open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قیدئون راف

| nationality      = 
| citizenship      = 
| education        = 
| alma_mater       = 
| period           = 
| genre            = 
| subject          = 
| movement         = 
| notableworks     = 
| spouse           =   Udi Peleg
| partner          = Udi Peleg 
| children         = 
| relatives        = 
| awards           = 'Primetime Emmy for Outstanding Drama'
| signature        = 
| signature_alt    = 
| years_active     = 
| module           = 
| website          = 
| portaldisp       =
| influences       =    
}}
**قیدئون راف** () یازیچی -

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gideon Raff»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:یازیچیلار
جوزف سونق مانق کین

**جوزف سونق مانق کین** () یازیچی - ۱۳۹۵۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب.

## بیرده باخ
* ادبی تنقیدچی
* ادبیات تاریخی
* ادبیات آخیملاری

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Joseph Tsang Mang Kin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:یازیچیلار
تریسی هیکمن

**تریسی هیکمن** () آمریکالی رومانچی و یازیچی - ۲۶ نوْوامبر ۱۹۵۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tracy Hickman»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

## گؤرونتولر

File:Tracy_Hickman_with_Ron_Glass_and_Laura_Hickman.jpg
File:Tracy_Hickman_with_Nathan_Fillion_and_Laura_Hickman.jpg
File:Tracy_Hickman_with_Alan_Tudyk_and_Laura_Hickman.jpg



بؤلمه:آمریکا یازیچیلاری
چارلز بومانت

**چارلز بومانت** () آمریکالی یازیچی - ۲ ژانویه ۱۹۲۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۸  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۱ فوریه ۱۹۶۷ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Charles Beaumont»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:آمریکا یازیچیلاری
ماره هارونور رشید

**ماره هارونور رشید** () ادبیات تنقیدچی و یازیچی - ۲۸ دسامبر ۱۹۳۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«M Harunur Rashid»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:یازیچیلار
بؤلمه:بنقلادشلی موعلیملر
کیم سونق کن

**کیم سونق کن**  گونئی کوره‌لی بیر یازیچی.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## ائشیک باغلانتی‌لار
## قایناق‌لار

*اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kim Seong-kon»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

بؤلمه:یازیچیلار
خوان مانوئل سیلوا کامارنا

**خوان مانوئل سیلوا کامارنا** () یازیچی - ۶ نوْوامبر ۱۹۴۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. اوْ، اثرلرینی ایسپانیا دیلینده یازیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Juan Manuel Silva Camarena»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:یازیچیلار
بؤلمه:مکزیکلی فیلسوفلار
مروجیرو کاجی

**مروجیرو کاجی** () یازیچی - ۱۷ فوریه ۱۹۰۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۱  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۴ مارس ۱۹۳۲ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ژاپون دیلینده یازیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Motojirō Kajii»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:ژاپون یازیچیلاری
دوکس (شاعیر)

**دوکس (شاعیر)** () شاعیر و یازیچی - ۱۳ ژانویه ۱۹۱۳ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۵  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۴ ژوئن ۱۹۷۸ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dox (poet)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:یازیچیلار
دیوید قونزالس (ژورنالیست)

{{Infobox writer
| name             = دیوید قونزالس (ژورنالیست)
| embed            = 
| honorific_prefix = 
| honorific_suffix = 
| image            = 
| image_size       = 
| image_upright    = 
| alt              = 
| caption          = 
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| pseudonym        = 
| birth_name       = 
| birth_date       =
| birth_place      = نیویورک
| death_date       =
| death_place      = 
| resting_place    = 
| occupation       = Journalist, Photographer
| language         =اینگیلیس دیلی و ایسپانیا دیلی 
| nationality      = 
| citizenship      = US
| education        = BS, Yale University
| alma_mater       = 
| period           = 
| genre            = 
| subject          = 
| movement         = 
| notableworks     = 
**دیوید قونزالس (ژورنالیست)** () یازیچی - اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلی و ایسپانیا دیلینده یازیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«David Gonzalez (journalist)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:اینگیلیس یازیچیلاری
دورا مارشدن

**دورا مارشدن** () بریتانیالی یازیچی - اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*Dora Marsden – "The Stirner of Feminism" ?
*Dora Marsden – Post Egoism Media scholarship resource 

بؤلمه:۱۸۸۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۶۰-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر

بؤلمه:مارزدن، وست یورکشر دوغوملولار
کلوم مک کان

**کلوم مک کان** () آمریکالی یازیچی - ۲۸ فوریه ۱۹۶۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.

## بیرده باخ
* ادبی تنقیدچی
* ادبیات تاریخی
* ادبیات آخیملاری

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Colum McCann»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:آمریکا یازیچیلاری
هیلاری رابینسون (یازیچی)

**هیلاری رابینسون (یازیچی)** () بریتانیالی یازیچی - ۲۳ ژانویه ۱۹۶۲ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hilary Robinson (author)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:اینگیلیس یازیچیلاری
ویلهلم هنرمن

**ویلهلم هنرمن** () رومانچی، اوْیون یازیچی قیسا حکایه یازیچی - و یازیچی - ۲۸ ژولای ۱۹۰۰ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۵  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۸ نوامبر ۱۹۷۵ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی آلمان دیلینده یازیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Wilhelm Hünermann»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:آلمان یازیچیلاری
جوزف پریس

**جوزف پریس** () بیلیم اینسان. اوْ ریاضیات ساحه‌سینده چالیشیب. 
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Joseph Pérès»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:عالیم
جوزیف جاكوبس

بندانگشتی
**جوزیف جاكوبس** () یازیچی - ۲۹ آقوست ۱۸۵۴ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۱  ایل عومر ائله‌ییب و ۳۰ ژانویه ۱۹۱۶ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Joseph Jacobs»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:یازیچیلار
بؤلمه:یهودی تاریخچیلر
خوزه ماریا دی اکا دی کیرورس

**خوزه ماریا دی اکا دی کیرورس** () رومانچی و یازیچی - ۲۵ نوْوامبر ۱۸۴۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۴  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۶ اوت ۱۹۰۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«José Maria de Eça de Queirós»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

## گؤرونتولر

Image:Praça do Almada - Estatua a Eça de Queiroz.jpg
Image:Os Maias Book Cover.jpg



بؤلمه:یازیچیلار
بؤلمه:پورتوقاللی دیپلوماتلار
حبیب جلال

**حبیب جلال** () شاعیر و یازیچی - 10311 تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۴  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۲ مارس ۱۹۹۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Habib Jalib»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:هیندوستان یازیچیلاری
بؤلمه:لاهورلو یازیچیلار
امیلیو سالقاری

**امیلیو سالقاری** () رومانچی و یازیچی - ۲۱ آقوست ۱۸۶۲ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۴۸  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۵ آوریل ۱۹۱۱ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایتالیا دیلینده یازیب.

## بیرده باخ
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Emilio Salgari»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:اینگیلیس یازیچیلاری
آرون لارنس

**آرون لارنس** (، دوْغوم تاریخ:) آمریکالی یازیچی
## یاشاییش
بۇ آمریکا یازیچی  سامیت نیوجرسیدا آنادان اوْلوب .
## بیرده باخ
*اینگیلیسی ادبیاتی
*ادبی تنقیدچی
*ادبیات تاریخی
*ادبیات آخیملاری
## ائشیگه باغلانتیلار
*

## قایناقلار

*اینگلیسیجه ویکی پدیا

بؤلمه:آمریکا یازیچیلاری
یواس‌اس کواپاو (ای‌تی-۱۱۰)

**یواس‌اس کواپاو (ای‌تی-۱۱۰)**   بیر گمی ایدی اۇزون‌لوغو   ایدی . گمی ۱۹۴۳-جو ایلده اینشا ائدیلمیشدیر .
۲۲۸ (سایی)

**۲۲۸** یوْخسا **ایکی‌یۆزایگیرمی‌سککیز**، ۲۲۷-دن سوْنرا و ۲۲۹-دان قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
پینوکیو ماجرالاری

**پینوکیونون مجارالاری** (ایتالیاجا: Le avventure di Pinocchio) - ایتالییانین یازیچیسی کارلو کلودینین قهرمانی ساییلان پینوکیو یالان دانیشاندا، بورنو اوزانیردی رومانی 

پینوکیونون ایلک بؤلومو 1881-جی ایلده ""Qiornale dei bambini" آدلی هفته‌لیک اوشاق ژورنالیندا چاپ ائدیل‌دی. پینوکیو بؤیوک مووففقیت الده ائتسه ده، کیلسه آتالاری بونون عوصیانا سبب اولا بیله‌جگینی دوشونوردولر.

حئکایه ژئپئتتو آدلی دولگر طرفیندن دوزلدیلمیش اویونجاق حاقیندادیر. اویونجاق جانلانیر و اینسانی خوصوصیتلری اؤیره‌نیر. پینوکیونون آیاقلاری یاندیریلیر، زنجیرله‌نیر، حتّی آسیلیر. آنجاق او اؤلمور. پینوکیونون ان بؤیوک آرزوسو ایسه اصل اوغلان اولماقدیر.

## قایناق
* آذربایجان ویکی‌پدیاسی.

بؤلمه:ادبیات
صمد سرداری‌نیا

**صمد سرداری‌نیا** (۲۱ اردیبهشت ۱۳۲۶؛ اؤ: ۱۲ فروردین ۱۳۸۷) آذربایجانلی مۆحقیق و یازیچی.

## یاشامی
صمد سرداری‌نیا 1326-جی ایل، اردیبهشت آیی‌نین 21-نده تبریزین امیره‌قیز محله‌سینده دونیایا گلمیش‌دی. 1346-دا تبریز دانشگاهینا قبول اولوب، 1350-ده تاریخ بؤلومونون لیسانس دؤنه‌مینی باشا وورموشدو. سرداری‌نیا داها سونرا تهران دانشگاهی‌نین حقوق بؤلوموندن 1357-ده فارغ‌التحصیل اولموشدو.

او، وارلیق درگیسی یاییلماغا باشلایان ایلک گونلردن اونون علمی هئیتی‌نین عضوو کیمی چالیشمیشدی و عئینی درگی‌ده مقاله‌لر قلمه آلاراق ایران خلق‌لری‌نین پایمال اولونموش حق‌لریندن دفاع ائتمیشدی.

## اثرلری
دکتر سرداری‌نیا بیر چوخ اثرلر یارادیب. اونلاردان ان مهم و تانینمیشلاریندان بو کتابلاری آد آپارماق اولار.
* *تاریخچه تئاتر آذربایجان* (1357)
* *علی مسیو؛ رهبر مرکز غیبی تبریز* (۱۳۵۹)
* *تاریخ روزنامه و مجله‌های آذربایجان* (1360)
* *نقش مرکز غیبی تبریز در انقلاب مشروط‌یت ایران* (۱۳۶۳)
* *باقرخان سالار ملی* (۱۳۶۹)
* *مشاهیر آذربایجان (جلد اول)* (1370)
* *ملانصرالدین در تبریز* (1371)
* *تبریز در نهضت تنباکو* (1377)
* *آذربایجان پیشگام جامعه مدنی* (1377)
* *مشاهیر آذربایجان (جلد دوم)* (۱۳۷۹)
* *ایروان یک ولایت مسلمان نشین بود* (1380)
* *تبریز شهر اولین‌ها* (۱۳۸۱)
* *دارالفنون تبریز، دومین مرکز آموزش عالی ایران* (۱۳۸۲)
* *قتل‌عام مسلمانان در دو سوی ارس* (1383)
* *تبریز مهد صنعت چاپ در ایران* (۱۳۸۴)
* *قره‌باغ در گذرگاه تاریخ* (۱۳۸۴)
* *سیری در تاریخ آذربایجان* (۱۳۸۶)
* *امیرحشمت نیساری؛ قهرمان مشروطه* (1394)
**ترجمه‌لر:**
* *جنگ قره‌باغ* نوشته: ضیاالدین سلطانوف (۱۳۸۴)
* *باکو شهر نفت و موسیقی* نوشته: مناف سلیمانوف (۱۳۸۵)
**یاییملانمامیش اثرلری:**
* *تاریخ صدساله بلدیه تبریز*
* *نگارگران بزرگ آذربایجان*
* *تاریخ مطبوعات آذربایجان*
* *مشاهیر آذربایجان (جلد سوم)*
* *آذربایجان سرزمین عیاران*
* *مار خالدار* (رمان تاریخی)، نوشته: مصطفی چمنلی [ترجمه]
* *سال های خونین*، نوشته: محمدسعید اردوبادی [ترجمه]

## قایناق
* شرح حال و کتاب شناسی دکتر صمد سرداری نیا» نوشته: آیدین سرداری‌نیا. فصلنامه وارلیق ویژه نامه دکتر صمد سرداری‌نیا.

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار
بؤلمه:تبریزلیلر
بؤلمه:تبریزلی یازیچی
محمدعلی فرزانه

**محمدعلی فرزانه** ـ (دوْغوم۱۹۲۳-اؤلوم۲۰۰۶) آذربایجانلی تورک آیدین، یازیچی و فولکلورچو.

## یاشاییشی
محمدعلی فرزانه 1923-جی ایلده تبریزین چای‌قیراغی محلله‌سینده آنادان اولموشدور. اورتا مکتبی بیتیردیکدن سونرا موعلیملیکله مشغول اولماغا باشلامیشدیر. 1945-1946-جی ایللرده تبریزده نشر اولونان "آذربایجان" قزئتینده (م.ه. قوسی ایمضاسییلا) مقاله‌لرله چیخیش ائتمیش و دده قورقود داستانلارینی شرح ائتمیشدیر. 1953-جو ایلده تبریزدن تئهرانا کؤچموشدور. 1963-جو ایلده شاعیرین "بایاتیلار" آدلی شئعرلر کیتابی چاپ ائدیلمیشدیر. 1976-جی ایلده اختر خانیملا عاییله حیاتی قورموشدور.&nbsp;

1979-جو ایل ایران ایسلام اینقیلابیندان سونرا، پروفسور حمید نطقی، کریم مشروطه‌چی (سؤنمز)، منظوری خامنه‌، صمد سرداری‌نیا، غلامحسین بیگدلی، حسن مجیدزاده ساوالان و تئهراندا نشر اولونان وارلیق درگیسی‌نین تاسیسچیسی جاواد هئیتله بیرلیکده همین ژورنالین ایشیق اوزو گؤرمه‌سینده بؤیوک رولو اولموشدور.&nbsp;

1992-جی ایلده باکی دؤولت اونیوئرسیتئتی‌نین فخری دوکتورو آدینا لاییق گؤرولموشدور. اورک خسته‌لیگیندن اذیت چکدیگینه گؤره 1998-جی ایلده موعالیجه اۆچون ایسوئچین گؤتئبورق شهرینه گئتمیشدیر. 2006-جی ایل ژانویه آیینین 17-ده وفات ائتمیشدیر.&nbsp;

شهریار محمدعلی فرزانه‌نین شخصییتینی تقدیر ائده‌رک اونون حاقیندا آشاغیداکی بئیتی یازمیشدیر:&nbsp;

باخ کی تئهراندا نه فرزانه‌لر اولموش واله&nbsp;

باخ کی تبریزده نه شاعیرلری شیدا ائله‌دیم&nbsp;

## اثرلری
* آنا دیلی (6 جیلدده) -1324- جی ایلده آذربایجان مکتبلرینده درس وئرمک اۆچون یازیلمیش کیتابلار. بونلار کیتابلارین قورولوشونا ال آپارمادان عینا او ایللردن قالما بیر یادگار کیمی یاییلمیشدیر.
* میرزه علی اکبر صابر، هوپ هوپ نامه. بو اثر یوخاری تیراژلا ایکی دفعه نشر ائدیلمیشدیر.
* دده قورقود کیتابی. بو آذربایجان فولکولورونون اؤلمز شاه اثری فرزانه نین مقدمه سی ایله یاییلمیشدیر.
* شهریار و حیدر بابا (مکتوبلار و نظیره لر) ...
* ترانه های روستائی ایران (با ترجمه منظوم به ترکی)
بونلاردان علاوه، م.ع. فرزانه نین ایللر اوزونو حاضیرلادیغی اساس اثرلردن بیر چوخو هله بو گونه قدر ایشیق اوزو گؤرمه میشدیر. اونلاردان نمونه اولاراق آشاغیداکیلاردان آد چکمک اولار:

1-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;مقاله لر و اشاره لر مجموعه سی. تورک و فارس دیلینده بو گونه قدر مطبوعاتدا درج ائدیلمیش و یا ائدیلمه میش علمی آراشدیرمالار، باینقدیرمالار و گؤستریلر.

2-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;آذربایجان خالق ادبیاتی&nbsp; آنتولوژیسی.

3-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;آذربایجان ائل سؤزلری: آتا سؤزلری، مثللر و دئییملر.

4-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ملانصرالدین لطیفه لری: مفصل اؤن سؤز.

5-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;آذربایجان ائل ماهنیلاری: مفصل اؤن سؤز.

6-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;دیلیمیزین فونتیک (سسی) سؤزلوگو (آذربایجان، فارس)

7-&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;سؤز اینجی‌لری (آذربایجان شعیری آنتولوژیسی قدیم دورولردن بوگونه قدر) اوچ جیلدده.

## یوبیلئی‌لری

## آذربایجان میللی حرکتینه باخیشی

## اندیشه نو یاییم‌ائوی

## قایناق
* آذربایجان لاتین ویکیپدیاسی.
* میرموسی هاشمی، اوستاد محمدعلی فرزانه حاقّیندا خاطیره‌لریم. 

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:تبریزلی یازیچی
بؤلمه:تبریزلیلر
خانعلی صیامی

**خانعلی صیامی‌** (اسفند 1331 ـ کلیبر/۲ مهر ۱۳۹۲ ـ تبریز) آذربایجانین تانینمیش فوتوگرافری.

## حیاتی
خانعلی صیامی‌1331.جی ایلین اسفند آییندا کلیبرده دونیایا گؤز آجمیش، ایرانین تانینمیش فوتوگرافرلریندن اولموش و آذربایجانین طبیعی و تاریخی گؤزللیک‌لرینین شکیل‌لرینی چکن ایلک صنعتکارلارداندیر. صیامی‌ آذربایجان حال-‌هاواسیندا چکیلمیش ایکی سینما فیلمینین‌ده (سارای و سکوت کوهستان فیلملری) چکیلیشینده یاخیندان اشتراک ائتمیش و بو ایکی فیلمین شکیل‌چکمه ایشلرینی عهده‌سینه گؤتورموشدور.

صیامی ۱۳۹۲نجو ایلین آبان آیی‌نین 4ینده حیاتا گؤز یومموش و بیر گون سونرا تبریز شهری‌نین وادی رحمت مزارلیغیندا تورپاغا تاپشیریلمیشدیر.

## اثرلریندن
اوستاد صیامی‌نین اثرلرینی احتوا ائده‌ن 4 شکیل‌لر مجموعه‌سی نشر ائدیلمیشدیر: 
* کتاب آذربایجانشرقی
* مجموعه گنیجنه آذربایجان
* امامزاده‌های آذربایجان‌شرقی
* آذربایجان چون یک درخت
او “سفر”، “کؤرپو”، “یول”، “مسافران”، “پیام ایدم”، “پیام ایرداک” و … س مجله‌لریله ده یاخیندان امکداشلیق ائتمیشدیر.

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:هونرمندلر
جعفر بهرنگی

**جعفر بهرنگی** (دو: 1320 تبریز؛ اؤ: 15 اردیبهشت 1392) – معلم، صمد بهرنگی‌نین کیچیک قارداشی.

## حیاتی
جعفر بهرنگی، 1320ینجی ایل تبریز شهرینده دونیایا گؤز آچمیش و عؤمرونون سونونا قده‌ر بهرنگی عائله‌سی‌نین عنعنه‌سینه صادق قالاراق معلملیک ائتمیشدیر. جعفر ۱۳۹۲جی ایلین اردیبهشت آیی‌نین ۱۵ینجی گونو ابدی‌لیک حیاتا گؤز یومموش و بیر گون سونرا تبریز شهری‌نین وادی رحمت مزارلیغیندا تورپاغا تاپشیریلمیشدیر.

## قایناق

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:آذربایجانلیلار
آقازاده علیایی

** آقازاده علیایی** (1306 – 01 شهریور 1392) شاعر.

## حیاتی
آقازاده علیایی (علیا) ۱۳۰۶ینجی ایل آذربایجانین باکی شهرینده مهاجر بیر عائله‌ده دونیایا گؤز آچمیش, یئددی یاشینداایکن عائله‌سیله بیرلیکده ایران آذربایجانینا دؤنوب، آتا بابا اوجاغی اولان ساراب ماحالینین دوننی کندینده مسکونلاشمیشدیر. سونرالار ساری, تهران و کرج شهرلرینده یاشاییب و آذربایجان ادبیاتی انکشافی اوغروندا چوخلو آغری و اذیت‌لره قاتلاشمیش‌دیر. 

اوستاد علیایی آذربایجان یازیچیلار بیرلیگی‌نین فخری عضوی, کرج فرخی یزدی آدینا ادبی انجومنی‌نین قوروجوسو و ساهر ادبی- مدنی درنه‌یی‌نین موسس‌لریندن‌ایدی. بو اونودولماز آذربایجان ادبی شخصیتی, شهریور آیی‌نین بیرینده آرامیزدان کؤچموش و بیر گون سونرا تهرانین بهشت زهرا مزارلیغیندا تورپاغا تاپشیریلمیشدیر.

## اثرلری
**فارس دیلینده:**
* ققنوس
* شگفتیها
* بانگ پدر
* ساقینامه
* احساس من
**تورک دیلینده:**
* آذری نغمه‌لری
* قانادسیز پروانه‌لر 

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:شاعیرلر

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
رفیع مؤتمنی طباطبایی

**  رفیع مؤتمنی طباطبایی** (1318 –  01 دی 1392)  “یئنی رساملیق آتاسی” کیمی شهرت تاپان آذربایجانین گؤرکملی رسامی‌.

## حیاتی
رفیع موتمنی طباطبایی 1318 ینجی ایل تبریز شهرینده دونیایا گؤز آچمیش؛ رساملیق و اینجه‌صنعت رشته‌سینده تهران دانشگاهیندا اختصاصلانمیش و سونرالار دانشگاه اوستادی و تبریز شهری‌نین “هنرستان میرک” مدیرلیگی وظیفه‌سینده چالیشمیشدیر. او یئنی اوصوللو رساملیق صنعتینده بیر چوخ شاگردلر تربیه ائتمیشدیر. بو گؤرکملی آذربایجان صنعتکاری ۱۳۹۲نجی ایلین دی آیی‌نین بیرینجی گونو حیاتا گؤز یومموش و تبریز شهری‌نین وادی رحمت مزارلیغیندا تورپاغا تاپشیریلمیشدیر.

## قایناق

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:هونرمندلر
بؤلمه:تبریزلیلر
بدیعه آخارسو

پروفسور دکتر **بدیعه آکارسو** (د. 27 اوجاق 1921، ايستانبول - اؤ. 26 شوبات 2016، ايستانبول)، تورک فلسفه‌چیسی و آکادئميسين.

## یاشام
بدیعه آخارسو، ۲۷ اوجاق ۱۹۲۱-ده ایستانبولدا دنیایا گؤز آچدی. ۱۹۴۳ ایلینده ایستانبول اونیوئرسیته‌سی فلسفه بؤلومونو بیتیردی.http://www.darussafaka.org/fark-yaratin/rezidans-uyelerimizden/akarsu  سونرا «ارنست فون آستئر»ین یانیندا باشلادیغی «ویلهئلم فون هومبولت»دا دیل-کولتور باغلانتیسی آدلی دوکتورا چالیشماسینی اوستادینین اؤلومو اوزرینه یئنی بیر باخیشلا پروفئسور دوکتور یواخیم ریتتئرین یانیندا، ۱۹۵۴-ده بیتیردی. ۱۹۵۸-۱۹۵۶ ایللرینده هایدئلبئرق اونیوئرسیته سینده پروفئسور دوکتور هانس قادامئرین یانیندا چالیشدی. ۱۹۶۰-دا «ماکس شئلئر»ده شخصیت پروبلئمی آدلی چالیشماسی ایله دوچئنت اولدو.

۱۹۶۸ ایلینده ایستانبول اونیوئرسیته سی ادبیات فاکولته‌سینده فلسفه پروفئسورو اولان آخارسو، اؤزللیکله اخلاق فلسفه‌سی، کولتور فلسفه‌سی، دیل و تاریخ فلسفه‌سی اوزرینده درسلر وئردی. ۱۹۸۴ ایلینده فلسفه بؤلومو باشقانی ایکن کندی ایسته یی ایله امکلیلییه آیریلدی.

## اثرلری
* مودئرن توپلومدا قادین
* موتلولوق اخلاقی
* چاغداش فلسفه آخیملاری
* ائمانوئل کانتین اخلاق فلسفه سی
* فلسفه تئریملری سؤزلویو
* ماکس شئلئرده شخصیت پروبلئمی

## قایناق
*بدیعه آخارسو حاقّیندا 

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:فلسفه
پینوکیو

**پینوکیو** — ایتالیانین اوشاق ادبیاتی یازیچیسی کارلو کوللودینین قهرمانی ساییلان پینوککیو یالان دانیشاندا بورنو اوزانان بیر یونتانمیش قولچاقدیر. بونا گؤره ده پینوککیو یالانچیلیغین رمزی حساب ائدیلیر.

## قایناق
* لاتین آذربایجان ویکیسی
بؤلمه:ادبیات قارالامالاری
بؤلمه:ادبیات
احمد بیانی

**دکتر احمد بیانی** (1318 تبریز ـ 16 دی 1392 تهران ـ بهشت زهرا مزارلیغی) آذربایجانین تانینمیش اجتماعی و علمی‌ شخصیتی، یازیچی و مۆحقیق.

## حیاتی
دوْکتور احمد بیانی 1318ینجی ایل تبریز شهرینده دونیایا گؤز آچمیش، گنجلیک ایللرینی استبدادلا مبارزه‌یه گیرمیش، قیرخینجی ایللر صمد بهرنگی و بهروز دهقانی‌ ایله امکداشلیقدا، تبریزده نشر اولونان “آدینه مهد آزادی” هفته‌لیگینده سیاسی یازیلاریلا چیخیش ائتمیش و بو سببدن ده دوستاق ائدیلمیشدیر. آزاد اولدوقدان سونرا تحصیلینه داوام وئرمیش و 1359ینجی ایل فرانسه‌نین سوربن دانشگاهیندان “تعلیم تربیه پسیکولوژیسی” رشته‌سینده دوْکتورلوق علمی‌درجه‌سینه یئیه‌لنمیشدیر.

دوْکتور احمد بیانی عؤمرونون سونونا قده‌ر اؤلکه‌نین عالی علمی‌مرکزلرینده تدریس ایشی‌ایله مشغول اولموش و بیر چوخ تدقیق اثرلری و علمی‌کیتابلاری نشر ائدیلمیشدیر. آذربایجانین بو عالم اوغلو ۱۳۹۲ نجی ایلین دی آیی‌نین 16سیندا تهران شهرینده وفات ائتمیش و بهشت زهرا مزارلیغیندا تورپاغا تاپشیریلمیشدیر.

## قایناق

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:آذربایجانلیلار
بؤیوک آقا

**بؤیوک آقا** آدی ایله تانینان **بؤیوک آقا شکورزاده مراغه‌ای** (۱۳۱۲- ۲۸ دی ۱۳۹۲) آذربایجانین بؤیوک تارچیسی.

## حیاتی
بیو‌ک‌آقا شکورزاده مراغه‌ای، 1312ینجی ایل ماراغا شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر.

اوستاد بیوک‌آقانین بۇ حیات طرزینه رغمن او تانینمیش ایران موسیقیچی‌لری محمدرضا شجریان و فرهاد فخرالدینی طرفیندن اؤلکه‌نین ان گۆجلو تارزنی کیمی‌دیرلندیریلمیشدیر.

اوستاد بیوک‌آقا 80 یاشیندا‌ایکن ۱۳۹۲نجی ایلین دی آیی‌نین 28ینده حیات گؤز یومموش و ماراغا شهری‌نین گلشن زهرا مزارلیغیندا تورپاغا تاپشیریلمیشدیر.

## حاقّیندا اثرلر
اوستادین حیات و یارادیجیلیغیندان علیرضا انصاریان طرفیندن “زخمه بر زخم” عنوانلی سندلی بیر فیلم چکیلمیشدیر. 1391ینجی ایلین تیر آییندا اوستاد بیوک‌آقا مراغه‌ای‌نین صنعتیندن تجلیل ائتمک اۆچون طنطنه‌لی بیر کونسرت احمد آذرپیرا و همایون شجریان‌ین اشتراکیلا کئچیریلمیشدیر.

## قایناق

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:هونرمندلر
بؤلمه:موسیقی
رضا ایتگین

**رضا ایتگین** آدی ایله تانینان **رضا اسلام طلب اکبری** (د. ۱۳۱۶ ـ تبریز؛ اؤ: ۲۳ آذر ۱۳۹۶ ـ تبریز) چاغداش آذربایجانلی شاعیر.

## حیاتی
رضا ایتگین 1316ینجی گونش ایلینده یوخسول بیر عائله‌ده تبریز شهرینین گامیش‌آوا محله‌سینده دونیایا گؤز آچدی. معیشت آغیرلیغی اونا مستمر تحصیل آلماق امکانی وئرمه‌دی و رضانین یئنی‌یئتمه‌لیک ایللری فرش دزگاهلاری‌نین دالیندا و توخوجولوقلا کئچدی. سونرالار گنج رضا اؤز معیشتینی تاکسی سوروجولوگی‌ایله تامین ائتمکه چالیشدی و ایللر بویو تبریز شهرینده تاکسی سوروجوسو صفتیله چالیشدی. انقلابدان سونرا او پئشه‌سینی دییشیب و باشماقچیلیقلا مشغول اولدو. بو پئشه‌ده رضا ایتگین سون ایللره‌دک چالیشدی.

رضا ایتگین هله گنج‌ایکن آذربایجان ادبیاتینا خصوصیله شعرینه ماراق گؤستردی. شعرلری مضمون اعتباریله انسان‌سئورلیک و بشری ایده‌آللاریلا دولغون و فورم آعتباریله آذربایجان شعرینین دوغما وزنی- هجا وزنینده و کلاسیک عروض وزنینده اولموشدور. انقلابین ایلک ایللرینده او تبریز ادبی انجومنلرینین فعال عضوی کیمی‌ چیخیش ائدیردی. اثرلرینین بیر چوخو دؤرو مطبوعات خصوصیله استاد شیدانین تشبثوایله تبریز شهرینده نشر اولان “فروغ آزادی” روزنامه‌سی‌نین تورک دیلینه اؤزل صحیفه‌سینده یاییلیردی.

ایتگین، ۱۳۹۰.جی ایلین آذر آیی‌نین 23ینده چرشنبه گونونون سون آنلاری تبریز شهرینده دونیادان گؤز یومدو.

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:تبریزلی شاعیرلر
حسین مسلمی

**حسین مسلمی** (د. خرداد 1351ـ تیرکرت ـ فریدن) ایران چاغداش یازیچی و شاعیر.

## یاشامی
حسین مسلمی ۱۳۵۱نجی ایلده فریدنین کرچمبو محالینین تیرکرت کندینده، دونیایا گؤز آچمیش.

## مقاله‌لریندن
* «فریدن» و اونون تورکجه سینه قیسّا بیر باخیش. 

## شعرلریندن
**بیر اولوس عشقی اونوتدو**

بیر اولوس، عشقی اونوتدو، بیر قبیله/ هئی آسیلدی اؤزگه یه، یانیلدی دیله

آغی ایچدی بیر چاناغدان، اؤیله ساندی/ یئتیشیبدی كوثره، دئه سلسبیله

بو كریم و ساده، ساده نین رقیبی/ دولو آل ایله، بساطی مكر و حیله

بونو خانلاری عجوزه یه چئویردی/ اونو قوللاری، عروس لابدیله

بو كولاسینا ساتیلدی، یوخ بهانه/ او ریاسینا دایاندی، باخ دلیله

بیری خائن اولسا بیر اولوسدا، گؤرسن/ سالاجاقدی ملتین نه قال و قیله

هامیسی، توتوق ووروبدو داغ دؤشونده/ بو سالیبدی ائل اوبایی، بیر مسیله

بو آرازدی یا ارس؟ دئه قوتلو اولسون/ ووراجاق عاصایی، عمران اوغلو نیله

بؤیوگ اوغلو اینجیمه، ساغ اول دییه ن وار/ سؤزویو دئه زنگانا، یاز اردبیله

(تیركرت کندی، یای/1378)

## آیریجا باخ
* پشت کوه قاف

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
قوزئی اوجارود قصبه‌سی

**قوزئی اوجارود قصبه‌سی**  موغان بؤلگه‌سینین مرکزی بولومونده یئرلشیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:اردبیل اوستانی نین قصبه لری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان بولگه‌سی‌نین قصبه‌لری
دوغو اوجارود قصبه‌سی

**دوغو اوجارود قصبه‌سی**  موغان بؤلگه‌سی نده یئرلشیبدیر.
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل اوستانی نین قصبه لری
بؤلمه:موغان بولگه‌سی‌نین قصبه‌لری
بایرام (درگی)

**بایرام** **آیلیغی** ایرانین زنگان شهرینده یاییملانان کولتورل توپلومسال اینجه‌صنعت درگی‌سی.

## قورولوشو
بایرام درگیسی ۱۳۸۵-جی گۆنش ایلیندن اعتیبارا زنگاندا علی محمدبیانی سوروملوغو و مودورلوگو ایله چیخان (آذربایجان و استانبول تۆرکجه‌سی و فارسجا) ایکی دیللی بیر آیلیق‌دیر. درگی‌ده کولتور، تاریخ، دیل، جوغرافیا، بیلگی و ادبیات قونولاریندا یازیلار و آراشدیرمالار گئدیر.

## ساییلاری
۱۳۹۵ جی ایلین دی آییندا، بایرام درگیسی‌نین ۶۱.جی ساییسی ایشیق اوزو گؤردو.

ایندی بو مجله‌نین ۹۱ .جی نمره‌سی نشردن چیخیب و الده ائدیله بیلر. نشر تاریخی قیش ۱۴۰۳- ۲۰۲۴

## اؤزل‌سایی‌لاری
* دونیا آنادیلی گونو

* زنگان‌نامه
* قادین قونوسو
* مولانا همتی‌یه گؤره اؤزل سایی
* سولماز، اوشاقلار اؤزل سایی‌سی

## امکداشلاری

باش یازارلار  

بیرینجی دوره: علی اصغر اوجاقلی 

ایکینجی دوره: سید مرتضی حسینی 

اۆچونجو دوره: علی طارمی

* 

## قلمداشلاری
بو درگیده قلم ویران یوزلرله ایران تورکلری و آذربایجان آیدینلاری قلمیندن یازیلار درج ائدیلیب. بونلارین سیراسیندا بیوک ملایی، محمدرضا کریمی، حیدر بیات، علی محمدبیانی، هوشنگ جعفری، رامین سلطانی، حسن حسینعلی، رضا همراز، مرتضی مجدفر، عیوض بیات، جواد کریمی، محمود فقیه، لطفعلی برقی و ...

و ...

## قایناق
بؤلمه:درگی

بؤلمه:آذربایجان تورکجه‌سینده درگی
۲۳۰ (سایی)

**۲۳۰** یوْخسا **ایکی‌یۆزاوْتوز**، ۲۲۹-دان سوْنرا و ۲۳۱-دن قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
قوچ‌کندی (قوشاچای)

**قوچ‌کندی** میاندوآب بؤلگه‌سینین باروق بؤلومو و باتی آجورلو قصبه‌سینده یئر‌لشن کنددیر.
## آنلامی
  
## اهالی
بو کندین ۱۳۸۵ -نجی ایلین نفوس سایینا گؤره آدی قئید اولونوب، آمّا اهالی ساییسی قئید اولونماییبدیر..

## ایقتیصادیات
اهالی‌نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی تورکلر و شیعهدیرلر.

## بیرده باخ

## قایناقلار

بؤلمه:میاندوآب بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
احمد متوسلیان

**احمد متوسلیان یزدی** (دوغوم: ۱۳۳۲ تهران)، ایران-عیراق ساواشیندا ایران اوْردوسونون باشچیلاریندان ایدی. ۱۳۶۱-ده لوبناندا اوْغورلاندی.

## قایناقلار

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:۱۹۵۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:1980s missing person cases
بؤلمه:1982 Iranian diplomats kidnapping
بؤلمه:Date of death unknown
بؤلمه:ایرانلی نیظامی باشچیلار
بؤلمه:Islamic Revolutionary Guard Corps personnel of the Iran–Iraq War
بؤلمه:Iranian Shia Muslims
بؤلمه:Missing people
بؤلمه:People declared dead in absentia
بؤلمه:تهرانلیلار
علی محمدبیانی

**علی محمدبیانی** ـ (د. ۱۳۵۰) زنگانلی مۆعلیم، یازیچی و مۆحقیق، بایرام درگیسی‌نین قوروجوسو و سوروملومدیری.

## حیاتی
علی محمدبیانی، ۱۳۵۰ گۆنش ایلی ماهنشان،(مانشان)منطقه‌سینده آغکند/ آقکند کندینده دۆنیایا گؤز آچدی. ایکینجی صینیفه قدر آغکندده تحصیل آلیب، عائله ائله بیرلیده زنگانا کؤچدو. اورتا تحصیلاتینی ماهنشان‌دا و زنگان‌دا داوام ائتدیرن علی محمدبیانی ۱۳۶۵.جی ایلده ابهر شهرینده واقع اولان تربیت معلم‌ده تحصیله باشلادی. ۱۳۶۹ دا معلم‌لیک اۆچون مانشانا یوللانیلدی. ۱۳۷۱ ده زنگان دانشگاهیندا ادبیات فاکولته‌سینده درسه باشلادی. بو زامان امید زنگان درگی‌سینده مقاله‌ و اثرلرینی نشر ائتدیردی. ۱۳۸۵. حی ایلده بایرام مجله‌سینی یاییملاماغا باشلادی. بو مجله ایندی ده نشره دوام ائدیر.

بیانی 1396.جی ایلده آموزش و پرورش اداره‌سیندن بازنشست(متقاعد) اولوب و ایندی زنگان‌دا مجله، کتاب و ویراستارلیق ایش‌لری ایله مشغول دور. 

علی محمدبیانی، 1402.جی ایلده «آیدین خزر» انتشاراتی‌نین مجوزینی آلاراق کتاب نشرینه ده باشلادی. 

## اثرلری
* آغاجلار کیمی، شعر مجموعه سی، انتشارات زنگان، زنجان، 1377
* مدخلی بر گرامر زبان ترکی، علی محمدبیانی، زنجان، زنجان، پاییز 1380
* کرم و اصلی، اثر شیخ ابراهیم زنجانی، تصحیح علی محمدبیانی، انتشارات نیکان کتاب، زنجان، 1394
* یئددی نامه، میرزه صادق اوریادی مانشانی، تصحیح علی محمدبیانی، انتشارات نیکان کتاب، زنجان، 1395
* بئله اوخو، بئله یاز، (نگاهی تازه به گرامر و شیوه نگارش زبان ترکی)، نشر اختر، تبریز، چاپ پنجم، 1400 
* سو ساتان‌لار، حکایه مجموعه‌سی، علی محمدبیانی، انتشارات ساوالان ایگدلری، تهران، چاپ دوم، 1401
* آذربایجان تورکجه‌سی (درس‌لیک): تبریز: اختر ، 240 ص، چاپ سوم، 1402
*یئددی یارپاق بیر چینار، غزل مجموعه‌سی. علی محمدبیانی، انتشارات ساوالان ایگیدلری، تهران، چاپ دوم، 1402 
*آذربایجان غزلی(72 شاعردن سئچیلمه غزل‌لر)،تبریز: نشر اختر، 470 ص، تبریز، 1403

## ترجمه‌لری
* داستان‌های آشیقی‬‏‫: ‮‬زنجان : نیکان کتاب‏‫، ۱۳۹۵.

## تصحیح‌لری
* داستان عشقی (کرم و اصلی) / ابراهیم زنجانی ؛ (۱۳۹۴)
*  یئددی‌نامه / میرزا صادق اوریادی مانشانی. (1394)

## ویراستاری‌لری
* یوز غزل/ مجید اسکندی
* یانسین چیراغیز: مجموعه اشعار
* بیری قیرمیز، بیری کال، پرویز سودی
*آنادیلیم، ملیحه علی‌محمدی
*اۆرک سؤزلری، بیت الله قره خانی، انتشارات نیکان کتاب، زنجان
*سیز نئجه، ظهیر محمدی، نشر ساوالان ایگیدلری،
*بیر قوجاق اولدوز، قیاسعلی فرهادی.
*وای گئجه‌دن، عبدالله فرجی، نشر ساوالان ایگیدلری،
*باغیرتی، عبدالله فرجی، نشر ساوالان ایگیدلری،
*یوخوسوز شعرلریم، محمد شیخ الاسلامی،نشر ساوالان ایگیدلری،
*اوزاق‌دان گؤرونن ائو، بیزیم ائودیر، محمد شیخ الاسلامی، نشر ساوالان ایگیدلری،
*گروس بایاتی‌لاری، خلیل مختاری‌نیا
*سنه خاطر عشق الفباسی یازیرام، ثریا بخشی آیلار، نشر ساوالان ایگیدلری، 
*بولاق اوتو، محمدعلی رستمی، نشر اختر، تبریز
*من سنی داغلاردان اوجا بیلردیم، سلطانعلی نظری، نشر آیدین خزر، زنجان، 1403
*قوشا سورو، ملک‌حسین خانی، نشر آیدین خزر، زنجان، 1403

## قایناق



بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:یازیچیلار
بؤلمه:زنجانلی شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
وردان

**وردان** () -غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون کۆره‌سۆننۆ قصبه‌سی‌نده یئرلشن کند.

## تاریخ
۱۹۵۱-جی ایلده وردان کندی خوی بؤلگه‌سینین، سالماس بؤلومونون کوره‌سوننو قصبه‌سینه داخیل اولان بیر کند اولاراق ۳۴۰ نفر اهالیسی واریمیش. کند اهالیسی تورکلردن عیبارت اولاراق سوننو مذهبینه اعتیقاد ائدیرمیش‌لر. کندین سویو کهریز و بولاق‌لاردان تأمین اولوناراق؛ اساس محصول‌لاری تاخیل و پاخلالی بیتکی‌لر ایمیش. کند اهالیسی اکینچیلیک و حیوانچیلیق‌لا مشغول اولاراق؛ جئجیم توخوماق دا وردان کندینده یایغین ایمیش. کندین یولو ماشین‌لا گئدیله بیلن یول ایدی.

## اهالیسی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۳،۰۸۶ نفریاشاییر (۸۴۶ عائیله).

## ایقتیصادیات
اهالیسی اساساً اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.

## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تورک و سوننو شافعی موسلمان‌دیرلار. کندده اساساً آذربایجان تورکلری‌نین سوب‌اتنیک قولو کوره‌سوننولر یاشاییر. کندده ائله‌جه سون ایل‌لرده قیسماً مسکونلاشمیش کوردلر ده یاشاییرلار. 

## قایناق‌لار

بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
عبدالکریم بهمن

اوستاد **عبدالکریم بهمن** (د. ۱۹۳۱ اندخوی ـ باغ بوستان قیشلاغی ـ اؤ: ۲۰۱۳ ـ مزارشریف) ـ افغانستانلی تورکمن شاعیر و اؤیرتمن.

## حیاتی
بهمن تخلص ائدن عبدالکریم 1309 گونش ایلینده افغانستانین اندخوی شهری‌نین باغ بوستان قیشلاغیندا دونیایا گؤز آچدی. آتاسی اندخوی‌لو قربان سردار اوغلی ایدی. اوستاد عبدالکریم بهمن 1330 هجری ایلینده فاریاب‌ین قورغان ابتدایی مدرسه‌سینده معلم اولدو. او اندخوی، میمنه، درزاب، شبرغان، کابول و مزار شریف ده اللی ایل معلم‌لیک ائدیب.  1329 ایلیندن دری و ترکمن دیللرینده شعر و یازی یازماغا باشلادی. اونون اثرلری فاریاب، جوزجان، گورش و گونش آدلی نشریه‌لرده یاییملاندی. اؤزلجه ‹‹فارياب›› درگیسینده، قيزيل گل، آق گل و اشكبار تاخما آدلارلا انتقادی مقاله‌لرینی یاییملادی.

اوستاد بهمن، آلمان، روسیه، رومانی، تورکیه، آذربایجان، قافقاز، تورکمنستان، اوزبیکستان، تاجیکستان و پاکستان اؤلکه‌لرینه سفر ائدیب.

استاد عبدالکریم بهمن مریض اولوب 83 یاشیندا اؤز ائوی مزار شریف شهرینده فانی جهانا گؤز یومدو.

## اثرلری
اوستاد عبدالکریم بهمن 54 عنوان کتاب تألیف ائدیب. اونلاردان:
* باغ بوستان
* تركمن گورينيشي تاريخدا
* يوره‌ك دردي
* غارری قلم
* تورت گل
* یورک دردی
* آنه مهری
* قربان سردار
* گوهرستان
* آق یول
* تاریخ سیسی
* قلم سیسی
* بوغیلان سسلر (شعر ترکمن دیلینده)
* سبق 
* صدای دل

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:تورکمن شاعیرلر
بؤلمه:تورکمن‌لر
کورتی

کورتی خوی بؤلگه سینین کندلریندن بیری دیر کی رهال قصبهسینده یئرلشیب دیر.بو کند خوی ایله ۸ کیلومتر آرالی دیر و بو شهرین باتی سینده یئرلشیب دیر.

## اهالی
بو کندین نوفوسو ۱۳۸۵جی ایلینده ۸۶۹ نفریمیش کی اؤنلارون چؤخونلوغو اکینچیلیگ و داوار ساخلاماقا چالیشیرلار.

## دیل
بو کندین بوتون اهالی سی تورکلر و شیعه دیرلر.

## آیری بیلگی لر
کورتی کندی خوی_قوطور یؤلونون اوستونده یئرلشیب دیر و کندین اصلی محصولو گونه باخان تؤخومو و میوه دیر.

## بیرده باخ
خوی بؤلگه سینین کندلری

## قایناق لار
شکریازی

شکریازی سالماس بؤلگه سینین کندلریندن بیری دیر کی کوره سوننو قصبه سینده و سالماسین دوغو قوزئینده یئرلشیب دیر.

## اهالی
بو کندین نوفوسو ۱۳۸۵جی ایلینده ۲۲۴۵نفر و ۴۳۸ عائله میش کی اکینچیلیگ و داوار ساخلاماقا چالیشیرلار.

## دیل
بو کندین بوتون اهالی سی کوره سوننو اؤلان تورکلر دیر و اؤنلارون نوم لاری ایسلام و مذهب لری سوننو شافعی دیر.

## آیری بیلگی لر
بو کند ایران_تورکیه دمیر یؤلونون اوستونده یئرلشیب دیر و شکریازینین یاخینلیقیندا دمیر یؤل دوراغی واردیر.شکریازی سالماس دا بیر بؤیوک و اؤنمەلی کند دیر. آذربایجانین عاشیق ماهنی لارونون بیری شکریازی هاواسی آدلانیر کی بو کندین آدوندان آلینیب دیر.کندین اصلی محصول لاری آلما و اوزوم دور.

## بیرده باخ
سالماس بؤلگه سینین کندلری

## قایناق لار
سکس (فیلم)

**سکس**- *(Sex)* فرد نیبلو طرفیندن دۆزلن ، سی. قاردنر سالیوانین یازدیغی، جی. پارکر رید تولیدچی‌لیگینده و لویس قلام باش‌روْلوندا یئر آلدیغی۱۹۲۰ ایلینده آمریکادا حاضیرلانان سَسسیز درام فیلم‌دیر. فیلم ائولیلیک صیداقتسیزلیگی‌نین پیسلیکلری باره‌سینده بیر اخلاقی حیکایه‌دیر. آنجاق ، فیلمین تولیدچی‌سی جی. پارکر رید بۇ فیلمده سکس تِملری اۆزره بیر سری صحنه چکمیشدی. سکس فیلمی‌نین چیخیشی ، قیشقیرتیجی آدی و آچیق چکیلمیش فیساد و یوْلدان‌چیخارما صحنه‌لری ایله سانسور و تفسیرچیلرین آراسیندا موباحیثه‌لره یوْل آچدمیشدی.

## قایناقلار

## گؤرونتولر

File:Grandall's_Apollo_Theater_Washington_DC_1920.jpg
File:Sex_(1920)_-_Cummings_&_Glaum.jpg
File:Sex_(1920)_-_Ad_2.jpg
File:Royal_Theater,_Des_Moines,_Iowa_-_May_1920_MPN.jpg



بؤلمه:فیلملر
بؤلمه:1920 films
بؤلمه:1920s drama films
بؤلمه:American films
بؤلمه:English-language films
بؤلمه:American drama films
بؤلمه:American silent feature films
بؤلمه:American black-and-white films
بؤلمه:Films directed by Fred Niblo
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:Pathé Exchange films
نادیر ایلاهی

**نادیر ایلاهی** ـ چاغداش آذربایجانلی شاعیر و اؤیرتمن.

## یاشامی
نادیر ایلاهی 1337 اینجی ایلده باتی آذربایجانین سویوق بولاق شهرینده دونیایا گؤز آچیب، آتاسی‌نین ایشی اۆچون ایرانین شهرلرین دولانماق زوروندا قالان «نادیر»، ایلکین مکتبینی بیرینجی کیلاسدان بئشینجی کیلاسا کیمی دزفول شهرینده بیتیررکن، آلتینجی کیلاسدان دیپلوم آلینجا خیاو شهرینه کؤچدویو اۆچون بۇ شهرده اوخویوب، او عؤمرونون یاشیل یاشلاریندا منوچهری آدلی اوْرتا اؤیرتیم مکتبینده (دبیرستان) تجربی ریشته سینده دیپلوماسینی آلیب.

مکتبینی بیتیردیکدن همن سوْنرا معللیم‌چیلییکله مشغول اولارکن عئینی حالدا آچار دوزلتمه توکانیندا چالیشیب. 1361 اینجی ایلینده اوستاد پدیده و قهرمان حئیدر خطیبی جنابلاریلا بیرلیکده اوستاد شهریارلان تانیش اوْلوب و شهریارلا ایلگیسینی شهریارین گؤز ایشیغی سونن واختا کیمی قورویوب و اونون تؤوصیه‌سینی یئرینه یئتیرمک اۆچون 1370 اینجی ایلده تبریز دانیشگاهیندا فارس ادبیاتیندا لیسانسینی آلیب.

«نادیر ایلاهی» اوشاغ یاشلاریندا شئعیر دونیاسینا آددیمین آتارکن 14 یاشیندا ایلک شئعیر یازیب، عؤمرونون چوخونو آذربایجان شاعیرلری بیرلیک کئچیرن نادیر جاوان شاعیرلره ده ائتکیلی بیر شاعیر اوْلوب. او 1385 اینجی ایلده شاعیر دوستو بهمن خادم مسجیدین ائوینده رحمتلیک حسین منزوی زنجان شاعیرله تانیش اولارکن 2010 اینجی ایلین یای ماجالیندا آذربایجانین گوجلو و آدلیم شاعیری رامیز رؤوشنین الینی سیخیب و ایندیه کیمی او بؤیوک شاعیرله باغلیلیقی اوْلوب. ایندیکی حالدا «نادیر» آموزش و پرورش ایداره سیندن اَمَکلی (بازنشسه) اولارکن دَیَرلی عؤمرونو تورک ادبیاتیلا کئچیریر. 

## اثرلری
* بو قفس ده اوچدو بلکه... 

## قایناق

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:شاعیرلر
آغ زیارت (سالماس)

**آغ زیارت** (فارسجا: **آق زیارت**)-  غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین‌سالماس بؤلگه‌سی‌نینمرکزی بؤلومونون کنارپوروژ قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی

(Ağ Ziyarət) سالماس بؤلگه سینین کندلریندن بیری دیر کی کنار پروژ قصبه سینده یئرلشیب دیر.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۵۳۴نفر (۱۱۵ عاییله) یاشاییر.

## دیل و مذهب
آغ زیارت کندی‌نین بوتون اهالیسی تورکلر و شیعه‌دیرلر.

## بیرده باخ
سالماس بؤلگه سنین کندلری

## قایناقلار

بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
خانادام (سالماس)

**خانا‌دام (**فارسجا: **خانه‌دام)** - ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون لکیستان قصبه‌سی‌نده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساّ کندده‌۲۶۴نفر نفر (۶۸ عاییله) یاشاییر .

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخلوغو اکینچیلیک و داوار ساخلاماغا چالیشیر.

## دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی تورکلر و شیعه دیرلر.

## گزمەلی و گؤرمەلی یئرلر
*خانادامین جومعه مسجیدی
*شیرین سو بولاغی
*شیرین بولاق
*باش بولاق
*قیبله بولاغی

## آیری بیلگی لر
بو کند تبريز_سالماس یؤلونون اوستونده یئرلشیب دیر و اؤنون یاخینلیغیندا دمیر یؤل دوراغی واردیر.بو کند باتی آذربایجان و دوغو آذربایجانین سرحدینده یئرلشیب دیر.

## بیرده باخ
سالماس بؤلگه‌سی‌نین کندلری

## قایناقلار

بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
زیندشت

**زیندشت** -  غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین‌سالماس بؤلگه‌سی‌نینمرکزی بؤلومونون کنارپوروژ قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۵۶۵نفر (۱۳۷ عاییله) یاشاییر. اهالی‌نین چوخونلوغو اکینچی‌لیک و پتکچی‌لیگه مشغول‌دیرلار و زیندشتین بالی آدلیم دیر.

## دیل
بو کندین اهالی سینین چوخونلوغو کوردلر و سنی دیرلر؛ هابئله بیر آزینلیق ده تورک و شیعه دیرلر. زیندشتین اهالی‌سی کورمانج کوردجه سی و آذربایجان تورکجه سی ایله دانیشیرلار.

## تاریخ و کئچمیش
بو کند اسماعیل آقا سمیتقونون مقریمیش و سمیتقو زیندشت دن سالماسا حمله ائدرمیش.

## قایناقلار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
ساورا

**ساورا** (فارسجا:**سوره**)- ایرانینغربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون زولاچای قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
1385-جي ايل نوفوس ساییمینا اساساً کندده 1،506 نفر (387 عاييله) یاشاییر. 

## محصول‌لاری
کندین اصلی محصولو آلما  و اریکدیر.

## دیل و خالق
بو کندین بوتون اهالیسی تورکلر و شیعه دیرلر.

## آیری بیلگی‌لر

ساورا سالماسین بؤیوک کندلریندن بیری ساییلیر و تازه شهر یؤلونون قوزئینده یئرلشیب دیر.

بو کند1309.جی ایلده باش وئرن زلزله‌دن سونرا سالماس شهری کیمی شطرنج شکلینده یئنی‌دن تیکیلیب.  

## قایناق لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
صالتوق‌نامه

**صالتوق‌نامه** یا **مناقب صاری صالتوق** ـ ساری سالتوق حاقّیندا قلمه آلینمیش موستقیل اثرلرین ان اؤنملیسی و جم سولطان’ین، ساری سالتوقون توربه‌سینی زیارت ائدیب مناقبینی ائشیتدیکدن سونرا ابوالخیر رومی’یه یازدیردیغی اثر’دیر.

## یازیلیشی

## اثرحاقّیندا

## یاییملانماسی
بو اثر 1974-1984م هاروارد دا طیبقی‌باسم اولاراق یاییملانمیشدی. بو اثرین ۲۰۰۷.جی ایلده آنکارادا یاییملانمیشدی.

## قایناق


بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
مشوّق الصبیان

**مشوّق الصبيان** ـ میر یحیی مضطر زنوزی طرفیندن یازیلیمیش بیر تورکجه ـ فارسجا نصاب دیر.

## اثرین باشلانیشی
مشوق الصبیان بو بیتلرله باشلانیر:

.

## یاییملانماسی
بو اثر 1307هـجری، 16صفحه ده تبریزده و بلیرسیز بیر تاریخده «خودآموز ترکي» ضمنینده، قاسم هاديان طرفیندن یاییملانیب.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
میر یحیی مضطر زنوزی

**میر یحیی مضطر زنوزی** (قرن 13-14هـجری/۱۸-۱۹میلادی یوز.ایللرده)ـ آذربایجانلی عالیم، شاعیر، یازیچی و مکتبدار.

## حیاتی
شعرلرینده   تخلص ائدن، میر یحیی بن مصطفی حسینی زنوزی تبریزی، ۱۳-۱۴نجو یوزایللرده یاشامیشدیر. 

## اثرلری
* مشوق الصبیان
* دیوان مضطر

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:آذربایجانلیلار
شهدا نامه

**شهدا نامه** ـ نشاطی شیرازی‌نین یازدیغی تورکجه اثردیر.

## اثرحاققیندا
بو اثرین الیازماسی آذربایجان جمهوریتی علملر آکادئمیاسیندا ساخلانیلیر.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه مرثیه ادبیاتی
سبیل (تیکان تپه)

سبیل تکاب بؤلگه سینین کندلریندن بیری دیر کی باتی آذربایجان اوستانیندا و انصار قصبه سینده یئرلشیب دیر.

## ایقتیصادیات
اهالینین چؤخونلوغو اکینچیلیگ و داوار ساخلاماق ایله گون لرین کئچیردیرلر.

## اهالی
بو کندین نوفوسو ۱۳۸۵جی ایلینده ۸۷۲نفریمیش.

## دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی تورکلر و شیعه دیرلر.

## آیری بیلگی لر
بو کند تیکان تپه نین بؤیوک و اؤنمەلی کندلریندن بیری دیر و اؤنون اصلی محصول لاری آلما و بوغدا دیر.کند ده آسفالت یؤلو ، الکتریک ، سو و بهداشت ائوی واردیر.

## قایناق لار
۲۳۲ (سایی)

**۲۳۲** یوْخسا **ایکی‌یۆزاوْتوزایکی**، ۲۳۱-دن سوْنرا و ۲۳۳-دن قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
ساری‌داش بؤلگه‌سی

**سردشت بؤلگه‌سی** و یا **ساری داش بؤلگه‌سی** یا دا **سردشت شهریستانی** ()، باتی آذربایجان اوستانیندا یئرلشیب. ساری داش شهری بۇ بؤلگه‌نین مرکزی‌دیر.

## اهالی
۱۳۸۵-اینجی هیجری گونشلی ایلین نۆفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ بؤلگه‌ده ۱۰۵۵۶۹ نفر اهالی یاشاییرمیش‌لار.

## اینظیباطی بؤلمه‌لر
ایرانین اینظیباطی بؤلوم‌لری اساسیندا، بۇ بؤلگه ۲ بؤلوم، ۶ قصبه و ۳ شهردن تشکیل تاپیب دیر. بونلارین آدلاری بئله‌دیر:
*وزینه بولومو
*ساری داش بولگه سی نین مرکزی بولومو

## دین و دیل
بو بؤلگه‌نین اهالی‌سی عومومیت‌ده کورد دورلر و کورد دیلینه دانیشیرلار. کوردلردن سوْنرا تورکلرده آز سایی‌دا بۇ بؤلگه‌ده یاشاییرلار. 
 
تخمینی آمارلارا گؤره ساری‌داش بؤلگه‌سی‌نین ۹۴٪ اهالیسی کورد دورلر و سوران کوردجه‌سینه دانیشیرلار و سونی شافعی مذهبینه اینانجلاری وار. آیریجا بؤلگه‌نین ۵٪ اهالیسی ده تورک دورلر، تورک دیلینده دانیشیرلار و شیعه مذهبینه اینانجلاری وار. هابئله بؤلگه‌نین ۱٪ اهالیسی ده باشقا اتنیکلردن‌دیرلر.

## مریضخانالار
ساری‌داشین بیماریستانی «امام خمینی» بیماریستانی‌دیر. بوُ بیماریستان ۱۳۴۳ده ۷۵ ثابیت تخت ظرفیتی ایله قوُرولوب‌دور. ایندیلیکده ۶۵ تخت ایله ایشله‌ایر. بیماریستان‌دا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: داخلی، جرّاحلیق، قادینلار، اوُشاقلار.

## ایقتیصادیات
## گوزل و گزملی یئرلر
## بیلیم یوردلار
## بیرده باخ

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر


بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
قلئؤون

**قلئؤون** () اتومدا و کوراکلار آراسیندا آلینیب وئریلن بیر پارچاجیقدیر.

## قایناق

بؤلمه:فیزیک
ابراهیم یزدی

**ابراهیم یزدی** -(دوْغوم:۲۶ سپتامبر ۱۹۳۱ -اؤلوم:۲۷ آقوْست ۲۰۱۷) مهدی بازرگان گئچیجی دؤولتینده باش‌وزیر نایبی و خاریجی ایشلر وزیرلیگی مقامیندا چالیشان ایرانلی سیاستچی و دیپلومات ایدی. ایران گیروْو بؤحرانینا اعتیراض ائتمک اۆچون ۱۹۷۹ نوْوامبریندا ایستیعفا ائتدی. یزدی ۱۹۹۵ دن ۲۰۱۷ ایلینه قدر ایران آزادلیق حرکتینه باشچیلیق ائتدی.

## قایناقلار

بؤلمه:ایرانلی سیاستچیلر
بؤلمه:ایرانلی اینقیلابچیلار
حسن موستوفی الممالک

**حسن موستوفی الممالک**(۱۳ مهر ۱۲۵۴ یا ۵ رمضان ۱۲۹۲ ه‍. ق. آشتیان - ۶ شهریور ۱۳۱۱ تهران)،آدلیم "آقا" ایرانلی سیاستچی و نئچه ایللر ایرانین صدراعظمی قاجار شاهلیقیندا و رضا پالانی شاهلیقیندا اولموشدور. قاجاری سیاستچیلردن تانینیب و پهلوی دوره سینده‌بیرینجی وزیر سئچیلمیشدیر.

## موستوفی الممالک
میرزا یوسف آشتیانی اوغلو و موستوفی الممالک ائلیندن.آشتیان شهرینده دونیایه گلدی.موستوفی الممالک (دارائی ایشلر وزیری) یوز ایل بو طایفانین لقبی اولموشدور.1301 اینجی ایلده قاجار شاهی اونون اۆچون موستوفی الممالک لقبین سئچدی و آتاسی اؤلومونه اونون ایشلرینه باش قاتدی.بو ایللرده 12 یاشیندا اولوردو و میرزا هدایت الله وزیر دفتر آتاسی نین عمواوغلوسو بو ایشده مشورتچی و کفیل اولدو.شاه بو یاشدا موستوفی الممالک آدین آقا سسلئدی.1318 (1280قمری)ده اوروپا اؤلکه لرینه کؤچدو و یئددی ایللر بو اؤلکه لرده یاشادی.

مشروطه اینقلابی غالیب اولماقدا میرزا علی اصغرخان امین السلطان اونی ایرانا چاغیردی و اینسانلیق جمعیت پارتیسین قوردو.بو جمعیت و پارتیدا محمد مصدق ایله ساست ایشلرینه باش قاتدی.ساواش وزیری اولدو و محمد علی شاه ایران پارلیمانین توپا باغلاماقدان 15 گون اونجه بو ایشدن دالی چکیلدی.احمد شاه چاغیندا ساواش وزیری و سونرادا دربار وزیری سئچیلدی و 1289دا ایرانین باش و بیرینجی وزیری اولدو.

## قایناقلار

بؤلمه:سیاستچیلر
هارپ

بندانگشتی|هارپ مرکزی‌نین هاوادان گؤرونوشو
**یۇخاری فراکانسلی فعال آورورال آراشدیرما پروقرامی** (اینگیلیسجه قیساجاسی: HAARP)، آمریکا هاوا گۆجلری ، آمریکا دنیز گۆجلری، آلاسکا فیربنکس بیلیم‌یوردو و دیفاعی گلیشمیش آراشدیرما پروژه‌لر آژانسی (DARPA) طرفیندن مۆشتراکاً فاینانس ائدیلن یوْنیسفر تحقیاقات برنامه‌سی ایدی. "*بی‌ائی‌ای‌سیستمز*" شیرکتی طرفیندن طراحلیق و دۆزلمیشدیر.
هدفی یوْنیسفری آنالیز ائتمک و رادیو ایرتیباطی و گۆزتیمی اۆچون یوْنیسفریک گلیشدیرمه تکنولوژیسی‌نین پوْتانسیلینی آراشدیرماقدی. هارپ پروقرامی آلاسکاداکی قاکونا یاخینلاریندا بیر هاوا گۆجلری ساحه‌سینده یئرلشن هارپ آراشدیرما سایتی آدیندا بؤیوک بیر آلت-قۇطبی تاسیساتدا یئرآلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:فیزیک انستیتولاری
متیو هانتر

**متیو هانتر** () بیلیم اینسان. 
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Matthew Hunter»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:عالیم
بهاره رهنما

**بهاره رهنما** (دوْغوم ۱۰ آذر ۱۳۵۲ اراک)ایرانلی خانیم اوْیونچودور. ادبیات ایله قضایی حۆقوقدا ایکی لیسانس و دراماتیک ادبیات و سناریو یازارلیغیندا دا ایکی یۇخاری لیسانسی وار. قاباقکی اَری پیمان قاسم‌خانی سینما یازیچی‌سی ایدی. بۇ جۆفتون "*پنجره‌ها*" تئاتری و "*دایره زنگی*" سینمایی فیلمینده اوْیناماق تجروبه‌سی اوْلان پریا قاسم‌خانی آدیندا بیر قیزی وار. بهاره ۱۳۹۶ ایلین شهریورینده امیر خسرو عباسی ایله ائولندی.

## قایناق

## اوْینادیغی فیلم‌لر

بؤلمه:ایرانلی اویونچولار
تختلرین اویونو

بندانگشتی|"تختلرین اوْیونو" سریالی‌نین لوْقوسو
**تختلرین اوْیونو** (اینگیلیسجه:Game of Thrones)- آمریکادا تولید اوْلان فانتزی و درام ژانرلی تله‌سریال‌دیر. سریال آمریکادا ۲۰۱۱.جی ایلده HBO کانالیندا نۆمایشه باشلادی. باشلادیغی واختدان اعتیباراْ قیسا واختدا بؤیوک ماراق یارادن سریال تئز بیر زاماندا دۆنیانین مۆختلیف اؤلکه‌لرینده نۆمایش اوْلونماغا باشلادی. بۇ سریال جوْرج آرآر مارتین‌ین فانتاستیک اثری اوْلان "بۇز و آلووون نغمه‌سی "نین موْتیولری اساسیندا حاضیرلانیب.

## مضمون
یازلاری اوْنلار ایل ، قیشلاری ایسه بیر عؤمور بوْیو داوام ائتدیگی بیر دیار. کؤکلرینی بۇرا سالان استارکلارین قصری قوزئینده یئددی شاهلیغی  قوْرویان "سۇران" آرخاسیندادیر. شۆبهه‌لی اؤلومدن سوْونرا شاهی و دوْستونون کؤمگی ایله سلطنت باشینا کئچن *اددارد استارک* گونئیه چاغیریلیر. لاکین اوْ ، بۇنون آرخاسینداکی‌لاردان خبرسیزدیر. *اددارد* اؤزونو اوْنون دمیر تختینه صاحابلانماق ایسته‌ینلرین دهشتلی حیله‌لری آراسیندا اوْلدوغونو حیسّ ائدیر. دوْستلا دۆشمنی ، یالانلا و حقیقتی آییرد ائتمکده چَتینلیک چَکن *اددارد* بۆتون بۇنلارلا مۆباریزه آپاراراق شاهلیغی قوْرومالیدیر.
## قالری

Game Of Thrones Castle Warden Winterfell.jpg | ایلک فصلین بعضی صحنه‌لری کاستل وارد, قوزئی ایرلندده چکیلیر.
Dubrovnik crop.jpg |  ایکینجی فصل پورت رئال کیمی گؤرونور.
Azure Windownew.JPG |توْی صحنه‌سی‌نین اوْلدوغو یئر آزور پنجره‌سی.
File:Fountain of Mercury - Alcazar of Seville.JPG |آلکازار سویلا ،دورنه‌دکی مارتل سارایی کیمی گؤرونور.

## قایناقلار

بؤلمه:آمریکادا جورلانان تلویزیون وئرلیشلری
بؤلمه:تختلرین اویونو
بؤلمه:2010s American drama television series
بؤلمه:2011 American television series debuts
بؤلمه:2019 American television series endings
بؤلمه:American adventure television series
بؤلمه:American drama television series
بؤلمه:American fantasy television series
بؤلمه:Burn survivors in fiction
بؤلمه:Dark fantasy television series
بؤلمه:Dragons in popular culture
بؤلمه:English-language television programs
بؤلمه:Family saga
بؤلمه:Fiction about giants
بؤلمه:HBO network shows
بؤلمه:High fantasy television series
بؤلمه:Hugo Award for Best Dramatic Presentation, Long Form winning works
بؤلمه:Hugo Award-winning television series
بؤلمه:Incest in television
بؤلمه:Peabody Award-winning television programs
بؤلمه:Primetime Emmy Award for Outst
ویرجینیا تکنولوژی بیلیم یوردو

**ویرجینیا اکینچیلیک ومکانیکال کالجی** (, ، )آمریکانین بلکسبرق، ویرجینیا شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. و ۲۹٬۷۱۱ لیسانس و لیسانس‌دان یۆکسک اؤیره‌نجی‌سی واردیر. ویرجینیا اکینچیلیک ومکانیکال کالجی ۱۸۷۲ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی‌ اؤیره‌تیم قۇرومودیر و بودجه‌‌سینی دؤولت و بؤیوک شیرکت‌لر و خالقدان آلدیغی اعانه‌لرله تامین ائدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
عرفه دوعاسی

بندانگشتی|حاجیلار عرفات چؤلونده
**عرفه دۇعاسی** (فارسجا:دعای عرفه) -شیعه‌نین اۆچونجو ایمامی اوْلان حسین‌ابن‌علی طرفیندن ایلک دفعه قئید ائدیلن بیر شیعی مۆسلمان دۇعاسی‌دیر. هر ایل شیعه مۆسلمانلار طرفیندن حجین ایکینجی گۆنو ،عرفه گۆنونده ، عرفات چؤلونده اوْخونور.

## قایناقلار

بؤلمه:شیعه
واسر کالجی

**واسر کالجی** (, )آمریکادا یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. خوصوصی و اؤزل اؤیره‌تیم قۇرومودیر.

## گؤرونتولر

File:Portrait of Matthew Vassar by Charles Loring Elliott.jpg|
وارندین کالجی

**وارندین کالجی** ()بریتانیادا یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی.

## مزون‌لار

## قایناق‌لار

*Onward and Upward, York Place to Varndean 1884–1975' by Tony Allt and Brian Robson.  Published privately in 1993 by the Old Varndeanian Association.

بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
ججیانق بیلیم‌یوردو

**ججیانق بیلیم‌یوردو** (, ، )چیننین هانقژو شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. بۇ بیلیم‌یوردو شهرین حومه‌سینده‌دیر. و ۴۳٬۳۱۴ لیسانس و لیسانس‌دان یۆکسک اؤیره‌نجی‌سی واردیر. ججیانق بیلیم‌یوردو ۱۸۹۷ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی‌ اؤیره‌تیم قۇرومودیر و بودجه‌‌سینی دؤولت و بؤیوک شیرکت‌لر و خالقدان آلدیغی اعانه‌لرله تامین ائدیر.

## مزون‌لار

## گؤرونتولر

File:Lin Qi, the founder of ZJU.jpg|
زکیر حسین دهلی کالجی

**زکیر حسین دهلی کالجی** ()هیندوستانین دهلی نو شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی.

## گؤرونتولر

File:1863 Dispatch Atlas Map of Delhi, India - Geographicus - Delhi-dispatch-1867.jpg|
یانق هریس کالجی

**یانق هریس کالجی** ()آمریکانین یانق هاریس، جورجیا شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی.

## مزون‌لار

## گؤرونتولر

File:Susan B. Harris Chapel, Young Harris College, Young Harris (Towns County, Georgia).jpg|
یورک (کانادا) بیلیم‌یوردو

**یورک بیلیم‌یوردو** ، ،  بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی.

## گؤرونتولر

File:YorkFaculty1961.jpg|