open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آیی آنا

آیی آنا - تورک و آلتای میفولوژی‌سینده آیی تانریچا. فرقلی تورک دیللرینده آزی (آدی، آزیغ، آدیغ) آنا اولاراق دا دئییلر. موغول‌لار باوگای ائجه دئیرلر. بعضی تورک طایفالاری آیی‌دان توره‌دیکلرینه اینانارلار. فین‌لرده آیی ان موقدس حئیوان اولاراق قبول ائدیلیر. قهوه‌یی آیی بو جمعیتده آیری بیر اهمیته مالیک‌دیر. فین (سوْوُمی) خالقی اورال منشألی اولوب تورکلره قونشو بیر قؤومدور و ایسکاندیناویایا کؤچ ائده‌رک اورادا دؤولت قورموشلار. آیی گوجو، تورپاغی، دؤیوشچولوگون بؤیوکلوگو سیمگه‌له‌یر. آیی دیرناغی‌نین و پنجه‌لری‌نین قورویوجولوغونا اینانیلار. اینسان‌اوغلونون قورخدوغو شئیه حؤرمت ائتمه‌سی‌نین و اونو یوخ ائتمگه چالیشماق یئرینه اونونلا اؤزدشلشه‌رک اونون کیمی اولماغی آماجلاماسی‌ین ان گؤزل نومونه‌سی آیی آنا و آی آتا آنلاییشلاری‌دیر.  

## اتیمولوژی
  (آی/آز/آد) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. اگر سؤز اولاراق گوج معناسینی ساخلایار. آز کؤکو آزمان (وحشی حئیوان) سؤزویله ده یاخیندان علاقه‌لی‌دیر. موغول آیه سؤزجویو قورخو دئمکدیر و علاقه‌لی اولماسی اولابیله‌جکدیر .

## قایناق

# Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011 (OTRS: CC BY-SA 3.0)
# **[[Ayı Ana#cite%20ref-2|^]]** "Mongolian Dictionary, Andras Rajki, ("ayh")". 16 Aralık 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2011.

بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
قوجا و دنیز

**قوجا و دنیز** (انگلیسجه: *The Old Man and the Sea*)، بیر قیسا رومان دی. بو رومانی، ارنست همینگوئی، بیر آمریکالی یازیچی یازیب دی. بو رومان ۱۹۵۱نجی ایلده کوبادا یازیلیب و ۱۹۵۲ده چاپ اولوب. بو اثر، همینگوئی‌نین آخیر ایشی دی که اونون اولومونن قاباخ چاپا یتیشدی.

مناف سلیمان اوو، بو کیتابی تورکجه دیلینه چئویریب.

## قایناق‌لار
داش قالاسی

بندانگشتی|داش قالاسی|343x343پیکسل
**داش قالاسی** و یا **قلعه زوهاک** (فارسجا: قلعه ضحاک)، عجب‌شیرین ۲۵ کیلومتریسینده بیر گورملی یئرلردن دی.

داش قالاسی قالا چایی‌نین بسترینن ۲۳۰۰ متر اوجالیغی وار. یو قالانین قیدمتی اوچ‌مین ایلدن اویانا آشیب.

داش قالاسی ۱۳۸۶جی ایلده سازمان میراث فرهنگی و گردشگری‌ده شماره ۲۲۵۴۴ایله ایران‌ین آثار ملی‌سینده ثبت اولوب.

## قایناق‌لار
اتک شاوان باش هرگلان

**اتک شاوان باش هرگلان**، تورکجه دیلنده یازلیمیش بیر شعر کیتابی دی کی عزیز مهرابیان (تخلص: شیشوان) یازیب. بو کیتاب ۱۲۰ صفحه دی و گوزل تورکجه شعرلری شامل اولور.

## وارلیغین گئدیر
بیر نمونه بو کتابین شعرلرینن (کیتابین اول شعری):

بوغدانی وئریرسن سامان آلیرسان

یاغیشی وئریرسن دومان آلیرسان

یاخشینی وئریرسن یامان آلیرسان

--- وارلیغین گئده‌جک الیندن اویان

--- قالیرسان آرالی ائلیندن اویان

قیزیلی وئریرسن دمیر آلیرسان

کبیری وئریرسن صغیر آلیرسان

چورکی وئریرسن خمیر آلیرسان

--- وارلیغین گئده‌جک الیندن اویان

--- بو گؤزه‌ل دیل گئدیر دیلیندن اویان ...

## قایناق‌لار

بؤلمه:کیتاب
بؤلمه:تورکجه کیتابلار
عزیز مهرابیان

**عزیز مهرابیان**، بیر عجب‌شیرلی شاعیر دی. بو شاعر ۱۳۴۸ده آنادان اولوب و «اتک شاوان باش هرگلان» اونون شعر کیتابی دی.

## قایناقلار

بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه:ایرانلی تورک شاعیرلر
بؤلمه:ایرانلیلار
ولیستان

**ولیستان** (فارسجا: روستای ولستان) شرقی آذربایجان اوستانی‌نین میانه بؤلگه‌سی‌‌نده یئرلشن بیر کنددیر.

## قایناقلار
کاغذکنان مرکزی قصبه‌سی

**کاغذکنان بؤلومونون مرکزی قصبه‌سی** (فارسجا: دهستان کاغذکنان مرکزی) شرقی آذربایجان اوستانی‌نین قصبه‌لریندن بیریدیر کی میانه بؤلگه‌سی‌نین کاغذکنان بؤلومونده یئرلشیب.

## قایناقلار
اوزئیر مهدیزاده

**اۆزئیر مهدیزاده جبلو**، بیر آذربایجانلی  اۆزئیر مهدیزاده پاپ سبکینده بیر موزیک اوخویانی دیر،  اصل ده آذربایجان لی دیر و ایران اؤلکه سینده ده چوخلی سؤون لری وار. 

## ماهنی‌لاری

* جاواب وئر
* گؤزو یاشلی قویما منی
* داغلار آغلار
* دونیا منیمدیر
* حله جاوان اوغلانام من
* سورونه سورونه
* یاخشی اولار

و...

## قایناق‌لار


بؤلمه:موسیقیچیلر
شیخلر (میانه)

**شیخلر** شرقی آذربایجان اوستانی‌نین میانه بؤلگه‌سی‌نده یئرلشن بیر کنددیر.

## قایناقلار
فیروز بؤلومو

**فیروز بؤلومو** اردبیل اوستانی‌ندا کوثر بؤلگه‌سی‌نین ایکی بؤلوموندن بیریدیر.

## اهالی
۱۳۸۵-جی شمسی ایلینده ۷۰۰۶ نفر فیروز بؤلومونده یاشاییردیلار.
## قایناقلار
زرج‌آباد قصبه‌سی

**زرج‌آباد قصبه‌سی** اردبیل اوستانی‌نین کوثر بؤلگه‌سی‌نین فیروز بؤلومونده یئرلشن بیر قصبه‌دیر.

## قایناقلار
سرخس بؤلگه‌سی

**سرخس بؤلگه‌سی** رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. سرخس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی سرخس شهری‌دیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹۷٬۵۱۹ نفر جمعیتی واردیر.

## اهالی
۲۰۰۶-جی میلادی ایلینده بو بؤلگه‌نین اهالیسی ۸۵,۵۲۴ نفر و ۱۹,۴۸۵ عائیله‌دن تشکیل تاپمیشدیر.

### اتنیک و دیل ترکیبی
سرخس بؤلگه‌سی‌نین خالقی‌نین دیل ترکیبی قاریشیقدیر، بئله کی بو بؤلگه‌ده تورکلر (خوراسان تورکلری، آذربایجان تورکلری، شاهسئونلر و تورکمنلر)، بلوچلار، عربلر، فارسلار و هزاره‌لر یاشاییرلار.

### دین و مذهب ترکیبی
بؤلگه‌نین اهالیسی بوتونلوکده موسلمان و شیعه‌لر ایله سونیلردن تشکیل تاپیبدیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی شهرستان سرخس
** دهستان تجن
** دهستان خانگیران
** دهستان سرخس
:شهر: سرخس
* بخش مرزداران
** دهستان پل خاتون
** دهستان گل‌بی‌بی
** دهستان مرزداران
:شهر: مزداوند

## قایناقلار

بؤلمه:سرخس بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
البورز بؤلگه‌سی

**البورز بؤلگه‌سی** آذربایجان‌دا قزوین اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. البرز بؤلگه‌سی‌نین ایداری مرکزی الوند شهری‌دیر.

## اهالی
۲۰۰۶-جی میلادی ایلینده البورز بؤلگه‌سی‌‌نین اهالیسی ۱۸۲,۰۴۶ نفر و ۴۷,۰۴۶ عائیله‌دن تشکیل تاپمیشدیر.

### بؤلگه‌نین بؤلوم‌لری‌نین اهالیسی

#### مرکزی بؤلومو
اَراضی:۲۰۴,۵ کیلومتر 

اهالی: ۹۴,۸۵۳ نفر (۲۰۰۶)

- شهر اهالیسی (الوند شهری): ۶۹,۳۳۳ نفر (۲۰۰۶)

- کند اهالیسی: ۲۵,۵۲۰ نفر (۲۰۰۶)

* نصرت آباد قصبه‌سی
** کندلری‌نین سایی: ۵
** اهالیسی: ۱۶,۰۹۳ نفر (۲۰۰۶)

*پیر یوسفیان قصبه‌سی
** کندلری‌نین سایی: ۷
** اهالیسی: ۹,۴۲۷ نفر (۲۰۰۶)

#### محمدیه بؤلومو
اَراضی: ۲۲۵,۵ کیلومتر 

اهالی: ۸۷,۱۹۳ نفر (۲۰۰۶)

- شهر اهالیسی

* محمدیه شهری: ۴۱,۷۶۶ نفر / ۱۰,۹۰۴ عائیله (۲۰۰۶)
* بیدیستان شهری:  ۲۰,۱۱۰ نفر / ۵,۲۶۳ عائیله (۲۰۰۶)
* بوتون: ۶۱,۸۷۶ نفر / ۱۶,۱۶۷ عائیله (۲۰۰۶)

- کند اهالیسی: 25,317 نفر (۲۰۰۶)

* حیصار خروان قصبه‌سی
** کندلری‌نین سایی: ۷
** اهالیسی: ۸,۳۲۹ نفر (۲۰۰۶)

*شریف آباد قصبه‌سی
** کندلری‌نین سایی: ۳
** اهالیسی: ۱۶,۹۸۸ نفر (۲۰۰۶)

## البورز بؤلگه‌سی‌نین ایداری بؤلومو
* **<u>[[البورز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو|مرکزی بؤلومو]]</u>**
* ایداری مرکزی: الوند شهری
** قصبه‌لری:
*****[[نصرت‌آباد قصبه‌سی]]**
****کندلری: کمال آباد، کوچار، منبره، حسن‌آباد کلج، نصرت‌آباد
*** **[[پیر یوسیفیان قصبه‌سی]]**
****کندلری: مجتمع کارخانجات صنعتی لیا، پیریوسفیان
* **<u>[[محمدیه بؤلومو]]</u>**
* ایداری مرکزی: محمدیه *(باشقا شهری: [[بیدیستان (البورز)|بیدیستان]]*
** قصبه‌لری:
*****[[حصارخروان قصبه‌سی]]**
****کندلری: آقاگیر، باورس، چالا، حیله‌رود، کبریت میان، بویوک قیزقالا، شترک ماخوریت، اکبرآباد، ولامدر، ورس
*** **[[شریف‌آباد قصبه‌سی]]**
****کندلری: دیزه، شرکت کشت و صنعت شریف‌آباد

## قایناقلار

بؤلمه:البورز بؤلگه‌سی
بؤلمه:قزوین اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
ماسال

**ماسال**، گیلان اوستانی‌ ماسال بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۵۲,۳۶۸ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:ماسال بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین شهرلری
روسیه‌دن سئوگی ایله

**روسیه‌دن سئوگی ایله** ()، ۱۹۶۳-جی ایلده یارانان جیمز باند فیلم سری‌لرینین بیر فیلمی دیر. بو فیلم‌ده شان کانری جیمز باند روْلوندا چیخیش ائدیب.

## اوْیونچولار
* شان کانری: جیمز باند
* دنیلا بیانکی: تاتیانا روْمانوْوا
* پدرو آرمنداریز: علی‌کریم بی
* لوته لنیا: روْزا کلب
* رابرت شاو: دوْنوان رد گرنت
* برنارد لی: M
* لوئیز مکسول: مانی‌پنی
* دزموند لولین: Q

## قایناقلار
البورز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو

**البورز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو** (فارسجا: بخش مرکزی شهرستان البرز) قزوین اوستانی‌ندا البورز بؤلگه‌سی‌نین بؤلوم‌لریندن بیریدیر.

## قایناقلار
بیدیستان (البورز)

**بیدیستان** قزوین اوستانی‌نین البورز بؤلگه‌سی‌نین محمدیه بؤلومونده یئرلشن بیر شهردیر. بورادا اوستونلوک‌ده اولان یئرلی آذربایجان تورکلری ایله یاناشی آز سای‌دا گلمه‌لر ده یاشاییر.بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۸٫۰۶۰ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:البورز بؤلگه‌سی
بؤلمه:قزوین اوستانی‌نین شهرلری
محمدیه بؤلومو

**محمدیه بؤلومو** قزوین اوستانی‌ندا البورز بؤلگه‌سی‌نین بؤلوم‌لریندن بیریدیر.

## قایناقلار
قیرمیزی قیشلاق (مرند)

**قیرمیزی قیشلاق** شرقی آذربایجان اوستانی‌نین مرند بؤلگه‌سی‌نده یئرلشن بیر کند.

## قایناقلار
تک و جوت ساییلار

**تک ساییلار و جوت ساییلار** (فارسجا: اعداد زوج و فرد)

## تک ساییلار
بیر دسته طبیعی ساییلارا دئییلر کی ایکی بولنده آرتیق‌لاری قالار. مثلا: ۱ و ۳ و ۵ و ۷ و ۹ و ۱۱ و ۱۳ و...

تک ساییلاری بوجور تعریف اولور: \{2k+1:k\in \Z\}

## قایناقلار
هومایون (موسیقی)

**هومایون** – آذربایجان موسیقی‌سینده 1) یئددی لادلاریندان (مقام‌لاریندان) بیری ، 2) یئددی اساس موغام دستگاه‌لاردان بیری . هومایون یاخین شرق خالق‌لاری نین کلاسیک موسیقی‌سینه داخیل اولان 24 شؤعبه‌دن بیری‌دیر. 

## سؤز آچیمی
 " هومای "  سؤزو تورک میفولوژی‌سینده  " جنّت قوشو، شاهلیق قوشو "  معناسینی داشیییرسا،  " هومایون "  سؤزو " شاهانه، اوغورلو، سعادتلی " دئمکدیر. 

## تاریخچه
19. عصر آذربایجان موسیقی‌سینده رهاوی (راهاب) دستگاهیندا راهاب ایله ترکیب آراسینداکی شؤعبه  ایدی. 19-جو عصرین سونلاریندا (میرزه فرجین جدولینده) هومایون دستگاهی 17 شؤعبه  و گوشه‌نی اؤزونده توپلامیشدیر. سونرالار اینکیشاف نتیجه‌سینده هومایون باشقا موغام دستگاه‌لاری کیمی تکمیل‌لشیر، ییغجاملاشیر، بعضی شؤعبه  و گوشه‌لردن آزاد اولور. واختیله آذربایجاندا هومایون –  " قافقاز هومایونو "  آدی ایله معلوم ایدی.      

## هومایون موغام دستگاهی کیمی

### هومایون موغامی آذربایجان موسیقی‌سینده
  اوزئییر حاجی‌بیگوو اؤزونون فوندامنتال اثری اولان " آذربایجان خالق موسیقی‌سی‌نین اساس‌لاری "  کیتابیندا هومایونو  " شوشتر "-له موقاییسه اساسیندا بئله قناعته گلیر کی، بدیعی–روحی تاثیر جهتدن هومایون دینله‌ییجیده نیسبتاً داها درین کدر حیسی اویادیر.  

  بو موغام هومایون، فئیلی، شوشتر، ترکیب، بیداد، مثنوی، اوززال شؤعبه‌لریندن عیبارت دستگاه‌دیر. هومایون دستگاهی‌نین شؤعبه  و گوشه‌لریندن سؤز آچارکن هر شئیدن اول اونو دئمک لازیم‌دیر کی، باشقا موغام دستگاه‌لاریندان فرقلنه‌رک هومایوندا  " برداشت "  اولمور.   

  حاضیردا 7 حیصه‌لری تدریس اولونور کی بونلار دا برداش، مایه، فعلی، مولوی، ترکیبی، بیداد، کیچیک مثنوی.  

### هومایون موغامی نین نوت یازی‌لاری
 " هومایون "  موغامینی اینسترومنتال شکیلده نریمان محمدوو تارزن احمد باکیخانووون ایفاسیندان (1962)، آ.اسداله‌یئو تارزن ائلخان میرزفرووون ایفاسیندان (2003) نوتا یازمیشدیر. بو موغام اساسیندا بسته‌کارلار موختلیف ژانرلی اثرلر، او جومله دن، توفیق باکیخانوو  " هومایون "  سمفونیک موغامینی یاراتمیشدیر.     

### هومایون موغامی ایران موسیقی‌سینده
  ایران موسیقی‌سینده 7 اساس (دستگاه) موغامدان (مقامدان) بیری‌دیر.. چکاوک، بختیاری، مؤلف، لئیلی و مجنون، طرز، بیداد، نئی-داوود، گوشه‌یی-چاهارگاه، مُوالیان، ابوالچپ، باوی، سوز-گداز، مورئه، نفیر (نفیر-فرنگ)، شوشتری، جامه دران، عشاق، اوزال، زابل، بایاتی-عجم، بحر-نور، شاهناز، دَناسِری، منصوری، مثنوی شؤعبه‌لریندن عیبارت دستگاه‌دیر.      

### هومایون موغامی تورکیه موسیقی‌سینده

## هومایون موسیقی‌ لادی (مقامی) کیمی
  هومایون سس‌سیراسی نین ایکی نؤووع  گؤستریلیر:  

* بیر نؤوعون سس‌سیراسی 1/2- 1 1/2-1/2 تون فورموللو ایکی تتراخوردون بؤیوک ترسییا (اورتا تون واسیطه سی ایله) بیرلشمه‌سیندن عمله گلیر، سس‌سیراسی 9 پیلله دن عیبارت‌دیر؛ دؤرد و یئددی پیلله‌لر مقامین مایه‌سی حساب اولونور (و. حاجی‌بیگوو).  
*   ایکی نؤوعون قورولوشو: 1/2-1- 1/2 تون فورموللو ایکی تتراخوردون یاناشی اوصوللا (آرتیریلمیش سِکوندا واسیطه سی ایله) بیرلشمه‌سیندن عمله گلیر. سس‌سیراسی 8 پیلله دن عیبارت‌دیر: ایکی پیلله مقامین مایه‌سی، دؤرد پیلله کادِنسییالار اوچون سجییه‌یوی تون‌دور (م. س. اسماییلوو). هومایون مقامی‌نین بیر نؤوعونون سس‌سیراسی (دو مایه‌لی هومایون).  

## هومایون مقامیندا بسته‌لر

*   قارا قارایئو -  " یئددی گؤزل "  بالتیندن گؤزل‌لر گؤزلی‌نین رقصی 

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
سنندج بؤلگه‌سی

**سنندج بؤلگه‌سی** و یا **سینان‌داش بؤلگه‌سی** ایرانین کوردوستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بؤلگه‌نین ایداری مرکزی سنندج شهریدیر.

## اهالی
سنندج بؤلگه‌سی‌نین ۲۰۰۶-جی میلادی ایلین آمارلارینا گوره ۴۰۹,۶۲۸ نفر جمعیتی واردیر و ۱۰۵,۲۴۷ عائیله‌دن تشکیل تاپیبدیر.

بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵۰۱٬۴۰۲ نفر جمعیتی واردیر.

## اؤلکه بؤلوم‌لری
* سنندج بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو
** جنوبی حسین آباد قصبه‌سی
** سراب قامیش قصبه‌سی
** آرندان قصبه‌سی
** حومه قصبه‌سی
** آبیدر قصبه‌سی
** نران قصبه‌سی
شهر: سنندج

* کلاترزان بؤلومو
** غربی ژاورود قصبه‌سی
** کلاترزان قصبه‌سی
** نگل قصبه‌سی
شهر: شویشه

* سیروان بؤلومو
** شرقی ژاورود قصبه‌سی
** میانرود قصبه‌سی

## قایناقلار

بؤلمه:سنندج بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
خمام

**خمام**، گیلان اوستانی‌ رشت بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۲۰,۸۹۷ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:رشت بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین شهرلری
ساققیز بؤلگه‌سی

**ساققیز بؤلگه‌سی** ایرانین کوردوستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بؤلگه‌‌نین مرکزی ساققیز شهریدیر.

## اهالی
۲۰۰۶-جی میلادی ایلین آمارلارینا گؤره ساققیز بؤلگه‌سی‌نین اهالیسی ۲۰۵,۲۵۰ نفر و ۴۵,۹۰۹ عائیله‌دن تشکیل تاپیبدیر.

بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲۲۶٬۴۵۱ نفر جمعیتی واردیر.

## اؤلکه تقسیماتی
* **سقز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو**
** ترجان قصبه‌سی
** تموغه قصبه‌سی
** سرا قصبه‌سی
** میرده قصبه‌سی
شهر: سقز
* **زیویه بؤلومو**
** امام قصبه‌سی
** تیلکوه قصبه‌سی
** خورخوره قصبه‌سی
** سیر قصبه‌سی
** نوین قصبه‌سی
شهر: صاحب
* **سرشیو بؤلومو**
** چهل چشمه غربی قصبه‌سی
** ذوالفقار قصبه‌سی

## قایناقلار

بؤلمه:ساققیز بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
صاحب (سقز)

**صاحب** کوردوستان اوستانی‌نین سقز بؤلگه‌سی‌نده یئرلشن بیر شهردیر. بو شهر زیویه بؤلومونون مرکزی‌دیر.

## اهالی
۲۰۰۶-جی میلادی ایلین آمارلارینا گوره صاحب شهری‌نین اهالیسی ۱,۴۸۹ نفر و ۳۴۴ عائیله‌دن تشکیل تاپیبدیر.
## قایناقلار

بؤلمه:ساققیز بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین شهرلری
سیمینه

**سیمینه** و یا **قره ‌موسالو** غربی آذربایجان اوستانی‌نین بوکان بؤلگه‌سی‌نده یئرلشن بیر شهردیر.

## اهالی
۲۰۰۶-جی میلادی ایلین آمارلارینا گوره سیمینه شهری‌نین اهالیسی ۹۵۷ نفر و ۱۸۸ عائیله‌دن تشکیل تاپیبدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:باتی آذربایجان بولگه لرین شهرلری
باروق

**باروق** غربی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهر باروق بؤلگه‌سی‌نین مرکزی‌دیر.

## اهالی
۲۰۰۶-جی میلادی ایلین آمارلارینا گوره باروق شهری‌نین اهالیسی ۳,۸۷۴ نفر و ۹۱۳ عائیله‌دن تشکیل تاپیبدیر.

باروق شهری‌نین اهالیسی تورک دورلر و آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار و عوموماً شیعه مذهبینه اینانجلاری واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری
نوقطه (ریاضیات)

**نقطه** (انگلیسجه: Point)، مۆعاصیر ریاضیاتدا اساسی المنتلردن بیری دیر. نوقطه‌نین هئچ بیر اولچوسو یوخدور.

## قایناقلار
مودم

**مودم** (انگلیسجه: Modem)، ایکی کامپیوتری وسیله‌نی بیربیرینه وصل ائلین بیر الکترونیکی وسیله دیر.

‌

وسط|بندانگشتی|988x988پیکسل|نچه نوع مودمبندانگشتی|351x351پیکسل|مودم

## قایناقلار
بایاتی-شیراز

بایاتی-شیراز – آذربایجان موسیقی‌سینده 1) یئددی لادلاردان (مقاملاردان) بیری، 2) یئددی اساس موغام دستگاه‌لاریندان بیری.

## اتیمولوژی
  بایاتی تورک ادبیاتیندا لیریک شعیر، ماهنی ژانری‌دیر. بایات هم ده قدیم تورک طایفالاری نین بیری نین آدی اولوب. داهی شاعیر محمد فضولی ده بو طایفادان اولوب.  

## تاریخچه‌سی
  بهرام منصوروو  " بایاتی-شیراز "  موغامی نین موستقیل موغام کیمی یالنیز 19.عصرین آخیرلاریندان مؤوجود اولدوغونو و اوّل‌لر ایسه " بایاتی - ایصفاهان "  دستگاهی کیمی تانیندیغینی سؤیله‌ییر.  " بایاتی-ایصفاهان "  کلاسیک شرق موسیقی‌سینده  " ایصفاهان "  آدلاناراق 12 اساس موغامدان بیری اولوب . حاضیردا بایاتی-ایصفاهان شؤعبه‌سی بایاتی–شیراز دستگاهی‌نین اساس شؤعبه‌لریندن بیری. 

## بایاتی-شیراز موغام دستگاهی کیمی
  مجموعسو:  " برداشت " ،  " مایه‌یی-بایاتی-شیراز " ،  " نیشیب–فراز " ،  " بایاتی–ایصفاهان " ،  " زیل بایاتی-شیراز " ،  " خاوران " ،  " اوززال " ،  " دیلروبا "  و " بایاتی-شیرازا آیاق (کادِنسیا) "  کیمی شؤعبه و گوشه‌لردن عیبارت‌دیر. 

  بو موغام دستگاه  " سول "  بایاتی-شیراز مقام کؤکونده (تونال‌لیغیندا) ایفا اولونور.  " بایاتی-شیراز "  موغامی اؤز گؤزل، آخیجی ملودی‌کاسینا و درین تاثیر قوووه‌سینه گؤره موسیقی‌چی‌لر طرفیندن چوخ زامان " عروس – موسیقی "  ( " موسیقی نین گلینی " ) آدلاندیریلیر. او. حاجی‌بیگوو  " بایاتی-شیراز " ای اموسیونال باخیمدان غملی احوال-روحیه داشییان موغام کیمی کاراکتریزه ائتمیشدیر.  

     اوزئییر حاجی‌بیگوو بایاتی–شیراز حاقیندا یازیر: " بدیعی – روحی تاثیر جهتدن... بایاتی – شیراز دینله‌ییجیده غمگین‌لیک حیسی اویادیر. "  میرزه فرجین ترتیب ائتدیگی موغام دستگاه‌لاری ایچریسینده بایاتی – شیراز دستگاهی 17 شؤعبه  و گوشه‌دن عیبارت‌دیر:  

 " بایاتی-شیراز "  موغامینی اینسترومنتال شکیلده نریمان محمدوو تارزن احمد باکیخانووون ایفاسیندان (1962)، عارف اسداله یئو تارزن ائلخان میرزفرووون ایفاسیندان (2003) نوتا یازمیشدیر. بو دستگاه اساسیندا یازیلمیش سمفونیک بسته‌لر:      

*   فیکرت امیروو - سمفونیک موغام  " گولوستان-بایاتی-شیراز "   
*   سلیمان علعسگروو - سمفونیک موغام  " بایاتی–شیراز "   
*   ناظم علی‌وئردی‌یئو - a kapella (موشایعت‌سیز)کوْر اوچون " بایاتی–شیراز "   
*   پولاد بولبول اوغلو -  " بایاتی-شیراز "  سمفونی‌سی

  موغام شؤعبه‌لری آراسیندا ایفا اولونان رنگلر ده اساس موغامین آدینی داشیییر.  

  احسن داداشوو آدینا  " خاطیره "  خالق چالغی آلت‌لری آنسامبلی -  " بایاتی-ایصفاهان "  رنگی  

## بایاتی-شیراز موسیقی مقامی (لادی) کیمی
  قورولوشو: 1-1-1/2 تون فورموللو ایکی تتراخوردون ک.3 اینتروالی مسافه‌سینده بیرلشمه‌سیندن عیبارت‌دیر؛ سس‌سیراسی 9 پیلله‌لی‌دیر، دؤرد پیلله مایه (تونیکا) پیلله‌سی‌دیر. مقامین سس‌سیراسی نین ایکی، دؤرد، آلتی، سککیز پیلله‌لری ایستیناد-دایاق پیلله سی کیمی  " بایاتی-شیراز "  موغامی نین شؤعبه‌لری‌نین اساسینی تشکیل ائدیر؛ بو مقامدا قورولان موسیقی نومونه لری همین پیلله‌لره اساسلانیر.   

  بایاتی-شیراز لادیندا بسته‌لر :

*   خالق ماهنی‌لاری  

#   کوچه لره سو سپمیشم  
#   لاچین  

*   آشیق هاوالاری  

#   مانسیری  

*   بسته‌کار ماهنی‌لاری  

#   توفیق قولی‌یئو -  " باکی "  ماهنیسی رشید بهبودووون ایفاسیندا  
#   افراسیاب بدل‌بیلی -  " قیز قالاسی "  بالتیندن گول‌یاناق ایله پولادین آداژیوْسوُ  

* رقص‌لر  

#   نعلبکی  

## اتک یازی‌لار

بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
ماوس

بندانگشتی|ماوس
بندانگشتی|ماوسین آلتی
**ماوس** (انگلیسجه: Mouse)، سیچانا بنزر بیر کامپیوتری گیریش وسیله‌سی دیر. بو وسیله عۇمومیّتله ایکی دۆیمه‌سی وار و کابلی‌لا کامپیوتره قوْشولور.
ساغ|بندانگشتی|ایلیک دوزلمیش ماوس‌
‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌

‌
## قایناقلار
آرازباری

**آرازباری** –  " شور "  موغام عاییله‌سینه داخیل اولان ضربی موغام‌دیر. او یئددی اساس آذربایجان لاد-مقامینا بیری اولان – شورا اساسلانیر. اؤلچوسو 4/3-دور. تمپی آغیردیر. دینله‌ییجیده لیریک، نیکبین احوالی-روحیه یارادیر. بعضاً کورلا دا اوخونور. بئله حالدا  " وایگیرلیک ائدن‌لر فردچی‌نین هر میصراعسی‌نی  " آی ظالیم "  نیداسی ایله تاماملاییرلار " . آرازباری آنجاق خالق سپزلرینه اوخونور. بو سؤزلر اساساً دایمی‌دیر. آرازباری‌نین ماهیر ایفاچی‌لاریندا بیری بؤیوک خواننده سئید شوشینسکی ساییلیر. مؤلیف آرازباری ضربی موغامینی نوتا یازمیشدیر. 

## قایناق
بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری


## ویدئو
آراز باری - سئید شوشینسکی

آراز باری- زولفو آدی‌گؤزلوف
کورد-اووشاری

**کورد-اووشاری** — شور دستگاهی کؤکونده ضربلی موغام. فکرت امیروفون بسته‌له‌دیگی عئینی آدلی مشهور سمفونیک موغامدا اووشاری ضربلی موغامی ایله یاناشی مانی (عثمانلی) ضربلی موغامیندان دا گئنیش ایستیفاده ائدیلمیش و اثر  " شور "  سمفونیک موغامی نین ایبتیدا ملودی‌لری ایله تاماملانیر کی، بو دا هر ایکی اثر آراسیندا گؤزل تماتیک وحدت یاراتمیش اولور.  

## قایناق

بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
مدنی سوی‌قیریم

**مدنی سوی‌قیریم** یا دا اتنوسیت، مدنی، ایقتیصادی، عسگری وس. دیگر ساحه‌لرده، دیگرلرینه گؤره داها گوجلو اولان بیر مدنیتین، بونیه‌سینده یاشادیغی اینسان‌لارین مدنیت‌لری‌نین اونودولماسینا یؤنه‌لیک ائتدیگی سوی‌قیریم چالیشمالارینا وئریلن صیفت‌دیر. دیگر ائتنیک دیللرین یوخ ائدیلمگه چالیشیلماسی، دیگر اتنیک قروپ‌لارا عایید تاریخی قالیق‌لارین تخریباتی، پسیکولوژی اولاراق آلچاقلیق کومپلکسینی آشیلاما، تاریخی ساپدیرما کیمی فعالیت‌لر مدنی سوی‌قیریمین ایشله‌ولری اولاراق گؤروله بیلر. مدنی سوی‌قیریمدا آماج، بیر میلتین میلّی دویغولارینی ییخماق، اونلاری آشاغی‌لیق کومپلکسینه سوخماق، تاریخی، مدنی و ایجتیماعی ایچ دینامیک‌لرینی پوزماق، بو دوغرولتودا اؤز اتنیک قروپونا قاتیلماسینی تأمین ائتمکدیر. تاریخین بیر چوخ دؤنمینده مدنی سوی‌قیریم تطبیق‌لری ایله قارشیلاشیلمیشدیر. تاریخ صحنه‌سیندن سیلینن بیر چوخ اتنیک قروپون بو جور تطبیق‌لره معروض قالدیغی دوشونولمکده‌دیر.  

  گونوموز شرط‌لرینده اونسیّتین آسانلاشماسی، دؤولت‌لر و بین‌الخالق گلیشمیش‌لیک اوُچورومونون یوکسلمه‌سی مدنی سوی‌قیریمین ایشله‌ییشینی سورعت‌لندیرمیشدیر.  

## آدلاندیرما
  بو ترمین، وکیل رافائل لمکین طرفیندن 1933ده سوی‌قیریمی مئیدانا گتیرن کومپوننت‌لردن بیری اولاراق اؤنریلمیشدیر. رافائل لمکین‌ین فیکرینجه، " سوی‌قیریم "  یالنیز بیر میلّتین و یا بیر اتنیک تمثیلچی‌لری‌نین یوخ ائدیلمه‌سی دئییل،عئینی زاماندا اونون مدنی و میلّی دَیرلرین محو ائدیلمه‌سی‌دیر. 

  2007-جی ایلده کی  بیرلشمیش میلّت‌لر یئرلی حاقلاری بیاننامه‌سینده cultural genocide  ایله ethnocide ترمین‌لری یان-یانا ایستیفاده ائدیلمیشدیر .

## اتک یازی‌لار
بیناب (دقیقلشدیرمه)

**بیناب** یا دا **بناب** و یا **بوناب** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* بیناب: آذربایجان منطقه‌سینده یئرلشن بیر شهر.
* بیناب بؤلگه‌سی: شرقی آذربایجان اوستانی'نین بؤلگه‌لریندن.
* بیناب کابابی: آذربایجان مطبخی'نین اؤزل یئمک‌لریندن.
مانی (موسیقی)

**مانی** –  " شور "  لادیندا قورولان ضربی موغام‌لاردان بیری‌دیر.  

خالق – پئشه‌کار موسیقی‌چی‌لر بو موغامی  " عثمانی "  دا آدلاندیریرلار. مارشواری ریتم (4/2 اؤلچوسونده) بو موغامین سونونا قدر داوام ائدیر. مانی ضربی موغامی بیر قایدا اولاراق تصنیفله تاماملانیر. بو ضربی موغامدا جمعی بیر تصنیف اوخونور.

## قایناق

بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
آختاخانا (سالماس)

**آختاخانا** (فارسجا: **اخته‌خانه** )- غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون لکیستان قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۵۸۷نفر (۱۲۹ عاییله) یاشاییر.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
نالوس

**نالوس** غربی آذربایجان اوستانی‌نین اوشنویه بؤلگه‌سی‌نده یئرلشن بیر شهردیر. ۲۰۰۶-جی میلادی ایلین آمارلارینا گوره بو شهرین اهالیسی ۲,۴۸۸ نفر و ۵۳۳ عائیله‌دن تشکیل تاپیبدیر.

## قایناقلار
محمودآباد (شاهین‌دژ)

**محمودآباد** غربی آذربایجان اوستانی‌نین شاهین‌دژ بؤلگه‌سی‌نده یئرلشن بیر شهردیر‌. ۲۰۰۶-جی میلادی ایلین آمارلارینا گوره شهرین اهالیسی ۵,۸۱۷ نفر و ۱,۵۰۷ عائیله‌دن تشکیل تاپیبدیر.

## قایناقلار
هامون همت

**هامون همت** (۲۵ دی ۱۳۶۷ ()، تهران) ایرانلی سینما ، تئاتر و تلویزیون اوْیونجوسودور ایرانلی گوزل دویلورو.

## یاشاییش

## اوْینادیغی فیلم‌لر

## ائشیگه باغلانتیلار

* https://www.imdb.com/name/nm11860212
* https://www.discogs.com/artist/8848630
* http://www.iran-dubbing.com/IndelibleVoicesDet.aspx?Vid=54 

## قایناقلار


بؤلمه:ایرانلی کیشی سینماچیلار
دهگولان بؤلگه‌سی

**دهگولان بؤلگه‌سی** کوردوستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری‌ندن بیریدیر. ۲۰۰۶-جی میلادی ایلین آمارلارینا گوره دهگلان بؤلگه‌سی‌نین اهالیسی ۵۸,۵۰۲ نفر و ۱۳,۷۸۰ عائیله‌دن تشکیل تاپیبدیر. دهگلان بؤلگه‌سی‌نین ایداری مرکزی دهگلان شهری‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دهگولان بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
دهگولان

**دهگۆلان** یا دا **دهگلان** ایرانین کوردوستان اوستانی‌نین شهرلریندن و دهگلان بؤلگه‌سی‌نین مرکزی‌دیر. ۲۰۰۶-جی میلادی ایلین آمارلارینا گوره دهگلان شهری‌نین اهالیسی ۲۰,۲۲۶ نفر و ۴,۹۲۰ عائیله‌دن تشکیل تاپیبدیر.

## گؤرمه‌لی یئرلر

مقبره کوه شیدا

سد سنگ سیاه

سد سورال

سد قوچم

کوه پنجه

کوه سرمه لی

کوه سلطان سراج الدین

## قایناقلار

بؤلمه:دهگولان بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین شهرلری
قای همیلتون

**مروین ایان قای همیلتون** (؛ د. ۱۶ سپتامبر ۱۹۲۲، پاریس، فرانسه - اؤ. ۲۰ آوریل ۲۰۱۶، مایورکا، ایسپانیا) — اینگیلیس‌لی بیر فیلم یؤنتمنی.

همیلتون ۲۲ فیلمین یؤنتمنی اوْلوب، کی ان مشهورو جیمز باند فیلم سریلری‌نین قیزیل بارماق، اؤلومسوز الماس‌لار، یاشا و اؤلمگه ایمکان وئر و قیزیل سیلاحلی آدام فیلملری دیر. 

## باغلانتیلار
* 

## قایناقلار
بنیادآباد

**بنیادآباد** یا دا **میکیلان** اردبیل اوستانی کوثر بؤلگه‌سی یئرلشن بیر کند دیر. بو کند کوثر بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو یئرلشیب‌دیر.

بو کندین اهالیسی تورکجه دیلینه دانیشیرلار.

## اهالی
۱۳۸۵—جی هیجری گۆنشلی ایلین نۆفوس سایی‌سی اساسیندا بو کندین ۹۵ عائیله‌سی و ۵۲۲ نفر جمعیتی وار ایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:کوثر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
سماعی - شمس

**سماعی-شمس** - ضربی موغامی  " شور "  موغام و مقام کؤکونه اساسلانیر. او، موستقیل بیر ضربی موغام اولماقلا یاناشی، همچنین " شور "  دستگاهی‌نین کوُلمیناسیا شؤعبه‌سی ساییلیر. بئله کی، موعاصیر " شور "  دستگاهیندا او،  " شیکسته‌یی‌- فارس "  و " عشیران " دان سونرا ایفا اولونور. محض اوندان سونرا ایسه  " حیجاز "  و " سارنج "  شؤعبه‌لری گلیر. آدلارینی چکدیگیمیز شؤعبه‌لر  " شور "  دستگاهی‌نین  " سماعی - شمس " نده اوخونماقلا یاناشی، سماعی - شمس موستقیل ضربی موغام شکلینده ایفا اولونان زامان دا خواننده‌لر همین شؤعبه‌لری  " حیجاز "  و " سارنج "-ی اونا علاوه  ائدیرلر. لاکین بو زامان ایمپروویزه سجیه‌لی ووکال پارتیا اولکی کیمی دقیق اؤلچویه اساسلانان موشاییعت فونونو داوام ائتدیریر. دئمه‌لی، سماعی - شمس باشقا ضربی موغام‌لارا نیسبتاً داها ایری حجملی‌دیر. چونکی اونون موستقیل شکیلده ایفاسی زامانی  " حیجاز "  و " سارنج " ده توخونولور. اونو دا قئید ائدک کی، تاردا موشاییعت زامانی سماعی - شمس گوجلو، دولغون میضراب ایشلتمکله چالینمالی‌دیر. سماعی -شمسین متنی آنجاق عروض وزنینده یازیلمیش غزل‌لر تشکیل ائدیر. 

  بو ضربی موغامین بیر کاراکتریک خوصوصیتی ده اودور کی، باشقا ضربی موغام‌لاردان فرقلی اولاراق، او اکثر حاللاردا عنعنه‌یه گؤره تصنیفله تامالانیر. تصنیفین موسیقی‌سی مولاییم رقص تمپینده‌دیر. سماعی - شمسین ضربی موغامی‌نین سونوندا اوخونانا بو تصنیف اونون دراماتورژی‌سینده منطیقلی  " یئکون-سونلوق "  اهمیتینه مالیک‌دیر.  

## قایناق

* ضربی موغام‌لار

بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
منصوریه (موسیقی)

**منصوریه**- چاهارگاه کؤکونده اولان ضربلی موغام. عئینی زاماندا چاهارگاه دستگاهی‌نین ترکیبینه داخیل اولاراق، موغامین سون شؤعبه‌لریندن بیری حساب اولونور. اوّل‌لر راست دستگاهیندا دا چالیندیغی معلوم‌دور. لاکین بو حالدا منصوریه‌نین یالنیز وزنی (ریتمیک شکلی) ساخلانیلیر، ملودی‌سی ایسه راست دستگاهی کؤکونه " ترجومه "  ائدیلمیش اولور. 

## قایناق

* ضربی موغام‌لار 

بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
ریگستان چؤلو

**ریگستان** افغانیستانین جنوبوندا یئرلشن قوملو صحرادیر. بو چؤل شومالدان و غربدن هیرمند چایی، جنوبدان چاقای داغی و شرقدن کوئتو-پیشینسکی آلچیق داغلیقی ایله احاطه‌لنیر. چؤلون مساحتی ۴۰,۰۰۰ کیلومتر مربع‌دیر و اهالیسی بلوچلار و پوشتونلاردان تشکیل تاپیبدیر.

## قایناقلار
شهرچایی

شهرچایی‌نین سدی|بندانگشتی|220x220پیکسل
بندانگشتی|293x293پیکسل|شهر چایی اورمو شهرینین آراسیندان کئچیر
**شهرچایی** آذربایجانین اورمیه شهرینده یئرلشن چای آدیدیر.

شهرچایی زاگروس داغلاری‌ندان باشلایاراق، اورمیه‌نین شرقی یانینا ساری آخیب اورمو گؤلونون غربی ساحیلینده کشتیابانا یاخین بوشالیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایران چایلاری
کریپتو وارلیق

**کریپتو** (انگلیسجه: Cryptocurrency)، بیر نوع مجازی پول (مجازی ارز) دیر. کریپتولار عمومیتله مرکزلشدیریلممیش صورتده کنترل اولونور. یانی هئچ بیر شخص و یا تشکیلات اولارا نظارت ائتمیر. ایلک مرکزلشدیریلممیش کریپتو، بیتکوین دیر کی، ۲۰۰۹-جۇ ایلده یارادیلدی و یاریلدی.

## تاریخی
ایلک مرکزلشدیریلممیش کریپتو، بیتکوین دیر کی ۲۰۰۹-جۇ ایلده ساتوشی ناکاموتو لقبی اولان بیر شخص طرفیندن یارادیلدی.

## ایستیفاده
کریپتولاری واسیطه‌سیز و موداخیله‌سیز صورتده، اینترنت‌ایله بیر باشادان باشقا بیر شخصه گؤندرمک اولار. بو یانی بیر-بیرینیزه کریپتو گؤندرمک اۆچون، بانک حسابی، بانکلار و یا باشقا بیر واسیطه تشکیلاتا نیاز یوخدور. کریپتولار، آیری ارزلر کیمی، آل‌وئر و مالی عملیاتلاردا ایستیفاده اولا بیللر.

## نمونه‌لر
[بندانگشتی|[لایتکوین و بیتکوین لوقوسی]]
ان‌تانینمیش کریپتولاردان، بولارا ایشاره ائتمک اولار:

* بیتکوین
* اتریوم
* لایتکوین
* ریپل
* دَش

و...

## قایناقلار
لایتکوین

**لایتکوین** (**LTC** یا **Ł**)، ()، دۆنیا میقیاسیندا تانینمیش بیر پییر تو پییر کریپتو (مجازی ارز و یا مجازی پول) دیر و بیرآچیق منبعلی یازیلیم پروژه‌سی دیر و ام‌آی‌تی لایسنس اساسیندا یاییلیب. لایتکوین اوکتوبر ۲۰۱۱ دن باشلایان ائرکن بیر آلتکوین ایدی. لایتکوینون تئکنیکی جوزئیاتی تخمینن بیتکوین‌ایله عینیدیر.

## تاریخ

لایتکوین، داها سونرا کوین‌بیسده موهندیسلیک مودورو اولان، قوقل ایشچی‌سی چارلی لی طرفیندن ۷ اوکتوبر ۲۰۱۱-جی ایلده قیت‌هاب دا آچیق منبعلی کلاینت واسیطه‌سی‌ایله یاییلدی. لایتکوین شبکه‌سی ۱۳ اوکتوبر ۲۰۱۱-جی ایلده ایشه باشلادی.

## قایناقلار

* 

بؤلمه:کریپتوکارنسیلر
منصور ستاری

**منصور ستاری**(دوغوم گونو: ۲۹ اردیبهشت ۱۳۲۷ قرچکده – اؤلوم گونو: ۱۵ دی ۱۳۷۳ اصفهاندا) نیروی هوایی ایرانین پدافندینین سرتیپی میش.

سورنا ستاری، کی حسن روحانی نین معاون علمیسی دیر اونون اوشاغی دیر.

## قایناقلار
قرچک

**قرچک** تهران اوستانی‌ندا یئرلشن بیر شهر دیر. قرچک شهری قرچک بؤلگه‌سی‌نین مرکزی‌دیر. قرچکین اهالی سی ۲۶۹۱۳۸ نفر دیر.

## لوقو
قرچکین شهرداریسین لوقوسی:
*

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ. (همچنین منبع جمعیت)
* مختصات و ارتفاع از فالینگ‌رین.
* سایت شهرداری قرچک http://www.gharchak.ir/ShowPage.aspx?page_=form&order=show&lang=1&sub=0&PageId=189&codeV=1&tempname=Template5
پیر بوداغ

**پیربوداغ** اردبیل اوستانی کوثر بؤلگه‌سی یئرلشن بیر کند دیر.

## قایناقلار

https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1385

بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین کندلری
بؤلمه:کوثر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اووشاری

**اووشاری** - ضربی موغام  " شوشتر "  لاد-مقامینا اساسلانیر. اونو دا دئیک کی،  " اووشاری "  آشیق موسیقی-پوئتیک یارادیجی‌لیغیندا بیر عنعنه‌وی هاوا کیمی ده مشهوردور.        ضرب موغام کیمی  " اووشاری "  شوشتر مقامی‌نین ایکی شؤعبه‌سی‌نین اینتوناسیالارینی اؤزونده عکس ائتدیریر:  " شوشتر " ،  " تصنیف " . بو ضربی موغام اؤز موسیقی‌سی اعتیباریله موعین درجه‌ده طنطنه‌نی، عظمتی عکس ائتدیریر. اونون متنی اساسی خالق سؤزلریندن آلینمیشدیر. 

## قایناق

* ضربی موغام‌لار

بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
حئیدری (موسیقی)

**حئیدری** - ضربی موغام اولوب  " شوشتر "  لاد-مقامی اوزرینده قورولوب. او دا 4/2 اؤلچوسونه اساسلانیر. بو ضربی موغام باشقالارینا نیسبتاً حجمجه بیر قدر کیچیک‌دیر.  

     حئیدری 19. عصرده پوپولیار ضربی موغام‌لاردان بیری اولوب. تارزن میرزه فرجین ضربی موغام‌لار سیاهی‌سی دئدیکلریمیزی تصدیق ائده بیلر. حئیدری‌نین متن اساسینی، عادتاً، پروفسیونال شعریت تشکیل ائدیر. ماراقلی‌دیر کی، باشقا ضربی موغام‌لاردان فرقلی اولاراق حئیدری عنعنه‌یه گؤره ووکال-اینسترومنتال بؤلمه ایله دئییل، محض سازنده دسته‌سی‌نین ایفا ائتدیگی اینسترومنتال بؤلمه ایله تاماملانیر. دئمه‌لی بو ضروری موغامدا اینسترومنتال بؤلمه داها فعال‌دیر.  

## قایناق

* ضربی موغاملار

بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
بؤلمه:موسیقی
اینسان ایکی دفعه یاشار

**اینسان ایکی دفعه یاشار** ()، ۱۹۶۷-جی ایلده یارانان جیمز باند فیلم سری‌لرینین بیر فیلمی دیر. بو فیلم‌ده شان کانری جیمز باند روْلوندا چیخیش ائدیب.

## اوْیونچولار
* شان کانری: جیمز باند
* دونالد پلیسنس: ائرنست استاوروْ بلفیلد 
* تتسورو تامبا: قاپلان تاناکا
* آکیکو واکابایاشی: آکی
* می هاما: کیسی
* تئرو شیمادا: بای اوْساتو
* کارین دور: هلگا برنت
* برنارد لی: M
* لوئیز مکسول: مانی‌پنی
* دزموند لولین: Q
* چارلز قری: هئندرسوْن
* تسای چین: لینگ
* روْنالد ریچ: هانس

## قایناقلار
اکو-شهری

**اکو شهری** بیر نوع شهر لردن دی که اکولوجی مسائلینن سازگاری تاپیپ. بو شهر لر چوخ فقری بینن اپارماخچین، شهرین اقتصاد قوت الماخچین،و آلودگی لاری بینن اپارماخ چین جوری لر.

## قایناقلار
۱۴۰۰ (گونشلی)

**۱۴۰۰-جۆ ایل**، گۆنش تقویمی‌نین مین دوردیوزونجو ایلیدیر.

## قایناقلار
آبقورا

**آبقورا** یا **قورا سۇیو**، کال اوزومون سویو دور کی غذالاردا ایستیفاده اولاراق غذانی دادلی و طمعلی ائدر. ابقورا اول‌ده قیرمیز یا نارنجی رنگینده اولار کی اگر چوخ قالسا قارا رنگینه چونر. ابقورا قند و فشار نوخوشلوقلارینا یاخچی دیر. بو عوصاره‌نی یاز آیلاریندا درمیش و دوزلدرلر.

## قایناقلار
قار آدامی

بندانگشتی|269x269پیکسل|بیر اوشاق '''قاردان آدام''' دوزلدیر
**قار آدامی** یوخسا ق**اردان آدام**، قاردان دۆزلن اینسانا بنزر هئیکل دییلر. عۇمومیّتله، اۇشاقلار طرفیندن دۆزلر کی باشی قار توْپوندان، قوْللاری آغاج‌دان، بۇرنو یئر‌کوکودن و گؤزی داشدان دوزلینر و باشینا بؤرک قورولار و بوْینونا شال باغلانار.

## تاریخ
ایلک قار آدامینین دوزلمه‌سینین تاریخی بللی دئییل.

## قایناقلار
زنجان بازاری

بندانگشتی|زنجان بازاری
**زنجان بازاری**، ایرانین ان‌بویوک اورتولو بازاری دیر.

## تاریخ
زنجان بازاری‌نین دوزلمه‌سی هیجری ۱۲۰۵-جی ایلده آغا محمّد خان قاجارین دؤورونده باشلاندی و هیجری ۱۲۱۳-جۆ ایلده فتحعلی شاه قاجارین دؤورونده باشا چاتیبدیر. سوْنراکی دؤورلرده بیر نئچه ائو، بیر مسجید و حامام، زنجان بازاری‌نین بیناسینا اضافه اولونوب.
تبعید

**تبعید**، بیر اینسانین بیر حؤکومت طرفیندن مۆعیّن بیر یئرده یاشاماغا مجبور ائدیلمه‌سینه دئییلیر.
سورمه

بندانگشتی|سورمه|234x234پیکسل
**سورمه**، هیس و آیری مادّه‌لرین بیرلشمه‌سیندن اله‌گلن بیر ماده دیر کی عۇمومیّتله گوزللیک اوچون کیلپیکلرین رنگینی قارالتماقا ایستیفاده اوْلونار. بو ماده عۇمومیّتله *سورمه‌دان‌*دا ساخلانار.

‌
فایل:Theda-bara-cleopatra detail.jpg|بیر سورمه‌لی قیز
فایل:Kohl Tube LACMA M.76.97.81.jpg|بیر تاریخی سورمه‌دان
فایل:Wikibacimov014.JPG|بیر نوع سورمه‌دان
فایل:مكحلة والميل لتزين العيون.jpg|بیر نوع سورمه‌دان
کاکتوس

**کاکتوس** یا دا **قاینانا دیلی** (انگلیسجه: Cactus)، تیکانلی و اَتلی بیر بیتکی‌دیر. کاکتوسون منشأیی اوّلجه قوزئی و مرکزی آمریکادایدی و بیتکی‌چی‌لرین فیکرینجه کئچمیش‌ده کاکتوس یالنیز(فقط) او یئرده بؤیویه بیلردی. آنجاق بوگۆن کاکتوس بؤیومه‌سی شرطلری بۆتون ساحه‌لرده تأمین ائدیلیر و کاکتوس بیتکی‌سی بوُگون‌لیک ده اَن(لاب چوخ)‌ سئویلن بیتکی‌لردن بیریدیر. کاکتوسلارین عۇمومیّتله یارپاق‌لاری یوْخدور یا دا چوخ کیچیک یارپاق‌لاری وار و گؤوده‌لری تیکانلای دیر.

## گورونتولر
‌
فایل:Cactus17.jpg
فایل:Cactus 5.jpg
فایل:Tenerife desert cactus.jpg


## قایناق‌لار
نار (میوه)

بندانگشتی|نار
بندانگشتی|نار آغاجی
**نار** (فارسجا: انار)، قیرمیزی دنه‌سی اولان بیر آغاج میوه‌سیدیر. قابیقینین رنگی، قیرمیزی بعضاً قارا و یا ساریدیر. بو میوه ایران، افغانیستان، پاکیستان، عراق و تۆرکیه ده اکیلر.

## قایناقلار
آباخان

**آباخان** - تورک میفولوژی‌سینده افسانه‌وی خاقان. آبا خان (آیی خاقان) و یا آپا‌خان، آباکان (آباغان، آبیغان) خان اولاراق دا بیلینر. آباکان بویونون و خاکاس‌لارین آتاسی اولاراق قبول ائدیلیر. قیزیل گؤل‌ده یاشادیغینا اینانیلیر. یاغمور یاغدیردیغی و آلتای‌لارین قورودوغو اینانجی مشهوردور. بیر سؤز-صؤحبته گؤره آباکان چایی‌نین آدی، ساحیلینده یاشایان آبا خان ( " آیی خان " ) آدلی بیر دؤیوشچونون آتی‌ ایله بیرلیکده بو چایین سولاریندا بوغولماسی سببی‌ ایله وئریلمیشدیر. کئچمیشده آباکان‌لارین آتالاری‌نین و اونغون‌لاری‌نین (توتم‌لری‌نین) آیی اولماسی ایله علاقه‌لی بیر یاناشمادیر. آیی خاکاس‌لاردا موقدس و نسلیندن گلینن بیر حئیوان اولاراق گؤرولر. خاکاس‌لار دا آباکان خانین بو چایین قایناغیندا یاشادیغینی و قورویوجولوغونو ائتدیگینی دوشونورلر. آباکان خانین آتی ایله چایین بیر ساحیلیندن دیگر ساحیلینه آتلادیغی ایضاح ائدیلر. کیچیک آباکان و بؤیوک آباکان چایلاری نین قوووشدوغو یئرده آیی‌یا بنزر فورمالی قایالار واردیر. 

## اتیمولوژی
  (آب / ​​آپ / آی / آو / آز) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. سؤز معناسی آیی خان و یا آیی قانی دئمکدیر. بوندان باشقا علاقه‌سی اولان  " آپارتماق "  و " آزماق "  حرکت‌لرینده اولدوغو کیمی بو کؤکدن گلن سؤزلرده بؤیوکلوک و شیدّت مضمونو وار. آبی (بؤیوک قارداش) و آبا / آپا (آتا، بابا) معنالاری دا یئنه بو آدلا علاقه لی‌دیر. کؤهنه موغول ایله مانچوجادا آبا و کؤهنه تورکجه ده  " آو "  سؤزلری اوو، اوولانماق معنالارینی دا ساخلایار. آنادولو تورکجه‌سینده آباکان سؤزو جومرد، شرفلی، شرفلی معنالارینا گلیر.

## قایناق

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)

بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
تبریز دونیا تیجارت مرکزی

**تبریز دونیا تیجارت مرکزی** ()، آذربایجانین ان یۆکسک بیناسی و تبریزین ان یۆکسک گؤی‌دلنی دیر. تبریز دونیا تیجارت مرکزی ایراندا میلاد بورجوندان سوْنرا اؤلکه‌نین ان یۆکسک ایکینجی بیناسی‌دیر. بینا ۳۷ مرتبه‌لی اوْلوب ۱۹۲ متر یۆکسکلیگینده دیر.

## قايناقلار
پرند (تهران)

**پرند** بیر یئنی شهر تهران اوستانی‌نین رباط کریم بؤلگه‌سی‌نده‌دیر. بو شهرین ۱۳۹۰-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره ۲۸,۷۳۳ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار
قرچک بؤلگه‌سی

**قرچک بؤلگه‌سی** تهران اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی قرچک شهریدیر. ۱۳۸۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره قرچک بؤلگه‌سی‌نین ۳۰۰,۰۰۰ نفر جمعیتی واردیر.

## اؤلکه بؤلمه‌لری
**بؤلوم‌لر**
* مرکزی

**شهرلر**
* قرچک
* زیباشهر
* باقرآباد

**قصبه‌لر**
* ولی‌آباد قصبه‌سی
* محمدآباد قصبه‌سی
* داودآباد قصبه‌سی

**کندلر**
* قشلاق جیتو
* قشلاق مشهدی ابوالحسن
* قشلاق مشهدی محمد
## قایناقلار
پیشوا بؤلگه‌سی

**پیشوا بؤلگه‌سی** تهران اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بولگه‌نین مرکزی پیشوا شهریدیر. ۱۳۸۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره پیشوا بؤلگه‌سی‌نین ۸۶,۶۰۱ نفر جمعیتی واردیر.

## پیشوا بؤلگه‌سی‌نین اؤلکه بؤلمه‌لری
### [[بؤلوم (اؤلکه بؤلمه‌لری)|بؤلوم‌لر]]

### [[قصبه|قصبه‌لر]]

## قایناقلار
پاکدشت بؤلگه‌سی

**پاکدشت بؤلگه‌سی** تهران اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی پاکدشت شهریدیر. ۱۳۸۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره پاکدشت بؤلگه‌سی‌نین ۴۱۰,۶۰۹ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو
**بؤلوم‌لر**
* مرکزی بؤلومو
* شریف‌آباد بؤلومو

**شهرلر**
* پاکدشت
* شریف‌آباد
*فرون آباد
*مامازند

**قصبه‌لر**
* فیلستان قصبه‌سی
* شریف‌آباد قصبه‌سی
* کریم آباد قصبه‌سی
* فرون آباد قصبه‌سی
* حصار امیر قصبه‌سی
## قایناقلار
ورامین بؤلگه‌سی

**ورامین بؤلگه‌سی**، تهران اوستانی‌نین ‌بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی ورامین شهریدیر. ۱۳۸۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره، ورامین بؤلگه‌سی‌نین ۴۶۳,۳۸۹ نفر جمعیتی واردیر.

## اهالی
بؤلگه‌نین اکثریتی تاجیک‌لر، لورلار و شاهسون تورکلری‌ندن عیبارتدیر. آز سایدا دا مازندران‌لیلار، کوردلر، عربلر، بلوچلار و تورکمنلرده بو بؤلگه‌ده یاشاییرلار.

## قایناقلار
فیروزکوه بؤلگه‌سی

**فیروزکوه بولگه‌سی** تهران اوستانینین بولگه‌لریندن بیریدیر. بو بولگه‌نین مرکزی فیروزکوه شهریدیر.بی بولگه 1385 مینجی ایلده  ۱۷,۴۵۳ نفر خالقی وارمیش

## قایناقلار
پیشوا (تهران)

**پیشوا** تهران اوستانی‌ندا یئرلشن بیر شهر دیر. پیشوا شهری پیشوا بؤلگه‌سی‌نین مرکزی‌دیر. پیشوا شهری‌نین اهالیسی ۵۹,۱۸۴ نفر دیر.

## قایناقلار
خلیل احمدیان

**خلیل احمدیان** — اردبیل بلدیه‌سی نین کئچمیش نظارتچی‌سی. احمدیان ۱۳۹۴-جی ایلده بیر آیا یاخین بو وظیفه‌ده ایدی.

خلیل احمدیان ایندی اردبیل بلدیه‌سی نین پلانلاشدیرما و اینسان سرمایه‌لرینی گلیشتیرمه یاردیمجی‌سی دیر.

## قایناقلار
شمیران

**شمیران** تهران اوستانی‌نین اَن شومالی بخشیدیر. شمیران  شمیرانات بؤلگه‌سی‌نین مرکزی‌دیر. شمیرانین اهالیسی ۴۷,۰۰۰ نفر دیر.

## قایناقلار
جمکران

بندانگشتی|283x283پیکسل|جمکران مسجیدی
**جمکران مسجیدی** (فارسجا: مسجد جمکران)، قۇم شهرینین ۶ کیلومتریسینده، جمکران کندینین یاخینلیغیندا اولان بیر مسجید دیر.

## قایناقلار
کسمه شیکسته

**کسمه شیکسته** - آذربایجان خواننده‌لیک صنعتینده ضربی موغام لاردان بیری.  

  کسمه شیکسته 19. عصرده ده ضربی موغام کیمی اؤزونده گئنیش تشکّول تاپمیشدیر. معلوم‌دور کی، شیکسته ژانری اول آشیق موسیقی یارادیجی‌لیغیندا عمله گلمیش و اونون موختلیف نؤوع‌لری یارانمیشدیر.  

     کسمه شیکسته آذربایجان خواننده‌لری طرفیندن تئز-تئز اوخونور. کسمه شیکسته ده سئوگی، محبتین دوغوردوغو حیس‌لردن شیکایت، عذاب-اذیت، ایضطیراب وار.  

## قایناق

* ضربی موغام‌لار

بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:موسیقی
کورمانج دیلی

**کورمانج دیلی** (کوردجه: Kurmancî) — ایران دیللری‌نین کورد دیللری‌‌ آلت قولوندا یئر آلان بیر دیلدیر. کورمانج دیلی  کورد دیلی‌نین اَن چوخ دانیشیلان لهجه‌سی‌دیر.

## دانیشیلان یئرلر
 تورکیه‌‌ده آدی‌یامان، آغری، آنکارا، باتمان، بینگول، بتلیس، دیاربکر، حکاری، قارص، ارزروم، ماردین، ملطیه، مرسین، موش، سیرت، شانلی‌اورفا، شرناق و وان اوستانلاری‌ندا، اقلیّت‌ده غازی عینتاب، عوثمانیه، الازیغ، ارزینجان، قهرمان مرعش، قئیصریه، قرشهر، قونیه، سیواس، تونجه‌لی شهرلرینده کورمانج دیلینده دانیشیان واردیر.

 عراق‌دا سلیمانیه، اربیل، دهوک و اقلیّتی‌ده کرکوک اوستان‌لاریندا دانیشیلیر.

 ایران‌دا شومالی خوراسان‌ین بیر حیسه‌سی و غربی آذربایجان‌‌ین اقلیّتی‌نی تشکیل وئریر.

 سوریه‌ده قامیشلی، کوبانی، عفرین، حلب شهرلرینده کورمانج دیلینه دانیشیلیر.

## بیرده باخ
* کوردوستان
* کورد دیللری
* سوران دیلی
## قایناقلار

بؤلمه:ایران دیللری
بؤلمه:تورکیه دیللری
بؤلمه:عراق دیللری
بؤلمه:سوریه دیللری
فیروزکوه (تهران)

**فیروزکوه** تهران اوستانی‌ندا یئرلشن بیر شهر دیر. فیروزکوه شهری فیروزکوه بؤلگه‌سی‌نین مرکزی‌دیر. فیروزکوه شهری‌نین اهالیسی ۱۷,۰۰۰ نفر دیر.

## اهالی
۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره فیروزکوه شهری‌نین ۱۷,۴۵۳ نفر جمعیتی واردیر کی اکثریتی مازندران‌لیلاردان عیبارتدیر.

## قایناقلار
اندیمشک بؤلگه‌سی

**اندیمشک بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. اندیمشک بؤلگه‌سی‌نین مرکزی اندیمشک شهریدیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره بو بؤلگه‌‌نین ۱۷۱,۴۱۲ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو

### بؤلوم‌لر
* الوار گرمسیری بؤلومو
* اندیمشک بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو

### شهرلر
* حسینیه
* اندیمشک
* آزادی
* بیدروبه
* چم گلک

### قصبه‌لر
* حسینیه قصبه‌سی
* حومه قصبه‌سی
* قیلاب قصبه‌سی
* مازو قصبه‌سی

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:اندیمشک بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
قاراباغ شیکسته‌سی

بندانگشتی|قاراباغ شیکسته‌سی نوت‌لاری
**قاراباغ شیکسته‌سی** - آذربایجان خواننده‌لیک صنعتینده شیکسته‌نین ایکی نؤووعیندن بیری‌دیر.  
بندانگشتی|قاراباغ شیکسته‌سی
   شیکسته‌نین نؤوع‌لری: قاراباغ شیکسته‌سی و کسمه شیکستهدیر. قاراباغ شیکسته‌سی 19-جو عصرده ضربی موغام کیمی اؤزونده گئنیش تشکّول تاپمیشدیر. معلوم‌دور کی، شیکسته ژانری اوّل آشیق موسیقی یارادیجی‌لیغیندا عمله گلمیش و اونون موختلیف نؤوع‌لری یارانمیشدیر.  

  شیکسته‌نین قاراباغ و کسمه شیکسته‌سی نؤوع لری خواننده‌لریمیز طرفیندن تئز-تئز اوخونور. هر ایکی شیکسته‌ده سئوگی، محبتین دوغوردوغو حیس‌لردن شیکایت، عذاب-اذیت، ایضطیراب وار. محض بو خوصوصیتینه گؤره اونلارین موسیقی‌سینده حزین‌لیک وار. قاراباغ شیکسته‌سی‌نین سؤزلری عنعنه‌یه گؤره خالقدان آلینمیشدیر. قاراباغ شیکسته‌سی‌نین متنینی بایاتی‌لار تشکیل ائدیر.  

## قایناق

* ضربی موغام‌لار

بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
اندیکا بؤلگه‌سی

**اندیکا بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی قالا خوجا شهریدیر. ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره اندیکا بؤلگه‌سی‌نین ۸۵,۰۰۰ نفر جمعیتی واردیر.

## اهالی
### جمعیت
اندیکا بؤلگه‌سی ۱۳۸۵-جی شمسی ایلینده بؤلوم اولان زامان جمعیتی ۴۹,۷۲۸ نفریدیر. ۱۳۹۵-جی ایلینده بؤلگه اولاندان سونرا اندیکا بؤلگه‌سی‌نین جمعیتی ۸۵۰۰۰ نفر ایله برابریدیر.
### دیل
اندیکا بؤلگه‌سی‌نین اهالیسی لورلار‌دان عیبارتدیر کی لور دیلی‌نین بختیاری لهجه‌سی‌ایله دانیشیرلار.

## ایداری بؤلونوشو
### بؤلوم‌‌لر و قصبه‌لر
* اندیکا بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو
** شلال و دشتگل قصبه‌سی
** قالا خوجا قصبه‌سی
شهرلر: اندیکا
* چلو بؤلومو
** چلو قصبه‌سی
** للر کتک قصبه‌سی
شهرلر:
* آبژدان بؤلومو
** آبژدان قصبه‌سی
** کوشک قصبه‌سی
شهرلر: آبژدان

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:اندیکا بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
گتوند بؤلگه‌سی

**گتوند بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی گتوند شهریدیر.۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره گتوند بؤلگه‌سی‌نین۶۵,۴۸۶ نفر جمعیتی واردیر.

## اهالی
بؤلگه‌نین اهالیسی لورلار و عربلردن عیبارتدیر کی لورلاری بختیاری لهجه‌سی و عربلری عرب دیلینه دانیشیرلار.

## ایداری بؤلونوشو
### بؤلوم‌لر
* گتوند بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو
* عقیلی بؤلومو

### شهرلر
* گتوند
* سماله
* ترکالکی
* جنت مکان
* صالح شهر

### قصبه‌لر
* عقیلی جنوبی قصبه‌سی
* عقیلی شمالی قصبه‌سی
* جنت مکان قصبه‌سی
* کیارس قصبه‌سی

## قدیمی بینالار
* قلعه رستم (شیخ سلیمو)
* تپه باستانی چغا
* گچ سنگی
* آسیابها
* سنگ اژدها (برد اژدها)
* کوه طبل خانه
* دخمه ها(خرفخانه‌ها)
* محمد ابن زید(ممزرد)
* سه پلان
* دره انار
* آبشار پل پرزین
* چم تیت
* علی پهونده صالح شهر
## قایناقلار

بؤلمه:گتوند بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
شوشتر بؤلگه‌سی

**شوشتر بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی شوشتر شهریدیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره شوشتر بؤلگه‌سی‌نین ۲۵۲٬۰۲۸ نفر جمعیتی واردیر.

## اهالی
شوشتر بؤلگه‌سی‌نین اهالیسی فارسلار، لورلار و عربلردن عیبارتدیر کی فارسلار فارس دیلی‌نین شوشتر لهجه‌سی و لورلار لور دیلی‌نین بختیاری لهجه‌سی‌ایله دانشیرلار.

## ایداری بؤلونوشو
### بؤلوم‌لر
* شوشتر بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو
* شعیبیه بؤلومو

### شهرلر
* گوریه
* شوشتر
* شرافت
* سرداران

### قصبه‌لر
* سردارآباد قصبه‌سی
* شعیبیه شرقی قصبه‌سی
* شعیبیه غربی قصبه‌سی
* شهید مدرس قصبه‌سی
* میان‌آب جنوبی قصبه‌سی
* میان‌آب شمالی قصبه‌سی

## قایناقلار

بؤلمه:شوشتر بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
ایذه بؤلگه‌سی

**ایذه بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی ایذه شهریدیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره ایذه بؤلگه‌سی‌نین ۱۹۸,۸۷۱ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو
### بؤلوم‌لر
* ایذه بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو
* دهدز بؤلومو
* سوسن بؤلومو

### شهرلر
* ایذه
* دهدز

### قصبه‌لر
* دهدز قصبه‌سی
* پیان قصبه‌سی
* حومه شرقی قصبه‌سی
* حومه غربی قصبه‌سی
* دنباله‌رود جنوبی قصبه‌سی
* دنباله‌رود شمالی قصبه‌سی
* سوسن شرقی قصبه‌سی
* سوسن غربی قصبه‌سی
* مرغا قصبه‌سی
* هلایجان قصبه‌سی

## قایناقلار

بؤلمه:ایذه بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
رامهرمز بؤلگه‌سی

**رامهرمز بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی رامهرمز شهریدیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره رامهرز بؤلگه‌سی‌نین ۹۷,۵۶۱ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو
* مرکزی بؤلومو
** ابوالفارس قصبه‌سی
** حومه شرقى قصبه‌سی
** حومه غربی قصبه‌سی
** سلطان آباد قصبه‌سی
شهر: رامهرمز

* هفتگل بؤلومو
** گزین قصبه‌سی
** هفتگل قصبه‌سی
شهر: هفتگل

## قایناقلار

بؤلمه:رامهرمز بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
رامشیر بؤلگه‌سی

**رامشیر بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بولگه‌نین مرکزی رامشیر شهریدیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره رامشیر بؤلگه‌سی‌نین ۵۴٬۰۰۴ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو
### بؤلوم‌لر
* مشراگه بؤلومو
* رامشیر بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو

### شهرلر
* رامشیر
* مشراگه

### قصبه‌لر
* مشراگه قصبه‌سی
* آزاده قصبه‌سی
* عبدلیه شرقی قصبه‌سی
* عبدلیه غربی قصبه‌سی

## قایناقلار

بؤلمه:رامشیر بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
اومیدیه بؤلگه‌سی

**اومیدیه بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بولگه‌لریندن بیریدیر. بو بولگه‌نین مرکزی اومیدیه شهریدیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره اومیدیه بؤلگه‌سی‌نین ۹۲٬۳۳۵ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش

### بولوملر
* بخش مرکزی شهرستان امیدیه
* بخش جایزان

### شهرلر
* امیدیه
* جایزان
* میانکوه

### دهیستان‌لار
* دهستان جایزان
* دهستان آسیاب
* دهستان چاه سالم
*امیرالمومنین
* گرگری سفلی
* گرگری علیا
* قلندری
*غوله

## قایناقلار

بؤلمه:اومیدیه بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
بندر ماهشهر بؤلگه‌سی

**بندر ماهشهر بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بندر ماهشهر بؤلگه‌سی‌نین مرکزی ماهشهر شهریدیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره بو بؤلگه‌‌نین ۲۹۶,۲۷۱ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو
* مرکزی بؤلومو
شهرلر:
** بندر ماهشهر
** شهر چمران
*** شهرک بعثت
*** شهرک طالقانی
*** شهرک شهیدرجایی
* بندر امام خمینی بؤلومو
** بندر امام خمینی قصبه‌سی
شهرلر: بندر امام خمینی
## قایناقلار

بؤلمه:بندر ماهشهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
مسجیدسلیمان بؤلگه‌سی

**مسجدسلیمان بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بولگه‌لریندن بیریدیر. بو بولگه‌نین مرکزی مسجدسلیمان شهریدیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره مسجدسلیمان بؤلگه‌سی‌نین ۱۱۳٬۴۱۹ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:مسجیدسلیمان بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
آبادان بؤلگه‌سی

**آبادان بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی آبادان شهریدیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره آبادان بؤلگه‌سی‌نین ۲۹۸,۰۶۰ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو
* آبادان بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو
** بهمن‌شیر شمالی قصبه‌سی
** بهمن‌شیر جنوبی قصبه‌سی
** شلاهی قصبه‌سی
::شهرلر: آبادان، چویبده
* اروندکنار بؤلومو
** مینوبار قصبه‌سی
** نصار قصبه‌سی
** نوآباد قصبه‌سی

::شهرلر: اروندکنار
## قایناقلار


بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
حمیدیه بؤلگه‌سی

**حمیدیه بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی حمیدیه شهریدیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گؤره حمیدیه بؤلگه‌سی‌نین ۵۳۷۶۲ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو
### بؤلوم‌لر
* حمیدیه بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو

### شهرلر
* حمیدیه

### قصبه‌لر
* جهاد قصبه‌سی
* دهکده قصبه‌سی
* طراح قصبه‌سی
* کرخه قصبه‌سی

## قایناقلار

بؤلمه:حمیدیه بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
هویزه بؤلگه‌سی

**هویزه بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی هویزه شهریدیر.۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره هویزه بؤلگه‌سی‌نین ۳۰٬۷۵۰ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو
* بخش مرکزی شهرستان هویزه
** دهستان هویزه شمالی
** دهستان هویزه جنوبی
شهر : هویزه 
* بخش نیسان
** دهستان بنی صالح
** دهستان نیسان
شهر : رفیع

## قایناقلار

بؤلمه:هویزه بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
باوی بؤلگه‌سی

**ٰباوی بؤلگه‌سی** ()، ایران خوزیستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی باوی شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹۶٬۴۸۴ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش

### بولوملر
* بخش مرکزی شهرستان باوی
* بخش ویس

### شهرلر
* ملاثانی
* مجموعه القرات بیت إشور
* ویس
* شیبان
* شهر جدید رامین

### دهیستانلار
* دهستان ملاثانی
* دهستان عنافچه
* دهستان ویس
* دهستان زرگان

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:باوی بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
هندیجان بؤلگه‌سی

**هندیجان بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی هندیجان شهریدیر.۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره هندیجان بؤلگه‌سی‌نین ۳۸٬۷۶۲ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو
* بخش چم خلف عیسی
** دهستان چم خلف عیسی
** دهستان سورین
*** شهر زهره
* بخش مرکزی شهرستان هندیجان
** دهستان هندیجان شرقی
** دهستان هندیجان غربی
*** شهر هندیجان

## قایناقلار

بؤلمه:هندیجان بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
بهبهان بؤلگه‌سی

**ٰبهبهان بؤلگه‌سی** ()، ایران خوزیستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی بهبهان شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۸۰٬۵۹۳ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش

### بولوملر
* بخش مرکزی شهرستان بهبهان
* بخش زیدون
* بخش تشان

### شهرلر
* سردشت
* بهبهان
* تشان
* منصوریه

### دهیستانلار
* دهستان تشان شرقی
* دهستان تشان غربی
* دهستان حومه (مرکزی)
* دهستان درونک (زیدون)
* دهستان دودانگه (مرکزی)
* دهستان سردشت (زیدون)

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:بهبهان بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری