open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ایچ اوغوزا داش اوغوز عاصی اولوب بئیرک اؤلدویو بوی (اون‌ایکینجی بوی)

**ایچ اوغوزا داش اوغوز عاصی اوْلوب بئیرک اؤلدویو بوْیو** دده قوْرقود کیتابی‌نین درسدن نۆسخه‌سی اساسیندا اوْن ایکی بوْیدان بیریدیر. واتیکان نۆسخه‌سینده بوْیون آدی حکایتِ دیش اوغوز ایچ اوغوزا عاصی اوْلوب بئیرک وفاتی کیمی یازیلیبدیر.

## موْضوع
اۆچ اوْخلار و بوْزاوْخلار بیر آرایا گلنده قازان بَی بۇنلارا دایم یغما تیکدیریر. آنجاق بیر گۆن قازان بَی یالنیز اۆچ اوْخلارا شان وئریر و دیگرلرینی چاغیرمیر. بئله‌لیکله دیگر بوْیلار قازانین اؤزلرینه دۆشمن حساب ائدیرلر و اؤزلری ده قازان بَیا دۆشمن اوْلورلار.

آروز، دیش اوْغوز بَیلرینی یێغیب قازان بَیی دۆشمن اعلان ائدیر. دیگر بَیلر ده بۇ قراری قبول ائدیرلر. قازان بَیا باغلی اوْلان و داها اول آروز-ۇن قێزینی آلمیش اوْلان بئیرک-ین ده اؤز طرفلرینه کئچمه‌سینی تکلیف ائدیرلر. بئیرک بۇ ایسته‌یی، قازان بَی داها اول اؤزونه کؤمک ائتدیگی اۆچون گئری چئویریر. بئیرک-ه حیرصلنن آروز اوْنون ساغ الینی کسر. دیگر بَیلر ده اوْنون ائوینه گئدیرلر. بئیرک وضعیتی آداملاری واسیطه‌سیله قازان بَیه چاتدیریر و اوْندان کؤمک ائتمه‌سینی ایسته‌ییر.

قازان بَی بۇ خبری ائشیدنده چوْخ کدرله‌نیر و یئددی گۆن اوْتاغینا باغلانیر، چؤله چێخماز. قازان بَیین قارداشی قارا گؤنه، بئیرک-ین ایسته‌یینی یئرینه یئتیره‌جه‌یینی بۇنون اۆچون ده اؤزوندن ایجازه ایسته‌دیگینی سؤیله‌ییر. قازان بَی قارداشینا ایجازه وئریر. بئله‌لیکله اۆچ اوْخلار و بوْزاوخلار قارشیلاشیب وۇروشورلار، آما بیر-بیریلرینی یئمزلر. ان سوْنوندا قازان و آروز بیر-بیری ایله مۇحاریبه‌یه تۇتور. آروز دؤشوندن یارالاناندا دیگر دیش اوْغوز بَیلری عفو دیله‌ییرلر. بئله‌لیکله، مۇحاریبه سوْنا چاتیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دده قورقود کیتابی
بؤلمه:دده قورقود کیتابی‌نین بویلاری
کوارک

**کوارک**  ()،ماده تشکیل وئرن اساس ذره‌لردندیر.کوارک لار بیربیریله قاریشیرلار و هادرون لاری یارادیرلار.هادرونلارین ان قالارلی سی پروتون و نوتورن اولاراق اتومون چکیردگین یارادیر.

بویا قالماسی اصلینه گؤره کوارکلار اوزلری تکلیکده گؤرونمورلر و تکجه هادرونلار (باریون (پروتون ونوترون) یا مزون ) ایچینده گؤرونورلر بونا گؤره، کوارکلارین بوتون بیلگیلری هادرونلارداندیر.

کواورکلارین خصوصیتلری اولارین الکتریکی یۆکو، بویاق یۆکو، اسپین وآغیرلیقلاریدیر.کوارکلار استاندارد فیزیکده دؤرد اساس گوجلردن (الکترومغناتیسم،گۆجلو ائتکیلشیم،گۆجسوز نوکلیئر و چکیم) اتکیلنن تک اساس ذره سایلیرلار. 

کوارکلار آلتی نوعدورلار: یوخاری u, آشاغیd, طلسم c,عجاییب s,اوست t, آلت b. 

## قایناقلار

بؤلمه:علم

بؤلمه:فیزیک
تارکان

**تارکان تَوَت اوغلو** ، تورکیه لی دونیادا تانینمیش آدلیم پاپ و راک طرزینده اوخویان. 29 میلیون آلبوم ساتیشی ایله ، تورکیه نین ان باشاریلی موسیقی چی سی دیر.
تارکان 1972-جی ایلین آوقوست آیی نین 17 سینده آلمانین فرانکفورت شهرینده آنادان  اوْلموشدور. تورکیه یه قاییداندان سونرا، آتاسی علی تَوَت اوغلونون تصمیمی ایله 13 یاشیندا کارامورسَل کلاسیک تورک موسیقی کالجینده تحصیله باشلادی. کارامورسل اورتا کالجین قورتاراندان سونرا کارامورسل موسیقی گروهونادا گیردی و داها سونرا اوسکودار موسیقی گروهوندا دا موسیقی بیلیمینه آرتیردی.

## تک ماهنیلار
* شیماریک (سیرتیق) ، سپتامبر 1998
* شیکیدیم، فوریه 1999
* کوزو کوزو، آوقوست 2001
* هوپ، اوکتوبر 2001
* بونس (آتیلما / یئرلی و میلتلر آراسی) ، اوکتوبر 2006  و ژانویه 2006
* اودلاندیر (Start the Fire / یئرلی و میلتلر آراسی ) ، مارس 2006
* اویان، مارس 2006
* سئودانین سون ووروشو، مئی 2010

## آلبوملاری
* یینه سنسیز، دسامبر 1992
* آجاییبسین (عجاییبسن)، آوریل 1994
* اؤلوروم سانا، جولای 1997
* میلتلر آراسی دیبات، سپتامبر 1998
* کارما ، جولای 2001
* دودو ، ژوئن 2003
* یاخینا گل (Come Closer) انگلیزجه بیرینجی آلبوم، آوریل 2006
* متامورفوز، دسامبر 2007
* متامورفوز ریمکسلری، جولای 2008
* آدیمی قلبینه یاز، جولای 2010

## قایناقلار

بؤلمه:کیمسه‌لر
قارا گونه

**قارا گؤنه** دده قورقود کیتابی‌نین قهرمانلاری‌نین بیری، قازان بَی-یین قارداشیدیر.

## قارا گؤنه دده قورقود کیتابیندا
دده قورقود کیتابی‌نین قازان بَی اوغلو اوروزون دوستاق اولماسی بوْیوندا، قازان بَی-ی یاردیم اۆچون گلن اوْغوز بَیلرین سیرالایاندا قارا گؤنه ایلک یئرده دۇورود. قارا گؤنه کیتابدا بئله توْصیف اوْلونور:

## قایناقلار

بؤلمه:دده قورقود کیتابی
بؤلمه:دده قورقود کیتابی‌نین شخصیتلری
باسات

**باسات** دده قورقود کیتابی‌نین داش اوْغوز بَیلریندن اوْلان، باسات تپه گؤزو اؤلدوردویو بوْیونون ایکی اصلی شخصیتدن بیری، تپه گؤزو اؤلدورن قهرماندیر.

## باسات دده قوْرقود کیتابیندا
باساتین اوْغوز ائلی کؤچرکن دۆشوب آسلان الی ایله بؤیومه‌سی دده قوْرقود کیتابیندا بئله تصویر اوْلوبدور:

بیر-بیری ایله ساواشاندا تپه گؤز باساتین کیم اوْلدوغو سوْروسا قاباغیندا بۇنلاری ائشیدیر:

## قایناقلار

بؤلمه:دده قورقود کیتابی
بؤلمه:دده قورقود کیتابی‌نین شخصیتلری
یول‌(قزئت)

1991ـ جی ایلین سون­‌لاریندا آذربایجان دیلینده «یول» آدلی بیر رسمی قزئتین بوراخیلیشینا اذن وئریلدی. ایواز طاهانین Eyvaz TAHA باش‌یازارلیغی ایله بوراخیلان یولون هر نؤمره­‌سی آذربایجانجا ایصطیلاح­‌لارین فارس دیلینه ترجومه­‌سی گئدن «سؤزلوک» صحیفه­‌سینی احتیوا ائدیردی. اوخوجو دایره­‌سینی گئنیشلندیرمک مقصدی گودن بئله بیر گیریشیم، بو گئرچلییی گؤستریردی کی، یولون یازیچی­‌لاری سووئت آذربایجانیندا چیخان کیتاب­‌لار و مقاله­‌لری اوخوموش­لار، و آکادمیک دایره­‌لرده قوللانیلان تئرمین‌لرله تانیشدیرلار. اوسته­‌لیک، قزئتده آدربایجان اوستان­‌لاری­‌نین تاریخی ایله باغلی مقاله­‌لر گئدیردی. آذربایجان دیلینی اوخوماغا یئنی­یئتمه نسلی روحلاندیرماق اۆچون، یولا هردن اوشاق­‌لار اؤزه­‌ل سایی­سی دا علاوه ائدیلیردی، بو اؤزه­‌ل سایی­‌لاردا، اویون­‌لار و ناغیل‌ل­ارا یئر وئریلیردی. بعضی رسمی گؤروش‌لرله یاناشی، قزئتده بیر چوخ آذربایجانا عاید میللتچی یؤنوملو عالیمانه معلومات­‌لارا دا گئدیردی…

یول ایران آذربایجانیندا ان پاپولیار قزئت ایدی. بو پاپولیارلیق رسمی دایرلرده قورخو تؤره­‌تدیکده، قزئت باغلاندی. (برئندا شیفرین یازدیقلاریندان)

## درگی یازارلار هیئتی
درگی‌نین یازارلار هیئتی، باش یازار  ایواز طاهادان باشقا ، امین صدیقی(اوللر باش یازار معاونی و سونرا باش یازار)،علی احمدی آده (اورمو)، عبدالله بحرالعلومی اکبر آزاد، قهرمان نورانی، ائلشن سیدزاده، نوشین موسوی، آتیلا مارالانلی،  بایرامقلی فغفوری و دیگرلریندن تشکیل اولونموشدور.

بؤلمه:درگی
بؤلمه:تورکجه درگی
بؤلمه:آذربایجان تورکجه‌سینده درگی
یول

[بندانگشتی|[دانمارکدا اورتاقرنلردن قالما بیر یول]]
**یوْل**- ایکی نوقطه آراسیندا یارانمیش، تشخیص وئریلن مسیر. یوللار انسان الی ایله دوزلمیش یوخسا گئت گل اثرینده یارانمیشدیرلار.

## قایناق

بؤلمه:یوللار
یول (دقیقلشدیرمه)

**یول** سؤزجوگو، بونلارین بیرینه ایشاره ائده بیلر:

* **[[یول]]** ایکی نوقطه آرسیندا.
* **[[یول (درگی)]]**، ایرندا چاپ اولان بیر درگی
مسجید

[بندانگشتی|200px|
[طرابلس ده ليبيا مسجيد ميدان الجزائر ]]
[left|thumb|200px| [مسجد الحرام و کعبه (ایلک مسجید یئر اوزرینده)، مکه‌ده.]]
**مسجید** () اسلام دا موسلمانلارین عیبادت مکانیدیر.

## مسجید قرآن‌دا

## جامع مسجید

## مسجیدلرین معمارلیغی

## تاریخی مسجیدلر
300px|بندانگشتی|مسجد الاقصی

## بیرده باخ
میناره

## قایناقلار
الصفرا دؤیوشو

**وادی‌الصفرا دؤیوشو**٬ توْسون پاشانین قووّه‌لری توْپلاری و تجهیزاتلاری ایله مدینه‌نی یئنی‌دن فتح ائتمه‌یه چالیشماق اۆچون ایلری دوْغرو حرکت ائدیردی. الصفرا وادی‌سینده (ساری وادی) سعود الکبیرین قووّه‌لری ایله قارشی‌لاشدی. سعود الکبیرین قووّه‌لری ۲۰۰ آتلی و ۱۰٫۰۰۰ عسگر ایله حمله‌یه کئچیب مدینه‌نی باجاریلی اوْلاراق مۆدافیعه ائتدی. ساواشدان اۆچ گۆن سوْنرا توْسون پاشا ینبع‌ده‌کی گۆوَنلی یئرینه چکیلدی.

## قایناقلار

بؤلمه:سعودی عربیستانین دؤیوشلری
بؤلمه:عوثمانلی‌نین دؤیوشلری
بؤلمه:عوثمانلی ایمپیراتورلوغونون دؤیوشولری
بؤلمه:۱۸۱۲-جی ایلده میصر
بؤلمه:۱۸۱۲-جی ایلده عثمانلی ایمپیراتورلوغو
قاراداغ

[left|thumb|200px|[دومان قاراداغ مئشه‌لرینده]]
[left|thumb|200px|[بابک قالاسی کلئیبرده]]

**قارادغ** یا دا **قره‌داغ** یوخسا **قاراجاداغ** — ایرانین شرقی آذربایجان اوستانیندا یئرلشن بؤیۆک داغلیق بیر ماحالدیر. 

## قایناقلار
 
بؤلمه:آذربایجان 
بؤلمه:تورکلر
بابک قالاسی

260px|thumb|left|بابک قالاسیندان بیر گورونتو

**بابک قالاسی**— شرقی آذربایجان اوستانیین کلئیبر شهرینین اۆچ کیلومترلیگینده ۲۳۰۰ متر اوجالیغیندا داغ اوستوده بیر قالادیر.

## گؤرونتولر

بندانگشتی|267x267پیکسل|بابک قالاسی کلیبر
بندانگشتی|267x267پیکسل|بابک قالاسی کلیبر
بندانگشتی|321x321پیکسل|بابک قالاسی کلیبر
بندانگشتی|355x355پیکسل|بابک قالاسی کلیبر
بندانگشتی|320x320پیکسل|بابک قالاسی کلیبر
بندانگشتی|267x267پیکسل|بابک قالاسی کلیبر
بندانگشتی|292x292پیکسل|بابک قالاسی کلیبر
بندانگشتی|263x263پیکسل|بابک قالاسی کلیبر
بندانگشتی|356x356پیکسل|بابک قالاسی کلیبر
بندانگشتی|292x292پیکسل|بابک قالاسی کلیبر
بندانگشتی|300x300پیکسل|بابک قالاسی کلیبر
بندانگشتی|300x300پیکسل|بابک قالاسی کلیبر

بندانگشتی|300x300پیکسل|بابک قالاسی کلیبر|ساغ
بندانگشتی|253x253پیکسل|بابک قالاسی کلیبر|ساغ
بندانگشتی|320x320پیکسل|بابک قالاسی کلیبر
## قایناقلار

بؤلمه:تاریخی تیکینتیلر
بؤلمه:جنوبی آذربایجان قالالاری
بؤلمه:ایران قالالاری
بامسی بئیرک

**بامسی بئیرک**، بای بۇرانین اوْغلو بامسی بئیرک – گنج اوْغوز قهرمانلاریندان بیری. «دده قوْرقود کیتابی»ندا اساس پئرسوناژ کیمی ایکی بوْیون تصویر ائتدیگی حادیثه‌لرین ایشتیراکچیسیدیر. بای‌بۇرا بَیین اوْغلو، سالور قازانین ایناقی-مشاوریدیر. دده قوْرقود اوْنا آد قوْیمازدان اول بامسی لقبی داشیییردی. قهرمانلیق گؤسترندن سوْنرا دده قوْرقود اوْنا بئیرک آدی وئریر.

## بامسی بئیرک-ین آدی
بَی بؤیرک، بای بۇرا، بَی بیریه، بَغ بئیرگ، بَی بئیرک، بای بؤرک، باغ بؤغرک کیمی آدلارلا بیلینمکده‌دیر. بامسی ایله بانو چیچک کرتمه‌سیدیر. بیر-بیرلرینی تانیمادان بؤیویرلر. بیر گۆن اوْودا اوْلارکن قارشیلاشیلار، آرالاریندا بیر مۆباحیثه چێخار و گۆلشمه‌یه تۇتوشورلار. آنجاق ایکیسی ده گۆجده برابر اوْلدوغو اۆچون بیر-بیرلرینی مغلوب ائده بیلمز. بامسی بئیرگین اسیر دۆشمه‌سی نتیجه‌سینده ایللرله آیری قالارلار. بۇ مۆدتده بانوچیچک مجبور اوْلاراق اره گئتمک مجبوریتینده قالار. بئیرک اسیر قالدیغی سارایین بَیی‌نین قێزی طرفیندن قۇرتاریلیر. تۆرک مدنیتینده قادینلارین دا کیشیلرله برابر گؤرولمکده‌دیر. آتینین آدی دَنگیبوْز و یا بئنگیبوْز شکلینده کئچر. آتی دا سوْیلو و صادقدیر، ایللرجه اؤزونو گؤزله‌یر.

آتا آدی ایله آدلاندیرما «بای بورا بَی اوغلو بامسی بئیرک» آنتروْپوْنیمینده ده مۆشاهیده اوْلونور. بۇرادا آتا آدی ایله اوْغول آدی آراسیندا ظاهری سسلنمه اوْخشارلیغینی یارادان «ب» جینگیلتیلی صامیتیدیرسه، اوْنلارین آراسیندا سمانتیک تۇتوم یاخینلیغینی یارادان «بؤرو» (قۇرد، جاناوار) لکسیک واحیدیدیر. «بای بورا-قام بوره‌نک» آنتروْپوْنیمی‌نین «بای» و «بؤره» (بؤرو) لکسیک واحیدی اساسیندا فوْرمالاشماسینی ثبوت ائتمه‌یه احتیاج یوْخدور. «بئیرک» آنتروپونیمی‌نین ایسه «بؤرو» لکسیک واحیدیندن یارانماسی س.علیزاده طرفیندن قئید اوْلونموشدور.

## بامسی بئیرک دده قوْرقود کیتابیندا

## قایناقلار

## قئیدلر

بؤلمه:دده قورقود کیتابی
بؤلمه:دده قورقود کیتابی‌نین شخصیتلری
تورکجه، عجمجه، مغولجا و فارسجا دیلمانج مجموعه

**تورکجه، عجمجه، مغولجا و فارسجا دیلمانج مجموعه** (اصل آدی: مجموع ترجمان ترکی و عجمی و مغولی و فارسی) ۱۲۴۵-جی میلادی ایلده مملوک میصرده یازیلان تورکجه سؤزلوک‌دور. بو سؤزلوگون یازیچی‌سی تانینماییب‌دیر. قیپچاق تورکجه‌سینین سؤزجوکلری باشدا و آزراق اوغوز تورکجه‌سیندن سؤزجوکلر بو سؤزلوکده یئرلشیب‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:فارسجا سؤزلوکلر
بؤلمه:عجمجه سؤزلوکلر
بؤلمه:موغولجا سؤزلوکلر
حلية الإنسان و حلبة اللسان

**حلية الإنسان و حلبة اللسان** (باشقا آد: لغت اب مهنا) اون دؤردونجو میلادی یوز ایللرده ائلخانلی‌لار دؤنمینده یازیلان عربجه-تورکجه، مغولجا و فارسجا سؤزلوک‌دور. بۇ سؤزلوگون یازیچی‌سی جمال الدین ابن مهنا دور. سؤزلوک اوچ بؤلومدن عیبارت دیر:
:# عربجه-فارسجا
:# عربجه-تورکجه
:# عربجه-مغولجا
کیتابین ایکینجی بؤلومونده آذربایجان تورکجه‌سینین دیل بیلیمیندن گئنیش شکلده سؤز آچیلماقدان سونرا ایکی میندن آرتیق تورکجه سؤزجوک یازیلیب‌دیر. بۇ کیتاب دا یئرلَشن تورکجه سؤزجوکلرین چوخو گونوموزون آذربایجان تورکجه‌سینده ایشلنیر.
## بیرده باخ
حلية الإنسان و حلبة اللسان کیتابی ویکی‌مدیادا تورکجه بؤلومو کیتابین ۷۱-جی صفحه‌سیندن (فایلین ۸۰-جی صفحه‌سی) باشلاییر.
## قایناقلار

بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:تورک ادبیاتی
جیت کان دو

** جیت کان دو**  (چینجه: 截拳道) بیر چینی ساواش هنرلرین سبکی دیر کی بروس لی توسطو ایله دؤزلیب.

## قایناقلار

بؤلمه:ایدمان
سان فرانسیسکو

**سانفرانسیسکو ** ۷٬۲۶۴٬۸۸۷ نفوس وار و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری‌نین دؤردونجو بؤیوک شهری دیر.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Francisco»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار
سینما

**سینما** دبریشدن شَکیل لری ثبت المقین هۆنری دی. فیلم بیر سری ثابت عکسین قاریشیقی دی کی اونون تحرکۆکۆن نون توهمون یارادی.

سینما( فرانسوی ده : **cinéma** )، دۆنیانین بؤیؤک ریسانه لرین نن دیر کی تکنولوژی اۆستۆنده دایاقلانیب و هۆنر جنبه سین نن سونرا، اقتصادی جنبه سی ده واردی. 

## قایناقلار
https://en.wikipedia.org/wiki/Cinema

بؤلمه:سینمالار و سینما سالونلاری
فیلم

**فیلم ** - بیر سری موتوالی گؤرونتو لردن تشکیل تاپیر و بیر ایتّیفاق، صحنه و یا ماجرانی ریوایت ائدیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:فیلم
بؤلمه:Art media
بؤلمه:Media formats
بؤلمه:French inventions
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
لانق بیچ

**لانق بیچ** () آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ان بؤیوک شهرلردن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2015-جی ایلين نۆفوس سایی‌سی اساسيندا 474140 نفر ایمیش. بۇ شهر کالیفورنیا ایالتینده یئرلشیب.  
## تاریخ

## جغرافیا

## گؤرونتولر

## بیرده باخ
*نۆفوسلارینا گؤره آمریکا بیرلشمیش ایالتلری- شهرلری سیاهیسی
* آمریکا بیرلشمیش ایالتلری

## قایناق‌لار
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_United_States_cities_by_population

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Long Beach, California»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

 

بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
شرق دؤیوش هۆنرلری

بندانگشتی|250px|بیر نمونه دؤیوش هۆنری 

**شرق دؤیوش هۆنرلری ** — دیفاع، حمله و یا ورزیش هدفی ایله گؤرولن تکنیکلر و حرکتلر. کاراته، تکواندو، جودو و کونگ فو بۇ هۆنرلردن ساییلیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:دویوش صنعتی
جاستين ترودو

بندانگشتی|سول|جاستين ترودو

**جاستين پيئر جئيمز ترودو** (انگليزجه. Justin Pierre James Trudeau) (دوغوم گونو: 1971 دسامبر 25) كانادالي سياستچي دير. 
2015 آوقوست آيي نين 19-جو گونده قورولان باشاباش اینتخاباتلاری قازاناندان سونرا، ليبرال حزبی باشچیسی عونوانیندا كانادا باش وزیری کاندیدیاولدو. جاستين ترودو ، كانادانين قاباقکی باش وزیری پيئر ترودو (1968-1979 ; 1980-1984) نون بؤيوك اوغلودور. 
2008 ايلينده کویبئک اوستانی مونترال بؤلگه سی پاپينا سئچیم بؤلوموندن ميللت وكيلي سئچيلدي و 2011 ايلينده یئنه ده سئچيلدي. ليبرال حزبين جاوانلیق ، وطنداشليق و كؤچريليك ،منتقدي عونوانیندا چاليشدي. 
2012 آوريلي نين 14نده ليبرال حزبين باشچيسي سئچيلدي. ترودو 2015 آوقوست 19 تاريخينده كي سئچيملرده چوخونلوق حكومت باشاريسي الده ائديب ، كانادانين 2015 نوامبر 4 تاريخينده ايشه باشلايان دولتي نين باش ‌وزیری تعيين اولدو.

## قايناق

بؤلمه:کانادالیلار‎
بؤلمه:۱۹۷۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:Anglophone Quebec people
بؤلمه:Canadian feminists
بؤلمه:Canadian people of Anglo-Irish descent
بؤلمه:Canadian people of English descent
بؤلمه:Canadian people of French descent
بؤلمه:Canadian people of Indonesian descent
بؤلمه:Canadian people of Malaysian descent
بؤلمه:Canadian people of Scottish descent
بؤلمه:Canadian Roman Catholics
بؤلمه:Canadian schoolteachers
بؤلمه:Children of Prime Ministers of Canada
بؤلمه:Franco-Ontarian people
بؤلمه:French Quebecers
بؤلمه:Leaders of the Liberal Party of Canada
بؤلمه:Liberal Party of Canada leadership candidates
بؤلمه:Liberal Party of Canada MPs
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:Male feminists
بؤلمه:McGill University alumni
بؤلمه:Members of the 29th Canadian Minist
مقدمة الأدب

**مقدمة الأدب** ۵۳۲-جی هیجری ایلده عرب اولمایان موسلمانلارا عربجهنی اؤرگتمک اۆچون یازیلان عربجه-تورکجه، فارسجا و خوارزمجه سؤزلوک‌دور. بۇ سؤزلوگون یازیچی‌سی محمود زمخشری دیر و یازیلیشی قورتولاندان سوْنرا سولطان آتسیز خوارزم‌شاها ایتحاف اولونوب‌دور. دیوان لغات الترکدن سوْنرا بئش ایله آلتینجی هیجری یوز ایللرین تورکجه سؤیلمین تانیماقدا دگرلی کیتابلاردان دیر. کیتابین یازی‌سی عربجهدیر و عربجه یازیلان سطرلرین آلتیندا تورکجه، فارسجا و خوارزمجه اوْلان قارشیلیقلاری یئرلشیب‌دیر. کیتابدا اوْرن آلان تورکجه سؤزجوکلرین چوخو اوغوز، قیپچاق و قانیقلی تورکجه‌سیندن دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:تورک ادبیاتی
چین دیلی

**چین دیلی** () بۇ دیلده ۱٫۲ میلیارد نفر دانیشماغی باشاریر. چین-تبت دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. چین, تایوان و سنقاپور اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دیللر
بؤلمه:Analytic languages
بؤلمه:چین دیلی
بؤلمه:Isolating languages
بؤلمه:Sinology
بؤلمه:Language versus dialect
بؤلمه:Languages of China
بؤلمه:Languages of Singapore
بؤلمه:Languages of Taiwan
هالیوود

** هالیوود** (اینگیلیسجه:Hollywood) آمریکانین سینما صنعتی دیر کی چوخلو سبکلر و ژانرلاردا فیلم دؤزلدیر و دنیانین ان زنگین میلی سینماسی حسابا گلیر.

## گؤرونتولر

File:NestorStudios-Hollywood-1913.jpg
File:Aleja_Gwiazd_w_Hollywood_84.JPG



## آرتیق اوخو

*Community newspapers in Hollywood, California
*History of film
*
*:Category:Documentary films about Hollywood
*:Category:Films about Hollywood
*List of films set in Los Angeles
*List of Hollywood-inspired nicknames
*List of Hollywood novels
*List of Los Angeles Historic-Cultural Monuments in Hollywood
*List of television shows set in Los Angeles
*North Hollywood, Los Angeles
*Outline of film
*Studio zone

## قایناقلار
بیرینجی تیریک دؤیوشو

**بیرینجی تیریَک دؤیوشو** — ۱۹-جو یۆز ایلین اوْرتالاریندا باش وئرن و باتیلی دؤولتلرین چین‌ده تیجارت آیریجالیقلاری قازانمالاری ایله سوْنوجلانان دؤیوش.

## قایناقلار

## گؤرونتولر


File:AMH-6145-NA View of Canton.jpg

File:View of Canton factories 2.jpg

File:William John Huggins - The opium ships at Lintin, China, 1824.jpg

File:英國在印度的鴉片儲存庫.PNG

File:Opium imports into China 1650-1880 EN.svg

File:Commissioner Lin Zexu.jpg

File:Letter by Lin Zexu to Queen Victoria of the United Kingdom.jpg

File:Destruction of opium in 1839.jpg

File:Barren Kowloon.jpg

File:Volage &amp; Hyacinth in Chuenpee.jpg

File:Capture of Ting-hai.jpg

File:British ships in Canton.jpg

File:Canton River and adjacent islands.jpg

File:Canton from the Heights.jpg

File:HMS Wellesley and Squadron in Hong Kong.jpg

File:The Signing of the Treaty of Nanking.jpg

File:Attack on war junks.jpg

File:Joss House, Chapoo 1842.jpg

File:Chinese soldiers with gingals.jpg

File:98th Foot at Chinkiang.jpg

File:Opium War Museum entrance.jpg



بؤلمه:اینگیلیسین دؤیوشلری
بؤلمه:چینین دؤیوشلری
بؤلمه:۱۸۳۹-جو ایلده چین
بؤلمه:۱۸۴۰-جی ایلده چین
بؤلمه:۱۸۴۱-جی ایلده چین
بؤلمه:۱۸۴۲-جی ایلده چین
بؤلمه:بیرینجی تیریک دؤیوشو
جنوب

**جنوب** یا دا **گۆنئی** ()، دؤرد اساس سمتلردن یادا قوطب‌گؤسترنین نوقطه‌لرینین بیریدیر. بو سمت شومالین عکس نوقطه‌سیدیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* 

بؤلمه:جهت‌لر (هندسه)
صحاح العجم

**صحاح العجم** ۱۴-جو یۆز ایللرین باشلانیشیندا یازیلان تۆرکجه سؤزلوک‌دور. بو سؤزلوگون یازیچی‌سی، ۱۳-جی و ۱۴-جو یۆز ایللرین بؤیوک ادیبی، هیندوشاه بن سنجر نخجوانی دیر. بو کیتابدان یالنیز بیر ال یازما گۆنوموزه چاتیب‌دیر. بو ال یازما چکسلواکینین براتیسلاوا کیتابخاناسیندا ساخلانیلیر و پروفسور حسن زرینه‌زاده اوندان بیر کپی تهیه ائدیب‌دیر. ۱۳۶۱-جی ه.ش ایلده پروفسور غلامحسین بیگدلی الی ایله نستعلیق خطده یازیلیب و یایینلانیب‌دیر. تۆرکلره فارسجا اؤرگتمک اۆچون یازیلان بو سؤزلوکده آلتی میندن چوخ تورکجه سؤزجوک یئرلشیب‌دیر. بو سؤزلوکده تۆرک دیلینده فارسجانین دیل بیلگیسیندن سؤز سۆرولوب‌دور:

چاغداش آذربایجان تورکجه‌سینه چئوریسی:
 

اثر ۱۳۶۶ دا  پروفسور غلامحسین بیگدلی‌نین همتی ایله ۴۸۴ صحیفه‌ده ایشیق اۆزو گؤره بیلمیشدیر. کیتاب غلامحسین بیگدلی ـ نین فارسجا مقدمه‌سیندن سونرا آب آوردن سؤزونون ایضاحی ایله باشلانیب نهایت یهزه سؤزو ایله بیتیر.

## اتک‌یازیلار

## قایناقلار
* صحاح العجم، هندوشاه نخجوانی، به اهتمام غلامحسین بیگدلی، ستاد انقلاب فرهنگی، مرکز نشر دانشگاهی

بؤلمه: تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:تورک ادبیاتی
یوسف صیادی

** یوسف صیادی ** 1358 ایلینده آنادان اولان ایرانلی سینماو تلویزیون اویونجوسودور. 
## قایناقلار

بؤلمه:ایرانلی سینماچیلار
کودکس کومانیکوس

250px|بندانگشتی|سول|کودکس کومانیکوسدان بیر صفحه
**کودکس کومانیکوس** یا **[[کومانلار|کومان]] کودو** (یا قیپچاق مجموعه‌سی-Codex Cumanicus) اون دؤردونجو میلادی یوز ایللرده ایتالیالی و آلمانلی مسیحی دین تبلیغچی‌لری اۆچون یازیلان بیر دیل قیلاووزو دور. بو کیتابدان ونیزین سان مارکوس کیتابخاناسیندا ساخلانیلان یالنیز بیر ال یازما گۆنوموزه چاتیب‌دیر. کودکس کومانیکوسدا قیپچاق تۆرکجه‌سی-لاتینجه سؤزلوک و نئچه قیپچاق تۆرکجه‌سینده یازی یئرلشیب‌دیر و کومان تۆرکلرین یاشاییشیندان دگرلی بیلگی‌لر بو کیتابدا اوْرن آلیب‌دیر.

## بیرده باخ
آرشیو سایتیندا کودکس کومانیکوس کیتابی 
## قایناقلار

بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:تورک ادبیاتی
پاتریسیا فیرتاناسی

بندانگشتی|سول|پاتریسیا تروپیک قاسیرغاسی نین حرکتی
**پاتریسیا فیرتاناسی** ()، **[[باتی یاریم کوره|غربی یاریم کوره]]**ده ثبت اوْلونموش ان گوجلو ایستیوا **گیجَل**ی دیر. 
بو فیرتانا، 2015 اوکتوبر آیی نین اورتاسیندا، مکزیک جنوب‌غربینده، و بؤیوک اوقیانوسون شرقینده یئرلشن تیهوانتپک کؤرفزینده داها گوجلنیب و 5نجی قات فیرتانا آدلانیبدیر. پاتریسیا مکزیک ساحیللرینده 14 متر اوجالیغیندا دالغالار یارادیب و 325&nbsp;km/h سورعتینده یئللر ایله مکزیک اؤلکه سی نین ایچینه گیریب و بؤیوک قورخو و خسارته ندن اوْلوب و گوجسوزلشندن سوْنرا آمریکانین تگزاس اوستانینه طرف گئتمیشدیر. بۇ فیرتانا موستقیم 8 نفر و غیرمستقیم 5 نفرین اؤلومو و ان آزی 37 میلیون دولار خسارته باعیث اوْلوب.

## قایناقلار
دینارا سافینا

بندانگشتی|سول|دینارا سافینا  2008 WTA یاریشلاریندا

**دینارا موبین قیزی سافینا** (تاتار تورکجه سی. Dinara Mɵbin qızı Safina ، روسجا. Динара Мубиновна Сафина، دوغوم گونو. 27 آوریل 1986، موسکو) روسیه نین تاتار وطنداشی اولان، دونیانین ان آدلیم خانیم تنیس اویونچولارینداندیر.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:روسیه مسلمانلاری
قمیش

سول|بندانگشتی|alt=قمیش|قمیش
**قمیش**، (Phragmites australis) سولاق یئرلرده، چای و گؤل اطرافیندا بیتن ایچی بوش بیر بیتگی‌دیر. اسکی زامانلاردان بو بیتگی‌ایله قاییق، حصیر و حتی بیر موسیقی آلتی «نی» دوزلیبدیر.

بؤلمه:بیتکیلر
تحفه حسام

**تحفه حسام** یئتدینجی ه.ق یوز ایللرده (13-جو میلادی یوز ایللر) یازیلان تۆرکجه-فارسجا منظوم سؤزلوک‌دور. بو سؤزلوگون یازاری تانینمیش خوی‌لی یازیچی حسام‌الدین حسن بن عبد المؤمن خویی دیر. بو کیتاب بیر سؤزلوک اولاراق، نظم ایله ۳۰۲ بیتده، ۲۰ بؤلومده و ۲۰ وزنده یازیلمیشدیر. تحفه حسام اثری تورکلره فارسجانی اؤرگتمه تکلیفینی بوینونا آلمیشدیر؛ باشقا سؤزله، تورک دیلی، خالقین اساس دیلی فرض ائدیلیب‌دیر. بو سؤزلوکده ۱۲۵۰-ه یاخین سؤزجوک یئرلشیب‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
كوروف

بندانگشتی|کوروْف کندی‌نین گئربی
بندانگشتی|کندین نقشه‌سی
**کوروْف** (لهیستانجا. Kurów) — لهیستانین باتی گۆنئیینده کند. ۲۰۰۵-جی نۆفۇس ساییسینا گؤره اهالیسی ۲۸۱۱ نفردیر.

## تاریخی
بۇراداکی ایلک یاشاییش مسکنی XII عصره عایید ائدیلیر. کوروْف ۱۴۴۲-۱۸۷۰-جی ایللرده شهر حالینا مالیک اوْلموشدور.

XVI عصرده کوروْف کالوینیزم حرکتی‌نین مرکزی اوْلسا دا٬ ۱۶۶۰-جی ایله‌جه اهالی‌نین چوْخو آریانلیغا کئچمیش. ۱۹۳۹-جو ایلده ایکینجی دۆنیا ساواشینین ایلک گۆنلرینده کوروْف لوفت‌وافِنین شیدّتلی بوْمباردمانینا معروض قالیب ساواش دؤنمینده بۇرادا آلمانلارین ایکی توْپلاما دۆشرگه‌سی یئرلشمیشدیر.

## قایناقلار

## گؤرونتولر

File:Kur1DSC 0282.JPG
مارات سافین

بندانگشتی|سول|مارات سافین ، 2006**مارات (موراد) موبین اوغلو سافین**(تاتار تۆرکجه‌ سی. Marat Mɵbin ulı Safin ، روسجا. Динара Мубиновна Сафина، دوغوم گونو. 27 ژانویه 1980، موسکو) روسیه نین تاتار وطنداشی اولان، دونیانین اؤنجه کی ان آدلیم تنیس اویونچولاریندان دیر و ایندی ایسه سیاستچی دیر.
1997نجی ده دونیانین اوچونجو کیشی تنیسچی سی اولماقلا آد و شؤهرت قازاندی. 2000 آمریکا آچیق قهرمانی اوْلوب بیرینجی قرَنداسلَم و دونیانین بیرینجی سایی تنیسچی عنوانینا صاحیب اوْلدو. 
دینارا سافینا دا باجی سی دیر. مارات و دینارا ، دونیادا بیرینجی سایی تنیسچی سی اوْلان تک باجی-قارداشدیرلار.

## قایناقلار
* ویکی پدیا انگلیزجه، تاتار و آنادولو تۆرکجه‌ لری
دیرسه خان

**دیرسه خان**؛ بۇغاج خانین آتاسی دده قوْرقود کیتابی‌نین شخصیتلریندندیر. دده قوْرقود کیتابی‌نین بیرینجی بوْیو (دیرسه خان اوْغلو بۇغاج خان) بۇ شخص و اوْنون اوْغلونون آدی ایله باغلیدیر.

## دیرسه خان دده قوْرقود کیتابیندا
بایاندور خان قوْناقلیق وئریر دیرسه خان قیزی-اوْغلو اوْلمادیغی اۆچون قارا اوْتاغا یوْللانیلیر. بۇ دۇرومدان ناراحات اوْلان دیرسه خان کۆسۆب گئدیر. نذر ائدیر، قۇربان کسیر و…

دیرسه خان قوْناقلیقدان کۆسوب ائوه گئدندن سوْنرا خانیمینا بئله سؤیله‌ایر:

## قایناقلار

بؤلمه:دده قورقود کیتابی
بؤلمه:دده قورقود کیتابی‌نین شخصیتلری
صیاد گلی پور

**صیاد گلی پور**، اورمیه لی شاعر

صیاد گلی پور تاخما آدی **آغجا اوغلان**، 1332جی گونش ایلینین بئشینجی آیینین بئشینده هشتری (هشترود) شهرینین آغجا اوغلان کندینده  دونیایا گؤز آچیبدیر.

## یاشاییشی
او، اورمیه‌ده ادبی و شعر درنک‌لرینده چالیشمالارینی 1360جی ایلدن باشلاییبدیر. گلی پور، ایرانین بیر چوخ ادبی فئستیواللارینا قاتیلاراق، موختلیف مقاملار ألده ائدیبدیر.
شاعردن مۆختلیف سبکلرده ایندییه کیمی یالنیز بیر جیلد کیتاب یاییلسا دا، 12 شعر دفتری یادیگار قالیبدیر. صیاد گلی پور، خسته‌لیک ندنی ایله 1394-جو ایلین قیروو آیینین بئشینده اورمیه‌ده دونیاسینی ده‌ییشیبدیر. بو شاعری، اورمیه‌ده اینجه‌صنعت‌چیلر مزارلیغی اولمادیغی اۆچون، اورمیه‌نین باغ رضوان آدلی عمومی مزارلیغیندا توپراغا تاپشیریبلار.

## شعرلریندن نمونه

## دنيزلر

قولدور قولدور ناققالار بؤيودور

اما بيزيم يازيق باليقلاريميز

گؤز ياشلاری

حسرت اۆزلرينده

خيردا خيردا شوشه‌لرده

قوجاليرلار

اوتورون آه چكك

يئللر آپارسين.

## قایناقلار

بؤلمه:اورمیه‌لیلر
بؤلمه:اورمولو شاعیرلر
گوران

بیر شیعه فیرقه سی . موسلمانلار و  شیعه لر ایچره تاپیلدی.

گورانلار ایمام علی (ع) مقامیندا چوخلو سوزلر یارادیب و اونی پئیغمبردن یوخاری بیلدیلر.اولارین نظرینه جبرئیل وحی گتیرن گون کیریخیب و علی یئرینه محمد(ص) اۆچون وحی گتیردی و علی گرک اونون یئرینه پئیغمبر اولایدی. گورانلار حضرت علی و اونون اوغلانلارین دۆنیادا لاب یوخاری اینسان بیلردیلر.گورانلار کیسانیه مسلکیندن تاپیلمیشدی ومحمدحنفیه علی نین اۆچونجو اوغلون ایمام بیلردیلر.

کیسانیلر نئچه مسلکلری و طایفالاری واریدی . بیری گورانیدی, گورانلار کیسانیه دونوشونده علی اللهی لره تای بیلینردی هابئله اولار علی اللهی لردن آیری مسلکدی. کیسانیلرین باشچیلاری قیزیل باش ائللردن اولودورلار و شاه ایسماعیل چاغیندا عثمانلی ائیله ساواشدیلار.

گورانلار تبریزده طالقانی و مارالان محله سینده قالیردیلار.اولار ایلخیچی آذرشهر هشترود وعجب شئر و بن ائو شهریلرینده اولاریدلار ایندی گورانلار جعفریلر ائیله بیر دونوشه گلیب.

گورانلار بوغ لارین اوزالداردیلار و بوغلارین اوجلارین هویردیلر شاه عباس و شاه ایسماعیل اولاراتای بوغ لاری واریدی.اولار شیعه لره عثمانی قوشونو قاباغیندا دایاق اولدولار و شیعه مسلکی گوران لار الی ائیله ایراندا یایلدی.

گورانلار ایلده محرملر محمدحنفیه مچیدلرینده یغینجاقلاری اولاردی و باش یارایدیلار.باش یارماق گوران وقیزیل باشلارین رسمی اولموشدی.

بؤلمه:دین
نیل

** نیل** دونیانین ان اوزون چایی دیر. بۇ چای آفریقانین قوزئی دوغو (شمال شرق) بؤلگه سینده یئر آلیر. ۶٬۶۵۰ کیلومتر اوزونلوغودور.

## گؤرونتولر

Image:Egypt Nil.jpg
Image:Nile composite NASA.jpg
Image:Satellite picture of the Nile Delta, Egypt.jpg
Image:Nile River and delta from orbit.jpg
Image:Large Cairo Landsat.jpg
Image:Vallee fertile du Nil a Louxor.jpg
Image:Egypt.Luxor.Nile.01.jpg
Image:IlhaElefantina.jpg
Image:Nubian village in Elephantine Island Aswan.jpg
Image:Nile aswan.jpg
Image:Nile in Luxor.jpg
Image:Luxor.jpg
Image:Orilla del Nilo.jpg
Image:BlueNileCFalls.jpg
Image:Nile.jpg
Image:Sailing on the Nile.jpg
Image:Felucca.jpg
Image:Nil.jpg
Image:Nile2.jpg
Image:BarragemAssuão.jpg
Image:High Dam Burg, Aswan, Egypt, Oct 2004.jpg
Image:AswanHighDam Egypt.jpg
Image:WEBSTER(1830) 2.011 OVERFLOW OF THE NILE. VIEWFROM THE PYRAMIDS, LOOKING TOWARDS CAIRO.jpg
Image:ST-Nile-statue.jpg
Image:VaticanMuseums Statue of River Nile.jpg
Image:Roma Piazza del Campidoglio Nilo 001.JPG
Image:ST-Nile-Cairo.jpg
Image:ST-firstcataract.jpg
Image:Africa.NileMap.01.png
Image:Nile.png
Image:Niloblanco.jpg
Image:Nile-River1.ogg
Image:Nile-River-Cruise.ogg


## قایناقلار

بؤلمه:چایلار
بؤلمه:نیل چایی
بؤلمه:International rivers of Africa
بؤلمه:Nile basin
بؤلمه:Rivers of Egypt
بؤلمه:Rivers of Sudan
بؤلمه:Rivers of South Sudan
بؤلمه:Rivers of Uganda
بؤلمه:Geography of ancient Egypt
بؤلمه:Hebrew Bible rivers
بؤلمه:National parks of Egypt
بؤلمه:Water transport in Egypt
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:Rivers of Africa
سعید آقاخانی

**سعید آقاخانی** (دوغوم ۱۳۵۰ بیجار)ایرانلی سینما و تلویزیون اویونجوسو،یازیچی سیدیر.
## قایناقلار
بختیار رحمانی

**بختیار رحمانی** ایرانلی فوتبال اویون‌چو سو دور. بۇ اویون‌چو ۱۳۸۵ ایلینده فولادین نوجاوانلار تیمینه قوشولموشدور. بختیار ۱۷ یاشیندان فولادین بویوک تیمینده اوینیوب دور.
بو اویون‌چو ۱۳۹۴ ایلینین یای فصلینده عسکر (سرباز) حالتده تراختور تیمینه قوشولدو.

## قایناقلار

بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
بؤلمه:تراکتورسازی کولوبونون اویونچولاری
ضیاءالدین (اؤزبکیستان)

**ضیاءالدین** اؤزبکیستان شهرلریندن بیری دیر. بو شهر اؤزبکیستانین سمرقند اوستانینین پخته‌چی بؤلگه‌سینده یئرلشیب دیر. اهالی‌سینین سایی ۱۱۶۱۰ نفر دیر.

## قایناقلار
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

بؤلمه:اؤزبکیستان شهرلری
گنگ

**گنگ چایی** ( اینگیلیسجه: Ganges) هیند یاریم آداسینین ان اوزون چایی دیر و ۲۵۰۶ کیلومتر اوزونلوغو دور.
## قایناقلار

بؤلمه:چایلار
آمازون چایی

**آمازون چایی** (پورتقالجا: Rio Amazonas) دونیانین ان سولو چایی دیر و گونئی آمریکا دان آخیر و اطلس اوقیانوسونا تؤکولور. بو چایین اوزونلوغو معمولاً ۶۴۰۰ کیلومتر تخمین وورولور آنجاق بعضی تخمینلره گؤره‌ده بو چایین اوزونلوغونو  نظرده آلینیر. حوضه‌سینین ساحه‌سینه، سو صرفیاتینا گؤره دونیادا بیرینجی، اوزونلوغونا گؤره ایکینجی (نیل دن سونرا) روتبه‌ده‌دیر.

## گؤرونتولر

Image:Amazon origin at Mismi.jpg
Image:Amazon boat.jpg
Image:Amazonas_-_Encontre_das_Aguas.jpg
Image:Amazonia-moradia.jpg
Image:Canoa_-_Novo_Airao_-AM.JPG
Image:Anavilhanas_Amazon_River.JPG
Image:Boats_at_Amazon_River.JPG
Image:Riverguama1.jpg
Image:Francisco de Orellana1.JPG
Image:Atardecer Sobre el Río Amazonas.jpg
Image:Amazon-river-delta-NASA.jpg
Image:Amazon-river-NASA.jpg
Image:Manaus-Amazon-NASA.jpg
Image:Mouths of amazon geocover 1990.png
Image:Amazon 57.53278W 2.71207S.jpg
Image:Amazon mouth-September2000.jpg
Image:Satellite picture of the Amazon River.jpg
Image:Amazon river basin.png
Image:Amazon river basin-fr.png
Image:Amazonasbecken.png
Image:Bcamazonica.jpg
Image:Amazon River (PSF).png
Image:Casiquiarerivermap.png
Image:Amazonase hudrograaf.png



## قایناقلار

بؤلمه:چایلار
بؤلمه:آمازون
بؤلمه:Amazon basin
بؤلمه:آمازون یاغیش مشه‌لری
بؤلمه:Upper Amazon
بؤلمه:Rivers of South America
بؤلمه:International rivers of South America
بؤلمه:Rivers of Colombia
بؤلمه:Rivers of Peru
بؤلمه:Colombia–Peru border
بؤلمه:Rivers of Amapá
بؤلمه:Rivers of Amazonas (Brazilian state)
بؤلمه:Rivers of Loreto Region
بؤلمه:Rivers of Pará
بوغاج خان

**بوغاج خان** (**بۇغاج خان**، **[[دیرسه خان|دیرسه خانین]] اوْغلو بۇغاج خان**)؛ دده قوْرقود کیتابی‌نین شخصیتلریندندیر. دده قوْرقود کیتابی‌نین بیرینجی بوْیو (دیرسه خان اوْغلو بۇغاج خان) بۇ شخصین آدی ایله باغلیدیر.

## بوغاج خان دده قوْرقود کیتابیندا

## قایناقلار

بؤلمه:دده قورقود کیتابی
بؤلمه:دده قورقود کیتابی‌نین شخصیتلری
بانو چیچک

**بانو چیچک** دده قوْرقود کیتابی‌نین شخصیتلریندندیر. بانو چیچک بامسی بئیرک-ین بئشیک کرتمه‌سیدیر.

## بانو چیچک دده قوْرقود کیتابیندا
دده قوْرقود داستانلاری‌نین بای بورا بَی اوغلو بامسی بئیرک بوْیوندا (اۆچونجو بوْی) بانو چیچک بئله توْصیف اوْلونور:

## قایناقلار

## قئیدلر

بؤلمه:دده قورقود کیتابی
بؤلمه:دده قورقود کیتابی‌نین شخصیتلری
شفاف یوخو

[بندانگشتی|«چوانق زۇ»نون [کپه‌نک یوْخوسو]]
**شفّاف یۇخو** و یا **آنلاشیلیر یۇخو** ()٬ بشرین یۇخو گؤردوگو سیرادا٬ یۇخو گؤردوگونون فرقینده اوْلماسی حالینا و یۇخو گؤردوگونون بیلینجینده اوْلدوغو بئله یۇخولارا وئریلن آددیر. تِریم٬ ایلک دفعه آکسفوْرد روانشوناس‌لیق انستیتوسوندان پاراسایکوْلوژ کِلیا قرین طرفیندن ایشلنمیشدیر.

شرقین شفّاف یۇخویا اهمیت وئرن بعضی عیرفانی مکتبلرینده اوستا٬ اؤیرنجی‌سینه گؤردوگو پسیکولوژیک قایناقلی یۇخونونون ایختیارینی الینه آلا بیلمه‌سی اۆچون٬ یۇخویا باخماق تِکنیکلرینی اؤیردیر. بۇ تکنیکلری اۇیغونلایا بیلن اؤیرنجی٬ یۇخوسوندا وحشی بیر حئیوان طرفیندن قوْوالانماقدایسا٬ یۇخوسوندا بیلینج‌لی حالا گئچر (شفّاف یۇخو حالینا) و یۇخویا باخماق کؤلگه‌سینده یۇخونون قالانیندا بۇ دفعه اؤزو اوْ وحشی حئیوانی قوْوالایا بیلر.

## قایناقلار

بؤلمه:پسیکولوژی
ایران آشیقلار بیرلیگی

**ایران آشیق بیرلیگی** (فارسجا:**خانه ایران عاشیقلاری**) ۱۸ مهر ۱۳۹۴-جۆ ایلده ایراندا یاشایان و چالیشان آشیقلارین بیرلشمه‌لری ایله یارانان تشکیلات.
بندانگشتی
## یارانیلماسی
ایران آشیقلار بیرلیگی ۱۸ مهر ۱۳۹۴-جۆ ایلده (۲۰۱۵-جی ایل) کشور وزارتیندن مجوز آلاراق ان.جی.اوْ تشکیلات کیمی ایشه باشلامیشدی. تهرانین نیاوران مدنیت مرکزینده کئچیریلن تدبیرده بو بیرلیگین ۱۰ نفرلیک رهبرلیگی بئله سئچیلدی: ۱- آشیق سلجوق شهبازی ۲- محمد عبادی آلیشیق ۳- آشیق چنگیز بی‌ریا ۴- آشیق هدایت مهری ۵- آشیق ستار برازش ۶- آشیق اکبر صادقی ۷- آشیق علی محمدی ۸- اکبر حمیدی ۹- آشیق ستار بابایی ۱۰- آشیق قربان علیارلی.

تهرانین نیاوران مدنیت مرکزینده کئچیریلن تدبیرده ایراندا یاشایان آشیقلاردان باشقا آذربایجان جۇمهوریتی، تۆرکیه و اوْرتا آسیا تۆرک دؤلتلرینه‌ده دعوت یوْللانمیشدی. بو تدبیرده ایرانین فرهنگ ارشاد وزارتخاناسی‌نین هنر معاونی اوْلان علی مراد خان و آذربایجان جۇمهوریتی‌نین سفارتخاناسی‌نین مسئوللاریدا ایشتیراک ائتمیشدیلر.

## قایناقلار

## آیریجا باخ
* نیاوراندا کئچیریلن مراسمدن عکسلر 

بؤلمه:آشیقلار
بؤلمه:ایران تشکیلاتلاری
بیلی اؤلدور:۱-جی بؤلوم

بندانگشتی|سول

**بیلی اؤلدور** () کوئنتین تارانتینونون یؤنتدیگی ، بیرینجی بؤلومو: بیلی اؤلدوردور.1 آدی ایله 2003 ایلینده، ایکینجی بؤلومونون ده بیلی اؤلدور.2 آدی ایله 2004 ایلینده گؤستریمه گیردیگی فیلملر دیر. اساسدا فیلم تک پارچادیر آنجاق اوزون اولماسینا گؤره ایکی یه بؤلونموشدور. 

## قایناقلار

بؤلمه:فیلملر
تای چی

**تای‌چی‌چوان** (چینجه: 太極拳)  بیر دؤیوش هونری دیر ووشو یا دا چینکونگ فو سو ساییلیر.
## قایناقلار
کونگ فو

thumb
**کونگ‌فو** (چینجه:功夫)بیر سؤز دیر کی تمام چینیدؤیوش هۆنرلرینه دئییلیر .(چینجه: 功) ایش، فعالیت معنا سیندا، و  «فو» (چینجه: 夫) اینسان معناسیندا "گلیر. کی ترکیبی *اینسان ایشی* یا *اینسان فعالیتی* اولور.
## قایناقلار

بؤلمه:دویوش صنعتی
شانون لی

**شانون ایمری لی** (اینگیلیسجه: Shannon Emery Lee) (چینجه: 李香凝) (دوغوم ۱۹ آوریل ۱۹۶۹)، اویونجو وآمریکالی تاجر دیر . بروس لی نین قیزی وبراندون لی نین باجی سیدیر.
## قایناقلار
یئنگی بازار (پئشکو تومنی)

**یئنگی بازار** اؤزبکیستان شهرلریندن بیری دیر. بو شهر اؤزبکیستانین بوخارا اوستانینین پئشکو بؤلگه‌سینده یئرلشیب دیر. اهالی‌سینین سایی ۵۵۹۱ نفر دیر.

## قایناقلار
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

بؤلمه:اؤزبکیستان شهرلری
براندون لی

**براندون لی** (اینگیلیسجه: Brandon Lee) (دوغوم ۱ فوریه ۱۹۶۵ - اؤلوم ۳۱ مارس ۱۹۹۳)، بروس‌ لی و لیندا لی نین اوْغلو  شانون لی نین قارداشی کی قارغا فیلمین اوینویاندا گؤله شلیکی ایله اؤلور.
## اوْینادیغی فیلم‌لر ==== قایناقلار

بؤلمه:کیمسه‌لر
بدایع اللغات

**بدایع اللغات** امیر علیشیر نوایینین اثرلرین اوخوماق اۆچون سولطان حسین بایقارا بۇیوروغو ایله یازیلان تۆرکجه سؤزلوک‌دور. بۇ  سؤزلوک ۱۰۸۴-جو ه.ق ایلده طالع هراتی ساغیندان گینه‌دن یازیلیب‌دیر و نئچه آیری سؤزلوگه قایناق اوْلوب‌دور.

## قایناقلار

بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
سطر

سطر شهری کیرمانشاه اوستانین یئنی شهر اولموش شهرلریندن اولاراق ایرانین باتیسیندا یئرلشیب.
بو شهر سنقر بولگه سینده یئرلشیب.1385 جی ایل سایلمیش نفوس آمارلاری اساسیندا ۱۰٫۲۹۱ جمعیتی واریدی. سطر شهری سنقر هابئله میانکوه آدلان داغین باتیسیندا یئرلشیب.
## کندلر
* سردره
* آئینله
* نجف آباد
* گلاویژ
* کانی طوران
* بَرووسان
* شوراوا
* ورداران
* آگاهان
* کانی قلا 
* بابا شیخ علی
* داشتیبلاغ
## خالق
سطر شهرین خالقی کوردجه و تورکجه دیللرده دانیشیرلار و هابئله دین لری موسلمان و مذهب لری ده شیعه دیر.
## قایناقلار
سروش رفیعی

**سروش رفیعی** ایرانلی فوتبال اویون‌چو سو دور. بۇ اویون‌چو ۱۳۶۹ ایلینده نورآباد ممسنی شهرینده دوغولوب دور. او ایندی تراختور تیمین عوضوی دیر و کئچمیشده فجر سپاسی و فولاد خوزستانین اویون‌چوسو اولوبدور.

## قایناقلار

بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
بؤلمه:تراکتورسازی کولوبونون اویونچولاری
تبریز متروسو

**تبریز متروسو**، آذربایجانین اهالی باخیمیندان ان بؤیوک شهری اوْلان تبریز دکی مترو سیستمی دیر. ۲۷ آقوْست ۲۰۱۵ تاریخینده ۱-جی خط‌ین خیدمته گیرمه‌سی ایله بیرلیکده فعالیته باشلایان *تبریز متروسو*، گۆنوموزده ۱-جی خط اوْلماق اۆزره ۱ خط‌دن تشکیل تاپماقدادیر.

*تبریز متروسو* ۵ شهرایچی خط (۱-ی ایشلتمه‌ده، ۴-و اینشا حالیندا) و ۱ شهراطرافی خط (تبریز-سهند) کی ۱-جی خط‌ین اۇزانتی‌سی دیر تشکیل تاپمیشدیر و توْپلام ۸۹٫۹ کیلومتر اۇزونلوغوندا اوْلوب ۸۲ دۇراقدان عیبارت دیر.

## خطلر
بندانگشتی|سول|تبریز آلت یوْلو، ائل گؤلو دۇراغی
* خط <span style="padding:1px .5em;color:white;background-color:DarkCyan;font-weight:bold;">۱</span>:  ۱۷ کیلومتر اۇزونلوغوندا، ۱۸ دۇراغی اولاجاق؛ ائل گؤلو دوراغیندان باشلانیر لاله کؤی ده سوْنا چاتیر. ۱۸ دۇراغی واردیر. ۸ کیلومتری آچیلیبدیر.
* خط <span style="padding:1px .5em;color:white;background-color:brown;font-weight:bold;">۲</span>: ۲۲.۴ کیلومتر اۇزونلوغوندا، ۲۰ دۇراغی اوْلاجاق؛ قاراملیک دۇراغیندان باشلانیر بسیج مئیدانیندا دا سوْنا چاتیر.
* خط <span style="padding:1px .5em;color:white;background-color:red;font-weight:bold;">۳</span>: ۱۵ کیلومتر اۇزونلوغوندا، ۱۴ دۇراغی اوْلاجاق؛ تبریز ملتلرآراسی فرودگاهندان باشلانیر بسیج مئیدانیندا دا سوْنا چاتیر.
* خط <span style="padding:1px .5em;color:white;background-color:Indigo;font-weight:bold;">۴</span>: ۱۵.۴ کیلومتر اۇزونلوغوندا، ۱۸ دۇراغی اوْلاجاق؛ آذربایجان مئیدانیندان باشلانیر پاسدارلار مئیدانیندا دا سوْنا چاتیر.
* خط <span style="padding:1px .5em;color:Black;background-color:Yellow;font-weight:bold;">۵</span> تبریز-سهند: بیرینجی چیزگی نین داوامیندا تیراختور کارخانا قاباغیندان گئچندن سوْنرا، سهند یئنی شهرینه ساری گئدجکدیر.
بندانگشتی|وسط|700px|تبریز متروسونون بیرینجی خطی

## بیرده باخ
مترولارین لیستی

## قایناقلار

بؤلمه:تبریز متروسو
بؤلمه:تبریز
کوقالیماویا ۹۲۶۸ ساییلی اوچوشو

بندانگشتی|سول
**کوقالیماویا ۹۲۶۸ ساییلی اوچوشو** روس هاوایولو شیرکتی کوقالیماویا (روسجا. Когалымавиа) طرفیندن میصرین شرم الشیخ شهرینین هاوا آلانیندان روسیه نین سن پترزبورگ شهرینده کی پولوکوو هاوا آلانینا گئدن اوچوشدور. 2015 اوکتوبر آیی نین 31نجی گونونده گرچکلشن اوچوشدا، اوچاق سینا یاریم آداسی گؤیونده اولاندا اوچاق و اوچوش گؤزلمه مرکزلری ایله رادیو سیقناللار کسیلدی. میصر هاواچیلیک قورومونون آچیقلاماسیندا اوچاغین دوشدویو اعلام اولوندو. اوچاق موسکو ساعاتی ایله ساعات 7:13 ده دوشوب. اوچاق ایرباس A321-231 مودئلینده ایمیش. اوچاقدا 217 یولجو و 7 یول قوللوقجوسو وار ایمیش و اوزوجولوکله هامیسی جانلارین الدن وئردیلر. اوچاقداکیلارین 214 نفری روسیهلی و 3 نفری ده اوکراینلی ایمیشلر.
بو اوچاق دوشوشو آجی اولایی، میصر اؤلکه سی ایچینده باش وئرن ان پیس قضادیر. عئینی زاماندا ایرباس A321 مودئللری ایچینده ده ان اؤلومجول قضادیر.

## داعیش تئرور قورومو ادعاسی
بندانگشتی|سول|سینا یاریم آداسیندا اوچاق دوشن بؤلگه بو اوچاغین دوشوشوندن سونرا، سینا یاریم آداسیندا داعیش تئرور قورومونا باغلی اولان بیر قروپ، اوچاغی گؤیده ووروب، و روسیه نین سوریه ده کی موسلمانلاری بومباردیمان ائتمکلرینین انتقامی نی آلدیقلاری نی ادعا ائتدیلر. باشقا طرفدن روسیه و میصر رسمی لری دئدیلر کی اوچاق اوجا بیر هوندورلوگه یئتیشمیش ایمیش و داعیش تئرور قروپلاریندا یوخاری هوندورلوکده کی بیر اوچاغین روس اولدوغونو تانییب و راکتله وورماق تکنولوژیلری یوخدور.

## قایناقلار
* آنادولو تورکجه سی و انگلیزجه ویکی پدیا صفحه لری
هالووین

بندانگشتی|هالووین
**هالوْوین** باتی اؤلکه‌لرین گله‌نک‌سل بایراملاریندان، اوکتوبرین ۳۱جی گئجه‌سینده توتولار. اوشاقلار بو گئجه‌ده دؤره دولانیب عجئییب گئییم‌لرله شوقولات و باشقا شیرنیلر ییغارلار. بؤیوک‌لر ده بلکه اؤز پارتیلرینه قاتیلیب قورخونج یوخسا گولونج پالتارلار، کئچمیش قهرمانلارین، سینما اولدوزلارین و... گئییم‌لرله شادلیق ائدرلر. هالووین چوخلو آمریکا، ایرلند، اسکاتلند و کانادادا یایغین‌دیر. ایرلند و استکاتلند کؤچریلری بو گله‌نک‌سل شنله‌مه‌یی ۱۹جو یوز ایلده آمریکا قیته‌سینه گتیردیلر. آنجاق هالووین اسکی سئلتیکلره قاییدیر. بالقاباق هالووینین سیمگه‌سی اولاراق قوللانیلیر و ایچینی بوشالدیب اونو دلمک‌له گؤز و آغیز چیخاردیب، ایچینده شام یاندیرماقلا قورخونج شئی یارادیرلار.

## قایناقلار
۱ نوْوامبر

**۱ نوْوامبر**: * ۱۶۰۴-جۆ ایل شکسپیرین "اوْتئللو" فاجعه‌سی ایلک دفعه لندن-ین "اۇايتهوْلل" سارايیندا صحنه‌يه قوْيولموشدور. *۱۹۵۰-جی ایل آذربایجان تکنیکی بیلیم یوردو آچیلمیشدیر. *۱۹۹۳-جۆ ایل اۇروپا بیرلیگی پئیمانی قۆه‌يه مینمیش و اۇروپا اقتصادی بیرلیگی رسمن اۇروپا بیرلیگی آدلاندیریلمیشدیر.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
* ۱۸۰۰— آمریکا رئیس جومهوری‌نین ایقامتگاهی - "آغ ائو" ایستیفاده‌یه وئریلمیشدیر. اوْنون ایلک ساکینی آبش-ێن ایکینجی پرئزیدئنتی جوْن آدامز اوْلموشدور. 
* ۱۸۹۷— ایتالیا فۇتبوْل کلوبو یۇنتوس قۇرولموشدور. 
* ۱۹۰۶— "فیوضات" ژۇرنالی‌نین ایلک سایی چاپدان چێخمیشدیر. 
* ۱۹۲۲— تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسی‌نین قراری ایله ۶۲۳ ایل تاریخی اوْلان عثمانلی ایمپراتورلوغونون مؤوجودلوغونا سوْن قوْیولموشدور. سوْنونجو عثمانلی حؤکمداری آلتی محمد تاختدان ائندیریلمیشدیر. 
* ۱۹۲۵— ایراندا رضاخان پهلوی حاکمیته گلمیش و بۇنولا قاجارلارین حاکمیتینه سوْن قوْیولموشدور. 
* ۱۹۳۹— صنعی دؤلله‌مه یوْلو ایله ایلک دوْشان دۆنیایا گلمیشدیر. 
* ۱۹۹۸— اۇروپا اینسان حاقلاری محکمه‌سی تاسیس ائدیلمیشدیر. 
* ۲۰۰۸— آذربایجان، ارمنیستان و رۇسیه رئیس جومهوری لری "موْسکو بَیاننامه"سینی ایمضالامیشلار.

بؤلمه:۱ نوْوامبر
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:نوْوامبر آیی‌نین گونلری
پروتون

**پروتون**، آتوم چکیردگینی تشکیل ائدن ذرّه‌لردن‌دیر. آتوم ایچینده اولان پروتونون آغیرلیغی بیر amu اولاراق ۱۸۳۷ قات الکترون آغیرلیغیندان چوْخدور.

ان یونگول باریون آدلانیر و قالارلی ذرّه ساییلیر. آمّا بؤیوک بیرلشمک نظریه‌سینه گؤره بۇ ذرّه‌نین قالماسی ۱٫۶‎×۱۰۳۰ ایل اولار و بۇ چاغدان سونرا پوزیترون و صیفر پیون اوندان اله گلر.

پروتون ایکی یوخاری کوارک و بیر آشاغی کوارکدان اله گلیر.

## فرمیون
پروتون بیر فرمیون کی یاریم اسپینی وار (فیرلانماسی) اوچ کوارک دان دوزلینیب. ایکی یوخاری کوارک و بیر آشاغی کوارک کی گۆجلو هسته ای گوجونن ساخلانیبلار. اونون الکتریکی یوکو آچیلشماسی مثبت (+) دی کی گوروشموین آزالیر. اونون شوعاسی ۰٫۸ فمتومتیر اولار.

## چکیردک
پروتون و نوترون چکیردک ایچینده اولان ذره دیلر کی نوکلیئر گوجله بیربیرنه یاپیشیبلار و اتوم چکیردگین اولوشتورورلار. ان چوْخ اولان ایزوتوپ هیدروژنین یالنیز بیر پروتونو وار. هیدروژنین آیری ایزوتوپلارینین ایکی پروتون و نئچه نوترونو وار؛ و بوتون چکیردکلرده پروتون و نوترون وار.

## اسکی ده
۱۸۱۵ ده ویلیام پروت اتوم آغیرلیغینا گوره، «بوتون اتوم لار هیدروژن اتوموندان اولوشوبلار» سؤزۆ سونرا آیری اولچولرده رد ائدیل‌دی.

۱۸۸۶ اویگن گلدشتاین آنود ایشیقلارین تاپدی و بۇ ایشیقلارین موثبت الکتریکسؽل یۆکو اولماسی بیلیندی. اما آندسال ایشیقلار هر قازدان بیر آیری آغیرلیغی واریدی و الکترونا کیمی اولمادی اونا گوره پروتونلاری تانیماق داها چتین اولدو.

ارنست رادفورد اتوم چکیردگین ۱۹۱۱ده تاپدی.

آنتونیوس فندربوروک «جدولده هر اتوم چکیردگی الکتریکسئل یوک ایله بیر گلیر» دئدی. هنری موزلی ۱۹۱۳ ده ایکس ایشیغی‌ایلا بونو اولچدو و اونایلادی.

رادرفورد «هیدروژن چکیردگی بوتون چکیردکلرده وار» دئدی. علم دۆنیاسیندا بونو، پروتونو تاپماقلا بیر سایبلار.

## قایناقلار

## منابع

بؤلمه:علم
بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:کیمیا
چپ دره (سولطانیه)

**چپ دره (ابهر)** کندی ابهر بؤلگه‌سینین، سلطانيه بؤلومو و سلطانيه قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر. 
## جوْغرافیایی موْقع
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۱۷۹ نفر اهالیسی و ۴۴ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۷۷ نفری کیشی و ۱۰۲ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۱۱۷ نفری ساوادلی و ۵۱ نفری ساوادسیزدیرلار.

## بیرده باخ
* زنجان اوستانی‌نین كندلری
* زنجان اوستانی

## ائشیگه باغلانتی
* زنجان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی 

## قایناقلار

بؤلمه:سۇلطانیه بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
کردناب (سولطانیه)

**کوردناو** — کوردناو کندی سولطانیه بؤلگه‌سینین، گوزل دره بؤلومو و گوزل دره قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر. 

## جوْغرافیایی مؤوقعیت
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیب‌دیر.

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۳۰۹ نفر اهالی‌سی و ۶۳ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۱۵۲ نفری کیشی و ۱۵۷ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالی‌سیندن ۲۰۹ نفری ساوادلی و ۷۵ نفری ساوادسیزدیرلار.

## بیرده باخ
* زنجان اوستانی‌نین كندلری
* زنجان اوستانی

## ائشیگه باغلانتی
* زنجان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی 

## قایناقلار

بؤلمه:سۇلطانیه بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
قمچ آباد (ابهر)

**قمچ اباد (ابهر)**  کندی ابهر بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومو و حومه قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ابهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
نایجوک (ابهر)

**نایجوک (ابهر)** کندی ابهر بؤلگه‌سینین، ابهر بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو و دولت آباد قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر. 
## جوْغرافیایی موْقع
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۳۳۳ نفر اهالیسی و ۸۹ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۱۵۳ نفری کیشی و ۱۸۰ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۲۳۰ نفری ساوادلی و ۷۷ نفری ساوادسیزدیرلار.

## بیرده باخ
* زنجان اوستانی‌نین کندلری
* زنجان اوستانی

## ائشیگه باغلانتی
* زنجان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی 

## قایناقلار

بؤلمه:ابهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
تاتارده (خدابنده)

**تاتارده** ایران ایسلام جومهوریتی نین آذربایجان مَنطقه سی نده یِئرلَشمیش بیر کَندین آدیدیر.
بو کَند ایران ایسلام جومهوریتی نین زَنجان اوستانی نین خودابنده بولگه سی نین اَفشار بولومو نده یِئر آلمیشدیر.

قِید اِدَک کی بو کَند اَفشار بولومو نون شیوانات اَفشار قَصَبَه سی نده دیر.

## کَندین اَهالی سی
ایران ایسلام جومهوریتی نین ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی مَعلوماتینا گوره بو کَندین ۳۰۲ نَفَر اَهالی و ۶۷ عایله سی واردیر.

بو کَندین اَهالی سی نین دیلی تورکجه و دینی ۱۲ ایماملیق شیعه لیگی ایسلام دیر.
*
*

*

## قایناقلار

بؤلمه:خدابنده بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
آجی کهریز (خدابنده)

**اجی کهریز (خدابنده)** کندی خدابنده بؤلگه‌سینین، افشار بؤلومو و قشلاقات افشار قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر. 
## جوْغرافیایی موْقع
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۴۲ نفر اهالیسی و ۹ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۱۸ نفری کیشی و ۲۴ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۲۴ نفری ساوادلی و ۱۰ نفری ساوادسیزدیرلار.

## بیرده باخ
* زنجان اوستانی‌نین کندلری
* زنجان اوستانی

## ائشیگه باغلانتی
* زنجان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی 

## قایناقلار

بؤلمه:خدابنده بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
پیرمرزبان (خدابنده)

**پيرمرزبان** خدابنده بؤلگه‌سینین، بزينه‌رود بؤلومونون زرينه‌رود قصبه‌سینده یئرلشن بیر کند دیر. 
## جوْغرافیایی موْقع
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۷۷۶ نفر اهالیسی و ۱۷۴ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۳۴۰ نفری کیشی و ۴۳۶ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۵۶۷ نفری ساوادلی و ۱۳۲ نفری ساوادسیزدیرلار.

## بیرده باخ
* زنجان اوستانی‌نین كندلری
* زنجان اوستانی

## ائشیگه باغلانتی
* زنجان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی 

## قایناقلار

بؤلمه:خدابنده بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
دوتپه سفلی (خدابنده)

**دووتپه** کندی خدابنده بؤلگه‌سینین، دووتپه بؤلومو و حومه قصبه‌سینده یئرله‌شیبدیر و بو بؤلومون مرکزی‌دیر. 

## جوْغرافیایی موْقع
بۇ کند زنجان اۇستانین خدابنده بؤلگه‌سینده یئرلشیبدیر و دووتپه بؤلومونون مرکزی دیر. بو کند قئیدار و ابهر شهرلری‌نین آراسیندا واقع اولوب. قئیدارا ۲۲ کیلومتر و ابهره ۳۸ کیلومتر فاصله‌سی وار. گون‌‌چیخان الده پینه‌دوز، خانکندی و قفساوا، قوزئی الده چیبیقلی، قانلی و داچچا، گون‌باتان الده توپقره و بلگشیر و گونئی الده دئشیر کندلری‌ایله قونشودور.

## اهالی
۱۳۹۰ ـ جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین۴،۱۳۱ نفر اهالیسی و ۱،۲۰۸ ائولی‌سی وار. 

کندین اهالی‌سی دین و مذهب جهتیندن هامی موسلمان و اون ایککی اماملی شیعه‌دیلر. بو کندده آذربایجان تورکجه‌سینده و خمسه‌یه مخصوص اولان لهجه‌یله دانیشارلار. گئچمیش زامان‌لاردا بو کندده جاهال‌لار آراسینده رمزی دیل‌‌ده واریمیش، آمما ایندی اونودولوب و کیمسه او دیلده دانیشماز.

## دولتی و عمومی قورغولار و مذهبی یئرلر
امامزاده عبد الغفار (ع)، ۵ مچید، ۶ مدرسه، ۲ اوشاق‌لار باخچاسی، ۲ خارجی دیل‌لر مؤسسه‌سی، ۲ ساغلیق ائوی، ساغلیق مرکزی، طبّی فوریت‌لر پایگاهی، ۱۱۵ اورژانسی، قیزیل آی پایگاهی، تجارت بانکی، تعاون شرکتی، دهیاری، پست بانک، مخابرات، باجی‌لار و قارداش‌لار بسیج پایگاهی، بسیج مقاومت حوزه‌سی، بخشداری، فیتنس سالونو، ۲ ایدمان سالونو و...

## بیرده باخ
* زنجان اوستانی‌نین كندلری
* زنجان اوستانی

## ائشیگه باغلانتی
* زنجان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی 

## قایناقلار

بؤلمه:خدابنده بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
قوشه كند (خدابنده)

**قوشه كند (خدابنده)** کندی خدابنده بؤلگه‌سینین، خدابنده بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو و خرارود قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر. 
## جوْغرافیایی موْقع
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۶۱۴ نفر اهالیسی و ۱۱۳ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۲۸۶ نفری کیشی و ۳۲۸ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۴۳۴ نفری ساوادلی و ۱۳۷ نفری ساوادسیزدیرلار.

## بیرده باخ
* زنجان اوستانی‌نین كندلری
* زنجان اوستانی

## ائشیگه باغلانتی
* زنجان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی 

## قایناقلار

بؤلمه:خدابندهبؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
کرسف

**کَرَسف** زنجان اوستانی‌نین خودابنده بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو اراضی‌سین‌ده یئرلشن بیر شهر. ایرانین ۲۰۱۶-نجی ایل‌ده رسمی باش‌سایماسینا اساساً کرسفین نوفوسو ۳٬۰۸۳	نفریمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:خودابنده بؤلگه‌سی
قره بوته (زنجان)

**قره بۇ ته (زنجان)** کندی زنجان بؤلگه‌سینین، زنجانرود بؤلومو و چايپاره بالا قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.
## جوْغرافیایی موْقع
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۲,۷۴۷ نفر اهالیسی و ۷۰۱ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۱,۳۷۹ نفری کیشی و ۱,۳۶۸ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۱,۸۹۴ نفری ساوادلی و ۶۵۳ نفری ساوادسیزدیرلار.

## بیرده باخ
*زنجان اوستانی‌نین كندلری
* زنجان اوستانی

## ائشیگه باغلانتی
*زنجان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی 

## قایناقلار

بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان بؤلگه‌سی‌نین کندلری
سر چم عليا (زنجان)

**سر چم عليا (زنجان)**، سرچم علیا کندی زنجان بؤلگه‌سینین، زنجانچای بؤلومو (زنجانرود بؤلومو)ندا و  آشاغی زنجانچای قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر. 

## جوْغرافیایی موْقعیت
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۱۰۳ نفر اهالیسی و ۲۶ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۵۱ نفری کیشی و ۵۲ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۷۶ نفری ساوادلی و ۲۰ نفری ساوادسیزدیرلار.

## بیرده باخ
*زنجان اوستانی‌نین كندلری
* زنجان اوستانی

## ائشیگه باغلانتی
*زنجان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی 

## قایناقلار

بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجانبؤلگه‌سی‌نین کندلری
نیک‌پی

**نیک پی** شهری زنجان بؤلگه‌سینین، زنجانرود بؤلومو و اشاغا زنجانرود قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر. 
## جوْغرافیایی موْقع
بۇ شهر زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ شهرین ۵۷۴ نفر اهالیسی و ۱۲۲ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۳۷۷ نفری کیشی و ۱۹۷ نفری خانیم دیرلار. بۇ شهرین اهالیسیندن ۴۶۸ نفری ساوادلی و ۶۴ نفری ساوادسیزدیرلار.

## بیرده باخ

* زنجان اوستانی

## ائشیگه باغلانتی
*زنجان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی 

## قایناقلار

بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:زنجان بؤلگه‌سی
گمش‌آباد (زنجان)

**گمش‌آباد** یا دا تورکجه دیلینده **گوموش‌آوا** — زنجان بؤلگه‌سی‌نین، زنجان‌چای بؤلومو و آشاغی زنجان‌چای قصبه‌سینده یئرلشیب‌دیر. 

## جوْغرافیایی موْقع
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.

## اهالی
۱۳۹۰-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۱۴۵۰ نفر اهالیسی و ۳۴۵عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۷۴۰ نفری کیشی و ۷۱۰ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۱۳۲۰نفری ساوادلی و ۱۳۰ نفری ساوادسیزدیرلار.

### خالق و دیل

### کۆلتۆر و دب‌لر

### دین و مذهب

## بیرده باخ
*زنجان اوستانی‌نین كندلری
* زنجان اوستانی

## ائشیگه باغلانتی
*زنجان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی 

## قایناقلار

بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان بؤلگه‌سی‌نین کندلری