open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سو چیچکی

سوچیچکی (Varicella zoster virus) (VZV) ویروسلا باشلانان توتولما سونوجوندا چوخ یاخینجا یولداش لی بیر ناخوشلوق دیر. بو مرضده دَرَکده اولان بیر شکیلده بیر شکیل ده بیر شکیل وار کی، کوچولو، خاراباللی بولورلار تشکیل ائدیر و آخیر- آخیردا بوکولور. معمولاً سينه، آرخايا و اوزونه باشلاییر. سونرا بدنین قالان حئصّه سینه یاییلیر. باشقا علامتلر ده قيزديرما، یورغونلوق و باش آغريسي اولا بئلر. علامتلر معمولاً 5 - 7 گون داوام ائدیر. گئجه-گجه بو خسته لیک لره نیومونیا، دماغی نین آلتی و باکتئریال دری عفونت لری واردیر. بو مرض اوشاقلاردا اولماقدان چوخدا بؤیوکلرده داها آغیر اولور. علامتلر ویروسلا گؤروشه ن دن سورا ۱۰- ۲۱ گون سورا باشلاییر.

گؤزه لگی هوا یولوندا یئرلهشن بیر ناخوشلوقدور کی، خسته شخصین سسلنمه سی و کسمه سی ائله بیر شخصدن بیر نفرین اوستونه یاواش یاییلیر. بوتون لئژالارین قوروموشا قدر، آراسیندا آجیما گؤرونمه دن بیر- ایکي گون قاباق یاییلیر. بولودلارلا تماس اولماسا دا یاییلیر. شینگلین یالنیز یارانانلار، کولکلرله تماس اولماقدان تکجه گۆونلیگی اولمایانلارا کولکلر یایینلاییرلار. بو مرض معمولاً علامتین گؤستریلمه سی اساسینا تشخیص اولونور، آنجاق نورمال اولمایان حاللاردا بو، بولستر سو یا دا قیرغینلارین پلیمراز زنجیری رئاکسیون (PCR) تستلری ائله تایید اولونور. آنتی بادیلار اوچون تستلر کئچیریلیر کی، شخصین گۆونلیگی اولدوغونو بیلیندیرسین. نورمال اولاراق، آدام آنجاق بیر دفه جوجه لر آلیر. ویروسلا تکرار عفونت باش وئرسه ده، بو تکرار عفونتلر معمولاً هیچ علامت لره ندن اولمور.

1995- جی ایلده وئریلن واکسینا گؤره، اینسانلارین و اینسانلارینین اینسانلارینا گؤره یئرینه گئدن خسته لیکلرین سایی و یا یا دا بو خسته لیکدن گلن komplikات لارین سایی آزالدی. بو، ۷۰-۹۰% اینسانین خسته لیکدن قورويور و آغیر خسته لیک اوچون داها چوخ فایداليدير. چوخ اؤلکه لرده اوشاقلارا روتئنا ایمیناسیون وئریلمه سی توصیه اولونور. اوشاقلاردا معلق اولاندان سورا اوچ گون عرضین ده واکسیناسیون دوزونو آلماق، سونوجو نی یاخشیلاشدیرماق اولار. بو مرضین داغیش اوچون کالامین لوشونو، آجیقلاشما سببین دن یارانیشینی آزالماق اوچون بارماقلاری یاخینلاشدیریلماسی و تبین ایشله مه سی اوچون پاراسیتامول (اسیتامینوفین) ایستیفاده ائتمه سی ایله درمان اولونور. پیچیدگی لرین آرتماسی خطرینه دوشنلر اوچون، آسیکلوویر کیمی آنتی ویروسال دوا لار توصیه اولونور.

سو چیچکی دونیانین بعضی یئرلرینده باش وئریر. ۲۰۱۳-جی ایلده دونیا ایله ۱۴۰ میلیون نفرده جوجه و هیرپیس زستر دوْغوموشدو. روتئنیک ایمونیتسینجدن قاباق هر ایل باش وئرن کیسلری نین سایی دوغولانلار ساییینا بنزر ائدیردی. واکسیناسیون دن سورا، آمریکا دا اینفیکسیونلارین سایی تقریبا 90%-ا آزالدی. ۲۰۱۵-جی ایلده، کوزه لگی ۶۴۰۰ نفرین اؤلومونه سبب اولدو - ۱۹۹۰-جی ایلدن ۸۹۰۰ نفرین. اؤلوم هر ۶۰ مین نفرده ۱ نفرده باش وئریر. جوجه ایسه ۱۹-جی عصرین سونلارینا قدر جوجه ایله آیریلمادی. 1888 ده اونون شینگلله باغلی اولدوغو بیلینیب. "قوشقون" سؤزونون ایلک یازیلمیش ایستیفاده سی 1658 ده ائدیلمیش دیر. "تئشین" آدینا گؤره نئچه دفعه بیلشیکلر وئریلیر، بیری ده بو ناخوشلوغو یاخشیلاشدیریلیب.

## قایناقلار:
کوینین

**کوینین** مالاریا و بابسیوزون درمانینا ایستیفاده اولونان بیر نووع داوا دیر. بو، آرتیسونات ایستیفاده اولمادیغی زامان کلروکینه مقاوم اولان Plasmodium falciparum سببین مالارییا داخیل دیر. کوینین بعضی واختلار آراملیق بیز پایلار سندروماسی اوچون ایستیفاده اولونارکن، جدی جانیبی ایشلر خطرینه گؤره بو مقصد اوچون توصیه اولونماز. بو ایستیفاده ده یا اینتراتئنا ایستیفاده اولونور. کیینینین دن ملیریا قارشیلیغین دونیادا بعضی بؤلگه لرده باش وئریر. کوئنین ده توکلو سو داکی ماده دیر کی اونا آجی داد وئریر.

راییج ائتکی لر باش آغریسی ، قولاق لارین وزیلداماسی گؤرمک سورونو و ترره مک. چوخ دئییشیک ائتکی لری کارلیق یوخسا ائشیتممزلیک آشاغی قان پلاکت لری و اۆرک سانجماسی.

کیینین ایلک دفعه 1820-جی ایلده پئرو دا دوغوملو اولان سینچونا آغاجینین قیرغاسيندان آیزوللاندی. قارچ کؤکوندن آلتیندا اولان عصاره لردن آلتیندا 1632-جی ایلدن سونرا مالاریا درمانینا ایستیفاده ائدیلمیش و 1636-جی ایلده یئنی دونیادان یئسویتی موشییلر طرفیندن اسپانیاغا گئریلمیشدی. کوئنین دونیا ساغلیق تشکیلاتینین لازیم دارالاری لیستینده دیر. گئنیشلندیکده بؤلومون قیمتین هر درمانین ۱.۷۰-۳.۴۰ دلاری دیر. آمریکادا بیر درمانین تامامی 200 دولاردان چوخدور.

## قایناقلار:
قیزیل(مریضلیک)

ایسکارلوت تب یوخسا قیزیل مریضلیگی (Scarlet fever) ، گروپن A استرپ (GAS) اینفکاسیونین ایچینده یاییلان بیر شیدیر. او، نورمال اولاراق قوروق آغريسي، قيزديرما، باش آغريسي, بدن آغريسي و قوين آغريسي ائله باشلايير. آغيزين داميندا بؤيوک منده لر و قيرميزي بوغازدان باشقا، کیچیک قيرميزي لکه لر ده گؤرونر. بوغدا غددلری بؤیوک و نازک اولا بیلر. آرکا، آرکا و آیاقلارا ياييلماقدان قاباق، آرکانين بويون و قوجاغيندا بيرينجي دفعه دَيَر گؤرولور. عمومیتله آغ دئییل، قیرمیزی گؤرونور، آمما قاران دئییل. عادي اولاراق، شیرينک قاشيقليغا اوخشار و خارقشيلي اولار. قوللار و توپلار معمولاً پایلاشیلماز. دَرَک قاتلاريندا داها چوخ قيزارما گؤرکشلر. دیل، قیزیل و شاللی و اوزوملرین قیزیللیغی اولا بیلر. اصلی آرکین آرادان گتمه یه بیر هفته یاخین گلیر و سورا دری نازک شققلارا چئوریلیر. علامتلر اینفئکئشنله تماس اولاندان سورا 2 - 5 گون سورا باشلاییر.

بو، نورمال اولاراق سستروک گوزونون و آز دا سستروکوکک دری عفونت لردن سورا، مثلاً، آلوده یانقینجا یا دا جراحلیق یارادان سورا باش وئریر. باکتریلر معمولاً اؤسگۆرمک و یا چیچکدن یاییلیر. او دا اوزو یا بورنونا توخونان شخصین آلینمیش بیر شئی یه توخونماسی ایله یایینیر. آریچ، اریتروژن توکسین تولید ائدن GAS- نین کیپلرین زیانی نتیجه سینده باش وئریر. دیآگنوزون گوزونون سویوبو یا دا اسپرپتوکوکک اینتیجن تستو ائله تصدیق اولونماسی مومکوندور. آرتميش آنتی ایستریپتولیسین O- نين گؤرستدئيي قان معایناسی، سون انفیکراسییانی مؤحکمله دیر. بو، کاواساکی بیلیم یوردو، توکسیک شوک سندروما، ایمپیتیگو، ایریسیپلا، قوخوخو، جوجه و آغزی و ال- آیاقلارین یاغزیسیندان فرقلی گؤرونر. بو کیمی، دوغوم زامانیندا قیزیل تبین بویونا ضرر وورماسی بیلینمیر.

واکسین یوخدور. اللريني يويوب، شخصي اشيالري پايلاماييب، ناخوش آداملاردان اوزاق قالماق اونو دوروتماق اولار. اوشاقلارين 80%-ا قدر 10 ياشينا چاتاناجاق بوتون عؤمرون داواملي ايمونيتليگي يارانير. درمان آنتی بیوتیکلرله اولور، بو کی، چوخلو komplikات لاردان قورتولور. عمومًا، 10 گونلوک پنیسیلین، ایلک سئچمه ده. آلترناتیو لاردا آموکسیلین، بیرینجی نسل سِفالوسپورین، کلیندامیسین، و یا اریتروموسین واردیر. سويوق سو ائچمکله، يوياق يئمکله، قيزديرما اوچون داريشما ائله و دَریده كالامين لوشونو چکمکله، علامتلرين آرتماسينا کؤمک اِدَر. درمانلار ياخشيلاشير. اوزون مودّت عرضلی اولان komplikاتلارا روماتیک اۆرک، گورجوما و یا آرتریت دخیل اولا بیلر.

قیزیل چوخ واخت 1 - 15 یاشدا اولان اوشاقلاری دا یاخینلاشیر. آز و اورتاق دوللاردا چوخلو داعوا لیلار گؤرولور. اوشاقلار مکتبده و قیشدا داها چوخ گؤرونور. اَرلر و قادینلار اِله بیر شکیلده چوخ یارا گلیرلر. ۲۰۱۱-جی ایلدن بري، چین، هونگ کونگ، گونئی کورئیا، تایوان، سینگاپور، ویتنام و بریتانیادا بو مرضین باش وئریلیب. بلکه 400 ق.م. ایله Hippocrates طرفیندن شرح اولونموشدور. ۲۰-جی عصرین باشلانچیلاریندا اوشاقلارین اؤلومونون ان اؤنملی ندنی اولموشدو، آمما اونون شدتین ۲-جی دونیا ساواشی و آنتی بیوتیکلرین آچیلماسیندان قاباق دا آزالدی، بلکه ده یاشاییش شرایطینین داها یاخشیلاشماسی، کنترل تدبیرلرینین آچیلماسینین و باکتری لرین آزالماسی نین سونوجو اولاراق.

## قایناقلار:
کرونیک یورغونلوق سندرومی

کرونیک یورغونلوق سندرومی (**CFS**) ، یا دا میالژیک آنسفالمولیت (ME) ، بیر اوزون مودّت داوام ائدن بیر وضعیت دیر کی، فعالیتلر اوچون کم اولان توانایی، فعالیتدن سورا یورغونلوق داها دا یاخینلاشدیریلیر، یاخینلامایان یوخو و معرفت سورون لاری یارادیر. بو علامتلر باشلامادان قاباقکی کیمی داها دا یاخینلاشیرلار، آمما واختلا- واختلا فرقلی اولا بیلر. آغري دا چوخ واختي وار. علامتلر بئله درجه ده اولا بیلر کی، شخص ياتاقدان چیخماغا قادئر اولماز.

ندن بیلینمیر؛ گرچی بیر ترکیبی فاکتورلارین ایشتیراک ائتمه سی ایسته ییلیر. پیشنهاد اولونان میکانیزملر، اینفکاسیون، بدنین گۆونلیک سیستمینده اولان تغییرلر، هورمونال تغییرلر، متابولیک تغییرلر و ژنتیک دن عبارت دیر. تشخيص، باشقا بیر موواضئدن اولمایان 3 یا 6 آیدان چوخ طوللانان علامتلره اساسلانير.

درمان و یا موعالجه سی یوخدور؛ بلکه علامتلرین یاخشیلاشماسی اوچون چاليشماقلار باشلاییب. داورانیش، شخصی چالیشمالارین مدیریتینه ده تانینیر، فعالیتدن سورا علامتلرین داها دا یاخینلاشماسینا کؤمک ائدیر. مشویرت، بو وضعیتین بعضی لرینده کؤمک اده بیلر. ۲۰۲۱-جی ایلدن باشلایان درجه لی تمرین درمانی توصیه اولونماز. بو اثرلر ایسه ایش، اوخول و توپلومسال یاشام دا چتین لیکلر یارادیر. بعضی لرین وضعیتی داها دا یاخشیلاشاراق، اؤزگه لرین وضعیتینی داها دا اوزون مودّت کئچیرمک اولار.

کرونیک یورغونلوق سندرومی اینسان لارین 0.9٪ ائتکی لمیش سایی دا آمریکا بیرلشمیش ایلاتلرینده ۲۰۱۵ ایلینده ۴۰ دن ۶۰ یاشینا جک اولان لاردا ۰/۸ دن ۲/۵ میلیون اینسانی تخمینن یاخالامیش .

## قایناقلار:
مفصل ایلتیهابی/آرتریت

آرتریت، بیر اصطلاح دیر کی چوخ واخت بو مفصل لره تأثیر وئرن هر بیر ایختلال یوخسا بوزوکلوق دیر. علامتلر عمومًا مفصل آغریسی و ساسین لیک دن عیبارت دیر. باشقا علامتلر ده بو ایشلرین قیزیللیغی، یاغیش، شیشمک و حرکت ساحه سی نین آزالماسینی بیلدیریر. بعضي آرتريتيس تئرابلاريندا باشقا عضوله لر ده ايضاح اولونور. باشلانما تدریجي و یا قفلتک اولا بیلر.

آرتروزين 100-دن چوخ تئرپيسي وار. ان چوخ گؤروشموش شکیل لر اوستئئو آرتروز (دئگروژنتیو آرتروئتیس) و روماتئود آرتروز دیر. اوستئوتروئتیس معمولاً قوجاقلاشما ایله باش وئریر و بارماقلارینی، دئزلرینی و بؤيروکلرینی دا تأثیرلندئرر. روماتئود آرتریت، اَللر و آیاقلارین چوخ واختا تأثیر گؤسترین اؤزون مدافعه سی آلتیماغی نین بیر ناخوشلوغو دیر. باشقا نوعلار دا غوطه، لوپوس، فئمرومیالژی، و سیپتیک آرتریت دیر. بونلار بوتون رئوماتیک ناخوشلوقلارین تئرئپیدیدیر.

درمان، بوْنومو راحاتلاشدیرماق و بوز و یاغیش ایستیفاده سی ایله ده ایستیفاده ائتمه یه چالیشمالی دیر. وزن ائتمه و ایدمان ده فايداليدير. توصیه اولونان داوا لار آرتریتین شکلینه باغلی اولا بیلر. بو، ایبوپروفین و پاراسیتامول (اکتامینوفن) کیمی آدری التیجی لرین دن عیبارت اولا بیلر. بعضي حاللاردا، بیرلشمه عوضولوغو فايدال اولماليدير.

اوستئوتارتریت 3. 8٪ دن چوخ آداملارا و روماتئود آرتریت 0. 24٪ آداملارا داخیل اولور. غوطه غربده کی جمعیتین 1-2%-ه یاخین بیر مرحله ده یاشامی ایشله یه جک. اوسترالیا دا اینسانلارين ۱۵% -ی یاخینجا اینسانلارا یاخینلاشیر، آمما آمریکا دا ۲۰% -دن چوخین آرتیریتین بیر نووعو وار. عمومیتله بو مرض ياشلار گئچن واخت داها دا چوخ باش وئریر. آرتریت، اینسانلارین ایشدن محروم اولماسی نین عام ندنی دیر و بونونلا دا کیمی، اونلارین کیمیاتینین سایی آزالمیشدیر. بو سؤز آرتر- (**) و -آرتور (آرتون) دن آلدیلیر.

## قایناقلار:
راینود سندرومی

**راینود سندرومی** (اینگیلیسجه: Raynaud syndrome) بیر طیبی دورومو دیر کی، قان آخینتی کسیر. عادي اولاراق، بارماقلار و داها آز دا بارماقلار قاتنيشير. چوخ ندیر کی، بورن، قولاق و دوداقلار یا دا دوداقلار تأثیرلندی. بو حادثه لر سونوجوندا خسته بؤلوم آغ و سورا دا گؤیل گئدن اولور. چوخ واخت، سئرکلیک و یا درد باش وئرير. قان آخينتي قاييدان زامان، بؤلگه قيزاريب يانار. اینکیشافلار عایله ده دقیقه لر دوام ائدیر، آمّا نئچه ساعات دوام ائدیره بیلر.

چوخ واخت سوخما و یا ایماسییالی ایسترس ندن اولور. ایکی اساس نوع، اصلی راینود، یالنیز اولدوغو معلوم اولاندا، و ثانویه راینود دا، باشقا بیر دوروم سونوجوندا باش وئریر. راینود دوقوموزو، اسکلرودرم یا لوپوس کیمی باغلی بافتین ایستیفاده ائتمه سی، اللرده یارالانیب، اوزون مودت لرزه لری، تاماشاچیلیق، تیروید پروبلملری و بعضی دوروملار، اؤرنک دوغومدان اوزاقلاشما قرصلاری ایله باش وئریر. تشخيص، نورمال اولاراق، علامتلره اساسلانير.

اساس درمان سوزلردن اوزاقلاشماقدادیر. باشقا تدبیرلر نیکوئن و یا موحرک موادینین ایستیفاده سینین دايانمامیشینی دئییر. توخداماق تاپمایان حاللارین درمانا وئریلن دوا لاردا کلسیم کاناللاری قیرغینلامایان و ایلوپروست واردیر. آز شواهد alternatif طبین طرفدارلیغینی سؤیله ییر. آغیر خسته لیکلر آز دا دری یا گانگرین دن پیچیدلی اولورلار.

اینسانلارين ۴%-ی بو دورومدا دیر. ایلک شکلین باشلاییش یاشلاری ۱۵- ۳۰ ایل آراسین دا دیر و داها آرتیق قادینلاردا باش وئریر. ثانویه شکیل معمولاً یاشلیلارین اوستونه گلیر. هر ایکی شکل سويوق هاوا دورومو لرده داها چوخ ياييلير. بو، فرانسیز دوکتور موریس راینودون آدینا آدلانمیش دیر.

## قایناقلار:
یوفو

بندانگشتی|یوفو
یوفو اینگیلیسجه (unidentified flying object (UFO))

یوفو معنی سی تانیلمامیش اوچان شئی دیر . بو شئی لر اوزای میلت لرینه نیسبت وئریرلیر. یوفو لار نئچه سری گؤیلرده دئییشیک اؤلکه لرده گؤرۆلمیش لر . اورتا دوغو دا ، آمریکا کیتاسیندا ، اوروپا دا ، چین ، روسیه و... .
بندانگشتی|یوفو۲
یوفو لار اینسان تئکنولوژی سیندن چوخ فرقلی تکنولوژی دن دۆزلمیش لر بئله کی بعضی بیلیم اینسان لارا ایکتیشاف لاریندا کی بعضن اوقیانوس لار دا سو آلتیندا احتیمالی یوفو لاردان تاپمیش لار دئییر لر کی بو یوفو لارین دۆزلدیلمیش مواد لارا دا چوخ فرقلی دیر . 

آمریکا و باشقا دؤولت لرین هاوا گوج لری یعنی ساواش اوچاق لاری بو یوفو لاری گؤرمۆش لر و دال لارینا دۆشمۆش لر ۲۰۱۹ آمریکا دؤولتی بونا اعتیراف ائتدی و نئچه گؤستری یاییدی.

## قایناقلار
سئرئبرال آنوريزما

سئرئبرال **آنوريزما،** سئرئبرال اينوريزما آدلاناراق سئرئبرال اطرافيندا يئرلشميش قاني دامارین يئرلي بير بالونلاشماسي اولور کی بئیینین یانیندا یئرلشمیش. چوخلو حاللاردا علامتلر یوخدور. هردن اوزونون بیر طرفیندن حرکت ائتمه یه قادیرلیق، آغری و یا سفه لیک اولار. قاریشیق لیق لار، سوباراکنوئید قان تؤکمک و یا آغری باش آغریسی نین گئدیشیله باشلاییر.

خطر فاکتورلاری: قانین چوخلو فشار، توتماق، الکلین اسارتدن سوء استفاده، کوکائین، باش وورما سی، ایندوکاردیت و عائله گئچمیشینی. آتوسمال داور پولیسستک کلیه لری نین و ایلرز- دانلوس سندروماسی کیمی بیر سیرا ژنتیکی شرایط، چوخ خطرله باغلی دیر. نوعلارین آراسین دا ساکولار، فیزیو فورم و اینفیکسیال وار. معاینه عمومًا طیبی تصویر آلما ایله اولونور.

درمان، او آدامين بؤیوکلوغونا، یئرلشن يئره و عمومی ساغلیغا باغلی دیر. عمومیتله آنوريزم 7 ملي متردن چوخ اولاندا درمان ائدیر. آز آنوريزملر نه ايشله یه جک، آما آماج يوخدور و بو آنوريزمه لرين بؤيويمه سي اوچون ساده باخيلماليدير. بو، اینندووواسکوولر رولینج یا دا جراحلی کپیله باشلاییر.

بو اثرلرین حدود ۳% نفرینده واردیر. نرلر و قادینلار آراسيندا بو شرحلر ايشله یه بيلر. بونلار چوخ چوخ 30 - 60 ياشليلار آراسيندا باش وئرير. بوتون اؤلوملرین 0.5 فایزیندان اونا ندن اولورلار. اوچ آيدا اوچمئشدن سورا اؤلوم خطرینین ۵۰%-ی دیر. بروکور سئرئبرال آنوريزماسی ایلک دفعه 1765-جی ایلده دئییل.

## قایناقلار:
کوزاز

**تتانوس یوخسا کوزاز،** **قفل** آچیقلاماسی دا تانینیر. ان چوخ گؤروشلن نوعدا، اسپاملار چولده باشلاییر و سورا بدنین قالان حیصّه سینه گتیریلیر. هر اسپام عادي اولاراق بير نئچه مينوت داوام ائدیر. اسپاسم لار ۳-۴ هفته عرضینده چوخ گئچن بیر شئی دیر. بعضي اسپاسملار اَسکي لريني سينماغا قدر آغير اولار. تتانوسون باشقا علامتلرینده تب، عرق، باش آغریسی، آغیرلاشما، قانین چوخلوغو و اورقانی کیتابین یاخینلاشماسی دا اولا بیلر. علامتلرین باشلاماسی، عایله ده، اینفئکشن دن سورا اوچ- ایکی گون عرضینده باشلاییر. توخداماق آیلار آلاجاق. بو حادثه لردن 10%-ی اؤلوملو گؤرولور.

تتانوس Clostridium tetani باکتئریاسی نین ندن اولدوغو یئرلشیب. بو اوْلان لار چوخ دا تورپاقدا، آدا چایی، توزدا تاپیلمیش. خسته لیک عمومیتله دئییل، لکه لرینده کی پارچالانماسی یا دا توخونما یاراسی آلتیندا اولان بیر آلتیندان باش وئریر. سی تیتانی طرفیندن سئرئتیلن زایینلار دوغال عضله لرین قیسماسیندا مانع اولورلار. *تشخيص، علامتلر و علامتلرين گؤستريلمه سينه گؤره وئریلیر*. *بو ناخوشلوق آداملارا قارشی یاییلماز*.

کوزاز قاباغی آلماسی تتانوس واکسیناسیندا ایستیفاده اولونور. بؤیوک يارالي اولان و واکسینین اوچ دوزوندن آز اولدوغو شخصلرده، هم واکسیناسیون و هم ده تیتانوس ایمون گلوبولینی توصیه اولونور. ياراني پاکلاشديرماليدير و اؤلو توخوملار گؤتورولماليدير. اینفئکت اولونانلاردا تیتانوس ایمون گلوبولینی یا اگر گلیرسه، اینتروئن ایسمون گلوبولوین (IVIG) ایستیفاده اولونور. عضوله لرین آراملاشماسی ایستیفاده اولونور. نفس آلماسی ایسه مکانیک کولتور لازیم اولا بیلر.

تتانوس دونيانين بوتون يئرلرینده يئرلشير، آمّا چوخ واخت تورپاغين چوخ عضوي اولان ائستي و تر هاوا دورومو  يئرلشئر. ۲۰۱۵-جی ایلده دونیادا ۲۰۹۰۰۰ نفر اینفئکئشن و ۵۹۰۰۰ نفر اؤلوم باشلاییب. بو، ۱۹۹۰-جی ایلده ۳۵۶۰۰۰ نفرین اؤلوموندن آشاغی دیر. آمریکادا هر ایل ۳۰ نفرین داخیل اولدوغو کیمی، بونلارين هامیسی واکسیناسیز اولموشدور.  بو ناخوشلوغون ایلک بیر شرحی ۵-جی عصردن قاباق هیپوکرات طرفیندن ائدیلیب. بو مرضین ندنینی 1884 ایلینده تورین بیلیم یوردوندا آنتونیو کارل و جیورجیو راتون تعیین ائدیب و 1924 ایلینده واکسین یارادیلدی.

## قایناقلار:
موونوکلیوز عوفونتی

موونوکلیوز (IM، mono) ، عوفونتی گلاندولار تبی آدلاندیریلمیش دا، عایله ده ایپشتین-بار ویروسینین (EBV) ندن اولدوغو بیر عفونت دیر. چوخ آدام اوشاق اولارکن یولوخلانیر لار، بو ناخوشلوق آز یا دا اصلاً علامتلر گؤسترمیر، بو ویروسلا بولاشانلار اولورلار. بو مرض گنجلرده چوخ واخت قيزديرما، بوغاز آغريسي، بوغوزدا لئمفک نودلارين بؤیوکلشمک و یورغونلوق باشلایير. چوخ آدام ایکی-دؤرد هفته ایله یاخشیلاشیر، آمّا خسته لیگی ایسه آیلار دوام ائدیر. قارا جییر و یا بالتا دا بویونور و بالتا دا بیر فیصدی دن آز دا اولسا، بالتا دا سینیر.

ایپشتین-بار ویروسینین، هربس ویروسی 4 آدلی انسان هربس ویروسینین عائله سیندن اولدوغو حالدا، باشقا بیر نئچه ویروس دا بو ناخوشلوغا سبب اولا بیلر. او، اساساً شيرين له ياييلير، آنجاق چوخ ندير کي، sperma و يا قانلا ياييلير. شوشه لر و دیش برشلری، یا دا اؤسگۆرمک و یا کسمه لر له برابر شوشه لری یاییشماق اولار. اینفیکتیتاتین داخیل اولماسیندان هفته لر قاباق، اینفیکته لر یالنیز یایینلاییر. مونو اساساً علامتلر اساسيندا تشخیص اولونور و معین آنتی بادیلار اوچون قان معایناتلاری ایله تصدیق اولونور. آيري بير اؤنملي تاپيشمالار، قان ليمفوزوتلارينين آرتيماسي دير و بونلارين 10%-دن چوخو ايتيپيكدير. مونسپوست تستین ضعیف دقتین سببینه عمومی ایستیفاده اوچون توصیه اولونماز.

EBV-ه واکسین اولمامیش، آمّا اینفئکئشنین اؤنونده شخصلرین یا دا شئشلرین اینفئکتیت اولونموش شخصله پایلاشما مک ایله قاباغی آلینار. مونو عمومًا هیچ خاص درمان اولمادان یاخشیلاشیر. علامتلر کافی سویوقلار ایچمک، کافی راحاتلیق و پاراسیتامول (آسیتامینوفن) و ایبوپروفن کیمی آغری المیک لرین آلماقلا آزالدیریلیر.

مونو، چوخ چوخ گلیشمیش اؤلکه لرده ۱۵- ۲۴ یاشلار آراسین داکی آداملارا تأثیر گؤستریر. گئنیشلَنَن اؤلکه لرده، علامتلر آز اولاندا، اوشاقلار چوخ واختدا اینفیکتیجلشیرلر. ۱۶- ۲۰ ایللر آراسیندا بو، بو آجی نین ۸% - نین ندندیر. آمریکا دا هر ییل ۱۰۰ مین نفردن ۴۵ نفرین اوستونه موونو اینفکسیو سالیب. تقریباً 95٪ اینسانلار بؤیوک اولاندا EBV اینفیکسییاسییا دوشه لر. بو مرض ائلین هر واختی ائشیت باش وئریر. مونونوکلیوز ایلک ۱۹۲۰-جی ایللرده توصیفی ائدیلدی و "قوسما ناخوشلوغو" آدلاندیریلمیشدی.

## قایناقلار:
سالین (داوا)

سو نان دوز محلولی اولانکلوریدینین قارشیلیغی دیر و داوا دا بیر نئچه ایستیفاده ائدیر. بو اثرین اثرلندیگی ساحه یه یئرلشیب یارالارین تمیزلشدیرمه سی، تماس لنزلرینین آرادان گتیرمه سی و گؤزلرین قوروماسینا کؤمک ائدیر. vena ایله گستروئنترئتیس و دیابتی کیتئوس ایله گئجه لیک درمانینا ایستیفاده اولونور. بو، اینه وورماق اولونان باشقا دوروملارین دا آرتیق ائتکیلمه سی اوچون دئییلیر.

چوخ سایی دا سیغین چوخلوغونا، سوخما، اسیدوزا و قاندا سوتیومون چوخلوغونا سبب اولا بیلر. اوزون مودّت قانیندا سوادیوم آز اولانلاردا، چوخ مصرف اوسموتیک دمیئلیناسیون سندروما ندن اولا بیلر. دوزلو ماده لرین کریستالید عائله سینده دیر. چوخ گئنیش اولاراق نوردون (۰.۹%) دوز لری نین سستریلی 9 گ (normal saline) یولوندا ایستیفاده اولونور. داها اوجا و داها آشاغی غلظت لری ده هردن دا ایشله دیلینیر. دوزونون pH- سی 5.5 دیر (بؤيوکجه یوللاندیریلمیش کربن دی اکسیدین سببینه) و اونون اسیدلی اولدوغونو یارادیر.

دوزونون طیبی ایستیفاده سی ۱۸۳۱-جی ایللر آراسیندا باشلاییب. دونیا ساغلیق تشکیلاتینین لازیم دارالاری لیستینده دیر. گئنیشلندیریلیش اؤلکه لرده توپ لاری نین لیتری دوزلو بیر مادده 0.60-4.20 دوللار دیر. ۲۰۱۷-جی ایلده، سودیوم دوزلاری ۲۲۵-جی یئرینه آلیب، ۲ میلیوندان چوخ نسخه ایله آمریکا دا ایلک یئرینه یئتیشدی.

## قایناقلار:
دنگی تب

دنگ تبی، دنگ ویروسونون ندن اولدوغو کیمسه لرین یولوندا یئرلشن تروپیکا بیلیشی دیر. علامتلر نورمال اولاراق، عفونت دن سورا اوچ- اون دؤرد گون باشلاییر. بونلاردا اوجا قيزديرما، باش آغريسي، قوسماق، عضله لر و بوْلانلار آغريسي و دَریده اولان بير شوعور دا اولا بیلر. عادي اولاراق دو- يدّي گون اۆزۆناسینا چکير. آز دا چوخدا، بو مرض آغیر دنگه (دنگه) یا دا **دنگه یوکسک** دمک (**دنگو**) آدلاناراق قان تؤکولمه یه، قان توتماسی و پلازما آخماسی ندن آلتیراغا یا دا دنه شاک سندروماغا گلیر و خطرلی آز قان فیشارینا ندن اولور.

دنگ ایدیس تیلیپتی نین نئچه جینسی ماده قارغالارینین، اساساً A. aegypti نین یاییلماسی ایله یاییلیر. ویروس بش نوعا مالیک دیر؛ بیر نوعا آلوده اولماق، عادي اولاراق، او نوعا عؤمرون بویو موصئبت وئریر، آمّا باشقا نوعلارا آنجاق قیسام مودّتلی موصئیت وئریر. سونراکی آیری نوعلو اینفکاسیون آغیر komplikاتلارین خطرینی آرتیرار. ویروس یا RNA-ه آنتی بادیلار کشف ائدیلمه سی دن علاوه، دیآنوستیناسین تصدیق اوچون بیر سیرا آزمایشلر حاضیر.

دنگ ترره نه سی اوچون واکسیناماییلمیش و بیر سیرا اؤلکه لرده بازاردا ایستیفاده اولونور. ۲۰۱۸-جی ایلدن بَری، واکسین آنجاق اوْنلارینکی اؤنجه اینفیکتیوتاژ اولوبلارینا یا دا ۹ یاشا چاتان اؤنجه آنفئکتیوتاژییا چوخ باشلایان جمعیتلرینه توصیه اولونور. موشکلرین یاشاییش یئرلری نین آزالماسی و دیشلری قارشی لیغین محدودلاشماسی دیگر مخدره یوللاریدیر. بو، دورموش سويو آليب اؤرتمک و بدنين چوخونو اؤرتن پالتارلار گيمک اولار. حاد دنگین درمانی یاخشی و یا اعتداللی خسته لیک اوچون آغزی ایله یا اینترانسییا ایله مایع وئریلمه سی ده شامل دیر. داها آغیر حاللاردا، قان تؤکولمه یه لازیم اولار. هر ایل ياريم ميليون نفرين ده  خسته خانايا داخيل اولماسي لازيمدير. دنده یین دمک ایستیفاده سیندن گلن قان آخماق خطرینین آرتماسیندان اؤتري، سستیریویدلی ضد التهابی دارالاری (این ایس ای دی) یئرینه پاراسیتامول (آسیتامینوفن) توصیه اولونور.

دنگ، ایکیینجی دونیا ساواشیندان سورا دونیا سورونو اولوب و 120 دن چوخ اؤلکه ده، اساساً جنوب شرق آسیا، گونئی آسیا و گونئی آمریکادا یئرلشیب. هر ائل ۳۹۰ میلیون نفر بو ویروسا توتولور و ۴۰ مین نفر اؤلور. 2019-جی ایلده، اؤنملی اؤلچولرده بؤیوک آرتما گؤروندو. ایلک یازیلار ۱۷۷۹-جی ایلدن باشلاییب. ویروس سبب و ياييلماسی 20-جی عصرين ایلک لرینه قدر آنلاییلمیشدی. چاشماقلارین محو اولونماسی ایله باشقا، ویروسا راست-باشا هدف اولان دوا لار اوچون ده ایش دوام ائدیر. بو، بیزده ن ایستیفاده اولونموش تروپئکا مریضلیگین بیر نؤعتی دیر.

## قایناقلار:
روماتئود آرتریت

**روماتئود آرتریت** (RA) اوزون مودّت عرضین ده باشلانان اؤزگۆونلیک ایختلال یوخسا بوزوکلوق دیر و اساساً بوْیوملارین دا تأثیر ائتیر. بو، عادي اولاراق ايشيق، سوپورولوش و آغریلی ايشيقلارا ندن اولور. راحاتلاشاندان سونرا آغری و سئنگی چوخ واخت داها دا یاخینلاشیر. چوخ واخت، ال و اللر بو اثرده اولور و نورمال اولاراق بدنین هر ایکي طرفینده همن مفصللر واردیر. بو مرض بدنین باشقا بؤلوملرینه ده تأثیر وئرر. بو سببدن قیرمیزی قان خئییرلری نین آزلاشماسی، سیفالارین اطرافيندا آلتیما و اوره یین اطرافيندا دا آلتیما باشلاییر. تب و کم انرژی ده وار. چوخ واخت، علامتلر هفته لردن آیلارا قدر تدریجله باشلاییر.

روماتئود آرتریتین ندنی بیلینمدیگی حالدا، اونون ژنتیک و محیط فاکتورلارینین بیرلیکده اولدوغونو دوشونورلر. اساس میکانیزم، بدنین گۆونلیک سیستمینین بوغازلارا هوجوم ائتمه سینی ایسته دیر. بو، بوْلانما کیپسلونون سوْخماسی و قیسماسی ایله نتیجه لی دیر. بو، اساس سوموکلري و غضروفلاري دا تأثیرینده دير. تشخيص، چوخ دا شخصين علامتلر و علامتلرينه گؤره وئریلیر. رينق اشعه لری و لابراتوار معاینه لری تشخيصی یا هم ده بنزه علامتلر اولان باشقا خسته لیکلرین دن ایستیفاده ائتمه یه بیله جک. اوشبو کیمی اوشبو مرضلرگه سیستماتیک لوپوس اریتماتوسوس، پسوریاتیک آرتریت و فیبرومیالژی کیمی همگه کیمی عیبارت دیر.

درمانين هدفلري دردين آزالماسي، آلچالماسي آزالماسی و آدامين بوتون عمل لريني ياخشيلاشماقدير. بو، راحاتليق و تمرئن توازنيني برقرار اتمک، شلنتلر و قوللوقلار و يا کؤمک آلداديغي آليشلارين ائستئفادهسي ائله ياراديلر. آغری دوالاري، استروئيدلر و NSAID لر چوخ واخت علامتلرین رفع اولونماسی اوچون استفاده اولونور. هيدروکسیکلروکوئن و متوترکسات کیمی خسته لیک دؤندهرنده رئوماتیک دوا لار (DMARD) ، خسته لیکین گئدنینی آزالماق اوچون ایستیفاده اولونور. بیولوژیک DMARD لر، خسته لیک باشقا درمانلارا جاواب وئرمهنده ایستیفاده اولونور. آمما، اونلاردا داها چوخ مضر اثرلر اولا بیلر. بعضي حاللاردا جراحات، ياراميش، عوضولمه و يا فيوزلاشما يئرلرينده ياراميشدير. چوخ بدیعی درمانلار دا شواهیدیله قبول اولونمور.

آر آر ۲۰۱۵-جی ایلده ۲۴.۵ میلیون نفرین اوستونده اثرلر گؤستریر. بو، گلیشمیش اؤلکه لرده بؤیوکلرین 0.5 و 1%-ی آراسین دا دیر و هر 100000 نفرده 5 و 50 نفرین هر ایل بو دورومدا یئنی دن یاشاییشلاری وار. اوْیونلار اورتاق یاشدا چوخ باش وئریر و قادینلار دا اَرلرین دن 2.5 برابر چوخ باش وئریلر. ۲۰۱۳-جی ایلده ۳۸۰۰۰ نفرین اؤلومو ائله ییب، ۱۹۹۰-جی ایل ده ۲۸۰۰۰ نفردن چوخ. RA نین ایلک تانینمیش شرحی ۱۸۰۰-جی ایلده پاریسلی Augustin Jacob Landré-Beauvais (۱۷۷۲-۱۸۴۰) طرفیندن یاراتدی. *روماتئود آرتریت* (اینگیلیسجه: rheumatoid arthritis) سؤزجوک یونانیندان آلتیق و سوئیلی جوملا لار اوچون آنلاییب.

## قایناقلار:
آمیلوئدوز

آمیلوئدوز بیر سیرا مریضلیک لر دیر کی، آبنورمال پروتئینلر (امئلوید فئمبریللر) نین توخوما قورولماسی اولان بیر دسته بیر خسته لیک دیر. علامتلر نوعا باغلی و چوخ واخت دا فرقلشدیر. اونلار دا ایسهال، چکیش، یورغونلوق، دیلین بؤیوکلوشمه سی، قان تؤکمک، بیزلیک، دورومدا بیزلیک احساس ائتمه سی، آیاقلارین تورمویو، یا دا بیزین بؤیوكلوشمه سینی دن عیبارت اولا بیلر.

30 جور آمیلوئدوز وار، هر بیری مخصوص پروتئین لری نین یئرینه یئرلشمه سی ایله باغلی دیر. بعضي ژنئتيک دير، بعضي سي دا آلينميشدير. اونلار یئرلشن و سیستئمک فورمالارا توپلانیرلار. سیستماتیک ناخوشلوقلارين دؤرد اوزه ری سی: یئنی زنجیری (AL) ، آلتیش (AA) ، دیالیز (Aβ2M) و میراث و قوجاليق (ATTR).

آرینده پروتئین تاپيلسا، عضوی نین بؤیوکلوشمه سی، و یا بیر چوخ اطراف عصبلرله باغلی سورون لار تاپيلسا تشخیصی شوبهه ائده بیلر و نه اوچون آنلامیشدیر. دیآگنوزو بافت بیوپسیسیسیله تصدیق اولونور. متغیر حاضیرلاما ندنینه گؤره، دیآنوست گئتمک اوچون چوخ واخت آلماق اولار.

درمان، ایستیفاده اولونان پروتئینین کیمییتی نین آزالماسینا چئوریلیر. بو بعضن اساس ندنین تعیین و درمان اولونماسی ایله یئر آلیر. AL اميلوئدوز هر ایل هر میلیون نفرین ۳- ۱۳ نفر و AA اميلوئدوز هر ایل هر میلّی نفرین ۲ نفرین آراسین دا باش وئریر. بو ایکی نوعین باشلاییش یاشی ۵۵-۶۰ ایل دیر. درمان اولماسا، عؤمر گؤزله ییلیشی آلتي آیدان دؤرد ایلده چئوریلیر. گئنیش دؤولتده هر ۱۰۰۰ نفرده بیر نفر آمئلوئدوزدن اؤله جک. آمئلویدوز، هئچ اولماسا ۱۶۳۹-جی ایلدن بیلدیریلیب.

## قایناقلار:
ساریلیق/جوندایس

ساریلیق، ایکتروس آدلاندیریلمیش، بالتا و گؤز آغ لاری نین سارگی یا یاشیل رنگلی رنگینه ندن اولان بیلیروبین لیک لری نین چوخلوغونا گؤره دیر. **ساریلیق** معمولاً خارقاریلا باغلی دیر. بلکه ده آغار فاکس و قاران ادرارلار واردیر. اوشاقلاردا ساریلیق دا چوخ گئچن بیر شئی دیر و ۸۰%-ی یاشامی ایلک هفته سینده بو شئیله دوچار اولور. نئجه دوغولان ساریلیق نین چوخلو قضیلری ضررلی اولمادیغینا باخمایاراق، بیلیروبین لیواللارین چوخ اوجا اولسا، بئیینین یارادیلیشی - کورنیکتروس - باش وره بیلر.

ساریلیق بیر ناخوشلوق دئییل، بلکه باشقا بیر ساغلیق سورونو دور طیبی علامتیدیر. بیلیروبینین دوغال سطحلری قاندا ۱.۰ میلی گرم/ ديلتر (۱۷ مئکومول/ لتر) دن آشاغی دیر، آمّا ۲- ۳ مئکومئل/ ديلر (۳۴- ۵۱ مئکومال/ لتر). بلیروبینینین چوخلو قانداکی ایکی دسته یه بؤلونور: کنجوقات (غیر مستقیم) و کنجوقه (باشقا). بیلیروبینین قوشولماسی بیلیروبینین یوروندا اولدوغو ایله تصدیق اولونور.

ساریلیقین ندنلری جدی اولمادان اؤلوملو اولا بیله جک حددن چوخ دیر. بیلیروبینینین چوخلوغونا سبب اولان قیرمیزی قان تومورلاری نین چوخ بؤیوک شکلی، بؤیوک آغیرلامالار، گئلبرت سندروماسی کیمی جنیتیک شرایطلر، اوزون مودّت یئمکدن محروم قالماق، یئنی دوغولان سارگیلگی و یا تیروئید پروبلئملری اولا بیلر. بیلیروبین نین چوخلوغون ندن اولدوغو، کبدین سیرروز و یا هئپاتیت، عفونت، دارو و یا سیرت لری نین قامتلی اولماسیندان اولا بیلر. گئنیشلی دؤولتلرده، چوخ واخت سارق لاری نین یا دا دوا لارین قامتلی اولماسی ندن اولور؛ گئنیشلندیریلن دؤولتلرده دا چوخ واخت، ویروس هئپاتئتیسی، لیپتوسپیروز، شئیستوسومئازیس و یا مالاریا کیمی اینفیکشنلار سبب اولور. کولک لری نین قیرغیشلیغی کولک داشلاری، سرطان یا پانکریاتیتدن ایله باش وئرر. اولتراسونگ کیمی طبی تصویر آلماسی، سیرت لوله لری نین قیرغیشماسینی تشخیص ائتمک اوچون فایدالیدیر. باشقا شرایط ده ساریلیق پوستلارا ندن اولا بیلر، آنجاق ساریلیق اولماز، بونلارا کیروتئنیمیا (کهروتین یئتیشمه دن چوخ مقدارده کیراکتین یئییر) و یا ریفمپین کیمی دوروملار داخیل دیر.

*ساریلیگین*  درمانی معمولاً اساس ندنینه گؤره تعیین اولونور. اگر سئلک لری نین قیرغیشلی اولدوغو حالدا، جراحی لازیم اولور؛ یوخسا، درمان طیبی دیر. طیبی معالجه ده، اینفکتیوزییا سبب لرینین درمانی و سارگیسییا سبب اولا بیلن دوا لارین دايانمامیسی ایسته یه جک. یئنی دوغولان اوشاقلاردا سارگیش، بالاجا دوغوملارین بیلیروبینین ۴- ۲۱ میلی گرم/ دلیتر (68-360 مئکروول/ لتر) دن چوخ اولدوغو زامان، یاشینا گؤره فوتوتراپی یا دا عوضولن transfusion ایله درمان اولونور. قاشینما گئجه سی سيلان کولورونو یا ursodeoxycholic acid- نی سئلکدن آرتیق یولداشیقدیر. "قیرمیزی" سؤزو فرانسه جه ن "جینس" دن آلینمیش دیر و "قیرمزی" معناسینی آچیقلاماغا چالیشیر.

## قایناقلار:
هئموفیلیا

هئموفیليا، چوخ دوغوملو ژنئتيک بیر ناخوشلوقدور کي، بدنین قان توخوماسي اوچون لازيم اولان باشاریسی پوزور. بو، یارالاندان سونرا اوزون مودّت قان تؤکمک، یاخشی آغیرلاشما و مفصللرین و یا بئیینین دن قان تؤکموک خطرینین آرتماسی ایله نتیجه لی دیر. بو ناخوشلوغو یاخشی اولانلار، حادثه دن سورا و یا جراحی واختيندا علامتلر گؤرسهدیرلر. بو آرتیق، قان آخماق، اوزون مودّت باش آغریسی، توتک و یا آییقلیق سونوجونا ندن اولور.

هئموفیلییا نین ایکی اساس نؤوعو وار: هئموفیلییا A، کی آز ساییسی خمیرلشدیرمه فاکتورونون VIII- سی سبب اولور، و هئمو فایلییا B، کی خمیرلئشمه فاکtorونون IX- سی نین آز لیغی ندن اولور. اونلار عادي اولاراق بیرینجی نین آتالاریندان بیر غیر فعال جین داشیان X کروموزومون ایچینده میراث آلینارلار. چوخ ندیر کی، نئجه موتاسیون یاخین یولدا باش وئرر و یا خونوفیلییا، آخیردا قان تؤکولمه فاکتورونا قارشی آنتی بادیلارین تشکیل اولماسی ایله باش وئرر. باشقا نوعلاردا فاکتور XI نین آشاغی لیقلاری ایله باش وئرن هئموفیلیا C و فاکتور V نین آشاغیی لیقلاریندان باش وئرن پاراهیموفیلیا واردیر. آلینان هئموفیلیا سرطان، اوتومون ناغیللار و بویوکلوغو ایله باغلی دیر. تشخیص قانین قانین قوتولما باشاریسی و قوتولما فاکتورلارینین لیستی اوچون معاینه اولونماقدادیر.

مانع اولا بیلر کی، اوجونو آچیب، سورادان و اویوغو رحمینا یئرلشدیرمه دن قاباق آنبارا چکسه لر. درمان، قان تؤکولن فاکتورلارین یوخ اولماسینی یئرلشدیرمکده دیر. بو، منظم و یا قان آخماق ایپوزودلاریندا ایشله نیلیر. عوضولوش اوده و یا خسته خانادا باشلاییر. قان تؤکولن فاکتورلار انسان قانيندان و یا رئکومبینت یوللارینلا دوزولور. 20٪ - گه قدر آدامدا قان تؤکولن فاکتورلارا قارشی آنتئوبلار یاراتار و بو داعویاتین داها چتینلندیریلیر. دسموپریسین داوا یاخشی هئموفیلیا A. ایله خسته اولانلاردا ایستیفاده اولونور. جین درمانی ایستیقامتلری اینسانلاردا باشلانمیش دیر.

هئمو*فیلیا* A ۵۰۰۰-۱۰۰۰۰ نفرین ده بیرینه، هئموفایلییا B ۴۰٬۰۰۰ نفرین دا بیرینه دوغولدوغو زامانا گؤره یئرلشیب. هئموفیلیا A و B هر ائکئسي ده X- لندیکی رئسسیو ناغیللار اولدوغو اوچون، قادینلار نادیر کی، آغیر ائتکیلندیریر. X کروموزوملاردان بیرینین چالیشمایان ژنینه گؤره بعضی قادینلار یاخشی simptomatik اولا بیلر. هئموفیلیا C هر ایکی جینس ده ائشیت باش وئریر و چوخ دا اَشکنازی یهودی لرده یئر آلیر. 1800-جی ایلده هیموفیلیا B اوروپا شاهین عائله لرینده یایینلمیشدی. هئموفیلییا A و B آراسیندا فرق 1952-جی ایلده تعیین ائدیلدی. بو سؤز يونانيجه ده قان و فیلیا φιλία معناسيندا حايما α ⁇ μα معناسيندان چيخار.

## قایناقلا

## :
سئرئبرال ائدئما

سئرئبرال ائدئما بئیین شیشمه سی. علامتلرین دن عیبارت اولا بیلر باش آغریسی، قوسماق، یوخلولوق، گؤزو گؤرمکده چتینلیک و یوخولو اولماق. ناآرامی نفس آلماق، بئیینین هرنیایا باشلاماسیندان سورا باش وئرر. گئجه لر، توتک و دماغي دواملي یارالانديرماق اولار.

ندنلرین دن عیبارت دیر: سکته، بئیینین یارالانماسی، سابدورال، ایپیدورال یا اینتراکسرئبل قانلاشما، هیدروسیفالوس، بئیینین سرطان، دماجی نین اینفکاسیونلاری، آغیر قانین چوخلو فشارلاری، اوجا بیر یئرده، قارا جییرین آلتیماسی، کربن مونوکسیدین زهری و قاندا سودئومون آزلیغی. تشخیص علامتلر، موعاینه لر و طیبی گؤستریلرین اساسین دا دیر. ICP مانیتورون شدتین تعیین ائتمه سینه یاردیم ائدیر.

درمان اساساً اساس ندنین اوستونده دیر. عمومی اثرلر، دوزگون یئرلشمه یه، نفس آلما سرعتینین آرتیرماسی، اوسموتیک درمان، ادویه دواسی یا کورتیکوسteroid لری شامل اولا بیلر. دکامپریسیو کرانیکتیما (decompressive craniectomy) آدلانان جراحات، آغیر حاللاردا کئچیریلیر. سونوج لاردا  فرقلری و تا حدی اساس ندندن آسیلی دیر. اگر خبرسیز سونوج لارینا دوشن شخص چوخ دا فاغیر اولسا.

بئیینین ائدئما نیسبتاً عامدير. دقیق دفعه بیلینمز، چونکي اونون اولدوغو هر زامان بیلینمز. اؤرنک، اینسانلارين اوچده بیرینده ایسکمیک سکته دن بیر آیین داجیدا آغری اوْلموش و بو سوباراکنوید قان تؤکولمه دن سورا دا ۲۰%-ده باش وئریر. دما اودماسی نین درمانلاری ۹۰۰-جی ایللرین ده  ایرانلی دۆکتۆر هالی عاباس داجی ساباراکنوئید طرفیندن بیلدیریلیب.

## قایناقلار:
لیدوکین

لیدوکین، **لیغنوکاین** آدلاناراق، اؤزل بیر بیر نووع داوا دیر دری توخوملارین بیزلییی اوچون ایستیفاده اولونان بیر داوا دیر (لوکل اینستیتو). او، ده بئیینین نین تکیکاردیا و عصب بلاک لرینی درمان ائتمک اوچون ایستیفاده اولونور. لیدوکین آز مقدارده ادرنالین (ایپینه فرین) ایله قارشیلاشیرماقلا، بو دوزلرین چوخلوغونا سبب اولور، قان تؤکمک آزالیر و بو اثرین اوزون قالماسی اوچون دیر. لیدوکاین تزریق اولونان دوروم اولاراق ایستیفاده ائدنده، ۴ دقیقه دن سورا چالیشیر و یاریم ساعاتدان اوچ ساعاتا قدر دوام ائدیر. لیدوکاین قاريشمالاري دا دَيَرينه و يا قاريشيق شئنللرينه سِچمه يه يئتيريليب بو ساحه ني سِچمک اولار.

اینتروناسیونلا ایستیفاده ائدن شایع ایدی لرده یوخلولوق، عضله لرین چکمه سی، گیجلیگی، گؤزو نین دَییشیب گئدیلمه سی، سَسگی، قیرغونلاشما و قوسماقلار واردیر. بو، آز قان فیشار و اورک دؤیوشونون ندن اولا بیلر. بو سورا بیر جوْخماغا تزریق ائدیلمه سی نین قورغوشو سورونلاری ندن اولا بیله جک. بو، عمومیتله بویوک بویوک بویو دوغوم واختيندا ایستیفاده اوچون امکوندور. جییر سورونلاری اولانلار اوچون آز دوز لازیم اولا بیلر. تتراکین و یا بنزوکاین آلرژیک لیک لرینده ایستیفاده ائتمه سی عمومیتله امکوندور. لیدوکاین (Lidocaine) کلاس Ib نوعین بیر آنتی آریتمیک دواسی دیر. بو، سودیوم کاناللارینی قیرغینلاشدیریب و بونونلا دا اوره یین قیسماسی کیمی آزالدیریلیب. بو ماده یه محلولده توخونما ایستیفاده ائدنده، محلّی نورونلار بئیین ده سیگنال وئریلمیرلر.

لیدوکاین ۱۹۴۶-جی ایلده کشف ائدیلدی و ۱۹۴۸-جی ایل ده ساتماغا باشلادی. دونیا ساغلیق قورومونون لازیم دارالاری لیستینده دیر. بو، عمومی دوروم اولاراق وئریلیر. ۲۰۱۴-جی ایلده گئدیلن اؤلکه لرده 20 میلی لیتر دوا فولوسونا گؤره، عومده ساتما لاری ۴۵-۱.۰۵ دلاری ائدیب. Xylocaine دن عیبارت بیر نئچه مارکا آدلاریندا ساتلیر. ۲۰۱۷-جی ایلده، آمریکا دا ۲۰۸-جی یئر آلیب و ۲ میلیوندان چوخ نوسخه ایله، ایلک یئرینده یئر آلان دوروم اولموشدور.

## قایناقلار:
کیملیک بوزوکلوگو

شخصیت بوزوکلوگو  یوخسا ایختیلای(PD) بیر دسته ذهنی ناغیللارین بیر دسته سی دیر کی، بیر مدت بویو داورانیش، دوشونجه و احساسین تطبیق ائتمه یه چالیشمالی بیر طرزده دیر. بو چوخلو شرایطده باش وئریر و او **شخصین** مدنیتی طرفیندن قبول اولونماز. علامتلر او قدر کی، فعالیتین ضعیفله دی و یا بؤیوک زحمت باش وئریر. باشلانما، عمومًا اوشاقلیق یا بیرینجی بؤیوک ایلده باشلاییر.

اساس ندن بیلینمیر. ژنتیک و مدنی فاکتورلار ایسه پایلاشا بیلیر. کیملیک قاتیشیق لیگی اوچ دسته یه بؤلونور: A (مختلیف) ، B (دramاتیک) و C (قورق). A دسته سینده پارانوئید، شيزوزئود و شيزوتئپال؛ B دسته سینده اینتی سوسئٹیال، هیستریان، نارسیسیست و سرحدلی؛ و C دسته سینده قاچیرما، اعتیاد و اوکسیسیو-کمپولسیو شخصیت ناغیلی واردیر. تشخيص، او شخصي تانييانلاردان بیلگی لر ييغماق ايچينده اولار.

درماندا، او آداما تزه داورانیش لاراؤيرتمک لازيم ائدي. بو، توپلومسال باشاری لاری تدریسی، گروه درمانی، بیلیشسل داورانیش درمان، و یا سایکوداینامیک رواندیرما ایله باغلی اولا بیلر. معین دارالار قبول اولونماديقدا، هردن اینتیپسیکوتیکلر، لیتیوم و یا SSRI لر ایستیفاده اولونور. درمان چتین اولا بیلر، چونکی اکثر آداملار اؤزلرینی بیر مسئله سی وارلارینی گؤرمورلر. بو دوروم چوخ واخت یاخشیلاشار و یا یا یاخینلاشار، آمّا بعضیلرین یاشلارین چوخلوغوندا بو دوروم داها آزلا یاخینلاییر.

اولوس اهالیسینین ۶- ۱۵%-ده هئچ اولماسا بیر کیملیک بوزوکلوگو واردیر. A کلاسترین ۳-۶%، B کلاسترین ۱.۵% و C کلاسترین ۳۰-۹% ائتکیلندیگی بیلدیریلیر. اَرلر داها چوخ قادینلاردان آسیلی اولورلار. بی سی نین ۵-جی عصرینه قدر ۲۰-جی عصرده تکفیلی هئپوکراتین تقدیر اتدئيي دؤرد شوخومونا گؤره ائتکیلدی. ۱۹۵۲-جی ایلده DSM-I ۷ کیملیک بوزوکلوگو سینی یئرینه آلیب و DSM-IV ده ۱۱ و DSM5-ده ۱۰ نفرین سینی یاییب.

## قایناقلار:
تیرزئپاتید

**تیرزئپاتید،** **موونجارو** مارکیتی آدی ایله ساتلانیب، ۲- جی نوع دیابتی و یا کؤکلۆک ده درمان اوچون ایستیفاده اولونان بیر نووع داوا دیر. بو دیت و ایدمان ایله بیرلیکده ایستیفاده اولونور. هفته لیک دَری یه تزریق اولونور.

چوخ گؤرن جانیبی اثرلر: تومور، ایسهال، یوبوست و قارین آغریسی. باشقا جانیبی اثرلر پئنکریاتیت، قان قندینین آز اولماسی، آلرژیک عکس العمللر و سیرت کولکونون ناخوشلوغو اولا بیلر. بو ماده بویو دوغومدا ائتمکده اوشاقا ضرر وورمالیدیر. گلوکاجون کیمی پپتید-1 (GLP-1) و گلوکوز ایسته ینگی انسولینوتروپیک پولیپپتید (GIP) رئسپتور فعاللادیجی دیر و اینسولین آزادلاییشینی یئمکلرله آرتیرار.

تیرزپاتید آمریکا، اوروپا و بریتانیا دا ۲۰۲۲- جی ایلده طیبی ایستیفاده اوچون قبول ائدیلدی. آمریکادا ۲۰۲۲-جی ایلدن ۴ هفته ایله ۱۰۰۰ دلار آلیر.

## قایناقلار:
پرادر ویلی سندرومو

**پرادر ویلی سندرومو** (PWS) اؤزل جین لرین چالیشماسینی ائتمه سی ایله ندن اولان ژن اختلالیدیر. دوغولما واختيندا، علامتلرده عضله لر ضعیف، یئتیشمه یئنلی و یا یاخیشلی بؤلوملر واردیر. اوشاقلیقدان باشلاشانلار دایم آج اولورلار و بو چوخ واخت کؤکلو و ۲-جی نووع دیابتی ایسه باشلاییر. اینگیلیسجه ویکی پدیاسی نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش"Crushed Tuberculosis"، مقاله سیندن گؤتورولوبدور. (۲۱ دئسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). چوخ واخت بو مرضده اولانلار، اوزون، ال و آياقلارین آز، بوغازین آز، پوست و ساچین یاخشی و اوشاق دوغماغا قادئر اولمازلار.

۷۴% دا، آتاسينين ۱۵ کروموزومونون بیر بؤلومو آرادان گتیرنده باش وئریر. باشقا 25%-ده، خسته اولان شخصین 15 کروموزومون آنا و آتادان ایکی کپیسی وار. مادردن کروموزومون بعضی بؤلوملری سؤنولدوغو زامان، بعضی ژنلرین کامالا دوشن کاپیسی یوخ اولور. PWS عمومًا میراثا دوشمه یه جک، بلکه ژنئتیک دَییشدیرمه لر هؤیو، اسپرمین تشکیلاتيندا و یا باشلانماسیندا باش وئریر. بو ایختلال یوخسا بوزوکلوگو اوچون خطر فاکتورلاري تانینیر. PWS- یین ایچینده بیر اوشاغین اولانلار، گلن اوشاغینین اینتیزامینا گلمه سی 1% دن آز یاردیملی دیرلار. اینجلمن سندروموندا دا بنزه م میکانیزم باش وئریر، آنجاق نقصلي کروموزوم 15 آنادان، یا دا ایکی کاپی آتادان دیر.

پرادر ویلی سندروما درمان اولماز. درمان، اؤزللیکله اگر ایلک باش وئرسه، سونوجو لرینی داها یاخشیلاشدیرار. دوغومدا دوغولان اوشاقلاردا، اؤدوش لری ایله اؤدوش چتینلیگی یارادیلیر. تاماشا پروقراملار و مشقلر رشد هورمون درماني ده سونوج لاريني آرتيرار. مشویرت و داروايش بعضي داورانیش مسئله لرينه کؤمک ائده بیلر. بؤلوملوکلر، بؤلوملوکده چوخ واخت لازيمدير.

پرادر_ویلی (PWS) هر ۱۰٬۰۰۰ نفردن ۱ نفرین و ۳۰٬۰۰۰ نفرین آراسین دا اثرلر گؤستریر. بو حالت سوئس دوکتور آندریا پردر و هاینریش ویلی آدینا آدلانمیش دیر. بو حاقدا داها اؤنجه بیر شرح 1887جی ایلده بریتانیالی جۆن لانگدون داون دوکتور یازدی.

## قایناقلار:
لیسدکسافیتامین

**لیسدکسافیتامین،** باشقا لارین آراسیندا Vyvanse مارکیتی آدی ایله ساتلانیر، بش یاشدان اوْلانلاردا دقت کسری ایله اوْلماغی ایسه بؤیوکلرده ده آرتیق یا آغیر یئتیش آلیش آلیشی دا درمان اوچون ایستیفاده اولونان بیر داوا دیر. لیسدکسافیتامین آغزی ایله گؤتورولور. بریتانیا ده میتئل فینیداتدان داها آز سئچیرلر. اونون اثرلري عمومًا 2 ساعاتدا باشلاییر و 12 ساعاتا قدر دوام ائدیر.

چوخ گؤرکملی جانیبی اثرلر، ایشتها ائتمه، نیگارانلیق، ایسهال، یوخو ایسته ییرمک، آجیلیق و سئومک دیر. آز گؤرۆنن آمما جیدی جانیبی اثرلر، اۆرک اساس داغیشلاری اولانلارین مانیا، قفلی اۆرک اؤلومو و سایکوسیس مالیک دیر. بو ماده دن اۆیۆشتوروجو موادینین  اوچون چوخ احتیمال وار. سیروتونین سندروما بعضي اؤزگه داريشلارلا ائشیت ائدنده باش وره بیلر. بو ماده نین دوْغوم واختيندا ایستیفاده سی بویو زیانی آلماقدادیر و تولیدچی اونو دوغوم واختيندا ائستیفاده ائتمه یه توصیه ائتمیر. لیسدکسافیتامین اورتا عصب سیستمینین (CNS) قوزغاتماسی دیر و بدنین دئکستروامفیتامینا دؤندورمه سیندن سورا چالیشیر. لیسدکسامفیتامین کیمیاً دکستروآمپتامینلا باغلی آمینو اسید L- لیسین دن قورولور.

لیسدکسافیتامین ۲۰۰۷- جی ایلده آمریکا ایالتینده طیبي ایستیفاده اوچون ائولندیریلمیشدی. بریتانیا نین بیر آیی نین تاملانماسی بریتانیادا ملی ساغلیق خیدمتینه ۵۸ پوند خاریجی بیر لیک دیر.[۱] آمریکا دا بو مبلغین عمده  خاریجی لاری ۲۶۴ دولار دیر. ۲۰۱۷-جی ایلده، آمریکا دا ۸ میلیوندان چوخ نسخه ایله ۹۱-جی داها چوخ تجویز اولونان داوا ائیدي. بو ماده بریتانیادا II جدولین دن کنترول اولونموش ماده دیر و آمریکا دا II جدولیندن کنترول اولان ماده دیر.

## قایناقلار:
لیسینوپریل

**لیسینوپریل،** آنگیوتانسین تبدیل ائدن آنزیم (ACE) اینشیمیتینده اولان بیر دورومو دور. اونوتما قانین چوخلوغو اوچون، اوْلچو درمان اولماقدادیر، گرچی قارا رنگلی آداملاردا کیلسیوم کانالین قیرغینلاماچیلار و یا تیازید دیورئتیکلر داها یاخشی یئرلشیر. دیابتی شخصلرده بؤيروک سورون لارین قاباغین آلماسی اوچون ده ایستیفاده اولونور. Lisinopril oral- دا گئدیلیر. تام اثرلرین اورتایا چیخماق اوچون دؤرد هفته ده لازیم اولار.

چوخ گؤرن جانبی اثرلرین آراسین دا باش آغریسی، باش چولاق، یورغونلوق، اؤسگۆرک، توکّول و آجیقلار واردیر. آغیر جانبی ایستیفاده لرین آراسین دا خوْش فیشارین آشاغی، یئرینه یول لاری، قاندا پوتاسیومون چوخلوغو و آنگیوئودئم ده اولا بیلر. بو دوروم بوتون بو دؤورده اوشاقلارا ضرر وورماق اوچون توصیه اولونماز. Lisinopril رینین- آنگیوتئنزین- آلدوستورون سیستئمینی مانع ائتمکله عمل ائدیر.

ليزينوپريل 1978-جي ايلده برائتليک اولونوب و 1987-جي ايل ده امريکا-دا طیبي ايستفاده اوچون ایجازه وریلدي. بو، عمومی دوروم اولاراق وئریلیر. آمریکادا آییق بؤلومون بؤلوم لری ۲۰۱۸-جی ایلده آمریکا دوللارینین ۷۰-دن آزدی. بریتانیا دا این ایچ ایس-ه ۲۰۱۸-جی ایلین ایلک ایلین ده آییندا ۱۰-ا گؤره هزینه وئریلیب. ۲۰۱۷-جی ایلده، آمریکادا 104 میلیوندان چوخ نسخه ایله، بو دورومون ان چوخ تجویز اولونموش دوروملارین بیری اولموشدو. جولای ۲۰۱۶-جی ایلده، لئسینوپریلین بیر oral solution formulation (آریادا) ایستیفاده اوچون ایجازه وئریلدی.

## قایناقلار:
آنئمیا

**آنئمیا،** قانداکی قیرمیزی قان سلوللارین اسکیلمه سی دیر .یوخسا قان دا اولان هموگلوبین.یوخسا قانین اوکسیژن داشیماق باشاریسینین اسکیلمه سی آنئمیا یاواش باشلادیغی زامان، علامتلر چوخ واخت آجی اولمالی دیر و بو ایشلرده یورغونلوق، ضعئفلیک، نفس آلماسی و یا دا ایدمان ائتمه یه بیلمه سی شامل اولار. آنئمیا تز باش وئرنده، علامتلر، آشفتالیق، بیلیش، بیلیشمک و سوسوزلوق آرتماسی ایله باغلی اولا بیلر. شخص بؤیوک آغلاییرسا، آنمییا مؤحکمل اولمالیدیر. اساس ندندن آسیلی باشقا علامتلر باش وئرر.

آنئمیا قان ائتمه سی، قیرمیزی قان سلوللاری نین دۆزلمه سینین اسکیلمه سی و  قیرمیز قان سلوللارین داغیلماسینین آرتیلماسی. قان ائتمه نین سبب لرینده توما و معده- آنتومینیال قان تؤکولوشلری واردیر. محصولون آزالماسینین ندنی عبارت دیر دمیر کسری، ویټامین بی ۱۲ کسری، تالاسیمیا و سوموکو مغزینین بیر سیرا نئوپلازملاری. بؤیوک شکلی نین ندن لرینده سیکلت سل آنمییا، مالاریا و بعضی موحتال ایمون ناخوشلوقلار کیمی جینیتیک شرایطلر واردیر. آنئمیا دا هر حجره ده قیزیل قان حجره لرینین بؤیوکلری و هیمگلوبین ساییینا گؤره طبقه بنده اولونور. اگر حجره لر کئچئک اولسا، بونو میکروسیتیک آنمیا دئییر؛ اگر بؤیوک اولسا، ماکروسیتیکی آنمیا ديیر؛ و اگر دوغال اؤلچۆ لرین وارسا، نورموسیتک آنمییا دئییر. اَرَکلرده آنئمیا نین دیگنوزو هیموگلوبینینین 130- 140 g/ L دن 13 - 14 g/ dL دن آز، آروادلاردا 120 - 130 g/ Lدن 12 - 13 g/ dl دن آز دیر. سورا دا سببینی معلوم اتمک اوچون داها دا آراشدیرما لازیمدير.

بعضی دسته لر، اؤرنک حامیله آروادلار، دمیر قرصلرینین مخلوقا اوچون ایستیفاده ائتمه دن فایدالاری آلیبلر. دئیتیمیک مکمللر، معین سببین تعیین اولونمادان، توصیه اولونماز. قان تؤکولمه لرین ایستیفاده سی معمولاً شخصین علامتلر و علامتلرینه اساسن اولور. علامتلر اولمایانلاردا، هیموگلوبین لیوالری 60 - 80 g/L (6 - 8 g/dL) دن آز اولماسا، اونلاری توصیه اتمزلر. بو توصیه لر حاد قانلاشان بعضی آداملارا دا دئییلیر. اریتروپوزوس قوزغاتماسی ایسه یالنیز آغیر آنمیا ایله یاشایانلاردا توصیه اولونور.

آنئمیا، دونیا اهلی نین اوچده بیرینده اولان قانین ان چوخ گؤروشلو ناخوشلوغو دیر. دمیر آزليق آنئمییاسی ۱ میلیارد نفرین اوستونه چاتیب. ۲۰۱۳-جی ایلده دمیر کمیسی سببینه گؤره آنمییا ۱۸۳۰۰۰ نفرین اؤلومو ندن اولدو. بو، قادینلاردا، بویناشلاردا، اوشاقلاردا و قوجالاردا داها چوخ گؤروشیر. ** طبي باخيملارين خرجلریني آرتيرار و ائش قابليتينين آزاليغي ندن اولور. آدین کؤنول یونانی دان آلینمیش دیر:  anaimia، "قانین یوخلوغوندان" و ἀν- an-, "یاشامامام" و α ⁇ μα haima، "قان" معناسینی دئییر.

## قایناقلار:
هیدتوشی ناکاتا

بیر ژاپونلی فوتبال اویونچوسوی دیر.
## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلاری

* 
* 
* 
* 
* Hidetoshi Nakata at the Japan National Football Team Database
* 
* 
* Career profile and stats at FootballDatabase.com
* Player profile at official فیفا دونیا کاپی ۲۰۰۶ site
* Hidetoshi Nakata Revealed, on CNN.com 

بؤلمه:۱۹۷۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۹۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۰۱ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۰۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۰۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۰۵ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:ا.اس. رم کولوبونون اویونچولاری

بؤلمه:بولونیا کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بولتون واندررز کولوبونون اویونچولاری

بؤلمه:فیورنتینا کولوبونون اویونچولاری

بؤلمه:پارما کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:پروجا کولوبونون اویونچولاری
ویرتوال نومارا

**ویرتۇال نۇمارا** (اینگیلیسجه: Virtual number) آنلاین اوْلاراق یارادیلان و ایستیفاده‌چیلره فیزیکی بیر خط چکمه‌دن ایستیفاده ائتمگه ایمکان وئرن اینکیشاف ائتمیش بیر تکنولوژی دیر. ویرتۇال نۇمارا زنگلری قبول ائدیر و گؤندریر.

## قایناقلار
اپیلئپسی/صرع

اِپیلئپسی، تکرار اِپيلئپتیک دوروملارلا تخصیص اولونان نورولوژيک ایختلاللارین یوخسا بوزوکلوگون بیر قروپودور. ایپلپتیک دوروملار، قیسمن و یا یا چوخ گیزلی اولان مودتلردن یا چوخ گوجلو لرزه لری نین اوزون مودّته قدر فرقلی بیر حادیثه لردیر. بو حادثه لر بدنی یارالانیب، بعضاً سوموکلر ده پارچالانیر. ایپلپسیدا، توْپلاملار تکرار اولماغا یانیر و، قایدا اولاراق، ایلک ندن اولماز. ایزولیته گؤره، ایپلیپسییا ایسه ایسه ایشله مه دن ایسه ایپلیپس اولماز. ایپلپسییا ایله علاقه سی اولانلار دونیانین دئییشیک ساحه لرینده فرقلی داورانیش لار گؤرولر و اونلارین دورومونا گؤره فرقلی توپلومسال سیتگما باشلاییرلار.

ایپلپتیک حمله لری نین اساسی میکانزمی، بئیینین کورکسینده بیشعوره و دوغال اولمایاننورونال فعالیت دیر. ایپلپسی نین چوخلو قضیالارین دا بو حادثه نین ندنی بیلیریک. بعضي مواریدده آغزي يارالاماسي، سلوك، آغزي تومورلاري، آغزي اينفکسياسياسياسي، يا دا دوغومدا دوغوملو نقصلار ايله بير پروسیسه گؤره باش وئرير. تانینمیش ژنئتيک جهدلر، آز بیر میقداردا داخیل اولور. تشخيص، اله بو ايشلري باشقالارين دا ايشاره ائتمه سيني سؤيله يئر. بو، بعضي يئرده بئیینین تصويرلاشماسي و قان معائناتي ائله باشلانار. ایپیلیپسی چوخ واخت الکترو اینسفالوگرا (EEG) ایله تأکید اولونور، آمما بیر دوغال تست بو دورومون ایستیفاده ائتمه یه جک.

اپیلئسی کی اولور باشقا سورونلار دا ندن اولور  باشلانان ایپلیپسییا ایسه قاباغین آلماغا مومکوندور. توْپلاملار تقریباً ۷۰% دا داوا ایله کنترل اولونور؛ آز-آز توْپالمایا قارشی دیری دارالاری دا وار. او آداملاردا کیمی دوروملارینا جاواب وئرمه یه ن، جراحی، نوروسtimولاسیون یا دا رژیمین دَییشدیرمه سینی دوشونرلر. بوتون اِپئلئپسیا کیسلری بوتون عؤمورلوک اولماز و چوخ آدام او قدر یاخشیلاشیر کی، داها دا درمانین لازیم اولمامیش.

, about 50 million people have epilepsy. occur in the developing world.from 112,000 in 1990.y is more common in older people.developed world, onset of new cases occurs most frequently in babies and the elderly.underlying causes.80,قدیم یونان دا 50%.e.Ancient Greekἐπιλαμβάνειν, .

## قایناقلار:
سۆمۆک بوشلوگو/اوستئوپوروسیس

اوستوپوروزیس، یوخسا سۆمۆک بوشلوگو سوموکلرین ضعیفله نمه سینده سوموکلرینین سینما سی خطرینی آرتیرار. بو، یاشلیلار آراسيندا سوموک سینما سینین ان چوخ غالیب ندن دیر. اَسکلر کی، چوخ واخت پوزولورلار، بؤلگه نین بؤلگه سیندهکی بؤیوک لری، آلتی قولون و بؤیوکونون سوموکلرینی قورولما. سینان سومويه جک، نورمال اولاراق علامتلر يوخدور. سوموکلر بئله درجه ده ضعیفلشیر کی، آز یا آز یا اؤزبونه شکلی باش وره بیلر. سینان سوموقدان سورا، مزمن آغری و دوغال فعالیتلر اوچون آز اولان قادیرلیغی باش وره بیلر.

اوستوپوروزیس، سوموکلری شکسته آلان خئییرلرین چوخالدیغیندا و سوموکلره توخوملار یاراتدیغی قدر آز اولماسا و سوموکو ماساسی نین ائتمه سینه سبب اولور. اَسکین ائتمه سی ایسترگونین انیق لیقلاریندان سونرا آرتیر. اوستوپوروز، آکلولیزم، آنورکسیا، هیپر تیروئدیزم، گورجوما و اووائرین جراحی ایله گؤتورولمه سی سله بیر نئچه خسته لیک و یا درمانلارین نتیجه سینده ده باش وئریر. بعضی دارالار سوموکلری ائتکیش ساییینی آرتیرار، بونلارا بعضي آکسیزیا ضد دارالار، کیمیا درمانی، پروتون پمپین مانعلر، سلیکتیو سروتونینینین تکرار آلما مانعلر و گلوکوکورتیکوسteroیدلرخیلیر. تاماکا توتماق و آز چاليشماق دا خطر فاکتورلاريدير. اوستوپوروزیس، جاوان بالغین دئییلن دن 2.5 آزلیقلا آشاغی سوموکلرینده دئییلیر. بو، نورمال اولاراق قوش انرژی ایله رئنق اشعه سی اؤسگۆرمک له اؤلچولور.

سۆمۆک بوشلوگو مخنیوینده اوشاقلیقدا دوزگون بیر رژیم و سوموکلری ائتمه لیگی آرتیران دوروملارین دن اوزاقلاشماق اوچون چالیشمالار واردیر. اوستئپوروزیسلا دوچار اولانلار اوچون سوموک سینان لارین اولماسینا چالیشمالار، ياخشي رژیم، ایدمان و دوشمه دن اوزاقلاشماقدادیر. تاماکا توتماق و الکول ائچمه مک کیمی یاشاییش طرزینی دَییشدیرمک کؤمک اده بیلر. بایفوسفونات دارالاری اوستیوپوروزیس اوزوندن اؤتن سوموکلرینه گؤره داها اؤنجه سینان لارین گله جک سوموکلرینی آزالماق اوچون فایداليدير. اوستئپوروزیسلا آمما اؤنجه سوموکلري سينيق اولمایانلاردا، داها آز اثرلي اولورلار. اونلار اؤلوم خطرئنه تأثیر وئرمه یه بنزرلر. باشقا بیر نئچه دارين دا فايداسي وار.

اوستئوپوروز ياشلار گئچن واخت داها دا چوخ ياييليرير. 50-دن چوخو و 80-دن چوخو دا 70%-ی قفقازلیلار بو مرضده یاشاییبلار. بو، قادینلاردا کیشیلردن داها چوخ گؤروشه بیلر. گئنیشلشدیرمیش اؤلکه لرده، تشخیصین یولونا گؤره، اَرلرین 2 - 8٪ و قادینلارین 9 - 38٪ سی بو مرضده یاشاییشلار. گئنیشلَنَن اؤلکه لرده ناخوشلوقلارين سايي آچيقلير. ۲۰۱۰-جی ایلده استئپوروزیس ایله آوروپا بیرلیگینده ۲۲ میلیون قادین و ۵٫۵ میلیون کیشي دوچار اولموشدور. آمریکادا ۲۰۱۰-جی ایلده ۸ میلیون قادین و ۱-۲ میلیون کئشینه اوستوپوروزیس اولوب. آغ و آسیالیلار داها چوخ خطرده دیرلر. "آستئوپوروز" سؤزو "پوروست سوموکلر" اوچون يوناني سؤزجوکلردن آلینمیش دیر.

## قایناقلار:
اریزیپلاس/قیرمیزی شیشمه

اریزیپلاس دَرّینین بیر بؤلومونون، اؤزللیکله دَرمین و اۆزۆنده لئمفاسین بیرینجی سی نین اینفئکسییاسین دَرسیپلاسی دیر. علامتلرین دن بیری، قالخینمیش بیلینن ، قیرمیزی جوش، تب، . قيزديرما و ناراحاتليق اولار. آياقلار و اۆزلر چوخ واخت بو سورونا قاتشیریلیر.

چوخدا ایسه ایسه ایشلرین چوخو ایسه ایلک گروه ای ایله ایشله نیلیب، آمما بعضاً ایسه ایندیکی دؤورده ایشلر C و یا G گروه لریندن ایشله نیر. دیگر خطر فاکتورلاری دا گۆونلیک نین ضعیفلشمک، کؤکلوگی و لیمفیدم دیر. موعاینه عمومیتله گؤرونوشونه گؤره اولور. اریسیپلاسی سیلولیتین بیر نؤعیدیر. او، باشقا شکللردن داها چوخ قالديرماسی و ساحه سینده فرقلی دیر.

درمان عمومًا 10-14 گونلوک آغزی ایله آنتی بیوتیکلرله باشلاییب. NSAID، پاراسیتامول (آسیتامینوفن) و یخچاللار ناآرامییتی ایله یاردیملی دیر. اریسیپلاسا نسبتاً چوخ یاییلیر. چوخ جاوان و بؤیوکلر داها چوخ بو اثرلره دوشیرلر. بو سؤز يونانيجه دن "قیرمیزی دری" دئمکدن اریسیپلاس (ἐρυσίπελας) دیر.

## قایناقلار: