کوردوستان اوستانی

**کوردوستان اوستانی** (فارسجا: استان کردستان) — ایران اوستانلاریندان بیری‌دیر. بو اوستانین مرکزی سنندج شهری‌دیر.

## کوردوستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری

کوردوستان اوستانی ۱۰ بؤلگه‌دن تشکیل اولوب. بو اوْن بؤلگه بولاردان عیبارت‌دیرلار.
# سینان داش بؤلگه‌سی
# بیجار بؤلگه‌سی
# قوروه بؤلگه‌سی
# بانه بؤلگه‌سی
# دیواندره بؤلگه‌سی
# مریوان بؤلگه‌سی
# سقز بؤلگه‌سی
# سروآباد بؤلگه‌سی
# دهگلان بؤلگه‌سی
# کامیاران بؤلگه‌سی

## اهالی
### دیل و اتنیک ترکیبی

کوردوستان اوستانی کوردلرین و تورکلرین یاشاییش یئری‌دیر. بو اوستانین دوغو قیسمینده عوموماً تورک‌لر یاشاییرلار. بو اراضی‌لر قدیم زامان‌لاردان آذربایجان سینیرلاری یئرلشیب‌لر.

### کوردلر یاشایان بؤلگه‌لر
کوردلر عومومیّت‌ده اوستانین چوخلو یئرلرینده یاشاییرلار. کوردلر سنندج بؤلگه‌سی، کامیاران بؤلگه‌سی و اوستانین باشقا بؤلگه‌لرینده یاشاماقدا دیرلار. عومومیّت‌ده بیجار و قوروه بؤلگه‌لرینده تورکلر چوخونلوقدا دیرلار، اما بو ایکی بؤلگه‌یه باخمایاراق، باشقا بؤلگه‌لرده کوردلر چوخونلوقدا یاشاییرلار.

### تورک‌لر یاشایان بؤلگه‌لر
کوردوستان اوستانی‌نین بیر قیسمی آذربایجان سینیرلاری‌ندا یئرلشیب و اهالی‌سی تورک‌دورلار. تورک‌لر عومومیّت‌ده آذربایجان تاریخی اراضی اوْلان بیجار گروس بؤلگه‌سی و قوروه بؤلگه‌سی یاشاییرلار. تۆرکلر هابئله اوستانین باشقا بؤلگه‌لرینده ده آزینلیقدا یاشاییرلار.

## آذربایجان و کوردوستان سینیرلاری

حال حاضیردا کوردوستان اوستانی‌نین سینیرلاری‌ندا یئرلشن بیجار و قوروه بولگه‌لری تاریخن آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیب‌لر. بو اراضی میلاددان اونجه ماننا-ماد دولتی، ساسانی‌لر زامانی و... زامان‌لاردا آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیب‌دیر.

قاجار سولاسه‌سی‌نین ایکینجی پادیشاهی فتحعلی‌شاه زامانی (۱۲۱۳–۱۱۷۶ ش، ۱۸۳۴–۱۷۹۷م و ۱۲۵۰–۱۲۱۲ ق ایللرینده) هله همدان، زنجان و ایندیکی کوردوستان اوستانینه تابیع اولان بیجار گروس و قوروه آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیردیلر. افضل‌التواریخ ده یازیلان کیمی فتحعلی شاه زامانی رسم بئله‌ایدی کی شاهزاده‌لرین هر بیریسی بیر ویلایتین باشچی‌لیغینا تعیین اولوردولار، آنجاق او زامان شاهزاده دارا حوکومت‌سیز قالیر، صدراعظم شفیع صدر بئله قرارا گلیر کی قزوین، گروس، همدان و فلان بلوکی نی آذربایجان‌دان آییریب زنجان‌لا بیرلیک‌ده خمسه ویلایتینی یارادسین تا شاهزاده اورایا حوکومت ائده بیلسین. بو زامان خمسه ویلایتی آذربایجانا تابع قالیر و شاهزاده نایب‌السلطنه نین نظری آلتیندا ایشه باشلاییر. فتحعلی شاهین اؤلوموندن سوْنرا موحممدشاه حوکومته و میرزا آقاسی صدراعظم‌لییه چاتیر. وزیر موحممد صادیق خان گروسی‌نین اؤلوموندن سوْنرا ۱۲۶۰ه‍. ق ایلینده گروس ویلایتین نایب‌السلطنه‌نین ایختیاری آلتیندان چیخاردیر و حوکومتین موستقیل ائدیر تا شاه و صدراعظم اورانین حاکیمین راحاتجاسینا عزل و نصب ائده بیلسین‌لر.

۱۳۲۵ اینجی ه‍. ق ایلینده ایرانین ایالات و ولایات قانونو (قانون ایالات و ولایات ایران) میلّی مجلیسین تصویبینده کئچدی و بو قانون اساسیندا ایران ۲۷ اوستان و ویلایته بؤلوندو. بو بؤلونمه‌لر اساسیندا گروس هله‌ده موستقیل بیر ویلایت کیمی ساخلانیلدی. میلّی حوکومت پیشه‌وری زامانیندا گروسو اله کئچیرتمه‌یه چالیشسادا دولتی نیرولار اؤنونده ایش قاباغا آپارا بیلمه‌دی و بو چالیشما اوغورسوز اولدو.

۱۳۱۶-اینجی ه‍. ش ایلینده پهلوی‌لر ایلک اینظیباتی بؤلمه‌لری (تقسیمات سیاسی) باشلاندی. بو اساسدا ایران ۱۰ اوستان و ۴۹ شهریستانا بؤلوندو. بؤ بولمه‌لر اساسیندا گروس بئشینجی اوستانا وئریلدی. بئشینجی اوستاندا ایلام، کیرمانشاه، بیجار، سنندج و شاه‌آباد یئرلشیردی.

۱۳۱۸-اینجی ه‍. ش ایلینده آذربایجان اوستانی ایکی یئره بؤلونن زامان (اوچونجو و دوردونجو اوستان) بیجار گروس شهریستانی بئشینجی اوستان‌دان آیریلدی و باتی آذربایجان اوستانینا ایضافه اولوندو. ۱۳۲۵-اینجی ه‍. ش ایلینده همدان اوستانینه وئریلدی و ۱۳۳۷-اینجی ه‍. ش ایلینده همدان اوستانیندن آیریلدی و کوردوستان اوستانینا وئریلدی. بو بؤلگه ایندی ایکی برلگه‌یه برلونمک‌له کوردوستان اوستانی سینیرلاریندا قالماقدادیر.

## قایناقلار

* ایرانین آمار مرکزی

بؤلمه:ایران اوستانلاری
بؤلمه:کوردوستان اوستانی