open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
هزبانیلر

**هزبانیلر** اورتا عصرلرده بوگونکو عراق کوردوستان ایقلیمی اراضیلرینده موسلمان کورد بیر دؤولت‌ایمیش. بو دؤولتین اراضیلری موختلیف زامانلاردا فرقلی اولورموش آنجاق معمولاً اوشنویه دن اربیل و موصول حودودلارینا قدر اوزانیرمیش.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* Sample of a Hadhabani coin

بؤلمه:کورد ائللری
طولون اوغوللاری

**طولون اوغوللاری** تورک موسلمان بیر خاندان ایمیش. بو خاندان طولون‌لولار دؤولتی‌نی تاسیس ائتمیشلر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلاری

* Encyclopedia of the Muslim Family, Islamic History: Tulunid State (254-292 AH / 868-905 AD).
* Qantara: Tulunids (835-884).
* Copts and independent rulers (the Tuluni and Akhshidi states).
*īdids: the Judiciary and Egyptian Autonomy », *Journal of the American Oriental Society*, 131 (2011), 207–222. Online: https://web.archive.org/web/20111219040853/http://halshs.archives-ouvertes.fr/IFPO/halshs-00641964/fr/

بؤلمه:تورک ائللری
آمازونلار

**آمازونلار** (قدیم یونان دیلی:  **', singular  **'; in لاتین دیلی **', **') یونان میفولوژیسینده کیچیک آسیادا، قافقاز داغلارینین اتکلرینده و یا آزوف دنیزی اطرافیندا مسکونلاشمیش دؤیوشچی قادینلار قبیله‌سی. **آمازون** آدی، گویا، کماندان اوخ آتماغین آسان اولماسی اوچون قیزلارین سول دؤشلری‌نین یاندیریلماسی عادتیندن مئیدانا گلیب.

## قایناقلار
قدیم یونان میفولوژیسی

بندانگشتی|300x300پیکسل|یونان اوچلویو
**قدیم یونان میفولوژیسی**، قدیم یونان تانری و قهرمانلاری، دینی و ریتوالی تجروبه‌لری، حیات فلسفه‌لری ایله باغلی افسانه‌لر و فولکلورلار مجموعه‌سیدیر. اولاراق بیر نئچه ایلاهه‌لر تاپیلمیش و تصویری و تعبیری اوچون آراشدیریلمیشدیر.

## قایناقلار
دشتک (اردل)

**دشتک** چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌ اردل بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴٬۰۱۶ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:اردل بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری
یوسف عظیما

**يوسیف عظیما** (1911، تبریز) — سیاستچی، حقوق‌شوناس. آذربایجان میللی حؤکومتی دؤورونده عدلیه‌‌ ناظری و آذربایجان میللی مجلیسینه سرابدان سئچیلن نوماینده‌‌.

## حاققیندا
يوسیف عظیما 1911-جی ایلده تبریزده آنادان اولوب. ایختیصاصجا حقوق‌شوناس اولوب. توده پارتیياسی‌نین عضوو اولدوقدان سونرا ایران میللی مجلیسینه کئچیریلن اون دؤرد  سئچکی‌لرده اورمودان نامیزد اولوب.

1945-جی ایل نويابرین 27-دن دئکابرین 2-ه قدر ایران تاریخینده ایلک دفعه‌‌ قادینلارین دا ایشتیراک ائتدییی آزاد سئچکی‌لر کئچیریلیب. کئچیریلن سئچکی‌لر نتیجه‌سینده يوسیف عظیما آذربایجان میللی مجلیسینه سرابدان نوماینده‌‌ سئچیلیب. 1945-جی ایل دئکابرین 12-ده آذربایجان میللی حؤکومتی قورولوب. يوسیف عظیما قورولموش حؤکومتده عدلیه‌‌ ناظری تعیین اولونوب.

میللی حؤکومت قورولدوقدان سونرا يوسیف عظیما اورمو قارنیزونونون کوماندیری زنگنه ایله دانیشیقلاردا ایشتیراک ائدیب. 18 دئکابر تاریخینده پولکوونیک زنگنه و يوسیف عظیما آراسیندا اورمو قارنیزونونون ترک‌سیلاح اولوناراق آذربایجان میللی حؤکومتی‌نینه تابعلییینه کئچمه‌سی حاقدا موقاویله ایمضالانیب.

1945-جی ایل دئکابرین 21-ده باش ناظر میر جعفر پیشه‌وری، عدلیه‌‌ ناظری يوسیف عظیما و داخیلی ایشلر ناظری سلاموللا جاوید پهلوی‌لر دؤورونده حبس اولونموش و ایران حؤکومتی طرفیندن سیياسی محبوس کیمی ساخلانیلان آذربایجانلی‌لارین آمنیستیياسی(عفو عمومی) ایله باغلی تکلیفله چیخیش ائدیبلر. بو تکلیفه اساساً حبس مدتی 1 ایلدن آز اولانلار حبسدن آزاد اولونمالی، حبس مدتی 1 ایلدن چوخ اولانلارین حبس مدتی ياریيا قدر آزالدیلمالی، عؤمورلوک حبس اولونانلارین حبس مدتی 15 ایله قدر آزالدیلمالی، اؤلوم حؤکمو آلانلارین ایسه حبس مدتی 10 ایله قدر آزالدیلمالی ایدی. بو آمنیستیيا هم ده آذربایجاندا موحاکیمه اولونوب تهراندا و يا آذربایجان میللی حؤکومتیندن کناردا ساخلانیلان محبوسلارا دا شامیل اولونوردو.

1946-جی ایل دئکابرین 11-دن اعتباراً ایران اوردوسو ایری شهرلره گیرمزدن اول بو شهرلرده اربابلارین قولدور دسته‌لری ائله‌جه ده مولکی گئيیملی ژاندارمالار قیرغینلار تؤرتمه‌يه باشلادیلار. بو دسته‌لر تهران رادیوسو طرفیندن «ایران وطن‌پرست‌لری» آدلاندیریلیردیلار. دسته‌لرین اساس مقصدی دئموکراتلارین محو ائدیلمه‌سی و شاه قوشونونون شهرلره گیریشینی تأمین ائتمک ایدی. تبریز و آذربایجانین دیگر شهرلری تالانا و قیرغینلارا معروض قالدیلار. آذربایجان میللی حؤکومتی سقوط ائتدی. مینلرله اینسان حبس اولوندو. باش وئرن قیرغینلاردا آدف عضولری، فدائی‌لر ائله‌جه ده تانینان شاعرلردن علی فطرت، سعدی يوزبندی، جعفر کاشیف و محمّدباغیر نیکنام قتله يئتیریلدیلر.] 1946-جی ایل دئکابرین 14-ده آمئریکا و بؤيوک بریتانیيا طرفیندن دستکلنن ایران اوردوسو تبریزه داخیل اولدو. بوندان سونرا دا قیرغینلار و تالان داوام ائتدی. يوسیف عظیمانین سونراکی حیاتی ایله باغلی فیکیرلر موختلیف‌دیر. بعضی معلوماتلارا گؤره يوسیف عظیما شاه قوشونلاری طرفیندن حبس اولونوب، 1948-جی ایلده ایسه حبسدن بوراخیلیب. باشقا معلوماتلارا گؤره ایسه میللی حؤکومت داغیلدیقدان سونرا اؤلدورولوب.

## قایناقلار

## ادبیات

* 
* 
* 
* 
* 
* * 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

بؤلمه:۱۹۱۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:آذربایجان دموکرات فیرقه‌سینین عوضولری
قهرمان

**قهرمان** () بؤیوک ایشلره، موستثنی ایگیتلیگه، دؤیوشده رشادت و یا جسارته گؤره حئیرانلیق دوغوران شخص، هابئله شؤهرتلندیریلمیش دؤیوشچولره وئرن بیر مقامدیر.

## قایناقلار
۲۰۱۰-جی ایلده سوریه

بۇ مقاله ۲۰۱۰-جی ایلینده سوریه‌ده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.

## دؤولت
*پرزیدنت: Bashar al-Assad
*باش ناظیر: Muhammad Naji al-Otari 
## قایناقلار

بؤلمه:۲۰۱۰-جی ایلده اؤلکه‌لر
بؤلمه:۲۰۱۰-جو ایلده سوریه
لی (فیلم ۲۰۲۳)

**لی**، (اینگیلیسجه: LEE)، رئژیسسور **دئبوتونده آلان کوراس** طرفین‌دن چکیلمیش ۲۰۲۳-جو ایل بریتانییا بیوقرافیک درام فیلمی‌دیر. فیلمده کیت وینسلت ساواش دؤنمینده، ژورنالیستی «لی میللئر» رولونو اویناییر. فیلمده هابئله ماریون جوتیللارد، آندرئا ریسئبورووگه، ائندی سامبئرگ، نوئمی مئرلان، جوسه اوجوننور و آلئخاندئر ایسکارسگارد چکیلیب.

## قایناقلار
پیرپسر (فیلم)

**پیرپسر** (تورکجه‌ده: **قوجا سوبای** یوخسا **قوجا اوغلان**)، (اینگ: The Old Bachelor) — گونئی آذربایجانلی تورک یؤنتمن، اوکتای براهنی طرفین‌دن یازیلان و رئژیسسورلوق ائتدییی ۲۰۲۱-جی ایل ایران درام فیلمی‌دیر. 

## باش رول‌لار
باش رول‌لاردا حسن پورشیرازی، لئیلا حاتمی، حامد بهداد و محمد ولی‌زاده‌نین رول آلدیغی فیلمین پرئمیئراسی ۵۳-جو اولوسلار آراسی روتتئردام فیلم فئستیوالیندا اولوب و وپرو بؤیوک ائکران موکافاتینی قازانیب.

## قایناقلار
مؤذن‌زاده اردبیلی

مؤذن‌زاده اردبیلی آدینا گؤره آدلانان آدلار:

* رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی، ایران آذربایجانلیلاریندان اولان تانینمیش مؤذن
* سلیم مؤذن‌زاده اردبیلی، ایران آذربایجانلیلاریندان اولان تانینمیش بیر مداح.
آذربایجان دموکرات فیرقه‌سی

**آذربایجان دموکرات فیرقه‌سی** ایراندا (جنوبی آذربایجاندا) ۱۲ شهریور ۱۳۲۴–جو هیجری شمسی ایلینده تشکیل اولان سیاسی بیر حیزب ایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۴۵ - جی ایلینده ایران اؤلکه‌سینده یارانانلار
زئیوه (خالخال)

**زئیوه** یوخسا **زاویه سادات** خالخال بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر کند دیر. بو کند ۱۳۹۵–جی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا ۲۴۶ نفر جمعیتی واریمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:خالخال بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اورتا دونیا

بندانگشتی|379x379پیکسل|تالکینین یازدیقی ناغیللاریندا، آردا جهانی-نین شرق طرفینده اؤلان دؤنیا.
**اؤرتا یئرلری،** آردا دونیاسینین آراسینداکی بؤیوک اوکله‌لرین قارشیقینا دییلیر کی جی،آر،آر،تالکین، اؤز ناغیللاریندا اؤنو توصیف ائدیر و ناغیللارین چؤخلی قیسمتی اؤنون اؤستون ده کئچیر.

اؤرتا دؤنیا دییلیر کی، تالکینین دؤنیاسیندا، فانی اینسانلارین قاره‌سی حساب اؤلور کی والینورون قاباقیندا دایانیر، کی اؤلمق بیلمه‌ین جانلی لارین قاره‌سی دیر.

تالکینین ان گورولن ایشلری، هابیت و اؤزوکلر اربابی‌نین ناغیللاری بؤ دؤنیادا کئچیر.

اؤرتا یئرلری، آردا دؤنیاسینین اصلی اؤلان قاره‌سی دیر کی تالکینین ناغیللاریندا، اؤچ مینجی دؤراناجان دوام ائدیر دمه‌لی آلتی‌مین ایل میندان قاباق. بؤ ناغیللار چوخلی اورتا یئرلرین کؤزی باتی طرفینده کئچیر کی دمه‌لی آوروپا قاره‌سینین نمادی دیر، کی شایر منطقه‌سی‌ده دییرلر اینگیلیستانین نمادی‌دیر و هابیتون شهرینده آکسفورد شهرینه اؤخشادیرلار.

اؤرتا دونیاسینین اؤزونده تک اینسانلار یوخ، بلکی هابیت‌لر، انت‌لر، گؤدول‌لر، ایلف‌لر، اؤرک‌لار، گابلین‌لر و ترول‌لار دا یاشاییش الییرلر.

## قایناقلار
بیزانس آیینی

[thumb|220px|[ایستانبولدا یئرلشن آیا یورقی کاتدرالیندا یاپیلان بیر آیین.]]
**بیزانس آیینی**، **یونان آیینی** و یا **قوسطنطنیه آیینی**، گۆنوموزده شرقی اورتودوکس کیلیسا‌سی و شرقی کاتولیک کیلیساسیندا حیاتا کئچیریلن بیر لیتورژی آیینی دیر. ۳. یوز ایلده قوسطنطنیه ده ایجرا اوْلونماغا باشلایان آیین بوگۆن دۆنیادا روما آیینی‌ندن سوْنرا ان چوْخ حیاتا کئچیریلن ایکینجی آیین دیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
قیرمیزی مئیدان

**قیرمیزی مئیدان** یا دا **قیزیل مئیدان** ()، روسیه فدراسیونونون باشکندی موسکودا یئر آلان اؤنملی بیر مئیدان دیر. بۇ مئیدان روسیه‌نین سوسیال و سیاسی تاریخینده اؤنملی بیر یئره صاحیب دیر. روسیه دؤولت باشقانی‌نین رسمی ایقامتگاهی اوْلان بؤیوک کرملین سارایی، سنت باسیل کیلیساسی، دؤولت تاریخ موزه‌سی، لنین موزوله‌سی، کرملین دیواری مزارلیغی و بین‌الخالق دؤولت ماغازاسی بۇردا یئرلشیب دیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:روسیه‌ده‌کی عوموم دونیا ارثی
فرخ‌شهر

**فرخ‌شهر** چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌ فرخ‌شهر بؤلگه‌سینده مرکزی بؤلومونده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳۱٬۷۳۹ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:فرخ‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری
آذان

**آذان** یوخسا **اذان** () موسلمانلاری عیبادته چاغیران، عیبادت واختینین یئتیشدیگینی خبر وئرن (سس) واسیطه‌دیر.

## قایناقلار
رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی

**رحیم مؤذن‌زاده اردبیلی** (۱ مهر ۱۳۰۴ - ۵ خورداد ۱۳۸۴) ایرانلی مشهور اذان‌وئرن و نوحه‌چی دیر. مؤذن‌زاده اردبیلی آذانی، اونون سسی ایله ثبت اولان مشهور بیر آذان دیر کی، 1334-جو هیجری شمسی ایلده ایران رادیوسوندا ثبت ائدیلمیشدیر.

## یاشاییشی
رحیم مؤذن زاده، ۱ مهر ۱۳۰۴ هیجری شمسی تاریخینده اردبیلده آنادان اوْلوب. اوشاقليغيندا مکتب‌خانایا گئدیب و میرزا عزیز نظارتی آلتيندا قرآن اوخودو و هابئله ایران موسیقی آلاتلاری ایله تانیش اولدو. او، آواز و اذان اوخوماغین اوصوللارینی اؤیرشندن سونرا آتاسی ایله بیرلیکده اردبیل مسجیدلرینده و گاه اردبیلین اطراف شهرلرینین مسجیدلرینده او جومله‌دن نمین، آستارا، خالخال و تالیشده اذان دئمه‌یه و نوحه اوخوماغا مشغول اولدو. آتاسی‌نین تهراندا مسکون اولدوغوندان سونرا، رحیم حوزوی تحصیللری اوچون قوم شهرینه گئتدی فقه دن خاریج درسلرین اوخوماغا مشغول اولدو و ناهارچاغلاری دا فاطمه معصومه حرمینده اذان دئییردی. آتاسی کریم مؤذن‌زاده، کی ایلک دفعه اولاراق ۱۳۲۲ ایلینده رادیو دا اذان دئمیشدی، ۱۳۲۹ ایلینده وفات ائتدی و اوغلو رحیم ۲۵ یاشیندا اولارکن اونون یئرینی دولدورماق اوچون تهرانا گئتدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۲۰۰۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:اردبیللی‌لر
بؤلمه:۱۹۲۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:جنوبی آذربایجانلی‌لار
بؤلمه:اؤلو ائشیک باغلانتیلی بوتون مقاله‌لر
روم اورتودوکس کیلیساسی

**روم اورتودوکس کیلیساسی** ()، عومومیتله کوینه یونانجاسی‌نی ایستیفاده ائدن، شرقی اورتودوکس کیلیسا‌سی‌نین بعضی باغیمسیز آلت بؤلوم کیلیسالاری اۆچون ایستیفاده ائدیلن بیر ایفاده دیر. تاریخی اوْلاراق، بیزانس ایمپیراتورلوغونون میراثچی‌سی اوْلدوغوندان دوْلایی *روم اورتودوکس* کلمه‌سی عومومیتله بۆتون *[[شرقی اورتودوکس کیلیسا‌سی|شرقی اورتودوکس کیلیسالاری]]‌*نی تانیملاماق اۆچون ایستیفاده ائدیلمیشدیر.

## تاریخی
*روم اورتودوکس کیلیسالاری*، حواری‌لرین ۱. یوز ایلده، بالکان‌لار و اورتا دوغودا قۇردوقلاری کیلیسالارین سوْیوندان گلیر و عئینی زاماندا بیر چوْخ قدیم کیلیسا عنعنه‌سی‌نین قوْرویوجوسودور.

## کیلیسالار
### پاتریک‌خانه‌لر
* ایستانبول روم اورتودوکس پاتریک‌خانه‌سی
* اسکندریه روم اورتودوکس پاتریک‌خانه‌سی
* انطاکیه روم اورتودوکس پاتریک‌خانه‌سی
* قودس روم اورتودوکس پاتریک‌خانه‌سی

### موختار کیلیسالار
* یونان کیلیساسی
* قیبریس کیلیساسی
* آلبانی موختار اورتودوکس کیلیساسی

## قایناقلار

## باغلانتیلار
والینور

**والینور،** (کوئنیا دیلینده: والار اؤلکه سی)، برکتلی یئر، اؤلؤم‌سیز اؤلکه، جی،آر،آر،تالکینین ناغیل یازیلاریندا بیر اؤلکه‌دیر، اؤلمق بیلمه‌ین والار و مایارلارین یاشاییش ائدن یئری، کی امان قاره‌سینده، اؤرتا یئرلرین باتی طرفینده یئرلشیب. 

تالکین، یازیلاریندا "امان" آدین ایشلدنده چوخلی، والینورون یئرینه ایشلدیب، والینورین ایچینده ایلدامار دا یئرلشیب، اؤ یئر کی ایلف‌لر اؤندا یاشییرلار.

والینورا اؤلوم‌سیز یئر دییلیر، آنجاق بؤ معنادا دییر کی والینور ایچینده یاشیان جانلی‌لارا اؤلوم‌سیزلیق وریر و اؤنلاری اؤلومدن اؤزاقلادیر، بلکی بؤ معنادادیر کی اؤنون ایچینده تکجه اؤلمه‌ین جانلیلار یاشاییش ائدیل‌لر.

آنجاق بیر نئچه ایستیثنادا وار کی فرودو و بیلبو بگینز و سم وایز گمجی، بیرلیق‌اؤزوکون حمل ائدنلری و بیر گؤدول، گیملی آدیندا ده، آرادان گتملی جانلیلاریدیلار کی والینورا گئده بیلدیلر و بیر نئچه واخت اولنه‌جن اوردا یاشادیلار.

## قایناقلار

بؤلمه:اورتا دونیاسینین اولکه لری
بؤلمه:فانتیزی دونیالار
بؤلمه:اورتا دونیا
مؤذن

left|thumb|150px|۱۹–جو میلادی یوزایله عایید بیر مؤذن شکیلی
**مؤذن** یوخسا **آذانچی** () مسجیدلرده آذان، نامازلاردا سالام و تسبئح دوعالارینی اوخویان شخص. مؤذنلر معمولاً ناماز واختی، مسجیدلرین میناره‌لرینه گئدیب آذان دئمکله خالقی نامازا چاغیرارلار. مؤذذینلیک مؤوقعی، ایسلام پئیغمبری حضرت محمد زامانیندان بری وار. تاریخده ایلک مؤذّن بلال حبشی دیر.

## قایناقلار
دیکشنری دات کام

***دیکشنری دات کام*** () آنلاين ديکشنري دير کي، اونون دامنه سي بيرينجي دفعه 14 مئي 1995-جي ايلده ثبت اولونموشدور. *Dictionary.com*-داکی اساس محتوا، Random House Unabridged Dictionary-ه اساسلانان اؤزل دیکشنری دیر و سایت اوچون ایدیتورلار یئنی و یئنیلنمیش تعریفیلر وئریرلر. قوشمه لی محتوا کولنز اینگیلیسجه ویکی پدیاسی نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش"Collins English Dictionary"، American Heritage Dictionary"، مقاله سیندن گؤتورولوبدور. (۲۱ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). IXL Learning-ه مالیک دیر.  

## قایناقلار
مکتب

[thumb|[تورکوستان'دا بیر مکتب ۱۸۶۵–۱۸۷۲ میلادی ایللر آراسی]]
[thumb|Mektepte minyatür dersi, solda [Talikizade, 1595-1603 arası]]
**مکتب** ( *kuttāb*, plural: *kataatiib*, )() ایبتیدایی مدرسه معناسینا گلن عربجه بیر کلمه‌دیر. اوشاقلارا ایسلام قونولاری، اوخوماق، یازماق و قرامری اؤیرتمه اؤنجه‌لیغی اولان بیر قوروم اولسا دا دیگر پراتیک و تئوریک قونولاردا دا تحصیل وئرمیشدیر. ۲۰–جی میلادی یوزایله قدر مکتبلر ایسلام دونیاسیندا بؤیوک تحصیلین یگانه آدرسی اولموشدور.

## قایناقلار
دوشونجه مکتبی

**دوشونجه مکتبی** یا **فیکیر مکتبی** () بیر فلسفه نین عام فیکیر و یا گؤروشونون عام اؤزللیکلرینی ایشتیراک ائدن بیر دسته‌نین منظره‌سیدیر. فیکیر مکتبی موختلیف قونولاردا دخلی اولابیلر، او جومله‌دن اینانما، اجتماعی حرکتلر ایقتیصادی و مدنی حرکتلر یا دا هونری حرکتلرده. فیکیر مکتبی، دوشونجه ده فوندامنتال و یاناشما بیلیگین اؤزل بیر حوزه‌سینده‌دیر کی درین بیر بونیاد دا بونیان اولموش.

## قایناقلار
مکتب (دقیقلشدیرمه)

**مکتب** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*مکتب
*دوشونجه مکتبی
*مکتب (درگی)
گندومان

**گندومان** چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌ بوروجن بؤلگه‌سینده مرکزی بؤلومونده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۶٬۲۹۱ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بوروجن بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری
دایال آپ

[بندانگشتی|260x260پیکسل|اینترنته باغلانماق اوچون گلن چاغری‌لارین قبول ائدیلمه‌سی اوچون ایستیفاده اولونان [مودم.]]
**دایال آپ** ()، عمومی تلفن شبکه‌سی‌نی قوللاناراق اینترته باغلانمانین بیر یولودور. بو تکنولوژیده RJ-11 ایله تلفن خطلرینه باغلاناراق، سس سیگناللاری ایله مودم و ısp آراسیندا باغلانتی قورولوب اینترنت دئیتاسی گؤندریلیب آلینیر. دئیتا گؤندریب آلان آراجین آدی مودم‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:کوهنلمیش تکنولوژیلر
بؤلمه:آمریکا ایختیراعلاری
فرهاد آتیک

**فرهاد آتیک** (د. ۱۱ آوقوست ۱۹۷۱، ق.ق.ت.ج) — چوخ‌ساییلی کیتاب‌لار، رومان‌لار، قیسامئتراژلی فیلم‌لر، بلگه‌سل فیلم‌لر و بدیعی فیلم‌لر یازان تۆرک یازیچی، سسئناریست و رئژیسسوردور. 

## کیتابلاریندان بیر نئچجه‌سی

* قلم سئوگی یازا بیلمز، اونا گؤره ده اونو کیتابدا تاپا بیلرسینیز

* یئنه سن

* خوجالی قتل عامی گونلرینده عشق؛ آذربایجان مارالی 

* شمس-ی تبریزی؛ یئنه سن 

* ماندئلا 

* هر شئیه باخمایا‌راق

* قوشا لیمان 

*گۆز (پاییٛز) 

* ایپک یولو

## قایناقلار
ایران ایسلام جومهوریتی‌نین رژیمی

**ایران ایسلام جومهوریتی‌نین رژیمی** () ایرانین حال‌حاضیرکی حؤکومتی دیر. بو حؤکومت (رژیم) بیر دینی حاکیمیت اولاراق تانینیر. بو رژیم ایراندا ۱۳۵۷ هیجری شمسی ایلینده  ایران ایسلام اینقیلابی نتیجه‌سینده ایش‌اوستونه گلدی. ظاهیرجه ایسلامچیلیق و جومهوریت بو رژیمین اصلی اساسلاریندان ساییلیر.

## قایناقلار
مراکشین آلینماسی (۱۵۵۴)

**مراکشین فتح ائدیلمه‌سی** یوخسا **فزین آلینماسی** ۱۵۵۴-جو میلادی ایلده عثمانلی ژنرالی و آدمیرالی صالح رئیس و سعدی سلطانلیغین حاکمی محمد شیخ آراسیندا باشلانمیش دؤیوشون نتیجه‌سینده صالح رئیس و عثمانلی گوجلری ظفره ناییل اولوبلار و مراکشی فتح ائدیبلر. دؤیوش ۷ ژانویه'ده فز یاخینلیغیندا یئر آلان قودیات-ال-محیلی شهرینده باشلاییب و صلاح رئیسین ساباقی ایکی ساعدیلرینه، بیری تازا و بیری سیبوو چایینا قارشی اولان دو قاتیلماسیندان سونرا باشلاییبدیر. بو یوروشون هدفلریندن بیری، وطاسیلر دؤولتینه باغلی اولان علی ابوحسون آدلی بیر نائب‌السلطنه‌دن حیمایت ائتمک و اونو تخته یئتیرمک‌ایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۵۵۴-جو ایلده آفریقا
بؤلمه:موختصاتلار ویکی‌دئیتادا
عثمانلیلارین مراکشه یوروشلری

۱۶-جی عصرده عثمانلیلار بوگونکو مراکشه و قوزئی باتی آفریقا بؤلگه‌لرینه حاکیم اولان سعدی سلطانلیغینه بیر نئچه یوروشلر آپارمیشلار.

## قایناقلار

بؤلمه:عوثمانلی ایمپیراتورلوغونون ساواش‌لاری
بؤلمه:عثمانلی ایمپیراتورلوغو
بوزلوسینه

**بوزلوسینه** و یا **بوزلوسینه داغی** یا دا **بوز سینه** — آذربایجان بؤلگه‌سینده اولان زاگرس داغلاریندان بیر داغ اولاراق اورمیه بؤلگه‌سی'نده یئرلشیب. بو داغ ۳۴۸۰ متیر اوجالیغی اولاراق اورمیه شهری‌نین ۵۴ کیلومتیر گونئی‌باتی‌سیندا مرگور قصبه‌سینده یئرلشیب. بوز سینه ایکی بؤیۆک گادار و دیزج چایلارین گؤزو اولاراق داغین باشیندا دائم قار و بوز قویولاری واردیر، ائله کی ایلین تمام آیلاریندا داغین اتگینده اولان اکین یئرلرین سویون یئتیریر. بوز سینه داغی اورمیه بؤلگه‌سینده یئرلشرک اوشنویه بؤلگه‌سینه'ده یاخین‌دیر، بو داغ هابئله ایران'ین تورکیه و عراق اؤلکه‌لری‌ایله مشترک سینیرلارینا دا یاخین‌دیر. **بوزلوسینه داغی** قوزئیدن دالامپر داغ داغی ایله و دوغو دان مرگور و زیارت داغی ایله قونشودور.

## داغین آدی
بوز سینه یا بوز سینه‌سی و یا بوزلو سینه تورکجه بیر آد دیر. بوز سینه ایکی سؤزجوک‌دن عیبارت اولور، بوز + سینه (آذربایجان تورکجه‌سینده اوجا دۆزنلیک‌لره **سینه** دئیلیر). قایناقلارا گؤره دوغال بوزلاقلار بو داغین اورتاسیندا یئرلشدیغی اۆچۆن بو آدی بو داغا وئریبلر.

## بوز سینه داغی‌نین جوغرافی اؤزللیکلری
داغین اوجالیغی ۳۴۸۰ متیر باتی آذربایجانین اوجا داغلاریندان ساییلیر.

## جوغرافی موقعیتی
بوز سینه داغی زاگروس داغلاریندان ساییلاراق اورمیه شهری‌نین گونئی‌باتی‌سیندا و مرگور قصبه‌سی'نده یئرلشیب. بو داغ اورمیه شهری‌ایله ۵۴ کیلومتر آرالیغی وار. بوز سینه داغی ۳۴۸۰ متر اوجالیغی اولاراق غربی آذربایجان اوستانی'نین اوجا داغلاریندان ساییلیر. بوز سینه زیروه‌سی اورمیه بؤلگه‌سی‌نین سیلوانا بؤلومونده یئرلشن دالامپر داغی و اوشنویه بؤلگه‌سی‌نین قوزئینده یئرلشن زردکوه داغینا یاخین‌دیر و بو ایکی داغین آراسیندا یئرلشیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:اورمیه بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین داغلاری
بوزلوسینه گؤلو

**بوزلوسینئه گؤلو** (فارسجا: دریاچه بوزلو سینه) باتی آذربایجان ویلایتی‌نین N370702 E445312 و N370648 E445330 جوغرافی مؤوقعلرینده یئرلشیر. بوزلوسینه هم ده اورمیا‌دان ۵۴ کیلومئتر جنوب-قربده، آزربایجانین ان هون‌دور داغلاریندان‌ بیری ساییلان، ۳۴۸۰ مئتردن چوخ هوندورلوکده اولان مارقور کند بؤلگه‌سینده یئرلشن بؤیوک زاقروس داغ سیلسیله‌سینده‌کی داغین آدیدیر.

## قایناقلار
خوجا‌لی قتل عامی گونلرینده عشق (رومان)

**خوجالی قتل عامی گونلرینده عشق** (خوجالی قتل عامی گونلرینده عشق؛ آذربایجان مارالی)؛ ۲۰۲۳-ده یایینلانان، تۆرک یازیچی، «فرهاد آتیک»ین خوجالی سویقیریمی حاققیندا یازدیغی بیر روماندیر.

## قونوسو
سووئت اتفاقی‌نین داغیلدیغی ۱۹۹۰-جی ایللر، دونیا یئنی‌دن فورمالاشدیریلدی، بالکان‌لار چئوریلدی. بو دؤنم‌ده «سویقیریمی» اولا‌راق حیاتا کئچیریلن قیرغین‌لار، هجوم‌لار کیمی چوخ اوزوجو حادثه‌لر یاشاندی. دونیا ریفاه ایجینده یاشانلار ایله میلیونلارجا اذیت‌چکنلرین آراسیندا بؤلونموشدو. خوجا‌لی سویقیریمی دا بو دؤورده یاشاندی.

بو گون بیر چوخ اؤلکه و جمعیت طرفین‌دن «سویقیریمی» اولا‌راق قبول ائدیلن خوجالی‌دان ویجدان‌لاری سیزلاتان چوخ حکایه‌لر دانیشیلیب. «خوجا‌لی سویقیریمی گونلرینده عشق» کیتابی‌یلا «فرهاد آتیک» ایسه بو حکایه‌لردن بیر بؤلومونو اوخوجولارینی آنلاتیر.

کیتابین قابیغی‌نین آرخاسیندا بئله یازیلیب:

«دئیه‌جک‌لریم چوخ شئی وار. بیلینمه‌لی اولان داها چوخ شئی وار.»

«قیرغین اورتاسیندا سئوگینی اونوتماما‌لییام. آیگولو اونوتماما‌لییام. خوجا‌لی قتل عامینی اونوتماما‌لییام. اصلینده گؤردوک‌لریمی، ائشیتدیک‌لریمی، یاشادیق‌لاریمی هئچ واخت، هئچ واخت اونوتماما‌لییام.»

## قایناقلار
انت (اورتا دونیا)

[بندانگشتی|[ساققال|ساقال‌لی آغاج و قوجاقینداکی هابیت‌لرین نیگارسی کی 2007 مینجی میلادی ایلنده تام لوباک الینده خلق اؤلوب.|412x412پیکسل]]
**اینت‌لر** یادا انت‌لر، تالکینین افسانه لرینده، اؤرتا دؤنیاسیندا یاشاییش ائدن بیر اینسانا اؤخشار بؤیوک آغاج دیلار.

اینتلر قیرقیافه‌دن عینی آغاج دیلار، آنجاق اینسان‌کیمی درک و دؤشنمق لری وار و دانیشا بیلیرلر اؤراجان کی اؤزلری اؤچون دیل‌لری ده وار.

اینتلرین رهبری ساققال‌لی آغاج دیر، کی فانقورن مئشه سینده یاشاییش ائدیر.

اینت‌لرین آدین، تالکین قدیم اینگلیس دیلیندن آلیب کی بؤیوک حئیوان یا غول معناسی وریر.

اؤزوک‌لر اربابی‌نین فیلمینده اینت‌لر فانقورن مئشه سینده یاشاییش ائدیب و اؤرا یتیشیب و اؤرانی قؤرویورلار، اؤراجان کی فیلمده گؤرسدیر، اینت‌لرین کونلی یؤخیمیش اؤزوک ساواشینا کئچه‌لر آنجاق فانقورنین یانماقین گؤرندن‌سؤنرا دؤیوشه قؤشولوب و آیزن گاردا هؤجوم ائتدیلر.

بو فیلیمین ایچینده هئچ بیر گنج(جاوان) اینت یؤخدور، بونوچون کی اینت‌لرین آروادلاری ایتیب‌لر!

اینت‌لر، اؤرتا دؤنیاسیندا آزاد مردؤمون یانیندا دایانیب و قارانلیقلا باش باشا قؤیوللار.

سارومان سیحیربازین سیپاهی، روهان مردؤمونون الینده و قالانی اینت‌لرین الینده آرادان گئتدی.

گاندالف فیلمده دییر کی ساققالی آغاج اؤرتا دؤنیاسینین لاپ قدیم‌دن قالان جانلی لارین بیری دیر.

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی پدیا
سیحیر باز

بندانگشتی|سیحیرباز نیگاره-سی کی چؤخلی فیلملر ده و ناغیللاردا سیحیربازلار بؤ شامایلدا گؤرسدیلیر.|303x303پیکسل
**سیحیر باز**، قدیم هر میللتین فولکلوروندا بیر جؤره مسلک واریمیش کی چؤخلی آروادلارین توسؤطیله ایجرا اؤلارمیش آنجاق آقا قیسمتیده بؤ مسلک ده واریمیش.

سیحیربازلار بیر جؤره صینفیمیشلر کی الیه بیلرمیش لر غیب عالمی-له ارتیباط قاتالار یا گئچمیشی یادا گلجقی گؤرسؤنلر.

نئچه نئچه وسایلی بیربیرینه قاتیپ معجون جؤرلیارمیشلار.

معجون لاری شفا وررمیش یادا جان آلارمیش.

آیری اینسانلارین خیدمتینه چیخارمیشلار یادا سیحیربازلیق-لا اینسانلاری اؤز خیدمتلرینه چیخاردارمیشلار.

کیتابلار دا ناغیللاردا یادا فیلملرده چؤخلی چؤخلی گؤرسنیللر.

مثل اؤچون: گاندالف، آلبوس دامبلدور، سوروس اسنیپ، دوهدور استرنج، لامیا، گریندا و مالفیسنت.

## قایناقلار

اینگیلیسجه ویکی پدیا
بؤلمه:سیحیر
بؤلمه:سیحیرباز
مراکشین آلینماسی (۱۵۷۶)

**مراکش آلینماسی** ۱۵۷۶ میلادی ایلینده، سعدیلر شاهزاده‌سی عبدالملک، عثمانلی ایمپیراتورلوغونون یاردیمی ایله فاس و سونراسی بوتون مراکشی فتح ائتدی و بیر عثمانلی خراجگذاری اولاراق سعدیلر دؤولتی و مراکشین حؤکومداری اولاراق اعلان ائدیلدی.

## قایناقلار
مال‌خلیفه (فلارد)

**مال‌خلیفه** چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌ فلارد بؤلگه‌سینده مرکزی بؤلومونده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴٬۰۲۴ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:فلارد بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری
اوزوکلر اربابی

**اوزوکلر اربابی**، بیر حماسه‌لی فانتزی ناغیل یازیلاری دیر کی جی.آر.آر. تالکینین الینده یازیلیب.

بو ناغیل ۱۹۳۷ مینجی میلادی‌ده یازیلان، اوشاقلار ناغیلی "هابیت"دن سونرا باشلاندی یازیلماقا و گئت‌به‌گئت بیر بویوک اثره دؤندو.

بو ناغیل ۱۹۳۷دن ۱۹۴۷ایلینه‌جن یازماسی چکدی کی یازماسی دا تیکه‌تیکه باش تاپدی کی سؤندا یؤز اللی میلیون نؤسخسی ساتیلدی کی تاریخده ان چوخ ساتیلان کیتاب لارین بیری دیر.

ناغیلین جریانی، قارامتول سیحیر باز، سائورونا گؤره دیر کی ایلک دؤرانیندا بیرلیک اؤزوکی خلق ائتدی و اؤنون کؤمکیله الیه بیلدی آیری اوزوکلر کی اینسانلار و گؤدوللرین الینده واریدیلارا غلبه ائدیب و اورتا دونیاسینا لشکر چکه.

ناغیلین باشلاماسی چؤخ ساده و شایردان (هابیت‌لرین اؤلکه‌سی) باش آچیر کی اینگیلیس اؤلکه‌سینین دؤره اطرافین یادا سالیر و گئتدیقجه ناغیل اورتادونیانین آیری یئرلرینه چکیلیر کی چؤخلی فرودو بقینزین گؤزوندن گؤرسنیر کی ایسلییر بیرلیک اوزوکون آرادان آپارا.

## قایناقلار

بؤلمه:ناغیل
بؤلمه:داستان جایزه‌لری
بؤلمه:فانتزی ناغیل
بؤلمه:اوزوکلر اربابی
بؤلمه:بیرلیک اوزوکی
بیرینجی ابو مروان عبدالملک

**بیرینجی ابو مروان عبدالملک** () سعدیلر دؤولتی‌نین سولطانی. ۱۵۷۶ میلادی دن ۱۵۷۸ میلادیه قدر مراکش حؤکومداری اولاراق حؤکوم سوردوروب.

## قایناقلار
عثمانلی الجزاییری

**عثمانلی الجزاییری** یوخسا **الجزاییر بَیلربَیلیگی** عثمانلی ایمپیراتورلوغونون ایالتلریندن‌ایمیش. بو ایالت بوگونکو الجزاییر اؤلکه‌سینین اراضیلرینه شامیل اولارمیش.

## یادداشتلار


## قایناقلار
بیرلیک اوزوکی

بندانگشتی|بیرلیگ اوزوکونون اوچ باخیشلی نیگارسی.
 

**بیرلیک اوزوکی**، یادا بویوک باش اوزوک، تالکینین افسانه لی ناغیل-لاریندا، شؤهرتلی بیر اوزوکه دییلیر که قارانلیق اربابینین الینده، یانی سیهیربار سائورونون توسؤطیله یاراندی.

سائورون اوزوکی یاراتدی، کی اورتا دونیانی و خاصا حالتینده اؤنون ایچینده یاشایان ایلفلرینی، اؤز قؤدرتینین آلتینا گتیرسین. 

بیرلیک اوزوکی ایکیمینجی دؤراندا، هلاکت داغیندا، موردور اولکه-سینده، 19 اوزوکلره حؤکومت اله-مق اؤچون یاراندی و ناغیلین سؤنوندا چوخلی ساواشلاردان سؤنرا، اؤچمینجی دوراندا، فرودو بقینزین الینده موردورا قاییدیب و قالوم-نان قارشی هلاکت داغینین گؤدازلارینا دؤشوب و آرادان گئتدی.

اوزوکون آرادان گئتمه-سی سائورونون جیسمینین آرادان گئتمه-سینه باعیث اولدی آنجاق اونون روحو قالدی کی دای هئچ بیر قودرتی دونیایا قاییتماق اوچون یوخیدی.

هابیت، اوزوکلر اربابی و سیلماریللیون کیتابلاریندا بو اوزوکه گؤره بحثلر اولوب.
## قایناق لار

* 
* 
* 
*  

بؤلمه:اوزوکلر اربابی
بؤلمه:اورتا دونیاسینین اولکه لری
بؤلمه:اورتا دونیا
گودول

## معمول ایشلتمق
* گودول(فولکلور)، آلمانین فولکلوروندان بیر خارق‌العاده جانلی.
* گودول، بیر جؤره نقص کی اینسانلاردا و حایوانلاردا باعیث اؤلور اؤجالیقی آز اؤلسون و جانلی اؤز تای-توشوندان خیردا گؤرسنسین.

## آرت، باشقاتما و مدیا
تخیؤلاتی و فانتیزی موجودلار
* گودول(سیاه چاله و اژداهالار)، بیر جوره آداما اوخشار نیژاد.
* گودول(اورتا دونیا)، ج.آر.آر. تالکینین ادبیاتینین آداما اوخشار نیژاد.
* گودول (وارهامر)، هومونوئید نژاد
* گودول (دیسک وورلد)، بیر شخصیتلرین بیر نیژادی.
* گودول(وارکرافت) خیردا، گوجلو بیر نیژاد.
* گودول (مارول)
* یدّی گودول

### ادبیات
* گودول (چو رومانی)، بیر رؤمان کی چو سی-هوی الینده ۱۹۷۸ ایلینده یازیلیب.
* گودول (لاژرویست رومانی)، ۱۹۴۴ ایلینده یازلانی پار لاژرویست-ین رومانی.

## نوجوم
* گودول کهکشانی
* گودول سیاره-سی
* گودول اؤلدوز

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکیپدیا
گودول (اورتا دونیا)

بندانگشتی|300x300پیکسل|گیملینین نیگاره-سی گؤلوینین اؤغلو. (پری نیکولاس اسمیت)
**گؤدول‌لر**، تالکینین افسانه‌لی ناغیل‌لاریندا بیر جوره جانلی دیر کی اینسانلاردان آلچاق و هابیتلردن گؤجلودولر. بو نیژاد اورتا دونیاسیندا یاشاییش ائدر، بو نیژادین باشاریقی معدنچیلیق و داغ داشی سؤکمق‌دیر و ساده‌جه داغ دا یاشاییب و اؤزلری اؤچون بویوک و محتشم تالارلار قاییریب و اؤردا یاشییل‌لار.

بونلارین آیری باشاریقلارینین بیری ده جواهیر جؤرلاماقدیر کی اونون ایچینده خاصا تبهؤرلری وار.

گودول‌لردن هابیت (۱۹۳۷), اوزوکلر اربابی (۱۹۵۴–۵۵)، سیلماریللیون(۱۹۷۷), یاریمچیلیق افسانه‌لر (۱۹۸۰) و اورتا دونیاسینین تاریخ ناغیللاری (۱۹۸۳–۹۶) کتابلارین دا آد واردیر.

## یارانماق
گودول‌لری ماهال (کی دمیرچی آئوله آدینان دا تانیلیر) یاراتدی پس گودول لر ایلوواتارین مخلوق لاری حسابا گلمیرلر. آئوله یئددی گودول دده لرین اورتا دونیاسیندا یاراتدی، سؤنرا گودوللر دونیادا یاییلدیلار و تامام گودوللر بو یئددی دده‌نین بالاسیدیلار.

آئوله گودوللری یارادان‌دان سؤنرا چونکی روح پیله‌مقی باشارمیردی ایلوواتارین درگاهینه گئدیب و اؤز ایشیندن پشمان اؤلماقین ایبراز ائتدی و اونا سؤز وئردی کی گودول‌لری آرادان آپارا، بو لحظه ده ایلوواتارین سسی آئوله‌نین قولاقینا گلدی و دئدی کی گودوللره جان وئره‌جق و اؤنلاری آردا دونیاسیندا یئرلشدیره‌جق.

بو اؤزدن گودوللر ایلوواتارین اوغلو یوخ، بلکه اؤغوللوقی آدلاندیلار آنجاق ایلفلرین اؤیانماقلاریناجان گرک یؤخودا قالیردیلار.

یددی گودول آتالاری اؤز آروادلاریلا یوخودان آییل‌دیلار:

فایبیردلر (قیرمیزی ساققاللار) و برودبیم‌لر (چاتماقاشلار) دولمد داغلارینین اتکینده کی نوگرود و بله گوست شهرلرین یاراتدیلار.

ایستیفبیردلر (صاف یا هامار ساققاللار) و بلاک‌لاک‌لار (قارا تللی‌لر) و استون فوت‌لار (داش آیاقلار) قیرمیزی داغلاردا ساکین اولدولار و لاپ آخیردا "ایلک دورین" کی لانگبیردلر (اوزون ساققاللار) رئیسی دی گونداباد داغیندا اویاندی.

ایلک دورین سونرالیقدا "خلد-زارام" داغیندا ساکین اولدو کی نتیجه ده "خازاد-دوم" اولکه سی گودول لرین لاپ بویوک اولکه سی بوجور یاراندی.

## قایناق لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیا
عرب دونیاسی

**عرب دونیاسی** دونیادا عرب اؤلکه‌لری‌نین مجموعه‌سینه عرب دونیاسی دئییلیر. بو اؤلکه‌لر عرب بیرلیگی تشکیلاتیندا بیربیرلری ایله باغلی دیرلر.

## قایناقلار
آذربایجان یهودیلری

**آذربایجان یهودیلری** آذربایجاندا یاشایان یهودیلر. بونلارین بیر سیراسی قوزئی آذربایجاندا و بیر سیراسی دا گونئی آذربایجاندا یاشاییرلار. آذربایجان یهودیلری آذربایجان تورکلری‌نین مدنیتینه اویغونلاشیبلار و عیبری دیلینه برابر تورکجه‌یه ده دانیشیرلار. آزینلیق اولاراق آرالاریندا روسچا و فارسجا دانیشانلاردا وار.

## قایناقلار
منج (لوردگان)

**منج** چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌ لوردگان بؤلگه‌سینده مرکزی بؤلومونده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱٬۴۹۲ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:لوردگان بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری
تورک مسیحیلری

**تورک مسیحیلری** یوخسا **مسیحی تورکلر** تورک خالقلاریندان و مسیحیت دینینه اعتیقاد ائدنلر و مسیحیته باغلی اولانلاردیرلار. مسیحی تورکلر، تورک و مسیحی مدنیتلری، تاریخلری و دینامیکلرین، اؤزللیکله اورتا آسیا و قفقاز سیاقیندا بیر گؤروشونو تمثیل ائدیرلر. تاریخی اولاراق بو دسته‌ده ان بؤیوک توپلوم بولقارلار ایدی. بوگون، بؤیوک مسیحی-تورک خالقلاریندان چوواشلار، مولداوی اؤلکه‌سینده و اونا داخیل قاقاووزیادا یاشایان قاقاوز‌لار و ساکا جومهوریتینده یاشایان یاقوتلاری آد آپارماق اولار. چوواشلار و قاقاووزلارین چوخو شرق اورتودوکس مسیحیلری دیرلر.

## قایناقلار

بؤلمه:اؤزبکیستاندا مسیحیّت
بؤلمه:تورکیه‌ده مسیحیّت
بؤلمه:روسیه‌ده مسیحیّت
بؤلمه:مولداویده مسیحیّت
بؤلمه:قازاخیستاندا مسیحیّت
بؤلمه:آذربایجاندا مسیحیّت
احمد المنصور

**احمد المنصور** سعدیلر دؤولتی‌نین سولطانی. ۱۵۷۸ میلادی ایلیندن ۱۶۰۳ میلادی ایلینه قدر مراکش حؤکومداری اولاراق حؤکوم سوردوروب.

## قایناقلار
واسال

**واسال** ( , ، ) خیدمت قارشیلیغیندا، اؤزونه توپراق و یورد تخصیص ائدیلن شخص یوخسا دؤولت.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* 

بؤلمه:فئودالیسم
فرودو بقینز

**فرودو بقینز**(وسترون دیلینده: *Maura Labingi)* بیر قوشما کاراکتر، جی.آر.آر.تالکینین اوزوک لر اربابینین ناغیلیندا قاهرامان دیر.

فرودو بیر هابیت دیر کی شایر اولکه‌سینده یاشییر و ناغیلین ایچینده بیرلیک اوزوکون عمی‌سیندن یانی بیلبودان ایرث آپاریر و ناغیلین آخاریندا مامور اولور کی اوزوکی آرادان آپارا و بو ایش اوچون گرک هلاکت داغینا، موردور اولکه‌سینه گئده.

فرودونین آدی تالیکینین اولومندن سونراکی پایلاشان اثرلرده، یانی سیلماریللیون و یاریم چیلیق ناغیللاردا قید اولوب.

فرودو چالشماسینین جریانیندا چوخلی یارالانیب و اوزوکون یوکی اونون بوینوندا گئت به گئت موردورا یاخینلاشدیقجا آرتیق آغئرلیق الئیر و ناغیلین جریانیندا کاراکتری پیشمیش بیر کاراکتره دؤنور و جنگ و جیدال اله‌مقدن اوزاق گزیر.

اوزوکون آرادان گئتمه‌سیندن سونرا فرودو عاددی زینده‌گیسینه قاییدا بیلمیر و ایکی ایل بو ایتتیفاقدان سونرا اونا ایجازه وریلیر کی والینورا (یئر اؤزوندکی بهشت) گئتسین.

فرودونین آدینین ریشه‌سی قدیم اینگیلیس دیلیندن توتولیب Frodaیانی او کس کی تجروبه اوزوندن باشاریقلی آدامدی.

بو ناغیلین مؤفسسیرلری دییرلر کی فرودو‌نین شجاعت، ازوندن کئچمه‌سی، وفادارلیقی و یاخچیلیقی فیلیمین ایلک باخیشیندا چوخ حؤصله‌نی آپاران گؤرسدیر آنجاق گئت به گئت کاراکترین پیشمه‌سی بو قضیه‌نی چوویریب و اونو بیر کاریزماتیک کاراکتره دؤندریب.

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی پدیا
موردور

**موردور**، یازیچی تالکینین فانتزی ناغیللاریندا اورتا دونیاسینین دوغو-گونی طرفینده یرلشن بیر اولکهدیر.

سیندارین دیلینده بو اولکه‌یه قارا یئر و کوئنیا دیلینده سایه‌لر یئری دییلیر. بو یئرلر قارانلیق یئرلری‌دیلر و بوتون قارانلیق خالقینین اولکه‌سی حسابا گلیر.

موردور، قاندور اولکه سینین و آندؤین چایینین دوغو طرفینده و میرکوود مئشه‌سینین گونی طرفینده یئرلشیب.

هلاکت‌داغی بیر گؤدازه‌لی داغ دیر کی فرودو بقینز و اوزوک یولداشلارینین اصل هدفی، بیرلیک اوزوکون آرادان آپارماق اوچونیدی.

موردور اولکه سی اؤست، آشاغا و سؤل طرفلریندن داغلار توسؤطیله ایحاطه اؤلوب دور کی باعیث اولور نه بیری راحات چیلیق‌لا اونا هؤجوم ائده بیلسین نئده اونون ایچینده‌کی خالق اوندان قاچا بیلسین‌لر.

تالکینین مؤفسسیرلری دییرلر کی تالکینین دوشونجه‌سی و گوتورومی موردوردان قاییدیر بلاک کونتری یئرینه کی اینگیلیسین میدلند ناحیه سینده یئرلشیب و تالکینین ایلک دونیا ساواشیندا اورتاغ اولماسیندا وست فرانت جیپهه‌سینده.

تالکین همیده گریندیل هیولاسینین اینگیلیسی باستان بیووولف ناغیلینان دا باشاریقی واریدی.

آیریلاری دا دییرلر کی تالکین موردوری شیطانلی یئر عوضی یارادیب کی شایر یا دا ایلف-لرین اولکه سینین قاباقیندا دورسون کی یاخچی و دینج یئر حسابا گلیر.

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی پدیا
شایر

بندانگشتی|305x305پیکسل|هابیت لرین ائوی.

**شایر**، یازیچی تالکینین ناغیللاریندا، اورتا دونیاسینین باتی طرفینده یئرلشن بیر قوشما اولکه‌دیر کی

اونون ایچینده هابیت‌لر یاشاییش ائدیللر.

شایر اوزوک‌لر اربابینین ایچینده و آیری تالکینین یازیلاریندا گوزه چکیلیب.

بو اولکه اریادور ناحیه سینین ایچینده یاراشیب و خاصا حالتینده فقط اونون ایچینده هابیت تاپا بیله‌رسیز، بیر یئر کی ساکیت دی و اکینچی‌لری دونیانین آیری مشغله‌لرینه باش قوشمازلار و همشه شادلیق و اویونچولوقون دالیجان گئدیب و دیلخوش اولارلار.

اوزوک‌لر اربابی و هابیت فیلملرینین ایلک صحنه-لری شایر دان باش آچیر و بو ناغیللارین بئش نفر قاهرامانلاری شایر اهالی-سی دیلر.

بو قهرمانلار:

# بیلبو بقینز
# فورودو بقینز
# سم وایز گمجی
# مری براندی باک
# پیپین توک
هابیت فیلمینین سؤنوندا بیلبو شایرا قاییدیر و گورور کی زیندیگی الئدیغی هابیت‌دلیگی(هابیت ائوی) و اونون ایچیندکی وساییل هامیسی حراجا قویولوب‌لار بونا گوره کی دییرمیشلر کی بیلبو اولوب یا ایتیب.

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیا
بیلبو بقینز

**بیلبو بقینز**(وسترون:بیلبا لابینقی)، جی.آر.آر.تالکینین افسانه-لی یازیلاریندا بیر کاراکتردی کی اورتا دونیاسینین کوزی-باتی طرفینده شایر اولکه-سینین هابیتون شهرینده بالاجا بیر هابیت دلیگین-ده یاشاییش ائدیر.

بیلبو، "هابیت" ناغیلینین اصلی کاراکتری و اونون قاهرامانی حسابا گلیر و اوندان سونرا یازئلان ناغیلین، یانی "اوزوکلر اربابینین" بیر یاردیمچی کاراکتر حسابا گلیر و تالکین ناغیلی اله یازیب کی اله-بیل بیلبو و فرودو بؤ قیصصالارین یازیچیسیدیلار.

هابیت ناغیلینین ایلک صحنه-سینده سیحیرباز قاندالف شایرا گلیر و بیلبونی سئچیر و اونون قاپیسینا نیشان قویور.

بوندان سونرا بیلبو بیلیر کی نیه قاندالف اونو سئچیب، بون اؤچون کی بیلبو، تورین و اونون گودول یولداشلارینا یاردیم ائدسین کی اوز اولکه-لرین، یانی تکجه داغین (اره بور)، اسماگ اژداهاسیندا تازاددان آلا بیلسینلر.

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی پدیا
سارومن

**سارومان**، یادا آغچا سارومن(اینگیلیسجه: Saruman the white) بیر قوشما کاراکتر جی،آر،آر،تالکینین افسانه‌لی ناغیللاریندا دیر کی اوزوکلر اربابینین رؤمانیندا چوخلو آدی گوروشور، ایستاری سیحیرباز لارین بویوک باشی‌دیر کی والارلار طرفیندن اینسان هئیبتینده اورتا دونیاسینا یوللاندی کی ناغیلین قارانلیق سیحیربازین یانی سائورون‌لا باش باشا قؤیسین و اونون قاباقیندا دایانسین، آنجاق ناغیلین آخیمیندا سارومن، سائورون‌لا دؤستلوق قاتیب و اونون قؤدرتینه باش‌اییب. سونرا سارومن آیزنقارددا باشلییر سائورون اوچون ساواشچی راحلاسین، بو هدف‌له کی اورتا دونیاسینین فتح اله‌مقه اونا یاردیم اله‌سین.

بؤ جریان اوزوکلر اربابینین ناغیلیندا "ایکی قالا" بولومونده تامام شرحه‌لنیب.

ایلک تاریخچه سارومنه گؤره "سیلماریللیون" و "یاریمچیلیق ناغیللاردا" یازیلیب کی تالکینین اولومندن سونرا پایلاشیلیب.

بو یازیلارین ایچینده سارومن نئچه کاراکترلرین بیری-دیر کی خیباثت‌له قارانلیقا آتیلمانی قلمه چکیلیر. سارومنین کونلی نظم و عیلم اوچون اونی ساقیط الییر و رستیقارلیقین شانسین آرادان آپاریر. قدیم اینگیلیس دیلینده آنگلو ساکسون لهجه‌سینده سارومن یانی حؤققه باز و حیله-چی آدام.

## قایناقلار
بؤلمه:اوزوکلر اربابی
بؤلمه:سیحیرباز
بؤلمه:سیحیر
آیزینقارد

بندانگشتی|آیزین قاردین نیگاره-سیبندانگشتی|165x165پیکسل|آغ الدن سئپر نیشانی
**آیزینقارد،** سیندارین دیلینده یانی بویوک قالا، تالکینین افسانه-لی ناغیللاریندا، اورتادونیاسینین اؤزونده بیر یئر دیر.

### یازیلاردا
اورتا دونیاسینین تاریخینده، ایکی-اینجی دوراندا، تبعید اولان نومه نورلی-لارین الینده، روهان یئرلرینین قونشولوقوندا یاراندی.

آنگیرین چایینین یانیندا آیزین قاردین شومالی دؤاری یئرلشیب که گیرده صؤرتینده قالا-نین دورسین آلیر بر دؤار کی آیزین قاردین حلقه-سینه معروف-دیر. قالانین قاپیسی جنوبی طرفده دیر کی اوردان گل گئت اولور. 

بو قالا سارومنین قارالماسیندان قاباق یاشیل خوش باخیشلی رنگی واریمیش کی سونرا قارالدی.
### آیزینقاردین آغ ال قلخانی
اوزوکون ساواشیندا، آیزینقارد سارومانین سیپاهینین خیمه-گاهی خسابا گلیردی کی روهانین اوستونه چیخماق ایسلییردی، سارومان دره-نین آغاج-لارین کئسمقنن چالا لار یاراتدی کی اوروکلاری اوردا بارا گئتیرسین.

ناغیلین سونوندا انت-لر بو قالایا هوجوم ائتدیلر و دورت-مینجی دوراندا بو قالا تازادان مریممت اولدو و انتلرین الینه تاپشیریلدی.

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی پدیا
بؤلمه:اورتا دونیاسینین اولکه لری
بؤلمه:اوزوکلر اربابی
بؤلمه:سیحیرباز
بؤلمه:سیحیر
هابیت

بندانگشتی|بیر هابیت نیگاره‌سی.

**هابیتلر**، تالکینین افسانه‌ ناغیللاریندا، اورتا دونیانین اوستونده یاشایان بیر ایگیت دیر. بو نوع ایگیتلرین اینسانین یاریسیجا بؤیلاری دیر، تالکین یازیلاریندا هابیتلری بیر جور اینسان شکیلینده توصیف ائدیب و اونلاری اینسانلارین صفینده یئرلشدیریر.

آنجاق قولاقلارینین قیراغی ایتی و آیاقلاری اینسانا نیسبت یکه‌دیر.

یازیلاردا تالکین اونلاری "هالفلینق" یازیب ، یانی یاریمچیلیق، اونلار آیاقلین گزیر و سؤننتی شکیلده هابیت دلیگ‌لرینده ائولری و اوبالاری وار.

هابیتلر ایلک دفعه ۱۹۳۷جی ایلده «هابیت» اوشاقلار رومانیندا تاپیلدیلار.

بیر ناغیلدا قاهرامانی بیلبو بقینزدیر.بقینز ایسته‌ممیش بیر ماجیرایه گیریر. بو ماجراده گرک بیر اژداها ایله اؤزاؤزه اولسون.

اونون دالیجاق اوزوکلر اربابی ناغیلندا فرودو، سم، پیپین و مری، ناغیلدا اصلی کاراکترلر دیلر و اصلی رولو بو ناغیلدا اوینویوب و چالیشیبلار اؤز دونیالارین آرادان گئتمکدن قورجو اولسونلار.

هابیتلر قوشالیق بیر یئرده، هابیتون شهرینده یاشییرلار،اوزوکلر اربابینده بو بئر بیر کند یئری تانینیر.بو کند بؤیوک بیر منطقه‌نین ایچین‌ده یئرلشیب، یانی شایر منطقه‌سی.

## بیرده باخ
اوجو بونوق

دؤو

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیا
تورکوواز

**تۆرکوواز** یوخسا **تورکوآز** (لاتین الیفباسی: **Turkuaz** یوخسا **Türkuvaz**)، (فار: فیروزه‌ای)، (اینگ: Turquoise) - بویالاردان بیریدیر.

## ائتیمولوژی
تۆرک‌لرین تئز-تئز ایشلتدیگی بیر بویا اولان **تۆرکوواز**، آلمان‌لار “تورکیس”، ایسپان‌لار “تورکئزا”، اینگیلیس‌لر ایسه “تورکوواز” آدلاندیریب‌لار. 

## قایناقلار

بؤلمه:رنگ
بؤلمه:رنگلر
بؤلمه:وب رنگلری
سیحیربازلیق

بندانگشتی|جان ویلیام واتر هاوس چکن نیگاره کی آدی «سیحیر گیرده‌سی» دی. (1886)|197x197پیکسل
**سیحیربازلیق** یا جادوگرلیق، سیحیر ایشلدمقینه دییلیر کی بیر سیحیرباز دؤعا، ویرد یا کیتاب آشماقنان یادا چلیکی بیر یئره ورماقنان یادا آیری غیرطبیعی ایشلر گؤرمقنن بیر چتین ایشی باشا چاتدیریر.

سوننتی حالتینده سیحیربازلیقی ایشلدللر کی بیر آیری آداما ضرر یئتیرسینلر و بیر پیس اولاجاقی اؤنون باشینا گئتیرسینلر آنجاق سیحیربازلیق شفا وئرمق یا بیرین قؤروماق اوچونده ایشلنیر.

بریتانیکا بیلیکلیکی دئیرکی «سیحیربازلیق بو معنادا بیر افسانه‌دیر» آنجاق چوخلی کؤلتورلرده، پیسلیق و شر اؤچون چوخلی باشاریق‌لار وار. سیحیربازلیقا اینان‌ماق دونیانین هر طرفینده تاپیلیر.

بعضاً بو مدنیت‌لرین ایچینده ضید سیحیر دؤعاسی یا دا قوروماق دوعاسی یازدیرارمیشلار و هر کیمسه سیحیربازلیقی ایثبات اولونسایدی زیندانا، تبعیده، شاللاقا یادا اولومه محکوم ائدرمیشلر.

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیا
بؤلمه:دینی موباحیثه‌لر
بؤلمه:جادو
بؤلمه:سیحیر
هابیت (ناغیل)

**هابیت** یادا هوبیت (اؤرایا گئدیب و قاییتماق)، بیر اوشاقلار ناغیلی‌دیر کی اینگیلیس‌لی یازیچی یانی تالکین اؤنو یازیب. ۱۹۳۷-اینجی میلادی ایلینده پایلاشیلدی و هریئرده بو اثر تحسین اولوندو کارنگی میدالینین آلماقینا آداخلی اولدو و هرالد تریبون جایزه‌سین نیویورک‌دان آلدی.

بو کیتاب بیر ادبی اثر اوشاقلارین رده‌سینده تانیلیندی و ساتیمی یوز میلیون نؤسخه‌دن ده اوتدی و تامام دوران‌لاردا چوخ ساتیلان کیتابلارین بیری اولدو.

هابیت اورتا دونیاسینین اوستونده کئچیر، اؤز ائوین سئون بیر هابیت یانی بیلبو بقینزین ماجیراسین تعریف ائدیر کی قاندالف سیحیرباز اونو گودوللرین دسته‌سینه قوشوب (تورینین اؤنوچ یولداشلاری) و ایستییللر کی اسماق اژداهانی اوز اولکه‌لریندن یانی اره‌بور داغیندان چیخارتسینلار.

بو ماجیرا سبب اولور بیلبو اوز سایخین کندین‌دن آیریلسین و قارامتول بیر سیاحتین ایچینه چکیلسین.

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی پدیا
بؤلمه:اوزوکلر اربابی
ایسماق

**ایسماگ** یادا اسماق (اینگیلیسجه:Smaug)، تالکینین ناغیل یلزیلارین‌دا بیر قوشما کاراکتردی‌کی ضیددی قاهرامان نقشین اؤینویور.

ایسماگ «هابیت» ناغیلینین ایچینده اره‌بور داغینا هوجوم ائدیر و تکجه‌داغی(اره‌بورون لقبی) و اونون ایچینده‌کی گنجی گودوللرین‌الیندن آلیر و گودوللرین چوخون اولدورور و اونلاری اؤز ائولریندن آوارا ائدیر.

ایسماگین هوجومونون جریانی ۱۷۱ ایل اوزوکلر اربابیندن قاباق ایتتیفاق دوشور.

بیر اؤنوچ نفرلی گودوللرین دسته‌سی قاندالف سیحیربازین یاردیمینان کی بیلبو بقینزی‌ده اؤزلرینن یولداش ائدیللر و اره‌بور داغینا ساری یولا دوشورلر.

تورین سیپری بلوط، ایسماگی چوخ دارگؤز، حسدلی و شرور بیر کورد تعریف ائدیر.

## گورونتولر
وسط|بندانگشتی

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیا
بؤلمه:حئیوانلار
بؤلمه:اژدها
بؤلمه:حئیوانلار حاقیندا فیلملر
دموکراسی اوجاغی

**دموکراسی اوجاغی** و يا **کانون دموکراسی** — 1943-جو ایلده تبریزده يارادیلمیش تشکیلات. تشکیلاتین هدفی ایران کونستیتوسیياسیندا يازیلمیش دئموکراتیک آزادلیقلارین عملی اولاراق حیاتا کئچیریلمه‌سینی، آذربایجاندا ايالت انجمن‌لری‌نین برپاسینی، آذربایجانین اقتصادی و مدنی اینکیشافی اوچون دؤولتین داها چوخ دقت آيیرماسینی تأمین ائتمک اولوب.

## حاقیندا
1941-جی ایلین آوقوست سئنتيابر آيلاریندا بریتانیيا و ائس.ائس.ائری قوشونلاری ایرانا داخیل اولدولار. جی ایل سئنتيابرین 17-ده رضا پهلوی تاختیندان ایمتیناع ائده‌رک ایرانی ترک ائتدی. بوندان سونرا اؤلکه اراضی‌سینده حبسده اولان سیياسی محبوسلار آزادلیغا بوراخیلدیلار و موختلیف سياسی تشکیلاتلار يارانماغا باشلادی. دئموکراتیيا اوجاغی تشکیلاتی 1943-جو ایلین يايیندا تبریزده يارادیلیب. تشکیلاتین قوروجولاری هلال ناصری، میر مهدی چاووشی، خلیل آذربادیقان، حسین رضوان، جعفر اخگری اولوب. تشکیلاتین صدری خلیل آذربادیقان سئچیلیب. تشکیلات ایران کونستیتوسیياسیندا يازیلمیش دئموکراتیک آزادلیقلارین عملی اولاراق حیاتا کئچیریلمه‌سینی، آذربایجاندا ايالت انجمن‌لری‌نین برپاسینی و آذربایجانین اقتصادی و مدنی اینکیشافی اوچون دؤولتین داها چوخ دقت آيیرماسینی طلب ائدیردی. تشکیلاتین اساس عضولری ضیالی‌لار و کندلی‌لر ایدی. میرجفر پیشه‌وری‌يه گؤره «دئموکراتیيا اوجاغی» تشکیلاتی‌نین تک سهوی فحله سینفینی تشکیلاتا جلب ائده بیلمه‌مکلری اولوب. تشکیلات اساساً تبریز و اوسکو شهرینده فعالیت گؤستریب. تشکیلاتین پروقرامیندا توده پارتیياسیندان فرقلی اولاراق کندلی‌لره پولسوز تورپاق پايلاياجاقلاری قئيد ائدیلمیشدی.  تشکیلات ایراندا اون دؤرد  مجلیس سئچکی‌لرینده اوغور قازانا بیلمه‌دییی اوچون گئتدیکجه نفوذدان دوشدو. 1944-جو ایلین نويابر آيیندا توده پارتیياسی ایله بیرلشدی.

## قایناقلار

## ادبیات
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
بؤلمه:تبریزین تاریخی
گمیچی (اورمو)

**گَمیچی** (فارسجالاشدیریلمیش آدی:*کشتیبان*) اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بؤلومو و بکیشلو چای قصبه‌سی نده یئرلشن کند. بو کندین بوتون اهالی‌سی تورک و شیعه دیرلر. کشتیبان فارس دیلینده گمیچی دئمکدیر کی بو کندن گَمی‌لر شرفخانایا گئدرمیشلر. **کندین اَسکی تۆرکجه آدی گمیچی‌دیر کی فارس دیلینده کشتیبانا دَییشدیریلمیشدیر**.

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسی‌ندا بو کندین ۹۹۲ نفر اهالی سی و ۳۱۲ عائیله‌سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 

## قایناقلار

بؤلمه:بکیشلو چای قصبه‌سی
بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
اژدها بولاغی

250px|thumb|اژدها بولاغی

**اژدها بولاغی** (اژداها بولاغی) (لاتین تورکجه: Ajdaha bulağı) ایرانین غربی آذربایجان اوستانینین اوشنویه (اوچ‌نووا) شهرینده یئرله‌شیر.

اژدها بولاغی، تازئ بولاغی،  اورمو-اوشنو یولونو ۵۴ کیلومئترلیگینده یولونون قیراغیندا، عین‌الروم کندی یاخینلیغیندا یئرلشن قدیم اورارتو اراضی‌سی‌ ساییلان یئرده‎دیر. بورایا چیخینتی شکلینده قایا‌لی گیرینتی و چیخینتی‌نین اتیینده قایا‌لاردان فیشقیران بولاق داخیل‌دیر.

## قایناق‌لار
اژدر

**اژدر** یادا **اژداها** بیر بؤیوک ایلان کیمی قؤشما بیر شخصیت دیر.افسانه لرده و قؤشما ناغیللاردا آد وئریلر.

اژدر چوخلو قارشی بیر شخصیت و حقیقت و آغ گونون قارشی سی دیر. بعضا اژدر شرور و شیطان کیمی ناغیلدا قارشیلیق سالار.بعضا اژدر ناغیل قهرمانی ایله یاردیم اولار و بعضا قارشی دورار.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Dragon
هفشجان

**هفشجان** چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌ شهرکورد بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲۱٬۳۵۲ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:شهرکورد بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری
سیحیرباز (اورتا دونیا)

[بندانگشتی|[قاندالف کیمی سیحیربازلار اؤلمز مایارلاردانیدیلار، آنجاق اینسانلار هئیبتینده اورتا دونیایه گلدیلر.]]
**سیحیربازلار** یادا ایستاری، تالکینین ناغیل یازیلاریندا بیر فیریشته صؤفت قؤدرتلی مایارلاردان‌دیلار کی فیزیکی شکیل تاپیب و اینسان صؤرتینده اوچ‌اینجی دوراندا اورتا یئرلرینه گلدیلر.

ایستاریلار دقیقا والارلار و ایروایلوواتارین سهمان ساواشلاریندان سونرا اورتا دونیاسینا آیاق قویدولار کی اونون اؤزونده دؤشن ایتتیفاقلاری قؤروسون‌لار و قارانلیقین قاییدماسینین قاباقین آلسین‌لار.

ایکی سیحیرباز یانی بؤز قاندالف و آغچا سارومان بؤ فرقه‌نین باش‌چیلاریدیلار و اؤچمینجی سیحیرباز قهوه‌ای راداگاست‌دیر کی چوخ خؤلاصه حالتینده گؤزه گؤرسنیر.

ایکی‌ دنه‌ده گؤی رنگینده سیحیرباز وار کی فقط آدلاری قید اولونوب و ماجیرالاردا هئچ بیر رؤل‌لاری یوخدور.

سارومان آغ شورانین باشی حساب اؤلونوردی آنجاق سونرالیقدا قؤدرت وسوسه‌سینه بؤلاندی و قارانلیقا آتیلدی.

سارومان چوخلی قارانلیق اربابین یانی سائورونی تقلید الئیر کی اوننان شراکت الئسین آنجاق آخیردا اؤنون نؤکری اؤلور، بو آندا قاندالف اوزوک یولداشلارینا یاردیم ائدیر کی بیرلیک اوزوکون آرادان آپارالار.

سارومانین قارانلیقا دؤشمه‌سیندن سؤنرا، بؤز قاندالف دا بیر بالروگ‌نان دؤیوشنده اؤلدی آنجاق والارلار ایرو ایلوواتارلا گئیشیب و قاندالفی دونیایه قایتاردیلار و بؤسری آغ قاندالف شکیلینده دونیایه قاییتدی.

هر اؤچ سیحیرباز بؤز، آغچا و قهوه‌ای پیتر جکسونون فیلملرینده یانی: اوزوکلر اربابی و هابیت‌ده گوزه گؤرسنیرلر.

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی پدیا
بؤلمه:اورتا دونیا
بؤلمه:اورتا دونیاسینین سیحیربازلاری
بؤلمه:مایارلار
آذربایجان زحمتکئش‌لر تشکیلاتی

**آذربایجان زحمتکئش‌لر تشکیلاتی** — 1942-جی ایلده تبریزده يارادیلمیش تشکیلات. تشکیلات عضولری‌نین اساس طلبلری خالقین گوذرانینی ياخشیلاشدیرماق، زوراکی‌لیغا و ایستیسمارا سون قويماق، ايالت انجمن‌لرینی برپا ائتمک، آذربایجانا مدنی مختاریتین وئریلمه‌سی اولوب.

## حاقیندا
1941-جی ایلین آوقوست سئنتيابر آيلاریندا بریتانیيا و ائس.ائس.ائری قوشونلاری ایرانا داخیل اولدولار.  1941-جی ایل سئنتيابرین 17-ده رضا پهلوی تاختیندان ایمتیناع ائده‌رک ایرانی ترک ائتدی. بوندان سونرا اؤلکه اراضی‌سینده حبسده اولان سیياسی محبوسلار آزادلیغا بوراخیلدیلار و موختلیف سیياسی تشکیلاتلار يارانماغا باشلادی. آذربایجان زحمتکئش‌لر تشکیلاتی 1942-جی ایلین يانوار آيیندا تبریزده يارادیلیب. تشکیلات اسرافیل قادری، حسین رضوان، احمد اسلامی و دیگرلری‌نین توپلادیقلاری دسته‌لرین بیرلشمه‌سیندن يارانیب. تشکیلاتین پروقرامیندا خالقین گوذرانینی ياخشیلاشدیرماق، زوراکی‌لیغا و ایستیثمارا سون قويماق، ايالت انجمن‌لرینی برپا ائتمک، آذربایجانا مدنی مختاریتین وئریلمه‌سی و فاشیست‌پرست قّوه‌لرین جیلوولانماسی طلب اولونوردو. آذربایجان زحمتکئش‌لر تشکیلاتی‌نین تکجه تبریزه تشکیلاتیندا 10.000-دن چوخ عضو اولوب. صادیق پادگان، میر رحیم ولايی اسرافیل قادری، شوکت خانیم علم‌دوست، میزانی، ممی نونکرانی، سلیم حاجی‌زاده تشکیلاتین مرکزی کومیته‌سی‌نین عضوو اولوبلار. تشکیلات عضولری‌نین اکثریتی ایری تورپاق صاحبکارلاری، مولکه‌دارلار طرفیندن حاقلاری تاپدالانان شخصلر ایدی. تشکیلاتین فعالیتی حؤکومتی ناراحات ائتدیسی اوچون عضولری دایم تعقیب‌لره معروض قالیردیلار. تبریز ژاندارم اداره‌سی‌نین ریسی طرفیندن تشکیلاتین فعال رهبرلریندن اولان اسرافیل قادری، سلیم حاجی‌زاده و دیگرلری حبس اولونوبلار. فعال عضولریندن محروم اولان تشکیلات 1942-جی ایلین پايیزیندا فعالیتینی داياندیریب. تشکیلات داغیلدیقدان سونرا عضولری‌نین اکثریتی «آزادلیق جبهه‌سی» تشکیلاتینا عضو اولوبلار.

## قایناقلار

## ادبیات
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
بؤلمه:تبریزین تاریخی
جلال قلیزاده مزرجی

**جلال قلیزاده مزرجی**، (لاتین الیفاسی ایله: Cəlal Quluzadə Mezreci)، 1354-جو گونش ایلینده قوچان بایلیغی‌نین (شهری‌نین)، مئزئرج (مزرج) کندیده دونیایا گؤز آچیبدیر. 

## یاشامیٛ
خوراسان تورکلریندن اولان «جلال قلیزاده مزرجی»، رضوی خوراسانین قوچان شهری‌ین مئزرئج کندیده آنادان اولوب و بو کندده بویا-باشا چاتاندان سونرا، یوکسک تحصیلاتینی «علامه طباطبایی» بیلیم‌یوردوندا، کیتابخاناچیلبیق قولوندا بیتیریبدیر. سونرا دا «آستان قدس رضوی»نین کیتابخاناسیندا ایشله‌مه‌یه باشلاییر.

## اثرلری

* **آشنایی با زبان ترکی خراسانی** (خوراسان تورکجه‌سی‌له تانیشلیق) / جلال قلی زاده مرزجی - مشهد/ یایین‌ائوی: دامینه، واسع/ تیراژ:  ۱۱۰۰ نسخه  تعداد صفحات: ۳۲۸ صفحه/ بیرینجی چاپ/  ۱۳۹۰

* **فرهنگ لغات زبان ترکی خراسانی به فارسی و مقایسه آن با ترکی استانبولی و آذربایجانی** (خوْراسان تۆرکجه‌سینین فارسجا لۆغتی و اوْنون ایستانبۇل تۆرکجه‌سی و آذربایجان دیلی ایله توتوشدورماسیٛسی) -  جلال قلی‌زاده‌ مزرجی، مریم نوریان‌ گلیان / یایین‌ائوی: بهاردخت / ۱۴۰۳ 

## قایناقلار
گریوان

**گریوان** (گریوان کندی)، قوزئی خوراسان بؤلکه‌سینده (بؤلکه= استان) اولان بجنورد شهرینده یئله‌شن بیر کنددیر.

 

## قایناقلار
هراتی لیسه‌سی

**هراتی لیسه‌سی** (، انگلیسی: Harati High School) ایرانین ایسپاهان شهریندا دولتی اؤغلان لیسه‌سیدیر. شهری‌نین تانینمش لیسه‌لریندن بیریدیر و XX یوزیلین اؤرتالارین‌دا خیریه‌چی **Mohammad Sheikhzadeh Harati Yazdi**نین تشویقی و مالی ایل ilə تأسیس اولونوپ.

## تاریخچه
اساس 1330 شمسی‌ده qoyulub؛ مدرسه 1333 مهر (1954 سپتامبر–اکتبر)ده آچیلوب.

## یئر و میمارلیق
کامال اسماعیل کوچه‌سینده، زاینده‌رودا یکن، خاجو و سی‌او‌سه‌پل آراسیندا یئرلشیب؛ ایکی طابقه‌لی بینا تحمینا **8,750 م²** ساحه‌یه مالیک‌دیر. فاساد ustad **Mohammad Ali Maghzi**نین سیرامیک موزائیک‌لری ایله بیزه‌دیلیب؛ بنانین ایرانین ملی فرهنگی میراث سیاهیسینا الده اولدوعو خبر وریلیب.

## وضعیت
مکتب تعلیم ناظیرلیگی طرفیندن هر دو وضعیت‌له تانینیر: *Mandegar* (میراث/آنانه‌وی) و *Nemooneh* (سئچیجی دولتی مکتب). 2015‌ده ایسپاهان ولایتین‌دا qeydiyyata آلینان ایلک *Mandegar* مکتب کیمی یاد ائدیلوب.

## تعلیم
ایرانین اورتا تعلیمین یوخاری مرحله‌سینه (**10–12**چی سنفلر) مناسیب‌دیر؛ ریاضیات و طبیعی علمیرده یوخاری اهمیتی وار.

## باغلانتیلار

* رسمی سایت  (فارسی)

## قایناق‌لار
یو گابا گابا!

"Yo Gabba Gabba!" کریستیان جیکوبز و اسکات شولتز طرفیندن یارادیلمیش بیر آمریکا اوشاق تلویزیون سریالدیر. کای ویلسون استالینگز طرفیندن توسعه ائتدیریلیب. بو نمایش DJ لنس راک آدلی بیر انسان موسیقیچیسی و 5 دوستلو کوستوملود اوینجاق حاققیندادیر: مونو، قیزیل گؤزلو تک گؤز؛ فوفا، چیرتیق گول گولَسی؛ پلکس، سئحرلی ساری روبات؛ بروبی، کیچیک یاشیل بروکولی آری/مئشه جانلی‌سی؛ و تودی، ماوی پیشیک-اژدها. بو، جادو مغازه سی و وایلدبرین اینترتینمنت طرفیندن بیرگه ایستحصال اولونور. ایلک بؤلومو نیکلودئوندا 20 آوقوست 2007-جی ایلده، نیک جونیور بلوکونون بیر حیصه‌سی کیمی یاییملاندی. 2011-جی ایلده، دؤردونجو مووسومدن باشلایاراق سریال نیک جونیور چانلینا کؤچدو. سون بؤلوم 12 نووامبر 2015-جی ایلده یاییملاندی، و دؤردونجو مووسومون سونونا قدر، نیکلودئن اعلان ائتدی کی "Yo Gabba Gabba!" لغو اولوب و بئشینجی مووسوم اوچون یئنی‌لَنمَییب. آنجاق تکرار یاییملار نیک جونیور چانلیندان 24 اوکتوبر 2016-جی ایله قدر یاییملاندی. بو تلویزیون پروقرامی بیر تور دؤوره‌سی، بیر نئچه اوینجاق و مارکالی پالتارلارا سبب اولدو.

2021-جی ایلده اعلان ائدیلدی کی سریال اپل تی‌وی پلاس اوچون جانلاندیریلاجاق. جانلاندیریلان سریال، "Yo Gabba GabbaLand!" آدلانیر، 10 یئنی بؤلومدن عیبارتدیر و 9 آوقوست 2024-جی ایلده یاییملاندی. اپل تی‌وی پلاس، خیدمتی اوچون اولکی بؤلوملری و اؤزل پروقراملاری دا الده ائتدی. ایکینجی مووسوم 30 ژانویه 2026-جی ایلده یاییملاناجا