open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
والنتاین گونو

**والنتاین** یوخسا **ولنتاین** و یا **سئوگیلیلر گۆنو** (اینگیلیسجه: Valentine's Day)، فئوریه‌نین ۱۴-جو گۆنو دی کی بیر بایرام کیمی چوخلو اؤلکه‌لرده قئید اولونور.

## کؤکو
کؤکو، روْم کاتوْلیک کیلسه‌سی‌نین اینانیشینا سؤيکه‌نن بۇ گۆن، والنتاین آدینداکی بیر دین آدامی‌نین آدینا اعلان ائدیلن بیر بايرام گۆنو اوْلاراق اوْرتايا چێخمیشدیر. بۇ سببله بعضی جمعیتلرده "عزیز والنتاین گۆنو" (اینگیلیسجه: St. Valentine's Day) اوْلاراق بیلینر. والنتاین سؤزو، غرب مدنیتلرینده خوْشلانیلان آدام و يا سئویملی معنالاریندا دا ایستیفاده اوْلونور.

قدیم روْمدا ۱۴ فئوریه تاریخی بۆتون روْم خالقی اۆچون خۆصوصی اهمیت کسب ائدیرمیش، بئله کی، همین گۆن اینانجلارا گؤره، روْما “تانری“ و “تانریچالاری“نێن کرالیچاسی اوْلان ژۇنوْيا دۇيولان سايغیدان دوْلايی بايرام اعلان اوْلونورموش. سحریسی گۆن ایسه لۇپئرجالیا بايرامی باشلايیرمیش. بۇ “بايرام“دا هانسی گنجین هانسی قێزی سئچمه‌سی ده اؤز ایستکلرینه باغلی دئيیلدی. روْمالی گنج قێزلار آدلارینی کیچیک کاغیذ پارچالارینا يازاراق، بیر چلله‌يه آتیر، همین کاغیذلاردان بیرینی سئچن روْم‌لو گنجده سئچدیگی کاغیذدا آدی يازیلان قێزلا همین گئجه بیر ياتاقدا اوْلاراق ایسته‌نیلن جینسی آرزوسونو حیاتا کئچیرمکده سربست بۇراخیلیردی و اوْنلار بايرام بوْيونجا آيریلمیردیلار.

## والنتاینین اؤلومو
والنتاینین اؤلومو باره‌ده مۆختلیف فرضیه‌لر وار. بۇنلاردان ان گئنیش يايیلمیشی و حقیقته دايانانی بۇدور کی، همین کئشیش ایمپئراتوْرون قاداغان ائتمه‌سینه باخماياراق، آرتیق کئچمیشده قالمیش عادتی برپا ائدیب گیزلی شکیلده قێزلارلا اوْغلانلاری غئيری-قانونی اوْلاراق گؤروشدورمکده داوام ائدیرمیش. ایمپئراتوْر دا اوْنون بۇ حرکتلریندن خبر تۇتاراق زیندانا آتدیریر و ۱۴ فئوریه‌ده- محض روْملیلارین اخلاقسیزلیغی‌نین طۆغيان ائتدیگی بیر گۆنده دؤيدوره‌رک، تحقیرامیز فوْرمادا اؤلدورتدورور. والنتاینین اعدامیندان سوْنرا بو عادت سنگیگیب، آما تامامیله دايانمايیب. اوللر آچیق-آشکاردا کئچیریلن بۇ “بايرام“ سوْنرالار کۆنج-بۇجاقدا گیزلی شکیلده داوام ائتدیریلیب.

بو عادتی “والئنتین گۆنو“آدی آلتیندا آچیق-آشکار قئيد ائدیلمه‌سی ایسه اوْنون اؤلوموندن، تخمیناً ۲۲۶ ایل سوْنرايا تصادوف ائدیر. یعنی پاپا گئلاسیوس طرفیندن ۴۹۶-جێ ایلده “لۇپئرجالیا“ بايرامی‌نین آدی والنتاینین شرفینه ديَیشدیریلیر. آددَيیشمه‌نین سببینه گلینجه ایسه، مسیحی رۇحانیلر روْمداکی بۆت‌پرستلرین “لۇپئرجالیا“ بايرامینا مسیحیت گنجلرین ده قاتیلدیغیندان و بۆتپرست قێزلارلا اَيلنمه‌لریندن ناراحات اوْلدوقلاریندان بۇنا بیر چاره آختاریردیلار. اوْنلار بۇ بايرامین آدینی ديَیشه‌رک گنجلرین مسیحیلیگه باغلی آدی اوْلان بیر شنلیکده - “مۆقدس والنتاین گۆنو“نده داوام ائتدیرمه‌لرینی تامین ائتدیلر. بۇنونلا دا “والنتاین گۆنو“ مئيدانا چێخدی.

## عادت عنعنه‌لر
حال-حاضیردا، بعضی جمعیتلرده سئوگیلیلرین بیر-بیرینه هدیه‌لر آلدیغی، کارتلار گؤندردیگی خۆصوصی بیر گۆن اوْلاراق داوام ائتمکده‌دیر. تخمینلره گؤره ۱۴ فئوریه گۆنو، بۆتون دۆنيادا ۱ میليارد اطرافیندا کارت گؤندریلمکده‌دیر. بۇنون يانیندا هدیه آلیشلاریندان قايناقلی بازاردا ساتیشلار آرتماقدادیر.

## ایراندا
۱۳۸۹-جی ایلدن، والنتاین گونو و اونا هر ایلگی‌سی اولان فعالیت‌لر، ایران‌دا قدغن اولدو.

## قایناقلار

بؤلمه:بایرام گونلری
بؤلمه:سئوگی
واقا واقا

**واقا واقا** اوسترالیانین یئنی گونئی ولز اوستانی‌نین ریورینا بؤلگه‌سینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۴۶,۹۱۳ نفر جمعیتی واردیر. واقا واقا بۇ اوستان‌ین ان بؤیوک غیر ساحلی ایله قورولوق‌دا اولان شهری‌دیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
*

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار
* واقا واقانین  رسمی سایتی
* واقا واقا توریسم قیلاووزو
* واقا واقا هاوا دورومو
* واقا واقا نقشه‌لری قوقل‌مپ‌ده



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
وب‌سایت

[انگشتی|300px|ناسا وب‌سایتی‌نین [ایلک صفحه|ایلک صفحه‌سی ۲۰۱۵–جی ایلین آوریل آیی‌ندا]]

**وب‌سایت** (اینگیلیسجه: website ، وب: توراتان تورو، سایت: یئر) — وب‌ صفحه‌لریندن تؤره‌لمیش‌دیر کی اچ‌تی‌تی‌پی‌ / اچ‌تی‌تی‌پی‌اس پروتوکول‌لارلا اینترنت‌ده سس، شکیل، فیلم و بونلار کیمی شئی‌لری داشیما اولور.

وب سایتدا فیلم شکیل و یازی قورماخ اولار وب سایتلار بیر دامنه اوستونده یارادیلیر لار کی چوخ زامان اچ تی تی پی اس پروتوکولونان چالیشیر لار بیرده بیر وب سایت اینترنتده یوخاری گلماخ اوچون هاست لازیم دی.

وب سایت لار چوخ ایشلر گورولر ایندیکی زامان دا وب سایت لار یا بر شخص اطلاعاتی یا شرکت اطلاعاتی گورسدیلر لر آینی زامان دا ایندی وب سایت لارینان آلیش وریش ایشی آنلاین پول اودمه ایشلری گورماخ اولار بئله دیمک اولار کی هر نه ایشی ایندی سایت نان گورماخ اولار.

## اشیگه باغلانتی
وب سایت ندیر ؟

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:اینترنت
بؤلمه:وب‌سایت
وردین (اهر)

**وردین كندی** دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان ینجه‌بل قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  56نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناقلار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
ورمزیار

**ورمزیار** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و باراندوز قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 292 نفر اهالی سی و 53 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
وروجن سفلی

**وروجن سفلی** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين هوراندبولومو نده اولان چهاردانگه قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  180نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
ورمزیار (شوط)

**ورمزیار (شوط)** کندی شوط بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و یولاگلدی قصبه‌سی نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 73 نفر اهالی سی و 20 عائیله سی وار.  
## قایناقلار

بؤلمه:شوط بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
ورگهان قصبه‌سی

**ورگهان قصبه‌سی**  اهر بؤلگه‌سینین مركزی بؤلومونده يئرلشيب.

## قایناقلار

بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین قصبه‌لری
بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی
وزنه

## وزنه
سولدوز بؤلگه سینین محمدیار شهرینه تابع اولان کند دیر. 
## اهالی
بو کند حسنلو قصبه سی ینه تابعدیر و 1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 460(85عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی کوردلر دیر و سنی شافعی دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
ورگهان

ورگهان كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان ورگهان قصبه‌سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  960نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
وزیرکوپرو

**وزیرکوپرو** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۲۵٬۹۳۶نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ولی بَی لی

** ولی به ی لی ** کندی (روستای ولی بیگلو) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و باتی اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
ولی به ی لی کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 218 نفر اهالي سي وار. بۇ كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
ولی عصر شهرجیکی

**ولی عصر** شهر جیکی موغان بولگه سی نین، مركزی بولومو و باتی اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
ولی عصر شهرجیکی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 1342 نفر اهالی سی وار. بۇ كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
بو شهرجیکین اهالی سی خدماتی ایش لر هابئله اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. بۇ شهر جیک ده یاشایان لارین بیرعیده سی گئرمی شهری نده ایشله ییب و هرگون گل گئد ائدیرلر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
وندایی (اورمو)

**وندایی** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و قوزئی باراندوزچای قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 220 نفر اهالی سی و 50 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
وورغو

**ووُرغو**، سؤزده‌کی هئجالاردان بیری‌نین باشقالارینا نیسبت برک دئییلمه‌سی‌نه دئییلیر. مثلاً آزادلیق کلمه‌سینده، اۆچونجو هئجا اوْ بیری ایکی هئجادان برک دئییلیر. چوْخلو کلمه‌لرده ووُرغو کلمه‌نین سوْن هئجاسینا دۆشر. آنجاق ووُرغوسو سوْن‌دا اوْلمایان کلمه ده وار دیر. مثلاً امر ائیلملرینده ووُرغو بیرینجی هئجایا دۆشر. گاهدان ووُرغونون غلط دئییلمه‌سی کلمه‌نین آنلامی‌نی دَییشدیره بیلر: گلین (امر ائیلم؛ ووُرغو بیرینجی هئجاسیندا دیر)، گلین (اسم؛ ووُرغو سوْن هئجادا دیر).

## قایناقلار

بؤلمه:تورک دیلی
بؤلمه:تورکجه قرامری
وولونقونق

**وولونقونق** اوسترالیانین یئنی گونئی ولز اوستانی‌نین ایلاوارا بؤلگه‌سینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۲۹۲,۱۹۰ نفر جمعیتی واردیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
*

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار
* وولونقونقون  رسمی سایتی
* وولونقونق توریسم قیلاووزو
* وولونقونق توریسم سایتی



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
ویزناب

ویزناب كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين هوراندبولومو نده اولان دودانگه قصبه سی  نده يئرلشيب .  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  144نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
ویکتور هاربر، گونئی اوسترالیا

**ویکتور هاربر** اوسترالیانین گونئی اوسترالیا اوستانینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۲۰۱۱ ساییم‌لارینا گؤره ۱۳۸۴۱ نفر جمعیتی واردیر.

## نوْت‌لار

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
* 

## بیرده باخ
* اوسترالیا شهرلری‌نین لیستی

## ائشیک باغلانتی‌لار
* رسمی سایتی
* توریسم سایتی
* گۆنئی اوْستورالیا رسمی سایتی
* قاتار سایتی



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
ویکی‌پدیا

**ویکی‌پدیا** ()(  یادا  )، دونیانین بیر چوخ دیللرینده ویکی تکنولوژیسیندن یارارلاناراق کؤنوللو ایشلدنلر طرفیندن یازیلان و اینترنتده آزاد شکیلده یاییملانان بیلیکلیک. یاراندیغی دؤوردن، یعنی ۲۰۰۱-جی ایلین اوّللریندن ویکی‌پدیانین ایشلدنلری و مقاله سایی‌سی دورمادان آرتیر، بیلیکلیک هر کئچن گون داها آرتیق آدلیم‌لیق قازانیر.

## تاریخ

### نۇپدیا

ویکی‌پدیا باشلامازدان قاباق موختلیف همکارلیقلار آنلاین بیلیکلیکلره گوره جهد ائدیلدی، اما محدود مووفقیت قازادنی. ویکی‌پدیا، نۇپدیا اوچون بیر تاماملاییجی (موکمیل) پروژه کیمی باشلادی. پولسوز آنلاین اینگیلیس دیلی بیلیکلیک پروژه‌سی، مقاله‌لری تجروبه‌لیلر طرفبندن یازیلمیش و رسمی پروسئسده نظردن کئچیریلمیشدیر. بو، ۹ مارس ۲۰۰۰-جی ایلده وب پورتال شیرکتی اولان بومیس-ین مالیکییتینده یارادیلمیشدیر. اونون اساس شخصلری بومیس-ین باش دایرکتوری جیمی ویلز و لری سنقر ایدی کی نۇپدیا و داها سونرا ویکی‌پدیا اوچون باش دییشدیریجی اولدولار.

### باشلاما و بویومه
wikipedia.com (سونرادان wikipedia.org سایتینا یونلندیریله‌جک) و wikipedia.org دومینلری ترتیبیله ۱۲ ژانویه ۲۰۰۱-جی و ۱۳ ژانویه ۲۰۰۱-جی ایلده قیدیاتا آلیندی و ویکی‌پدیا ۲۰۰۱-جی ایل ژانویه ۱۵-ده www.wikipedia.com سایتیندا واحید اینگیلیس دیلی نوسخه‌سی ایستیفاده‌یه وئریلمیش  و سنقر طرفیندن نوپدیانین نامه لیستینده اعلان ائدیلمیشدی. اونون آیریلماز «طرفسیزلیک باخیش» سیاستی ایلک بیر نئچه آیدا تدوینلشدیریلدی. عکس حالدا، اولجه نیسبتا آز قایدالار واریدی و او، نوپدیا-دان آسیلی اولمایاراق فعالیت گوستریردی. بومیس اولجه بونو منفعت اوچون بیر ایش کیمی نظرده توتموشدو.

پروژه‌نین تاریخی ۱۹۹۹-جۇ ایلدن باشلاییر. پروژه‌نین باش رداکتوْرو، تشکیلاتچیسی لاری سانگر (Larri Senger) و بوْمیس (Bomis) کوْمپانییاسی‌نین ایجراچی دیرکتوْرو، پروژه‌نی مالیه‌لشدیرن جیمی اۇلس (Jimmy Wales) ویکی تکنوْلوْژیسی اساسیندا آنلاین بیلیکلیک یاراتماق قرارینا گله‌رک اوْنو نۇپدیا (NuPedia.com) آدلاندیردیلار.

نۇپدیا ویرچوال بیلیکلیگی (مجازی بیلیکلیگی)، ۲۰۰۰-جی ایلین مارس آییندان فعالیته باشلادی. اینگیلیس دیلینده یارادیلمیش بۇ بیلیکلیگی ویکی-سایت حساب ائتمک اوْلمازدی. اوْنون اساسینی عالیم و مۆتخصيصلر طرفیندن مقاله‌لرین دقیق یوْخلانماسی تشکیل ائدیردی. نۇپدیادا مقاله‌لرین داخیل اوْلونماسی پروْسه‌سی چوْخ لنگ گئتدیگیندن اوْنون باغلانماسی حاقیندا قرار قبول ائدیلدی و ۲۰۰۳-جۆ ایلین سپتامبر آییندا باغلاندی. نۇپدیا بیلیکلیگی باغلانارکن اوْرادا ۲۴ تاماملانمیش، ۷۴ یوْخلاما پروْسه‌سینده اوْلان مقاله واریدی.

نۇپدیا بیلیکلیگی اساسیندا یارائدیلمیش ویکی‌پدیا آچیق بیلیکلیگی ۲۰۰۱-جی ایلین ۱۵ ژانویه تاریخینده اینترنتده فعالیت گؤسترمگه باشلاییر. نۇپدیادان فرقلی اوْلاراق ویکی‌پدیادا مقاله‌لر کؤنوللو اینترنت ایستیفاده‌چیلری طرفیندن یوْخلانیلیر، بۇ ایسه بیلیکلیگین چوْخ سورعتله زنگینلشمه‌سینه سبب اوْلموشدور. بیلیکلیگین آدی اینگیلیس تکنیکی ترمینی اوْلان "wiki" (سایتین فعالیتی‌نین اساسینی تشکیل ائدن تکنوْلوْژی؛ سؤز اؤزو هاوای دیلینده "تئز" دئمکدیر) و "encyclopedia" (بیلیکلیک) سؤزلریندن یارانیب.

## نوتلار

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*  – نئچه دیللی پورتال (بوتون دیل نوسخه‌لرینه لینک وار) (wikipedia.com هله بورایا یونلاندیریلیر)
* 
* 
* Wikipedia topic page at *[[نیویورک تایمز]]*
* Video of TED talk by Jimmy Wales on the birth of Wikipedia
* 


بؤلمه:۲۰۰۱ - جی ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار

بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر

بؤلمه:ویکی‌مدیا پروژه‌سی
يونسلو

## یونسلو
(تورکجه: یونوسلو) سولدوز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی سولدوز بخشینه تابع اولان کند دیر.

## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 258(47عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی کوردلر دی و سنی شافعی دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
پاتنوس

**پاتنوس** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  آغری اوستانیندا بير بؤیوک شهر دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۵۷٬۰۱۵نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:آغری اوستانینین بؤلوملری
پئلیتلی

**پئلیتلی** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۳٬۶۶۷نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
پاراقیشلاق

** پاراقيشلاق  ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، مرکزی بولومو و ساوالان قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
پارا قيشلاق کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 511 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* مرکزی بولومو
* ساوالان قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
پارسینه

**پارسینه**، بیر فارسجا خبر سایتی دیر. بو سایت 1386 - جی گونش ایلینده بهمن هدایتی الیله قورولدو.

پارسینه ایکی دفعه سوزگچلنیب دیر.

## اؤنملی خبرلر

## یالانلامالار (تکذیبیه)

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار
* آنا یارپاغی

بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
پارلمان‌نیوز

پارلمان نیوز، اسلامی شورا مجلسی خبرلرین پایلاشان بیر فارسجا سایت دیر.

## اؤنملی خبرلر

## یالانلامالار (تکذیبیه)

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار
* آنا یارپاغی 

بؤلمه:ایران ایسلامی شورا مجلیسی
بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
پارودیا تئنوسیلیندریکا

**پارودیا تنوسیلیندریکا** (Parodia tenuicylindrica)، بیر کاکتوس نوْعودور.

## پارودیا تنوسیلیندریکا
پارودیا تنوسیلیندریکا، پارودیا جینسیندن اوْلان بیر نوْع کاکتوسدور. کیچیک یاشیل کاکتوسلار، ساری و قیرمیزی-قهوه‌یی تیکانلار، آق و ساری گۆل‌لری واردیر. اوْنلار ساری یاشیل مئیوه، و قارا توْخوملار تولید ائدیرلر. برزیلده باشلی باشینا یئتیشه بیلیرلر.

## قایناقلار

بؤلمه:کاکتوسلار
پارچه‌قشلاق

**پارچه‌قشلاق** كندی شرقی آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان قیشلاق قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  126نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناقلار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
پازار، ریزه

**پازار** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۵٬۲۰۸نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناقلار

## خاریجی لینکلر
* District governor's official website 
* Pazar town's web site
پالم یاغی

پالم ()، خورما آغاجیندان اله گلن بیر نوع بیتگی یاغی دیر.

## قایناقلار
http://www.asriran.com/fa/news/349070/%D8%B1%D9%88%D8%BA%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D9%84%D9%85-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA عصر ایران پالم یاغی نمه نه دی (93/05/14)

بؤلمه:یاغلار
پاراپسیکولوژی

**پاراپسیکولوژی** (فراروانشناسی)، آلتینجی حیسسی(حس ششم) قبول ائتمه، پسیکوْکینئزی، "اؤلومدن سوْنرا حیات" کیمی مؤوضوع‌لارا باغلی اوْلان، پارانوْرمال (نوْرمال-خاریجی، نوْرمال-سوْنراسی) اوْلدوغو دۆشونولن حادثه‌لرین تجروبی اۆصول يوْلويلا چوْخ "اینتیظام"لێ (چوْخ اۆصوللو) مئتودو. پاراپسیکوْلوْگلار طرفیندن، تئلئپاتیا، دۇروگؤرو(بصیرت) کیمی پارانوْرمال قابیلیتلری، پسیکوْکینئزی فئنوْمئنینی و دیگر مۆختلیف پسیشیک فئنوْمئنلری مؤوضوع آلان/ساحه بیر آراشدیرما ساحه‌سی اوْلاراق گؤتورورلر. اوْرتوْدوْکس پسیخوْلوْگیيا علمی طرفیندن، ایحاطه خاریجی يا دا آچیقلانا بیلمز قبول ائدیلر.

پاراپسیخوْلوْژی تجروبه‌لر پرئکوْگنیسيوْن (الهام) و تئلئکینئزی‌نین وارلیغینی تئست ائتمک اۆچون تصادوفی عدد اۆرتچلری ایستیفاده ائتمه‌نی، آلتینجی حیسسی قبول ائتمه‌يی تئست ائتمک اۆچون گانزفئلد آزیماییشینی ، دۇروگؤرو ایله راحت جاسوسلوق معلوماتی الده ائدیلیب ائدیله بیلمه‌يه‌جه‌يینی آراشدیرماق اۆچون بیرلشمیش دؤولتلر حۆکومتی ایله راضیلاشمالی اوْلاراق ایجرا ائدیلن آراشدیرما سێناقلارینی احتیوا ائدر. بۇ تجروبه‌لرین نتیجه‌لری بعضی پاراپسیکوْلوْگلار طرفیندن پسیشیک (روانی) قابیلیتلرین وارلیغی‌نین بیر گؤستریجیسی اوْلاراق قیيمتلندیریلر.

بۇنا باخماياراق، علمی اطرافلار بۇ پسیشیک قابیلیتلرین وارلیغی‌نین ثبوت ائدیلمه‌دیگی مؤوضوع‌سوندا فیکیر بیرلیگی ایچینده‌دیر. تنقیدچیلر گؤرونن تجروبی مۆوفقیتلرین اصلینده يؤنتمسل قۆصورلاردان مئيدانا گله بیله‌جه‌گینی ثبوت ائتمیشلر.  پاراپسیخوْلوْگیيانین علم اوْلاراق قیيمتلندیریلمه‌سینه اعتراض ائدیلمکده‌دیر. بیر چوْخ عالیم، پاراپسیکوْلوْگلارین بیر عصردن داها چوْخ مدتدن بری روانی قابلیته دایر هئچ بیر قطعی دلیل تقدیم ائده بیلمه‌مه‌لرینه باخماياراق هله بۇ تیپ قابیلیتلری طبیعی حادثه‌لری آچیقلاماقدا ایستیفاده ائتدیکلریندن پاراپسیخوْلوْگیيانی "سؤزده علم" اوْلاراق گؤرر.

تئرمین يۇنانجادا "کناریندا" معناسینی وئرن "پۇل" (παρά) سؤزجويونون، "پسیخوْلوْگیيا" معناسیندا ایستیفاده ائدیلن "پسیکوْلوْژی" تئرمی‌نینه علاوه اوْلونماسیيلا الده ائدیلمیش اوْلوب، ایلک دفعه 1889دا آلمان پسیکوْلوْژ ماخ دئسسوْیر طرفیندن ایستیفاده ائدیلمیشدیر. ایندیکی واختدا پاراپسیکوْلوْگلار بۇ پارانوْرمال فئنوْمئنلری ایفاده ائتمک اۆزره، بۇ جۆر حادثه‌لرین هر هانسی بیر قۇرغو ایستیفاده ائدیلمه‌دن مئيدانا گلدیگینی وۇرغولاماق مقصدیيله پسی تئرمی‌نینی ایستیفاده ائتمکده‌دیرلر. يۇنان الیفباسی‌نین 23. حرفی اوْلان پسینین پاراپسیکوْلوْژی تئرمینوْلوْژی‌سیندا بۇ مقصدله ایستیفاده ائدیلمه‌سی‌نین يا دا سئچیلمه‌سی‌نین سببی، يۇنانجادا "رۇح" و "حیات" معنالاریندا ایستیفاده ائدیلن پسیکه سؤزجويونون باش حرفی اوْلماسیدیر.

## قایناق‌لار


بؤلمه:بیلیم
پالمرستون، قوزئی توپراق‌لاری

**پالمرستون** اوسترالیانین قوزئی توپراق‌لاری اوستانینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۵۲.۹ کم مساحت ایله ۳۹,۹۴۴ نفر جمعیتی واردیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
*

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار
* پالمرستون رسمی سایتی
* چارلز داروین بیلیم‌یوردونون سایتی



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
پاموک اووا

** پاموک اووا**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۶٬۸۳۱نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
پان

**پان** لاتین یازیلاریندا  سوزلوگون اولینده گلن و "هامی" آنلامین داشییان بیر اک دیر. اون دوققوز و ایگیرمی عصرلرینده ایلک دفعه آوروپا و سونرادا آسیا و آفریقادا یاران سیاسی حرکت‌لر طرفیندن ایشه آپاریلیب‌دیر. بو اک بیر ایرق و یا دین اولینده گلمک‌له او ایرقین و یا دینه تابع اولانلاری بیر ملت، دولت و یا امت آلتیندا بیرلشمک مقصدین داشیییر.

## قایناقلار


بؤلمه:اینانج

be-x-old:Пан
پاراماتا

**پاراماتا** ، یئنی گونئی ولز اوستانی‌نین بؤیوک باتی سیدنی بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر . بو شهرین 19,745 نفر جمعیتی اولاراق سیدنی شهری‌نین یاتی‌سی‌نین 23 کیلومترینده یئرلشیب‌دیر. بو شهر پارا آدیلا دا تانیلیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
*

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار
* پاراماتا پارک‌لاری 
* پاراماتانین رسمی سایتی

بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
پانا

**ایران اؤیرنجی‌لر [[خبر یاییملاییجی|خبریاییملاییجی]] مرکزی**، یادا قیساجا پانا، (فارسجا: خبرگزاری کانون دانش آموزی ایران) بیر فارسجا خبر سایتی دیر.
پانا اؤز ایشینی 1383 - جی گونش ایلیندن باشلادی. بو خبر یاییملاییجی‌نین خبرچیلری‌نین چوخونلوغو اؤیرنجی‌لر دیرلر.

## اؤنملی خبرلر

## یالانلامالار (تکذیبیه)

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار
* آنا یارپاغی
پایاس

**پایاس** — تۆرکیه جۆمهۇریتی‌نين بؤیوک شهرلریندن. بو شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلینده ۳۴٬۵۰۷ نفر نۆفۇسو وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
پایتون

**پایتون یازیلیملاماق دیلی** یوروملانان، یوکسک مرتبه‌لی و گئنل آماجلی بیلگی سایار یازیلیملاما دیلیدیر. بو دیلین یارادیلماق فلسفه‌سی اونون اوخونابیلمگینین راحات‌لیغینا قاییدیر. بو دیل ۱۹۹۱-نجی میلادی ایلده هلندلی خودو فان روسوم ساغیندان یارادیلیب‌دیر.

اوخونا بیلمه‌سی چوخ قولای اولان پایتون دیلین «سی» دیلی‌ایله توتوشتورورساق، سمیکولن (;) و براکئت‌لر ({}) یوخدورلار، سی دیلینده براکئت‌لر کودون بولوملرین آییرماق اۆچون ایشلنیرلر و سمیکولن عیبارتلری آییرماق اۆچون، پایتون گیرینتیلمک (indentation) یاردیمی‌لا بو سورونو چؤزور.

اؤرنک اۆچون:


```python
#!/usr/bin/python3
x=10
if x==10:
    print("x onla esittr.")
    print("Basga yazi. X ondur.")
else:
   print("x onla esit olmasa bu yazilacag.")
   print("x onla esit olmasa bu da yazilacag.")
```

## قوللانما
پایتون دیلین ایشلدن سیستم‌لر و شیرکت‌لردن:
*گوگل (Google)
*ناسا (NASA)
*سرن (CERN)
*پاردوس (تۆبیتاک ساغیندان گلیشتیریلن لینوکس داغیتیمی) (Pardus)
*جنگو (Django)
*زوپ (Zope)
*یوتیوب (Youtube)
*بیت تورنت (Bit torrent)

## قایناقلار

بؤلمه:یازیلیملاما دیللری
پر (اورمو)

**پر** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، نازلی بولومو و قوزئی نازلی قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 630 نفر اهالی سی و 156 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
پتلی کند

** پتلي كند ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، مرکزی بولومو و ساوالان قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
پتلي کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 22 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* مرکزی بولومو
* ساوالان قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
پرت

**پرت** ، باتی اوسترالیا اوستانی‌نین مرکزی‌دیر. بو شهرین 6,417.9 کم مساحت ایله 2,021,200 نفر جمعیتی واردیر. پرت 1829-جو میلادی ایلده اینگیلیس‌لی جیمز ایستیرلینگ‌ین الیله قورولدو.

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
*

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار
* پرت شهری‌نین تاریخی گؤرونتولری
* پرت اوسترالیانین میلّی فیلم ایله سس ساخلانج‌یندا

بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
پرمئییر

**پرمئییر** کندی (پرمهر) گئرمی (موغان) بولگه سی نین، موران بولومو و دوغو اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
پرمئییر كندي، 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 558 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
پروانه‌نین کتابی

**پروانه‌نین کتابی** جبار باغچه‌بانین ۱۳۲۶-جی ایلده آذربایجان تورکجه‌سینده یازدیغی داستان کیتابی. باغچه‌بان آذربایجان تورکجه‌سینده ۱۲ کیتاب یازیبدیر.  

## موضوع

## بیرده باخ
* جبار باغچه‌بان
* قیزیللی یاپراق
* بایرامچیلیق

## ائشیگه باغلانتی
## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجان تورکجه‌سینده کیتاب
بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:جبار باغچه‌بانین کیتابلاری
پریجان

**پریجان** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين هوراندبولومو نده اولان دودانگه قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  137نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
پزیک (پولدشت)

**پزیک** کندی پلدشت بؤلگه‌سینین، قاراعین بولومو و دوغو چایپارا قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 522 نفر اهالی سی و 95 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:پولدشت بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
پولدشت

**پولدشت** و یا **پُلدشت** (کئچمیش آدی: **عربلر** و یا **عربلو**) _ غربی آذربایجان اوستانینین شهرلریندن‌دیر. بو شَهَر، باتی آذربایجانین شومالی شهرلریندن‌دیر و پولدشت بؤلگه‌سی‌نین مرکزی‌دیر. 1395-جی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا بو شهرین ۱۱،۴۷۲ نفر جمعیتی وار.

## سوی و دیل
پلدشت اهالی‌سی‌نین چوخونلوغو آذربایجان تورکجه‌سی  ایله دانیشیرلار.

## دین
پلدشتین خالقی موسلمان و شیعه دیرلار.

## محصول‌لار
پلدشت بؤلگه‌سی قارپیز باخیمیندان آذربایجان دا بیرینجی شهر دیر. بو بؤلگه‌ده تؤیوغ ساخلاماق واحیدلری ده چالیشیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:پولدشت بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری
پنجره‌لی (ماکی)

**پنجره‌لی** کندی  ماکی بؤلگه‌سینین، بازرگان بؤلومو و شومالی چایپاسار قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین ۷۴۰ نفر اهالی سی و ۱۱۸ عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
پورت آقوستا

**پوْرت آقوستا** اوسترالیانین گونئی اوسترالیا اوستانینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۲۰۱۱ ساییم‌لارینا گؤره ۱۳۵۰۴ نفر جمعیتی واردیر.

## هاوا دورومو

## نوْت‌لار

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
* 

## بیرده باخ
* اوسترالیا شهرلری‌نین لیستی

## ائشیک باغلانتی‌لار
* [نقشه‌لری](http://maps.msn.com/(e0xyh2epcg541k55yq0mmrnu)/map.aspx?lats1=-32.483333&lons1=137.766667&alts1=14&regn1=2) 
* اۇیدو (ماهواره) گؤرونتولری

بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
پورت لینکولن

**پوْرت لینکولن** اوسترالیانین گونئی اوسترالیا اوستانینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۲۴/۹ کم مساحت ایله ۲۰۱۱ ساییم‌لارینا گؤره ۱۴۰۸۸ نفر جمعیتی واردیر. پوْرت لینکولن، اوْستورالیانین دنیزسل یئمک پایتختی آدلانیر.

## هاوا دۇرومو

## قارداش شهرلر
*  لینکولن، بریتانیا

## نوْت‌لار

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
* 

## بیرده باخ
* اوسترالیا شهرلری‌نین لیستی

## ائشیک باغلانتی‌لار
* رسمی سایتی
* رسمی توریسم سایتی 
* نقشه‌لر 

بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
پورتوقال

**پوْرتۇقال** –اوروپانین غربینده بیر دؤولتدیر. ایسپانیا ایله همسرحد دیر.

## اراضیسی
پورتوقال جومهوریتی جنوبی اوروپادا پیرینئی یاریماداسینین غربینده یئرلشیر. ساحه سی ۹۲٬۳۹۱کم²-دیر. اؤلکه غربدن اطلس اوقیانوسو شرقدن ایسه ایسپانیا ایله همسرحددیر. پورتوقال اراضیسیندن آخان ان اوزون چای تاخو چاییدیر کی، محض پایتاخت لیسبون بۇ چایین ساحیلینده یئرلشیر. پورتوقال یئرلشدیگی بؤلگه‌یه خاص اولان سابتروپیک ایقلیمه مالیکدیر. ان یوکسک نؤقطه‌سی آزور آدالاری قروپونا داخیل اولان پیکو آداسیندا اولان پونتا-دو پیکو(۲۳۵۱ م) داغیدیر

## قایناقلار

## گؤرونتولر


0
Image:Flag map of Portugal.svg
Image:Flag of Portugal.svg
Image:Coat of arms of Portugal.svg
Image:LocationPortugalInEurope.png
Image:Iberica nasa.gif
Image:Pl-reconquista.png
Image:Portuguese Districts Map.svg
Image:Blank map of Portuguese municipalities.png
Image:LocalAbr-SaoMiguelDoRioTorto.png
Image:N2 Atardecer.jpg
Image:Obidos 01.JPG
Image:Alentejo oak on wheat field.jpg
Image:Algarve-1.jpg
Image:Viana do Castelo 3.JPG
Image:Rio Douro em Miranda do Douro.jpg
Image:Azores12.jpg
Image:Porto Moniz Madeira.jpg
Image:Arouquesa1.jpg
Image:Salir e S. Martinho do Porto (Portugal)7.jpg
Image:Burgau, Algarve, Portugal.jpg
Image:Grutas de Mira Daire3.jpg
Image:Litoral a Leste de Capelas (Portugal).jpg
Image:Ilha do Pessegueiro 2007.03.23.jpg
Image:Lagoa das Furnas2.jpg
Image:Serra da Estrela (Portugal).jpg
Image:Montezinho 7.jpg
Image:Nt-vvrodao-portasderodao.jpg
Image:Ribeiras de Loriga.JPG
Image:Frecha da Mizarela - Arouca.jpg
Image:Pedrógão Grande2.jpg
Image:Karinecyril coimbra universite 2.jpg
Image:Bombeiro Sintra.jpg
Image:Alcobaca Tribunal.jpg
Image:DC 3 (2).JPG
Image:29- Imperatriz rainha D. Leopoldina.jpg
Image:Parlamento-IPPAR1.jpg
Image:Igreja Matriz de Loriga - Altar.JPG
Image:Lisboa-Oceanario.jpg
Image:Police - Playing their role.jpg
Image:Posto turismo PVZ.jpg
Image:Electricos Lisboa 3.JPG


بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:ایبر یاریم‌آداسی
بؤلمه:ناتو اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:پورتوقال
بؤلمه:Member states of the Community of Portuguese Language Countries
بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
بؤلمه:اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:Portuguese-speaking countries and territories
بؤلمه:جومهوریتلر
بؤلمه:رومانس اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:جنوبی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:Southwestern European countries
بؤلمه:Socialist states
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
بؤلمه:States and territories established in the 860s
پولاتلی

** پولاتلی** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۹۶٬۸۱۲نفر اهاليسي وارمیش. 
## قايناق
توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
پولیتزر اؤدولو

بندانگشتی
**پولیتزر اؤدولو اؤدولو** نیویورک شهرینده، کوْلومبیا بیلیم یوردو طرفیندن ژۇرنالیستیک، ادبیات و مۇسیقی کیمی ساحه‌‌لرده وئریلن پرستیژلی بیر اؤدولدور. 

آمریکادا ان بؤیوک و پرستیژلی اؤدول قبول ائدیلن پۇلیتزر جاییزه‌سی، 19. عصرده یهودی منشأ‌لی مجار اصللی جوْزف پۇلیتزر آدلی بیر ژۇرنالیست طرفیندن قۇرولدو. ایلک اؤدوللرین 4 ژوئن 1917-جی ایلده وئریلمه‌سینه باخمایاراق، آرتیق آوریل آییندا آچیقلانیر. 

اؤدوللر 21 بؤلومده وئریلمکده اوْلوب بۇنلارین 20 دنه‌سی‌نین دیَری 10000 دولار قارشیلیغی نقد پۇل و بیر سئرتیفیکات. قالیبلر مۆستقیل بیر قۇرول طرفیندن سئچیلمکده‌دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:اؤدوللر
پونجا

**پونجا اؤلچو** اسکی تاریخدن آغیرلیق اولچوسونده ایشلنیردی.پونجا آذربایجاندا اؤلچو صفتی و آغیرلیق اؤلچو ائدمک اۆچون قورولوبدور.

ایندی تبریزده بیر پونجا بیر کیلوگیرمین 4دن بیرینه یوخسا 250 گرمه دئییلیر. 

1پونجا  =  250گرم

## قایناق
قدیم اؤلچولر

بؤلمه:اؤلچو صفتی
پيه جیک

## پیه جیک
سولدوز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی سولدوز بخشینه تابع اولان کند دیر.

## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 24(7عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی کوردلر و سنی شافعی دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
پیله سووار (پولدشت)

**پیله سووار** کندی پولدشت بؤلگه‌سینین، قاراعین بولومو و زنگبار قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 402 نفر اهالی سی و 90 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:پولدشت بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
پکن

**پکن** چین خالق جومهوریتینین پایتاختیدیر. ۲۰۱۰-جو ایلده ۱۹٫۶۱۲٫۳۶۸ نفر ایله دونیانین ان چوْخ اهالیسی اولان شهرلریندین ایدی.
## بیرده باخ
پکن متروسو

## قایناقلار

* پئکن حوکومت وبسایتی 

بؤلمه:آسیا
بؤلمه:آسیا پایتختلری
بؤلمه:پکن
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:Articles including recorded pronunciations
بؤلمه:آسیا باشکندلری
بؤلمه:Metropolitan areas of China
بؤلمه:North China Plain
پوشت‌گول (اورمو)

**پوشت‌گول ** کندی  اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بؤلومو و بکیشلو چای قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین ۱۹۱ نفر اهالی سی و ۶۰ عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
پول بیریمی

پول بیریمی (اینگیلیسجه: Currency)، (فارسجا: واحد پول) بیر اؤلکه نین رسمی و یایغین پولونون آدی دیر.
اورنک اولاراق، ژاپونون پول بیریمی یئن و تورکیه نین پول بیریمی تورک لیراسی دیر.

ایرانین پول بیریمی قاجار دونمینده قیران ایدی. ۱۳۰۸ اینجی گونش ایلینده، ایرانین پول بیریمی ریال اولدو.

## قایناقلار

بؤلمه:پول بیریملری
بؤلمه:پول
پیتزا

**پیتزا**- فئرده بیشمیش دوز و یومرو چورَک کی اوستو پومیدور سوسو،پئندیر، زئیتون
ژامبون،گوبَلک،یاشیل بیبر ،پومیدور و ... اورتولور. پیتزانین منشایی ایتالییانین ناپل شهریدیر، ولی بوگون دونیانین بیر چوخ یئرینده مشهور اولوبدور.

## قایناقلار


## خاریجی کئچیدلر

بؤلمه:ایتالیا مطبخی
بؤلمه:پیتزا
پیر ائیواتلی

** پير ائيواتلي ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، مرکزی بولومو و قوزای قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
پير ائيواتلي کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 885 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* مرکزی بولومو
* قوزای قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
پیراسمیلو

پیراسمیلو كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين هوراندبولومو نده اولان چهاردانگه قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  117نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
خانا

**پیرانشهر** و یا **خانا** _ غربی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلریندن بیری‌دیر. بۇ شهر پیرانشهر بؤلگه‌سینین مرکزی‌دیر و ۱۳۹۵-جی هیجری گونشلی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ شهرین ۹۱٬۵۱۵ نفر جمعیتی واردیر. پیرانشهرین قدیم آدی *خانا* دیر.

## تاریخ
"خانا" شهری کند اوْلان زامان، پیران دهیستانی (پیران قصبه‌سی) و مهاباد بؤلگه‌سینه تابع‌ایمیش. بۇ شهر ۱۳۳۸-جی هیجری گونشلی ایلینده سولدوز بؤلگه‌سینه مولحق اولور و ۱۳۴۹-جی هیجری گونشلی ایلینده خانا بخشی شهریستانا (بؤلگه‌یه) چئوریلیر و آدی پیران ائلی‌نین بوردا یاشادیغی بهانه‌ایله "پیرانشهر" آدینا  چئویریلیر.
ایراندا پهلوی دؤوروندن باشلاناراق، پان فارسیسم دوشونجه‌لری اساسیندا یئر آدلاری دَییشمک و تۆرکجه‌ آدلاری آرادان آپارماق سیستماتیک صورتده ایجرا اوْلونوبدور. بۇ ایشلر عوموماً محمود افشار یازیلاری اساسیندا باش وئریر کی دِئمیشدی:
جوغرافیایی آدلار کی اؤزگه دیل‌لرینده‌دیر و چنگیز و تئیمورون تاخت و تازینین یادیگاری‌دیر گرک فارسجایا چئوریلسین.

## اهالی و دیل

پیرانشهر یا دا خانا شهری‌نین خالقی چوخونلوغو کورد دورلار، کوردلردن سوْنرا آز سایی‌دا تورکلرده بو شهرده یاشاییرلار. پیرانشهر اهالی‌سی کوردجه و تورکجه دیل‌لرینده دانیشیرلار، دین و مذهبلری ده چوخونلوغو موسلمان سونّی و آزینلیغی موسلمان شیعه‌دیر.
۱۳۵۷-جی هیجری گونشلی ایلینده بۇ شهرین سَکنَه‌سی تورکلر و کوردلردن عیبارت‌ایمیش، و کوردلر و تورکلر بیربیرلری‌ایله برابر بو شهرده یاشاییردیلار، بۇ ایللرده بۇ شهر "حزب دمکرات کوردوستان" طرفیندن ایشغال اوْلونور، و ایشغال اوْلان‌دان سوْنرا، ائتنیک تمیزلمه‌سی آپاریلاراق، یئرلی تورک‌لر بؤلگه‌دن قوولموش‌لار.

## قایناقلار

بؤلمه:پیرانشهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری
پیرتاج

**پیرتاج** شهری (قَمئچوْقای) کوردوستان اوستانین شهرلریندن و بیجار شهرستانین چنگ الماس بخشین مرکزی دیر بۇ شهر ۱۳۹۱ جی ایلده شهر اوْلوب پیرتاج ۱۳۹۱ جی ایلین آمارلاری اساسیندا ۱٬۴۵۱ نفر (۳۰۲باش) جمعیتی واریدی. بۇ شهرین خالقی آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. 
## خالق

### دیل
پیرتاج شهرین خالقی تورکجه دانیشیرلار و شهرین حدودا ۲۰۰۰ جمعیتی واردیر

## ایقتصاد و اکین
پیرتاج اهالی‌سینین اصلی گلیرلری مالدارلیق، اکینچیلیک و اۆزوم‌دن دیر. پیرتاج‌دا ۵۰ هیکتارا یاخین اۆزوم باغی اوْلاراق، ایلده ۵ توْنا یاخین اۆزوم،قاراغات و کیشمیش بوُ باغلاردان حاصیل اوْلونور. پیرتاج منطقه‌سینین مشهور اۆزوملری وار. شهرین باغلارین‌دان ۱۸ جۆره دَیرلی اۆزوم حاصیل اوْلونوب، همدان و زنجان اوستانلاری و بیجار، دیواندره و سنندج شهرلرینه گؤندریلیر. پیرتاجین گچ و دَیرلی لاشه داشی معدنی وار. بوُ شهرین لاشه داشی معدنی‌نین ۳ هیکتارا یاخین ساحه‌سی وار. قاعیده‌سیز ایستیخراجا گؤره معدن چوْخلو ضرر یئییب‌دیر. ایندیلیکده ۱۵۰ نفره یاخین اؤز باشلارینا بوُ معدن‌ده ایشله‌ییرلر. بوُ فهله‌لرین بیمه‌لری اوْلمایاراق خطر آلتیندا دێرلار. معدنین مۆشخّص بیر ایداره یا پئیمانکارا تاپیشیریلمامازلیغینا گؤره، اوْردا ایشله‌ین‌لردن عواریض آلینمیر و معدنین شهره گلیری یوْخدور.
## شهر اوْلماسی
ایرانین سیاسی و دفاعی کومیسیونونون وزیرلری ۲۲/۹/۱۳۹۱ تاریخینده ۱۶۵۱۰۹/۴۲/۴/۱ نومره‌سینده پیشنهادین اساسیندا پیرتاج کندی‌نین شهر اوْلماسی‌لا مووافیقت ائله‌دیلر. رییس جومهور بوُ مۆصوّبه‌نی ۱۳۹۱/۱۰/۳۰دا تأیید ائله‌دی.
## گؤرمه‌لی و تاریخی یئرلر

* پیرتاج امامزاداسی
* کوهنه قالا
* ارباب قالاسی

## قایناقلار

بؤلمه:بیجار بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین شهرلری
پیرعلی (اورمو)

**پیرعلی** — () غربی آذربایجان اوستانینین، اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بؤلومونون دول قصبه‌سینده کند.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۳۳۸ نفر یاشاییر.(۹۸ عائیله).
## ایقتیصادیات
اهالیسی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.
## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تورک و کورددورلر. تورکلر شیعه موسلمان، کوردلر ایسه سوننو شافعی موسلمان‌دیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
پیرلی

** پیرلی** کندی (روستای پیرلو) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و دوغو اونگوت قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
پیرلی کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 242 نفر اهالی سی وار. بو كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
پیجیک

**پیجیک** كندی شرقی آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان قیشلاق قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  127نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناقلار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
پیرموراد (اورمو)

**پیرموراد** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و روضه چائ قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 154 نفر اهالی سی و 43 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
پیره خلیل

**پیره خلیل** کندی گئرمی (موغان) بولگه سی نین، موران بولومو و دوغو اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
پیره خلیل كندي، 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 216 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
پیروز دیلنچی

**پیروز دیلنچی** یا دا اصیل آدی‌ایله **علی اسماعیل فیروز** ، "پیروز دیلنچی" آدی‌ایله تانینان بیر سیاسی فعال‌دیر. ۱۶ مای ۱۹۶۵ -جی ایل تهراندا آذربايجانلی عائیله‌ده آنادان  اوْلموشدور.

والدین‌لری اردبیلین **[[ثمرین]]** کندیندن تهرانا کؤچموشلر. 



## قایناقلار


بؤلمه:آذربایجان ادبیاتی
بؤلمه:سیاسی یازیچیلار
بؤلمه:سیاسی کیمسه‌لر
بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:آذربایجانلیلار
بؤلمه:ایرانلی شاعیرلر
بؤلمه:ایرانلی سیاستچیلر
پینار حیصار

**پینار حیصار** — تۆرکیه جۆمهۇریتی‌نين بؤیوک شهرلریدن. بو شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلینده ۱۱٬۵۷۳ نفر نۆفۇسو وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
چئوریلمه (رومان)

بندانگشتی|چئوریلمه

**چئوریلمه** ، ديَیشمه، دؤنوشوم و يا مئتاموْرفوْز ، فرانتس کافکانین قیسا رومانی.

ایلک اوْلاراق ۱۹۱۵-جی ایلده نشر ائدیلمیشدیر. کافکانین ان مشهور اثری سايیلا بیلر. رومان، *گرئگوْر سامسان‌*ین بیر سحر اؤزونو بویوک بیر بؤجه‌يه چئوریلمیش چاتماسیيلا باشلايیر و حیاتینداکی ديَیشیکلیکلری ایضاح ائده‌رک داوام ائدیر.

بو رومان آذربایجان‌دا پارلاق قلم یاییٛن ائوینده تورکجه‌یه چاپ اولونوب.

## قایناقلار
https://t.me/parlaqqalam/800

بؤلمه:1915 German language novels
بؤلمه:Fiction about shapeshifting
بؤلمه:Existentialist novels
بؤلمه:فرانتس کافکا رومانلاری
بؤلمه:Modernist novels
بؤلمه:German novellas
بؤلمه:Novels published posthumously
بؤلمه:Absurdist fiction
بؤلمه:Fictional cockroaches
بؤلمه:German novels adapted into films
بؤلمه:Short stories adapted into films
بؤلمه:20th-century German novels
بؤلمه:1915 German-language novels
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آلمانلی رومانلار
چاغلایان جریت

**چاغلایان جریت** (Çağlayancerit) تورکیه جمهوریتی‌نين بير بؤيوك شهری‌دير. بو شهرين ۲۰۰۹ -نجو ايلده ۱۲٬۶۹۰ نفر اهاليسی وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
چان (چاناق‌قالا)

**چان**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۲۸٬۴۹۸نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
چاناق‌قالا

**چاناق‌قالا** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۹۴٬۷۶۲نفر اهاليسي وارمیش. 
## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
چاپان

**چاپان** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان اوچ‌هاچا قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 323 نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بیرینجی شاپور

**بیرینجی شاپور** (اینگیلیسی‌جه: Shapur I) قدیم ایران شاهی.۱۲ آوریل ۲۴۰– مئی ۲۷۰ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب.بیرینجی اردشیر (هخامنشی) اؤلوموندن سوْنرا حؤکومتی اله کئچدیب و اؤزونون وفاتیندان سوْنرا بیرینجی هرمز واریث کیمی تخت و تاجه صاحیب چیخیب.

## مانی دؤنوشو
شاپور مانی دؤنوشونه یانداش اولدو و بو دین دونیانین باتی و دوغو طرفینده یاییلدی.
 
## گؤرونتولر


Image:ArdashirIandShapurICoin.jpg
File:Cameo Shapur Valerianus Bab360 CdM Paris 2.jpg
Image:N-Mesopotamia and Syria.svg
File:Naqsh i Rustam. Shapour.jpg
Image:HumiliationValerianusHolbein.jpg
File:Shapour I statue.gif
File:Naqsh-e Rajab - Shapur parade.jpg
Image:Bishapour palais Shapur.jpg
File:Shapur I (The Shahnama of Shah Tahmasp).png



## قایناق‌لار

بؤلمه:شاهلار
چایئلی

**چایئلی** (لز دیلی: მაფავრი/Mapavri)، تورکیه جۆمهوریتی‌نده ریزه اوستانیندا بیر بؤیوک شهر دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۹٬۷۹۹نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناقلار

## خاریجی لینکلر

*  the municipality
*  the district governorate

بؤلمه:تورکیه شهرلری
چتوکندی (ماکی)

**چتوکندی (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، قاراعین بولومو و دوغو گچلرات قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 269 نفر اهالی سی و 50 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار


بؤلمه:ماکی شهریستانی‌نین کندلری
چر (اورمو)

**چر** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، نازلی بولومو و قوزئی نازلی قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 536 نفر اهالی سی و 83 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
چرمه‌داش

**چرمه‌داش** كندی شرقی آذربایجان اوستانیندا، هوراند بولگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونده اولان دودانگه قصبه‌سی‌نده يئرلشيب.  ۱۳۸۵ اینجی ایلین نفوس سایی‌سی اساسیندا بو کندین  ۶۵ نفر اهالی‌سی واریمیش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
چای (تورکیه)

﻿
**چای** شهری تورکیه جۆمهۇریتی‌نين بؤیوک شهرلریندن. بۇ شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلینده ۱۴٫۰۰۴ نفر نۆفۇسو وارمیش.

## قايناقلار

بؤلمه:یاشاییش یئرلری افیون قاراحیصار اوستانیندا
چرکزکؤی

**چرکزکوی** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۶۹٬۸۷۵نفر اهاليسي وارمیش. 
## قايناق
توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
چقال مصطفی

**چقال مصطفی** (تورکجه: چاققال موصطافا) — سولدوز شهریستانینین مرکزی سولدوز بؤلومونده یئر‌لشن، بگیم قلعه (تورکجه: بییم قالا) ماحالینا تابع اولان کند.

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۆفۇس سایینا گؤره ۳۷۹(۷۱عائیله) نفر اهالیسی واردیر..

## ایقتیصادیات
اهالی‌نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیگه باخیرلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی کورد و شافعی سۆنّودورلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
چلان

**چلان** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان آذغان قصبه سی  نده يئرلشيب.  
. 
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
چلک

**چلك** کندی (چه له ي) گئرمی (موغان) بولگه سینین، مركزی بولومو و اینی قصبه سی ندا یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
چلك كندی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی نده، 468 نفر اهالی‌سی وار. بو كندین اهالی‌سی تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.<

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملي و گورمه لي يئرلر
## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
چهاردانگه قصبه‌سی

چهاردانگه قصبه سی** [[اهر بولگه سی|اهر بولگه سی]] نين [[هوراندبولومو|هوراندبولومو]] نده** يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسيندا بو قصبه نين 8241 نفر اهالي سي وارايميش. 
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
چوخلو قویو باهادور و هیممت قیشلاغی

**  چوخلو قويو باهادور و هيممت قيشلاغي ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، آسلان دوز بولومو و باتی قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
چوخلو قويو باهادور و هيممت قيشلاغي كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 58 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* آسلان دوز بولومو
* باتی قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
چمان (اورمو)

**چمان (اورمو)** کندی اورمیه شهریستانینین، سیلوانه بؤلومو و دشت قصبه‌سی‌نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵-نجی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا بو کندین ۷۰ نفر اهالی‌سی و ۱۳ عائیله‌سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گؤرمه‌لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
چورلو

**چورلو** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد   ۲۱۰٬۳۶۲نفر اهاليسي وارمیش 
## قایناقلار

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

بؤلمه:تورکیه شهرلری
چوهره گوشا (اورمو)

**چوهره گوشا** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بولومو و بکشلو قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 243 نفر اهالی سی و 61 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
چوون گونش

** چوون گونش** کندی (روستای چونگنش) موغان بولگه سی نین، مركزی بولومو و باتی اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
چوون گونش کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 148 نفر اهالی سی وار. بو كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
چیانه

## چیانه
(تورکجه: چییه نه) سولدوز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بخشی و سولدوز قصبه سینه تابع اولان کند دیر.

## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 2283(551عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
چیرتدیق‌لی قیشلاقی

** چیرتدیق لی قیشلاقی ** کندی (روستای قشلاق چرتقلو) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و دوغو اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
چیرتدیق لی قیشلاقی کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 140 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
چیفتلیک کوی

**چیفتلیک کوی** تورکیه جۆمهوریتی‌نین شهرلریندن‌دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي میلادی ايلده ۱۷٬۹۷۸نفر اهاليسي وارمیش.

## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

## قايناقلار
توركجه ويكيپديا


بؤلمه:تورکیه شهرلری
چیفته‌لر

**چیفته لر** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۱٬۷۳۳نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
چیلله

**چیلله** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* چیلله گئجه‌سی
* چیلله گئجه‌سی نغمه‌سی
* چیلله (آی)
* بویوک چیلله
* کیچیک چیلله