open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دیواندره بؤلگه‌سی

**دیواندره بؤلگه‌سی** ()، ایران کوردوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی دیواندره شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۸۲٬۶۲۸ نفر جمعیتی واردیر. بؤلگه خالقینین اؤنملی بیر بؤلومونو کوردلشمیش تورک کؤکنلی تیلکو بویو تشکیل ائدیر.

## ایداری بولونوش
* بخش مرکزی شهرستان دیواندره
** دهستان چهل چشمه
** دهستان حومه
** دهستان قراتوره
شهر: دیواندره
* بخش کرفتو
** دهستان اوباتو
** دهستان زرینه
** دهستان کانی شیرین
شهر: زرینه
* بخش سارال
** دهستان حسین‌آباد شمالی
** دهستان سارال
** دهستان کوله

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:دیواندره بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
جاجیق

بندانگشتی|جاجیق
 **جاجیق**   (اینگیلیس:  tzatzíki ; یونان: Τζατζίκι; تورک: cacık; بولغار:дзадзики) آذربایجان و تورکیه مطبخینه عایید اولان بیر یئمکدیر. قاتیق، خیار، ساریمساق، دوز و سودان حاضیرلانیر.  

جاجیق اساساً دوز و قاتیق (عادتاً قویون و کئچی سودوندن قاتیق)، همچنین خیار، ساریمساق، زئیتون یاغی، بعضاً ایسه شراب و یا لیمون شیره‌سی علاوه  ائدیله‌رک یئییلیر. عادتاً سویوق حالدا سِرو ائدیلیر.  

## اتیمولوژی
  یونان دیلینده  " تزاتزیکی "  تورک سؤزونده گؤتورله‌رک  " جاجیک "  دئمکدیر. اولیا چلبی 17-جی عصرده یازدیغی  " سیاحتنامه "  اثرینده بو یئمگی  " **جاجیخ** "  آدلاندیریر. احمد وفیک پاشا 1876-جی ایلده تورک لوغتینه بو سؤزو  " جاجیک "  کیمی داخیل ائتمیشدیر. او زامان بو یئمک قاتیق و سالات ایله یئییلیر. 

## چئشیدلری

### بالکان خالق‌لاریندا
  بو یئمک بالکان خالق‌لاریندا تاتاتوّر آدی ایله مشهوردور. بولغاریستان و صربیستان مطبخینده بو یئمک قورو تاتاتوْر( بولغاریستان: сух таратор مقدونیه: сув таратур صربیستان: сув таратор) آدلانیر. اونلار بو یئمگی  "‌قیش سالاتی‌"  آدلاندیردیغی سالاتلا بیرلیکده یئییرلر. یئمگین حاضیرلانماسی زامانی قاتیق بیر نئچه ساعات قاینادیلیر (بولغاریستان: кисело мляко، مقدونیه: кисело млеко، صربیستان: кисело млеко. سونرادان اونا خیار، ساریمساق، دوز، زئیتون یاغی و س. علاوه  ائدیلیر.  

### قیبریس
  بو یئمک قیبریس‌دا دا عئینی قایدا ایله بیشیریلیر و نانه علاوه  ائدیلیر.

### یونان
  یونان‌دا دا بو یئمک عئینی قایدا دا بیشیریلیر و یئییلمه‌سی زامانی اییلی شویود و جعفری‌دن ایستیفاده اولونور. 

### شرقی آسیا
  شرقی آسیا اؤلکه‌لرینده ده بو یئمک قاتیق و خیار ایله بیشیریلیر.

### دیگر اؤلکه لر
  قافقاز اؤلکه‌لرینده بو یئمگین اوخشاری آکروشکادیر. 

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:آذربایجان مطبخی
بؤلمه:مطبخ
بؤلمه:یئمکلر
کامیاران بؤلگه‌سی

**کامیاران بؤلگه‌سی** ()، ایران کوردوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی کامیاران شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۰۲٬۸۵۶  نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش
* بخش مرکزی شهرستان کامیاران
** دهستان ژاورود
** دهستان شاهو
شهر: کامیاران
* بخش موچش
** دهستان امیرآباد
** دهستان سورسور
**
** دهستان عوالان
** دهستان گاورود
شهر: موچش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:کامیاران بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
بوقوت داش‌یازماسی

بندانگشتی|  چچرلق موزه‌سی‌نین باخچاسینداکی  بوقوت آبیده‌سی
**بوُقوُت داش یازماسی و یا  بوُقوُت آبیده‌سی** — موغولیستان خالق جومهوریتی سرحدلری داخیلینده بوقوت داغی یاخین‌لیغینداکی بیر اووادا اوجالدیلمیش، بیر گؤی‌تورک خاقان‌لیغی دؤورونه عایید دیکلی داش. 

  بیلینن قدیم تورک بنگو داش‌لارینداندیر. 572-580-جی ایل‌لر آراسیندا کئچن تاریخ حادیثه‌لردن بحث ائدیلدیگی بیوقرافیک و دیداکتیک اثردیر.

  آدینی آرهانقای آیماق ائلی‌نین باین تساقاان گول (موقدّس بیاض گؤل) بؤلگه‌سینده کی  بوقوت داغیندان آلمیشدیر. بو داغین تخمیناً 10 کم شرقینده‌کی  گئنیش اووادا اینشا ائدیلمیشدیر. بیرینجی گؤی‌تورک خاقان‌لیغی دؤورونه عایید خاطیره مزار کوللیه‌سینده کی  اثرلردندیر. آبیده تیسباغا فورمالی داش اوزرینده اوتوردولموشدور.آبیده‌نین یئری 1956-جی ایلده موغول علم خادیمی تس. دورژسورن طرفیندن آشکارلانمیشدیر. بوقوت آبیده سی و بو آبیده یه عایید تیسباغا فورمالی داش بو گون چچرلق موزه‌سی‌نین باخچاسینداکی آچیق ساحه‌ده نوماییش ائتدیریلیر.   

## ایچینده‌کی‌لر
  بیرینجی گؤی‌تورک خاقان‌لیغی دؤورونه عایید آبیده‌نین اوچ اوزونده سوغد حرفلری ایله یازیلمیش سوغدجا متنی، بیر اوزونده ایسه براهمی حرفلری ایله یازیلمیش سانسکریتچه متن عکس اولونموشدور. متنلرده 572-580-جی ایل‌لرده باش وئرمیش تاریخی حادیثه‌لردن بحث ائدیلمکده دیر. سؤزو گئدن تاریخی حادیثه‌لره داخیلدیر:  " تورک/بیلگه/خاقانی نیوارین ماهان تیگین‌ین اؤلوموندن سونرا بیر بنگو داشین دیکیلمه‌سینی بویورماسی " ،  " ماهان تیگین و موحان خاقانین اورتاق حؤکمدارلیق‌لاری " ،  " ماهان تیگین‌ین تاختا چیخیشی " ،  " ماهان تیگین ایله تتاپار خاقانین اورتاق حؤکمدارلیق‌لاری " .  

  بو حادیثه‌لرین بحثی ایله تورک دؤولتی‌نین سوسیال استروکتورو و ایشله‌مه طرزی (خاقان و سولاله‌سی، شاداپیت‌لار، تارخان‌لار، کورکاپین‌لار، سئنگون‌لر، تودونلار، آتلی‌لار و خالق)، تورک میلتی‌نین یاشاییشی و اینانجی، دیر موحاکیمه‌لری، باشقا میلت و توپلولوق‌لارلا علاقه‌لری، خوش‌نیتی حاقیندا معلومات‌لار وئریلمکده دیر. 

## فورما خوصوصیت‌لری
  اوزرینده اوتورولدوغو تیسباغا ایله بیرلیکده 245 سم هوندورلوگه صاحیبدیر. تپه‌لیگی‌نین اؤن اوزونده (حال-حاضیردا ساغ طرفی پارچالانمیش وضعیتده دیر) قورددان سود امن اوشاق تصویرینه یئر وئریلمیشدیر. هم تیسباغا قاعیده‌سی اوزرینه اوتوردولماسی، هم ده اوزرینده قورددان سود امن اوشاق تصویری اؤزوندن سونراکی آبیده لره اؤرنک تشکیل ائتمیشدیر. کول تیگین، بیلگه خاقان، تاریات، تئس، شینئ اوُس آبیده‌لری باشقا اولماقلا، بیر چوخ بنگو داشین تیسباغا قاعیده‌سی اوزرینه یئرلشدیریلدیگی، قورددان سود امن اوشاق تصویری‌نین ده کول تیگین و بیلگه خاقان آبیده‌لری‌نین تپه لیک‌لرینده ده یئر آلماسی گؤرولمکده‌دیر. بورقوت آبیده‌سینده اؤزوندن سونراکی دؤورلرده اوجالدیلمیش آبیده‌لردن فرقلی اولاراق، اوزرینده هر هانسیسا خاقان دامغاسی، بوی دامغاسی یوخدور. 

## آبیده‌نین وضعیتی
  بوقوت آبیده‌سی و بو آبیده‌یه عایید تیسباغا قاعیده چچرلق موزه‌سی‌نین باخچاسینداکی آچیق ساحه‌ده سرگی‌لنمکده دیر. دؤرد اوزونده ده یئییلمه، آشینما و طبقه‌لشیب تؤکولمه‌لر اولموش، آبیده‌نین اوز حیصه‌سی‌نین دئمک اولار کی، هامیسی اورژینال گؤرونتوسونو ایتیرمیشدیر.  

  تپه لیک قیسمینده یئرلشن قورددان سود امن اوشاق تصویرینه عایید حیصه لر آبیده دن قوپموش، 1970-جی ایلده آبیده مزار کوللیه سینده تاپیلاراق چچرلق موزه‌سینه گتیریلمیشدیر، آبیده ایله موقاییسه ده داها یاخشی وضعیتده دیر. 

  بوقوت آبیده‌سی‌نین بیر رپرودوکسیاسی اولان باتورداکی موغول تاریخی میلّی موزه‌سینده سرگیله‌نیر. 

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:تورکجه اثرلر
مریوان بؤلگه‌سی

**مریوان بؤلگه‌سی** ()، ایران کوردوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی مریوان شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۹۵٬۲۶۳ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش
* دهستان خاوومیرآباد
* بخش مرکزی شهرستان مریوان
** دهستان زریوار
** دهستان سرکل
** دهستان کوماسی
شهرلر: مریوان و کانی دینار
* بخش سرشیو
** دهستان سرشیو
** دهستان گلچیدر
شهر: چناره

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:مریوان بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
عمران خان

**عمران خان** () پاکیستان سیاستچی و قاباقکی کریکتچی دیر. ۲۰۱۸ ایلیندن پاکیستانین باش‌وزیری دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:پاکیستانلی سیاستچیلر
تورکیه جومهور باشقانی

**تورکیه جومهوریتی جومهور باشقانی**، تورکیه جومهوریتی‌‌نین دؤولت باشقانی، حؤکومت باشقانی و تورکیه سیلاحلی گوجلری‌‌نین عالی باش کوماندانی دیر. ۲۰۱۴-جو ایلدن رجب طیب اردوغان تورکیه‌نین ۱۲-جی جومهور باشقانی اوْلاراق وظیفه‌ده دیر.

## جومهور باشقانلاری

## قایناقلار
شرقی اورتودوکس کیلیسا‌سی

**شرقی اورتودوکس کیلیسا‌سی** ()، 
مسیحیت دینی‌نین بیر شوعبه سی دیر. بو شوعبه یوخسا فیرقه ایندیکی ایستانبول شهرین (قدیمده کنستانتین بیزانس یوخسا دوغو روم ایمپراتورلوغون باشکندی) مرکزلیغینن روم کلیساسینان آیریلمیش عینی زاماندا یهود دینین ده بیر فیرقیه دییلیر.

## پاتریارخلیقلار و کیلسالار
#قسطنطنیه اورتودوکس پاتریارخلیغی
#اسکندریه اورتودوکس پاتریارخلیغی
#انطاکیه اورتودوکس پاتریارخلیغی
#اورشلیم اورتودوکس پاتریارخلیغی
#روسیه اورتودوکس کیلساسی
#گورجوستان اورتودوکس کیلساسی
#صربیستان اورتودوکس کیلساسی
#رومانی اورتودوکس کیلساسی
#بولغاریستان اورتودوکس کیلساسی
#قیبریس کیلساسی
#یونان کیلساسی
#آلبانی اورتودوکس کیلساسی
#لهیستان اورتودوکس کیلساسی
#چکوسلواکی اورتودوکس کیلساسی

## قایناقلار

بؤلمه:مسیحیت
شیبا اینو (کریپتو)

**شیبا اینو** یوخسا **شیب** () بیر نوع کریپتو وارلیقی دیر.شیبا اصل ده توکن دیر و اتریوم یوخسا ERC20 و ایسمارت چین یوخسا BNB خطینن گوندریلیر. شیبایا دوج کیلیر دییلیر چون شیبا میم کوینلاردان ساییلیر و گلنن دوجون قالخماغینا داها ایجازه ورمیر. شیبانی بیر تانیلمامیش آدام دوزلتیب و بو آدام اوزونه ریوشی آدین قویوپ شیبا ان چوخ آرانان کرپتو کوینلاردان ساییلیر.

## قایناقلار
باینانس

**باینانس** () بیر کریپتو وارلیق لارین آلیش وریش پلتفرمی دیر ۲۰۱۷ ده چانگ پنگ ژائو بو پلتفرمی یولا سالمیش باینانس کرپتو پلتفرملارنین ان گوجلو لردن بیری دیر.

## قایناقلار
اینستاقرام

**اینستاقرام** () شکیل و قیسا ویدئولارین پایلاشیلدیغی سوسیال شبکه. ۲۰۱۰–جو میلادی ایلین اوکتوبر آییندا یارادیلمیشدیر. ایشلدنلرینه چکدیکلری بیر فوتوشکیل اۆزرینده دیجیتال فیلتر ایستیفاده ائتمک و بو فوتوشکیلی اینستاگرامین دا داخیل اولدوغو، ایجتیماعی مدیا خیدمتلری ایله پایلاشما ایمکانی تانیمیشدیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* 
* 
* 
* 
* 
* 


بؤلمه:۲۰۱۰ - جو ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار
سولانا (کریپتو پول بیریمی پلات‌فورمو)

سولانا عمومی بلاک چین پلتفرمی دیر ۲۰۲۱ ده بلومبرگ ژورنالیستی جووانا اسینگر سولانانی اوزون سوره یه سرمایه قویماغا پتانسیلی اولدوغونی بیلدیریپ سولانا اتریومون رقیبی دیر.

## قایناقلار
بلومبرگ بیزنس‌ویک

**بلومبرگ بیزنس‌ویک** () یوخسا بیزنس‌ویک، تیجاری بیر درگی دیر. بو تیجاری درگی بلومبرگ ال.پی. شیرکتی طرفیندن هفته‌ده بیر دفعه و اینگیلیس دیلینه چاپ اولور و بازارا گؤره آنالیزلر، خبرلر و معلومات‌لار وئریر. اورنک بورسلاردان دمیرلردن ، نفتدن و... .

## قایناقلار
پاستا

**پاستا** (, ; ) غذا دَیَری یوکسک، عئینی زاماندا دوْیۇرۇجۇ اون محصولو.

## قایناقلار

بؤلمه:پاستا
بؤلمه:ایتالیا مطبخی
اون (دقیقلشدیرمه)

**اون** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*اون (سایی): ۱۰ عددی.
*اون: غذا محصولو.
*اون (تک): آلمان اؤلکه‌سینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
ایتالیا مطبخی

[thumb|سول|200px|[ناپول پیتزا'سی *Pizza Margherita*]]
**ایتالیا مطبخی** (, ) ایتالیا اؤلکه‌سینده و بوتون دونیادا چوخ مشهوردور. داها چوخ پیتزا و اسپاگتی'سی تانینیر. پیتزادا اولان ۳ رنگ (قیرمیزی، یاشیل، آغ) ایتالیانین بایراغینی تصویر ائدیر. ایتالیانین موختلیف منطقه‌لرینده موختلیف یئمک نؤعلری حاضیرلانیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایتالیا مطبخی
شیبا اینو

**شیبا اینو** ()، ژاپوندا یاشایان بیر نوع ایت آدی دیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* 

بؤلمه:حئیوانلار
قزئته

thumb|"Relation" قزئته‌سی‌نین اۆز صفحه‌سی ۱۶۰۹–جو میلادی ایلی

**قزئته** یا **قزئت** (فارسجا: روزنامه) — کۆتله‌وی اینفورماسیون وسیله‌سی اولوب، آزی آیدا بیر دفعه، دائیمی آدلا نشر ائدیلمه‌سی نظرده توتولان متبوع نشر. حله ژولیوس سزارین دؤورۆنده "سناتین ایشلری" آدلی ایندیکی قزئتلری خاطیرلادان گیل لؤوحه‌لر حاضیرلانیردی. لؤوحه‌لرده حادیثه‌لر یازیلیردی.

## قایناقلار

بؤلمه:قزئته‌لر
قزئته‌چی

**قزئته‌چی** یوخسا **ژورنالچی** و یا **ژورنالیست** — قزئته‌چیلیک ایشینه مشغول اولان شخص.

## بیرده باخ
*قزئته
*قزئته‌چیلیک
*موخبیر

## قایناقلار

بؤلمه:ژورنالیستلر
بؤلمه:قزئته‌چیلیک
درگی

255px|سول|thumb|درگی‌لر
**درگی** یا دا **مجله** — کۆتله‌وی اینفورماسیون وسیله‌سی اولوب، چوخ‌صفحه‌لی دؤوری نشر، یۆکسک پوْلی‌قرافیک سویه‌سی ایله فرقلنن، متبوعاتدا رکلام وسیله‌لریندن بیری. درگی‌لر اساساً گۆنده‌لیک باش وئرن و تئز–تئز دییشَن حادیثه‌لرین ایشاغیلاندیریلماسی ایله مشغول اولمورلار. اونلار هفته، آی کیمی موعیَّن بیر دؤورۆ احاطه ائدن زامان عرضینده باش وئرمیش حادیثه‌لری دریندن تحلیل ائدیرلر. درگیلر اۇزۇن مۆدّتلی ایستیفاده اۆچۆن نظرده توتولور، بو سببدن ده اونلار داها قالین جیلده مالیک اولور و داها کئیفیَّتلی کاغیذدا چاپ ائدیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:درگیلر
قزئته‌چیلیک

**قزئته‌چیلیک** یا دا **ژورنالیسم** — قزئته‌چی مشغول اولدوغو ایشه دئییلیر. قزئته‌چی، خبر و بیلگی قایناغینا چابوک اولاشماق و بو قایناقلاردان ائدیندیغی بیلگی و خبرلری اوخورلارا سۇنما ایشینی اۆستلنمیشدیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* 

بؤلمه:قزئته‌چیلیک
دویو (دقیقلشدیرمه)

**دویو** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*دۆیۆ: یئمک لوازیم‌لریندن.
*دۆیۆ (جینس): بیر بیتگی جینسی.
*دویو (بیتکی): بیر بیتگی نؤوعو.
*دۇیۇ: حیس و دویغو آنلامیندا.
رانچ

[thumb|350px|[کولورادو ایالتینده بیر مالدارلیق]]
**رانچ** یوخسا **مزرعه (محل)** — حئیواندارلیق، بعضی کند تصروفاتی محصول‌لاری و میوه باغلاری یئتیشدیرمک اۆچون مال–قارانین و اوْتلاقلارین اولدوغو تصروفات (اساساً خوصوصی) نظرده توتولور. ایندیلیکده مزرعه‌لر عوموماً تفریحی حالت‌لری وار و معمولاً شهرلرین ائشیگینده یئرلشن بؤیۆک بیر مولک اولدوغو مسکونی ائولره دئییلیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*The Canadian Museum of Civilization - Native Ranching and Rodeo Life on the Plains and Plateau 
*''The Handbook of Texas Online:'' Ranching
*''Society for Range Management'' 
*''Western Watersheds Project''
*Cattle Ranges of the Southwest, published 1898, hosted by the Portal to Texas History
*Guide to ranch archives in Southwest Collection/Special Collections Library at Texas Tech
*Cowboys to Cattlemen Virtual Museum Exhibit and Lesson Plans at Grant-Kohrs Ranch NHS from National Park Service

بؤلمه:رانچلار

بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری مدنیتی
بؤلمه:مکزیک مدنیتی
بؤلمه:کانادا مدنیتی

بؤلمه:مالدارلیق
تبریز کوفته‌سی

**تبریز کوفته‌سی** — دۆنیاجا مشهور اولان و تبریز شهرینه عائید ائدیلن آذربایجانین و ایرانین مشهور یئمک بیری‌دیر. کوفته نؤعلری اورتاشرقین موختلیف یئرلرینده حاضیرلانیر و تبریز کوفته‌لرینین فرقلندیریجی جهتی داها چوخ حاضیرلانما اوصولو و ایشلنیلن مادّه‌لردیر.

## لازیم اولان غذایی مادّه‌لر
* 500 گیرم چکیلمیش ات (قویون یا مال اتی)
* 250 گیرم باش سوغان
* 125 گیرم لپه (یارییا بؤلونموش نوخود)
* 125 گیرم دویو
* 2 عدد اورتا اؤلچۆلۆ یئرآلما
* 5 عدد یومورتا
* 450 گیرم پامادور
* سبزی: جعفری، گشنیز، شویود
* دوز
* İstiot
* کورکوما (ساری‌کؤک)

## بیرده باخ
*آذربایجان مطبخی
*کوفته

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجان مطبخی
بؤلمه:کوفته‌لر
گونده‌لیک

**گۆنده‌لیک** — بیر شخصین و یا کولکتیوین حیاتیندا باش وئرن حادیثه‌لری گۆن‌ب‌گۆن عکس ائتدیرن یازی. خاطیره ادبیاتیندان فرقلی اولاراق، گۆنده‌لیکده دقیق تاریخ گؤستریلیر. ایلک دفعه XVII عصرده اینگیلیس گئنیش یاییلمیشدیر.

## حاقّیندا

## خوصوصیتلری

## ادبیات

## قایناقلار

بؤلمه:دفترلر
بؤلمه:دفترخانا لوازیماتلاری
گیرم

**گیرم** یوخسا **قرام** () — کۆتله‌نین اؤلچۆ واحیدی، SQS واحیدلر سیستمی‌نین ۳ اساس واحیدلریندن بیری.

## قایناقلار
عثمانلی مطبخی

**عثمانلی مطبخی** — عثمانلی دؤنمینده‌کی مطبخ کۆلتۆرۆدۆر. کؤکنی سلجوقلو مطبخینه دایانیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*
*Culinary cultures of the Ottoman Empire

بؤلمه:عثمانلی مطبخی
بؤلمه:تورک مطبخلری
مطبخ

thumb|مۆعاصیر مطبخ اوتاغی
**مطبخ**، **ماطباخ** یا دا **آشپازخانا** — عوموماً یئمک بیشیرمک مکانلارینا مطبخ دئییلیر، آنجاق بوگون مطبخ ایکی معنادا ایشلنیر؛

*یئمک حاضیرلانان اوتاق.
*اؤلکه‌لرین، میلتلرینه گؤره یئمک نؤوعلری، آشپازلیق.

## مطبخ اوتاغی
مطبخ اوتاغی — مۆعاصیر ائولرده اساس اوتاق بیری‌دیر. عادتاً یئمک اوتاغینا یاخین یئرلشیر. مطبخ اوتاغیندا سوْیۇدۇجۇ، قاز و یا الکتریک پلیته‌سی، قاب یویان، قاب و قازانلاری ییغماق اۆچون موختلیف دولابلار و باشقا وسیله‌لر اولور.

## بیرده باخ
*آشپازلیق

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*Photo History of the Kitchen 1860–1960 

بؤلمه:مطبخ
بؤلمه:اوتاقلار
بؤلمه:یئیه‌جک محصوللاری امالی
سروآباد بؤلگه‌سی

**سروآباد بؤلگه‌سی** ()، ایران کوردوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی سروآباد شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵۳٬۹۹۲ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش

* بخش مرکزی شهرستان سروآباد
** دهستان بیساران
** دهستان پایگلان
** دهستان رزآب
** دهستان ژریژه
** دهستان کوسالان
** دهستان دزلی
شهر: سروآباد
* بخش اورامان
** دهستان اورامان تخت
** دهستان شالیار

شهر: اورامان

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:سروآباد بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
شمعدان

**شمعدان** () — شمعی یئرینده ساخلاماق اۆچون ایستیفاده ائدیلن وسیله‌دیر. شمعدانلار شمعی یئرینده ساخلاماق اۆچون بیر فینجان و یا سۆنبول (*Pricket*) و یا هر ایکیسی وار. شمعدانلار داها آز *شمعدانلار* آدلانیر. الکتریک انرژی‌سینین یاییلماسیندان قاباق، دامجی موم توتماق اۆچون اوتاقلار آراسیندا شمعدان، تاوا ایله قیسا شمعدان‌دان ایستیفاده ائدیلیردی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* 
*Candlesticks at the Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum
*Candlesticks at the University of Michigan Museum of Art 
*Candlesticks at the Birmingham Museum of Art
*Candlesticks at the Detroit Institute of Arts
کندل‌ایستیک پاترن

بندانگشتی|کندل ایستیک پاترن
**کندل ایستیک پاترن** یا دا **شمعدان اولگوسو** () — مالی تکنیکال آنالیز یوخسا تحلیل‌لرینده کندل ایستیک دَیَرلرده یوخسا قیمتلرده بیر حرکت‌دیر. گرافیک شکیلده کندل ایستیک چارتلاردا بیزه گؤستریر بو تکنیک ژاپونلی بیر تکنیک‌دیر. تحلیل‌چیلر دئییرلر بو تکنیکده بازارین گلجگی بیلینیر، بو اوزدن بو کندل‌لرین حرکتلرین آراشدیریللار . بو اولگونون ایلک دوزلدنی مونهیسا هومو آدیندا بیر ژاپونیالیمیش، او بو اولگونی دوگی آلیش وئریشینده ایشلدیرمیش. مودلین تانینماسی اؤزنلدیر و قرافیک اۆچون ایستیفاده اولونان پروقراملار ناخیشا اویغون گلمک اۆچون اؤنجه‌دن تانیملانمیش قوراللارا دایانمالی‌دیر. ساده و مۆرکّب ناخیشلارا بؤلۆنه بیلن ۴۲ تانینمیش اولگو واردیر.

## تاریخی

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*  ''Bulkowski's Stock Market Patterns''  On line, includes research, statistical validation, and follow-on results.
* Understanding Candlestick Charts for Beginners , Useful for small traders.
تون

**تون** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*تون (بیریم)
*تون (سوئیس)
بایراقدار مینی (ای.ه.آ)

**بایراقدار مینی ای.ه.آ** یا دا کامیل آدی‌ایله **بایراقدار مینی اینسانسیز هاوا آراجی** () — تورکیه طرفیندن بیر اینسان سیز اوچاک دوزلتن شیرکت دیر بو شیرکت تی بی ۲ محصولینان چوخ آدلانیلدی تی بی ۲  بیر اورتا اوجالیق دا ایچین ساواش ایچین بیر اینسان سیز اوچاک دیر ، تی بی ۲ سوریه نین ایدلیب بولگه سینده لیبی ایچ ساواشیندا قاراباغ دا و اوکرایننانین دونباس بولگه سینده چوخ باشاریلی اولموش بو یوزدن چوخ اولکه لر بو اوچاک آلماسینا باشلادی لار .

بایراکتارین باشقا اینسان سیز اوچاکلاری آکینجی اوزون اوجالیق و مینی بایراکتار .

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Mini UAV Company Web Site
* Bayraktar Mini UAV in military drill (Efes Drill 2010)
تورکیه مطبخی

**تورکیه مطبخی** — تورکیه میلّی مطبخی. عثمانلی مدنیتی‌نین میراثچی‌سی اولان تورکیه مطبخی هم بالکان و اورتاشرق مطبخلرینه تاثیر گؤسترمیش هم ده بو مطبخلرین تاثیرینی ده اؤزونده گؤسترمیشدیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Turkish Cultural Foundation - Turkish Cuisine Portal
* Cornucopia recipe index - Cookery Listing
* "Turkish Cousine" (Study In Turkey)

بؤلمه:تورکیه مطبخی
بؤلمه:تورک مطبخلری
بؤلمه:عثمانلی مطبخی
کوفته-بوزباش

بندانگشتی|کوفته-بوزباش
  **کوفته-بوزباش** - آذربایجانین میلّی یئمگی.  

## ترکیبی

*   قویون اتی - 163ق،  
*   قویروق - 20ق،  
*   دویو - 15ق،  
*   تزه آلچا - 30ق،  
*   نوخود - 25 ق،  
*   یئرآلما - 150ق،  
*   باش سوغان - 18ق،  
*   زعفران - 0،1ق،  
*   قورو نانه - 0،1ق،  
*   ایستی‌اوت،  
*   دوز.  

## حاضیرلانما قایداسی
  کوفته بوزباش اوچون سوموک‌لردن ات‌سویو بیشیریلیر. قویون اتی‌نین یومشاق حیصه‌سی باش سوغانلا بیرلیکده اتچکن ماشیندان کئچیریلیر. قییمه‌یه دویو، ایستی اوت، دوز قاتیلیب یاخشی قاریشدیریلیر. هر کوفته‌نین ایچری‌سینه 2-3 عدد یویولموش قورو آلچا قویولور. نوخود بولیوندا بیشدیکدن سونرا کوفته‌لر ات‌سویونا سالینیر و بیشیریلیر. همچنین یئرآلما و نارین چرتیلیب قیزاردیلمیش سوغان علاوه  ائدیلیر. یئمگین حاضیر اولماسینا 10-15 دقیقه  قالمیش اونا دوز، ایستی‌اوت و زعفران محلولو علاوه  ائدیلیب حاضیر وضعیته چاتدیریلیر. سوفره یه وئریلنده اوزرینه کئشنیش، یاخود قورو نانه سپیلیر.  

## قایناق

* 1001dad Arxivləşdirilib 2015-05-27 at the Wayback Machine

بؤلمه:آذربایجان مطبخی
بؤلمه:یئمکلر
بؤلمه:مطبخ
بؤلمه:کوفته‌لر
ایندیکاتور

**ایندیکاتور** () — ایندیکاتور ایکی آنلامدا اولا بیلر؛

*ایندیکاتور: قورغونون دورومو حاقیندا تذکور وئرن سیفئربلات و یا ایشیقلی گؤستریجی. مثلاً، دیسک اؤتۆرۆجۆسۆ (ACTUATOR) ایشیق ایندیکاتورونا مالیکدیر و او، دیسکه موراجیعت زامانی یانیر.

*ایندیکاتور: بو و یا دیگر مۆحیط خۆصوصیتینی گؤسترن (تصدیق ائدن) بیتکی، حئیوان، میکروقانیزم و بیوسنوزلار.

## قایناقلار
سلجوق بایراقدار

**سلجوق بایراقدار** () — بایراکتار شیرکتین باشچیسی. سلجوق بایراکتار نیظامی صنعتین موهندیسی دیر و تورکیه جومهور باشقانی اردوغانین دا دامادی دیر. بایراکتار ان چوخ تی بی ۲ ایها سینا تانیلمیش و آذربایجان جومهور باشقانین نان  ایلهام علیئو دان قهرمانلیق میدالی آلمیش.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*BAYKAR Unmanned Aerial Vehicle Systems 

بؤلمه:۱۹۷۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:ایستانبوللولار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
مزه (یئمک)

[بندانگشتی|[اوردون|اوردون‌دا بیر سوفره ده مزه‌لر]]
  **مزه** (یونان **μεζές**؛ بولقار، صربستان، و مقدونیه‌ **мезе**، مونتینیقرو دیلینده **Meza**) دوغو آغ‌دنیزده و اؤزل‌لیکله تورکیه مطبخینده یئر آلان  بیر یئمک قروپودور. عومومیتله سویوق  سرویس ائدیلر. اؤن یئمک اولاراق یئییلیر، چیلینگر سوفره‌لری نین دوازگئچیلمز المنتی‌دیر.   

  مزه‌لر چوخ چئشیدلی نؤولرده اولا بیلر. پنیر، کالباس، قاتیق کیمی چوخ ساده اولا بیله‌جگی کیمی، چئشیدلی تره‌وزلردن  یا دا دنیز محصول‌لاریندان  حاضیرلانمیش نؤولری ده مؤوجوددور. مزه لر قارین دویورماقدان چوخ، هم الکول‌لو ایچکی‌لری‌نین یانیندا بیر لذت هم ده ماساداکی صؤحبتده بیر اَیلنجه لیک خوصوصیتینده دیر. بو سببله سوفره ده کیچیک بوشقاب‌لاردا آما دییشیک بیر نئچه نؤو اولاراق قویولور.  

## اتیمولوژی
  بو سؤزه کئچمیش عثمانلی ایمپیراتورلوغونون بوتون مطبخ‌لرینده راست گلینیر و تورکجه قلیان‌التی و یا ایشتاهااچان سؤزوندن عمله گلیب. بو دا اؤز نؤوبه‌سینده فارسجا  "مزه "  و یا  " مزّه "   سؤزوندن یارانمیشدیر کی، بو دا  " داد "  و یا  " لذت "  معناسینی وئریر .  

## اتک یازی
بؤلمه:یئمکلر
بؤلمه:مطبخ
بؤلمه:تورکیه مطبخی
دووغا

**دوّوغا** — آذربایجانین میلّی یئمکلریندن دیر.  

## ترکیبی
  قاتیق - 200ق، خاما - 40ق، یومورتا 1عدد.، اون - 8ق، دویو - 20ق، گؤی سوغان - 18ق، ایسپاناق - 40ق، کشنیز، شویود، که‌ور - 30ق، نانه - 15ق، کره‌ویز- 10، دوز.  

## حاضیرلانما قایداسی
  دووغا حاضیرلاماق اوچون قاتیق و خاما اون ایله چالینیر، اوزرینه یومورتا و دویو علاوه  ائدیلیر. قاتیق چورومه‌سین دئیه، کوتله‌نی آراسی کسیلمه‌دن بیر قایدادا بولایا-بولایا قیزدیریرلار. قاینادیقدان سونرا اوزرینه نارین دوغرانمیش گؤیرتی و دوز تؤکوب حاضیر اولانا قدر بیشیریرلر. دووغا اتلی و اتسیز حاضیرلانیر. اتلی دووغا بیشیرمک اوچون آیری قازاندا اوّلجه‌دن ایسلادیلمیش نوخود قاینادیلیر، ات قییمه‌سیندن خیردا کوفته‌لر حاضیرلانیر و نوخودلا بیرلیکده حاضیر اولانا کیمی بیشیریلیر. سونرا بیشمیش نوخود و کوفته‌لر اساس دووغا ایله قاریشدیریلیر.  

## قایناق‌لار

* Azərbaycanın sulu xörəkləri Arxivləşdirilib 2007-03-14 at the Wayback Machine
* Ləziz dovğa hazırlamanın qaydası Arxivləşdirilib 2015-05-29 at the Wayback Machine

بؤلمه:یئمکلر
بؤلمه:آذربایجان مطبخی
بؤلمه:مطبخ
تندیر

بندانگشتی|تندیر
**تندیر** — ایستی‌لنمک اوچون ایستیفاده ائدیلن بیر نؤوع مانقال. یئره چوخور قازیلاراق ائدیلن خوصوصی بیر سوبایا دا داندیر دئییلیر.  

تندیرده مانقال کؤمورو، اودون کیمی یاناجاق‌لار ایستیفاده ائدیلر. عومومیتله بورادا چؤرک بیشیریلر و ات قیزاردیلار.  

## تندیرقویما
تندیر اوچون لازیم اولان ساری تورپاق قزیل، سامان، آت قیلی و س. قاریشدیریلیب علاوه  اولوناندان سونرا یاخشی-یاخشی حاصیل ائدیلیر، سونرا تندیرین بادی (دیواری) قویولوردو. تندیرین دایره‌سی یوخاری‌یا گئتدیکجه کیچیلیر، بادین قالین‌لیغی، هامارلیغی تندیرقویانین اوستالیغیندان آسیلی ایدی. تندیر قویولوب باشا چاتاندان سونرا او، یاخشی قورومالی ایدی. تندیرین چاتلاماماسی، اوْووُلماماسی اوچون اونو اوستواؤرتولو یئرده، چوخ واخت سال داشلارین اوستونه قویوردولار. بئله‌لیکله، تندیر نمدن، یاغیشدان قورونوردو. تندیرین بئلینده دمیر مفتیلله کمر ده قویولوردو. کمرین اوسته تندیرین ایچری طرفینده خئیلی چیخینتی‌لار قویولوردو. بو چیخینتی‌لار کاباب شیشینی ساخلاماق اوچون قویولوردو. چونکی تندیر کابابی کند آدام-لاری نین لذیذ یئمک‌لریندن ساییلیردی. یاخشی قورویان تندیری آلتیندان کندیر سالیب بیر نئچه نفرله لازیمی یئره آپاریر، اونو بوغازینا قدر تورپاق-داشلا دولدورور، آشاغیدا کولفه قویوردولار. اوّلجه تندیرین ایچینه آز-آز تزَک قویوب یاندیریردیلار. یاناجاغی تدریجاً آرتیریردیلار. چونکی تندیرین بادی هر آن چات وئره بیلردی. تندیرین ایستی‌یه داواملی‌لیغینی تام یقین‌لشدیرندن سونرا اورادا چؤرک بیشیرمک اولاردی. تندیرین اوستونه ایکی بارماق ائنینده تخمیناً 1 م اوزون‌لوغوندا دمیر چوبوق قویوردولار. بونا ائل آراسیندا خچیرگت دئییردیلر. تندیرین آغزینا ساچ (قاپاق، دایره‌وی اولوردو) قویوردولار. تندیرین باشیندا دؤرددایاق، اوخلوو، رفه‌ته، تندیرین کوخاسینی قویوردولار. طبیعی کی، چؤرک-بیشیرمه زامانی ائو قادینی بونلاردان ایستیفاده ائدیردی.  

کندده عادتاً ایکی نؤو تندیردن (بؤیوک تندیر، اوجاق تندیری) ایستیفاده ائدیردیلر. بیرینجیده تندیر چؤرگی، لاواش، فتیر، کته، قاتلاما بیشیریردیلر. ایکینجی نؤو تندیر (اوجاق تندیری) نیسبتاً بالاجا ایدی. اوندان اساساً یئمک بیشیرنده ایستیفاده ائدیردیلر.  

## قایناق‌لار

بؤلمه:مطبخ
بؤلمه:آذربایجان مطبخی
قایماق

**قایماق** — سۆد محصولو'دور. یاغ الده ائتمک و یئمک اۆچون ایستیفاده الونور. قایماق آلماق اۆچون قاینانمیش سۆدۆ قابلارا (تشت، قابلاما، تاباق و...) تؤکۆب ۱۵–۲۰ ساعات ساخلاییرلار. بو مودت‌ده سۆدۆن قایماق آدلانان یاغلی حیصه‌سی اۆزه چیخیر. سۆد محصول‌لارینین، او جۆمله‌دن قایماغین آلینماسی گیل قابلارین حاضیرلاندیغی نئولیت دؤورۆنه عائیددیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* The famous kaymak breakfast of "Pando Usta" at Beşiktaş, Istanbul
* Kaymak recipe

بؤلمه:مزه‌لر
بؤلمه:چاشنی‌لر
بؤلمه:تورکیه مطبخی
بؤلمه:سود محصوللاری
ایسمتانا (سود محصولو)

**ایسمتانا** () اورتا و دوغو اوروپا'دان گلن چئشیتلی تورش خاما نؤعلریندن بیری‌دیر. آغیر خامانین تورشلنمه‌سی ایله اۆره‌تیلن سود محصولو'دور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:سود محصوللاری
ارده حالواسی

**ارده حالواسی** یوخسا **حلوارده** (، ) — ارده ایله دوزه‌نیلن بیر حالوا نؤعودور.

## قایناقلار
اولیمپوس داغی

**اولیمپوس داغی** ()، گونش سیستمی‌‌نین ان اوجا داغی دیر. بو داغ مریخده یئرلشیبدیر و زیروه سی ۲۱/۹ کیلومتیردیر . بو داغین آدی یونانین ان بؤیوک داغینین آدیندان گؤتورولوپ قدیم یونان کولتورونده اولمپیوس تانریچالار داغی ایدی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Astronomy Picture of the Day 26 May 2004
* Western Flank of Olympus Mons and Aureole
* Volcanism on Mars
* Eastern scarp of Olympus Mons
* Olympus Mons from Google Mars

بؤلمه:گونش سیستمی
بؤلمه:داغلار
بویین سفلی

**بویین سفلی** کوردوستان اوستانی‌ بانه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴٬۴۶۷ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بانه بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین شهرلری
وولودیمیر زلنسکی

**وولودیمیر زلنسکی** (؛ دوغوم ۲۵ ژانویه ۱۹۷۸) اوکراینلی سیاستچی، کئچمیش اویونچو و کومدین، اوکراینین آلتینجی و ایندیکی جومهور رئیسی.

زلنسکی اوکراینین مرکزی حیصه‌سینده‌کی دنیپروپتروفسک اوستانینین بویوک شهری اولان کریفیی ریه-ده روس دیلینده دانیشان کیمی بویویوب. اویونچولوق پئشه‌سین باشلاماقدان قاباق او، کی‌یئف میلی ایقتیصاد بیلیمیوردودان حوقوق مدرکی آلیب.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* 
* Kvartal 95 
* 
* 
* https://telegram.me/V_Zelenskiy_official

بؤلمه:۱۹۷۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:کریفیی ریه دوغوملولار

بؤلمه:۲۱. یوز ایلده اوکراینلی کیشی اویونچولار

بؤلمه:یهودی کیشی کومدینلر
بؤلمه:یهودی کیشی اویونچولار
خاما

**خاما** یا دا **یئمَلی کِرِم** سود محصوللاری بیری‌دیر. خاما، تام یاغلی سوددن یاغ حیصه‌سینین آیریلماسی نتیجه‌سینده الده ائدیلن سود محصولودور. کره یاغی، ایسمتانا، دوندورما ایستحصالی اۆچون ایشلنیلیر. تزه ایستیفاده اولونور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
Nutrition chart for heavy cream

*Virtual Museum Exhibit on Milk, Cream & Butter

بؤلمه:سود
بؤلمه:سود محصوللاری
بؤلمه:چاشنی‌لر
آیه

**آیه** () — لوغت ده نیشانه و علامت معناسیندادیر. و ایصطلاح‌دا قورآنین ان‌کیچیک واحیدی ساییلیر. و عبارات یا جملات قرآن و سوره از آن‌ها تشکیل می‌یابد و تعداد آن‌ها در هر سوره‌ای معین است. قورآن متنین بؤلۆندۆیۆ کیچیک حجملی پارچالار. آیه‌لر داها بؤیۆک پارچا اولان سوره‌لرین ترکیب حیصه‌لری کیمی چیخیش ائدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:آیه‌لر
خاش(کله پاچا)

بندانگشتی|خاش  و یا کله‌پاچا یئمگی
 **خاش** یا **کلّه پاچا** - اورتا شرق و گونئی قافقاز مطبخی‌نین یئمک‌لریندن بیری. ایران، بوسنی و هرزگوین و تورکیه‌ده کلّه پاچا آدلانیر (فارس. کله پاچه) ، (تورک. Kelle paça)، (بوسنی. Pače).  

  خاش مالین (دانا) ایمکان داخیلینده قاباق آیاق لاریندان (دیرناق‌لاریندان) حاضیرلانیر. چوخ واخت خاشا قارین ناحیه‌سی‌نین حیصه‌لری علاوه اولونور. سیرکه-ساریمساق و یا آبقورا ایله یئییلیر. خاش یئمگی زامانی لاواش، تندیر چؤرگیندن و موختلیف نؤولو تورشو (توتمالاردان) دا ایستیفاده اولونور.  

## حاضیرلانماسی
[بندانگشتی|  [افغانیستانین پایتاختی کابیل شهرینده چکیلمیش شکیل. خاش اوچون ارزاق ساتان سیار ساتیچی آراناباسی ایله موشتری آختاریر. ]]
  مالین آیاق‌لارینی توکدن تمیزله‌مک اوچون اودا توتماق لازیمدیر. بیر نئچه دفعه  یوماق، اویناق‌لار اوزره 2-4 یئره بؤلمک. بونلاری مینالانمیش قازانین ایچینه قویماق، اوستونه سو تؤکمک. کفی ییغماق، سو قاینایاندا، اونو بوشالتماق، بیر داها آیاق‌لاری یوماق و تمیز سویون ایچینه سالماق. سو 15-20 سم آیاق‌لاری اؤرتمه‌لی‌دیر و بالاجا اودون اوستونده بیشیرمک. سو برک قاینامامالی‌دیر. واخت‌آشیری کفی ییغماق. بعضی آدام‌لار باش سوغان آتیرلار کی، کف یاخشی ییغیلسین و کؤک سالیرلار کی، سویو شفاف اولسون. بیشیریلمه‌نین یاریسیندا سوغانی و کؤکو چیخاریب توللاییرلار. سونا یاخین دوز، ایری ایستی‌اوت و دفنه یارپاغی علاوه  ائدیلیر. آیاق‌لار او حدّه قدر بیشیریلیر کی، اتی سوموکدن آیریلسین. خاش گئجه‌دن سحره کیمی بیشیریلیر (22.00-دن 6.00-دک). سویون میقداری ایکی دفعه  آزالیر. ات سوموکدن آیریلارکن، ات‌سویو یاغلی قیزیلی رنگده اولمالی‌دیر. خاشی سیرکه‌نین ایچینده ساریمساقلا، نار تورشوسو، شورابا، گؤیرتی ایله یئییرلر. حکیم‌لر خاشی سینیقدا تؤوصیه ائدیرلر.  

## ترکیبی
  1 نفرلیک  

  200 قر قویون کلّه‌سی، 150 قر قویون آیاق‌لاری، 40 قر قارین، 5 قر ساریمساق، 10 قر اوزوم سیرکه‌سی  

  قئید: کلّه‌پاچا بیشیریلن زامان دوز وورولمور، او آیریجا سوفره‌یه وئریلیر. بعضاً ایسه قارین آیریجا بیشیریلیر.  

## حاضیرلانما قایداسی
  قویونون باشی و آیاقالاری اوجاقدا اوتولور، بیچاقلا قاشینیر، ایستی – ایستی دیرناق‌لاری چیخاریلیر. بعضاً توکلری ایستی سو ایله تمیزله‌نیر. سونرا دمیر شیشلر اوجاقدا مؤحکم قیزدیریلیر، قالان توکلر ده اوتولور. بوندان سونرا ایلیق سودا بیچاقلا قاشیناراق تمیز یویولور. چاپاجاقلا آیایاق‌لار 2 – 3 یئره بؤلونور و دیرناق‌لارین آراسی یاریلاراق، ایچریده اولان حیصه  چیخاریلیب، آتیلیر. باش 2 حیصه‌یه آلت و اوست چنه‌یه آیریلیر. کله‌لر سومویو چاپاجاقلا بؤلونوب ایچیندن بئیین چیخاریلیر، یویولوب قازانا قویولور.  

  قارین یویولوب تمیزیلندیکدن سونرا 4 – 5 یئره بؤلونور. هر حیصه  قاینار سویا سالینیب بیچاقلا قاشینیر. پارچالارین هامی‌سینی بیردن ایستی سویا سالماق اولماز، چونکی ایستی سودا چوخ قالاندا اوستونده کی  کپک‌لر گئتمیر. تمیزلنمیش قارین 4 – 5 سم بؤیوکلوکده دوغرانیب کلّه اولان قازانا سالینیر و اودون اوستونه قویولور. قاینادیقجا کفی آلینیر و دوز تؤکولمور. بیشدیکدن سونرا ایری سوموک‌لر چیخاریلیر. ایری ات پارچالاری دوغرانیر، یئنه اوجاغا قویولوب، بیشیریلیر. سوفره یه وئریلن زامان بوشقابا بیشمیش ات قویولور، اوستونه اتک‌سویو تؤکولور و آیریجا اولاراق یئمگین یانیندا ساریمساقلی سیرکه وئریلیر.  

## قایناق‌

بؤلمه:مطبخ
بؤلمه:آذربایجان مطبخی
بؤلمه:یئمکلر
موغول مطبخی

بندانگشتی|موغول مطبخی
  **موغول مطبخی** موغولوستانین و چین‌ین داخیلی موغولوستان بؤلگه‌سی‌نین  (عنعنه‌ویچین دیلی: 內蒙古؛ ساده‌لشدیریلمیش چین دیلی: 内蒙古؛ پینیین: *Nèiměnggǔ*) میلّی و بؤلگه‌سل مطبخی‌دیر، اساساً سود محصول‌لاری، ات و حئیوان یاغلاریندان عیبارتدیر. موغول مطبخینده ان چوخ ایستیفاده ائدیلن یئمک بیشیریلمیش قویون اتی یئمک‌لری‌دیر.  

  موغولوستانین آشیری قاره‌ای ایقلیمی اؤلکه‌نین عنعنه وی مطبخینه دریندن تاثیر ائدیب. موغول مطبخینده تره‌وز و ادویات‌لارین ایستیفاده‌سی تره‌وز و ادویات ایستحصال ائدن بیتکی لرین اینکیشافی اوچون الوئریش‌سیز ایقلیم سببیندن محدوددور. چین و روسیه ایله جوغرافی یاخین‌لیق و درین تاریخی علاقه‌لره گؤره موغول مطبخینه چین و روس مطبخی ده تاثیر گؤسترمیشدیر.

## قالری
ساغ|بندانگشتی|خوْرخوْگ یئمگی
بندانگشتی|ایکی چئشید کوفته: بوُوُز (سول اوستده) و خوُوُشوُوُر (ساغ آلتدا)

بندانگشتی|بوُوُز یئمگی
ساغ|بندانگشتی|بوْوْرتسوْگ

## قایناق
بؤلمه:مطبخ
بؤلمه:یئمکلر
نئولیتیک

بندانگشتی|نئولیتیک دن قالان ساخسی لر
**نئولیتیک** () معنیسی ینی داشلیق ۱۱۰۰۰_۶۵۰۰ میلاددان اؤنجه اینسان تاریخین بیر دؤنمی دیر بو دؤنم ده اکینچیلیک اینقیلابی ده دییلیر بو دؤنم داش دؤنمین بیر بؤلۆمۆ دور بو بؤلۆم اکینچیلیک اینقیلاب یوخسا دورمینن باشلاییر نئولیتیک ایکی بؤلۆم دور ساخسی سیز و ساخسیلی بو دؤنمده اینسان لار حئیوان اوونون یئرینه اکینچیلیک و حئیوانچیلیک ائدیر کؤچرلیک و بیر یئرده قالماقینان باشلاییر بو دؤنم اورتا دوغو دا باشلادی قویون و کئچینی بئجرتمق نن بیده اینسان الییبیلدی یانین دا کؤپک ده ساخلییا و اؤزونه اؤرگشدیره اکینچیلیک و حئیوانچیلیک اویقارلارین قورولماسینا سبب اولور. نئولیتیک دؤنمی ۶۵۰۰ ایل میلاددان اؤنجه یئرین چالکولیتیک دؤنمینه وئردی بو دؤنم ده اینسان دمیرنن ایشله مغی باشلادی برونز دونمی و دمیر دونمی.نئولیتیک دونمی مزولیتیک دن سنرادیر قوزی اوروپادا نئولیتیک ۱۷۰۰ میلاددان اونجه سونایتیشدی آما چین ده ۱۲۰۰ ایل میلاددان اونجه سونایتیشدی دونیانین چوخ یرلرینده نئولیتیک اوروپا کاشیف لرینه دک دوام اتدی. نئولیتیک بیر چاغداش سوزی دیر یونان دیلینده νέος نئو λίθος لیتیک یعنی ینی داش ۱۸۶۵ سر جان لوب بوک بو سوزی یوخسا ایصتیلاحی دوزلتمیش اوچ دونم سیستمی. تکر بو دؤمدن قالمیش.

## قایناقلار

اینگلیسجه ویکیپدیا دان چورولمیش
## ائشیک باغلانتیلار

* Romeo, Nick (Feb. 2015). Embracing Stone Age Couple Found in Greek Cave. "Rare double burials discovered at one of the largest Neolithic burial sites in Europe." *[[National Geographic Society]]*
* 
* 
* 
* Current Directions in West African Prehistory – McIntosh & McIntosh (1983)
* 

بؤلمه:هولوسن
بؤلمه:تاریخی دؤورلر
دمله‌ملی

بندانگشتی
**دمله‌ملی** یوخسا **بیتکی چایی** بیتکی لردن حاضیرلانمیش بیر نوع چای دیر. یاشیل چای، یارپیز چایی، و ... بیر نئچه دمله‌ملی نوع لارین دان دیرلار.

## قالری

فایل:Thé courge amère toréfié.jpg
فایل:Bumbu Rawon.jpg
فایل:Crinum ornatum Fleur.jpg
فایل:Phlomis herba-venti.jpg


## قایناقلار

بؤلمه:بیتکی چایلاری
آذربایجان تورکجه‌سی‌نین الیفباسی

آذربایجان دیلی سیاسی و تاریخی باش ورن حوادیثه گوره ۳ حالتده (عرب قرافیکالی، لاتین قرافیکالی و سیریلیک قرافیکالی) یازیلیر. آنجاق آذربایجان دیلینده اولان اثرلر و مکتوبلار داها چوخ عرب و لاتین قرافیکالاریندا یازیلمیشدیر.

## عرب اسکریپت

**تۆرک الیفباسؽ** یا دا **تۆرکجه‌نین عرب الیفباسؽ** و یا **گۆنئی آذربایجان الیفباسؽ** — ۳۸ حرف‌دن عیبارت عرب قرافیکالی بیر الیفبا دیر. آذربایجان دیلی‌نین فونِم ترکیبینده ۹ سائد و ۲۵ صامت سس واردیر. بو ۳۴ سس آذربایجان الیفباسیندا ۳۸ حرفله ایشاره ائدیلیر. آذربایجان دیلینده ۳۲ حرف و ۳۴ سس وار. بۇ الیفبا ایران تورک‌لری توسوطی ایله ایران و گونئی آذربایجان منطقه‌سینده تۆرک دیلینی یازماق اۆچون قوللانیلیر. هابئله بۇ الیفبا عراق تورکمانلاری، سوریه تورکمانلاری و افغانیستان تورکلری توسوطی ایله ده ایستیفاده اوْلۇنۇر. بۇ الیفبا تاریخی الیفباسی اوْلان عثمانلی الیفباسینا چوْخلۇ بنزرلیک‌لری واردیر.

#### آ ا
بو سوز قالین، دودالقلانمایان و آچیق سسلی صایت لردن بیریدیر. بور سوز آشاقیداکی اولان میثال لاری سایماق اولار:

آلما، آتا، آنا، آت و ...

#### بـ ـبـ ـب ب

#### جـ ـجـ ـج ج

#### چـ ـچـ ـچ چ

#### ـد د

#### ائ ـئـ ـئ ئ - اِ ِ (کسره)

#### عـ ‍ـع‍ـ ‍ـع ع - اَ َ (فتحه) - ـه ه

#### فـ ـفـ ـف ف

#### گـ ـگـ ـگ گ
"گ" صامیت سسلریندن بیریدیر کی سؤزون اولینده گلسه [گ] کیمی دئییلر آنجاق سؤزوٚن آراسی یادا سوْنوُندا گلسه [گ] و یا [ی] کیمی دئییلر.

#گؤز، گؤزل، گوٚلش، گوٚلوٚش، گمی و...

#دگیل(دئییل)، ایگیرمی(اییرمی)، دگیرمان(دَییرمان)، ایگید(ایید) و... 

#### غـ ـغـ ـغ غ

#### "حـ ـحـ ـح ح" - "هـ ـهـ ـه ه"

#### خـ ـخـ ـخ خ

#### ایـٛ یٛـ یٛ

#### ای ـی‍ـ ‍ـی

#### ـژ ژ

#### کـ ـکـ ـک ک

#### قـ ـقـ ـق ق
"ق" صامیت سسلریندن بیریدیر کی سؤزده‌کی یئریندن آسیٚلیٚ اولاراق فرقلی سَسلری وار:
#یازیٚلدیٚغیٚ کیمی: قان، قیرمیز، قلم، علاقه.
#"خ" کیمی: اوُشاق، بولاق، گوراق، باتلاق.
#"ک" کیمی: نؤقصان، شفق. 

#### لـ ـلـ ـل ل

#### مـ ـمـ ـم م

#### نـ ـنـ ـن ن

#### اوْ ـوْ وْ

#### اؤ ـؤ ؤ

#### پـ ـپـ ـپ پ

#### ـر ر

#### "ثـ ـثـ ـث ث" - "سـ ـسـ ـس س" - "صـ ـصـ ـص ص"

#### شـ ـشـ ـش ش

#### "تـ ـتـ ـت ت" - "طـ ـط ـط ط"

#### اۇ ـۇ ۇ

#### اۆ ـۆ ۆ

#### ـو و

#### یـ ـیـ ـی ی

#### ـذ ذ - ـز ز - ضـ ـضـ ـض ض - ظـ ـظـ ـظ ظ

## لاتین اسکریپت

آذربایجان تورکجه‌سی‌نین لاتین الیفباسی — ۳۲ حرف‌دن عیبارت لاتین قرافیکالی بیر الیفبا دیر. آذربایجان دیلی‌نین فونِم ترکیبینده ۹ سائد و ۲۵ صامت سس واردیر. بو ۳۴ سس آذربایجان الیفباسیندا ۳۲ حرفله ایشاره ائدیلیر. آذربایجان دیلینده ۳۲ حرف و ۳۴ سس وار. بو الیفبا آذربایجان جومهوریتی'نین رسمی الیفباسی‌دیر. آذربایجان جومهوریتینده، تۆرکجه (آذربایجان تۆرکجه‌سی)'نی بو الیفبایلا یازیرلار.

## قایناقلار
مالی فعالیتلر ایش قوروپو

**مالی فعالیتلر ایش قوروپو** () پول یوماخ و تروریزمه یاردیم اتمغه قارشی دورماخ ایچین بیر قورولوش دور بو قورولوش پاریس فرانسه ده دیر.

اف ای تی اف ده اویه اولان اولکه لر 

۱-آرژانتین

۲-استرالیا

۳-اوتریش

۴-بلژیک

۵-برزیل

۶-کانادا

۷-چین

۸-دانمارک

۹-اوروپا بیرلیگی 

۱۰-فندلاند

۱۱-فرانسه

۱۲-آلمان

۱۳-یونان

۱۴-کورفزین عرب اولکه لرین شوراسی (سعودی عربیستان-بحرین-کویت-عمان-قطر و ایمارت بو اولکه لر بیرلیکته بو قورولوش دا اویه اولموش لار)

۱۵-هنگ کونگ 

۱۶-ایسلند 

۱۷- هند

۱۸-گونی ایرلند جومهوریتی 

۱۹-ایسرائیل

۲۰-ایتالیا

۲۱-ژاپون

۲۲- گونی کوره 

۲۳- هولند 

۲۴-لوکزامبورق

۲۵- مالزی 

۲۶-مکزیک 

۲۷- نیوزیلند 

۲۸-نروژ 

۲۹-پورتاقال 

۳۰- روسیه 

۳۱- سنقاپور 

۳۲- گونی آفریقا 

۳۳-ایسپانیا

۳۴-سوئد 

۳۵- سوئیس 

۳۶- تورکیه 

۳۷- بریتانیا کراللیغی 

۳۸- آمریکا بیرلمیش ایالت لری 

اف ای تی افین بیر قارا لیستی وار بو قارا لیستده ایران و قوزی کوره وار دیر بو قارا لیست ده کی اولکه لر اف ای تی اف قوراللارینا سایقی دورمورلار و تهلیکه لی دوروم دا دیر لار.

اندونزی ده اف ای تی افه قاتیلما دوروم دا دیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*
ایران فوتبالی حذفی کاپ ۰۱–۱۴۰۰

ایران فوتبالی حذفی کاپ ۱۴۰۰-۱۳۹۹ ایرانین حذفی کاپینین ۳۵-جی دورو دیر. فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو شامپیونلیق مودافعی.

## تیملر
۱۴۰۰-۰۱-جی ایلینده کی حذفی کاپیندا ۹۶ تیم ایشتیراک ائده بیلر. تیملر دورد اساس قروپا بولوندو.

**[[ایران سوپر لیگی ۰۱-۱۴۰۰|سوپر لیگین]] ۱۶ تیمی:** (۳۲-جی دووردن بو اوینلارا گیردیلر)

* ۱۶ تیمین هامیسی ایشتیراک ائتملی ایدی.

**[[آزادگان لیگی ۰۱-۱۴۰۰|آزادگان لیگینین]] ۱۸ تیمی:**  (اوچونجو دووردن بو اویونلارا گیردیلر)

**[[ایکینجی لیگ ۰۱–۱۴۰۰|ایکینجی لیگین]] ۲۸ تیمی:**  (ایکینجی دووردن قوشولانلار)

۲۸ تیمدن ۱۱ تیم یازیلمیشدیلار.

**اوستانی لیگین ۳۴ تیمی:** (کیش، خورمشهر و تهران ایضافه نوماینده‌سی اولا بیلر.) (بیرینجیدووردن قوشولدولار)

* ۳۴ تیمدن ۲۸ تیم یازیلمیشدیلار.

## زامانلار جدولی
موسابیقه‌نین تقویمی آشاغیدکی کیمیدیر.

## بیرینجی مرحله

### بیرینجی دوور

### ایکینجی دوور

### اوچونجی دوور

## ایکینجی مرحله
### Fourth Round (Round of 32)
The 16 teams from خلیج فارس سوپر لیگی entered the competition from the second stage.

### Fifth Round (Round of 16)

### آلتینجی دوور (دورده بیر فینال)

### یئدینجی دوور (یاریم-فینال)

### سککیزینجی دوور (فینال)

## براکت

## آمارلار

## همچنین باخ
* Iran Pro League 2021–22
* Azadegan League 2021–22
* Iran Football's 2nd Division 2021-22
* Iran Football's 3rd Division 2021–22
* ایرانین سوپر کاپی

## نوت

## قایناقلار

بؤلمه:حذفی کاپ مووسوملر
دوندورما

**دوندورما** ایچینه شکر قاتیلمیش موختلیف میوه سولاری یا دا سود سویوتماق صورتی‌ایله الده ائدیلن سویوق بیر دسر. باشقا آنلامالیسی **بوزقایماق** سؤزجۆگۆدۆر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* How It's Made: UConn Dairy Bar Ice Cream
* Selected Internet Resources – Ice Cream / Science Reference Section, Library of Congress


بؤلمه:سود محصوللاری

بؤلمه:دونیا مطبخلری
کلاشنیکوو

**کلاشنیکوف** یوخسا **کلاشنیکوو** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*میخائیل کلاشنیکوو
*کلاشنیکوو سیلاحلاری
*آکا-۴۷
*آکا-۷۴
کلاشنیکوو سیلاحلاری

**کلاشنیکوو سیلاحلاری** (, ) بیر نؤع اوتوماتیک توفنگلر دیرلر، اصلینده میخائیل کلاشنیکوف دوزلتمیش کیچیک آدی AKs بعضی اؤلکه‌لرده قیسالتمیش اولاراق کلاش دئییلیر. تخمینلرده دونیادا ۷۲ میلیون کلاشنیکوف سیلاحی وار.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*
میخائیل کلاشنیکوو

**میخائیل کلاشنیکوو** () شوروی اهالیسیندن اولان ژنرال و سیلاح دیزاینری. کلاشنیکوو سیلاحلاری دیزاینری.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*M.T. Kalashnikov Museum and Exhibition Small Arms Complex 
*'I sleep soundly' – Interview with and article on Mikhail Kalashnikov at the age of 83, from The Guardian newspaper.
*Mikhail Kalashnikov backs weapons control
*BBC NEWS Profile: Mikhail Kalashnikov
*Free illustrated virtual guided tour of the Museum of Mikhail Kalashnikov 
*The life of Mikhail Kalashnikov 
*Mikhail Kalashnikov with Elena Joly: The Gun that Changed the World
*7,62 мм ручной пулемет М.Т. Калашникова. 1944 г.  Kalashikov model 1944 light machine gun—his 2nd design.
*The Economist: Obituary 11 January 2014 Mikhail Timofeyevich Kalashnikov, weapons inventor, died on 23 December, aged 94

بؤلمه:۱۹۱۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۱۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر

بؤلمه:روسیه‌لی موخترعلر

بؤلمه:شورویلی موهندیسلر
بؤلمه:۲۰.یوز ایل روس موهندیسلر

بؤلمه:شورویلی موخترعلر
آکا-۴۷

**آکا-۴۷** یا دا **اوتومات کلاشنیکوو** () اوتوماتیک رژیمی دؤیوش سیلاحی. دونیادا ان گئنیش یاییلمیش اولدو سیلاحدیر. هم تک، هم ده اوتومات رژیمده آردیجیل آتش‌آچما قابیلیتینه صاحیبدیر.

## قایناقلار
آکا-۷۴

**آکا-۷۴** (, ) — آکا-۴۷-نین ۱۹۷۴-جۆ میلادی ایلین نۆسخه‌سیدیر. آکاام-ین تکمیل‌لشدیریلمیش ورژنی‌دیر. ایلک میخائیل کلاشنیکوف دوزلتمیش . ایندیکی چاغدا تخمیناً ۷۴ میلیون نوسخه بو سیلاحدان دونیادا مؤوجوددور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Kalashnikov Concern/Izhmash—manufacturer's website 5.45 mm Assault Rifle AK74M
* Tula Arms Plant—makers of the AKS-74U carbine
* Modern Firearms – AK-74/AKS-74/AK-74M
* Modern Firearm – AKS-74U
* Zastava M92
* Technical data, instructional images and diagrams of the AK-47M  
* russianguns.ru
بیرلشمیش میلتلر ایقلیم دییشیکلیگی کونفرانسی

**بیرلشمیش میلتلر ایقلیم دییشیکلیگی کونفرانسلاری** () هر ایل بیرلشمیش میلتلر ایقلیم دییشیکلیگی چرچیوه سؤزلشمه‌سی (UNFCCC) اساسیندا قورولان ایللیک کوْنفرانسلاردیرلار. بو کوْنفرانسلار ایقلیم دییشیکلیگی ایله موقابیله ائتمکده ایلرله‌مگی دَیَرلندیرمک اۆچون UNFCCC طرفلرینین (حیزبلر کوْنفرانسی، COP) رسمی گؤروشلری اوْلاراق گئچیریلمکده‌دیر. 1990-لارین یاریلاریندان باشلایاراق، هم ده کیوتو پروتوکولو اۆزره، گلیشمیش اؤلکه‌لرین گۆلخانا قازلارینین یاییلماسینی آزالتمالاری اۆچون قانونی اوْلاراق ایجباری تکلیفلر یارادیلماسینا گؤره موذاکیره‌لری شامیل اوْلور.

بیرینجی بیرلشمیش میلتلر ایقلیم دییشیکلیگی کونفرانسی 1995-جی ایلده برلین شهرینده گئچیریلمیشدیر.

## قورولموش کوْنفرانسلارین لیستی

## اتک یازیلار

## قایناقلار
ایران و چین ۲۵ ایللیک ایش‌بیرلیگی پروقرامی

بو آنلاشما ایرانین ینی سیاسی ایستراتژیسیندن سبب اولور دوغوچیلیک یا شرقه باخما سیاستی.

بو آنلاشما گیزیلیجه باغلانمیش و هله ده ایچیندکی لری بلی دییر .

بو یوزدن آرادا سوز لر وار  بی بی سی فارسی ۴ جوره سوز اولانی یازمیش

اینگلیسجه یازی دا اولان ۲۰۱۶ ژانویه ده ایرانین دولتینین طرفیندن ۲۰ بند ده اولان بیر آنلاشمانین داغیتدی بو آنلاشمانین ایچینده نفت، یوک داشیماخ یوخسا ترابری ، بالیق صنایعی یوخسا شیلات ،اکینجیلیک و نیظامی امکداشلیقلار.

ایکیمینجی سوز پترولیوم ایکونومیست طرفیندن دقیق سایلارنان پترولیوم ایکونومیست دییر کی چینلی لر ۲۸۰ میلیارد دولار ایرانین نفت و قازیندا سرمایه قویالار و ۱۲۰ میلیارددا ایستحصال و یوکداشیماخ دا سرمایه قویالار.

اوچونجو سوز موخالیف لرین طرفیندن دیر بو سوز ده گلیر کی ایرانین منبع لری گونی بولگه ده اولان آدالاری حد سیز بالیق توتماخ حقی نفت و قاز گوتورمه حقی.

ایرانین مجلیس نیماینده سی احمدی بیغش تیلویزیون دا ایرانین چینه آدالارین ورمه سینی دوز اولدوغونو ددی آما ددی مجلیس و میلت بونا ایزین ورمه دی لر.

قایناقلار

فارسجا ویکیپدیا
مونوکراسی

**مونوکراسی** () تک بیر شخص و یا بیرلشیک بیر کولکتیو آکتور طرفیندن ایداره و حؤکومت آنلامینا گلیر، اونا گؤره ده اوتوکراسی ایله سینونیم دئییل. مونوکراسی فورمال اولاراق دموکراتیک اولان سیاستلرده یارانا بیلر. بو سیستم ده گوج تک بیرینین الینده و بو گوجلینین ائلنن آراسیندا هچ بیر واسیطه ده یوخ دور و دملی گوج تمامینن بو تک کیشینین الینده دیر و اودا ایستده دیگی شکیلده گوجون ایشلدیر.

مونوکرات رژیم لر ۱- تک بشینا یوخسا موطلق شاهلیق لار اورنک ایرانین شاه لاری هخامنشی لر ، ساسانی لر و...۲-موستبید رژیم لر صدام حوسین و بشار اسد ۳-دیکتاتورلوق رژیم لر کمونیزم رژیم لری و آدولف هیتلر و...

مونوکراسینین قارشیسیندا دئموکراسی دیر.

## قایناقلار
جاوااسکریپت

**جاوااسکریپت** اینترنت صفحه‌لرین یارادیلماسیندا گئنیش ایستیفاده اولونان یازیلیملاما دیلی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* 
* Douglas Crockford's video lectures on JavaScript

بؤلمه:جاوا اسکریپت
بؤلمه:آمریکا ایختیراعلاری
پونتوس شاهلیغی

**پونتوس شاهلیغی** () هلنیسم اینانج دا بیر دولت میش پونتوس شاهلارین اصل دهفیلهلنیست ساییلیردی و پارتیلر نسلیندن ایدی. بو کراللیقین ان گوجلو چاغی بیرینجی مهرداد (پونتوس) شاهلیغی ایدی. کولوچیس (گورجیستان)،کاپادوکیا ، تاوریک ، بیتینیا و رومون کیچیک آسیا دا اولدوغو بولگه نی اله گچیرمیش دیر. سون ایللر روم جومهوریتینه مغلوب اولدو.

## قایناقلار

بؤلمه:تاریخی دؤولتلر
مزولیتیک

**مزولیتیک** () یوخسا یونانجا μέσος مزو یعنی اورتا λίθος لیتیک یعنی داش ، دونیانین قدیم آنتیک دونمی اوست پالوئوتیک و نئولیتیک آراسیندا.

بو دونم اووجولوق و یمک ییغما کولتورن اوروپا و باتی آسیا دا سون دونمی دیر گونی دوغو آسیا دا ۲۰۰۰۰ دن ۸۰۰۰ ایل اونجه و اوروپادا ۱۵۰۰۰ دن ۵۰۰۰ ایل اونجه.۱

## قایناقلار

بؤلمه:تاریخ
بلبان‌آباد

**بلبان‌آباد** کوردوستان اوستانی‌ دهگولان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳٬۱۹۳ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دهگولان بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین شهرلری
کوکوس مالای دیلی

**کوکوس مالای دیلی** هوم آداسی، کریسمس آداسی‌نین کوکوس مالای‌لاری و حاضیردا صاباح'دا یاشایان کوکوس آدالاریندان گلنلر طرفیندن دانیشیلان مالای دیلی کرئولیزه ائدیلمیش بیر مالای چئشیدی‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:اندونزی‌ده‌کی دیللر
بؤلمه:مالزی‌ده‌کی دیللر
فیفا تاریخی

**[[فیفا]]** () فوتبال، فوتسال و چیمرلیک فوتبالی'نین بین‌الخالق ایداره‌ائدیجی اورقانیدیر. او، ۲۱ مئی ۱۹۰۴–جۆ میلادی ایلده تاسیس ائدیلمیش دۆنیانین ان قدیم و ان بؤیۆک سیویل توپلوم قورولوشو'لریندن بیری‌دیر. او واختدان بری او، ۲۱۱ عۆضو بیرلیگی احاطه ائتمکله گئنیشلنمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:فیفا
بؤلمه:فوتبال تاریخی
بیرلشمیش ایالتلرین حوقوقی سیستمی

بندانگشتی|بیرلشمیش ایالت لرین ده کیفری سیستمین ده 
## بیرلشمیش ایالتلرین حوقوق اؤتکی یوخسا تاریخی

*ایلک آمریکایا گلن اینگیلیسلی لر، ۱۷ یوز ایلینده. بیر نئچه [[موستعمیره]] یوخسا کولونی [[ویرجینیا]] (۱۶۰۷)، [[پلیموت، ماساچوست|پلیموت]](۱۶۲۰)، [[ماساچوست]] (۱۶۳۰) و [[مریلند]](۱۶۲۳)دوزلتدیر لر . [[نیویورک]]<nowiki/>دا اصل ده نیوآمستردام میش کی اینگیلیسلی لر اورانی [[هولند]]<nowiki/>ی لرین الینن آلدیلار ۱۶۶۲  [[پنسیلوانیا]] دا ایلک [[سوئد]]<nowiki/>لی لرین میش ۱۶۸۱اینگیلیسین اولدو. ۱۷۲۲ جک اون اوچ مستعمیره یوخسا کولونی دوزلدی. کالوین داواسیندا ۱۶۰۸ گلیپ کی اینگیلیس کامن لو سی حاکیم دیر بوتون اینگیس خالقینا او زامانکی اویقارلی میلتلرین الینده اولمییان یئرده دیرلر (موستعمیره لر).۱*

## آمریکانین [[حوقوق]] سیستمی تیکینی یوخسا ساختاردا

آمریکا حوقوقی، اساس دا کامن لو عاییله سیندن دیر . اینگیلیس و آمریکا دا اولان حوقوق دوشونجه لری بیر دیر. اینگیلیس ده و آمریکا دا ، کلیت ده ، حوقوق بولومونده و آنلام لاری بیر دیر و حوقوق قورال لاریندا دا دوشونجه لر بیر بیرینه بنزر .کامن لو آنلام لاری اینصاف یوخسا دوغرو پایلاشیم ، مدنی سوچلاری، امانتی عقدلر یوخسا تاپشیرما آنلاشما لار و تراست لار آنلام لار دیر لار کی بیر آمریکالی حوقوقچی ،اینگیلیسلی حوقوقچی کیمین دوغال یوخسا طبیعی بیلیر.

حوقوق، آمریکالی حوقوقچی نین باخیشیندا اینگیلیسلی حوقوقچی کیمین اساس دا محکمه لرین اویلارینون اوستونده دیر . یاسایارادانلارین دوزلتدیغی یاسالار، نه قدر چوخ اولورسا بو حوقوقچی لارا گورا اوزوجی دیر و دوغال حوقوق قوراللار لرینن ساییلمیر . بو قوراللار او زامان آمریکا حوقوقون سیستمیندن ساییلیر کی محکمه لر اونلاری آراشدیریپ ایشلده لر .بیر رکورد اولمیان یرده آمریکا محکمه سی یاسا اولارکن ده چوخ قولایلیقنان دییر بو سوروندا هچ بیر رکورد یوخ دور .۱

## آمریکانین یاسا سیستمی

آمریکانین یاسا سیستمی نچه سطحدن یوخسا یوخاریلیق دا۲ دوزلییر کود اولونموش و کود اولونمامیش یاسا فورم لاری ان چوخ اونملیسی ده میلتین یوخسا اولوسون آنایاساسی دیر کی آمریکا بیرلشمیش ایالت لرین فدرال دولت لری قاباخدان یازیلیپ یوخسا تجویز اولونوپ فدرال دولته اله کی مدنی اوزگورلوقلیق لره آنایاسا فدرال یاسا لاری سیخیشدیریر یوخسا محدود ادیر و آمریکا کنگره سینین ده یاپدیخلاریندا گورور۳.بین الخالق آنلاشمالار سنانین تاییدینن دیر.۴

## قایناقلار
۱-رنه داوید و کامی ژوفره اسپینوزی کتابینان ایکی بویوک چاغداش حوقوق سیستمی.

۲-https://en.m.wikipedia.org/wiki/Law_of_the_United_States#cite_ref-1

۳-https://en.m.wikipedia.org/wiki/Law_of_the_United_States#cite_ref-2

۴-https://en.m.wikipedia.org/wiki/Law_of_the_United_States#cite_ref-3

Aydın Sümərinli (دانیشیق) ‏۸ آقوست ۲۰۲۲، ساعت ۰۶:۰۶ (UTC)
اؤزبک مطبخی

بندانگشتی|اؤزبک پلاوی
[بندانگشتی|[بوخارا چؤرگی و مانتی شورباسی]]
بندانگشتی|پتیر (فتیر)
 **اؤزبک مطبخی** – شرق اؤلکه‌لری‌نین مطبخی آراسیندا اؤز رنگارنگ‌لیگی ایله سئچیلیر. بعضی پیشیرمه دستورلاری چوخ‌عصرلیک تاریخه مالیکدیر، اونلارین حاضیرلانماسی ایسه دؤوروموزه قدر گلیب چاتمیش مراسیملرله موشاییعت اولونور. اؤلکه‌نین قوزئیینده پلوو، قیزاردیلمیش ات و خمیر معمولات‌لارینا اوستونلوک وئریرلرسه، گونئیده دویو و تره‌وزدن موختلیف چئشیدده اولان یئمک‌لر حاضیرلاییرلار. چؤرک اؤزبک‌لر اوچون موقدّس ساییلیر. اونلار کؤکه‌نی تندیرده بیشیریرلر. کؤکه‌لرین ایسه "آبی-‌نان"   " پتیر " ،  " شیرما " ،  " لاچیره " ،  " چئوات " ،  " قاتلاما "  کیمی نؤولری وار. حتّی، بؤیوک عالیم ابن سینا بیر چوخ خسته‌لیک‌لری موعالیجه ائتمکده اؤزبک چؤرگینی یئمگی ده مصلحت گؤروردو. پلوو اؤزبکیستانین ان لذیذ یئمگی‌دیر. اونو کیشی‌لر حاضیرلاییر. اؤزبک مطبخینده شوربالار دا اؤزونه‌مخصوص یئر توتور. بوندان علاوه ، اؤزبکستان اؤز مئیوه‌لری، یئمیشی و قارپیزی ایله تانینیر. ایچکی‌لره گلینجه، اونلار چایا چوخ اؤنم وئریر و اونو عادتاً تمیز حالدا ایچمگی خوشلاییرلار. لاکین صحرا بؤلگه‌لرینده چایا سود ده قاتیلیر. چایدان باشقا آیران، کومپوت و شربت ده اؤزبک‌لرین سئویملی ایچکی‌لری سیراسیندادیر.  

## قایناقلار

بؤلمه:مطبخ
بؤلمه:تورک مطبخلری
پونتوس بؤلگه‌سی

**پونتوس بؤلگه‌سی** ()، یونان دیلینده Πόντος و روم دیلینده *Póntos* چاغداش تورکیه اولکه سینین دوغو قارا دنیز بولگه سینده میش پونتوس ائلی اصلده قدیم یونان لی میش لار ، پونتوس لار پونته داغلاریندا بو اویقارلیقی  یاراتمیشلار . بو بولگه ده گوجلو پونتوس کراللیغی وارمیش .

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* History of Pontus
* The term Euxinus Pontus 
* Where East Meets West
میس چاغی

بندانگشتی|چالکولیتیک بیر معبد دن قالان لار.
چالکولیتیک اینگیلیسجه **Chalcolithic** 

یونانجا χαλκός چالکو۱  میس یوخسا پاخیر λίθος لیتیک۱ یعنی داش چالکولیتیک اولور پاخیر داشلیق. بیر قازی بیلیم دونمی دیر کی نئولیتیکین گنیشلیغینه باخاراخ آراشدیریر. چائولیتیک یوخسا پاخیر داشلیق دونمی نئولیتیک یوخسا ینی داشلیق و بورنز چاغین آراسیندا بیر گچیجی دیر.

قایناقلار 

۱-https://en.m.wikipedia.org/wiki/Chalcolithic#cite_ref-OED-Chalcolithic_1-3