open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اولاما

دیلیمیزده جومله لر اوخونارکن سؤزلرین سونلاریندا اولان  سسسیزلر، اؤزلریندن سونرا گلن سؤزلرین ایلک حرفی سسلی ایسه بو  سسلییه باغلاناراق اوخونارلار.

ائمانئت_ئشئغین یولاری زیف اولار.

گئنیش_ووایی سئیره بوداق ایدی.

ائلبیسئنین_وتوسو پوزولموش. امنه - تئغئغین یولاری زیف اولار

گئنی - شووایی سئیره بوداق ایدی.

پالتاری - نوتوسو پوزولموش.

بؤیوک سس (مشهور) اویغونلاشماس(ن)ی

هر هانسی بیر سؤزون تورکجه اولوب اولمادیغینی آنلاماق اۆچون آختاراجاغیمیز  ایلک خوصوصیت بؤیوک مشهور قایداسینا اویغون گلیب اومادیغیدیر.

کیرایه یه گؤتورمک __ کی - ره - لا - ماک __ اینجه سسلی ایله باشلامیش، قالین سسلی  ایله بیتمیش. اویغون گلمز

نردیوان __ مئر - دئ - وئن __ بؤیوک مشهور اویغونلاشماسینا خبردار ائت

ایستیثنالار:

سس دییشیکلیگینه اوغرایان سؤزلرده بو قایدا آختاریلماز. (الما - آل/گؤتورمه،  آنا - آنا، قارداش - کارداش، هانسی - کانگی...)

بیرلشمیش سؤزلرده بو قایدا آختاریلماز (بؤیوک قارداش، گئجقوندو، باشؤغرئتمئن،  جاوان...)

تورکجه یه خاریجی دیللردن گیرن سؤزلرده قایدا آختاریلماز (رئسپوبلیکا،  قوناق، آوتوبوس، تلویزیون، مسجید...)

-یور، -کئن، -کی، -لئیین، -ایمتیراک، -داش علاوه لرینده بو قایدا آختاریلماز  (ئکشیمتیراک، سحر، سونراکی...)

کیچیک سس (مشهور) اویغونلاشماس(ن)ی

سایتلر آغیزیمیزدان چیخیش وضعیتلرینه گؤره بعضی خوصوصیتلر داشییار

دوز-گئنیش:    آ، ائ

دوز –یومرو:  او، اؤ

دار-دوز :  ای، ای

دار-گئنیش:  او، او

دوز سسلیلر : آ، ائ، ای، ای

یومرو سسلیلر: او، اؤ، او، او

دار سسلیلر : ای، ای، او، او

گئنیش سسلیلر : آ، ائ، او، اؤ

تورکجه ده بیر سؤزون ایلک هئجاسینداکی سایت:

دوز ایسه، سونرا گلن هئجالارین و علاوه  اولونان علاوه  ائدرین ده دوز اولار.

یومرو ایسه، سونرا گلن هئجالارین و علاوه  اولونان علاوه  ائدرین ده سسلیلری یا  دوز - گئنیش و یا دار - یومرو اولار.

سؤزون ایلک هئجاسیندا  " آ "  وارسا، داها سونراکی هئجالاردا دا  " آ "  و یا   " ای "  اول/تاپیلار: قادین، قالین، آدام، آمان...

" ائ "  دئییل سونرا  " ائ "  و یا  " ای "  گلیر: الک، برابر، اریک، اسن...

" ای "  دئییل سونرا  " آ "  و یا  " ای "  گلیر: قیریق، چیکیک، کیمیز، قیسا، قینا...

" ای "  دئییل سونرا  " ائ "  و یا  " ای "  گلیر: چییلک، تیر، چیچک، بینیش...

" او "  دئییل سونرا  " آ "  و یا  " او "  گلیر: وئدره، قورو، چوبوق...

" اؤ "  دئییل سونرا  " ائ "  و یا  " او "  گلیر: اؤلوم، هؤرگو، چوبوق

" او "  دئییل سونرا  " آ "  و یا  " او "  گلیر: قویو، قوزو، قورشاق، قولاق...

" او "  دئییل سونرا  " ائ "  و یا  " او "  گلیر: اوزوم، کدرلی، پاییزدا، اوزمک...
## قایناق‌لار

بؤلمه:دیل بیلگیسی
اولتان

** اولتان ** کندی موغان‌شهر شهریستانی نین، مرکزی بولومو و قوزای قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
اولتان کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 3610 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر شهریستانی
* مرکزی بولومو
* قوزای قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر شهریستانی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اولو کندی

** اولو** کندی (روستای اولی کندی) موغان بولگه سی نین، مرکزی بولومو و باتی اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
اولو کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 154 نفر اهالی سی وار.  بۇ کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
*موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اولودره

** اولودره**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۲٬۸۳۲نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
میلی مارش

اولوسال مارش یا دا میلّی مارش (اینگیلیسجه :National anthem) ،(فارسجا : سرود ملی)، بیر اؤلکه‌نین ایستیقلالینی و گوجونون سیمگه‌سی اولان یوردسئومک احساسینی گؤسترن و حۆکومت طرفیندن اونایلانمیش یا دا خالق آراسیندا آدلیملانمیش سؤزلو موزیک و ماهنی پارچاسی دیر.

## تاریخ

ایلک میلّی مارشی، ژاپونلو شاعر کیم گائو ۹-جو میلادی عصرده یاراتدی.

## اؤرنک‌لر

دونیانین ان آدلیم میلّی مارشی اینگیلیستانین میلّی مارشی، تانری ملکه‌نی قوروسون (اینگیلیسجه : God Save the King/Queen) دیر.
ژاپونلا اوردونون میلّی مارشی، ۴ خط له دونیانین ان قیسا میلّی مارشی دیر.

## ایشلدیم

میلّی مارش چوخ یئرلرده ایشلنیر، اؤزللیکله میلّی بایرام‌لار و ایدمان یاریشلاریندا. اؤرنک اۆچون اولمپیک اویونلارینین سونوندا، قهرمان تاخیم‌لارین میلّی مارشلاری چالینار. بعضی اؤلکه‌لرده مدرسه‌لرده درس و رادیو تلویزیونون وئریلیشلری باشلامامیشدان قاباق، میلّی مارش اوخونار.

## قایناقلار

## بیرده باخ

بؤلمه:میلی مارشلار
اولوسلارآراسی والیوتا دییشدیرمه بازاری

**بین‌الخلق والیوتا دییشدیرمه بازاری** (اینگلیسجه " Foreign exchange market" ، چوخ واخت " Forex" و یا " FX") دؤولتلر آراسی والیوتا دییشدیرمه بازاری دیر. بو ایش دونیانین ان بؤیوک مالیه بازارلارینین الی ایله حیاتا کئچیریلر و بؤیوک بانکلار ، اورتاق شیرکتلر ، اسپکولیانتلار، دؤولتلر ، باشقا مالیه بازارلاری و قوروم لاری آراسیندا حیاتا کئچیریلر.

دونیادا Forex و اونونلا باغلی بازارلاردا گوندلیک اورتا مالیه یه دؤوریی یه سی(dövriyyəsi) اوچ تریلیارد دولاردان آرتیق دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:ایقتیصاد
اولوشداش قورومو

**اولوشداش قورومو** (فارسجا: مؤسسه همشهری)، تهران اولوشچولوغونا باغلی بیر مطبوعاتی قوروم دور.

## قایناقلار

بؤلمه:اولوشداش قورومو
اولژاس سلیمانف

**اولژاس عؤمر اوغلو سلیمانوف**، (18 ماي 1936، آلما-آتا، قازاخيستان) — قازاق تورکو شاعير، يازيچي ـ ادبيات‌تانیان، سیاست آدامی و دیپلمات. آز ای يا، فيزيکچي‌نين دوعاسي، آرگاماکلار، يئريوزو، اينسانا اگيل، سحرین گوزل واقتي، پاريسلي بير قيزدير گئجه کیمی کیتابلاری واردير.

## یاشامی
اولژاس سلیمانوف 18 ماي 1936-جي ايلده قزاقستانین آلماتی شهرينده آنادان اولوب. دونيانين 22 گؤرکملي متفکري سيراسينا داخيل اولوب.

## اوردئنلري
* "اوتان" اوردئني 
* دوستلوق اوردئني (روسييا، 2007) 
* بئش درجه‌لي کنياز مودريک ياروسلاو اوردئني (وکراينا) 
* "شؤهرت" اوردئني (ازربايجان، 21 اييون 2006) 
* "خيدمتلرينه گؤره" اوردئني (ينقوشئتييا، 7 آوقوست 2004) 
* قازاخستانين دؤولت اؤدولو لاورئاتي 
* عوموم‌سووئت لنين کومسومولو اؤدولو لاورئاتي
* "تورک دونياسينا قاتغيلارينا گؤره" اولوسلارآراسي اؤدولو (تورکيه)

## شعر کیتابلاری
* «آرغيماقتار»، قازاقستانین مملکتتدیک کؤرکم ادبی باسپاسی، آلماتی، 1961 ایلی.
* «اولژاس سلیمانوف ژييناغي»، ژازوشي (/یازیچی)، آلماتي، 1967 ايلي. 
* «قيش کيتاپ»، ژازوشي، آلماتي، 1969 ايلي. 
* «آتامئکئن»، ژازوشي، آلماتي، 1972 ايلي. 
* «کاژديي دئن — اوترا (= هر گون ـ ائرته)»، پراودا، موسکو، 1973 ايلي. 
* «پووتوريايا و پولدئن»، ژازوشي، آلماتي، 1973 يلي. 
* «کروگلايا زوئزدا (= یومورو اولدوز)»، خودئژئستوننایا لييتئراتورا (=تخیلی ادبیات)، موسکو، 1975 ايلي. 
* «بئرئگا. آپرئدئلئنييه»، ژازوشي، آلماتي، 1976 ايلي. 
* «اولزساسز سولئژمئن وئرسئي» (ماجار ديلينده)، اوروپا کيونييوکادو، بوداپئشت، 1976 ايلي. 
* «تونغيش کوسموناوت»، ژالين، آلماتي، 1979 ایلی. 
* «ساکالاي ويرس سمئولوس» (ليتوان دیلینده)، باگا، وييلنيوس، 1980 ايلي. 
* «زئمليا، پوکلونييس چئلاوئکو!» (تورکمئن دیلینده)، معاريف، 1985 ايلي. 
* «سويتوک (=گول)»، مالادايا گواردييا، موسکو، 1989 يلي. 
* «آرگاماک» (مونغول دیلینده)، اولان گازار، اولان‌باتور، 1990 ايلي. 
* «آينالايين»، ژيبئک ژولي (/ایپک یولو)، آلماتي، 1996 يلي. 
* «اييسپراوليايا مئتافوروي مير»، قارژي-قاراژات، آلماتي، 1996 يلي. 
* «ايم آزيموت دئر نومادئن»، ايينتئردريوک، لئيپتسييگ (لایپزیک)، 1997 ايلي 
* تاندامالي توينديلاري، ژيبئک ژولي (/ایپک یولو)، آلماتي، 2005 ايلي 
* «اولزهاس سولئژمانوف گئديشته» (آلمانجا)، قزاقستان، آلماتي. 
* «فيزيکچي‌نين دوعاسي» (تورکييه تورکچه‌سي)، ايستانبول، 1976 ايلي.

## ائشیک باغلانتی‌لار
* اولژاس سلیمانوف قازاق دیلینده
* اولژاس سلیمانف
* اولژاس سلیمانوفون حیاتی، روسجا ـ قازاقجا مستند
* اولژاس سلیمانوف

## قایناقلار

*

بؤلمه:تورک آیدین‌لاری
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:قزاقستانلی‌لار
بؤلمه:کیمسه‌لر
اولی

**اولی** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين تبریز بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان اسپران قصبه سی نده يئرلشيب.  ۱۳۸۵ اينجی ايلين نوفوس ساييسی اساسيندا بو كندين ۷۷۸نفر اهاليسی وارايميش. 

## قایناق‌لار

بؤلمه:اسپران قصبه سی
بؤلمه:تبریز بولگه‌سی‌نین كندلری
اولی (خداآفرین)

اولی كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين خودافرین بولگه‌سی  نين گرمادوزبولومو نده اولان دوغودیزمارقصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين   300نفر اهاليسي وارايميش.  <
## قایناق‌لار

بؤلمه:خودافرین بولگه‌سی
بؤلمه:دوغودیزمارقصبه سی
اولیاجه

**اولیاجه** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين میانا بولگه‌سی نين کاغذکنان بولومو نده اولان دوغوکاغذکنان قصبه سی نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين (0) نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:دوغوکاغذکنان قصبه سی
بؤلمه:میانا بولگه‌سینین کندلری
اومورلو

﻿
** اومورلو** ()٬ تۆرکیه جۆمهۇریتی‌نين بير بؤيوک شهريدير. بۇ شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلده ۱۱٫۲۸۳ نفر اهاليسی وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
اون

**اوُن**- تاخیللارین اوغوتولماسییله الده ائدیله‌ن اینجه توزا وئریله ن آددیر.باشدا چؤرک و خمیر ایشلری اولماق اوزره بیر چوخ غذانین اساس ترکیبیدیر. عومومییتله بوغدادان الده ائدیله‌ن توزا یالنیز اون دئییلیر. آرپا، اوت، چوودار، میصیر(مکه)، نوخود کیمی بیتکیلردن الده ائدیله‌ن اون ایسه، مشهور اولاراق او تاخیل آدییلا بیرلیکده میصیر (مکه) اونو، آرپا اونو فورماسیندا آدلاندیرلار.

## فیزیکی گوستریجیلری
ماکارون اونونون سیخلیغی  650...700 kq/m³.
بوغدا اونونون سیخلیغی  550...600 kq/m³.

## اون نوعلاری
* بوغدا اونو
* چوودار اونو
* دویو اونو
* شابالیدی اونو
* نوخود اونو
* تانق اونو (تانق:بیر نوع مامیر)
*قارا بوغدا، سویا، یئرآلما،آراروت،کولکاس،پالید پالامودو و دنه سیز محصوللاریندا اونلاری الده ائدیله بیلمکده دیر.

## اوندان ائدیلن محصوللار
چوره ک،تورت، کراکئرلر،کئکلر، بوره کلر اوندان ائدیله ن بعضی محصوللاردیر.بونلارین خاریجینده،همچینین بعضی سوسلار و پودینق ایتحصالیندا دا اون ایستیفاده ائدیلیر.

## قایناق‌

*اینگیلیسجه ویکیپئدییا

## خاریجی کئچیدلر
* Cooking For Engineers - Kitchen Notes: Wheat Flour
* h2g2 entry on Bread Flour
* British Nutrition Foundation - Flour Information
اون آلتینجی بندیکت

**اون آلتینجی بندیکت**, ژوزف آلویسیوس راتزینقر آدیلا دوغولان 265-جی پاپادیر.16 آوریل 1927-جی ایلده آلمانییانین باوارییا اوستانینین مارکتل کندینده آنادان اولوبدور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*واتیکان:موقددس باخماق&nbsp;– واتیکان وب سایتی

|-

|-

|-

بؤلمه:۱۹۲۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۲۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:کاتولیک فیلسوفلار
بؤلمه:اوشاق سربازلار
اونگوت

**اونگوت** () شهری اونگوت بؤلگه‌سی‌نین مرکزی‌دیر. ۱۳۸۵-جی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بۇ شهرین ۱۸۱۷ نفر اهالیسی واریمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:اونگوت بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین شهرلری
مرکزی بؤلوم (اونگوت بؤلگه‌سی)

**مرکزی بؤلوم (اونگوت بؤلگه‌سی)** () اونگوت بؤلگه‌سی‌نین بؤلوم‌لرین‌دن بیری‌دیر. بۇ بؤلومون ۲۷۴۹۴ نفر اهالیسی وار. اونگوت شهری اونون مرکزی‌دیر.

اونگوت بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومو، ۳ قصبه‌دن تشکیل تاپیب: 

#شرقی اونگوت (انگوت شرقی)
#غربی اونگوت (انگوت غربی)
#آشاغی برزند (برزند پایین)

## قایناق‌لار

بؤلمه:اونگوت بؤلگه‌سی
اولتو

﻿
**اولتو** تورکیه جۆمهۇریتی‌نين بير بؤيوک شهريدير. بو شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلده ۲۰٫۴۴۸ نفر اهاليسی وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
اولن‌لر (ماکی)

**اولن‌لر (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی چایپاسار قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 219 نفر اهالی سی و 48 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
اون‌دورد معصوم

**اون‌دورد معصوم** اون‌ایکی‌ایمامی (اثنی‌عشری) شیعه‌لرین عقیده‌لری اساسین‌دا، ایسلام پئیغمبری، اونون قیزی و به‌یی، اون‌ایکی نوه‌سینه ایطلاق اولونور.

شیعه‌لر اونلاری تکریم ائتماقا لقب وئریبلر (میثال: ایمام) و حورمتلی کلمه‌لریله (میثال: حضرت) خطاب ائیله‌لر. مثلا؛ محمد موسلملنلارین پیغمبرین (حضرت محمد «صلی الله علیه و آله») و اونون قیزی فاطمه‌نی (حضرت فاطمه «سلام الله علیها») و اون ایکی ایمامی مثلا: علی نی (حضرت امام علی «علیه السلام») خیطاب ائیله‌لر.

## شجره‌نامه

## اون‌دورد معصومون سیاهی‌سی

## قایناقلار

* فضائل و سیره چهارده معصوم (ع)، علامه حسن‌زاده
* شجره طیبه، سید محسن حجازی‌زاده
* فهرست چهارده معصوم 
* چهارده معصوم، دانشنامه ایرانیکا، حمید الغار
* خلاصه زندگی چهارده معصوم

بؤلمه:اون‌دورد معصوم
بؤلمه:مدنیت لیست‌لری
بؤلمه:کند جمعیتی
بؤلمه:ایماملار
بؤلمه:Shia Islam
بؤلمه:Shia belief and doctrine
بؤلمه:Twelvers
بؤلمه:Shia theology
بؤلمه:Islam-related lists
بؤلمه:Lists of Muslims
بؤلمه:Muslim family trees
بؤلمه:Islamic terminology
بؤلمه:The Fourteen Infallibles
بؤلمه:Family of Muhammad
بؤلمه:بنی هاشم
اوپتیکا

**اوپتیکا** (یونانجا :اوپتیک "گؤرو انلر حاقیندا علم"، اوپتیکو "گؤرمه یه عاید"، اوپسیس "گؤرمک") فیزیکانین بیر ساحه سی اولوب، ایشیغن یارانماسی، خاصه لری، طبیعتی و همچینین اطراف موحیطده باش وئرن اوپتیک فئنومن لری (fenomenləri) اؤیره نیر. اوپتیکایا هم ده ایشیق حاقّیندا علم دئییلیر.
ایشیق دئدیکده تکجه گؤزله گؤرونن ایشیق یوخ، هم ده اونا یاخین اولان بؤیوک اسپئکت (spekt) نظرده توتولور.

الکتروماقنیت اسپئکت رادیو دالغالارا، اینفراقیرمیزی، گؤرونن، اولترافیولئت (فارسجا: ماوراء بنفش)، رئنتگئن (تشعشع - اشعه) و گاما شعاع لارینا بؤلورلر. بۇ اسپئکتر ساحه لری تکجه طبیعت لری ایله دئییل، هم ده شعاعالانمانین یارانماسی و قبول ائتمک قابیلیتینه گؤره فرقله نیرلر. بونا گؤره ده ف ایشیق اسپئکترلری آراسیندا دقیق کئچید یوخدور، سرحدلر ایسه شرطی دیر.

دالغا و کوانت (kvant) قانوناً اویغونلوق لاری (qanunauyğunluqları) الکتروماقنیت شعاعلانمالارینین اسپئکترلری اۆچون عمومی ساییلیرلار. یالنیز دالغا اوزونلوغوندان آصیلی اولاراق موختلیف حادیثه لر، اصول لار و پراکتیکی (praktiki) تطبیق ساحه لری اؤن پلانا چیخیر. اونا گؤره ده، اوپتیکایا یالنیز آیریلیقدا گؤتورولموش بیر اسپئکتریک اؤیوره نیلمه سینی حیاتا کئچیرن قاپالی ساحه کیمی باخماق اولماز. بۇ و یا دیگر اسپئکتر ساحه سی اۆچون الده ائدیلمیش قانون اویغونلوق(qanunuyğunluq) باشقا اسپئکترلر اۆچون ده تطبیق اولونا بیلر.

اوپتیکانین مشغول اولدوغو ساحه لره آشاغیداکی لار عاید دیرلر.
* هندسی اوپتیکا
* دالغا اوپتیکاسی
* طبیعت ده دالغا اوپتیکاسی
* لازئر فیزیکاسی (لیزر فیزیکاسی)
* غیری-خطی اوپتیکا
* کوانت اوپتیکاسی
* گرادییئنت اوپتیکاسی

## قایناق‌لار

بؤلمه:فیزیک
اوپل

**اوپل** ، آلمان اوتوموبیل فیرماسی . 21 ژانویه 1863 – ده آدام اوپل طرفیندن قورولدو . ایلک زامانلاریندا تیکیش ماشینی و ولوسیپد چیخاران بیر فیرما اولاراق خیدمت ائتمک ده ایدی. اوتوموبیل چیخارماغا 1899 – جو ایلده باشلادی.

## مدل لری

### مینیک مدل لر

* آگیلا (Agila)
* آنتارا (Antara)
* آسترا (Astra)
* کورسا (Corsa)
* جی تی (GT)
* مریوا (Meriva)
* سیگنوم (Signum)
* تیگرا (Tigra)
* وکترا (Vectra)
* زافیرا (Zafira)
* اینسیگنیا (Insignia)

### تیجاری واسیطه لر

* کامبو (Combo)
* مووانو (Movano)
* وی وی رو (Vivaro)

### کونسپتوال مدل لر

* اوپل گران توریسمو کانسئپت (Opel Gran Turismo Concept)
* ائرو جی تی  (Aero GT)
*آنتارا جی تی سی (Antara GTC)
* سی دی (CD)
* دیزل رکورد واگئن (Diesel Rekordwagen)
* اکو اسپیدستر (Eco Speedster)
* فراگ ستر (Frogster)
* فروا دیپلمات (Frua Diplomat)
* جی 90 (G90)
* جی تی 2 (GT 2)
* اینسیگنیا (Insignia)
* ماکسس (Maxx)
* او پی سی ایکس تیریم (OPC x-Treme)
* سوناو تراککئر (Snowtrekker)
* تریکسس (Trixx)

### کهنه مدل لر

* آدمیرال (Admiral) 
* آسکونا (Ascona)
* بیلیتز (Blitz)
* کالیبرا (Calibra)
* کمپو (Campo)
* کاممودور (Commodore)
*دیپلمات (Diplomat)
*فرانترا (Frontera)
* جی تی (GT)
* کادت (Kadett)
* کاپیتان (Kapitän)
* مانتا (Manta)
* مانتری (Monterey)
* مونزا (Monza)
* اولیمپیا (Olympia)
* اومگا (Omega)
*رکورد (Rekord) 
* سناتور (Senator)
* سینترا (Sintra)
*سپیدستر (Speedster)
*سوپر سیکس (Super Six)

## قایناق‌لار

بؤلمه:اوتوموبیل مارکلاری
بؤلمه:Almaniya avtomobilləri
اوچ آغاج

**اوچ آغاج** کندی گئرمی (موغان) بولگه‌سی نین، موران بولومو و دوغو اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
اوچ آغاج کندی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 258 نفر اهالی سی وار. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان بولگه‌سی

## خاریجی کئچیدلر
*موغان بولگه‌سی نین فرمانداری‌سی 

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوچ نؤقته

بعضی حیصه لر، نومونه لر ساییلدیقدان سونرا معناسیندا ایستیفاده ائدیلر:

باشلیجا یئر اوزو شکیللری: داغ، دوزنلیک، یایلا...

بیر متندن ائدیلن گؤتورمه لرده، آتلانیلان یئرلرد:

منیم وورغولادیغیم بو:  " ... نیی بو سنایئلشمه نین آدینی هئچ جور قویمامیشیق... "

سؤز آراسیندا دئییلمه یه ن، دئییلمک ایسته نیلمه یه ن سؤزلرین یئرین:

هئی سن کیم اولورسان سایته قارشی دانیشماق اۆچون! سنین آدین نه؟ سن نه ب... یازدین بو زامانا قدر؟
## قایناق‌لار

بؤلمه:دیل بیلگیسی
اوچ گونبز

**اۆچ گۆنبز**، اورمیه‌نین جانبازان (اوستاد برزگر) خیاوانیندا یئرلشن تاریخی بیر اثر. اۆچ گۆنبز استوانه شکلینده اوْلاراق داش‌لا کرپیج‌دن تیکیلمیش‌دیر. بوُ اثر سلجوق‌لولار زامانیندان قالیر. اۆچ گۆنبز ایراندا یئرلشن مقبره‌لرین ان یاخشی اؤرنکلریندن بیری اوْلاراق هیندیسی تزیینلری و تاریخی کتیبه‌لری ایله ساغلام قالیبدیر. اۆچ گۆنبز مقبره اوْلاراق ۵۸۰-جی هیجری ایلده تیکیلمیش‌دیر. تیکیلمک زامانی ایله اوْ بیری سلجوق‌لو مقبره‌لره بنزه‌دیگینی نظرده تۇتاراق، بؤیوک احتمال‌لا بوُ اثرین بیر سلجوقلو بؤیوگون مقبره‌سی اوْلدوغو دۆشونمکده‌دیر. احتمال‌لا کرپیج تاق‌لا اؤرتولوره‌رک بیر سیرا قبیرلر بوُ تیکینتی‌نین ایچَری‌سینده یئرلشمیش‌دیر. کئچمیش ایللرده اۆچ گۆنبزین اطرافی بوْش ایمیش، لاکین بوُ ۳۰ ایلده شهرین گئنیشلنمه‌سی‌له ائولر آراسینا دۆشوبدور. اۆچ گۆنبز ۲۴۲ سایی ایله ایرانین میلّی اثرلری‌نین لیستین‌ده ثبت اوْلونوبدور.

بعضی تاریخچیلر اۆچ گۆنبزی ساسانلی واقتیندان قالمیش بیر آتشکده بیلیرلر٬ آمّا بوُ سؤزه هئچ‌بیر اعتیبارلی سند یوْخدور. منطقه‌نین آتشکده‌لری دؤرد تاقلی ایمیشلار، آمّا اۆچ گۆنبز منطقه‌نین آتشکده‌لرینه اوْخشاماییر.
## آد
اۆچ گۆنبزین آدلانماسینا گؤره مۆختلیف باخیشلار واردیر. بعضی‌لر اوْنون اۆچ مرتبه‌ده اۆچ گۆنبزه شامیل اوْلدوغونو بوُ آدلانمانین سببی بیلیرلر. بیر سیرا تاریخچی‌لر اینانیرلار کی کئچمیشلرده سلماسین چهریق کندی‌نین یاخینلیغین‌دا دا آیری بیر تیکینتی اوْلاراق بوُ اۆچ تیکینتی‌نی بیرلیکده اۆچ گونبز آدلاندیریرمیشلار.

## تیکینتی
بوُ تیکینتی‌نین ۵ متیر قوطرو و ۱۳ متیر بوْیو اوْلاراق ایکی مرتبه‌سی واردیر. گیریش قاپی‌سی‌نین اۆستو، اؤز نوعونا گؤره نادیر تزیین‌لری اوْلاراق، کوفی خط ایله یازیلمیش بیر کتیبه‌یه ده شامیل اوْلور.

## قایناقلار

بؤلمه:ایرانین ثبتی بینالاری
اوچه

**اوچه کندی (افجه - افچه)** گئرمی (موغان) بولگه سی نین، موران بولومو و دوغو اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
اوچه کندی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا، 67 نفر اهالی‌سی وار. بو کندین اهالی‌سی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. 

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی‌سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیق‌لا یاشاییش سورولر. اونملی محصول‌لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
*موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوچو

**  اوچو / افچه (افچي)** کندی موغان‌شهر شهریستانی نین، آسلان دوز بولومو و آسلان دوز قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
اوچو كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 233 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر شهریستانی
* آسلان دوز بولومو
* آسلان دوز قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر شهریستانی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوچ‌هاچا قصبه‌سی

**اوچ‌هاچا قصبه‌سی**  اهر بؤلگه‌سینین مركزی بؤلومونده يئرلشيب. ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو قصبه‌نين ۵٬۲۸۶ نفر اهالیسی وارايميش. 

## قایناقلار

بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین قصبه‌لری
بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی
اوکوزگونبدی

**اوکوزگونبدی** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین سراسکند بولگه‌سی نین مرکزی بولومی نده اوْلان کوهسار قصبه‌سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۴۵۹ نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:سراسکند بولگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:کوهسار قصبه‌سی
طبیعی قمر

**طبیعی قمر** یا دا **دوغال اویدو** و یا **طبیعی پئیک** — بیر گزه‌گنین  یا دا باشقا بیر پئیکین اطرافیندا بللی بیر مداردا دؤنن گؤی جیسیمی. صونعی پئیک‌لردن (قمر مصنوعی‌دن / ماهواره‌لردن) آییرماق مقصدی‌له طبیعی پئیک و یا طبیعی پئیک اولاراق دا آدلان‌دیری‌لار. دونیانین تک طبیعی پئیکی آی‌دیر. «آی» سؤزو، جینس آد اوْلاراق طبیعی پئیک معناسیندا دا ایستیفاده ائدی‌لر.

## قایناق‌لار

## اتک‌یازی
 

بؤلمه:نوجوم
اویغور تورکجه‌سی

**اوُیغور تورکجه‌سی**، اۇیغورجا یوخسا اۇیغور دیلی ۸-۱۱ میلیونا یاخین، چوخو چینین سین‌کیانگ اویغور اوستانینده یاشایان اویغور خالقی‌نین دیلی. گئچمیش‌لرده اوُیغور دیلی «شرق تورکجه‌سی» آدلانیرمیش. بوُ دیل چینین سین کیانگ اویغور اوستانیندا رسمیتی واردیر.

## الیفبا
اویغورلار ایسلام گتیرندن سورا بیر قیسا چاغ اویغور الیفباسین ایشلتمکدن سونرا باشقا تورک خالقلاری کیمی عرب الیفباسین اؤز میلّی الیفبالاری سئچدیلر. ایندیکی دؤنم‌ده اویغورلار عرب الیفباسینین یانیندا لاتین الیفباسین دا ایشلدرلر.

## یازی اؤرنه‌گی
اینسان حقلر یارغۇسونون ایلک مادّه‌سی :

## اویغورجه‌ده باشقا اؤرنکلر
ئۇیغۇر تۆرکجه‌سی ( کیلیله ایله دیمنه | موللا محمّد تؤمۆر ) :

:معنی‌له‌ر بازیرینیڭ جه‌وهه‌ر پۇرۇشی و سؤز سه‌رّاپخانیسینیڭ حیکمه‌تشۇناسی ، غاراییپ حیکاییله‌رنیڭ چیرایینی ئاچقۇچی و عاجاییپ ریوایه‌تله‌رنیڭ رسّامی ، خه‌وه‌رلر مۇقه‌دّیمه‌سینیڭ یۆزینی بو طریقده ئیچیپ ، اثر سؤز بیشینیڭ جامالیغا شۇنداق زیب و زیننه‌تله‌رنی بیریدۆ .

ئۇیغۇر تۆرکجه‌سی ( شه‌رقی تۆرکۆستان تاریخی | محمّد امین بۇغرا ) :

:ئوْتتۇرا ئاسییاغا جایلاشقان بؤیۆک تۆرک یۇرتی ، حاضیرقی زامان ایصطیلاحیدا غه‌ربی تۆرکۆستان وه شه‌رقی تۆرکۆستان ده‌پ ئاتیلیدۇ . بو تۆرک یۇرتی هر جه‌هه‌تته ئینتایین اهمیّتگه ئیگه بیر دییار .

ئۇیغۇر تۆرکجه‌سی ( شجره‌یی تۆرک | ابۇلغازی باهادۇرخان ) :

:ایپتیداسیز و اینتیهاسیز و شیریکسیز ، یه‌تته قات آسمان و یه‌تته قات یه‌رنی ، اوْن سکگیز مینگ عالمنی بوْل دیگنده بوْلدۇرغان حمد و ثانادین کییین اونینگ دوْستی و بارچه عالم پرزندلریگه و جینلارغا ئه‌وه‌تیلگنلرنینگ اعلاسی اوْلوْل عزم و ریسالت و نۆبۆوّت و خاتامت ...

## قايناق
*Uyghur language, اینگیلیسجه ویکی‌پدیا
 

بؤلمه:تورک دیلی
بؤلمه:اویغور تورکلری
بؤلمه:دیللر
بؤلمه:آسیا دیللری
بؤلمه:دیل قارالامالاری
اوچ بولاغ

** اوچ بولاغ ** کندی (روستای اوچبلاغ) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و دوغو اونگوت قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
اوچ بولاغ کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 84 نفر اهالی سی وار. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
*موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اوچ تپه (ایجرود)

**اوچ تپه (ایجرود)** کندی ایجرود بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و یوخاری‌ایجرود قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 705 نفر اهالی سی و 184 عائیله سی وار. 
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
* زنگان اوستانی نین كندلری
* زنگان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
زنگان اوستانینین پورتالی 

## قایناقلار

بؤلمه:ايجرود بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
اویغورلار

**اویغورلار** ویا اویقولار تورک میلّتلریندن اوْلان شرق تۆرکلریندندیرلر. ایندیکی چین سرحدلرینده بیر فدرال اوستان اوْلان و داها اولّرده مۆستقیل بیر اؤلکه اوْلان شرقی تورکیستان و یا اویغوریستاندا یئرلشن اراضیده چوخونلوغو تشکیل ائدیرلر. اویغورلار شرقی تۆرکیستان باغیمسیزلیغینی(موستَقیل‌لیک‌لرینی) ایسته‌ییرلر.

اویغورلارین بؤیوک چالیشقان لیدرلری ربیعه خانیم قدیردیر.

## کؤکلری
چین قایناقلارینا گؤره اۇیغورلارین آتالاری هون تۆرکلری‌دیر. وئ‌ای‌لر زامانیندا تؤلؤس بوْیلاری دئیه آدلاندیریلیردیلار. اۇیغورلار اؤزلرینی قۇرد نسلیندن ساییرلار؛ بۇ افسانه‌یه گؤره٬ خاقانین ایکی قیزی اوْلور. گؤزل قیزلارینی آنجاق تانری‌یا لاییق بیلن خاقان٬ اوْنلاری اؤلکه‌نین قۇزئی طرفلرینده یۆکسک بیر قالایا گؤندره‌رک اوْنلارا تانری‌نین گلیب اوْنلاری آلماسی اۆچون دۇرمادان دۇعا ائتمه‌لرینی تاپشیرار. بیر مۆدّتدن سوْنرا بیر قۇرد قالانین یاخینلیقلارینا گلیب گئجه-گۆندوز اوْرادان آیریلماز اوْلور؛ کیچیک قیز بۇ قۇردون آنجاق تانری اوْلا بیله‌جگینی دۆشونه‌رک اوْنو قالایا گتیریر. قیزلارین قۇرددان اۇشاقلاری اوْلوب بئله‌جه اۇیغور نسلی تؤره‌ییر.

## گؤرونتولر

File:KashgarNaan.jpg|
File:Uyghur blacksmiths - Yengisar Flickr.webm|
File:Uighur princes, Bezeklik, Cave 9, c. 8th-9th century AD, wall painting - Ethnological Museum, Berlin - DSC01747.JPG|
File:Uighur Prince.jpg|
File:Dunhuang Uighur king.jpg|
File:Chagatai Khanate (1490).png|
File:Xinjiang nationalities by prefecture 2000.png|
File:Khotan-mezquita-d03.jpg|
File:Map of language areas of Xinjiang.png|
File:Khotan-fabrica-alfombras-d09.jpg|
File:Uyghur polu closeup.JPG|
File:Uyghur-Dopa-Maker.jpg|
File:Uyghur-redhead.jpg|


## قایناقلار

بؤلمه:تورک خالقلاری
بؤلمه:آسیا خالقلاری
اویلق

**اویلق**، اویلق کندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ورزقان بؤلگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان سینا قصبه‌سی نده يئرلشيب.  ۱۳۸۵ اينجی ايلين نوفوس ساييسی اساسيندا بو كندين ۵۲۸ نفر اهاليسی واريميش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:سینا قصبه‌سی
بؤلمه:ورزیقان بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اویندین

**اویندین** کندی مرند بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و دوغوهرزندات قصبه سی نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 308 نفر اهالی سی و 89 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*دوغو آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* دوغو آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر

## قایناقلار

بؤلمه:ایران
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی نین کندلری
ايبهام

بير ادبي اثرده ايستيه رک و بیلینچلی اولاراق ائديلن باغليليقدير. صنعتچي، سؤزون آنلاميني درحال آيدين اولماياجاق شکيلده باغلي ساخلاياراق، اوخوجوسونو دوشوندورمگي مقصدلر. صنعتچي نين ايستمه دن، بیلینچسیز اولاراق ائتديگي باغليليغا ايسه  " تاکيد "  آدي وئريلر. نومونه:

نئجه ايسته سن ائله دينله، باخين:

بوداقلارين زيروه سيندئيک آنجاق

ياري يولدان چوخ يئردن اوزاق

ياري يولدان چوخ ماها ياخين

احمد هاشيم

## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
ايجاز

بير دوشونجه ني چوخ آز سؤزله کؤکلو بير شکيلده آنلاتمادير. قيسالتمانين آنلامي چتينلشديرمه مه سينه ديقت يئتيريلر. بونا ايجازي موخيل دئييلير. آز سؤز يوکلو آنلاملا ايفاده يه مقبول ايجاز دئييلير. آتالار سؤزلري، وجیزلر (ائپيقراملار)، حيکمتلي سؤزلر بو قروپا گيرر. مقبول ايجاز ايکي نؤوعدور: حافظ يولويلا ايجاز: آنلاما ضرر وئرميه جک شکيلده بعضي سؤزلر آتيلار. بو جومله چيخاريلاراق دا ائديله بيلر. سؤز چيخارماغا ايجاز بالحرف دئييلير. نومونه:

بير پارئيه بينيا آفئري نين

پاپوشو آتيلدي گئوهئري نين

ضيا پاشا

شاعير بورادا  " پاپوجو داما آتيلديني  " پاپوجو آتيلدي "  دئيه قيسالتميش.

ايجاز، جومله چيخاريلاراق ائديلسه ايجاز بالجومئل آديني آلار. نومونه:

" احمد درسه حاضيرلاشسايدي… "  بورادا  " مووففقيتلي اولاجاقدي "  جومله سي چيخاريلميش.

تضمموم يولويلا ايجاز: ايفاده دن سؤز و جومله آتيلمادان ائديلن ايجازدير. نؤوعو واردير.

ايجاز باالتقدير: مقصد آز سؤزله ايضاح ائديلرکن ایحاطه لي آنلام دا چيخار. مثلاً  " آتش دوشدويو يئري يانديرار " .

ايواز بالقصر: هئچ بير سؤز آتيلمادان آنلام طرفيندن زنگيندير. مثلاً  " آخاجاق قان داماردا دايانماز "  کيمي.
## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
ايختيصار

ايختيصار (احتیسار) بير دوشونجه نين آز سؤزله ايضاح ائديلمه سي (آنلاتيلماسي)دير. گئنيش شرحلره، تعيين ائتمه لره گيريلمه دن کونو ساده و طبيعي بير شکيلده ايضاح ائديلر. بو باخيمدان ايجازا بنزر.
## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
ايدغام

بير-بيرينه ياخين ايکي حرفي تک يازاراق وورغولو اوخوماق. مثلاً چاکال (چاقال) يازيب چاککال (چاققال) اوخوما کيمي.
## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
ایستگاه دوکوهه (اندیمشک)

**ايستگاه دوكوهه(انديمشك)** کندی انديمشك  بولگه‌سینین، انديمشك  بولگه‌سی نین مركزئ بولومو و انديمشك حومه قصبه سی نده یئرلیشیب.
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 22 نفر اهالی سی و 22 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*انديمشك بولگه‌سی‌نین کندلری
*انديمشك بولگه‌سی

## خاریجی کئچیدلر

## قایناق‌لار

بؤلمه:انديمشك بولگه‌سی
ايشتيکرار

سؤزله علاقه دار صنعتلردندير. عئيني کؤکدن تؤره ين و يا عئيني کؤکه باغلي حرفلرين بنزرليگيندن اؤتري عئيني کؤکدن تؤره ميش کيمي گؤرونن سسلرين بير يئرده ايستيفاده ائديلمه سينه دئييلير. نومونه:

کيلماگيل مؤحکم کؤنول دونيايا آکدي ارتباط

سن بير آوارا موسافيرسئن بو ويران ريبات             فوضولي

ريبات و علاقه  عئيني کؤکدن گلير.
## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
ايقتيباس

آنلامي گوجلنديرمک اۆچون سؤزه آيه و حديثلر قاتيلماسييلا ائديلن صنعت. آيه و حديثلر عئينيله ايستيفاده ائديله بيلر يا دا ترجومه سي نين بير حيصه ني سئچيم ائديله بيلر. نومونه:

ظاليملارا بير گون دئديردر قودرتي مؤولا

" تاللاهي لئقاد آسئرئکئ'للاهو آلئينا "                 ضيا پاشا

يوسوف سوره سي آيه 91: تانري حاقي اۆچون، آللاه سني بيزه اوستون ائتدي
## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
ايميشلى رایونو

**ايميشلى**، آذربایجان جومهوریتینین گونئی قیسمینده و آران منطقه‌سینده يئر آلان بیر بؤلگه(رایون).اهالی‌سی آذربایجان تورکلریندن عیبارت‌دیر و تۆرکجه دانیشیرلار، اینام‌لاری ایسه ایسلام و شیعه‌لیک دیر.بو بؤلگه‌نین مرکزی ایمیشلی شهری‌دیر کی آرانین ان بؤیوک شهری ساییلیر.بو بؤلگه‌نین نۆفوسو ۱۳۰،۰۰۰نفر اولاراق، اونلاردان ۳۶،۰۰۰نفری ایمیشلی شهرینده، قالان ایسه بؤلگه‌نین مۆختلیف کند و قصبه‌لرینده یاشاماق‌دادیلار.
بندانگشتی|ایمیشلی‌ده گؤیرن توْختاجلی بیتکی‌لردن بیری کؤپک دیل اوْتو آدینا

## قایناق‌لار
اينترنت

**اینترنت**، دۆنیا اوزونده‌کی بیلگی‌سایار شبکه‌لرینی و سیستئملرینی بیر بیرینه باغلایان الکترونیک شبکه‌دیر.
اینتئرنئتده واحید ایدارئتمه مرکزی یا واحید مودیریت یوخدور. بونا باخمایاراق، شبکه‌نین بئله تشکیلی اصلینده دریندن دوشونولموش ستروکتور دئمکدیر. بۇ ستروکتور ۱۹۶۹-جو ایلده امریکا بیرلشیمیش ایالتلری ساوونما باخانلیغی (دیفاع ویزارتی، آمریکادا آدلانان DOD) طرفیندن ایشلنمیش آرپانئت لاییحه‌سی چرچیوه‌سینده قورولموش و اون مینلرله دونیا پروگرامچیلارینین بیرلیک‌ده چالیشماسیلا گئتدیکجه قورولوب و گلیشتیریلمیشتیر. ایلک اولاراق آرپانت آمریکا اوردوسوندا و ناتوداکی اوردولاردا قوللانیلدی، سونراکی گلیشمه‌لرده بۇ شبکه عمومی ایستیفاده ایچین میللترین ایچینده پایلاشیلدی و ایندیکی اینترنت اولوشتو. بۇ گون اینترنت، دونیانین بوتون اؤلکه‌لرینی ایحاطه ائدیر و اونون ایستیفاده‌چیلرینین سایی‌سی گئتدیکجه آرتیر.
* IKT portal 
* İnternet
* Microsoft saytı

## قایناق‌لار

بؤلمه:اینترنت
بؤلمه:اينترنت
بؤلمه:آمریکا ایختیراعلاری
بؤلمه:Digital technology
بؤلمه:Media technology
بؤلمه:New media
بؤلمه:Promotion and marketing communications
بؤلمه:Cultural globalization
بؤلمه:Telegraphy
بؤلمه:ایجتماعی خیدمتلر
بؤلمه:نقلیات سیستمی
بؤلمه:Virtual reality
بؤلمه:۱۹۶۹ - جو ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:Computer-related introductions in 1969
بؤلمه:Computer-related introductions in 1989
ايستيدراک

آنلاملا علاقه دار صنعتلردندير. تعريفله يهر کيمي گؤرونه رک تنقيد ائتمه و تنقيد ائدر کيمي گؤرونه رک تعريفله مک.

1. تعريفله مه يولويلا تنقيد ائتم: آدام تعريفله مه يه بنزر سؤزلرله، قوووتله تنقيد ائديلر.

علي پاشانين گيريتده کي  مووففقيتسيزليگيني ديله گتيرن ضيا پاشانين ظفرنامه سيندن آلينان بو بئيتلر بو صنعتين ان گؤزل نومونه لريندن.

بارئک-آللاه زئهي کئوکئبئي آلئل'ال

لئوهاش-آللاه، آجئب نوصرتي فیض او ايقبال!

حاق بو کيم گؤرمه دي آغاز ائدئلي دؤوره الک

بئله بير تئفه او ظفر بئله شوکوه او ايجلال...

لئرزه سالدي فله يه ناراي  " هايياک آللاه "

راشئ وئردي کوره ني گولگولئي  " يا موتعال "

کیمسلر اولمادي بو فتحي موبينه مظهر

نه سکئندئر نه هولاگا نه سئزر او آنيبال.

آفرين هيممتينه آسافي الي-قدرين،

اولدو شايئستئي توفيقي جنابي موتعال

گيريدي آلدی گئري هيممتي سئيف او قلمي

حاقينا گلميش ايکن داييئي ايستيقلال

دؤولتي ائتدي بير ائله بلادان آزاد

يوخسا چوخ موشکول اولاردي بو زاماندا احوال...

اختیار ائتدي بو قيشدا بو موشکول سفري،

يوخسا کيم ائتميش ايدي اؤزونو ايستيسکال!

2. تنقيد ائتمه يولويلا تعريفله م: آدام تنقيد ائتمه يه بنزر سؤزلرله قوووتله تعريفلنر. نومون:

دئهرده آنلاماييب بيلمه ديگي وارسا مگر

تاماي بوغز او نيفاق او حسد او گادر او گيلئي

نابي
## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
اينتيهال

باشقاسينا آيد اثرلردن پارچالار گؤتوروب اؤزونونموش کيمي گؤسترمه. پلاگياتور و يا آهز او سيرقت تعبيرلري ده عئيني آنلامني وئرر. اينتيهال شئير (شعر)ده اولسا شيرکاتي الشعر بو ايشي ائدن ده دوزدو سوهان (سؤز هیرسیزی) دئيه خاطيرلانار. سونبولزادئ وئهبي، سيرقتي الشعر (شعر وغورلاما) حاديثه ني اۆچون بو بئيتي سؤيله ميشدير:

سيرقتي شعر ائدنه قطعي زبان لازيمدير

بئله دير شعري بلاغتله فئتاواني سوهان.
## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
اینشا

**اینشا** — کیچیک و یا اورتا حجم‌ده اولان، بیر چوخ علمی ساحه‌یه موراجیعت اولونان نثر ژانری. اینشا ديوان ادبياتيندا ادبي صنعتلرله يوکلو، بزکلي نثرلره وئريلن آددیر. اينشا يازانلارا  "مونشی"  دئييلير. گونوموزده کی آنلامی کومپوزویسیون.

## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
ايهام

آنلاملا علاقه دار ادبي صنعت. ايکي يا دا داها چوخ آنلامي اولان سؤزجويون ان اوزاق آنلامييلا ايستيفاده ائديلمه سي. اگر سؤزجوگون ايکي آنلامی نين دا مؤوزوعيلا ائليسي اولسا  " ايلهام " ، سؤزجويون اؤزینن حاقيقتن چوخ مجاز آنلامي نظرده توتولسا  " کينايه "  ائديلميش اولار. نومونه:

 

ساهني چئمئندئ دورماس ساالينسون صبا ايله

آزاده دير نيهال بو گون بئرگ او باردان
## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
اچ‌تی‌ام‌ال

**هایپرمتن‌ین ایشاره‌لمه دیلی** () یا **اچ‌تی‌ام‌ال** (- تورکجه قیساسی:**هماد**)، وب براوزیر دا دیزاین ائدیلمیش فایللار و سندلرین  گوستریلمه‌سی اوچون ایستاندارد ایشاره‌لمه دیلی دیر. بونا شلاله سبکینده جدوللر () (سی‌اس‌اس) و اسکریپت دیللری، جاوا اسکریپت کیمی تکنولوژولار، کومک ائده بیلر.

HTML وب صحیفه نین نؤونو (نوع) و فونکسیاسینی تعیین ائدن دیسکریپتورلار اساسیندا یارادیلمیش دیلی دیر.

دیسکریپتور – کدلاشدیریلمانین اساس الئمنتی کیمی HTML استاندارتیندا قبول اولونموش اشاره لردیر.

بوتون وب قووشاقلاردا توپلانمیش و اینترنته قوشولموش کامپیوترلرین اکرانلاریندا گؤستریلن سندلر HTML پروگرام کدوندا یازیلیرلار. HTML – صحیفه لرده متن بلوک لارینین ، تصویرلرین یئرلشدیریلمسینه ، جدول لرین قورولماسینا ، سندین و سنددکی متنین رنگ لرینین سئچیلمسینه  ، مولتی مدیا ، الئمنت لرینین علاوه ائدیلمسینه ، هیپرایستیناد لارین  (hyperlink)  و بوتون بو الئمنت لر آراسیندا علاقه لرین یارادیلماسینا ایمکان وئریر.

هیپرمتن کدونا مالیک اولان فایل لار (.htm) و (.html) گئنیشلندیرمسی ایله گؤستریلیر.
*وب – سایت –  بیر- بیری ایله علاقه لی ، معناجا یاخین اولان وب – صحیفه لرین و فایل لارین ییغیلدیغی قوولوقدور.
*وب – صحیفه – خصوصی فورمت اولونموش و اؤزنده متن (text) ، گرافیکا (grafik) ، هیپرایستیناد لاری (hyperlink) و آنیماسیالاری (animation) گؤسترن سنددیر.
*جننیفر آجکئرمان کتتل ، گای هارات-داویس ، جورت سیممونز "میکروسافت افیس 2003 ، The Complete Reference" McGraw-Hill Companies

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*
*WHATWG's HTML Living Standard
*W3C's HTML specification (latest published version)
*Dave Raggett's Introduction to HTML
*Tim Berners-Lee Gives the Web a New Definition
* HTML Entities

بؤلمه:اچ‌تی‌ام‌ال

بؤلمه:تکنیکی کومونیکشن
اچ‌تی‌تی‌پی

**اچ‌تی‌تی‌پی ([[اچ‌تی‌تی‌پی|تۆرکجه]]:** هایپئر-متن ترانسفر پروتوکولو (اچتتپ)) و (اینگیلیسجه: Hypertext Transport Protocol / HTTP) – اينترنت شبکه سینده  ایستیفاده اولونان پروتکل دور. HTTP وب صحیفه لری اینترنتدن چاغیرماق اۆچون بیر مکانیزم دیر.

HTTP – نین اساسینی URL  عنوانی  تشکیل ائدیر. عنوانین اولینده یازلمیش http:// پرفکسی مراجیعت اولونان سندین عموم دونیا هؤرومچک تورونون (تارنما – تار عنکبوت) بیر حیصّه‌سی اولدوغونو گؤستریر. داها سونرا علاقه نین تیپی گؤستریلیر.

ان چوخ یاییلمیش تیپ World Wide Web - WWW دیر. لاکین اینترنتده دیگر علاقه تیپ لریندن ده ایستیفاده ائدیلیر. فایل ترانسفر پروتکل (FTP) و یا Gopher. تیپ لرین آردینجا سرورین عنوانی یازیلیر (هاست). بو عنوانی دومین (دامین ) عنوانی (domain address) دا آدلادیریرلار. Domen عنوانینا  دامین نین اؤزو (سرورین آید اولدوغو تشکیلاتین تیپی) و قووشاغین آدی داخیل دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:اینترنت
بؤلمه:اچ تی تی پی
بؤلمه:Application layer protocols
بؤلمه:Internet protocols
بؤلمه:Network protocols
بؤلمه:دونیا میقیاسیندا وب
بؤلمه:World Wide Web Consortium standards
بؤلمه:Computer-related introductions in 1991
بؤلمه:وب‌سایت
اژدرلی

** اژدرلی ** کندی (روستای اژدرلو) موغان بولگه سی نین، مرکزی بولومو و اورتا اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
اژدرلی کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 86 نفر اهالی سی وار. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار. 
## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
*موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اکبرآباد (میانا)

اکبرآباد كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين میانا بولگه‌سی نين کندوان بولومو نده اولان قوزئی گرمه قصبه سی نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 88نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:قوزئی گرمه قصبه سی
بؤلمه:میانا بولگه‌سینین کندلری
اکرم‌آباد

**اکرم‌آباد** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين میانا بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان دوغوکله‌بوزقصبه سی نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 334 نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:دوغوکله‌بوزقصبه سی
بؤلمه:میانا بولگه‌سینین کندلری
اکبر آباد (باهار)

**اکبر آباد (باهار)** کندی باهار بولگه‌سینین، صالئح آباد بولومو و دئیمکاران قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 80 نفر اهالی سی و 18 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*همدان اوستانی‌نین کندلری
* همدان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
همدان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی

## قایناق‌لار

بؤلمه:باهار بؤلگه‌سی
اکبر آزاد

200px|thumb|left| اکبر آزاد

**اکبر آزاد ـ** چاغداش آذربایجانلی یازار، ژورنالیست و تدقیقاتچی. 
## یاشامی

اكبر آزاد  1335- جو شمسي ايلده اردبيل شهري نين  ***"ارشه "*** ، (رسمي يازيلاردا "**ارشق** "  ) ماحالي نين "**گديك آغ بولاق "** كندينده دونيايا گؤز آچدي ،يئني يئتمه چاغلاردا عائله سي ايله بيرليكده تهرانا گلدي و اورتا مكتبي تهراندا بيتيردي .او سونرالار عالي تحصيليني ائتنولوژي بؤلومونده ، ليسانس مقطعينده تهرانين "***آزاد بيليم يوردوندا*** " باشا چاتديردي.

## اثرلری
اكبر آزاد اسلامي انقلاب غلبه چالاندان سونرا آزربايجان توركجه سينده چاپ اولان نشريه و كيتابلاري  مطالعه ائديب  ، ديليميز و ادبياتيميز ساحه سينده آرديجيل چاليشماقدا بير آن بئله دايانمادي . 1365-66 جي ايللرده آذربايجانين تانينميش عاليم و آراشديرماجيسي دوكتور حسين صديق (حسين دوزگون) تلاشي ايله و اونون كيتاب ائوينده هفته ده بير گون قورولان ادبي محفلده آرديجيل اشتراك ائديب  و بو درنگين تلاشي ايله **"بولتن "** آديندا 4 نومره بوراخيلان ادبيات مجموعه سينده فولكلور حاقّيندا مقاله لر يازدي. اكبر آزاد 1369 -جو ايلدن سونرا كيهان نشريه سي طرفيندن بوراخيلان **"يول "** مجله سينده ياخيندان امكداشليق ائديرديپ و 1372 -جي ايلدن مهندس حسن راشدي و خانيم نوشين موسوي ايله(آيشين آيدا ) بيرليكده آزربايجانلي اوشاقلارين استعداد و باجاريقلاريني چيچك لنديرمك اۆچون **"[[چیچکلر قورولوشو]] "** نو تشكيل ائتدي
.  اكبر آزاد "وارليق " مجله سينده ، اميد زنجان ، يول ، يارپاق و باشقا اؤيرنجيسل نشريه لرده ديليميز و مدنيتيميز ساحه سينده مقاله يازيردي و يازير . اكبر ازاد سون زاماندا تهراندا ياشايان تورك ديللي كؤرپه لره توركجه سايي (رقملري ) اؤرگتمك اۆچون **"بير ايكي بيزيمكي "**و يا " **فرنگيز ايله قيرميزي دون** "  كيتابيني يازيب اوشاقلارين اختياريندا قويدو كي دريندن آلقيشلاندي. .

## آیریجا باخ

## قایناق‌لار
اکیس

اکیس کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین ماراغا بؤلگه‌سی نین مرکزی بؤلومو‌نده اوْلان باتی سراجوی قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۶۱۲نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:غربی سراجوی دهیستانی
بؤلمه:ماراغا بؤلگه‌سینین کندلری
اکین اباد

اکین اباد کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین اوجان بولگه سی (بوستان آوا بولگه سی) نین مرکزی بولومو نده اولان مئیدان چای قصبه سی (مئهران رود قصبه سی) نده یئرلشیب. 
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسیندا بو کندده 106 عائیله و 514 نفر اهالی یاشاییرمیش. 
.  
## قایناق‌لار

بؤلمه:بستان‌آباد بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:گونئی اوجان چای قصبه سی
اگیردیر

﻿
**اگیردیر** ()٬ تورکیه جۆمهۇریتی‌نين بير بؤيوک شهريدير. بۇ شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلده ۱۶٫۷۷۸ نفر اهاليسی وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ای قالاسی (تیکان تپه)

**ای قالاسی (تیکان تپه)** کندی تیکان تپه بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و انصار قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 184 نفر اهالی سی و 30 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
ایاز

**ایاز**کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین سراسکند بولگه‌سی نین مرکزی بولومی نده اوْلان قارانقی قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۱۱۴نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:سراسکند بولگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:قارانقی قصبه سی
اوستان

**اوستان**، **ویلایت** یوْخسا **ایل** بعضی دؤولت‌لرده اینظیباتی اراضی واحیدی دیر.

## بيرده باخ

ایران اوْستانلاری

## قایناقلار
ابراهیم سوره‌سی

بندانگشتی|200px

**ابراهیم سوره‌سی** (عربجه: سورة إبراهیم)، قورآن-کریمین ۱۴-جو سوره‌سی‌دیر و ۵۲ آیه‌سی واردیر.

ابراهیم سوره‌سی قورآن-کریمین اینسانلاری قارانلیقدان ایشیقلیغا چیخارماق اوچون ائندیریلن بیر کیتاب اولدوغو ایفاده‌سی ایله باشلاییر. سوره‌ده باشلیجا، ایمانین تمل مؤوضولاری اولان آللاها ایمان، پئیغمبرلره ایمان، اؤلدوکدن سونرا دیریلمه و حساب اله آلینماقدادیر.

## بیر ده باخ

قورآن سوره‌لری

## قایناقلار

## ائشیگه باغلانتیلار
*

بؤلمه:سوره‌لر
بؤلمه:ابراهیم
ایبراهیم کندی

**ایبراهیم** کندی (ابراهیم کندی)  موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و آشاغا برزند قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
ایبراهیم کندی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 128 نفر اهالی سی وار. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اکلئکتيزم

فلسفه ده اويغونلاشا بيلر تئزلري ييغيب اويغونلاشا بيلمه يه نلريني بير طرفه بوراخما مئيليني، ادبياتدا ايسه بير-بيرينه ضيد نؤوعلري اويغون گلديرن گئنيش محدود ذؤوقو ايفاده ائدر.
## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
اکونیوز

**اکونیوز** ( فارسجا :  خبرگزاری ایقتیصادی ایران ) ایرانین ایلک ایقتیصادی خبر سایتی اولاراق، 1384 نجو گونش ایلینده اوز ایشین باشلادی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی لار
* آنا یارپاغی

بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
ایبراهیم‌‌به‌ی لی

ایبراهیم‌به‌ی لی كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين خودافرین بولگه‌سی نين منجوان بولومو نده اولان باتی منجوان قصبه سی نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 73نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:خودآفرین بؤلگه‌سی
ایبنا

ایران کیتاب خبرلر سایتی (ایبنا) (فارسجا:خبرگزاری کتاب ایران)، (اینگیلیسجه: Iranian Book Agency - IBNA) ایرانین ایلک و یالنیز کیتاب خبر سایتی اولاراق، اوز ایشینی 1385 نجی گونش ایلی‌نین، آبان آیی‌نین 24 دن باشلادی.
بو سایتین یییه‌سی ایران کیتاب ائوی، باش یازیچیسی (سردبیر) ایسه محمدرضا اسدزاده دیر.
بو سایت فارسجا،تورکچه،عربجه،اینگیلیسجه،ایسپانیولجا دیللرینده چالیشیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی لار
* فارسجا آنا یارپاغی 
* تورکچه آنا یارپاغی 

بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
ایب‌لی (اورمو)

**ایب‌لی** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بولومو و باش قالا قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 141 نفر اهالی سی و 40 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ایتالیا

**ایتالیا** ()، رسمی اولاراق ایتالیا جومهوریتی (it. Repubblica italiana) – پایتختی روم شهری و اوروپانین جنوبوندا بیر دؤولت دیر. اهالیسی: تخمینا 58 میلیون نفردن عیبارتدیر. نژادی قروپلار؛ ایتالیالیلار – 98%، آلمانلیلار، ایسلوونلر، آلبانلار، یونانلار، فرانسه لیلر. اورتا اوزون‌عؤمورلولوک
(1992-جی ایل اۆچون)؛ کیشی‌لرده – 74 یاش، خانیم لاردا – 81 یاش. دوغوم میزانی (هر 1000 نفر) – 2. اؤلوم میزانی (هر 1000 نفر) – 10.
 
## ایتالیا بؤلگه لری

## نوتلار

## قایناقلار

## کیتابلار

* 
* 
* Hibberd, Matthew. *The media in Italy* (McGraw-Hill International, 2007)
* Sarti, Roland, ed. *Italy: A reference guide from the Renaissance to the present* (2004)
* Sassoon, Donald. *Contemporary Italy: politics, economy and society since 1945* (Routledge, 2014)
* 

## خاریجی لینکلر

; حوکومت
*  Government website
*  Official site of the Italian Parliament
* Official site of the President of the Italian Republic
* Italian Higher Education for International Students 
* Italian National and Regional parks
* Italian tourism official website 

; ایقتیصاد
* Site of the Ministry of Economy and Finance

; عمومی معلومات
* Italy from the BBC News
* 
* Italy from *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Italy *Encyclopædia Britannica* entry
* Italy from the OECD
* Italy at the اوروپا بیرلیگی
* 
* 
* Key Development Forecasts for Italy from International Futures

بؤلمه:ایتالیا
بؤلمه:جی ۷ اؤلکه‌لر
بؤلمه:جی ۸ اؤلکه‌لر
بؤلمه:جی ۲۰ اؤلکه‌لر
بؤلمه:ایتالیاجا دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:ناتو اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
بؤلمه:اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:جومهوریتلر
بؤلمه:رومانس اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:جنوبی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:۱۸۶۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:۱۸۶۱ میلادی ایلده قورولانلار اوروپادا
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
ایج (ایجرود)

**ایج (ایجرود)** کندی ایجرود بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و گولابر قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین ۷۲۶ نفر اهالی سی و ۱۸۳ عائیله سی وار. 
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
* زنگان اوستانی نین كندلری
* زنگان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
زنگان اوستانینین پورتالی 

## قایناقلار

بؤلمه:ايجرود بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
ایختیراع

**ایختیراع** مؤوجود اولمایان ماترییا کونستروکسیاسی (konstruksiyası) و یا یئنی خصوصی اوصول اوْلوب ، تصرروفات اۆچون اهمیته مالیک دیر. یئنی لیین تاپانلار ایختیراعچی لار دئییلیر. ایختیراعچی آدینی آلماق اۆچون وئریلمیش پروبلم (مساله) حل لینین ایختیراچیلیق سویییه سی اولمایدیر.

ایختیراع کیمی قورغو ، اوصول ، اشیاء ، بیتکی لرین و حیوانلارین هوجیره لرینین (hüceyrələrinin) قورولوشلارینین تصویری گؤستریله بیلر.

ایختیراع صنایع مولکییت ساییلیر. ایختیراعچیلیق حقوقو پاتئن له (امتیاز )مۆدافیعه اوْلونور. بۇ حقوق معین واختا و اراضی یه عاید ائدیلیر. ایلک ایختیراع لار بۇ گونکو اینسانلارین اجدادلارینا عاید ائدیلیر. اونلار طبیعت ده گونده لیک قیدالارینی الده ائتمک اۆچون گؤرولن ایشله رینی  آسانلاشدیرماق اۆچون ]]آلت لر دوزلتمیشلر. اینسان باشا دوشه ندن  سونراکی ، داش اینسان الینین محصول دارلیغینی کسکین آرتیریر، اونلار داشآلت لرینه خصوصی فورما وئرمک له داها یئنی آلت لر ایختیراع ائدیرلر. بئله لیک له ،خنجر[ین ایختیراع سی باش وئریر. اینسان ذکاوتی (intelliqenti) زنگینلشدیکجه اونلار طبیعت ده مؤوجود اوْلان قانونا اویغونلوقلاری کشف ائتمیش و اؤز گونده لیک پروبلم لرینین حل لی اۆچون سونسوز سایدا ایختیراع لار ائتمیشلر . ایختیراع ائتمه یی نه صنعت و نه ده علم کیمی باشا دوشمک لازیم دیر. بۇ عقلی امک اوْلوب ، معین پروبلمی آشکار ائدیب اونون حل لینین گؤستریلمه سیندن ایعبارت دیر. هر بیر اینسان ایختیراعچی اولا بیلر. بورادا ایدئیایا (ایده) مالیک اوْلوب ، اونو حیاتا کئچیرمک ایراده سینه مالیک  اولانلار ایله باشقالاری فرقلندیریلیرلر.

== قایناق‌لار ==


[بؤلمه:حوقوق
ایدرشان

ایدرشان كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ساراب بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان حومه قصبه سی نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 144نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:حومه قصبه سی
بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ایده‌لی خان

**ایده‌لی خان** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین سراسکند بولگه‌سی نین نظرکهریزی بولومو نده اوْلان آلمالی قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۱۳۹نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:آلمالی قصبه سی
بؤلمه:سراسکند بولگه‌سی‌نین کندلری
ایدو دیلی

**ایدو دیلی**، آنا دیللری بیر اولمایان آداملار آراسیندا آنلاشمایی راحات ائتمک اؤتری، تؤرلمیش بیر دیل‌دیر. ۱۹۷۰-جی میلادی ایلینده، بو دیل، اولوسلارآراسی ایدو دیل بیرلشمه‌سی (Uniono por la Linguo Internaciona Ido) ایله تؤرلمیش‌دیر.

ایدو دیلی، اسپرانتو دیلیندن، کی اؤزو بیر باشقا تؤرلمیش دیل‌دیر، آریلیب و اونون اوستونده بیر پارا اصلاح‌لار آپاریب‌دیر.

## آیریجا باخین
* لویس کوتورات 
## باغلانتیلار
* İdo ویکیپدیا‌نین باش صحیفه‌سی
* ایدو ویکیسؤزلوکون باش صحیفه‌سی - Türkçe - İdo sözcükler

بؤلمه:دیللر
ایران آباد

** ایران آباد** کندی موغان‌شهر شهریستانی نین، مرکزی بولومو و ساوالان قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
ایران آباد کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 673 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر شهریستانی
* مرکزی بولومو
* ساوالان قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر شهریستانی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری