open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
هابل (دقیقلشدیرمه)

**[[هابل فضایی تلسکوپو]]** یئر مداریندا بیر تلسکوپ آدی‌دیر. 

**هابل** بونلارا دا ایشاره اولونا بیلر:

## نجوم
* Hubble (crater), a lunar crater
* 2069 Hubble, a main-belt asteroid

## کیمسه‌لر
* ادوین هابل, an astronomer born in 1889

## یئرلر
* Hubble, Kentucky
* Hubble Township, Cape Girardeau County, Missouri
* Hubble Creek (Castor River Diversion Channel), a stream in Missouri
* Hubble Creek (St. Francis River), a stream in Missouri

## آیری ایشلملر
* ''Hubble'' (film), a documentary film about the telescope
* Hubble (surname), a surname and list of people with the surname
* Hubble Connected or Hubble, a subsidiary of Binatone

## بیرده باخ
* Edwin Hubble House, a historic house in San Marino, California, US
* Hubbell (disambiguation)
* Hubble sequence, a classification of galaxy types
* Hubble's law, a statement in physical cosmology
* 
*
دَودک

**دَودک (Dəvdək)** (آدی قدیم تورک سؤزلری  "‌دئو"  (دیو)+ "‌تاو‌ُ" (داغ)؛ (ارمنی Դավթակ Քերթող) عمله گلدیگینی احتیمال ائتمک اولار) منشأجه قافقاز آلبان‌لاریندان اولان، 7. عصرده یاشامیش آلبان شاعیری. اونون یارادیجی‌لیغیندان دؤوروموزه یالنیز جاوانشیرین اؤلومونه حصر ائتدیگی آغیت چاتمیشدیر.  

  مویسئی کالانکاتلی‌نین اؤز اثرینی آلبان دیلینده یازدیغینی اینکار ائدن ارمنی عالیم‌لری اعتیراض‌لارینی اصلینده یالنیز بیر دلیلله گؤسترمگه چالیشیرلار: او دا همین اثرده 7.عصرده یازیلان و دؤوروموزه  " آلبان اؤلکه‌سی نین تاریخی‌"  واسیطه‌سیله قدیم ارمنی دیلینده چاتان شاعیر دَودک‌ین یازدیغی بؤیوک آلبان حؤکمداری جاوانشیرین اؤلومونه آغیتی‌دیر. شاعیر دَودک اؤزوندن سونرا، ارمنی عالیم‌لری‌نین دیلی ایله دئسک، "‌قانی قانیندان اولمایان آلبان حؤکمداری‌نین‌"  شرفینه "آکروشلیر اوسلوبوندا‌"  یازیلان آغیدان باشقا هئچ بیر اثر قویمامیشدیر. تدقیقات‌لار نتیجه‌سینده آیدینلاشدیریلیب کی، متنین آلبان رداکته‌سینده اولان الیازمالاریندا همین آغیتا ارمنی الیفباسی‌نین ایلک 19 حرفینه اویغون، هر بیری دؤرد سطیرلیک 19 بنددن عیبارت‌دیر. متنین ارمنی رداکته‌لرینده اولان باشقا الیازمالاریندا ایسه بندلرین سایی ارمنی الیفباسینداکی بوتون حرفلرله اویغونلاشدیریلاراق 36-یا چاتدیریلیر. اگر 1-19-جو بندلرده شعیرین آهنگینده، اؤلچوسونده بیر طارازلیق و سلیس‌لیک موشاهیده ائدیلیرسه، 19-جو حرفدن سونرا هم شعیرین اؤلچوسونده، هم ده فورماسیندا بیرینجی حیصه‌دن فرقلی جهت‌لر یارانیر (دؤرد سطیرلیک بندلر ایکی و یا اوچ سطیرلیک بندلرله عوض ائدیلیر). سؤزسوز کی، بورادا صونعی‌لیک، زورلوق حیس اولونور. معلوم‌دور کی، بئله شعیرلرده هئچ ده همیشه الیفبانین بوتون حرف‌لری احاطه ائدیلمیر. دَودک ده اؤز شعرینده 52 حرف‌لیک آلبان الیفباسی‌نین یالنیز 19 حرفینی احاطه ائده بیلردی.  

  ارمنی دیلینه ترجومه پروسه‌سینده آلبان الیفباسی ترجومه ائدیلن دیلین، یعنی ارمنی دیلی‌نین الیفباسی ایله عوض ائدیلمیش، ائله‌جه ده شاعیرلیک مهارتی نوماییش ائتدیریلمیشدیر. اونو دا قئید ائدک کی، دَودک‌ین جاوانشیرین اؤلومونه حصر ائتدیگی مرثیه‌نین آذربایجان واریانتی بو گون ده یاسلاردا اوخونور. مضمونونا، ایفاده طرزینه گؤره دَودک‌ین آغیتی ارمنیستاندان آلبانیایا گلمیش یادائللی شاعیر طرفیندن سیفاریشله یازیلا بیلمزدی. آغیتا – چاره‌سیزلیک، اؤز یاخینینی ایتیرن شاعیرین درین کدری، بوتون دوغما آلبان اؤلکه‌سی نین نیسگیلی ایدی:   " ائی ایلاهی کلام‌لاری خلق ائله‌ین اولو تانری،   

  اؤزون نغمه - آغی سؤیله، یاد ائت بیزیم حؤکمداری.  

  ائله نغمه - آغی قوش کی، بو عوض‌سیز ایتکی اوچون   

  گؤزوموزدن گئجه-گوندوز آخسین اودلو گؤز یاشلاری " .   شاعیر بیر نئچه دفعه  جاوانشیر شخصیتی‌نین بؤیوکلوگونو ( "‌اونون شؤهرتی بوتون تورپاق‌لارا یاییلمیش، آدی دونیانین هر طرفینه چاتمیشدی" ) قئید ائدیر، بو ایتکی‌نین اؤز اؤلکه‌سی - آلبانیا اوچون اهمیتینی اوخوجولارینا دا چاتدیرماغا چالیشیر.  

بؤلمه:شاعیرلر
تنقو

بندانگشتی|تنفو (ٰTENGU)
 **تِنقو** (ژاپونجا 天狗) ، ژاپون میفولوژی‌سینده قارغا جاناواری کیمی تانینان بیر پئرسوناژدیر. یاریم قارغا، یاری اینسان. قارا ساچلاری و قیرمیزی گؤزلری وار. کیشی‌لر هوندور و یاراشیقلی‌دیر، قادین‌لار  ایسه گؤزل و گؤرونوشلودور. آرخالاریندا نهنگ قارا قانادلاری وار.  

  اسکی زامان‌لاردا کیمسه ایتکین دوشنده ​​تانری‌لاری و یا آلدادیجی جین‌لری گوناه‌لاندیرماق عنعنه‌سی وار ایدی. دوشونولوردو کی، گنج قادین غفیلدن یوخا چیخسا، بیر تِنقو اونو اؤزونه حیات یولداشی کیمی گؤتوروب.  

بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:ژاپون مدنیتی
یاماتا نو اوروچی

بندانگشتی|Yamata No Orochi
  **یاماتا نوْ اوْروْچی** (ژاپونجا: 八岐の大蛇  " سککیز باشلی دئو ایلان " ) و یا اوْروْچی، افسانه‌وی بیر سککیز باشلی و قویروقلو ژاپون اژدهاسی‌دیر.  

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:ژاپون مدنیتی
سوسانو

بندانگشتی
  **سوُسانو** ْ ویا **سوُسانوْئوْ** (ژاپونجا: スサノオ) ژاپون میفولوژی‌سینده دنیز و توفان تانریسی‌دیر. او،همچنین یئرآلتی دونیا اولان یوْمی‌نین ده تانریسی حساب ائدیلیر.  

## میف
  ژاپون میف‌لرینده سوُسانوْ گونش تانریسی آمِتیراسوُنون و تسوُکوُیوْمی‌نین قارداشی‌دیر.اونلارین هر اوچو ایزاناقیدن اونون یوْمی‌نین چیرکابینی تمیزلنرکن یارانمیشدی.آمِتریاسوُ سول گؤزوندن،تسوُکوُیوْمی ساغ گؤزوندن،سوُسانوْ ایسه بورنوندان یارانمیشدی. قدیم منبع‌لره گؤره سوُسانوْ و آمتیراسوُ آراسیندا عداوت واردی.بو عداوتین نتیجه‌سینده سوُسانوْ جنّتدن قووولاراق قوجا جوتلوگه راست گلدیگی ایزومویا گلیب چیخیر.قوجالار اونا 8 باشلی ایلان یاماتانین اونلارین 8 قیزینی یئدیگینی دئییرلر.بوندان سونرا سوُسانوْ یاماتانی اؤلدورور. سوُسانوْ ایلانین قویروغوندان اولان قیلینج کوُساناقی-ای باریشیق اوچون آمتیراسوُیا تقدیم ائدیر.افسانه‌لره گؤره آمتریاسوُ یاساکانی گوزگوسو،ماقاتاما موجوهری ایله بیرلیکده کوساناقینی ده اؤز سولاله‌سینه وصیت ائدیر.  
بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:ژاپون مدنیتی
کونول خاسییئوا

**کؤنۆل خاسیئوا** — آذربایجانین موغام ایفاچیسی، موغنّی، آذربایجانین خالق آرتیستی خاسییئوا کؤنول کاظیم قیزی ۱۷ مارت ۱۹۶۸-جی ایل شکیده دوغولموشدور.

## حایاتی
کؤنول خاسییئوا ۱۹۶۸-جی ایل مارت آیی‌نین ۱۷-ده شکیده آنادان اولموشدور. کؤنول خاسییئوا ۱۹۷۵-جی ایلده ۱-جی صینفینه قدم قویور. ۱۹۸۱-جی ایلده آذربایجان رسپوبلیکاسینین ۳-جو پرزیدنتی حیدر علی‌یئوین سرانجامی ایله تشکیل اولونموش «گنجلرین عوموم رسپوبلیکا باخیش» موسابیقه‌سینین غالیبی اولموشدور. ۱۹۸۱-۱۹۸۶-جی ایلّرده بولبول آدینا اورتا ایختیصاص موسیقی مکتبینده خالق آرتیستی شؤوکت علی اکبرووانین طلبه‌سی اولوب. ۱۹۸۶-۱۹۹۱-جی ایللرده تحصیل آلدیغی آذربایجان دؤولت کونسرواتورییاسیندا (ایندیکی موسیقی آکادمییاسی) خالق آرتیستی عاریف بابایئوین طلبه‌سی اولموشدور.

## قایناقلار

### اتک‌یازی
محمدآباد (ریگان)

**محمدآباد** کیرمان اوستانی‌ ریگان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲۰٬۷۲۰ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ریگان بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
مس سرچشمه (دقیقلشدیرمه)

**مس سرچشمه** بونلارا ایشاره اولا بیلر:

* مس سرچشمه: بیر شهر کیرمان اوستانیندا
* مس سرچشمه فوتبال کولوبو قیساجا **مس سرچشمه**
* معدن مس سرچشمه قیساجا **مس سرچشمه**
ویکی‌مدیا کامنز

**ویکی‌مدیا کامنز** یا دا **ویکی‌آنبار** () — ویکی‌پدیا'نین عومومی مدیافایل آنباری.

## عومومی آنلاییش
ویکی‌آنبار — شکیل، سس، ویدئوچارخ و ساییره. مولتی‌مدیا فایل‌لارین ساخلاندیغی ویرتوآل قلوبال لاییحه‌دیر. آنبار قلوبال اولدوغوندان اونون دیل پرینسیپینه اساساً بؤلۆنمه‌سی واجیب دئییل‌دیر.

## اتک‌یازی
محمدرحیم خان (فیروز)

**2. محمدرحیم‌خان (فیروز)** (1845، خیوه – 1910، خیوه) — خیوه خانی(1864–1910)، اؤزبک قونقورات‌لار سولاله‌سیندن، شاه، شاعیر و بسته‌کار    

## یاشامی
 2. محمدرحیم‌خان سئیید محمد خان اوغلو 1845-جی ایلده خیوه شهرینده آنادان اولموشدو. موکمّل مدرسه تحصیلی آلمیشدی. 1864-جو ایلده، آتاسی نین وفاتیندان سونرا حاکیمیته گلمیشدی. خانلیق اونون حاکیمیتی دؤنمینده، 1873-جو ایل مئی آیی نین 29-دا روسیه ایمپراتورلوغو طرفیندن ایشغال ائدیلمیشدیر.      

2. محمدرحیم‌خان شاعیر ایدی. **فیروز** تخلوصو ایله کلاسیک اوسلوبدا شعیر یازیردی.     

  فیروز بو توپلومسال ایشلر یانیندا، صنعت و ادبیات ساحه‌سینده ده اؤز صنعتی ایله اؤلومسوز ایزلر بوراخمیشدیر. او، بسته‌کار اولاراق دا اثرلر وئرمیشدیر.  " شِش‌مقام " دا اون اوچ اثر بستله‌میشدیر: یعنی،  " راست "  مقامیندا  " محمدی جدیدی فیروز " ؛  " سئگاه "  مقامیندا  " ساکیلی فیروزشاه " ،  " چار اوصولی فیروز " ؛  " بوزروک "  مقامیندا ایسه  " محمدی فیروز "  کیمی ماهنی‌لار بستله‌میشدیر.  

2. محمدرحیم‌خان 1910-جو ایلده وفات ائتدی.  

## غزل‌لریندن اؤرنک
فورقتینگ سالدی دیل و جان ایچره اود

کوفری زولفینگ دین و ایمان ایچره اود

نرگس-ی شهلا گؤزونگ سالغوسی‌دور

بیر نیگاه‌دین باغ و ریضوان ایچره اود

آه، چکسم فورقتینگ‌دین اؤرته‌نیب

توشگوسی‌دور بیت‌الاحزان ایچره اود.

جورمیم، ائی مهوش، نه‌دور، هر دم سالور

برق-‌ی عشقینگ جسم‌-ی ویران ایچره اود

آی کیبی فرّوخ یوزونگ‌نیگ فورقتی

سالدی کؤکده مهری رخشان ایچره اود

نه عجب، کؤرگچ یوزینگ فیروزنیگ

آهی‌دین توشسه گولستان ایچره اود.

## نشر اولونموش اثرلری

* فیروز محمدرحیم‌خان. نه بولدی، یاریم کلمه‌دی. تاشکند، 1991.
* فیروز محمدرحیم‌‌خان. نه بولدی، یاریم کلمه‌دی. تاشکند، 1994.
* فیروز. ائلگه شاه و عشقه قول. تاشکند.
بؤلمه:اؤزبک شاعیرلر
بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه:شاهلار
بؤلمه:حاکیملر
عوض محمدخان ایناق

**عوض محمدخان ایناق، عوض‌بیگ** (1782-1804)- محمدایناقین اوغلو، اؤزبک قونغیرات‌لار سولاسیندن. ایناق‌لاردان خیوه خانی (1790 ایلدن).

عوض‌محمدخان ایناق حؤکومدارلیغی دؤنمینده خیوه خانلیغی ایقتیصادی باخیمیندان گوجلنمه‌سی باره‌سینده چوخ ایشلر گؤرموش، خیوه‌ده بؤیوک اؤلچوده تیکینتی ایشلری آپارمیشدی.(مثلاً خیوه‌ده‌کی جومعه مسجیدی و میناره‌سی (1789) یئنیدن تیکیلدی).

## قایناق

* Yoʻldoshev M., Xiva xonligida feodal yer egaligi va davlat tuzilishi, T., 1959;
* Gulyamov Ya. G., Pamyatniki goroda Xivi, T., 1941;
* Xudoyberganov K., Xiva — 2500. Xiva xonlari shajarasi, Xiva, 1996.
* Gulomov X. G., Diplomaticheskiye otnosheniya gosudarstv Sredney Azii s Rossiyey v XVIII — pervoy polovine XIX veka. Tashkent, 2005
* Gulyamov Y.G., Istoriya orosheniya Xorezma s drevneyshikh vremen do nashikh dney. Tashkent. 1957
* Istoriya Uzbekistana. T.3. T.,1993.
* Istoriya Uzbekistana v istochnikax. Sostavitel' B. V. Lunin. Tashkent, 1990
* Istoriya Xorezma. Pod redaktsiyey I. M. Muminova. Tashkent, 1976
* OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

بؤلمه:اؤزبک تاریخی
آرغو دیللری

**آرغو گروهو** یوخسا **آرغو دیللری**، تورک دیللری‌نین بیر قولودور. بو گروهون گونوموزده تک تمثیلچیسی اولاراق ایران و افغانیستان‌دا 19,000 نفر دانیشانی اولان خلج تورکجه‌سی قالمیشدیر.

## قایناقلار
سیبری تاتار تورکجه‌سی

**سیبری تاتار تورکجه‌سی** یوخسا **سیبری تاتارجاسی**، روسیه‌نین باتی سیبری منطقه‌سینده دانیشیلان قیپچاق دیللری‌نین قوللارینیدان اولان بیر تورک دیلی دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:خطرده اولان تورک دیللری
بؤلمه:قیپچاق دیللری
تقی ارانی

**تقی ارانی** (۱۳ شهریور ۱۲۸۱ – ۱۴ بهمن ۱۳۱۸) ایرانلی مارکسیست سیاستچی، یازیچی و شیمی‌دانی‌دیر. ارانی، توده حزبی‌نین معنوی موسسی‌دیر.

تقی ارانیله و اللی اۆچ نفر ۱۳۱۵ ایلین آخیریندان 1316 دک توتولانلاردان دی کی تهرانین موقت دوستاغیندا و قصر دوستاغیندا زندانی اولوب‌لار. او دادگاهدا احمد کسروی، تقی ارانی نین تسخیری وکیلی اولموشدو .

## قایناقلار

بؤلمه:تبریزلیلر
بؤلمه:۱۹۴۰-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:۱۹۰۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
کلوین

**کلوین** () دمانین میلتلرآراسی بیریملر سیستمینده‌کی اؤلچو بیریمی دیر و K سمبولو ایله گؤستریلیر. بو بیریمین آدی بریتانیالی بیلیم آدامی ویلیام تامسون، 1-جی بارون کلوین‌ین ایفتیخارینا کلوین آدلاندیریمیشدیر.

بیر کلوین،23-10×1.380649 ژول‌ ایستیلیک انرژی‌ دییشیکلیگی یارادان ترمودینامیک دما‌نین دییشیلمه میقداری ایله تانیملانیر. ساده بیر تعریف ایله، بیر کلوین میقداریندا ترمودینامیک دما دییشیلمه‌سی، 23-10×1.380649 ژول ایستیلیک انرژی دییشیلمه‌سینه نه‌دن اولور.

کلوین و سلسیوس درجه‌سی آرالاریندا TK = t°C + 273.15 رابیطه‌سی وار. بو اساسدا، کلوین مقیاسیندا خالیص سو 273.15 کلوینده دونور و 373.15 کلوینده (1 اتموسفر فیشاریندا) بوخار اولور.

1967ده‌کی 13-جو آغیرلیقلار و اؤلچولر عومومی کونفرانسیندان بو اله، سلسیوس و فارنهایت بیریملرینین ترسینه، کلوین مقیاسی درجه کلمه‌سی و ° ایشاره‌سینی ایشلتمه‌دن تانینماقدادیر.

## قایناقلار

بؤلمه:اس‌آی اصلی بیریملری
تازیانه

**تازیانه** — کلاسیک پوئزیادا ساتیریک شعیر شکیل‌لریندن بیری.  

  تازیانه اساساً 4-6 میصراعدان عیبارت اولور. اونلاردا جمعیتده کی  و اخلاق طرزینده کی  هر هانسی قوصور چوخ موختصر و کسکین شکیلده ایفشا اولونور. آذربایجان پوئزیاسیندا تازیانه‌لرین کلاسیک نومونه‌لرینی میرزه علی اکبر  صابر یاراتمیشدیر:     

  آخشام اولجاق اوچِنیک‌لر هره بیر مادمازلین،  

  کئچیریب قول-قولونا کوچه‌ده جؤولان ائدییور،  

  سونیالار بونلاری تدریس ائده‌جکمیش، عجبا،  

  اوچیتِل‌لر دخی مکتبده نه مئیدان ائدییور؟  

## اتک یازی
بؤلمه:ادبیات
یدالله مفتون امینی

یدالله مفتون امینی — آذربایجانلی شاعیر.

## یاشامی
یدالله امینی 1926-جی ایلده غربی آذربایجان اوستانینین شاهین‌دژ شهرینده آنادان اولموشدور. ایبتیدایی و اورتا تحصیلینی تبریز شهرینده آلمیشدیر. عالی تحصیلینی آلماق اوچون تهرانا یوللانمیش و بورادا تهران بیلیم‌یوردونودا حوقوق تحصیلی آلمیشدیر.  

ادبی چالیشمالاری

  مفتون لقبی ایله شعیرلر یازان یدالله امینی ایلک دؤورلرده فارسجا کلاسیک اوسلوبدا شعیرلر یازمیشدیر. 1980-جی ایللردن اعتیباراّ  یدالله امینی ریتمیک اولمایان و موعاصیر اوسلوبلو شعیرلر یازمیشدیر. فارس دیلی ایله یاناشی تورکجه‌ده شعرلر یازان یدالله امینی‌نین بو دیلده ایلک شعیرلر توپلوسو آشیقلی کاروان آدلانیر.  

## اثرلری

* آشیقلی کاروان ((موغنی‌لر) 1960-جی ایل‌لر، تبریز)  
* انارستان (نار باغی، 1967، تبریز)  
*   آشیقلی کاروان (1979)  
*   نهنگ یا موج (1979، تئهران)  
*  فصل پنهان (گیزلنمیش مؤوسوم)  
*   من و خزان و تو (2006)  
* شب هزار و دو

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه:آذربایجان شاعیرلری
نجف‌شهر

**نجف‌شهر** کیرمان اوستانی‌ سیرجان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲۰٬۱۶۴ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سیرجان بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
تؤره‌نیش داستانی

**تؤره‌نیش داستانی** اولاراق بیلینن بو حکایه اصلینده کائو-چه'نین یارادیلیش داستانی‌دیر (چینجه : 高 車  高 车). فواد کؤپرولو ایسه هۆوئی-هۆ'نون داستانی اولاراق قئید ائدیلن بیر تورک داستانی‌دیر. 

  بو داستان چین سالنامه‌لرینده وئی کیتابی و قوزئی سولاله‌لری تاریخی کیتاب‌لارینا داخیل ائدیلمیشدیر.  

## داستان
  اسکی هون حؤکمدارلاریندان بیری‌نین چوخ گؤزل ایکی قیزی وار ایدی. او قدر گؤزل ایدیلر کی، گؤک تئنگری اونلاری یئر تئنگری‌لرله ائولنمک اوچون یاراتدیغینا اینانیردی. حؤکمدار دا بئله دوشونوردو. قیزلارینی اینسان‌لاردان اوزاق توتماق اوچون اؤلکه‌نین قوزئی طرفینده هوندور بیر قوللـه تیکدیردی. قیزلارینی بو قوللـه‌ده بوراخدی. ائولنمک اوچون یالواریب چاغیردیغی تانری، نهایت، بوز قورد شکلینده گلدی.بو قیزلارلا ائولندی. بو ائولی‌لیکدن دوغان دوققوز اوغوز-اون اویغور اوشاق‌لاری‌نین سسی بوزقورد سسینه بنزه‌ییردی.بو اوشاقلار بوز قوردون روحونو داشییاراق چوخالدیلار.  

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:تورک میفولوژیسی

بؤلمه:دستانلار
منفعتلر توققوشماسی

**منفعتلر توققوشماسی** یا دا **منفعتلر تعاروضو** () — اینسانین شخصی منفعتی‌نین قرار قبول ائتمه پروسه‌سینه تأثیر گؤستره بیله‌جه‌یی و بئله‌لیکله ایشچی‌نین ایشه‌گؤتۆرن اولدوغو جمعیتین و یا شیرکتین منافع‌لرینه ضرر وئره بیله‌جه‌یی بیر وضعیت‌دیر.

## قایناقلار
شوکت میرضیایئف

**شوکت میرایمانوویچ میرضیایئف** (اؤزبک. Shavkat Miromonovich Mirziyoyev؛ د. 27ژوئیه1957) — اؤزبکیستانین جومهور باشقانی(14 دسامبر 2016-جی ایلدن).  

## یاشامی
  شوکت میرضیایئف 24 ژوئیه 1957-جی ایلده اؤزبکیستان س‌س‌ر-ین جیززخ ویلایتی‌نین زاامین رایونوندا آنادان اولموشدور.  

  1976-1981-جی ایل‌لرده تاشکند ایرریقاسیا و کند تصروفاتی‌نین مکانیک‌لشدیریلمه‌سی اینستیتوندا موهندیس-مکانیک ایختیصاصی اوزره تحصیل آلمیشدیر.  

  شوکت میرضیایئف 1981-1992-جی ایل‌لرده همین اینستیتوتدا کیچیک علمی ایشچیدن باشلایاراق، اینستیتوتون بیرینجی پرورکتور وظیفه‌سینه قدر یوکسلمیشدیر.  

شوکت میرضیایئف 1992-1996-جی ایل‌لرده تاشکند شهری میرزه اولوغ‌ بیگ رایونونون حاکیمی ایشله‌میشدیر. 1996-2001-جی ایل‌لرده جیزاک ویلایت حاکیمی اولموشدور. 2001-2003-جو ایل‌لرده سمرقند ویلایت حاکیمی وظیفه‌سینده چالیشمیشدیر.  

شوکت میرضیایئف 11 دسامبر 2003-جو ایلده اؤزبکیستانین باش ناظیری وظیفه‌سینه تعیین اولونموشدور. 14 دسامبر 2016-جی ایلدن اؤزبکیستان جومهوریتی نین جومهور باشقانی‌دیر.  
بؤلمه:سیاستچیلر
بؤلمه:اؤزبکیستان
شاهرود بؤلومو

thumb|خالخال بؤلگه‌سی‌نین بؤلوملاری خریطه اوزونده
**شاهرود بؤلومو** خالخال بولگه سینین بؤلوم لریندن بیری دیر. بو بؤلومون باشکندی کلور شهری دیر.

## خالق
بو بؤلومون جمعی ۱۴,۱۶۲ نفر دی. 

## قصبه‌لر
*پلنگا قصبه‌سی

*شال قصبه‌سی

*شاهرود قصبه‌سی

## کندلر

* لرد
* میان‌رودان
* کرین
* تیل
* دیز
* قشلاق
* درو
* اسبو
* اسکستان

## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین بؤلوم‌لری
بزرگ علوی

**سید مجتبی آقابزرگ علوی** (۱۳ بهمن ۱۲۸۳، تهران – ۲۸ بهمن ۱۳۷۵ برلین) یا دا **بزرگ علوی**، ایرانلی یازیچی، کمونیست سیاستچی و ژورنالچی‌ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۰۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
قازاپیزم

**آنیل مورات آجار** یا دا صحنه آدی ایله **قازاپیزم** (؛ د. ۲۰ جولای ۱۹۸۸، الازیغ، تورکیه)، تورک رپچی و سؤز یازیچی‌سی دیر.

## قایناقلار
لرد (خالخال)

**لِرد** () اردبیل اوستانینین خالخال بؤلگه‌سی‌نین شاهرود بؤلومونده یئرلشن کند.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۳،۲۲۶ نفر یاشاییر.(۹۸۳ عائیله).

## ایقتیصادیات
اهالیسی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.

## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تات و شیعه موسلمان‌دیرلار.

## شکیل‌لر

فایل:لورد کندی خالخال.jpeg|لِرد کندینین شکیل لری
فایل:لورد کندی خالخال ۱.jpeg|لِرد کندینین شکیل لری


## قایناقلار

بؤلمه:خالخال بؤلگه‌سی‌نین کندلری
میان‌رودان (خالخال)

**میان‌رودان** کندی خالخال بولگه سینین شاهرود بؤلومونده یئرلشیب‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:خالخال بؤلگه‌سی‌نین کندلری
کرین (خالخال)

**کرین** کندی خالخال بؤلگه‌سینیده یئرلشیب‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:خالخال بؤلگه‌سی‌نین کندلری
تیل (خالخال)

**تیل ** کندی خالخال بؤلگه‌سینین، شاهرود بؤلومو و پلنگا قصبه‌سی نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقئع
تیل خالخال شهریستانین گونئی سینده و شاهرود بؤلومونده یئرلشیب دیر و بو بؤلومون بؤیوک کندلریندن ساییلیر.تیلین هاواسی داغلی و سویوخ‌دور.

## اهالي
1385 اينجي ايلين نوفوس سایی‌سی اساسیندا بو کندین 928 نفر اهالي سي وار. تیلین اهالی سی آذربایجان تورکجه سی ایله دانیشیرلار و اؤنلارون مذهب لری شیعه دیر.
 
## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلگ و داوار ساخلاماقا مشغول دیرلار.آیران ، کره ، قایماق ، سوت ، قاتیق(یوقورت) و... اؤنون داوار محصول لاری دیر و بوغدا ، آرپا ، مرجی ، لوبیا و نؤخود دا اؤنون دیم محصول لاری دیر.

## سوغات لاری
یاغلی کؤکه‌لر (نازیک ، فتیر ، تل تل ، چای چؤرگی ، اییردک)

بال

قورو میوه‌لر

ال ایشلری(کیلیم ، ججیم ، یونق جوراب و پالتارلار ، خالچا و ایپک خالچاسی)

حالوا

## کندین سنتی یئمه‌لی‌لری
حورره ، اریشته پیلو ، قاراقاتیق ، سوغان سو ، دؤغراما ، آیران آشی ، اریشته مرجی ، اوماج آشی ، باسدرما پیلو ، قویماق ، مرجی پیلو ، ترک و گیلدیک آشی بو کندین سنتی غذالاری دیر.

## گؤرمه‌لی یئرلر
آق سو و ایستی سو بولاغی

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* اردبیل اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
اردبیل اوستانینین پورتالی 

## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل اوستانی
بؤلمه:خالخال بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین کندلری
شما شبکه‌سی

**شما شبکه‌سی** ایرانین تلویزیون شبکه‌لریندن بیری‌دیر.

## ایشچی‌لر و باشچی‌لار
 
آخاقدا ایشلیَٔن‌لر: 

* محمد کاویانی (آخاق باشچیسی)
* سعید تاجفرنیا (برنامه باشچیسی)
* مهدی خدایی (پایلاشیم باشچیسی)
* مهندس خدایاری (تکنیکی باشچی)
* علی پاکروان (سایت باشقانی)
* دکتر افشین منتظرالقائم (برنامه توکماق باشچیسی)

## قایناق‌لار
ایزمیر متروسو

thumb|ایزمیر متروسو'نون خریطه‌سی
**ایزمیر متروسو** تورکیه اؤلکه‌سی‌نین ایزمیر شهرینده  یئرلشن بیر مترو دور.

## بیرده باخ

*مترولارین لیستی

## قایناق‌لار
مس سرچشمه

**مس سرچشمه** کیرمان اوستانی‌ رفسنجان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵٬۹۶۷ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رفسنجان بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
ایستانبول متروسو

**ایستانبول متروسو** — تورکیه اؤلکه‌سینین ایستانبول شهرینده یئرلشن مترو'دور.

## خط‌لر

## بیرده باخ

* مترولارین لیستی

## قایناقلار
مروارید دلبازی

**مروارید دلبازی** یا دا **میروارید دیلبازی** (۱۹ آغوستوس ۱۹۱۲، کانلیکلار - ۱۲ تئمّوز ۲۰۰۱، باکو)، سوویئت آزریسی کومونیست شاعیر.

## ایلک ایللری
میروارید دیلبازی، آذربایجان'دا گازاه'این کانلیکلار کؤیونده دوغولدو. هر ایکی ددسی حاجی رحیم و عبدالرحمن دیلبازی ده شاعیردی. آئیله سی ۱۹۲۱'ده باکی 'یه تاشیندی و یئنی کورولان کادین یاتیلی اوخولو'نا گیردی. آلتی ایللیک درسی اوخویاندان سونرا بیلاژاری'ده یئر آلان بیر ایلک اوخولدا درس وئرمئیی باشلادی. آذربایجان دیلّر اونیوئرسیته سی'ندئن مئزون اولدو و کوبا'یا تاشیناراک بورادا درس وئرمگینه دئوام ائتّی. مئزون اولدوخدان سونرا آذربایجان پئداگوژی انستیتوسو'ندا تحصیلی فعالیته دوام ائتّی.

میروارید'این عمی قیزی سی آمنه دیلبازی آذربایجان'دا تانینان باله اوستاسی و خالق موسیقی دانسچی سیدیر .

## قایناقلار

### اتک‌یازی
تهران متروسو

**تهران متروسو** — ایران'ین تهران شهرینده یئرلشن بیر مترو دور.

## خطلر
thumb|تهران متروسونون خریطه‌سی و خطلری

## قایناقلار

بؤلمه:تهران متروسو
مترو

**مترو** یا دا **شهر قاطاری** ( , ) — شهر سرنیشین نقلیاتی وسیله‌سی، خیاوان‌دان کنار رابیطه‌ده شهرداخیلی یئرآلتی سرنیشین داشیمالارینی یئرینه یئتیرن سرنیشین‌داشیما نقلیاتی نؤوعو'دور. عادتاً اهالی‌سی‌نین سایی بیر میلیون نفردن چوخ اولان شهرلرده تیکیلیر.

## قایناقلار
تیل (شبستر)

**تیل** — شرقی آذربایجان اوستانی'نین کندلریندن‌دیر. بو کند شبستر بؤلگه‌سی'نین تسوج بؤلومو غربی گونئی قصبه‌سی یئرلشیب‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:شبستر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
محمدباقر ویجویه

**محمدباقر ویجویه** تبریزین ویجویه محلله سیندن اولان بیر یازاری ایدی. ویجویه، مشروطه چاغیندا یاشامیش و مشروطه اینقیلابی طرفدارلاریندان اولموشدور. تاریخ انقلاب آذربایجان و بلوای تبریز آدلی کیتاب ایسه اونون یادیگاریدیر.

## قایناقلار
مختار عوضوف

**مختار عمرخان اوغلو عوضوف**   28 سپتامبر 1897 — 27 ژوئن 1961) — قازاخیستانلی پداقوق، یازیچی، ترجومه‌چی، تنقیدچی، سیاستچی، موتفکّیر. 

## یاشام و چالیشمالاری
  قازاخستانین یازیچی‌لاریندان بیری‌دیر. قازاخ داستان‌لاری و عومومی تورک ادبیاتی ایله آراشدیرمالار ائتمیش، حکایه، ترجومه، سیناق، رومان نؤوع‌لرینده اثرلر یازمیشدیر. اؤزو اوچون  "‌شرقین شولوخوفو"  و یا " ‌ایکینجی آبای ‌"  لقب‌لریندن ایستیفاده ائتمیشدیر. قازاخ ادبیاتیندا غرب طرزینده نثر عنعنه‌سی‌نین ایلک نوماینده‌سی حساب ائدیلیر.  

  او، قازاخ مکتب‌لری‌نین شاگیردلری اوچون ایلک درس وسایتی اولان  "‌قیرغیز مونتخاباتی‌"  کیتابینی حاضیرلاییر. کیتابدا پداقوقون  "‌گلین اوشاقلار، اوخویاق " ،  " بیلیک‌لره یییه‌لنن خالق‌لار‌" .  " کاسیب اولسان دا اوغورلوقلا دوست اولما‌" ،  " آکین‌ین عدالتلی سولطانا موراجیعتی‌" ،  "‌یای‌" ،  "‌چای‌"  و دیگر شعیرلرینده موختلیف سبکیلی ایجتیماعی-سوسیال، تاریخی، اتیک-فلسفی، دوغما طبیعت صحنه‌لری، آیدین و ساده فورمادان ایستیفاده ائدیلمکله قلمه آلینمیشدیر. چوخ‌سایلی پیئس‌لر ( " ائنلیک و کئبئک " ،  "ائل آغاسی" ،  "بایبیشه و توکال" ،  "آیمان-شولپان" ،  "سرحدده " ،  "خان کئنه" ،  "آغ آغجاقایین" ،  " اوکتوبراوغروندا" ،  "آبای"  – ل.سوبولئوله بیرلیکده و س.)، حکایه‌لر و پووست‌لر ( " فیرتینا " ،  " یئتیم نصیبی‌" ،  "اوخوموش وطنداش" ،  "چؤل حکایه لری‌" ،  "‌ائولنمه‌" ،  "یاسلی گؤزل‌" ،  "‌قانلی گئجه‌" ،  "‌کاراش-کاراشدا اولای‌"  – آشیریمدا آتش‌" ،  " باریمتا " ،  "‌گنج نسیل‌"  و س. مؤلیفی‌دیر.    
بندانگشتی|مختار عوضوفون شکیلی قازاخستان پوست مارکاسی اوزه‌رینده
  مختار عوضوف  ص.وورغون، م.حسین، م.ابراهیموف کیمی صنعتکارلارلا دوست اولموش، قارشی‌لیقلی ادبی-مدنی علاقه‌لرین داها دا گوجلنمه‌سینه سعی گؤسترمیشلر. 1977-جی ایلده قازاخیستاندا، کئچمیش س‌س‌ری-ده، او جومله‌دن، آذربایجاندا مختار عوضوفون آنادان اولماسی نین 80 ایل‌لیک آغیرلاماسی بؤیوک طنطنه  ایله قئید اولوندو.    

## "‌آبای ‌"  رومانی
  بوتون حیاتی بویونجا ان چوخ تاثیرلندیگی آدام آبای کونانبایئف اولموشدور. ان مشهور اثری اونون حاقینداکی  " ‌آبای یولو"  آدلی دؤرد جیلدلیک داستان رومانی‌دیر.یازیچی نین  "‌آبای‌"  رومانینی تدقیقاتچی‌لار حاقلی اولاراق  "‌قازاخ خالقی‌نین حیاتی‌نین انسیکلوپدیاسی‌"  آدلاندیریرلار. تورک خالق‌لاری ادبیاتی‌نین ماهیر بیلیجی‌لریندن، آردیجیل ترجومه‌چی‌لریندن و تدقیقاتچی‌لاریندان اولان شاعیر ده قازاخ ادیبی‌نین حیاتینی ایشیقلاندیرمادان اونون یارادیجی‌لیغی‌نین، خوصوصاً ده  "‌آبای‌"  رومانی‌نین سجیه‌وی جهت‌لری‌نین موعین‌لشدیریلمه‌سینه اؤنم وئرمیشدیر.  

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:یازیچیلار
بؤلمه:قازاخیستان مدنیتی
سمئی

**سِمئی**(قاز. Семей؛ 2007-جی ایله قدر رسمی آدی — سِمیپالاتینسک) — ایرتیش چایی‌نین هر ایکی ساحیلینده یئرلشن شرقی قازاخیستان ویلایتینده قازاخیستاندا بؤلگه‌سل اهمیتلی شهر. بیرباشا سمئی شهری، تابع کند بؤلگه‌ری اولمادان 210 کم² اراضینی توتور. قازاخیستانین ان بؤیوک شهری‌دیر، بیر بؤلگه‌نین و یا جومهوریت اهمیتلی بیر شهرین مرکزی دئییل، باخمایاراق کی 1782-1997-جی ایللرده بیر بؤلگه و ویلایت مرکزی اولموشدور.   

  قازاخیستاندا شهر مدنی پایتاخت حساب اولونور، چونکی اونون نسیل‌لریندن چوخو قازاخ مدنیتی‌نین و یارادیجیلیغی نین بانی‌لریدیر.

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:قازاخیستان
بؤلمه:شهرلر
آذربایجان دوز آیینی

**آذربایجان دوز آیینی** — آذربایجانین بیر چوخ یئرینده یاییلمیش عادت. اوشاغین دوغوموندان اون گون سونرا دوزلو سو ایله یویولماسی‌دیر. 

## ایجراسی
  دوغومونون اونونجو گونونده اوشاق یویولور. بو واخت سویا دوز دا تؤکرلر. بونو، اوشاغین قورخماماسی، ترله‌مه‌مه‌سی، گوجلو-قووّتلی اولماسی اوچون ائدرلر. باشقا بیر اینانجا گؤره ایسه اوشاغی زهرلی حشرات‌لار دیشله‌مه‌سین، بدنینده یارا اولماسین، خسته‌لنمسین دئیه بئله ائدرلر. آذربایجاندا دوز آیی‌نین یاییلماسی نین سمبولیک معناسی بودور: اوشاق گله‌جکده دوز دانیشان، سؤزو بوتؤو، مرد، اؤلچولو حرکت ائتمگی بیلن بیری اولسون. بؤیوک احتیماللا بو تصوورون نتیجه‌سی‌دیر کی، بیر آدام نامرد چیخدیغی، یالانچی اولدوغو، عارسیزلیق ائتدیگی، حرکت‌لرینه دیقت ائتمه‌دیگی زامان خالق آراسیندا "‌اونا شیت-شیت دانیشیرسا" ، "‌شیتلیک ائلمه‌" ، "‌شیت اولما‌" ،  "‌فیلانکس دوزسوزدور، دوزو یوخدور‌" ،  "‌دوزسوز دوغولموش‌"  ایفاده لری ایله آزارلایارلار.   

## ادبیاتدا
 "‌کوروغلو‌"  داستانیندا قاجارعلی نامردلیک ائدیب کوروغلونو آرادان ووراندا کوروغلو بئله دئییر:  " قاجار علی، گوناه سنده دئییل، سنی توتان ابه‌ده‌دیر. او مورتد قیزی سنی توتدوغوندا دوز سرپمه‌ییب. دوزسوز اینسانسا هر زامان سنین گیبی نامرد اولور.‌"   

## قایناق

* AZERBAYCAN HALK İNANIŞLARI. AKRAM NAJAFOV. NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ.

بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
بؤلمه:آیین و مراسیم‌لر
آذربایجان گونش آیین‌لری

**آذربایجان گونش آیینلری** — آذربایجانین بیر چوخ یئرینده یاییلمیش عادت. گونشین چاغریلماسی اوچون ایستیفاده اولونور.  

    

## ایجراسی
  آذربایجاندا اوزون مودت یاغان یاغیشدان سونرا گونشین چیخماسی ایسته‌نیلیرسه، بابا داغیندان گتیریلن داش اوجاقداکی کوله باسدیریلیر. سونرا عئینی اوجاقدا خشیل پیشیریلیر. خشیلی آنانین ایلک اوشاغی قاریشدیرار، افسونچو باسدیریلان داشین اوزرینه کؤزلر ییغا-ییغا افسونون سِحرلی حیصه‌سینی اوخویار: قوْدو، اودو، داشی. اودو کسسین یاغیشی. بو آیینده گونش اییه‌سی ایله علاقه  قورماق اوچون داغ، داش و اوجاق کولت‌لاریندان ایستیفاده اولونور.  

  گونش چاغیرما مراسیمینده قودو آدلاندیریلان کوکلادان ایستیفاده‌یه ده راست گلینیر. قادین شکلینده اولان کوکلا یووارلاق اولور و آلنینا گونشی سمبولیزه ائدن آینا دا یاغیشدیریلیر. قودونون آدلاری آذربایجان دیلی‌نین دیالکت‌لرینه گؤره دوْدو و خوْدو دا اولا بیلر. قودونون گونش ایلاهه‌سی‌نین آدی اولماسی احتیمال ائدیلیر. نوروزون ایلک دؤرد گونو یاغیشلی کئچرسه، قودو مراسیمی کئچیریله‌رک گونشی چاغیرارلار.  

## قایناق

* AZERBAYCAN HALK İNANIŞLARI. AKRAM NAJAFOV. NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ.

بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
بؤلمه:آیین و مراسیم‌لر
نگار (بردسیر)

**نگار** کیرمان اوستانی‌ بردسیر بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳٬۵۰۴  نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بردسیر بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
آذربایجان یاغیش آیین‌لری

**آذربایجان یاغیش آیین‌لری** — یاغیش یاغدیرماق و یا یاغیشی دایاندیرماق اوچون ایستیفاده اولونور.  

## یاغیش یاغدیرما
  آذربایجان اینانج‌لاریندا یئددی داشی اورتاسیندان دلیب و ایپه دوزوب آنانین ایلک قیزینا وئررلر. قیز اونو سویا آتیب ایپین اوجونو آغاجا باغلاییر. دیگر بیر اوصولدا افسون‌لانمیش سو گؤیه آتیلار و آشاغیداکی‌لار دئییلر:   سو سرپدیم، سویو سرپدیم  

  آرانا سویو سرپدیم …  

  داغدان گلن سئلدی هو،  

  دره‌لرده گؤلدو هو.  

  سو سرپدیم، سویو سرپدیم  

  آرانا سویو سرپدیم.  

## یادا داشی
  یادا و یا آدا داشیندان ایستیفاده ائدیله‌رک ده یاغیش یاغدیریلا بیلر. یادا یاغیش یاغدیران تانری‌دیر. اؤز آدی ایله آدلاندیریلان سما داشینی یئره ائندیرمیش و یا اونو یئرده حیمایه ائتمیشدیر.

## چؤمچه خاتون
  گنجلر بیر چؤمچه‌‌نی گؤتوره‌رک ائو-ائو دولاشیب سو توپلایار و سویو بیر آغاجین آلتیندا تؤکرلر. چؤمچه‌نی ده همین آغاجدان آسارلار. سو ییغاندا بونو دئیرلر:  چؤمچه خاتون نه ایستر  

  آللاهدان یاغیش ایستر  

  قویون‌لارا اوت ایستر  

  قوزولارا سود ایستر  

  مه… مه... مه...مه...    حکایه‌لردن بیرینه گؤره، چؤمچه‌خاتون قوراق‌لیق زامانی بیر تپه‌نین باشینا چیخاراق آللاهدان یاغیش ایسته‌ییر. آللاه یاغیش یاغدیردیقدان سونرا تپه‌نی ترک ائتمه‌یه‌رک چوخ ایسلانیر و یام‌یاشیل بیر آغاجا چئوریلیر.  

## آبریزگان بایرامی
  معلومدور کی، یای فصلی‌نین باشلانماسی ایله ایستی‌لر گئت-گئده شیدّت‌له‌نیر، اکین ساحه‌لری داها چوخ سو طلب ائدیر. محض بو دؤورده اومیدینی یاغیشا باغلایان اکینچی‌لر سو بایرامی آبریزگان بایرامی کئچیریرمیشلر. بو واخت ایلک نؤوبه‌ده یاغیشین صونعی علامت‌لرینی یاراتماغا سعی گؤستریردیلر. بایرام گونونده سو ایله علاقه‌دار مراسیم‌لر ایجرا ائدیلردی. هامی ال‌لرینده موختلیف سو قابلاری و موسیقی‌نین موشاییعتی ایله چای کنارینا، بولاق باشینا، یاخود هر هانسی بیر سو حؤوضه‌سی یانینا توپلاشاراق چالیب اویناییر، بیر-بیری‌نین اوستونه سو آتیر، بیر-بیرینی سویا ایته‌له‌مگه چالیشاردیلار. قابی سو ایله دولدوروب یان-یؤره‌یه سپمکله یاغیشین اؤزونو چاغیرماق کیمی آیین‌لر، اویون و اَیلنجه کاراکترلی مراسیم‌لر ایجرا ائدردیلر. 

## یاغیش دایاندیرما
  یاغیش محصولا زیان وئردیردیکده یاغیشین دایانماسی اوچون آیین‌لر کئچیریلیر. بونلارا باغ-باغچاداکی قاب-قاجاغی آرخاسی اوسته چئویرمک، بیر قاب یاغیشی قایناتماق، ائوین ایلک اوشاغی نین دولو پارچاسینی دیشینده پارچالاماسی داخی‌لدیر. 

## یئل بابا (یئل آتا)
  یاغیش و دولونون سببی‌نین بولودلاری گتیرن شر قووّه‌لرین نوماینده‌سی اژداهالار اولدوغونا اینانیلیر. یئل بابا بو اژداهالارا قارشی موباریزه آپاریران قووّه اولاراق گؤرولور. یاغیشین دایاندیریلماسی اوچون یئل بابادان کؤمک ایسته‌نیلردی:    من آشیق قولو گوجلو،  

  کسیبدی یولو گوجلو،  

  یئل اسسین بولوت گئتسین،  

  یاغماسین دولو گوجلو.  

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:آیین و مراسیم‌لر
نگار

نگار بیر فارسجا خانیم آدی‌دیر. نگار یوخسا نیگار بونلارا دا ایشاره اولونا بیلر:

## کیمسه‌لر
* نگار استخر اویونجو، صحنه و لباس طراحی
* نگار اسکندرفر ژورنالچی
* نگار بوبان ایرانلی ساز چالان
* نگار جمال آذربایجانی اوخوجو
* نگار جوادی، (زادهٔ ۱۹۶۹) ایرانی–فرانسوی یازیچی
* نگار جواهریان ایرانلی سینما، تلویزیون و تئاتر اویونچوسو
* نگار رفیع‌بیگلی موعاصیر آذربایجانلی شاعیر و یازیچی
* نگار شیخلینسکایا بیرینجی آذربایجانلی پرستار
* نگار عابدیایرانلی سینما، تلویزیون و تئاتر اویونچوسو
* نگار فروزنده ایرانلی سینما، تلویزیون و تئاتر اویونچوسو
* نگار متحده سینما مونتقد و تئوریسینی 

## یئرلر
* دهستان نگار بیر دهیستان بخش مرکزی شهرستان بردسیر ده
* نگار (بردسیر)، بیر شهر بردسیر بولگه‌سینده
* نگار (نیک‌شهر)، بیر کند سیستان و بلوچستانین نیکشهر بولگه‌سینده

## آیری ایشلتمه‌لر
* نگار (فیلم) رامبد جوان طرفیندن یارادیلان بیر سینمایی فیلم
بانکوک متروسو

**بانکوک متروسو** تایلندین باشکندینده یئرلشمیش بیر شهری قاطار دی.

## قایناق
پکن متروسو

**پکن متروسو** بیر شهری قاطار دی کی چین جمهوریتینین باشکندینده یئرلشیب دی.

## بیرده باخ
مترولارین لیستی

## قایناق
شانقهای متروسو

thumb|شانقهای متروسونون خریطه‌سی

**شانقهای متروسو** بیر شهری قاطار چین اؤلکه‌سینین شانقهای شهری یئرلشیب دی.

## بیرده باخ
مترولارین لیستی

## قایناق
بوسان متروسو

thumb|بوسان متروسونون خریطه‌سی

**بوسان متروسو** بیر شهری قاطار جنوبی کوره اؤلکه‌سینین بوسان شهری یئرلشیبدیر.

## بیرده باخ
*مترولارین لیستی

## قایناقلار
هونق‌کونگ متروسو

thumb|هونگ‌کونگ متروسونون خریطه‌سی

**هونگ‌کونگ متروسو** بیر شهری قاطار دا کی چین اؤلکه‌سینین هنگ‌ کنگ شهرینده یئرلشیب دی.

## بیرده باخ
مترولارین لیستی

## قایناق
قوانگژو متروسو

thumb|گوآنگژو متروسونون خریطه‌سی

**قوآنگژو متروسو** بیر شهرلی قاطار دیر کی چین اؤلکه‌سینین قوانگژو شهرینده یئرلشیبدیر.

## بیرده باخ
*مترولارین لیستی

## قایناقلار

بؤلمه:قوانگژو متروسو
سنقاپور متروسو

thumb|سنقاپور متروسونون خریطه‌سی

**سنقاپور متروسو** سنقاپور اؤلکه‌سینده فعالیت ائدن مترو'دور. بو مترو بوکیت پنجنگ، سنقکانق و پونقول یاشاییش منطقه‌لرینده فعالیت ائدیر.

## بیرده باخ
*مترولارین لیستی

## قایناق

بؤلمه:سنقاپور متروسو
کؤوسج

**کؤوسَج (Kövsəc)** - آذربایجانین بیر چوخ یئرینده یاییلمیش مراسیم.  

## ایجراسی
  کؤوسَج مراسیمی قیروودوشن آیدا ایجرا ائدیلیردی. اؤزونو گولمه‌لی کؤکه سالمیش بیر نفری تلخک گئییمینده قاتیرا میندیریر، سونرا دا کندی گزدیریب جاماعاتا دئییردیلر کی، بو گؤردوگونوز آدام قیشین دوشمنی‌دیر. یان-یؤره‌ده کی لر اونون اوستونه سو سپیر، قار آتیر، اطرافیندا مزه‌لی اویون و اَیلنجه‌لر گؤستریردیلر. او ایسه بیر الینده توکو یولونموش قارغا، او بیری الینده ایسه یئلپیک توتوب یئلله‌دیر، سایمازیانا  "‌ایستی‌دیر، ایستی‌دیر، هئچ وئجیمه دئییل‌"  - دئیه-دئیه های-کوی سالاردی.  

  بو مراسیمین بیلاواسیطه قیش فصلی ایله باغلی اولماسی آیینده ایستیفاده اولونان واسیطه‌لردن ده بللی اولور. بورادا اوست-باشی جیر-جیندیرلی کیمسه عبث یئره الینده توکو تؤکولموش قارغا موقوواسی توتمور. بیلیندیگی تک، ائل آراسیندا قارغانین  "قارر-قارر"  اوخوماسی، اونون قاری، قیشی چاغیرماسی کیمی یوزولور. بوندان ساوایی، قیش ایلین بارسیز-بهره‌سیز فصلی ساییلدیغی اوچون دوغوب-تؤرمه‌ین، نسیل آرتیرمایان قاتیرین اونون سمبولو اولاراق آلینماسی، نهایت، نوختالانیب مینیلمه‌سی ده طبیعی تاثیر باغیشلاییر.  

## قایناق

* Azərbaycan etnoqrafiyası, Üç cilddə III cild. (2007), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu, Bakı: Şərq-Qərb.

بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:آیین و مراسیم‌لر
قاهیره متروسو

thumb|قاهره متروسونون خریطه‌سی
 
**قاهره متروسو** بیر شهری قاطار دی کی میصر اؤلکه‌سینین قاهیره شهرینده یئرلشیب دی.

## بیرده باخ
*مترولارین لیستی

## قایناق‌لار

بؤلمه:قاهیره متروسو
الجزیره متروسو

thumb|الجزیره متروسونون خریطه‌سی
 
**الجزیره متروسو** بیر شهری قاطار دی کی الجزایر اؤلکه‌سینین الجزیره شهرینده یئرلشیب دی.

## بیرده باخ
*مترولارین لیستی

## قایناق‌لار
سایا

**سایا (و یا سایاقان)** - تورک و آلتای خالق مدنیتینده برکت مراسیمی. قورویوجو روحو اولان سایا خان آدینا تشکیل ائدیلر. حئیواندارلیقلا مشغول اولان جمعیت‌لرین برکتی آرتیرماق اوچون تشکیل ائتدیکلری بیر مراسیمدیر. اویونو آپاران آداما  "‌سایاجی‌"  دئییلیر. قویون‌لار دوغماغا باشلایاندا چوبان‌لار کند-کند ائو-ائو گزیب سایا توپلاییرلار. سایاجی‌لار کئچی دریسینه بورونرلر. سایا آدی وئریلن بایاتی‌لار(مانی‌لر) اوخویارلار. سایا خان ایله علاقه‌لی بیر مراسیمدیر. بوندان باشقا اوتلاق، مِرا کیمی معنالاری دا واردیر. 

  کوسا، سایا، پاینا، پاقتا دؤردلو بیر مراسیم سیلسیله‌سی مئیدانا گتیررلر. بوندان باشقا سومر عنعنه‌سیندن یاخین شرق و اورتا آسیایا یاییلان و بو سیرالامایا اویغون دوشن ناردوقان بایرامی وار.  

## ایسییاخ
  باهاردا طبیعتین یئنی‌لنمه‌سینی، گوجونون چوخالماسینی گؤسترن بیر بایرام. یاکوت‌لار چوخ کؤهنه زامان‌لاردان بری، باهار مراسیم‌لری ائدرلر. بو بایرام اولو گؤی تانریسی‌نین شرفینه ائدیلیر. یئر اوزو یاشیل‌لیغا بوروندوگو واخت آغاج آلتینا توپلانیلیب قوربان‌لار کسیلیر. سونرا دایره شکلینده توپلانیلیپ قیمیز ایچیلر و مئیداندا یاندیریلان اودونون اوزریندن قالیر.  " ایسییاخ "ین بیر نئچه مقصدی وار: یئر روح‌لارینی ممنون ائتمک. اولو آنادان مرحمت ایستمک کیمی... یاکوت‌لارا گؤره، بو بایرام ایلک آتا اولان  "‌ائللئی‌"  ایله علاقه‌لی‌دیر.یاکوت‌لار پاییز بایرامینا  "‌آباسی ایسییاخ" (پیس روح سرپمه‌سی)، باهار بایرامی ایله ایسه  "‌آییخی ایسییاخ"(یاخشی روح سرپمه‌سی)  دئیرلر. سییاخ سؤزونونون فصلین ایستی‌لیک دییشیک‌لیک‌لری ایله باغلانتینی عاغلا گتیره‌جک بیچیمده ایسی کؤکوندن تؤرنمیش اولماسی و ایس/ائز/ ائس (صاحیب) سؤزو ایله باغلانتیسی دا دیقته لاییقدیر.  دایره شکلینده کئچیریلن بو شنلیک‌لر هم یاللینی هم ده قازاخ‌لارداکی  " قیمیز موروندوق "  دئییلن اؤلن‌لری ده عاغلا گتیرر.  

## آذربایجاندا
  آذربایجاندا   بو مراسیمله باغلی سایاچی سؤزلرینه راست گلینیر. سایاچی سؤزلرینده چوبان، اهلی‌لشدیریلمیش حئیوان‌لار و قوروجو ایت مدح ائدیلیر. فریدین کؤچرلی‌یه گؤره سایاچی کند-کند گزه رک مال-قارا صاحیب‌لری‌نین روحونو سایاچی سؤزلرله اوخشاییر، اونلاردان اون، بوغدا، آرپا، قوزو و س. آلان بیر ترکمه‌دیر.  بو مراسیمه قوشولان‌لار بیرلیکده گزر، محصول توپلایار و سونرا اونلاری آرالاریندا بؤلرلر.

## اتیمولوژی
  (سای) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. سایماق، حساب‌لاماق، مؤحترم‌لیک معنالاری واردیر. خبر مضمونونا ده مالیک‌دیر.  

## قایناق

* Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, 2003, Yurt Yayınevi (türk.).
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
* İRAN AZERBAYCANI’NDA (URMİYE’DE) “SAYALAR” VE “SAYAÇILAR”. Talip DOĞAN*

بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:آیین و مراسیم‌لر
بؤلمه:فولکلور
سو جدیم آیینی

**سو جدّیم آیینی** - آذربایجانین بیر چوخ یئرینده و ارمنیستان آذربایجانلی‌لاری آراسیندا یاییلمیش عادت. بو آیینده اینسان‌لار بیر-بیرینه سو آتیر و یا اینسان‌لار سویا آتیلیر. یاز آییندا کئچیریلیر.

## اتیمولوژی
  سو جدّیم  " سو "  و " جدّیم-بابا "  سؤزلریندن یارانمیش مورکّب سؤزدور. سو جدّیم (سو بابا) مورکّب سؤزونون اؤزونده ده سویا اینامین ایزی وار. ائله بونا گؤره ده مراسیم "سو جدّیم"  آدلانمیشدیر. تورک خالق‌لاریندا موقدس‌لره، معبودلارا آرابیر بابا دا دئییرلر. 

## تاریخی
  1623-جو ایلده صفوی‌لری زیارت ائدن روس تاجیری 15 آقوست تاریخینده صفوی ساراییندا شاه 1. عباس‌ین ایشتیراکی ایله اینسان‌لارین بیر-بیرینه نئجه سو آتدیغینی تصویر ائدیر. سو جدّیم آیینی، یعنی اینسان‌لارین بیر-بیرینی سولاماسی و یا سویا آتماسی آذربایجانین بیر چوخ یئرینده و ائرمنیستان آذربایجانلی‌لاری آراسیندا ان سون دؤورلره قدر داوام ائتمیشدیر. بو آیین صفوی‌لردن فرقلی اولاراق یاز دؤورونده ایجرا ائدیلیردی. آذربایجان ادبیات‌شوناسی میرعلی سیدوف یئر-سو طبیعت وارلیق‌لاری حاقینداکی مقاله‌سینده بو عادتی قدیم تورک خاقان‌لاری‌نین سویا گیرمه‌لری و باشقیردلارین اوزرلرینه سو آتماسی ایله علاقه لندیریر.

  سو جدّیم مراسیمی اولا بیلسین ده بیلاواسیطه سویا ایناملا باغلی اولاراق قوبا رایونونون آلپان کندینده سوبابا آدلی اسکی بیر توربه بو گونه کیمی مؤوجوددور. بوتون بو مراسیم‌لر اکینچی‌لیکله، مالدارلیقلا علاقه‌دار سویا تاپینمانین بیر-بیریندن آز فرق‌لرله تظاهور فورمالاری‌دیر.

## قایناق

* Seyidov Mirəli. Azərbaycan xalqının soykökünü düşünərkən. Bakı, 2018. 444 səh.
* *M.A. Seyidov, “Eski Türk Kitabelerinde Yer-Sub Meselesi”, (çev. S. Gömeç), A.Ü. D.T.C.F Tarih Araştırmaları Dergisi, c. 18, sayı: 29, s. 259, 1996. 

بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:فولکلور
بؤلمه:آیین و مراسیم‌لر
تایپه متروسو

thumb|تایپه متروسونون خریطه‌سی
 
**تایپه متروسو** تایوان اؤلکه‌سینین تایپه شهرینده فعالیت ائدن مترو.
 
## بیرده باخ
مترولارین لیستی
 
## قایناق
فاطما خانیم آنی

فاطما خانیم آنی (17. عصر، ایستانبول – 1710، یئنی‌شهر، بورسا ویلایتی) — 17-18. عصرلرده یاشامیش آذربایجان شاعیره‌سی.[1]  

## یاشامی
  تبریزلی خواجه سعدالدین حسین‌جانین قیزی‌دیر. ایستانبولدا دوغولوب بؤیوموش و تحصیل گؤرموشدور. دئییلنه گؤره شعیر دیوانی وار ایمیش. فاطما خانیم آنی 1710-11-جی ایل‌لرده یئنی شهرده وفات ائتمیشدیر. شرقین مشهور قادین شاعیرلریندن بحث ائدن بوتون منبع‌لرده حاقیندا معلومات مؤوجوددور.  

## شعیرلریندن اؤرنک
  فراموش ائتدی خئیلی دم منی یاد ائتمه‌دن قالدی،  

  منیم چوخ سئودیگیم محزونو، دیلشاد ائتمه‌دن قالدی.  

  نولا تعمیرینه قصد ائتمه‌سه  شاهی-جهانبانیم،  

  بیلور کیم، خاطیری-ویرانیم آباد ائتمه‌دن قالدی.  

  قالیبدیر بحری-غمده دیل، فلک، یوخ ساحیلی-مقصود،  

  حئیف‌لر... روزیگاریم بانا ایمداد ائتمه‌دن قالدی.  

  دوشندن راهی-عشقی-یاره زار و ناتواندیر دیل،  

  سری-کویینده حالیم یاره فریاد ائتمه‌دن قالدی.  

  نئچون در پئی اولور آنی کی، حالی-قئیسی بیلمزمی؟  

  او بیماره یئتیردی کندینی ایرشاد ائتمه‌دن قالدی.  

## قایناق

* Azərbaycan qadın şairləri antologiyası, "Avrasiya press", Bakı, 2005

بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه:قادین شاعیرلر
بؤلمه:قادینلار
نودژ

**نودژ** کیرمان اوستانی‌ منوجان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵،۵۶۲  نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:منوجان بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
محمدطاهر وحید قزوینی

[thumb|250px|وحید قزوینی‌نین [تۆرکجه دیوانؽ]]

 **عمادالدین میرزه محمد طاهرقزوینی** — حسین خان قزوینی‌نین اوغلو،  "وحید"  تخلوصو ایله آذربایجانین ۱۷-جی عصر شاعیر، خطاط و تاریخچی‌لریندن و "تاریخ خُلد برین"  کیتابی مؤلیفی‌نین، محمد یوسیفین قارداشی‌د‌یر.[1] او، ۱۰۱۵-جی ایلده (هیجری) قزوین شهرینده دونیایا گلمیشدیر. میرزه طاهر، ۲ـجی شاه عباس صفوی سارایی‌نین رسمی تاریخچیسی ایدی و سونرا شاه سلیمان صفوی‌نین وزیری اولدو. اونون مشهور اثرلریندن ۲-جی شاه عباس تاریخی‌دیر، دیگر اثرلری، تورکجه و فارسجا، پوئزیا و نثردیر. 

  میرزه محمد طاهر، صائب تبریزی ایله یاخین یولداش ایدی. ۱۱۲۰-جی ایلده (هیجری) وفات ائدیب. ۲۰۰۹ ایلده پاشا کریمووف و عارف رمضانوف تورکجه شعیرلری‌نین بیر حیصه‌سینی توپلاییبلار و باکی شهرینده نورلان نشرلر طرفیندن  "وحید قزوینی دیوانی"  آدییلا چاپ اولونوب.  

  محمد طاهر واحید شاه سلیمانین دؤورونده (۱۶۶۶-۱۶۹۴) دؤولتین باش وزیری وظیفه‌سینی ایجرا ائدیردی. او،  "عباس‌نامه"  آدلی اثرین مؤلیفی‌دیر. بو تاریخچی و شاعیر ۱۶۹۹-جو ایلده وفات ائتمیشدیر.

## شعیرلریندن اؤرنک
  شرابین شربدن تا بزمه گلدی،   

  اریندی گول، گولاب آندان چکیلدی.   

    

  المدن کشتی قورتاردی جانی،   

  خودایا، ساخلا سن بو ناخودانی.   

    

  بلی، مئیدیر حکیمی-حیکمت آیین،   

  کیمینی شاد ائدر، کیمینی غمگین.   

    

  آچیلدی شیشه و ساغر توتولدو،    

  دولوخدو جام، قهقه شیشه گولدو.   

    

  دولو وئر، سؤیله تا صاحیب زامانسان،   

  خومه گیرسه گر فلاطونی-زامانسان.   

    

  گؤروبسن دیلی دوتماز مستی آخر،   

  دئمک ایستردی چوخ وئریدی چاخر.   

    

  ایچر مئی مئیگوساری-عیش پیشه،    

  گوز و قیش، یاز و یای، یعنی همیشه.   

    

  خوصوصاً کیم، باهاری-عیش مجمیل،   

  سعادت باغی ایچره توتسا منزیل.   

    

  سعادت باغی الحقّ بی‌قریندیر،   

  بهیشتی-عرصه‌یی-رویی-زمیندیر.   

    

  گولی-پیرایه‌یی-حوسنی-صفادیر،    

  جهان قلبینه خاکی-کیمیادیر.   

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه: قزوینلی شاعیرلر
بؤلمه:تاریخچیلر
بؤلمه:سیاستچیلر
تاشکند متروسو

thumb|تاشکند متروسونون خریطه‌سی

**تاشنکند متروسو** بیر شهری قاطار دی کی اؤزبکیستان اؤلکه‌سینین تاشکند شهرینده یئرلشیب دی.

## بیرده باخ
*مترولارین لیستی

## قایناق‌لار

بؤلمه:تاشکند متروسو
دوحه متروسو

thumb|دوحه متروسونون نقشه‌سی
 
**دوحه متروسو** بیر شهری قاطار دی کی قطر اؤلکه‌سینین دوحه شهرینده یئرلشیب دی.

## بیرده باخ
*مترولارین لیستی

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلاری
* Qatar Rail official website
دوبی متروسو

thumb|دوبی متروسونون خریطه‌سی
 
**دوبی متروسو** بیر شهری قاطار دی کی ایمارات اؤلکه‌سینین دوبی شهرینده یئرلشیب دی.

## بیرده باخ
*مترولارین لیستی

## قایناق‌لار
ایوبیلر

thumb|ایوبی سولاله‌سی‌نین نیشانی
**ایوبیلر** یا دا **ایوبی سولاله‌سی** () — بیر اسکی و کورد کؤکنلی سولاله‌ایدی کی ۱۱۷۱-جی میلادی ایلده صلاح‌الدین ایوبی توسوطی‌ایله قورولدو. بو سولاله ۱۱۷۱–۱۵۲۴-جی ایللر آراسیندا، اورتا دوغونون چوْخ حیصه‌سی اوجومله‌دن شام، میصر، حجاز و یمن بؤلگه‌لرینی ایداره ائتمیش‌دیر.

## سولطان‌لار
#### میصر سولطانی
* صلاح‌الدین ایوبی (۱۱۷۴–۱۱۹۳)
* عثمان بن صلاح‌الدین (۱۱۹۳–۱۱۹۸)
* ناصر الدین محمد (۱۱۹۸–۱۲۰۰)
* بیرینجی عادل (۱۲۰۰–۱۲۱۸)
* الکامل محمد بن عادل (۱۲۱۸–۱۲۳۸)
* العادل ابو بکر بن کامل (۱۲۳۸–۱۲۴۰)
* الصالح ایوب (۱۲۴۰–۱۲۴۹)
* المعظم توران‌شاه (۱۲۴۹–۱۲۵۰)
* شجر الدر (۱۲۵۰)
* عزالدین آیبک (۱۲۵۰)
* الاشرف موسی (۱۲۵۰–۱۲۵۴)

## قایناقلار

بؤلمه:ایوبیلر
فئیسبوک

**فئیسبوک** ()، بیر آمریکالی آنلاین سوسیال مدیا و سوسیال جامعه‌لیک سرویسی دیر. بو سوسیال مدیا ۲۰۲۱ ایلینده آدین دییشمیش تزه آدی متا  Meta دیر. فئسبوکون باشقا سوسیال مدیا لاری دا وار واتساپ و اینستاقرام.

## قایناقلار

بؤلمه:سوسیال مدیا
بؤلمه:فئیسبوک
شانیدر بایرامی

**شانیدَر و یا اوزوم بایرامی** سپتامبرین آخیرلرینده و اوکتوبرون اوّل‌لرینده آذربایجاندا کئچیریلن اوزوم درمه و دوشاب پیشیرمه ایله شنلیک و شوکور مراسیمی‌دیر.اوزو‌ملر یئتیشندن سونرا، باغچی‌لار قوهوم‌لارینی اوزوم درمگه دعوت ائدر.قوناق‌لارین اکثریتی اوزون و اسکی عنعنه‌یه گؤره آغ پالتار گئیرلر و بو مراسیمده ایشتیراک ائدرلر.آشیق‌لاردا بو مراسیمده اوخویارلار.بوتون اوزوم باغچی‌لاری بو مراسیمین ناهارینا خوروز اتی و سویون یئیرلر.  

## بایاتی‌لار
باغدا اوزوم درن‌لر  

دریب باغدا سرن‌لر  

ائل اوبایا دایاقدیر  

ایگید قوچاق ارن‌لر

   

شانی درن نازلانیر  

آل سویونا آللانیر  

اوزوم گوزوم دیر سوزوم 

دیل دوداقدان ساللانیر  

## قایناق‌لار

* همشهری 
* شانیدر 
* اطلاعات قزئتی  

بؤلمه:بایراملار
بؤلمه:آیین و مراسیم‌لر
ایصفاهان متروسو

thumb|ایصفاهان متروسونون خریطه‌سی
 
**ایصفهان متروسو** بیر شهری قاطار دی کی ایران اؤلکه‌سینین ایصفهان شهرینده یئرلشیب دی.

## بیرده باخ
*مترولارین لیستی

## قایناق‌لار

بؤلمه:ایرانداکی مترولار
حیفا متروسو

thumb|حئیفا متروسونون خریطه‌سی

**حئیفا متروسو** بیر شهری قاطار دی کی ایسرائیل اؤلکه‌سینین حیفا شهرینده یئرلشیب دی.

## بیرده باخ
*مترولارین لیستی

## قایناق‌لار
سئول متروسو

thumb|سئول متروسونون خریطه‌سی

**سئول متروسو** بیر شهری قاطار دا کی جنوبی کوره اؤلکه‌سینین سئول شهرینده یئرلشیب دی.

## بیرده باخ
مترولارین لیستی

## قایناق
لاکنوو متروسو

thumb|لوک‌نوو متروسونون خریطه‌سی
 
**لوک‌نو متروسو** بیر شهری قاطار دی کی هیندوستان اؤلکه‌سینین لوک‌نو شهرینده یئرلشیب دی.

## بیرده باخ
*مترولارین لیستی

## قایناق‌لار
هوتنروده

**هوتنروده** بیر یاشاییش یئر دی کی آلمان دا یئرلشیب.

هوتنروده ۱٬۱۹۱ نفر اهالیسی وار.

## قایناقلار
هنزا (رابر)

**هنزا** کیرمان اوستانی‌ رابر بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱٬۴۵۲  نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رابر بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
هنزا

**هنزا** بیر یئر آدی اولاراق بونلارا ایشاره اولونا بیلر:

* هنزا بؤلومو
* هنزا دهیستانی
* هنزا (رابر): شهری است کوهستانی در استان کرمان
* هنزا (بافت)
* هنزا (شهداد)
* هنزا (مهریز)
قوانگجو متروسو

**قوآنگجو متروسو** — جنوبی کوره اؤلکه‌سی‌نین قوانگجو شهرینده یئرلشن بیر مترو'دور.

## بیرده باخ
*مترولارین لیستی

## قایناقلار

بؤلمه:قوانگجو متروسو
قوانگجو

**قوآنگجو** — جنوبی کوره اؤلکه‌سی‌نین شهرلریندن‌دیر. بو شهر جنوبی کوره اؤلکه‌سی‌نین آلتینجی بؤیوک شهری‌دیر.

## قایناقلار
هونق کونق

بندانگشتی|هونق کونق شهری
**هونق کونق** (اینگیلیسجه:Hong kong) بیر آدا شهری دیر کی ۱۹۹۷ایلینه دک بریتانیا توسّۆطویله ایداره اولوردو.

## گؤرونتولر

Image:Kowloon- Hong Kong.jpg
Image:Hong Kong Skyline Restitch - Dec 2007.jpg
Image:Red brick house in HK.jpg
Image:SaiKungWaterfrontPromenadeH.jpg
Image:HongKong02.JPG
Image:HongKong03.JPG
Image:HongKong05.JPG
Image:HK-towerblock-sj.jpg
Image:Hongkong victoria peak.jpg
Image:Victoria peak.jpg
Image:Hong Kong Peak Tower Night.jpg
Image:HKTime square.JPG
Image:Hong Kong Central Library.JPG
Image:Culturecenter TST HK.jpg
Image:KCRC ClcokTower TST HK.jpg
Image:Hong Kong Clock Tower-1 2004-08.jpg
Image:Hong Kong Tsim Sha Tsui Night 2004-08.jpg
Image:Fanling Courts Building IMG 0946.JPG
Image:Hong_Kong_view_from_The_Peak_01.jpg
Image:香港维港夜色.jpg
Image:HK-langs.png
Image:Kowloon Nathan Road 2007.JPG
File:Flag of Hong Kong.svg
Image:Hong Kong SAR Regional Emblem.svg
File:Flag of the People's Republic of China.svg
File:National Emblem of the People's Republic of China.svg
File:Flag of Hong Kong 1871.svg
File:Flag of Hong Kong 1876.svg
File:Flag of Hong Kong (1955–1959).svg
File:Flag of Hong Kong 1959.svg
File:China Hong Kong location map.svg
File:Map of Hong Kong 18 Districts en.svg
File:LEGCO Complex 2011 Council Block02.JPG
File:Legislative Council Building HK.jpg
File:HK SYP OCMFAPRC 5.jpg
File:New Govn Headquarters Site 201103.jpg
File:HK Wan Chai Hennessy Road Southorn Centre Gov Departments 2.JPG
File:HK HongKongPublicRecordsBuilding.JPG
File:Shatin Town Hall Overview 200909.jpg
File:Hong Kong Economic & Trade Office Toronto 1.jpg
File:President International Tower 20080120.jpg
File:HKETO-London.JPG
File:Hong Kong Economic and Trade Office (Washington, D.C.).JPG


## قایناقلار

## منابع

بؤلمه:آسیا
بؤلمه:آسیا پایتختلری
بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:هونگ کونگ
بؤلمه:1842 establishments in Asia
بؤلمه:Chinese-speaking countries and territories
بؤلمه:Cities in China
بؤلمه:اینگیلیسجه دانیشان اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:Metropolitan areas of China
بؤلمه:Pearl River Delta
بؤلمه:Populated coastal places in Hong Kong
بؤلمه:Populated places established in 1842
بؤلمه:Port cities and towns in China
بؤلمه:South China
بؤلمه:گونئی چین دنیزی
بؤلمه:Special administrative regions of China
بؤلمه:۱۹۹۷ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
لندن متروسو

**لندن متروسو** — اینگیلیس اؤلکه‌سی‌نین لندن شهرینده یئرلشن بیر مترو'دور.

## بیرده باخ
*مترولارین لیستی

## قایناقلار

بؤلمه:لندن متروسو
بؤلمه:مترو
بؤلمه:لندن
اوساکا

**اوساکا** — ژاپون اؤلکه‌سی‌نین شهرلریندن‌دیر.

## قایناقلار
عدنان مندرس

**عدنان مندرس** (1899 - 17 سپتامبر 1961) تورکیه سیاستچیسی. 1950-60-جی ایل‌لرده تورکیه جومهوریتی‌نین باش ناظیری وظیفه‌سینده چالیشدی. عئینی تاریخ‌لر آراسیندا قوروجولاریندان بیری اولدوغو دموکراتیک پارتیانین (DP) صدری اولاراق دا چالیشدی. مندرس، تورکیه سیاسی تاریخینه اعدام ائدیلن ایلک و یگانه تورکیه جومهوریتی‌نین باش ناظیری اولاراق گیردی. 1990 -جی ایلده تورکیه بؤیوک میلت مجلیسی‌نین قبول ائتدیگی قانونلا، اونونلا بیرلیکده اعدام ائدیلن مالیه ناظیری حسن پولاتکان و خاریجی ایشلر ناظیری فاتین روشتو زورلویا برائت وئریلدی.      

  تورکیه قورتولوش ساواشینا قاتیلدی و داها سونرا ایستیقلال مدالی آلدی. سیاسی کارنامه‌سی آزاد جومهوریت پارتیاسیندا باشلایان مندرس، پارتیانین داغیلماسیندان سونرا جومهوریت خالق پارتیاسینا (CHP) قاتیلدی و 1931 -جی ایل تورکیه عومومی سئچکی‌لرینده آیدین میلت وکیلی اولاراق ایلک دفعه  مجلیسه گیردی. 1935، 1939 و 1943 تورکیه عومومی سئچکی‌لرینده یئنیدن CHP آیدین میلت وکیلی اولاراق مجلیسده وظیفه‌یه باشلادی. مصطفی کمال  آتاتورکون اؤلوموندن سونرا CHP -نین باشچیسی اولان عصمت اینؤنونون بوتون ایستحصال واسیطه‌لرینی میلی‌لشدیرمه فعالیتینه قارشی چیخدی. 1945-جی ایلده دؤردلو تکریر حادیثه‌سی و پارتییا ایچی موخالیفت سببی ایله جومهوریت خالق پارتیاسیندان ایخراج ائدیلدی.

1945 -جی ایلده CHP -دن قووولدوغو دوستلاری جلال بایار، محمد فواد کؤپرولو و رفیک کورآلتان‌لا بیرلیکده دموکرات پارتیاسینی قوردو. پارتیا، قاتیلدیغی ایلک سئچکیده تورکیه بؤیوک میلت مجلیسینده 61 کورسو قازاندی. 1950 تورکیه عومومی سئچکی‌لرینده DP 52.7%، CHP 39.4% سس آلدی. DP 13 ایمتیاز فرقله غالیب گلسه ده، سئچکیده  ایستیفاده ائدیلن چوخلوق سیستم سایه‌سینده DP 420، CHP ایسه جمعی63 میلت وکیلی  چیخاردی. مندرس 19 -جو تورکیه حؤکومتینی قوردو و باش ناظیر وظیفه‌سینه باشلادی. 1960 -جی ایله قدر اون ایل بو وظیفه‌نی توتدو. باش ناظیر اولدوغو مودتده، تورکیه ایقتیصادیاتی ایل‌لیک اورتالاما%7،8 بؤیودو و تورکیه‌نین عومومی میلی حاصیلاتی، دونیانین توپلامی‌نین میندن 6،43'وندن میندن 7،52'یه یوکسلدی. 27 مئی کودتاسیندان سونرا یاسسیادا موحاکیمه‌لری نتیجه‌سینده 9 آی 27 گون داوام ائدن محکمه پروسه‌لری‌نین سونوندا اعداما محکوم ائدیلدی و 17 سپتامبر 1961 -جی ایلده بورسا ایمرالی آداسیندا اعدام ائدیلدی.  

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:سیاستچیلر
بؤلمه:تورکیه سیاستچیلری
بوکیت پنجنگ

**بوکیت پنجنگ** — سنقاپور اؤلکه‌سینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بوکیت پنجنگ
یزدان‌شهر

**یزدان‌شهر** کیرمان اوستانی‌ زرند بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵٬۶۰۷ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:زرند بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
حیفا

**حئیفا** — ايسراییل اؤلکه‌سی‌نین شهرلریندن‌دیر. بو شهر ایسرائیل اؤلکه‌سی‌نین اوچونجو بؤیوک شهری ساییلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایسراییل شهرلری
هوماشهر

**هوماشهر** بونلارا ایشاره اولونا بیلر:

* هوماشهر (سیرجان)
*هوماشهر (سپیدان)