open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خرسون اوبلاستی

**خرسون اوبلاستی** (اوکراین. Херсо́нська о́бласть)  — اوکراينين گونئیینده يئرلشن ایداری اراضی بؤلگوسو.  

  گونئی-غربينده قارا دنيز، گونئی-شرقينده — آزوف دنيزی يئرلشير. بؤلگه‌نین قوزئیینده دنیپروپتروفسک اوبلاستی، شرقينده — زاپوروژيا اوبلاستی، غربينده — نیکولايئف اوبلاستی، گونئیده — قیريم موختار جومهوریتی‌دیر.  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:اوکراین
بؤلمه:اوکراین شهرلری
فسا بؤلگه‌سی

**فسا بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی فسا شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲۰۵٬۱۸۷ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:فسا بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
اودسا اوبلاستی

**اودسا اوبلاستی**، (اوکراین. Одеська область / Odeska oblast)) — اوکراينين گونئی-غربينده بير ويلايتدير. ويلايتين ايداره مرکزي اودسادير.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:اوکراین
بؤلمه:اوکراین شهرلری
میکولائیف اوبلاستی

**ميکولائیف اوبلاستی**(اوکراین. Миколаївська область *Mıkolayivska oblast*; اسکی‌دن، *Nikolayev*) — اوکراينين گونئیینده يئرلشن ويلايت. ویلایتین ایداری مرکزی میکولائیف شهردی‌دیر.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:اوکراین
بؤلمه:اوکراین شهرلری
آذربایجان داستان‌لاری

**آذربایجان داستان‌لاری** — آذربایجان شیفاهی خالق ادبیاتی‌نین ترکیب حیصه‌سی.  

" کیتابی دده قورقود "  داستانی‌نین منشایی اورتا آسیا اولسا دا، اوغوزلارین سیخ مسکونلاشدیغی آذربایجان اراضی‌سینده فورمالاشیب. بوراداکی حکایه و ماهنی‌لار 13. عصرین باشلانغیجیندان گئج اولماماقلا فورمالاشمیش، 15. عصردن گئج اولماماقلا یازی‌یا آلینمیش اولمالی ایدی. داستانین گونوموزه آذربایجان دیلینده‌کی  درسدن الیازماسی و 16. عصر تورکجه‌سینه یاخین واتیکان الیازماسی گلیب چاتیب. داستان اوغوزلارین ایشغال ائدیلمیش قافقاز تورپاق‌لاریندا  " کافیرلرله "  موباریزه‌ سینده بحث ائدیر. اوغوز خانلا باغلی  " تاریخ-ای اوغوز "  داستانی‌نین ایسه نظامی گنجوی‌نین  " ایسگندرنامه "‌سی ایله بنزر سوژه خطلرینه مالیک اولماسی بو داستانین دا آذربایجاندا یارادیلماسینی ثوبوت ائدیر. هم  " کیتابی-دده قورقود " ، هم ده  " اوغوزنامه "  داستانی موختلیف آذربایجان میفلری‌نین منشاییدیر.

  صفوی دؤورونده آذربایجان خالق داستان‌لاری —  " شاه اسماییل " ،  " اصلی و کرم " ،  " آشیق غریب " ،  " کوراوغلو "  داستان‌لاری یارادیلمیشدیر. یئرلی دیالکت‌لر و کلاسیک دیل آراسیندا کؤرپو رولونو اوینایان بو داستان‌لار زامانلا عثمانلی، اؤزبک و فارس ادبیاتلارینا نوفوذ ائدیر، حتّی آذربایجان خالقی ایله علاقه‌لر نتیجه‌سینده  " آشیق غریب "  داستانی ارمنی و گورجولره کئچیر. بو لیریک و اپیک رومانس‌لارین تورک ادبیاتی‌نین عثمانلی و چاغاتای قوللاری ایله موقاییسه‌ده آذربایجان ادبیاتی‌نین کاراکتریک بیر خوصوصیتی حساب ائدیله بیلر. 18. عصر ادبیاتی‌نین ان اؤنملی ادبی آبیده‌سی آنونیم مؤلیفین  " شهریار و صنوبر "  خالق داستانی اساسیندا یازدیغی  " شهریار "  داستانی‌دیر. دیگر مشهور آذربایجان داستان‌لاری  " عباس و گولگز " ،  " عبدالله و جهان " ،  " شیکاری " ، فردوسی‌نین  " شاهنامه " سینه اساسلانان  " رستم و سهراب " دیر.  

## لیست

*   عباس-گولگز  
*   عباس-داهادوروس  
*   عبدالله و جهان  
*   آدی‌گؤزل  
*   آیغیر حسن  
*   آلیخان-پری  
*   آسلان-ابراهیم (زولال شاه)  
*   آشیق آلی‌نین تورکیه سفری  
*   آشیق غریب  
*   آشیق حسین بوزالقانلی‌نین تیفلیس سفری  
*   آشیق صالح 
*   بئجان اوغلو محمد  
*   بهرام شاه  
*   بیکس  
*   واله-زرنیار  
*   واله-طالع  
*   وانلی کوچک  
*   بیلیجی امیرخان  
*   قاندال ناغی  
*   قارا ملیک  
*   قاسم  
*   قاسم بیگ  
*   قاچاق کرم  
*   قاچاق تانری‌وئردی  
*   قول محمود 
*   محمود-نگار  
*   قولوخان  
*   قوربانی-پری  
*   قوربانی-گولسنم  
*   دیلارام خانیم  
*   دیلسوز-خزن‌گول  
*   دیلقم  
*   علی رافی  
*   امراه  
*   اصلی و کرم  
*   اسمر دیلفروز  
*   یئتیم آیدین  
*   یئتیم حسین  
*   یئتیم سئیدی  
*   کمال  
*   کاماندار محمد  
*   کشیش‌اوغلو  
*   کورداوغلو آلی  
*   کورداوغلو-صنوبر  
*   کلبی  
*   کرکرلی محمد  
*   گول-صنوبر  
*   گورجو قیزی  
*   پری خانیم گورجوستانی  
*   رؤوشن-گولشن  
*   سایلی  
* صالح  
*   سلیم شاه  
*   سام شاهزاده‌سی  
*   صیاد-سدت  
*   سئیید-پری  
*   سئیف المولوک  
*   طاهیر-زؤهره  
*   تئیهور  
*   تهمیراز  
*   فرهاد-شیرین  
*   خسته قاسم  
*   حئیدر بیگ  
*   حسن-آینا  
*   هیجران-اینسان  
*   حسن-سلوی  
*   حسن تارلاچی  
*   جلالی کورداوغلو  
*   شاه عباس-زؤهره  
*   شاه اسماییل-گولزار  
*   شاه صمد-شمسی  
*   شاعیر کاظم  
*   شمکیرلی حسین-ریجان خانیم  
*   شاهزاده بهرم
*   شاهزاده ابولفض  
*   شاهزاده ابراهیم  
*   شهری-مهری  

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:آذربایجان فولکلورو
فرگ قلعه

**فرگ قلعه** رضوی خوراسان اوستانی‌ کاشمر بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲٬۳۱۴ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:کاشمر بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
عمر بایرامی

**عمر بایرامی** یا **عؤمَر بایرامی** - (لاتین الیفباسی ایله: **Ömər bayramı**، عربجه: **فرحةالزهراء**، فارسجا: **عمر‌کشان**) اون‌ایکی ایماملی شیعه‌لره مخصوص اولان بیر مراسیمدیر. بو مراسیم ربیع‌الاول آیی‌نین ۹-جو گونونده کئچیریلیر. بو گونده شیعه‌لره گؤره عمر بن خطاب ابولولو الی ایله اؤلدورولوب. فارسلار بو سئوینج مراسیمینه عمر‌کشان یا عمر‌کشون دئییرلر و شیعه تورکلرین آراسیندا (اؤزللیکله آذربایجاندا) عؤمر بایرامی آدی ایله تانینیر. بعضی یئرلرده ۴۰ گون سئوینج مراسیمی کئچیریلیر.

## ائشیگه باغلانتیلار
عمر بایرامی
فردیناند دو سوسور

**فردیناند دو سوسور** (فرانسه. **Ferdinand de Saussure**؛ 26 نووامبر 1857، ژنو – 22 فوریه ) – تانینمیش سوئیس عالیمی، دیلچیسی، سمبول و یاپیسالچیلیق دیلچی‌لیگین بانیسی. 20. عصرین دیلچیلیگی‌نین  " آتاسی "  آدلاندیریلان ف. دو سوسورون ایدئیالاری 20.عصر هومانیتار فیکره بؤیوک تاثیر گؤسترمیش و یاپیسالچیلیغین یارانماسینا سبب اولموشدور. اساس اثری - ف.دو سوسور  " عومومی دیلچیلیک کورسو "  (فر)  "Cours de linguistique générale" .  

## اتک‌یازی‌لار

بؤلمه:فیلسوفلار
قوزئی قیبریس‌داکی شهرلرینین سیاهه‌سی

قوزئی قیبریس-ده 9 یاشائیش منطقه‌سی شهر ساییم‌لاما مالیک‌دیر.

## قایناق‌لار
قوربان قوربانوو

**قربان عثمان اوغلو قربانوف** ( 13 آوریل 1972، آشاغی تالا، زاقاتالا رایونو) — آذربایجان فوتبال موتخصیصی، کئچمیش آذربایجان فوتبالچی‌سی، امکدار مشقچی. فوتبالچی کیمی هوجومچو مؤوقعیینده اوینامیشدیر. 2017-2018 ایللر آراسیندا آذربایجان میلّی‌سی‌نین باش‌مشقچی‌سی اولموشدور.  

  فوتبالچی‌ اولدوغو ایللرده آذربایجانین  "‌داشقین‌"  زاقاتالا،  " توران "  توووز، " کور-نور "  مینگ‌چئویر،  " نفتچی "  باکی، " اینتر "  باکی، گورجوستانین  " آلازانی "  و روسیه‌نین "دینامو "  ایستاوروپول،  " فاکل "  وورونژ، " بالتیکا "  کالینینقراد،  " وولقار "  هشترخان کلوب‌لاریندا چیخیش ائدیب. دؤرد دفعه  آذربایجان سوپر لیگی‌نین، بیر دفعه  آذربایجان حذفی جامی‌نین غالیبی، بیر دفعه  اؤلکه قهرمانلیق یاریش‌لاریندا ان چوخ قول‌وران  اولوب.  

1992-2005-جی ایللر عرضینده آذربایجان میلّی قوتبال تیمی‌نین هئیتینده 68 اویون کئچیریب و 14 قول ووروب. میلّی تیمی‌نین اوستون قول‌وورانی‌دیر. 2006-جی ایلده قوتبالچی دؤوره‌سینی باشا ووروب و همین ایل باکی‌نین " اینتر "  کلوبونون ایدمان دیرکتورو وظیفه‌سینده چالیشیب. 2006-2008-جی ایللرده  " نفتچی "  کلوبوندا باش مشقچی و ایدمان دیرکتورو وظیفه‌لرینی توتوب. 2008-جی ایلدن ایندی‌یه کیمی  " قاراباغ "  کلوبونون باش مشقچی‌سی‌دیر.  " قاراباغ "  کلوبو ایله ایکی دفعه  آذربایجان حذفی جامی‌نین غالیبی اولوب، ایکی دفعه  آذربایجان قهرمانلیق یاریش‌لاری‌نین قیزیل، بیر دفعه  گوموش، ایکی دفعه  ایسه بورونج مدالینی قازانیب. قربانوفون رهبرلیگی آلتیندا  " قاراباغ "  ایلک دفعه 2014/2015 فصلینده UEFA اوروپا لیگی‌نین قروپ مرحله‌سینده اویناماق حوقوقو الده ائدیب.  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:فوتبال آدامی
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:فوتبال
صرب-کرووات دیلی

**صیرب-کروات ديلی** - گونئی ایسلاو ديللريندن بيری. صیرب، کرواسی و بوسنی ديللری صرب-کرووات ديلی‌نين بؤلگه‌وی واريانت‌لاری ساييلير.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:دیللر
شرق فلسفه‌سی

**شرق فلسفه‌سی** دئییلدیگینده عومومیتله هیندیستان و چینده باشلایان فلسفه عنعنه‌سی نظرده توتولماقدادیر. آنجاق بونا آفریقا فلسفه‌سی، ژاپون فلسفه‌سی، ایسلام فلسفه‌سی، ایران فلسفه‌سی کیمی عنعنه‌لری ده علاوه  ائتمک لازیمدیر. شرقیاتچی‌لیق دوشونجه‌ ایله  غرب فلسفه‌سی، اؤز تاریخینی قدیم یونان فلسفه‌سی دؤورویله بیرلیکده باشلاتماقدا، عاغیلچی و سیستماتیک دوشونجه عنعنه‌سینی اؤزونه عایید ائده‌رک اؤزونو بو محورده تعیین ائتمکده‌دیر. بو معنادا شرق فلسفه‌سی، غرب فلسفه تاریخی‌نین خاریجینده قالان فلسفه عنعنه‌لرینی آدلاندیرماقدادیر. شرق دوشونجه‌سی بو معنادا فلسفه-خاریجی اولاراق گؤرولمکده‌دیر. شرق فلسفه‌سی میفولوژی و میستیک یا دا سیررچی و سمبولیک یانلاری اولان بیر فلسفه عنعنه‌سی اولاراق قییمتلندیریلر. بو تاثیر و منشا سؤز مؤوضوسو اولماقلا بیرلیکده، شرق فلسفه‌سی‌نین فلسفه-خاریجی ساییلماسی آنجاق فلسفه‌نین موعین بیر شکیلده باشا دوشولمه‌سی و تصنیف ائدیلمه‌سی‌ ایله مومکون اولماقدادیر. بو آنلاییش و صینیفلندیرمه ایسه غرب دوشونجه‌سی‌نین اؤزونو تعیین ائتمه‌سی ایله علاقه‌لی‌دیر. حالبوکی شرق و غرب فلسفه‌ری اولاراق آدلاندیریلان فلسفه عنعنه‌لری، فرقلی‌لیک‌لری ایله بیرلیکده، قارشی‌لیقلی  تاثیرلنمه و داواملی‌لیق حالیندا اینکیشاف گؤسترمیش فلسفه‌لردیر.  " شرق "  بو معنادا، هم داها غرب فلسفه‌سی مؤوجود دئییلکن فلسفی ایچریملی زنگین بیر دوشونجه تاریخینه مالیکدیر، هم ده مثلا اورتا چاغ دؤورونده غرب فلسفه‌سی دئییلن فلسفه‌نین داشینماسی و اینکیشاف ائتدیریلمه‌سی شرق سایه‌سینده رئاللاشدیریلمیشدیر.  

## قایناق‌لار
بؤلمه:فلسفه
ایسلام فلسفه‌سی

**ایسلام فلسفه‌سی**، ایسلام دینینه منسوب شخصلر طرفیندن گئرچکلشدیریلن فلسفه فعالیتی‌دیر. موسلمان فلسفه‌سی و عربجه فلسفه اولاراق دا آدلاندیریلیر. ایسلام فلسفه‌سی آدلاندیرماسی یالنیز ایسلاما دایر بیر فلسفه اولاراق آیدین اولدوغوندان موباحیثه‌یه آچیقدیر. ایسلام دونیاسی فلسفه‌ ایله 8. عصردن اعتیباراً سیستماتیک حالا گلن بغداد مرکزلی ترجومه حرکتی ایله تانیشمیشدیر. 3. عصرده فلوطین‌‌ین رهبرلیک ائتدیگی، یئنی افلاطونچولوق آدلی فلسفی آخیمی‌نین افلاطون و ارسطونو اوزلاشدیرما سعی‌لری ایسلام دونیاسینا کؤچورولن فلسفه‌نین تملی اولموشدور. موسلمان فیلوسوف‌لار بو ایکی فیلوسوفون اثرلرینی شرح ائتمه یولونا گئتمیشلر.   

    ایسلام دونیاسیندا فلسفه‌نین اورتا چاغ غرب دونیاسیندان  داها چوخ تسامح‌لی قارشیلاندیغی دوشونولور. بونون سببی حاکیم آنلاییشین ایسلام دینی‌نین تمل اساس‌لاری خاریجینده فردی دوشونجه‌یه سربستلیک تانیماسی، ایمانی اساس‌لاری علناً زده‌له‌مه‌مک شرطی ایله دوشونجه‌یه وئردیگی آزادلیق، دیگر بیر سببی ده عقلی علملرین گرک سیاسی اوتوریته‌لر گرکسه دینی اوتوریته‌لر طرفیندن داواملی دستکله‌نیلمیش اولماسی‌دیر. بئله‌لیکله ایسلام جوغرافیاسیندا و اؤزل‌لیکله عرب دونیاسیندا فلسفه اینکیشاف ائتمیش، اینکیشاف ائدن فلسفه‌ده فورمال، طبیعت و اینسانی علملره تؤحفه‌لر وئرمیشدیر. ایسلام دونیاسیندا فلسفه‌نین اوستون مؤوقعی 14. عصرین سونلارینا قدر داوام ائتمیشدیر.  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:فلسفه
بيومتريک

بيومتريک اینسانین اؤزلیکلریله باغلی وۆجود اؤلچۆلري حسابلامالاردیٛر. بيومتريک کیملیک دوغرولاما (و يا گرچکچی کیملیک دوغرولاما) بیلگی سایار بیلیملرینده بیر تانیملاما و گيريشه نزارت فورماسي کيمي ایشلنیر. آیریٛجا گوزئتیم آلتينداکی قروپلارداکي بیرئیلری بیلیرمک اۆچۆن ایشلنیر.  https://www.nature.com/articles/449038a
بؤلمه:نظارت
مرکزی خزر دیکتاتورلوغو

**مرکزی خزر دیکتاتورلوغو** ویا **سنترو-کاسپی دیکتاتوراسی** (روس.  Диктатура Центрокаспия, *Diktatura Tsentrokaspiya*)؛ ۱ آقوست ۱۹۱۸-جی ایلده باکی شهرینده داشناک‌لار و منشویک‌لر طرفیندن قورولموش تانینمامیش دؤولت. بو دؤولت جمعی 45 گون حاکیمیتده قالمیشدیر.  

## حؤکومت
 دیکتاتورلوق 5 نفر دیکتاتوردان عیبارت ایدی. کوممونانی دئویرن اساس شخصلر خزر دونانماسیندان ه.تیوشوف (دیکتاتورلاردان بیری)، پچِنکین، م.تیوشکوف، بوشئو، لملی (دیکتاتورلاردان بیری)، یئرماکوف(دیکتاتورلاردان بیری)، اس‌ارلردن لئو اومانسکی، آبرام وئلونس (دیکتاتورلاردان بیری)، منشویک‌لردن قر.آیوللا، م.سادووسکی، داشناک‌لاردان آ.آراکلیان و س.ملیک-ائلچیان ایدی. 

## بریتانیا دستگی
 
لیونل دانسترویل طرفیندن گؤندریلن پولکوونیک ج.ب.ایستوکس باشچی‌لیغیندا ایلک 44 نفرلیک حربی حیصه  آقوستون 4-او باکی‌یا چیخدی. همین گون بیر آلمان دیپلوماتیک میسیونو  " کورسک "  گمی‌سینده هشترخاندان باکی‌یا گلدی و  " تورک قرارگاهی " نین یئرینی سوروشدو. لاکین شهر هله تورکلرین الینده دئییلدی. بوندان شوبهه‌لنن دیکتاتور میسیونو حبس ائتدی. سونراکی حربی حیصه  پولکوونیک ر. کئیوورث  باشچیلیغیندا گلیب باکی‌یا چاتدی. دیکتاتورا بو قدر آز عسگرین گلمه‌سینی خوش قارشیلامامیشدی. بونو داشناکسیون نوماینده‌سی دوکتور آراتیان واسیطه‌سیله دنسترویله چاتدیرمیشدیلار. دیکتاتور  " کورسک "  و " آبو "  گمی‌لرینی بریتانیالی‌لارین ایختیارینا وئرمیشدی. لیونل دانسترویل اؤزو ایسه  " پرزیدنت کروگر "  گمیسی ایله صیرب بایراغی آلتیندا باکی‌یا یول آلمیشدی.  

  دیکتاتور ایسه شهرده حاکیمیتی اله آلا بیلمه‌میشدی. 15 آقوست 1918-جی ایلده پولکوونیک R.Keyworth-ه شهرده اؤزباشینالیق اولدوغونو، عسگرلرین ایسته‌دیگی واخت حربی حیصه‌نی ترک ائدیب شهره گئتدیگینی، سانیتار وضعیتین آجیناجاقلی حالدا اولماسینی، آجلیغین باشلادیغینی یازیردی. دنسترویل اؤزو آرتیق 17 آقوستدا باکی‌دا ایدی. ارمنی پولکوونیک آوئتیسیانی موغان مووقتی حربی دیکتاتوراسینا کؤمگه گؤندره‌رک اساس گوجو اؤزو الینه آلدی. دیکتاتورلار اؤزلری آنجاق اوفیسده اوتوروردولار و جبهه  خطینه گئتمیردیلر.  

## باکی‌نین اله کئچیریلمه‌سی
  14 سپتامبردا قافقاز ایسلام اوردوسونون یئکون هوجوم‌لاریندان سونرا، بریتانیالی‌لار باکی‌دا قالماغین مومکون اولماماسی حاقیندا مرکزه معلومات وئرمیشدیلر. دیکتاتورلار لِملئی و سادووسکی لیونل دانسترویله گئری قاییتماق امری وئرسه ده بریتانیا اوردوسو چوخدان شهری ترک ائتمک قرارینا گلمیشدی. 1918-جی ایل 15 سپتامبر تاریخینده باکی دؤیوشو نتیجه‌سینده سنترو-کاسپی دیکتاتورلوغو مغلوب اولموش و باکی شهری آذربایجان دموکراتیک جومهوریتی‌نین نظارتی آلتینا کئچمیشدیر.  

## قایناق‌لار
غرب فلسفه‌سی

**غرب فلسفه‌سی**، قدیم یوناندان باشلاییب گونوموزه قدر گلن غربلی فلسفه تاریخی آنلاییشی. اؤزل‌لیکله اوروپانین و غرب اولاراق آدلاندیریلان دونیانین 19. عصرده فلسفه تاریخینی یازارکن تصنیف ائتدیکلری دوشونجه عنعنه‌سی غرب فلسفه‌سی اولاراق آدلاندریلیر. افلاطون-دان باشلاییب مودرن زامان‌لارا اوزانان موعیّن بیر فلسفه یاراتما طرزی غرب فلسفه‌سی‌نین آییریجی اؤزل‌لیگی، داها آیریجالیقلی اؤزل‌لیگی  اولاراق آنلاشیلیر. بو مئیل عومومی بیر یاناشمالا  "‌شرقده فلسفه یوخدور‌"  تزینی ایره‌لی سورر.قدیم میصیر، بین‌النهرین، ایران، چین و هیند مدنیت‌لری تاریخ اولاراق چوخ داها اسکی  اولمالارینا و بورالاردا یاشایان اینسان‌لارین موعین دوشونجه عنعنه‌لرینه صاحیب اولمالارینا باخمایاراق، غرب فلسفه‌سی قدیم یونان دؤنمی‌ ایله بیرلیکده باشلادیلار و بونلاری خاریجده بوراخدیلار. شرق فلسفه‌سی، هیند و چین فلسفه‌لری داخیل اولماق اوزره چوخ اؤنجه‌لرده  باشلامیشدیر، بو عنعنه‌لر تأثیرلشمه‌لرله داواملی وارلیق‌لارینی داوام ائتدیرمیشلر، آنجاق غرب فلسفه‌سی بو عنعنه‌لری فلسفه-خاریجی سایما یؤنلیمینده‌دیر. فلسفه تاریخی کیتاب‌لاری، عومومی بیر مئیل اولاراق، میلادان اونجه ۵۰۰-لردن باشلایاراق بو گونه قدر، غرب اولاراق حساب ائدیلن بؤلگه‌لرده و غربلی موتفکیرلر طرفیندن اورتایا قویولان فلسفه یاراتما عنعنه‌سی غرب فلسفه‌سی اولاراق گؤرولور.  

## قایناقلار

بؤلمه:فلسفه
کازرون بؤلگه‌سی

**کازرون بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی کازرون شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲۱۱٬۳۴۱ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:کازرون بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
داشناکسیون

**داشناکسیون** ویا  **ارمنی اینقیلابی فدراسیونو** (ارمنی. Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն؛ *Hay Heğapoxakan Daşnaksutyun*) — ان ایری و موتشکّیل ارمنی سیاسی تشکیلات‌لاریندان بیری. 1890-جی ایلده تیفلیسده یارادیلیب. ارمنی دیاسپورونون اولدوغو بوتون اؤلکه‌لرده بورولاری فعالیت گؤستریر.  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:تشکیلاتلار
بؤلمه:ارمنی ترور تشکیلات‌لاری
بؤلمه:ارمنی تروریزمی
زیور بیگ احمدبیگوف

**زیوربیگ گرای‌بیگ‌اوغلو احمدبیگوف** (۱۸۷۳، شاماخی – ۱۶ فوریه ۱۹۲۵، باکی، آذربایجان (شوروی) – ایلک عالی تحصیللی آذربایجانلی معمار. 

## یاشاییشی
  زیوربیگ احمدبیگوف ۱۸۷۳-جو ایلده شاماخی شهرینده دوغولوب. اورتا تحصیلینی شاماخی‌دا آلمیشدیر. ۱۹۰۲-جی ایلده سنت پترزبورق اینشاات موهندیس‌لری اینستیتوتونو بیتیرمیشدیر. ۱۹۱۰-جو ایلدن باکی شهرینده یاشاییب. ۱۹۰۲-۱۹۱۷-جی ایللرده ز.احمدبیگوف باکی قوبرنیاسی‌‌نین ایداره‌سینده سونرا ایسه باکی شهر ایداره‌سینده معمار ایشله‌میشدیر. آذربایجان خالق جومهوریتی اعلان اولوندوقدان سونرا باکی شهری‌‌نین باش معماری اولوب. 

  ۱۹۲۲-جی ایله کیمی باکی شهری‌نین باش معماری اولموشدور. شاماخی‌دا جومعه مسجیدی‌نین، ایمام مسجیدی‌نین، باکی‌دا تزه‌پیر مسجیدی‌نین، گؤی‌چایدا ابولفضل عباس مسجیدی‌نین (۱۸۹۸-۱۹۰۲)، امیرجاندا مرتضی موختاروف مسجیدی‌نین (۱۹۰۸) (مسجیدی کربلایی احمد تیکیب) و ولادی‌قافقازدا بیر سیرا یاشاییش، معیشت بینالاری اونون لاییحه‌سیله تیکیلمیشدیر. 

  امیرجاندا لاییحه‌سینی وئردیگی مسجید ایسه شرق معمارلیغی‌نین ان یاخشی اینجی‌لریندن بیری کیمی یونسکو-نون تاریخی آبیده‌لر سیاهی‌سینا سالیناراق قورونور.  

  ز.احمدبیگوف اؤز لاییحه‌لرینده غربی اوروپا و شرق معمارلیق عنعنه‌لرینی بؤیوک مهارتله بیرلشدیریردی. باکی‌دا گؤز‌حکیم‌لیگی اینستیتوتونون بیناسی و اونون لاییحه‌سیله تیکیلن بیر سیرا یاشاییش بینالاری بو گون قالماقدادیر. 

۱۹۱۷-جی ایلده ز.احمدبیگوف  "‌ایسلام مدنیت آبیده‌لرینی قورویان‌" ، ۱۹۱۹-جو ایلده ایسه شاماخی‌دا مدنیت آبیده‌لری‌نین اؤیره‌نیلمه‌سی ایله مشغول اولان  "‌یئنی شیروان‌"  جمعیت‌لرینی یارادیر. 

  زیوربیگ احمدبیگوف ۱۹۲۵-جی ایلده باکی‌دا اینتیحار ائدیب.

## ایرث
سول|بی‌قاب
  زیوربیگ احمدبیگوفون شاماخی‌داکی ایکی ائویندن بیری بوگونه‌د‌ک قورونوب ساخلانیلیر. شیروانشاه ابراهیم کوچه‌سینده یئرلشن و احمدبیگوفون اؤز لاییحه‌سی اساسیندا تیکیلن بو بینا قیش ائوی کیمی ایستیفاده ائدیلیب. سونرالار ساتیلان و شوروی رژیمینده ایستیثمار اولونان تیکیلی داها سونرا صاحیب‌لری طرفیندن یئنیدن الده ائدیلیب. 

  ۲۶ مئی ۲۰۱۱-جی ایلده باکی‌دا  "‌نظامی‌"  متروایستگاهی قارشیسیندا زیوربیگ احمدبیگوفون هئیکلی‌نین و اونون آدینی داشییان پارکین آچیلیشی اولوب. پرزیدنت الهام علی‌یئف مراسیمده ایشتیراک ائدیب. 

  پارکین قارشیسینداکی بینا زیوربیگ احمدبیگوفون لاییحه‌سی اساسیندا اینشا ائدیلیب. 

## ایشلری

*   گؤی‌چای شهرینده ابوالفضل عباس مسجیدی (۱۹۰۲)  
*   تزه‌پیر مسجیدی (۱۹۰۵-۱۹۱۴)  
*   موختاروف مسجیدی (۱۹۰۱-۱۹۰۸)  
*   سعادت مکتبی (۱۹۱۲-۱۹۱۳)    
*   اژدربیگ مسجیدی (۱۹۱۲-۱۹۱۳)   
*   میخایلوف خسته‌خاناسی‌نین کورپوسو (۱۹۱۲-۱۹۱۳)  
*   اوشاق خسته‌خاناسی (۱۹۱۴-۱۹۱۸)   
*   یاشاییش بیناسی (۱۹۱۴-۱۹۱۶)  
*   موسکو دؤولت الیازمالار اینستیتوتو،۲۰۱۰-جو ایل 

## قالری
[وسط|بندانگشتی|500x500پیکسل|[تزه‌پیر مسجیدی]]
[وسط|بندانگشتی|667x667پیکسل|[اژدربیگ مسجیدی- باکی]]
وسط|بندانگشتی|500x500پیکسل|اوشاق خسته‌خاناسی

## اتک‌یازی‌لار

بؤلمه:معمارلار
گنجه عوصیانی ۱۹۲۰

**گنجه عوصیانی** — شوروی ایشغالینا قارشی ۱۹۲۰-جی ایل مئی‌ین 26-31-ده گنجه ده باش وئرمیش خالق عوصیانی. عوصیانین مقصدی آذربایجانی شوروی ایشغالیندان آزاد ائتمک، کومونیست‌لرین اؤزباشینالیغینا سون قویماق ایدی. بو عوصیان 20. عصرده آذربایجانین ایشغال ائدیلمه‌سینه قارشی باش وئرمیش ان بؤیوک و ان چوخ ایتکی‌یه سبب اولموش عوصیاندیر. عوصیانین تشکیلاتچی‌لاری و ایستیقامت‌وئریجی قووّه‌سی آذربایجان خالق جومهوریتی اوردوسونون ظابیطلری ایدی. 

  عوصیانین تشکیلینده باشلیجا اولاراق، آذربایجان اوردوسونون 1-جی پیادا دیویزیاسی، 3-جو گنجه آلایی‌نین شهرده اولان بؤلمه‌لری، 3-جو شکی سوواری آلایی‌نین تعلیم کومانداسی، بیر توپچو باتارئیاسی، دیویزیا قرارگاهینا تابع اولان کومندانت بؤلمه‌سی‌نین شخصی هئیتی ایشتیراک ائدیردی. قاچاق قمبر، ساری علی اکبر ، قاچاق قاسم کولاخانی، قاچاق مکاییل و باشقالاری دا اؤز سیلاحلی‌لاری ایله بیرلیکده گنجه عوصیانیندا ایشتیراک ائدیردیلر. عوصیان ائتمیش اوردویا اطراف کندلرین ده اوردوسو قوشولدو. اونلارین سایی 10 مین نفردن چوخ ایدی. عوصیان عرفه‌سینده شهرین داخیلینده و اطرافیندا 11.قیرمیزی اوردونون 20. آتیجی دیویزیاسی‌نین حیصه‌لری مؤوقع توتموشدو. دیویزیانین 178-جی و 180-جی آتیجی آلایلاری شهرین ارمنی محلّه‌سینده، 3-جو بریقادانین رابیطه  تابورو و کومندانت بؤلمه‌سی ایسه شهرین آذربایجانلی‌لار یاشایان محلّه‌سینده ایدی. 40-جی سوواری بریقاداسی زورناباد کندی‌نین اطرافیندا دایانمیشدی. مئی‌ین 25-ده تامان سوواری بریقاداسی‌نین ایکی آلایی دا گنجه یه گتیریلدی. 

  مئی‌ین 25-دن 26-نا کئچن گئجه باشلانان عوصیاندا عوصیانچی‌لار قیسا مودتده شهرین موهوم اوبیئکت‌لرینی، آذربایجانلی‌لار محلّه سینده کی  قیرمیزی قوشون حیصه‌لرینی نظارت آلتینا گؤتوردولر. حربی آنبار، شهر حبسخاناسی، دمیر یولوایستگاهی، فؤوق‌العاده کومیسارلیغین بیناسی دا اله کئچیریلدی. مئی‌ین 28-ده گنجه عوصیانی‌نین رهبرلری و شهر ایجتیماعیتی دایره محکمه‌سی‌نین بیناسینا توپلاشیب، آذربایجانین ایستیقلالیتی‌نین اعلان اولونماسی‌نین ایکی ایللیگینی قئید ائدیرلر.  

  مئی‌ین 29-دا بولشویک‌لرین عوصیانچی‌لار اوزرینه هوجومو اوغورسوزلوقلا باشا چاتدی. بیر نئچه ایستیقامتدن حیاتا کئچیریلن هوجومدا بولشویک‌ قووّه‌لری قارشی‌یا قویدوقلاری وظیفه‌نی یئرینه یئتیره بیلمه‌دیلر. عکسینه، عوصیانچی‌لارین عکس‌هوجوم‌لاری بولشویک‌ قووّه‌‌لرینی آغیر وضعیته سالدی. داها سونرا 11. قیرمیزی اوردو کوماندانلیغی گنجه‌یه علاوه  قووّه‌لر گتیردی. مئی‌ین 30-دا نؤوبتی دؤیوش‌لر باشلامازدان اول 11-جی قیرمیزی اوردونون گنجه ده 5 پیادا آلایی، 6 سوواری آلایی، 7 علیحیدده حیصه  و دسته‌لری، 57 عدد توپو و 2 زیرهلی آوتوموبیلی وار ایدی. بو قووّه‌لرین چوخو شهرین شیمالیندا یئرلشدیریلدی و مئی‌ین 31-ده اساس هوجوم بورادان باشلادی. شهری ترک ائتمک ایمکان‌لاری اولمایان عوصیانچی‌لار، هابئله دینج اهالی موحاصیره یه آلیناراق کوتلوی شکیلده گوللـه‌لندیلر. عوصیان یاتیریلدیقدان سونرا ژنرال-مایور محمد میرزه قاجار، قاچاق قمبر، حوقوقشوناس اسماعیل خان ضیادخانوف، ادبیاتچی فیریدون بیگ کؤچرلی، موهندیس ابوذر بیگ رضایئف و موعلیم میرزه عباس عباس‌زاده کیمی شخصیت‌لرله یاناشی آذربایجان اوردوسونون 12 ژنرالی، 27 سرهنگ و سرگرد، 46 سروان، ستوان درجه‌دار، 267 دیگر حربی قوللوقچوسو بولشویک‌لر طرفیندن گوللـه‌لندی.

## بیر ده باخ

* آذربایجانلی‌لارا قارشی تؤره‌دیلن سوی‌قیریم‌لارین لیستی

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سوی‌قیریملار
آذربایجان قالماقالی

**آذربایجان قالماقالی** آذربایجان ۱۳۸۵ آیاقلانماسی‌ندا باش وئریلن قیرغینا دئیلیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:سوی‌قیریملار
پریسوانا

**پریسوانا** (، )— ايرانين قزوين اوستانی‌نین آوج بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونده کند. ايران آمار مرکزی‌نين 1385-جی ايل نوفوس ساییمینا اساساً، اهاليسی 1228 نفر (261 عاييله) ايدی.

## قایناق
بؤلمه:ایران کندلری
بؤلمه:قزوین اوستانی
بؤلمه:قزوین اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
بلمند بیلیم‌یوردو

**بلمند بیلیم‌یوردو** (؛ ) لوبنان‌دا یئرلشن بیر عالی تحصیل مؤسّیسه‌سی.

## ائشیگ باغلانتی‌لار
* 

## قایناقلار

بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
صادیر جاپاروف

**صادیر نورقوجویئویچ جاپاروف**(قیرغیز: *Садыр Нургожоевич Жапаров*؛ 6 دسامبر 1968، کئن-سوو[د]، قیرغیزیستان،شوروی) —  سوورونبای جینبکوفون ایستعفاسیندان سونرا مووقّتی حؤکومتده قیرغیزیستانین پرزیدنتی و باش وزیری اولاراق چالیشان قیرغیز سیاستچی‌دیر. 14 نووامبر 2020-جی ایلده جاپاروف 2021-جی ایل ژانویه آییندا اولاجاق سئچکی‌لره اعتیراض اولاراق ایستعفا ائتدی. 2021-جی ایل ژانویه‌نین 10-دا کئچیریلن سئچکی‌لر نتیجه‌سینده قیرغیزیستان پرزیدنتی سئچیلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:سیاستچیلر
پاک بایرامی

**پاک** و یا **فِصْح** و یا **پاسخا بایرامی** (اینگیلیس.Easter, آرامی. פֶּסחא , "Pasḥa" لاتین.Pascha; قدیم یونان."Πάσχα، "*Pasxa* عیبری*.* פֶּסַח،"‎ "*Pesax*) ) – خالق آراسیندا هم ده قیزیل یومورتا بایرامی کیمی تانینان “عهد جدید”ده تصویر ائدیلدیگینه اساساً، عیسی‌نین چارمیخا چکیلمه‌سیندن اوچ گون سونرا دیریلمه‌سی موناسیبتی ایله قئید ائدیلن مسیحی فستیوال و بایرامی‌دیر.

## قایناق
بؤلمه:بایراملار
بؤلمه:مسیحیت
بؤلمه:مسیحی بایراملار
ان یاخشی خاریجی فیلم اوزره اوسکار اؤدولونه تقدیم ائدیلن آذربایجان جومهوریتی فیلملری

آذربایجان جومهوریتی  ۲۰۰۷-جی ایلدن بری "**ان یاخشی خاریجی فیلم اوزره [[اوسکار اؤدولو|اوسکار اؤدولو‌]]**" -نه اؤز فیلملرینی تقدیم ائدیر. بو اؤدول اساساً اینگیلیس دیلی داخیل اولمایان دیالوق‌لاردان تشکیل اولونموش بدیعی فیلملره وئریلیر. ۲۰۲۱-جی ایل اعتیباریله ۸ آذربایجان فیلمی  "‌ان یاخشی خاریجی فیلم‌"  اوچون تقدیم ائدیلیب، آنجاق هئچ بیری اوسکارا آدای اولا بیلمه‌ییب.  

## تقدیمات‌لار
 ۲۰۰۶-جی ایلین یاییندا آذربایجان سینما صنعتی و علملری آکادمیسی طرفیندن  " ان یاخشی خاریجی فیلم "  بؤلومونه فیلم تقدیم ائتمک اوچون دعوت ائدیلدی. و آذربایجان ۲۰۰۷-جی ایلین پاییزیندا ایلک دفعه  اؤدول اوچون فیلم تقدیم ائتدی.  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سینما
بؤلمه:سینما اؤلکه اساسیندا
بؤلمه:سینمانین اؤنجولری
قاراقان بؤلگه‌سی

بندانگشتی|1891.جی ایلده آلمانلی خریطه‌چی آدولف ایشتیلر طرفیندن چکیلمیش "قارجالار دؤنمینده ایران-توران" خریطه‌سینده  تهران و قزوین یاخینلیغیندا CHARAKAN ‌ باشلیغی ایله آدلانان  قاراقان بؤلگه‌سی
**قاراقان** (فارسجا: خَرَقان) -‌ شرقدن بوئین زهرا، غربدن خمسه، شیمالدان قزوین و جنوبدان همدان‌لا محدودلاشان تاریخی بؤلگه آدی‌دیر. قاراقان اوچ بؤلوکدن عبارتدیر: افشار قاراقانی، بکوشلو قارقانی و قوتلو قاراقانی. قاراقانین داغلاری 5000 نفردن عیبارت بغدادی آدی ایله تانینان شاهسئون ائلی‌نین یایلاغی‌دیر. قاراقان تورپاق‌لاری‌نین بیر حیصه‌سی خَرَرود، کلنجین، آوج و رودک چایلاریندان، اساس حیصه‌سی ایسه موختلیف بولاق‌لاردان، او جومله‌دن چوخلو سویو اولان و ارتش آباد یاخینلیغیندا یئرلشن چشمه‌علی (علی بولاغی)-دان سو ایچیر. بو بؤلوک اعلا دوز معدنی‌دیر و ائله‌جه بو بؤلوکدن کئچن قزوین-همدان  شوسه یولونون یانیندا ساکین‌لرین و سیاحتچی‌لرین چیمدیگی گوگوردلو سوبولاغی وار.

قاراقان قزوین‌ین جنوب غرب حیصه‌سینده یئرلشیب شیمالدان دودانگه، افشاریه و بوئین زهرا کندلری؛ شرقدن ساوا خلجستانی ، جنوبدان همدانین درجزین کندی‌ ، غربدن ایسه خمسه بؤلگه‌سی ایله محدودلاشیر.

حال-حاضیردا قزوین – همدان آسفالت یولو قاراقانی شرق و غرب حیصه‌لرینه آییریر. شرقی قاراقان حیصه‌سی‌نین مرکزی آبگرم ، غربی حیصه‌‌سی ایسه قزوین – همدان یولونونون اوزرینده، قزویندن 110کم جنوبدا یئرلشن آوج‌دیر. شرقی قاراقان کندلریندن بیری ده آوانین 24کم شرقینده یئرلشن کولونگون کندی‌دیر.کۆلۆنگۆن کئچمیشده داها اعتبارلی اولوب بوتون قاراقان مرکزی ساییلیردی.

## قاراقان توپونیم‌لری‌
پهلوی‌لر دؤنمیدن باشلایاراق  تورکجه توپونیم‌لرین فارسلاشدیرما سیاستی دوغرولتوسوندا قاراقان بؤلگه‌سی‌نین بیر چوخ کند، داغ، چای و ... آدلاری دَییشدیریلیب و یا تحریف ائدیلیبدیر. اؤرنک اوچون:

قاراقان (qaraqan): خرقان 

آوا (Ava): آوج 

کۆلۆنگۆن(külüngün) : کلنجین        

ایلدیرئیین(İldireyin): ائلدره­جین 

علی بولاغی(Əli Bulağı) : چشمه علی

سیمس آباد (Seyməs Abad): ارتش آباد

گؤو زمی(Gövzəmi): گاو زمین

گؤوگک(Gövgək): شهید آباد

هارئیین(Hareyin): هرآیین

ساران(Saran): ساغران سفلی 

یئنگی کند(Yengi Kənd): ساغران علیا          

ماداوا (Madava): طبلشکین 

خرخره(Xərxərə): اسماعیل آباد 

داخیرئیین(Daxireyin): داخرجین        

کؤکه(Kökə): کوکج 

نییه‌­ریگ(Niyərig): نیریج 

کامیش گۆن(Kamış gün): کامیشگان

قیرخ بولاغ(Qirx Bulağ): چهل چشمه

آلچان(Alçan): آروچان

چۆنه­(Çünə): چوبینه 

استه‌­لک(Əstələk): استلج

پریسوانا(Pərısvana): پرسبانج

کیسسئیین(Kisseyin): کیسه­‌جین

قیرخ قیزلار(Qirx Qızlar): چهل دختر

کوردلر قالاسی(Kürdlər Qlası): قلعه کرد

قهوه(Qəhvə): قهوج

قمیشلی(Qəmişli): قمشلو

مَشد(məşəd): مشهد 

بایین(Bayın): بادجین 

بی­یوْو(Bıyov): بی­آب

شوروّو(Şorov): شور آب

بئش­تیان(Beştiyan): بهشتیان 

و ...

## قالری
[وسط|بندانگشتی|300x300پیکسل|[خرقان گونبزلری|قاراقان قوشا بورجلاری]]
[وسط|بندانگشتی|300x300پیکسل|[خرقان گونبزلری|قاراقان قوشا بورجلاری]]

## قایناق
بؤلمه:قزوین اوستانی
جین مسجیدی

**جین مسجیدی** — باکی‌دا ایچری شهرده یئرلشن و یئرلی اهمیتلی آبیده اولان مسجید.  

## حاقیندا
  مسجید شیروانشاه‌لار سارای مجموعه‌سینه داخیل اولوب شرق داروازاسی‌نین آشاغی حیصه‌سینده یئرلشیر. فاساد اوزرینده اپیقرافیک یازی یوخدور. 14.عصرده اینشا اولوندوغو و آدینی قورانی کریمده کی  جین سوره‌سیندن آلدیغی احتیمال ائدیلیر. محلله مسجیدی رولونو اوینامیشدیر. پلاندا اوزادیلمیش دؤردبوجاق شکیلده اولان بو بینا، چاتما فورمالی داش قوببه ایله اؤرتولموش بیرحوجره‌لی عیبادت سالونو تشکیل ائدیر. اوخ اوزره اینتریئرین جنوب دیواریندا دؤردبوجاق چرچیوه یه آلینمیش بئش پلله‌لی ایستالاکتیک محراب شیروان-آبشرون معمارلیق مکتبی‌نین موعین کومپوزیسیون موتیوینی بوتؤولوکله تشکیل ائدیر. جیناح‌لاردا کیچیک تاخچالار یئرلشدیریلمیشدی. اساس فاسادی آسیمتریک اولان مسجیدین سرت، ایری حجملی کومپوزیسیونو، کلاسیک تیپلی پورتال-گیریشله وورغولانیر. پورتالین دقیق پروفیللنمیش دؤردبوجاق چرچیوه‌سی، فاسادین بوتؤو داش دیواری‌نین فونوندا کلاسیک فورمادا تصویر ائدیلمیشدیر. مسجیدین پورتالی کلاسیک فورمایا مالیکدیر.

## قالری
وسط|307x307پیکسل

317x317پیکسل

## قایناق

* "CİN     MƏSCİDİ" (az.).     

بؤلمه:مسجیدلر
بؤلمه:مسجید
بؤلمه:باکی‌نین گؤرمه‌لی یئرلری
لاله‌ور

بندانگشتی|لاله‌ور
**لاله‌ور، زانباقجا و یا آغلایان گلین** (لاتین. Fritillaria، فارس. لاله واژگون)- زانباق‌کیمی‌لر فصیله‌سینه عایید بیتکی جینسی.

  لاله‌ورین قوزئی یاریم‌کوره‌سی‌نین مولاییم قورشاق‌لاریندا یابانی حالدا یاییلمیش 150-یه یاخین نؤوعو معلومدور. نؤوعلرین بیر حیصه‌سینه شرقی آسیادا راست گلینسه ده، اونلارین چوخو غریی‌‌آسیادا یاییلیب.  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:گوللر
جولان تپه‌لری

**جولان تپه‌لری** ویا **قولان تپه‌لری** (عرب. هضبة الجولان  و یا مرتفعات الجولان عبری. רמת הגולן‎، راماتا قولان  ) — سوریه‌نین گونئی‌باتی، ایسراییلین قوزئی‌دوغو اراضی‌لرینده یئرلشن تپه‌لیک اراضیلر.  جولان تپه‌لری لوبنان، اوردون و سوریه ایله سرحد اراضیده یئرلشیر. اراضیده زنگین سو قایناق‌لاری وار. جولان تپه‌لری سوریه‌نین اراضی‌سینده یئرلشسه ده، 1967-جی ایلده باش وئرمیش آلتی گونلوک ساواش  زامانی ایسراییل طرفیندن ایشغال ائدیلمیشدیر. 1981-جی ایلده ایسراییل قولان تپه لرینی اؤز اراضی‌سینه قاتدیغینی رسمن اعلان ائتمیشدیر. بین الخالق تشکیلات‌لار ایسه، بو اراضینی ایسراییل طرفیندن ایشغال اولونموش سوریه‌اراضیسی حساب ائدیر.  

  25 مارس 2019-جو ایلده آمریکا  ایسراییلین جولان تپه‌لری اوزرینده‌کی  حاکیمیتینی تانییان ایلک دؤولت اولموشدور.

## اتک‌یازی‌لار
منشویک‌لر

**منشویک‌لر** (روس. меньшевики́) - آزلیق اولارق دا بیلینن، بولشویک و سوسیالیست اینقیلابچی‌لارلا بیرلیکله روسیه سوسیالیست حرکاتی‌نین اساس 3 فراکسیونوندان بیری.  

  فراکسیون روسیه سوسیال دموکرات فهله پارتیاسی (RSDFP) ایچری‌سینده ژولیوس مارتوف و ولادیمیر لنین آراسیندا یارانان موباحیثه‌دن سونرا 1903-جو ایلده یارانمیشدی. پارتیا عوضولوگو مسله‌سینده کی سس وئرمه ده آزلیق وضعیتینده اولان مارتوفون طرفدارلاری روس دیلینده کی  *меньшинство* ('آزلیق') سؤزوندن یارانان منشویک‌لر، لنین‌ین طرفدارلاری چوخلوق اولدوغو اوچون روس دیلینده کی  *большинство*  سؤزوندن یارانان بولشویک‌لر اولاراق آدلاندیریلدی.

  هر ایکی فراکسیون دا بیر پرولتار اینقیلابی‌نین ضروری اولدوغونا اینانسا دا، منشویک‌لر عومومی‌لیکده لیبرال موخالیفته و کندلی‌لره اساسلانان سوسیالیست اینقیلابچی‌لار پارتیاسینا قارشی داها مولاییم و داها موثبت اولماغا مئیللی ایدی.  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:حیزب‌لر
بؤلمه:حیزب
بؤلمه:تشکیلاتلار
بولشویزم

**بولشویزم** (روس.Большеви́зм) —  " اکثریتدن یانا "  معناسینی وئرن روسجا سیاسی ترمینی ایفاده ائدن سیاسی ایدئولوژی.  

1903-جو ایلده تشکیل ائدیلن روسیه سوسیال دموکرات ایشچی پارتیاسی‌نین ایکینجی کونقره‌‌ینده ولادیمیر لنین و یولیوس مارتوف آراسیندا یئنی قورولماقدا اولان پارتیانین عوضولوک تعریفی اوزرینده باشلایان فیکیر آیریلیغی نتیجه‌سینده فراکسیون‌لارا بؤلونمه‌دن سونرا طرف‌لردن لنین طرفداری قروپ. قورولتایدا لنین طرفدارلاری چوخ اولدوغو اوچون روسجا اکثریت معناسینی وئرن  "‌بولشویک‌"  اولاراق، آزلیقداکی مارتوف طرفدارلاری ایسه  "‌منشویک‌"  اولاراق آدلاندیریلدی. قورولتایدان سونرا ایکی فراکسیون آراسیندا بیرلشمه جهدلری اولسا دا بیرلشمه رئال‌لاشمادی و 1912-جی ایلده قطعی آیری-سئچکی‌لیک یاشاندی. بولشویک‌لر اوکتوبر اینقیلابی ایله ایقتیداری اله آلدیلار و شوروی-نی تأسیس ائتدیلر.  

## حاقیندا
  بولشویک‌لر، کوتلوی ایشچی اینقیلابیندا تزار رژیمینی دئویره‌جک مرکزلشمیش و اینتیظاملی بیر پارتیا تشکیل ائتمگه چالیشدیلار. بولشویک‌لر، روس ایشچی‌لرینی عوصیانا آپارا بیله‌جک کوتلوی و صینفی اؤنجوللو موباریز ایشچی‌لر پارتیاسی یاراتماغا چالیشدیلار. بولشویک پارتیاسی لیدر پارتیا اولماسا دا، دموکراتیک مرکزچی‌لیک چرچیوه‌سینده مرکزی کومیته ده تجسّوم اولونان پارتیا رهبرلیگی ایله سیخ علاقه ده ایدی. 

  منشویک‌لر طرفیندن تطبیق اولونان پارتیا عوضولوگو داها چئویک ایدی و دیگر سیاسی پارتیالارلا داها آسان امکداشلیق ائدیردیلر. بولشویک‌لر ایسه لیبرال پارتیالارلا امکداشلیق ائتمیر، عکسینه دیگر سوسیالیست پارتیالارلا موعین ایتّیفاقلارا گیردی.  

  بونونلا بیرلیکده، لنین بین‌الخالق قادین‌لار شوراسینداکی چیخیشیندا بولشویزمی  "بورژوا دموکراسی‌نین یالانچی‌لیغینی و ریاکارلیغینی اوزه چیخاران و تورپاق، فابریک و اوبیئکت‌لرین خوصوصی مولکیتینی لغو ائتمک اوچون بوتون دؤولت گوجونو مظلوم و ایستیثمارچی کوتله‌لرین الینه توپلایان بیر ایدئولوژی‌"  اولاراق تعیین ائتدی.  

## قایناق

بؤلمه:ایدئولوژیلر
بؤلمه:سیاسی تشکیلات‌لار
بؤلمه:کومونیسم
یولداش (قزئت)

**یولداش (قزئت)** — باکی‌دا نشر اولونان ایجتیماعی-سیاسی قزئت.  " هومت "  سوسیال-دموکرات (بولشویک) قروپونون اورقانی. 

## تاریخی
  یولداش قزئتی 1907 ایلین آقوست آییندان اعتیباراً نشر اولونماغا باشلامیشدیر.  

## حاقیندا
  ناشیری ا.آخوندوف رئداکتورو محمد امین رسول‌زاده ایدی. س.م.افندییئف، م.ف.آخوندوف م. ا. رسول‌زاده، م.هادی، ع.عظیم‌زاده و باشقالاری قزئتده امکداشلیق ائتمیشلر.  " ملا نصرالدین"  درگیسی باکی‌دا نشره باشلایان  " یولداش "  قزئتی‌نین قافقازدا میلّی توققوشمالارا سون قویماق، میلّی صولح و امین-آمانلیغی تآمین ائتمک چاغیریشینی بینمیشدیر. درگی‌نین 17 سپتامبر تاریخلی 35-جی ساییندا (1907) جلیل محمدقولوزاده‌نین  " یولداش "  سرلؤوحه‌لی ایری بیر خولاصه مقاله‌سی درج اولونموشدور. یازی بئله باشلاییر:  "جمعی اوخوجولاریمیزدان توقع ائدیریک باکی‌دا تزه چیخان  "یولداش"  آدلی قزئته‌نین ایکینجی نؤمره‌سینی بیر آدامدان یالواریب آلیب اوخوسونلار، گئنه قایتارسینلار صاحیب‌لرینه. و گؤرسونلر قزئته‌نین اوّلینجی صحیفه‌سینده جناب رسول‌زاده نه یازیر".  "یولداش"-ین 3-جو ساییندا درج اولونموش  "قوبا شئیخی: قوبادا بیر نفر پئیغمبرلیک ایدیعاسیندادیر!"  سرلؤوحه‌لی ساتیریک یازی‌نین سوژه‌سی  " اؤلولر "  (1909) پیئسینده کی  حادیثه‌لرله سسلشیر. 1907-جی ایل سپتامبر آییندا حؤکومت بو قزئتی  " ضررلی مسلکینه گؤره "  باغلامیشدیر. 

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
لاریستان بؤلگه‌سی

**لاریستان بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی لار شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۴۸٬۱۰۸ نفر جمعیتی واردیر. 
## ایداری بؤلونوش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:لاریستان بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
آوشویتس حبس دوشرگه‌سی

بندانگشتی|'''آۇشویتس حبس دوشرگه‌سی'''
**آۇشویتس حبس دوشرگه‌سی** (آلمان. *Konzentrationslager Auschwitz*، لهیستان. *Obóz Koncentracyjny Auschwitz*) — ایکینجی دونیا ساواشی و هولوکاست زامانی نازیست‌لرین یاراتدیغی ان بؤیوک اؤلوم دوشرگه‌سی. لهیستانین کراکوف شهریندن 60 کم. غربده یئرلشیر. بو حبس دوشرگه‌سی آۇشویتس **I** (اساس حبس دوشرگه‌سی)، آۇشویتس  **II** (محوائتمه دوشرگه‌سی)، آۇشویتس **III** (ایشچی دوشرگه‌سی) و 45 پئیک دوشرگه‌دن عیبارت ایدی.  

آۇشویتس بیر ایلک اولاراق 1940-جی ایلین مئی آییندا لهیستانلی سیاسی محبوس‌لارین ساخلانیلماسی مقصدیله اینشا اولونموشدور. بورادا ایلک دفعه کوتلوی محو ائتمه پروسه‌سینه 1941-جی ایلین سپتامبریندا باشلانیلیب. 1942-جی ایلین اوّلیندن 1944-جو ایلین سونلارینا قدر آلمان‌لار طرفیندن ایشغال اولونموش اوروپانین هر یئریندن قاتارلار واسیطه‌سیله یهودی‌لر بوراداکی قاز اوتاق‌لارینا گتیریلیر و بورادا زهرلی مادّه اولان سیکلون ب واسیطه‌سیله زهرله نیردیلر کی، بو دا محبوس‌لارین کوتلوی شکیلده اؤلمه‌سینه سبب اولوردو. حسابلامالارا گؤره بو دوشرگه‌ده ساخلانیلان 1.3 میلیون نفردن 1.1 میلیون نفری اؤلدورولموشدور. آۇشویتسه  دپورت اولونان‌لار آراسیندا 150،000 نفر لهیستانلی، 23000 نفر قاراچی، 15000 نفر شوروی ساواش  اسیری، 400 نفر یهوه‌نین شاهیدلری بین الخالق تشکیلاتی‌‌نین عوضوو، همچنین اون مین‌لرله موختلیف میلت‌لرین نوماینده‌لری ده وار ایدی. بورادا اؤلن‌لرین اکثر حیصه‌سی قاز اوتاغیندا ساخلانیلما نتیجه‌سینده دئییل، داها چوخ آجلیق، مجبوری امک، یولوخوجو عوفونت‌لر و طیبی سیناق‌لار زامانی هلاک اولموشدور. 

ساواش  عرضینده دوشرگه‌نین شخصی هئیتی یئددی مین نفردن عیبارت اولان ا‌س‌اس قوووه‌لریندن عیبارت ایدی کی، اونلارین دا تقریباً 12 فایزی ساواش  جینایت‌لری تؤرتمکده گوناهکار اعلان اولونموشدور. بو دوشرگه‌‌نین کوماندانی اولان رودولف هؤس ده داخیل اولماقلا بعضی عوضولری ایسه اعدام اولونموشدور. ساواشین سونونا قدر 144 نفر محبوس آۇشویتسدن قاچماغی باجارمیشدیر.  

  1945-جی ایلین ژانویه آییندا شوروی اوردوسو آۇشویتسه چاتاندا آرتیق بورداکی محبوس‌لارین چوخ حیصه‌سی غربه آپاریلمیشدی. شوروی قوشون‌لاری‌نین بورانی آزاد ائتدیگی 27 ژانویه 1945-جی ایل تاریخی بین‌الخالق هولوکاست قوربان‌لاری‌نین آنیم گونو اولاراق قئید ائدیلیر. ساواش  باشا چاتدیقدان سونرا آۇشویتس حبس دوشرگه‌سی هولوکاستین اساس سمبولو حساب اولونوردو. 1947-جی ایلده لهیستاندا یئرلشمیش آۇشویتس **I** و **II** دوشرگه‌لری‌‌نین اراضی‌سینده آۇشویتس دؤولت موزه‌سی یارادیلدی. 1979-جو ایلده بو موزه‌نین آدی یونسکو طرفیندن عومو‌م‌دونیا ایرثی سیاهی‌سینا علاوه  ائدیلدی. 

## اتک‌یازی‌لار
چاملیجا مسجیدی

**چاملیجا مسجیدی** (تورک، *Çamlıca Camii*)، تورکیه‌نین ایستانبول شهرینده  یئر آلان بیر مسجیددیر. چاملیجا، اوسکوداردا  تیکیلیشینه 29 مارس 2013ده باشلانان و 3 مئی 2019دا آچیلیشا باشلانان مسجید، تورکیه جومهوریت تاریخی‌نین ان بؤیوک مسجیدی‌دیر. 63 مین آدام ظرفیتی و 6 میناره‌لی مسجید 57 مین 500 مترموربع‌لیک ساحه‌یه مالیکدیر. مسجید مجموعه‌‌سینده عئینی زاماندا موزه، صنعت قالریسی، کیتابخانا، مین نفرلیک کونفرانس سالونو، 8 صنعت آتلیه‌سی و 3 مین 500 ماشینلیق پارکینگی وار.  

## قالری
ساغ|بندانگشتی
ساغ|بندانگشتی
وسط|بندانگشتی
بندانگشتی
ساغ|بندانگشتی
بؤلمه:تورکیه
بؤلمه:مسجیدلر
بؤلمه:مسجید
سلطان مجید افندی‌یئف

**سلطان‌مجید، مجید اوغلو افندی‌یئف** یاخود **سولطان مجید افندی‌یئف** (14 (26) مئی 1887، شاماخی – 21 آوریل 1938، باکی) — حکیم، ایجتیماعی خادیم، آذربایجان مرکزی ایجرایه کومیته سی نین صدری، اینقیلابچی و پوبلیسیست، آذربایجانین ایلک مارکسیست دوشونجه‌لی سییاستچی‌لریندن بیری.

## قایناق
بؤلمه:سیاستچیلر
چانقایا کؤشکو

**چانقایا کؤشکو** یوْخسا **چانکایا کؤشکو** ()، تورکیه باشکندی آنکارادا یئرلشن بیر کؤشک دور. کؤشک ۲۰۱۸-جی ایلدن بۇیانا تورکیه جومهور باشقانی یاردیمجی‌سی‌‌نین ایقامت ائتدیگی یئر دیر. آیریجا بۇ کؤشک ۱۹۲۳–۲۰۱۴ ایللری آراسیندا تورکیه جومهور باشقانی‌‌نین ایقامت یئری ایدی.

## تاریخی
چانقایا کؤشکونون اوْلدوغو اراضی، ائرمنی تاجیر اوهانس کاسابیانا عایید بیر باغ ایدی. ۱۸۰۰-لۆ ایللرین سوْنوندا ائرمنی تاجیر باغدا کاسابیان کؤشکو آدلانان بینانین اینشاسینی باشلاتدی. سوْنرالار کؤشکو، آنکارادا زنگین عاییله اوْلان بولقورلوزاده عاییله‌سی کاسابیان‌دان ساتین آلدی. مصطفی کمال آتاتورکون آنکارایا گلیشی آردیندان، محمد رفعت بؤرکچی آدلانان دین آدامی، خالق آراسیندان توْپلادیغی ۴۵۰۰ لیرلیک پول ایله کؤشک آدلانان باغ‌ائوینی بولقورلوزاده توفیق افندی‌دن ساتین آلیب آتاتورکه هدیه اوْلاراق وئردی. آتاتورک ایسه ۱۹۲۰دن ۱۹۳۲-جی ایله دک عاییله‌سی ایله بیرلیکده بۇ کؤشک‌ده یاشادی و اؤلکه‌نی ایداره ائتدی. آتاتورک و عاییله‌سینین یاشادیغی کؤشک چانقایا کؤشکو ایچینده آتاتورک موزه کؤشکو آدلانیر و موزه‌یه چئوریلیب دیر.

کؤشک سوْنرالار ودات تک و عاریف حیکمت بیلر کیمی اۆنلو معمارلارین امگی ایله گئنیشلدی و بۇگۆنکو حالا گلدی. کؤشک اراضی‌سینده ۱۹۳۱-جی ایلده پمبه کؤشک، ۱۹۳۵-جی ایلده جاملی کؤشک، ۱۹۸۶-جی ایلده خیدمت بیناسی و ۱۹۹۹-جو ایلده پیرامیت سالوْنو تیکیلدی. آیریجا ۱۹۴۰-جی ایلده عصمت اینونو جومهور باشقانلیغی دؤورونده آتوم سالدیری‌لارینا قارشی بینانین ۵۰ متر آرخاسیندا بیر سیغیناق اینشا ائدیلدی.

## ایندیکی دورومو
۱۰ آقوْست ۲۰۱۴ تاریخینده ۱۲-جی تورکیه جومهور باشقانی اوْلان رجب طیب اردوغان، باشقانلیق بیناسی اوْلاراق سئچیلن و ۱۱۵۰دن فازلا اوْتاغی اوْلان آتاتورک مئشه چیفتلیگینده تیکیلن بینانین *[[تورکیه جومهور باشقانلیغی سارایی|جومهور باشقانلیغی سارایی]]* اوْلدوغونو آچیقلادی. آیریجا چانقایا کؤشکو ایسه باش‌باخانین یئنی ایقامت یئری اوْلاجاغینی بیلدیردی. باش‌باخان، چانقایا کؤشکونو ساده‌جه مقام و اؤزل دعوت‌لرده ایستیفاده ائدیردی. باش‌باخان یاردیمجیلاری ایسه باش‌باخانلیق مرکزی بیناسیندا قالمایا داوام ائتدیلر.

گۆنۆمۆزده ایسه، جولای ۲۰۱۸ تاریخیندن کؤشک، جومهور باشقانی یاردیمجی‌سی طرفیندن رسمی ایقامتگاه اوْلاراق ایستیفاده ائدیلمکده دیر.

## قایناقلار
بین‌الخالق ایشچی‌لر گونو

**بین‌الخالق ایشچی‌لر گونو** (اینگیلیس. International Workers' Day) هر ایل مئی‌ین 1-ده کئچیریلن ایشچی صینفی‌نین امک گونونه حصر اولونموش آنیم گونودور.  

  دونیانین بیر چوخ یئرلرینده کومونیست، سوسیالیست و آنارشیست حیزبلر و امکچی‌لر ایتیفاق‌لاری بو گونو کوچه گؤستری‌لری ایله قئید ائدیرلر. بو گون 1886-جی ایل مئی‌ین 1-ده ایلک دفعه  عومومی تعطیله چاغیران آمریکالی ایشچی‌لرین بیرلشمیش اعتیراض‌لاری خاطیرلانیر. اونلار گونده 14 ساعات عوضینه 8 ساعات ایسته ییردیلر .  

اون ایللردیر، موختلیف اؤلکه‌لرده (آمریکا، کانادا و بیر نئچه کیچیک اؤلکه ایستیثنا اولماقلا) بو گونده خوصوصی تدبیرلر کئچیریلیر. آمریکا و کانادا سپتامبرین ایلک بازار ائرته‌سینی ایشچی‌لر گونو کیمی قئید ائدیرلر. 

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:بایراملار
صمدآغا آغامعلی‌اوغلو

**صمدآغا آغامعلی‌اوغلو** (لاتین.‌*Səməd ağa Ağamalıoğlu*)؛ (۳۷ دسامبر ۱۸۶۷، قیراق کسمن، قازاخ قزاسی – ۶ اوکتوبر ۱۹۳۰، موسکو) — اینقیلابچی، پوبلیسیست، شوروی دؤولت خادیمی، ایلک خالق تورپاق کومیسری،  "‌شرقده مدنی اینقیلاب‌"ین بانیسی، آذربایجان خالق جومهوریتی مجلیسی‌نین عوضوو.  

## قایناق

بؤلمه:سیاستچیلر
آسلان‌بیگ قارداشوف

**آسلان بیگ علی آغا اوغلو قارداشوف** ( 1866، چؤکک اوبا، زاقاتالا دایره‌سی – 21 ژوئیه 1920، باکی) — آذربایجان خالق جومهوریتی‌نین اکینچی‌لیک و دؤولت املاکی وزیری، آذربایجان خالق جومهوریتی مجلیسی‌نین عوضوو، احرار فراکسیونونون صدری، احرار پارتیاسی‌نین صدری، آذربایجان خالق جومهوریتی میلی شوراسی‌نین عوضوو، زاقافقازیا سئیمی‌نین و زاقافقازیا سئیمی‌نین موسلمان فراکسیونون عوضوو، روسیه‌ایمپیراتورلوغونون 2. دؤولت دوماسی‌نین عوضوو. شوروی حؤکومتینه قارشی قالدیریلمیش زاقاتالا عوصیانی‌نین لیدرلریندن بیری.  

  آسلان بیگ قارداشوف زاقاتالادان نوماینده اولاراق زاقاتالانی موختلیف قانون‌وئریجی اورقان‌لاردا تمثیل ائتمیشدیر. او، اوّلجه زاقاتالانین داغلی‌لار جومهوریتینه، سونرا عثمانلی ایمپیراتورلوغونا، داها سونرا ایسه آذربایجان خالق جومهوریتینه بیرلشدیریلمه‌سینی دستکله‌میشدیر. لاکین آوریل ایشغالیندان سونرا گورجوستان دموکراتیک جومهوریتی ایله آنلاشاراق زاقاتالانین گورجوستانا بیرلشدیریلمه‌سینی دستکله‌میشدیر. 

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سیاستچیلر
تئیمور لکستانی

**تئیمور لکستانی** (دوغوم.۱۲۹۴ سلماس - وفات۱۳۹۰ تهران)، ایران‌ین ایلک برق مهندیس‌لریندن،  شریف صنعتی بیلیم‌یوردونون  قورجولاریندان، ایران برق صنعتی‌نین آتاسی.

## یاشاییشی
تئیمور لکستانی 1294-جو ایلده سالماسدا آنادان اولموشدور. آتاسی هیجری 1297-جی ایلده سیمیتقو دسته‌لری‌نین هوجومو نتیجه‌سینده اؤلدورولن مسعود دیوان ایدی.

او، 1313-جو ایلده تبریزده فردوسی آدینا اورتا مکتبی بیتیردیکدن سونرا تهران بیلیم‌یوردونون موهندیس‌لیک فاکولته‌سینه داخیل اولوب اعلا روتبه ایله مأذون اولان ایلک 10 نفرین ایچینده ایدی.

  مرحوم عالیم بیطرقان‌ین طلبه‌لریندن اولان لکستانی تهران بیلیم‌یوردونو بیتیرن ایلک برق موهندیس‌لری قروپوندان اولوب تحصیلینی باشا ووردوقدان سونرا اؤلکه‌نین برق صنایع‌سینه قوشولموشدو . 

  او، اؤلکه‌نین برق صنایع‌سینده گؤستردیگی صادیق خیدمت‌لره و تهرانین برق شبکه‌سی‌نین اینکیشافینداکی تاثیرلی رولونا گؤره  "‌ایران برق انرژی‌سی‌نین آتاسی‌"  لقبینه لاییق گؤرولموشدو .  

  لکستانی برق صنایع‌سینه گیردیگی واخت تهران برق مرکزی چک موهندیس‌لری الینده ایدی و اونلارین برق ساحه‌سینده بیلیک و تجروبه‌لرینی ایرانلی‌لارا اؤتورمک ایسته‌مه‌دیکلری اوچون لکستانی و اونون مسلکداش‌لاری بو تجروبه‌لری الده ائتمگه قرارلی اولاراق گیزلیجه اونلارین نقشه‌لرینی اوخویوب ، تهران برق شبکه‌سی‌نین حساس ایشلرینی اؤیره‌نه بیلمیشدیلر. سونوندا بو تعهود و چالیشمالار نتیجه‌سینده چک مهندیس‌لری تهران برق مرکزینی ترک ائتمگه مجبور اولوب برق مرکزی داخیلی مهندیس‌لرین نظارتینه گئچمشدی.

لکستانی 1326-جی ایلده تهران برق شبکه‌سی‌نین رییسی تعیین ائدیلدیکدن سونرا بو شبکه‌نین اینکیشافیندا چوخ تاثیرلی رول اوینامیش 1345-جی ایله قدر تهراندا کوچه‌لرین ایشیقلاندیریلماسی و داغیتیم شبکه‌سی‌نین اینکیشافی ساحه‌سینده موختلیف وظیفه‌لرله تهران و آیری شهرلرده  اؤلکه‌یه خیدمت ائتمیشدیر.  

  شریف صنعتی بیلیم‌یوردونون  قورجولاریندان  بیری اولان لکستانی 1345-1359-جو ایللرده بو بیلیم‌یوردونون امین‌لر هئیتی نین عوضوو و فنی یاردیمچیسی اولموشدور. 

  ۱۳۸۶-جی ایلده تهران بیلیم‌یوردونون موهندیس‌لیک فاکولته‌سی‌نین‌ مأذون موهندیس‌لر بیرلیگی اونو گؤرکملی موهندیس کیمی تقدیم ائتدی.  

  او، آیریجا، ایران علم و برق صنعتی‌نین‌ قورجولاری-نین 5. فستیوالیندا اؤنجول سئچیلمیشدیر.  

## وفاتی
لکستانی، بئیین دورغوسو سببیله تهرانداکی ایران‌مهر خسته‌خاناسینا یئرلشدیریلیب نهایت، 2 آبان ۱۳۹۰-جی ایل بازار ائرته‌سی گونو 96 یاشیندا وفات ائتمیشدی.  

## اثرلری

* رساله‌ای مربوط به تدوین توزیع نیروی برق
* آئین‌نامه‌ای مربوط به «حفاظت از خطرات ناشی از برق».

## اتک‌یازی‌لار

بؤلمه:کیمسه‌لر
شهرام اسدی

**شهرام اسدی قراگؤز** (د. 1332، سالماس) - ایرانلی یؤنتمن و سناریست

## یاشاییش و فعالیت‌لری
  اسدی ۱۳۵۴-جی ایلده  عالی تلویزیون و سینما فاکولته‌سیندن مأذون اولوب، آمریکانین کالیفورنیا بیلیم‌یوردوندا سینما اوزره لیسانس درجه‌سینی بیتیریب. او، ملی جوغرافیا جمعیتی (*The National Geographic Society*) و ان‌بی‌سی  تلویزیون شبکه‌سی ایله امکداشلیق ائدیب. او، بیر نئچه ایل آمریکادا یاشادیقدان سونرا ۱۳۶۷-جی ایلده ایراناا قاییدیب. اسدی سینما فعالیتینه ۱۳۷۰-جی ایلده  " اَوینار "  فیلمی‌نین یؤنتمن‌لیگی و سسناریوسونو یازماقلا باشلاییب . 

## اؤدول‌لری

* 10-جو فجر فیلم فستیوالیندا، اووینار فیلمی اوچون ان یاخشی سناریویا گؤره فخری دیپلومون غالیبی (۱۳۷۰)  
*   13-جو فجر فیلم فئستیوالیندا"حادیثه گونو" فیلمی اوچون   ان یاخشی یؤنتمن (ایکینجی فیلم بؤلمه‌سی)  بوللور سیمورق اؤدولونون غالیبی (1373)  
*   یازیچی و تنقیدچی‌لرین اونونجو دؤورونده (ایلین ان یاخشی‌‌لاری) "حادیثه گونو" ایلین سککیزینجی فیلمی اولاراق سئچیلمه‌سی (۱۳۷۴) 
*   28-جی فجر فیلم فستیوالیندا  "حادیثه گئجه‌سی"  (۱۳۸۸) فیلمی‌ اوچون  ان یاخشی سناریو  بوللور سیمورق اؤدولونون غالیبی (۱۳۸۸)

## فیلموقرافی

### یؤنتمن

* شب واقعه (۱۳۸۷)
* به من نگاه کن (۱۳۸۱)
* روز واقعه (۱۳۷۳)
* اوینار (۱۳۷۰)

### سناریو

* به من نگاه کن (۱۳۸۱)
* عشق گمشده (۱۳۷۵)
* اوینار (۱۳۷۰)

### تلویزیون مجموعه‌سی

* جلال‌الدین (۱۳۹۳)
* شیخ بهایی (۱۳۸۷)

## اتک‌یازی‌لار


## قایناق‌لار

* سوره‌سینما وب صحیفه‌سی 
* ایران‌آکت وب صحیفه‌سی

بؤلمه:ایرانلی سینماچیلار
لازانیا

**لازانیا** (, also , ; singular **lasagna**, ) موحتملاً ان اسکی تۆرلردن بیری اولان، چوخ گئنیش، دۆز طبقه‌لردن دۆزلمیش بیر پاستا نؤوعودور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* 
* 

بؤلمه:ایتالیا مطبخی
داش

**داش** یادا **صخره** یوخسا **قایا** یئر قابیغی عمله گتیرن طبیعی مینرال بیرلشمه‌دیر. منشأینه گؤره داش‌لار موختلیف قوروپلارا بؤلونورلر

## قایناقلار
محمدحسن حاجینسکی

**محمدحسن جعفرقولو اوغلو حاجینسکی** (3 مارس 1875 و یا 1876، باکی – 9 فوریه 1931، تیفلیس) — آذربایجان خالق جومهوریتینین وزیرلر شوراسی‌نین مووقّتی و سون صدری، آذربایجان خالق جومهوریتی‌نین داخیلی ایشلر، مالیه، خاریجی ایشلر وزیری، دؤولت نظارتی وزیری، آذربایجان خالق جومهوریتی  مجلیسی‌‌نین عوضوو، آذربایجان خالق جومهوریتی میلّی شوراسی‌نین عوضوو، زاقافقازیا سئیمی نین و زاقافقازیا سئیمی نین موسلمان فراکسیونونون عوضوو، زاقافقازیا دموکراتیک فدراتیو جمهوریتی حؤکومتی‌نین تیجارت و صنایع وزیری، باکی شهر دوماسی‌نین عوضوو.  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سیاستچیلر
ممسنی بؤلگه‌سی

**ممسنی بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی نورآباد شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۱۷٬۵۲۷ نفر جمعیتی واردیر. 
## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی
** بکش یک
** بکش دو
** جاوید ماهوری
**
** فهلیان
شهرلر: نورآباد، خومه‌زار
* بخش ماهور میلاتی
** دهستان ماهور
** دهستان میشان
شهرلر: بابامُنیر
* بخش دشمن‌زیاری
** دهستان دشمن‌زیاری
** دهستان مشایخ
شهرلر: –
* بخش جوزار
** دهستان جوزار
** دهستان پراشکفت
شهرلر: –

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:ممسنی بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
دووتپه بؤلومو

**دوْوتپه بؤلۆمۆ** زنجان اوستانی‌نین، خودابنده بؤلگه‌سینده یئرلشیبدیر. بۇ بؤلۆمۆن ایککی قصبه و ۲۴ کندی واردیر.

## قایناقلار
آغا اسماعیل

**آغا اسماعیل ویا آغ اسماعیل** (فارس.آقا اسماعیل) — ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین، سالماس شهریستانی‌نین، زولاچای کندیستانیندا بیر ‌ کنددیر. 

## اهالیسی
۲۰۰۶-جی ایل نفوس ساییمینا اساساً، کندین اهالیسی 306 نفر و 76 عاییله‌دن عیبارت ایدی.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
باغچه‌جیک

**باغچه‌جیک** ویا **باخچه‌جیک**- ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌نین سالماس شهریستانی، زولاچای کندیستانیندا یئرلشن بیر کنددیر.  

## اهالیسی
2006-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده  858 نفر  (203 عاییله) یاشاییر. 

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
زولاچای قصبه‌سی

**زولاچای قصبه‌سی**  (فارسجا: دهستان زولاچای) —  غربی آذربایجان اوستانی‌‌نینسالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونده یئرلشن قصبه.. 

## اهالیسی
1385-جی ایل نوفوس ساییمنا اساساً، قصبه‌ اهالیسی 24،868 نفر و 5،417 عاییله‌دن عیبارت ایدی.

## قصبه‌نین کندلری
مرکزی ملحم‌ اولاراق قصبه‌نین 22 کندی وار:
#  آغا اسماعیل
# اۆله
#  باغچه‌جیک
#  پته‌ویر 
#  په‌یه‌جیک
# حاصار
#  خانقاه
# خوسراوا
# درزه کونان
# دیریش
# زئوه‌‌جيک
# سارنا
# ساورا
#  عبدل آباد
#  قالاسر
# کؤچه‌میش
# کلشان
#  گولن 
# گۆلۆزان
#  ملحم‌
# موغانجیق
# هفتوان

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
دیریش

**دیریش** (فارس.درشك) - ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سالماس شهریستانی اراضی‌سینه زولاچای کند‌یستانینا داخیل اولان کند.  

## اهالیسی
2006-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساّ کندده 508 نفر (116 عاییله) یاشاییر .  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو

[بندانگشتی|307x307پیکسل|[سالماس بؤلگه‌سی|سالماس]]
**سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو** (فارسجا: بخش مرکزی شهرستان سلماس) — ایران‌ین غربی آذربایجان اوستانی‌نین سالماس بؤلگه‌سی‌نین بؤلوم‌لریندن بیری‌دیر.

بؤلومون دؤرد قصبه‌سی وار:

*کناربوروژ قصبه‌سی (مرکزی تمر)
* کوره‌سوننی قصبه‌سی (مرکزی سیلاو)
* لکیستان قصبه‌سی(مرکزی قره‌قیشلاق)
* زولاچای قصبه‌سی (مرکزی ملحم)

## اهالیسی
1385-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً، مرکزی‌بخشین 150،256 نفر و 34،974 عاییله‌دن عیبارت ایدی.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
عبدل‌آباد

**عبدل‌آباد** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*عبدل‌آباد (سالماس)
*عبدل‌آباد (تهران)
*عبدل‌آباد، حاجی‌قبول
گولن (زولا چای)

**گَولن** (فارس.**گولان**) - ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سالماس شهریستانی، زولاچای کندیستانی اراضی‌سینه داخیل اولان کند.

  2006-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساّ کندد 209 نفر (40 عاییله)یاشاییر .  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
عبدل‌آباد (سالماس)

**عبدل آباد** - ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌نین سالماس شهریستانی اراضی‌سینه، زولاچای کندیستانینا داخیل اولان کند. 

## اهالیسی
  2006-جی ایل نوفوس ساییمینا گؤره کندده 138 نفر یاشاییر (32 عاییله).

## اتک یازی‌لار



بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
فارسجا ویکی‌پدیا

**فارسجا ویکی‌پدیا** (فارسجا: ویکی‌‌پدیای فارسی) اینترنت‌ده اولان بیر فارسجا بیلیکلیک‌دیر. بو ویکی‌پدیا ویکی‌مدیا وقفی نین آلت پروژه‌لریندن‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایران وب‌سایتلاری
بؤلمه:دیللرینه گؤره ویکی‌پدیالار
کوروشون گونو

آبان آیینین ۷-جی گونونده قوتلانان و ۲۹ اوْکتوبر ایله موصادیف اولان **کوروشون گونو**، ایران تقویمی‌نین غیر-رسمی اولایلاریندان بیریدیر. نبونعیدین رویدادنامه‌سی نظری‌ایله، ایکینجی کوروش ۵۳۹–جو میلاددان اؤنجه آبان آیی‌نین ۷–سینده بابل دؤولت‌شهرینه وارد اولوب و یهودی‌لری اسارت‌دن آزاد ائله‌ییب. کوروشون گونو رسمی ایران تقویمینده ثبت اولونماییب.

## قایناقلار

‌بؤلمه:کوروش
بؤلمه:آبان
نازلی‌چای

**نازلی‌چای** یا **نازلوچای** تورکیه'دن، یوکسک اووا ایلچه مرزلریندن دوغان، ایران توپراقلاریندا اورمو گؤلو'نه تؤکۆلن آخارسو. اسن‌دره یاخینلیغینداکی اسن‌دره-سرو مرز قاپیسی یانیندان ایران توپراقلارینا گئچر. غربی آذربایجان اوستانیندا یئنی قوللار آلیر.

## قایناقلار