open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ایران اوستانلاری

## لیستی

[بندانگشتی|350px|نمودار دایره‌ای سهم [تولید ناخالص داخلی در استان‌های ایران]]

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: گیتاشناسی، ۱۳۸۳خ.
* 
* 

* ایرانین آمار مرکزی

بؤلمه:ایران اوستانلری
بؤلمه:ایران اۇستانلاری
بؤلمه:اؤلکه بؤلونوش‌لری آسیادا
بؤلمه:اؤلکه‌لرینه گؤره بیرینجی سطح ایداری بؤلونوشو
بؤلمه:Iran geography-related lists
بؤلمه:Lists of country subdivisions
بؤلمه:ایرانین ایداری بؤلونوشو
ایران اوستانلارینین مرکزلری

ایران اولکه‌سی، ۳۱ اوستاندن تشکیل تاپیبدیر. بو اوستانلرین آدلاری و اونلارین مرکزلرینین آدلاری، 1385 اینجی ایلین آماری اساسیندا، آشاغیدا گلیبدیر:

## قایناق‌لار
ایران ایسلام جومهوریتی‌نین قوشونو

**ایران ایسلام جومهوریتی‌نین قوشونو** () کی ساده‌جه **ایران قوشونو** ایران ایسلام جومهوریتی‌نین نیظامی گوجلرینین بیر قولو ساییلیر. ایرانین اسکی دؤنملردن واریدی، آنجاق اونون ایندی‌یه اوخشار نیظامی گوجلره یارانماسی قاجار و پهلوی دؤنملرینه قاییدیر. ایران ایسلام اینقلابیندان سورا، ۱۳۵۷-جی ایلینده، ایران قوشونو اؤز ایشینه بیر آز دَییشمه‌لر ایله داوام ائتدی. ایران قوشونون سایی تقریباً ۴۶۵۰۰۰ (۲۰۰۷-جی میلادی ایلین ساییمی اساسیندا) کی اونون ۶۵۰۰۰ نفری سرباز و ۴۰۰۰۰۰ نفری اصلی نیظامی گوجودولر.

ایرانین نیظامی گوجونون ایکی اؤتملی قولو وار کی بیری ایران ایسلام جومهوریتی‌نین قوشونو، و اوبیری‌سی ایسلام اینقیالابین گؤزتچیلر اوردوسودور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:ایرانین حربی گوجلری
بؤلمه:ایران سیلاحلی قوه‌لری
بؤلمه:Islamic Republic of Iran Army
ایدیل (شرناق)

** ایدیل**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۲۳٬۶۶۳ نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ایرانق

**ایرانق** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین اوجان بولگه سی (بوستان آوا بولگه سی)نین مرکزی بولومی
نده اولان شبلی قصبه سی نده یئرلشیب.1385  اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسیندا بو کندده 602عائیله و 2616 نفر اهالی یاشاییرمیش

## قایناق‌لار

کند بیلگیلری

بؤلمه:بستان‌آباد بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:شبلی قصبه سی
ایرانین سینما خبرچیلیقی

**ایرانین سینما خبرچیلیگی** (فارسجا: شبکه خبری سینمای ایران)، سینما قونوسوندا چالیشان بیر فارسجا خبر سایتی دیر.
بو سایتین یؤنتمنی (مدیرعامل) مجید الهام، باش یازیچیسی ایسه زهرا رضایی دیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار
* آنا یارپاغی

بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
بؤلمه:ایران سینماسی
ایرج

ایرج كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ساراب بولگه‌سی  نين مرکزی بولومو نده اولان مولایعقوب قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين   85نفر اهاليسي وارايميش.  <
## قایناق‌لار

بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:مولایعقوب قصبه سی
عیرقچیلیک

**عیرقچیلیک** (İrqçilik)، راسیزم و یا نژادپرستی، اینسان‌لاری آیری-آیری ایرق و نژادا بؤلور. هر عیرق و یا نژادا عایید اولان اینسان‌لارین هامیسی اؤزل خصوصیت‌لره مالیکدیرلر و بۇ خصوصیت‌لرله او بیری عیرق‌لرله فرقلنیرلر. بۇ دوشونجه‌یه اینانان‌لار عیرق‌لارین و نژادلارین بعضی‌سین آلچاق و بعضی‌سین اوستون بیلیرلر.

عیرقچی، اینسان عیرقلارینین رنگ و فیزیکی شکیل اساس آلیناراق بیربیرلریندن اوستونلویونو تمل آلان عیرقچیلیق فلسفه‌سینه منیمسه‌میش شخص‌لره وئریلن آددیر. عیرقچی اینسانلارین گؤسترمیش اولدوغو بۇ توتوما ایسه «عیرقچیلیق» آدی وئریلمک‌ده‌دیر.

عیرقچیلیق گئنل اولاراق چئشیتلی اینسان عیرقلاری آراسینداکی بییولوژیک فرقلیلیقلرین کولتورل و یا بیرئیسل مسئله‌لری ده تأیین ائتمه‌سی گرکدییینه و دوغال سسب‌لرله بیر عیرقین (داها چوخ اؤز عیرقینین) دیگرلریندن اوستون اولدوغونا و دیگرلرینه حوک ائتمه‌یه حاقّی اولدوغونا دویولان اینانج و یا بۇ دیگرلری قبول ائدن دوکتریندیر. اورتایا چیخیش ندنلری آراسیندا داها چوخ ائکونومیک ندنلری اولماسی یانی‌سیرا دوشونسل ندنلره ده دایانماقدادیر.

عیرقچیلیق تئرمی داها چوخ، اؤز ائتنیک کولتور باشقالارینی تک معیار اولاراق بلیرله‌مک (ائتنیک مرکزیت‌چیلیک)، فرقلیلیق قورخوسو (zenofobi)، عیرقلار آراسیندا بیرلشمه‌لره و ایلیشکیلرق قارشیتلیق و میلیتچیلیک کیمی قاوراملاری دا آنلادیر. عیرقچیلیق، سوسیال آیریمچیلیغی، عیرقلار آراسیندا فرق بیرله‌شدیریلمه‌سینی و سوی قیریما قدر وارابیلن شیددتی حاقلی گؤستئرمکده‌دیر.

عیرقچیلیق گئنل چیزگیلر ایله اینجه‌له‌ندییینده اؤز قانینی داشییان، عئینی دیلی دانیشان، و عئینی سویدان گئلنلرین باشقا سویلاردان گئلنلری آشاغیلاماسی اولاراق آلقیلانیر. باشی اؤلچوملرینه دایاناراق اینسان تورونو بئش گروبا آییردی: قافقازیالی (بیاض ایرق)، موغول، ائتییوپیالی، آمریکا یئرلیسی و مالایالی. داها سونرا بوتون جانلیلاری صینیفلاندیران ایسوئچلی (سوئدلی) بییولوق Carolus Linnaeus دَری رنگینه گؤره آییرد ائتدییی دؤرد دَییشیک ایرق تانیملادی. اونو ایزله‌ین بییولوق‌لار دا فیزیکسل اؤزه‌للیکلری تمل آلان ایرق گروپلاری اوستونده چالیشدیلار. نه وار کی، بۇ تور صینیفلاندیرمالارین علمی و کسین اولمادیغی داها سونرا آنلاشیلدی.

## آیریجا باخ
* فاشیزم

## قایناقلار

بؤلمه:عیرقچیلیک
ایرنا

**اسلامی جمهوری خبر سایتی** (فارسجا: خبرگزاری جمهوری اسلامی)، (اینگیلیسجه: Islamic Republic News Agency) یا دا قیساجا، ایرنا (اینگیلیسجه: IRNA )،ایرانین رسمی خبر سایتی اولاراق، 80 ایل چالیشما سابقه‌سی ایله ایرانین ان اسکی خبرچیلیق قورومو دور.

ایرنا، ایلک دفعه ۱۳۱۳-جو گونش ایلینده «آژانس پارس» آدیلا قورولدو و آدی 1360-جو گونش ایلی‌نین دی آییندا خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) یا دییشیدیریلدی.


بو سایتین یییه‌سی  فرهنگله اسلامی ارشاد باخانلیغی، باش یازیچیسی (سردبیر) ایسه محمد خدادی دیر. ایرنانین ایراندا 60 شعبه، دونیادا دا 30 شعبه‌سی واردیر.

## اؤنملی خبرلر

صدام حسین ین توتولما خبرینی ایلک دفعه ایرنا پایلاشدی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی لار
* آنا یارپاغی 

بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
ایروان

**ایروان** (ارمنی‌جه: Երևան / یِرِوان - لاتین تورکجه: İrəvan) — بۇگۆنکۆ ائرمنیستان اؤلکه‌سی‌نین باشکندی‌دیر. ایروان شهری قدیم آذربایجان تورپاغین‌دا یئرلَشن آذربایجان شهرلرین‌دن بیری و بۇ گۆن ائرمنیستان جومهوریتی‌نین ان بؤیۆک شهری و پایتختی‌دیر. آغری وادیسی‌نین قوزئی کناریندا، زنگی چایی‌نین ساحیلینده، ۸۵۰–۱۳۰۰ متر یوکسکلیکده یئرلشیر. موختلیف دوورلرده چوخورسعد ویلایتی‌نین، ایروان خانلیغی‌نین، ایروان قوبئرنیاسی‌نین مرکزی اوْلوب. ۱۹۱۸-جی ایل‌ده آذربایجان خالق جومهوریتی‌نین قراری‌ایله مووقتی اولاراق (۱۰۰ ایللیگه) ائرمنیستان رئسپوبلیکاسینا گوذشته گئدیلمیشدیر.

ایروان شهری‌نین آدی تاریخی منبعلرده ائروان، ائریوان فورمالارین‌دا قئید ائدیلیر. ایروان توپونیمی تورک دیلین‌ده «کیشی» و «ایگید» معناسینی وئرن «ایر» تورک ائتنونیمی‌ایله «اؤلکه»، «یئر»، «کند» و «شهر» معناسی داشییان «آوان» سوزو اساسیندا عمله گلیب «ایگیدلر اؤلکه‌سی» معناسینی ایفاده ائدیر. ائرمنیلریسه ایروان (یئرئوان) توپونیمینی نوح پئیغمبرین آدی‌ایله باغلایاراق، ائرمنی منشالی توپونیم اوْلدوغونو ایدیعا ائدیرلر.

## قارداش شهرلر

Yerevan is twinned with:

*  امان, Jordan (2014)
*  آنتاناناریوو, Madagascar (1981)
*  بیروت, Lebanon (1997)
*  Bratislava, Slovakia (2001)
*  بوئنوس آیرس, Argentina (2000)
*  کمبریج، ماساچوست, United States (1987)
*  کارارا, Italy (1973)
*  Chişinău, Moldova (2005)
*  دمشق, Syria (1997)
*  ایصفاهان, Iran (1995)
*  لوس‌آنجلس, United States (2007)
*  مارسی, France (1992)
*  مونترآل, Canada (1998)
*  نیس, France (2007)
*  نووسیبیرسک, Russia (2014)
*  Odessa, Ukraine (1995)
*  ریقا, Latvia (2013)
*  روستوف-نا-دونو, Russia (2005)
*  سائو پائولو, Brazil (2002)
*  استاوروپول, Russia (1994)
*  تیفلیس, Georgia (1996)
*  ونیز, Italy (2011)
*  ولقوقراد, Russia (2015)

## قایناقلار

## کیتاب تانیتیمی

* Hakopian, T. Kh. "The History of Yerevan." *Old Yerevan* (2003): 10–39.
* Lindsay, Ian, and Adam T. Smith. "A History of Archaeology in the Republic of Armenia." *Journal of field archaeology* 31.2 (2006): 165–184. online
* Vardanyan, Sergey. "The capitals of Armenia",  *Apolo* 1995, 
* G. Zakoyan, M. Sivaslian, V. Navasardian. "My Yerevan," *Acnalis* 2001, 
* 
* 

## ائشیک باغلانتیلار

* Yerevan Municipality
* Yerevan History Museum
* My Yerevan portal
* Other Yerevan
* Yerevan article on Armeniapedia
* iYerevan portal
* Photos of Yerevan Sights 

بؤلمه:ایروان
بؤلمه:ارمنیستان
بؤلمه:ائرمنیستان اوستانلاری
بؤلمه:اوروپا باشکندلری
بؤلمه:ائرمنیستان شهرلری
بؤلمه:آسیا باشکندلری
بؤلمه:آسیا
بؤلمه:آسیا پایتختلری
ایری دره حاج چاپار قیشلاغی

**  ايري دره حاج چاپار قيشلاغي ** کندی موغان‌شهر شهریستانی نین، آسلان دوز بولومو و باتی قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
ايري دره حاج چاپار قيشلاغي كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 14 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر شهریستانی
* آسلان دوز بولومو
* باتی قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر شهریستانی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ایزمارا

**ایزمارا** کندی (اظماره) اردبیل اوستانی نین، گئرمی (موغان) بولگه سی نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقعیت
ایزمارا کندی گئرمی شهرینین دوغو سوندا، ۵ کیلومتر فاصیله ایله یئرلشیب. بۇ کند ۳۹ درجه و ۱ دایاقا قوزئی ائنلملرینده و ۴۸ درجه و ۸ دایاقا دوغو بویلاملاریندا یئرلشیب.
ایزمارا کندی قوزلو و قنبرلی کندلری له قونشودور.

## جاماعات
ایزمارا کندی ۱۳۶۵ و ۱۳۷۰ ایللرینده ترتیب له ۲۴۷ و ۲۳۶ ائو، هابئله ۱۵۵۹ و ۱۳۶۶ نفر جاماعاتی وار ایمیش. ایزمارا کندی، اینی کندیندن سوْنرا گئرمی (موغان) بولگه سی نین ایکینجی بویوک کندی دیر.
بو کندین اهالی‌سی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
ایزمارا کندینین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.

## داغ آدلاری
صفی یار و حوسئین داغی ایزامارا و گئرمی شهری نی بیر بیریندن آیریلیب.

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
*موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سینین کندلری
ایزمیت

*﻿*

**ایزمیت** () تۆرکیه جۆمهوریتی‌نين بير بؤيوک شهريدير. بۇ شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلده ۲۹۳٫۳۳۹ نفر اهاليسی وارمیش. 
## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ایری‌بوجاق

**ایری‌بوجاق** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين خودافرین بولگه‌سی  نين گرمادوزبولومو نده اولان دوغوگرمادوزقصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين   336نفر اهاليسي وارايميش.  <
## قایناق‌لار

بؤلمه:خودآفرین بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی گرمادوز دهیستانی
ایزنیک

﻿
**ایزنیک** تورکیه جۆمهوریتی‌نين بير بؤيوک شهريدير. بۇ شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلده ۲۲٫۱۶۱ نفر اهاليسی واریمیش. ایزنیک شهری، بورسا اوستانیندا یئرلشیبدیر.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ایستانبول

**ایستانبول** () قدیم آدی ایله **[[قوسطنطنیه]]**، تورکیه‌نین ان بؤیوک و ان جمعیتلی شهری دیر. آیریجا ایستانبول، تورکیه‌نین ۸۱ اوستانیندان (ایلیندن) بیری اوْلان ایستانبول اوستانی‌نین مرکزی دیر. دنیز بندری اوْلان بۇ شهر، اؤلکه‌نین صنایع، تیجارت، مدنیت و توریسم مرکزی دیر. ایستانبول، روم، بیزانس و عثمانلی ایمپیراتورلوغلارینا باشکندلیک یاپمیش دیر. شهرین ایچیندن کئچن ایستانبول بوغازی، آسیا و آوروپا قاره‌لری‌نی بیربیریندن آیریر و ایستانبول ایکی قاره‌نی باغلایان نوقطه روْلونو اوْیناییر. ایستانبول شهری یاخلاشیق ۱۶٫۰۰۰٫۰۰۰ نوفوسو ایله آوروپانین ان بؤیوک و جمعیتلی شهری‌دیر.

## اتیموْلوْژی و آدی

موْدرن تۆرکجه‌ده شهر اۆچۆن ان یایقین ایستیفاده اوْلونان آد شهرین رسمی آدی اوْلان  **ایستانبول** آدی‌دیر شهر آیریجا خالق آراسیندا بعضاً **ایستامبول** اوْلاراق دا سؤیله‌نیر.

تاریخی اوْلاراق شهر م.ق ۶۶۷ تاریخینده بیر قدیم خالق اوْلان مقارا خالقی طرفیندن **بیزانتیوم** آدی ایله اینشا ائدیلدی. سوْنرالار روم ایمپیراتورلوغو ایمپیراتورو بیرینجی کونستانتین ۳۳۰ تاریخینده  ایمپیراتورلوغون باشکندین روما دان بۇرایا داشیمیشدیر و شهر اوْنون شرفینه **کوْنستانتینوپول** یوْخسا **کوْنستانتینوپولیس** (یونانجا: Κωνσταντινούπολις) اوْلاراق دییشیلمیش دیر؛ آیریجا *کوْنستانتینوپول* شهری، موسلمانلار طرفیندن **قسطنطنیه** اوْلاراق سؤیله‌نیردی. شهر ۱۴۵۳ تاریخینده فاتیح سولطان محمد طرفیندن فتح ائدیلدیکدن سوْنرا اوْنا **ایسلامبول** آدی وئریلدی کی سوْنرالار آد ایستانبولا چئوریلدی و حالا **ایستانبول** اوْلاراق سؤیله‌نیر.

## تاریخی

### عومومی تاریخی
ایستانبول، یئنی‌قاپیدا آپاریلان قازینتیلار زامانی تاپیلان لیمانا اویغون اولاراق ۸٬۵۰۰ ایللیک مسکونلاشما تاریخی اولان، شهرسالما تاریخی تخمیناً ۳٬۰۰۰ ایللیک، پایتخت اولماق تاریخی ایسه ۱٬۶۰۰ ایللیک پایتخت اولان، اوروپا و آسیا قاره‌لری‌نین کسیشمه‌سینده یئرلشن دونیا شهری‌دیر.

## اهالیسی
ایستانبول تورکیه‌نین ان بؤیوک شهری دی.

## نوتلار

## قایناقلار

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Mansel, Philip. *[[Constantinople: City of the World's Desire, 1453–1924]]* (2011)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## خاریجی لینکلر

* Website of the Istanbul Metropolitan Municipality
* Website of the Istanbul Governorship 
* Istanbul Metropolitan Municipality: Interactive aerial photos from 1946, 1966, 1970, 1982, 2006, 2011 and 2013
*Old maps of Istanbul  – Eran Laor Cartographic Collection, The National Library of Israel – Historic Cities Research Project 



بؤلمه:موقدس شهرلر

بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری
ایروانلی (اورمو)

**ایروانلی** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی نازلی قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 232 نفر اهالی سی و 62 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ایستونی

**ایستونی** اوروپانین شرقینده یئرلشن بیر اؤلکه دیر

## نوتلار

## قایناقلار

## کیتابلار

*Jaak Kangilaski *et al.* (2005) Valge raamat (1940–1991) , Justiitsministeerium, .
*

## چوخ اوخو

* Giuseppe D'Amato *[http://www.europarussia.com/books/viaggio_nellhansa_baltica/travel-to-the-baltic-hansa Travel to the Baltic Hansa] *. The European Union and its enlargement to the East. Book in Italian. *Viaggio nell'Hansa baltica*. L'Unione europea e l'allargamento ad Est. Greco&Greco editori, Milano, 2004. 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## خاریجی لینکلر

; حوکومت
* The President of Estonia
* The Parliament of Estonia
* Estonian Government
* Estonian Ministry of Foreign Affairs
* Statistical Office of Estonia
* Chief of State and Cabinet Members 

; دولانماق
* Official gateway to Estonia 
* E-Estonia Portal
* VisitEstonia Portal
*

; نقشه‌لر
* google.com map of Estonia
*

; عومومی معلومات
* Encyclopedia Estonica 
* Estonian Institute
*
* BBC News – Estonia country profile
* Estonia at *UCB Libraries GovPubs*
*
*

بؤلمه:ایستونی
بؤلمه:بالتیک اؤلکه‌لر
بؤلمه:شومالی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:شرقی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:ناتو اؤلکه‌لری
بؤلمه:Member states of the Council of Europe
بؤلمه:Member states of the European Union
بؤلمه:Member states of the Union for the Mediterranean
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:Members of the Unrepresented Nations and Peoples Organization
بؤلمه:Republics
بؤلمه:۱۹۱۸ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:۱۹۹۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
بؤلمه:اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:جومهوریتلر
ایستی باغچه

** ایستی باغچه** کندی (روستای ایستی باغچه) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و باتی اونگوت قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
ایستی باغچه کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 235 نفر اهالی سی وار. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
*موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ایستی سو قصبه‌سی

**ایستی سو قصبه‌سی**   سرعین بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو بولومون ۷٬۸۴۴ نفر اهالیسی وار.   
## قایناق‌لار

بؤلمه:اردبیل اوستانینین قصبه لری
بؤلمه:سرعین بؤلگه‌سی
بؤلمه:سرعین بؤلگه‌سی‌نین قصبه‌لری
ایستیفهام

**ایستیفهام** (سوال):  آنلاملا علاقه دار صنعتلردندير. جاواب آلما مقصدي گودمه دن آرت آردا سوروشولان سواللارلا ائديلر. سئوگي، نيفرت، تاثور، کدر، حيرص، کين، قيسقانجليق، اوميدسيزليک، عاجيزليک، قاريشيقليق، حئيرت و حئيرانليق کيمي هيجان وئريجي دويغولار بو يوللا ايفاده ائديلر. شاعير دويغويا باغلي اولاراق اؤز اؤزونه، هر کسه و يا هر شئيه سوال يؤنلده بيلر. دوشونجه و آنلاييش اوزرينه ديقتي چکمک اۆچون بو صنعته موراجيعت ائديلر. حدديندن آرتيق هيجان و گرگينليک سوالي فؤوقلاده سوال جومله لريندن آيريلار. نومونه:

شاکاکلاريما قار مي ياغدي نه وار؟

مئنيم مي آللاه’يم بو چيزگيلي يوز؟

يا گؤزلئر آلتينداکي مور حالکالار؟

نئدئن بؤيلئ دوشمان گؤرونورسونوز،

ايللار ييلي دوست بيلديغيم آينالار

جاهيت سيتکي تارانجي
## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
ایستی‌لیک

**ایستی لیک** فیزیکی کمیت اولوب، ماتریالین حالینی کاراکتریزه ائدیر. او کینتیک (kinetik) انرژی نین کؤمکی ایله ماکروسکوپیک (makroskopik) و ترمودینامیکانین کؤمکی ایله ماکروسکوپیک تعین ائدیله بیلیر.

ترمودینامیکادا ایستی لیک بیر سرحددن باشقاسینا انرژینی نقل ائتدیریر. عمومی لیکده ایستی لیک چوخ واخت ایستی لیک انرژی سی و یا تمپراتور (temperatur) ایله دییشیک سالینیر. ایستی لیک بیر سرحددن باشقاسینا کئچدیکده هئچ ده همیشه تمپراتور دییشیک لییی باش وئرمیر. ایستیلی یین ماده یه داخیل اولماسی چوخ واخت حال دییشیک لییی ایله مشایعت اولونور. ایستیلی یین وئریلمه سی تمپراتورون قالخماسینا تأثیر ائده و بونونلا حال دییشیلی یینی یارادا بیلر (مثلا، بوزون اریمه سی) و تضیقی نین دییشمه سینه تأثیر ائده بیلر. ایستی لیک و تمپراتور بیر-بیر ایله ائنتروپیا (entropiya) علاقه لندیریلیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:Termodinamika
ایسرایلییات

**ایسرایلییات** ، بیر ایسلام دینی ایصیلاحیدیر و او حدیثلر ایشاره ائدیر کی یهودی-مسیحی قایناقلی روایتلردندیرلر.

## قایناق‌لار

*ایسرایلییات
*http://en.wikipedia.org/wiki/Isra%27iliyat

## خاریجی کئچیدلر
*Terry Newman, ایسرایلییات ادبییاتی , November 2003.
ایسلام

**ایسلام** () بیر تک تانریلی، ابراهیمی دین دیر کی چوخلو جمعیتی وار دیر.

ایسلام آدی ***سلم*** کؤکوندن گلیر. عمومی اولاراق بۇ کؤکون ایکی معناسی واردیر. بونلار ۱- باریش و صولح (سلام دا بۇ کؤک ده‌ن دیر) ۲- بویون ایمک آللاها تسلیم اولماق دیر.

اسلام بیر نئچه طریقتلره بؤلونور. اونلاردان ان بؤیوکلری سنی لیک و شیعه لیک دیر. اسلام دینی نین مقدس کتابی قرآن و بۇ دینی گتیرن پیغمبرین آدی محمد بن عبدالله دیر. 
 

## بونلارا دا باخ
*فیلیپینده ایسلام

## قایناقلار

بؤلمه:دین
بؤلمه:ایسلام
بؤلمه:تک تانریچیلیق
بؤلمه:ایبراهیمی دینلر
بؤلمه:610 establishments
بؤلمه:Religious organizations established in the 7th century
ایسلام آباد(دولت آباد) (باهار)

**ایسلام آباد(دولت آباد) (باهار)** کندی باهار بولگه‌سینین، صالئح آباد بولومو و دئیمکاران قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 303 نفر اهالی سی و 76 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*همدان اوستانی‌نین کندلری
* همدان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
همدان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی

## قایناق‌لار

بؤلمه:باهار بؤلگه‌سی
ایسلام آباد قیشلاغی ۳ (پارسا آباد)

**ایسلام آباد قیشلاغی ۳** کندی موغان‌شهر شهریستانی نین، مرکزی بولومو و قوزای قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
ایسلام آباد قیشلاغی ۳ کندی ۱۳۸۵ اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، ۲۸۳ نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر شهریستانی
* مرکزی بولومو
* قوزای قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر شهریستانی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ایسلام‌آباد (اورمو)

**ایسلام‌آباد (اورمو)** و یاخود **شئیطان‌آوا** — () غربی آذربایجان اوستانینین، اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بؤلومونون دول قصبه‌سینده کند.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۴۶۶ نفر یاشاییر.(۱۵۶ عائیله).
## ایقتیصادیات
اهالیسی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.
## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه موسلمان‌دیرلار.

## تاریخی عابیده‌لر
[thumb|250px|[ایسلام‌آباد (اورمو)|شئیطان‌آوا قالاسی ۱۳۰۰-جو هیجری ایلده (۱۹۲۱-جی ایل)]]

* *شئیطان‌آوا قالاسی*: شئیطان‌آوا کندی کئچمیشده بؤیوک بیر قالایا مالیک‌ایمیش. حاضیردا بو قالانین خارابالیق‌لاری قالیر. افشار خانلاری طرفیندن تیکیلن بو قالا سولدوز و باراندوز دوزنلیک‌لرینین سرحدینده یئرلشه‌رک اورمیه شهریندن ۴۴٫۵ کیلومتر جنوب شرقده‌دیر. استراتژیک اؤنمه صاحیب اولان بو قالا بؤلگه‌ده تهلوکه‌سیزلیگین تأمین ائدیلمه‌سی و اورمیه ایله سولدوز آراسینداکی علاقه‌لرین سرحدده یاشایان شرارت تؤره‌دن بویلار طرفیندن کسیلممه‌سی اوچون انشاء ائدیلمیشدیر. دول ماحالینین حاکیم‌لریندن بیری نجف‌قولوخان افشار (۱۳-جو هیجری عصر) زامانیندا حاج علیارخان گوندوزلو اولموشدور. دول‌لو مصطفی بو قالانین آدینی اؤز شعرینده دول قالاسی اولاراق چکه‌ره‌ک دئییر:

## تانینمیش شخصیت‌لر
* دول‌لو مصطفی: آشیق و شاعیر

## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ایسلند بؤلگه‌لری نین فهرستی

ایسلند 6 بؤلگه دن اوْلوشور ( تشکیل تاپیر ) :

## قایناقلار
ویکی اینگیلیسجه مشارکتی 

بؤلمه:ایسلند
بؤلمه:بؤلگه‌لر فهرستی
ایسلند سانجاقلاری نین فهرستی

ایسلند 8 سانجاق ( اوستان ) دان اوْلوشور ( تشکیل تاپیر ) :

## قایناقلار
ویکی اینگیلیسجه مشارکتی 

بؤلمه:ایسلند
بؤلمه:سانجاقلار(اوستان)
بؤلمه:سانجاقلار فهرستی
ایسلوواکی

**ایسلوواکی** اوروپانین شرقینده یئرلَشن بیر اؤلکه دیر.

## گؤرونتولر

Image:Slovakiatynkä.svg
Image:Flag of Slovakia.svg
Image:Coat of Arms of Slovakia.svg
Image:Kraje Slovenska.svg
Image:Pamatnik SNP BB.JPG
Image:Bratislava Panorama R01.jpg
Image:Dóm svätej Alžbety a Kaplnka sv. Michala, Košice, Slovensko.jpg
Image:Nitra view from above.jpg
Image:Slovakia Presov 439.JPG
Image:Trencin hdr 001.jpg
Image:Ulica M.S.Trnavskeho - Trnava.jpg
Image:Zilina-Marianske namestie.jpg
Image:Krivanska mala fatra hreben.jpg
Image:Muranska 18.jpg
File:Low Tatras - view from Ďumbier.jpg
Image:Panorama NP Poloniny z Ruskeho sedla.JPG
Image:Zadielska tiesnava.jpg
Image:Slovensky raj 01.jpg
Image:Drieňok.jpg
Image:Panorama Pieniny from Trzy Korony.jpg
Image:Tatry 2005 Ciezka Dolina1.jpg
Image:Banska Stiavnica- pohlad z Katovej ulice.jpg
Image:Bardejov10Slovakia6.JPG
Image:Dobšinská Ice Cave 1.jpg
Image:Domica Cave 22.jpg
Image:Spis Castle 01.JPG
Image:Vlkolinec 17 Slovakia.jpg
Image:Bodruzal cerkov 1658 ZeliPVL.JPG
Image:Bratislava sunset.jpg
Image:Hron w Bańskiej Bystrzycy.jpg
Image:Kysuca.jpg
Image:Morava austria slovakia.jpg
Image:Nitra prievidza 1.jpg
Image:Árva - Castle.jpg
Image:River Ipoly valley - Slovakia's and Hungary's border.jpg
Image:Poprad.jpg
Image:Slovakia Presov 375.JPG
Image:Slovakia Town Presov Pc333.jpg
Image:Rieka Vah - Piestany.jpg
Image:Slovakia Liptov 6.jpg
Image:Slovakia Orava 3.jpg
Image:Slovakia Zemplinska Sirava 13.jpg
Image:Klacky vodopad.jpg

## قایناقلار


بؤلمه:اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکه‌لر
بؤلمه:ناتو اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:ایسلوواکی
بؤلمه:مرکزی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
بؤلمه:اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:جومهوریتلر
بؤلمه:ایسلاو اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:Slovak-speaking countries and territories
بؤلمه:۱۹۹۳ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
ایسلوونی

اوروپانین جنوبوندا یئرلشن بیر اؤلکه دیر.

## گؤرونتولر

Image:Flag-map of Slovenia.svg
Image:Flag of Slovenia.svg
Image:Slovenska zastava edited.jpg
Image:Coat of Arms of Slovenia.svg
Image:Triglav.jpg
Image:Gold medal of freedom of slovenia.jpg
File:Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga
Image:EU location SLO.png
Image:Slovenia map.png
Image:Slovenia-map-CIA.png
Image:Obcine Slovenija 2006.svg
Image:Slovenija-reke.png
Image:Slovenia NLT Landsat7.jpg
Image:Ljubljana Ljubljanski Grad-Ljubljana Castle - Sever1 North1.jpg
Image:Maribor Lent.jpg
Image:Celje - pogled z gradu.JPG
Image:Kranj Mesto.jpg
Image:Nova Gorica 0720069 1600x1062 77.jpg
Image:Novo mesto Breg 2.JPG
Image:View of Koper from Zusterna.JPG
Image:Piran Marina.JPG
Image:Ptuj Slowenien Grad.JPG
Image:MurskaSobota1.jpg
Image:Krško.jpg
Image:Jesenice1.jpg
Image:Burger PostojnskaJama.jpg
Image:P anguinus1.jpg
Image:Lipizzaner Brdo 20080610.jpg
Image:Kraševec.jpg
Image:View from Mangart MC.jpg
Image:Bled Overview.JPG
Image:Wocheiner See.jpg
Image:Untitled Panorama1crop-Edit.jpg
Image:Planinsko polje.JPG
Image:Narcise-Golica1.jpg
Image:Krim-barje.JPG
Image:Soča River Panorama.jpg
Image:Blejski Vintgar, Slovenia (5).jpg
Image:Gorjanci.jpg
Image:Primoz-Trubar.jpg
Image:Jurij Šubic - Janez Vajkard Valvasor.jpg
Image:Jakobus Händl Gallus dictus Carniolus 1590.png
Image:Georg Vega.jpg

## قایناقلار


بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:ناتو اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:جومهوریت‌لر
ایسماعیل کندی

**  ایسماعیل ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، تازا کند بولومو و ماحمود آباد قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
ایسماعیل کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 926 نفر اهالی سی وارایمیش. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* تازا کند بولومو
* ماحمود آباد قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ایسماعیل کندی (ماکی)

**ایسماعیل کندی (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، قاراعین بولومو و دوغو چایپارا قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 352 نفر اهالی سی و 71 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
ایسلام‌آباد (ساراب)

ایسلام‌آباد كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ساراب بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان آغمیون قصبه سی نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 1256 نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:آغمیون قصبه سی
بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ایسماعیل‌آباد

ایسماعیل‌آبادكندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ساراب بولگه‌سی  نين مهربان بولومو نده اولان شربیان قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين   88نفر اهاليسي وارايميش.  <
## قایناق‌لار

بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی
بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:شربیان قصبه سی
ایسمی علی کندی

** ایسمی علی** کندی (روستای اسمعلی کندی /  تولو) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و باتی اونگوت قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
ایسمی علی کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 150 نفر اهالی سی وار. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
*موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ایسچه حیصار

**ایسچه حیصار** () تورکیه جۆمهۇریتی‌نين بير بؤيوک شهريدير. بو شهرين ۲۰۰۹-جو ايلده ۱۱٫۸۲۵ نفر اهاليسی وارمیش.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* District governor's official website 

بؤلمه:یاشاییش یئرلری افیون قاراحیصار اوستانیندا
ایسکیلیپ

﻿
**ایسکیلیپ** تۆرکیه جۆمهۇریتی‌نين بير بؤيوک شهريدير. بۇ شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلده ۱۹٬۷۲۰ نفر اهاليسی وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
اشراق شبکه‌سی

**اشراق شبکه‌سی** یا دا **ایشراق کانالی** — ایران ایسلام جومهورتی‌نین یایینجیلیغینا باغلی بیر بؤلگه‌سل تلویزیون کانالی‌دیر کی چوخلوقلا زنجان اوستانین باسدیریر. بو کانال اؤز وئرلیشلرین تورکجه و فارسجا یاییر و ایلک تیکینتی‌سی زنجانین ج و ونین چیگینیده‌دیر.

## بیر ده باخ

آذربایجان دیللی تلویزیون کاناللارینین لیستی

## قایناقلار

بؤلمه:ایران کاناللاری
بؤلمه:تورکجه کاناللار
بؤلمه:فارسجا کاناللار
ایشلیق

ایشلیق كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين میانا بولگه‌سی نين کندوان بولومو نده اولان تیرچایی قصبه سی نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 461نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:تیرچایی قصبه سی
بؤلمه:میانا بولگه‌سینین کندلری
ایشگه‌سو (شوط)

**ایشگه سو** کندی ماکی بولگه‌سینین،  گونئی قاراقویون قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 94 نفر اهالی سی و 19 عائیله سی وار.  
## قایناقلار

بؤلمه:شوط بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
ایسوزو

**ایسوزو** موتورز لیمیتئد (Isuzu Motors Limited) ژاپون اوتوموبیل فیرماسی. مرکزی توکیودا دیر. دونیانین ان بؤیوک اوتوموبیل شیرکت لریندن بیری دیر.

## قایناق‌لار
ایشیق

**ایشؽق** اینسانلارین گؤره بیله‌جه‌گی الکترومغناطیس شوعالانماسیدیر. بو شوعالانما تخمیناً ۳۸۰ – ۷۸۰ نانومتر دالغا بوْیونا و یاخود ۳۸۵ – ۷۸۹ THs آراسیندا یئرلشن تئزلیگه (فرکانسا) اویغون گلیر. آنجاق دقیق سرحدینی تعیین ائتمک چتینلیک یارادیر. چونکو اینسان گؤزونون حساس‌لیغی ایشیغین سرحدینده تدریجاً آزالاندیر. فیزیک‌ده ایشیق همده بۆتون الکترومغناطیس دالغالاری ایحاطه ائدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:ایشیق
بؤلمه:Radiation
ایصلاحیه (شهر)

**ایصلاحیه **تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۳۰٬۴۴۵نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ایضاح‌لی لغت

thumb|left|250px|چوخ جیلدلی لاتین لغتی
**ایضاح لی لغت** موختلیف ساحه لره عاید ، الیفبا سیراسی ایله دوزولموش ، باشقا دیله ترجمه سی معین درجه ده ایزاح اولونموش سؤزلریدن ایعبارت کیتاب دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورکجه اثرلر
ایغدیر

**ایغدیر** ()  — تۆرکیه جۆمهوریتی‌نين بير بؤيوک شهريدير. بۇ شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلده ۷۵٫۷۲۱ نفر اهاليسی وارمیش. 
اهالی‌سی‌نین چوخو آذربایجان تۆرکلریندن‌دیر. خالقین بیر قیسمیده کوردلر و آنادوْلو تورکلریندن‌دیر. آذربایجانلی سینان اوغان، ایغدیر میلت وکیلی تورکیه‌نین میلی مجلیسینده وکیلدیر.

## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ایل خانلار

**ایل خانلار** کندی گئرمی (موغان) بولگه سی نین، موران بولومو و دوغو اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
ایل خانلار كندی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 30 نفر اهالی سی وار. بو كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار. 

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
*موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ایصفاهان اوستانی

**ایصفاهان اوستانی** (فارسجا: استان اصفهان) _ ایران اوستانلاریندان بیری‌دیر. بو اوستانین مرکزی، ایصفاهان شهری‌دیر. بو اوستانین باتی و گونئی حیصه‌سینده‌کی شهرلر چهاهاماحال اوستانی‌نین دوغو حیصه‌سی ایله بیرلیکده، و لوریستان اوستانی‌نین چاپلیق یوردداری ایله بیرلیکده ایرانین ***اورتا تورک یوردو*** ساییلیر.

## قایناقلار

* ایرانین آمار مرکزی
ایلات یالقوزآغاج

**ایلات یالقوزآغاج** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین مرند بولگه‌سی  نین مرکزی بولومو نده اولان کشکسرای قصبه سی  نده یئرلشیب. 1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین  1501نفر اهالیسی وارایمیش.
## قایناقلار

بؤلمه:ایران
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی نین کندلری
ایلام

**ایلام** ایران شهرلرین‌دن بیری و ایلام اوستانی‌نین مرکزی‌دیر. بو شهرین جمعیتی ۱۷۲٬۲۱۳ نفردیر کی بو باخیم‌دان اؤلکه‌نین ۵۰ اینجی شهری سایاگلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایران اوستان‌لاری‌نین مرکزلری
بؤلمه:ایلام اوستانینین شهرلری
ایلام اوستانی

**ایلام اوستانی** (فارسجا: استان ایلام) ایران اوستانلاریندان بیریدیر. بو اوستانین مرکزی، ایلام شهریدیر. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو ايالتين 545787 نفر اهاليسي وار. 

## قایناقلار

بؤلمه:ایران اوستانلاری
ایلانلی (پولدشت)

**ایلانلی** کندی ماکی بولگه‌سینین، قاراعین بولومو و دوغو گچلرات قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 414 نفر اهالی سی و 85 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:پولدشت بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
ایصفاهان

**ایصفاهان** ()، تهران و مشهد دن سوْنرا ایرانین ۳ نجو بویوک شهرى و ایصفاهان اوستانی‌نین مركزیدیر. بۇ شهر تهرانین ٣٤٠ كیلومتره جنوندا یئرله‌شیبدیر. شهرین  نۆفوس و ۱٬۶۰۰٬۰۰۰ نفر جیوارندادیر. دنیز سویه سیندن ۱٬۵۹۰ متره یوکسکته قورولان شهر ایلده اورتاما ۳۵۵ میلیمتره یاغیش آلیر. شهرده چوق ساییدا تاریخى اثر موجوددور.
بو تاریخی اثرلرین چوخو دا تورک دؤولتلرین یادیگاری دیر، بو تاریخی اثرلردن نقش جهان مئیدانی، عالی‌قاپو،
خاجو کؤرپوسی و... آد آپارا بیلریک.

### تاریخ
ایصفهان ین تاریخی ادلاری گابان و دارالیهودیه واشکهان و سپاهان گلیب.

## آدلاری
### یهودیه (دارالیهودیه)
اونون آدلاری دارالیهودیه یا یهودیه گلیب . او چاغداکی نبوکیدنصسر بابالو شاهی اسوره لر داغیلاندان سورا جویتلری اسیر توتدی و اولار گالوت آوارالیقیندا بۇ شهره کوچدولر و اونون آدین دارالیهودیه قویدولار. بۇ آد گابان تورکلرین دیلینده جوی یا جویوت آدلانیب وایندی بوآدا جی دئیلیر.
ابن فقیه همدانلی اونونجی یوزایلین تاریخ یازانی یازار :

اونداکی جویتلر یهودیه دن قاچدیلار ونبوکیدنشصر الیندن قاچدیلار اوزلرینن اورشلیم توپراقیندان بیراوغوج آپاردیلار.هئچ یرده قالمادیلار بوندان قاباخ کی توپراقین وسویون وهواسین امتحان ائد سینلر. آو بوایشی گوردولر تا ایصفهانا یتریدیلر. و اوردا دینجلدیلر و اورانین توپراقین وسویون امتحان ائددیلرو اونی اورشلیمه تای بیلدیلر و اوردا قالدیلار و اوردا اکینچیلیق ائتدیلر و اوشاقلارین دونیایه کتدیلر ایندی اورانین آدی یهودیه دی.

ابو یازینی اوبیر تاریخ یازانلار اوناتی یازیبلار و موسی خورنی، الاصطخری، ابن حوقل، المقدسی، یاقوت حموی، ابوالفدا و ابن خلدون یازینی دوز بوجور تکرار ائدیبلر.

### قابان
قابان تورکلری کاسان تورکلرندن اوْلان بیر ائلدیلر کی ایصفهان واونون دوره سینده مسکن ائدمیشدیلر بۇ شهرین اصل آدی گابان دی کی تورکی لغت ده چاپان و گوپون گابان گلیب اوجورکی معناده گلیب گابان یانی یخیب و پارچالیان.
*گابان تورکلر ایرانین مرکزینده اوْلان تورک ائلیدی اما اسرائیل داغیلاندان سورا یهودیلر بوشهری اوزلرینه مسکن ائدیب واورانین آدین دارالیهودیه ائله دیلر و تورکلر اورا جویوت خانا دیردیلر.
* یهودیلر 2600 ایل قاباخ بۇ شهره کوچوب وگالوت مهاجرتینده بورانی اوزلرینه مسکن ائددیلر. بۇ شهرین آدی یهودیلر دیلینده اشکهان(بوردا اوتوراق) معنی وئریر کی آرامی دیلنده بۇ عبری لغت چونوب واسپهان اوْلوب کی همان اشکهان دان چوورنن بیر لغت دی.
* گابان تورکلری بوشهریده ایل لر قالدیلار و اوجورکی اصطخری یازیب یهودیلر شهرک طرفینده محاصره اوْلموشدولار اما حاخام منشی حکومتینده یهودیلر بۇ شهریده چوْخ قان توکدولر.

### اسپگان
اسپگان و یا اسپیگان بوشهرین آدلارینداندی بوشهریده جوتلر قوْشون یغاردی و تورکلری ئلدورماقا بیر بریوک قلعه دوزمیشتیلر کی اورا اسپیگان دیلردی اسپگ آرامی دیلده یانی نگهبان و سپگ یا سگ ده گلیبدی اسپگان یانی سپگان وسگان بیر یر کی نگهبانلار اوردا یغیشاردی.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* Isfahan official website 
* Isfahan Metro
* 360-degree panorama gallery of Isfahan
* ''Isfahan Geometry on a Human Scale''   - a documentary film directed by Manouchehr Tayyab (30 min)
* Well illustrated guide to Isfahan 

بؤلمه:ایصفاهان
بؤلمه:ایصفاهان بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:ایصفاهان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:Former capitals of Iran
بؤلمه:ایران اوستان‌لاری‌نین مرکزلری
بؤلمه:Ancient Persia
بؤلمه:UNESCO Creative Cities Network
ایلنا

**ایلنا** یادا **ایران ایش خبر یاییملاییجی‌سی**، (فارسجا: خبرگزاری کار ایران)، ایش‌له ایشچی‌لر قونوسوندا چالیشان بیر فارسجا خبر سایتی دیر.

## اؤنملی خبرلر

## یالانلامالار (تکذیبیه)

## انتقادلار

## قایناق‌لار

## ائشیک باغلانتی‌لار
* آنا یارپاغی

بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
ایلهام توختی

**ایلهام توختی**، اویغور کؤکنلی آدلیم چین آکادئمیسینی. اورومچيده اويغورلارا قارشي چين حکومتي‌نين سيياستي‌نين حاديثه لريندن سونرا اؤز تنقيدي نظرلریندن سونرا، حبس ائديلمیش و عؤمور بویو حبس جزاسی وئریلمیش.

## یاشامی
1969 ايل اوکتيابرين 25-ده آتوش، سينجان-اويغور موختار رايونوندا آنادان اولوب. او، شيمال-شرق پئداقوژي اونيوئرسيتئتي و ايقتيصاديات مکتبيني بيتيرميشدير. سونرالار پئکينده ميلتلرين مرکزي اونيوئرسيتئتي‌نين ايقتيصاديات پروفئسسورو اولدو. او، 2006-جي ايلده "آنلاین اویغور" وئبسايتني ياراديب، اورادا اويغور ديلينده يازيلار درج ائتميشدير، آزاد آسیا راديوسو سوسيال مسله‌لرين حلي اۆچون اونون مولاييم، آیدین فیکیرلی اونون يازيسي آدلانديريردي. 2008 ایل اورتالاريندا حاکيميت طرفیندن اونون وئبسايتي باغلانيب. 2009-جي ايلين مارتيندا آزاد آسیا راديوسو موصاحيبه‌سينده سینگ‌کیانگ-اويغور موختار رايونوندا، چين حکومتی‌نین سيياستيني آچيق شکيلده تنقيد ائديب. توختی حاکيميت طرفيندن ساخلانيليب و اونون دفعه لرله سورغو-سوال ائديبلر. او بيلديريب کي، محاکمه و دينديرمه زاماني حاکيميت اونو تجزیه‌چیلیگه متهم ائديبلر و اونا "اؤلکه‌نی بؤلمک سوچون‌دان" عؤمورلوک بویو حبس جزاسی وئریلدی.
توختی، اویغور اؤزارک بؤلگه‌سین‌دکی اورومچی اورتا خالق محکمه‌سینده ایکی گون "بؤلوجولوک" سوچویلا محاکیمه اولونموش، محکمه مطبوعاتا و اولوسلارآراسی گؤزلمچی‌لره قاپالی گئچیریلمیشدی. 
توختی، یارقیلامانین ایلک گونونده "بؤلوجولوک" باشدا اولماق اوزره حاقین‌داکی بوتون اتهام‌لاری رد ائتمیشدی. 
پکن‌دکی مینزو اونیورسیته‌سینده ایقتیصاد پروفسورو اولان ٤٥ یاشین‌داکی توختی، پکنده ۱٥ ژانویه 2014 ده، 'بؤلوجولوک' سوچلاماسییلا گؤز آلتینا آلینمیش، بیلگی‌سایارلاری، جیب تلفن‌لاری و بعضی آکادمیک چالیشمالارینا ال قویولموشدو.

## قایناقلار


اویغور تورکلری
بؤلمه:چینلی ایقتیصادچیلار
ایلکده

**ایلکده** كندی شرقی آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان ینجه‌بل قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  52نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
ایلغین

﻿
**ایلغین** () تۆرکیه جۆمهۇریتی‌نين بير بؤيوک شهريدير. بۇ شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلده ۳۰٬۶۰۶ نفر اهاليسی وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ایلیاس اردبیلی

**ایلیاس اردبیلی** آذربایجاننین 10-جو هجری عصریندکی ریاضییاتچی لاریندان دیر کی اردیبل شهرینده آنادان اولوبدور.او، موقددس اردبیلینین دایی سی ایدی.

## قایناق‌لار

Category:
*http://www.ardabilmiras.ir/docs/mashahir/msh
ایمام اوغلو

بندانگشتی|ایمام اوغلو
** ایمام اوْغلو شهری**٬تۆرکیه جۆمهوریتی‌نين بؤيوک شهرلریندن. بۇ شهرين ۲۰۰۹-جو میلادی ایلینده  ۲۰٫۳۶۵ نفر نۆفۇسو وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ایلخچی

**ایلخیچی** ایرانین شهرلریندن بیری دیر کی دوغو آذربایجان اوستانینده و اوسکو بؤلگه‌سینین ایلخیچی بؤلومونده واقع اوْلوب دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:اوسکو بؤلگه‌سی
بؤلمه:دوغو آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
بؤلمه:ایران بؤلگه‌لری
ایمام جواد

**محمد بن علی (ایمام جواد، تقی، ابوجعفر)** شیعهلرین دوققوزونجو ایمامیدیر کی ۱۹۵ اینجی هیجری ایلینین رجب آیینین ۱۰ اونجو گونونده مدینه شهرینده آنادان اولوبدور. اونون آتاسی ایمام رضا -شیعه‌لرین سککیزینجی ایمامی- و آناسیدا سبیکه‌یدی.
[thumb|left|[ایمام کاظم و ایمام جوادین حرملری.]]
thumb|left|حرم گؤیدن.
thumb|left|الکاظمیه مسجیدی.
thumb|left|حرمین تعمیری.

## ایمامت
ایمام رضانین مأمونون توسوطیله شهادته چاتماسیندان سونرا، ایمام جوادین تکجه یئددی یاشی واریدی. شیعه‌لر اونون ایمامتی باره‌سینده شکه توشدورلر و بو باره‌ده نئچه‌لر جلسه برپا ائتدیرلر؛ آما سککیزینجی ایمام شهادتیندن قاباق، ایمام جوادی ایمامته منصوب ائتمیشدی. اونون شهادتیندن سونرا، ایمام جوادی مأمونون دستوریله مدینه‌دن بغدادا گتیریب و خلیفه‌نین قیزی ام  الفضلین عقدینه چیخارتدیرلار.

## اؤیرنجیلر
ایمام جوادین تخمینا ۲۶۰ نفر اؤیرنجیسی واریمیش کی عبدالعظیم حسنی، ابوهاشم جعفری، ابراهیم بن مهزیار اهوازی، حسن بن محبوب سراد کوفی، حسین بن سعید اهوازی، دعبل بن علی خزاعی، اسماعیل بن بزیع و صفوان بن یحیی اونلارین ان اؤنملیلریدیرلر.

## موناظیره‌لر
ایمام جواد نئچه‌لر دفعه اۆچون، اؤز زامانینین بؤیوک عالیملریله موناظیره ائدیب و اونلاری مغلوب ائدیبدیر. بو موناظیره‌لرین ان اؤنملیلری کی خلیفه‌نین حوضوریله انجام تاپیردی، یحیی بن اکثم -موسلمانلارین قاضی‌القضاتی- و ابن ابی‌داوود -بغدادین قاضیسی-له اولان موباحیثه‌لریدی. او یحیی بن اکثمیله موناظیره ائدن زامان، تکجه دوققوز یاشی واریدی و خلیفه اونو تحسین ائتدی. ابی‌داوودیله اولان موناظیره‌ده‌ده معتصم اونون حؤکملرینین ایجراسینین دستورونو وئردی.

## شهادت
۲۱۸ اینجی هیجری ایلینده، ایمام جواد عاییله‌سیله بیرلیغدا حجه گئدیر و همان ایلده‌ده مأمون اولور. ایمام جواد حجدن قاییدادان سونرا، اؤز اوغلو ایمام هادینی مدینه‌ده قویوب، آرواتیله بیرلیغدا عراقا قاییدیر. بو زاماندا معتصم عباسی حوکومتینین خلافتینی عؤهده‌دار اولموشدو. معتصمین دستوریله ایمام جوادا بیر زهرلی شربت وئریلیر و او ۲۲۰ اینجی هیجری ایلینین ذی‌القعده آیینین سون گونونده -۲۵ یاشیندا- بغداد شهرینده شهادته چاتیر.

## مقبره
ایمام جوادین مقبره‌سی کاظمین شهرینده و بؤیوک‌آتاسی ایمام کاظمین قبرینین کناریندادیر. الکاظمیه مسجیدینین ایکی قیزیل گونبذی وار کی اونلارین بیری ایمام کاظم و بیریده ایمام جوادا تعلوقو واردیر. شیخ مفید (شیعه‌نین بیرینجی مرجعی)، خواجه نصیرالدین توسی، سید مرتضی، سید رضی و ابن‌قولویه‌نینده قبرلری بو مسجیدین یاخینلیغیندادیر.

## قایناقلار

* اینگلیسجه ویکی‌پدیا
* حووزه بیلیکلیکی 

بؤلمه:ایماملار
بؤلمه:شیعه ایماملاری
ایمام حسن

**حسن ابن علی** یادا **ایمام حسن**، علی و فاطمه‌نین بیرینجی اولادیدیر کی اۆچونجو هیجری ایلی‌نین شعبان آیی‌نین آراسیندا مدینه شهرینده آنادان اوْلوبدور. او شیعه‌لرین ایکینجی ایمامی و سونیلرین بئشینجی خلیفه‌سیدیر کی سگگیز آی خلافت و ۱۰ ایل ایمامت ائدیبدیر. البته سونیلرین بیر تعدادی اونو سونونجو راشد خلیفه بیلیرلر و بیر تعدادی‌دا بۇ موضوعنو قبول ائدمیرلر.

## خلافت
علی‌نین کوفه‌دن ابن‌ملجمین الیله اؤلمه‌گیندن سوْنرا، حسن خلیفه عنوانیندا سئچیلدی؛ اما شامین والی‌سی -معاویه- بۇ مقامی قبول ائتمه‌ییب، حسنین ساواشینا گئدیر. کوفه‌نین لشگری معاویه‌نین جانبیندن ریشوه‌ایله توتوقلانیب و بۇ ترتیب‌ایله ساواشدان وازگئچیرلر و حسن مجبور اولور صولح ائتسین. او بۇ باره‌ده دئییر: «اگر ایکی بارماقلاریمین اندازه‌سینده وفالی یولداشیم اولسایدی، صولح ائتمزدیم».

## ایمامت
حسن خلافتدن ال‌چکندن سوْنرا مدینه‌یه قاییتدی. معاویه اوْنا بیر نامه یازیب و اوندان ایسته‌دی کی خوارجین علیهینه اوْلان ساواشدا، اونونلا ال‌بیر اولسون؛ اما حسن اونون جاوابیندا دئدی کی تکجه ایسلام اومتی‌نین آراسین‌دا آرامیشین حاکیم اولماسی اۆچون صولح ائدیبدیر و هئچ موسلمان‌ایله ساواش ائدمه‌یه‌جکدیر. او مدینه‌ده آرام بیر یاشاییشا صاحیب اوْلوب و سیاسی ایشلرده دیخالت ائله‌میردی.

## اؤلوم
حسن ۵۰-جی هجری ایلی‌نین صفر آیی‌نین ۷ یادا ۲۸-ین‌ده مدینه شهرینده وفات ائتدی و اونون جنازه‌سینی بقیع قبرستانیندا -پئیغمبرین مسجیدی‌نین کاناریندا- تورپاغا تاپیشیردیلار. او قرارایدی پئیغمبرین کاناریندا دفن اوْلونا کی عایشه بۇ ایشین قاباغینی آلدی. حسنین آروادی -جعده- یزیدیله ازدیواج ائتمک وعده‌سی‌ایله -کی معاویه مطرح ائتمیشدی- بالا زهر قاتیب، اونو حسنه وئریب و اونو مسموم ائتدی.

## عاییله
ام‌بشیر (زید، ام‌الحسن و ام‌الحسینین آناسی)، خوله (حسن مثنانین آناسی)، ام‌الحق (حسین اثرم، طلحه و فاطمه‌نین آناسی)، نفیله (عمرو، عبدالله و قاسمین آناسی)، صافیه (عبدالرحمنین آناسی) و جعده، حسنین ان اونملی آرواد‌لاریدیرلار. حسنین ۱۵ اولادی واریمیش کی اونلارین سگگیزی اوغلان و یئدیسی‌ده قیز‌ایمیشللر. زئید، حسن مثننی، عمرو، قاسم، عبدالله، عبدالرحمن، حسین اثرم و طلحه اونون اوغلانلاری و ام‌الحسن، ام‌الحسین، فاطمه (سجادین آرواتی)، فاطمه (آیریسی)، ام‌عبدالله، ام‌سلمه و رقیه اونون قیزلاریدیرلار.

## قایناقلار

* 
* 

* انگلیسی ویکی‌پدیا
* رشد وبسایتی 

بؤلمه:ایماملار

## ائشیک باغلانتیلار
* 

بؤلمه:۶۲۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:شیعه ایماملاری
بؤلمه:۷-جی میلادی قرنینده خلیفه‌لر
بؤلمه:اؤلدورولموش خلیفه‌لر
بؤلمه:راشدین خلیفه‌لر
ایمام عسکری

‎‎[thumb|left|[ایمام هادی و ایمام عسکرینین حرملری.]]
thumb|left|۱۹۱۶ اینجی ایلده سالینمیش عکس.
thumb|left|حرمین تخریبی.
**حسن بن علی (ایمام حسن عسکری، ابومحمد، هادی، ابن‌الرضا و زکی)** شیعه‌لرین اون‌بیرینجی ایمامیدیر کی ۲۳۲ اینجی هیجری ایلینین ربیع‌الثانی آیینین سککیزینجی گونونده مدینه شهرینده آنادان اولوبدور. اونون آتاسی ایمام هادی -شیعه‌لرین اونونجو ایمامی- و آناسیدا ام‌ولدی (حدیث، سوسن و سلیل) ایدیر.

## یاشاییش
ایمام عسکری اوچ عباسی خلافتی ائیله  هم‌دووره‌یدی. معتز عباسی، مهتدی عباسی و معتمد عباسی بو خلیفه‌لریدیرلر. او ۲۵۴ اینجی هیجری ایلینده ایمام هادینین شهادتیندن سونرا، ۲۶۰ اینجی ایله‌جن -۶ ایل مودتینده- ایمامت ائتدی. عباسی خلیفه‌لری، ایماملار هادی و عسکرینی سامرادا اؤز عسکرلرینین یانیندا موحافظیتده ساخلامیشدیرلار و بوناخاطیر، بو ایکی ایمامی «عسکریلر» آدلاندیریبلار. خلیفه‌لر بیلیردیرلر کی حضرت مهدی (عج) عسکرینین اوغلودور و بو دلیل اۆچون، اونو محدودیتده ساخلاییب و چوخلو زامانلار حبسه محکوم ائتمیشدیرلر.

## اؤیرنجیلر
ایمام عسکرینین ۱۰۰دن آرتیق اؤیرنجیسی واریدی کی ابوعمر عثمان بن سعید عمری (حضرت مهدینین بیرینجی ناییبی)، احمد بن اسحاق قمی، ابراهیم بن مهزیار، ابوهاشم داوود بن قاسم جعفری، محمد بن حسن صفار، محمد بن عثمان بن سعید عمری (حضرت مهدینین ایکینجی ناییبی)، عبدالله بن جعفر حمیری، احمد بن محمد بن مطهر، ابوسهل اسماعیل بن علی و محمد بن صالح بن محمد همدانی، اونلارین ان اؤنملی و آدلیملارینداندیرلار.

## شهادت
ایمام عسکری سونوندا ۲۶۰ اینجی هیجری ایلینین ربیع‌الاول آیینین سککیزینجی گونونده -۲۹ یاشیندا- معتمد عباسی دستوریله مسموم اولونوب و شهادته چاتدی. اونون جنازه‌سی سامرادا آتاسی -ایمام هادی-نین قبرینین یانیندا تورپاغا تاپیشیریلدی. ایمام عسکرینین شهادتیندن سونرا، ایمامت باره‌سینده شیعه‌لرین آراسیندا ایختیلاف ایجاد اولدو. بیر سیرا دئییردیلر کی او عوروج ائدیبدیر و قاییداجاغدیر. بیر سیرا دئییردیلر کی اونون قارداشی -جعفر- ایمامته چاتیبدیر. آما اون‌ایکی‌ایمامی شیعه‌لرین عقیده‌سینه، حضرت مهدی (عج) آتاسینین جنازه‌سینین اوستونده ناماز قیلیب و اوز ایمامتینی هامییا اعلان ائتدی.

## قایناق‌لار

* اینگلیسجه ویکی‌پدیا
* ایرانیکا بیلیکلیکی 

بؤلمه:ایماملار
بؤلمه:شیعه ایماملاری
حضرت مهدی

**حجت بن حسن (حضرت مهدی، قایم، بقیه‌الله، حجت‌الله، منتظر، غایب، صاحب‌الامر، موعود، ولیعصر، اباصالح و منصور)** شیعه‌لرین اون‌ایکینجی ایمامیدیر کی ۲۵۵ اینجی هیجری ایلینین شعبان آیینین آراسیندا سامرا، عیراق شهرینده آنادان اولوبدور. اونون آتاسی ایمام عسکری -شیعه‌لرین اون‌بیرینجی ایمامی- و آناسیدا نرجیسیدیر.

ایمام عسکرینین شهادتیندن سونرا، شیعه‌لرین آراسیندا ایمامت موضوعسوندا بؤیوک ایختیلاف یاراندی. اون‌ایکی‌ایماملی شیعه‌لرین عقیده‌لری اساسیندا، مهدی بئش یاشیندا ایمامته چاتدی. او ۲۶۰ اینجی هیجری ایلیندن ۳۲۹ اونجو هیجری ایلینه قدر، شیعه‌لریله ناییبلرین توسوطیله ایرتیباطدایدی و بو دووران، غیبت صغرا آدلانیر. صوغرا غیبتیندن سونرا ظوهور زامانینا قدر، او غیبت کبرا‌دیر. دییلیب دیر بو حضرت بیر، گون کیمی دیر کی بولوت لارین دالیسیندادیر و بیر گون ایشیخلاناجاخ.

## قایناق‌لار

* اینگلیسجه ویکی‌پدیا
* بریتانیکا بیلیکلیکی

بؤلمه:ایماملار
بؤلمه:شیعه ایماملاری
بؤلمه:۸۶۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:Family of Muhammad
بؤلمه:Twelver imams
بؤلمه:Twelvers
بؤلمه:Year of death unknown
بؤلمه:Shia eschatology
بؤلمه:Mahdiism
بؤلمه:9th-century imams
بؤلمه:People of Byzantine descent
بؤلمه:The Fourteen Infallibles
ایمام کاظم

**موسی بن جعفر (ایمام کاظم، باب‌الحوایج، عبدالصالح، امین، صابر و صالح)** شیعهلرین یئددینجی ایمامیدیر کی ۱۲۸ اینجی هیجری ایلینین صفر آیینین یئددینجی گونونده ابوا منطقه‌سینده (مکه و مدینهنین آراسیندا) آنادان اولوبدور. اونون آتاسی ایمام صادق -شیعه‌لرین آلتینجی ایمامی- و آناسیدا حمیده موصفاتیمیش.

[thumb|left|[کاظمین؛ ایمام کاظم و ایمام جوادین حرملری.]]
thumb|left|الکاظمیه مسجیدی.
thumb|left|حرمین تعمیری.

## ایمامت
ایمام صادقین شهادتیندن سونرا، ایمام کاظم اؤز ایمامتینی شیعه‌لره اعلان ائتدی و ۳۵ ایل بویوندا، اونلارین تربیتلرینی عؤهده‌دار اولدو. او نئچه‌لر دفعه عباسی خلیفه‌لرینین توسوطیله توتولوب، حبس اولوندو؛ اوراجان کی هارون‌الرشید اونو ۴ ایل حبسه محکوم ائتدی. ایمام کاظم سونوندا ۱۸۳ اونجو هیجری ایلینین رجب آیینین ۲۵ اینجی گونونده -۵۵ یاشیندا- هارون‌الرشیدین دستوریله شاهک زیندانیندا زهر ایله مسموم اولونوب، شهادته چاتدی. اونون مقبره‌سی عراقین کاظمین شهرینده‌دیر.

## یاشاییش
ایمام کاظم اؤز یاشاییشیندا مروان بن محمد، ابوالعباس سفاح، منصور دوانیقی، مهدی عباسی، هادی عباسی و هارون‌الرشید خلیفه‌لریله هم‌دووره‌یمیش. علی بن یقطین، ابوصلت بن صالح، اسماعیل بن مهران، حماد بن عیسی، عبدالرحمان بن حجاج، عبدالله بن جندب، عبدالله بن مغیره، عبدالله بن یحیی، مفضل بن عمر، هشام بن حکم، یونس بن عبدالرحمان و یونس بن یعقوب اونون ان اؤنملی اؤیرنجیلریدیرلر.

## ائولادلار
ایمام کاظمین ۳۷ ائولادی واریمیش کی اونلارین اون‌سککیزی اوغلان و اون‌دوققوزودا قیزیمیشلار. ایمام رضا، ابراهیم، عباس، قاسم، اسماعیل، جعفر، هارون، حسن، احمد، محمد، حمزه، عبدالله، اسحاق، عبیدالله، زید، حسین، فضل و سلیمان اونون اوغلانلاری و حضرت معصومه، فاطمه، رقیه، حکیمه، ام ابیها، صغری رقیه، کلثوم، ام جعفر، لبابه، زینب، خدیجه، علیه، آمنه، حسنه، بریهه، ام سلمه، میمونه و ام کلثوم اونون قیزلاریدیرلار.

## قایناقلار

* اینگلیسجه ویکی‌پدیا
* حووزه بیلیکلیکی

بؤلمه:ایماملار
بؤلمه:شیعه ایماملاری
ایمام‌ کندی (اورمو)

**ایمام کندی** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، انزل بولومونده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 77 نفر اهالی سی و 15 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ایمان قویو موحممد جلیلی قیشلاغی

**  ایمان قویو محمد جلیلی قیشلاغی ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، آسلان دوز بولومو و باتی قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
ایمان قویو محمد جلیلی قیشلاغی کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 302 نفر اهالی سی وارایمیش. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* آسلان دوز بولومو
* باتی قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ایمتاحان

**سیناق** یا **ایمتاحان** – اینسانین بیلیینین قیمت لندیریلمه سی دیر. موختلیف نؤع ایمتاحان لار مؤوجود دورلار. مکتب ، حربی ، اینستیتوت و غیره ... اونلارین هامیسی بیر عنعنه آلتیندا بیرلشیب لر.

ایمتاحان لارین آپاریلماسی عادتا قایدالارلا تنظیم اولونور. بو عالی مکتب لرده داها آیدین شکیلده حیاتا کئچیریلیر. بورادا ایمتاحان قایدالارینا رعایت اولونماسینا جیددی طلب قویولور. ایمتحان لارین موضوعو و آردیجیللیغی  عالی مکتب لرین نیظامنامه سی اساسیندا حیاتا کئچیریلیر.

ایمتاحان قایدالارینا آشاغیداکیلار داخیل اولور:

*  تحصیلین مقصدی
* تحصیلین مدتی
* وئریله جک درجه
* ایمتاحانین آپاریلماسی
* ایمتاحان نتیجه لرینی یوخلاماق و قیمت لندیرمک
* ایمتاحانین تکرار اولونما ایمکانی و غیره ...

## قایناق‌لار

بؤلمه:Təhsil