open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
۱۴ جولای

* ۱۲۲۳ - فرانسه شاهی ایکینجی فیلیپ‌ین اؤلومویله سککیزینجی لوئیس تاختا چیخدی.
* ۱۶۸۳ - عثمانلی اوْردوسو مرزیفونلو قارا مصطفی پاشا باشچیلیغیندا ایکینجی وین مۆحاصیره‌سینی باشلاتدی.
* ۱۷۰۰ - عثمانلی دؤولتی روسیه ایله ایستانبول آنلاشماسینی ایمضالادی.
* ۱۷۸۹ - فرانسه‌لیلر شاهلیغا قارشی آیاغا قالخدیلار. خالق پاریسین باستیل قالاسینا هۆجۇم ائده‌رک سیاسی تۇتوقلولاری قۇرتاردیلار.
* ۱۸۸۴ - کامرون٬ آلمانین مۆستعمیره‌سی اوْلدو.
* ۱۹۳۶ - تۆرکیه اوْلمپیک‌ده ایلک قیزیل میدالینی آلدی. یاشار ارکان٬ برلین اوْلمپیکینده٬ گۆلشده ۶۱ کیلودا بیرینجی چیخدی.
* ۱۹۵۸ - عیراقدا کودیتا: شاه ایکینجی فیصل و باش‌وزیر نوری سعید پاشا اؤلدورولدو.
* ۱۹۵۹ - کرکوکده٬ اۆچ گۆن اۆچ گئجه سۆره‌جک تۆرکمان سوْی‌قیریمی باشلادی.
* ۱۹۶۹ - آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینده بئش یۆز٬ بئش مین و اوْن مین دوْلارلیق کاغیذ پۇللاری رسماً آلیش‌وئریشدن چکیلدی.
* ۲۰۱۵ - نیوهاریزون آدلی فضا آراجی پولوتونا چاتدی.

بؤلمه:۱۴ جولای
بؤلمه:جولای آیی‌نین گونلری
توحید

**توحید** ایسلام دینی‌نین اصل‌لریندن بیری‌دیر. قرآن سوره‌لریندن بیری توحید آدییلا دا تانیلیر. بو سوره‌ده توحیده گؤره یازیلیب‌دیر:

## قایناقلار

بؤلمه:ایسلام
گنگیستر

بندانگشتی|آل کاپون٬ آمریکانین ان آدلیم گنگیستری
**گنگیستر** () — قانونو پوْزان ایشلر گؤرن دسته‌نین (گنگین) عۆضوو. بۇ سؤز چوخونلوقلا آمریکادا ایچکی قاداغانی دؤنمینده ایتالیا مافیاسی کؤکنلی تشکیلاتین عۆضولرینه ایشلنیر.  آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینده‌کی بۇ تهر تشکیلاتلانمالارین ان اهمیتلی‌لری آراسیندا بئش عائیله ساییلیر. گنگیسترلرین عۆمۇمی کۆلتوره درین اثرلرینی آتا٬ یارالی اۆز و ساپروناس کیمی فیلم و سریاللاردا گؤرمک اوْلور.
## قایناقلار
*آنادوْلو تۆرکجه‌سی ویکی‌پدیاسی٬ Gangster

بؤلمه:مافیا
بیرلشمیش شاهلیق

**بیرلشمیش قؽراللؽق** ()،  آورۇپانؽن قۇزئی باتؽسؽندا یئرلَشن بیر اؤلکه دیر. باشکندی لندن اۏلاراق آورۇپانؽن بؤیۆک ایقتصادؽنان گۆجلریندن بیریدیر.

بۇگۆن بریتانیا قؽراللؽق اینگلیس، ولز، اسکاتلندؽنَن قوزئی ایرلند‌دن جۆیله نیبدیر، بو دؤرد اؤلکه آیرؽ اۏلاراق اؤز ایچ اشلرینده اؤزگۆردۆرلر.

بریتانیا-نؽن سیاسی سیستمی مشروطه قؽراللؽقدؽر، قؽرال یۏخسا خاتۇنۇن یالنؽز سمبولیک رۏلۇ واردؽر. بۆتۆن سیاسی گۆجلری اۇلۇس سارؽسؽندان سؽچیلمیش قۇرۇلتایؽنان باش باخان الینده دیر، ایشچی پارتیسینَن مۆحافیظه کار پارتی اؤلکه نین ایکی اؤنملی پارتی سی سایؽلؽر.

ایکینجی الیزابت خاتۇن ۱۹۵۲دن، بیرلشمیش قؽراللؽق خاتۇنۇدۇر.

## شهرلری

## عنعنه و مراسیم‌لر
بیرلشمیش شاهلیقدا پاسخا، میلاد و یئنی ایل بایراملاریندان باشقا بۆتون دیگر بایراملار آنجاق بازار ارته‌سی گۆنو کچیریلیر.

## گؤرونتولر

Image:Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007.jpg
Image:Hw-shakespeare.jpg
Image:Sir Isaac Newton by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg
Image:David Hume.jpg
File:GeorgeStephenson.PNG
File:Elizabeth I (Armada Portrait).jpg
File:Hans Eworth Henry VIII after Holbein.jpg
File:David Beckham Nov 11 2007.jpg
File:JohnLennonpeace.jpg
File:Oliver Cromwell Gaspard de Crayer.jpg
File:Sir Winston S Churchill.jpg
Image:BenNevis2005.jpg
Image:Tower bridge London Twilight - November 2006.jpg
Image:Saddle tor evening.jpg


## خاریجی کئچیدلر
## بیرده باخ
* بریتانیا ایمپیراتورلوغو

## نوتلار

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
; حوکومت
* Official website of HM Government
* Official website of the British Monarchy
* Official Yearbook of the United Kingdom statistics
* The official site of the British Prime Minister's Office

; عومومی معلومات
* United Kingdom from the BBC News
* 
* United Kingdom from *UCB Libraries GovPubs*
* 
* United Kingdom *Encyclopædia Britannica* entry
* United Kingdom  at the EU
* 
* 
* Key Development Forecasts for the United Kingdom from International Futures

; دولانماق
* Official tourist guide to Britain 


بؤلمه:British Islands
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:جی ۷ اؤلکه‌لر
بؤلمه:جی ۸ اؤلکه‌لر
بؤلمه:جی ۲۰ اؤلکه‌لر
بؤلمه:آدا دؤولت‌لر
بؤلمه:شومالی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:ناتو اؤلکه‌لری
بؤلمه:Member states of the Commonwealth of Nations
بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
بؤلمه:اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:Priority articles for attention after Brexit
بؤلمه:غربی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اینگیلیسجه دانیشان اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
زردشت

**زردُشت ** (زردُش) فارسجه دیل **زَرْتُشْت/زَرتُشْت اِسپیتْمان(**اَوستا کیتابی**)**، ایرانلی پئیغمبر سایلیر و زردشتین دِرّیلیق باره سیندان تحقیقات‌چی‌لر موختلیف نظرلره وار. قرون وسطیٰ روایتلری دئیرلر زردشت ماد اوشاقی‌میش و بعضی خبرلر دییرلر زردشت آذربایجان تپراقین‌ده دنیایه گلیب اما اوردا وعظ و رسالتینی انجام ویره بیلمیوب. بعضی‌لرده ادعا ائدیرلر که زردشت ری تهران یاخینی‌نین اهلی‌میش. حتیٰ زردشت کیتابی اَوِستا بیر بؤلمه‌لرینده یازیر که زردشت رَی‌ده شاهی‌میش.

## زمانی و مکانی
زردشتین دِرّی‌لیقی تحقیاقات‌چی‌لر یاندا ایمدیه کیمی لاینحل قالیب، آنجاق بیر موحکم سَند ارائه اولونمییوب، هر کس اوز سؤزینی دییر. هامی‌سیندن قدیم سند بو مورده بیر کاهن و منجّیم بروس آدینده خادم معبد مردوک (امراوتو) خدا، قدیم بابیل تمدونو اؤلگه‌سینده اوچ‌یوز ایللر میلادان قاباق خبر وئریر که زردشت **[[کوتیان]] ** سولاله‌سنین ازل شاهی‌میش. چون بروس‌دن بیر دستخطی یردَه قالمیوب و اونون سؤزلری نچّه واسطه‌ینن اله‌گلیب، مؤنا گؤره مخالیف‌لر دییرله که زردشت بو زاماندا یوخومیش. کوتیان سولالسی ۲۳۰۰ ایللر میلادان قاباق اورمو گؤلو اطرافندا نچّه طایفه دیلا و بعضی صاحب نظرلر عقیده‌سی بؤدو که ایندکی تورکجه‌لر بؤ ماحالدا کوتی‌لرین نسلی‌لندرلر. کوتی‌لر ۲۳۰۰ ایل بوندا قاباق عراق بؤلگه‌سینی فتح و یاخوْن ۱۰۰ ایل یاره آسیایا حاکم اولدولار.

## اوستا ـ (نُسک)
اَوِستا زردشت کیشی‌نی مقدس کیتابی سایلیر اما بو کیتاب بیر شاخه هندواروپایی یا فارسجه دیلی‌نه یازیلیب و حله ماقول اوْخونه بیلیمیر. و بحث بؤ باره‌دن که بو کیتاب هانسی اقلیم‌مه مربوط اولور تحقیات‌چی‌لرین ایختیلافی‌وار چونکه گینه معتبر سند اله گلمییب. بضعی دییر ماد اؤلگه‌سینده یانه آذربایجان ماحالنده یازولوب، بعضی‌لرین عقیده‌سی بؤدو اَوِستا اورتا آسیادا یازیلوب اما تاریخ‌دان‌لار ایچنده هرتل و هرتسفلد تکین آدام نظر بؤدور که اوستانین تنظیم اولماقی ازّل دفعه داریوش هخامنشلر زمانی اولوپ. اوستا اوزه نچّه بؤلمه‌دن یسنه، وندیدا، ویسپرد و یشت‌لردن تشکول اولور و بعضی بؤلگه‌لر یَسنه‌دن، ویسپرددن و یَشت‌لردن بؤیوگ نُسک‌دن مومکون‌دور اَله گلممیش‌اولا.

## قایناقلار

* کیتاب:فارسجه *تاریخ ماد* مقدمه. ISBN 964-445-106-6

بؤلمه:آذربایجان تاریخی
بؤلمه:ایران تاریخی
بؤلمه:پئیغمبرلر
بؤلمه:تاریخده تورک دولتلر
بؤلمه:ماد تاریخی
بؤلمه:Ancient Indian writers
بؤلمه:Ancient Indian philosophers
بؤلمه:Brahmins
بؤلمه:Dualism
بؤلمه:Dvaita
بؤلمه:Founders of religions
بؤلمه:Indian male writers
بؤلمه:Indian philosophy
بؤلمه:Indian religious writers
بؤلمه:Indian royal advisors
بؤلمه:Kashmiri Pandits
بؤلمه:Kashmiri people
بؤلمه:Kashmiri writers
بؤلمه:Movements in ancient Indian philosophy
بؤلمه:پانتیستلر
بؤلمه:Place of birth missing
بؤلمه:Scholars from Jammu and Kashmir
بؤلمه:Sources of ancient Iranian religion
بؤلمه:ودالار
بؤلمه:Unsolved deaths
بؤلمه:دوغولدوغو ایل بیلینمز
بؤلمه:Year of death unknown
بؤلمه:مزدیسنا
بوریس جانسون

سول|بندانگشتی|396x396پیکسل|بوریس جانسون
**الکساندر بوریس د پیفل جانسون** (اینگیلیسجه. Alexander Boris de Pfeffel Johnson) یا دا قیسا آدی ایله **بوریس جانسون **(دوغوم گونو. 19 ژوئن 1964، دوغوم یئری. نیویورک مانهاتان محله سی، آمریکا)، بریتانیالی مۆحافیظه کار سیاسیتچی، و ژورنالیست، و 2016 جولای آییندان بریتانیانین ائشیک ایشلر وزیری اولوب. 2008 دن 2016 مئی آیینا قدر لندن بلدیه رئیسی اولان جانسون، داها قاباق **هنلی **بؤلگه سی نین میلّت وکیلی ایدی. آیریجا ایسپکتاتور درگیسینده ادیتور اولاراق چالیشدی.  

آکسفورد بیلیم یوردوندان ماذون اولدوقدان سونرا تایمز درگی سینده باشاری یولونو باشلادی. داها سونرا ادیتور کؤمکچیسی اولدوغو دیلی تلگرافا گئچدی. 1999دا ایسپکتاتور درگیسینده ادیتور اولدو. 2001 عمومی سئچیملرینده خالق ائوینه (عوام مجلیسی) سئچیلدی و اؤلکه نین ان یوخاری پروفیله صاحیب سیاستچیلری آراسیندا یئرینی آلدی.
بوریس جانسون اینگیلیس کانسرواتیو حزبین هنلی میلّت وکیلی ایکن، گیردیگی یئرَلی سئچیملئرده، 2008 مئی آیی نین بیرینجی گونونده لندن بلدیه رئیسی سئچیلمیش، و 2016 یئرلی سئچیملرینه قدر بو وظیفه نی دوام وئرمیشدیر. بریتانیانین اوروپا بیرلیگیندن چیخما هن-یوخ سئچیمینین سونونا گؤره دیوید کامرون استعفاسی سونراسی ترزا می بریتانیانین باش وزیری اولاندان سونرا، 13 جولای 2016 تاریخینده، بریتانیانین ائشیک ایشلر بوزیری اولدو.

## بوریس جانسونون کؤکنی
بوریس جانسون چَرکَس - تورک کؤکنلی دیر، و عوثمانلیحکومتی نین سون دؤنمینده، ایچ ایشلری ویزارتی ائتمیش، و قورتولوش ساواشیندان سونرا، میلّی موجادله ایله موخالیفت ائتمک گوناهینا گؤره اعدام اولونموش علی کمالین نَوَه سی ایستانلی جانسوننون اوغلودور.

## قایناقلار
* آنادولو تورکجه سی ویکی پدیا صفحه سی

بؤلمه:اینگیلیسلی سیاستچیلر
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۶۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:Boris Johnson
بؤلمه:Prime Ministers of the United Kingdom
بؤلمه:Conservative Party Prime Ministers of the United Kingdom
بؤلمه:21st-century Prime Ministers of the United Kingdom
بؤلمه:Leaders of the Conservative Party (UK)
بؤلمه:Members of the Privy Council of the United Kingdom
بؤلمه:British Secretaries of State for Foreign and Commonwealth Affairs
بؤلمه:Mayors of London
بؤلمه:Conservative Party (UK) mayors
بؤلمه:UK MPs 2001–2005
بؤلمه:UK MPs 2005–2010
بؤلمه:UK MPs 2015–2017
بؤلمه:UK MPs 2017–
بؤلمه:Conservative Party (UK) MPs for English constituencies
بؤلمه:Recipients of the Paralympic Order
بؤلمه:Critics of the European Union
بؤلمه:People associated with transport in London
بؤلمه:P
آمول

**آمول** ایران شهرلریندن بیری و مازندران اوستانیندادیر. بۇ شهرین جمعیتی ۲۲۴٬۱۶۰ نفردیر.

## قایناقلار
چالوس

**چالوس** ایران شهرلرین‌دن بیری و مازندران اوستانینین دا دیر. بو شهرین جمعیتی 44618 نفردیر.

## قایناقلار
بابول (شهر)

**بابول**، ایران مازندران اوستانی بابول بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۹۸۲ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Babol Noshirvani University of Technology 
* some views of Noshirvani Park 

بؤلمه:مازندران اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:بابول
بوداپست

**بوداپست** ماجاریستان جومهوریتینین باشکندی، اؤلکه‌نین ان بؤیوک  شهری.
ابن تغری بردی الأتابکی

**ابو المحاسن جمال الدین یوسف ابن الأمیر سیف الدین تغری بردی الأتابکی الیشبقاوی الظاهری** (هیجری قمری ۸۱۳-جو ایلدن ۸۷۴-جو ایله‌جه) میصر مملوک سۇلطانلیغی‌نین آدلیم تاریخچی‌سی و یازیچی‌سی. «تغری بردی» آدی تۆرک دیلینده، بو گۆن یازی قۇراللاری‌یله «تنگری بئردی» یازیلیر و «الله وئردی» معنی‌سینده دیر. یوسف، تغری بردی‌نین ۶ اوْغلوندان بیریدی. آتاسی‌نین اؤلوموندن سوْنرا میصرین قاضی‌القضاةـی ناصرالدین محمد اوْنون تربیتین بوْینونا آلدی. ناصرالدین محمد دن سوْنرا جلال الدین عبدالرحمان بلقینی، یوسفی تربیت ائدیب قرآنـین حیفظینی اوْنا اؤرگتدی.

## اثرلر
ابن تغری بردی مملۇکلار چاغینین چالیشان یازیچی‌لاریندانیدی و چوْخلو اثرلر اوْندان بو گۆنه چاتیب‌دیر. اثرلریندن نئچه‌سی بۇ قرار دا دیر:
:*المنهل الصافی و المستوفی بعد الوافی
:*الدلیل الشافی علی المنهل الصافی
:*حوادث الدهور فی مدی الأیام و الشهور
:*النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهرة
:*الأنوار الظاهرة و الکواکب الباهرة من النجوم الزاهرة
:*مولد اللطافة فی من ولی السلطنة و الخلافة
:*البحر الزاخر فی علم الأوائل و الأواخر
:*نزهة الرأی فی التاریخ
:*منشأ اللطافة فی من ولی الخلافة
:*البشارة فی تکمیل الإشارة
:*حلیة الصفات فی اختلاف الأسماء و الصناعات
:*الأنوار الظاهرة فی الکواکب الطاهرة
:*نزهة الألباب فی اختلاف الأسماء و الألقاب
:*الإنتصار للغة التتار

## قایناقلار

بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
آمول بؤلگه‌سی

**آمول بؤلگه‌سی** مازندران اوستانی‌نین بؤلگه‌لرین بیری ده و بو بؤلگه‌نین مرکزی آمول شهری ده.

## قایناق‌لار


بؤلمه:مازندران اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
نیسده کامیون ایله ترور حمله‌سی (۲۰۱۶)

-->
}}

بندانگشتی|سول|پرومناد دوز آنقلئ ساحیل قیراغی یولو**نیس ترور حمله‌سی** ۲۰۱۶ جولای نین 14جو گونو آخشام گئجه ساعات 23ده فرانسه نین جنوبوندا یئرلشن نیس شهرینده باستیل گونو میلّی تؤرنینه گؤره کوچه لرده ییغیشان خالقین ایچینه، یوک داشیان بیر کامیون ایله سوروب آداملاری باسماق ایله، ترور حمله‌سیدیر. بو حمله سونوندا ان آزی 84 نفر اؤلوب و ان آزی 65 نفر یارالانمیشدیر.

## گئچمیش
فرانسه رئیسی فرانسوا اولاند، 13 جولای دا قوردوغو بیر جمعده، داعیش ایله ساواشدا عراق سیلاح‌لی قوووتلرینه کؤمک اولماق هدفی ایله اوچاق گمی‌سی باشچیلیغیندا بیر دنیز گمیلر قروپو یای دا عراقا گؤندریلَجگینی آچیقلادی. 

اوللاند، حمله‌نین یاپیلدیغی گونون صاباحی یاپدیغی حمعده ده 13 آوقوست 2015ده دوزنلنن پاریس حمله‌نین سونراسی اعلام اولونان فوق‌العاده حالین فرانسه جوت تَکَر (دوچرخه) تورونون قوتولاندان سونرا، 26 جولای دا سونا چاتاجاغینی سؤیلَدی. آنجاق اوللاند، نیس حمله‌نین دالیسیجا موجود فوق‌العاده وضعیتین 3 آی داها اوزادیلاجاغینی دئدی.

## حمله
بندانگشتی|سول|سالدیران کامیون گئدن مسیر14 جولای 2016 گونونون آخشامینا دوغرو، باستیل گونو تؤرنلرینه گؤره قورولان هاوا ترقه آتماق گؤستری‌سی اۆچون نیس کندی نین دنیز قیراغیندا بؤیوک بیر جمعیت ییغیلمیشدی. محلی ساعات 22.40تا، قوتلامالارین سوردوغو **پرومناد دوز آنقلئ**(Promenade des Anglais ) جادده سی آق رنگلی بیر یوک داشیان کامیونو 90 ک.م./س. سورعتله گیریش ائدرک ییغیشانلارین اوستونه آلدی. کامیون، یولو گیردیکدن سونرا تقریبا 2 کیلومتره داها یول سوردو. 

پولیس، کامیونا موداخیله ائدرک کامیونون **مدیترانه هوتئلی** (Palais de la Mediterranee ) قاباغیندا ساخلایا بیلدی. آنجاق بورادا آراچدان اَنَن موحاجم، اطرافا گولـله آتمایا  باشلادی و سونوندا پولیسین آچدیغی آتشله اؤلدورولدو. 

ایتفاقی گؤرَن بیر سایی گؤرَنلر، موحاجمین زیگزاگلار چکرَک داها چوخ اینسانی اؤلدورمگی هدفلَمیش اولابیلَجگینی سؤیلَدی.

### اؤلکه‌لرینه گؤره اؤلوب و یارالانانلارین سایی‌لاری

## سوروشدورما و محله ائدنلر
فرانسه مدیاسی نین وئردیگی ایطلاعاتا گؤه کامیونو سورَن تئرورچو 31 یاشلی و تونس کؤکنلی و آدی **محمد لحویج بوهلال** (Mohamed Lahouaiej Bouhlel) ایمیش.حمله‌دن سونرا پرومناد دوز آنقلئ (Promenade des Anglais) جادده سی و فرعی یوللاری ایله، ترافیکه بوتونلوکله باغلاندی. تاکسیچیلر دا صاباحا دک اوجرت‌سیز داشیما یاپاجاقلارینی دئدیلر.

## عکس العمللر

## بَنزر ترور حمله‌لر
*  برلین‌ده کامیون ایله ترور سالدیریسی (۲۰۱۶)

## قایناقلار
* آنادولو تورکجه سی، انگلیسجه، و عربجه ویکی پدیا صفحه لری

## قالری


File:La_Promenade_des_Anglais_(14668462882).jpg

File:2016 Nice attack route annotated.jpeg

File:Lieu de l'attentat du 14 juillet 2016 à Nice cropped.jpg

File:2016 Nice attack shoes abandoned IMG 20160714 224859.jpg

File:Lahouaiej Bouhlel.jpg

File:Negresco de nuit.jpg

File:Tours - Hôtel de ville drapeau en berne après attentat Nice.jpg

File:Nice attack memorial VOA2.png

File:Promenade des Anglais memorial.jpg

File:John Kerry Watches on as Sergey Lavrov Lays a Bouquet of Flowers at a Memorial in Moscow.jpg

File:Monuments and memorials to the 2016 Nice attacks-481.jpg



بؤلمه:ترورچولوق
بؤلمه:داعش
نور (شهر)

**نور** ایران شهرلریندن بیری و مازندران اوستانیندادیر. بۇ شهرین جمعیتی ۵٬۴۵۷ نفردیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* "Nur, Iran", Falling Rain Genomics, Inc.

بؤلمه:مازندران اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:نور بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:ایرانین ساحیلی یاشاییش یئرلری
بؤلمه:خزر دنیزینین یاشاییش یئرلری
نکا

**نکا** ایران شهرلریندن بیری و مازندران اوستانیندادیر. بۇ شهرین جمعیتی ۴۶٬۱۵۲ نفردیر.

## دیل و دین
نکالی لار گیلکجه ، مازندرانلی و آذربایجان تورکجه سی ایله دانیشیرلار و اؤنلارون مذهب لری شیعه دیر.

## نکا تورک لری
نکا شهریستانیندا هر ۱۰۰نفردن ۲۰نفری تورک دیرلار و آذربایجان تورکجه سی ایله دانیشیرلار.نکانون تورک محله و شهید ترکیان محله لرینده خالقون چؤخو تورک دیرلار.نیم چاه(اؤزملی) دوقانلو ، اومال و بریجان کندلری ده آذربایجان تورکجه سی ایله دانیشیرلار.

## ال ایشلری
گمی دوزلتمک ، خالچا تؤخوماق ، کیلیم ، ججیم و سنتی پالتارلار نکانون ال ایشلری ساییلیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
بابولسر

**بابولسر** ایران شهرلریندن بیری و مازندران اوستانیندا بابولسر بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومونده یئرلشیب. بۇ شهرین جمعیتی ۴۷٬۸۷۲ نفردیر.

## قایناقلار

* Bābolsar  entry in the Encyclopædia Iranica
قائم‌شهر

**قائم شهر** ایران شهرلریندن بیری و مازندران اوستانیندادیر. بۇ شهرین جمعیتی ۲۰۴٬۹۵۳ نفردیر.

## دیل
قائم شهرین توپلامی مازنیجه ، تورکجه ، گیلکجه ، فارسجا و شهمیرزادی دیل لرینه دانیشیرلار.

## قایناقلار

*Columbia Encyclopedia
تونکابون

**تونکابون** ایران شهرلریندن بیری و مازندران اوستانیندادیر. بۇ شهرین جمعیتی ۴۳٬۱۲۸نفردیر.

## دیل
بو شهرین اهالی‌سی گیلکجه و مازنیجه دانیشیرلار.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
*High quality photo gallery of Shahsavar (Tonekabon)
*Gallery of Shahsavar (Tonekabon)
*http://toniau.ac.ir/ Islamic Azad University of Tonekabon
فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو

**فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو**، ایرانین اهواز شهرینین بویوک تاخیمیدیر. ایندی ایرانین سوپر لیگینده مبارزه آپاریر.

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا
روسلار

**روسلار** ( روس دیلی:русские) — ایسلاو خالقلارین‌دان بیری.

روسلار هیند - آوروپا دیل عائله‌سینین ایسلاو قروپونون شرقی-ایسلاو قولونا عایید آوروپانین ان چوخسای‌لی میللتی‌دیر. تخمینی سایلاری ۱۳۳ میلیون نفردیر. ۲۰۱۰-جو ایلین سیاهییاآلینماسینا گؤره روسیادا سایلاری ۱۱۱ ۰۱۶ ۸۹۶ نفردیر .

یاییلما اراضیلری اساساً شرقی-آوروپا دوزنلیی، وولقابویو، دون و کوبان چایلاری حؤوزه‌لری، اورال، غربی سیبیر دوزنلیی، آلتای، سایان، اورتا سیبیر یاستی داغلاری، وئرخویانسک سیرا داغلاری، بایکال گؤلو اطرافی، کامچاتکا یاریم‌آداسی، آمور چایینین آشاغی آخاری و سیخوتئ-آلین سیرا داغلاری. شرقی-آوروپا دوزنلیینی چیخماقلا اساساً شهرلرده و بؤیوک قصبه‌لرده یاشاییرلار.

بون‌دان باشقا چوخ سای‌دا روس اوکراین (۹ ملن.)، قازاخیستان (۳،۵ ملن.)، اؤزبکیستان (۵۰۰ مین.)، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری (۳،۵ملن.)، کانادا (۵۰۰ مین.)، بلاروس (۸۰۰ مین.)، آذربایجان (۱۸۰ مین.) و بیر سیرا باشقا اؤلکه‌لرین اساساً شهرلرینده یاشاییرلار. دیندارلاری اساساً پراووسلاو خریستیانلاردیر. ائتنوقئنئزلرین‌ده بیرینجی نؤوبه‌ده هینداوروپالی ایسلاولار، ائل‌جه ده آلتای‌لی فین-اوقور و تورک-تاتارلار ایشتیراک ائدیبلر.

## همچینین باخ
* آذربایجان‌دا روسلار

## ایستینادلار

## گؤرونتولر

File:Вилково, Дунайские плавни 1962 г.JPG|
File:Russian Orthodox Church, Old Shanghai.jpg|
File:Eglise notre dame de l assomption 7.jpg|
File:Ivan Bilibin 025.jpg|
File:Russian language status and proficiency in the World.svg|
File:Gorskii 04421u.jpg|
File:Gagarin in Sweden.jpg|
File:Stamp behterev.jpg|



بؤلمه:روسلار
بؤلمه:آذربایجان‌دا یاشایان خالقلار
بؤلمه:ائتنوقرافی
بؤلمه:دیل
بؤلمه:خالقلار
ملوک ضرابی

**ملوک ضرابی**، (دوغوم: ۱۲۸۶ - اؤلوم: ۱۳۷۸) بیر ایرانلی سونتی اوخوجو ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:ایرانلیلار
جاینیزم

**جاینیزم** — میلاددان اؤنجه ۶-جی عصرده هیندوستاندا یارانمیش اوْرتودوکس اوْلمایان بیر دیندیر. جاینیست‌لرین سایی ۳ میلیونا یاخین تخمین اوْلونور.

جاینیزم «غالیب» معناسیندا اوْلان «جینا» یوْخسا «بؤیوک قهرمان» معناسیندا اوْلان ماهاویرا لقبلی بیر شاهزاده اوْلان واردامانا جیناتانین قۇردوغو دینی بیر حرکتدیر. جاینیزمین دوکتوریناسی اساساً «تیرتانکارا» دئییلن کئچید ائدن، کئچید تاپان و یوْل گؤسترن اوْلاراق ماهاویرایا سیتاییشدیر. ماهاویرانین نیروانایا چاتماسی جاینیست تقویمی‌نین باشلانغیجی اوْلموشدور. بودیزم و جاینیزم آراسینداکی بنزرلیک‌لرین بیر سببی ده قوتاما بودا ایله ماهاویرانین عئینی دؤنمده یاشادیغی‌دیر. هر ایکی‌سی برهمن‌لره، اوْنلارین دین اۆصۇللارینا دۆشمن اوْلوب، «قاتی کاست» سیستمینه و قۇربانلارا قارشی‌دیرلار. آنجاق بۇدیزم ایله جاینیزم آراسیندا بؤیوک فرقلر ده تاپیلماقدادیر.

## منابع

بؤلمه:دین
بؤلمه:شرق دینلری
بؤلمه:Dualism
بؤلمه:Indian religions
بؤلمه:Moksha-believing religions
بؤلمه:جاینیزم
بؤلمه:Nontheism
بؤلمه:Religions that require vegetarianism
بؤلمه:Transtheism
تورکیه باشاری‌سیز کودتاسی (۲۰۱۶)

**تورکیه باشاری‌سیز کودتاسی** یادا کودیتاچیلارین وئردیگی آدلا **یورددا باریش حرکتی**، ۱۵–۱۶ جولای ۲۰۱۶ آراسیندا تورکیه سیلاحلی گوجلری ایچینده اؤزلرینی یورددا باریش شوراسی اوْلاراق آدلاندیران بیر قروپ عسگر طرفیندن مۆحقق اوْلان باشاریسیز عسگری بیر کودتا چالیشماسی ایدی.

## حادیثه لر
### کودتانین باشلانماسی
تورکیه سیلاحلی گوجلری ایمئیل آدرسیندن مدیا منسوبلارینا گؤندریلن پیامدا "اؤلکه یؤنتیمینه بۆتونلویونه ال قوْنولدو" آچیقلاماسی یاییلیب و تورکیه رادیو تلویزیون قورومو و هاوا آلانلاری عسگر گوجلری کوْنتروْلونا گئچدی. سوْن خبرلره گؤره آنکارادا عسگر و اؤزل پوْلیس آراسیندا آتیشمالاردا ۱۶ پوْلیس اؤلدورولموشدور. ایستانبولون آسیانین اوروپایا باغلادیغی کؤرپولری ده کودیتاچیلار طرفیندن باغلاندی.

### خالقین خیاوانلارا گلمه‌سی
thumb|left|کودتانین قارشی سینی آلان تورکیه خالقی
تورکیه‌نین بیر چوْخ شهرینده خالق کودتایا قارشی خیاوانلارا چیخدیلار. کودتاچیلارین الینه دۆشموش اوْلان آتاتۆرک هاوالیمانی قاباغیندا خالق کودتاچی تانکلارین قاباغیندا تظاهورات ائتدیلر. صبیحه گؤکچن هاوالیمانیندا دا بنزر وضعیت گؤروندو.
### کودتانین مغلوب اوْلماسی
ساعات ۷:۳۰-دا سی‌ان‌ان تۆرک کانالی اوْردو باشچیسی هولوسی آکارین کودتاچیلار الیندن قۇرتاریلیب امنیتلی بیر یئره گئتدیگینی سؤیله‌دی. آکارین کودتایا قارشی عملیاتین باشینا گئچه‌جگی بیلدیریلدی. ساعات ۸:۱۲-ده روئیترز خبر آژانسی٬ اوْردو باشقانلیغی بیناسی‌نین یئنی‌دن حؤکومته باغلی گۆجلرین الینه گئچدیگینی سؤیله‌دی. تۆرکیه بؤیوک میللت مجلیسی و جۆمهۇر باشقانلیغینا اوْلان هۆجۇملارین دا سوْنا چاتدیغینی بیلدیردی.

## عکس‌العمل‌لر

## قایناقلار
اورارتو

**اورارتو ** ()، ایندیکی تورکیه‌ ده یئرلشن بیر اسکی اؤلکه ایدی.
## بونلارا دا باخ
*گیلزان

## قایناق لار

## قالری

Image:Urartu860-840.png
Image:Urartu840-820.png
Image:Urartu820-785.png
Image:Urartu785-753.png
Image:Urartu753-743.png
Image:Urartu743.png
Image:Urartu743-735.png
Image:Urartu735-715.png
Image:Urartu715-713.png
Image:Urartu713-680.png
Image:Urartu680-610.png
Image:Urartu610-585.png



بؤلمه:آذربایجان تاریخی
بؤلمه:ایران تاریخی
بؤلمه:تاریخده تورک دولتلر
بؤلمه:ماد تاریخی
ایسپئیس ایکس

بندانگشتی|سول|ایسپئیس ایکس شیرکتی لوقوسو**ایسپئیس ایکس **یا **اوزای آراشدیرما و آختارماق تکنولوژیلری شیرکتی**(انگلیسجه. SpaceX، Space Exploration Technologies Corporation)، آمریکا کالیفورنیا ایالتینده کی **هاوثورن **شهرینده بیر اوزای داشیماچیلیغی (فضا یا حمل و نقل) شیرکتی دیر.

شیرکئت 2002 ایلینده، داها قاباق پای پالین دا قوروجولارین‌دان اولان، تسلا موتورز شیرکتی‌نین آپاریحی مودوروالون موسک طرفیندن; مارس(مریخ)ین کولونیلشدیریلمسینی ساغلاماق اۆچون فضا داشیماچی‌لیغینین هزینه سین دوشورمک هدفیله قورولدو. ایندی یه قدر فالکون 1 و فالکون 9 آدلی، اَن باشدان تیکرار ایشلتمک اوجون طراحلیق اولموش، فضایا اوچورتماق راکت سیستملرینی و فالکون 9 طرفین‌دن مدار چیخاریلمیش اولان، میلتلرآراسی فضایی دوراغنا ملزومات/ارزاق تامین ائتمک اۆچون دراقون (اینسان‌سیز) فضایی  آراجینی گَلیشدیردی. دراقون اوزای آراجینین اینسانلی حالی گئلیشدیرمئ آشاماسیندادیر.

سول|بندانگشتی|ایسپئیس ایکس گنل مرکزی، هاوثورن، کالیفورنیا
سول|بندانگشتی|ایسپئیس ایکس چالیشانلار دراقون کپسولو ایله ایسپئیس ایکس گنل مرکزینده، هاوثورن، کالیفورنیا، 2015

سول|بندانگشتی|فالکون1 ـین بیرینجی اؤرنگی ایسپئیس ایکس بیرلشدیرمه تاسیسلرینه ایکن
ساغ|بندانگشتی|300x300پیکسل|سولدان ساغا، فالکون1، فالکون 9 وی1.0 ، فالکون 9 وی 1.1ین فرقلی نؤعو، و فالکون هیوی(آغیر)ین ایکی فرقی چئشیدی

سول|بندانگشتی|دراقون اوزای آراجی میلتلر آراسی دوراغا یاخینلاشاراق
بندانگشتی|کوتس2 دراقونون ایچی

سول|بندانگشتی|ایسپئیس ایکس فیرلاتما آراجلاری نین راکت چکیردکلری نین بؤیلاری نین قیاسلامالاری: (سولدان ساغا) فالکون 9 وی1.0 2010، فالکون 9 وی1.1 2013، و 10 متر اَنلی، 9 راپتور، مارس کولونی داشیجی سی اۆچون بیرینجی آشاما سورعت قازاندیریجی راکت

## قایناقلار
* آنادولو تورکجه سی ویکی پدیا صفحه سی
سبزیوار

**سبزیوار** رضوی خوراسان اوستانی‌ سبزیوار بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲۴۳٬۷۰۰ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سبزیوار بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
نیشابور

**نیشابور**، اسکی خوراسانین اسکی باشکندی، و ایندیکی رضوی خوراسانین بؤیوک شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهرین نوفوسو، ۲۰۰۶-جی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا  ۲۷۶،۰۸۹ نفر ایمیش. نیشابوردا بایات و گوکلنگ تورکلره یاشاییلان و سلجوقلی تورک امپراطورلوغونگ ایلکینجی باشکنده شو نیشابور ایمیش. نیشابور تورک لهجسه اینگ چوخ تورکمن دیلینه منگزیر. نیشابورینگ اردوغش کندینده ده آذربایجانلی تورکلر یاشاییلان. اوزبکلر ده شوروی دونمینده سمرقند و بخار گوچوپلن خراسانا اوزلنن شو نیشابوردا ارمز، تاراش، آسیایی و... فامیللره اصالتاً اوزبکدیلن. داغا چوخ ده آوشار تورکلره، جرایلی لر و قشقاییلر ده بولگده یاشاییلان. قشقاییلره نادرشاه گوچدورپ بلیگه. شو هامال ده نیشابورینگ یوزده قیرق بشی تقریباً تورکدیلن و مذهبلره اینگ چوخ اون‌ایکی اماملیگ شیعه‌سه‌ده همده یددی اماملیلرده درخت سنجد و داغی و یوقاری دیزباددا یاشاییلان.

## قایناقلار

بؤلمه:نیشابور بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
تیران

**تیران** ایندیکی ایصفاهانین  شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهرین نوفوسو، ۲۰۰۶-جی ایلين نوفوس سایی‌سی اساسيندا   	۶۹۰۴۷نفر ایمیش.
## قایناقلار
* ایرانین آمار مرکزی
نجف‌آباد

**نجف آباد** ایندیکی ایصفاهانین  شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهرین نوفوسو، ۲۰۰۶-جی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا ۶۹۰۴۷ نفر ایمیش.
## قایناقلار

بؤلمه:ایصفاهان
بؤلمه:ایصفاهان اوستانی‌نین شهرلری
شاهین‌شهر

**شاهین شهر** ایندیکی ایصفاهان اوستانی‌نین شهرلریندن بیری‌دیر.

## اهالیسی
1395-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً  شهرده ۱۷۳٬۳۲۹ نفر یاشاییر.
  ایران-عراق ساواشی زامانی  ساواش بؤلگه‌لریندن، خوصوصاً ده  خوزیستاندان چوخلو سایدا موهاجیر بو شهره کؤچوب. حاضیردا بو شهرده فارس، لور، قاشقای تورکلری، ارمنی‌لر و آسوری‌لر یاشاییر.  

## قایناقلار

بؤلمه:ایصفاهان
بؤلمه:ایصفاهان اوستانی‌نین شهرلری
سمیروم

**سمیرم** ایندیکی ایصفاهانین  شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهرین نوفوسو، ۲۰۱۶-جی میلادی ایلين نوفوس سایی‌سی اساسيندا   	 	۲۶٬۹۴۲ نفر ایمیش. سمیروم اهالی‌سی قاشقای تورکجه‌سی و فارسجا دیللرینه دانیشیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:ایصفاهان
بؤلمه:ایصفاهان اوستانی‌نین شهرلری
اسکی تورکجه

**اسکی تورکجه** و یا **قدیم تورک دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Old Turkic language، عرب‌جه: لغة تركية قديمة، آنادولو تورکجه‌سی: Eski Türkçe، فارسجا: زبان ترکی باستان) — اورخون الیفباسی ایله یازیلیرمیش. آلتای دیللرینه باغلی بیر دیل‌ایمیش.

اسکی تۆرکجه٬ تۆرک یازی دیلی‌نین ایلک دؤوره‌سیدیر. بۇ دؤنم٬ گؤی‌تۆرک٬ اۇیغور و قاراخانلی‌لار دؤنمی‌نین بیر بؤلومو (۱۳-جۆ میلادی یۆز ایله کیمی) اوْلماق اۆزره سککیز عصرلیگه یاخین بیر دؤنمه شامیل اوْلور.

**اسکی تۆرکجه**٬ تۆرک یازی دیلی‌نین ایلک دؤوره‌سی‌دیر. بۇ دؤنم٬ گؤی‌تۆرک٬ اۇیغور و قاراخانلی‌لار دؤنمی‌نین بیر بؤلومو (۱۳-جۆ یۆز ایله کیمی) اوْلماق اۆزره سککیز عصرلیگه یاخین بیر دؤنمه شامیل اوْلور.

## آغیزلار
اسکی تۆرکجه‌ده آغیز آیریلیقلارینی ایلک یازی‌لاردان بری گؤرمک اوْلور. آنجاق آغیزلارین آیریلیق‌لاری‌نین بؤیوک اوْلمادیغی اۆچون٬ اسکی تۆرکجه بیر بۆتون اوْلاراق ساییلیر. ایلک آیریلیق‌لاری اوْرخون یازیلاریندا گؤرمک اوْلور. اؤرنک اۆچون بیرینجی شخص اۆچون توْنیوکوک یازی‌سیندا «بن» ایشلنرکن٬ کۆل تیگین یازی‌سیندا «من» ایشلنیر. اسکی تۆرکجه آغیزلاری گؤی‌تۆرک آغزی و اۇیغور آغزینا آیریلیر. 

## آیریجا باخ

* قدیم تورک دیلی

## قایناقلار
*آنادوْلو تۆرکجه‌سی ویکی‌پدیاسی٬ «Eski Türkçe»

بؤلمه:التصاقی دیللر
بؤلمه:سیبری تورک دیللری

بؤلمه:گؤی‌تورکلر
باصری

**«باصری»** ایراندا یاشایان بیر ائل آدیدیر.

## قایناقلار

* باصری آنلاین

## قالری

File:Basseri map in Iran.png|
File:Basseri-Harm.jpg|
File:persian rug.jpg|



بؤلمه:ایران
بؤلمه:خالقلار
بؤلمه:فارس اوستانی
کیش (شهر)

**کیش** — ایرانین هورموزگان ولایتین‌دە یئرلشن بیر آدا و آزاد تیجارت ساهه‌سی‌دیر. بو آدا فارس خلیجینین گونئینده، بندر عباس شهرینه یاقین یئرلشن‌دیر. ایرانین چوخ مهم توریستیک و اقتصادی مرگزلرندن بیریدیر.  

## جغرافیا
کیش آداسی تقریباً ۹۱ کیلومتر² ساحه‌یه مالیک‌دیر. ساحیل اوزونلوغو ۴۰ کیلومتر‌دیر. آدا، سوب‌تروپیک ایکلیمینه صاحب‌دیر. یای آیلارین‌دا چوخ ایستی و روتوبتلی، قیشتا ایسە مولاییم‌دیر. اساسن قوملو چیملیکلر و تمیز دَنیز سویی ایله تانینیر.  

## تاریخ
کیش آداسی قَدیم زمان‌لاردان فارس خلیجین‌دە مهم تیجارت مرگزی اولموش‌دور. عرب‌لر، پورتوغال‌لار و مختلف فارس سولا‌له‌لری بورادا حاکمیت سورموش‌لار.  
۲۰-چی عصر‌دە آدا سورتلی اینکشاف ائتمیش، خصوصن ۱۹۷۰‌چی ایل‌لرده بین‌الخالق توریزم لایه‌لری حیاتا گئچیلمیش‌دیر. ایران اسلام انقلابین‌دان سونرا دا کیش آزاد تیجارت ساهه‌سی اعلان اولوندو و بو گون‌ده اقتصادی باخیم‌دان مهم رول اویناییر.  

## اقتصادیات
آدا آزاد تیجارت ساهه‌سی اولدوغو اوچون خارجی سرمایه‌گذاران و توریست‌لر اوچون وئرگی گؤزشتیلری واردیر.  
اساس ساحه‌لر:
* توریزم  
* بین‌الخالق تیجارت و سرگیلر  
* بانکچیلیق و مالیه خیدمەت‌لری  
* ناقلیات و گمی‌چیلر  

## توریزم
کیش آداسی ایرانین این مشهوره توریزم مرگزلرین‌دندیر. چوخ تانینان مَکان‌لار:  
* *دلفین پارکی*  
* *حریره قدیم شهری*  
* *یونس آکفاریومی*  
* *گؤزل چیملیکلر و دنیز ایضمانی*  
* *کیش تیجارت مرگزی و بویوک بازارلار*  

هر ایل مین‌لرله داخلی و خارجی توریست کیش آداسینا سفر ائدیر.  

## ناقلیات
کیش‌دە بین‌الخالق هوایی میدان فعالیت گؤستریر. هوایی ائلاقده تهران، شیراز، اصفهان، مشهد و بعضی خارجی شهرلرله وار.  
آدادا داخلی ناقلیات اوچون آوتوبوس و تاکسی خیدمەت‌لری فعالیت گؤستریر.  

## مدنیت
کیش، هَم یئرلی هورموزگان مدنیتینین، هَم‌ده معاصر ایران مدنیتینین قاریشیغینی ائکس ائتدیر. اَننه‌وی موسیقی‌لر، دنیز مطبخی (بالِق و دنیز محصوللاری)، هَمچینین بین‌الخالق مطبخلر آدادا گئنیش یایلمیش‌دیر.  

## خارجی لینکلر
* رسمی سایت   
* [فارسی ویکی‌پدیا صحیفه‌سی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%8C%D8%B4_(%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87))  

## قایناقلار
* ایرانین آمار مرکزی

بؤلمه:هورموزگان اوستانی‌نین شهرلری
آران و بیدگل

**آران و بیدگل** ایصفاهان اوستانیین  شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهرین نوفوسو، ۲۰۰۶-جی ایلين نوفوس سایی‌سی اساسيندا   	 	۱۰۰٬۰۰۰ نفر ایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:ایصفاهان
بؤلمه:ایصفاهان اوستانی‌نین شهرلری
بیرتونز

**بیرتونز** تحلیلی-خبری وبسایت اولاراق آذربایجان موسیقی خبرلری‌نی یایینلایان بیر وبسایت‌دیر. بو وبسایت تورکجه و فارسجا دیل‌لرینده فعالیت ائدیر.

بیرتونز ایرانین ایلک تۆرکجه موسیقی وبسایتی‌دیر. بو وبسایت ۱۱ آذر ۱۳۹۳-جۆ ایلینده فعالیته باشلامیشدیر. بو وبسایت آذربایجان موسیقی‌سی‌نین یئنی خبرلری، کونسرت گوزاریشلری، ماهنی‌لاری، آلبوم‌لاری و تنقید و بررسی ایله یئنی‌لنیر.

## بیرتونزون مۆختلیف بؤلوملری
* موسیقی خبرلری
* یئنی ماهنیلارین ائندیرمه و  آنلاین دینله‌مه ایمکانی
* یئنی آلبوملارین ائندیرمه و  آنلاین دینله‌مه ایمکانی
* کونسرتلرین خبرلری
* آذربایجان تورکجه‌سینده رادیو

## قایناقلار

بیرتونز، ویکی پدیای فارسی

آشنایی با وبسایت هنری و وفرهنگی بیرتونز

“بیرتونز” دیلیمیزین موسیقی سسی 

موسیقی آذربایجانی در رکود به سر می‌برد/استقبال از «آغیز یئمیشی» خوب بود 

رادیو بیرتونز، شب یلدا، باحضور هنرمندان آذربایجانی 

جشنوراه وب و موبایل سال 1394

## باغلانتی

وبسایت بیرتونز
اورومچی

اۆرۆمچی-(اویغورجا:ئۈرۈمچى شەھىرى) چین نین بیر شهری دیر. اهالي 2010 سايينا گؤره 3,112,559 نفردیر. شهرين اراضيسي 14,577  کم² اوْلوب،

## قارداش شهرلر

اۆرۆمچی نین قارداش شهرلر:

Almaty is a state-level city of Kazakhstan
آذربایجان مدنیت ائوی

**آذربایجان مدنیت ائوی**٬ غیری دولتی مدنی بیر تشکیلات (NGO) اولاراق ۱۳۹۴. ۱۰.۵ ده مدنی و ایجتماعی عرصه‌لرده چالیشماق اۆچون قانونی مجوزینی سلماس فرمانداری‌سیندن آلمیشدیر. بو تشکیلات میلی مدنیته خیدمت، اونو یایماق و گوجلندیرمک، هم ده ایجتیماعی بیرلیک و دایانیشمانی گوجلندیرمه‌یی اؤزونه هدف سئچه‌رک، موختلیف جلسه‌لر، ییغینجاقلار، مراسیملر، آراشدیرمالار و یایینلار یولو ایله، سئچدییی هدفلره چاتماق نیتینده‌دیر.
اونون ثبت شوماره‌سی (87) و میلی کودو (14005669173)دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجان ادبیاتی
حاجی‌آباد (هورموزگان)

**حاجی‌آباد** ایندیکی هورموزقانین  شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهرین نوفوسو، ۲۰۰۶-جی ایلين نوفوس سایی‌سی اساسيندا   	 	 	 	 	20,264نفر ایمیش.
## قایناقلار
* ایرانین آمار مرکزی
کارتل

**کارتل** — عئینی ساحه‌ده چالیشان شیرکتلرین مالی-حۆقۇقی باغیمسیزلیقلارینی قوْرویاراق بازاری بؤلوشوب اله گئچیرمه‌لری اۆچون ال‌بیر اوْلمالاری‌دیر. کارتل بازاردا اینحیصار یاراداراق ریقابته ضرر وئریر. کارتل شکلینده آنلاشانلار٬ گۆج بیرلیگی ایله باشقا رقیبلرین مئیدانا گیرمه‌سینه قارشی چالیشارلار. بۇ مسأله‌لره گؤره بعضی اؤلکه‌لر کارتل‌لری قاداغان ائدن قانونلار قۇرموشلار.

اۇلوسلارآراسی کارتل‌لرین یارانماسینا دؤولتلر چوْخ مانع اوْلا بیلمه‌ییرلر. بئله کارتل‌لر بازارا گؤندردیک‌لری جینسلری آنلاشیب آزالداراق منفعت‌لرینی چوْخالتماغا چالیشیرلار. ان آدلیم اۇلوسلارآراسی کارتل‌لردن «اوپک»دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایقتیصاد
سولطانیه

**سۇلطانیه** ایندیکی زنجان اوستانینین شهرلریندن بیری‌دیر کی سولطانیه بؤلگه‌سینین مرکزی دیر. بو شهرین نۆفوسو، ۲۰۰۶-جی میلادی ایلين نۆفوس سایی‌سی اساسيندا ۷٬۱۱۶ نفر ایمیش.

## قالری

فایل:Soltaniyeh exterior.jpg|
فایل:Matrakçı Nasuh Soltaniyeh Map (1).JPG|
فایل:Matrakçı Nasuh Soltaniyeh Map (2).JPG|
فایل:Amingholamali Soltaniyeh Landscap Zanjan.JPG
فایل:Soltaniyeh dome by Mardetanha 6355.JPG
فایل:The mausoleum of Öljaitü in Soltaniyeh.jpg
فایل:Village of Soltaniyeh and dome in 1969.jpg
فایل:Soltaniyeh dome by Mardetanha 6349.JPG
فایل:Soltaniyeh dome by Mardetanha 6356.JPG
فایل:Soltaniyeh dome by Mardetanha 6365.JPG
فایل:Soltaniyeh dome by Mardetanha 6382.JPG
فایل:Soltaniyeh dome by Mardetanha 6374.JPG
Different Views of the Major Cities in Persia WDL11740.png
Soltaniyeh dome 5.JPG
Soltaniyeh dome 1.JPG
Ab Anbar in soltaniyeh.JPG
Soltaniyeh interiors.jpg



## قایناقلار

بؤلمه:سولطانیه بؤلگه‌سی
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین شهرلری
آب‌بر (زنجان)

**آب‌بر** و یا یئرلی خالقین دئیمینده **اوبار، اوبَر**، ایندیکی زنجان اوستانینین  شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهرین نوفوسو، ۲۰۱۶-جی میلادی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا   	 	 	۸،۰۹۱ نفر ایمیش.
آببار شهری تاریم بؤلگه‌سینین مرکزی دیر.

## سوی و دیل
بو شهرین بۆتۆن اهالی‌سی تۆرک‌دۆرلر و آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

## اکین اۆرۆنلری
آب‌بر و بوتونلوکده تاریم بؤلگه‌سی اکینچیلیک باخیمیندان بیر ال‌وئریشلی بؤلگه‌ اولاراق؛ اوندا ایسه زیتون، نار، انجیر، اوزوم، آلما، حیوا، آرمود، آلچا، قوز، گیلاس، دویو، سوغان، ساریمساق، یئرآلما، بوغدا، آرپا، اریک و باشقا اۆرۆنلر یئتیشدیریلیر.تاریم زیتون باخیمیندان ایران و گونئی آذربایجان‌دا بیرینجی بؤلگه ساییلیر.

## ال اۆرۆن‌لری
بو منطقه نین ال اۆرۆنلریندن خالچا ، سوماک ، ججیم ، سبت(نار آغاجینین ترکه سیندن)، یایلیق ، پاپاق ، کؤینک و تومان و...اؤرنک گؤسترمک اولار.

## قایناقلار

بؤلمه:طارم بؤلگه‌سی
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین شهرلری
صایین‌قالا

**صایؽن‌قالا** (، ) ایرانین زنجان اوستانینین شهرلرین‌دن بیری‌دیر. بو شهرین نوفوسو ۲۰١۶_جی ایل‌ده ۱۲،۹۸۹ نفر ایمیش. اهالیسی تۆرکدور وآذربایجان تورکجه سی ایله دانیشیرلار.

## محصول‌لار
اوزوم بو شهرین اصلی محصولی دیر.اوزوم دن آیری آلما ، هولو ، آلو ، قوز ، بادام ، آرمود ، گیلاس ، آلبالی و ایده بورانین باشقا محصول لاری دیر. ایللیک اولاراق بو شهرین باغ‌لاریندا ۳۰ نوع اوزوم عمله گلیر.

## گزملی و گؤرمه لی یئرلر
علی یورد تپه سی ، ایمامزادا یحیانین اسکی تپه سی ، گاودره نین اسکی حؤضو ، طالیب ایوانی محوطه سی ، ینگه ایمام(سارا و قاسیم)، ایمام زادا عبدالله ، خراسانلو شلاله سی و چرگر کندینین سدی صائین قلعه نین گؤرمه لی یئرلریندن ساییلیرلار.

## صائین قلعه نین کندلری
چرگر 

الگزير

داشبلاغ 

کوه زین

جداقیه 

ارهان

سروجهان

خراسانلو

کبودچشمه

پیرزاغه

گاودره

## قایناقلار

بؤلمه:ابهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین شهرلری
خورمدره

**خۆررمدره** — () زنجان اوستانینین خورمدره بؤلگه‌سی‌نین مرکزی‌دیر.

## تاریخ
تاریخی قایناق‌لاردا ۱۸-جی عصردن اؤنجه خورمدره‌نین آدی چکیلمیر. ایلک اولاراق ایتالیا کؤکنلی سیاح، جملی کارری شاه سولئیمان صفوی دؤنمینده ۱۶۹۴-جی ایلده ایلک دفعه اولاراق خورمدره‌نین آدینی چکیر. قاجار دؤنمینه قدر، خورمدره اؤنمسیز و کیچیک بیر کند ایمیش. آما بو یاشاییش منطقه‌سی‌ تهران - تبریز کاروان یولو اوستونده یئرلشدیگی اوزوندن؛ او دؤنم‌دن بری یاواش یاواش اؤنم قازماغا باشلامیشدیر. ۱۹-جو عصرین ایلک دؤنم‌لرینده فرانسالی سیاح، ژوبر؛ خورمدره‌نی ابهرین یانیندا کیچیک بیر دره آدلاندیراراق؛ بؤلگه حاکیمینین اوردا اوتوردوغونو قئید ائتمیشدیر. بو سیاح فتحعلی شاه قاجار چاغیندا بو بؤلگه‌دن گؤروش کئچیرمیشدیر. انگلیس اصیللی جیمز بیلر ایسه ۱۸۳۴-جی ایلده خورمدره کندینین یاشیللیغینا دَیینه‌ره‌ک؛ بو کندین بول سولو بیر چای و باغ‌لار آراسیندا یئرلشدیگینی بیلدیرمیشدیر. خورمدره‌دن تفصیللی بحث ائدن ایلک قایناق ادیب‌الممالک مقدم مراغه‌ای‌نین دافع‌الغرور کیتابی‌دیر. ۱۸۵۷-جی ایلده قلمه آلینمیش بو کیتابا اساساً خورمدره زنجان (خمسه) بؤلگه‌سینین ابهر بؤلومونده بیر کند اولاراق؛ ۳۰۰ عائیله اوردا یاشایارمیش و کندده ییغجام ۴ محلله وار ایمیش. هر محله‌نین ایسه آیری حامام و مسجیدی اولاراق؛ اونون مالیاتی ایسه ۴۸۰ تومن پول و ۱۷۰ خالوار دگرینده اشیاء ایمیش. ایسوئچلی سیاح هئدینگ ۱۹۰۵-جی ایلده بورانین باغ‌لار ایله چئوره‌لنمیش بؤیوک بیر کند اولدوغونو قئید ائده‌رَک، بورادا مظفرالدین شاهین اوغلو محمدعلی میرزه‌یه عائید اولان یاریمچیق بیر سارای‌دان بحث ائتمیشدیر. او بورانین تیکیلمک سببینی محمدعلی میرزه‌نین تبریزدن تهرانا ائتدیگی سیاحت زامانیندا استراحت یئری اولاراق استفاده ائتمه‌سی قئید ائتمیشدیر. ۱۹۱۸-جی ایلده آدامک خورمدره‌نین دؤردده بیرینین شاها عائید اولدوغونو قئید ائده‌رَک، بورادا یاشایان اهالینین ساییسینی ۳،۰۰۰ نفره قدر تخمین ائتمیشدیر کی بونلاردان ۱۶۰ نفری سئیید و گلیری آز اولان اهالی اولاراق؛ مالیات اؤده‌مز ایمیش‌لر. خورمدره کندینین مالیاتی او دؤنمده ییغجام ۷۰۰ تومن نقد پول و ۱۹۳ خالوار ارزاق (تاخیل و پاخلالی بیتکی‌لر) تشکیل ائدیرمیش. قایناق‌لاردا خورمدره‌نین آدی تبریز یولو اوزه‌رینده یئرلشن منزیل‌لردن بیری اولاراق چکیلیب‌دیر. حاج سیاح ۱۸۶۰-جی ایلده خورمدره‌نین ابهررود بؤلگه‌سینده یئرلشن اؤنملی کندلردن بیری اولدوغونو وورغولاماق‌لا؛ بورادا ۷۰۰ عائیله‌یه قدر اهالینین یاشادیغینی قئید ائتمیشدیر. خورمدره اهالیسینین ۱۹۴۱-جی ایلده ۷،۶۰۰ نفردن آرتیق اولدوغو تخمین ائدیلمیشدیر. بورادا قورولموش ایلک ایقتیصادی تشکیلات ۱۹۴۵-جی ایلده فعالیته باشلایان ایقتیصاد کیبریت ایستحصالی زاوودو (فابریکاسی) اولموشدور. حال حاضیردا بوردا مینو بیسکویت و شکلات زاوودو (فابریکاسی) فعالیت گؤستریر.

## اتنیک دیل و دین
بو شهرین اهالیسی تورک و شیعه موسلمان‌دیرلار و تورکجه‌نی اؤزلرینه مخصوص بیر لهجه ایله دانیشیرلار.

## محله‌لر
thumb|250px|توحید میدانی

## قایناقلار

بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:خورمدره بؤلگه‌سی
موغول ایمپیراتورلوغو

**موغول ایمپیراتورلوغو** موغول‌لار طرفیندن قورولان بیر تاریخی دوولتدیر.

## تاریخی
۱۲-جی یۆز ایـلده  موغوللاردا قبیله قۇرولوشو داغیلدی و  اوردولار یاراندی. اوردو رئیسلری باهادیرلار ایدی. دؤولتین اساسینی تئموچین آدلی باهادیر قوْیموشدور. ۱۲۰۶-جی ایلده  اونون چایی ساحیلینده  کئچیریلن قۇرولتایدا تئموچین خاقان اولدو و  چنگیزخان آدلاندیریلدی. او ,۱۲۰۷-۱۲۱۱-جی ایللرده  سیبیری و  تۆرکوستانی ,۱۲۱۵-جی ایلده  شمالی چینی ایشغال ائتدی. چنگیزخان ۱۲۱۹-۱۲۲۰-جی ایللرده  ایسه  بوخارا ,سمرقند ,اوزگنج و  اوتراری توتدو.
۱۲۲۷-جی ایلده  چنگیزخان اؤلدو و  بؤیوک خاقان اوقتای خان اولدو. موغولیستان چنگیزخانین ۴ اوغلو: اوقتای خان ,جغتای ,جوجی ,تولی آراسیندا  بؤلوشدورولدو.

۱۲۳۵-جی ایلده  نوه‌سی باتوخان اوروپانین جنوب-شرقینه  یۆروش ائتدی. او ,خزر و روسیه نین جنوب-شرق چؤللرین ایشغال ائتدی و  ۱۲۳۷-جی ایلده  ریازانی ,۱۲۳۸-جی ایلده  ولادیمیر شهرلرینی اَله  کئچیردی. ۱۲۴۰-جی ایلده  کیئف شهرینی ده  توتدو. ۱۲۵۱-جی ایلده  باتی خانین کمکی ایله  خاقان اولدو. آرتیق اوردودا عۆصیانلار باش وئرمیه  باشلادی.

۱۲-جی یۆز ایـلین آخیرلاریندا قوبلای‌خانین دؤورونده ایسه  چینین جنوبون دا ایشغال ائدیلدی. پایتخت قاراقورومدان پکنه  کؤچورولدو. ۱۴-جو یۆز ایـلده  عۆصیانلار و چکیشملر نتیجه‌سینده ایمپراتورلوغو داغیلدی و  یئرینده  مۆستقیل دؤولتلر یاراندی.

## کولتور

## قایناقلار

## گورونتولر


File:Mongolia XI.jpg

File:East-Hem 1200ad.jpg

File:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg

File:Dschingis Khan 01.jpg

File:Mongol Empire c.1207.png

Image:CoronationOfOgodei1229.jpg

File:Sacking of Suzdal by Batu Khan.jpg

File:Batu Khan on the Throne by Rashid al-Din.jpg

Image:LetterGuyugToInnocence.jpg

File:Turtle-Karakorum.jpg

File:Hulagu Khan.jpg

File:DiezAlbumsFallOfBaghdad.jpg

File:Bagdad1258.jpg

File:MongolEmpire.jpg

File:DiezAlbumsArmedRiders II.jpg

File:YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg

File:Mōko Shūrai Ekotoba Mongol Invasion Takezaki Suenaga 2 Page 5-7.jpg

File:Mongol warrior of Genghis Khan.jpg

File:Funérailles de Tchaghataï.jpeg

File:Temür Chabar Toqta Öldjeïtu.jpeg

File:MongolsInHungary1241.jpg

File:MongolEmpireDivisions1300.png

File:Menli I Giray.jpg

File:Genghis Khan The Exhibition (5465078899).jpg

File:Subudei.jpg

File:DiezAlbumsExecution.jpg

File:GhazanConversionToIslam.JPG

File:OljeituToPhilippeLeBel1305.jpg

File:Toda Mongke and His Mongol Horde.jpg

File:成吉思汗金币.JPG

File:Mongols-map.png

File:Facial Chronicle - b.10, p.049 - Tokhtamysh at Moscow.jpg

File:Meczennicy Sandomierscy.jpg

File:Humayun (left) with his father Babur (right), painted circa 1640 (Late Shah Jahan Album).jpg

File:Kalmyk exodus (Geoffroy, 1845).JPG



بؤلمه:تورک تاریخی
بؤلمه:موغول ایمپیراتورلوغو
بؤلمه:Former monarchies of Central Asia
بؤلمه:موغولیستانین تاریخی
بؤلمه:Khaganates
بؤلمه:Mongols
بؤلمه:Mongol states
بؤلمه:Nomadic groups in Eurasia
بؤلمه:۱۲۰۶ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:States and territories disestablished in 1368
بؤلمه:1368 disestablishments in Asia
بؤلمه:1206 establishments in Asia
بؤلمه:Former countries in Chinese history
چک دیلی

** چک دیلی** (چکچا:Русский язык) هیند-اۇروپا دیل عائیله‌سینه منسوب و اسلاو قوْلونا باغلی بیر دیلدیر .بو  دیل عۆموماً چک ده دانیشیلیر.  
## روس الیفباسی
روسجادا ۳۳ حرف واردير:
## قالری

|
فایل:Vojvodina rusyn croatian czech map.png|
فایل:Presl brambor.JPG|


## قایناقلار

بؤلمه:دیللر
بؤلمه:اوروپا دیللری
مدینه

**مدینه**  عربیستانین  شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهرین نوفوسو، ۲۰۰۶-جی ایلين نوفوس سایی‌سی اساسيندا   	۱٬۷۴۷٬۱۲۹نفر ایمیش.

## قالری

## قایناقلار

بؤلمه:سعودی عربیستان
بؤلمه:ایسلامین موقدس شهرلری
بؤلمه:مدینه
بؤلمه:موقدس شهرلر
بؤلمه:Islamic holy places
بؤلمه:شیعه‌نین موقدس شهرلری
بؤلمه:Populated places in Al Madinah Province
بؤلمه:Provincial capitals of Saudi Arabia
بؤلمه:Capitals of caliphates
بؤلمه:Historic Jewish communities
بؤلمه:Closed cities
عرب خلیجی

**عرب خلیجی** (عربجه:خليج العرب) ،میصر اؤلکه‌سینده و ایسکندریه شهری‌نین غربینده یئر‌لشن بیر خلیجدیر.
## قایناقلار

بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:کؤرفزلر
مهریز

**مهریز** ایندیکی یزد اوستانیین شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهرین نوفوسو، ۲۰۰۶-جی ایلين نوفوس سایی‌سی اساسيندا 	 	 	26364 نفر ایمیش.

## قایناقلار

* ایرانین آمار مرکزی

بؤلمه:ایران اۇستانلاری
بؤلمه:یزد اۇستانی
تفت

**تفت** ایرانین یزد اوستانی  تفت بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. ۱۳۸۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۱۵۳۲۹  نفر جمعیتی واریمیش.  ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره بۇ شهرین جمعیتی ۱۸۴۶۴ نفره چاتیبدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:یزد اوستانی‌نین شهرلری
یزد بؤلگه‌سی

**یزد شهریستانی** ()، ایرانین یزد اوستانیندا یئر‌لشن بیر شهریستان‌دیر.یزد شهریستانی‌نین مرکزی یزد شهری‌دیر. بۇ بؤلگه‌سی‌نین ۲٬۳۹۷کم مساحت‌له ۱۳۸۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۵۲۶٫۲۷۶ نفر جمعیتی واردیر.

## قالری

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار

## ائشیک باغلانتی‌لار
بافق فرمانداری‌سی 

بؤلمه:بافق شهریستانی
بؤلمه:یزد اۇستانی‌نین شهریستانلاری
مئیبود بؤلگه‌سی

**میبد شهریستانی** ()، ایرانین یزد اوستانیندا یئر‌لشن بیر شهریستان‌دیر.میبد شهریستانی‌نین مرکزی میبد شهری‌دیر. بۇ بؤلگه‌سی‌نین ۱٬۳۳۰کم مساحت‌له ۱۳۸۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۸۲٬۳۳۳ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بافق شهریستانی
بؤلمه:یزد اۇستانی‌نین شهریستانلاری
کازرون

**کازرون** فارس اوستانی‌ کازرون بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹۶٬۶۸۳ نفر جمعیتی واردیر.

## قالری


فایل:Bishapur_(Iran)_Sassanid_Period_2.jpg|ویرانه‌های بیشاپور
فایل:Dasht Barm.JPG|دشت برم
فایل:Sassanid text.JPG|کتیبه اپسای دبیر
فایل:Temple anahita 2.jpg| معبد آناهیتای بیشاپور
فایل:Bishapur zan, AO 26169.jpg|ایوان موزائیک بیشاپور



## قایناقلار

بؤلمه:کازرون بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین شهرلری
جهروم

**جهرم** ایندیکی فارسین  شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهرین نوفوسو، ۲۰۱۰-جی ایلين نوفوس سایی‌سی اساسيندا   	 	۱۱۴٬۱۰۸ نفر ایمیش.
## قایناقلار
* ایرانین آمار مرکزی
مونیخ آتیشماسی (۲۰۱۶)

بندانگشتی|سول| (۱) مک دونالد رستورانی (۲) اولیمپیا آلیش وئریش مرکزی
**مونیخ آتیشماسی  (۲۰۱۶)**، ۲۲ جولای ۲۰۱۶ تاریخینده آلمانین مونیخ شهرینین موزاخ محلّه‌سینده بیر سیلاحلی کیشینین خالقا گوللـه آتیشی حادیثه‌سی دیر. گوللـه آتیشی مک دونالد رستورانیندان باشلامیش و اولیمپیا آلیش وئریش مرکزینده داوام ائتمیشدیر. آلمان مدیاسی‌نین یایدیغی پولیس سؤزجوسونون معلوماتینا گؤره، بو آتیشمادا ۹ نفر اؤلدورولموش و ۲۷ نفر ده یارالانمیشلار. مونیخ پولیسی‌نین سؤزونه گؤره ۱۸ یاشلی علی سنبلی آدیندا ایران اصیللی آلمان وطنداشی بو حمله‌نی ائدیب و سونرا دا اؤزونو اؤلدورموشدور. 
بندانگشتی|سول| مونیخ شهرینده یئرلشن اولیمپیا آلیش وئریش مرکزی (Olympia-Einkaufszentrum) علی سنبلی بو جینایتی عیرقچی (پان آریائیستی) تفکّورلر اساسیندا ائتمیشدیر.
## قایناقلار
* اینگیلیسجه ویکی پدیا صفحه‌سی
ویلیام شکسپیر

**ویلیام شکپیر** (اینگیلیسجه William Shakespeare؛ ۲۶ آوریل، ۱۵۶۴ – ۲۳ آوریل، ۱۶۱۶) —اینگیلیسلی یازیچی، شاعیر.
اینگیلیسین ان بؤیوک یازیچی و دۆنیانین ان سئچکین درام و اوْیون یازاری قبول ائدیلیب.

## قایناقلار

## منابع

بؤلمه:اینگیلیسلی یازیچیلار
بؤلمه:ویلیام شکسپیر
بؤلمه:۱۵۶۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۶۱۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:16th-century English male actors
بؤلمه:English male stage actors
بؤلمه:16th-century English dramatists and playwrights
بؤلمه:17th-century English dramatists and playwrights
بؤلمه:16th-century English poets
بؤلمه:Burials in Warwickshire
بؤلمه:واریک‌شر دوغوملولار
بؤلمه:17th-century English poets
بؤلمه:17th-century male writers
بؤلمه:English Renaissance dramatists
بؤلمه:English male writers
بؤلمه:People educated at King Edward VI School, Stratford-upon-Avon
بؤلمه:استراتفورد دوغوملولار
بؤلمه:People of the Elizabethan era
بؤلمه:People of the Stuart period
بؤلمه:Shakespeare family
بؤلمه:Sonneteers
بؤلمه:King's Men (playing company)
بؤلمه:17th-century
فرانسیس ویلیام آستون

فرانسیـس استوْن(اینگلیسیجه: Francis William Aston; سنتیابر 1877, هاربوْرن — 20 نوْیابر 1945, کمبریـج) —اینگیـس کیـمیاچیٛسیٛ, کیـمیا اۆزره نوْبل مۆکافاتیٛ لاۇراتی(1922).
حیاتیٛ
استوْن فرانسیـس ویـلیام (1877- 1945) خوْربوْرندا (برمیـنگام یاخیٛنلیٛغیٛندا) آنادانا اوْلمۇش,اینگیـلیـس فیـزیـکی و کیـمیاچیٛسیٛ, 1903- 1908- جی ـ ایـللرده برمیـنگم اۇنیـورسیـتتیـنده ایـنگیـلیـس فیـزیـکی. پوْینتیـنگیـن یانیٛندافعالیت گؤسترمیـشدیـر. 1945- جی ایـلده نظری و تطبیـقی کیـمیا اۆزره بین‌الخلق ایتیـفاقیٛن اتوْم کۆتللری کوْمیـسسیاسیٛنیٛن سدری وظیـفسیـنده ایـشلمیـشدیـر. رادیـوْاکتیـواوْلمایان ائـلمنتلریـن چوْخلۇ سایدا ایـزوْتوْپلاریٛن ایکشف ائـتدیـنه و تام عددلر قایداسیٛنی یاراتدیٛغیٛنا گؤره1922- جی ـایـلده الیـم نوْبل مۆکافاتیٛنا لاییـق گؤرۆلمۆشدۆر.
فرانسیـس استوْن 20 نوْیابر 1945-جی ایـلده وفات ائـدیـب.
بیرینجی تولو خاقان

**تۇلو خاقان** (اصل آدی: نیشۇ) — توْنق‌جبه خاقانین کیچیک قارداشی‌نین اوْغلو٬ غرب گؤی‌تۆرک خاقانی.

توْنق‌جبه خاقانی اؤلدوروب سئپی خاقان آدییلا تاختا کئچن باهادیری خاقان اوْلاراق تانیمایان نۇشئپی بوْیلاری نیشۇنو خاقان اعلان ائتدیلر؛ آنجاق نیشۇ خاقانلیغی قبول ائتمه‌یه‌رک تیلی تیکینی خاقانلیغا چاغیردی. نیشۇنون ائل‌لر عۆصیانیندان قاچان سئپی خاقانی اؤلدورمه‌سییله سئ‌جبه خاقان بۆتون غربی اله کئچیره بیلدی. آنجاق سئ‌جبه نیشۇنو دا اؤلدورمک ایسته‌ییردی٬ بۇنو ائشیدن نیشۇ قاراشارا قاچدی. نیشۇنو داها اؤنجه خاقان ائتمک ایسته‌ین نوشئپی بوْیلاری سئ‌جبه‌یه قارشی عۆصیان ائتدیلر. سئ‌جبه‌نین قاچماسییلا نیشۇ تۇلو خاقان آدییلا خاقان اوْلدو. ۶۳۴-ده اؤلن تۇلو خاقان اوْن‌اوْخلارا حؤکم سۆرن سوْن خاقان ایدی.

## قایناقلار

## 

بؤلمه:تورک تاریخی
بؤلمه:گؤی‌تورک خاقانلاری
بؤلمه:گؤی‌تورکلر
عبدالرشید ابراهیموو

**عبدالرشید ابراهیموْو** (تاتار تۆرکجه‌سی: Габдрәшит Ибраһимов) تاتار ایجتیماعی خادیمی، یازیچی، یایینچی، ایسلام داعی‌سی، سیاستچی و قیریم تاتارلارینین بیرلیک حرکتینین باشلاییچی‌سی. میلادی ۱۸۵۷-جی ایلین آوریل آیینین ۲۳-ۆنده توْبل ویلایتینین تارا شهرینده دینی بیر عایله‌ده دوْغولموش‌دور. عبدالرشید باشلانغیچ دینی تعلیماتی سیبری مدرسه‌لرینده آلیب، ۱۸۷۹-۱۸۸۴ ایللری آراسیندا مدینهده تعلیماتینی ایدامه وئرمیشدیر. ۱۸۸۵-۱۸۹۲ ایللرده اؤز شهری تارا دا امام‌لیق، خطیب‌لیک و تدریس ائتمیشدیر. ۱۸۹۲-۱۸۹۵ ایللرینده اۇفا شهرینده دینی بیر قۇرومدا باش قاضی‌لیق ائتمیشدیر. عبدالرشید گزیچی ایدی و چوْخلو اؤلکه‌لری آسیا، اوروپا و آفریقادا گزمیشیدی. بۇ اؤلکه‌لردن تۆرکیه، میصر، حیجاز، فیلیسطین، ایتالیا، اتریش، فرانسه،بولغاریستان، صیربیستان، قافقاز، اوْرتا آسیا و ژاپنی آد آپارماق مۆمکون‌دور. عبدالرشید ابراهیموْو ژاپن سیاحتینده مئیجی دؤنمینده توْکیو مسجیدینین بیرینجی ایمامی و بۇ اؤلکه‌ده گئچیردیگی چاغدا ایسلام دعوتییله مشغول اوْلموشدور.

## قایناقلار

بؤلمه:تورک سیاستچی‌لر
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
بؤلمه:جدیدچیلیک
طرح نو قزئتی‌نین چکیشمه‌سی

**طرح نو قزئتینین چکیشمه‌سی** بو قزئتین نومره ۸۶۸ اود گونو ۳۰ تیر ۱۳۹۵-ده اوشاقلار بؤلومونده بیزیم ایران (فارسجا: ایران ما) سوتونوندا، روستمین یئددی خوانی (فارسجا: هفت خوان رستم) آدلی مقاله‌نین اون دوققوزونجو بؤلومونده **"آی یازیق ایتگین تورک"** (فارسجا: ای ترک بدبخت گمنام) یازی‌سینی یاییملاماغی ایله باشلاندی. بو مقاله‌نین قالانیندا روستمین دیلیندن **"بیز تورانلیلاری کیشی تانیمیریق و اونلار هامیسی قادیندیرلار و آی پیس سوْیلو تورک، سن کیشیلرله ساواشماغا یارانمامیشسان گئت قادینلار کیمی پامبیق و دوک الینه آل."** (فارسجا: ما تورانیان را مرد نمی​دانیم که همه یکسره زنند و تو ای ترک بد نژاد برای جنگ با مردان ساخته نشده​ای برو مانند زنان پنبه و دوک دست بگیر) بو یازیدا تورکلردن علاوه، قادینلارا دا ایهانت اولونوبدور.

یاخین ایل‌لرده ایران قزئتینین کاریکاتوروندا و فیتیله وئرلیشینده اوخشار تورکلر آیاقلانماسی و قانونی جزا وئریلمه‌مه‌سینه گؤره بو ایشلرین همیشه‌لیک یاساق اولماسی دیلنمیشدی.

## اعتیراضلار و گؤستریلر
طرح نو آدلی گوندلیگی‌نین آشاغیلاییجی یازی‌سیندان سونرا، اینترنت سایتلاری و توپلومسال شبکه‌لرده بونا گؤره اعتیراضلار یاییملاندی. مجازی اعتیراضلار آردیندان و بو ایشه یئترلی قانونی جزا وئریلمه‌مه‌سینه گؤره، موردادین ۲-نجی گونونده تبریز و اورمودا گئنیش تظاهورات کئچیریلدی. ۴-نجو گونده زنجان، خوی، تهران و باشقا آذربایجان بؤلگه‌لری، حتی شیرازدا یاشایان قاشقای تورکلری ده طرح نو قزئتینه قارشی کسگین اعتیراض گؤستردیلر.
## قایناقلار
بؤلمه:ایراندا تورک آیاقلانمالاری
بؤلمه:تورکلر