ایراندا یاشایان ائتنیکلر

**ایراندا یاشایان ائتنیکلر**‌ی، ایران‌دا یاشایان خالقلار.

ایرانین ائتنیکلری بونلاردیر: تۆرکلر (آذربایجان تۆرکلری، قاشقای تۆرکلری، خوراسان تۆرکلری، تۆرکمن تۆرکلری، قازاق تۆرک‌‌لری و...)، فارسلار، ، عربلر، کوردلر، بلوچلار، لکلر، لورلار، مازاندارانلیلار، گیلکلر، تالیشلار، دئیلمی‌لر، ائرمنی‌لر، ماندایی‌لر، آشوریلر، گورجولر، یهودی‌لر، بختیاریلر، سیستانلی‌لار، تاتلار، آذریلر و س.

بونلارین ایچینده، تۆرکلر، فارسلار، کوردلر و نسبتاً عربلر ایله لورلار چوخونلوق و باشقالاری آزینلیق ائتنیکلر ساییلیرلار. 

## تۆرکلر
[بندانگشتی|ایرانین «فرهنگ عومومی» شوراسی‌نین ۲۰۱۰–جو میلادی ایلده تخمینی آمارلارینا گؤره ایران تورک‌لری‌نین یاشاییش یئرلری و فاییزلاری، بو خریطه‌ده [ایران تورکمن‌لری|ایران تورکمنلری حیساب اوْلماییبلار.]]
**ایران تورکلری** یا **ایرانلی تورکلر** و یا **ایراندا یاشایان تورکلر** یوخسا **ایراندا یاشایان تورک خالقلاری** — بؤیوک بیر جمعیته دئییلیر و ایران جوغرافیاسیندا یاشاماقدادیرلار و اؤزلرین تورک خالقلارینا باغلی بیلیرلر و تورک دیللرینه دانیشیرلار.

ایران تورکلری‌نین چوخلوغو آذربایجان تورکلریندن عیبارت اولورلار و آذربایجان منطقه‌سینده یاشایاراق، آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. آذربایجان تورکلریندن سونرا، خوراسان تورکلری، قاشقای تورکلری، تورکمنلر، خلجلر، قازاخلار، افشارلار، بیچاقچیلر و باشقا تورک خالقلاری و تورک ائللری ده ایرانین موختلیف قیسمتلرینده یاشاییرلار. 

## فارسلار
ایراندا یاشایان بؤیوک ائتنیکلردن بیری ده **فارسلار**دیرلار. بونلارین دیلی بوتون ائتنیکلره اوستون توتولوب و یالنیز فارس دیلی ایراندا رسمی دیلدیر و هر یئرده ده ایشلنمه‎لیدیر. بو سیاست نتیجه‎‏سینده ایران دئینده یعنی فارس کولتورو و فارس دیلی و فارس اینجه‎صنعتی. بوتون ائتنیکلرین دیلی، کولتورو، اینجه‎صنتی، ادبیاتی، تاریخی و کئچمیشی فارس ائتنیکینین ایچینده باتیب ایتمکده‌دیر. ایرانی سئومک باهاناسینا بوتون ائتنیکلری اریتمه‎یه چالیشیرلار و اؤزلرینی پان ایرانیست تانیتدیریرلار.  

## عربلر

**ایران عرب‌‌‌لری**نین چوخو خوزیستان اوستانی, هورموزقان اوستانی, بوشهر اوستانی, قوم اوستانی‌ندا یاشاییرلار.

عربلر، دونیانین ان بؤیوک خالقلاریندان بیریدیرلر. سعودی عربیستانیندا، سوریه‌ده، اوردوندا، عراقدا، یمنده، عوماندا، میصیرده، سوداندان (اهالیسینین ۱/۲ – نی تشکیل ائدیرلر)، الجزایرده، لیبیده، تونیسده و س. اهالینین اکثریتینی تشکیل ائدیرلر . دونیادا سایلاری تخمیناً ۳۱۱٫۶۴۸ میلیون نفردیر. حاضیردا دونیادا ۲۱ موستقیل عرب دؤولتی وار .

## کۆردلر

**کۆردلر**، اورتا شرقده یاشایان کۆرد دیللرینین بیرینه دانیشان خالقلار. بعضی تاریخچیلرین نظرینه گؤره کۆرد کلمه‌سی بیر خاص نیژادا ایشاره ائتمه‌ییر و عربلر طرفیندن ایکیچایلارآراسیندا یاشایان سونی موسلمان خالقلارا کی اؤز دیللری و فرهنگلری ایله عوموماً بیر قونشو منطقه‌ده ایران، عراق، تورکیه و سوریه اؤلکه‌لری آراسیندا کوردوستان آدیلا تانینان بیر منطقه‌ده یاشایانلارا وئریلن ایصطلاح‌دیر. بیرنجی دونیا ساواشیندان قاباق کۆردلر کؤچرلی‌ایمیش‌لر و کوردلر کئچی و قویون ساخلامقلا بین‌النحرین دؤزلوک‌لرینده، ایران و تورکیه داغلاریندا حایاتلاری وارییدی. عثمانلی ایمپیراتورلوغونون داغیلماسیندان سوْنرا جدید بیر میلت - دؤولتلرین ساییندا دئییل، بیر آیری کۆردیستان‌دیر.

کۆردلر داها راحات منطقه‌ده دولانا بیلمه‌دیلر و فصلی کؤچلری و سونتی یاشایشلارین ترک ائتمه‌یه مجبور اولدولار. ییرمینجی عصرین باشلاریندا کۆردلر میلیتچیلیکه تمرکز ائتدیلر. ۱۹۲۰ (میلادی) ایلین (*سور عهدنامه‌سی*) نده، کی جدید عراق، سوریه و کویت دؤولت‌لرین یاراتدی، کۆردیستان دؤولتی‌نین قورولماسینادا ایمکان وئرمیشدی اما هئچ واخت ایجرا اولمادی. تورکیه‌نین عوثمانلی سلطنتی‌نین ییخیلماسیندان سوْنرا کمال آتاتورک تورکیه‌ده، تورکیه، ایران و عراق هئچ بیری مۆستقیل بیر کوردیستان دؤولتینی رسمیته تانیمادیلار.

تورکییه‌ده کورد دیلینی ممنوع و شهرلرده سونتی کورودو پالتارلاری ممنوع و کوردلره (داغ تۆرکو) آد قویدولار و تورک حکومتی کوردلری هؤویتلریندن محروم اتمه‌یه چالیشدی. تورک دؤولتی کۆردلری شهرلره مهاجیرت اتمه‌یه تشویق ائتدی و کۆردلری منطقه‌ده سئیرکلشدیردی، تورکیه دؤولتی کۆردلری بیر اقلیت قوم تانیماغا دوام وئریر.

## بلوچلار
بندانگشتی|بیر نئچه بلوچ کیشی؛ بلوچ پالتاریندا

**بلوچ‌لار** ایراندا یاشایان ائتنیکلرین بیریدیرلر. دیل‌لری هیند-اوروپا دیل عاییله‌سینه داخیل‌دیر. بلوچ دیلینه ان یاخین دیل کۆرد دیلی‌دیر. ایران ایسلام جومهوریّتی‌نده سیستان و بلوچیستان و کیرمان اوستان‌لرینده یاشاییرلار و ایران جمعیتی ایله آز ایدغام اوْلوب‌لار. ایراندا یاشایان بلوچ‌لارین بؤیوک بیر قیسمی کؤچری حیات طرزی سۆرور.

## لکلر
**لکلر** یا دا **لک خالقی** ایراندا یاشایان بیر اتنیک قوروپ دورلر. لکلر عومومیت‌ده لوریستان اوستانی'نین غربی قیسمتلرینده و کیرمانشاه اوستانی'نین شرقی قیسمتلرینده اکثریتده‌دیرلر، هابئله ایلام، همدان و تهران اوستانلاریندا دا آزینلیق اولاراق یاشاییرلار. مذهب باخیمیندان چوخو شیعه و بیر آزلاری دا اهل حق دیرلر. لکلر لک دیلینه دانیشیرلار کی هیند-ایران دیللرینین عائیله‌سیندن دیر و لور و کورد دیللرینه‌ده بنزرلیگی واردیر.

## لورلار
**لورلار** یادا **لور خالقی** — اورتاشرقده یاشایان بیر خالق دیرلار و لور دیلینده دانیشیرلار. لورلارین چوخونلوغو ایراندا یاشییرلار آمّا عیراقین بیر قیسمتلرینده ده یاشاماقدادیرلار.

## مازندارانلیلار

**مازندران‌لی‌لار** (طبریجه: تپورون) — بیر ائتنیک قوروپودورلار کی چوْخ‌لاری ایران اؤلکه‌سی‌نین مازندران اوستانی‌ندا یاشاییرلار، آیریجا دا بیر آزینلیق اوْلاراق گولوستان اوستانی، سیمنان اوستانی و تهران اوستانی‌ندا دا یاشاییرلار. 

## گیلکلر
**گیلک‌‌لر** ائتنیکینین  چوْخو گیلان، مازندران ‌و گولوستان اوستانلاریندا یاشاییرلار. گیلک‌لر کاسپین دیللرینه داخیل اولان گیلک دیلینه دانیشیرلار، گیلک دیلی، مازندران و تالیش دیللرینه چوخ یاخین دیلدیر. گیلکلرین سایی ایراندا ۳ میلیون دان ۴ میلیونا قدر تخمین ائدیلیر. 

## تالیٛشلار
**تالیٛشلار** — ایراندا یاشایان بیر ائتنیک قوروپودۇرلار. اونلار تالیش دیلینده دانیشیرلار و داها چوخ ایرانین قوزئیینده و خرز دنیزی‎نین ساحیلینده یاشاییرلار.

## ائرمنیلر
**ائرمنیلر**، ایراندا یاشایان بیر آزینلیق ائتنیکدیرلر. اونلار داها چوخ ایصفاهان، آذربایجان، تهران و... کیمی یئرلرده یاشاییرلار. آذربایجان توپراقلاریندان وئریلن بؤلگه‌لرده ائرمنیستان آدلی اؤلکه یارادیلاندان سونر، بیرپارا ائرمنی‌لر ده اورایا کؤچدولر.

## آشوریلر

**آشوریلر** ایرانین بیرپارا بؤلگه‎لرینده یاشایان آزینلیق ائتنیکدیرلر و اؤزلرینی قدیم آشور امپراتورلوغونا نسببت وئریرلر.

## گۆرجۆلر
**گۆرجۆلر**، ایراندا یاشایان آزینلیق ائتنیکلردن ساییلیرلار و داها چوخ ایصفاهان اوستانیندا یاشاییرلار.

## بختییاریلر

بختییاریلر، ایراندا یاشایان ائتنیکلردن بیری ساییلیرلار. اونلار داها چوخ، خوزیستان، ایصفاهان، چاهار ماحال بختیاری و... کیمی بؤلگه‎لرده یاشاماقدادیرلار.

## سیستانلی‌لار
**سیستانلی‌لار**، سیستان بؤلگه‌سینده یاشاییرلار. سیستانلیلارین دیلی فارسجا دیلی‌دیر، اونلار فارسجا دیلی‌نی سیستانی دیالکتینده دانیشیرلار.

سیستانلی‌لارین چوخونلوغو موسلمان شیعه دیرلار، آما بعضیسی‌ده موسلمان سونّی و بعضی‌سی‌ده باشقا دینلره اینانجلاری وار.

## پشتونلار
**پشتونلار**، ایراندا بیر آزینلیق ائتنیک کیمی یاشاییرلار و داها چوخ خوراسانلاردا مسکونلاشیبلار. بیر چوخ پشتون دا پاکیستان ایله افقانیستان‌دا یاشاییرلار.

## تاتلار
تاتلار، قزوین اوستانیندا یاشایان آزینلیق ائتنیکلردن بیری ساییلیر.

## آذری‌لر
**آذریلر**، (فارسجا: زبان آذری) کئچمیشده چوخ آز یئرلرده و آز بیر ائنیک ساییلیردیلار. ایندیلیکده بیر نئچه کندده آذری دیلی دانیشیلیر. پان ایرانیست فرقه‌سی تورک دیلینی آرادان آپارماق اوچون، آذری دیلینی آذربایجان تورکلرینه نسبت وئریر و تورکلری سونرادان آذربایجانا گلمه‎سینی و آذری‌لرده ائتکی بوراخماسینی ادعا ائدیرلر و ایندیلیکده دؤولت‌ین بیر چوخ اورقانلاریندا نفوذ ائدرک بو سیاستی اؤنه آپاریرلار. تورک کلمه‎سینی رادیو-تلویزیون‌دا بئله ایشلتمکدن چکینیرلر و اونون یئرینه آذری کلمه‎سینی قوللانیرلار. 

بو سیاست نتیجه‎سینده تورکلر دانیلیر و تورک میللی - مدنی فعال‌لاری اؤز کولتور، دیل و کئچمیشلرینی قوروماغا قاداغا اولونورلار و پان تورک و تجزیه‌طلب کیمی ائتیکئتلرله قارشیلانیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه: ایران