علی شمیده

**علی شمیده** (تام آدی: علی اسماعیل اوغلو شمیده؛ 1915، انز‌لی، گیلان اوستانی – 1997، باکی) — آذربایجانلی شرق‌شوناس عالیم، ترجومه‌چی، فدائی، 21 آذر حرکاتی‌نین ایشتیراکچیسی.

آذربایجان دئموکرات پارتیياسی‌نین میيانا ویلايت کومیته‌سی‌نین صدری و میيانا فدائی‌لری‌نین رهبری اولوب. آذربایجان میللی حؤکومتی قورولدوقدان سونرا باش ناظر میر جعفر پیشه‌وری‌نین کؤمکچی‌سی و آذربایجان دئموکرات جاوانلار تشکیلاتی‌نین مرکزی کومیته‌سی‌نین رياست هئيتی‌نین عضوو اولوب.

آذربایجان میللی حؤکومتی داغیلدیقدان سونرا موهاجیرت ائدیب و آذربایجان میللی آکادئیمییاسی‌نین شرقشوناسلیق اینستیتوتوندا فعالیت گؤستریب.

## حیاتی
علی اسماعیل اوغلو شمیده 1915-جی ایلده انز‌لی شهرینده آنادان اولوب. 1931-جی ایلین اولینده ایران کوممونیست پارتیياسی‌نین گیزلی تشکیلاتی‌نین عضوو اولوب. ائله همین ایلده حبس اولونوب و 10 ایل حبس جزاسینا محکوم ائدیلیب. 3 ایل رشتده، 7 ایل ایسه تهراندا حبسده ساخلانیلیب. حبسدن آزاد اولوندوقدان سونرا عومورلوک اصفهان شهرینه سورگون اولونوب. سورگونده اولدوغو مدتده «روسباف» توخوجولوق فابریکینده ایشله‌يیب.
1941-جی ایلین آوقوست سئنتيابر آيلاریندا بریتانیيا و ائس.ائس.ائری قوشونلاری ایرانا داخیل اولدولار. 1941-جی ایل سئنتيابرین 17-ده رضاشاه تاختیندان ایمتیناع ائده‌رک ایرانی ترک ائتدی. بوندان سونرا اؤلکه اراضی‌سینده حبسده اولان سیياسی محبوسلار آزادلیغا بوراخیلدیلار و موختلیف سیياسی تشکیلاتلار يارانماغا باشلادی. علی شمیده ده بو دؤورده اصفهاندان تهرانا گلیب و توده پارتیياسینا قوشولوب. پارتیيايا قوشولدوقدان سونرا سیياسی فعالیت گؤسترمک اوچون اصفهان شهرینه گؤندریلیب. 1943-جو ایلده تهرانا چاغیریلاراق بورادا «ظفر» قزئتینده فعالیت گؤسترمه‌يه باشلايیب. 1942–1945-جی ایللرده دئموکراتیک قزئت و ژورناللاردا مقاله‌لرله چیخیش ائدیب و روس کلاسسیکلری‌نین اثرلری‌نین ترجومه‌سی ایله ده مشغول اولوب. توده پارتیياسی‌نین بیرینجی قورولتايیندا نوماینده‌‌ کیمی ایشتیراک ائدیب و ایجرایه کومیته‌سی‌نین کاتیبی تعیین اولونوب. 1945-جی ایلده پاریسده کئچیریله‌جک بیرینجی عومومدونيا همکارلار اتفاقی‌نین کونفرانسیندا ایشتیراک ائتمک اوچون نوماینده‌‌ سئچیلیب. کونفرانسا گئدرکن حبس اولونوب. حبسینه اعتراض ائتمک اوچون آجلیق آکسیياسینا باشلايیب. 120 ساعت داوام ائدن آجلیق آکسیياسیندان سونرا حبسدن آزاد ائدیلیب.

1945-جی ایلده آذربایجان دئموکرات پارتیياسینا عضو اولدوقدان سونرا 21 آذر حرکاتیندا ایشتیراک ائدیب. میيانا فدائی‌لرینه رهبرلیک ائدیب و آذربایجان دئموکرات پارتیياسی‌نین میيانا ویلايت کومیته‌سی‌نین صدری اولوب. 1324-ده آذر آیی‌نین 21-ده آذربایجان میللی حؤکومتی قورولوب. میر جعفر پیشه‌وری میللی حؤکومتین باش ناظری، تاغی شاهین و علی شمیده ایسه اونون کؤمکچی‌لری سئچیلیبلر. آذربایجان دئموکرات جاوانلار تشکیلاتی‌نین مرکزی کومیته‌سی‌نین رياست هئيتی‌نین عضوو اولوب.

1946-جی ایل دئکابرین 5-ده میيانا ایستیقامتینده هوجوم ائدن شاه قوشونلاری عولام يحیی‌نین رهبرلیک ائتدییی فدائی‌لر طرفیندن داياندیریلدی. آذربایجانین موختلیف اراضی‌لریندن اینسانلار سلاحلانماق و شاه قوشونونا قارشی موباریزه آپارماق اوچون میللی حؤکومته مراجعتلر ائدیردیلر. بوندان سونرا میر جعفر پیشه‌وری‌نین رهبرلیگی ایله مدافعه‌‌ کومیته‌سی يارادیلدی. کومیته‌نین ایلک ایشی تبریزده حربی وضعیت اعلان ائدیب، «بابک» آدلی کؤنوللو دسته‌لر ياراتماق اولدو. کؤنوللو دسته‌لره ایلک ائتاپدا 600 نفر عضو اولدو. بوندان سونرا پیشه‌وری يئنی‌دن حربی دستک اوچون سووئت اتفاقینا مراجعت ائتدی. لاکین بو ایسته‌يی ده جاوابسیز قالدی.

1946-جی ایل دئکابرین 11-ده آذربایجان ايالت انجمنی قان تؤکولمه‌سی‌نین قارشیسینی آلماق مقصدیله قیزیلباش خالق قوشونلارینا و فدائی دسته‌لرینه شاه قوشونلارینا قارشی مقاومت گؤسترمه‌مک و دؤيوش مئيدانلارینی ترک ائتمک حاققیندا امر وئردی. ائله همین گوندن اعتباراً، ایران اوردوسو ایری شهرلره گیرمزدن اول بو شهرلرده اربابلارین قولدور دسته‌لری ائله‌جه ده مولکی گئيیملی ژاندارمالار قیرغینلار تؤرتمه‌يه باشلادیلار. بو دسته‌لر تهران رادیوسو طرفیندن «ایران وطن‌پرست‌لری» آدلاندیریلیردیلار. دسته‌لرین اساس مقصدی دئموکراتلارین محو ائدیلمه‌سی و شاه قوشونونون شهرلره گیریشینی تأمین ائتمک ایدی. تبریز و آذربایجانین دیگر شهرلری تالانا و قیرغینلارا معروض قالدیلار. آذربایجان میللی حؤکومتی سقوط ائتدی.  1946-جی ایل دئکابرین 14-ده آمئریکا و بؤيوک بریتانیيا طرفیندن دستکله‌نن ایران اوردوسو تبریزه داخیل اولدو. بوندان سونرا دا قیرغینلار و تالان داوام ائتدی. مین‌لرله اینسان حبس اولوندو، سورگون ائدیلدی. باش وئرن قیرغینلاردا ADF عضولری، فدائی‌لر ائله‌جه ده تانینان شاعرلردن علی فطرت، سعدی يوزبندی، جعفر کاشیف و محمّدباغیر نیکنام قتله يئتیریلدیلر.

### آذربایجان میللی حؤکومتی داغیلدیقدان سونرا
آذربایجان میللی حؤکومتی داغیلدیقدان سونرا علی شمیده قوزئی آذربایجانا موهاجیرت ائدیب. 1947–1953-جو ایللرده آذربایجان دئموکرات فیرقه‌سی‌نین مرکزی کومیته‌سینده فعالیت گؤستریب و ADF-نین اورقانی اولان «آذربایجان» قزئتی‌نین رئداکتورو اولوب. 1953-جو ایلده باکیدا آذربایجان دئموکرات فیرقه‌سی‌نین مرکزی کومیته‌سینه سئچیلن 15 نفردن بیری اولوب. 1953-جو ایلدن علمی فعالیتله مشغول اولوب. 1958-جی ایلده «ایران خالق پارتیياسی‌نین رهبرلییی ایله ایراندا فهله و همکارلار اتفاقی حرکاتی (1941–1946)» آدلی دیسسئرتاسیيانی مدافعه‌‌ ائده‌رک تاریخ علم‌لری دوکتورو آدینی آلیب. سونراکی ایللرده آذربایجان علم‌لر آکادئمیياسی‌نین شرق‌شوناسلیق اینستیتوتوندا فعالیت گؤستریب.

1997-جی ایلده باکی‌دا وفات ائدیب.

## قایناقلار

## ادبیات

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

بؤلمه:۱۹۹۷-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:آذربایجان دموکرات فیرقه‌سینین عوضولری