حسین بن علی اورموی یزدانیار

**حسین بن علی اورموی یزدانیار** و یا **اورموی یزدانیار** و یا **شیخ ابوبکر** (ابی بکر) و یا **شیخ اورموی** (فارسجا: ابن یزدانیار ارموی) ۳-جو و ۴-جو هـ.ق یوز ایللیگینده اورمولو عارف ایدی و ۲۴۰-۳۳۰ هـ.ق ایل‌‍لری آراسیندا یاشاییردی. **شیخ ابوبکر** لقبی عیراق‌دا عربلر طرفیندن *یزدانیارا* وئریلیر.

## یاشامیٛ
عربلر آراسیندا، **شیخ ابوبکر** لقبی ایله مشهور اولان **الشیخ الامام العارف حسین بن علی اورموی الأذربایجانی**، اوچونجو و دؤردونجو هجری قمری یوز ایللیگینده و ۲۴۰-۳۳۰ هـ.ق ایل‌‍لری آراسیندا یاشاییردی و اورمودا آنادان اولوبدور.

ابن یزدانیارین دانیشیقلاریندا و سؤزلرینده ایسلامدان اؤنجه‌کی دوشونجه‌لر ده گؤرونوردو و او دا زرتشت اولدوقلاریندان قایناقلانیردی. ابن یزدانیارین جدی، یزدانیار بیر زرتشت آددیر. سونرالار ایسلاما اوز گتیریر و سوننو اولورلار. صفویلره کیمی آذربایجان داها چوخ سوننو مذهب ایدی.

محمدعلی تربیت، دانشمندان آذربایجان (آذربایجان بیلگینلری) کیتابیندا یازیر:

صوفیه آدلیملاریندان ایدی و تصوف‌دا اؤزونه‌مخصوص طریقتی وار ایدی. *شلبی* و *غیروی* کیمی مشهورلار اونو دانیردیلار و بو دا (یزدانیار دا) عیراقین بیرپارا شیخ‌لرینی داناردی.

## امسیت کردیا و اصبحت عربیا
دهخدا کیمی آدلیم سؤزلوک‌لرده یازیلدیغی کیمی کئچمیشده، کۆرد (فارسجا: کُرد) سؤزو چوبان و چادیردا قالان و کؤچری مال-داوار ساخلایان آداملارا دئییلرمیش. 

مؤولانانین مثنوی معنوینین بیرینجی دفترینده بئله بیر بیت‎لر گلیب:

سِرِ اَمسينا لَكرديا بدان (کورد حیاتی‌نین سیررینی بیل)

راز اَصحبنا عَرابيا بخوان (عربجه دانیشیغینین سیررینی اوخو)

ور مثالي خواهي از علم نهان (گیزلی بیلیک‌دن بیر اؤرنک ایسته‎‌سن)

قصه گو از روميان و چينيان (چینلی‌لر ایله روملولارین حکایه‌لریندن دئ)

مؤولانا،  «گیزلی بیلیک» معناسینی چاتدیرماق اوچون اؤزوندن اوّلکی صوفی‌لر آراسیندا مشهور اولان بیر سؤز ایشله‌دیر: «سر امسينا لكرديا بدان»

سيد ابولوفانین بیلدیگی بیر دئییمه ایستیناد ائدن او، اولجه ساوادسیز کورد ایدی. اما روحانی بیر جاذبه‌دن سونرا اوخویوب یازماغا ییلنیب و سحر: «امسیت کردیا و اصبحت عربیا» دئییردی؛ یعنی گئجه‌لر یارارسیز بیر کورد (چوبان، داوار ساخلایان و بیلمز) ایدیم و علم‌دن محروم ایدیم، سحر ایسه عرب دیلینی منیمسه‌دیم.

**کوردلرین ادعاسی و تحریف‌لری**
بعضی قایناقلاردا، بو سؤزو (امسیت کردیا و اصبحت عربیا) یزدانیارا دا ایشلتدیکلری اوچون ایندی کوردلر سو استفاده ائدرک **یزدانیارین** کورد اولدوغونو ادعا ائدیرلر. آنجاق بو بؤیوک بیر یالان و تحریفدیر و کئچمیشی دانماقدیر. کئچمیشده کورد سؤزو بیر سوی (نژاد) کیمی دئییلدی و هر یئرده داوارچی و چوبان وار ایدی کورد دئییلردی. 

## تحریفلرین باشلانماسی

قوندارما «یزدنیار الکردی الصوفی الاورموی» ایفاده‌سی پهلوی دؤنمیندن باشلاییب. الکردی الصوفی الاورموی ایفاده‌سی محمد قزوینی (هیجری ۱۳۲۸-جی ایلده وفات ائتمیش فارس دیلی و ادبیاتی اوستاسی) طرفین‌دن جونید شیرازی‌نین ۵۱۲ و ۵۱۴-جو صحیفه‌لردکی کیتابینا علاوه و اضافات کیمی یازیلمیشدییر. جونید شیرازی‌نین «شَدالازار فی حط‌الاوزار عن زوارالمزار» کیتابی‌نین ۱۵۹-جو صحیفه‌سنده‌کی «امسیت کردیا و اصبحت عربیا» ایفاده‌سینی «الشیخ ابوعبدالله المشتهر ببابویی»یه عایید ائتمه‌سینه باخمایا‌راق، قزوینی بو ایفا‌ده‌نی یزدنیارین دئدیگینی ادعا ائدیر.

قزوینی هابئله ادعا ائدیر کی، «کتاب اللمع»ده یزدنیار «الکردی الصوفی الاورموی» کیمی قئید اولونور کی، بو دا دوغرو دئییل. کیتابین شکیل‌دن ده گؤروندوگو کیمی، سؤزوگئدن الکردی الصوفی اثرینده الاورموی شکیلچی‌سی یوخدور و یزدنیارین آدی بو حصه‌ده گؤرونمه‌دیگی اوچون یزدنیارلا هئچ بیر علاقه‌سی یوخدور. دیگر طرف‌دن، اونون ایستیناد ائتدیگی ال-کوردی اس-صوفی، مو’جم ال-بولن‌دنه گؤره، کوفه ایله مککه آراسیندا یئرلشن فئید شهرینده ایدی. 

قزوینی‌دن سونرا عبدالحسین زرین‌کوب (هیجری تقویمی ایله ۱۳۷۸-جی ایلده وفات ائتمیش فارس دیلی و ادبیاتی اوستاسی) بو ایفا‌دنی «ایران‌ین تصوفوندا آختاریشلار» (جستجو در تصوف ایران) کیتابی‌نین ۱۲۸-جی صحیفه‌سینده قئید ائده‌رک دئمیش‌دیر: «روایت‌لره گؤره، او، مشهور الاورموی ایدی و اونا تئز-تئز الکردی الصوفی الاورموی دئییلیردی». لاکین، اعتبارلی کیتاب‌لاردان سیتات گتیردیگیمیز کیمی، جناب زرین‎کوبون بو ادعاسی دوغرو دئییل و بئله بیر ایفاده قئید اولونان منبع‌لرین هئچ بیرینده یوخدور و تاریخی سندلر بونو تصدیقله‌میر.

قوندارما (جعلی) «الکردی الصوفی الارموی» ایفاده‌سی سون اون ایلل‌لیک‌لرده یارادیلمیش‌دیر و هئچ بیر تاریخی اساسی یوخدور. بو دؤور رضا خانی‌نین کوردلرین سیفاریش‌لی تاریخی ایله اوست-اوسته دوشموشدور. پهلوی دؤورونده یازیشما‌لاردان الده ائدیلن معلومات‌لارا اساساً، رضا شاه پهلوی‌نین تاپشیریغی ایله کوردلر حاقیندا «مردوخ کوردوستانی»، «غلامرضا رشید یاسمی» و «مینورسکی» کیمی کیتابلار یازیلمیشدیر. کوردلرین تاریخی ایله باغلی کیتاب‌لارین سیفاریش‌لی کاراکتئری‌نین سندی بونا گؤره ده، یزدانیار الاورموی‌نین کورد اولماسی ادعاسی‌نین اعتبارلی تاریخی اساسی یوخدور و اونون ایزلری یالنیز معاصر دؤورون تحریف‌لرینه (خصوصاً قزوینی و زرین‌کوب و مینورسکی‌نین اثرلرینده) و پهلوی دؤورونون سیاسی مقصدلرینه گئدیب چیخیر. 

## قایناق‌لار