open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قیزیل اؤزن

بندانگشتی|قیزیل اؤزن چایی

**قیزیل اؤزن** چایی سهند داغ‌لارینا قالمیش گونئی دن قوزئیه آخیر کی بۇ چایین بویو سهند داغ‌لارینا قالمیش بیر دره‌ده‌دی آغ داغا یئتیشمه‌میش و مییانا کؤوشنینه قالمیش ایندیکی ماراغانین گونئی طرفین اورومو گؤلونون گونئی طرفینده‌کی  آشوری‌لر یازیسیندا قیزیل اؤزنیا قیزیل بوندا آد وئریبلر کی بۇ اؤلکه‌نی چوخلو آشوری‌لر مادای سسلردیلر

## سهندین گونئی طرفی
سهند داغ‌لاری‌نین گونئی طرفین کی قیزیل اؤزن چایی بۇ دره‌دن آخیر، آشوری‌لر دیلینده قیزیل اؤزن آد آپاریبلار و قوتتی‌لردن نئچه ایل بۇ اؤلکه‌ده ساکن اوْلموشدولار بۇ کؤوشن آشوری‌لر دیلینده مادای سسلنیب و قیزیل اؤزن مییانادان سوْووشاندان سونرا بیر دره‌نی آچیر و البرز داغ‌لارینا گئدیر کی آشوری‌لر بودره نی آنادیا(anadia) یا اسکی تورک دیلینده آمادیا آد وئریبلر و یازی‌لاردا آمادیا یا آنادیا کلمه‌سی بۇ دره‌نین آدی‌دیر  چایی قیزیل اؤزنی سوْووشاندان سونرا زیکرتو یا همان مییانا بؤلگه‌سینه گئدیب و اوردان طاریم اؤلکه‌سینه آخیر قیزیل اؤزن اؤزن چایی‌نین باشلانیشیدیر.

## آشوریلرین وروشماسی
آشوریلر ایللر بۇ اؤلکه نی آلماقا قوْشون چکیبلر و قیزیل اؤزن چولون غارت ائدیب وقیرقین سالیبلار کوردلر واسوره لر وگیلکی لر وتاتلار نئچه دفعه آرامیلر قوْشونوندا بواولکه نی غارت ائدیبلر وبشینجی شامشی آدادیازلاریندا بۇ اؤلکه ده اوچ خان واریمیش کی ایکی سی تسلیم اوْلوب آمّا اوچونجی خان کی قیزیل اؤزن شاهی آد وئریلیب دایاندی و اولار اوراش قالاسیندا دایاندیلار آمّا آرامیلر(کوردفاس ارمنی گیلکی تات آسوره عبری) بۇ قالانی آلیب وبوتون تورکلری قیردیلار.بو شاهین ادی شامشی آداد یازیسندا پیرشاتی گلیب 820 ایل م.ق ایلده پیرشاتی اوراش قالاسیندا دایاندی آمّا آشوریلر اونی ئولدوردولر.

## قیزیل اؤزن خانلاری
*پیرشاتی -اوراش قالاسیندا
*کیارا -قاریسبوتو قالاسیندا
*انگور-سیبار قالاسیندا
*تیتاماشکا -سوسویا سو قالاسیندا
## آد
تۆرکجه‌ دیلینده قیزیل کلمه سی(قرمز)بویاغی آنلام وریر و بۇ چای اونا گوره که یولوندا نئچه نئچه قرمز تورپاغلی داغین یانینان گچیر و اولارین قیزیل تورپاغلارین سویونا قاتیر قدیم زامانان و بیزیم گچمیشلرمیزین گوزونون قاباغیندا قیزیل(قرمز)اوزوب و گچمک ده اولورموش اونا گوره بۇ چای بۇ آدلا آدلانیب و آدلانیر. 
## قیزیل‌اوزن چایین قاباغیندا اولان شهرلر
* بیجار
* حلب
* دندی
* ماه‌نشان
* میانه
* آچاچی
* کاغذکنان
* هشجین
* چورزق
* آب‌بر

## قایناقلار
دیاکانوف .تاریخ ماد
* مصاحب، غلامحسین، *دائرةالمعارف فارسی*
* برخی اطلاعات برپایه: *چهره ایران، راهنمای سیاحتی و مسافرتی،* سازمان جغرافیائی و کارتوگرافی گیتاشناسی، تهران ۱۳۷۴خ.

بؤلمه:آذربایجان چایلاری
قیزیل داغ عجم (ماکی)

**قیزیل داغ عجم (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی چایپاسار قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 359 نفر اهالی سی و 79 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
قیزیل قیشلاق (تیکان تپه)

**قیزیل قیشلاق (تیکان تپه)** کندی تیکان تپه بولگه‌سینین، تخت-ی سولئیمان بولومو و چمن قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 76 نفر اهالی سی و 13 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناق‌لار

بؤلمه:تیکان‌تپه بؤلگه‌سی
بؤلمه:تیکان‌تپه بؤلگه‌سی‌نین کندلری
قیزیللی مسجید

thumb|250px|قیزیللی مسجید ۲۰۲۰-جی ایلده

**قیزیللی مسجیدی** یا **قیزیللی مسجید** تبریز بازاریندا (بازارآغزیندا) تاریخی بیر مسجیددیر.
بو مسجید تبریزین بازار آغیزیندا گورجولر بازارینا یئتیشمه‌میش بیر بؤیوک وتاریخی مسجید اولاراق کی حاجی میرزه یوسوف آقا مسجیدینین قارشیسیندا بازارین گونئینیده دوزلینیب. بو مسجیدین ۱۲ سوتونو اولاراق، تبریز بازاریندا گونئی طرفدن گلنده بیرینجی مسجیددیر.

## بهمنین اییرمی دوققوزو
۱۳۵۶-جی ایلین بهمن آینین ۲۹-وندا بو مسجیدده تبریزلی لر پهلوی رژیمی اؤلدورن طلبه لره قیرخ تعزیه‌سی کئچیرتدیلر. آمّا پهلوی رژیمی بو مسجیدین قاپیلارین باغلاییب و جاماعات ساواشیب و بؤیوک بیر ساواش دوشدو و تبریزده شورش قوپدو و بوتون سینمالار، بانکالار و دؤلتین تیکیلی‌لری اوتا چکیلدی. بو مسجید تبریزده اینقلابینین باشلانیشی اولوب.

## معمارلیغی
thumb|250px|مسجیدین گیریشی

بو مسجیده گؤره وئریلن بیلگیلر آزدیر آمّا بئله بلینیر کی بو مچید قاجار دؤنمی و آذربایجان سبکینده دوزلینیب و داشدان سوتونلاری وار و کرپیجلری طاق ووروب و ستونلار اوسته عمارت و گونبز دوزلینیب بو مسجیدین ۱۲ ستونو واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:تبریز
قیزیل گول (رُز)

**قیزیل گول** ـ بیر تۆر بیتکی. قیزیل گول یا لاتین دیلده رُز کی 150 جوره دۆنیادا گوریر و نئچه جوره گولون آدی دی کی یر کوره سینده یایالیب وگوزل گوللر زینت اۆچون باغچالاردا بئجریب.

## آد
رز یا تورکجه ده قیزیل گول کی تورکی دیلده اصلی گوزل گول یا گووزیل گویول گلیب قیزیل یا گووزیل گووکلمه سیندن کی یتره دونوشونده روح ونفس معناسی وئریب وگوول یا گول یا گوئیل همان گوزللیقین مصدریدی کی هامیسی گوو کلمه سیندن آچیلیشیب
آرامی دیلده اونا وردا دئیبلر کی سامی آکادی دیلده وردو کلمه سیندن گلیب وعربلر ارمنی لر وفاسلار و بوتون آرامیدن اولان سامیلر اونا وردا دئیبلر رز کلمه سی لاتین دیلده رودو سسلنیب کی همان سامی لغتدن آلینمیش کلمه دی کی لاتین دیلده آرامی لغتدن اونا رودو یا وردو سسلیبلر و رز کلمه سی اله گلیب آرامی فاسلار اونا وردا کی همان سامی دیلیندن گلمیش کلمه دی آد وئریبلر و ایل ایری تورکلر ماغدنیاده اونا گوزل ایلی آد وئریبلر. ایندی بیزیم دیلده بوتون رز گوللره قیزیل گول آد وئریلیب و علمی کلمه لرده رز کلمه سی ایشه گلیر.
بندانگشتی|قیزیل گول

## پایلایشی
نئچه جوره قیزیل گولوموز واردی کی حتی هلو توت فرنگی تمشک آلی گیلاس هامیسی قیزیل گول پایلایشیندان دی و بو پایلایشدا بوتون گوللرین 5 گول یپراقی و5 کاس یپراقی وار کی هامیسینین بایراخلاری وپیتاخلاری وار آمّا چون اولاری پیود ویریب واولاری جوره بجوره گوردیبلر اولارین گول یپراقلاری چوخالیب و گوزه گلیم اولوب

قیزیل گولون 4 پایلایشی وار کی اولارین بیرینه رز وئیده آد وئریبلر و اوچ پایلایشی رز آدلانیمیب رز وئیده پایلایشدا بوتون اوزی گورن رز گوللری واردی کی اولارین 4 بولونوشی وار وهر بولونوشده 10 جوره گول وار

## گولون گورمه سی
150 جوره رز گولی وار کی هرگولون بیر پیتاخی وار کی یوخاری گئدیب و چیخاندان سورا نئچه ایل یاشار قیشدا یپراقلاری توکولر آمّا سویوخا چوخ دوامی وار بعضی رز گوللری اوزی گورن دیلر کی اوروپا اسیا و قوزئی آمریکادا گورر آمّا دونیانی گونئی طرفینده اوزی گورن رز گولی یوخدی و بو گولی قوزئی دن گونی طرفینه آپاریبل

### یاپراق
2.5 سانتیمتر یاپراقلاری وار مینیاتورگولده 18 سانتیمتره جان یتیشیر یاپراقلار دراق کیمی و یپراقلارین دوره سی بیز بیز دی 

### تیکان
پیتاقلاریندا خار وتیکان وار بو تیکانلار کهنه پیتاقلاردا یوخدی آمّا ایکی ایللیق وبیر ایللیق پیتاقلاردا وارید نازیک پیتاقلاردا نازیک وچوخلی تیکانی وار آمّا یوغون ویاشایشلی پیتاقلاردا تیکانلاری آزدی آمّا یوغون وباتاندی .تیکانلار ایپیدرمی گوریشدی و اونون قابیغیندا چیخیب وپیتاغین ایچریسینه گئتمیر اونا گوره قابیغین سورسان تیکانلاری چیخار وقوپار 

### کاسا یپراق
گول کاساسی دی کی چیچکلر اونون آراسیندا قالار آمّا بوی آچدیقجا گول بو کاسانی آچار و گول یاپراقلاری بیلینر

## گول یارپاغی
شیرین اییی گلر و آیی‌لار و بؤجوک‌لر او شیرین اییه طرف گلر بو ایش اونون لقاحینا یاردیم ائدر و گول لیقاح اولاندان سورا گول یارپاق‌لاری قورویار و دوشر.
 
## گولاب
گول آب آرامی دیلده یا عطیر بیر محمدی قیزیل گولدن اله گلر و آذربایجان اؤلکه سینده سهند داغلاریندا چوخلی عطیر چکیلر 

## قایناقلار
قیزیل گولون میرابباسی اولار اونی قورودوب ویملی لرین اوستونه سپللر قیزیل گولون قوروسون ساری شیله و بعضی یمه لیلرده ایشلدیللر گولابی قنادیلار شرینیلرده ایشلدیب وشیرین پز لر اونی لطیفه ده ایشلدیر

بؤلمه:گوللر
بؤلمه:بیتکیلر
قیزیلجا حامام

﻿﻿

**قیزیلجا حامام**  تورکیه اؤلکه‌سینده بیر بیوک شهری دير. بو شهرین ۲۰۰۹ اینجی ایلده ۱۶٬۸۷۹ نفر اهالیسی وارمیش.

## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

## قايناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
قوسی تبریزلی

قوسی تبریزی یا علیجان قوسی تبریزی ( ۱۵۶۸میلادی تبریز - ۱۶۴۰ میلادی تبریز) شاعر اون یتدینجی میلادی یوز ایلده آذربایجاندا ان آدلیم شاعیرلردن  ایکی نۆسخه اونون دیوانیندان واردی کی بیری بریتانیا و بیری گورجیستاندا موزه ده ساخلانیر.

## یاشایش
قوسی تبریزی تبریرده دونیایه گلدی و بۇ شهریده علم وبیلگیلر قازاندی ، اونون دیوانی ۱۹۲۵ باکی دا انتشار تاپدی . او قصیده و غزل یازماقدا محمد فضولی و صائب تبریزی دن درس آلدیو میرزاطاهر وحیدی تبریزی نی اوز شعرینده تعریف ائدیب.

قوسی تبریزی . صائب تبریزیه تای بیر آزادلیقا چالیشان شاعیردی و آزادلیقا گوره چوخلی سوزلر یازیب و زمانه دن و آداملاردان شکایت ائدیب:

## شعرلیرندن

گر ناله چکمه‌سین دل بیمار نئیله‌سین

عاشق گؤزوم گر آغلاماسین زار نئیله‌سین

قوسی‌نین می حالینا بیر اهل دل دئمیش

قویماز منی فلک گؤز آچیم یار نئیله‌سین

## دوْلودور
دیلیم فغانیله و دیده قان ایلن دوْلودور،

کؤنول صحیفه‌سی شرحو بَیان ایلن دوْلودور.

وۇروبدور آغزینا مین قیفلی بیر دمیر غیرت،

هنوز سقفی-فلک ال-امان ایلن دوْلودور.

هارای کیم، نه دیلیم وار، نه بیر دیل آنلایانیم،

اگرچی نئی کیمی جیسمیم فغان ایلن دوْلودور.

اگرچی کؤنلومه ظاهرده دیَمک آساندیر،

بۇ چؤل کمینگهی شیرین-جییان ایلن دوْلودور.

سێنیق سبوده سۇ تۇتماز قرار، مئی دۇرماز،

شیکسته کؤنلومه مهوم کی، قان ایلن دوْلودور.

خۇماریلن منی اؤلدوردو ساقیگی-بی‌رحم،

سبویی-باده‌ی-گۆل‌رنگ جان ایلن دوْلودور.

بۇ بیر پییاله‌ده یارب، نه سئهر ائدیب ساقی -

کی، اۆستو باده ایلن، آلتی قان ایلن دوْلودور.

بصیرت اهلی دلیل ایسته‌مز کی، کؤونو مکان

نیشان ایلن دوْلودور، بی‌نیشان ایلن دوْلودور.

یۇوادا قؤنچه‌له‌نیر عندلیب بس کی، چمن،

نوایی-قؤوسیگی-آتشزبان ایلن دوْلودور.

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:آذربایجانلی شخصیتلر
بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار
بؤلمه:آذربایجانلیلار
بؤلمه:ادبیات
اتروسکلار

اسکی (قدیم) ایتالیا خالقی دیر.

ایندیکی لاتین الیفباسینین منشأئی اتروسک الیفباسیدیر.

## قایناقلار
http://articles.latimes.com/2007/jun/18/science/sci-etruscans18

 Philipp Ammon: Ruma Rasna – Die etruskischen Wurzeln Roms. 

بؤلمه:ایتالیا
بؤلمه:تورکلر
قیریم خالق جومهوریتی

**قیریم خالق جومهوریتی** ۱۹۱۷.جی ایلده قیریم تاتار قورولتایی‌ندا اعلان ائدیلن بیر جومهوریت.
پایتختی باغچه‌سارای و رسمی دیلی قیریم تاتارجاسی ایدی.

## قایناق لار
http://www.qirim.net/ 

بؤلمه:تاریخی دؤولتلر
حاجی بابا خان اردبیلی

**حاجی بابا خان حبیب اۇغلی اردبیلی** ایران مشروطه حرکاتینین عۆضوۆ.

حاجی باباخان ۱۲۵۵–جی هیجری شمسی ایلینده اردبیل شهرینده دونیایه گلمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:اردبیللی‌لر
علی علی‌حسینی

**علی علی‌حسینی** اردبیللی آغیریق قالخیزان دیر. اۇ سعید علی‌حسینی نین آتاسیدیر.

بؤلمه:اردبیل
بؤلمه:ایدمانچیلار
حلب

**حلب** سوریه‌نین ان بؤیوک شهری و بو اؤلکه‌نین تجاری مرکزی دیر. حلب شهری ۳۰۰۰ ایل میلاد دان اؤنجه گئچمیشله اورتا دوغودا اوزون تاریخ اییه‌سی اولان شهرلرین بیری دیر. بو شهر ایپک یولی اۆزره اولدوغی اۆچون گئچمیشدن یۆکسک اقتصادلیق اهمیتی وار دیر. حلب شهری ۲۰۰۶-جی میلادی ایلده ایسلام کولتور باشکندی تانینمیشدی.
## قایناقلار

بؤلمه:سوریه شهرلری
قاقاووزیا

**قاقاووزیا** مولداوی جمهوریتی ترکیبینده موختار اراضی. قاقاووزیانین رسمی دیلی قاقاووز تورکجه‌سی دیر. اهالیسی ۱۳۴٬۵۳۵ نفردیر. پایتختی کۇمرات شهریدیر.
## قایناقلار

بؤلمه:تورک دیللی اؤلکه‌لر
اوقیانوسیه

**اوقیانوسیه** آسیا قاره‌سینین گوْنئینده یئرلشن قاره دیر. اوقیانوسیه، گوْنئی یاریم کوره سینده یئرلشیر.

اوقیانوسیه ساکیت اوقیانوسون (اقیانوس آرام) اوْرتا و غربینده یئرلشن آدالارا وئریلن آد دیر.

اوقیانوسیه آدالاری بئله بوْلونور:
* ملانزی (یونانجا - "قارا آدالار")
* میکرونزی (یونانجا - "کیچیک آدالار")
* پولی نزی (یونانجا - "چوخلو آدالار")
* یئنی زلاندا (ایکی بوْیۆک و نئچه کیچیک آدا دان تشکیل تاپیب)
* اوسترالیا

## گؤرونتولر

بؤلمه:قاره‌لر
بؤلمه:اوقیانوسیه اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوقیانوسیه
بؤلمه:Asia-Pacific
بؤلمه:بؤیوک اوقیانوس
بؤلمه:گونئی اوقیانوسو
بؤلمه:هیند اوقیانوسو
برازیلیا

بندانگشتی
**برازیلیا**، برزیل اولکه‌سی‌نین باشکندی (پایتختی) دیر.

بؤلمه:برزیل شهرلری
قیزیلجا قالا (ماکی)

**قیزیلجا قالا (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، شوط بولومو و قوزئی قاراقویون قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 542 نفر اهالی سی و 111 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار


بؤلمه:ماکی شهریستانی‌نین کندلری
قیشلاق قصبه‌سی (اهر)

**قیشلاق قصبه‌سی**  اهر بؤلگه‌سینین مركزی بؤلومونده يئرلشيب. ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو قصبه‌نين ۱۲٬۰۲۸ نفر اهالیسی وارايميش. 

## قایناقلار

بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین قصبه‌لری
بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی
قئیصریه (شهر)

﻿

**قئیصریه ** تورکیه جۆمهۇریتی‌نين بؤیوک شهرلریندن. بو شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلده ۹۱۱٬۹۸۴ نفر نۆفۇسو وار ایدی. 

## قايناقلار

*Official Government Web Site
*Kayseri and major sights in hundreds of pictures



بؤلمه:کاپادوکیه
بؤلمه:تورکیه شهرلری

بؤلمه:تورکیه شهرلری
قیلیج خان کندی

**  قيليج خان ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، آسلان دوز بولومو و آسلان دوز قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقع

## اهالي
قيليج خان كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 218 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* آسلان دوز بولومو
* آسلان دوز قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
قیلینج

**قیلینج**، ال ایله ایشلنن بیر دؤیوش وسیله‌سی. قیلینج دسته‌لی بیر تیغه‌دن عیبارتدیر. قیلینج خنجردن اوزون‌دور. گوموش عصرینده قیلینج خنجردن آیریلدی. باریتلی سیلاحلارین دوزلمه‌سی ایله قیلینجین دیری آزالدی. قیلینج ۲۰-جی میلادی عصره‌جه دؤیوش‌لرده ایشلنردی.

## گؤرونتولر


File:Espadon-Morges.jpg

Image:Apa Schwerter.jpg

Image:Nebra Schwerter.jpg

File:Hallstatt 'C' Swords in Wels Museum, Upper Austria.jpg

File:Darius-Vase.jpg

File:Morgan-bible-fl-29.jpg

File:Pala type of kilij.jpg

File:Sabel, Shamsir (Persien) - Livrustkammaren - 13938.tif

File:Antique Japanese (samurai) katana.jpg

File:Sword with Scabbard MET 21123 - cropped.jpg

File:Rajput Khanda.jpg

File:Indian tulwar - talwar sword.jpg

File:Pata-1-Archit-Patel.jpg

File:Mumtaz Mahal Museum, Red Fort - Firangi.jpg

File:Kampilan moro sword with sheath.jpg

Image:Battle of Kappel detail.jpg

Image:KHM Wien A 141 - Ceremonial sword of the Rector of the Republic of Ragusa, 1466.jpg

File:Jack Churchill leading training charge with sword.jpg

File:Szczerbiec.PNG

File:Sword parts-en.svg

File:Rapier mg 3370-no shadows.jpg

File:Sword of Umar ibn al-Khittab-mohammad adil rais.JPG

File:Tvåhandssvärd, Italien, ca 1623 - Skoklosters slott - 67303.tif

File:Trp-Sword-14226124129-v06.png



## قایناق‌لار

بؤلمه:ساواش آراجلاری
قیه‌دیبی

قیه‌دیبی كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين هوراندبولومو نده اولان چهاردانگه قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين    67نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
كاروانسرا

## کاروانسرا
(تورکجه: کروانسارا) سولدوز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی سولدوز بخشی، بگیم قلعه (تورکجه: بییم قالا) ماحالینا تابع اولان کند دیر.

## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 741( 187عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
کریستوفور‌کولومب

**كریستوفورکولومب کولومب**-1451-جی ایل‌ده اوکتوبرین 29-دا ایتالیانین گئنویا شهرینده دوغولموشدیر .كریستوفورکولومب آمریکا قیته‌سینی کشف
ائتمیشدیر .

کولومب 1451-جی ایلده اوکتوبرین 29-دا ایتالیانین گئنویا سحرینده دوغولموش،عؤمرونو ایسپانیادا باشا وورموشدور (20 مای 1526-جی ایل). او، ایلک دنیز سیاهتینه 1472-جی ایلده دوغما شهریندن باشلامیشدی. 1476-جی ایلده پورتوقالییایا گئدن کولومب ایلک دفعهبورادان اوزاق دنیز سیاهتینه چیخدی. اینگیلتری، آتلانتیک اوکئانینداکی مادئیرا آداسینا، قوینئیا کؤرفزینه اوزدو. بیر مودت مادئیرا آداسیندا یاشادی
## آمریکانین کشفی
نهایت گؤزله‌نیلن آن گلیب چاتیر. 1492-جی ایل آوقوستون 3-ده کولومب ایسپانیانین پالوس لیمانیندان اوزاق صفره چیخیر. اونون کومانداسی 90 نفردن و 3 گمیدن: "سانتا ماریا" ،"پینتا" و "نینیا" گمیلریندن عیبارت ایدی. 1492-جی ایلین اوکتوبرینین 12-ده گئجه یاری ماتروس رودریگو "قورو" دئیه قیشقیرماغا باشلاییر. بۇ زامان کولومب چوْخ سئوینیر. او، گومان ائدیر کی، هیندیستانا دنیز یولونو آرتیق تاپیب. آما اونلارین گؤردوکلری قورو ساحه سی باهام آدالاریندان بیری اولان سانسالوادور ایدی. او، قییمتلی داش-قاش آختاریشی مقصدی ایله جنوبا دوغرو عوذور و اوکتوبرین 29-دا کوبا آداسینی کشف ائدیر. او، بورادا هئچ بیر شئی تاپا بیلمه‌دیگی اۆچون یئنیدن اوزمه‌یه باشلاییر و دسامبرین 6-دا هایتی آداسینی تاپیر. بۇ زامان "سانتا مارییا" گمیسی قزایا اوغراییر. او، بورادا 43 نفر کؤنوللو قویوب 1493-جو ایلده ایسپانیایا قاییتماق قرارینا گلیر. همین ایل مارتین 15-ده او، ایسپانیایا چاتیر. بیرینجی سیاهتدن سونرا اونو ایسپانیادا یاخشی قارشیلادیلار. او، ایسپانیا کرالیچاسینی ایناندیرا بیلدی کی، ینی کشف اولونان اؤلکه‌لر خزینه‌یه کوللی میقداردا گلیر وره‌جک. بوندان سونرا او "باش اوکئان آدمیرالی" روتبه‌سینه یوکسلدیر

## دیگر سیاهتلر و اؤلومو

## قایناقلار

## خاریجی کئچیدلر
* کولومب هاککیندا گئنیش بیلگی 

بؤلمه:ایتالیالی آدلیملار
بؤلمه:ایتالیالی کاشیفلر
بؤلمه:کریستوفور‌کولومب
بؤلمه:۱۴۵۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۵۰۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:1490s in Cuba
بؤلمه:1490s in the Caribbean
بؤلمه:1492 in North America
بؤلمه:15th-century apocalypticists
بؤلمه:15th-century explorers
بؤلمه:15th-century Italian people
بؤلمه:15th-century Roman Catholics
بؤلمه:Spanish exploration in the Age of Discovery
بؤلمه:Burials at Seville Cathedral
بؤلمه:Colonial governors of Santo Domingo
بؤلمه:Columbus family
بؤلمه:Explorers of Central America
بؤلمه:History of Hispaniola
بؤلمه:History of the Caribbean
بؤلمه:ایسپانیاداکی ایتالیالی غوربتچیلر
بؤلمه:Italian explorers of North America
بؤلمه:Italian explorers of South America
بؤلمه:Italian Roman Catholics
بؤلمه:People of the Republic of Genoa
لئونیداس

**لئونیداس**  ()،قدیم یوناندا اسپارت شاهی ایدی. 480 م.ق.جی ایلده ترموپیل ساواشیندا خشایارشاهی مغلوب ائتدی.

## قالری


File:3420 - Milano - Ernesto Bazzaro (1859-1937) - Monumento a Felice Cavallotti (1906) - Foto Giovanni Dall'Orto 23-Jun-2007.jpg
File:Léonidas aux Thermopyles (Jacques-Louis David).PNG



## قایناقلار

بؤلمه:یونان شاهلاری
قلادستون، کوئینزلند

**قلادستون** اوسترالیانین کوئینزلند اوستانی‌نین قلادستون بؤلگه‌سینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۴۷ کم مساحت ایله ۴۱۲۹۳ نفر جمعیتی واردیر.

## نوْت‌لار

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
* 

## بیرده باخ
* اوسترالیا شهرلری‌نین لیستی

## ائشیک باغلانتی‌لار
* کوئینزلند بیلیم‌یوردونون قلادستون شعبه‌سی



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
لاجانی (اورمو)

**لاجانی** کندی اورمو بولگه‌سینین، سیلوانه بولومو و مرگور قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 241 نفر اهالی سی و 47 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
لالجین

**لالجین** یوخسا **لاله جین** ،  ایرانین همدان اوستانینین قوزئینده باهار بولگه سینده یئرلشن شهردیر. 2006 ایلینده نفوسو 14724 نفردیر. بو شهرین خلقی تؤرک و مسلمان (شیعه) دیلر. لالجین لی لرین دیلی، آذربایجان تؤرکجه سی دیر. شهر آزاد دریا سولاریندان ۱۷۳۱ آرشین یوخارودا دیر لالجین اورتا دوغودا سرامیک و سخسی ایشچیلیگین مرکزی تانینیر. لالجین اهالیسی بؤیؤک اکثریتی (80%) بو صنعتلره مشغولدور. لالجین اداری باخومیندان لالجین بولومونه باغلی دیر و بو بولومون مرکزی دیر.بو شهر همدانان 20 کیلومتیر و باهاردن 9 کیلومتیر مسافتده یرله شیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:همدان اوستانینین شهرلری
لاله

**تولپان** یا **لاله** (، ، ، ، ، ) بیر نؤع بیتکی.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Papaver»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بیتکیلر
بؤلمه:چیچکلر
بؤلمه:گوللر
لانسستون، تاسمانی

**لانسستون** اوسترالیانین تاسمانی اوستانی‌نین قوزئی تاسمانی بؤلگه‌سینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین 95.1 کم مساحت ایله106,153 نفر جمعیتی واردیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
*

## بیرده باخ
* اوسترالیا شهرلری‌نین لیستی

## ائشیک باغلانتی‌لار
* لانسستون رسمی سایتی
* تاریخی گؤرونتولر میلّی ساخلانح‌دا 
* نقشه‌لر قوقل‌مپ‌ده
* لانسستون بندری 


اوسترالیا شهرلری
لاوی

**لاوی** یا **لوی** ( عیبریجه : לֵוִי، ) یعقوب و  لیه اوغلو ایدی .
## قایناقلار

بؤلمه:یهود
لروم

**لروم** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين هوراندبولومو نده اولان دیکله قصبه سی  نده يئرلشيب .  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  397نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
لابان

**لابان** ()،  یعقوب دایی‌سی و قایین‌آتاسی و راحیل آتاسی ایدی.

## قایناقلار
دایره المعارف هنر یازانی رویین پاکباز ، صفحه ۹۹۶.

بؤلمه:سومر تاریخی
لاتین الیفباسی

**لاتین الیفباسی**، ۲۶ حرف‌دن عبارت اوْلاراق بیر چوْخ دیل‌لرین الیفباسی‌نین اساسی‌نی تشکیل ائدیر. موختلیف دیل‌لرده موختلیف جور آدلانا بیلر.

رومان، جرمن، کلت و بالتیک دیل‌لر قروپ‌لارین‌دا و سلاویان، فین-اوقور، تورک، سمیت و ایران دیل قروپ‌لارین‌دا بعضی دیل‌لر، آلبان و باسک دیلی، همچینین هیند-چین، میانما، زوند آدالاری، آفریقا (سحرادان جنوبا)، آمریکا، اوسترالیا و اوقیانوسیه دیل‌لری لاتین الیفباسی اساسین‌دا الیفبایا مالیکدیرلر.

بعضی دیل‌لرین سس زنگینلیینی گؤسترمه‌یه لاتین حرف‌لری آزلیق ائتدیین‌دن اونلارین موختلیف مودیفیکاسییاسین‌دان ایستیفاده ائدیلیر. مثلاً، آذربایجان دیلین‌ده: Ç(c-cedilla)، Ə(Schwa)، Ğ(g-breve)، İ(I-dotted)، Ö(O-diaeresis)، Ş(s-cedilla)، Ü(u-diaeresis).

لاتین الیفباسی لاتین مدنیتینین اؤزیینی عمله گتیریر.

## گئچمیشی
لاتین الیفباسی ظاهیرجه اتروسک الیفباسینا اوخشار اولدوغو الیفبادان تکامول ائتمیشدیر. بو الیفبا قدیم یونان الیفباسی‌نین کومایی نوسخه‌سیندن تکامول ائتمیشدیر، او دا اؤز نؤوبه‌سینده میصیر هیروقلیف یازیسیندان موشتق اولان فینیقی الیفباسیندان ایره‌لی گلمیشدیر.

## حرفلر
;A, B, C, D, E, F, G, H, I, K, L, M, N, O, P, R, S, T, V, Y, Z: (J، U و W یوخ)
;a, b, c, d, e, f, g, h, i, k, l, m, n, o, p, r, s, t, v, y, z: (j ،u و w یوخ)

## همچینین باخ
* آذربایجان تورکجه‌سی
* کیریل الیفباسی
* لاتین دیلی

## قایناقلار

بؤلمه:الیفبالار
بؤلمه:Latin alphabet
بؤلمه:Typography
بؤلمه:History of the Roman Empire
لقمان (هوراند)

لقمان كندی شرقی آذربایجان اوستانی نين هوراند بؤلگه‌سی‌نين دیکله قصبه‌سی  نده يئرلشيب .  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  ۱۴۷ نفر اهالیسی وارایمیش.  
## قایناقلار

بؤلمه:هوراند بؤلگه‌سی‌نین کندلری
لمعه دمشقیه

**لمعه دمشقیه** شیعه لرین ان دیرلی فقهی کیتابلاریندانددیر . محمدمکی عاملی الی ایله یازیلیبدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:شیعه عالیملری
له‌له‌لی

له‌له‌لی كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ورزیقان بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان گونئی ازومدل قصبه سی نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 820نفر اهاليسي وارايميش. 

بؤلمه:گونئی اوزومدل قصبه سی
بؤلمه:ورزیقان بؤلگه‌سی‌نین کندلری
له‌له‌لی توراب (اورمو)

**له‌له‌لی توراب** کندی اورمو بولگه‌سینین، نازلی بولومو و قوزئی نازلی قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 295 نفر اهالی سی و 77 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
قاهیره

**قاهیره** (عربجه: القاهِرَة‎، قَهَرَ ریشه‌سیندن، غلبه ائدمیش معناسیندا) میصرین پایتختی و عرب دونیاسی و خاورمیانه‌نین ان بؤیوک شهریدیر. بۇ شهر میصرین شومال شرق قیسمتینده و نیل چایی دلتاسینین یاخینلیغیندا یئرلشیب و نیل چایی اونون آراسیندان گئچیر و مدیترانه دنیزی اونون ۱۶۵ کیلومتر شوماللیغیندادیر. قاهیره ۱۴٬۴۵۰٬۰۰۰ نفر جمعیت و ۸۶٬۳۶۹ کیلومتر موربع مساحتله دونیانین اون آلتینجی بؤیوک شهریدیر.

قاهیره ۹۶۹-نجی میلادی ایلینده تأسیس اوْلوندو. تاریخ بویو میصرین بؤیوک خاندانلارینین پایتختی اوْلوب و آرا قرنلرده ایسلامی تمدونون ان موهیم مرکزلریندن بیریمیش و اونونجو میلادی قرنده نیشابور و بغداددان سوْنرا آیری رقیبی یوخوموش. ائله بونا گؤره ایندیلیغدا بۇ شهر تاریخی مسجیدلر (مین مینار شهرینه مشهور اوْلوب)، کؤهنه میصر و ایسلام تاریخی موزه‌لری، کیتابخانالار و اینتیشاراتلاردان دولودور و ایسلامی و عربی گئنیشلنمه مرکزیدیر. بۇ شهر همده عرب دونیاسینین ان قدیمی و بؤیوک فیلم و موسیقی صنعتینه مالیکدیر. الازهر دانیشگاهی سببینه کی ۹۷۰-نجی میلادی ایلینده تأسیس اوْلونوب، قاهیره دونیانین ایکینجی قدیمی اؤیرنج مرکزیدیر.

750px|بندانگشتی|وسط|قاهیره

## قایناقلار

بؤلمه:آسیا
بؤلمه:آسیا پایتختلری
بؤلمه:میصرین شهرلری
بؤلمه:قاهیره
بؤلمه:Capitals in Africa
بؤلمه:Populated places in Cairo Governorate
بؤلمه:Populated places on the Nile
بؤلمه:Governorate capitals in Egypt
بؤلمه:Metropolitan areas of Egypt
بؤلمه:Nile Delta
بؤلمه:Medieval Cities of Egypt
بؤلمه:Capitals of caliphates
بؤلمه:Cities in Egypt
بؤلمه:Burial sites of the Burji dynasty
بؤلمه:969 establishments
بؤلمه:Populated places established in the 10th century
بؤلمه:Fatimid cities
بؤلمه:10th-century establishments in Egypt
لواشلو

## لواشلو
(تورکجه: لاواشلی/لاواشدی) سولدوز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بخشینه و  سولدوز قصبه سینه تابع اولان کند دیر.

## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 96(23عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
لور (اورمو)

**لور** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بولومو و روضه چائ قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 317 نفر اهالی سی و 73 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
لوقا اینجیلی

thumb|لوقا اینجیلی‌نین ۱۲. یوز ایله عایید بیر نۆسخه‌سی
**لوقا اینجیلی** (یونانجا: εὐαγγέλιον κατὰ Λουκαν)، خریستیانلارین ۴ اساس اینجیلیندن بیری دیر. بۇ کیتاب عهد جدیدین اۆچونجو کیتابی دیر. کیتاب عیسی مسیح‌ین حواری‌لریندن اوْلان لوقا طرفیندن یازیلمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:مسیحیت
لولبورگاز

** لولبورگاز** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۰۰٬۷۹۰نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
لوله دره جمشید قیشلاغی

** لوله دره جمشيد قيشلاغي ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، مرکزی بولومو و قوزای قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقع

## اهالي
لوله دره جمشيد قيشلاغي کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 38 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* مرکزی بولومو
* قوزای قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
لوکزامبورق اولوشلاری نین لیستی

لوکزامبورق اولوش ( شهر )لاری :

## قایناقلار

اینگیلیسجه ویکی مشارکتی 

بؤلمه:اولوشلار(شهر)
بؤلمه:اولوشلار فهرستی
بؤلمه:لوکزامبورق
لوکزامبورق سانجاقلاری نین لیستی

لوکزامبورق 3 سانجاغا ( اوستان ) ( لوکزامبورقجا : Distrikter ) ،( فرانسه دیلی جه : districts ) و ( آلمانجا : Distrikte ) بولونور :
# دیکریخ (Diekirch)
# گرونماخر (Grevenmacher)
# لوکزامبورگ (Luxembourg)
## قایناقلار

اینگیلیسجه ویکی مشارکتی 

بؤلمه:سانجاقلار(اوستان)
بؤلمه:سانجاقلار فهرستی
بؤلمه:لوکزامبورق
لویس کوتورات

**لویس کوتورات** (۱۷ ژانویه ۱۸۶۸–۳ اوت ۱۹۱۴)، فرانسه لی منطق‌چی، ریاضیات‌چی، فیلسوف، و دیلچی ایدی. فرانسه‌نین Essonne منطقه‌سینین Ris-Orangis-ینده آنادان اوْلوب و ائکولئ نورمال‌سوپریئورئدا فلسفه و ریاضیات تحصیلی آپارمیشدی. ایلکجه Toulouse بیلیم‌یوردوندا و Collège de France-دا پروفئسورلوق ائتمیشدیر. ۱۹۰۷-جی ایلده، تؤرلمیش اسپرانتو دیلینین بیر شاخه‌سی اوْلان، ایدو دیلینین یارانماسینا یاردیم ائتمیشدیر و حیاتینین سوْنونا قدر، اوْ دیلینین باش مودافیعه‌چی‌سی اوْلموشدور. منطقی قایدلار اوستونده یارانان و موجود اوروپا دیللری کلمه‌لریندن ایستیفاده ائدن، بیر عوموم‌دونیا دیلین مودافیعه‌چی‌سی اوْلدوغو ایله، Peano-ون اینترلینگوا-یا مودافیعه‌چیلیغینین بنزر ایدی. ایدونون اوستونده دورماغی ایله، لایبنیز-ین آددیم ایزی‌نه آیاق قویموشدور؛ نئجه کی لایبنیز ده، آدینی جهاراجتئریستیجا بیلیم‌یورد قویان، بیر عوموم‌دونیا سیمگه‌سل و مفهومی دیله، دعوت ائتمیش‌دیر.

## بیرده باخ
* ایدو دیلی

بؤلمه:فرانسه لی عالیملر
بؤلمه:فرانسه‌لی فیلسوفلار
لیتقوو، یئنی گونئی ولز

**لیتقوو** اوسترالیانین یئنی گونئی ولز اوستانی‌نین اورتا تیبل‌لندز بؤلگه‌سینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۱,۱۴۳ نفر جمعیتی واردیر.

## گؤرونتولر


Image:Blastfurnacelithgow.jpg|Blast Furnace Park
Image:(1)St_Helens_Lithgow.jpg|St Helens, Lithgow
Image:Methven, Lithgow, New South Wales - Lith0004.jpg|Methven, Lithgow
Image:(1)Caddies_Restaurant_Lithgow.jpg|Caddies Restaurant
Image:Eskbank House Lithgow.jpg|Eskbank House
Image:James St bridge Lithgow.jpg|James St railway bridge
Image:SAM_0371.jpg|Lithgow station platform
File:Fire in Lithgow.jpg|Houses threatened by 2013 bushfires


## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
* 

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار
* لیتقوو توریسم سایتی



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
لیمل

لیملوكندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان ورگهان قصبه‌سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  153نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
لیونل مسی

ليونيل "ليو" اندريس ميسی كوتشيتينی (اسپانیولجا: Lionel Andrés "Leo" Messi) دوغوم: ۱۹۸۷-نجی ایل ژانویه‌نین ۲۴-و. دونیانین ان موکمّل فوتبال اویونچولاریندان بیریدیر. اینترمیامی تیمی و آرژانتین میلّی تیمینده توپ اویناییر.
 
## دوغوم
۱۹۸۷-نجی ایل ژانویه‌نین ۲۴-ونده روسانیو شهرینده سانتافه شهرینین دؤوره‌سینده دونیایا گلدی.  فوتبال اویناماغا او ۵ یاشیندا  آرژانتین محله‌لرینده باشلامیشدیر و آتاسی گراندول تیمین مربی‌سی ایدی کی لیونل بو ایللرده بو تیمه قوشولدو و ۱۹۹۵-نجی ایلده مسی روساریو شهرینده نیولز اولدبویز کلوپونا گلدی.

## یاشایش
۱۱ یاشیندا دوکتورلر اونون نوخوش اولماسینی یازدیلار. اونون رشد هورمونی آز ایدی و ریوپلاته کلوپی اونو ایسته‌دی آمّا اونو علاج ائتمک اۆچون پوللاری یوخ ایدی.

بو ایلده کارلوس ریساچ، بارسلونا کلوپونون باشچی‌سی، مسینی تانیدی و اونون یاخشی توپ اویناماغین بیلدی واونون توپ اویناماسینا باخدی وبیر قرار اونون آتاسینان یازدی کی اونی علاج ائتماقین پولون کلوپ وئرسین و لیونل و آتا-آناسی گرک اوروپایا گلیب و او بارسلونا کلوپونا گلسین.

لیونل مسی بارسلونانین جوانلار کلوپوندا توپ اویناماغی باشلادی.

## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:فوتبولچولار
بؤلمه:۱۹۸۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:2007 Copa América players
بؤلمه:۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:2011 Copa América players
بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:2015 Copa América players
بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
بؤلمه:2019 Copa América players
بؤلمه:Argentina international footballers
بؤلمه:Argentina under-20 international footballers
بؤلمه:Argentina youth international footballers
بؤلمه:Argentine expatriate footballers
بؤلمه:Argentine expatriate sportspeople in Spain
بؤلمه:Argentine footballers
بؤلمه:Argentine fraudsters
بؤلمه:Argentine people of Catalan descent
بؤلمه:Argentine people of Italian descent
بؤلمه:Argentine people of Marchesan descent
بؤلمه:Argentine people of Spanish desce
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:بارسلونا بی کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بارسلونا سی کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری
بؤلمه:لیونل مسی
مرکی

**مئرکی** (قازاقجا: **Меркі**) قازاقیستان شهرلریندن‌دیر.

## ائل
بو شهرین ائلی، آذربایجان تورکلریدیر. بونلار شوروی سینیرلاری باغلانان‌دان سونرا، سینیر دالیسیندا قادیلار. سونرا قیام قورخوسون‌دان، قازاقیستانا کؤچدورولدولر و ایندیکی مئرکی شهرین‌ده یئر آلدیلار.

## ائشیگه باغلانتی
*  یالنیر حوسئین عشقی اونلارا قالمیشدیر  (فارسجا)
* تانیش حوسئینیلر، مئرکی شیعه‌لری  (فارسجا)
* قازاقیستان ایچینده «کیچیک ایران»  (فارسجا)

بؤلمه:قازاقیستان
زندیق

زندیق یا زندیک اوستانی بیر جور اوخوماسی و تفسیر ائتمه سی کی مانویلر یازیسیدی.

ایراندا آزاد فیکر ائدنلره آد وئریلدی و موسلمانلار اوز دین دوشمانلارینا بو آدی وئردیلر اولارآنایتدی نی اوزلرینه بؤیوک تانری بیلیردیلر

لغت ده بو کلمه ""زدن: توققوشدورماق ""گلیب قران دا اونی ضرب یا یضربون گتیریب کی بیر جور کفر بلیبلر- اولار کی کتابی توققوشدوردی 

### آدلیم زندیق لر
*ابونواس
*محمد زکریای رازی
*ابوشاکر
*ابوتمار مطبب
*محمد ابن وراق
*ابن راوندی
*ابوالعلاء معری
*یزدان پور باذان
*بشار ابن برد
*یزدان بخت
*عبدالکریم ابن ابی العوجا
*علی ابن عبیده ریحانی
*ابن مقفع
*ابوالخطاب محمد بن لبی
*زینب مغیره
*ابن سعید صالح
*ابن سینا
*منفذ بن زیاد هلالی
*عبداله بن داود
*صیمری
*عماره بن حمزه
*مطر بن ابی الغیث
*مطیع بن ایاس
*علی بن الخلیل
*حماد عجرد
*نعمان بن طاعوت
*معن ابن زائده
*حماد بن زبرقان
*ابن الاعمی الحریزی

=قایناق=

بؤلمه:دین
مهر علی کندی قیشلاغی

**  مئهر علي كندي قيشلاغي ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، مرکزی بولومو و قوزای قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
مئهر علي كندي قيشلاغي كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 28 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* مرکزی بولومو
* قوزای قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*موغان شهر سایتی 
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 

## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ماحموتلار

** ماحموتلار**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۸٬۷۸۵نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ماحمودآباد (اورمو)

**ماحمودآباد** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی باراندوزچای قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 649 نفر اهالی سی و 136 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
لیجه

** لیجه **تورکیه جمهوریتی نده  یئرلشمیش بیر شهر دیر. بو شهرین ۲۰۰۹-اینجی ایلده ۱۱٬۱۰۴ نفر اهالیسی وارمیش..

## قایناقلار

## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
لیسمور، یئنی گونئی ولز

**لیسمور** اوسترالیانین یئنی گونئی ولز اوستانی‌نین قوزئی چای‌لار بؤلگه‌سینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۲۷,۴۷۴ نفر جمعیتی واردیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
*

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار
* لیسمور رادیوسو
* لیسمورون تاریخی گؤرونتولری میلّی ساخلانج‌دا 



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
ماحموداغولی (ماکی)

**ماحموداغولی (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی چایپاسار قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 76 نفر اهالی سی و 17 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار


بؤلمه:ماکی شهریستانی‌نین کندلری
رجب ایوئدیک (دقیقلشدیرمه)

__DISAMBIG__
* رجب ایوئدیک (فیلم)، ۲۱ فوریه ۲۰۰۸ده یاییملانان تۆرک کوْمدی فیلمی
* رجب ایوئدیک ۲، ۲۰۰۹ دا یاییملانان تۆرک کوْمدی فیلمی
* رجب ایوئدیک ۳، ۲۰۱۰ دا یاییملانان تۆرک کوْمدی فیلمی
* رجب ایوئدیک ۴، ۲۰۱۴ دا یاییملانان تۆرک کوْمدی فیلمی
* رجب ایوئدیک (کاراکتر)، رجب ایوئدیک فیلمی‌نین کاراکتری

بؤلمه:دقیقلشدیرمه صفحه‌لری
بؤلمه:رجب ایوئدیک
ملبورن

**ملبورن** (اینگیلیسجه: Melbourne)‏ دؤرد میلیونا یاخین جمعیتله، اوسترالیا اؤلکه‌سینین ایکینجی بؤیوک شهریدیر. بو شهر ویکتورا اوستانی‌نین مرکزی، کانبرادان اؤنجه اوسترالیانین ایلک باشکندی و بو اؤلکه‌نین کولتورل ساریندا ان اؤنملی شهریدیر. ملبورن و ویکتوریا اوستانی اکونومیست و مرسر مرکزی طرفیندن "باغ شهر" (اینگیلیسجه: Australia's garden city) آدلانیبدیر. سوْن اون ایللیکلرده بو شهر نئچه دفعه، یاشاییش اۆچون، دونیانین ان یاخشی شهری سئچیلیبدیر.

## اتک یازی

## قایناقلار

بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
مری‌بری، کوئینزلند

**مری‌بری**  اوسترالیانین کوئینزلند اوستانی‌نین مری ریور بؤلگه‌سینده یئر‌لشن بیر شهردیر.بو شهرین ۲۰۱۱ ساییم‌لارینا گؤره ۲۱۷۷۷ نفر جمعیتی واردیر.

## قارداش شهرلر
مری‌بری شهری‌نین قارداش شهرلری:
*  تائورانقا, یئنی زلاند

## نوْت‌لار

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
* 

## بیرده باخ
* اوسترالیا شهرلری‌نین لیستی

## ائشیک باغلانتی‌لار
* کوئینزلند بیلیم‌یوردونون مری‌بری شعبه‌سی



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
مری بریدج، گونئی اوسترالیا

**مری بریدج** اوسترالیانین گونئی اوسترالیا اوستانینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین۲۰۱۱ ساییم‌لارینا گؤره ۱۶۷۰۸ نفر جمعیتی واردیر. بۇ شهر ۱۹۲۴ دن قاباق **موبیلونق** ایله **ادوارد کروسینق** آدلانیردی.

## قارداش شهرلر
مری بریدجین قارداش شهرلری:
*  سان‌من‌شیا, چین
*  لاریدو, آمریکا

## گؤرونتولر

Murray Bridge road and rail bridges.JPG|The Murray Bridge road (left, 1879) and rail (right, 1924) bridges over the River Murray.
MurrayBridge3.JPG|The 1879 road bridge.
Murray Bridge racetrack.jpg|Grandstand at the Murray Bridge Racetrack.


## نوْت‌لار

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
* 

## بیرده باخ
* اوسترالیا شهرلری‌نین لیستی

## ائشیک باغلانتی‌لار
* بیلگی‌لندیرمه سایتی
* رسمی سایت 



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
سلجوق

بندانگشتی
**سلجوق بئی** یا دا **سلجوق**، اوغوز یابغو دؤولتینده(بعضی قایناقلارا دایاناراق خزر دؤولتینده)  اوردو باشچی‌سی ایدی و  جوند منطقه‌سینه کؤچن اوغوز تورکلرین ائلخانی دیر. سلجوق، جوند منطقسینه کؤچمکدن سوْنرا اؤز ایسلام گتیرمگین بیلدیردی.
## یاشایشی
سلجوق باباسی دوقاقین اولوموندن سورا اونون یئرین گچیر و اوغوز یابغو دولتینین سوباشی سی اولور.
سلجوقون گون به گون قدرتی و شهرتی چوخالیر و بو دا سبب اولور کی یابغو اونون دان چکینماغا باشلاسین و سونون دا اونو زندانی اتماغا قرار وئرسین.
سلجوق کی بو مسئله دن خبرلنیر اوباسینن بیرلیق دا یئنی کند شهریندن چیخیر و جند شهرینده کی بیر مسلمان شهر اولموشدو یئرلشیر.
سلجوق جنده گلندن سورا اسلامین قدرت و نفوذونون بورادا گورور و یاخینلارینان بوجور دانیشیر کی اگر ایسته ساق بو شهرده یاشیاخ بورانین اهالیسینین دینینهگیراخ یوخسا محکوم اولاریق تک قالماغا.
بو دانیشیخدان سورا سلجوق زندنجی شهرینه بخارا نینی شمالیندا ائلچی گوندریر و اورانین حاکیمیندن اولارا دین اورگد ماغی چون دین آدامی یوللا ماسینی ایستییر.بویله لیک له سلجوق و اوباسی موسلمان اولورلار.

او زمان کی یابغونون آداملاری مالیات آلماغا جند شهرینه کلیر لر سلجوق اولاری قارشیلاییر و دییر کی هاردا گورولوب مسلمان کافره خراج وئره ،سلجوق اوغوز یابغو دولتینین قارشیسیندا دوراراق جهاد اعلام ائدیر.
سلجوق اوغوز یابغو دولتینه سالدیرماغی باشلادیر و نئچه ساواشدا باشاری الده ائدیر بو ساواشلارین بیریسینده کی بیر قلعه نی محاصره ائتمیشدیلر سلجوقون اوغلو میکائیل شهید اولور.
بو واقعه سلجوقا درین تاثیر قویور و اوندان سورا میکائلین اوغول لاری چاغری و طغرول بویوک بابالارینین حمایه سی آلتیندا بویویورلر.

سلجوق جند شهرینده اوزونون کوچری باغیمسیز حکومتینی قورموشدو و یاپدیغی غزالاردا اونو آدلاندیرمیشدی او جور کی سامانلی حکومتینین حاکیمی اولاردان قره خانلیلارا قارشی یاردیم ایستییر .
سلجوقلولارین اله دیغی یاردیما گوره سامانلی ساواشی قازانیر و قره خانلی یئنیلیر بو اونونوچون سامانلیلار بخارانان سمرقند آراسیندا قره خانلیا قارشی سلجوقلولارا توپراق وئریللر آما سلجوق اورایا گوچ ائت مه دن جند شهرینده وفات ادیر و توپراغا وئریلیر.

## قایناقلار
سلجوقلولار عثمان توران

بؤلمه:اوغوزلار

بؤلمه:سلجوقلولار

بؤلمه:ایسلام تاریخی

بؤلمه:تورک تاریخی
قریفیت، یئنی گونئی ولز

**قریفیت** اوسترالیانین یئنی گونئی ولز اوستانی‌نین ریورینا بؤلگه‌سینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۲۰۱۱ ساییم‌لارینا گؤره ۱۷۶۱۶ نفر جمعیتی واریمیش.

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
* 

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار


بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
نیجریه

**نیجریه** باتی آفریقادا یئرلشن باتئسئندا بنین قوزئینده نیجر و دۇغوسیندا کامرون لا سرحددی اۇلان بیر اوْلکه.

نیجریه نین پایتختی آبوجا و ان بوْیۆک شهری لاقوس دور.

بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:نیجریه
بؤلمه:Commonwealth republics
بؤلمه:Developing 8 Countries member states
بؤلمه:Economic Community of West African States
بؤلمه:اینگیلیسجه دانیشان اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:فدرال جومهوریتلر
بؤلمه:جی ۱۵ اؤلکه‌لر
بؤلمه:Member states of OPEC
بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:Member states of the Commonwealth of Nations
بؤلمه:ایسلام ایش‌بیرلیگی تشکیلاتی اؤلکه‌لری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:۱۹۶۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:West African countries
بؤلمه:۱۹۶۰ - جی ایلینده نیجریه اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:Countries in Africa
بؤلمه:1960 establishments in Africa
فیل دیشی ساحیلی

**فیل دیشی ساحیلی**  آفریقادا بیر دوْولت.

پایتختی یاموسوکرۇ شهریدیر.

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر

File:Flag of Côte d'Ivoire.svg
File:Coat of arms of Ivory Coast.svg



بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:ایسلام ایش‌بیرلیگی تشکیلاتی اؤلکه‌لری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
ماحمودکندی (ماکی)

**ماحمودکندی (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، شوط بولومو و گونئی قاراقویون قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 198 نفر اهالی سی و 48 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار


بؤلمه:ماکی شهریستانی‌نین کندلری
ماراغا بیلیم‌یوردو

**ماراغا بیلیم‌یوردو** ماراغادا یئر‌لشن بیر دؤولت بیلیم‌یوردو دور. بۇ بیلیم یوردون دؤرد بیلیم‌مکتبی وارمیش.

## قایناقلار
www.maragheh.ac.ir

بؤلمه:ماراغا بیلیم‌یوردلاری
ماردین

**ماردین** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۸۲٬۴۴۹نفر اهاليسي وارمیش. 
## قايناق

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
بؤلمه:شهرلر
بوتسوانا

**بوتسوانا** جمهوریتی آفریقادا بیر دوْولت. پایتختی قابۇرۇن شهریدیر.

اهالیسی 2.160.000 نفردیر.

## گؤرونتولر


Image:Flag of Botswana.svg
Image:Coat_of_Arms_of_Botswana.svg
File:Location Botswana AU Africa.svg
image:SouthAfrica1885.jpg
Image:Botswana map.png
File:Botswana Map.jpg
Image:Botswana map mk.png
File:Districts of Botswana en.svg
File:Districts of Botswana.svg
File:Gaborone Montage.png
File:BotswanaParliament.jpg

File:GaboroneStreetScene.jpg

File:020522034Botswana.JPG
File:Welcome to Jwaneng.JPG
File:Tsodilo Hills, Botswana (2813196337).jpg
File:Flamingo migration Makgadikgadi Pan.jpg
File:Gaborone Dam 2.jpg
File:Okavango Sunset.JPG
File:A View of the Delta.jpg
File:Kalahari_PICT0036.JPG
File:BTW-chobe-np-impala-herde.jpg
File:Zebra Botswana edit02.jpg
File:ZambeziBotswana 13.JPG
File:Chobe Riverfront, Botswana (2634676872).jpg
File:Kgari sechele secondary school.jpg



بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکه‌لر
بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:بوتسوانا
بؤلمه:Southern African countries
بؤلمه:Bantu countries and territories
بؤلمه:اینگیلیسجه دانیشان اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:Member states of the Commonwealth of Nations
بؤلمه:۱۹۶۶ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:Commonwealth republics
بؤلمه:۱۹۶۶ - جی ایلینده بوتسوانا اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:Countries in Africa
مازی داغی

**مازی داغی** تورکیه جمهوریتی نین  بیر شهری دیر. بو شهرین ۲۰۰۹ اینجی ایلده ۱۰٬۵۲۳نفر اهالیسی وارمیش.  

## قایناقلار

توركجه ویكیپدیا

## بیرده باخ
توركیه شهرلرینین سیاهیسی

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ماسو

**ماسو** (اینگیلیسیجه: Masso) بورکینافاسو اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر. سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره شهرین توْپلام جمعیتی ۲٬۴۶۵ نفردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:آفریقا شهرلری
دوقاق

**دوقاق** و یا **ابو ناصیر شمس المولک دوقاق** (اؤلوم: ۸ ژوئن ۱۱۰۴ میلادی) ۱۰۹۵-۱۱۰۴ میلادی ایللری آراسیندا حؤکم سورن سوریه سلجوقلو دؤولتینین سولطانی ایدی.  ایلک توتوشون اوغلو اولان دوقاقدان سونرا ایکینجی توتوش سولطانلیغا یئتیشیر. ایکینجی توتوش دوقاقین اوغلودور.

## قایناقلار

بؤلمه:تورک تاریخی
مافران (اورمو)

**مافران** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، صومای برادوست بولومو و برادوست قصبه‌سی نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 324 نفر اهالی سی و 57 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر

ساحه اساسینا اؤلکه لر و اراضی لر:

## اؤلکه و اراضی لر

## قایناق لار
تۆرکیه تۆرکجه سینده ویکی پدیا

بؤلمه:آمریکا اؤلکه‌لری
بؤلمه:تورک دیللی اؤلکه‌لر
بؤلمه:آسیا اؤلکه‌لری
بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:جوْغرافیا لیست‌لری
بؤلمه:Lists by area
بؤلمه:Lists of countries by geography
بؤلمه:Water by country
بؤلمه:International rankings
مالقارا

**مالقارا** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۲۸٬۵۷۸نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ماکارونی

**ماکارونی** ایتالیا منشالی ییم‌دیر کی بوگون دونیانین بیر چوخ یئرینده مشهور اولوبدور.

## خاریجی کئچیدلر

ماکارونی تاریخچه سی

## قایناقلار

بؤلمه:یئمک ملزوملاری
ماکی بؤلگه‌سی

**ماکو بؤلگه‌سی** یا دا **ماکو شهریستانی** (، )، غربی آذربایجان اوستانینده یئرلشیب. ماکی شهری بۇ بؤلگه‌ نین مرکزی دیر.

## اینظیباطی بؤلمه‌لر
ایرانین اینظیباطی بؤلوملری اساسیندا، بۇ بؤلگه‌ ۲ بولوم، ۵ قصبه و ۲ شهردن تشکیل اولونوبدور. بونلارین آدلاری بئله‌دیر:
* **[[ماکی بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو]]**
** دهستان قلعه‌دره‌سی
** دهستان قره‌سو
** دهستان چایپاسار جنوبی
شهر : ماکی
* **[[بازرگان بؤلومو]]**
** دهستان چایپاسار شمالی
** دهستان ساری‌سو
شهر : بازرگان

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی نوفوس سایی سی اساسیندا بۇ بؤلگه‌ ده 176٬411 نفر اهالی یاشاییرمیش لار.

## اتنیک و دیل
بو بؤلگه‌نین اهالیسی عومومیت‌ده تورک دورلر و آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. تورکلرین یانیندا کوردلر ده اقلیت اولاراق بو بؤلگه‌ده یاشاییرلار و کورمانج کوردجه‌سینده دانیشیرلار.

## دین و مذهب

## ایقتیصادیات

## گزملی و تاریخی یئرلر
# بورج و بارو و کتیبه، ساری قیه و ماکی صخره‌سینده
# کیلیسالار خارابالاری ارمنی کندلرینده
# دامبات شهری‌نین تاریخی اثرلری
# گزلو قدیمی خارابالاری مخند دره‌سینده
# دالان‌ها و غارهای زیر زمینی در اطراف آرارات
# بئش گؤز کؤرپوسو
# سه گوش خارابالاری قزلداغ دره‌سینده
# داش اوتاغی (اتاق سنگی) دلیک داش کندینده
# زور زور کیلیساسی بارون کندینده
# دیری متعلق به فرقه دمنیکن در پای کوه قه‌یه
# داش اوتاغی (اتاق سنگی) سنگر کندینده
# ننه‌مریم کیلیساسی ماکی‌نین شومالیندا
# کلاه فرنگی بیناسی ماکی‌نین مریض‌خاناسیندا
# باغچاجیق (باغچه جوق) سارایی، ماکی شهریندن ۶ کیلیومتر آرالیدیر.
# باغچاجیق (باغچه جوق) و یعقوبعلی کندلری
# کشمش‌تپه آدلی تاریخی بیر تپه ماکی–بازرگان یولوندا
# تیمور داغی پولدشت و نخجوان سینیریندا (نقاط صفر مرزی)
# بداولی ماکوبیز سدی آق‌سو چایی‌نین اوستونده وورولوب و ۲۱ میلیون متر موکعب سو ظرفیتی واردیر.

## بیلیم یوردلار

## بیرده باخ
*ایران تورك لری نین یاشاییش یئرلری

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhai Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
متی اینجیلی

thumb|متی اینجیلی‌نین ۱۷۰۶-جی ایله عایید بیر نۆسخه‌سی
**متی اینجیلی** (یونانجا: εὐαγγέλιον κατὰ Ματθαῖον)، خریستیانلارین ۴ اساس اینجیلیندن بیری دیر. بۇ کیتاب عهد جدیدین ایلک کیتابی دیر. کیتاب عیسی مسیح‌ین حواری‌لریندن اوْلان متی طرفیندن یازیلمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:مسیحیت
مجید آباد (موغان شهر)

** مجيد آباد (موغان شهر) ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، مرکزی بولومو و ساوالان قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقع

## اهالي
مجيدآباد کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 631 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* مرکزی بولومو
* ساوالان قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
مجیدآباد (اهر)

مجیدآبادكندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين هوراندبولومو نده اولان دیکله قصبه سی  نده يئرلشيب .  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  436نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
محبوب القلوب

**محبوب القلوب** تیموری‌لر چاغینین ایجتیماعی قورولوشونا گؤره اولان کیتاب دیر. بو کیتابین یازیچی‌سی، امیر علیشیر نوایی، تۆرک دیلینین بؤیوک شاعیر ایله یازیچی‌سی دیر.

## کیتابین یاپی‌سی
بو کیتاب اوچ قیسم‌دن دۆزلیب دیر. ایلک قیسمینده تیموری‌لر چاغیندا جامعه‌ده اولان شغل‌لاردا ایشلیینلرین اؤزللیک‌لری اۆزره سؤز سۆرولوب دور. بو قیسم ۴۰ بؤلوم‌دن عبارت دیر. ایکینجی قیسم اخلاق قونوسوندا ۱۰ بؤلوم‌دن عبارت دیر. اۆچونجی قیسم داها مثل ایله حیکایت‌لردن تشکیل تاپیب دیر.
## کیتابین یازی‌سیندان اؤرنک
تۆرک دیلینین چاغاتای سؤیله‌مینده و تیموری‌لر دؤنمینین یازی‌سیندا اولان محبوب القلوب کیتابیندان اؤرنک:
::حمد انکا کیم ذاتی‌غه حمد انجا کیم سزاوار دور آیتسا بولماس و ثنا انکا کیم احسانی‌غه ثنا آنجا کیم ییری باردور بیتسا بولماس. ذاتی جمیع کمالات صفاتی بیله موصوف صفاتی دین مجموع کمالات کشف اهلی‌غه مکشوف تنزیهی تیل شرح قیلور دین مبرا تقدیسی ایل وصف ایتاردین معرا. عظمتی باغیدا سپهر دوار بیر نیلفردین کم و قدرتی الییدا نوجوم ثابته و سیاره اول نیلفر یوزی‌دا بیر نیچه قطره شبنم.

## آیریجا باخ
* 

## قایناقلار

* محاکمة اللغتین، امیر علیشیر نوایی، دکتر محمدزاده صدیق، اختر
* http://kutubxona.com/Alisher_Navoiy._Mahbub_ul-Qulub 

بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورکجه اثرلر
محمد امین رسول‌زاده

**محمد امین رسول‌زاده** بیرنجی آذربایجان دموکراتیک رئیس جمهوری 1884 اونجو ایل باکو نون نوخانی کندینده دونیا گئلدی اوشاقلیقین آتاسی نین یانیندا حاجی ملا علی اکبر روس - مسلمان و حرفه ای هنرستان باکو دا تحصیل آپاردی . اونون سون ایل لری هنرستان دا مقارین اولدو انقیلابات روسیه ده و اونجه کارگری شهری باکو دا بۇ هیمتینن بیرینجی سوسیال دموکرات محلی باکو دا اونون عضو لارینان سایلیردی محمد امین رسول زاده باکو دا تکامل و یولداش آدی ایله نشریات دا فعال اوزونی گوستردی و ارشاد و ترقی روزنامه لرینن همکارلیق ائتدی
## قايناق


بؤلمه:آذربایجانلی سیاستچیلر