open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
هاروارد بیلیم‌یوردو

**هاروارد بیلیم‌یوردو** ()، آمریکا نین ماساچوست ایالتی نین كمبريج شهرینده یئرلشن و 1636 -جی ایلده آچیلمیش، مخصوص بیر بیلیم‌یورد آدیدیر. بۇ بيليم يورد دونيانين ان آدليم و اعتبارلي تكنولوژي و آراشديرما تشکیلاتلارینداندير. بۇ بیلیم یوردون تاریخی، اثری، و وارلیغی ، اونو دونیانین ان پرستیژلی بیلیم یوردلارین بیری سینه سئچیلیب و دئمک اولار هر ایل دونیانین 3 یوخاری سطح بیلیم یوردونون بیریسی سئچیلمکده دیر. ایللیک ییغدیغی اعانه و بودجه 37.6 ميليارد دولار اولاراق، دونیانین ان وارلی بیلیم یوردودور. بۇ بیلیم یورد اویرنجیلرین چوخو، میلتلر آراسي ان هوشلو اؤيرنجيلري، آمریکانین ان دؤولتلی آداملارین بالالاری و آدلیم سیاسی عاییله لرین اوشاقلاری سايييليرلار. 
بۇ بیلیم‌یوردونون 11 بیلیم دپارتمانی، و 10 فاکولته یه بؤلونموشدور. بیلیم یوردون مساحتی 85 هکتاردیر. هاروادین کیتاب ائویسی 79 کیتابخانایا بؤلونور و 18 میلیون کیتاب و آراشدیرما باشلیقی ایله دونیا بیلیم یوردلارینین ان بؤیوک کیتاب ائوی ساییلیر. جمعی  21000 اؤیرنجی‌سی واردیر. بۇ بيليم يورد آراشديريجيلاري 2015 -جي ايله قدر، 150 نوبئل اؤدولو (جايزه سي) آليبلار.

بندانگشتی|سول|هارواردین طیب (مئدیکال) اوخولو

## مدرسه‌لر و کالئجلر
* هاروارد کالئجی، دوزلیش ایلی: 1636
* الهیات، دوزلیش ایلی: 1782
* یاسا(قانون و حقوق)، دوزلیش ایلی: 1817
* دیش حکیملیگی، دوزلیش ایلی: 1867
* اینجه صنعت و بیلیم، دوزلیش ایلی: 1872
* آل-وئر (بیزینس)، دوزلیش ایلی: 1908
* یاسا(قانون و حقوق)، دوزلیش ایلی: 1817
* گلیشدیرمه و اوزاتما(توسعه)، دوزلیش ایلی: 1910
* یاسا(قانون و حقوق)، دوزلیش ایلی: 1817
* تاسارلاما (طراحلیق)، دوزلیش ایلی: 1914
* اؤیرتیم، دوزلیش ایلی: 1920
* گئنل ساغلاملیق، دوزلیش ایلی: 1922
* دؤولتچیلیک، دوزلیش ایلی: 1936
* مۆهندیس‌چیلیک و ایشه سالمالی بیلیملر، دوزلیش ایلی: 2007

## هاروارد بیلیم‌یوردوندا تانینمیش تحصیل آلانلار

John Adams Portrait.jpg|آمئریکانین ایکینجی جومهور باشقانی، جان آدامز
Ban_Ki-Moon_Davos_2011_Cropped.jpg|بان کی مون، بيرلشميش ميللتلر باشقاني
George-W-Bush.jpeg|جورج دبلیو بوش، آمئریکانین 43جو جومهور باشقانی
John_F._Kennedy,_White_House_color_photo_portrait.jpg|جان اف کندی، آمئریکانین 35جی جومهور باشقانی
Franklin D. Roosevelt - Portrait by Jacob H. Perskie.png|فرانکلین دلانو روزولت، آمئریکانین 32جی جومهور باشقانی
Official_portrait_of_Barack_Obama.jpg|باراک اوباما، آمئریکانین ایندیکی و 44جو جومهور باشقانی
Ellen_Johnson-Sirleaf,_April_2010.jpg|الن جانسون سیرلئاف، لیبریا نین جومهور باشقانی و نوبئل اؤدولو قازانان
President_Theodore_Roosevelt,_1904.jpg|تئودور روزولت، آمئریکانین 26جی جومهور باشقانی و نوبئل اؤدولو قازانان
John_Quincy_Adams.jpg|جان کویینسی، آمئریکانین 6جی جومهور باشقانی


بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری بیلیم‌یوردلاری
سمبول بیلیمی

**گؤستَرگه بیلیمی** و یا **سئمییوتیک** (semiyotik)؛ گؤستئرگه‌لرین یوروملانماسینی، اوره‌تیلمه‌سینی و یا ایشاره‌تلری آنلاما سوره‌ج‌لرینی ایچه‌رن بوتون فاکتورلارین سیستماتیک بیر شکیلده اینجه‌له‌نمه‌سینه دایانان بیر بیلیم دالیدیر. فرانسیزلار سئمییولوژی تئریمینی قوللانمیشلاردیر. گؤسترگه‌بیلیم دیسیپلین‌لر آراسی بیر ساحه‌دیر. آنلام بیلیمی، دیل بیلیمی، فونئتیک، معمارلیق، سوسیولوژی، پسیکانالیز و داها بیرچوخ بیلیم دالی و دیسیپلینین اولوشدوردوغو دیسیپلین‌لر آراسی بیر دیسیپلین‌دیر. کولتورل کُدلار، گله‌نک‌لر و متنی آنلام سوره‌جلرینه گؤره دوزه‌نله‌نمیش ایشارت سیستم‌لری دییه نیته‌له‌نن (قصد اولونان) هر شئی سئمییوتییین (نشانه‌نین) اینجه‌له‌مه آلانینا گیرمک‌ده‌دیر. سئمیولوژی، یاپیسالچیلیغین مودئلی اولاراق دوشونولمک‌ده‌دیر.

گؤسترگه‌بیلیم اسکی یونانجادا ایشارت آنلامینا گلن semeîon سؤزجویوندن گلیر. گؤسترگه‌بیلیم بوگونکو آنلامدا ایلک دفه John Locke (جان لاک) وریندن "Essays Concerning Human Understanding"، (1690) باشلیقلی اثرده قوللانیلمیشدیر. مودئرن گؤسترگه‌بیلیم باشلیجا ایکی قایناغا دایانیر. بونلاردان بیرینجیسی فردینان سوسورون (Ferdinand de Saussure) 1916دا یاییملانان گئنل دیل بیلیمی درس‌لری، ایکینجیسی ایسه کارل ساندرس پیرس‌ین (Charles Sanders Peirce) یازیلاریدیر. ان چوْخ تانینان تمسیلچی‌لری رولان بارت، اومبرتو اکو، میخاییل باختین دیر. رولان بارت، کارل ساندرس پیرس کیمی آدلار بۇ قونودا یئتکین یازارلار اولاراق آنیلابیلینیرلر.

ان چوْخ معماری، صنعتت و ایله‌تیشیم (تنقید) آلانلاریندا قوللانیلان گؤسترگه بیلیمی، پسیکانالیزین دایاناق نوقطه‌لریندن بیریدیر. گؤسترگه‌لر، کُد چؤزمه سوره‌جینده، چؤزومله‌مه‌چی طرفیندن بللی بیر منطیق دیزگه‌سینده چؤزولور.

## قایناقلار
رولان بارت

**رولان بارت** (۱۹۸۰ ـ ۱۹۱۵) فرانسه‌لی فلسفه‌چی، گؤسترگه‌بیلیمچی، ادبیات اله‌شدیرمنی (منتقیدی)، ادبیات و توپلوم تئوریسییه‌نی.

بؤلمه:فرانسه‌لی فلسفه‌چی
اومبرتو اکو

بندانگشتی|اومبرتو اکو
**اومبرتو اکو** (۱۹۳۲-۲۰۱۶) ایتالیالی بیلیم آدامی، یازار، ادبیات‌چی، الشدیرمن (مۆنتقید) و دۆشونور.

بؤلمه:ایتالیالی فیلسوفلار
میخاییل باختین

**میخاییل باختین** (۱۹۷۵ ـ ۱۸۹۵) مشهور روس فیلسوف، اینجه‌صنعت نظریه‌چی (تئوریسیین)، دیلچی‌سی.

بؤلمه:روسیه‌لی فیلسوفلار
هیدروژن

بندانگشتی|هیدروژن طئیفی‌نین تستی
**هیدروژن**  ()، بیر شیمیایی عونصوردور. علامتی  H و اتومی سایی 1 اوتمی آغیرلیقی ۱٫۰۰۷۹۴ u ان یونگول اولاران دونیادا و بوتون شیمیایی ماده‌لردن چوخ طبیعتده گؤروشر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:هیدروژن
بؤلمه:شیمیایی عونصورلر
بؤلمه:Diatomic nonmetals
بؤلمه:Biology and pharmacology of chemical elements
بؤلمه:Nuclear fusion fuels
بؤلمه:Airship technology
بؤلمه:Reducing agents
بؤلمه:Refrigerants
بؤلمه:Gaseous signaling molecules
بؤلمه:E-number additives
انطاکیه

**انطاکیه** تورکیه جۆمهوریتی‌نین بیر بؤیوک شهری دیر. انطاکیه عاصی چایینین ساحیلنده دیر. بو شهرين ۲۰۱۲-جی ايلده ۲۱۶٬۹۶۰ نفر اهالیسی وارمیش

## انطاکیه تاریخ‌ده

## قایناقلار

* 
* 

## ائشیک باغلانتیلار

* Pictures of Antakya
* Pictures of Antakya Museum

بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری

بؤلمه:موقدس شهرلر
کالیفورنیا

**کالیفورنیا** آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لرینین بیر ایالتی دیر. مرکزی ساکرامنتو شهری دیر. بۇ ایالت آمریکانین ان نوفوسلو ایالتی دیر. ۲۰۱۰ دا ۳۷٬۲۵۸٬۹۵۶ نفر بوردا یاشاماقدایمیشلار. کالیفورنیادا اینگیلیسجه ان چوخ دانیشیلان دیلدیر.

## نوتلار

## قایناقلار
### ایستینادلار

### ایستیناد ائدیلن اثرلر
* 
* 
* 

## خاریجی لینکلر

* State of California
* California State Guide, from the Library of Congress
* 
* data.ca.gov: open data portal from California state agencies
* California State Facts from USDA 
* California Drought: Farm and Food Impacts from USDA, Economic Research Service
* 
* 1973 documentary featuring aerial views of the California coastline from Mt. Shasta to Los Angeles
* Time-Lapse Tilt-Shift Portrait of California by Ryan and Sheri Killackey
* https://jupiter.ai/books/d8Wv/#Page_289/
* [Early City Views (Los Angeles)](http://waterandpower.org/museum/Early_City_Views%20(1800s)_Page_1.html/) 


بؤلمه:۱۸۵۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین ایالتلری

بؤلمه:غربی بیرلشمیش ایالتلر
بؤلمه:۱۸۵۰ - جی ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار
قارادنیز بؤلگه‌سی

قارادنیز بؤلگه‌سی، ادىنى قارادنیزدن الير. سقاریا دوزنليغونين شارق حيسسسيندن گورجیستان سرحادينه قادار اوزانان تورکينين يدى جوغرافى بولکسيندن بيريدير. تورکيدکى بولگلر اراسيندا بويوکلوک باخيميندان اۆچونجو سيرادا ير الير. شارق-غارب ايستيقامتيندکى اوزونلوغو سببييله، بير اوجوندان ديگرينه ساعت فارقى ان چوخ اولان بولگدير. قارا دهنيز بولگسينين ن بويوک و اينكيشاف اتميش شهرلرى اوز نوبسينده سامسون سونرا ترابزون و اوردودور.

غاربى قارادنیز؛ اورتا و شارقى قارادنیز حيسسسيندن داحا دوز اولدوغو اۆچون بورادا اهالی پراكنده اولاراق سپيلميشدير. اورتا و خوسوسيله شارقى قارادنيز حيسسسينده ايسه  يوكسلتى چوخ اولدوغونا گوره اهالی كوتلوى اولاراق داغيلميشدير.

بولگنين تأبيى بيتکى اورتويو، ساحيللرده نمليليک و ياغيشين چوخ اولماسى سببى ايله کنيش يارپاقلى گور مشلردن ايبارتدير. تورکيه مشلرينين%۲۵ينى ساخلايير و ساهيب اولدوغو مشلر باخيميندان تورکينين أن چوخ مشه اولان ارازيسيدير.

## [[ايل|اوستانلر]]

* آماسیا 
* آرتوین 
* بولو 
* چوروم 
* گره‌سون 
* گوموش‌خانه
* کاستامونو 
* اردو 
* ریزه 
* سامسون 
* سینوپ
* توقات 
* ترابزون 
* زونگولداک 
* بایبورت 
* بارتین 
* قره‌بوک 
* دوزجه

## ياشاييش يرلرينين اهالی سيرالاماسى (۲۰۱۲)

## قایناقلار
مونیخ

**مونیخ** یا مونشن ، آلماندا یئرلشن بیر شهردیر.

## قایناقلار

## گؤرونتولر

File:Flag of Munich (striped).svg
File:Flag of Munich (lozengy).svg
File:DEU München COA.svg
File:Karte_muenchen_in_deutschland.png
File:Stadtbezirke Lage in München.png
File:Munich location map.png
File:Munich 1858 - London, John Murray, 1858.jpg
File:Munich_skyline.jpg
File:Frauenkirche.JPG
File:Mun flags frauenkirche.jpg
File:Munich Frauenkirche 2007-08-18.jpg
File:Theatiner Kirche Muenchen.jpg
File:Asam-kirche_1.jpg
File:Asam-kirche_2.jpg
File:Buergersaal Muenchen.jpg
File:Lukaskirche München.jpg
File:Lukaskirche München, Kirchenschiff.jpg
File:Alter-peter vom-rathaus.jpg
File:München A Rathaus.jpg
File:Altes Rathaus in München Ostseite.jpg
File:Rathaus and Marienplatz from Peterskirche - August 2006.jpg
File:Münchner Rathaus.jpg
File:Munich rathaus.JPG
File:St._Nikolai_am_Gasteig.JPG
File:München,_Schwanthalerhöhe,_St._Benedikt_Front.jpg
File:Sankt_Ulrich_Kapelleneingang.jpg
File:Loretokapelle (München-Haidhausen).jpg
File:Bayerische_staatsbibliothek.jpg
File:Alte_Pinakothek.JPG
File:München Alte Pinakothek um 1900.jpg
File:Pinacoteca munich-MJ.jpg
File:Muenchen Cuvilliestheater.jpg
File:München100605Gärtnerplatztheater.JPG
File:Lenbachhaus fountain-evening.jpg
File:Lenbachhaus-northern wing.jpg
File:Lenbachhaus-Kunstbau Underground.jpg
File:Propyläen Munich sepia.jpg
File:München Hofgartentempel.jpg
File:Monopteros in München.jpg
File:Munich Sendlinger-Straße Sendlinger-Tor 20051222.jpg
File:Nationaltheater.jpg
File:Ludwig_I_von_Bayern.jpg
File:Feldherrnhalle.jpg


بؤلمه:آلمان شهرلری
پاریس ترور حمله‌لری (نووامبر ۲۰۱۵)

**پاریس ترور سالدیریلاری (نووامبر ۲۰۱۵)** - ۱۳ نوْوامبر ۲۰۱۵ده باش وئرمیش پاریس ترور سالدیریلاریندا ان آزی 129 اینسان اؤلدورولموشدور. بو سالدیریلار پاریس شهرینین موختلیف یئرلرینده باش وئرمیشدیر. اؤلوملره سبب اولان بو ترور حادیثه‌لری بیر فوتبال ایستادیموندا، بیر رستوراندا، بیر تئاتر سالونوندا هابئله بیر ساتین مرکزینده باش وئرمیشدیر.

## بیر رستوراندا آتیشمالار
ایلک حمله کامبوجلولارا عایید، پاریس شهرینین بیر رستورانیندا باش وئرمیشدیر. اون‌بیر اینسان بوردا اؤلدورولموشدور.

## بَتَکلان تئاتر سالونوندا گیرو ساخلاما و قیرغین
یاخلاشیق (تقریبا) ۱۵۰۰ تاماشاچی توپلانمیش پاریس بتکلان تئاتر سالونوندا، آمریکادان گلمیش اؤلوم دمیر قارتاللاری(Eagles of Death Metal) راک قروپو آپاردیغی کونسرت زامانی، 100 دن چوخ اینسان گیرو گؤتورولموشدور. بوردا بئش پارتلاییشین اولماسی دا یاییلمیشدیر. ان آزی 89 آدام بوردا اؤلموشدور. آمریکالی موزیک قروپونون عوضولری ساغلام قالیبلار.

## دو فرانس فوتبال ایستادیوموندا پارتلاییش
دو فرانس فوتبال ایستادیومونون قارشیسیندا بیر پارتلاییش نتیجه‌سینده ان آزی ۱۰ اینسان اؤلوب و بیر نئچه نفر ده یارالانمیشدیر. بوردا پارتلاییشلا عئینی زاماندا فرانسه و آلمانین فوتبال تیملری بیر موسابیقه کئچیرمکده‌ایمیشلر. فرانسه‌نین جومهور رئیسی ده تاماشاچی عونوانیندا بو فوتبال اویونونو یاخیندان ایزله‌مکده ایمیش.

## فوروم دئ هال ساتین مرکزینده پارتلاییش و آتیشمالار
پاریسین مرکزینده یئرلشمیش فوروم دئ هال ساتین مرکزینده ده بیر نئچه آتیشمانین و بیر پارتلاییشین اثرینده ایکی نفر اؤلموش و 7 نفر ده یارالانمیشدیر.

## رئاکسیونلار
فرانسه‌نین جومهور رئیسی فرانسوا اولاند بوتون فرانسه‌ده ایضطیرار بیر وضع اعلان ائده‌رک بوتون سینیرلاری (سرحدلری) دا باغلاتدیرمیشدیر. فرانسه‌ده بئله بیر ایضطیرار وضعیت ایلک دؤنه اولاراق ایکینجی دونیا ساواشیندان بری قورولموشدور. آمریکانین جومهور رئیسی باراک اوباما بو حمله‌لری محکوم ائده‌رک فرانسه‌یه آمریکانین یاردیم ائتمگه حاضیر اولدوغونو بیلدیرمیشدیر.

### ایجتیماعی شبکه لر و خالقین عکس العمللری
حمله‌لردن نئچه ساعات سونرا، پاریسلیلر ایجتیماعی مدیادا، اؤزللیکله توییتر سایتیندا، بو حادیثه‌لره گؤره خبرلر و باش ساغلیقلاریندا، کوچه و خیابانلاردا اولان قورخولو اینسانلارا، اؤلوم خطری قارشیسیندا یاردیم ائتمک اۆچون، **آچین قاپیلاری** آنلامیندا اولان هشتگی #PorteOuverte ایستیفاده ائتدیلر. بو هشتگین اینگیلیسجه آنلامی دا (#OpenDoor) تئزلیکله دونیادا یاییلدی.

## قایناقلار

بؤلمه:ترورچولوق
بؤلمه:فرانسه
مرکزی آنادولو بؤلگه‌سی

**مرکزی آنادولو بؤلگه‌سی** (*İç Anadolu Bölgesi*) آنادولونون اوْرتا حيصّه‌سينده يئر آلان توركيه‌نين یئددی جوغرافى بؤلگه‌سيندن بيريدير. موقعینه گؤره بۇ بؤلگه‌يه اوْرتا آنادولو دا دئييلير. ایچ آنادولو بؤلگه‌سينين اراضيسى ۱۵۱.۰۰۰ کم² اوْلوب بۇ ساحه توركيه توْرپاقلارينين %۲۱ينى توتور. اراضيجه شرقى آنادولودان سوْنرا ايكينجى بؤيوک بؤلگه‌دير. جنوب شرق آنادولو بؤلگه‌سی خاريجينده ديگر بؤلگه‌لرين هاميسى ايله قونشودور. عئینی زاماندا توركيه‌ده «دنه‌لی بیتگیلر آنباری» كيمى ده خاطیرلانیر. ايچ آنادولو بؤلگه‌سينده عوموميليكده ۱۳ ايل (ايالت) واردیر.

## ايالتلر

مرکزی آنادولو بؤلگه‌سی سرحدلرى ايچينده يئر آلان ۱۳ ايالت آشاغيداكيلاردير:

۲۰۱۳-جى ايلين اهالى سايى:
* آنکارا      : 5.045.083
* قونیه        : 2.079.225
* قیصریه    :   1.295.355
* اسکی‌شهر:   799.724
* سیواس        :   623.824
* قیریق‌قلعه:   274.658
* آق‌سرای    :   382.806
* قرامان    :   237.939
* قرشهر  :   223.498
* نیغده        :   343.658
* نوشهر  :    285.460
* یوزگات      :    444.211
* چانقری    :    190.909

## بیرده باخ
*تورکیه جومهوریتی‌نين جوغرافی بؤلگه‌لری
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

## قایناقلار
هامبورق

**هامبورق** یا **هامبورگ**  آلمانین ایکینجی بؤیوک شهریدیر.  ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمیلارینا گؤره ۱۷۸۸۰۰۰ نۆفوسو و ۷۵۵ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار.

## قالری

فایل:Grosses Staatswappen Hamburg.png
فایل:DEU Hamburg COA.svg
فایل:Hamburg in Germany (zoom-zoom).svg
فایل:Hamburg, administrative divisions (+districts -+boroughs +pop) - de - monochrome.svg
فایل:Hamburg, administrative divisions (-districts +boroughs +pop) - de - monochrome.svg
فایل:Hamburg SPOT 1633L.jpg
فایل:Hamburgfromair3.jpg
فایل:RK 1009 9904 Elbphilharmonie HafenCity.jpg
فایل:RK 1009 9908 Alster.jpg
فایل:HP L4225.JPG
فایل:2013-06-08 Highflyer HP L4715.JPG
فایل:Holzbrücke Mattentwiete - Hamburg-Altstadt.jpg
فایل:HP L4246.JPG
فایل:2013-06-08 Projekt Heißluftballon DSCF0791.jpg
فایل:2013-06-08 Projekt Heißluftballon DSCF0801.jpg
فایل:Projekt Heißluftballon-1248.jpg
فایل:2013-06-08 Highflyer HP L4759.JPG
فایل:13-09-29-nordfriesisches-wattenmeer-RalfR-15.jpg
فایل:Hamburgrathaus.jpg
فایل:Rathaus Hamburg.JPG
فایل:Rathaus_Hbg.jpg
فایل:Tannenbaum im Hamburger Rathaus.jpg
فایل:2011-06-22-hh-buergerschaft-by-RalfR-24.jpg
فایل:Hamburg 2011-Q2-by-RaBoe-02.jpg
فایل:Hamburger Senat.jpg
Image:Hanseatisches Oberlandesgericht am Sievekingplatz 2 in Hamburg-Neustadt 2.jpg
فایل:Hamburg-Altona Rathaus.jpg
فایل:Hh-harburg-rathaus.JPG
فایل:Stormarnhaus in Hamburg-Wandsbek.jpg
فایل:Polizeipräsidium Hamburg in Hamburg-Alsterdorf.jpg
فایل:Michel.JPG
فایل:St. Petri - Hamburg-Altstadt.jpg
فایل:2013-06-08 Projekt Heißluftballon - Highflyer DSCF0971.jpg
فایل:Projekt Heißluftballon - Highflyer -IMG-1407.jpg
فایل:Projekt Heißluftballon - Highflyer -IMG-1420.jpg
فایل:Sankt_Nikolai_am_Klosterstern_in_Hamburg-Harvestehude.jpg
فایل:Chilehaus Hamburg 1.jpg
فایل:Sprinkenhof Hamburg 1.jpg
فایل:Hamburg-20110317-0053-Deichtor-cor.jpg
فایل:Dockland1.JPG


## نوتلار

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* SHORT FILM "HAMBURG LIFE"
*
*
*
*
*Panoramas and Virtual Tours of Hamburg
*Hamburg-Wedel-Elbe-Web-Cams
* Hamburg-Cruise-Center + Elbphilharmonie Hamburg- Elbe-Harbour-Web-Cams
* Hamburg Portal – City Guide
* Hamburg Panorama-View

بؤلمه:آلمان شهرلری
بتکلان تئاتر سالونو

بندانگشتی|سول|بتکلان سالونو 2008جی ایلده**بَتَکلان تئاتر سالونو**  (فرانسه دیلینده. Bataclan) فرانسهنین مرکزی پاریسین 11-جی بلدیه بؤلگه‌سی‌نین وولتایر بولواریندا یئرلشن بیر کافئ کونسرت و تئاتر سالونودور. 1865-جی ایلده دوزلیبدیر. بَتَکلانین آدی ژاک اوفنباخ آدلی موزیسینین یازدیغی، **بَ-تَ-کلان** (Ba-ta-clan) باشلیقلی اوپرا قیطعه سیندن آلینمیشدیر. 1970-جی ایلدن بو سالون، راک موسیقی سی کونسرتلری‌نین چیخیشلاری اۆچون ایشلنیبدیر.

## بتکلان دا ترور و قیرغین
بندانگشتی|سول|بتکلان سالونو 1900جو ایلدهبتکلان سالونو پاریس ده باش وئرن 2015 نووامبر ترور حمله‌لرینین ان اهمیتلی هدفی  اوْلموشدور. 2015 نووامبر آیی نین 13جو گونونده، تقریبا ۱۵۰۰ تاماشاچی ییغیلمیش بتکلان سالونوندا، آمریکادان گلمیش اؤلوم دمیر قارتاللاری(Eagles of Death Metal) راک قروپو آپاردیغی کونسرت زامانی، 100 دن چوخ اینسان گیرو گؤتورولموشدور. بوردا بئش پارتلاییشین اولماسی دا یاییلمیشدیر. ان آزی 89 آدام بوردا اؤلموشدور. آمریکالی موزیک قروپونون عوضولری ساغلام قالیبلار.

بؤلمه:تئاتر
بؤلمه:فرانسه تئاتری
مایکروسافت دیلمانجی

**مایکروسافت دیلمانجی** مایکروسافت شیرکتینین یئنی چئویری (ترجمه) سیستمی‌. اینترنت اوزه‌رینده چئویری سیستمیندن سؤز گئدرکن؛ Google Translate (گوگل دیلمانجی) هامینین خاطیرینه گلیر. اما بو آرادا مایکروسافت, Microsoft Translator چئویری سیستمی ایله گوگله مئیدان اوخوماق ایسته‌ییر.

Microsoft Translator سیستمینی ایندی ویندوز۱۰-نون ائستوروندان الده ائتمک اولور, تاساریملایانلارین دئدیک‌لرینه گؤره؛ بو چئویری سیستمی تامام ویندوز ایشلتیم سیستم‌لی آراج‌لاردا قوللانیلاجاقدیر.

Microsoft Translatorسیستمی, متن‌لری ۵۰ موختلیف (مۆختلیف) دیل‌لره چئویره بیلمک ایمکانی واریدیر. Microsoft Translatorسیستمی گؤرسل (تصویری) چئویرینی ده دستک‌له‌ییر. مایکروسافت شیرکتی آچیقلاماسیندا  گؤرسل چئویرینین هله بو آن‌ا قدر تکجه ۱۸دیلی دستکله‌مه‌یینی وورغلادی.
۱۶ نوْوامبر

**۱۶ نوْوامبر** :

۱۸۶۹ - سۆئز کانالی فوْرمال اوْلاراق آچیلمیشدیر.

۱۹۱۸ - ماجاریستان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتمیشدیر.

۱۹۱۸ - آذربایجان دموکراتیک جۆمهوریتینین خاریجی ایشلر ناظیری علیمردان بی توْپچوباشوْو ایستانبولدا ایران سفیری میرزه محمود خان‌لا گؤروشموشدور.

۱۹۲۰ - ایستالین لِنینه تلقرامدامیندا «باکینی فعال مۆدافیعه یوْلو ایله تصادۆفلردن قوْروماق اۆچون ان آزی ۵ قوْشون لازیمدیر... عکس حالدا دۆشمن ایلک هۆجۇموندا یئلیزاوِت‌پوْلو تۇتاراق ۱۸-جی ایلده‌کینه بنزر آذربایجان بورژوا حؤکومتی یاراتماق ایمکانی الده ائده‌جک» دئیه خبردارلیق ائتمیشدیر.

۱۹۲۶ - هیند شاعیری تاگور ایستانبولا گلمیش‌دیر. تاگور٬ «ائتدیگینیز دئوریملر یالنیز تۆرکیه اۆچون دئییل٬ بۆتون دوْغو اۆچون ده پارلاق بیر گله‌جک حاضیرلاماقدادیر» دئمیشدیر.

۱۹۳۳ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایله شوروی دیپلوْماتیک ایلگیلر قۇرموشدور

۱۹۴۵ - آمِریسیوم (اتوم نؤمره‌سی ۹۵) و کوریوم (۹۶) المنت‌لری‌نین آلینماسی رسماً اعلان ائدیلیب.

۱۹۴۵ - یونسکو قۇرولموشدور.

۲۰۰۹ - ت.ر.ت. مۆزیک یایینا باشلامیشدیر.

بؤلمه:۱۶ نوْوامبر
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:نوْوامبر آیی‌نین گونلری
یزیدلیلر

بندانگشتی|سول|یزیدلیلردن بیر گؤرونتو سانجار داغلاریندا، 1920جی ایللر **یزیدلیلر** یا **یزیدیلر** و یا (عربجه. یزیدیه)، عراق اؤلکه سی نین شومالیندا تورکمانلار و عربلر قونشولوغوندا، و سوریه مرزی یاخینلیغیندا یاشایان کورمانج دیللی ائتنیک - دینی بیر قروپدولار. دینلری ایسلام، مسیحیت و گونش عبادتی (فارسجا. مهر پرستی) نین قارماقاتیشغیدیر. یزیدلیلرین ان اهمیتلی یئرلشن یئر ، سانجار (سینجار) داغلارینین اطرافی و شهری دیر. یزیدلیلر داعیش ترورچو قوروپونون حمله‌لری و اینجیتمه‌لرینه گؤره چوخ تانینیبلار. البته یزیدلیلر ده اؤز اینانجلاریندا چوخ افراطی دیلار . 2007 ایلینده بیر ویدئو پایلاشیلدی کی یزیدلیلر، **دعا خلیل اسود** آدیندا بیر یزیدلی قیزی، موسلمان اوْلوب و بیر عرب اوغلانلا ایلیشکی ده اولماغا گؤره، فجیع شکیلده داش قالاقلا اؤلدوردولر.

## قایناقلار

بؤلمه:خالقلار
بابک نهرین

داشاق

داشاق

داشاق

## داشاق

## داشاق

بؤلمه:سینما آکتورلاری و دایرکتورلاری
بؤلمه:جنوبی آذربایجانلی‌لار
۱۷ نوْوامبر

**۱۷ نوْوامبر** : 
* ۱۸۷۷ - روسیه اوْردوسو قارصا حمله ائتمیشدیر.
* ۱۹۱۳ - پاناما کانالی گمیلر اۆچون آچیلمیشدیر.
* ۱۹۱۴ - محمدعلی‌شاه اوْردوسونا قارشی تبریز مشروطه‌چی‌لرینه باشچیلیق ائتمیش اوْلان ستارخان اؤلموشدور.
* ۱۹۱۸ - اینگیلیس قوْشونو انزلیدن باکییا گیرمیشدیر.
* ۱۹۲۲ - سیبیری شوروی‌نین ترکیبینه قاتیلمیشدیر.
* ۱۹۲۲ - سوْنونجو عثمانلی سۇلطانی ایستانبولدان گئتمیشدیر.
* ۱۹۴۱ - آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینده «جیپ» مارکالی اوتوموبیل استحصالینا باشلانیلمیشدیر.
* ۱۹۸۸ - بی‌نظیر بوتو پاکیستانین باش ناظیری سئچیلمیشدیر. بونونلا دا اوْ٬ تاریخه مۆسلمان دؤولتینده ایلک باش ناظیر کیمی دۆشوب.
* ۱۹۸۹ - پراگدا پوْلیس اؤیرنجیلرین نۆماییشینی داغیدیب. بۇنونلا دا چک‌اوسلوواکیده «مخملی اینقیلاب» باشلامیشدیر.
* ۱۹۹۰ - شوروی عالی شوراسی میخاییل قوْرباچوْفا حاکیمیّتینی یئنیدن تشکیل ائتمک صلاحیّتی وئرمیشدیر.
* ۱۹۸۷ - آذربایجان جۆمهوریتینده یئرلشن قاراگؤل دؤولت طبیعت قوْروغو یارانمیشدیر. قوْروق حاضیردا ارمنیستانین ایشغالی آلتیندادیر.
* ۱۹۸۸ - آذربایجاندا میلّی دیریلیش گۆنو.

بؤلمه:۱۷ نوْوامبر
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:نوْوامبر آیی‌نین گونلری
۱۸ نوْوامبر

۱۸ نوْوامبر : 
* ۱۸۳۰ - بلژیک باغیمسیزلیغینی اعلان ائتمیشدیر.
* ۱۸۶۸ - دیمیتری مندلیئف روس شیمی جمعیتینی قۇرموشدور.
* ۱۹۱۸ - لیتوانی باغیمیسیزلیغینی اعلان ائتمیشدیر.
* ۱۹۲۷ - آنکارا رادیوسو یاییما باشلامیشدیر.
* ۱۹۲۸ - «والت دیسنی» و «میکی ماوس»ین تقدیمانی کئچیریلمیشدیر.
* ۱۹۳۱ - ژاپون قوْشونلاری مانچورینی ایشغال ائتمیشدیر.
* ۱۹۳۳ - ایستانبول دارالفنونو یئنی آدلا (ایستانبول اونیوِرسیته‌سی) ایشه باشلامیشدیر.
* ۱۹۶۳ - عبدالسلیم عارف عیراقدا حؤکومتی اله کئچیرمیش٬ صدام حسین حبس ائدیلمیشدیر.
* ۱۹۷۶ - ۳۶ ایللیک دیکتاتورلوق رژیمیندن سوْنرا ایسپانیادا دموکراتیک رژیم قۇرولموشدور.
* ۱۹۹۵ - واتیکان قادینلارا دینی مقاملار وئریلمه‌سینی قاداغان ائدن قۇرالی یئنیدن قۆوّتده ساخلامیشدیر.
* ۱۹۹۹ - آذربایجان نفتی‌نین باکی-تیفلیس-جئیهان خطّی ایله چکمه‌سینه داییر آذربایجان-گۆرجوستان-تۆرکیه اۆچ‌طرفلی آنلاییش ایمضالانمیشدیر.

بؤلمه:۱۸ نوْوامبر
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:نوْوامبر آیی‌نین گونلری
سودیوم

""سودیوم"" ()، بیر  شیمیایی ماده دیر. اتومی سایی 11 و علامتی Na دیر.

## قایناقلار
فارسیجا ویکی پدیا

بؤلمه:فیزیک
کولورید سودیوم

**سدیوم کولورید** یا **کولورید سودیوم** ()، بیر نوع شیمیایی ماده دیر.
۱۹ نوْوامبر

۱۹ نوْوامبر : 
* ۱۴۹۳ - کریستوفر کولومب پوْرت ریکو آداسینی کشف ائتمیشدیر.
* ۱۹۰۰ - باکی اهالیسی و پوْلیسین فعالیتیندن بحث ائدن «باکی جاماعتی‌نین حیاتی و وِلیکوکنیاز پروسپکتی ایله حرکتی» فیلمی ایلک دفعه اکرانا چیخمیشدیر.
* ۱۹۴۶ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی عیرقی و دینی آیری-سئچکیلیگی پیسله‌ین قطعنامه قبول ائتمیشدیر.
* ۱۹۴۹ - ایستانبول رادیوسو نوْرمال یایینا باشلامیشدیر.
* ۱۹۷۷ - میصر جۆمهور باشقانی انور سادات ایسراییله سفر ائتمیش ایلک عرب لیدری کیمی تاریخه دۆشموشدور.
* ۱۹۷۹ - کئچمیش شوروی‌ده ایلک سۆرعت قاطاری (ساعاتدا ۲۰۰ کیلومتر سۆرعتله) موسکو - لنینقراد رئیسی ایله حرکته باشلامیشدیر.
* ۱۹۸۴ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی مأمورو انور ارقون٬ ویانادا ائرمنی سالدیرقانلارجا اؤلدورولموشدور.
* ۱۹۸۵ - آمریکا بیرلشمیش اوستانلری‌نین جۆمهور باشقانی رونالد رئیقان ژنوده شوروی لیدری میخاییل قوْرباچوْف‌لا گؤروشموشدور.

بؤلمه:۱۹ نوْوامبر
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:نوْوامبر آیی‌نین گونلری
۲۰ نوْوامبر

**۲۰ نوْوامبر** :
* ۱۹۱۷ - اوکراین جومهوریتی اعلان ائدیلمیشدیر.
* ۱۹۲۲ - لوزان کونفرانسی ایشه باشلامیشدیر.
* ۱۹۴۳ - ایستانبول تکنولوژی بیلیمیوردو آچیلمیشدیر.
* ۱۹۴۵ - تبریزده آذربایجان خالق کونقره‌سی تأسیس ائدیلمیشدیر.
* ۱۹۴۵ - ایکینجی دونیا ساواشینین جینایتکارلارینین موحاکیمه ائدیلدیگی **نورنبرق پروسه‌سی** باشلامیشدیر.
* ۱۹۵۹ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی **اوشاق حوقوقلاری حاقیندا** بیانیه قبول ائتمیشدیر.
* ۱۹۸۵ - مایکروسافت ویندوز ۱.۰ تقدیم ائدیلمیشدیر.
* ۱۹۹۲ - ایرانلا آذربایجان جومهوریتی آراسیندا ایقتیصادی امکداشلیق حاقیندا توافوق ایمضالانمیشدیر.

بؤلمه:۲۰ نوْوامبر
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:نوْوامبر آیی‌نین گونلری
قزل‌دیزج

**قیزیل دیزج** تبریز بؤلگه سینده آجی چای ده اولان بیر کند آدی. بو کند یوخاری مایان یولوندان آیریلیر  آشاغی مایانا یئتیشمه میش یول اورمو گؤلونه طرف چکیلیب و دوز چولده ۱۲ کیلومتیر یول گئدندن سورا بو کنده یئتیشیر بو کندین ۲ مین نفر جماعتی اولاراق. و ایشلری چوخلو اکینچیلیق و مال ساخلاماقدی بو کند آجی چای برلگه سینده اولور.

## قایناقلار

بؤلمه:تبریز بولگه‌سی‌نین كندلری
بؤلمه:آجی‌چای قصبه سی
شیعه‌

**شیعه** و یا **شیعه‌لیک** ایسلامین ایکی اساس قولوندان بیریدیر. شیعه‌لر معتقددیلر کی ایسلام پیغمبری حضرت محمد اؤزوندن سونرا علی ابن ابیطالبی اؤز خلفی و اوندان سونرا ایمام(معنوی و سیاسی رهبر) غدیر خم واقعه‌سینده تأیین ائدیبدیر. آما حضرت محمدین یارلاری، حضرت علی‌ ابن ابیطالب‌ین  بوتون موسلمان‌لارا رهبر اولماقینا قارشی چیخیب آیری بیر آدامی سقیفه‌ده سئچیب حضرت علی‌نین بوتون موسلمانلارا رهبر اولماقینین قاباقین آلیبلار. بو باخیش ایلک دفعه سونیلر طرفیندن رد اولوبدور، سونیلر معتقددیلر حضرت محمد اؤلومندن قاباق اؤزونه جانشین تأیین ائتمَییبدیر و سقیفه‌ده موسلمان‌لارین بؤیوک‌لرینین طرفیندن سئچیلمیش ابوبکری حضرت محمددن سونرا ایلک حاقلی خلیفه تانییب سونی مذهبین تشکیل وئریبلر.  

شیعه مذهبی حضرت محمدین "غدیر خم" حدیثی اساسیندادیر. شیعه‌لر حضرت علینی الله طرفیندن اولاراق حضرت محمدین جانشینی و ایلک ایمام حساب ائدیرلر. شیعه‌لر آیریجا حضرت علینی حضرت محمدین عائیله‌سینه، اهل بیته("ائوین آداملاری/عائیله‌سی")نه باغلی بیلیرلر و اونون نسلیندن اولانلاری ایمام و خاص بیر معنوی نوفوذا صاحیب اولدوغونا اینانیرلار. معصوم و الله طرفیندن اولماق حضرت علی نسلیندن اولان ایماملارین باشقا خوصوصیّتلری‌دیر. شیعه‌نین چوخلو فرقه‌لرین نظرده آلمایاراق، موعاصیر شیعه مذهبی ایکی اساس فرقه‌یه آیریلیر؛ اون‌ایکی ایماملی شیعه و ایسماعیلی‌لر، شیعه‌لر آراسیندا ان بویوک و تأثیرلی فرقه‌لردیلر.

## شیعه کلمه‌سینین معناسی
شیعه لوغت‌ده ایکی آنلاما ایطلاق اولور : بیری "توافق" و یا ایکی یا ایکی نفردن چوْخ آداملارین هماهنگلیگی بیر شئین اؤستونده و اوبیریسی بیر فرد یا گروهون پیروی ائتمگی بیر آیری فرد یا گروهدان ؛ ایبن منظور لسان العرب ده دئییر : «الشیعه القوم الذین تجتمعوا علی امر، و کل قوم اجتمعوا علی أمر فهم شیعه، و کل قوم أمرهم واحد یتبع بعضهم رأی بعض هم شیع.»
## شیعه ایصتیلاح‌دا
او موسلمانلارا شیعه ایطلاق اولور کی **امیرالمومنین علی بن ابی طالب علیه السّلام** ین بلافصل خلافتی و ایمامتینا پیغمبر دن سوْنرا ایعتیقاد و اینانلاری وار. و شیعه‌لرین ایعتیقادلاری وار کی ایمام و پیغمبر خلیفه سی شرعی نصّ طریقیندن تعیین اوْلونور و علی بن ابی طالب علیه السّلام و اوبیری شیعه ایمام‌لارین ایمامتی ده شرعی نصّ طریقیندن ثابیت اولوبدور.
## شیعه ایمام‌لاری
# امیرالمومنین علیّ بن ابی طالب علیه السّلام
# ایمام حسن بن علی علیه السّلام (ایمام مجتبی)
# ایمام حسین بن علی علیه السّلام
# ایمام علی بن الحسین علیه السّلام
# ایمام محمد بن علی علیه السّلام (ایمام باقرالعلوم)
# ایمام جعفر بن محمد علیه السّلام
# ایمام موسی بن جعفر علیه السّلام
# ایمام علی بن موسی علیه السّلام
# ایمام محمد بن علی علیه السّلام (ایمام جوادالائمه)
# ایمام علی بن محمد علیه السّلام
# ایمام حسن بن علی علیه السّلام (ایمام عسکری)
# ایمام حجت بن الحسن عجّ الله تعالی فرجه الشّریف

## قایناق‌لار
* لسان العرب ج ۸ ص ۱۸۸
* المیزان ج ۱۷ ص ۱۴۷
* اوائل المقالات ص ۱۳۵
* الملل و النحل، ج۱، ص۱۴۶

بؤلمه:شیعه
بؤلمه:ایسلام
بؤلمه:ایسلام مذهبلری
بؤلمه:دین
بؤلمه:Shia Islam
ایوبیلر دؤولتی

**ایوبی‌لر دؤولتی** ۱۱۷۱–جی میلادی ایلدن ۱۲۶۰–جی میلادی ایللر آراسیندا اورتا دوغونون بؤیوک بیر بؤلومونده حؤکم‌سۆرن دؤولت‌ایمیش. ایوبی‌لرین ان گۆجلو چاغی‌نین اولایلاریندان بیری صلاح‌الدین باشچیلیغی‌ایله بیت المقدسین صلیبی‌لردن قورتاریلماسی‌ایدی. ایوبی‌لرین آدلیم سولطانی صلاح‌الدین، زنگی‌لر دؤولتینین اوردو باشچی‌لاریندان‌ایدی. اما نور الدین محمود زنگی‌نین بۇیوروغوندان چیخمیشدی و اونون اؤلوموندن سونرا اؤزون سولطان آدلاندیردی. صلاح الدین بیت المقدسی صلیبی‌لر الیندن قورتارماسی اۆچون موسلمانلار آراسیندا احتیراما اییه دیر. 

## گؤرونتولر


File:Hattin.jpg

File:Ayyubid Sultanate 1193 AD.jpg

File:Al-Kamil Muhammad al-Malik and Frederick II Holy Roman Emperor.jpg

File:Ayyubids 1257.png

File:Mongol raids in Syria and Palestine 1260.svg

File:Ayyubid Az Zahir 1204 Aleppo.jpg

File:Minaret of the Aleppo Citadel Mosque Aleppo Syria.jpg

File:Egyptian vase MBA Lyon 1939-10.jpg

File:Firdaws Madrasa Courtyard.jpg

File:Ayyubid Wall Al-Azhar Park Cairo 01-2006.jpg

File:Ayyubid wall cyark 2.jpg



## قایناقلار

بؤلمه:ایسلام تاریخی
سوبکری دؤولتی

**سۆبکری دؤولتی** (لاتین الیفباسی ایله: **Sübkəri Dövləti**، عربجه: **الدولة السبکریة**، اینگیلیسجه: **Subkari Sultanate **، فارسجا: **دولت سبکری**) هیجری ۲۸۹-جو ایلدن ۲۹۹-جو ایللری آراسیندا فارس، عجم عیراقی، ایصفاهان و کیرمان بؤلگه‌لرینده قۇرولان تۆرک دؤولتی دیر. بو دؤولت ایسلامدان سونرا ایندیکی ایران اؤلکه‌سی سینیرلاریندا حؤکم سورن ایلک تۆرک دؤولتی‌دیر و گله‌جکده قۇرولان تۆرک دؤولتلری اۆچون بیر باشلانیش ساییلیر.

بو دؤولتین قوروجوسو سوبکری آدیندا بیر تۆرک ژنرال ایمیش. سوبکری ۲۵۶-جی ه.ق ایلده یعقوب لیثین سیستانا یۆروشوندن و تورک قیرغینیندان دیری قالیب، توتساق اولانلاردان‌دیر. سوبکری و سیستان تۆرکلرینین خلجلردن اولماقلاری تاریخ یازیلارینا دایاناراق احتماللی دیر. ایصطخرینین المسالک و الممالک کیتابیندا خلجلره گؤره بئله یازیلیب‌دیر: "*خلج، تۆرکلردن بیر نؤوع‌دور و کئچمیشدن بو توپراغا دۆشوبلر. [[هیندوستان]] ایله سیستان آراسیندا اوتراق ائدیبلر. تۆرک یاشاییشیندا و گئییمینده‌ دیرلر و تۆرک دیلینده دانیشارلار.*" خلجلرله بیر چاغدا سیستانین دوْغوسوندا قارلۇق، کۆنجک و لاچین تۆرکلری یاشارمیشلار.

## صفاریلر بۇیوروغو آلتیندا
سوبکری تۇتساقلیغیندان سونرا، اؤزوندن گؤرستدیگی باشاریجیق اۆچون قیسا چاغدا صفاریلر آراسیندا اعتیبار قازانیب، آز ایل کئچندن سونرا یعقوب لیث طرفیندن شیراز والی‌لیگینه سئچیلدی. یعقوب لیثین ۲۶۵-جی ایلده اؤلمه‌سیندن سونرا، سوبکری‌نین ۶ ایلده تۇتساقلیقدان والی‌لیگه یئتیشمه‌سی بیلینیر.

## صفاریلردن آیریلماق
گۆندن گۆنه سوبکری‌نین گۆجو صفاریلر آراسیندا چوخالیب، فارس، عجم عیراقی و  کیرمان والی‌لیگینده اولاراق صفاریلره داها مالیات گؤندرمه‌ییب و بۇ ایشله اؤز موختارلیغینی بیلدیردی و بئله لیلکه باغیمسیز سوبکری دؤولتینی قوردو.

## بیر ده باخ
سوبکری

## قایناقلار

بؤلمه:ایسلام تاریخی
بؤلمه:تورک تاریخی
عالیم قاسیموو

بندانگشتی|سول|عالیم قاسیموف
**عالیم قاسموف** یا دا **عاليم حمزه اوغلو قاسيموو** (لاتین: Alim Həmzə oğlu Qasımov) مین دوققوز یوز اللی یئددینجی ايلده قوبوستان رايونونون نابور کندينده آنادان اوْلوب. آتا آناسی اونون موسيقي يه و مخصوصا موغاما قارشي اوْلان ایستعدادی اوشاقليقدان بيليبلر، آنجاق اونا موسيقي تحصيلي وئرمه‌يه ايمکانلاري يوخ ايدي. اللريندن بير تک شئي گليردي، ناغارا دوزلتمک اۆچون، آتاسي بير کئچي کسميشدي. بۇ ناغارا، عاليمين بيرينجي موسيقي آلتييدي و بونونلا بيرليکده او، گؤزل و هاميدان فرقلنن سسه یییه ايدي. 
داها سوْنرا او، باکیدا موغام مکتبينين ان تانينميش و ايستعدادلي موعليملريندن درس آلميشدي. 25 ياشيندا عاليم، یاشاییشینده بيرينجي موغام موسابقه‌سینده باشاری قازانميشدير. او واختلاردا او، موغام صنعتينين، خوصوصيله ده "تاراب" ژانرينين آراشديرمالارييلا مشغول اولوردو. 
1989-جو ايلدن عاليم قاسيموف منصوروف قارداشلارييلا چيخيش ائلمه‌يه باشلاميش، تار چالان جامال و کامانچا چالان ائلشن ايله. آرادا عاليم قاسيموف اؤزو ده ناغارا چالير. 
سون زامانلاردا جمعی دوققوز آلبومو چيخاردان عاليم قاسيموو هر بير موسيقي صنعتکارينين نايل اولماغا چاليشديغي جایزه یه لاييق گؤرولموشدور. محض 1999-جو ايلده او، میلتلر آراسی آی ام جی یونسکو موسيقي جایزه‌سینی آلميشدير. 
موغام صنعتيني فرانسه ، اينگيلیس، آلمان، بلژیک، ايسپانيا، برازیل، هونگ کونگ، ژاپون، ايران و آمئريکا بيرلشميش ایالتلری کيمي اؤلکه‌لرده کونسئرتلرله چيخيش ائدن صنعتچي، بوتون دونيايا آذربايجان موغام صنعتيني تانيداراق، آذربايجان مدنيتينين دونيايا ياييلماسي اۆچون بؤيوک بير رول اوينايير. 
عاليم قاسيموف فرقلي نوميناسييايا لاييق گؤرولوب. قاسيموف آمریکانین جورج تاون بیلیم یوردو و مرکزي اوردون دا يئرلشن استراتژی آراشديرمالار مرکزينين کئچيرديگي موسابيقه‌ده "دونيانين ان نوفوذلو 500 موسلماني" آراسيندا 4 آذربايجانليدان بيری اوْلوب.

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی موغنی‌لر
بؤلمه:آذربایجانلیلار
منیزیوم

**منیزیوم**  ()، دمیرکیمی  آق بویادا،  نیشانی Mg اوتمی سایی12,اوتمی آغیرلیقی 24,3050 آلتی اوجلو بلوری  سخیلمیش بلور و شیمیایی عونصوردور.

## قایناقلار

بؤلمه:فیزیک
کربون

**کربوْن** (kərbon) یا **کاربوْن** (karbon) بیر نؤوع شیمیایی عونصوردور. آتوم نۆمره‌سی ۶ و نۇمادی ایسه C دیر. کربون آتومونون اوچ شکلی وار: C12 ،C13 و C14.

## قایناقلار

بؤلمه:شیمی
بؤلمه:کربون
بؤلمه:شیمیایی عونصورلر
بؤلمه:Polyatomic nonmetals
بؤلمه:Carbonate minerals
بؤلمه:Carbon forms
بؤلمه:Biology and pharmacology of chemical elements
بؤلمه:Reducing agents
پوتاسیوم

**پوتاسیوم** بیر شیمیایی ماده‌دیر. آتومی سایی 19 سمبولو K (لاتینجا کالیوم آدیندان),بیرینجی ایزوله پوتاس ماده دندیر.

## قایناقلار
انگلیسیجا ویکی پدیا

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:شیمی
آیاق‌یولو

**آیاق‌یولو**، **آیاق‌یئری** یوخسا توالت (اینگیلیسجه: (WATER CLOSET  (W.C)، قضای حاجت اۆچون قورولموش بیر اؤتاق دیر.

## قایناقلار
فارسیجا ویکی پدیا

بؤلمه:بهداشتی سرویسلر
سرعین

**سرئین**  (فارسجا: سرعین) اردبیل اوستانینین شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهرین جمعیتی 1380 ده ۴،۴۴۰ نفر ایمیش. سرئین ساوالان داغینین یانیندا اولماغا گؤره دونیا، آسیا و اورتادوغونون اَن چوخ دوغال  ایستی‌سو لو یئرلردن دیر و بونا گؤره آذربایجانین اَن چوخ توریست گلَن بؤلگه سی دیر و قوناقلارا چوخلو هوتئللر قورولوبدور.

## سرئین ایستی‌سولاری
### اَسکی و دوغال ایستی سولار

* جامیش گؤلو
* قاراسو
* ساری‌سو
* ژنرال سویو
* بئش‌باجیلار سویو
* قهوه سویو (ایستی‌سو)
* پئیینلی سو (ایستی‌سو)
* دالار (ایستی‌سو)

### یئنی سو توختاغی توپلولاری (مجتمع آبدرمانی)
* دَرَه سویو سو توختاغی توپلوسو
* ائل سویو سو توختاغی توپلوسو
* یول سویو سو توختاغی توپلوسو
* ساوالان سو توختاغی توپلوسو
* اَترَک سو توختاغی توپلوسو
* ایرانیان سو توختاغی توپلوسو

## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل اوستانینین شهرلری
بؤلمه:اردبیل اوستانی
بؤلمه:تورک شهرلری
سرعین بؤلگه‌سی

**سرعین بؤلگه‌سی** اردبیل اوستانی نين بؤلگه‌لريندن دير. بو بؤلگه ۱۳۸۵ اینجی نوفوس ساییسی اساسیندا ۱۷٬۱۹۷ نفر اهالی وارایمیش. سرعین شهری بو بؤلگه‌نین مركزی دير.

## قایناقلار

بؤلمه:سرعین بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل اوستانینین بؤلگه‌لری
همدان بؤلگه‌سی

**همدان شهریستانی** یا دا **همدان بؤلگه‌سی** همدان اوستانی‌‌ندا یئر‌لشن بیر شهریستان دیر. بۇ بؤلگه‌نین مرکزی همدان شهری‌دیر. تورکلر بۇ بؤلگه‌نین اکثر خالقینی تشکیل ائدیرلر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:همدان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
بؤلمه:همدان اوستانینین شهریستانلاری
الکترومغناطیس مئیدانی

**الکترومغناطیس مئیدانی** فیزیکال بیر مئیدان دیر. بو مئیدان سورعتی دییشکن الکتریک ذرّه‌لردن تؤرنیر. بو مئیدان الکتریک مئیدانی و مغناطیس مئیدانی‌نین ترکیبیندن یارانیر. ماکسول موعادیله‌لری الکترومغناطیس مئیدانینین نئجه یارانماسی و دییشمه‌سینی توضیح وئریر. ایشیق بیر الکترومغناطیس میدانی اولاراق الکترومغناطیس مئیدانی کیمی 300 مین کیلومتر ثانیه ده سورعتی واردیر.  

## قایناق‌لار

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:الکترودینامیک
اؤزبکیستان سومو

**اؤزبکیستان سوْمو** یوخسا ساده‌جه **سوْم** (اؤزبک تورکجه‌سی:O‘zbek so‘m ساده‌جه: Soʻm) ایزوکود UZS ایله اؤزبکیستان پول بیریمیدیر.
## قایناقلار

بؤلمه:پول بیریملری
بؤلمه:آسیادا پول بیریملری
الکتریک مئیدانی

**الکتریک مئیدانی** فیزیکال بیر مئیدان دیر. بو مئیدان الکتریک ذرّه‌لردن تؤرنیر. الکترومغناطیس مئیدانی‌نین بیر مولّیفه‌سی دیر. الکتریک مئیدانی،  مغناطیس مئیدانی‌ ایله بیرلیکده الکترومغناطیس مئیدانی‌نی یارادیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:الکترودینامیک
داشقین سؤزلوگو

**داشقین سؤزلویو**، یا **تۆرکجه‌-فارسجا داشقین سؤزلویو** (فرهنگ ترکی-فارسی داشقین)، علی حسین زاده داشقین ییغیب و یازدیغی آذربایجان تورکجه‌سیندن - فارس دیلینه بیر سؤزلوک دور. بۇ سؤزلوگون بیرینجی و ایکینجی یاییمی 1381-جی ایلده تبریزده یئرلَشن اختر یایین ائوینده اوْلوب. بۇ سؤزلوک ده 30000 قدیم و یئنی سؤزجوکلرین معنالاری فارسجا آچیقلانمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ادبی اثرلر
بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورک دیلینده کیتابلار
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:کیتاب
علی داشقین

**علی حسین زاده داشقین** یا قیساجا **علی داشقین** ،۱۳۴۰-جی ایلی بایرام آیی نین ۲۰-جی گونونده، اوجان بؤلگه سینه باغلی الخلج کندینده دونیایا گؤز آچیبدیر. آذربایجانین تانینمیش یازار، شاعیر، چئویرن، و دوزلتن دیر. داشقین سؤزلوگو اونون یایدیغی اهمیتلی کیتابلارینداندیر.

## یازدیغی و یایدیغی کیتابلار
# آنا نیسگیلی ، شعر توپلومو، تهران، اردیبهشت یایین ائوی
# قار چیچگی ، شعر توپلومو، تبریز، مؤلف اؤزو یاییب
# کؤلگله، شعر توپلومو، تبریز، سرچشمه یایین ائوی
# قوشمالار، شعر توپلومو، تبریز، سرچشمه یایین ائوی
# سحر آغاجی ، شعر و یازیلار، تبریز، مؤلف اؤزو یاییب
# آلیشیق ، شعر و یازیلار، تبریز، مؤلف اؤزو یاییب
# گونئیده گونوم، شعر توپلومو، باکی، آوراسیا یایین ائوی
# گؤز گوللری، شعر توپلومو، باکی، آوراسیا یایین ائوی
# تورکجه فارسجا سؤزلوک ، تبریز، یاران یاییم ائوی
# فارسجا تورکجه سؤزلوک ، تبریز، تلاش یاییم ائوی
# انگلیسجه تورکجه فارسجا سؤزلوک ، تبریز، آشینا یاییم ائوی
# دیل و دیلچیلیک، دیل و دیل تانیماق ، تبریز، اختر یاییم ائوی
# یازیشما، مکاتبه، تبریز، اختر یاییم ائوی
# کند گلینی، نثر، تبریز، اختر یاییم ائوی
# دیلین ایچ اوزو، دیل ماهیتی، تبریز، اختر یاییم ائوی
# الکترونیک اؤیرتیمی (آموزش الکترونیک)، فارسجا، تبریز، ایرانویچ یاییم ائوی
# ادبی سبکلر، اؤیرتیم (کتاب درسی)، تبریز، سرچشمه یایین ائوی
# آتام ایله منیم ناغیللاریم، تبریز، آیدین یایین ائوی
# دده قورقود و یئنی توپلوم (دده قورقود و جامعه نوین)، فارسجا آراشدیرما، تبریز، مؤلف اؤزو یاییب
# نظامی نین دونیالیق شؤهرتی (شهرت نظامی جهانی)، فارسجا، تبریز، مؤلف اؤزو یاییب
# آذربایجان خالق ماهنیلاری، تبریز، آیدین یایین ائوی
# بئشبک نغمه سی، اوشاقلارا ترجمه اولونموش شعر، تبریز، مؤلف اؤزو یاییب

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:تورک یازارلار
قیرغیزیستان سومو

**قیرقیزیستان سوْمو** (قیرقیز تورکجه‌سی: Кыргыз сом) ایزوکود KGS ایله قیرقیزیستان پول بیریمیدیر.
## قایناقلار

بؤلمه:پول بیریملری
بؤلمه:آسیادا پول بیریملری
قازاخیستان تنگه‌سی

**قازاقیستان تنگه‌سی** یوخسا ساده‌جه **تنگه** (قازاق تورکجه‌سی: Қазақ теңгесі) ایزوکود KZT ایله قازاقیستان پول بیریمی‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:پول بیریملری
بؤلمه:آسیادا پول بیریملری
تورکمنیستان ماناتی

**تورکمنیستان ماناتی** یوخسا ساده‌جه **مانات** (تورکمن تورکجه‌سی: Türkmen manady) ایزوکود TMM ایله تورکمنیستان پول بیریمی‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:پول بیریملری
بؤلمه:آسیادا پول بیریملری
مغناطیس مئیدانی

**مغناطیس مئیدانی** یا **مغناطیس ساحه‌سی** فیزیکال بیر مئیدان دیر. بۇ مئیدان حرکتده اولان الکتریک ذرّه‌لردن تؤرنیر و الکترومغناطیس مئیدانی‌نین بیر مولّیفه‌سی دیر. مغناطیس مئیدانی، الکتریک مئیدانی ایله بیرلیکده الکترومغناطیس مئیدانی‌نی یارادیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:الکترودینامیک
ژاپون یئنی

**ژاپوْن یئنی** یوخسا ساده‌جه **یئن** (ژاپونجا: 円 یوخسا 圓 تلفوظ: *ائن*) ایزوکود JPY و پول علامتی ¥ ایله ژاپونون گئچرلی پول بیریمی‌دیر. آمریکا دولاری و اوروپا بیرلیگی‌نین یوروسوندان سونرا خاریجی ارزلر بازاریندا اوچونجو ان چوخ ایشلنن پول بیریمی‌دیر. همده آمریکا دولاری، یورو و استئرلینگ پوندوندان سونرا ان چوخ ایشلنن ذخیره ارزدیر.

## آدی
ژاپونجا یئن، *ائن* تلفوط اولونار. سؤزجوگون آنلامی ژاپون دیلینده، چین دیلینده یووان و کوره دیلینده وون سؤزجوکلرینه اوخشار، «یومورو» اولور. ایلکجه چین‌ده گوموش ایندیکی سیککه‌لره تای اولمازدی، اونا گؤره ایسپانیا و مئکزیک گوموش سیککه‌لری چینه چاتاندان سونرا اولاری یومورو شکیللرینه گؤره 銀圓 (یومورو گوموش) آدلاندیردیلار. سونرالار بو سیککه‌لر و البته آدی ژاپونادا چاتدی. سونرالار چین‌ده 圓 یئرینه 元 یازیلدی. چینجه‌ده آنلام باخیمیندان بولارین هئچ فرقی یوخ ایدی، آنجاق ژاپونجادا بئله دئییلدی. ژاپونلولار سئودیکلری 圓 ایندیه قدر ایشله‌نیر. سونرالار، ایکینجی دونیا ساواشییندان سونرا، ساده‌جه 円 آدلاندی.

ژاپونجادا ائن تلفوط اولونان سؤزجوک، ایندی اینگلیسجه‌ده یئن تلفوظ اولونور. بو تلفوظ سونرالار باشقا دیللره‌ده گیریب‌دیر.
## گئچمیش

## دمیر پوللاری

## کاغاذ پوللاری

## قایناقلار

بؤلمه:پول بیریملری
بؤلمه:آسیادا پول بیریملری
ارقانی

﻿
**ارقانی** تورکیه جومهوریتی‌نين بير بؤيوک شهری دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اونجو ايلده ۶۲٬۶۰۱ نفر اهاليسی وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
شارلی ابدو قیرغینی

بندانگشتی|سول|سالدیری دان سونرا، شارلی ابدو درگی سی نین قارشیسی**شارلی ابدو قیرغینی**، 2015 ژانویه آیی نین 7جی گونونده، فرانسه نین مرکزیپاریسده یئرلَشَن شارلی ابدو طنز درگی سینه ائدیلن سیلاحلی حمله‌دیر. بو حمله سونوندا 12 نفر اؤلدورولدولر. اؤلدورولن شخصلرین ایکی سی فرانسه میلّی پولیسی نین امکداشی، قالانلاری دا درگی نین یازارلار و کارتونیستلری ایدیلر. 13 نفر ده حمله‌ده یارالاندیلار.

## حمله‌نین نَدَنی
حمله ائدنلرین باخیشیندا، شارلی ابدو درگیسی، آردیجیل شیکلده ایسلام، ایسلامین رسولونا، و ایسلامی موقدس اعتیقادلارینا، آشاغیلاییجی کاریکاتورلار یاییردی ، و درگی نی دولاندیرانلاری نین آرادان آپارماغی نی اؤزلرینه بیر شرعی وظیفه بیلمیشدیلر.

## اؤلدورولن تانینمیش کارتونیستلر

2011-11-02_Incendie_à_Charlie_Hebdo_-_Charb_-_06.jpg|شارب، شارلی ابدونون باش یازاری، کارتونیست، 47 یاشیندا
CABU_AOUT_2012.jpg|کابو، کارتونیست، 76 یاشیندا
Salon_du_livre_de_Paris_2011_-_Georges_Wolinski_-_007.JPG|ژورژ وولینسکی، کارتونیست، 80 یاشیندا
Tignous_20080318_Salon_du_livre_1.jpg|برنارد تیگنوس، کارتونیست، 57 یاشیندا
Philippe_Honoré,_dessinateur_de_Charlie_Hebdo_(crop).jpg|فیلیپ هونور، کارتونیست، 73 یاشیندا


## ترورچولار
شارلی ابدو دفترینه حمله ائدیب داعیش تروریستلرینه باغلی اولان الجزایر کؤکلو ایکی عرب قارداش **شریف کواشی** و **سعید کواشی** ایمیشلر. بو ایکی قارداش تروردان سونرا بلژیکه ایستیردیلر قاچسینلار ، پاریسین ومالیندا شارل دوقول هاوا آلانی یاخینلیغیندا، پولیس یوللارینی کسدی، دامارتین ان قوئل کندینده یئرلشن بیر چاپخانا شیرکتی نین ایچینه گیریب گیزلندیلر، و محاصره دن نئچه ساعات سونرا تیکینتی دن ائشیگه چیخیب پولیسله دؤیوشمک ایسته دیلر، آنجاق تئزلیکه اؤلدورولدولر. ترورچولارین بیری سی، شریفین قیز یولداشی ایدی، حمله‌دن قاباق سوریه یه قاچمیشدی.

Chérif_Kouachi.jpg|شریف کواشی، 34 یاشیندا
Saïd_Kouachi.jpg|سعید کواشی، 32 یاشیندا


## عکس العمللر
بو قیرغیندان نئچه ساعات سونرا، پاریسلیلر توپلومسال مدیادا، مخصوصاتوییتر سایتیندا، بو جنایتلره گؤره خبرلر و باش ساغلیقلاریندا، **من شارلییام** معناسیندااولان هشتگی #Je suis Charlie ایشلتدیلر. بو هشتگین آیری دیللرده موعادیلی ده تئزلیکله دونیادا یاییلدی. فرانسه و چوخلو اؤلکه لرده ترورو محکوم ائتمک اۆچون بؤیوک گؤستریلر و ییغینتیلار قورولدو. موسلمانلارین بیر چوخو دا ترورو محکوم ائتمک یانیندا، ایسلامی اینانجلارا ساتاشماغی دا محکوم ائتدیلر.

### فرانسه ده ترور حمله‌سی علیه‌ینه گؤستری

Place_de_la_République,_18h50,_une_foule_silencieuse.jpg|پاریسین رپوبلیک مئیدانیندا ترور حمله‌سینه اعتراض
Je_suis_Charlie_Strasbourg_7_janvier_2015.jpg|استراسبورگ 
Toulouse_est_Charlie_-_5450.jpg|تولوز
Lieu_assassinat_du_policier_Ahmed_Merabet.JPG|شارلی ابدو دفتری نین قاباغیندا اؤلدورولن عرب کؤکلو پولیس **احمد مرابت**ین آنماسینا دوزولن گوللر


### دونیا دا ترور حمله‌سی علیه‌ینه ییغینتیلار

Brisbane_charlie_hebdo_gathering_jesuischarlie_2015-01-08.jpg|بریزبئن، اوسترالیا
Je_suis_Charlie_rally_at_Daley_Plaza_in_Chicago,_11_January_2015_(3).jpg|شیکاگو، آمریکا
JeSuisCharlie_Berlin_07.01.2015_19-43-49.jpg|برلین، آلمان
Jesuischarliebhh.jpg|ایستانبول، تورکیه


## قایناقلار

بؤلمه:ترورچولوق
بؤلمه:فرانسه
اولای هؤرگوسو

## اولای هؤرگوسو
**اولای هؤرگوسو** بللی بیر قونو چئوره‌سینده وار اوْلان بیردن آرتیق اولایین، سبب‌ـ‌سونوج ایلیشکیسینه باغلی بیر بیچیمده اولوشدوردوقلاری اورقانیک بوتوندور. اولای هؤرگوسونو «اثرده آنلاتیلان اولای یوخسا اولایلار زنجیری» و یا «بیر اویونون، حیکایه‌نین یوخسا رومانین ایچینده اولوب بیتن هر شئی» بیچیمینده ده تانیملاماق مومکوندور.
سعید علی‌حسینی

**سعید علی‌حسینی** اردبیللی هالترچی دیر (وزنه بردار). او حسین رضازاده‌نین رکوردونو سیندیراندان سونرا "سوپر رضازاده" لقب آلیب.

## حیاتی
سعید علی‌حسینی 1366-نجی ایلده اردبیلده دونیایه گلیب.

آتاسی علی علی‌حسینی ده تانینمیش قدیم هالترچی‌لردن دیر.

بؤلمه:اردبیل
بؤلمه:ایدمانچیلار
حسین رضازاده

**حسین رضازاده** هالترچی ایکی دفعه اولمپیک و دوْرد دفعه دۆنیا بیرینجی‌سی  اوْلموشدور.
## یاشام
حسین رضازاده (د: ۱۳۵۷ , اردبیل)، دۆنیادا ان آغیر هالتری گوتورن. ایکی قیزیل اؤدول اولمپیکده آلیب.۱۳۸۸ دن ۱۳۹۳ جا هالتر فدراسیونودا رئیس اولموشدو.سایپا فوتوبال کلوپوندا رئیسلر هئیتدیندن اولور.

4 اونجو ایران شهرلر سئچیمینده شهر شوراسینا سئچیلدی (1392دن 1396جا) 
## دونیا رکوردی
حسین رضا زاده دۆنیادا ان آغیر هارتر گوترندی و دونیا رکوردی اونون الینده قالیر.هر ایکی چالیشمادا بیرضربه و ایکی ضربه ده دونیا رکوردی اونونکی اولور.او 105 دن یوخاری آغیرلیق قوروسوندا چالیشیر.
## اؤدوللاری
اولمپیک:
*اولمپیک ۲۰۰۰ سیدنی
*اولمپیک ۲۰۰۴ آتن
دونیا تاخیملاری:
*۲۰۰۶ سانتو دومینگو
*۲۰۰۵ دوحه
* ۲۰۰۳ ونکوور
* ۲۰۰۲ ورشو
*۱۹۹۹ آتن
آسیا ایدمانی:
*۱۹۹۸ بانکوک
*۲۰۰۲ بوسان
*۲۰۰۶ دوحه

اؤدوللاری ۸ قیزیل اؤدول (۲ اودول المپیک؛ ۴اودول دونیا و ۲ آسیا ایدمانی) و ۲ گوموش اؤدول.
## متقلب و یالان پهلوان الکسی لوچوف
2015 اینجی ایلده 28 نوامبردا الکسی لوچوف دوپینگ ائددی و رضازاده رکوردلارین سنیندیردی آمّا نئچه گون سورا اونون متقلب و یانلیز اولماسی بیلیندی و رضا زاده رکوردی هله سینمایب.
مایلی کهن ضد تورک اونی سایپا فوتبال کولوپوندا اولماقینا گوره پیسله دی و اونون ضدینه بیر مقاله یازدی.
## قالارلی کیمسه
لندن اولمپیکینده ,لندن متورسوندا اونون عکسلری چکیلدی و بیر متور دورومو اونون آدینا سسلندی و اونی بیر اوسطوره و قالارلی کیمسه بیلدیلرونعیم سولیمان اوغلو و حان دیویس واسلی الکسیف و پیروس دیماس اونا تای کیمسه لر اولور.

## قایناقلار

بؤلمه:ایدمان
بؤلمه:۱۹۷۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:Iranian strength athletes
بؤلمه:Iranian male weightlifters
بؤلمه:World Weightlifting Championships medalists
بؤلمه:Olympic gold medalists for Iran
بؤلمه:Olympic weightlifters of Iran
بؤلمه:اردبیللی‌لر
بؤلمه:Weightlifters at the 2000 Summer Olympics
بؤلمه:Weightlifters at the 2004 Summer Olympics
بؤلمه:World record holders in Olympic weightlifting
بؤلمه:Asian Games gold medalists for Iran
بؤلمه:Asian Games bronze medalists for Iran
بؤلمه:Olympic medalists in weightlifting
بؤلمه:Asian Games medalists in weightlifting
بؤلمه:Weightlifters at the 1998 Asian Games
بؤلمه:Weightlifters at the 2002 Asian Games
بؤلمه:Weightlifters at the 2006 Asian Games
بؤلمه:Medalists at the 2004 Summer Olympics
لطفی‌ زاده

**پروفسور لطفعلی عسکرزاده** < ; ; آذربایجانلی-ایران عالیم و غئیری-سلیس منطیق (منطق فازی) نظریه‌سینین بانیسی.
کالیفورنیانین برکلی اونیورسیته‌سینین پروفسورو دور.

او بو اونیورسیته‌نین عؤمورلوک پروفسورو سچیلمیش تکجه شخصدیر.

## حیاتی
لوطفی زاده 1921 اینجی ایلده باکیدا رحیم علسگرزاده و یهودی اصیللی روس حکیمی اولان فانیا کوریمان عائیله‌سینده دۆنیایا گلیب.

لوطفی زاده نین آتاسی رحیم علسگر زاده آذربایجانین اردبیل شهرینده دۆنیایه گوْز آچیب.

بؤلمه:آذربایجانلی عالیملر
بؤلمه:اردبیل
مقدس اردبیلی

**مقدس اردبیلی** شیعه عالیمی هیجری تقویمی ایله اونونجو عصر‌ده اردبیلین نیار محله سینده آنادان اوْلوب.

## اؤیرنجیلری
*شیخ حسن
*سید محمد
*میر فیض الله عبدالقاهیر حوسینی تفریشی
*میرعلام تفریشی
*ظهیرالدین علی فمی تفریشی
*عنایت الله کوهپایه‌ای
*ملا عبدالله شوشتری

## اثرلری
*استیناس المعنویة
*بحرالمناقب
*حدیقة الشیعة
*رسالة خراجیه
*زبدة البیان فی آیات الاحکام
*مقالة فی الامر بالشی
*مجمع الفایدة و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان

بؤلمه:اردبیل
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:آذربایجانلیلار
شیخ صفی‌الدین‌ اردبیلی‌نین مقبره‌سی

**شیخ صفی‌الدین اردبیلی‌نین مقبره‌سی** آذربایجاندا تیکیلمیش ان گوْرکملی مقبرهلردن بیریدیر. بو مقبره اردبیل شهرینین اورتاسیندا یئر آلان و تیموریلر سولاله‌سی زامانیندا تیکیلمیش تاریخی بیر آبیده دیر کی معمارلیق باخیمیندان بوتون آذربایجاندا تایسیز دیر. اورا دا اردبیللی شیخ صفی نین و بوتون صفوی‌لر سولاله سینین او جومله دن شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباسین مزارلاری یئر آلمیش و اردبیل شهرینین توریزم باخیمیندان اهمیتلی یئرلریندن دیر.

## گورونتولر

File:The mausoleums of Sheikh Safi.jpg|مقبره
File:Sheykh safi01.jpg|ایچری حیط
File:Ya Mannan , Ya Hannan stone.JPG|الله‌ین آدلاری اوستونده یازیلمیش تزئینی داش
File:Sheikh Safi al-Din Tomb- Ardebil - Azarbaijan Province of Persia - 2009.jpg|آذربایجان معمارلیغینین ان گؤرکملی گؤستریجیلریندن 


## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل
بؤلمه:تورک معمارلیغی
مالدیو

**مالدیو** آسیادا بیر دؤولت دیر. 1192 آدادان تشکیل تاپان بو اؤلکه هیند اوقیانوسوندا یئر آلیبدیر.

## قایناقلار

https://en.wikipedia.org/wiki/Maldives
## گؤرونتولر

Image:Flag of Maldives.svg
Image:Coat of Arms of Maldives.svg
Image:Streptopelia orientalis1.jpg
Image:Yellowfin tuna nurp.jpg
Image:Kerala Backwaters Sunset.JPG
Image:Rosa 'Old Blush'.jpg
Image:Maldives-shells.jpg
Image:Maldives_00164.JPG
Image:Maldives_00170.JPG
Image:Maldives_00175.JPG
Image:Maldives_00205.JPG
Image:Maldives_00212.JPG
Image:Maldives_00220.JPG
Image:Maldives_00234.JPG
Image:Maldives_00246.JPG
Image:Maldives_00259.JPG
Image:Maldives_00268.JPG
Image:Maldives_00281.JPG
Image:Maldives_00287.JPG
Image:Maldives_00298.JPG
Image:Maldives_00326.jpg
Image:Maldives_00341.JPG
Image:Maldivian pilot whales.png
Image:Maldives_00345.JPG
Image:Maldives_00349.JPG
Image:Maldives_00354.JPG
Image:Maldives_00355.JPG
Image:Maldives_00357.JPG
Image:Maldives_00378.JPG
Image:Maldives_00382.JPG
Image:Maldives_00384.JPG
Image:Maldives_00423.JPG
Image:Maldives_00428.JPG
Image:Maldives_01010.JPG
Image:Maldives_01017.JPG
Image:Maldives_01107.JPG
Image:Maldives_01176.JPG
Image:Maldives_01251.JPG
Image:Maldives_01334.JPG
Image:Maldives_01337.JPG
Image:Maldives_01342.JPG
Image:Maldives_01368.JPG
Image:Maldives_09625.JPG


بؤلمه:آسیا اؤلکه‌لری
بؤلمه:مالدیو
بؤلمه:ایسلام ایش‌بیرلیگی تشکیلاتی اؤلکه‌لری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر