجه صاحیب چیخیب.

بؤلمه:شاهلار
سروش پلاس

بندانگشتی|سروش پلا
**سروش پلاس** ایرانی پلاتفورملی، آنی پیام‌لشما (IM)، اجتماعی مدیا و VoIP خدماتی دیر که ستاک هوشمند شریف طرفیندن هازیرلانمیشدیر. ایراندا ۳۵ میلیوندان چوخ ایستیفاده‌چی‌سی ایله، چوخ ایستیفاده اُلونان پیام‌لشما اپلیکاسیالارندان بیری‌دیر.

سروش، ایستیفاده‌چی‌لره متن و سسلی پیاملار گؤندرمگه، شکیل و ویدئولار پایلاشماغا، سسلی و ویدئولو زنگلر ائت‌مگه، فایل و موقعیت (لوکاسیون) پایلاشماغا، قبض‌لری اؤدَمگه و AI خدماتینه چاتماغا ایمکان وئریر.

سروش، Android، iOS، macOS، Windows، Linux و وب پلاتفورملری اوستونده موجوددور. قییدیاتدان کئچمک اوچون موبایل نومره طلب اولونور.

## قایناق

دنبال 

بؤلمه:بیلگی سایار
تیمور بن فیصل

**تیمور بن فیصل** ()، (دوغوم: ۱۸۸۶ مسقط - اؤلوم: ۱۹۶۵ بمبئی) عومان سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:عومان سولطانلاری
اپ استور

**اپ استور**  بیر دیجیتال توکاندیر. آی‌اواس ایشلدیم سیستمی‌نه باغلی موبایللارین  برنامه‌لری بو توکاندا ساتیلیر. آی‌اواس اپل طرفیندن آچیلیب و ایشلدنلر بو دیجیتال توکاندا  برنامه لری تاپیب و دانلود ائدیللر.

اپ برنامه لری اپل طرفیندن یازیلیب و آیفون، آیپاد تاچ، آیپد و اپل تی وی ده ایشلنیر.

## قایناقلار

https://en.wikipedia.org/wiki/App_Store_(iOS)

بؤلمه:بیلگی سایار
سمانه پاکدل

**سمانه پاکدل** (دوغوم ۱۳۶۶ تهران)ایرانلی سینما و تلویزیون اویونچوسودور. پاکدل اوشاقلیقدان اویونچو اولماغا علاقه‌لی‌ایدی و ۱۷ یاشیندا آتا-آنادان گیزلین تئاتردا اویناماغا باشلامیشدی.
## قایناق

بؤلمه:ایرانلی اویونچولار
محمود شاه (پاهانق)

**محمود شاه**، (اؤلوم: ۱۵۳۰) مالزیده پاهانق سولطانلیغی‌نین سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:پاهانق سولطانلاری
بیرینجی ادریس شاه

**بیرینجی ادریس شاه**، (دوغوم:  ۱۹ ژوئن ۱۸۴۹ - اؤلوم: ۱۴ ژانویه ۱۹۱۶) مالزیده یئرلشن پراک سولطانلیغینین ۲۸-جی سولطانی ایدی.

## قایناقلار

## گؤرونتولر


File:Sir Benjamin Stone's pictures; records of national life and history reproduced from the collection of photographs made by Sir Benjamin Stone, M.P (1906) (14592056410).jpg



## قایناق‌لار

بؤلمه:پراک سولطانلاری
بیرینجی کیکاووس

**بیرینجی کیکاووس** یوخسا **عز الدين كيكاوس بن كيخسرو**، (اولوم: 1220) روم سولطانلیغی‌نین سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:روم سولطانلاری
هابیت (فیلملر)

**هابیت** (اینگیلیس دیلی :  Hobbit)-۲۰۱۲ دن ۲۰۱۴ ایلینه قدر دۆزلن فیلم مجموعه‌سی دیر. فانتزی حیماسه‌لر و خیالی بیر دونیادا گئچن ماجیرالاردان اوْلوشان فیلم مجموعه‌سی هابیت آدلی رومان کیتابدان گؤتورولوب. هابیت رومانینی جان رونالد روئل تالکین یازیب و فیلملر بو کیتابین اساساندا تصویره چکیلیب. پیتر جکسون بو فیلمین سناریستیدیر و بو فیلمی اؤزو یؤنئتمیشدیر.
هابیت آدیندا اوچ فیلم دۆزلیب (هابیت (گؤزله‌نیلمز سفر)-هابیت (ایسماقین داغیلمیش چؤلو)-هابیت (بئش اوردو دؤیوشو))بو فیلملر بیر بیرینه اوخشار و آیری آیری ناغیللار ایله قوشولوب.

## قایناق
[اینگیلیسجه ویکیپدیا: هابیت (فیلم سری‌سی)](https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hobbit_(film_series))

بؤلمه:فیلملر
آلتینجی محمد (مراکش)

**آلتینجی محمد** (؛ دوغوم: 21 آقوست 1963) مراکش شاهیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:موسلمان شاهلار
بؤلمه:مراکش شاهلاری
بؤلمه:مراکشلی سیاستچیلر
راجا لومو

**راجا لومو** یوخسا **سولطان صلاح الدین شاه**، (دوغوم: ۱۷۰۵ - اؤلوم: ۱۷۷۸) مالزیده یئرلشن سلانقور سولطانلیغی‌نین ۱-جی سولطانی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:سلانقور سولطانلاری
ایوب اصغرخانی

**ایوب اصغرخانی** فوتبالچی و موربی‌دیر. اوْ شرقی آذربایجان اوستانینین سردرود شهرینده آنادان اوْلوب و  ماشینچی و ایستیقلال فوتبول کولوبو ندا اویناییب‌دیر. بو فۇتبولچو ایستیقلال تیمینین نوجوانلارینین باش مشقچی‌سی‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:ایران فوتبالچیلاری
اونکولوژی

**اونکولولوژی** ( — "تومور" و  — "علم، بیلیم") سرطانین عمله گلمه‌سی، سببلری، نوخوشوقلارین اؤیرنیلمه‌سی،  تشخیص و معالیجه‌سی ایله مشغول اولان علم‌دیر. اونکولولوژی سؤزونون معناسی یونانجا ترجومه‌ده اونکوس یوک، تومور، کوتله دئمک‌دیر. 
انوکولوژی نوخوشوقلار عمله گلمه‌سی و بویومه‌سی اساس‌لاناراق ۲ جور اولور:
* خوش خاصیتلی تومورلر
* بدخاصیتلی تومورلر
اونکولوژ نوخوشوقلار اینسان اورقانیزمینین ایسته‌نیلن ناحیه‌سینده عمله گله بیلیر. بو خستلیکلرین موختلیف فورمالاری و نؤولری وار. اکثر حاللاردا اونکولوژی نوخوشوقلار نوخوشون اؤلوم حؤکمونو وئرمیش اولور. بونا سبب ایله بو نوخوشوقلارین علامتلرینین چوخ واخت گیزلی گئدیب سون آندا مئیدانا چیخماسی‌دیر. بئله کی، اونکولوژی نوخوشوقلارین چوخو خستلیین سون مرحله‌سین‌ده اؤزونو بیروزه وئریر. انوکولولوژینین موختلیف ساحه‌لری وار. بونلار آشاغی‌داکیلاردیر:
*اونکواندرولوژی – کیشی جینسیت اورقانلارینین سرطان نوخوشلوقونو معالیجه ائدیر
*اونکوقاسترونترولولوژی – معده-باغیرساق سیستمینین تومور نوخوشوقلارینی معالیجه ائدیر
*اونکوهموتولولوژی – قان و قان دامارلارینین سرطان نوخوشلوقونو معالیجه ائدیر
*اونکوهپاتولولوژی – قارا جیرین تومور نوخوشوقلارینی معالیجه ائدیر
*اونکوگینکولولوژی – قادین جینسیت اورقانلارینین تومور نوخوشوقلارینی معالیجه ائدیر
*اونکودرماتولولوژی – درینین سرطان نوخوشوقلارینی معالیجه ائدیر
*اونکومامولولوژی - سود وزیلرینین سرطان نوخوشلیقی ایله مشغول اولور
*اونکونفرولولوژی – بؤیرکلرین تومور نوخوشوقو ایله مشغول اولور
*اونکوپروکتالولوژی – دوز باغیرساغین تومور نوخوشوقلاری ایله مشغول اولور
*اونکوورولولوژی – سیدیک ایفرازی سیستمینین تومور نوخوشوقلاری ایله مشغول اولور
*نیروونکولولوژی – بئیین تومورلری ایله مشغول اولور
*کاردیوونکولولوژی – اوریین سرطانی ایله مشغول اولور
*رادیواکتیو اونکولولوژی – رادیواکتیو اشعه سببی مئیدانا چیخان تومور نوخوشوقلاری ایله مشغول اولور
*اوشاق اونکولولوژیسی - اوشاقلاردا و یئنی‌یئتمه‌لرده تومور نوخوشوقلارینین عمله گلمه‌سی، اونلارین معاینه‌سی و معالیجه‌سی ایله مشغول اولور
اونکولوژی نوخوشلوق‌لرین هر بیرینین معالیجه‌سی ایله اؤز ساحه‌سینده پوختلشمیش حکیملر ایشتیراک ائدیر.
بؤلمه:اونکولوژی
میلت‌لر بیرلیگی

**میلّت‌لر بیرلیگی** ، و یا **بیرلیک** ؛ ۱۹۴۶-جی ایله قدر *بریتانیا میلّت‌لر بیرلیگی*  — میلّت‌لرآراسی تشکیلات‌دیر. میلّت‌لر بیرلیینده ۵۴ موستقیل اؤلکه بیر-بیرینی دستکلییر، دموکراسی و توسعه ایستیقامتینده بیرگه مقصدلر یولوندا چالیشیر.

دونیانین ان بؤیوک و ان کیچیک، ان وارلی و ان کاسیب اؤلکه‌لری بیرلشه‌رک بیرلیگی عمله گتیریر. میلّت‌لر بیرلیگی موختلیف اینانج و اتنیک منشأ‌یه منسوب ایکی میلیارد اینسانی اؤزونده بیرلشدیریر. عضو اؤلکه‌لری آلتی قاره او جمله‌دن آفریقا (۱۹)، آسیا (۸)، اوقیانوسیه، آمریکا قاره‌سی (۲)
کاریب حؤوضه‌سی (۱۲)، اوروپا (۳)، جنوب بؤیوک اوقیانوس تمثیل‌چیلری (۱۰) بیرلشدیریر. بو اؤلکه‌لرین ایکی‌سیندن باشقا هامی‌سی کئچمیش بریتانیا ایمپیراتورلوغو اولموشدور.

## قایناقلار

بؤلمه:تشکیلاتلار
بیرلیک اویونلاری

**بیرلیک اویونلاری** یا **اینگیلیس میلّت‌لر بیرلیگی اویونلاری** ()، میلّت‌لرآراسی چوخ‌لو ایدمان موسابیقه‌رَیندن عبارت اولان، هر دؤرد ایل ده تشکیل ائدیلَن (ایکینجی دونیا ساواشی سببیندن ۱۹۴۲ و ۱۹۴۶دا تشکیل ائدیلمَمیش‌دیر) و اینگیلیس میلّت‌لر بیرلیینه باغلی اولان اؤلکه‌لردن یوزلرله ایدمانچینین یاریشدیغی بیر چوخ ایدمان نؤولو تدبیردیر. ۱۹۳۰دان ۱۹۵۰یه قدر اویونلار "اینگیلیس میلّت‌لر بیرلیگی اویونلاری" کیمی آدلاندیریلمیش، ۱۹۵۴تن ۱۹۶۰ا قدر "بریتانیا ایمپیراتورلوغو و Commonwealth اویونلاری" کیمی، ۱۹۷۰ ایله ۱۹۷۴ته "اینگیلیس Commonwealth اویونلاری" آدینی آلدی. ۱۹۷۸دئن بری اینگیلیس میلّت‌لر بیرلیگی اویونلاری کیمی تانیلیر.
## اویونون بوراخیلیش‌لاری




؛قئیدلر
۱داخیل اولونوب ۳ کومان‌دا ایدمانی
۲داخیل اولونوب ۴ کومان‌دا ایدمانی

### عمومی غالیب اولان اؤلکه‌لر




**بؤیوک بریتانیا اویونلاردا آیریلمیش اؤلکه‌لر، بریتانیا خاریجی تورپاقلاری و تاخت-تاج اراضیلری کیمی ایشتیراک ائدیر.

## ایستینادلار

## ائشیک باغلانتی‌لار
* بریتانییا بیرلیگی اؤلکه‌لری اویونلاری 

بؤلمه:ایدمان
۲۰۱۸ بیرلیک اویونلارینین مدال تابلوسو

**۲۰۱۸ بیرلیک اویونلارینین مدال تابلوسو** () 
۲۰۱۸ بیرلیک اویونلاری اوستورالیانین قولد کوست، کوئینزلند شهرینده کئچیریل و ۱۲ گون داوام ائد‌جک اویونلاردا، ۷۱ اؤلکه‌دن ۵ مینه یاخین ایدمان‌چی موباریزه آپاریر. بدمینتون، بوکس، دالما، ژیمناستیک، جودو، بوولینق، راقبی، آتیجی‌لیق، آغیر ایدمان و گولش بوداقلارین‌داکی جمعی ۲۶۱ یاریش‌دا مدال پای‌لاناجاق اویونلارا، ۱۴ موختلیف ایدمان کومپلک‌سی ائو صاحب‌لیگی ائد‌یر.
## میلّت‌لر بیرلیگی

## مدال تابلوسو
 Host nation (Australia)



## قایناق‌لار

بؤلمه:ایدمان
عرب سوسیالیست بعث حیزبی (سوریه)

**سوریه‌نین بعث پارتیسی** () عرب اؤلکه‌لرینده یایغین اوْلان سوسیالیست بیر پارتیدیر. ۱۹۴۷-جی ایلده میشل عفلق و صلاح الدین البیطار و زکی ارسوزی بو پارتینی سوریه‌ده قوردولار. بعث پارتیسی بوتون عرب اؤلکه‌لرین بیرلشمه‌سینه چالیشیر و بو اساسدا چوخلو عرب اؤلکه‌لرده ایش اۆستونه گلدی. ان آدلیم قوْلاری عراق و سوریه‌ده باش تاپدی.
بعث حیزبی ۱۹۶۳ ایلینده سوریه ده غالیب اولدو و اؤلکه‌نی اله گتیردی هابئله  ۱۹۶۶دا بو پارتی ایکی بؤلونوب و میلّی و میلّتلرآراسی قوللارا بؤلوندو. میلّی پارتیلر کودتا ائدیب و میلّتلرآراسی پارتیسین ییخدیلار و بو کودتادا عراق بعث حیزبی ایله قارشی اولدولار. عراق بعث حیزبی و سوریه بعث حیزبی بو ایلدن قارشی چیخدیلار و عداوتلر یاراندی.

## بعثیزم
عربجه ناسیونالیست و سوسیالیسم و امپریالیسمه قارشی بو حزبین سیاستی دیر. شوعاری بیرلشمک ,آزادلیق و سوسیالیسم دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سوریه
بؤلمه:سیاست
میشل عفلق

**میشل عفلق** (؛ دوغوم: ۱۹۱۰، دمشق – اؤلوم: ۱۹۸۹، پاریس) سوریه‌لی سیاستچی، یازیچی و فلسفه‌چی ایدی. 1947-جی ایلده سوریه‌نین بعث حیزبی نین قوروجولاریندان بیری اولدو. پان عربی و عرب ناسیونالیسمی اۆچون چالیشیردی و سیاستده عرب دؤولتلرینین بیرلشدیرمه‌سینه چالیشدی. سکولار و سوسالیست شوعارلار ایله چوخلو عرب دؤولتلرینده تانیندی.
نصرانی اورتودوکس عرب عائیله ده دونیایا گؤز آچدی و سوریه ده تربیت وزیری اولدو. سون ایللرده سوریه دن چیخدی و امپریالیسمه قارشی اولماقدا عربلرین ایتیحادینا چالیشدی. 1954ده یئنی دن سوریه اؤلکه‌سینه قاییتدی و سوریه و میصرین بیر اولماغینا جهد ائتدی. سونراکی ایللرده سوسیالیست پارتیلر عفلقی ناسیونالیست اولماغا گؤره ایشدن قیراغا قویدولار. عفلیق و مارکسیستلر قارشی اولدولار و عفلق سوریه دن چیخدی.
صدام حسین عفلقی عراقین بعث حزبینه باشچی ائتدی و سوریه و عراق حیزبلری بیربیره قارشی دوردولار.عفلق 1989دا دونیاسین دَییشدی و عراق دؤولتی اونون اۆچون یاس ساخلادی.

## قایناق

بؤلمه:۱۹۱۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۸۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:سوریه‌لی سیاستچیلر
صلاح الدین البیطار

**صلاح الدین البیطار** (؛ دوغوم: ۱۹۱۲ – اؤلوم: ۱۹۸۰) سوریه‌لی سیاستچی ایدی. ۹–۱۲ مارس ۱۹۶۳ده و ۱۳ مئی – ۳ اوکتوبر ۱۹۶۴ و ۱ ژانویه – ۲۳ فوریه ۱۹۶۶ اوچ دفعه قیسا گونلرده بیرینجی وزیر اولدو. سوریه‌نین بعث حیزبینین قوروجولاریندان ایدی.

دمشق شهرینده المیادین بؤلومونده دونیایه گؤز آچدی.الانبار بؤلومونده درس اوخودو و سیاستچی اولدو..

## قایناق

بؤلمه:سوریه لی سیاستچیلر
بابک بیات

**علی‌حسین بیات زرندی مطلق** (1325-1385 تهران) ایرانلی موسیقیچی و فیلم موسقیسی چالان ایدی.

19 یاشیندا ائولین باغچه بان و ثمین باغچه بان و نصرت الله زابلی ال آلتیندا موسیقی اوخودو.ایراندا آدلیم موسیقی چیلردن ایدی و چوخلو اونملی ایشلرده موسیقی چالدی.

## قایناقلار

بؤلمه:موسیقی
دزفول دیالکتی

**دزفول دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Dezfuli dialect، عرب‌جه: لهجة دزفولية، فارسجا: گویش دزفولی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایران اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
ایماقی دیالکتی

**ایماقی دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Aimaq dialect، فارسجا: گویش ایماقی) ۵۰۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  افغانیستان, ایران, تاجیکیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:دیللر
بؤلمه:افغانیستان‌داکی دیللر
نطنز دیالکتی

**نطنز دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Natanzi language، فارسجا: زبان نطنزی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایران اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
آشتیان دیالکتی

**آشتیان دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Ashtiani language، فارسجا: زبان آشتیانی) ۲۱۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایران اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
سیستانی دیالکتی

**سیستانی دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Sistani dialect، فارسجا: گویش سیستانی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایران، افغانیستان، تاجیکیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. 

سیستانی دیالکتی ایکی بولوم دیر سیستانی پشت آبی و سیستانی شیب آبی. بو دیالکتی خراسانی تاجیکی و بلوچی چوخ یاخین دیر. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:دیللر 
بؤلمه:فارس دیلی 
بؤلمه:سیستان
رومان دیلی

**رومان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Romani language، عرب‌جه: لغة رومنية، آنادولو تورکجه‌سی: Çingenece، فارسجا: زبان رومانی) ۱٫۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

## '''قایناقلار'''
بؤلمه:دیللر
عیبری دیلی

**عبری دیلی** یا **عبرانیجه** (עברית تلفظ: ایوْریت)، سامی دیللرین بیر عضوو. عربجه و آرامیجه ایله بیر عائیله ده یئر توتور.۷ میلیونا یاخین چوخو ایسرائیل و آمریکادا دانیشانی وار.
## قایناقلار

بؤلمه:دیل
بؤلمه:دیللر
کمزاری دیالکتی

**کمزاری دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Kumzari language، عرب‌جه: لغة كمزارية، فارسجا: کمزاری) ۱۵۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. عومان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
کورونی دیالکتی

**کورونی دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Korouni dialect، فارسجا: گویش کرونی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایران اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
پراچی دیلی

**پراچی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Parachi language، فارسجا: زبان پراچی) ۲۰۲۵ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. افغانیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
پارکری کولی دیلی

**پارکری کولی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Parkari Koli language، عرب‌جه: باركري كولي، فارسجا: زبان پارکری کولی) ۲۰۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. سیند ایالتی province, پاکیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
مونجانی دیلی

**مونجانی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Munji language، فارسجا: زبان مونجانی) ۳۵۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. [بدخشان ویلایت اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

[بؤلمه:دیللر
سریکالی دیلی

**سریکالی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Sarikoli language، فارسجا: زبان سریکالی) ۹۵۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. چین اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
روشنی دیالکتی

**روشنی دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Rushani dialect، فارسجا: گویش روشنی) ۱۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. افغانیستان, تاجیکیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
ایشکاشیم دیلی

**ایشکاشیم دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Ishkashimi language، فارسجا: زبان اشکاشمی) ۱۵۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  افغانیستان, تاجیکیستان, پاکیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
محزونی شریف

**شریف جیریک** و یا تانینان آدییلا **آشیق محزونی شریف** (17 نووامبر 1940، آفشین، قهرامان‌ماراش- 17 مای 2002، کؤلن)، تورک آشیغی.

## یاشامی
محزونی شریف کاهرامانماراشین آفشین ایلچه‌سی‌نین بئرچئنئک کندینده دونیایا گلمیشدی. 1955-جی ایلده سونرادان آنکارایا کؤچورولن مرسین کیچیک ضابیطلر مکتبینه قئید اولدو. 1960-جی ایلده حیات یولداشی سونانی قاچیردی و 6 آی کندینده قالدی. بو سیرادا مکتبی بالیکئسیره کؤچورولدو. مکتب کوموتانینین چابا-چالیشماسی ایله یئنیدن تحصیلینه دؤنن آشیق محزونی‌، 6 آی درسدن قالدیغینا گؤره بیر معلومات اوزرینه مکتبدن آتیلینجا یئنیدن کندینه دؤندو. 1964-جو ایلده ایلک والی ایله موسیقی پییاساسینا گیردی.

بیر مودت غازی‌آنتپده ایقامت ائتدیکدن سونرا آنکارایا داشیندی. 1989-1991-جی ایللر آراسیندا خالق اوزانلاری فئدئراسیونو طرفیندن دونیانین ان بؤیوک 3 اوزانی آراسیندا گؤستریلدی.

سیواس درامی آدلی تورکوسونو، سیواسدا یاشامینی ایتیرئنلئرئ ایتحاف ائتمیشدیر.

## حاقیندا آچیلان داوا
2001-جی ایلده نووامبر آییندا اونا، "الحمدلله قیزیلباشیم و دونیوییم. من دئییل، یئددی سولالم قیزیلباشدیر. بیر سوچ وارسا او دا ددمده‌دیر." دئدیگی اۆچون، دگم طرفیندن علئیهینده داوا آچیلدی. دوروشما 27 دسامبر 2001 تاریخینده دگم-ده آپاریلدی.

## اؤلومو
محزونی شریف 2001-جی ایلین باشلاریندا راحاتسیزلاناراق، اورک چاتیشمازلیغی ندنییل، ژفک هوسپیتالدا یوغون باخیم آلتینا آلیندی. مای آییندا بوراخیلدی. 17 مای 2002-جی ایل تاریخیند، ائولی، سککیز اوشاق، دؤرد نوه صاحیبی اولان محزونی شریف 60لی یاشلاریندا آلمانییانین کؤلن شهرینده وفات ائتدی. وفات ائتدیگیندئ، دگمده‌کیداواسی هله سونوجلانمامیشدی.

مئزاری بو آن سون ایکاماتگاهی اولان حاجی بکتاش ولی کوللییه‌سینین یاخینینداکی چیلخانا آدی وریلن بؤلگه‌دهدیر.

## اثرلری
تورک خالق موسیقیسی صنعتچیلری طرفیندن سؤز و بسطه‌لری آرامسیز ایشله‌نیر. آراشتیرماچی یازار بطال پئهلیوانین آشیک محزونی شریفین یاشامی و صنعتی اوزرینه آپاردیغی اینجله‌مه‌نین آدی "دوم دوم قورشونو" ایدی. دوم دوم کورشونو، یئدین بئنی، یوه یوه، فادیمئم، گول یوزلوم، جیغئرپارئم، مئردو، دوستوم دوستوم، هان سرخوش هانجی سارهوش، چئشمی سییاهیم،یالان دونیا، آغلاسام می؟،ابور جوبور آدام، قاتیل آمریکا و ائکمئک کؤله‌سی کیمی اثرلرییله تانینان آشیق محزونی‌نین تورکولئرینی گولدئن کارابؤجئکتئن زئکی مورئنه، ایبراهیم تاتلیسس‌تئن آهمئت کایایا ماهسون کیرمیزیگوله مورات گؤیه‌باخاندان سئلدا باغجانا قدر بیرچوخ تورک خالق موزیغی و بعضی پوپ موزیک ساناتچیلاری دا اوخودو. خالق شئعرینه کؤنول ورن و دانیشیق دیلینی شعرلشدیرن آشیق محزونی‌نین 453 پلاغی، 50 قصیده و یایینلانمیش 9 عدد کیتابی وار. آیریجا ت.ر.ت طرفیندان چئکیلمیش 2 آدئت بئلگئسئلی بولونماکتادیر.

## قایناق

## باغلانتیلار

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:آشیقلار
پهلوی دیلی

**پهلوی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Middle Persian، عرب‌جه: لغة بهلوية، آنادولو تورکجه‌سی: Orta Farsça، فارسجا: زبان پارسی میانه) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دیللر
کوروشی دیالکتی

**کوروشی دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Koroshi dialect، فارسجا: گویش کرشی) ۱۶۰–۲۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. دیواناقری ایله یازیلیر. ایران اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
دوقری دیلی

**دوقری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Dogri language، فارسجا: زبان دوگری) ۴٫۰ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان, پاکیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
یهودی-شیرازی دیالکتی

**یهودی-شیرازی دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Judeo-Shirazi، فارسجا: گویش یهودی-شیرازی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ايسرائيل, ایران اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. کیریل الیفباسی ایله یازیلیر.

## قایناقلار
 

بؤلمه:دیللر
اوستین دیلی

**اوستین دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Ossetian language، عرب‌جه: لغة أوسيتية، آنادولو تورکجه‌سی: Osetçe، فارسجا: زبان آسی) — هیند اوروپا دیللری دیل عائیله‌سی باغلی بیر دیل‌دیر. ۴۷۰٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. بو دیل گورجیستان و روسیه آراسیندا یئرلشن شومالی اوستیا-آلانیا و جنوبی اوستیا بؤلگه‌لرینده دانیشیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دیللر
ماجهی دیلی

**ماجهی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Majhi language، عرب‌جه: لغة ماجهي، فارسجا: زبان ماجهی) ۳۶۷۲۶ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. نپال, Sikkim اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
مارواری دیلی

**مارواری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Marwari language، عرب‌جه: مارواري، فارسجا: زبان مارواری) ۲۲ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان پاکیستان و نپال اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. کیریل الیفباسی ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
سانسی دیلی

**سانسی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Sansi language، فارسجا: زبان سانسی) ۸۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
قامیت دیلی

**قامیت دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Gamit language، فارسجا: زبان گامیت) ۳۸۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. دیواناقری ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
سادری دیلی

**سادری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Sadri language، عرب‌جه: لغة سادرية، فارسجا: زبان سادری) ۳٫۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان, بنقلادش اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
دومر دیلی

**دومر دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Domari language، عرب‌جه: لغة دومرية، فارسجا: زبان دومری) ۲۵۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایران, میصر, لیبی, تونیس, الجزاییر, مراکش, ايسرائيل, سوریه, تورکیه, آذربایجان جومهوریتی, اوردون, سودان, و perhaps neighboring countries<ref name اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
قدیمی سکا دیلی

**قدیمی سکا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Scythian languages، آنادولو تورکجه‌سی: İskit dilleri، فارسجا: زبان سکایی باستان) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
سکا دیلی

**سکا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Saka language، فارسجا: زبان سکایی) دوغو ایران دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. خوتان کراللیغی, Tumshuq, Murtuq و Shule Kingdom{{cite journal | title اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. فارس الیفباسی ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
سیندی دیلی

**سیندی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Sindhi language، عرب‌جه: لغة سندية، آنادولو تورکجه‌سی: Sindhî، فارسجا: زبان سندی) ۲۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  سیند ایالتی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر

## قایناقلار
اودیا دیلی

**اودیا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Odia language، عرب‌جه: لغة الأوريا، آنادولو تورکجه‌سی: Oriya dili، فارسجا: زبان اوریه) ۳۳ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
هریانوی دیلی

**هریانوی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Haryanvi language، فارسجا: زبان هریانوی) ۸ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۵۵۸۶۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۱۳۳۰۷۷۵ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. هیندوستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
نپال دیلی

**نئپال دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Nepali language، عرب‌جه: لغة نيبالية، آنادولو تورکجه‌سی: Nepali، فارسجا: زبان نئپالی) ۱۷ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. نئپال اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. کیریل الیفباسی ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
لوقلان دیلی

**لوقلان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Loglan، فارسجا: لگلان)

بؤلمه:دیللر
ماری دیلی

**ماری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Mari language، عرب‌جه: لغة مارية، آنادولو تورکجه‌سی: Mari dili، فارسجا: زبان ماری) ۵۱۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
سوان دیلی

**سوان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Svan language، آنادولو تورکجه‌سی: Svanca، فارسجا: زبان سوانی) ۵۸۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. گورجیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
لوقاندا دیلی

**لوقاندا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Luganda، فارسجا: زبان لوگاندا) ۴٫۱ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. دیواناقری ایله یازیلیر. اوقاندا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
پانقاسینانی دیلی

**پانقاسینانی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Pangasinan language، فارسجا: زبان پانگاسینانی) ۱٫۲ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. فیلیپین اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. عرب الیفباسی ایله یازیلیر. آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر