لیلی و مجنون (فضولی)

300px|بندانگشتی|Təbriz əlyazması

**ليلی و مجنون** عئینی آدلی افسانه اساسیندا گؤرکملی اوْرتا عصر آذربایجان شاعیری و مۆتفکیری، غزل اۇستادی فۆضولی طرفیندن ۱۵۳۷جی ایلده قلمه آلینمیش پوْئما. ليلی و مجنون افسانه‌سی حاقیندا چوْخ شعرلر يازیلمیشدیر. لاکین فۆضولی‌نین «ليلی و مجنون» پوْئماسی اؤزونه مخصوصلوغو ایله سئچیلیر. فۆضولی ایرثی آذربایجاندا ادبی، اجتماعی و فلسفی فیکرین اینکیشافیندا اؤزل بیر مرحله تشکیل ائدیر. «ليلی و مجنون» منظومه‌سی فۆضولی‌نین چوْخ‌جهتلری يارادیجیلیغیندا مستثنا اهمیته مالیک بیر اثردیر.

## یازیلیش سببی
فضولی لیلی مجنون مثنویسی 963 هجری ایلینده قوتارمیشدیر.
یازیلیش سببی،اوندان تورک لرین بو منظومه نی تورکجه میزه قازاندیرماغینی طلب ائتمه لری حساب ائدیلیر.
اونلار فضولی یه دئییرلر:
لیلی مجنون عجمده چوخدور 
اتراک دا بو فسانه یوخدور 
تقریره گتیر بو داستانی 
قیل تازه بو اسکی بوستانی

فضولی ایسه اونلارا جواب اولاراق ، بو منظومه نی ،حقیقی عشقی آچیقلاماغا بیر بهانه سایا بیله رک،یازاجاغینی بیر رباعی ایله دیله گتیریر:

توتسام طلب حقیقته راه مجاز 
فسانه بهاسیله عرض ائتسم راز 
لیلی سببیله عرض ائتسه م آغاز 
مجنون دیلی ایله ائتسه م اظهار نیاز

## مجنون کیمدیر
مجنونون اصلی آدی قیس بن الملوح دیر.
قیس سوزجوگونون معناسی :1_ییرتیجی آسلان ،2-شدت و صلابت دیر بیرده عربلرین بوتلاری نین بیریسی نین آدیدیر.
اونون تاریخی شخصیت اولماسی مساًله سینده، ترجمان البلاغه کتابینی یازان دئییر:«هجری 80 نجی ایلده مجنونون جسدینی داشلار آراسیندا تاپدیلار»
آوروپا تدقیقاتچیلاریندان بروکلمان دئییر:«مجنون افسانه وی بیر شخصیتدیر ،افسانه یه گوره گویا هجری 70 نجی ایلده اولموشدور»
ولاکن هر حالدا الدخ اولان سندلره گوره،مجنون تاریخی و واقعی بیر شخصیت اولمالیدیر ،همده کی بیلیریک عرب دیلینده دیوان قیس آدلی کتاب اونا منسوبدور.

## لیلی کیمدیر
ابن ندیم یازیر کی جاهلیه دورو اسلامی عرب ادبیاتیندا ،عاشقانه کتابلار آراسیندا ،لیلی ایله علاقه دار ،بئش کتاب واردیر:1_لیلی و مجنون 2_لیلی و توبی 3_لیلی و اسعد 4_لیلی و عمروبن زید 5_مره ولیلی لیلی ومجنون ناغیلی ،قوندورمابیر ناغیل بیلنلرده واردیر،او جمله دن عرب شعری بیلگین ریاشی دئییر:تاریخی واقعیتی اولمایان ایکی نفر :مجنون بن عامر و ابن القریه یالنیز آدلاری واردیر و اونلارین عشق ماجرالارینی ناغیلچیلار قوشموشلار.
یان ریپکا دئییر لیلی و مجنون ناغیلی،اصلینده کوهنلمیش بیر عامیانه ناغیلدیر و کوکو بابل ادبیاتیندان قایناقلانیر.بابل روایتینده ایسه ناغیل یاخشی و خوش بیر سونلوق ایله قورتارماقدادیر.

## نظامی و فضولی اثر لری نین اساس فرقلری
نظامی گنجوی نین ،لیلی ومجنون مثنویسی 5600 بیتده ،فضولی نین کی ایسه 3149 بیتده دیر .
نظامی شرق حیکایه چیلیک شیوه سیندن تبعیت ائده رک مجنون ماجراسی ایچینده فرعی و کیچیک حیکایه لر و ماجرالاردان سوزائدیر لاکین فضولی اساس ماجرالاری دوشونور و فرعی حیکایه لر یئرینه ،اصلی قهرمانلارین دللریجه حادثه لر ایله علاقه دار غزل ویا رباعی پارچالاری گتیریر بو شیوه فضولی یه مخصوص دور  
نطامی و فضولی نین مثنوی لری آراسیندا اساس فرق بودور کی نطامی مجازی و دنیوی عشقی ترنم ائدر کن فضولی الاهی بیر عشق آردینجادیر وکسگین بیر دیل ایله بئله بیر عشقی مدافعه ائدیر.

فضولی نظامی قده ر عربجه حیکایه نین اصلینه دایانمایبدیر و ایسته دیگی کیمی شخصیتلری اوز دذهنی تصویرلری ایله فورمالاشدیرمیشدیر مجازی عشقی عارفانه عشقه ساری چکمیشدیر.

## اثردن اؤرنک
مجنونون مکتبه گئتمه سی و اوردا لیلی-یه مبتلا اولماسی:

مکتب ده اونونلا اولدو همدم
بیر نئچه ملک مثال قیز هم

بیر صف قیز اوتوردو بیر صف اوغلان
جمع اولدو بهشته حور و قیلمان

اوغلانلارا قیزلار اولسالار یار
عشقه بولونور رواج بازار

قیز نرگس مست ائدیب فسونساز
اوغلانا ساتاندا عشوه و ناز

اوغلان نئجه صبر پیشه قیلسین
ور صبری وار ایسه نئجه قیلسن؟

اول قیزلار ایچینده بیر پریزاد
قیس ایله محبت ائتدی بنیاد

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجان تورکجه‌سینده کیتاب
بؤلمه:آذربایجان تورکجه‌سی‌نین ادبیاتی
بؤلمه:ادبی اثرلر
بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:فضولی
بؤلمه:فضولی‌نین تۆرکجه کیتابلاری