open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بیکول مرکزی دیلی

**بیکول مرکزی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Central Bikol language، فارسجا: زبان بیکول مرکزی) ۲٫۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. فیلیپین اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
روتول دیلی

**روتول دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Rutul language، آنادولو تورکجه‌سی: Rutulca، فارسجا: زبان روتول) ۳۰٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۱۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. روسیه, آذربایجان جومهوریتی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. دیواناقری ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
کالاش دیلی

**کالاش دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kalasha language، فارسجا: زبان کالاش) ۵۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. کیریل الیفباسی ایله یازیلیر. پاکیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
اورومو دیلی

**اورومو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Oromo language، عرب‌جه: لغة الأورومو، آنادولو تورکجه‌سی: Oromca، فارسجا: زبان اورومو) ۵۰۰٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۳۴ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. اتیوپی, کنیا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
کچی دیلی

**کچی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kutchi language، فارسجا: زبان کچی) ۷۲۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان, پاکیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. Perso-Arabic ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
چاکما دیلی

**چاکما دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Chakma language، فارسجا: زبان چاکما) ۳۳۰٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. بنقلادش, هیندوستان, Burma اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
سیلهتی دیلی

**سیلهتی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Sylheti language، فارسجا: زبان سیلهتی) ۱۱ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. بنقلادش اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
اینترلینقوا

**اینترلینقوا** (اینگیلیسی‌جه: Interlingua، عرب‌جه: إنترلنغوا، آنادولو تورکجه‌سی: İnterlingua، فارسجا: زبان اینترلینگوا) — بین‌الخالق بیر دیل‌دیر. ۹۴۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:دیللر
دوغو ماری دیلی

**دوغو ماری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Meadow Mari language، فارسجا: زبان ماری شرقی) ۳۴۵۵۳۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
مارشال دیلی

**مارشال دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Marshallese language، عرب‌جه: لغة مارشالية، فارسجا: زبان مارشالی) ۴۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. دیواناقری ایله یازیلیر. آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. مارشال آدالاری اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
نبطی دیلی

**نبطی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Nabataean Aramaic، عرب‌جه: لغة نبطية، فارسجا: زبان نبطی) آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
بیسلاما دیلی

**بیسلاما دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Bislama، عرب‌جه: لغة بسلاما، فارسجا: زبان بیسلاما) ۵۳۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۱۶۹۳۵۹ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.

بؤلمه:دیللر
ابهته دیلی

**ابهته دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Abahattha، فارسجا: زبان ابهته) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
ایلوکانو دیلی

**ایلوکانو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Ilocano language، فارسجا: زبان ایلوکانو) ۹٫۱ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۲ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  فیلیپین اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
سلجوق دیلی

**سلجوق دیلی** یا دا **سلجوق تورکجه‌سی** (اینگیلیسی‌جه: Salchuq language، فارسجا: زبان سلجوقی) ایران اؤلکه‌سینده دانیشیلان. تورک دیللری‌نه باغلی، آذربایجان تورکجه‌سی‌نین لهجه‌لریندندیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:دیللر
آشاغی سورب دیلی

**آشاغی سورب دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Lower Sorbian language، عرب‌جه: لغة صوربية سفلى، فارسجا: زبان سوربی پایینی) ۶۹۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  آلمان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
لوبا-کاسای دیلی

**لوبا-کاسای دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Luba-Kasai language، عرب‌جه: لغة تشيلوبا، فارسجا: زبان لوبا-کاسای) ۶٫۳ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. کنقو دموکراتیک جومهوریتی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
کومانچی دیلی

**کومانچی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Comanche language، آنادولو تورکجه‌سی: Komançice، فارسجا: زبان کومانچی) یوتو آزتک دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
چیتاقونق دیلی

**چیتاقونق دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Chittagonian language، فارسجا: زبان چیتاگونی) ۱۳ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. بنقلادش اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
مایتهیلی دیلی

**مایتهیلی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Maithili language، عرب‌جه: لغة مايثيلية، فارسجا: زبان میتهیلی) ۵۰٫۰ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان و نپال اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. دیواناقری ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
قوزئی سامی دیلی

**قوزئی سامی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Northern Sami، عرب‌جه: لغة سامي الشمالية، آنادولو تورکجه‌سی: Kuzey Lapça، فارسجا: زبان سامی شمالی) ۲۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نوروژ, سوئد, فنلاند اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.  اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
نوویال دیلی

**نوویال دیلی**

بؤلمه:دیللر
بؤلمه:Novial
بؤلمه:Constructed languages
بؤلمه:Constructed languages introduced in the 1920s
بؤلمه:1928 introductions
کنعانی دیلی

**کنعانی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Knaanic language، آنادولو تورکجه‌سی: Knaanik، فارسجا: زبان کنعانی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
قدیمی ارمنی

**قدیمی ارمنی** (اینگیلیسی‌جه: Classical Armenian، فارسجا: ارمنی کلاسیک) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
سلونی دیلی

**سلونی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Selonian language، آنادولو تورکجه‌سی: Selonian، فارسجا: زبان سلونی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. لتونی و لیتوانی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
سمیقالی دیلی

**سمیقالی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Semigallian language، آنادولو تورکجه‌سی: Semigallian، فارسجا: زبان سمیگالی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. لتونی و لیتوانی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
بریتانیا دیلی

**بریتانیا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Common Brittonic، فارسجا: زبان بریتانیایی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
کالو دیلی

**کالو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Caló language، فارسجا: زبان کالو) ۴۰٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ایسپانیا, پورتوقال, فرانسه, اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
هیری-موتو دیلی

**هیری-موتو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Hiri Motu، عرب‌جه: هيري موتو، فارسجا: زبان هیری موتو) ۹۶۸۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.

بؤلمه:دیللر
قدیم ژاپون دیلی

**قدیم ژاپون دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Early Middle Japanese، عرب‌جه: لغة يابانية قديمة متأخرة، آنادولو تورکجه‌سی: Klasik Japonca، فارسجا: زبان ژاپنی باستان متأخر) آلتای دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
قره دیلی

**قره دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Black Speech، آنادولو تورکجه‌سی: Kara Lisan، فارسجا: زبان سیاه)

بؤلمه:دیللر
هیل ماری دیلی

**هیل ماری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Hill Mari language، فارسجا: زبان هیل ماری) ۲۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
اشکونو دیلی

**اشکونو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Askunu language، فارسجا: زبان اشکونو) ۳۳۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. افغانیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
باختری دیلی

**باختری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Bactrian language، فارسجا: زبان باختری) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. دیواناقری ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
دوتراک دیلی

**دوتراک دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Dothraki language، عرب‌جه: لغة دوثراكية، فارسجا: زبان دوتراکی)

بؤلمه:دیللر
قدیمی ژاپون دیلی

**قدیمی ژاپون دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Old Japanese، فارسجا: زبان ژاپنی باستان) آلتای دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
اینوکایی دیلی

**اینوکایی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Enochian، فارسجا: زبان اینوکایی) کیریل الیفباسی ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
کاسیان دیلی

**کاسیان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kassite language، فارسجا: زبان کاسیان) قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
آبزاخی دیلی

**آبزاخی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Abzakh Adyghe dialect، آنادولو تورکجه‌سی: Abzehçe، فارسجا: لهجه آبزاخی) قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ايسرائيل Rehaniya, اوردون, سوریه, تورکیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
قدیم چین دیلی

**قدیم چین دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Classical Chinese، عرب‌جه: لغة صينية كلاسيكية، آنادولو تورکجه‌سی: Klasik Çince، فارسجا: زبان چینی کلاسیک) چین-تبت دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
هاوایی پی‌جین دیلی

**هاوایی پی‌جین دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Hawaiian Pidgin، فارسجا: پی‌جین هاوایی) ۴۸۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هاوائی ایالتی, آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
مالاقسی دیلی

**مالاقسی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Malagasy language، عرب‌جه: لغة ملغاشية، آنادولو تورکجه‌سی: Malgaşça، فارسجا: زبان مالاگاسی) ۱۸ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.  آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ماداقاسکار, کومور آدالاری, مایوت اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
حتی دیلی

**حتی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Hattic language، فارسجا: زبان حتی)

بؤلمه:دیللر
نقاناسان دیلی

**نقاناسان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Nganasan language، فارسجا: زبان نگاناسانی)  روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
کومی دیلی

**کومی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Komi language، عرب‌جه: لغة كومية، آنادولو تورکجه‌سی: Komice، فارسجا: زبان کومی) ۱۷۱۰۸۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.  روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
کارل دیلی

**کارل دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Karelian language، عرب‌جه: لغة كاريلية، آنادولو تورکجه‌سی: Karelce، فارسجا: زبان کارلیایی) ۳۶۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. روسیه, فنلاند اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
مین دونق دیلی

**مین دونق دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Eastern Min، آنادولو تورکجه‌سی: Doğu Min Çincesi، فارسجا: زبان مین دونگ) ۹٫۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. چین-تبت دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. چین, تایوان, گونئی دوغو آسیا, آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
سانقو دیلی

**سانقو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Sango language، عرب‌جه: لغة سانغوية، آنادولو تورکجه‌سی: Sango، فارسجا: زبان سانگو) ۳۳۹۲۱۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۱٫۶ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. اوْرتا آفریقا جومهوریتی, چاد, کنقو دموکراتیک جومهوریتی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
نییانجا

**نییانجا** (اینگیلیسی‌جه: Chewa language، عرب‌جه: لغة الشيشيوا، آنادولو تورکجه‌سی: Çevaca، فارسجا: زبان چوایی) ۱۲ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. زامبیا, مالاوی, موزامبیک, زیمبابوه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. دیواناقری ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
کیکویو دیلی

**کیکویو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kikuyu language، فارسجا: زبان کیکویو) ۶٫۶ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. کنیا, تانزانیا, و اوقاندا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
لائوس دیلی

**لائوس دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Lao language، عرب‌جه: لغة لاو، آنادولو تورکجه‌سی: Laoca، فارسجا: زبان لائو) ۲۰–۲۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. لائوس اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. تای-کادای دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
من دیلی

**من دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Manx language، عرب‌جه: لغة منكية، آنادولو تورکجه‌سی: Man dili، فارسجا: زبان مانکس) ۱٬۸۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. مان آداسی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
ماقهی دیلی

**ماقهی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Magahi language، عرب‌جه: لغة ماجادهي، فارسجا: زبان ماگهی) ۱۴ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
کومائونی دیلی

**کومائونی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kumaoni language، فارسجا: زبان کومائونی) ۲٫۴ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان, نپال اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. کیریل الیفباسی ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
کهووار دیلی

**کهوْوار دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Khowar language، کهوْوارجا: ) ۲۹۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. عرب الیفباسی ایله یازیلیر. پاکیستان, هیندوستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دیللر
بؤلمه:پاکیستان دیللری
پوتواری دیلی

**پوتواری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Pothwari، عرب‌جه: بوتهواري، فارسجا: زبان پوتواری) ۲٫۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
سوتو دیلی

**سوتو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Sotho language، عرب‌جه: لغة سوتية، آنادولو تورکجه‌سی: Sotho dili، فارسجا: زبان سوتو) ۷٫۹ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۵٫۶ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. لسوتو,گونئی آفریقا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
پالوله دیلی

**پالوله دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Palula language، فارسجا: زبان پالوله) ۵۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
اودهی دیلی

**اودهی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Awadhi language، فارسجا: زبان اودهی) ۵۰۱٬۷۵۲ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۳ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان, نپال, فیجی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. یونان الیفباسی ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
مقرل دیلی

**مقرل دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Mingrelian language، عرب‌جه: لغة مرغلانية، آنادولو تورکجه‌سی: Megrelce، فارسجا: زبان مگرلی) ۳۲۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. گورجیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. کیریل الیفباسی ایله یازیلیر. قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
لاک دیلی

**لاک دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Lak language، عرب‌جه: لغة لاك، آنادولو تورکجه‌سی: Lakça، فارسجا: زبان لاکی) ۱۵۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
چچن دیلی

**چچن دیلی** (چچن کیریل یازیسی: Нохчийн мотт، چچن لاتین یازیسی: Noxçiyn mott، چچن عرب یازیسی: نوٓخچیین موٓتت، آنادولو تورکجه‌سی: Çeçence، فارسجا: زبان چچنی) ۱٫۴ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دیللر
کداح مالای دیلی

**کداح مالای دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kedah Malay، فارسجا: کداح مالای) ۲٫۶ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. مالزی, تایلند, میانمار, اندونزی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
کریک دیلی

**کریک دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Muscogee language، عرب‌جه: لغة مسكوكية، آنادولو تورکجه‌سی: Krikçe، فارسجا: زبان کریک) ۲۱۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
شاینی دیلی

**شاینی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Cheyenne language، عرب‌جه: لغة شايانية، آنادولو تورکجه‌سی: Şayence، فارسجا: زبان شاینی) ۱۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. آلقی دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
سنایا دیلی

**سنایا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Senaya language، عرب‌جه: سينايا ، فارسجا: زبان سنایا) آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایران اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. عرب الیفباسی ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
ناواتل دیلی

**ناواتْل دیلی** (ناواتلجا: nahuatlahtolli، ایسپانیاجا: Náhuatl) ۸۰۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. یوتو آزتک دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. مکزیک اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
قمری دیلی

**قمری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Comorian language، عرب‌جه: لغة قمرية، آنادولو تورکجه‌سی: Komorca، فارسجا: زبان قمری) ۷۰۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  کومور آدالاری و مایوت اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
کنادا دیلی

**کنادا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kannada، عرب‌جه: لغة كنادية، آنادولو تورکجه‌سی: Kannada dili، فارسجا: زبان کانارا) ۳۷٫۷ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. دیواناقری ایله یازیلیر. دراوید دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. هیندوستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. کارناتاکا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دیللر
قاباردی چرکرسجه‌سی

**قاباردی چرکرسجه‌سی** یا دا **شرقی چرکسجه‌سی** (адыгэбзэ آد‍ہگەییبزە)(къэбэрдейбзэ قەبەردەییبزە) ۱٫۶ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
اندی دیلی

**اندی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Andi language، فارسجا: زبان اندی) ۵۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
آچه‌ دیلی

**آچه‌ دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Acehnese language، عرب‌جه: لغة أتشيهية، آنادولو تورکجه‌سی: Açece، فارسجا: زبان آچه‌ای) ۳٫۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.  آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. اندونزی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
چاکتاوی دیلی

**چاکتاوی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Choctaw language، فارسجا: زبان چاکتاوی) ۱۰٬۴۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
مال پاهاریا دیلی

**مال پاهاریا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Mal Paharia language، فارسجا: زبان مال پاهاریا) ۳۹۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
یهودی بابل دیلی

**یهودی بابل دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Jewish Babylonian Aramaic، عرب‌جه: آرامية بابلية يهودية، فارسجا: آرامی یهودی بابلی) عبرانی الیفباسی ایله یازیلیر. آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
ریخته دیلی

**ریخته دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Rekhta، فارسجا: ریخته) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
سالاندی دیلی

**سالاندی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Sallaans dialect، فارسجا: سالاندی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. هولند اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
لورن دیلی

**لورن دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Lorrain language، آنادولو تورکجه‌سی: Lorrain dili، فارسجا: زبان لورن) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:دیللر
ناوارو-آراقونی دیلی

**ناوارو-آراقونی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Navarro-Aragonese، فارسجا: زبان ناوارو-آراگونی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ناوار کراللیغی و آراقون شاهلیغی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
پالاتن آلمان دیلی

**پالاتن آلمان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Palatine German language، فارسجا: زبان آلمانی پالاتن) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  آلمان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
خوزیستان عربجه‌سی

**خوزیستان عربجه‌سی** یا دا **خوزیستانی عربی** (اینگیلیسی‌جه: Khuzestani Arabic، عرب‌جه: لهجة أهوازية، فارسجا: عربی خوزستانی) — آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایران اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:عرب دیللری 
بؤلمه:عرب دیلی 
بؤلمه:دیللر
شامپنوآ دیلی

**شامپنوآ دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Champenois language، آنادولو تورکجه‌سی: Champenois، فارسجا: شامپنوآ) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. فرانسه, بلژیک اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
سن اونژه دیلی

**سن اونژه دیلی** ، هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دیللر
دوغو لومبارد دیلی

**دوغو لومبارد دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Eastern Lombard dialect، فارسجا: زبان لومبارد شرقی) ۲٫۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایتالیا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
اینتملیو دیالکتی

**اینتملیو دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Intemelio dialect، فارسجا: اینتملیو) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
ظوفاری عربجه‌سی

**ظوفاری عربجه‌سی** (اینگیلیسی‌جه: Dhofari Arabic، عرب‌جه: لهجة ظفارية، فارسجا: عربی ظفاری) ۵۵۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. عومان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. دیواناقری ایله یازیلیر. آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
شحی عربجه‌سی

**شحی عربجه‌سی** (اینگیلیسی‌جه: Shihhi Arabic، عرب‌جه: لهجة قبيلة الشحوح، فارسجا: عربی شحی) ۴۴۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایمارات, عومان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
فنیقی دیلی

**فنیقی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Phoenician language، عرب‌جه: لغة فينيقية، آنادولو تورکجه‌سی: Fenikece، فارسجا: زبان فنیقی) آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
داقبانی دیلی

**داقبانی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Dagbani language، فارسجا: زبان داگبانی) ۷۴۳۶۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
کاماسی دیلی

**کاماسی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kamassian language، فارسجا: زبان کاماسی) روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
لئون دیلی

**لون دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Leonese dialect، عرب‌جه: لغة ليونية، آنادولو تورکجه‌سی: Leonca، فارسجا: زبان لئونی) — آوروپا قاره‌سینده یاییلان بیر دیل‌دیر. ۲۰٬۰۰۰–۵۰٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایسپانیا, پورتوقال اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:دیللر
مونقاسک دیالکتی

**مونقاسک دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Monégasque dialect، عرب‌جه: لهجة موناكية، فارسجا: گویش مونگاسک) ۵٬۱۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
قوئاریا دیلی

**قوئاریا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Goaria language، فارسجا: زبان گوئاریا) ۲۵۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. پاکیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
جیپوری دیلی

**جیپوری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Dhundari language، فارسجا: زبان جیپوری) ۹٫۶ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
چها دیلی

**چها دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Chaha language، فارسجا: زبان چها) ۱۰۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. اتیوپی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
ایندوس کوهیستانی دیلی

**ایندوس کوهیستانی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Indus Kohistani، فارسجا: زبان کوهستانی) ۱۳۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
شمشتی دیلی

**شمشتی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Shumashti language، فارسجا: زبان شمشتی) ۴۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. افغانیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
لندا دیل‌لری

**لندا دیل‌لری** (اینگیلیسی‌جه: Lahnda، عرب‌جه: لاهندا، فارسجا: زبان‌های لندا) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. کیریل الیفباسی ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
بانیوماسان دیلی

**بانیوماسان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Banyumasan dialect، فارسجا: زبان بانیوماسان) ۱۲–۱۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
پالائویی دیلی

**پالائویی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Palauan language، عرب‌جه: لغة بالاوية، آنادولو تورکجه‌سی: Palau dili، فارسجا: زبان پالائویی) ۵۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۱۷۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. پالاو, گوام, قوزئی ماریانا آدالاری اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
فرنک کومتو دیلی

**فرنک کومتو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Frainc-Comtou dialect، فارسجا: زبان فرنک کومتو) ۶۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. فرانسه, سوئیس اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
جدقالی دیلی

**جدقالی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Jadgali language، فارسجا: زبان جدگالی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. عبرانی الیفباسی ایله یازیلیر. پاکیستان, ایران اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
مقلنو رومانی دیلی

**مقلنو رومانی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Megleno-Romanian language، آنادولو تورکجه‌سی: Megleno-Rumence، فارسجا: زبان مگلنو رومانی) ۲۳۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. یونان, مقدونیه جومهوریتی, رومانی, تورکیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
باجه‌لان دیلی

**باجه‌لان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Bajelani dialect، فارسجا: زبان باجلانی) ۱۶۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. عراق اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
هزارگی دیالکتی

**هزارگی دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Hazaragi dialect، فارسجا: گویش هزارگی) ۲٫۲ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  افغانیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

## بیرده باخ
* هزاره‌لر

## قایناق‌لار

بؤلمه:دیللر
بؤلمه:افغانیستان‌داکی دیللر
بؤلمه:هزاره‌لر
عبدویی دیالکتی

**عبدویی دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Abduyi dialect، فارسجا: گویش عبدویی) ۳۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایران اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
اورموری دیلی

**اورموری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Ormuri، عرب‌جه: أرمري، فارسجا: زبان ارموری) ۶۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. پاکیستان, افغانیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
همشینی دیالکتی

**همشینی دیالکتی** (اینگیلیسی‌جه: Homshetsi dialect، آنادولو تورکجه‌سی: Hemşince، فارسجا: گویش همشینی) ۱۹۹۰۸۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  تورکیه, گورجیستان, ائرمنیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
آلمانیش دیلی

**آلمانیش دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Alemannic German، عرب‌جه: ألامانية، فارسجا: آلمانیش) سوئیس و آلمان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. ۷۱۶۲۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
تایرات دیلی

**تایرات دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Air Tamajeq language، عرب‌جه: تايرت، فارسجا: زبان تایرات) ۲۰۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
سودو دیلی

**سودو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Soddo language، فارسجا: زبان سودو) ۲۶۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. اتیوپی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
سیلته دیلی

**سیلته دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Silte language، فارسجا: زبان سیلته) ۹۴۰٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۱۰۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
لومبارد دیلی

**لومبارد دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Lombard language، عرب‌جه: لغة لومباردية، آنادولو تورکجه‌سی: Lombardça، فارسجا: زبان لومبارد) ۳٫۹ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایتالیا, سوئیس اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
پیمونت دیلی

**پیمونت دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Piedmontese language، عرب‌جه: لغة بيدمونتية، آنادولو تورکجه‌سی: Piyemontece، فارسجا: زبان پیدمونتی) ۶۰۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
سغدی دیلی

**سغدی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Sogdian language، آنادولو تورکجه‌سی: Soğdca، فارسجا: زبان سغدی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
بشاقردی دیلی

**بشاقردی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Bashkardi language، عرب‌جه: لغة باشكاردي، فارسجا: زبان بشاگردی) ۷۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایران اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
برزیل پورتوقال دیلی

**برزیل پورتوقال دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Brazilian Portuguese، عرب‌جه: برتغالية برازيلية، آنادولو تورکجه‌سی: Brezilya Portekizcesi، فارسجا: پرتغالی برزیلی) ۲۰۴ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
قالوری دیلی

**قالوری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Gallurese dialect، آنادولو تورکجه‌سی: Gaddurosu، فارسجا: زبان گالوری) ۷۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایتالیا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
فالا دیلی

**فالا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Fala language، فارسجا: زبان فالا) ۱۱۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایسپانیا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
بالکان قاقاووز تورکجه‌سی

**بالکان قاقاووز تۆرکجه‌سی** ()، **بالکان قاقاووزجاسی** یوخسا **روملی تۆرکجه‌سی** () تورکیه، بولغاریستان، کوزووو، یونان و قوزئی مقدونیه اؤلکه‌لرینده دانیشیلان بیر تورک دیلی دیر. بو دیل یونسکو طرفیندن جیدی درجه‌ده تهلۆکه آلتیندا اوْلان دیللر آراسیندا گؤستریلمکده‌دیر. 

بالکان قاقاووز تۆرکجه‌سی، تۆرکیه تۆرکجه‌سی و قاقاووز تۆرکجه‌سی‌ اوْخشاسا دا، اوْنلاردان فرقلی ساییلیر و مۆستقیل بیر دیل اوْلاراق تانینیر.

سوْن زامانلاردا، 2019-جو ایلین اوْسکار اؤدولونه آدای اوْلان *آری دیاری* () فیلمی ایله دۆنیادا داها چوْخ تانیندی. بو فیلمین بیرینجی نقشی‌نین اصالتی مقدونیه تۆرکلریندن دیر و فیلم سۆره‌سینده چوخلو بالکان قاقاووز تۆرکجه‌سی ایله دانیشماقدادیر.

## جمعیت
بو دیلین دانیشانلاری 2019-جو ایله‌دک تۆرکیه‌ده 460.000 نفر و قوزئی مقدونیه‌ده ایسه 2018-جی ایله‌دک 4000 نفره یاخین تخمین ائدیلیر.
## قایناق

بؤلمه:التصاقی دیللر
بؤلمه:اوغوز دیللری

بؤلمه:یونان دیللری
بؤلمه:قوزئی مقدونیه دیللری
بؤلمه:بولغاریستان دیللری
کامویری دیلی

**کامویری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kamviri dialect، فارسجا: کامویری) ۱۵۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. افغانیستان, پاکیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
کامکاتاویری دیلی

**کامکاتاویری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kamkata-viri language، فارسجا: زبان کامکاتاویری) ۳۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. افغانیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
دانقمه دیلی

**دانقمه دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Dangme language، فارسجا: زبان دانگمه) ۷۰۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
اکانی دیلی

**اکانی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Akan language، عرب‌جه: لغة أكانية، فارسجا: زبان اکانی) ۲۲ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  غنا, فیل دیشی ساحیلی بنین اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
کومی-پرمیاک دیلی

**کومی-پرمیاک دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Komi-Permyak language، فارسجا: زبان کومی-پرمیاکی) ۶۳۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
فیجی هیند دیلی

**فیجی هیند دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Fiji Hindi، عرب‌جه: لغة فيجي الهندية، آنادولو تورکجه‌سی: Fiji Hintçesi، فارسجا: هندی فیجی) ۳۴۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. فیجی, with significant minorities within کانادا, استرالیا, نیوزیلند, بؤیوک بریتانیا, و the آمریکا بیرلشمیش ایالتلری. اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
بیشنوپرییا-مانیپوری

**بیشنوپرییا-مانیپوری** (اینگیلیسی‌جه: Bishnupriya Manipuri language، عرب‌جه: لغة بيشنوبريا مانيبورية، آنادولو تورکجه‌سی: Bishnupriya Manipuri، فارسجا: زبان بیشنوپریا مانیپوری) ۸۰۵۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
هالبی دیلی

**هالبی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Halbi language، فارسجا: زبان هالبی) ۵۰۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
کالامی دیلی

**کالامی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kalami language، عرب‌جه: كالامي، فارسجا: زبان کالامی) ۶۳۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. عرب الیفباسی ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
کاریا تار دیلی

**کاریا تار دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kharia Thar language، فارسجا: زبان کاریا تار) ۱۸۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان و نپال اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. جارکند, اودیسا و باتی بنقال states اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
اینقا کیچوا

**اینقا کیچوا** (اینگیلیسی‌جه: Inga Kichwa، فارسجا: اینگا کیچوا) ۲۵۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. کولومبیا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
عفار دیلی

**عفار دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Afar language، عرب‌جه: لغة عفارية، آنادولو تورکجه‌سی: Afarca، فارسجا: زبان عفار) ۸۷۳۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. جیبوتی, اریتره, اتیوپی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
قواربتی دیلی

**قواربتی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Gawar-Bati language، فارسجا: زبان گواربتی) ۵۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. پاکیستان, افغانیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
قرهوالی دیلی

**قرهوالی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Garhwali language، فارسجا: زبان گرهوالی) ۲٫۹ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
شینا دیلی

**شینا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Shina language، عرب‌جه: شينا ، فارسجا: زبان شینا ، شینه جه: ݜݨیاٗ) ۵۰۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. عرب الیفباسی ایله یازیلیر. پاکیستان, هیندوستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
دهانور رای دیلی

**دهانور رای دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Danwar language، فارسجا: زبان دهانور رای) ۴۶۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. نپال اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
چتیسقری دیلی

**چتیسقری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Chhattisgarhi language، عرب‌جه: تشهاتيسجارية، آنادولو تورکجه‌سی: Chhattisgarhi dili، فارسجا: زبان چتیسگری) ۲۴ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
بهیلی دیلی

**بهیلی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Bhili language، فارسجا: زبان بهیلی) ۳٫۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. دیواناقری ایله یازیلیر. دیواناقری ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
قوزئی سوتو دیلی

**قوزئی سوتو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Northern Sotho language، عرب‌جه: لغة سوثو شمالية، آنادولو تورکجه‌سی: Kuzey Sotho dili، فارسجا: زبان سوتوی شمالی) ۹٫۱ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۴٫۷ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
سواتی دیلی

**سواتی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Swazi language، عرب‌جه: لغة سوازي، آنادولو تورکجه‌سی: Swati dili، فارسجا: زبان سوازی) ۲٫۴ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۲٫۳ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. سوازیلند, گونئی آفریقا, لسوتو, موزامبیک اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
رواندا دیلی

**رواندا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kinyarwanda، عرب‌جه: لغة كينيارواندا، آنادولو تورکجه‌سی: Ruandaca، فارسجا: زبان رواندایی) ۹٫۸ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. رواندا, اوقاندا, اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
آکا دیلی

**آکا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Aka language، فارسجا: زبان آکا) ۲۲۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. اوْرتا آفریقا جومهوریتی, کونقو جومهوریتی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
اندونقا دیلی

**اندونقا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Ndonga dialect، فارسجا: زبان اندونگا) ۸۱۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. نامیبیا و آنقولا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
ماندارین دیلی

**ماندارین دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Mandarin Chinese، عرب‌جه: ماندراين الصينية، فارسجا: زبان ماندارین) ۹۶۰ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. چین-تبت دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
آنقیکا دیلی

**آنقیکا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Angika language، عرب‌جه: لغة أنجيكية، فارسجا: زبان آنگیکا) ۶۵۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان, نپال اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
سلکوپ دیلی

**سلکوپ دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Selkup language، آنادولو تورکجه‌سی: Selkupça، فارسجا: زبان سلکوپی) ۱۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
بورقوندی (اوییل) دیلی

**بورقوندی (اوییل) دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Burgundian language (Oïl) ، آنادولو تورکجه‌سی: Burgonyaca، فارسجا: زبان بورگوندی ) ۵۰٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. کیریل الیفباسی ایله یازیلیر. فرانسه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
فیجیایی دیلی

**فیجیایی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Fijian language، عرب‌جه: لغة فيجية، آنادولو تورکجه‌سی: Fiji dili، فارسجا: زبان فیجیایی) ۳۲۰٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۲۸۱۶۷۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.  آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
ایسلند دیلی

**ایسلند دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Icelandic language، عرب‌جه: لغة آيسلندية، آنادولو تورکجه‌سی: İzlandaca، فارسجا: زبان ایسلندی) ۳۳۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  ایسلند اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
نورفک دیلی

**نورفک دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Norfuk language، آنادولو تورکجه‌سی: Norfolkça، فارسجا: زبان نورفکی) ۲۵۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.

بؤلمه:دیللر
لاتقالی دیلی

**لاتقالی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Latgalian language، آنادولو تورکجه‌سی: Latgalian، فارسجا: زبان لاتگالی) ۱۵۰٬۰۰۰–۲۰۰٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. لتونی, روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
جامائیکا پتوا دیلی

**جامائیکا پتوا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Jamaican Patois، فارسجا: پتوای جامائیکایی) ۳٫۲ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. جاماییکا, پاناما, کاستاریکا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
دزونقخا

**دزونقخا** (اینگیلیسی‌جه: Dzongkha، عرب‌جه: لغة دزونكا، آنادولو تورکجه‌سی: Dzongka، فارسجا: دزونگخا) ۱۲۵۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. چین-تبت دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. بوتان کراللیگی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
اوه‌ دیلی

**اوه‌ دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Ewe language، فارسجا: زبان اوه‌ای) ۴٫۱ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. غنا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. دیواناقری ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
انس دیلی

**انس دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Enets language، فارسجا: زبان انتسی) روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
کیچوا دیلی

**کیچوا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kichwa language، فارسجا: زبان کیچوا) ۱٫۲ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. اکوادور, کولومبیا, پرو اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
ارزیان دیلی

**ارزیان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Erzya language، عرب‌جه: لغة الإرزيا، آنادولو تورکجه‌سی: Erzyanca، فارسجا: زبان ارزیا) ۳۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.  روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
بوگی دیلی

**بوگی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Buginese language، عرب‌جه: لغة بوقسية، آنادولو تورکجه‌سی: Bugice، فارسجا: زبان باسایوگی) ۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. دیواناقری ایله یازیلیر. آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ۵۰۰٬۰۰۰

بؤلمه:دیللر
کیریباتی دیلی

**کیریباتی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Gilbertese language، عرب‌جه: لغة كيريباتية، آنادولو تورکجه‌سی: Kiribatice، فارسجا: زبان کیریباتیایی) ۱۲۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
هاجونق دیلی

**هاجونق دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Hajong language، فارسجا: زبان هاجونگ) ۸٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۵۱۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان, بنقلادش اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
لاز دیلی

**لز دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Laz language، عرب‌جه: لغة لازية، آنادولو تورکجه‌سی: Lazca، فارسجا: زبان لازی) ۱۷۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.  قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. تورکیه, گورجیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
عومانی عربی

**عومانی عربی** (اینگیلیسی‌جه: Omani Arabic، عرب‌جه: لهجة عمانية، فارسجا: عربی عمانی) ۶۰۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۳۲۰٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. عومان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. عرب الیفباسی ایله یازیلیر. آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
ساموآیی دیلی

**ساموآیی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Samoan language، عرب‌جه: لغة ساموية، آنادولو تورکجه‌سی: Samoaca، فارسجا: زبان ساموآیی) ۵۱۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. دیواناقری ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
ایسترو-رومان دیلی

**ایسترو-رومان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Istro-Romanian language، آنادولو تورکجه‌سی: İstro-Romanca، فارسجا: زبان ایسترو-رومانی) ۴۳ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. کروواسی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. عرب الیفباسی ایله یازیلیر. ۱٬۱۰0

بؤلمه:دیللر
ایتالیا-یهود دیلی

**ایتالیا-یهود دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Judeo-Italian languages، آنادولو تورکجه‌سی: İtalkian، فارسجا: زبان ایتالیایی-یهودی) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
اکسترمادورایی دیلی

**اکسترمادورایی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Extremaduran language، فارسجا: زبان اکسترمادورایی) ۱۶۰۱۴۲ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایسپانیا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
ایرلندی اینگیلیس

**ایرلندی اینگیلیس** (اینگیلیسی‌جه: Hiberno-English، فارسجا: انگلیسی ایرلندی) ۴٫۳ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۲۵۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  ایرلند, بؤیوک بریتانیا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
مجار دیلی

**مجار دیلی** یا دا **مگار دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Hungarian language، عرب‌جه: اللغة المجرية، آنادولو تورکجه‌سی: Macarca، فارسجا: زبان مجاری) ۱۳ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ماجاریستان و اوتریش, کروواسی, لهیستان, رومانی, صربیستان, ایسلوواکی, ایسلوونی, اوکراین. اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

## قایناقلار
بؤلمه:دیللر
لیوون دیلی

**لیوون دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Livonian language، عرب‌جه: لغة ليفونية، آنادولو تورکجه‌سی: Livonca، فارسجا: زبان لیوونیایی) اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. لتونی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
استون دیلی

**استون دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Estonian language، عرب‌جه: لغة إستونية، آنادولو تورکجه‌سی: Estonca، فارسجا: زبان استونیایی) ۱٫۱ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ایستونی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
لژبان دیلی

**لژبان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Lojban، عرب‌جه: لوجبان، فارسجا: لژبان)

بؤلمه:دیللر
ناپولی دیلی

**ناپولی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Neapolitan language، عرب‌جه: لغة نابولية، آنادولو تورکجه‌سی: Napolice، فارسجا: زبان ناپولی) ۵٫۷ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایتالیا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
لیقوری (رومی) دیلی

**لیقوری (رومی) دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Ligurian (Romance language) ، عرب‌جه: لغة ليغورية، آنادولو تورکجه‌سی: Ligurian ، فارسجا: زبان لیگوری ) ۴۶۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. ایتالیا, موناکو, فرانسه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
سونقور تورکجه‌سی

**سونقور تورکجه‌سی** (اینگیلیسی‌جه: Sonqori dialect، فارسجا: ترکی سنقری) تورک دیللرینه باغلی بیر دیلدیر. بعضیلری سونقور تورکجه‌سینی آذربایجان تورکجه‌سینه باغلی بیر لهجه کیمی بیلیرلر. سونقور تورکجه‌سی ایرانیکا بیلیکلیگی‌نین یازدیغینا گؤره ۱۹۷۷ میلادی ایلینده ۳۵٬۰۰۰ نفر دانیشانلاری واریمیش. سونقور تورکجه‌سی‌نین دانیشانلاری عومومیتده سونقور بؤلگه‌سینده یاشاییرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:دیللر
کونقو دیلی

**کونقو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kongo language، آنادولو تورکجه‌سی: Kongoca، فارسجا: زبان کنگوئی) ۶٫۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. ۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. آنقولا, کنقو دموکراتیک جومهوریتی, کونقو جومهوریتی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. فارس الیفباسی ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
شیبمبا، آنقولا دیلی

**شیبمبا، آنقولا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Bemba language، عرب‌جه: بيمبا، فارسجا: شیبمبا، آنگولا) ۴٫۱ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. زامبیا, کنقو دموکراتیک جومهوریتی, تانزانیا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
مینه دیلی

**مینه دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Myene language، فارسجا: زبان مینه) ۳۵۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. قابون اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
قا دیلی

**قا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Ga language، فارسجا: زبان گا) ۶۸۹۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. قالیسی دیلی ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
فانق دیلی

**فانق دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Fang language، فارسجا: زبان فانگ) ۱ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. اوستوایی قینه, قابون, کونقو جومهوریتی, کامرون, و سائوتومه و پرنسیپ اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
آتیک ماکو دیلی

**آتیک ماکو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Atikamekw language، آنادولو تورکجه‌سی: Atikamekçe، فارسجا: زبان آتیک ماکو) ۵۹۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. کانادا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. آلقی دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
چاموررو دیلی

**چاموررو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Chamorro language، عرب‌جه: لغة تشاموروية، آنادولو تورکجه‌سی: Çamorro dili، فارسجا: زبان چامورو) ۴۵۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
سواحیلی

**سواحیلی** (اینگیلیسی‌جه: Swahili language، عرب‌جه: لغة سواحلية، آنادولو تورکجه‌سی: Svahili، فارسجا: زبان سواحلی) ۲ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.  نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  50 to ۱۰۰ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. تانزانیا, کنقو دموکراتیک جومهوریتی, کنیا, موزامبیک اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
توراتی عیبری دیلی

**توراتی عبری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Biblical Hebrew، عرب‌جه: لغة عبرية تراثية، آنادولو تورکجه‌سی: Ahit İbranicesi، فارسجا: عبری توراتی) آفروآسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
فورست ننتس دیلی

**فورست ننتس دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Forest Nenets language، فارسجا: زبان ننتسی جنگل) ۱۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
پنتوس یونان دیلی

**پنتوس یونان دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Pontic Greek، آنادولو تورکجه‌سی: Pontus Rumcası، فارسجا: زبان یونانی پنتوس) ۱٫۲ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
بلتی دیلی

**بلتی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Balti language، عرب‌جه: لغة بلتية، فارسجا: زبان بلتی) ۲۷۱۲۶۱ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. چین-تبت دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. کراچی, راولپندی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
چامی دیلی

**چامی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Cham language، فارسجا: زبان چامی) ۲۷۵۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آوسترو آسیا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  کامبوج, ویتنام, تایلند, مالزی, اندونزی, چین اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
قدیم لاتین دیلی

**قدیم لاتین دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Classical Latin، فارسجا: لاتین کلاسیک) هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. عرب الیفباسی ایله یازیلیر. لاتینو-فالیسکان دیللری ایله یازیلیر. لاتین دیلی ایله یازیلیر. روم جومهوریتی, روم ایمپیراتورلوغو اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
ایقبو دیلی

**ایقبو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Igbo language، عرب‌جه: لغة الإيجبو، فارسجا: زبان ایگبو) ۲۴ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. نیجر-کونقو دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. نیجریه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
اندونزی دیلی

**اندونزی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Indonesian language، عرب‌جه: لغة إندونيسية، آنادولو تورکجه‌سی: Endonezce، فارسجا: زبان اندونزیایی) ۴۳ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آوسترو آسیا دیللری نه باغلی بیر دیل‌دیر. ۱۵۶ میلیون

بؤلمه:دیللر
قالیسی دیلی

**قالیسی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Galician language، عرب‌جه: لغة غاليسية، آنادولو تورکجه‌سی: Galiçyaca، فارسجا: زبان گالیسی) ۲٫۴ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. دیواناقری ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
هاکین دیلی

**هاکین دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Hokkien، فارسجا: هاکین) ۳۷ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. چین, تایوان, هونگ کونگ, ماکائو و overseas communities اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. چین-تبت دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
لاتیش دیلی

**لاتیش دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Latvian language، عرب‌جه: لغة لاتفية، آنادولو تورکجه‌سی: Letonca، فارسجا: زبان لتونیایی) ۱٫۷۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  لتونی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
اتروسکی دیلی

**اتروسکی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Etruscan language، عرب‌جه: لغة إتروية، آنادولو تورکجه‌سی: Etrüskçe، فارسجا: زبان اتروسکی)

بؤلمه:دیللر
اون دیلی

**اون دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Even language، فارسجا: زبان اون) ۵۷۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آلتای دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
آبازین دیلی

**آبازین دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Abaza language، عرب‌جه: لغة أباظية، آنادولو تورکجه‌سی: Abazaca، فارسجا: زبان آبازی) ۴۸۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. روسیه, تورکیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
دارگوا دیل‌لری

**دارگوا دیل‌لری** (اینگیلیسی‌جه: Dargwa language، آنادولو تورکجه‌سی: Dargince، فارسجا: زبان دارگوا) ۴۹۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
قوارانی دیلی

**قوارانی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Guarani language، عرب‌جه: غوارانية، آنادولو تورکجه‌سی: Guaraní dili، فارسجا: زبان گوارانی) ۴٫۸۵ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. عرب الیفباسی ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
چاباکانو دیلی

**چاباکانو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Chavacano، عرب‌جه: لغة تشاباكانو، آنادولو تورکجه‌سی: Chabacano، فارسجا: زبان چاباکانو) ۵۷۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. کیریل الیفباسی ایله یازیلیر. فیلیپین اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
پاپیامنتو دیلی

**پاپیامنتو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Papiamento، عرب‌جه: بابيامنتو، فارسجا: پاپیامنتو) ۲۵۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.

بؤلمه:دیللر
قیبریس تورکجه‌سی

**قبریس تورک دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Cypriot Turkish، آنادولو تورکجه‌سی: Kıbrıs Türkçesi، فارسجا: لهجه ترکی قبرسی) ۱۷۷٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.  آلتای دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی, قیبریس جومهوریتی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
تباسران دیلی

**تباسران دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Tabasaran language، آنادولو تورکجه‌سی: Tabasaranca، فارسجا: زبان تبرسرانی) ۱۳۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
آخواخ دیلی

**آخواخ دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Akhvakh language، فارسجا: زبان اخوخی) ۲۱۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. روسیه, آذربایجان جومهوریتی اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
ماتوری دیلی

**ماتوری دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Mator language، فارسجا: زبان ماتوری) روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
بتسی دیلی

**بتسی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Bats language، آنادولو تورکجه‌سی: Batsça، فارسجا: زبان بتسی) ۳۴۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.  گورجیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
کالمیک دیلی

**کالمیک دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Kalmyk Oirat، آنادولو تورکجه‌سی: Kalmukça، فارسجا: زبان قالمیق) ۶۲۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. روسیه, قازاخیستان, چین اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. دیواناقری ایله یازیلیر. آلتای دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
دارقینی دیل‌لری

**دارقینی دیل‌لری** (اینگیلیسی‌جه: Dargin languages، فارسجا: زبان‌های دارگینی) ۴۹۰۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. قفقاز دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
مانسی دیلی

**مانسی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Mansi language، عرب‌جه: لغة مانسية، آنادولو تورکجه‌سی: Mansice، فارسجا: زبان مانسی) ۳۴۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
خانتی دیلی

**خانتی دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Khanty language، عرب‌جه: لغة خانتي، آنادولو تورکجه‌سی: Hantıca، فارسجا: زبان خانتی) ۹۶۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. روسیه اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. اورال دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
آمریکا ایشاره دیلی

**آمریکا ایشاره دیلی** (اینگیلیسی‌جه: American Sign Language، عرب‌جه: لغة الإشارة الأمريكية، آنادولو تورکجه‌سی: Amerikan işaret dili، فارسجا: زبان اشاره آمریکایی) ۲۵۰٬۰۰۰–۵۰۰٬۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. آمریکا اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. دیواناقری ایله یازیلیر.

بؤلمه:دیللر
فریس دیل‌لری

**فریس دیل‌لری** (اینگیلیسی‌جه: Frisian languages، عرب‌جه: لغة فريزية، آنادولو تورکجه‌سی: Frizce، فارسجا: زبان‌های فریسی) ۳۵۸۰۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.

بؤلمه:دیللر
هیندکو دیلی

**هیندکو دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Hindko، فارسجا: زبان هندکو) ۳٫۷ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. پاکیستان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
روهینجیا دیلی

**روهینجیا دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Rohingya language، عرب‌جه: لغة روهينغية، فارسجا: زبان روهینگیا) ۱٫۸ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. میانمار & بنقلادش اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. کیریل الیفباسی ایله یازیلیر. عرب الیفباسی ایله یازیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دیللر