open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
میرزه علی لعلی

**میرزه علی لعلی** و یا میرزه علیخان ایروانی — آذربایجانلی شاعیر، حکیم.

## یاشاییشی
  میرزه علی لعلی 1845-جی ایلده تبریزده دونیایا گلیب. آتا-آناسی اصلا ایروانلی اولوب. تبریز مدرسه‌لرینده تعلیم-تربیه آلیب. عرب و فارس دیل‌لرینی اؤیره نیب. تبریزده عطارلیق دوکانی آچیب و بیر مودّت تیجارتله مشغول اولوب. سونرا او دؤورون مشهور حکیم‌لریندن طبابت علمینی اؤیره‌نیب. بو ساحه‌ده بیلیک‌لرینی تکمیل‌لشدیرمک اوچون تهرانا گئدیب. سونرا تبریزه قاییداراق حکیم‌لیک ائتمگه باشلاییب. اؤز بیلیک و تجروبه‌سینی آرتیرماق اوچون میصیره، ایستانبولا، حتّی اوروپانین بعضی شهرلرینه سفرلر ائدیب. ایرانین ان مشهور حکیم‌لریندن بیری ساییلیب. 

  لعلی‌نین حیکمتلی سؤزلری دیل‌لرده ازبر اولوب و ضرب‌المثل‌لره چئوریلیب. شاعیر-حکیم بیر سیرا هجولر ده قلمه آلمیشدیر.  " شمس الحکما "  لقبینی مظفرالدین شاهین تبریزده ولیعهد اولدوغو واخت‌لاردا خسته‌لریندن بیرینی موعالیجه ائدیب ساغالتدیغی اوچون آلیب و بوندان باشقا اونا وظیفه ‌ده وئریلیب. 

  مداح‌لیقلا آراسی اولمایان، حوریت و آزادلیق سئون شاعیر او دؤورده یوکسک منصب صاحیب‌لری نین قوصورلارینی اؤز هجولرینده یازیب. واختی‌نین چوخونو سیاحتده کئچیریب. اساساً تیفلیسه و ایستانبولا سفرلر ائدیب. 

  شعیرلری‌نین چوخو آذربایجان تورکجه‌سینده دیر. قصیده‌لری، غزل‌لری، دوبئیتی‌لری و نؤوحه‌لری واردیر. 

1907-جی ایلده تیفلیس‌ده وفات ائتمیشدیر.  

## شعیرلریندن اؤرنک
بوینوما کاکیلین، ائی شوخ، کمند ائیله‌میسن،  

  بیر اوزون فیکره منیم باشیمی بند ائیله‌میسن.  

  سایه‌یی-مرحمتین باشیما دوشمز، نه ثمر،  

  کی، سهی قدّینی بیر سروی-بولند ائیله‌میسن.  

  بیر نفس لعلی-لبین ذیکری دیلیمدن دوشمز،  

  منی طوطی کیمی تیریاکی یی-قند ائیله‌میسن.  

  گؤیه ده چیخسا، موقابیل دورا بیلمز قاشینا،  

  بیر هیلالی کی، اونو نعلی-سمند ائیله‌میسن.  

...............

  خالیندان اوچدو مورغی-خیالیم لب اوستونه،  

  قیسمت چکیب گتیردی نه خوش مشرب اوستونه.  

  کؤنلوین خیالی-زولفی-پریشاندا جمع ایدی،  

  بیردن داغیلدی خال و خط و غبغب اوستونه،  

  ائیلر سیلاحی-حوسنی-روخون عالمی خراب،  

  زولفون آچیلسا پرچمی، بو موکب اوستونه.  

.............

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:شاعیرلر
ایلک گئجه حقی

**بیرینجی گئجه حقی** گئچمیش اورتا عصرده اربابلار رعیتلره تحمیل ائدن بیر قانون ایدی.بو قانوندا قیزلارین اول گئجه سین اؤز حیات یولداشیندان آلیب و قیزلار، خان یا ارباب ایله بیرینجی گئجه ده یاتار.

## قایناق
https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0lk_gece_hakk%C4%B1

بؤلمه:جامعه
بؤلمه:فئودال
شام قاپیسی

**شام قاپیسی** یادا **دمشق قاپیسی** ()، اسکی بیت المقدس شهرینین ۸ تاریخی قاپیلاریندان بیری دیر کی ۱۵۳۷-جی ایلده عثمانلی ایمپیراتورلوغونون ۱۰-جو سولطانی، قانونی سولطان سلیمان طرفیندن اینشا ائدیلدی.

## قایناقلار
مرال آکشنر

مرال آکشنر ( تورک:Meral Akşener)  (د. 18 ژوئیه 1956، ایزمیت، کوجاائلی، تورکیه) — تورکیه علم خادیمی و سییاستچیسی، سابیق داخیلی ایشلر ناظیری (08.11.1996-30.06.1997)، اییی پارتیانین قوروجو رهبری. او، 2018-جی ایل کئچیریلن تورکیه جومهوریتی پرزیدنت سئچکی‌لرینده نامیزدلیگینی ایره‌لی سورموشدور.  

  1995 و 1999 تورکیه سئچکی‌لرینده دوغرو یول پارتیاسیندان میلت‌‌وکیلی کیمی ت‌ب‌م‌م-ه گیرن آکشنر، 1996 و 1997-جی ایل‌لر آراسیندا نجم‌الدین اربکان طرفیندن قورولان کوالیسیون حؤکومتده داخیلی ایشلر ناظیری اولموشدور. 2007، 2011 و 2015 تورکیه سئچکی‌لرینده میلّیتچی حرکت پارتیاسی میلت‌وکیلی  اولاراق ت‌ب‌م‌م-ه گیرمگی باجارمیشدیر. 2015-جی ایل نوامبر سئچکی‌لرینده پارتیاسیندان میلت‌وکیلی  نامیزه‌دی گؤستریلمه‌میشدیر. 25 اوکتوبر2017-جی ایلدن اعتیباراً اؤزونون لیدرلیگینده قورولان اییی پارتیانین رهبری‌دیر. 2018-جی ایل تورکیه پرزیدنت‌لیگی سئچکی‌لرینده پارتیاسی‌نین پرزیدنت‌لیگه نامیزه‌دی اولموشدور.
بؤلمه:سیاستچیلر
بؤلمه:تورکیه سیاستچیلری
پاوه

**‍پاوه** کیرمانشاه اوستانی‌ پاوه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲۵٬۷۷۱ نفر جمعیتی واردیر.

## قالری

طبیعت پاوه.jpg
Paveh view from Bidmiri.jpg
Paveh Panorama.jpg
Winter of Paweh.jpg
Panorama of Paveh.jpg
Paveh + Durisan + Chorzhi.jpg


## قایناقلار

بؤلمه:پاوه بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمانشاه اوستانی‌نین شهرلری
کلشان

**کلشان** (آذ-لاتین:Kələşan) - ایران‌ین غربی آذربایجان اوستانینین سالماس شهریستانی اراضی‌سینده زولاچای کندیستانینا داخیل اولان کند.  

## اهالیسی
  2006-جی ایل معلوماتینا گؤره کندده‎ 1،417 نفر (330 عاییله) یاشاییر .  

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
کؤچه‌میش

**کؤچه‌میش** (فارسجا: كوچمشك) -  غربی آذربایجان اوستانی‌نین سالماس بؤلگه‌سی اراضی‌سینده، زولاچای قصبه‌سی‌نه داخیل اولان کند.  

## اهالیسی
  2006-جی ایل نوفوس ساییمینا گؤره کندده ‎ 576 نفر(140 عاییله) یاشاییر .  

## اتک یازی‌لار

بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
بانه‌وره

**بانه‌وره** کیرمانشاه اوستانی‌ پاوه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳٬۱۸۷ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:پاوه بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمانشاه اوستانی‌نین شهرلری
حیزب‌الله

**حیزب الله** ()، ۱۹۸۵-جی ایلده لوبنان‌دا یارانان، هم مۆلکی و هم سیلاحلی قانادی اولان شیعه اینانجلی سیاسی و حربی حیزب دیر. بۇ حیزب نئچه اؤلکه طرفیندن ترورچو تشکیلات کیمی تانینیر.

## تاریخی
### لوبنان ایچ ساواشی دؤورو
لوبنان ایچ ساواشی دؤورونده حیزب الله تشکیلاتی آمریکا و آوروپا عسگرلرینین لوبنان‌دان چیخاریلماسی اۆچون بیر نئچه سیلاحلی عملیات سۇردو. بۇ عملیات‌لاردان سونرا آمریکا بۆتون عسگرلرینی لوبنان‌دان گئری چکدی.

### لوبنان ایچ ساواشیندان سونراکی دؤور
۱۹۹۰-جی ایلده طائف آندلاشماسی ائله لوبنان ایچ ساواشی سوْنا چاتدی، حیزب الله تشکیلاتینین ایسه ایسراییله قارشی پارتیزان عملیاتلاری دوام ائتمسی نتیجه‌سینده ۱۵ مئی ۲۰۰۰-جی ایلده ایسراییل اوْردوسو لوبنان‌دان تامامیله گئری چکیلدی آمما سوریه اوْردوسو لوبنان‌دا وارلیغینی دوام ائتدیردی.

۲۰۰۵-جی ایلده ایسه حیزب الله، سوریه اوْردوسونو
لوبنان‌دان گئری چکدی.

## قایناقلار
قوردی دویونو

بندانگشتی|مقدونیه‌لی اسکندر قوری دویونونو چؤزور.
 **قوْردی دۆیۆنۆ**— افسانه‌یه گؤره فینیقیه دؤولتی‌نین حؤکمداری قوْردیون طرفیندن وورولموش موشکول بیر دویون اولوب مقدونیه‌لی اسگندر طرفیندن چؤزولموشدور. بورادان دا مجازی معنادا  " قوْردی دۆیۆنۆنون آچیلماسی "  ایفاده سی مئیدانا گلمیشدیر.  

  روایته گؤره فینیقیه‌ده  زئوس معبدی‌نین کاهینی خبر وئریر کی، ایلک کیم شهر قاپیسیندان ایچری داخیل اولارسا، او دا اؤلکه‌نین ان مؤحتشم حؤکمداری اولاجاقدیر. شهره ایلک اؤز آراباسیندا نامعلوم کندلی قوْردیون داخیل اولور و اونو فینیقیه حؤکمداری اعلان ائدیرلر. بو حادیثه یه شوکران‌لیغینی بیلدیرمک اوچون قوردیون اؤز آراباسینی زئوس معبدینه بخشیش ائدیر. قوردون اؤز آراباسینی زوغال آغاجی‌نین لیف‌لریندن حاضیرلانمیش کندیرله معبدین قوربانگاهینا باغلایاراق ائله دویون وورور کی، اونو هئچ کیم آچا بیلمه‌سین. بونو گؤرن کاهین بیان ائدیر کی، بو دویونو آچان کس بوتون آسیایا صاحیب اولاجاقدیر. آسیانی اؤزونه بیرلشدیریب بؤیوک بیر ایمپراتورلوق قوراجاقدیر.  

  بئله کی، فینیقیه‌نین پایتاختینی فتح ائدن بؤیوک سرکرده مقدونیه‌لی اسکندر معبده داخیل اولاراق قیلینجی ایله دویونو سؤکوب آتیر. کاهین بونا بئله بیر معنا وئریر: " او، جاهانا صاحیب اولاجاق! آما سیاست (دیپلوماسی) ایله دئییل، قیلینج گوجونه".  
بؤلمه:میفولوژی
ایمام خمینی ایستادیومو

**ایمام خمینی ایستادیومو** () ایراندا مرکزی اوستانینین اراک شهرینده یئرلشن بیر نئچه-منظوره ایستادیوم دیر. بو ایستادیومون یئرلشیم ظرفیتی ۱۵٬۰۰۰ نفر دیر.  

## قایناقلار

* Stadium information
ایمام علی ایستادیومو

**ایمام علی ایستادیومو** سیرجان شهرینده بیر فوتبال ایستادیومودیر. 

## قایناقلار
رفسنجان

**رفسنجان** () ایراندا کیرمان اوستانینین شهرلریندن بیر دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:یاشاییش یئرلری رفسنجان بؤلگه‌سینده
بؤلمه:کیرمان اوستانینین شهرلری
ایوب والی

**ایوب والی** () ایرانلی فوتبال اویونچوسودیر کی  فولاد خوزیستان تیمینده و خلیج فارس سوپر لیگینده اویونچو دور.

## کولوبلاری
فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو نون جوانلار آکادمیسیندن فوتبالین باشلادی.

## کولوبلارداکی آماری

* **قوللاری**

## ایفتیخارلاری
;فولاد
*خلیج فارس سوپر لیگی (۱): ۱۳۹۲-۹۳

## قایناقلار
Profile at Persianleague.com

بؤلمه:۱۹۸۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:خلیج فارس لیگینین اویونچولاری
بؤلمه:فولاد خوزیستان کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
مهران گلزاری

**مهران گلزاری** (دوغوم ) ایرانلی فوتبولچو دیر و  مودافع پوستوندا گول‌گوهر سیرجان فوتبال کولوبوندا خلیج فارس سوپر لیگینده اویون اوینار.

## قایناقلار

* 

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:گول‌گوهر سیرجان کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
بؤلمه:خلیج فارس لیگینین اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
شهرداری آستارا فوتبال کولوبو

**شهرداری آستارا فوتبال کولوبو** آستارا (ایران) شهرینده بیر فوتبال کولوبو دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا
نودشه

**نودشه** کیرمانشاه اوستانی‌ پاوه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳٬۶۸۳ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:پاوه بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمانشاه اوستانی‌نین شهرلری
گنجینه فنون (درگی)

**گنجینه‌ فنون**  —آذربایجاندا نشر اولونموش درگی‌لردن بیری. 

## تاریخی
بندانگشتی|محمدعلی تربیت
میرزا یوسف خان اعتصام الملک ، سید حسن تقی زاده ، میرزا سید حسن خان عدالت ایله بیرگه آذربایجاندا دؤورون تانینمیش شخصیت‌لریندن بیری محمدعلی تربیت طرفیندن چاپ اولونموشدور. 

  1902-جی ایلده تبریزده نشر اولونان  " گنجینه فنون "  تک آذربایجاندا دئییل، همچنین بوتون ایراندا ایلک علمی-ادبی درگی حساب اولونور. 

  محمدعلی تربیت 1921-1925-جی ایل‌لرده آذربایجانین معاریف ناظیری وظیفه‌سینی داشیدیغی زامان، اؤلکه یه معاریف و مدنیتین قورونماسینا بؤیوک قایغی گؤستریر. همین ایللرده تبریزده  " گنجینه فنون "  درگیسی‌نین نشرینی برپا ائدیر.  

## فعالیتی
  بو مطبوع اورقان پوبلیسیستیک دیلله اؤلکه‌نین ایجتیماعی-سیاسی وضعیتینی آچیب گؤستریر، خالقی موستملکه‌چی‌لره و ایستیبدادا قارشی موباریزه‌یه سسله‌ییر، اؤلکه ده ایصلاحات‌لار کئچیریلمه‌سینه، قاباقجیل ایدئیالارین یاییلماسینا سعی گؤستریردی.  

درگیده نشر اولونان یازی‌لار دؤرد مؤوضو اطرافیندا بیرلشیردی:  

#   علم و تکنیک ایله باغلی یئنی‌لیک‌لر.  
#   اینجه صنعتدن، تاریخ و ادبیاتدان بحث ائدن " اینجه صنعت بلدچیسی " . بو روبریکانی محمدعلری تربیت حاضیرلاییردی.  
#  " قدیم مدنیت‌لر، سیویلیزاسیالار " . بو بؤلمه ده اوروپانین تاریخچی عالیم‌لری نین (خوصوصیله فرانسیز گوستاولوبون) اثرلریندن اؤرنک‌لر وئریلیردی. همین عصره لری حسن تقی‌زاده چئویریر و اونلارین چوخ زامان گئنیش شرحینی حاضیرلاییردی.  

  بدیعی اثرلردن ائدیلمیش ترجومه نومونه‌لری سونونجو بؤلمه‌ده یئرلشدیریلیردی. ماجرا ادبیاتینی، خوصوصیله فرانسه یازیچیسی ژول ورن‌ین اثرلرینی تانینمیش شاعیر میرزه یوسف خان اعتصام‌الملک (گؤرکملی شاعیره پروین اعتصامی‌نین آتاسی) چئویریردی.  

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:درگیلر
بؤلمه:آذربایجان مطبوعاتی
جان قلن (یؤنتمن)

**جان قلن** (؛ د. ۱۵ مئی ۱۹۳۲، سان‌بری-آن-تامز، اینگیلیس) — اینگیلیسلی بیر فیلم یؤنتمنی.

جان قلن چوخلو فیلم‌لر یؤنتددی کی ان اؤنملی‌لری جیمز باند فیلم‌لریندن یالنیز سنین گؤزلرین اوچون، سککیز آیاق، یاشایان گۆن ایشیقلاری و اؤلدورمک اوچون ایجازه فیلم‌لری ایدیلر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
*
*John Glen Biography
*You Only Live Splice: The Editing of John Glen
یالنیز سنین گؤزلرین اوچون (فیلم)

**یالنیز سنین گؤزلرین اوچون** ()، ۱۹۸۱-جی ایلده راجر مورین جیمز باند روْلوندا اوینادیغی جیمز باند فیلم سری‌لریندن بیری دیر.

## اوْیونچولار
* راجر مور: جیمز باند
* کارول بوکه: مئلینا هاولاک
* هایم توپول: کوْلومبوْ
* لین-هالی جانسون: بیبی داهل
* جولیان قلاور: آریستوتئل کریستاتوْس
* کاساندرا هریس: کوْنتئز لیسل ووْن شلف
* جیل بنت: جاکوبا برینک
* لوئیز مکسول: مانی‌پنی 
* دزموند لولین: Q

## قایناقلار
ثمرین

**ثمرین** ایرانین اردبیل بولگه سینده بیر شهیر دیر.بو شهیر یاشایانلاری تورک دیرلر.

ثمرین تورکجه ده سومرین اوخونور.

بو شهر ۵ تنگه یوخسا محله سی وار حوسین آباد یوخاری کوچه اورتا کوچه پیر قوللی جرائیل.

تاریخی 

تاریخی اولاراخ بو شهرین بیناسی دقیق بیلینمیر آما چوخ اوزاخ چاغدا بینا اولدوغونو دییرلر بو شهر هر دوره ده سیاست دن اوزاخ قالماییپ هولاکوخان زامانین دان ثمرین اراضی یا چوللرینن بیر سند وار  بو سند بیر سوره دوره کندلرنن دووشمه دن سرا جیران دریسینده یازیلدی .پیشه وری و آذربایجان دموکرات دوره سینده بو شهر دن چوخ لاری بو فیرقییه قاتیلدی لار و بیر قیسمی شوروی ده آذربایجان بولگه سینه گتدی لر آما ۱۷ سی قالدی و پهلوی رژیمین الینن اعدام اولدو لار بو دوره ده ثمرینی لر خیاو یا مشکین شهرینده کی پاسگاه یا کاراکولا حجوم اتدیخ لری ایچون و دموکارت فیرقه سینه قاتیلدیخ لاری ایچون جزالاندی لار.

ثمرینین آدلی آداملاری

پیروز دیلنچی آدی ایله تانینان علی اسماعیل فیروز تورک دونیاسیندا تانینان آذربایجان شاعیری دیر. ایران، باکی و تورکیه ده ۱۱ کیتابی نشر اولونوب. آذربایجان جمهوریتی و تورکیه ده ۱۰۰-دن چوخ شعرینه ماهنی بسته له نیب. علاوه معلومات بورادا.

ثمرینلی بابا : محمدریضا شاه دونمینده ثمرین و یانینداکی کندلرده بیر نچه کیشینی اولدوروپ و یارالامیشدی و بیر گوونلیخ آدامین قیچیننان گولله نن یارالامیشدی.

علی نیکزاد : اردبیل اوستانین باشچی سی و احمدی نژادین وزیری سون پستی مجلیس ده نائیب رئیس اولماخدی.

## قایناقلار
اسلایم(اویوُنجاق)

ایلک ماتئل(کامپانی) طرفیندن حاضیرلانمیش بیر اویوُنجاق محصوُلوُدوُر. بوُ محصوُل ایلک دفعە ١٩٧٦-جی ایلین فئورالیندە بازارا تقدیم ائدیلدی و پیلاستیک قاب‌لاردا حاضیرلانیب ساتیلدی. اولجە گوُوار ساققیزیندان حاضیرلانمیش زهرلی اولمایان،  یوُموُشاق، لیل یاشیل بیر اوزلۆلۆک ماده‌سیندن عبارت ایدی. نوبتی ایللرده حشرات، ساقیرد و پلاستیک کرئم‌لردن عیبارت اسلایدلار دا داخیل اولماق‌لا مۆختلیف لیل واریاسیون‌لاری حاضیر ائدیلدی و بوُراخیلدی. 
بندانگشتی|251x251پیکسل|اسلایم

## بیرده‌باخ

فایل:اسلایم.jpg|اسلایم
فایل:Jel-slime-negarshop-ir-f-428x331.jpg|اسلایم
فایل:Pouring Slime.JPG|اسلایم
فایل:Slime lila.jpg|اسلایم


## قایناق‌لار

بؤلمه:ماتئل (شیرکت)
ایستیقلال ملاثانی فوتبال کولوبو

**ایستیقلال ملاثانی فوتبال کولوبو** خوزیستان اوستانیندا بیر فوتبال کولوبو. 

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا
قوسطنطنیه

**قوسطنطنیه(**لاتین دیلی:***Constantinopolis)***، ایستانبول شهرینین اسکی آدیدیر. بو آد بیزانس و روما ایمراطورلوغوندا بو آدنان تانیلمیش قسطنطنیه اصل ده روما ایمراطوری کنستانتینین آدینان دیر.

## قایناقلار

## کیتاب تانیتیمی

* Ball, Warwick (2016). *Rome in the East: Transformation of an Empire*, 2nd edition. London & New York: Routledge, .
* 
* 
* Emerson, Charles. *1913: In Search of the World Before the Great War* (2013) compares Constantinople to 20 major world cities; pp 358–80.
* 
* 
* 
* 
* 
*  online review
* 
* 
* 
* Ibrahim, Raymond (2018). *Sword and Scimitar*, 1st edition. New York, .
* 
* Korolija Fontana-Giusti, Gordana 'The Urban Language of Early Constantinople: The Changing Roles of the Arts and Architecture in the Formation of the New Capital and the New Consciousness' in *Intercultural Transmission in the Medieval Mediterranean*, (2012), Stephanie L. Hathaway and David W. Kim (eds), London: Continuum, pp 164–202. .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Yule, Henry (1915). Henri Cordier (ed.), ''Cathay and the Way Thither: Being a Collection of Medieval Notices of China, Vol I: Preliminary Essay on the Intercourse Between China and the Western Nations Previous to the Discovery of the Cape Route''. London: Hakluyt Society. Accessed 21 September 2016.
* 
* 

## ائشیک باغلانتیلار

* Constantinople, from *History of the Later Roman Empire*, by J.B. Bury
* History of Constantinople from the "New Advent Catholic Encyclopedia."
* Monuments of Byzantium – Pantokrator Monastery of Constantinople
* Constantinoupolis on the web Select internet resources on the history and culture
* Info on the name change  from the Foundation for the Advancement of Sephardic Studies and Culture
* , documenting the monuments of Byzantine Constantinople
* Byzantium 1200, a project aimed at creating computer reconstructions of the Byzantine monuments located in Istanbul in 1200 AD.
* Constantine and Constantinople  How and why Constantinople was founded
* Hagia Sophia Mosaics The Deesis and other Mosaics of Hagia Sophia in Constantinople

بؤلمه:بیرینجی کونستانتین
بؤلمه:ایستانبول تاریخی
بؤلمه:موقدس شهرلر
بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری
بؤلمه:تراکیه
عام نیسبیت

بندانگشتی|عام نیسبیت
**عام نیسبیت** اینگیلیسجه : General reletivity

۱۹۱۵ -جی ایلده آلبرت آینشتاین طرفیندن مطرح اولونان بیر نظریه‌دیر. بو نظریه‌یه گوره بویوک اشیاء اوزای-چاغ دا یا فضا زمان دا انحیرافا سبب اولورلار.

## قایناقلار
فیلسوف

**فیلسوف** یا **فیلاسوفیا** ()، فلسفه عالیم لرینه دئییلیر. بو سوز بیر یونانلی  سوزدور و معنی سی بیلیم سئوندیر. فیلو یعنی طرفدارلیق یا سومک دیر و سوفوس دوشونجه و بیلمک و فیکر معناسیندا گلیب.فیلوسوفوس یانی دوشونجه لی لری سومک یا فیکر ائتمکدیر.

## نوتلار

## قایناقلار
*
*
اؤزل نیسبیت

بندانگشتی|اؤزل نیسبیت
**اؤزل نیسبیّت** تئوریسی آلبرت آینشتاینین کشف لرینن دیر بیر جیسمین هیزینین یوخسا سورعتینین دییشیلمسی اثری و نجورلوغونون 
او جیسمین چاغ یا زمان مکان یا یرین و جرمینون اؤلچمگینه دییر.

## قایناقلار

اینگلیسجه ویکیپدیا
نیسبیت نظریه‌سی

بندانگشتی|نیسبیت تئوریسی
**نیسبیّت تئوریسی** یوخسا **نیسبیّت نظریه‌سی** ایکی بولوم دیر عام نیسبیت و اوزل یا خاص نیسبیت بیر تئوری دیر کی اوزای و چاغ یا زمان بیربیرلرینه باغلی دیر لار آیری دئیرلر و ثابیت دیرلر.
بو تئوری آلبرت آینشتایننان دیر.
اوزل نیسبیت و عام نیسبیت 
اوزل نیسبیت :بو تئوری بوتون فیزیک فنومنالارا جاذیبه نین یوخلوقونا باغلانیر.
عام نیسبیت :بو تئوری جاذبه یاساسین یوخسا یر چکیمی یاساسی و اونا باغلی باشقا دوغال گوجلر.

## قایناقلار
 صفحه سیندن چوریلمیش  

بؤلمه:فیزیک
ادموند هیلاری

**سر ادموند پرسیوال هیلاری**() (دوغوم: ۲۰ ژوئیه ۱۹۱۹ – اولوم: ۱۱ ژانویه ۲۰۰۸) نیوزلندلی کاشیف و داغا چیخان ایدی.
۱۹۵۳ ایلده نپاللی تنزیق نورقاینان بیرینجی آداملار اولاراق اورست داغینا چیخدیلار.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۱۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۰۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:نیوزیلندین نپالداکی سفیرلری
روسیه‌نین جومهوریتلری

روسیه‌نین آنایاساسی اساسینا اویغون اوْلاراق، اؤلکه ۸۵ فدرال بؤلگه‌یه بؤلونور کی اوْنلارین ۲۲-سی جومهوریت فوْرموندا ایداره اوْلونور.

## جومهوریت‌لر

## قایناقلار

بؤلمه:روسیه جومهوریتلری
هیندوستان ایالتلری

هیندوستان فدرال بیر اولکه دیر بو اولکه ۲۸ ایالت و ۸ بیرلشمیش بولگه دن عیبارت دیر.
بو ایالت لردن آندرا پرادش آسام بیهار گوا و....
و بیرلشمیش بولگه لر دن دهلی لاداخ و....

## قایناقلار
تنزینق نورقای

**تنزینق نورقای** ()، نامگیال وانگدی دا آنادان اولموش ۱۹۵۳/۵/۲۹ دا ادموند هیلارینن بیرلیکده اورست داغین ایلک اولاراخ فتح اتدیلر .

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۱۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۸۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
دوج‌کوین

**دوج کوین** () ان گوجلو کریپتوکوین لاردان ساییلیر بیلی مارکوس و جکسون پالمر بو کریپتو کوینی یاراتمیشلار بولارین آماجی کمدی یا اوز ددیکلری جوک موش آما بو کوین ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ ایلینده ان گوجلو کریپتو کوینا بیت کوینا رقیب چئخدی بو قالخینماغی ایلان ماسکین تویتلرینین کولگسینده اولدی دوج کوین ان یوسک قازاندیغی دیری ۰/۷ دلار دیر.
دونیادا ایندیه قدر ۱۲۹،۸۰۰،۰۰۰،۰۰۰ دوج کوین الده وار

## قایناقلار
چک جومهوریتی نین میلی کیتابخاناسی

بو کیتاب اوی چک جومهوریتینین کولتور باشقانین ددیگینن پراگ و هوستیوار دا دوزنلندی 
کیتاپ لارین یارسی پراگ دا و یارسیدا هوستیوار دا بو کیتاپ اوینده ۶،۰۰۰،۰۰۰ کیتاپ وار چک دیلینده کیتاپلارین یانیندا تورکیه ایران و هیندوستان دان دا کیتاپ وار.

## قایناقلار

بؤلمه:پراقانین تاریخی
کوریاک

**کوریاک لار** () روسیه نین کامچاتکا یاریم آداسینین قوزینده یاشاییر لار بو خالق برینگ ساحیل یا دنیز کنارینده یاشاییرلار و جمعیت یا نفوس لاری دا ۸۰۰۰ کیشی دیر.

کوریاک لارین اینانجی لاری شمنیسم و ارتدکس کریستیانلیغی دیر.
## قایناقلار
http://en.m.wikipedia.org/koryaks
سککیز آیاق (فیلم)

**سککیز آیاق** ()، ۱۹۸۳-جی ایلده راجر مورین جیمز باند روْلوندا اوینادیغی جیمز باند فیلم سری‌لریندن بیری دیر.

## اوْیونچولار
* راجر مور: راجر مور
* ماعود آدامز: سککیز آیاق
* لوئی ژوردان: کمال خان
* استیون برکوف: ژنرال اوْرلوْو
* کریستینا وایبورن: ماقدا
* کبیر بدی: قوْبیندا
* رابرت براون: M
* دزموند لولین: Q

## قایناقلار
یارقئتای

یارقئتای فارس دیلینده دادسرا تورکیه ده ساوجی اوفیسی

بیر قورولوش دیر بو قورولوشون وظیفه سی خالقین حوقوقون ساخلاماق دیر و دیگر وظیفه لریندن یاسالارین یاپئلماسینا گوزه آلماخ یا نظارت و سوچلی لاری تعقیب اتمک جزالارین باشلارینا گتیرمک دیر.
یارقئتایین باشقانی عدالت باکانی دیر آما حاکیملرین ور دیگلری اویلاردا باغئمسیزلیغلاری وار.
یارقئتای تاریخی اولاراخ فرانسه لی بیر اورگان اولماسینی دمک اولار. یوزلر ایل اونجه فرانسه پادیشاه لارین اوزلرینن دیفاع اتمک ایچون الچی لری اولوردو.
فرانسه نین بویوک اینقلاب یا دوریمین ده قبول اتدی لر کی یارقیتای و اونون باشیندا ساوجی لارین اولماسی فایدالی دیر.
یارقیتای باشقانلاری 
۱-ساوجی: خالقین حوقوقون ساخلانماسی و یاسالارین یاپیلماسینا گوزه آلماخ و سوچلی لاری  تعقیب اتمک دیر. ساوجیا تعقیب حاکیمی ده دییرلر.
۲-ساوجی آسیستانتی:ساوجینین الینین آلتیندا یارقیتایین بیر نچه ایشلرین گورور و ساوجی اولمیاندا ساوجینین ایشلرین گورور.
۳-سورگولانچی:یوخسا تحقیق حاکیمی ایلک یاپیلان تحقیقاتی و سوچلانانین زیانینا یا خیرینه اولان دلیل لری ییغماخ بونون وظیفه سی دیر.

## قایناقلار

تورکی حقوق مقاله سینن یازار رضا عباس زاده ثمرین/ جزا پروسیدور قورولوشلاری / یارقیتای.
استان کامچاتکا

**کامچاتکا یاریم آداسی** روسیه نین ان دوغو بولگه لرینن بیریسی دیر ۱۲۵۰ کیلومتیرلیک اوزونوغو دور و ۲۷۰۰۰۰ کیلومتیر مساحت ده بیر یاندان پاسیفیک اقیانوسی و دیگر یاندان اوخوتسک دنیزینه باخئر.

## قایناقلار

بؤلمه:روسیه
وولقا فدرال بؤلگه‌سی

**ولگا فدرال بولگه سی** روسیه نین ۸ بولگه سیندن بیریسیدیر بو بولگه روسیانین اروپا بولومون گونی دوغوسوندا دیر.
۲۹۸۹۹۶۹۹ جمعیتنن روسیانین نفوس دا ایکینجی بولگه سی دیر.
بو بولگه ۱۴ جومهوری دن عیبارت دیر.
۱-باشقوردیستان جومهوریتی
۲-کیروو اوبلاست
۳-ماری ال ریابلیک
۴-موردوویا جومهوریتی
۵-نیژنی نووگورد اوبلاست
۶-اورن بورگ اوبلاست
۷-پنزا اوبلاست
۸-پرم کرایی
۹-سامارا اوبلاست
۱۰-ساراتوو اوبلاست
۱۱-تاتاریستان یا تاتاریا جومهوریتی
۱۲-اودمورت جومهوریتی
۱۳-اولیانووسک اولباست
۱۴-چوواش جومهوریتی

## قایناقلار

بؤلمه:وولقا
بؤلمه:۲۰۰۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:۲۰۰۰ - جی ایلینده روسیه اؤلکه‌سینده یارانانلار
روسیه اوبلاستلاری

روسیه فدراسیونو، اینظیباطی باخیمدان ۸۹ فدرال بؤلگه‌یه بؤلونموشدور کی اوْنلارین ۴۸-ی اوبلاست دیر.

## اوْبلاست‌لار لیستی

## آیریجا باخ
*روسیه‌نین فدرال بؤلگه‌لری
*روسیه‌نین جومهوریتلری

بؤلمه:روسیه اوبلاستلاری
فورمانوفسکی بؤلومو

**فورمانوفسکی بؤلومو** () روسیه‌ده بیر ایداری بؤلوم.

## قایناقلار

بؤلمه:ایوانوف بؤلوملری
__NOTOC__
سومار

**سومار** کیرمانشاه اوستانی‌ قصر شیرین بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳۸۰  نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:قصر شیرین بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمانشاه اوستانی‌نین شهرلری
لیبرال دموکراسی

[بندانگشتی|[لیبرالیسم]]
**لیبرال دموکراسی**، جمعیت طرفیندن قبول گؤرن هر جور  

سیاسی گؤروشون بیر دام آلتیندا اوزلاشاراق عومومی معنادا خالقین منفعت‌لری اوچون لازیم اولان هر جور ایستیقامتده گئده بیلن بیر رهبرلیک سیاستی مودلی‌دیر.  

  بو گون دونیادا سوُورن اولان و بیر ایدئال اولاراق اوجالدیلان دموکراسی‌نین باشینا  " لیبرال "  اؤن آدی‌نین علاوه  اولونماسی ایله یارانان  "‌لیبرال دموکراسی‌"  آیری بیر باشلیق آلتیندا آراشدیریلماغی حاق ائتمکده دیر.  

  لیبرال دموکراسی‌نین بوتون دونیادا گؤرولن اورتاق تطبیق‌لرینه گؤره، تمل خوصوصیت‌لری بئله سیرالانا بیلر:  

  دموکراسی‌نین تمثیلی و بیلاواسیطه بیر فورماسی‌دیر. سیاسی برابرلیک قانونونا اویغون اولاراق ائدیلن نیظاملی سئچکی‌لرله ایقتیدارین تعیین اولوندوغو بیر سیستمی ایفاده ائتمکده دیر.  

  لیبرال دموکراسی رقابته سؤیکنن سئچکی‌لرله داوام ائتدیریلر. رقابت؛ سیاسی چوخلوقچولوق، خوش‌گؤروش و ضید دوشن فیکیرلرین آزاد بیر شکیلده وار اولا بیلمه‌سی اوچون لازیملی‌دیر.  

  لیبرال دموکراسی‌ده، دؤولت ایله علاقه‌دار وطنداش جمعیت آراسیندا آچیق بیر آیری-سئچکی‌لیک واردیر. بو آیری-سئچکی‌لیک، ایقتیصادی حیاتین بازار قایدالارینا گؤره تشکیل ائدیلمه‌سی، آوتونوم قروپ و منفعت‌لرین قانونی قبول ائدیلمه‌سی شرطلرینه سؤیکه‌نیر.  

  ایندیکی واختدا ان اینکیشاف ائتمیش لیبرال دموکرات قورولوش اوروپا بیرلیگی‌دیر.  
بؤلمه:سیاسی ترمینلر
بؤلمه:سیاسی ایدئولوژیلر
کاناوا بؤلگه‌سی، غرب ویرجینیا

**'


**کاناوا بؤلگه‌سی''' (  یادا  ) آمریکا ایالتلرینین غرب ویرجینیا ایالتینده بیر بؤلگه دیر.

## قایناقلار

*Kanawha County Commission
*Kanawha County Public Library
*Kanawha County Schools
*WVGenWeb Kanawha County
*Kanawha County Obituary Archive
* Charleston, WV - http://www.charlestonwv.com/ 
* Dunbar, WV - http://www.wvcommerce.org/travel/travelplanner/attraction/Dunbar-Convention-and-Visitors-Bureau-CVB/3843/default.aspx  
* Nitro, WV - https://web.archive.org/web/20130727150319/http://nitrowvcvb.org/ 
* South Charleston, WV - https://web.archive.org/web/20121019071540/http://www.southcharlestonwv.org/SCCVB/Welcome.html
بؤلگه (بیرلشمیش ایالتلر)

آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده هر بؤلگه، ایالتلرین ایداری و یادا سیاسی باخیشندان، آلتیندا بیر بؤلمه حساب اولور و بیر جوغرافیایی منطقه‌ده موشخص سرحدلر ایله تعیین اولور و بعضی دوولتی مخصوص اختیارلارا صاحیب دیر.

## قایناقلار

* Geographic Areas Reference Manual by the United States Census Bureau
* National Association of Counties
* Atlas of Historical County Boundaries 
* Where Americans are moving, by county, in 2010

بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ایداری بؤلونوشو
سیویل حقلر

**سیویل حقلر** — هر اؤلکه یاشایان اینسانلارین یاسالارا دایاناراق صاحیب اولدوغو حقلر.

## قایناقلار
بیلگی‌سایار بیلیمی

**بیلگی سایار بیلیمی** الگوریتم پروسسه سی و حسابلاما ماکینه سین و حسابلامانین اوزین.

و دیسیپلین اولاراخ بیلگی سایار بیلیمی آرالیخ قونو لاری تئوریتیک الگوریتم لر حسابلامالار و ایطلاعاتی آچیقلاییر پاراتیک سورون لاری اویگولاما حسابلاما سیستم لرین دونانیم یا هاردویر و یازیلیم یوخسا سافت ویر.

## قایناقلار
حسین امیدی

**حسین امیدی** (دوْغوم ۱۹۸۴ - تهران)-ایرانلی سینما، تئاتر و تلویزیون اوْیونچوسودور.

## قایناقلار

بؤلمه:ایرانلی اویونچولار
نیکولا آپر

**نیکولا آپر** ()، فرانسه لی موجیت یوخسا موخترع کنسروین آتاسی اولاراخ تانینلمیش نیکولا آپر بوتون یمیک لری اوزددیغی کیمین کنسرو ادبیلیر.
نیکولا آپر چالوس ان شامپین ده آنادان اولموش و اونبیر اوشاخ دان دوقوزمینجی اوشاخ میش.
نچه ایل لویی پاستورین سیجاق یا ایستیلیک باکتریلری اولدورور ایکتیشافینن اونجه آپرت دییشیک یمک لری بطری ده ساخلاماخ ایشینی یولا سالدی.
آلپرت بیر اوزل متودنان بو ایشی گوردی و کنسرو اتمگی یولا سالدی آما آلپرت بو ایشی گوره گوره ایفلاسا یتیشدی.

## قایناقلار
http://en.m.wikipedia.org/Nicolasappert صفحه سیندن چوریلمیش.

بؤلمه:۱۷۴۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۸۴۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:شالون-آن-شامپانی دوغوملولار
بؤلمه:فرانسه‌لی موخترعلر
بؤلمه:فرانسه‌لی آشپازلار
جان دیویی

بندانگشتی|جان دیویی
آمریکالی فیلسوف سایکولوژیست و اؤرگنمک سیستمین  رفورم ائدن جان دیویینین ایده لری اؤرگنمک سیستمی و سوسیال رفورمینی ائتکیلمیش . بو فیلسوف آمریکا آکادمیسیین لرین ایرمی مینجی یوز ایلین ایلک یاریمین ان بؤیۆک لریندن بیری دیر.

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکیپدیا
سیویل پروسیدور

سیویل پروسیدور بیر یاسا دان و ایستاندارد لاردان عیبارت دیر کی بیر داوا آچیلاندا محکمه لر اونون اۆزۆندن داوایا باخیب یئتیشیر لر.بو قوراللار نه شکیل ده بیر داوانین آچیلماسینا نه خیدمت لر ایستنیلیر و نه نووع یوخسا نه تورلی داوالار.

## قایناقلار
تورکی حوقوق مقاله سینن یازار رضا عباس زاده ثمرین / سیویل پروسیدور
ایختیراعچی

**ایختیراعچی** یا **موخترع** بیر یا نئچه ایختیراعی یارادانا دئییلیر.
اؤرنک اولاراق توماس ادیسون لامپی ایختیراع ائتمیشدیر.
اون‌آلتیجی گرگوری

**اون آلتینجی گرگوری** ()، (دوغوم:۱۸ سپتامبر ۱۷۶۵ – اولوم: ۱ ژوئن ۱۸۴۶) ۱۸۳۱-۱۸۴۶ ایلینه قدر پاپ مقامی ایمیش.چوخ گنلکسل و موحافظه کار بیر پاپ میش بوتون دموکراتیک مدرنیزه رفرم لارا قارشی دوروموشدو و بو تورلی رفورم لارا سول اینقیلابی اولاراخ باخیردی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:۱۷۶۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۸۴۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:بلونو دوغوملولار
بؤلمه:پاپلار
صحنه (کرمانشاه)

**صحنه** کیرمانشاه اوستانی‌ صحنه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳۵٬۵۰۸ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:صحنه بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمانشاه اوستانی‌نین شهرلری
ترقی (قزئت)

**ترقّی** — ایجتیماعی-سیاسی، ایقتیصادی و ادبی قزئت.  

  1908—1909-جو ایل لرده باکی دا میلیونچو م. مختاروفون وسایتینه نشر اولونموشدور. باش رداکتورو احمد بیگ آغااوغلو ایدی. 1909-جو ایل ژوئن‌ین 28-ده احمد. آغاوغلو تورکیهیه کؤچوب گئتدیکدن سونرا قزئتین باش رداکتورو اوزئییر بیگ حاجی‌بیگوف اولموشدور  " ترقی " ده اوزئییر بیگ حاجی‌بیگوفون موختلیف ژانرلاردا (سیاسی ایجتیماعی، آچیق مکتوب، علمی-پداقوژی مقاله) 150-دن چوخ یازیسی  "عوثمانلی‌دا اینقیلاب قوخوسو " ،  " ایران ایشلری " ،  " گله‌جک اوروپا کونفرانسی " ،  " میلّی مکتب‌لرده روس دیلی تدریسی " ،  " اوصولی-تعلیم "  و س. مقاله‌لری،  " اوردان-بوردان "  عومومی باشلیقلی فلیئتون‌لاری) چیخمیشدیر. ن.و. گوگولون  " شینل "  حکایه‌سی ده ایلک دفعه  اوزئییر بیگ حاجی‌بیگوفون ترجومه‌سینده  " ترقی "  قزئتینده درج اولونموشدور.  

## قایناق

* "Tərəqqi"
آمریکا کنگره‌سی

آمریکا بیرلشمیش ایالت لری ایکی مجلیسلی بیر اولکه دیر بیریسی الچی لر مجلیسی و دیگری سنا مجلیسی کنگره واشینقتن دی سی ده موستقر دیر سنا و الچی لر مجلیسینین اویه یا عوضو لری خالقین اوی لارینان سچیلیر لر الچی لر مجلیسی یوخسا هاووس او رپریزنتیتیو اویه لری ایکی ایل دن ایکی ایله سچیلیر لر و سناتور لار آلتی ایل دن آلتی ایله آما سناتور لار آلتی ایل ده بیر آن دا بیرلیک ده سچیلمیر لر ایکی ایل اوچ دن بیر و دیگر ایکی ده گینه اوچ دن بیر و ایکی ایل سنرادا سون اوچ دن بیری.
کنگره ۵۳۵ اویه سی وار ۱۰۰ اویه سنا و ۴۳۵ اویه الچی لر مجلیسی یا هاووس او رپریزنتیتیو.
آمریکا باشقان وکیلی سنادا سناتورلار برابر اولان زامان دا اوی حقی وار.

## قایناقلار

http://en.m.wikipedia.org/United States congress
آزادلیق (قزئت)

**آزادلیق** – گونده لیک ایجتیماعی-سیاسی قزئت.  

## تاریخی
 " آزادلیق "  قزئتی 1989-جو ایلده آذربایجان خالق جبهه‌سی پارتیاسی‌نین هفته‌لیک نشری کیمی یارادیلیب. ایلک سایی همین ایل دسامبرین 24-ده ایشیق اوزو گؤروب. قزئتین ایلک رداکتورو نجف نجفوف اولوب (1989-1991-جی ایل‌لر)  

1991-1994-جو ایل‌لرده  " آزادلیق "‌آ غنیمت زاهد، 1994-2001-جی ایل‌لرده گوندوز طاهرلی، 2001-2003-جو ایل‌لرده روشن حاجی‌بیلی رهبرلیک ائدیب. 2003-جو ایلدن " آزادلیق "-ین باش رداکتورو غنیمت زاهددیر.  

  1996-جی ایلدن گونده‌لیک چیخان  " آزادلیق "  حاضیردا هفته ده 6 دفعه  ایشیق اوزو گؤرور.  

## ایلک سایی
  قزئتین ایلک سایی 8 صحیفه‌دن عیبارت ایدی. قزئتین لوقوتیپی اوستونده  " ائل گوجو – سئل گوجو ! "  یازیلمیشدیر. بیرینجی صحیفه‌سینده آزادلیق مئیدانینداکی میتینگدن فوتو، آشاغی حیصه‌ده ایسه – تورک شاعیری توفیق فکرتین  " میلت شرقیسی "  شعیری یئرلشدیریلمیشدیر. ایکینجی صحیفه ده محمدامین رسول زاده نین لاهیجدا یازدیغی  " حاق‌سیز قان یئرده قالماز "  مقاله‌سی و آذربایجان خالق جبهه‌سی نین فؤوق العاده کونفرانسی‌نین قطعنامه‌سی درج اولونموشدور. 3-جو صحیفه ده خالق جبهه‌سی‌نین صدری ابولفضل ائلچی‌بیگین " حوریت اولان یئرده اینسان‌لیق دا اولور "  آدلی موصاحیبه‌سی وئریلمیشدیر. ایلک سایدا همچنین او. حاجی بیلی نین  " دوما یاخینلاشیر " ، واقف صمداوغلونون  " میلّی تنهالیقدان قورتولمالی‌ییق "  آدلی یازیلاری درج اولونموشدور. 

## اتک یازی‌لار
ماکسیمیلیان روبسپیر

**ماکسیمیلیان روبسپیر** ()، فرانسه لی وکیل  و دولت آدامی فرانسه اینقیلاب چی لارین ان اونملی و ان تاثیر لی لردن بیری دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۷۵۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۷۹۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:فرانسه‌لی حوقوقچولار
بؤلمه:فرانسه‌لی اینقیلابچیلار
بؤلمه:آراس دوغوملولار
موخبیر

**موخبیر** یوخسا **خبرنیگار** — ژورنال یا گازته لر ایشدین و خبرلری بیلدیرنه دییلیر ژورنالچی لار خبر لری تحلیل ده ادیر لر. موخبیرلیق بعضی اولکه لر ده چتین ایش دیر دیکتاتورلوق اولکه لر ده موخبیرلری کنترول ادیر لر و زیندانا دا وریرلر بعضی اولکه لر ده ساواش ایچینده اولدوغو ایچین موخبیرلرین جانی تهلیکه یه دوشور.

## قایناقلار

بؤلمه:قزئته‌چیلیک
مارکی دو ساد

**مارکی دو ساد**()، فرانسه لی اصیل زاده ، اینقیلابی ، سیاست چی ، فیلسوف و تانیلمیش یازار سربست سکسی رابیطیه گوره .
اونان رمان لار، گوده ناغیل لر،دیالوگ لار ، نوماییش نامه لر یوخسا اویون یازیسی لر قالیپ.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۷۴۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۸۱۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:فرانسه‌لی اینقیلابچیلار
بؤلمه:سکس قالماقاللار
بؤلمه:پاریسلی یازیچیلار
جزا پروسیدور

جزا پروسیدور یاساسی جزا یاساسینین حکم سۆرجینده ایشلنیر.
بو یاسا جۆرم یوخسا سوچ لاری تامپیلماسین ، ایلک تحقیق لری ، طرفلرین آراسیندا آراشدیرماق نان و اونلاری باریشدیرماق ، نه شکیلده داوایا یتیشمک، نه جور اوی یپخسا رای وئرمک و... .

## قایناقلار
تورکی حوقوق مقاله سیندن یازار رضا عباس زاده ثمرین/جزا پروسیدورو
نیوفاوندلند

**نیوفاوندلند** ()، کانادادا یئرلشن بیر آدادیر. بو آدا دونیانین ۱۶ مینجی ان بویوک آداسی دیر. و کانادانین ۴ مینجی ان بویوک آداسی دیر.ایلک یاشایانلاری پالئو اسکیمو دیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

*Government of Newfoundland and Labrador.
*Religion, Society, and Culture in Newfoundland and Labrador
بوميپول آدولياديج

**بوميپول آدولياديج** (اینگیلیسی‌جه: Bhumibol Adulyadej) بیر شاهزاده ایدی. بودیزم طریقتینه اعتیقاد ائتمیشدی.

بؤلمه:شاهلار
میان‌راهان

**میان‌راهان** کیرمانشاه اوستانی‌ صحنه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۶۹۵ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:صحنه بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمانشاه اوستانی‌نین شهرلری
رافائل نادال

**رافائل نادال پاررا** ()، ایسپانیالی تانیلمیش بیر تنیسور دونیا رنکیگینده اوچونجو دور.
نادال استرالیا اوپن فرانسه اوپن  آمریکا اوپن و ویمبلدون تورنمنت لرین ده ایشتیراک ادیپ و عونوان لار اله گتیریپ.

## قایناقلار

بؤلمه:رافائل نادال
بؤلمه:۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
ژرژ بیزه

**ژرژ بیزه** ()، فرانسه لی موسیقی چی چوخ اوپرا موسیقی لرینه تانیلمیش. ایلک ایشی Guillaume Tell باشقا ایشلرینن symphony in c .

## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۳۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۸۷۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
ایکینجی یوهان اشتراوس

**یوهان اشتراوس ایکینجی** یوخسا اوغلان ()، اوتریشلی موسیقی چی لایت دنس و اوپرا یوهان اشتراوس بش یوزه قدر موسیقی یارات میش.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۲۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۸۹۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
اوسکار اؤدولو

**اوسکار اودولو** اوسکار آکادمینین اودوللری‌دیر. بو اودوللر فیلم، اویونجو و فیلم تکنیکچی‌لرینه وئریلیر.
اوسکار اودوللری  دونیا دا ان اؤنملی اؤدول‌لردن دیر. بو فستیوال هر ایل برپا اولونور و اینگیلیسجه باشقا دیللرده کی اولان فیلم‌لره‌ده اؤدول وئریلیر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:هالیوود تاریخی و مدنیتی
کولن فوتبال کولوبو

**کلن فوتبول کلوبو** ()، آلمانلی بیر فوتبال تیمی‌دیر.بو تیم ۱۹۴۸ ایلینده قورولدو.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۴۸ - جی ایلینده آلمان اؤلکه‌سینده یارانانلار
رهبرلیک خوبرلر مجلیسی

**رهبرلیک خوبرلر مجلیسی** ایرانین ایسلامی جومهوریتینین اساس قانونونون ۱۰۷-جی ماده‌سیله رهبری سئچیب و اونون ایشلرینه نیظارت ائدیر. بو مجلیسین عوضولری فقیه یا موجتهید اولمالی دیر. عوضولر خالقین وردیغی اویلارینان سئچیلیرلر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*
*Princeton Iran Data Portal: List of Election Results for all years, including breakdown by province
*Assembly of Experts in the Constitution of Islamic Republic of Iran
*Understanding Iran's Assembly of Experts from دورام بیلیم‌یوردو
*Results of Assembly of Experts elections in 6 provinces
*Results of Assembly of Experts elections in four provinces
*Results of Assembly of Experts elections in some provinces
*Iran Electoral Archive – Assembly of Experts

بؤلمه:ایراندا سیاست
بؤلمه:ایرانین دؤولت قورولوشو
علی مشکینی

علی مشکینی اصیل ده آدی علی اکبر فیض آلنی آلن مشکین یوخسا خیاو شهرینه تابع اولان کندلردن بیری دیر مشکینی خوبرلر مجلیسینین ایلک باشقانی دیر و قوم شهرینین ایمام جومعه سی میش.
علی مشکینی ۱۳۸۶/۵/۸ اولوم گونی اولدی.
مایا

**مایا** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* ماییا مدنیتی
* مایا یوشیدا
* مایا (بارسلونا)
فیدل کاسترو

**فیدل کاسترو** ()،کوبالی سیاست چی و اینقیلابی ایدی . اینقیلاب دان سورا فیدل کوبانین کمونیست لیدری اولدو و شوروی نن باتی اولکه لره قارشی بیرلشدی بو اۆزدن آمریکایا قارشی چوخ پیس ایلیشکیسی اولدو.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۲۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۱۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:کوبالی اینقیلابچیلار
بؤلمه:کوبالی سربازلار
رائول کاسترو

**رائول مادستو کاسترو روز** ()، کوبالی سیاست چی و ژنرال و کمونیست پارتیسینین بیرینجی دبیری دی. ۲۰۰۸ ایلین ده رائول کاسترو فیدل کاسترونین کیچیک قارداشی فیدلین یرینه اوتوروپ و کوبانین لیدری اولدو.
رائول کاسترو دوره سینده کوبا وآمریکانین اوباما دولتینن موذاکیره لر اولدو.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۳۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده کوبالی سیاستچیلر
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده کوبالی سیاستچیلر
بؤلمه:ارنستو چه قوارا
بؤلمه:کوبالی اینقیلابچیلار
القاعده

**القاعده** (اینگیلیسجه: Alqaeda) بیر تروریست سونی ایسلامچی و نچه میلیتلی ترور قورولوشی دیر بو قورولوش ۱۹۸۸ شوروی و افغان ساواشین آراسیندا اسامه بن لادن و عبدالله عزام و باشقا عرب جهادی لرین الرینن قورولدو .
القاعده افغانیستان ساواشینان سرا ایسرائیل فیلیسطین سرونونا باخ دی و آمریکا و دیگر ناتو اولیه لرینه قارشی تروریست لیک هوجوم لار اتدی آن اونملی سی  ۱۱ سپتامبر نیویورک شهرینده اولان اکیز بینا لار تاریخی اولاراخ بویوک بیر فاجیعه دیر.
آمریکا و ناتونون دیگر اولیه لری بو ارگان لا قارشیلاشماخ ایچون افغانیستانا هجوم اتدی لر و افغانیساتانین طالیبان حاکیمیتینن ساواشدی لار .
۲۰۱۱ می آیین بیرن ده آمریکانین اوزل اردو گوجلری بن لادنی پاکیستاندا تاپیپ اولدوردیلر بن لادن سرا القاعده ایمن الضواهرینین لیدرلیغ اولاراخ الینه دوشدو.
## گورونتولر

## بیرده باخ
*طالیبان
*داعش

## قایناقلار
دسپوتیزم

**دسپوتیزم** ( اینگیلیس دیلینده:: Despotism (, *despotismós*)— ایداره‌ائتمه‌نین اؤز ایستگینه گؤره حرکت ائدن بیر شخصین الینده جمع‌لشمه‌سی‌دیر. بو سیستمده دؤولت باشداکی ایداره‌چی نین ایستگی ایله ایداره اولونور. دسپوتیزمده هئچ بیر آنایاسا و حوقوق سیستمی رول اوینامیر.  

تاریخده میصیر فرعون‌لاری کلاسیک دسپوت‌لارا بیر اؤرنک‌دیر.
بؤلمه:سیاسی ترمینلر
بؤلمه:سیاسی ایدئولوژیلر
اولیقارشی

**اولیقارشی** (یون. ὀλιγαρχία، قدیم یون. ὀλίγον (اولیقون)،  " آزاجیق "  و  ἀρχή(آرشی)،  " حاکیمیت "  ،(آزلیغین حاکیمیتی — غیری-دموکراتیک رژیمین بیر نؤوعو. پولیتولوگیا (باکی،2007) آدلی اثرده قئید اولوندوغو کیمی، اولیقارشی دئدیکده، کیچیک بیر قروپ وارلی آدام‌لارین سیاسی و ایقتیصادی حیاتدا حؤکمران‌لیغی باشا دوشولور. ارسطویا گؤره او، آریستوکراتیک ایداره ائتمه‌نین تحریف اولونموش فورماسی‌دیر.یئنی دؤورده  " اولیقارشی"  آنلاییشی ر.میخئلس طرفیندن یئنی‌دن دیرچلدیلمیشدیر. موعاصیر دؤورده هم عنعنه‌وی، هم ده اولیقارشی رژیم‌لر مؤوجوددور. عنعنه‌وی رژیمه-بیر نئچه قودرتلی عاییله‌نین حاکیمیتی عاییددیر. اورادا حاکیمیتین دایاغی حربچی‌لردیر. (قواتمالا، نیکاراقوا -1979-جو ایله قدر). موعاصیر اولیقارشی رژیمه هگمون کومپرادور بورژوازیا عاییددیر(کامرون). اونون خوصوصی فورماسی اولان مالیه اولیقارشی‌سی اساساً کاپیتالیزمده مؤوجود اولور. او صنایع و بانک صاحیبکارلاری قروپونون اؤلکه‌نین ایقتیصادی و سیاسی حیاتیندا حؤکمران‌لیغینی ایفاده ائدیر.  
بؤلمه:سیاسی ترمینلر
بؤلمه:سیاسی ایدئولوژیلر
بؤلمه:سیاست
بیرلشمیش ایالتلرینه قوشولان ایالترین لیستی تاریخ اساسیندا

بیرلشمیش ایالترین هر ایالتی، ۵۰ حاکیمیت تشکیلاتینین بیری دیر کی فئدیرال دوولتی تشکیل وئریر. آمریکالیلار ایالتلر و فئدرال حوکومتین موشترک حاکمیتینه گوره، هم فئدرال جومهوریتین وطنداشلیغینا و هم ده یاشادیغی ایالتین وطنداشلیغینا صاحیبدیرلر.     

## بیرلشمیش ایالترین ایالترلرینین لیستی

## کونفئدراسیون ماده‌لرینین تصدیق تاریخی
کونفئدراسیون ماده‌لرینین تصدیق تاریخینین باشلانیش زامانلاری آشاغاداکی کیمی دیر.

## نوتلار

## قایناقلار

## لینکلر

* 
*
ارزوئیه بؤلگه‌سی

**ارزوئیه بؤلگه‌سی** ()، ایران کیرمان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی ارزوئیه شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳۸،۵۱۰ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بولونوش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:ارزوئیه بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
ایران منطقه‌لری

**ایران منطقه‌لری** ایرانین تاریخی منطقه‌لری و بؤلگه‌لرینه دئیلیر کی بو منطقه‌لر ۲۰۱۴-جو ایلدن دولت طرفیندن یئنی بیر طرح ایله تقسیم اولوب و دولت طرفیندن شوماره ایله آدلانیب آما ایران خالقی بو منطقه‌لری(عوموماً: آذربایجان، کوردوستان، لوریستان، خوراسان و بلوچیستانی) تاریخی آدلاریلا تانییر.

## ۲۰۱۴-جو ایلین تقسیماتی
۱۳۹۳-جو ایلده ایران اوستانلاری ایران اؤلکه ویزارتی‌نین طرفیندن وئردیقی طرحین اساسیندا ۵ منطقه‌یه تقسیم اولدولار. هر منطقه‌یه‌ده بیر دائیمی مرکز سئچیلدی. تهران، ایصفاهان، تبریز، کیرمانشاه و مشهد ترتیب ایله منطقه بیردن منطقه بئشین مرکزی دیلر.

## تاریخی منطقه‌لر
* آذربایجان: شرقی آذربایجان، غربی آذربایجان، اردبیل، زنجان، همدان و قزوین اوستانلاری؛ همچنین گیلان، کوردوستان و کیرمانشاه اوستانلاریندان آستارا، بیجار و قوروه بؤلگه‌لری.
*بلوچیستان: سیستان و بلوچیستان اوستانی. 
*کوردوستان: کوردوستان و کیرمانشاه اوستانلاری‌نین بوتونو و ایلام اوستانی‌نین یاریسی. 
*کاسپین(ایرانین شومالی): مازندران، گیلان اوستانلاری. 
*خوراسان: شومالی، رضوی و جنوبی خوراسان اوستانلاری. 
*کرمانیه: کیرمان اوستانی. 
*عراق عجم(ایران مرکزی): ایرانین مرکزینده اولان اوستانلار. 

## بیرده باخ
* ایران اوستانلاری
* ایران بؤلگه‌لری
## قایناقلار
پل گوگن

**پل گوگن**()، بیر فرانسه‌ نقاش ایدی. گوگن پست-امپرسیونیست گوگن رنگ لری یاخجی ایشلتمخ و یاخجی سنتزچیلیغینه گورا تانیلیر بو استیله گورا امپرسیونیست دن آیریلیپ.

## قایناقلار

بؤلمه:پول قوقن
بؤلمه:۱۸۴۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۰۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده فرانسه‌لی نقاشلار
خدیجه علی‌بیگووا

**خدیجه علی‌بیگووا** (1884، تیفلیس – 1961، باکی) — آذربایجان معاریفپروری، پوبلیسیست، ناشیر، آذربایجاندا ایلک قادین رداکتور.  

## یاشاییشی
  خدیجه علی‌بیگووا 1884-جو ایلده تیفلیس‌ده روحانی عاییله سینده دوغولموشدور. آتاسی علاالدین سبحان‌قولویئف روحانی اولماسینا باخمایاراق خ.علی‌بیگووا ایلک تحصیلینی روس قیز گیمنازییاسیندا آلمیش، سونرا زاقافقازیا اولگینسکایا مامالیق اینستیتوتونا قبول اولموشدور. بورادا تحصیلینی داوام ائتدیریب 1907-جی ایلده بیرینجی درجه‌لی ماما ایختیصاصینا یییه‌لنمیشدیر. حوقوقشوناس مصطفی بیگ علی‌بیگوفلا عاییله قورموشدور. 

## فعالیتی
  آذربایجان قادین‌لاری‌نین حیاتیندا، قادین خئیریه جمعیت‌لری‌نین ایشینده یاخیندان ایشتیراک ائدیردی. قادین‌لارین اؤز حاقلارینی بیلمه‌لری و معاریف‌لنمه‌لری مقصدیله آذربایجاندا ایلک قادین مجموعه‌سی اولان  " ایشیق "  قزئتی ایشیق اوزو گؤرور. 1911-جی ایلده نشر اولونماغا باشلایان قزتین (جمعی 68 نؤمره سی بوراخیلمیشدیر) رداکتورو خدیجه علی‌بیگووا، ناشیری ایسه مصطفی بیگ علی‌بیگوف اولموشدور. قادین‌لارین معاریف و مدنیته، زامان نه قدر چتین اولسا دا، اؤز حاقلارینی مودافیعه  ائتمگه چاغیران  " ایشیق "  قزتینده چالیشان‌لار دا اساساً قادین‌لار ایدی. حاقسیزلیغا و ساوادسیزلیغا قارشی اؤزلرینه خاص بیر شکیلده موجادیله ائتمگه چالیشان‌لار سیراسیندا آسیا آخوندزاده، خرامان رحیم‌بیگ‌زاده، مارال نبی‌زاده، گوهر شوقیه، سعیده شیخ‌زاده، نبات نریمانووا و باشقا معاریفپرور قادین‌لار  " ایشیق " -ین اطرافیندا بؤیوک بیر اومیدله بیرلشمیشدیلر. خ.علی‌بیگووا  " ایشیق " قزئتی  " حوقوق‌لاریمیز "  سرلؤوحه‌لی سیلسیله مقاله‌لر یازمیشدیر. قادین‌لارین حوقوق برابرلیگی، اونلاری معاریف و مدنیته، ایجتیماعی حیاتدا ایشتیراکا چاغیریش، قادین کلوب‌لاری نین، ساواد کورس‌لاری‌نین آچیلماسی، اوشاق‌لارین تربیه‌سی، ائو ایشلری و ساغلاملیق مسله‌لری اطرافیندا گئدن موباریزه و س. اونون پوبلیسیستیک مقاله‌لری‌نین اساس مؤوضوسو ایدی. 1912-جی ایلده  " ایشیق "  قزئتی فعالیتینی دایاندیردیقدان سونرا باکی موسلمان قادین‌لاری خئیریه جمعیتی‌نین فعال عوضولریندن بیری کیمی فعالیت گؤسترن خدیجه علی‌بیگووا شکی‌یه کؤچه‌رک حکیم-گینه‌کولوق ایشله‌میشدیر. 1920-جی ایلدن 1946-جی ایله‌دک شکیده حکیم — گینه‌کولوق کیمی فعالیت گؤسترن خانیم خدیجه علی‌بیگووا بورادا، همچنین، ساواد کورس‌لاری‌نین، قادین کلوبونون تشکیلینده ده یاخیندان ایشتیراک ائتمیش، عؤمرونون سونونا یاخین باکی‌یا قاییتمیشدیر. 1961-جی ایلده باکی شهرینده وفات ائتمیشدیر.  

## اتک یازی‌لار

بؤلمه:قادینلار
بؤلمه:قادین یازیچیلار
توزسوران

**توزسوران** یوخسا **توزسوران ماشین** یا دا **الکتریکلی سوپورگه** و یا **جارو برقی** ()، ائوده ایشلنن بیر نوع وسیله دیر.

۱۹۰۱ ده انگلیسلی هوبرت سسیل بوث و آمریکالی دیود تی کنی (power vaccum cleaners) طرفیندن دوزلتیلدی.

۱۹۰۵ ده والتر گریفس بیرمنگام انگلندده ایلک دامیستیک یا داخلی یا ایچ وکیوم کلینر یوخسا الکتریک سوپورگه اولاراخ رسما بازار لاردا ساتیلدی.
ایکینجی دونیا ساواشیندا الکتریک سوپورگه‌سی دونیا دا یاینلانماغا باشلادی.

۲۰۰۴ ده بریتانیالی بیر شیرکت airidir یونگول اولان بیر الکتریکلی سوپورگه‌نی دوزلتدی.

## قایناقلار
http://en.m.wikipedia.org/vaccumcleaner
روبرت شومان

**روبرت شومان** () (دوغوم: ۱۸۱۰ - اولوم:۱۸۵۶)، بیر آلمانلی موسیقیچی ایدی.روبرت شومان آلمانیالی بسته کار رسام و موثیر موسیقی نقد ادن روبرت شومان ان چوخ رومانتیک مکتبین بسته کارلیغینا تانیلمیش شومان جقوق اوخومایی براخیپ و موزیک دونیاسینا ایاخ قویموش. 

شومان ساکسونی پادیشاهلیغیندا ایندیکی آلمانیانین اورتا بولگه سینده زوییکا دا دوغولموش بشینجی و سون اوشاق میش آتاسینین آدی آگوست شومان وآناسی جوانا کریستین شومان موزیکی یددی یاشینان آتاسینان چوخ تاثیر آلمیش آتاسی کیتابچی و رومان یازیچی میش. 

شومان یددی یاشیندا بیر اخول دا پیانویی گادفرید کونتزیش شومان هیزلا بسته کارلیغی و موزیکی گاتفریش سیز اورگندی.

شومان ۱۴ یاشیندا بیر یازدیغی اینشا دا  موزیک استتیک و سسه  هاتکی اولونموش آتاسینین الینن دوزنلمیش.

۱۸۳۰ دا شومان ایتالیالی ویولون چی ویولیس چی گیتارچی و بسته کار نیکولو پاگانینی فرانکفورت دا اوینامیش . ژولای آییندا آناسینا بیر مکتوب یازمیش منیم بوتون یاشامیم شعر و نثر یازما آراسیندا چابالاماسیندا دیر.

اولوم

۱۸۵۴ ده روبرت شومانین خسته لیک نیشان لاری آرتیلدی روبرت کلارایا خسته لیگینن ددی و اونا ضرر ورماغینان قورخماسین ددی. روبرت اوزون اولدورمغ ایچون اوزون کورپی دن آتدی راین چایینا آما بیر بوتچی روبرتی اولومونن کوتاردی سونوندا روبرت شومان سیفلیس خسته لیغینن اولدو.

## قایناقلار
http://en.m.wikipedia.org/Robertschuman بو صفحه دن چوریلمیش.
بؤلمه:۱۸۱۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۸۵۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:ساکسونیا کراللیغی دوغوملولار
بؤلمه:تسویکاو دوغوملولار
بؤلمه:هاینریش هاینه
بیرباشا دموکراسی

بندانگشتی|''Landsgemeinde'' : اینسان‌لارین موعین بیر گونده آچیق هاوادا بیر آرایا گله‌رک جمعیت‌لری‌نین قانون‌لارینا سس وئردیکلری مجلیس‌لر.
**بیرباشا دموکراسی و یا دوغرودان دموکراسی** - وطنداش‌لارین هر هانسی بیر آرا تمثیلچی و یا پارلمان  بیناسی اولمادان بیرباشا بیر سیاسته سس وئرمه‌سی. حؤکومت موعین بیر قانون و یا سیاست قبول ائتمه‌لی‌دیرسه، خالقین ایختیارینا وئریلیر. بو مؤوضودا سس وئریرلر و اؤز اؤلکه‌لری‌نین طالعیینی حلّ ائدیرلر. اینسان‌لار بو مؤوضودا اهمیتلی بیر کونسِنسوسا(ایجماع) صاحیب اولدوقلاری تقدیرده مسله لری اؤزلری ده گوندمه گتیره بیلرلر. دؤولت دستگی اولمادان وئرگی‌لر بئله آرتیریلا بیلمز!      

اهالی آز، ساوادلی و اساساً هموژن اولدوقدا (ان آزیندان سیاسی باخیمدان) بیرباشا دموکراسی پیس بیر فیکیر کیمی گؤرونمور. مثلا، سوئیس، اوغورلو بیرباشا دموکراسی‌نین اوزون بیر تاریخچه‌سینه صاحیب‌دیر. اؤلکه‌نین موعین یئرلرینده هله ده  *Landsgemeinde* وار یعنی: اینسان‌لارین موعین بیر گونده آچیق هاوادا بیر آرایا گله‌رک جمعیت‌لری‌نین قانون‌لارینا سس وئردیکلری مجلیس‌لر.  

  بو دموکراسی مودلی اینسان‌لاری اؤز مقصدلری اوچون پارتیالار یاراتماغا سؤوق ائدیر. غئیری-عادی شکیلده، بو ایداره ائتمه سیستمی سایه‌سینده سوئیس‌ده‌کی  سیاسی پارتیالاردان بیرینه، اینانین یا دا اینانمایین، آنتی-پاورپویینت پارتیاسی دئییلیر. پارتیانین تک مقصدی اوفیس تقدیمات‌لاریندا پاورپویینت ایستیفاده‌سینی قاداغان ائتمک‌دیر!      

  دوغرودان دموکراسی آبش-دا حقیقی فورمادا مؤوجود اولماسا دا، موعین المنت‌لر ایالت و یئرلی سویه‌لرده رفراندوم و تشبّوث (و یا تکلیف) شکلینده مؤوجوددور. عادی وطنداش‌لار بیر رفراندومدان ایستیفاده ائده بیلرلر کی، وطنداش‌لار سس چوخلوغونو قازانا بیلسه‌لر، حؤکومتدن موعین بیر قانونو لغو ائتمه‌سینی ایسته‌سینلر. عکسینه، بیر تشبّوث، وطنداش‌لارا سس چوخلوغو قازاندیقلاری تقدیرده قانون یاراتماق گوجونو وئریر.  

  بونونلا بئله، اکثر اؤلکه لر بیرباشا دموکراسی‌نین سیاسی سرحدلری داخیلینده ایشله‌یه بیلمه‌مه‌سی اوچون چوخ بؤیوک و چوخ مورکّب‌دیر. بو حال‌لاردا، اینسان‌لار هر مؤوضودا سس وئرمکدنسه، اؤز آدلارینا تمثیلچی سئچمگی اوستون توتورلار.  

## قایناق

* https://az.uppercreditfieldnaturalists.org/ 

بؤلمه:سیاسی ترمینلر
نوماینده‌لی دموکراسی

**نوماینده‌لی دموکراسی و یا تمثیلی دموکراسی** - دولایی دموکراسی و یا نوماینده‌لی حؤکومت اولاراق دا بیلینن،  بیرباشا دموکراسی‌دن فرقلی اولاراق بیر قروپ اینسانی تمثیل ائدن سئچیلمیش شخص‌لرین پرینسیپی اساسیندا قورولموش بیر دموکراسی نؤوعودور.دئمک اولار کی، بوتون موعاصیر غرب طرزی دموکراسی‌لری بیر نؤوع تمثیلچی دموکراسی کیمی فعالیت گؤستریر؛ مثلا، اینگیس (پارلمانلی مونارشی)، فرانسه (واحید یاریم پرزیدنت جومهوریتی) و آمریکا بیرلشمیش دؤولت‌لری (نوماینده‌لی دموکراسی).  

  نوماینده‌لی دموکراسی هم پارلمان، هم ده پرزیدنت ایداره‌ائتمه سیستم‌لری‌نین بیر المنتی کیمی فعالیت گؤستره بیلر. تیپیک اولاراق بیرلشمیش کرال‌لیغین عوام مجلیسی و یا هیندیستانین ساب سابها کیمی بیر آلت مجلیس اؤزونو گؤستریر، آنجاق یوخاری مجلیس کیمی آنایاسا محدودیت‌لری ایله محدودلاشدیریلا بیلر. بعضی سیاسی نظریه‌چی‌لر (Robert A. Dahl, Gregory Houston و  Ian Liebenberg  داخیل اولماقلا) تمثیلچی دموکراسی‌نی پولی‌آرشی کیمی کاراکتریزه ائتدیلر. نوماینده دموکراسی حاکیمیتی خالق طرفیندن سئچیلن نوماینده‌لرین الینه وئریر. سئچکی سیستم‌لری سئچیجی‌لرین سیاسی پارتیالارا و یا سیاسی پارتیالارلا علاقه‌لی آدای‌لارا سس وئرمه‌سینی طلب ائدرسه و یا تشویق ائدرسه (فردی نوماینده‌لره سس وئرمگین عکسینه) سیاسی پارتیالار بو دموکراسی‌نین اساس فورماسی اولور.

## قایناق
بؤلمه:سیاسی ترمینلر
بؤلمه:سیاست