open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آغاجاری بؤلگه‌سی

**ٰآغاجاری بؤلگه‌سی** ()، ایران خوزیستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی آغاجاری شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۸٬۰۶۹ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
### بولوملر
* بخش مرکزی شهرستان آغاجاری
* بخش جولکی

### شهرلر
* آغاجاری
* جولکی

### دهیستانلار
* دهستان آب باران
* دهستان آغاجاری
* دهستان سرجولکی

### کندلر
* آب باران یک
* آب باران دو
* چم نظامی
* چشمه چم نظامی
* سرجولکی
* شهرک حر
* هادی خانی (آغاجاری)

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:آغاجاری بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
سوران دیلی

**سوران دیلی** (سۆرانی *Soranî)* و یا **اورتا کوردجه** (کوردیی ناوەندی *Kurdîy nawendî)* — هیند اوروپا دیل عائیله‌سی‌نین هیند ایران دیللری قوروپوندان کورد دیلیدیر. سوران دیلی عراق کوردوستانی‌نین رسمی دیلیدیر.

سوران دیلی‌نی یازماق اوچون چوخونلوکلا عرب-فارس الیفباسی ایشلنیر.

## بیرده باخ
* کوردوستان
* کورد دیللری
* کورمانج دیلی
## قایناقلار

بؤلمه:ایران دیللری
بؤلمه:عراق دیللری
ماهور-هیندی

**ماهور-هیندی** - فارسجا حرفی معناسی  " اوچوروم " ،  " درین یارغان "  دئمکدیر. ماهور-هیندی قدیم دستگاه لاردان بیری‌دیر. اونون 3 مین ایله یاخین تاریخی اولماسی احتیمال ائدیلیر. ماهور-هیندی دستگاهی موعین قدر دَییشدیریلمیشدیر. بو موغام موعاصیر زاماندا 8 شؤعبه  و گوشه‌دن عیبارت‌دیر:  

#  برداشت  
#   مایه‌یی - ماهور  
#   عوشّاق  
# حسینی
#   ویلایتی  
#   شیکسته‌یی- فارس  
#   عراق  
#   قرایی  

  ماهور-هیندی محض راست دستگاهی‌نین شؤعبه  و گوشه‌لرینی اؤزونده جمعلشدیریر. ماهور-هیندی اؤز جوشغون‌لوغو، عظمتی ایله دیقتی جلب ائدیر، دینله‌ییجی‌یه گنجلیک اهتیراسی آشیلاییر.  

بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
اورتا ماهور

**اورتا ماهور** - آذربایجاندا راست عاییله‌سینه داخیل اولان دستگاه‌لاردان بیری‌دیر. بو دستگاه تار موسیقی آلتی‌نین و خواننده تسسیتوراسی‌نین اورتا رِگیسترینده ایفا اولوندوغوندان اونا اورتا ماهور دئییلیر. حاضیردا  " عشیران "  اورتا ماهوردا سون شؤعبه‌دیر. بو موغام 8 حیصه‌دن عیبارت‌دیر:    

#   پس ماهور  
#   اوچ ماهور  
#   عوشّاق  
#   نوقره  
#   ویلایتی  
#   موبرریقه  
#   هیجری  
#   عشیران  

بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
شادگان بؤلگه‌سی

**شادگان بؤلگه‌سی** خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بو بولگه‌نین مرکزی شادگان شهریدیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره شادگان بؤلگه‌سی‌نین ۱۳۸،۴۸۰ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو

## قایناقلار

بؤلمه:شادگان بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
دوگاه

**دوگاه** - راست عاییله‌سینه داخیل اولان موغام‌لاردان بیری‌دیر. بو موغام حاضیردا خواننده و سازنده‌لریمیز طرفیندن آز ایفا اولونور. دوگاه موغامی‌نین مایه شؤعبه‌سی‌نین موسیقی ماتریالی شور دستگاهیندا  " شور شاهناز " دان سونرا ایفا اولونور. او بورادا بایاتی-تورک و یا بایاتی-قاجار آدلانیر. بیر شؤعبه  کیمی دوگاه حاضیردا بایاتی-قاجار موغامیندا  " زمین‌خاره "  ایله " ماورالنهر "  آراسیندا یئرلشیر.  

بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
خشکبیجار

**خشکبیجار**، گیلان اوستانی‌ رشت بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۷,۲۴۵ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:رشت بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین شهرلری
سمفونیک موغام‌

**سمفونیک موغام**، آذربایجان موسیقی‌سی‌نین بیر ژانری. 1948-جی ایلده بسته‌کار فکرت امیروف طرفیندن یارادیلمیشدیر. 

## تاریخچه
  ژانرین اساسی اوزئییر حاجی‌بیگوفون ایلک موغام اوپرالاریندا قویولموشدور. بو اوپرالاردا موغام ایلک دفعه  اولاراق اوروپا اوپرا ژانری ایله بیرلشدیریلمیشدی.  " لئیلی و مجنون "  اوپراسیندا هئیراتی (نوفل‌ین پارتیاسی) و آرازباری ضربی موغام‌لاریندان ایستیفاده بونا میثال‌دیر. او. حاجی‌بیگوفون  " آشیق سایاغی "  کامرا-اینسترومنتال اثری ده موغام-ایمپروویزاسیا اوسلوبوندا یازیلمیشدیر. او. حاجی‌بیگوفون، مسلم ماقومایئف‌ین اؤز اثرلرینده سمفونیزمی فعال صورتده آذربایجان موسیقی‌سینه گتیرمه‌لری، همچنین سمفونیک ژانردا یازان یئنی بسته‌کار نسلی‌نین (قارا قارایئف، جؤودت حاجی‌یئو، سلطان حاجی‌بیگوو و ب.) یئتیشمه‌سی سمفونیک موغامین یارانماسینا رواج وئردی. 

    ایلک سمفونیک موغام‌لار 1948-جی ایلده فکرت امیروف طرفیندن یازیلمیش  " شور "  و " کورد اووشاری "  ایدی. ف. امیروف بو اثرلرینده موغام‌لاردان گئنیش ایستیفاده ائتمیش، اونلارا اؤز مؤلیف کونسپسیاسینی وئره‌رک یئنی اموسیونال مضمونا نایل اولموشدور. او، اصل موغامین کومپوزیسیا استروکتورونو ساخلامیش، بعضی حال‌لاردا خالق ماهنی‌لاریندان دا ایستیفاده ائتمیشدیر. 

  ژانرین اساس خوصوصیتی اوندان عیبارت‌دیر کی، بورادا موغام دستگاها خاص اولان تدریجی آردیجیل یوکسلن اینکیشاف پرینسیپی، اونون کومپوزیسیا قورولوشو، دراماتورژی حرکت خطی ساخلانیلمیش، عئینی زاماندا، موغام ملودی‌لری‌نین اینکیشافیندا سمفونیک ایشله‌مه، رنگارنگ اورکسترلشدیرمه اوصول‌لاری تطبیق اولونموشدور. بیر چوخ آذربایجان بسته‌کاری بو ژانرا موراجیعت ائتمیشدیر. 

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
بؤلمه:موسیقی
امیر محمودی

**امیر محمودی** -ایرانلی سینما، تئاتر و تلویزیون اوْیونچوسودور. 

## قایناقلار

* 

بؤلمه:ایرانلی اویونچولار
قوبادلی‌نین آزاد اولونماسینا گوره میدالی

**قوبادلی‌نین آزاد اولونماسینا گوره میدالی** (آذربایجانجا: Qubadlının azad olunmasına görə medalı‎) آذربایجان جومهوریتی‌نین اَن اَرزیشلی میدال‌لاریندان بیریدیر. بو میدال آذربایجان‌ین ۲۰۲۰ داغلیق قاراباغ ساواشی‌ندا ظفر قازانماسی موناسیبتینه یارانیبدیر.

## یارانماسی
۱۱ نوامبر ۲۰۲۰-جی میلادی ایلینده ایلهام علیئو آذربایجان جومهوریتی‌نین رئیس جومهورو ۲۰۲۰ داغلیق قاراباغ ساواشیندا یارالانان آذربایجان عسگرلرینی زیارت ائدیب و اؤلکه‌ده قاراباغ ساواشی‌نین یئنی میدال‌لار یارانماسینی بیلدیردی.

۲۰ نوامبر ۲۰۲۰-جی میلادی ایلین تاریخینده گئچیریلمیش آذربایجان میللی مجلیسینین آچیق ایجلاسیندا «آذربایجان جومهوریتی‌نده میدال‌لارین یارادیلماسی قانونو»‌‌ندا میدال‌لارین دییشیلیک ائدیلمسی باره‌ده قانون لایحه‌سی‌ اعلان و قبول ائدیلدی.

همان ایجلاس‌دا، قانون اَساسیندا قوبادلی‌نین آزاد اولونماسینا گوره میدالی آذربایجان‌ین داغلیق قره‌باغ ساواشیندا ظفر قازانما موناسیبتینه یاراندی.

## بیرده باخ
* ۲۰۲۰ داغلیق قاراباغ ساواشی

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجان جومهوریتی‌نین میدال‌لاری

## ائشیک باغلانتیلار
*
*“Qubadlının azad olunmasına görə” Azərbaycan Respublikasının medalı haqqında ƏSASNAMƏ
*“Qubadlının azad olunmasına görə” Azərbaycan Respublikası medalının təsviri
آذربایجان جازی

بندانگشتی|توفیق احمدوف 1960.جی ایل‌لرده آذربایجان رادیو و تلویزیونونون جاز اورکستری‌نین رهبری
 **آذربایجان جازی** - جاز موسیقی‌سی‌نین قول‌لاریندان بیری. بو ژانر شوروی‌نین تلئولوژی رسمی سیاستی نتیجه‌سینده کؤک سالدی و زامان کئچدیکجه، آذربایجان خالق موسیقی‌سی و موغام هارمونی‌سی ایله بیرلشدیره‌رک ایفا ائتمه سی نتیجه‌سینده یئرلی آذربایجان مدنیتینده اؤز یئرینی توتدو. 

  آذربایجانین موعاصیر مدنیت مکانیندا یاییلمیش ایکی نؤوع جاز واردیر. بیری، غرب جازینا بنزه‌ین لاکین یئرلی موغام چالارلاری‌نین دا علاوه ائدیلدیگی کلاسیک حؤکومت دستکلی جازدیر. دیگری ایسه جاز هارمونی‌لریندن ایستیفاده ائدیله‌رک باکی‌نین دبدبه‌لی رستوران‌لاریندا ایفا ائدیلن و پوپ ماهنی‌لارینی خاطیرلادان جازین استیلیزه‌سی‌دیر. اوّلدن اعتیباراً، آذربایجان جازی رسمی حاکیمیت طرفیندن یارادیلمیش و مشهورلاشدیریلمیشدیر. همچنین، بو جاز موستقیل جومهوریتین میلّی ایدئولوژی‌سینه داخیل ائدیلیب و هله ده ائدیلمکده دیر. آذربایجان جازی‌نین فرقلندیریلمه سی ایله یاناشی، بو فاکت حؤکومت و وطنداش‌لار آراسیندا قارشی‌لیقلی علاقه‌ده ده، گونده‌لیک حیاتین میلّی ایدئولوژی‌یه نوفوذو پروسه‌سینده ده موذاکیره لره سبب اولور.   

  1960-جی ایل‌لرده واقف مصطفی‌زاده موغامین کلاسیک آمریکا جاز موسیقی‌سی ایله سنتزینی یاراتمیش و بو ژانری  " جاز-موغام "  آدلاندیرمشدیر. 2000-جی ایللرده باکی بین‌الخالق جاز فستیوالی و قبله موسیقی فستیوالی کیمی جاز فستیوال‌لاری آذربایجاندا جازین اینکیشافیندا موثبت دؤنوش یاراتدی. 

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
مفیده فرید تک

**مفیده فرید تک** (29 آوریل 1892، کاستامونو،  – 24 مارس 1971، ایستانبول) — تورک رومان مؤلیفی، تورکچولوک آخینی‌نین رومان ساحه‌سینده کی  ایلک تمثیلچی‌لریندن بیری. تۆرکیه قۇرتولوش ساواشینا قلمی واسیطه‌سی ایله قاتیلمیش قادین یازیچی‌دیر. تورکیه‌نین ایلک داخیلی ایشلر ناظیری احمد فرید تکین حیات یولداشی‌دیر. صنعت تاریخچی‌سی امل اسین‌ین آناسی‌دیر.  

## کیتاب‌لاری

*  آي‌دمير (1918)  
*   پروانه لر  
*  (Die unverzeihliche Sünde (1933
*   لئيلا (1925)  

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:قادین یازیچیلار
بؤلمه:قادینلار
بؤلمه:تورکچولر
بؤلمه:تورکیه یازیچیلاری
بایاتی - قاجار

**بایاتی-قاجار** - لاد اساسی باخیمیندان راستلا عئینی‌دیر. بایاتی-قاجار موستقیل دستگاه اولماقلا یاناشی، عئینی زاماندا بیر شؤعبه  کیمی واختیله " دوگاه " دا ایشلنمیشدیر. یئری گلمیشکن، اونو دا علاوه  ائدک کی، بایاتی-قاجار بیر شؤعبه  کیمی شور دستگاهی‌نین ترکیبینده ده ایشله‌نیر. بایاتی-قاجار اؤز کاراکتری اعتیباریله دینله‌ییجی‌ده غم-غوصه ، کدر حیسّ‌لری اویادیر.

  بایاتی-قاجار 8 شؤعبه  و گوشه‌دن عیبارت‌دیر:

# بایاتی-قاجار
# چوبان بایاتی
# بایاتی-تورک
# قاتار
# بایاتی
# گبری
# حیجاز
# شیکسته‌یی-فارس   

## اتک یازی
بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
شهریار (سریال)

بو سریال، اوستاد محمدحسین بهجت تبریزی‌نین باره‌سینده جورلنیبدیر.شبکه ۲ سیمادان پخش أولدی.

## قایناقلار
پیشوا

**پیشوا** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛
* پیشوا (تهران)، تهران اوستانی‌نین شهرلریندن بیری
* پیشوا بؤلگه‌سی، تهران اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیری
* پیشوا جزیره‌سی، اورمو گؤلونون جزیره‌لریندن بیری
رفعت ایلقاز

**محمد رفعت ایلقاز** (تورکجه: Mehmet Rıfat Ilgaz) ؛ (7 مئی 1911؛ جیده، کاستامونو - 7 ژوئیه 1993، ایستانبول)، تورک شاعیر، رومانچی و حکایه یازیچیسی. اؤزل‌لیکله "هابابام صینیفی" رومانی‌یلا تانیندی. هم یازی‌لاریندا هم ده فردی حیاتیندا سوسیالیستی بیر خط داوام ائتدیردی. تورکیه‌نین ان چالخانتیلی سیاسی دؤورلرینده داوام ائتدیگی ژورنالچی‌لیغی، عئینی دؤورده کی  بیر چوخ یازیچی کیمی، اونون دا عدلییه کوریدورلاریندا و حبسخانادا زامان کئچیرمه‌سینه سبب اولدو. اولدوقجا محصولدار اولان یازی حیاتینا شعیردن یومور حکایه‌لرینه، روماندان اوشاق کیتابلارینا بیر چوخ فرقلی ساحه‌ده اثرلر یاراتدی. بیر زامان‌لار توپلانان "قارارتما گئجه‌لری" اثری 2004-جو ایلده 100 تمل اثر سیاهی‌سینا گیردی. یازیچی‌نین اثرلری ایندیکی واختدا، اوغلو آیدین ایلقاز ایله بیرلیکده قوردوغو، چینار نشرلریندن چیخماقدادیر. بو کیتابلارین نشری تورکیه ایش بانکی مدنیت نشرلری طرفیندن ائدیلمکده‌دیر.

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:یازیچیلار
بؤلمه:تورکیه یازیچیلاری
سنگر (شهر)

**سنگر**، گیلان اوستانی‌ رشت بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۱۲,۵۸۳ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:رشت بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین شهرلری
یوز ایل

**یوز ایل** یادا **عصر** — زامان اؤلچو لریندن بیریدیر. ۱۰۰ ایل بیر یوز ایله برابر دیر. میثال اۆچۆن ۲۰. یوز ایل، ۱ ژانویه ۱۹۰۱-جی ایلدن ۳۱ دسامبر ۲۰۰۰-جی ایلین آراسینداکی واخت دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:یوزایللر
بؤلمه:زامان بیریملری
میامی (دقیقلشدیرمه)

**میامی** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* میامی، فلوریدا، آمریکا اؤلکه‌سی‌نین شهرلریندن بیری.

* میامی (شاهرود)، سمنان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیری.

* میامی (مشهد)، رضوی خوراسان اوستانی‌ندا یئرلشن بیر کند.

* میامی، رضوی خوراسان اوستانی‌ندا یئرلشن بیر قصبه.
لوئیس گیلبرت

**لوئیس گیلبرت** (؛ د. ۶ مارس ۱۹۲۰، لندن، اینگیلیس - اؤ. ۲۳ فوریه ۲۰۱۸، موناکو-ویل، موناکو) — اینگیلیسلی بیر فیلم یؤنتمنی.

گیلبرت آلتمیش ایلده ۴۰دان چوخ فیلم یؤنتدی کی ان مشهوروندان الفی، اینسان ایکی دفعه یاشار، منی سئون جاسوس و آی عملیاتی فیلم‌لرین آد آپارماق اولار.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
* Lewis Gilbert on Desert Island Discs 2010
* BFI film and TV credits for Lewis Gilbert 
*Lewis Gilbert at BAFTA
*
آدسیز

**آدسیز** (تاتارجا: Атцыс ویا Атсыз) تورک خالق مدنیتینده و میفولوژی‌سینده هله قهرمان‌لیق گؤسترمه‌دیگی اوچون آدی قویولمامیش اوشاق

## معنا و مضمون
  تورک عنعنه‌سینده اوشاق بؤیویوب ده بیر قهرمان‌لیق و یا اهمیتلی بیر ایش ائدنه قدر اونا آد وئریلمیر، یا دا او زامانا قدر کئچیجی بیر آد وئریلیر. دیقته‌لاییق بیر حادیثه  رئال‌لاشدیردیغینی ایسه او بؤلگه‌نین اولو شخصی (اوزان، شامان، خوجا و س.) گلیر، بو ائتدیگی قهرمان‌لیغی خاطیرلادان بیر آد قویار. عومومیتله کیچیک بیر مراسیم ائدیلر و یا یئمک وئریلیر. مثلا، دده قورقود بویلاریندا ایضاح ائدیلن و اؤکوزو بوینوزلاریندان توتوب یئره ووراراق مغلوب ائدن اوشاغا قورقود آتانین گله‌رک بوغاج آدینی وئرمه سی کیمی. آدسیز اولماق بیر اسکیکلیک ساییلیر و بو سببله منفی معنالار احتیوا ائدر. مثلا سیبیرده آدسیز خانیم آدلی پیس بیر روح واردیر. آد اوبیئکتین بیر معنادا روحودور، اونون بیر حیصه‌سی‌دیر و آرالاریندا بیر باغ واردیر. سومر اینانجینا گؤره سو تانریسی اِنکی، هر شئیه بیر آد وئرمیش و بئله‌جه یارادیلیش باشلامیشدیر.  

## آدسیز خانیم
  افسانه‌لرده کی  آدسیز خانیم پیسلیک ایلاهه‌سی‌دیر. پیسلیک‌لر ائدر، آدی اولمادیغی اوچون بو پیسلیک‌لری کیمین ائتدیگی نامعلوم قالیر. آدی اولمایان پیسلیک، بو عالمه دئییل، فرقلی بیر کایناتا، باشقا بیر اؤلچویه عاییددیر. آدسیز خاتونون، هله قهرمان‌لیق گؤسترمه‌دیگی اوچون آد آلا بیلمه‌ین اوشاق‌لارا ایلیشه‌جگیندن قورخولار. آدسیز، آدی اولمایان دئمکدیر. عئینی زاماندا آت سؤزو ایله ده علاقه‌لی‌دیر و بو مضموندا آتسیز اولماق آدسیز اولماقلا برابر توتولا بیلر. 

## تورک مدنیتینده آد و اهمیتی
  آد آنلاییشی تورک مدنیتینده اهمیتلی بیر یئره مالیک‌دیر. آدی اولمایان وارلیق‌لار، آنجاق اؤته عالمه عایید گؤرولورلر. ایسلام ایله بیرلیکده بیسمیللاه " آدلاما "  آنلاییشی چوخ یاییغین بیر حالا گلمیشدیر. بونا گؤره هر ایشه آللاهین آدی‌یلا باشلاماق لازیم‌دیر. اوزرینه آللاهین آدی‌نین خاطیرلانمادان کسیلدیگی و یا اؤزباشینا اؤلن حئیوان‌لارین یئییلمه‌سی قاداغان‌دیر. بیسمیللاه سؤزونون مضمونو تورکجه یه معنا اولاراق  " آللاهین آدی‌یلا... "  شکلینده چئوریلر. بیسمیللاه، طبیعی پروسه‌لره یارادیجینی داخیل ائتمگی نظرده توتور. یعنی اول ماده‌نین دئییل فیکرین اولدوغو منیمسه‌نمیشدیر. آد اینسان اوغلونون وار اولدوغو هر یئرده اوبیئکت‌لری و فاکت‌لاری کاراکتریزه اوچون ایستیفاده ائدیلن موجرّد بیر واسیطه‌دیر. تورکلرده  " یایغوچی چاغ "  (یارادیلیش واختی) اینانجی وارلیغین بیر-بیریندن آیریشمادیغی بیر دؤورو ایفاده ائدر. باشقا هئچ بیرشئی‌ین اولمادیغی هر شئی‌ین سونسوز بیر سو اولدوغو بو چاغدا، گؤی دئیه بیر شئی یوخ ایکن هر شئی کار و دیلسیزدیر. یعنی معناسی و آدی یوخدور هئچ بیر شئی‌ین. سایان افسانه لرینه گؤره بو سونسوزلوقدا اول آد وئریله رک یارادیلیش باشلامیشدیر. آد ایسه معنا دئمکدیر.   

## اتیمولوژی
  (اد / آت) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. آدی اولمایان دئمکدیر. آد، بیر کیمسه نین، اوبیئکتی، وارلیغی یا دا فاکتی ایضاح ائتمه، عاغلا گتیرمگه یارایان سؤزدور. اون، شؤهرت دئمکدیر. 

## قایناق

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)

بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
هفتوان تپه

**هفتوان تپه** –آذربایجان اراضی‌سینده، اورمیه گؤلو یاخین‌لیغیندا، سلماس شهری‌نین  یئرلشیر. هفتوان‌تپه‌ده آرکولوژی قازینتیلار ج.بارنئی طرفیندن آپاریلمیشدیر. تدقیقات‌لار نتیجه‌سینده میلاددان قاباق اوچ مین‌ایل‌لیکدن باشالامیش اورتا عصرلر دؤورونه کیمی تاریخی کسیمی احاطه ائدن یئددی دؤور موعین‌لشدیریلمیشدیر 

  طبقه لرین آردیجیل‌لیغی خیردا ساپمالار نظره آلینمازسا حسنلی‌تپه اوچون قبول ائدیلمیش دؤورلرله اویغون گلیر.  

  هفتوان‌تپه بئش دؤورو سیخ تیکینتی فعالیتینی اوزه چیخاریر. بینالاردان بوز گیل معمولاتیندان و اؤزوندن اوّلکی عنعنه‌لری عوض ائتدیرن قیرمیزی گیل معمولاتیندان عیبارت سیرامیک تاپیلمیشدیر. اونلار ایری ساخلانج کوپلریندن، بوغازی و یا لولگی آچیق قابلاردان عیبارت‌دیر. قابلار دالغاواری خط‌لر و یا اوچ‌بوجاقلی‌لارلا بزه‌دیلمیشدیر.  

     اساس تیکیلی‌لر تپه‌نین باشیندا (ج.بارنئی اونلاری اورارتو دؤورونه عایید ائدیر) ائله‌جه ده اونون آلتیندا دؤرد دؤور طبقه‌سینده‌دیر. میلاددان قاباق 9-8. عصرلره عایید ائدیلن بیر نئچه قبیر سونونجو دؤوره مخصوص‌دور. اوزون تونج زنجیرلر، مونجوق‌لار و  " چایدان "  تیپلی قابلار حسنلی دؤرد دؤورو ایله سیخ علاقه‌لری اورتایا چیخاریر.  

## قایناق‌لار

*   س.قاشقای. ماننا تاریخی. باکی: 1993،  
*   ج.آ.بورنئی. هفتوان‌تپه. 1967،  
*   C.A.Burney. Excavation at Haftavantepe. 1968, 

بؤلمه:تاریخی تپه‌لر
قاضی برهان‌الدین آنوی

**قاضی برهان‌الدین ابونصر  ابن مسعود آنوی** — آذربایجان‌دا دوغولموش مشهور صوفی، اؤولیا، "انیس القلوب" کیتابی‌نین مؤلیفی 

## یاشاییشی
  قاضی برهان‌الدین ابونصر 1143-جو ایلده آذربایجانین شیمال-غربینده کی  آنی شهرینده دونیایا گلمیشدی. همین دؤورده آنی شدّادی امیرلیگی‌نین حاکیمیتی آلتیندا ایدی. برهان‌الدین آنوی‌نین بابالاری بؤیوک سلجوقلو سولطانی آلپ آرسلانین آنینی فتحیندن (1064) سونرا گلیب بو شهرده مسکون‌لاشمیشدیلار. اونون آتاسی مسعود، شدّادی امیرلیگی‌نین اوردوسوندا خیدمت ائدن ظابیط ایدی. ایلک تحصیلینی آنیده آلان برهان‌الدین ابونصر شافعی فیقهی ایله یاناشی فارس دیلی و ادبیاتی، طیب، آسترونومی‌ کیمی دقیق علم‌لر ساحه‌سینده ده موتخصیص ایدی. خاچ‌پرست‌لرین ده یاشدیغی آنی‌ده مسیحی تئولوژی‌سی و اینجیلی اؤیرنن برهان‌الدین ابونصر گنج یاشلاریندان اعتیباراً شعیر یازماغا باشلامیشدی. 1161-جی ایلده آنینی ایشغالی واختی گورجولره اسیر دوشن برهان‌الدین آنوی 6 ایل‌لیک اسارتدن سونرا وطنه قاییدا بیلمیشدی اسیرلیکدن قاییداندان سونرا آنی‌دن تبریزه گئدن گنج برهان‌الدین بورادا واعظ محمود تبریزی‌نین طلبه‌سی اولموش، اوندان فیقه علمی‌نین اینجه‌لیک‌لرینی اؤیرنمیشدی. اونداکی شاعیرلیک ایستعدادینی گؤرن واعیظ محمود بو قابیلیتینی موثبت ایستیقامتده اینکیشاف ائتدیرمه‌سینی تؤوصیه ائتمیشدی. برهان‌الدین آنَوی اوستادی‌نین تشویقی ایله پئیغمبرلرین حیاتینی نظم ائتمیشدی. تبریزده تحصیلینی تاماملایان برهان‌الدین آنوی اخلات‌شاهلار حؤکمداری امیر سیف‌الدین بگ‌تئمورون (1183-1193) اؤلکه‌سینه گئده رک بورادا یاشامیش، امیرین یاخین آدام‌لاریندان بیری اولموشدو. 1188-جی ایلده حج زیارتی اوچون یولا چیخان برهان‌الدین آنوی امیرسیف‌الدین‌ین ائلچیسی اولاراق باغداددا عباسی خلیفه‌سی ناصرالدین‌الله گؤروشموشدو. 1207-جی ایلده اخلاتشاه امیرلیگی لغو ائدیله‌رک اراضیسی ایوبی‌لر دؤولتینه بیرلشدیریلمیشدی. بو حادیثه‌دن سونرا قونیه‌یه گئدن برهان‌الدین آنوی آنادولو سلجوقلو سولطانی عزالدین 1. کئیکاوسون (1211-1220) خیدمتینه داخیل اولموشدو. مالاتیا شهری قاضی‌لیگینه تعیین اولونان برهان‌الدین ابونصر آنوی "انیس القلوب" کتابینی یازیب  سولطان عزالدینه تقدیم ائتمیشدی. بو اثرین سون قیسمی "نصحیت‌نامه" آدلانیر. مؤلیف بورادا برهان تخلوصو ایله گنج حؤکمدار عزالدین1.کئیکاوسا نصیحت و اؤیود ماهیتینده شعیرلر یازمیشدی.  

" انیس القلوب"-ون معلوم اولان یئگانه نوسخه‌سی ایستانبولدا ایاصوفیه کیتابخاناسیندا ساخلانیلیر. برهان‌الدین آنوی نین اؤلوم تاریخی 1214-جو ایلدن سونرایا تصادوف ائدیر. 

## اتک یازی

بؤلمه:صوفی شاعیرلر
بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه:فیلسوفلار

بؤلمه:آذربایجان فیلوسوفلاری
پاپ فرانسیس

**پاپ فرانسیس** (لاتینجه: Franciscus؛ د. ۱۷ دسامبر ۱۹۳۶، بوئنوس آیرس، آرژانتین - اؤ. ۲۱ آوریل ۲۰۲۵، واتیکان) اصلی آدی ایله **خورخه ماریو برگولیو** (ایسپانیولجا: Jorge Mario Bergoglio)، داشیدیغی پاپ عونوانی ایله ۲۰۱۳–۲۰۲۵ ایللری آراسیندا کاتولیک کیلیساسی‌نین روحانی لیدری و واتیکانین دؤولت باشقانی ایدی. اوْ، ۱۹۹۸-جی ایلده باش اسقف، ۲۰۰۱-جی ایلده کاردینال و ۲۰۱۳-جو ایلده اون آلتینجی بندیکت‌ین اؤلوموندن سوْنرا *فرانسیس* آدی ایله پاپ اوْلاراق سئچیلمیشدیر. ۲۶۶-جی پاپ اوْلاراق سئچیلن *فرانسیس*، اۆچونجو قریقوری‌دن سوْنرا آوروپالی اوْلمایان ایکینجی پاپ ایدی.

## حیاتی
بندانگشتی|İlham Əliyev Vatiкanda Papa Fransisк ilə görüşüb
خورخه ماریو برگولیو ۱۷ دسامبر ۱۹۳۶ دا بونئوس آیرس‌ده ایتالیالی موهاجر عائیله‌سی‌نین ایچینده دونیایا گلدی. عائیله‌نین ۵ اوشاقیندان اَن کیچیک اوشاقی اولوب. بونئوس آیرسین ویلا دووتو مدرسه‌سینده تحصیل ائدیب و فنی شیمی دیپلمونو آلیب. ۱۱ مارس ۱۹۵۸ ده عیسی اوردنی‌نه داخیل اولوب. شیلی‌ده آزمایشی دور‌ه‌لر (راهیب اولماق اوچون) کئچیدیب و سونرا دا تحصیلاتینی کالج سنت جوزفده ادبیات، فلسفه و الهیات درسلرینده ادامه وئریب.

۱۹۶۹-جو میلادی ایلینده کالج سن میگوئل‌ده پایتخت آرژانتین‌ده الهیات پروفسورونا منصوب اولوب. ۱۹۷۰-جی ایللرده آرژانتین‌ین مسیحیت اوردنی‌نده موختلیف وظیفه‌لری واریمیش. ۱۹۸۶-جی ایلده دوکتورلوق ریساله‌سیندن دفاع ائدیب و بیر دین آدامی و روحانیه تبدیل اولوب.

۱۹۹۲-جی ایلده بونئوس آیرس‌ین یاردیمجی یئپیسکوپو تایین ائدیلیب. ۱۹۹۸-جی ایلدن کاردینال کواراسینو اولدوکدن سونرا اونون وظیفه‌لرینی ایجرا ائتمه‌یه باشلاییب. ایکینجی پاپ ژان پل ۲۰۰۱-جی ایلده اونا کاردینال روتبه‌سی‌نی وئریب.

خورخه ماریو برگولیو ۱۴ مارس ۲۰۱۳-جو ایلده روم پاپاسی سئچیلیب. روم پاپاسی سئچیلیکدن سونرا فرانسیس آدینی قبول ائدیبدیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* اینستاگرام‌'دا پاپ فرانسیس
* توییتر'ده پاپ فرانسیس

   

بؤلمه:کاتولیک فیلسوفلار
بؤلمه:۱۹۳۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
مین ایل

**مین ایل** — زامان اؤلچو لریندن بیریدیر. ۱۰۰۰ ایل بیر مین ایله برابر دیر.

* ۱–۹۹۹ — بیرینجی مین ایل.
* ۱۰۰۰–۱۹۹۹ — ایکینجی مین ایل.
* ۲۰۰۰–۲۹۹۹ — اوچونجو مین ایل.

## قایناقلار

بؤلمه:مین ایللر
بؤلمه:زامان بیریملری
بره‌سر

**بره‌سر**، گیلان اوستانی‌ رودبار بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۱,۶۱۲ نفر جمعیتی واردیر.

## قالری

File:Barehsar (1).jpg|**بره سر**
File:Barehsar (2).jpg|**استخر ویستان**
File:Barehsar (3).jpg|**بره سر**
File:Barehsar (4).jpg|**درفک داغی**
File:Barehsar (5).jpg|**استخر ویستان **File:Barehsar (6).jpg|**کند یولو**


## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:رودبار بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین شهرلری
ایسراییل اوست فوتبال لیگی

**ایسراییل اوست فوتبال لیگی** (عیبریجه: ליגת העל)، ایسراییلین ان اوست فوتبال لیگی دیر کی ۱۹۳۱ -جی ایلده قورولوب. بو لیگ ایندی ۱۴ تاخیم نان اویناییلیر.

## قهرمانلار

## قایناقلار

* 
* Israel Football Association
خوجاوندین آزاد اولونماسینا گوره میدالی

**خوجاوندین آزاد اولونماسینا گوره میدالی**() آذربایجان جومهوریتی‌نین اَن اَرزیشلی میدال‌لاریندان بیریدیر. بو میدال آذربایجان‌ین ۲۰۲۰  داغلیق قاراباغ ساواشی‌ندا ظفر قازانماسی موناسیبتینه یارانیبدیر.

## یارانماسی
۱۱ نوامبر ۲۰۲۰-جی میلادی ایلینده ایلهام علیئو آذربایجان جومهوریتی‌نین رئیس جومهورو ۲۰۲۰ داغلیق قاراباغ ساواشیندا یارالانان آذربایجان عسگرلرینی زیارت ائدیب و اؤلکه‌ده قاراباغ ساواشی‌نین یئنی میدال‌لار یارانماسینی بیلدیردی.

۲۰ نوامبر ۲۰۲۰-جی میلادی ایلین تاریخینده گئچیریلمیش آذربایجان میللی مجلیسینین آچیق ایجلاسیندا «آذربایجان جومهوریتی‌نده میدال‌لارین یارادیلماسی قانونو»‌‌ندا میدال‌لارین دییشیلیک ائدیلمسی باره‌ده قانون لایحه‌سی‌ اعلان و قبول ائدیلدی.

همان ایجلاس‌دا، قانون اَساسیندا ‌خوجاوندین آزاد اولونماسینا گوره میدالی آذربایجان‌ین داغلیق قره‌باغ ساواشیندا ظفر قازانما موناسیبتینه یاراندی.
## بیرده باخ
* ۲۰۲۰ داغلیق قاراباغ ساواشی
## قایناقلار


## ائشیک باغلانتیلار
* 
* “Xocavəndin azad olunmasına görə” Azərbaycan Respublikasının medalı haqqında ƏSASNAMƏ
* “Xocavəndin azad olunmasına görə” Azərbaycan Respublikası medalının təsviri
هشین

**هشین** اردبیل اوستانی کوثر بؤلگه‌سی یئرلشن بیر کند دیر. بو کند کوثر بؤلگه‌سی‌نین فیروز بؤلومو یئرلشیب‌دیر.

بو کندین اهالیسی تورکجه دیلینه دانیشیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:کوثر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
قوزلو (کوثر)

**قوزلو** اردبیل اوستانی کوثر بؤلگه‌سی‌نده یئرلشن بیر کند دیر. بو کند فیروز بؤلومو‌نده یئرلشیب‌دیر.

بو کندین اهالیسی تورکجه دیلینه دانیشیرلار.

## قایناقلار
•    ایران‌نین آمار مرکزی

بؤلمه:کوثر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
کازینو رویال (فیلم، ۱۹۶۷)

**کازینو رویال** ()، ۱۹۶۷-جی ایلده جان هیوستون، کن هیوز، رابرت پریش، جوزف مک‌گراس و وال گست طرفیندن یؤنتیلن جاسوس کوْمدی فیلمی دیر.

## اوْیونچولار
*دیوید نیون: جیمز باند
*پیتر سلرز: ائولین ترمبل
*اوْرسولا آندرس: وسپر لیند
*وودی آلن: دوکتور نوح
*جوانا پتت: ماتا باند
*اورسن ولز: له چیفئر
*دالیا لاوی: دئتاینر
*دبورا کار: آژان میمی
*ویلیام هولدن: رانسام
*شارل بوآیه: لئگراند
*ژان-پل بلموندو: فرانسه لئژیونری
*جرج رافت: جرج رافت
*جان هیوستون: M
*ترنس کوپر: کوپ
*باربارا بوشه: مانی‌پنی
*قابریلا لیکودی: الیزا
*تریسی رید: فنگ لیدر
*کرت کاشنر: اسمرنوْو
*الین تیلور: پئگ
*آنجلا اسکولار: باتئرکوپ

## قایناقلار
سرعین بؤلگه‌سی‌نین کندلری‌نین لیستی

# اسب مرز
# آغ قالا (سرین)
# آلداشین
# آلوارس
# اوجور
# بیله‌درق
# شایق
# کرده‌ده(سرعین)
# لاطران
# کلخوران‌ویند
# کنزق
# ورگه‌سران
# ورنیاب
# ارجستان
# اردیموسی
# اندرآب
# بنمارسبلان
# درآوا
# سیین
# شمس‌آباد
#گره داغ
#کلور
#کنزق
#آتشگاه
#آلوچه
#تازه کند
#سامانلو
#ویند
#کلخوران
#گازیر

بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین کندلری
رودسر

**رودسر**، گیلان اوستانی‌ رودسر بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۳۷,۹۹۸ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*Tourism Info

بؤلمه:رودسر بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:ایرانین ساحیلی یاشاییش یئرلری
بؤلمه:خزر دنیزینین یاشاییش یئرلری
گازیر

**گازیر** اردبیل اوستانی سرعین بؤلگه‌سی‌نده یئرلشن بیر کند دیر. بو کند سرعین بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو‌نده یئرلشیب‌دیر.

بو کندین اهالیسی تورکجه دیلینه دانیشیرلار.

## بیرده‌باخ

سرعین بؤلگه‌سی‌نین کندلری‌نین لیستی

## قایناقلار

#ایران‌نین آمار مرکزی

## پانویس
چرشنبه‌سوری

**چرشنبه‌سوری** یا **آخیر چرشنبه** (نوروزدان قاباق **آخیر چارشنبه**‌) هیجری-شمسی تقویمی نین آخیر چارشنبه‌سی دیر، بو گونه آذربایجان فرهنگینده چوخ اهمیّت وئریلیر. نوروز یارادیلیشین مرحله‌لرینه ایشاره‌لین ۴ عونصورا (سو، اوت، کولک(یئل) و تورپاق) مورتبیط اولان سونّتلره شامیلدیر. عومومیّتله چارشنبه گونلرینده و خصوصاً بو ۴ آخیر چارشنبه‌ده گئجه وقتی دیقتلی اولونماسی و طبیعته (طبیعت روحلارینا) حؤرمتسیزلیک ائدیلمه‌مه‌سی لازیم اولدوغونا اینانیرلار. چارشنبه باهارین گلیشیندن خبر وئریر.

## سو چارشنبه‌سی
alt=|thumb|یومورتا دؤیوشو
**سو چارشنبه‌سی**نه یالانچی چارشنبه، اَزَل چارشنبه، سولار نوروزو دا دئلیر. سو چارشنبه‌سینده سولار و سولارین منبعلری تزه‌لنیر، خندقلر ترمیم اولور، سو حوضه‌لرینده آبادلیق ایشلری گؤرولور و سو ایله باغلی موختلیف ایشلر گؤرونور. سو چارشنبه‌سی سویا تاپینما اینانجیله باغلیدیر. گون چیخمامیشدان قاباق هامی سو اوستونه گئدیر، اَل اوزونو یویور، بیربیرینین اوزونه سو سَپیر، سو اوستوندن آتدانیر، یارالیلارین یارالارینا سو چیله‌ییلر. خالقین اینامینا گؤره سو چارشنبه‌سی گونو تزه سودان کئچنلر درد و خستلیکلرین سویا وئریب و ایل بؤیو داها نوخوشلوقدان اوزاق دورالار. بو گون سو اوستونده موختلیف مراسیملر کئچیریلیر. قدیم تورکلرده سوتانریلاری ساییلان آبان و یارادانین حاققیندا نغمه‌لر اوخونور.

## اوت چارشنبه‌سی
بایرام(اسفند) آییندا قِید ائدیلن ایکینجی چارشنبه **اوت چارشنبه‌سی**‌دیر. ایلین سون چارشنبه‌لریندن ایکینجیسی خالق آراسیندا خبرچی چارشنبه، اوسکو چارشنبه، آددی چارشنبه کیمین آدلارا تانینان اوت چارشنبه‌سی‌دیر. بو چارشنبه قدیم اینسانلارین گونشه، اوتا اولان اینانجیا گئییدیر. سونّتلره گؤره، بو گون خالق اوت یاندیریب، اوتون اوستوندن آتدانیب و بوتون خستلیکلری اوتون ایچینده یاندیریرلار.

## یئل چارشنبه‌سی
**یئل چارشنبه‌سی** گونونده اَسَن کولَکلر باهارین گلمسیندن خبر وئریرلر. خالق آراسیندا کولک اویادان چارشنبه، کولکلی چارشنبه کیمین آدلاریلا تانینان یئل چارشنبه‌سی ایلین سون ۳-جو چارشنبه‌سی‌دیر. اینانجیلارا گؤره بو چارشنبه‌ده اویانان یئل، اوینامیش سویو، اوتو حرکته گتیریر. شیفاهی خالق اینانجیسیندا یئلین تانری اولماسی ایله باغلی موختلیف نغمه، افسانه، ریوایت، اینانجی مثل و... یارادیلمیشدیر. نوروز سونّتلرینده ایجرا اولونان یئل‌بابا مراسیمی اجدادلاریمیزین یئل تانریسینا اعتقادلاری اولماقی ایله باغلالیدیر.

ایناجیلار:
*یئلی اَسدیرنی سؤیمَزلر.
*یئل چارشنبه‌سی گئجه‌سی سؤیود آغاجینین آلتینا گئدیب نیّت ائله یئل‌بابانی چاغیر. اگر یئل‌بابا سنین سَسین ائشیدیب اَسه و سؤیودون بوداقلارینی تورپاقا توخوندورسا، آرزیلارین یئرینه یئتر.

اوچونجو چارشنبه بعضی بؤلگه‌لرده خوصوصاً آذربایجان جومهوریتی‌نین غربی رایونلاریندا، قارا چارشنبه، گول چارشنبه‌ده آدلاندیریلار و خالقی اؤلوب گئدنلرین قبرلرینه باش ووروب قبرلرینی یویوب و اونلاری یاد ائدر.

## تورپاق چارشنبه‌سی
نوروز بایرامی اؤنجه‌سی قِید ائدیلن ایل‌آخیر چارشنبه، تورپاق چارشنبه‌سی‌دیر. تورپاق اینسان یارادیلیشینین اَساس ماددی اَساسی اولماق اعتبار‌ایله بو پوروسه‌ده سون درجه اهمیّتلی بیر موقعیّته مالیکدیر.

آخیر چارشنبه‌ده اوت یاندیرماق، خونچا، قاپی باغلاماق، شمع یاندیرما، بایراملاشما، فالا باخما و چوخ داها سونّتلر وار.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* https://iranicaonline.org/articles/caharsanba-suri
بؤلمه:آیین و مراسیم‌لر
وال گست

**وال گست** (؛ د. ۱۱ دسامبر ۱۹۱۱، لندن، اینگیلیس - اؤ. ۱۰ مئی ۲۰۰۶، پالم اسپرینقز، آمریکا) — بریتانیالی بیر فیلم یؤنتمنی.

یؤنتدیگی فیلملرینین آراسیندا لیون ایله یاشاماق، سیلاح، اییرنج قار آدامی، کازینو رویال، یئرین اوْد توتدوغو گۆن و ۸۰٬۰۰۰ شۆبهه‌لی فیلم‌لرینی آد آپارماق اولار.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
* 
* ''Val Guest'' at BFI Screenonline
* Val Guest
* Tribute to Val Guest at The Thunder Child Science Fiction Webzine
کوثر بؤلگه‌سی‌نین کندلری‌نین لیستی

# بنیادآباد
# کرندق
# آرپاچای(کوثر)
# قوزلو(کوثر)
# جعفرلو
# مجدر
# گنجگاه
# مرشت
# بنماران
# نوده(کوثر)
# هشین

بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین کندلری
بؤلمه:کوثر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بوز آی

بوز آی – آذربایجاندا خالقین کئچمیش عادت-عنعنه‌سینه گؤره نوروز بایرامی گلمزدن اول اولان دؤوره وئریلمیش آد. بوز آیدا سو چرشنبه‌سی، اود چرشنبه‌سی، یئل چرشنبه‌سی و تورپاق چرشنبه‌سی قئید اولونور. سونونجو، هم ده  " ایل‌آخیر چرشنبه "  آدلانیر.   

  بوز آیا  " یازین قیرخلی چاغی "  دا دئییلیر.

## اتک یازی
بؤلمه:نوروز
بؤلمه:بایرام گونلری
سو چرشنبه‌سی

**سو چرشنبه‌سی** — نوروز بایرامی‌نین ایلک چرشنبه‌سی. بو چرشنبه‌نی  " یالانچی " ،  " ازل چرشنبه " ،  " سولار نوروزو "  دا آدلاندیریرلار. سو چرشنبه‌سینده سو و سو منبع‌لری تزه‌له‌نیر، آرخلار قایدایا سالینیر، سو حؤوضه‌لرینده آبادلیق ایشلری گؤرولور، سو ایله باغلی موختلیف شنلیک‌لر کئچیریرلر.سو چرشنبه‌سی سویا تاپینما اینامی ایله باغلی‌دیر. هله گون دوغمامیشدان هامی سو اوستونه گئدیر، ال-اوزونو یویور، بیر-بیری نین اوزرینه سو چیله‌ییر، سو اوستوندن آتلانیر، یارالی‌لارین یاراسینا سو چیله‌ییرلر. خالقین اینامینا گؤره سو چرشنبه‌سی گونو  " تزه سو " دان کئچن‌لر، آزارینی، بئزارینی اونا وئرن‌لر ایل بویو خسته‌لیکدن اوزاق اولارلار. همین گون سو اوستونده موختلیف مراسیم‌لر کئچیریلیر، قدیم تورکلرده سو تانری‌لاری ساییلان آبان و یادانین شرفینه نغمه‌لر اوخونور. سو ایله باغلی اینانج‌لاردا دئییلیر:    

*   سوفره یه سو داغیلماسی آیدینلیق‌دیر،  
*   سو ایچن آدامی قفیل وورمازلار،  
*   سو ایچن آدامی ایلان چالماز،  
*   لال آخان سودان کئچرکن سویوم ایره‌لیله دئیرلر  

  بیر چوخ آتالار سؤزونده ده سویون موقدس‌لیگی عکس اولونور: 

* سو اولان یئرده دیریلیک اولار،  
* سو احسان‌دیر،  
* سو موردارلیق گؤتورمز،  
* سویو چیرک‌لندیره‌نین نعشینی یوماغا سو تاپیلماز.  

بؤلمه:نوروز
کن هیوز

**کنس قراهام هیوز** (؛ د. ۱۹ ژانویهٔ ۱۹۲۲، لیورپول، اینگیلیس - اؤ. ۲۸ آوریل ۲۰۰۱، لوس آنجلس، آمریکا) — بریتانیالی فیلم یؤنتمنی و فیلم یاپیمجی‌سی.

کن هیوز ۵۰ فیلم‌دن چوخ فیلم یؤنتدی کی ان مشهوروندان کازینو رویالی آد آپارماق اولار.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
*
تیمور بیگ

**تیمور بیگ** ، و یا تیمور سیژان (1886، کۆچه – 1933، کاشقار، دوغو تورکیستان) — بریقادا ژنرالی، 1933-جو ایلده دوغو تورکوستاندا کومول عوصیانی زامانی عوصیان لیدرلریندن بیری. 1933-جو ایلده کاشقار دؤیوشونده ایشتیراک ائتمیش و داها اول تورفان عوصیانی رهبرلریندن اولموشدور (1932). تورک میللیتچی پارتیاسی گنج کاشقار پارتیاسینا آکتیو عوضو اولموش و اؤزونو  " تیمور شاه "  اولاراق اعلان ائتمیشدیر. تیمور بیده خوتان امیرلری بوغرا قارداش‌لاری (محمد امین بوغرا، عبدالله بوغرا و نور احمد جان بوغرا) کیمی شرقی تورکوستانی چیندن آیریلاراق موستقیل گؤرمک ایسته‌ییردی. 1933-جو ایلین آقوستوندا اونون قوشون‌لاری کاشقار یاخینلیغیندا ژنرال ما زچانقین رهبرلیگینده کی  چین جومهوریتی میلّی اینقیلاب اوردوسونون هوُئی‌لردن عیبارت 36-جی دیویزیاسی طرفیندن هوجوما معروض قالدی. تیمور بیگ قتله یئتیریله‌رک، باشی کسیلدی. ما زچانق اونون باشینی 1933-جو ایل آقوستون 9-دا کاشقار شهرینده اید کاه مسجیدین یاخینلیغیندا آساراق عومومی تاماشایا قویدو.

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:اویغورلار
بؤلمه:دوغو تورکیستان
بؤلمه:سیاستچیلر

بؤلمه:اویغور تورکلری
احمدسرگوراب

**احمدسرگوراب**، گیلان اوستانی‌ شفت بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۲,۱۲۸ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:شفت بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین شهرلری
آیی‌کیمیلر

آیئ(Ayı) یا آیی کیمی‌لر (اینگیلیسجه: Bear, فارسجا: خرس‎، عربجه: دب‎، روسجا: Медвежьи، آنادوْلو تۆرکجه‌سی‌جه: Ayıgiller) خوْردالیلارتیپینه عایید حئیوان نؤعو. خوْردالیلار۵۰۰ میلیون ایل بۇندان اوّل عمله گلیب. خوْردالیلارین قدیملیینه و مۆختلیفلیینه باخمایاراق اوْنلاری بیرلشدیرن عۆمومی‌لیک وار: بۇ سوْتونون اۆستون‌ده بوْرو فوْرمالی مرکزی اعصاب سیستمی یئرلشیر. اونلار جانیفورما و یا ایت کیمی تسنیف ادیلیرلر. یالنیز سککیز آیی نووو موجود اولماسینا باخمایاراق گنیش یایلمیشدیر شیمالی یاریمکورد و قیسمن جنوبی یاریمکورد موختلیف یاشاییش یرلندیرنده گورونور.

آیی، اورسیدا آیلسینین ات یین مملیلردن دیلر. اونلار جانیفورما و یا ایت کیمی تسنیف ادیلیرلر. یالنیز سککیز آیی نووو موجود اولماسینا باخمایاراق گنیش یایلمیشدیر شیمالی یاریمکورد و قیسمن جنوبی یاریمکورد موختلیف یاشاییش یرلندیرنده گورونور. آیی لار شیمالی آمریکا، جنوبی آمریکا، آوروپا و آسیا قیتلرینده تاپیلیر. معاصر آیی لارین عمومی خصوصیت لرین آراسیندا، ایری بدنی، اوزون بورونلو، کیچیک یووارلاق قولاقی، توکلو ساچلی بش دری چکیلمین پنجلی آکین پنجلری و قیسا قویروقلاری وار.

## تصنیفات

### فیلوجنیا
قید ادک کی، بعضی دیللرده "آیی" آدلاندیریلسادا، قیرمیزی پاندا و ینوت و اولارین یاخین قوهوم لاری آیی دییل، عکسی ده موستلیددیر.

یرده اولان و فوسیل آیی نولری آراسینداکی علاقه لره دایر ایکی فیلوجنتیک فرضیه وار. بیری بوتون نوع آیی لارین یددی آلت آیلده تصنیف ادیلدیی و علاقه دارمقاللردیر:

## فیزیکی خوصوصیات

### اولچوسو

قوطب آییسی 350-700 کیلوگرم آغیرلیغیندا و عمومعی اوزون لوقی 4-3 متر دیر.

### مورفولوژی

آیی لار عمومی یتلر قیسا قویروق و موحکم حیوان دیلار. کیشی لر عمومی یتله داها بویوک اودوقلاری اوچون اولچوسی باخیمیندان جینسی اولاراق دیفورم اولولار.

ایستیلیک ایتکیسینی مینیموما ادیرمک اوچون آیی لارین کیجیک یووارلاق قولاقلاری وار، لکین اشیتمه و گورمه خوصوصا کسکین دییل.

## پایلانماسی  و یاشاییش ساحسی

اوزاق آییلار اساسا شیمالی یاریمکوردکی آلتمیش اولکده راست گلینیر و آسیا، شیمالی آمریکا و آوروپادا جملشیر.

## داورانیش و اکولوجیا
قهوه ای و آمریکالی قارا آیی لار عمومیتله دیومومدولار، اساساگوندوزلری یم ییه بیلسلرده ، گون اراسیندا چوخ حیسهدیلر.

### قیدالانما
یارپاقلاردان، کوکلردن و تزه ات و بالیقلارا قدر هر هانسی بیر شی ییرلر و هضم سیستمی و دیشلری بله بیر پهریزه یوغونلاش دیریلمیشدیر

بروملیادلار اینکلی ایینین پهریزین 50%-نی تشکیل اده بیلرکی، یودا اونلاری آچماق اوچون گوجلو چنلرله مالیک دیر.

گونش آیی لار هم بوجیی و هم ده بالی اولاماق اوچون اوزون دیللریندن ایستفاده ادیرلر.
### رابیطه
## اینسانلارلا موناسیبت

### قوروما

### هوجوم

بیر نچه آیی نوعو اینسانلار اوچون تهلوکلیدیر.

## گورونتولر
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر

فایل:Ursus thibetanus 01.JPG
فایل:Ursus arctos in Izhevsk Zoo-1.jpg
فایل:Polar Bear AdF.jpg
فایل:Eurasian Brown Bear.jpg
فایل:Brown bear (Ursus arctos arctos) running.jpg
فایل:Endangered arctic - starving polar bear.jpg
فایل:Grosser Panda.JPG
فایل:Ailuropoda melanoleuca (Panda géant) - 445.jpg
فایل:Chengdu-pandas-d10.jpg


## قایناقلار
ماشین حساب

بندانگشتی|بیر نوع ماشین حساب
بندانگشتی|بیر مهندسی ماشین حساب
**ماشین حساب**، ریاضی حساب عملیاتلاری اوچون ایستیفاده اولان بیر بالاجا وسیله دیر.
پیتر ر. هانت

**پیتر ر. هانت** (؛ د. ۱۱ مارس ۱۹۲۵، لندن، اینگیلیس - اؤ. ۱۴ آقوست ۲۰۰۲، سنتا مونیکا، آمریکا) — بریتانیالی فیلم یؤنتمنی.

او ۱۹۶۹-جی ایلده ملکه‌نین خیدمتینده فیلمینی یؤنتدی کی ان اؤنملی فیلمی ساییلیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
* 
* Peter Hunt interview
ایران آنایول‌لارین لیستی

**ایران‌نین آنایوللاری** بو اؤلکه نین مهم یوللاری دیلر

## سیاه‌سی
### آنایول 1

### آنایول 2

### Freeway 5

### Freeway 6

### Freeway 7

### Freeway 9

## Other

بؤلمه:اورتاشرق ایقتیصادی
چوبر

**چوبر**، گیلان اوستانی‌ تالیش بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۵,۵۵۴ نفر جمعیتی واردیر. چوبر خالقی ائتنیک باخیم‌دان تورک اولاراق، تورک دیلینده دانیشیرلار.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:تالیش بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین شهرلری
سود شوشه‌سی

بندانگشتی|سۆد شۆشه‌سی
**سۆد شۆشه‌سی**، عۇمومیّتله آنا سۆد وئرمه‌دیگی زامان و یا فینجان کیمی بیر قابدان ایچه بیلمه‌ین اۇشاق اۆچۆن ایستیفاده ائدیلن بیر شۆشه دیر. سۆد شۆشه‌لری عۇمومیّتله آنایا گیریش اوْلمادیغی زامان ایستیفاده اوْلونور.

## قیسمت‌لری
سۆد شۆشه‌سی عۇمومیّتله دؤرد قیسمتدن عیبارتدیر:

* ایچینه سۆد دولدورولان شۆشه
* شۆشه‌نین باشینداکی امزیک کی اوشاق اوْردان سۆدۆ یئیر 
* شۆشه‌نین قاپاغی 
* شۆشه‌نین باشلیقی

## قایناق‌لار
علی‌آباد بؤلگه‌سی

**علی‌آباد بؤلگه‌سی** ()، ایران گولوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی علی‌آباد کتول شهریدیر. بو بؤلگه‌نین ۱۱۶۳ کم مساحتی و 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۴۰٬۷۰۹ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش
* بخش مرکزی شهرستان علی‌آباد
** دهستان کتول
** دهستان زرین‌گل
شهر: علی آبادکتول
* بخش کمالان
** دهستان استرآباد
** دهستان شیرنگ
شهر: فاضل آباد سنگدوین

## قایناقلار

بؤلمه:علی‌آباد بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
اؤلومسوز الماس‌لار (فیلم)

**اؤلومسوز الماس‌لار** ()، ۱۹۷۱-جی ایلده شان کانری نین جیمز باند روْلوندا اوینادیغی جیمز باند فیلم سری‌لریندن بیری دیر.

## اوْیونچولار
* شان کانری - جیمز باند
* جیل سنت جان - تیفانی کیس
* چارلز قری - ائرنست استاوروْ بلفیلد 
* لانا وود - پلنتی اوْتول
* جیمی دین - ویلارد ویت
* بروس کابوت - آلبرت ر. 'برت' ساکسبی
* لوئیز مکسول - مانی‌پنی
* نورمن بارتون - فیلیکس لیتر
* جوزف فورست - دوکتور مئتز
* بروس قلوور - وینت
* پاتر اسمیت - کید
* دزموند لولین - Q
* برنارد لی - M

## قایناقلار
بوغچو

بندانگشتی|255x255پیکسل|بوغچو
**بوغچو** ویا **بیچقی**، آغاج و آیری جیسم‌لرین کسمک و یا بولمکی اوچون ایستیفاده اولان بیر وسیله دیر. بوغچونون عۇمومیّتله آغاجدان دۆزلدیلمیش دسته‌سی و کسمک اوچون ایتی اۇجلو بیچاغی وار.

## قایناقلار
اوراق

بندانگشتی|264x264پیکسل|اوراق
**اوْراق**، عۇمومیّتله تاغ شکلینده دمیر بیچاق‌دان عیبارت اوْلان بیر اکینچیلیک وسیله‌سی دیر. بیچاغین ایچی ایتیدیر و اکینچی بۇغدا، آرپا و یا یوْنجا کیمی محصوللارین بیچیلمه‌سی اوچون ایستیفاده ائدر.

## قایناقلار

بؤلمه:اکینچیلیک
بؤلمه:اکینچیلیک آلت‌لری
آق‌قلا بؤلگه‌سی

**آق‌قلا بؤلگه‌سی** ()، ایران گولوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی آق‌قلا شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۳۲٬۷۳۳ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش
* بخش مرکزی شهرستان آق‌قلا
** دهستان آق‌التین
** دهستان شیخ‌موسی
** دهستان گرگان‌بوی
شهر: آق قلا
* بخش وشمگیر
** دهستان مزرعه جنوبی
** دهستان مزرعه شمالی
شهر: انبار آلوم

## قایناقلار

بؤلمه:آق‌قلا بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
حاجی فیروز (نوروز خبرچی‌سی)

[بندانگشتی|حاجی فیروز،‌میلت پارکی ، [تهران]]
**حاجی فیروز** ، ایرانین یئنی ایلی نوروزون عنعنه‌وی خبرچی‌سی‌دیر. اوزونو هیسله بویانمیش حالدادیر، پارلاق قیرمیزی پالتاری و باشینداکی پاپاق ایله دیقتی چکیر. نوروزا گیررکن، حاجی فیروز دف چالاراق " حاجی فیروزم، سالی یک روزم " (حاجی فیروزام، ایلده بیر گونم) دئیر. هر یاشدان اینسان اونون و موسیقیچی‌لرین اطرافیندا توپلانار، چالدیقلاری ناغارا، تار و کامانچانی دینله‌یه‌رک رقص ائدرلر. عئینی زاماندا عمی نوروز (نوروزعمی)ده دئیرلر.

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:ایران
بؤلمه:نوروز
بندر گز بؤلگه‌سی

**بندرگز بؤلگه‌سی** ()، ایران گولوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی بندرگز شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴۶٬۱۳۰ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش
* بخش مرکزی شهرستان بندر گز
** دهستان انزان شرقی
** دهستان انزان غربی
شهر: بندر گز
* بخش نوکنده
** دهستان بنفشه‌تپه
** دهستان لیوان
شهر: نوکنده

## قایناقلار

بؤلمه:بندرگز بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
سوسیال مدیا

**سوسیال مدیا** ()، ویرچوال (مجازی) ایجمالار و شبکه‌لر واسیطه‌سیله معلومات، فیکیر، ایش علاقه‌لری و دیگر ایفاده فورملارینین  یارادیلماسینین و یا پایلاشیلماسینین / موبادیله‌سینین  آسانلاشدیران اینتراکتیو رقمسال (دیجیتال) واسیطه‌چیلیک ائدن تکنولوژولاردیر.

سوسیال مدیانین چوخلو موستقیل () و ایچریسیندکی () خیدمتلرینه گوره، تعریفلمه‌سی بیر چالیشه بنزییر. آما بو شبکه‌لرین بعضی موشترک و عمومی خصوصیتلری وار: 

# سوسیال مدیا اينترنت اساسیندا کی وب ۲.۰ یه باغلی اولان ارتیباط ایله چالیشیر. 
# ایستیفاده‌چی‌لر طرفیندن یارادیلان مضمونلار - متن پوست و نظرلر، دیجیتال عکس و ویدیولار، و تمام آنلاین یارادیلمیش معلوماتلار کیمی - سوسیال مدیانین قانی‌دیر. 
# سوسیال مدیا تشکیلاتلارینین طرفیندن دیزاین و ساخلانیلان وب سایت و یا اپلیکیشین‌لرده ایستیفاده‌چیلرین خصوصی پروفایللاری یارادیلیر. 
# سوسیال مدیا بیر ایستیفاده‌چی پروفایلین دیگر شخصلرین و یا قروپلارین پروفایللاریله ایرتیباط وئرماقینان اونلاین سوسیال شبکه‌لرین اینکیشافینی آسانلاشدیریر. 

## قایناقلار

بؤلمه:سوسیال مدیا
بؤلمه:سوسیال شبکه‌لر
گالیکش بؤلگه‌سی

**گالیکش بؤلگه‌سی** ()، ایران گولوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی گالیکش شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۶۳,۱۷۳ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش
* **[[بخش مرکزی شهرستان گالیکش|بخش مرکزی]]**
** دهستان نیلکوه (مرکز دهستان: فارسیان)
** دهستان ینقاق (مرکز دهستان: ینقاق)
شهر: گالیکش
* **[[بخش لوه]]**
** دهستان گلستان (گالیکش) (مرکز دهستان: تنگراه)
** دهستان قراولان (مرکز دهستان: آق قمیش)
شهر: -

## قایناقلار

بؤلمه:گالیکش بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
گونبد کاووس بؤلگه‌سی

**گونبد کاووس بؤلگه‌سی** ()، ایران گولوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی گونبد کاووس شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳۴۸,۷۴۴ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش
* بخش مرکزی شهرستان گنبد کاووس
** دهستان آق‌آباد
** دهستان باغلی ماراما
** دهستان فجر
** دهستان سلطانعلی
شهر: گنبد کاووس
* بخش داشلی‌برون
** دهستان اترک (گنبد کاووس)
** دهستان کرند
شهر: اینچه‌برون.

## قایناقلار

بؤلمه:گونبد کاووس بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
گورگان بؤلگه‌سی

**گورگان بؤلگه‌سی** ()، ایران گولوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی گورگان شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴۸۰,۵۴۱ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش
* بخش مرکزی شهرستان گرگان
** دهستان‌ها: دهستان استرآباد جنوبی، دهستان انجیرآب، دهستان روشن آباد
** شهرها: گرگان، جلین
* بخش بهاران
** دهستان‌ها: دهستان استرآباد شمالی، دهستان قرق
** شهر: سرخنکلاته

## قایناقلار

بؤلمه:گورگان بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
الکتریک آخیمی

بندانگشتی|300x300پیکسل

**الکتریک آخیمی**، **الکتریکسل آخیم** یوخسا **الکتریک جریانی** () الکترونلارین یا یونلارین ماده‌ده یا خلاده گئدیشینه دئییلیر. الکتریک آخیمی بیر سطح اۆزریندن بیریم زاماندا کئچن الکتریک یوکو میقداری اولاراق تعریفله‌نیر.

I = \frac{V}{R}

الکتریک آخیمی I حرفی ایله گؤستریلیر. بو حرف فرانسه دیلینده آخیم شیدّتی آنلامیندا ایشلنن intensité de courant کلمه‌سینین ایلک حرفیندن آلینمیشدیر.

الکتریک آخیمی‌نین میلتلرآراسی بیریملر سیستمینده‌کی بیریمی آمپر دیر. بیر سطح اۆزریندن بیر ثانیه ایچینده بیر کولوْن الکتریک یوکو کئچمه‌سی، بیر آمپر الکتریک آخیمی دئمکدیر.

الکتریک آخیمی آمپرمتر ایله اؤلچولور.

## قایناقلار

بؤلمه:الکتریک جریانی
بؤلمه:فیزیکسل کمیتلر
بؤلمه:اس‌آی اصلی کمیتلری
کوردکوی بؤلگه‌سی

**کوردکوی بؤلگه‌سی** ()، ایران گولوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی کردکوی شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۷۱,۲۷۰ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش
* بخش مرکزی شهرستان کردکوی
** دهستان چهارکوه
** دهستان سدن‌رستاق شرقی
** دهستان سدن‌رستاق غربی
شهر: کردکوی

## قایناقلار

بؤلمه:کوردکوی بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
یاشا و اؤلمگه ایمکان وئر (فیلم)

**یاشا و اؤلمگه ایمکان وئر** ()، ۱۹۷۳-جی ایلده راجر مورین جیمز باند روْلوندا اوینادیغی جیمز باند فیلم سری‌لریندن بیری دیر. 

## اوْیونچولار
* راجر مور: جیمز باند
* یافت کوتو: کانانگا / مستر بؤیوک
* جین سیمور:  سوْلیتار
* کلیفتون جیمز: شریف پپئر
* جولیوس هریس: تی هی
* جفری هولدر: باروْن سامدی
* برنارد لی: M
* لوئیز مکسول: مانی‌پنی

## قایناقلار
کلاله بؤلگه‌سی

**کلاله بؤلگه‌سی** ()، ایران گولوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی کلاله شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۱۷,۳۱۹ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش
شهر: کلاله
* بخش مرکزی شهرستان کلاله
** دهستان آق‌سو (مرکز: اَجَن سَنگرلی)
** دهستان تَمِران (مرکز: تَمِر قره‌قوزی سفلی)
** دهستان کُنگور (مرکز: کُنگور)
* بخش پیش‌کمر (مرکز: پیش‌کمر)
** دهستان زاوکوه (مرکز: گوکجه)
* دهستان عرب‌داغ (مرکز: عزیزآباد)

## قایناقلار

بؤلمه:کلاله بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
یوسی کوهئن

بندانگشتی|یوسی کوهئن
**یوسی کوهئن** (عیبریجه: יוסי מאיר כהן؛ دوغوم: ۱۰ سپتامبر ۱۹۶۱)، موسادین ۱۲جی رهبری (ایندیکی رهبری) دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
مراوه‌تپه بؤلگه‌سی

**مراوه‌تپه بؤلگه‌سی** ()، ایران گولوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی مراوه‌تپه شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۶۰,۹۵۳ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش
* بخش مرکزی شهرستان مراوه‌تپه
** دهستان مراوه‌تپه
** دهستان پالیزان
شهر: **[[مراوه]]**

* بخش گلی‌داغ
** دهستان گلی‌داغ
** دهستان شلمی
شهر: **[[گلیداغ]]**

## قایناقلار

بؤلمه:مراوه‌تپه بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
یئنی فیوضات (درگی)

"**یئنی فیوضات** "  درگیسی — ایجتیماعی درگی‌.  

## حاقیندا بیلگی
  «یئنی فیوضات» - 1910 -1911-جی ایل‌لرده باکیدا آذربایجان تورکجه‌سینده نشر ائدیلن هفته‌لیک ادبی،‌سیاسی، ایجتیماعی موصوّر درگی‌. درگی‌نین ناشیری و مسئول رداکتورو علی‌پاشا حسین‌زاده(صبور)، باش رداکتورو احمد کمال راسیم اوغلو ایدی. درگی‌ آذربایجان میلّی بورژوازی‌سی‌نین منافعینه خیدمت ائدیردی. «یئنی فیوضات»ین صحیفه‌لرینده م. ع. صایر، ع. غمکسار، ع. شایق، ا. کمال، ع، منذب، آخوند یوسف طالب‌زاده، ه.پ. حسین‌زاده، نامق کمال، علی میشان، محمد صادق آخوندوف، ا. صبری و باشقالاری‌نین بدیعی و پوبلیسیست یازی‌لاری درج اولونموشدور. 1911-جی ایل مارس‌ین 19-دا ناشیرین و باش رداکتورون ائوینده آختاریش آپاریلمیش، ناشیر و مسئول رداکتور علی‌پاشا حسین‌زاده هشترخانا سورگون اولونموش، باش رداکتور احمد کمال ایسه روسیه حودودلاریندان چیخاریلیب وطنی تورکیه‌یه گؤندریلمیش، بونونلا دا «یئنی فیوضات»ین فعالیتی دایاندیریلمیشدی.

کیتابخانامیزدا: 1910-جو ایل نؤمره 1 -11، 1911-جی ایل نؤمره 1 -11-ه کیمی واردیر.درگی‌نین اساس تدقیقاتچیسی پروفسور.امکدار علم خادیمی حسین هشیملی‌دیر.او، درگی‌ باره ده بیر‌سیرا مقاله‌لر درج ائتدیرمیش، 2010-جو ایلده ایسه درگی‌نین بوتون ماتریاللارینی کؤچوره‌رک کیتاب حالیندا نشر ائتدیرمیشدیر.باخ: " یئنی فیوضات "  درگیسی (1910-1911-جی ایل‌لر). چاپا حاضیرلایان و اؤن سؤزون مؤلیفی حسین هشیملی.باکی: علم و تحصیل، 2010، 448 ص.  

## آیریجا باخ

* فیوضات

## قایناق

* Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Siyasi Sənədlər Arxivi.
مینودشت بؤلگه‌سی

**حاجیلار (مینودشت) بؤلگه‌سی** ()، ایران گولوستان اوستانیندا(تورکمن صحرا) یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی حاجیلار (مینودشت) شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۷۵,۴۸۳ نفر جمعیتی واردیر.
## ایداری بولونوش
* شهر: مینودشت و گالیکش.
* بخش مرکزی شهرستان حاجیلار (مینودشت)
** دهستان چئل چای (چهل‌چای)
** دهستان قالا قافا (قلعه قافه)
** دهستان کوهسارات

شهر: مینودشت
* بخش گالیکش
** دهستان قراولان
** دهستان نیلکوه
** دهستان یانقاق (ینقاق)
شهر: گالیکش

## قایناقلار

بؤلمه:مینودشت بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
شلاله (درگی)

**شلاله** — آذربایجاندا نشر اولونان ادبیات درگیسی. 

## حاقیندا بیلگی
 " شلاله "  درگیسی‌نین ایلک نؤمره‌سی 1913-جو ایل ژانویه آیی‌نین 19-دا ایشیق اوزو گؤروب. سون ساییسی ایسه 4 ژانویه 1914-جو ایل تاریخده نشر ائدیلمکله جمعی 56 ساییدا چیخمیشدی.

## اتک یازی
رامیان بؤلگه‌سی

**رامیان بؤلگه‌سی** ()، ایران گولوستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی رامیان شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۸۶,۲۱۰ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش
* بخش مرکزی شهرستان رامیان
** دهستان دلند
** دهستان قلعه‌میران
شهر: رامیان و دلند
* بخش فندرسک
** دهستان فندرسک جنوبی
** دهستان فندرسک شمالی
شهر: خان ببین

## قایناقلار

بؤلمه:رامیان بؤلگه‌سی
بؤلمه:گیلان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
موساد

بندانگشتی|240x240پیکسل
**موْساد** (عیبریجه: המוסד למודיעם)، ایسرائیلین مخفی کشفیات اوْرقانی دیر کی ۱۹۴۹جی ایلده یارانیب دیر.

## رهبرلری
بندانگشتی|یوسی کوهئن، موسادین ایندی کی رهبری

* رئووئن شیلواه (۱۹۴۹-۱۹۵۳) 
* ایسسئر هارئل (۱۹۵۳-۱۹۶۳) 
* مئیر آمیت (۱۹۶۳-۱۹۶۸) 
* زوی زامیر (۱۹۶۸-۱۹۷۳) 
* ییتزاک هوْفی (۱۹۷۳-۱۹۸۲) 
* ناهوم آدمونی (۱۹۸۲-۱۹۸۹) 
* شابتای شاویت (۱۹۸۹-۱۹۹۶) 
* داننی یاتوم (۱۹۹۶-۱۹۹۸) 
* ائفرایم هالئوی (۱۹۹۸-۲۰۰۲) 
* مئیر داقان (۲۰۰۲-۲۰۱۱) 
* تامیر پاردو (۲۰۱۱-۲۰۱۶) 
* یوسی کوهئن (۲۰۱۶جی ایلدن ایندیه کیمی)

## قایناقلار

بؤلمه:خوصوصی اطلاعات اورگانلاری
موجاهید (درگی)

**موجاهید** — آذربایجان‌سیاسی موهاجیرتی‌نین تورکیه‌ده نشر ائتدیردیگی آیلیق درگی‌. 

## تاریخی
  1955-جی ایلین ژوئن‌یندن 1962-جی ایلین ژوئن‌یه‌ کیمی چینگیز گؤیگؤلون رداکتورلوغو ایله چیخمیشدیر. ایلک نؤمره‌سینده کی  پروقرام مقاله‌سینده  " بوتون گوجونو محکوم تورک ائل‌لری‌نین قورتولوش دعاواسینا و کومونیزم ایله موجادیله‌یه " یؤنلده‌جگینی بیلدیریردی.  

## فعالیتی
  قافقاز بیرلیگی ایدئیاسینا و بو فیکرین داشیییجی‌لارینا کسکین موخالیفتده دوران " تورک ایزی "  درگیسی‌نین نشری دایاندیقدان سونرا چیخماغا باشلایان " موجاهید "  اؤز سلفی‌نین مؤوقعیینی بیر قدر یومشالتسا دا، یالنیز تورک بیرلیگینی قبول ائتدیگینی گیزلتمیر،  " تورکوستان، ایدیل-اورال، قوزئی قافقاز، آذربایجان و قیریم موجاهیدلری‌نین ده موشترک بیر تورک جبهه‌سی حالیندا چالیشمالاری لوزومونا ایناندیغینی بیان ائدیردی " . بونونلا برابر، " موجاهید "  قوزئی قافقازلا آذربایجان آراسیندا دوستلوق و ایش بیرلیگی طرفداری و تبلیغاتچیسی اولموشدور.  " قوزئی قافقاز و آذربایجان قارداشلیغی "  مقاله‌سینده (1962، مئی-ژوئن، № 49-50) درگی‌ قئید ائدیردی کی، قوزئی قافقازلا آذربایجان آراسیندا ‌سیخ معنوی یاخینلاشما مؤوجود اولموش، حتّی قوزئی قافقازلی‌لار روسیه‌ده تزار رژیمی دئوریلدیکدن سونرا، قوردوقلاری موستقیل جومهوریتین دؤولت دیلی کیمی آذربایجان تورکجه‌سینی قبول ائتمیش، اورتا و عالی مکتب‌لرده تحصیلین تورکجه تدریسینه قرار وئرمیشدیلر.   

 " موجاهید "  تورک‌دیللی خالق‌لارین تاریخی، ادبیاتی، عادت-عنعنه‌سی، تانینمیش لیدرلری حاقیندا ماتریال‌لار درج ائتمیش، تورکچولوک، تورک بیرلیگی ایدئیاسینا اؤز تؤهفه‌سینی وئرمیشدیر.  

## اتک یازی‌لار

بؤلمه:درگیلر
بؤلمه:قزئتلر
علی‌آباد کتول

**علی‌آباد کتول** گولوستان اوستانی علی‌آباد بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۲۰ کم مساحتی و ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵۲٬۸۳۸ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:علی‌آباد بؤلگه‌سی
بؤلمه:گولوستان اوستانی‌نین شهرلری
رسمی اولونمایان میلتلر و خالقلار تشکیلاتی

**رسمی اولونمایان میلتلر و خالقلار تشکیلاتی** (انگیلسجه: Unrepresented Nations and Peoples Organization) و یا قیساسی **UNPO** یارادیلیمیش بین‌الخلق تشکیلاتیدیر. UNPO-دا باشقا دؤولتلرین ترکیبینده یاشایان و بو دؤولتده رسمی اولونمایان اتنیک خالقلار، اؤز دؤولتی اولمایان خالقلار و بین‌الخلق عالمده رسمی اولونمایان خالقلار جمع‌لشیبلر. ارمنیستان، ایستونی،  لتونی و گورجیستان، شوروی داغیلدیقدان سونرا بیر مودّت UNPO تشکیلاتی‌ندا  عوضو اولموش، داها سونرا ایسه بیرلشمیش میلتلر قورومویا قبول اولوندوقدان سونرا تشکیلاتدان چیخمیشدیلار.

## عوضولاری

## قایناقلار
رادیاتور

بندانگشتی|120x120پیکسل|رادیاتور
**رادیاتور** (انگلیسجه: Radiator)، سویون ایستی‌سین هاوایا منتقل ائتمک اوچون ایشلنن بیر وسیله دیر. رادیاتورلارین جینسی ایشلرینه گوره فرق الیر.

## گؤرونتولر

فایل:Hygieneheizkörper edelstahl-rostfrei in bauform deka.jpg|ائوی ایستیلتمک اوچون ایشلنن بیر نوع رادیاتور
فایل:Отопление.jpg|ائوی ایستیلتمک اوچون ایشلنن بیر نوع رادیاتور
فایل:Automobile radiator.jpg|ماشینین موتورون سویوتماک اوچون ایشلنن بر نوع رادیاتور
فایل:Radiator.svg|ائوی ایستیلتمک اوچون ایشلنن بیر نوع رادیاتور
فایل:Towel rails radiator with hanger.jpg|حوله قوروتماق اوچون ایشلنن بیر نوع رادیاتور
فایل:Household radiator.jpg|ائوی ایستیلتمک اوچون ایشلنن بیر نوع رادیاتور
فایل:Glass Radiator.PNG|بیر نوع شوشه رادیاتور


## قایناقلار