آغ سونقوریلر

**آغ سونقوریلر** یوخسا **احمدیلر آتابیلیگی** هابله **آذربایجان آتابیلری** کیمیده تانؽنانلار، سلجۇق ایمپئریاسؽنین آتابَیلری و ۱۲-جی عصرین اوللریندن ۱۲۰۸جۇ ایللره قدر مراغنین اؤزونده و موغوللارین خارزمشاهلیلارؽن هوجوموندان سوْنرا بیر نئچه ایل رۇین دئز قالاسؽندا حؤکمرانلیق ائدن، تۇرکمان سۆلاله‌سی ایدیلر. اوْنلار تخمینا ۱۱۲۲-جی ایلدن ۱۲۲۵-جی ایله قدر حؤکمرانلیق ائتمیشلر.

## گچمیشلری

۱۱۰۸-جی ایلده روادی سۆلاله‌سینین نسلین‌دن اوْلان احمدیلی ایبن ایبراهیم، سلجوق حؤکم‌داری محمد دۆشمنلری ایله مۆباریزده کؤمک ائتدییینه گؤره مراغنین والیسی تعیین ائدیلدی. اوْنون حاکیمییتی تاریخه آغ سونقوریلر سۆلاله‌سی کیمی‌ده دۆشدو. ۱۱۱۷-جی ایلده احمدیلی ایبن ایبراهیم بغداددا ایسماعیلیه طریقتینین رادیکال قوْلو اوْلان نیزاریلرین طرفیندن اؤلدورولدو. تۆرک منشألی بیرینجی آغ سونقور بۇ فۆرصتدن ایستیفاده اتدی مراغادا حاکیمییتی اله کئچیردی و آغ سونقور سۆلاله‌سینی قۇردو.
۱۱۲۲-جی ایلده بیرینجی آغ سونقور مراغادان علاوه‌، رواندۇز قالاسؽنی دا اله کئچیردی.بیرینجی آغ سونقور عراق سلجۇقلو سولطانی ایکینجی محمودون سارایؽندا چوخ صلاحییته مالیک اوْلان اوْغوللاری داوۇد و مسعودون باباسؽ ایدی. اؽی محمودون ۱۱۳۱-جی ایلده اؤلوموندن سوْنرا مراغنین آتابیی بیرینجی آغ سونقور نوه‌لری داوۇد و مسعودون کؤمه‌یی ایله سۇلطان اعلان ائدیلدی. اوْ، نوه‌سی مسعود و بیر چوْخ تورک امیرلری ایله بیرلیکده اجدادؽ  آغ سونقورلا بیر آرایا گلمک اۆچون جنوبی آذربایجانا گلدی.
۱۱۳۴-جۆ ایلده آغ سۇنقور همداندا نیزاریلر طرفیندن اؤلدورولدو. نصرالدین ارسلان آبا آتاسؽنین یئرینه تختا چؽخدی. بیر مۆدت آتابَی کیمی، دۆشمنلری ایله برابر سوییه‌ده ائلده‌نیزلرله بیرلیکده وۇروشدو. ۱۱۶۱-۱۱۶۲-جی ایللرده شمس الدین ایلدنیزین واسالی اوْلاراق گورجوستانا حربی صفرده ایشتیراک ائتدی. شمس الدین ایلده‌نیزدن قۇرتولماق اۆچون نصرالدین ارسلان آبا مرکزی حؤکومته قارشؽ چؽخان و سلجوق حؤکم‌داری محمدین اوْغلو محمودو سۇلطان اعلان ائتمه‌یه چالؽشان فئوْداللاری مۆدافیعه ائتدی. ۱۱۶۱-جی ایلده همدان یاخؽنلیغیندا شمس الدین ایلدگزنن دؤیوشدو، اما دؤیوشده مغلۇب اوْلدو.شمس‌الدین ایلدگز نصرالدین ارسلان آبا یا ائلچی گؤندریب شاهزاده محمۇدون اوْنا تسلیم ائدیلمه‌سینی و اؤزونون سۇلطانین خیدمتینه گیرمه‌سینی طلب ائتدی، اما اوْ، ایمتینا ائتدی.
۱۲۰۵-جی ایلده علاء الدين کؤرپئ آسلان اربیل بیلیگی آتابی مظفرالدین کؤکبوری ایله ایتیفاق قۇردو. بۇ، علاء الدين کؤرپه آسلانؽن نوه‌سی سۇلافا خاتون ایله ائیلدنیزلی آتابی اؤزبکین اوْغلو قاموشون ائولیلیگی ایدی. علاء الدين کؤرپه آسلان ۱۲۰۸-جی ایلده وفات ائتدی. باباسؽ و عمیسی احمدین اؤلوموندن سوْنرا ایلدنیزلی آتابی ابۇبکر، آغ سونقوریلرین کیشی واریثی اوْلمادیغی اۆچون باشسؽز اوْلدوقلارینی بهانه گتیریب آتابی ایلدنیزلی آتابینه بیرلشدیردی. رواندۇزون اداره‌سی سۇلافا خاتۇنا وئریلدی.
۱۲۲۱-جی ایلده مراغا آغ سونقوریلر طرفیندن گئری آلؽندی، اما بۇ ایلین ۳۰ مارسؽندا شهر جابا و سۇبوتایین رهبرلیک ائتدیی مووغوللار طرفیندن اله کئچیریلدی و یاندؽریلدی. ۱۲۲۵-جی ایلده مراغا دؤیوشسوز اوْلاراق جلال الدین خارزمشاها تسلیم اوْلدو و سولافا خاتونون اری قامۇش خارزمشاهلیلرین خیدمتینه کئچدی.
۱۲۲۷-جی ایلده سولافا خاتونلا ائولنن خارزمشاه امیرینی ماراغا حاکیمی تعیین ائتدی و بللیکده آغ سونقورلولار سۆلاله‌سینه سوْن قوْیدو.

## معمارلؽق و قالقؽلاری

دایروی گۆنبد یا برج مدور آغ سونقوریلر دؤورونده مراغا شهرینده، گؤی گۆنبزدن اوْن مئتر شیمالدا تیکیلمیش بیر بینادؽر. گۆنبدینین اۆزرینده‌کی کۇفی خطه یازؽلمیش کیتابه بینانؽن اینشا تاریخینی هیجری ۵۶۳-جۆ (۱۱۶۷میلادی) ایله عائید ائدیر. کاشیلرین جاذیبه‌سی و مۆختلیف رنگلری، هابله اوْنلاردا ایستیفاده اوْلونان ناخؽش و طرحلر بۇ گۆنبدین خۆصوصی اۆستونلوک وئریر و همین دؤورده کاشؽ صنعتینین اینکیشافؽ باخؽمیندان اهمییتلیدیر.

قؽرمیزی گۆنبز، داش بینالاماقینان یئرلشن و یئددی سؽرا پیلکان داخیل اوْلان و اساس اوْتاقدان عیبارت بیر قۇرولوشدور. پیلله‌کنلردن بئشی بینانؽن قارشؽسیندا، آلتؽنجی و یئددینجی پیلله‌لر ایسه قاپؽنین آستاناسؽنین بیر حیصّه‌سی حئساب اوْلونور.قؽرمیزی گۆنبزین تیکینتیسی هیجری ۵۴۲-جی ایلده(۱۱۴۷میلادی) عبدالعزیز محمۇد طرفیندن امر ائدیلمیشدیر.

آیری بینالاردان گوی برج مراغا شهرینده ۶جی هیجری عصرین ده بینالانؽب.

## قایناقلار