open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
موناکو

**موناکو پرِنسلیگی** اوروپادا دؤولت. رسمی آدی موناکو پرِنسلیگی‌دیر. ساحه‌سی ۱،۹۶ کیلومتر موربع دیر. بو دؤولت دونیادا فرانسه دیللی ان کیچیک اراضی ساییلیر. اؤلکه‌یه ایکینجی آلبرت باشچیلیق ائدیر.

## تاریخ

## سیاست

## جغرافیا

## ایقتیصاد

## توپلوم بیلیمی

### جمعیت

### دین

### دیل

## فرهنگ

### چالغی

### ایدمان

## بیلیم

### اؤیرتیم

## گؤرونتولر

## بیرده باخ

## قایناقلار

## گؤرونتولر

File:Flag of Monaco.svg
Image:Flag of Monaco.svg
Image:LocationMonaco.svg
Image:Monaco-CIA WFB Map.png
Image:Casino_2005.jpg
Image:Casino_von_Monaco.jpg
Image:Casinò - panoramio.jpg
Image:Fürstenpalast_Monaco.jpg
Image:Monaco,_palace.jpg
Image:Palace Monaco.jpg
Image:Palais de Monaco.jpg
Image:PdMúnegu1.JPG
Image:PdMúnegu3.JPG
Image:panorama_schloss_monaco.jpg
Image:Fuerstenpalast_Wache.jpg
Image:Hotel Paris Monaco.jpg
Image:Stadion_von_Monaco.jpg
Image:MonacoOceanographicInstitute-SeawardView.png
Image:Kathedrale_monaco.jpg
Image:Stade Louis II.JPG
Image:Monaco_aerial_view.jpg
Image:View on Monacoville.JPG
Image:Monte Carlo.jpg
Image:Monte Carlo b.jpg
Image:Monaco.jpg
Image:Monaco_Fontvieille.jpg
Image:Monacoc1890.jpg
Image:Monaco1.jpg
Image:Monaco2.jpg
Image:MonacoView.jpg
Image:F1_Monte_Carlo.jpg
Image:Monte_Carlo_Alternate_View.jpg
Image:Monaco city and harbour.jpeg
Image:Whole Monaco.jpg
Image:PdMúnegu2.JPG



بؤلمه:اوروپا باشکندلری
بؤلمه:موناکو
بؤلمه:فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:ایتالیاجا دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:Monaco
بؤلمه:Capitals in Europe
بؤلمه:City-states
بؤلمه:فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:Massalian colonies
بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
بؤلمه:Member states of the Organisation internationale de la Francophonie
بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:Port cities of the Mediterranean Sea
بؤلمه:Principalities
بؤلمه:رومانس اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:۱۲۹۷ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
بؤلمه:Christian states
بؤلمه:غربی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:Axis powers
مونتینیقرو

**مونتینیقرو**، اوروپانین گونئی‌دوغوسوندا و آدیریاتیک دنیزینین یانیندا یئرلشن بیر اؤلکه‌دیر. مونتینیقرونین باشکندی ایله ان بؤیوک شهری پودیقوریتسادیر.

## آد

## تاریخ

### ایلک چاغ

### اورتا چاغ

### عثمانلی دؤنمی

### باغیم‌سیزلیق

### مونتنقرو شاهلیغی (1910–1918)

### یوقوسلاوی شاهلیغی

### ایکینجی دونیا ساواشی

### باغیم‌سیزلیق

## جغرافیا

## سیاست

### سیمگه‌لر

### اوردو

### اداری بؤلونوش

## ایقتیصاد

## توپلوم بیلیمی

### جمعیت

### دین

### دیل

## بیلیم

### اؤیرتیم

## فرهنگ

### ایدمان

### یئمک

### بایرام‌لار

## گؤرونتولر

## بیرده باخ

## قایناق‌لار

## ائشیک باغلانتی‌لار

## گؤرونتولر


Image:Flag of Montenegro.svg
Image:Coat of arms of Montenegro.svg
Image:Podgorica_Coat_of_Arms.png
Image:Coat of Arms of Ulcinj.svg
Image:Coat of Arms of Bar.png
Image:Montenegro-map.gif
File:Perast.jpg
File:Budva december.jpg
File:Budva Montenegro (August).jpg
File:Budva old town.jpg
File:Sveti Stefan.JPG
File:Herceg Novi overview.JPG
File:Plav.jpg
File:Ulcinj003.JPG
File:Old Kotor.jpg
File:Budva, kula.jpg
File:Kula citadele u Budvi.jpg
File:Budva,citty wall.jpg
File:Citadela in Budva.jpg
File:MN, Ulcinj 042.jpg
File:Kotor.bastion.JPG
File:Pierre Mortier - Golfo di Cattaro.jpg
File:Stari bar town walls.jpg
File:Aqueduct stari bar.jpg
File:MN, Ulcinj 045.jpg
File:MN, Ulcinj 044.jpg
File:MN, Ulcinj 046.jpg
Image:Coast of Montenegro, sunset..jpg
Image:A1 coastsofmontenegro.JPG
Image:Kotor, Montenegro, Boka Kotorska.jpg
Image:Sv stefan 1b.jpg
Image:St. Nicolas 3.jpg
Image:St. Nicolas, Budva MNE.jpg
Image:Kotor area Our Lady of the Rocks.JPG
Image:Kotor Bay - St George Island.JPG
Image:Mamula Island2 by Klackalica.jpg
Image:Buna-muendung.jpg
Image:Jaz beach 13.jpg
Image:Slovenska Beach in Budva, Montenegro aa.jpg
Image:Mogren b5.jpg
Image:Ada bojana plaza.jpg
Image:Ulcinj - Mala Plaza.jpg


بؤلمه:موْنتنقرو
بؤلمه:ناتو اؤلکه‌لری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:ایسلاو اۆلکه و بؤلگه‌لر
بؤلمه:صیربجا دانیشان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:مونتینیقرو
بؤلمه:بالکان اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:۲۰۰۶ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:۲۰۰۶ - جی ایلینده مونتینیقرو اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:ایسلاو اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:اوروپانین جنوب‌شرقی اؤلکه‌لری
بؤلمه:جنوبی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
مونوكا رصدخاناسی

مونوكارصدخاناسی (اینگلیسجه:Mauna Kea Observatory)امریكادا هاوایی جزایریندا یئرلشیب‌دیر. بو رصدخانانین تلسكوبلاریندان كك وسوبار وجمینای تلسكوپین آد آپارا بیلریك.

## قایناقلار
*  رسمی وبی
* رصدخانا وب کمی
ميرآباد

## میر آباد
(تورکجه: میراوا) سولدوز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی سولدوز بخشینه تابع اولان کند دیر.

## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 345(72عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه دیرلر.

## گؤرمه لی یئرلر
بو کندین سیدلر قبری واردیر کی سولدوز جاماعاتینین آراسیندا "میراوا اوجاغی" آدلانیر و "قائمی" عائیله سینین جدی دیر، هابئله بو کندین اورتاسیندا بیر قدیم تپه واردیر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
مکای، کوئینزلند

**مکای** اوسترالیانین کوئینزلند اوستانی‌نین دوغو ساحل بؤلگه‌سینده یئر‌لشن بیر

شهردیر. بۇ شهرین ۲۰۱۵ ساییم‌لارینا گؤره ۱۲۰۰۰۰ نفر جمعیتی واردیر.

## قارداش شهرلر
مکای شهری‌نین قارداش شهرلری:
*  Kailua Kona, Hawaii, آمریکا 4 January 1966 دن
*  ماتسورا, ژاپون 22 July 1989 دن
*  هونیارا, سلیمان آدالاری 5 July 1995 دن
*  یانتای, چین 15 November 2012 دن

## نوْت‌لار

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
* 

## بیرده باخ
* اوسترالیا شهرلری‌نین لیستی

## ائشیک باغلانتی‌لار
* کوئینزلند بیلیم‌یوردونون مکای شعبه‌سی
* مکای بؤلگه‌سی
* مکای رسمی سایتی
* مکای بندری



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
مک‌کوری گؤلو

**مک‌کوری گؤلو** اوسترالیانین یئنی گونئی ولز اوستانی‌نین هانتر بؤلگه‌سینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۶۴۸ کم مساحت ایله ۱۸۹,۰۰۶ نفر جمعیتی واردیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
* 

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار
* مک‌کوری گؤلونون رسمی سایتی
* مک‌کوری نقشه‌لری 



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
میاوق (اورمو)

**میاوق** کندی(میاوا کندی) اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و بکشلو قصبه‌سی نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقئع
میاوا اورمونون دوغوسوندا یئرلشیب‌دیر.

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 2049 نفر اهالی سی و 548 عائیله سی وار. بو کندین بوتون اهالی سی تورک و سوننو دیرلار و آذربایجان تورکجه سی ایله دانیشیرلار.  
## ایقتیصادیات
آلما ، اوزوم و بادام کندین اصلی محصول لاری دیر.

## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:بکیشلو چای قصبه‌سی
بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
میدانلار

**میدانلار** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين هوراندبولومو نده اولان دودانگه قصبه سی  نده يئرلشيب .  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  80نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
میدیات

**میدیات** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۵۳٬۲۵۸نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
میران شاه

**میرنشاه** یا دا **امیران شاه** - میرزاجلاالدین امیران شاه تمیرلی (۸۱۰- ۷۹۹ ق / ۱۴۰۸-۱۳۹۶ م) تمیرخان اوغلی آذربایجان‌ین و ایران‌ین قدیم شاهی. 
## تمیرخان و آذربایجان
تمیرخان قاراباغی قافقاز دان قوشون گتیریب و آلدی و قاراباغدا آق‌قویونلولار اونا یاردیم اولدولار و اونون قوشونو چوخ تئز قراقویونلولاری مغلوب ائتدی و آذربایجان، آنادولو، قفقاز، شام و عراق کی او زمان قرایوسوف قراقویونلونون الیندیدی، اونلارین الینه دوشدی . تمیرخان سمرقنده قاییداندا اؤز اوغلی امیرن شاهی آذربایجان و تبریز شاهی ائتدی و اورانین حؤکومتین اوغلونا (امیران شاها) وئردی .

## امیرن شاه و تبریز
تبریزلی‌لر شیعه و کیسانی مسلکیدیلر آمّا تمیرلی‌لر سونّی مسلکیدی اونا گؤره بوتون مچیدلری تبریزده داغیتدیلار چون اوردا اماملارین آدین یازمیشدیلار، تمیرلی لر رشیدالدین فضل الله ایباتانی نی قبرین پوزدولار و اونی جویوتلرین قبریستانیندا قورلادیلار چون رشیدالدین فضل الله باشدا جویتویدی کی سونرالار موسلمان و شیعه اولموشدی اونا گؤره اولار شیعه اولماقی اسلامدان بیلمه دیلر و اونی جویتلر قبریستانینا آپاریب قورلادیلار. بو ایشلره گؤره تبریزده نئچه شوروش و عوصیان دوشدی و میران شاه بو شورشلری و عوصیان‌لاری یاتیتدماقدان عاجز اولدی. آخیرده امیران شاه قاراداغدا آتدان ییخیلدی و باشی سیندی و سفه‌له‌دی. بو ایشلرینه گؤره تمیرخان مرودن و سمرقنددن قوشون گتدی کی تبریزی آرام ائتسین و او تبریزین شورش‌لرین یاتیداندان سونرا میران شاهی تختدن سالدی و اونون اوغلی 'میزا ابوبکری' شاه ائتدی آمّا میرزاابوبکر و قارداشی میرزاعمر توتوشدولار و میرزاعمر کی کاساندا (قزوینده) والی اولموشدی شورش سالدی . میرزاابوبکر اونون وروشماسینا گئتدی و شکست یئدی و زیندانا دوشدی، میرزاعمر قارداشین زیندانا سالاندان سونرا تبریزی آلدی، میرانشاه دوغو طرفده شاهرخ تمیرلیه پناه آپاردی و اونون یاردیمینان گینه تبریزی آلدیلار.
 
## میران شاه و قرایوسوف
میران شاه تبریزی آلاندان سورا میرزاابابکر اونون اوغلی ایشچی اولدی و میران شاه کی آتدان ییخیلیب و مغزین الدن وئرمیشدی اونون سوزونه باخیردی آمّا قرایوسوف شیعه‌لری باتی و گونی طرفدن گتیریب و تبریزی آلدی و میران شاهی ذی القعده ۸۱۰ ق / آوریل ۱۴۰۸ میلادی ده  اؤلدوردو و تبریز گینه شیعه‌لر و قاراقویونلولار الینه دوشدی.

## قایناقلار
میراب

** میراب ** کندی (روستای میراب) گئرمی (موغان) بولگه سی نین، موران بولومو و دوغو اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
میراب کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 8 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی
* اونگوت بولومو
* باتی اونگوت قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
میرزا فضل الله مجتهد اورموی

**میرزا فضل الله مجتهد اورموی** (دوغوم:   - اؤلوم:1920م 1339 آیسل) اون‌دوردونجو عصیرده اورمیهلی عالیم. آتاسی میرزا اسداله  اورمونون عالیم لریندن اولاراق ابتدایی تحصیلاتین شهرینده آپاراندان سونرا تحصیلاتین قورتارماق اۆچون عتباتا گئتدی و ایجتیهادا چاتاندان سونرا اوز آنایوردونا قاییتدی. بیرینجی دونیا موحاریبه‌سی زامانی (۱۳۳۲-۱۳۳۶ق) عوثمانلیلار و "اتحاد اسلام" تبلیغی‌ایله مشغول اولدو و روسلار و  ائرمنیلر باشچی‌سی اولان آندرانیک و آسوری‌لر علئیهینه جهاد اعلان ائتدی. او تورکجه‌ده اؤیرتیم آپاران"خئییر یوردو" و یا "مدرسه صلاحیه" مدرسه‌سین قورماقلا تورک دیلینی مدرسه‌لرده رسمی اولماغیندا دؤنوش بیر نؤقطه‌سی یارادیبدیر. مجتهد اورموی اوزو بو مدرسه‌نی ایداره ائدیردی. او تورک دیلینده عرب الیفبا عوضینه لاتین الیفباسی ایشلنمه‌سینه‌ده فتوا وئریبدیر.

## خئییر یوردو مدرسه‌سی
خئییر یوردو مدرسه‌سی گونئی آذربایجان و ایراندا ایلک مودرن مدرسه‌لردن حیساب اولونور. بو مدرسه‌ده تحصیل دیلی و بوتون مفردات تورکجهده ایدی. فارسجا بیر یابانجی دیل کیمی هر گون بیر ساعات کیمی ماراقلانانلارا درس وئریلیردی.

## لاتین الیفباسی‌نین اوخوللاردا ایشلنمه‌سی اۆچون فتوا
مجتهد اورموری بیر فتوا ایله اوخوللاردا تورکجه‌نی عرب الیفبا یئرینه لاتین الیفباسی‌ایله اوخوماغی شرعا ایرادسیز بیلیبدیر. اونون فتواسی بئله‌دیر:

"تغییر در خط کتب یا اختیار خطی جدیدی مطلق جایز است بلا اشکال. بلکه هر گاه موجب تسهیل تعلیم و تعلم و تصحیح قرائت بشود راجح خواهد بود. اگر کسی توهم بکند که این تغییر تشبه به اهل خارجه است و جائز نیست، این توهم ضعیف است که اینگونه تشبیهات حرام نیست و الا استعمال سماور باید جائز نباشد."

## قایناقلار

بؤلمه:اورمیه‌لی عالیملر
بؤلمه:گونئی آذربایجان تاریخی
بؤلمه:مشروطه تاریخی
جلیل محمدقولوزاده

**میرزا جلیل محمدقلی‌زاده** ناخجیوان شهری‌نین تهرم کندینده ۱۸۶۶-نجی میلادی ایلده دونیایا گؤز آچیب.

یازیب اوخوماغی ناخجیوان شهرینده اؤیرنیب گورجیستانین گوری شهرینده دارالمعلمین مدرسه‌سینه گئتدی. 
آتا بابالاری خوی‌دان  اولموشلار. آتاسی محمدقولی و باباسی حیسن علی بنا خوی شهرینین باشچیلاریندان ایمیشلار.
## یاشایش

۱۹۰۴-نجی میلادی ایلده تفلیس شهرینه کؤچوب روس دیلینده  دوغو روس قزئتینده یازيچی اولدو. او بیر ناغیل **اؤلیلر** آدیندا یازدی کی چوخ ماراق قازاندی.

میرزا جلیل تورکجه، روس و فارس دیللرینی بیلیرمیش و معلم‌لیک پئشه‌سینی اؤزونه سئچمیشدی. او ۱۹۰۴دا ملا نصرالدین نشریه‌سینی نشر ائدیب و بو نشریه ایله آذربایجان و ایراندا بؤیوک اویانیش یارادیبدیر ....
اوندان نئچه نمایش‌نامه و حیکایه ده بیزه یادیگار قالیبدیر کی هر بیریسی اؤز نوبه‌سینده آذربایجان ادبیاتیندا بؤیوک تاثیر بوراخیبلار. میرزا جلیل باکی‌دا دونیاسینی ده‌ییشیبدبر. مشهور ملا نصرالدین فیلمی محمد قلیزاده‌نین اوشاقلیغی حاقدا دوزه‌لیبدیر.

ملانصرالدین قزئتینده یازدیقلارینا گؤره مرتجعلر اونونلا دوشمان اولدولار و بو دوشمانلیقدا اونو اؤلومه تهدید ائتدیلر. او تفلیس شهرینده موسلمانلار محله‌سیندن مسیحی محله‌سینه کؤچدو  کی اونو تهدید ائدنلرین الیندن قورتارسین. بیر مذهبی جوان تفلیسین قاسم کندیندن اونا بیر یازی گؤندریب و اونو پیس سؤزلرله اؤلدورمه‌یه تهدید ائتمیشدی.

۱۹۲۱-نجی میلادی ایلده شوروی اؤلکه‌سیندن ‌تبریزه کؤچدو، آمّا شوروی باشچیلاری اونو باکی شهرینه گئری چاغیردیلار. نهایت او باکی شهرینده ساکین اولدو.

## یاراتدیقلاری
*1- ایراندا حوریت
*2- ساققالی اوشاق
*3-قربان علی بیگ
*4-اؤلولر
*5-آنامین کیتابی
*6-دلی‌لر قوروسو
## یازیلاریندا

## قایناقلار
* طنز دوران مشروطه، ایراهیم نبوی

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:آذربایجان ادبیاتی
میرزا محمود اصولی

**میرزا محمود اصولی**، (۱۳۲۹-۱۲۴۷گونش هجرت ایلی) ایران‌دا یاشایان تورک بیر عاليم.

## یاشایش
**میرزه محمود**، احمد الشرع اوغلو، کئچمیش یوز ایلده اورمیه‌نین آدلیم عالیملریندن بیری‌دیر. او، ۱۲۴۷ گونش ایلینده (۱۲۸۵آی ایلی) اورمیه شهرینده دونیایا گلیبدیر. ابتدایی تحصیلاتی‌نی بو شهرده بیتیریب، عیراقا کؤچوب، یوکسک درجه ده مجتهد مقامینا ال تاپیر. سونرا یئنه اؤز آنایوردونا قاییدیب، (میرزا حسین آقا مجتهد) مسجیدینده خالقا درس وئرمه‌گه مشغول اولور. بو بؤیوک عالیم سونرالار خسته‌لنیب، ۱۳۲۹ گونش ایلی‌نین (۱۳۷۰ آی ایلی) دوندوران آیی‌ندا، اورمیه‌ده دونیادان کؤچور. بو عالیم اوصول بیلیمینده چوخ بیلیجی ایدی. 
اورمیه آدلیمی، محمود اوصولی، جیلولوق و کۆردلۆک فیتنه‌لرینده آذربایجان خالقی‌نین یول گؤستریجی‌سی ایدی. 

## اتک يازی
* سرزمین زرتشت، ص ۲۳۷
* بزرگان و سخن سرایان آذربایجان غربی، ص ۳۴۵
* اورمیه در گذر زمان، ص ۸۰۳،۸۰۲
* مفاخر آذربایجان، جلد اول، ص ۳۰۸،۳۰۷
* تذکره شبگرد، ص ۶۱

## قایناقلار

بؤلمه:اورمیه‌لی عالیملر
بؤلمه:اورمیه
میرزا‌سعید سلماسی

**سعید سلماسی** (دوغوم ۱۳۰۶، دیلمقان-اولوم ۱۳۲۷، خوی) مشروطیت بویوک لریندن دیر هابئله قاجار وقتینده اولان شاعیرلریندن بیری 1327 جی قمری ایلده خویون یاخینلیغیندا مستبدلر الیله اولدو.

## حیات
میرزا سعید سلماسی1306 جی قمری ایلده دیلمقان قدیم سلماس ولایتین اورتاسیندا دونیا یا گلمیش دیر 

جاوانلیق دا هابئله مشروطیت وقتی سلماس دا آزادلیق ایسته ین لردن اولاراق سلماسین یئنی فرهنگ قورولوش یولوندا چوخلو زحمت لر چکیب و جهاد ائتدی بیرنجی یئنی مدرسه نی سلماس شهرینده سعدیه دبستانی ادیلا قوردو.سونرالار آتا و آناسین گورمک اۆچون باکو شهرینه گئدیب و نئچه ایل اوردا قالاندان سونرا قارداشی اروج ئوف ایله بیرلیکده او شهرده مطبعه یولاسالیب ادبی ، تاریخی و اوبیری علوما مربوط اولان کیتابلاری یای دی هابئله بیلمه دیغی شئرلری ده اویرنیب ایرانا قاییدیب تبریز ده سربی یایم ائوین گتیریب رحمتلیک مشهدی محمدعلی علی مطبعه چی ایله بیرلیکده مجیدالملک توکان لاریندا قوردو مجلیس توپا باغلاناندان سونرا استانبولا گئتدی میرزا سعید 1267 جی ایلده خوی دا چای قیراغی آدلانان یئرده مستبدلر و مشروطه چیلر داواسیندا اولدی.
## آثرلر
* دیوان شعر سعید سلماسی

## بیرنمونه شعرلریندن
*|بازم توئی؟! فدای نگاه ملول تو|گل ای مدام گریه و افغان ائدن وطن
*|بازم چرا غریق خیال وتأثری؟|هر شب آخان سر شک تاًثر نه دیر، نه دن
*|بی خوابی و بی حضوری چشمان حسرتت|ائیله رلیال عشقیمی بر باد ای وطن
*|ای خسته طبیب جو، ای باغ خاطرات|ای سبز زار شوقی سوسو زدان صولان چمن
*|آهی که از درون من آید معانیش|مقصودیمیز خلاص وطن دیر وطن
*|ایام دی گذشت و صباح بهار ماست|اوغرواندا حاضر یک کی، ائدک بذل جان و تن

## قایناقلار
میشگارلی (اورمو)

**میرشیکارلی** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و تورکمان قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 376 نفر اهالی سی و 97 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
میسیو بازیل نیکتین

مسیو **بازیل نیکتین** روس قنسولو ایران دا پتروگراد دا دونیایا گئلیب سونرا دا مسکو دا و پتروگراد : عربی حقوق ، ترکی ، و فارسی اورگئنیب.. نکتین بیر بویوک جیلولوق فجایع سینین عامیل لرینن ساییلیر او بیر نجی دونیا موحاریبه سینده مارشیمون ایله گوروش ده اونان عثمانی اۆچون موحاربه ده یاردیملیق قراردادی باغلادی نیکتین ایران آذربایجانین و ایرانین تاریخین ان بویوک تحریف ائدنلردن دیر نیکتین ،مینوریسکی ایله بارابر ایران آذربایجان خالقینین تاریخینی کورد لره موصادیره ائدیب لر بو نا تای نیکتین اوز کیتابیندا اورمیه افشارلارینین حاقیندا بئله یازیر: بلا شبه نادرشاه افشار از خبوشان کرد بوده و بلا استثنا نادرشاه افشار کرد بوده و اسم افشاری را به آن جهت به خود بسته که سلطنت از اتراک بوده است.
آمّا تاپیلمیش سند لر اونجه گوستریر کی نادیرشاه بلا شبه تورک دیر ابیورد دا تورکی ایله کتیبه لری و همچین حضرت علی نین (ع) ایوانیندا نجف ده تورکی ایله اوز شعری هامیسی اونون تورک اولماق نیشانه لری دیر 
## قایناقلار


بؤلمه:روسیه‌لی دیپلوماتلار
میصر هرملری

بندانگشتی|جیزه هرملری
**هرملر** یوخسا عربجه: الاهرام-اسکی میصرده فرعونلار و باشچیلار مقبره سی.

میصریده 2008 جی میلادی ایلجه 118 هرم تانینیب. بوهرملر باشچیلارین وفرعونلارین مزاری و مقبره سیدی بو هرملر میصرین هر طرفینده گوروشور.

## قایناق

## قالری


File:All Gizah Pyramids.jpg

Image:Mastaba-faraoun-3.jpg

Image:Great Pyramid Diagram.svg

Image:Abu Rawash Pyramid.jpg

Image:Giza pyramid complex (map).svg

Image:Giza-pyramids.JPG

Image:SahurePyramid.jpg

Image:Saqqara stepped pyramid.jpg

Image:Snofru's-Red-Pyramid.jpg

Image:AmenemhetIPyramid.jpg

Image:Pyramid of sneferu Meidum 01.jpg

Image:pyramid of amenemhet hawarra 01.jpg

Image:Pyramid at Lahun.jpg

File:Al-Kurru,main pyramid.jpg

File:Nuri main pyr.northeast.jpg

File:Colosse-djéhoutihétep2.jpg



بؤلمه:میصر
بؤلمه:هرملر
بؤلمه:میصر تاریخی
بؤلمه:تاریخ
میلاس

**میلاس** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۵۱٬۳۸۶نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
میکاییل دره سی

**ميكاييل دره سي** کندی (ميكائيل دره سي) موغان بولگه سي نین، اونگوت بولومو و آشاغا برزند قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
ميكاييل دره سي كندي، 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 90 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
ناخچیوان خان سارایی

بندانگشتی
ناخچیوان شهرینده 18 – جی عصر عاید تاریخی – معمارلیق آبیده سی اولان خان ائوی شرق معمارلیق اوسلوبونا تیکیلمیش دیر. ناخچیوان خانی رحیم خانین یاشاییش ائوی اولموشدور. بینا زیرزمین دن و 8 اوست اوتاق دان ایعبارت دیر. قدیم قالا محله سینده ، مؤمونه خاتون توربه سینین 50 – 60 متر لیینده اینشاء ائدیلمیشدیر. بیشمیش کرپیجدن تیکیلمیش ، پنجره لرده شبکه اوسلوبوندان ، اوتاقلاردا دیم ناخچیوان یاشاییش ائو لرینه خاص تاخچا فورمالاریندان گئنیش ایستیفاده اولونموشدور. بینانین یوکسک تپه (خان دیکی) اوزه رینده اینشاء ائدیلمه سی اونو سون درجه زحمت لی و گؤزل گؤستریر. "عجمی سئیرنگاهی" ایستیراحت کمپلکسینه داخیل اولان و 2003 – جو ایلده اساس لی تعمیر اولونان خان ائوینده حاضیردا ناخچیوان مختار جومهوریتی دؤولت خالچا موزه یی یئرلشیر. موزئیده همچینین ناخچیوان خانلیغینین تاریخینه حصر اولونموش ایکی گوشه واردیر.
مینا کهربایی

**مینا کهروبایی**، آذربایجانلی شاعیر، قزئته‌چی و میلی فعال.

## یاشاییشی
30 شهریور 1359-جی ایلده نمین شهری­نین کندلری­نین بیرینده دوغولدو. هله بیر یاشی اولمامیشدی کی عاییله­سی ایله بیرلیک ده کرج شهرینه کؤچدولر.

مینا خانیم ایلک مکتب، اوْرتا و دیپلومانی کرج ده بیتیرندن سوْنرا، زنگان شهری­نین آزاد بیلیم یوردوندا بیلگی­سایار (کامپیوتر) موهندیس­لیگینده قبول اوْلدو، او اورادا آذربایجان میلی حرکتی ایله تانیش اوْلدو. بودا اونون یاشاییشیندا دؤنوم نوقطه­سی اوْلدو، ائله کی او آذربایجان اوغرونا چالیشمانی اؤزونه گؤره­و بیله­رک ، شهریار درنگینه اویه اوْلوب، بیر میلتچی کیمی چالیشماسینا سبب اوْلدو. ائله کی یولداشلاری ایله بیرلیکده شهریار درگیسی­نی یولا سالیب اونون سوروملو مودورو اوْلدو. دئمک اولار مینا خانیم او ایللرده زنگان شهرینده چوخلو تؤرن و سمینار دا آپاریجی­لیق ائتدی. مینا خانیم درسینی بیتیرندن سوْنرا ایبراهیم به‌ی جعفرزاده ایله آداخلاندی.

مینا خانیم حایات یولداشینا تؤردیلن چتینلیکلره باخمایاراق، اونون او چتین گونلرینده هر زامان یانیندا اوْلدو و بیر آن اونو یالنیز بوراخمادی. 1389 ایلی­نین آبان آیی­نین اوْتوزوندا سئوگیلری­نین مئیوه­سی آیلانین دوغولماسی، حایاتلاریندا، آذربایجان، سئوگیلی و اوشاق سئوگیلرینی اوچلشدیردی. نه یازیق کی 1390-جی ایلین مهر آیی­نین دؤردونده سحر چاغی ساعات 6-­دا خوی جاداسی، قاپیلیق کندینه یاخین بیر یئرده بالاسی آیلا و حایات یولداشی ایبراهیم ایله بیرلیکده دونیادان کؤچدولر.

## شعرلریندن اؤرنک

آجیخدیم، آغلادیم

منه لایلای چالدیلار

سوسوز قالدیم، باغیردیم

منه لایلای چالدیلار

خسته‌­لیکله چیغیردیم

منه لایلای چالدیلار

اونلار- لایلای چالارکن

یوخلادیم، یوخلادیم

آغلامادیم، باغیرمادیم

چیغیرمادیم، یوخلادیم

ایندیسه

اویانماق ایسته‌سم ده اگر

یوخو گؤزلریمی باسیر

اونلار لایلای چالدیلار.

## آیلا جعفرزاده

۱۳۸۹ایلی­نین آبان آیی­نین اوْتوزوندا دونیایا گؤز آچدی و آتا ـ آناسی ایله بیرگه بۇ  دونیایا گؤز یومدو. آناسی مینا خانیم کهروبایی، آتاسی ایسه ایبراهیم به‌ی جعفرزاده ایدی.

## قایناقلار


## قایناق‌لار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
نادیر قیشلاقی

** نادیر قیشلاقی ** کندی (روستای نادر قشلاقی) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و باتی اونگوت قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
نایر قیشلاقی کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 10 نفر اهالی سی وار. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان بولگه سی
* اونگوت بولومو
* باتی اونگوت قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
نارلیجا

**نارلیجا** تورکیه جمهوریتی نین  بیر بیوک شهری دیر. بو شهرین ۲۰۰۹ اینجی ایلد ۱۴٬۰۵۸نفر اهالیسی وارمیش.

## قایناقلار
تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
میناره مسجیدی

بندانگشتی
**میناره مسجیدی**، اورمیه‌نین ایمام خیابانیندا یئرلشن تاریخی بیر مسجید. حاجی‌علی‌يارخان ایله حاجی‌يدالله‌خان اميرنظمی افشار، اورمیه‌نین خانلاریندان، بوُ مسجیدی قاجار زامانی تیکدیریب‌لر. میناره مسجیدی سردار مسجیدیندن آز آراسی اوْلاراق، امیرنیظامی محله‌سینده هیدایت مدرسه‌سی‌نین یاپیشیغیندا یئرلشیب‌دیر. حاجی‌علی‌یارخان مسجیدین ایلک تیکینتی‌سی‌نی تیکدیره‌رک، ۱۳۲۸ ق.ه ده حاجی‌یدالله‌خان اوْنو مرمّت ائدیبدیر. میناره مسجیدی‌نین گۆنبزی اوْلمایاراق، تکجه بیر میناره‌سی واردیر. مسجیدین ساحه‌سی ۴۵۰ مِتیر دیر.
## قایناقلار
ناری (اورمو)

**ناری** کندی اورمو بولگه‌سینین، سیلوانه بولومو و مرگور قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 308 نفر اهالی سی و 57 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
نارنجی (سایت)

**نارنجی** بیر فارسجا خبر سایتی اولاراق، 1386 -جی گونش ایلینده علی اصغر هنرمندین الیله آچیلدی.بو سایتین یییه‌سی و باش یازیچیسی ایسه علی اصغر هنرمند دیر.

بو سایت 1393  - نجی گونش ایلی‌نین خرداد آیی‌نین 25 ده سوزگچلندی (فیلتر اولدو).

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی لار
* آنا یارپاغی 

بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
ناصرالدین‌شاه قاجار

**ناصرالدین شاه** **قاجار** و یا شاهلیقدان قاباق **ناصرالدین میرزا**، (دوغوم:۱۲۱۰-اونجو گونشلی ایلین قوراپیشیرن آییسینین ۲۵-اینجی گونو، تبریز – اؤلوم:  ۱۲۷۵-اینجی گونشلی ایلین گولن آییسینین ۱۲-اینجی گونو، رئی) قاجارلارین دؤردونجو شاهی ایدی. ناصرالدین شاه، قاجار شاهلارینین آراسیندا هامیدان چوخ شاهلیق ائتدی و ۵۰ ایله یاخین اونون شاهلیغی‌نین اوزونلوغویدو.

ناصرالدین شاه نچه لَقَبه معروفیدی، او جومله‌دن:

**«عالم قیبله‌سی»** و یا **«قبلهٔ عالم»**، **«سولطان صاحبقران»**، **«شاه بابا»**، **«آتا بیگ»**، **«خاقان آتا»** و بوجور بیر لقبلره صاحیب‌ایدی، ترور اؤلندن سونرا دونیاسین دئییشدی و **«شهید شاه»** لقبینه معروف اولدی.

ناصرالدین شاه، محمدشاه قاجارین اوغلویدو و محمدشاه دان سونرا شاهلیق تختینه چیخدی.

## یاشامی

ناصرالدین شاه قاجار، ایلک شاهیدی کی خاطراتین اؤز قلم‌ایله یازماقا باشلادی و همچنین ناصرالدین شاه قاجار ایلک ایرانلی پادیشاهیدی کی هیئت حاکمه‌نین رأس‌ینده فرنگین و غربین مدنیّت و تکنولوژی سینی گؤرمک اۆچون مودرن اوروپایا عازم اولدی.

## قالری


Image:Nāser al-Dīn Schah.jpg
Image:Nasseraldinshah3.png




File:Naser al-Din Shah by Abul Hasan Ghaffari 1854.jpg
File:Nasir ad-Din Nadar.jpg
File:The Shah and the British Royal Family.jpg
File:Brooklyn Museum - The Late Nasir al-Din Shah Lying in State in the Takiah Dawlat One of 274 Vintage Photographs.jpg
File:Nasser ed-Din Shah Funerals 1896.jpg
File:Naser al-Din Shah's tomb stone.jpg
File:Nasser-ed-Din Shah.jpg
File:Brooklyn Museum - Mozaffar al-Din Shah Enthroned One of 274 Vintage Photographs - Antoin Sevruguin.jpg
File:1882 Iran Yv40.jpg



## قایناقلار

بؤلمه:قاجار تاریخی
بؤلمه:قاجار شاهلار
بؤلمه:۱۸۳۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۸۹۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:Murder in 1896
بؤلمه:19th-century monarchs of Persia
بؤلمه:Monarchs of Persia
بؤلمه:Murdered Persian monarchs
بؤلمه:Deaths by firearm in Iran
بؤلمه:People murdered in Iran
بؤلمه:People of the Persian Constitutional Revolution
بؤلمه:People from Tabriz
بؤلمه:Assassinated Iranian politicians
بؤلمه:People of the Anglo-Persian War
بؤلمه:Recipients of the Order of the White Eagle (Russian)
بؤلمه:Grand Croix of the Légion d'honneur
بؤلمه:Knights of the Garter
بؤلمه:Recipients of the Order of Saint Stanislaus (Russian)
بؤلمه:Recipients of the Order of the Black Eagle
بؤلمه:Grand Crosses of the Order of the Red Eagle
بؤلمه:Recipients of the Order of St. Alex
ناظم‌آباد

ناظم‌آبادکندی دوغو آذربایجان اوستانی نین اهر بولگه سی نین مرکزی بولومو نده اوْلان قیشلاق قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۲۵۰نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
ناماز

**ناماز** بیر سیرا دینلرده یاسالانمیش عیبادت و تاپینما بیچیمیندن‌دیر.

## سؤزجوگون کؤکو
### تورکجه
کؤکونونو تورکجه بیلنلر، اونو *نوْم* سؤزجوگویندن آلینمیش بیلیرلر کی آنلامی دین، شریعت و یوْل اوْلور. بۇ سؤزجوک دیوان-لغات‌الترک‌ده ایشلنمیش‌دیر: "بۆتون دینلره وئریلن آد، ‹تنگری نوْمو›".

### فارسجا
بو سؤزجوگون کؤکون فارسجا، *نمیدن* فعل‌یندن آلینمیش بیلیرلر کی آنلامی اگیلمک، بئلینی اَیمک و تعظیم ائتمک اولور.

### سانسکریتجه
سانسکریتجه کؤکونو سانانلار، اونو *ناماسته*دن (هیندجه: *नमस्ते*، آنلامی: سلام) آلینمیش سؤزجوک بیلیرلر.

## ناماز دینلرده
### ایسلام
ایسلام‌دا ناماز مۆستحب و یا واجیب اولور. گؤنده‌لیک واجیب نامازلار ۱۷ رکعت‌دیر. نامازی موسلمانلار قیبله‌یه ساری کی مکه‌ده یئرله‌شیب‌دیر قیلارلار. ناماز تکجه یا بیرلیکده قیلینا بیلینر.

نامازدا اول رکعت‌ده حمد سوره‌سی و ایکینجی رکعت‌ده توحید سوره‌سی یوْخسا باشقا سوره اوخویارلار. هر رکعت‌ده، ۲ سجده و بیر روکوع اولار. ۲-جی رکعت‌ده بیر قونوتون اوْلماسی دا مۆستحب‌دیر. نامازین ایشلری ایسلامین فیرقه‌لرینده بیر آز فرقلی‌دیر. ناماز سؤزجوگو  و اوندان آلینمیش سؤزجوکلر قرآن کریم‌ده ۹۹ سفر گلیب‌دیر. *صلاة*ا اۆچ آنلام یازیرلار:
# *صل* کؤکوندن کی آنلامی شرابی سۆزمه و بیر دۇرۇ مادّه چیخارتماغا دئییلیر.
# *صلی* کؤکوندن کی آنلامی اوْتدا یاندیرماق اولور.
# *وصل* کؤکوندن کی آنلامی باغلاماق و ایلگیله‌مک اولور.

شریعته گؤره مۆسلمانلار گۆنده بئش واخت واجیب ناماز قیلمالی‌دیرلار. بۇنلار سحر نامازی، ناهار نامازی، ایکیندی نامازی، آخشام نامازی و گئجه نامازی‌دیر.

### زردۆشت‌لوک
زردوشتلوکده گۆنده بئش واخت ناماز قیلینیر. زردوشتلولر نامازدا بۇ شرطلری رعایت ائتمه‌لی‌دیرلر: پالتارین پیسلیک‌لردن تمیز اوْلماسی، مخصوص پالتارلارین گئیمه‌سی، دستناماز آلماق (الی دیزکدن بارماقلارین اۇجوناجا، اۆزو قۇلاقلارین آرخاسیندان چنه و باشین اوْرتاسیناجا و آیاغی اۆچ مرتبه یۇماق)، ناماز یئری‌نین پیسلیک‌لردن تمیز اوْلماسی، ناماز یئری‌نین غصب اوْلماماسی. هابئله ناماز ایشیغا ساری (گۆنش، آی، چیراق، اوْد) قیلینیر. زردوشتلوک نامازیندا روکوع و سجده ده واردیر. گۆنوموزده بئش چاغ نامازی عۆمۇماً موبدلر قیلیرلار و زردوشتلولرین چوْخو ساده‌جه سحر-آخشام دۇعالارینی اوْخویورلار.

### مسحیحیت
### یهودیت
## بیرده باخ

*ناماز (ایسلام)

## قایناق‌لار

## باغلانتیلار

بؤلمه:دینی ترمینولوژی
ناناس (اورمو)

**ناناس** — () غربی آذربایجان اوستانینین، اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بؤلومونون دول قصبه‌سینده کند.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۵۹۵ نفر یاشاییر.(۱۹۳ عائیله).
## ایقتیصادیات
اهالیسی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.
## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی کورد و سوننو شافعی موسلمان‌دیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
نریمان

** نریمان** کندی موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و دوغو اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
نریمان کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 157نفر اهالي سي وار. بۇ كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
نجف قولو قیشلاقی

**نجف قولو قیشلاقی** کندی (نجفقلی قشلاقی) گئرمی (موغان) بولگه سی نین، مرکزی بولومو و قوزای اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
نجف قولو قیشلاقی کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا 348 نفر اهالی سی وار. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار. 
## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
نصف راه

**نصف راه** یا **جهاد دورد یولی** تبریز شهری‌نین ان بؤیوک و دیرلی و تاریخی محله‌لریندن بیری دیر.

## قایناقلار

*شهرمن تبریز خامامچی بهروز

بؤلمه:تبریز محله‌لری
نصیبین

**نصیبین** تورکیه جمهوریتی نین  بیر بیوک شهری دیر. بو شهرین ۲۰۰۹ اینجی ایلد ۸۳٬۸۳۲نفر اهالیسی وارمیش. 

## قایناقلار
تورکجه ویکیپدیا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
نصراوللا بَی‌لی

**نصراوللا به ي لي** کندی (نصراله بيگلو) گئرمی (موغان) بولگه سی نین، اونگوت بولومو و آشاغا برزند قصبه سی نده یئرلیشیب.
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
نصراوللا به ي لي كندي، 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 417 نفر اهالي سي وار. بۇ كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
نظام آباد

## نظام آباد
(تورکجه: نیظاموات) کندی سولدوز بؤلگه‌سی‌نین محمدیار شهرینه تابع اولان کند دیر. بو کند محمدیار شهری، فرخ زاد (تورکجه: فرقوزات)، و ساخسی تپه کندلری ایله قونشودور.

## اهالی
بو کند المهدی قصبه سی نه تابعدیر و 1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 484(177عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
نظام آباد کندینین بوتون اهالیسی تورک و شیعه دیرلر.

## گؤرمه لی یئرلر
نیظام آباد کندینین اسکی تپه سی واردیر کی ایسلامدان سونراکی دؤوره عاییددیر و 1341نجی ایل آذرین 1 ده 483 نؤمره ایله ایرانین میلّی اثرلری لیستینده ثبت اولموشدور.  
بوندان باشقا بو کندین سیدلر اوجاغی واردیر کی سولدوز جاماعاتی نذر ائدیب و اونون زیارتینه گئدیرلر. هر ایل اربعین گونونده بو اوجاقدا امام حسین(ع) تعزیه سی کئچیریلیر. بو اوجاق میربابا علوی نین مزاری دیر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
نظرآباد افتخار

**نظر آبادافتیخار** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و تورکمان قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 151 نفر اهالی سی و 33 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
نقاره‌کوب جدید

**نقاره‌کوب جدید** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین اهر بولگه سی نین مرکزی بولومو نده اوْلان قیشلاق قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۳۱۴نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
نقدی

نقدی کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین اهر بولگه سی  نین هوراندبولومو نده اولان دودانگه قصبه سی  نده یئرلشیب .  1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین  92نفر اهالیسی وارایمیش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
نقی خان بوزچلو

**نقی خان بوزچلو **، (۱۹-۲۰ نجی عصرلر) نقده شهری‌نین حاکیمی.

نقی خان بوزچلو، قاجار و پهلویلر دؤورلرینده نقده شهری‌نین حاکیمی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:اورمیه‌لی سیاستچیلر
بؤلمه:اورمیه‌لی عالیملر
بؤلمه:سولدوزلولار
بؤلمه:مشروطه تاریخی
نقلیات

**نقلیات** اینسانلارین ، یوک لرین ، سیگنال لارین و ایفورماسیالارین بیر یئردن باشقاسینا داشینماسیدیر. بۇ ایشی یئرینه یئتیرمک اۆچون نقلیات واسیطه لریندن ایستیفاده ائدیلیر. نقلیات واسیطه لری تکنیکی آوادنلیق اوْلوب داشیمادا ایستیفاده ائدیلیر. کوتله وی  حالدا داشیمالارا ایمکان وئرن نقلیات واسیطه لرینه اوتوموبیل لری ، قاطارلاری ، گمی لری ، و طیاره لری گؤسترمک اولار.

### نقلیاتا گؤره باخ
* اوتوموبیل
*قاطار
*طیاره
* گمی
## قایناقلار
ننه‌مریم کیلساسی

**ننه‌مریم کیلساسی**، اوُرمونون خیام (قدس) خیابانیندا یئرلشن تاریخی بیر کیلسا. گئچمیشلرده اؤلولری ده بوُ کیلسادا قوُیلارمیشلار. ننه‌مریم کیلساسی عصیرلر بوْیوندا نئچه دفعه مرمّت اوْلونوب‌دور. بوُ کیلسا ایندیلیکده «آشور شرق کیلساسی» دا آدلانیر و دوُنیانین ان اسکی کیلسالاریندان دیر.
## تاریخ
کیلساسین نیماسی ساسان‌لی واقتین‌دان قالیر. آشورو و مسیحی یازی‌چیلارین یازدیقلارینین اساسیندا، ننه‌مریم کیلساسی قاباقجا شؤهرت‌لی بیر آتشکده ایمیش؛ بیر گئجه اۆچ نفر زرتوشتو موبد عیبادت حالیندا، چیخی‌دا ایشیق‌لی بیر اوُلدوز گؤروب، اوْنو نیجات‌وئرنین دوْغوم علامتی ساییب، همن گئجه اولدوزا ساری (اورشلیمه ساری) گئدیرلر. مسیحی تاریخچیلرین ایناندیقلارینین اساسیندا، بوُ اۆچ نفر اورمیه‌یه قاییدیب، بیر مۆدّت‌دن سوْنرا آتشکده‌لرینی کیلسایا دؤندره‌رک مسیحیّتی تبلیغ ائدیب، همن یئرده اؤلوب و کیلسانین یاخین‌لیغیندا قوُیلانیرلار.
## تیکینتی
کیلسانین نیسبتاً بؤیوک حیطی وار. اسکی قیسمت و کیلسانین چوْخلو تیکینتی‌لری حیطی‌نین شیمالیندا یئرلشیب‌دیر. کیلسا دفعه‌لرجه مرمّت اوْلاراق مۆختلیف‌نوعلو قیلیغا چیخیبدیر.

## قایناقلار
هلان صفرعلی

هلان صفرعلی كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين هوراندبولومو نده اولان چهاردانگه قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  145نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
هلان (آذغان)

**هلان** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان آذغان قصبه سی  نده يئرلشيب.  
. 
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
همشهری آنلاین

**همشهری آنلاین** (تورکجه: ساپدال اولوشداش)، اولوشداش قورومونا باغلی بیر فارسجا خبر سایتی دیر. بو سایت اوز ایشینی ۳ تیر ۱۳۸۵ دن باشلادی و باش یازیچیسی (سردبیر) ایسه یونس شکرخواه دیر.

## ائشیک باغلانتی لار
* آنا یارپاغی 
## قایناقلار

بؤلمه:اولوشداش قورومو
بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
همه شان

**همه شان** کندی گئرمی (موغان) بولگه سی نین، موران بولومو و دوغو اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
همه شان كندي، 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 157 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
همدان

**همدان** شهری همدان اوستانینین و همدان بؤلگه‌سینین مرکزی‌دیر. بۇ شهرین خالقینین چوْخۇنلۇغۇ تۆرکلردن و فارسلاردان عیبارت‌دیر، امّا آز سایی‌دا لورلار، لکلر و یهودی‌لر ده بو شهرده یاشاییرلار. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی گۆنش هیجری ایلینده ۵۷۷٬۴۵۸ نفر اهالی‌سی واریمیش. همدان شهری همدان اوستانینین مرکزی‌دیر.

## اهالی
قایناقلارا اساساً همدان شهرینین اهالی ساییسی:
:*1929-جو ایلده: 60،000 نفر
:*1937-جی ایلده: 80،280 نفر
:*1940-جی ایلده: 103،874 نفر
:*1956-جی ایلده: 99،909 نفر
:*1966-جی ایلده: 124،167 نفر
:*1976-جی ایلده: 165،785 نفر
:*1986-جی ایلده: 272،499 نفر
:*1990-جی ایلده: 349،653 نفر
:*1996-جی ایلده: 401،281 نفر 
:*2006–جی ایلده: 473،149 نفر

### میلّی ترکیب
همدان شهری‌نین اهالی‌سی‌نین چوخونلوغو تورک کؤکنلیدیر.  شهرده اساس اهالی اوْلان تۆرکلردن و فارسلاردان باشقا، آز سايی‌دا لور و يهودی‌ده ياشاماقدادیر. 

## قارداشلیق

## شکیل



File:Tomb of Avicenna.JPG
File:Kolab square.jpg
File:Rython boz.jpg
File:Tomb of Esther and Mordechai exterior.jpg
File:A potter-Lalejin.JPG
File:Ali_Sadr_Cave.jpg
File:Mausolée Baba Taher Hamedan.jpg
File:Hamedan Jameh mosque.jpg
File:Tomb of Ester and Mordechai interior.jpg
File:Drachma Mithradates II.jpg
File:Babataher5.JPG
File:Alvand1.jpg
File:Mishan Field.jpg
File:The Canon of Medicine.jpg
File:Emamzade_abdolla-Hamedn.JPG



## قایناقلار
* Encyclopædia Iranica :Population of Hamadan city, 1929-1996: *Sources: Mojda, p. 42; National Census, Hamadan Province, 1956, 1966, 1976, 1986, 1996.*

بؤلمه:ایران اوستان‌لاری‌نین مرکزلری
بؤلمه:همدان اوستانی‌نین شهرلری
هنگروان (اورمو)

**هنگروان** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، صومای برادوست بولومو و برادوست قصبه‌سی نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 289 نفر اهالی سی و 60 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
هوای

**هوای** كندی شرقی آذربایجان اوستانی نين هوراند بؤلگه‌سینین، مرکزی بؤلومونده اولان دودانگه قصبه‌سینده يئرلشيب .  ۱۳۸۵ اينجي ايلين نوفوس ساییسی اساسيندا بو كندين  ۷۴۳ نفر اهالیسی وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:هوراند بؤلگه‌سی‌نین کندلری
هوبارت

**هوبارت** اوسترالیانین تاسمانی اوستانینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهر تاسمانی‌نین مرکزی اولاراق، 1,695.5کم مساحت ایله 217,973 نفر جمعیتی واردیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
*

## بیرده باخ
* اوسترالیا شهرلری‌نین لیستی

## ائشیک باغلانتی‌لار
* هوبارت رسمی سایتی
* تاریخی گؤرونتولر میلّی ساخلانح‌دا 
* نقشه‌لر قوقل‌مپ‌ده
* هوبارت توریسم سایتی 
* هوبارت توریسم قیلاووزو 


بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
هورو (ماکی)

**هورو (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی چایپاسار قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 78 نفر اهالی سی و 16 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
هولاکوخان

**هولاکوخان** — تولی اوغلی چنگیزخان نوه‌سی، ائلخانیلر قوروجوسو و بیرینجی سولطانی‌ایدی. هولاکوخان بغداد شهرین فاتحی دیر و عباسی خیلافتینه سون ورن اورخان یوخسا شاه اولدو . هولاکو خانین موغول اردوسی میصرنن ساوشاندا میصریلره قارشی اوتوزدولار.

## قالری


File:Prise d'Alamût (1256).jpeg
File:Khulug Khan's sige of Alamut.jpg
File:HulaguInBagdad.JPG
Image:Hulagu and Doquz-Qatun in Syriac Bible.jpg
File:Hülegü et son armée.jpeg
File:Hulagu coin.jpg
File:Hulagutamgha.png
File:Funérailles de Hülegü.jpeg



## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:ائلخانیلر ایمپراتورلاری
بؤلمه:بودایی شاهلار
هولند

**هولند** ( هولندجه: Nederland ) یا دا هولند شاهلیغی ( هولندجه: Koninkrijk der Nederlanden )هولندجه نین باتی‌سیندا یئر‌لشن بیر اؤلکه دیر. هولند دوغودان آلمانلا، گونئی‌دن بلژیکله، قوزئی ایله باتی‌دان ایسه قوزئی دنیزله قونشودور.
 بۇ اؤلکه‌نین باشکندی آمیستیردام شهری‌دیر. اما دولت له پارلمان لاهه شهرینده یئر آلیب‌دیر. بۇ اؤلکه‌نین روتیردام بندری اوروپانین ان بؤیوک بندری‌دیر.

## آد

## تاریخ

### ایلک چاغ ( 500 ایل د.اؤ )

### ژرمن‌لرله رومی‌لر چاغی ( 500 ایل د.اؤ - 410 ایل د.س)

### ایلک  اورتا چاغ ( 411 - 1000)

### سون اورتا چاغ ( 1000 - 1384)

### بورقوندی ایله هاپسبورق چاغی ( 1384–1581)

### جمهوری چاغی ( 1581–1795)

### باتاویان جمهوری ایله شاهلیق چاغی ( 795–1890)

### ایکینجی دونیا ساواشی ایله سونرا ( 1890–گونوموز))

## جغرافیا

## سیاست

### دولت

### اداری بؤلونوش

### خارجی ایلگی‌لر

### اوردو

## ایقتیصاد

## توپلوم بیلیمی

### جمعیت

### دیل

### دین

### اؤیرتیم

## فرهنگ

### اردم

### ادبیات

### چالغی

### ایدمان

### یئمک

## گؤرونتولر

Image:Flag of the Netherlands.svg
Image:Royal Coat of Arms of the Netherlands.svg
Image:Roundel of the Netherlands.svg
Image:EU-Netherlands.svg
Image:Marken_Lighthouse.JPG
Image:Florent V de Hollande.png
Image:Holbein-erasmus.jpg
Image:Hadrian VI.jpg
Image:WilliamOfOrange1580.jpg
Image:Petrus Canisius 1600.jpg
Image:Michiel Jansz van Mierevelt - Hugo Grotius.jpg

File:Grand Pensionary Johan de Witt.jpg
Image:Bol, Michiel de Ruyter.jpg
Image:Jan van Riebeeck.jpg
Image:Christiaan Huygens-painting.jpeg
Image:Jan Verkolje - Antonie van Leeuwenhoek.jpg
Image:Isabelle de Charrière - Quentin de La Tour.jpg
Image:Johan Rudolf Thorbecke portrait by Johan Heinrich Neuman.jpg
Image:Eduard Douwes Dekker - 001.jpg
File:Lawrence Alma-Tadema 1870 (2).jpg
File:Abraham Kuyper - Griffis.jpg
Image:Hendrik Antoon Lorentz.jpg
File:Piet Mondrian 2.jpg
File:JohanHuizinga.jpg
File:ICP Orchestra.jpg
Image:Wim Duisenberg.jpg
Image:Ard Schenk 2006.jpg
Image:Hermanvanveen.jpg
Image:Willem-Alexander, Prince of Orange.jpg



## بیرده باخ

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:هوْلند
بؤلمه:جرمن دیللری دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:هولند
بؤلمه:Benelux
بؤلمه:Dutch-speaking countries and territories
بؤلمه:Kingdom of the Netherlands
بؤلمه:Member states of the Dutch Language Union
بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:غربی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
بؤلمه:۱۸۱۵ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
هوپا

**هوپا** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۶٬۶۸۷نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
هویج حالواسی

**هویج حالواسی**، اوُرمیهنین سۆنّتی سوغات‌لاریندان. بوُ حالوانی پیشیرمک اۆچون، یئرکؤکونو رنده‌له‌ییب اوْجاق اۆستونه قوْیارلار. اؤزو ایله سوْیو پیشه‌ندن سوْنرا، اۆستونه دوْشاب تؤکوب و شیره یئرکؤکونون جانینا یاتیب برکیه‌نه‌جه، اوْنو قاینادارلار. اوْجاق اۆستوندن گؤتوره‌نده اوْنا جویز ایچی ده آرتیرارلار. هویج حالواسی اوُرمودا چیلله گئجه‌سینین یئمک‌لریندن دیر.

## قایناقلار
هوین

**هوین** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين هوراندبولومو نده اولان چهاردانگه قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  98نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
هیدیلی

** هیدیلی** کندی (روستای هدیلو) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و دوغو اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
هیدیلی کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 298 نفر اهالي سي وار. بۇ كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
هیندوستان

**هیندوستان** ( *Hindustān*,  *Hindostān*   — Hind + stan) — آسیانین گونئی‌اینده یئرلشن بیر یاریم‌آدا دیر. ساحه‌سی ۲ میلیون km² یاخین‌دیر. قوزئی سرحددی هیند چایی‌نین دلتاسیندان قانق چایی‌نین دلتاسینا قدر اۇزانیر. بعضاً یاریم‌آدانین اراضی‌سینه بۆتۆن فلاتی و داغلاری عایید ائدیرلر.. یاریم‌آدا هیندیستانین بؤیۆک حیسه‌سی، پاکیستان و بنقلادشین بیر حیسه‌سین اؤزۆنده بیرلشدیریر. 
غرب‌دن عرب دنیزی، شرق‌دن بنقال کؤرفزی گونئی‌دن ایسه لاکادیو دنیزی اوْنۇن ساحیل‌لری‌نی یۇیۇر. یاریم‌آدادان گونئی‌دوغوسوندا بؤیۆک سری لانکا آداسی یئرلشیر. یاریم‌آدا هیندیستان یاریم‌قاره‌سینین و هیندیستان تاواسی‌نین گونئینده یئرلشیر. 

یاریم‌آدانین گونئی نؤقطه‌سی کوْموْرین بۇرنۇدۇر.

## جاری ایشلَنمه‌سی
### هیدوستان جومهوریتی

### خالق

### دیل

## تاریخی ایشلَنمه‌سی
### شیمالی هیندوستان

### نئپال ایمپیراطورلوقونا ایشلَنمه‌سی

## بیرده باخ
## قایناقلار
واصف سلماسی

""واصف سلماسی"" ـ زين‌العابدين اوْغلو  محمدباقر، 13ـ نجو عصرین عالیملریندن دیر.

## [[تورکجه]] اثرلریندن
* جواهر الولایة؛ بۇ اثردن بیر نوسخه تبریز ملی کتابخاناسیندا ساخلانیلیر.

## قایناقلار
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک ادبیاتی
واتیکان

**واتیکان** باغیمسیز دؤولت-شهر و روم پاپی‌نین اقامتگاهی یئرلَشن روم کاتولیک کیلیساسی‌نین مرکزیدیر. باشچی‌سی پاپ‌ دیر. واتیکان شهر-دؤولتی‌نین یارانماسی ۷ ژوئن ۱۹۲۹-جو ایل‌ده امضالانمیش لاتِران آندلاشماسی ایله باغلی‌دیر. ایتالیا حکومتی ایله امضالانان «لاتران باریشی» نا اساساً، باشکندی روم شهری‌نین مونته-واتیکانو آدلانان بؤلومونده واتیکان دؤولتی یارانیب.

مساحتی ۴۴ هکتار، اهالی‌سی ایسه جمعی ۱۰۰۰ نفره یاخین اوْلان واتیکان دونیانین ان کیچیک دؤولتی ساییلیر. باشکندی واتیکان شهری‌دیر. واتیکان بوتون دؤولت آتریبوتلارینا یییه‌دیر، دونیانین اکثر اؤلکه‌لری ایله دیپلوماتیک ایلگی‌لر ساخلاییر. بمت‌نین اویه‌سی اولمایان یالنیز اوروپا دوولتی‌دیر.

واتیکان مونارشی (سلطنت) اولسادا، حاکیمیت ارثی کاراکتر داشیمیر. یعنی دؤولت، کاردینال‌لار طرفیندن سئچیلمیش شخص، روم اوسقوف باشچیلیق ائدیر. واتیکان ۱۳۴ نفرلیک سوئیس نظامی نیرولاری طرفیندن قورونور (۲۰۰۵-جی ایلین سونوندا اوْلان بیلگی‌لره گؤره).

## تاریخ

## ایقتیصاد
## جغرافیا

## جمعیت

## گؤرونتولر

Image:Flag of the Vatican City.svg
Image:Emblem of the Holy See (6).svg
Image:Coat of arms of the Vatican City.svg
Image:Seal of Vatican City.svg
Image:LocationVaticanCity.svg
Image:Vatican City map EN.svg
Image:Vt-map.png
File:Model Vatican 2.jpg
Image:StPetersBasilicaEarlyMorning.jpg
Image:Basilique Saint-Pierre Vatican dome.jpg
Image:St_Peter_Basilica_light_streams.jpg
Image:Vatican-StPierre-Interieur.jpg
Image:Rom vatikan 3.jpg
Image:Rom vatikan 4.jpg
File:St-peter's-viviano-codazzi-prado-1630.jpg
File:0 Place Saint-Pierre - Vatican.JPG
Image:Place-Saint-Pierre-foule.jpg
File:Saint Peter's Square from the dome v2.jpg
File:Piazza San Pietro 1.JPG
File:Fountain of Carlo Fontana on Piazza San Pietro at night.jpg
Image:Panorama of Piazza San Pietro.JPG
Image:043PalazzoApostolico.jpg
File:Palazzo Apostolico 001.JPG
File:Swiss Guard in winter cloak.jpg
File:Pinturicchio - Susanna and the Elders - detail.jpg
File:Angelico, niccolina 04.jpg
File:Vatican Museums Spiral Staircase 2012.jpg
Image:Rome Vatican Museums.jpg
Image:Mura vaticane - ingresso ai Musei 00410.JPG
Image:Vatican 4.jpg
Image:Vatican Museum pinecone.jpg
Image:Vatican-Musee-PlafondSalleCartes.jpg
Image:Museo Pio-Clementino cortile ottagono.JPG
Image:TheRoundHall.jpg
Image:Vatican-Le Laocoon.jpg
Image:Vatican-Musée-Intérieur.jpg
Image:Rom vatikan 2.jpg
Image:Musei_vaticani_-_sala_della_Rotonda_-_Porphyrschale.jpg
Image:Mosaik Sala rotonda Pio Clementino.JPG
File:Vatican Museums 2011 6.jpg

File:0 Cortile della Pigna - Vatican (2).JPG
File:Vatican Gardens 1.jpg


## قایناقلار

## اتک‌یازی

بؤلمه:اوروپا باشکندلری
بؤلمه:واتیکان
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:مقدس شهرلر
بؤلمه:دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکه‌لر
بؤلمه:Vatican City
بؤلمه:جنوبی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:۱۹۲۹ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:World Heritage Sites in Europe
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
بؤلمه:Christian states
بؤلمه:Catholic pilgrimage sites
بؤلمه:موقدس شهرلر
بؤلمه:Properties of the Holy See
بؤلمه:Monarchies of Europe
بؤلمه:Catholic Church in Europe
بؤلمه:Theocracies
بؤلمه:City-states
بؤلمه:Countries that are enclaves of Italy