بریتانیا ایمپیراتورلوغو

**بریتانیا ایمپیراتورلوغو** () — تاریخ‌ده ان بؤیوک ایمپیراتورلوغو، بؤیوک بریتانیا طرفیندن ایداره اوْلونان دومینیونلار، موستملکه‌لر، پروتکتورالار و مانداتلاری و دیگر وابسته بؤلگه‌لردن عبارت اوْلان ایمپیراتورلوق ایدی. ۱۶-جی و ۱۷-جی یوز ایللرده بیرلشمیش کراللیق طرفیندن قۇرولان دنیز حَددیندن آرتیق موستملکه‌لر و تیجارت مرکزلری کیمی باشلامیش‌دیر. ان گۆج‌لو دؤورونده دۆنیا تاریخینده ان گئنیش توْرپاقلارا صاحیب اوْلموش ایمپئراتورلوق ایدی، بیر یوز ایل بویونجا دۆنیانین ان اؤنده گلن کۆره سل گۆجو ایدی. ۱۹۲۲-جی ایلده ۴۵۸ میلیون آدام، یعنی دۆنیا اهالیسینین دؤردده بیری، بریتانیا ایمپئراتورلوغونون حاکمیّتی آلتیندا ایدی نتیجه اعتباری‌له سیاسی، دیل و مدنی کئیفیت مشهوردور. گۆجون زیروه‌لرینده اوْلارکن، تئز-تئز «بریتانیا ایمپئراتورلوغون‌دا گۆنشین باتمادیغی» دئییلیردی، چونکی دۆنیا عۆمومی‌سین‌ده‌کی گئنیش‌لییی سببی‌له هر زامان ان آز بیر دنه توْرپاغیندا گۆن ایشیغی وار ایدی.

۱۵-جی و ۱۶-جی یوز ایللرده‌کی جوغرافی کشفلر بویونجا ایسپانیا و پورتوقال آوروپانین دۆنیانین کشف ائتمه‌سینین قاباقجیللاری ایدی و مدت‌ده بؤیوک دنیزاشیری ایمپئراتورلوقلار قوردولار. بۇ ایمپئراتورلوقلاردا اوْلان بؤیوک سروت‌دن قیسقانان اینگیلیس، فرانسه و هولند، آمریکا و آسیادا اؤز موستملکه‌لری و تیجارت شبکه‌لرینی قورماغا باشلادیلار. ۱۷-جی و ۱۸-جی یوز ایللرده هولند و فرانسه ایله داوام ائتدیردیی بیر نئچه دنه دؤیوشون نتیجه‌سی اعتباری‌له اینگیلیس (ایسکاتلند ایله ائدیلن ۱۷۰۷ بیرلشمه قانونو'ندان سوْنرا بریتانیا)، شیمالی آمریکا و هیندوستان‌داکی اۆستون گۆج اوْلدو. بۇنونلا یاناشی، ۱۷۸۳-جو ایلده بیر موستقیل‌لیک ساواشین‌دان سوْنرا شیمالی آمریکادا اوْن اۆچ کولونییا'نین ایتیریلمه‌سی بریتانیا اۆچون بؤیوک بیر زیان ایدی و ان سیخ اهالی‌سی اوْلان اوْلان کولونییاسینی ایتیردی. بۇ گئریلمه‌یه قارشی بریتانیانین دیقّتی سوْنرادان آفریقا، آسیا و بؤیوک اوقیانوسا چکیل‌دی. ۱۸۱۵-ده ناپالئون فرانسه سینین مغلوب اوْلماسینی سوْنرا بریتانیا، بیر یوز ایل بویونجا خاریج‌دن هر هانسی بیر مقاومتین ایشتیراک آلینمایان بیر رهبرلییی وار ایدی، و دۆنیا داخیلینده توْرپاقلارینی گئنیشلندیرمه‌یه داوام ائتدی. آغ مسکونلاشماچی موستملکه‌دن داها چوْخ موختاریت وئریلیردی؛ بعضی موستملکه‌لر ده حاکمیّت اوْلاراق یئنی‌دن تصنیف ائدیلدی.

۱۹-جو یوز ایلین سوْنونا دۇغرو آلمان و آمریکا بیرلشمیش ایالتلارینین اینکیشافی بریتانیانین ایقتیصادی لیدئرلیینی آشیندیردی. بریتانیا و آلمان آراسینداکی سوْنرا ساواش و ایقتیصادی گرگین‌لیکلر، بیرینجی دۆنیا دؤیوشونون ان بؤیوک سببلریندن ایدی و بریتانیا، ایمپراتورلوغونا چوْخ یۆکسک بیر سوییه‌ده وابسته اوْلاراق بۇ دؤیوشو کئچدی. مالییه بیر باخیم‌دان بۇ قارشیدورما بریتانیا اۆچون چوْخ گرگین بیر ائتکیسی وار ایدی و دؤیوش‌دن فوری سوْنرا ایمپئراتورلوق ان بؤیوک گئنیشلیینی قازانماسینا قارشی آرتیق بنزرسیز بیر صنایع و یا ساواش بیر گۆج دییلدی. ایکینجی دۆنیا ساواش‌سیندن غالیب چیخماسینا قارشی بریتانیا، دؤیوش بویونجا گونئی-شرقی آسیاداکی توْرپاقلاری ژاپون طرفیندن ایشغال ائدیلدی و بۇ بئله‌جه بریتانیانین پرئستیژینه ضرر وئریب ایمپئراتورلوغونون داغیلماسینا هیز وئردی. دؤیوشون بیتمه‌سیندن ایکی ایل سوْنرا بریتانیا، ان سیخ اهالی‌سی اوْلان و ان قیمت‌لی موستملکه‌سی اوْلان هیندوستانا موستقیللیینی وئردی.

۲۰-جی یوز ایلین گئری قالانیندا آوروپا گۆجلری طرفیندن ائدیلن داها بؤیوک بیر کۆره سل دئکولونیزاسییا حرکتی مضمونون‌دا ایمپئریانین توْرپاقلارینین چوْخو موستقیللیینی قازاندی؛ بۇ مدت ۱۹۹۷-جی ایلده هونگ کونگون چینه گئری وئریلمسی‌له سوْنا چاتدی. موستقیل‌لیک‌دن سوْنرا بیر چوْخ کؤهنه بریتانیا موستملکه‌سی اینگیلیس میللتلر بیرلیگی عضوو اوْلدو. حال-حاضیردا ایسه ۱۴ بؤلگه هله بریتانیانین سووئرئن‌لییی آلتیندادیر؛ بۇنلار بریتانیانین دنیزاشیری توْرپاقلاری‌دیر.

## گؤرونتولر


File:Matthew-BristolHarbour-Aug2004.jpg

File:British colonies 1763-76 shepherd1923.PNG

File:Tobacco cultivation (Virginia, ca. 1670).jpg

File:Fort St. George, Chennai.jpg

File:The Defeat of the French Fireships attacking the British Fleet at Anchor before Quebec.jpg

File:Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg

File:Surrender of Lord Cornwallis.jpg

File:Captainjamescookportrait.jpg

File:Battle of Waterloo 1815.PNG

File:Imperial Federation, Map of the World Showing the Extent of the British Empire in 1886 (levelled).jpg

File:Victoria Disraeli cartoon.jpg

File:Relief of the Light Brigade.png

File:Punch Rhodes Colossus.png

File:Horses hauling timber Ontario.jpg

File:Australian 53rd Bn Fromelles 19 July 1916.jpg

File:The Empire Needs Men WWI.jpg

File:British Empire 1921.png

File:ImperialConference.jpg

File:El Alamein 1942 - British infantry.jpg

File:Emergency trains crowded with desperate refugees.jpg

File:Eden, Anthony.jpg

File:British Empire in 1959.svg

File:British Decolonisation in Africa.png

File:Location of the BOTs.svg

File:Parliament House at dusk, Canberra ACT.jpg

File:കുട്ടികൾ ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കുന്നു.jpg


## بیرده باخ
* تاریخ
* ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار

## قایناقلار

* اینگلیسیجه ویکی‌پدیا

بؤلمه:تاریخی دؤولتلر
بؤلمه:British Empire
بؤلمه:یاییلماچیلیق
بؤلمه:ویکتوریان دؤورو
بؤلمه:1583 establishments in the British Empire
بؤلمه:۱۵۸۳ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:States and territories disestablished in 1997
بؤلمه:Overseas empires