open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کریکت

**کریکت** ۱۱ نفردن عبارت ۲ کومان‌دا آراسین‌دا، چوبوق و توپ کمکی ایله، مرکزین‌ده ۲۰ متر (۲۲ یارد) اوزونلوغون‌دا دوزبوجاق‌لی بیر ساحه اولان اووال بیر مکان‌دا اوینانان بیر کومان‌دا اویونودور. دوزبوجاق‌لی ساحه‌نین بیر اوجون‌دا یئر آلان آتیجی وضعیتین‌ده‌کی کومان‌دانین اویون‌چوسو توپو، ووروجو مؤوقئیین‌ده‌کی کومان‌دا اویون‌چوسونون اولدوغو دیگر اوجا دوغرو آتاراق، ووروجونون آرخاسین‌دا اولان قالا بنزری قورغویا (wicket) دی‌دیرمه‌یه، ووروجو ایسه گلن بو توپون قورغویا دیمه‌سینه مانعه تؤرتمک اۆچون علین‌ده‌کی چوبوق کمکی ایله توپا وورماغا چالیشار. موفقیت‌لی بیر ووروشون آردین‌دان آتیجی کومان‌دا اویون‌چولاری توپو توتماغا چالیشارکه‌ن، ساحه‌ده یئر آلان ووروجو دا قارشی‌سین‌داکی قورغویا دوغرو قاچار. توپ، اویون ساحه‌سی خاریجینه چیخمادان توتول‌سا 'ران' آدی وئریله‌ن اددلردن ۱، اویون ساحه‌سی خاریجینه چیخارسا ۴، یئره هئچ دیمه‌دن اویون ساحه‌سی خاریجینه چیخارسا ۶ خال قازانار و ووروجو مؤوقئیین‌ده ایک‌ن ان چوخ ادده چاتماغا چالیشار. آتیجی کومان‌دا ایسه توپو قورغولاردان هر هان‌سی بیرینه دی‌دیره‌رک، قارشی‌لانان توپو یئره دیمه‌دن توتاراق و یا بعضی موستسنا حاللاردا ووروجولاری اویون خاریجین‌ده قویماغا چالیشار. اویون خاریجین‌ده قالان اویونچونون یئرینه باشقا بیر اویون‌چو گیررکه‌ن، آتیجی کومان‌دا ایسه 'اووئر' آدی وئریله‌ن هر آلتی آتیش‌دان بیر آتیجی‌سینی دییش‌دیرمک مجبوریتین‌ده‌دیر.

بئینلخالق کریکت موسابیقه‌لرین‌ده ایستیفاده ائدیله‌ن اوچ اساس فورمات واردیر.  تووِنتی (Twenty 20) فورماتینا گؤره هر ایکی کومان‌دا دا ۲۰ اووئر حیاتا کئچیریر و ایلک ۲۰ اووئر رئاللاشدیریلماسین‌دان سونرا کومان‌دالارین روللاری دییشیر. ۱۰ ووروجونون اویون خاریجین‌ده قالماسی وضعیتین‌ده ایسه ۲۰ اووئر حیاتا کئچیریلمه‌سه بئله کومان‌دالارین روللاری دییشیر. بو ایکی دؤوره‌لیک قیسمین هر بیرینه 'ایننینقس' آدی وئریلمک‌ده‌دیر. بیر گونلوک ماتچ فورماتین‌دا ایسه ایکی کومان‌دا ۵۰ اووئر حیاتا کئچیریر.  بئش گون داوام ائدن تئست فورماتین‌داکی بیر ماتچ‌دا ایسه هر ایکی کومان‌دانین ایکی ایننینقس حاقی واردیر و بو ایننینقس ایچین‌ده اووئر مهدودلاش‌دیرماسی یوخ‌دور. سون ایننینقس‌ده ووروجو مؤقع‌ده‌کی کومان‌دا، رقیبینین توپلام رانینا چاتا بیلممیش‌سه، آراداکی ران فرقینه باخیلیر و داها چوخ رانی اولان کومان‌دا، آراداکی فرق قدر رانلا قازانمیش اولور. ماتچین سونون‌دا ووروجو مؤوقئیین‌ده‌کی کومان‌دا، رقیب کومان‌دانین ران سایینی کئچمیش‌سه، اون سایین‌دان ماتچ داخیلین‌ده الده ائتدیی قورغو سایی (wicket) چیخاریلیر و قالان نتیجه قدر wicket ایله مات‌چی قازانمیش اولور. کومان‌دالارین الده ائتدیی خاللار رون/wicket شکلین‌ده گؤستریلمک‌ده‌دیر.
## قایناقلار

اینگلیسیجا ویکی پدیا

کریکت
بؤلمه:ایدمان
بؤلمه:Ball and bat games
بؤلمه:Former Summer Olympic sports
بؤلمه:Sports originating in England
بؤلمه:تاخیم ایدمان نوعلری
مارلیک تپه

**مارلیک تپه**، گیلان اوستانیندا، قیزیل اؤزن چایینین (سفید رود) آشاغی بولگه سینده، رودبار و دیلمان بؤلگه‌سینده یئرلشیر. مرلیک یئرلرینده آرکئولوژی قازینتیلار تهران بیلیم یوردونون پروفسورو نگهبان طرفیندن آپاریلمیشدیر. 

سول|بندانگشتی|250x250پیکسل|مارلیک دن تاپیلمیش اوستونده چرخیفلک(svastika) نقشی اولان قیزیل بویون باغی (ایران میلّی موزه سی)

## قایناق‌لار

# S.Qaşqay-Manna dövləti,Bakı,1993
# E.O.Negahban-A.Preliminary report of Marlik Excavations,Tehran,1964

بؤلمه:گیلان اۇستانی
سیستم موهندیسلیگی

سول|بندانگشتی|280x280پیکسل|سیستم موهندیسلیگی گونوموزده قارماشیق سیستم لرین حللی نه چالیشان موهندیسلیک بوداغیدیر. میثال اۆچون فضا، هاوا رباتیک و مکاترونیک سیستم لرین گلیشتیریلمه سی و تولیدینده بو قارماشیقلیغین حللینده چالیشیرلار. سیستم موهندیسلیگی مدللمه و سیموله ائتمه(English: simulation) و آمار آنالیزلری کیمی یونتم و روشلری فایدالاناراق سونوجا یئتیشیرلر.
**سیستم موهندیسلیگی(اینگیلیس جه: systems Engineering)، **قارماشیق سیستم لرین یا دا بو سیستم لری تشکیل وئرن پایه سیستم لرین طراحی سی نی، تولیدی نی و باخیمی نی، زامان و هزینه قیسیتلارینی دا گوز اونونده توتاراق، انجام وئرمک دیر. بوگون کی ایراندا اولان بیلیم یوردو یئرلشیمینده، سیستم موهندیسلیگی، صنایع موهندیسلیگی نین بیر دالی(شاخه سی) ساییلیر.

## بیلیم یوردولار
* شریف بیلیم یوردو - صنایع موهندیسلیگی بولومو
* علم و صنعت بیلیم یوردو - صنایع موهندیسلیگی بولومو
* تبریز بیلیم یوردو - صنایع موهندیسلیگی بولومو
* اورمو بیلیم یوردو - صنایع موهندیسلیگی بولومو
* تهران بیلیم یوردو - صنایع موهندیسلیگی بولومو
* امیرکبیر بیلیم یوردو - صنایع موهندیسلیگی بولومو

## قایناقلار

بؤلمه:موهندیسلیک
صنایع موهندیسلیگی

**صنایع موهندیسلیگی** یا دا **ائندوستوری موهندیسلیگی** (English: Industrial Engineering, Türkçe:Endüstri mühendisliği) اینسان، اشیا و ماشیندان دوزلن سیستملرین قورولوش و داواملیلیغینین ایداره‌سی  ایله ایلگیلنن موهندیسلیک بوداغیدیر. 

## قایناقلار
https://tr.wikipedia.org/wiki/End%C3%BCstri_m%C3%BChendisli%C4%9Fi
بؤلمه:موهندیسلیک
کئیفیت یؤندیمی

کیفیت یؤنه دیمی(اینگیلیس جه: Quality Management) بیر سازمانین، محصولون(آنادولو تورکجهسی: Ürün) و یا بیر سرویسین ایستیقرارلی و توتارلی اولماسی نی ساغلاییر. کیفیت یونه تیمی فلسفه سی، سیستمی بیر بوتون اولاراق قبول ائدن و کیفیتی بو بوتونون ایچینده کی هر ائلمانین موشتری محور بیر تابع اولاراق گورن بیر مفهوم دور. کیفیت یونه تیمی نین دورد اصلی ائلمان و بیله شنی وار دیر، بو دورد ائلمان کیفیت پلانلاماسی، کیفیت تضمینی(گوونجه سی)، کیفیت کنترلی و کیفیت گلیشمه سیندن (اینگیلیس جه: Quality improvement) عیبارت دیر. کیفیت یونه تیمی سادجه محصولون و یا سرویسین کیفیتی نه دئییل بلکه او کیفیته یئتیشمک اۆچون فایدالانان آلتلرین اوستونده ده اوداقلانیر و نتیجه ده داها ایستیقرارلی و توتارلی کیفیته چاتماق اۆچون چالیشیر.

## کئیفیت نه دیر؟
آذربایجان دا ایشلتدیگیمیز کئیفیت کلمه سی عرب دیلیندن آلینمیش بیر کلمه دیر. کئیفیتین تورکجه سی میلی سوزلوک ده "نئجه لیک" دییه گئچیر. آیری جا کئیفیت لاتین جه Qualitas کوکلو بیر کلمه دن گلیب، فرانسه‌جه qualité اولاراق یئرلشمیش. بو کلمه آنادولو تورکجه سینه کالیته (kalite) اولاراق فرانسه‌جهدان داخیل اولونوب. 

### کئیفیتی ائتکیله ین فاکتورلار
* طراحی
* آلماق
* یونه تیم
* تکنولوژی
* چالیشما دوزه نی
* تست ائتمک 
* موشتری لر
* تحصیل
* و...

## کئیفیت یاخشیلاشدیرما
کئیفیت یاخشیلاشدیرما یا کیفیت گلیشمه سی اۆچون بیر چوخ یول سایا بیلیریک. بو یول لار اوچ فاکتورو شامیل اولور: محصول گلیشمه سی، پروسه یا مودت گلیشمه سی و اینسان-اساس لی گلیشمه لر. آشاغیداکی لیست ده کیلر، کئیفیت یونه دیمی نین روش لریندن دیلر و کئیفیت گلیشمه سینه ندن اولورلار:

۱- ایزو ۹۰۰۴:۲۰۰۸ - پرفورمانس یا ایجرا گلیشمه سی اۆچون بیر یونلندیرن کیتابچا دیر

۲- ایزو ۹۰۰۱:۲۰۱۵ - اونایلی و تاییدلی بیر کؽیفیت یونه دیم سیستمی دیر.

۳- آلتی سیقما: بیر چوخ ایستاتیستیک و آمار مفهوم لارینی کئیفیت یونه دیمی مفهوملاری ایله بیرلشدیریر. میثال اۆچون : سؽناو (آزمایش) تاسارلاما و طراحی سی

۴- PDCA

## قایناقلار
احتیمال نظریه‌سی

**احتیمال نظریه‌سی** یا **احتیمالات**  یا دا **اوْلاسیلیق** بیر شئیین اولماسی‌نین و یا اولماماسی‌نین ریاضیات دیَری و یا اوْلابیلرلیک یوزده‌سینی (فائیزینی) آراشدیران ریاضیات قوْلودور. اولاسیلیق صیفر و بیر آراسیندا اولان بیر دیَر ایله گؤستریلیر. صیفر غئیر-مومکون اولماغی و بیر ایسه قطعیتی و کسینلیلیگی گؤستریر. بیر حادیثه‌نین اولاسیلیغی نه قدر چوخ اولورسا، او حادیثه داها چوخ کسینلیکله باش وئره بیلر.
بندانگشتی|195x195پیکسل|کریستین هایگنز، بؤیوک احتیمال ایله ایلک اولاسیلیق کیتابینی یایینلایان

بؤلمه:ریاضیات
اولاسیلیق

**اولاسیلیق** یا دا **احتیمالات** بیر شئیین اولماسی‌نین و یا اولماماسی‌نین ریاضی دَیری و یا اولابیلیرلیک یوزده‌سی. اولاسیلیق صیفر و بیر آراسیندا اولان بیر دَیر ایله بللی اولونور. ۰ اوْلمازلیغی٬ ۱ ایسه قطعیتی و کسینلیگی گوستریر. بیر حادیثه‌نین اولاسیلیغی چوْخالدیقجا او حادیثه داها چوْخ کسینلیکله باش وئره بیلر.
بندانگشتی|195x195پیکسل|کریستین هایگئنز، بؤیوک احتیمال ایله ایلک اولاسیلیق کیتابینی یایینلایان

بؤلمه:ریاضیات
پروژه یؤندیمی

پروژه یونه تیمی (اینگیلیس جه: Project Management, آنادولو تورکجه: Proje Yönetimi)بللی بیر پروژه نین باشاریلی هدف چاتیب و قورتاریلماسی اۆچون قایناقلارین ایلک پلانلاماسی، ایجراسی، کنترلی، سازمان وئرمه سی، تدارک گورمه سی و یونه تیلمه سی نین دیسیپلینی دیر. پروژه لر بللی محصول، خیدمت(سرویس) و یا نتیجه تولید ائتمک اۆچون یارادیلان موقت تلاش لاردیر. بللی باشلانقیج و قورتولوش تاریخلری واردیر.  

پروژه یونه تیمی نین اصلی مساله سی پروژه نین داها قاباقدان بللی ائدیلن قیسیتلارین ایچینده بوتون هدفلرینه یئتیشمه سی دیر. بو هدفلر پروژه نین باشلانقیجیندا پروژه لایجه سینده قئید اولونور. پروژه نین اصلی قیسیت لر ده، اونون وسعتی، زامانی، کیفیتی و بودجه سی دیر. ایکینجی مساله ده داها قاباقدان بللی ائدیلن هدف لر  اۆچون بوتون قایناقلارین فعالیت لره تخصیص وئرمه گینی اوپتیمیزه ائتمک دیر.

## تاریخ
[بندانگشتی|280x280پیکسل|روم عسگر لری(سربازلاری) بیر قالانی بینا ائدیرلر، [:az:Trayan sütunu|ترایان سوتونو، میلاد دان اونجه 113-اونجو ایل]]
1900-جو ایله قدر، عمران موهندیسلیگی پروژه لری عمومیتله یارادیجی معمارلار، موهندیسلر و اوستا بنالار طرفیندن یونه تیلیردی. میثال اۆچون: ویتروویوس(Vitruvius) میلاد دان قاباق بیرینجی یوز ایل.
[بندانگشتی|200x200پیکسل|[:en:Henry Gantt|هئنری قانت (1861-1919)، پروژه کنترل و پلانلاماق تکنیک لرینین آتاسی]]
پروژه یونه تیمی نین ایکی بویوک اونچو سو و آتاسی هئنری گانت و هئنری فایول دیر. هئنری گانت پروژه کنترل و پلانلاماق تکنیک لرینین آتاسی آدلاندیریلیب. هئنری گانتین "گانت چارتی"(Gantt Chart) بیر پروژه یونه تیمی آلتی آولاراق چوخ مشهور بیر تکنیک دیر. 

1950-جی ایل موْدرن پروژه یونه تیمی نین چاغینین باشلانقیجی ساییلیر. بو چاغدا پروژه یونه تیمی بللی بیر دیسیپلین له تاینینیب و موهندیسلیک مدل لری ایله بیرلشدی. ایکی ریاضیات اساس لی پروژه زامانلاما مدلی بو ایل لرده گلیشدی: اهمیت لی یول یونتمی (آنادولو تورکجه سی:Kritik Yol Yöntemi, اینگیلیس جه: Critical Path Method) یا قیساجا CPM و برنامه دییرلندیرمه و گوزدن گئچیرمه تئکنیکی(اینگیلیس جه: Program Evaluation and Review Technique) یا قیساجا PERT.
بندانگشتی|240x240پیکسل|یئدی آیلیق و 5 مایل استونو(دونوم نوقطه سی) اولان بیر پروژه اۆچون PERT شبکه گرافیکی

## مرحله‌لر
بندانگشتی|230x230پیکسل|پروژه گلیشتیرمه مرحله لری
* باشلاتما
* پلانلاما
* تولید و یئریتمه
* ایزله مه و کنترل
* باغلانیش

## قایناقلار

بؤلمه:علم
موجودی کونترولو

**موجودی کونترولو** یوخسا  **توتوم کونترولو** ()،  بیر توکانین توتومونون میقدارینین کنترلو دور. 

## قایناقلار
آمار

سول|بندانگشتی|۲8۳x۲8۳پیکسل|نورمال داغیلیمینین(توزیع) قرافیکی
سول|بندانگشتی|۲00x۲00پیکسل|موختلیف عامیل‌لرین آراسینداکی ایلیشکنی گؤرمک اۆچون قوللانیلان داغیلیقلیق قرافیکی(Scatter Plot)
**آمار** و یا **ساییدیم** (آنادولو تورکجه‌سیجه: Statistik ve ya sayıtım) بللی بیر هدف اۆچون ایطلاعات ییغما، جدول و قرافیک‌لر واسیطه‌سی ایله اؤزتله‌مه، نتیجه‌لری آنالیز و  تحلیل ائتمه، نتیجه‌لرین گۆوَن درجه‌سینی آچیقلاما، فرقلی موضوعلاردا  گله‌جک اۆچون تخمین ائتمه و بونون کیمی موضوعلاری قاپسایان بیر بیلیمدیر.

## وسعت

### ریاضی ساییدیمی (ریاضی آماری)
ریاضی ساییدیمی (اینگیلیسجه: Mathematical statistics) ریاضینین ساییدیم بیلیمینده اۇیغولاماسی(کاربردی)دیر. بو بؤلوم اؤلکه‌لره باره اولان حقیقتلرین (اؤلکه‌لرین ایقتیصادلارینی، یئرلرینی، نیظامی و سیلاحلی قۆوّه‌لرینی، جمعیت و نوفوسلارینی) ییغماسی و تحلیلینی قاپساییر.

## قایناقلار

بؤلمه:آمار
بؤلمه:Data
بؤلمه:Formal sciences
بؤلمه:Information
بؤلمه:Mathematical and quantitative methods (economics)
بؤلمه:آراشتیرما یول لاری
بؤلمه:Arab inventions
دوز زامانیندا

**دوز زامانیندا**(اینگیلیس جه:Just in Time و یا قیساجا: **JIT**)، اورتیمی(فارسجا: تولید، English:Production, Türkçe:Üretim)  و وئریملیلیغی آرتیرماق اۆچون گلیشتیریلن ائنوانتئر (فارسجا: موجودی، https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7eTürkçe: Envanter,  English: Inventory) ایستراتئژی سی دیر. بوتون اورتیمه باغلی اولان ایشلرین موستقیم هزینه لرینی(ٍEnglish: in-progress cost) و بونا باغلی اولان دیگر هزینه لری ان آزا دوشورمک هدف ایله زامان معیارلارینی ده گوز اونون ده توتان اورتیم نوعو دور. ژاپن قایناقلی اولان بو اورتیم نوعو، ایلک اولاراقهئنری فورد طرفیندن ماشین اورتمک اۆچون ایستیفاده ائدیلیب دیر. بو ایستراتئژی اورتیم زامانیندا بیر سونراکی ایشین(فعالیتین) اورتیمی نی ده گوز اونونده توتاراق ایش سیراسی نی(نوبتی نی) بللی ائدر. بو ایستراتئژی نین دیگر اوزللیک لریندن بیری ائنوانتئر (فارسجا: موجودی، Türkçe: Envanter,  English: Inventory) سه وییه (سطح) اینی ان دوشوک میقدار دا توتماق دیر. قیساجا **JIT** ایحتیاج قدر طلبی، یوخاری کیفیت له، آرتیق سیز و بیر آن اونجه اورتمک و ایسته دیغی زامان دوغرو یئره داشیماقدیر.
اورمو تئوریسی

**اورمو تئوری سی** یا **اورمو نظریه سی** پروفوسور دوکتور فیریدون آغاسی اوغلو (جلیلو) طرفیندن یایینلانان بیر تاریخی نظریه دیر.

## اورمو تئوریسی
پروتو-تورک دیلینین هانسی چاغدا داغیلیب باتی و دوغو قوللارینا آیریلماسی مساله سی نین تورکولوژی ده دوغرو یورومو| یوخدور. بونون ندنی تورک دیلی، تاریخی قیرامئر و تاریخی دیالئکتولوژیا زمینه سینده جیددی آراشتیرمانین اولماماسی، تورک دیلی عایله سینین و پروتوتورک دیلینین داغیلماسی حقینده دئییلن فیکیرلرین آرکوئلوژی بلگه لره دایانماماسیدیر. بو ندنله تورکلرین ائتنوگئنئزی(اینگیلیس جه: ethnogenesis) حقینده تورکولوژی بیلیمینده چوخ فرقلی فیکیرلر اورتایا چیخمیشدیر. تورکولوژی ده درین کوک سالمیش، اما ایثبات اولونمامیش یانلیش "آلتای دیلی عایله سی" تئوریسی ایسه تورک ائتنوگئنئزی بیلیمینی چیخماز یولا سوخموشدور.

## پروتودیل لر
آیری آیری لهجه لرین قووشماسی ایله یارانان بویوک دیل عایله لری، یعنی پروتو دیل لر، میلاد دان اونجه 4 اونجو مین ایله ایلکین دییشیم لری ندن ایله باشلانان گوچ لرده چئشیتلی قوللارا آیریلمیش و آیری آیری چاغلاردا بو قوللاردان یئنی لهجه لر و دیللر ایجاد ائدیلمیشتیر. اورتا آوروپا دا یارانمیش پروتو هیندآوروپا، اورال دا یارانمیش پروتو فینوقور، قوزئی قافقازدا یارانمیش پروتوقافقاز، عربیستان یاریم آداسیندا(شبه جزیره) یایرانمیش پروتوسامی و باشقا دیل عایله لرینین گئچتیغی بو یول تورک عایله سی اۆچون ده گئچرلی دیر. بئله کی، اون آسیا دا(Ön Asya) یارانمیش پروتوتورک دیلی میلاد دان اونجه 4اونجو مین ایلین اورتالاریندا باتی و دوغو قول لارا آیریلمیش، دوغو یا گئدن پروتوتورک قوروپلاری اورتا آسیادان ایتیل یاخالارینا و آلتایا قدر آیری آیری بولگه لرده ایکینجی آتایوردلار سالمیشلار.

## قایناقلار
https://agasioglu.wordpress.com/2013/11/29/544/#more-544
قالا قاپیسی (خوی)

**قالاقاپیسی** (لاتین الیفباسی ایله: Qalaqapısı) (فارسجا: دروازه‌ی قالاقاپیسی) (اینگیلیسجه:Qalaqapsi Gate) باتیٛ آذربایجان بؤلکه‌سینده، خوی شهرینده، اۆستۆ اؤرتۆلۆ بازاردا یئرله‌شن، تاریخی بیر اثردیر. قالاقاپیسی، اؤزل بیر آددیر و بوتون دیل‌لرده «قالاقاپیسی» یازیلمالی‌دیر.

## تانیٛتیٛمیٛ

**قالاقاپیسی**، خوی شهری‌نین اۆستۆ اؤرتۆلۆ بازاری‌نین قوزئیین ده، سالماس شهرینه گئدن طرفینه باخیر. بو قاپی ائلخانلی‌لار طرفیندن تیکیلیب و خویون اسکی حیصارینین آلاقاپی‌سی ساییلیردی.  بعضی قایناقلار بو قاپی نین قاجارلار طرفیندن یارادیلدیغینی دئییرلر.

بینانین اوستون ده ایکی آصلان شکیلی واردیر. ائرمنی‌لر خوی شهری نی جیلولوق زمانین دا، محاصیره ائتدیک‌لری زامان، شهر اهالیسی بو قاپی‌نین آرخاسیندا دایانیب و اجنبی‌لرین شهرین ایچریسینه گیرممه‌سینه سبب اولوبلار. بینانین اوستونده اولان گولـله یئرلری(بالاجا دایره‌لر) او زاماندان قالیرلار. جیلولوق زامانیندا شهر ائرمنی‌لر طرفیندن محاصره ایکن **[[بالا زر خانیم|زری خانیم]]** آدلی (اورمو کؤکنلی) بیر تورک قادینی باشیندان یاشماقی آچیب و تسلیم اولماق ایسته‌ین کیشی‌لر وئریب و اونلارین الیندن سیلاحی آلیب و بو قالانین اوستونده دوروب و ائرمنی‌لرین قاباغیندا دایانیبدیر.

## قایناق‌لار
بؤلمه:تاریخی تیکینتیلر
بؤلمه:آذربایجان
بؤلمه:جیلولوق
خوی بازاری

**خوی بازاری** صفویلر زامانین دان قالان بویوک بیر اوست اورتولو بازاردیر.  یارادیلان زامانلاردان بری آذربایجانین ان بویوک تیجاری مرکزلریندن بیری سایلیر. بو بازار خوی شهرینین شرق طرفینده و ایپک یولونون اوستونده یئرلشیب دیر. بازارین کوکو صفوی لر زامانی جورلنیب و باشقا قیسمت لری عباس میرزا قاجار طرفیندن و امیر احمد خان دنبلی طرفیندن قاجار دونمی نین ایلک زامان لاریندا آرتیریلیب.

## قالری


فایل:Iran_bazar_khoy.jpg|بازار خوی
فایل:Bazzar khoy.jpg|بازار مسگران خوی
فایل:Stone gate of Khoy 1.JPG|دروازه سنگی
فایل:Stone gate of Khoy 2.JPG|دروازه سنگی




## قایناقلار

بؤلمه:خوی بؤلگه‌سی
عومومی مدنیت شوراسی

**عۆمومی مدنیت شوراسی** ایرانین مدنی اینقیلابین بؤیوک شوراسی نین بیر قوْلو ساییلیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:ایران
اورین داغی

**اورین داغی** ۳۶۲۲ متر اوجالیق ایله خوی شهرینین ان اوجا داغی و آذربایجانین ساوالان و سهنددن سونرا ان اوجا اۆچونجو داغیدیر. بو داغ خوی شهرینین شومال غربینده یئرلشیب دیر و خوی شهر ایله 24 کیلومتر آرالیغی واردیر. «اورین» بیر تورکجه کلمه دیر و بؤیوک، عظمتلی و اژدها معناسیندادیر. بو کلمه تورکیه ده هله ده ایشلنیلیر. ائورن (آنادولو تورکجه سی: evren ) عالم و فلک معناسینا گلیر.(داغین بویوک لوغو فلگین بویوک لوغونه تشبیه ائدیلیر) هابئله  تورکجه ده اورین کلمه سی "باشی گورسنمیین اوجا یئر" آنلامینا دا گلیر.

ائورین داغی آنادولو و آذربایجانی آییران ان بؤیوک و ان زیروه لی داغی دیر

## تاریخی و جوغرافیایی موقیعتی
بو داغ چالدیران ساواشیندا، شاه ایسماعیلین قوشونونون باتی طرفین اولوشدورورموش، بو آنلامدا کی چالدیران ساواشی بو داغدان بو طرفه چکیلممیش. آغری داغیندان سونرا، بو داغ بو منطقه نین ان اوجا داغی ساییلیر. بو داغین اته گینده ایستی سو بولاقلاری و وولقان لی داش لار تاپیلا بیلر. اورین داغی بیر سونموش وولقان ساییلیر کی هله ده جوزئی حرکت لر ایچینده اولور. بو داغین اطرافیندا کی طبیعت آذربایجان منطقه سینین ان گوزل طبیعت لی نقطه لرین دن بیری ساییلیر. یاز مئوسیمینده بولودلارین یوزده دوقسانی بو داغین آرخاسیندان وجودا گلیر. داغین باشیندا کی قار ایسه، یای مئوسیمینین اورتالارینا قدر گورسنیر. اورین داغی تورکیه نین وان شهریندن ده گوروشور. بو داغ الند و قوطور چوخورلاری آراسیندا یئر آلماقدادیر و ایکی زیروه یه صاحیب دیر. ایلکی 3417 متر و ایکینجی سی ایسه 3650 متر دیر. بالا و بویوک اورین ین آراسینداکی آرالیق 2 کیلومتر دیر.

## داغین چیخیش یولو
داغا چیخماق اۆچون پسک کندین دن گئچدیک دن سونرا بدلان کندین دن گئچیلیر و بدلان کندیدن دن باشلانان یوققوشو داوام ائدمک ایله حیصار کندینه یئتیشیلیر. گئچی قیران قایالیغی بو یول دا اولار کن بو یولون اوزونلوغو 17 کیلومتر دیر. بو یول خوی شهرینین و آذربایجان ان گوزل یایلاق لاریندان بیری ساییلیر. بو کند دن سونرا آرتیق ماشین لا داوام ائدمک اولماز و یولون گئری سی یالین آیاق لا داوام ائدیلمه لی دیر. اورین داغی و خوی شهرینین ایستیلیغی اورتالاما 7-10 درجه فرقلی دیر. 

## قایناقلار


بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین داغلاری
ژاپون شهرلرینین سیاهی‌سی

ژاپون شهرلری：

## آیچی
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## آکیتا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## آئوموری
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## چیبا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## اهیمه
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## فوکوئی
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## فوکوئوکا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## فوکوشیما
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## قیفو
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## قونما
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## هیروشیما
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## هوکایدو
* population:۲۰۰۷-۱۲-۳۱

## هیوقو
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## ایباراکی
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## ایشیکاوا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## ایواته
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## کاقاوا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## کاقوشیما
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## کاناقاوا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## کوچی
* population:۲۰۰۸-۰۲-۲۹

## کوماموتو
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## کیوتو
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## میه
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## میاقی
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## میازاکی
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## ناقانو
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## ناقازاکی
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## نارا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## نیقاتا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## اوئیتا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## اوکایاما
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## اوکیناوا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## اوساکا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## ساقا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## سایتاما
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## شیقا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## شیمانه
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## شیزوئوکا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## توچیقی
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## توکوشیما
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## توکیو
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## توتوری
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## تویاما
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## واکایاما
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## یاماقاتا
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## یاماقوچی
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱

## یاماناشی
* population:۲۰۰۸-۰۱-۰۱
کبیری ائوی

بندانگشتی|کبیری ائوی
**کبیری **ائوی زند چاغینا عایید اولان بیر تاریخی اثردیر. بو بینا خوی شهری‌نین طالقانی خیاوانیندا (اورمو خیاوانیندا) اولان امیر کوچه‌سی‌نین سونلارینا دوغرو یئرلشیبدیر. ۱۳۵۶-جی ایلین اوردیبهشت آیی‌نین بئشی ۱۶۱۳ ثبت نومره‌سی ایله ایرانین میلّی آثاری‌نین بیرینه گئچیریلیبدیر.

## ایندیکی وضعیتی
بو بینا گونوموزده قهوه‌خانا اولاراق ایشله‌نیر.

## گؤرونتولر


file:Khaneh_kabiri_khoy4.jpg| کبیری ائوی
file:Khaneh kabiri khoy.jpg|کبیری ائوی
file:Khaneh kabiri khoy2.jpg|کبیری ائوی
file:Khaneh kabiri khoy3.jpg|کبیری ائوی



## قایناقلار
تیلیش خاقان

**تیلیش خاقان** — تۇلو خاقانین کیچیک قارداشی٬ غرب گؤی‌تۆرک خاقانی (۶۳۴-۶۳۹).

## خاقانلیغی
تۇلو خاقاندان سوْنرا کیچیک قارداشی تیلیش تاختا گئچدی. تیلیش خاقان اؤلکه‌نی ۱۰ بوْی آراسیندا بؤلدو؛ هر بوْیون باشینا بیر بؤیوک گتیره‌رک ایداره‌نی اوْنلارا وئردی. تیلیش خاقان اؤلکه ایچینده چوْخ سئویلمه‌ییردی. اؤز بوْیوندان بیر بئیگه آنیدن هۆجوم ائدیب قازانسادا٬ قوْرخاراق قارداشییلا بیرلیکده قاراچارا قاچدی. اؤلکه‌نین باش بیلنلری٬ ایستمی خانین ۴-جۆ گؤبکدن نوه‌سی اۇکۇنو خاقان ائتمک ایسته‌دیلر؛ آنجاق تیلیش خاقان بۇ حرکت و عۆصیانچیلاری مغلوب ائده‌رک یئنیدن تاختا گئچه بیلدی. بۇ دۇروم چوْخ سۆرمه‌دی؛ تۇلو بوْیلاری اۇکونو تۇلو خاقان آدییلا خاقان تانیتدیردیلار. بئله‌جه تۇلو-نوشئپی بوْیلاری آراسیندا بؤیوک ساواش باش وئردی٬ بۇ ساواشین نتیجه‌سینده ایلی‌ایرماغی ایکی طرفین سرحدّی اوْلاراق تعیین ائدیلدی. ایلی‌ایرماغین شرق طرفی تۇلو خاقان الینه دۆشه‌رک غرب گؤی‌تۆرک خاقانلیغی دا ایکی‌یه بؤلوندو. بۇ آیریلیقدان سوْنرا تۇلو خاقانین تیلیش خاقانا باغلی اوْلان بؤیوک باشلاری قیشقیرتماسییلا تیلیش خاقان ۶۳۹ ایلینده فرغانایا قاچماق مجبوریتینده قالیب اوْرادا اؤلدو.

## قایناقلار

بؤلمه:تورک تاریخی
بؤلمه:گؤی‌تورک خاقانلاری
بؤلمه:گؤی‌تورکلر
لهیستان اوستانلاری

**لهیستان اوستانلاری** و یا **لهیستان ویوودالیق‌لاری** لهیستانجا: województwo ; جمع: województwa)()(عثمانلی تورکجه‌سی: ویووده‌لق)، ۱۶ اوستان داخیلدیر. لهیستان دیلینده اوستانلارا وریلن آد «województwo»دور. بو سؤز فئودال دؤوراندا «خان» و یا «محلی حاکیم» معناسینی وئرن «wojewoda» سؤزوندن‌دیر. نتیجه‌ده، لهیستانی دیلینده اوستان آدلاری «خانلیق» سؤزو ایله عئینی معنی داشیییر. بو سؤزلر ایراندا آذربایجان تورکه‌سینه و یا فارسجاسینا موستقیم و بیلاواسیطه داخیل اولماییب. لاکین، عوثمانلی ایمپیراتورلوغونون و عوثمانلی تورکجه‌سینده‌کی  تاریخی متنلرینه ایستیناد ائدرک، «خان» معنیسی وئرن «wojewoda» سؤزو فارسجا **ویووده** و آذربایجان تورکجه‌سینه **ویوودا**، «اوستان» معنیسی وئرن «województwo» سؤزو فارسجا**ویووده‌لیق** و آذربایجان تورکجه‌سی **ویوودالیق** کیمی ترجومه اولونور. 

بؤلمه:لهیستان
فرات قالخانی عملیاتی

بندانگشتی|سول| فرات قالخانی عملیّاتی، 25 آقوست 2016
**فرات قالخانی عملیّاتی** و یا **جرابلوس دؤیوشو** - عراق شام ایسلام دؤولتینه قارشی تورکیه سیلاحلی قووّه‌لری، آزاد سوریه اوردوسو و تورکمان حربی بیرلشمه‌لرینین باشلاتدیغی حربی عملیّات دیر. 22 آقوست 2016-جی ایلده عراق شام ایسلام دؤولتی طرفیندن حیاتا کئچیریلمه‌سی دوشونولن غازی عانتپ ترور حمله‌سینه جاواب اولاراق تورکیه هاوا قووّه‌لری جرابلوس و منبیجی بومباردیمانا توتموشدور. اوسته‌لیک قارقامیشا ایکی مرکی آتیلمیشدیر. تورکیه قارقامیش ساکینلرینی بو شهری ایمکان داخیلینده بوشالتماسینی ایسته‌میشدیر. قیسا مودّتده شهر بوشالدیلمیشدیر. کؤچورولمه کؤنوللولوک اساسیندا حیاتا کئچیریلمیشدیر. 25 آقوستدا تورکیه سیلاحلی قووّه‌لری رسمیلری اله کئچیریلمیش اراضیلرین تورکیه‌یه ایلحاق ائدیلمه‌یه‌جگینی و آزاد سوریه اوردوسونا تحویل وئریله‌جگینین آچیقلاماسینی وئرمیشدیر.

## عملیّات
24 آقوست 2016 ساعات 04.00-ده تورکیه جومهوریتی باشباخانلیغیندان، تورکیه سیلاحلی قووّه‌لرینین ائتیلاف هاوا قووّه‌لری ایله بیرلیکده سوریه‌نین حلب بؤلگه‌سینه باغلی جرابلوس شهرینین داعشدن تمیزلنمه‌سی مقصدی ایله حربی عملیات باشلاتدیغینین آچیقلاماسینی وئرمیشدیر. بو آچیقلاما سونراسی تورکیه سیلاحلی قووّه‌لری جرابلوسو آغیر بومباردیمان آتشینه توتارکن، تورک هاوا قووّه‌لری 11 هدفی بومبالادیغینی بیان ائتمیشدیر. دؤولت رسمیلرینین معلوماتینا گؤره قیسا مودّت عرضینده 294 توپ آتشی حیاتا کئچیریلمیش و 81 حدف محو ائدیلمیشدیر. بیر ساعات سونرا تورکیه سیلاحلی قووّه‌لرینین تانکلاری فراتی کئچه‌رک آزاد سوریه اوردوسونا باغلی اولان تورکمان و عربلری بیر یئره توپلامیشدیر. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری هاوادان عملیّاتی دستکله‌یه‌جگینی بیان ائتمیشدیر. آزاد سوریه اوردوسو کئکلیجه و کیویرجیک کندلرینی داعش دؤیوشچولریندن تمیزله‌دیگینی بیان ائتمیشدیر. ایلک معلوماتا گؤره بیرینجی توققوشمالار زامانی 46 داعش عوضوو اؤلدورولموشدور. 25 آقوستدا سوریه اراضیسینه داها 15 تانک گؤندریلدی.

## قایناق‌لار
دموکراسی

بندانگشتی|400px|

**دموکراسی** و یا **ائلَرکیللیک**، جماعیتین قانون و قانونی پارلیمان سیئچماغا حق اولان بیر نوع حاکمیتدیر.بو حاکمیتده جماعت قانون و پارلیمان سئچیب و بوتون ایشلرده آزدالیق وئریلیر.

آنا یوردلاری اسکی یونان اوْلان فیلسوف لار، ارسطو و افلاطون طرفیندن اینتیقاد ائدیلمیش دیر. دموکراسی گونوموزده ان یایقین قوللانیلان دؤولت سیستمی دیر. آرتیق سیاست بیلیمجیلری، هانسی سیستمین داها یاخشی ایشله دیغینی دئییل بلکه هانسی دموکراسی نین داها یاخشی ایشله دیغینی تارتیشیرلار.
بندانگشتی|200x200پیکسل|سئچیم دموکراسی نین اونملی پارچالاریندان بیری دیر.

## دموکراسی تئوری‌لری

### نورماتیف دموکراسی تئوریسی

### آمپیریک دموکراسی تئوریسی

## دموکراسی تاریخی

### اسکی دؤنم
دموکراسی ایلک اولاراق اسکی یونان دا، شهر دؤولت لرینده اویقولاندی. دموکراسی یه چوْخ یاخین اوْلان بۇ سیستم آتن دموکراسی سی اولاراق دا تانینیر.

### اورتا چاغ
سول|بندانگشتی|ماقنا کارتا(Magna Carta)
اورتا چاغدا دموکراسی نین گلیشمه سین ده ان بویوک حادیثه اینگیلیستان دا کرالین آداملارینین دین آداملاری و میللتین طرفیندن زور دوروم دا ساخلایان ماگنا کارتا لیبئرتاتومون  ایمضالانماسی دیر.

### ۱۸ اینجی و ۱۹ اونجو یوز ایل‌لر

### ۲۰ اینجی یوز ایل

## دموکراسی مدل‌لری
### کلاسیک مدل
### قورویوجو دموکراسی
### قالخینماجی دموکراسی
### لیبئرال دموکراسی
### سوسیال دموکراسی

## دموکراسی‌نین آراجلاری
### پارلامئنت(مجلیس)
### سیاسی پارتی‌لر
### آنا یاسا
آنایاسا بیر دؤولتین تمل قوروملارینین نجور ایشله یه جه غینی بلیرله ین یازیلی سند دیر.

### غیر حؤکومت توپلوملار

## دموکراسی‌ده حق‌لرین گلیشیمی
### اینسان حقلری
### قادینلار
### آزینلیقلار

## قایناقلار

بؤلمه:سیاست
بؤلمه:دموکراسی
بؤلمه:Classical Greece
بؤلمه:Elections
بؤلمه:Greek inventions
دیکتاتورلوق

**دیکتاتورلوق** ایستیبدادی بیر حؤکومت نوعوندا، یونه دیمین دیکتاتور اولان تک بیر شخص طرفیندن یونه دیلمه سی دیر.

## بعضی دیکتاتورلوق نوعلاری

### ایدئولوژیک
دؤولت ایچینده بوتون مسئول لاری اوز الینده توتوان ان اوست مرتبه ده اولان یونه دیجی دیر.

#### تک پارتی دیکتاتورلوغو

### نیظامی دیکتاتورلوق
دؤولت ایداره سین نین(یونه دیمینین) نیظامیلر  الینده اولماسی دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دیکتاتورلوق
بؤلمه:حوکومت بیچیم‌لری
بؤلمه:Oligarchy
بؤلمه:Authoritarianism
ایدئولوژی

ایدولوژی، سیاسی یادا جمعی بیر اویره‌تی تشکیل وئرن بیر حکومتین، بیر سیاسی حیزبین، بیر جمعی قوروپون داورانیشلارینا جهت وئرن سیاسی، حقوقی، علمی، فلسفی، دینی، اخلاقی دوشونجه‌لر بوتونو دور. ان ساده تعبیرله، ایدئولوژی تئوریسی ایچینده مارکسیست دوشوننلر اهمیتلی بیر آغیرلیغی یارادیر.

## ائتیمولوژی
ایدئولوژی کلمه‌سی، فرانسه دیلینده اولان idéologie کلمه سیندن قایناقلانیبدیر. (idée فیکیر و دوشنجه معناسیندا، و ologie بیلیم و علم معناسینا گلیر).

ایدئولوژی کلمه‌سی فرانسه‌ دئوریمینده آنتونی دئستو دو توغاسی (فرانسه جه: Antoine Destutt de Tracy ) طرفیندن ایلک دفعه ایشلندی. 

## ایدئولوژی تئوریسی

## کاپیتالیست ایدئولوژی

## مارکسیست ایدئولوژی تئوریسی

## ایسلامی ایدئولوژی

## قایناقلار
تامین زنجیره‌سی ایداره‌سی

**تامین زنجیره سی یونه دیمی** (اینگیلیسجه: Supply Chain Management) یا قیساجا SCM موشتری یه دوغرو محصول ، دوغرو زاماندا، دوغرو یئرده، دوغرو قیمته و بوتون تامین زنجیره سی اۆچون مۆمکون اولان ان دوشوک هزینه یه یئتیشدیرمه سی نی تامین ائدن بیر یونه دیم دیر. بیر آیری دئییشله، زنجیر ایچینده یئر آلان کؤک ایش روندینین ائنتئقراسیونونو(بیرلشمه سینی) ساغلایاراق موشتری راضی لیغینی آرتیراجاق استراتژی لرین و ایش مدل لرینین یارانماسی دیر.

## تامین زنجیره سی

## تامین زنجیره سی نین کؤک پارچالاری
# طلب و سیفاریش یونه دیمی
# آلما
# پلانلاما
# تولید
# ائنوانتئر
# آنبار یونه دیمی
# داشیما

## تامین زنجیره سی یونه دیمی فایدالاری
* تحویل پئرفورمانسینی(عملکردینی) یاخشیلاشدیریر
* ین آزالتماسی نی ساغلییر
* سیفاریش قارشیلاما نیسبتینی چوخادیر
* توپلام هزینه لری آزادیر
*  هزینه لرینی آزادیر
* موشتری ریضایتینی چوخادیر

## قایناقجا
فرات

**فَرات** یا دا **فورات** (عربجه: الفُرات، تورکیه تورکجه‌سی: Fırat) غربی آسیادا ان بؤیوک چای دیر. باشلانغیجینی تورکیه اراضیسینده، موراد چایی و قاراسو چاییندان گؤتورور و عراقین بصره شهری یاخینلیغیندا دیجله ایله قوووشاراق، شط‌ العرب چایینی عمله گتیریر. تورکیه، سوریه و عراق اراضیسیندن   کئچیر . اوزونلوغو موراد چایینین منصبیندن 3065 کیلومتر، موراد و قاراسو چایلارینین قوووشماسیندان 2780 کیلومتر دیر.

## قایناقلار
کیمیا علیزاده زنوزی

بندانگشتی|سول| کیمیا علیزاده زنوزی ۲۰۱۶ یای المپیکینده
**کیمیا علیزاده زنوزی** آذربایجان اصیللی ایرانلی تکواندو اویونچوسودور. ۲۰۱۶ یای المپیکینده ایرانین ایلک المپیک قادین مدالینی قازانیبدیر. ۱۹ تیر ۱۳۷۷ تاریخینده کرج شهرینده آذربایجانلی بیر عائیله‌ده آنادان اولموشدور. آتاسی شرقی آذربایجانین زونوز شهریندن و آناسی دا اردبیللی دیر. ۲۰۱۶ یای المپیک اویونلاریندا  تکواندودا منفی اللی یئددی کیلودا بوروش مدالی قازاناراق باخیشلاری اؤزونه جلب ائتمیشدیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*Official website 
*Kimiya Alizadeh Zenoorin and Hedaya Wahba lead charge of Muslim women in taekwondo *Official website of 2016 Summer Olympics*

بؤلمه:۱۹۹۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:ایدمانچیلار
۱۸ ژانویه

**۱۸ ژانویه** — قریقوری تقویمینه گؤره ایلین ۱۸-جی گۆنودور. ایل سوْنونا کیمی ۳۴۷ گۆن واردیر (آرتیق ایل‌لرده ۳۴۸).

## حادیثه‌لر
* ۱۵۳۵ - ایسپانیالی فاتیح فرانسیسکو پیزارو پرونون باشکندی لیمانی کشف ائتدی.
* ۱۷۷۸ - اینگیلیسلی کاشیف جئیمز کوک٬ هاوایییه چاتدی.
* ۱۸۸۶ - عوْثمانلیدا قادینلار شۆکوفه‌زار درگی‌سینده «ساچی اۇزون عاقلی قیسا» دئییمینه قارشی اعتیراضا باشلادیلار.
* ۱۸۹۶ - ایکس اشعه‌سی جیهازی ایلک دفعه نیویورکدا خالقا تانیدیلدی.
* ۱۹۰۳ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی تئودور روزولتین بیرلشمیش شاهلیق شاهی ۷-جی ادواردا گؤندردیگی رادیو مساژی٬ آمریکادان رادیو ایله گؤندریلن ایلک اوقیانوسدان اۇزاغا مساژی اوْلموشدور.
* ۱۹۱۱ - ایلک دفعه بیر اۇچاق٬ بیر گمینین اۆستونه ائندی.
* ۱۹۱۲ - کاپیتان روبرت فالکون ایسکات گۆنئی قۆطبه چاتدی. بۇنو باجاران ایلک اینسان اوْلماغی خیال ائدیردی آنجاق آموندسن اوْندان یاخلاشیق بیر آی اؤنجه بۇنو باجارمیش ایدی.
* ۱۹۲۴ - ایستانبولدا میلّی تۆرک تیجارت بیرلیگی کونقره‌سی توْپلاندی.
* ۱۹۱۹ - بیرینجی دۆنیا ساواشیندان سوْنرا پاریس باریش کونفرانسی گئچیریلدی.
* ۱۹۲۷ - لوْزان آندلاشماسینی آمریکا سناسی رد ائتدی.
* ۱۹۲۹ - لئو تروچکی شوروی بیرلیگیندن ائشیگه چیخاریلدی.
* ۱۹۴۳ - شوروی لنینقراد مۆحاصیره‌سی‌نین قیریلدیغینی آچیقلادی.
* ۱۹۴۷ - ایستانبولدا مۆعلّیملر بیرلیگی قۇرولدو.
* ۱۹۷۷ - ذات‌الریه‌یه یوْل آچان لژیونر ناخوشلوغونون عامیلی تاپیلدی.
* ۱۹۹۶ - مایکل جکسون ایله لیزا ماری پرسلی‌نین ایکی ایل سۆرن ائولیلیکلری بوْشانما ایله سوْنا چاتدی.
## مۆناسیبتلر
* مارتین لوتر کینق گۆنو٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده تعطیل گۆن

بؤلمه:۱۸ ژانویه
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:ژانویه آیی‌نین گونلری
طبریستان

**طبریستان** (مازندران دیلیجه: تبرستون) - تخمیناً ایرانین البورز سیرا داغلاری‌نین قۇزئی و گۆنئی یاماجلاریندا، خزر دنیزینین گۆنئی ساحیل‌لرینده یئر‌لشن كئچمیش تاریخی ناحیه آدیدیر. ناحیه٬ تخمیناً ایرانین مۆعاصیر مازندران اوستانی, گولوستان اوستانی و سیمنان اوستانینین قۇزئی حیصّه‌سینه اۇیغوندور.

## قایناقلار
* MUHAMMAD B. AL-HASAN B. ISFANDIYÁR, HISTORY OF Tabaristan 

## بیرده باخ
*مازندران دیلی

بؤلمه:مازندران اوستانی
۹۶ (سایی)

**۹۶** یوْخسا **دوْخسان‌آلتی**، ۹۵-دن سوْنرا و ۹۷-دن قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
کرکوک قالاسی

**کرکوک قالاسی** (عربجه:قلعة کرکوک) کرکوک شهری‌نین اوْرتاسیندا یئرلشرکن شهرین ان اسکی بؤلومو ساییلیر. قالا بیر بؤیوک تپه‌نین اوستونده ۱۳۰ متیر اوجالیغایلا بیر دوزلوک خاسا چایین یانیندا یئرلشیبدیر. دئییملره گؤره بو قالا ۸۵۸ الی ۸۸۴ میلاددان اؤنجه‌یه قدر ایکینجی آشور ناصرپالین نیظامی دیواری آدییلا ایشلنیبدیر. کرکوک قالاسی بیر اؤنملی عامل کیمی عیراق تورکمانلاری گئچمیشی و تاریخینده آد آپاریلیر، کرکوک تورکمنلری‌نین اؤنملی محله‌لری و منطقه‌لری قالانین ایچری‌سینده هابئله اونون کناریندا یئرلشیبدیر.  

## قایناقلار
http://en.wikipedia.org/Kirkuk

## گؤرونتولر


File:قبة ومنارة جامع النبي دانيال عليه السلام.jpg



بؤلمه:تاریخی تیکینتیلر
سنقال

**سنقال** — آفریقانین قربین‌ده دؤولت. 
## جوغرافیا
 
سنقال آفریقاین قربین‌ده یئرلشیر. سنقالین سرحد اؤلکه‌لری: مالی، موریتانی، گینه و گینه بیسائو. 
## شهرلر
# داکار 
# تووبا 
# تهیس 
# روفیسقوه 
# کالولاک 
## اهالی
سنقالین تخمیناً ۱۲ میلیون اهالی‌سی وار و اهالینین تخمیناً ۶۰% جاوان اینسانلار تشکیل ائدیر. 
اهالینین ۹۵% موسلمان‌دیر. 
## تاریخ
### سنقامبیا

۱۹۸۲-جی ایلین فئورالین‌دا سنقال قامبیا ایله بیرلیک‌ده سنقامبیا کونفدراسیاسی یارادیر. بو زامان اراضی  و اهالی سایینا گؤره کیچیک اولان قامبیا اؤزونون حکومتینه، موستقیل مالییه و خاریجی سیاستینه مالیک اولور. کونفدراسیا داخیلین‌ده خاریجی سیاستین کووردیناسییا ائدیمه‌سی، سلاح‌لی قوه‌لرین، خصوصی خیدمتین و نقلیات اینفراستروکتورونون بیرلشدیریلمه‌سی نظرده توتولموش‌دو. سونرادان قامبیا کونفدراسیانین ایداره ائدیلمه‌سین‌ده رولونون آرتیریلماسینی طلب ائتمه‌یه باشلادی. فیکیر آیری‌لیقلارینا گؤره کونفدراسیا ۱۹۸۹-جو ایلده فعالیتینی دایاندیردی. سونراکی دؤورده هر ایکی دؤولتین موناسیبتلری گرگین اولاراق قالیر. 
## مدنیت
## خاریجی کئچیدلر
* سنقال (فرانسه دیلینده)  
* سنقال ()

## گؤرونتولر

File:Flag of Senegal.svg
File:LocationSenegal.svg
File:Sg-map.png
File:Wassu_Stone_Cirles_shaunamullally_02.jpg
File:Senegal-reine-du-walo.jpg
File:SignaresBal.jpg
File:TirailleurMarseille1913.jpg
File:Abdoulaye_Wade_in_16-05-2007.jpg



بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:جی ۱۵ اؤلکه‌لر
بؤلمه:فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:آز توسعه ائتمیش اؤلکه‌لر
سوریه ایچ ساواشی

**سوریه ایچ ساواشی** (عربجه: الحرب الأهلية السورية)، ۱۵ مارس ۲۰۱۱ سوریه حؤکومتی و سوریه‌دکی عۆصیانچیلار آراسیندا باشلایان، سوْنراسیندا عراق و شام ایسلام دؤولتی و القاعده قروپلاریندان اوْلان جبهه النصره و  بعضی کورد، تورک، دروز و آشور قروپلارین دا قاتیلدیغی، سوْن دؤنمده ایسه روسیه، ایران، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و تورکیه کیمی خاریجی گۆجلرین ده داخیل اوْلدوغو چاتیشمالاردیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
کامیلو قولقی

**کامیلو قولقی** - ایتالیا عالیمی، هیستولوژی، نوبل اؤدولی لاورئاتی

## حیاتی
مشهور ایتالیا هیستولوژیو (توخومالاری اؤیره‌نه‌ن علم ساحه‌سی) کامیلو قولقی ۱۸۴۳-جو ایل ایول آیینین ۷-ده ایتالیانین کورتئنو شهرین‌ده دوغولموش‌دور. پاویا بیلیم یوردونده مشهور بوتانیک اوسبیو اولانین رهبرلیگی آلتین‌دا طیب تحصیلی آلان قولقی ۱۸۶۵-جی ایلده همین بیلیم یوردو بیتیره‌رک، پاوییاداکی سان-ماتتئو خستخاناسینین پسیخاترییا کلینیکاسین‌دا فعالیته باشلامیش‌دیر. بیلیم یوردو دا معلمی جولیو بیسوسرونون لابوراتوریاسین‌دا ایسه بئیینین قورولوشو و سینیر سیستمی ساحه‌سین‌ده آراشدیرمالارینی داوام ائتدیرمیش‌دیر. 
## آراشدیرمای
۱۹-جو عصرده میکروسکوپون تکنیکی ایمکانلارینین اینکیشافی ایله علاقه دار عالیملرین هوجئیره و توخومالار ساحه‌سین‌ده‌کی نظری بیلیکلری چوخ آرتمیش، ۱۸۵۰-جی ایلده آلمان عالیمی رودولف ویرخووون چاپ‌دان چیخمیش "هوجئیره پاتولوژیسی" کیتابین‌دان سونرا ایسه بو ساحه‌ده‌کی آراشدیرمالار داها دا گئنیشلنمیش‌دیر. دیگر طرف‌دن ایسه بئیین هوجئیره‌لرینین (نئیرونلارین) آراشدیریلماسی زامانی اننوی اۆصوللارا مراجعت ائدیلمه‌سی دوزگون علمی نتیجه‌لرین آلینماسینا چتین‌لیک تؤردیردی. 
کامیلو قولجینین میکروسکوپیک نئیروآناتومی ساحه‌سین‌ده ایلک آراشدیرمالاری ۱۸۶۰-جی ایللرین سونلارین‌دا نشر اولونموش‌دور. ۱۸۷۲-جی ایلده آبیاتقراسو شهر خستخاناسینین باش سانیتار موفتتیشی وظیفه‌سینه تعیین ائدیلدیک‌دن سونرا لابوراتوریا تجروبه‌لری آپارماغا واختی و ایمکانی محدودلاشدیغین‌دان آراشدیرمالارینی ائوینین مطبخین‌ده داوام ائتدیرمیش و نئیرون توخومالارینین آزوت‌لو گوموشه باتیریلدیق‌دا قارا رنگه بویاندیغینی آشکار ائتمیش‌دیر. 
بو اۆصول علم عالمین‌ده اوّلجه احتیاطلا قارشیلان‌سا دا، ۱۸۸۰-جی ایللردن اعتباراً مشهورلاشماغا باشلامیش‌دی. قولقی ۱۸۹۸-جی ایلده نئیرونلار اوزرین‌ده آپاردیغی آراشدیرما زامانی اونلارین آراسین‌دا اینجه ساپلارلا هؤرولموش تور موشاهیده ائتمیش و بونا "هولجی کومپلکسی" آدینی وئرمیش‌دیر. بو توخومانین اؤیرنیلمه‌سی یالنیز الکترون میکروسکوپون کشفین‌دن سونرا مۆمکون اولموش‌دور. 
## نوبل اؤدولی آلماسی
کامیلو قولقی ۱۹۰۶-جی ایلده سانتیاقو رامون- -کاخاللا برابر "سینیر سیستمینین ایستروکتورونون اؤیرنیلمه‌سی ساحه‌سین‌ده‌کی فعالیتلرینه گؤره" طیب و فیزیولوژی اوزره نوبل اؤدولینا لایق گؤرولموش‌دور. 
## دیگر ایشلری
قولقی، مالاریا خسته‌لیگی ایله باغلی آراشدیرمالار دا آپارمیش و گلدیی قناعت بو ساحه‌ده نوبل اؤدولینین دیگر لاورئاتی رونالد روسسون فیکیرلرینه عکس اولموش‌دور. 
عالیم ۱۹۰۰-جو ایلده پاوییا بیلیم یوردودا رکتورو، طیب فاکولته‌سینین دکانی تعیین اولونوش، ایتالیا کرالی ۱-جی اومبرتو طرفین‌دن "سناتور" فخری آدینا لایق گؤرولموش‌دور. 
## وفاتی
کامیلو قولقی ۱۹۲۶-جی ایل ژانویه آیینین ۲۱-ده پاوییا شهرین‌ده وفات ائتمیش‌دیر. 
## قایناقلار

بؤلمه:عالیم
بؤلمه:ایتالیا لی عالیملر‏
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:نوبل جایزه‌سی
بؤلمه:نوبل فیزیولوژی و طیب اؤدولو
بؤلمه:نوبل فیزیولوژی و طیب جایزه‌سینی قازانانلار
امیل آدولف فون برینق

**امیل آدولف فون برینگ** - ) آلمانلی بیولوژیست (یاشام بیلیم آدامی) و بیلیمجی دیر. 1901 -جی ایلده سوئدین نوبل وقفی قۇرومو طرفیندن وئریلن فیزیولوژی و طیب نوبل اؤدولونه لاییق گؤرونموشدور.

## تحصیل


## باشاری یوْلو و آراشدیرمالاری


## سئچیلمیش مقاله لری


## جایزه‌لر و ایفتیخارلاری



## قایناق
* http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates 

بؤلمه:نوبل اؤدولو قازانانلار بؤلمه:نوبل اؤدولو بؤلمه:نوبل فیزیولوژی و طیب اؤدولو قازانانلار 
بؤلمه:بیولوژی
جرابلوس

**جرابلوس** (عربجه: جرابلس‎ / آنادولو تورکجه سسی: Cerablus)، سوریه نین حلب اوستانی باغلی بیر کنددیر. فیراتین غربینده، اسد گؤلونون شومالیندا یئرلشن کئندین اوجالیغی 367 مئتردیر. تورکیه-سوریه مرزینده یئر آلان جرابلوسون نوفوسو 11.570دیر. جرابلوس بیر عرب و تورکمان شهری‌دیر. 

## فیرات سپری عملیاتی
2016جی ایل آوقوست آیی نین 24جو گونونو صاباح ساعات 4 ده، تورکیه سیلاح‌لی قوووتلری و اؤزگور سوریه اوردوسو؛ عیراق شام ایسلام دؤولتی(داعیش) کونترولونده اولان یئرلشیم بیریمینه اورتاق بیر حرکات دوزنلده دی. اوپراسیونا، 1500 اؤزگور سوریه اوردوسو عسگری نین یانی سیرا، تورکیه سیلاح‌لی قوووئتلئری، اؤزل حرکان پرسونلی، تانک‌لاری و هاوا گوجلری ایله قاتیلمیشتدیر.

اوپراسیوندا تورک سیلاح‌لی قوووتلری تلفات وئرمزکن اؤزگور سوریه اوردوسون‌دان 1 کیشی اؤلدو. جرابلوس داعیشدن تمیزلنرک اؤزگور سوریه اوردوسو کونترولونه گئچدی.

بؤلمه:سوریه
طالوت

**طالوت** (اینگیلیسی‌جه: Saul) بیر شاهزاده ایدی.  ۱۰۱۲ میلادان قاباق ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب.

بؤلمه:شاهلار
دیابت

**دیابت** یا **قند مریضلیگی** ملیتوس و یا شکر خسته‌لیگی، شکرلی دیابت – شکرین قان‌دا کرونیکی آرتیمی‌دیر. دیابتله علاقه‌لی آغیرلاشمالارین هامی‌سینین سببی گلوکوزانین قان‌دا یوکسک اولماسی‌دیر. پاسینت قان‌دا شکرین میقدارینی ایداره ائده بیلرسه، شکرلی دیابت خسته‌لیک یوخ، حیات طرزینه چئوریله‌جک‌دیر کی، بونونلا دا آغیرلاشمالارین قارشی‌سینی آلماق اولار. بو حیات طرزی ایسه دیابتین طیپین‌دن وابسته اولور.
حاضیردا دۆنیادا ۲۴۰ میلیون‌دان چوخ اینسان بو خسته‌لیک‌دن اذیت چکیر. هر ایل یئر اوزون‌ده وفات ائدن اینسانلارین ۵ فایزی محض دیابت نتیجه‌سین‌ده دۆنیاسینی دییشیر. فوری تدبیرلر گؤرولمه‌سه، بو رقه مین نؤوبتی ۱۰ ایلده ۵۰ فایزه قدر آرتاجاغی احتیمال اولونور.
شکرلی دیابتین یوکسک آرتی‌می عینی زامان‌دا اونون یاراتدیغی طیبی، سوسیال، ایقتیصادی، سایکولوژی و دیگر پروبلملری ده چوخ قاباردیر. محض بو باخیم‌دان بئینلخالق دیابت فئدئراسییاسی (بدف) و اومومدونیا سهییه تشکیلاتینین (اوست) توصیه‌سی ایله عومومدونیا دیابت گونو قئید اولونور. ۲۰۰۶-جی ایلده اومومدونیا صحیّه تشکیلاتی خصوصی بیاننامه قبول ائدیب و بو سندده شکرلی دیابتی "آغیر کرونیکی خسته‌لیک" کیمی سجیلندیریب.
## پرهیز

بو خسته‌لیگی اولانلار اۆچون ان یاخشی ییئجئک ماده‌لرین‌دن بیری یئرالماسی‌دیر. اونلار یئرآلما ، کباب کیمی و یا بوخاردا بیشیریب یئیه بیلرلر. وزری (سو تره سی)، خیار ایشلتمک ده فای‌دالی واسطه‌لردیر. جویز، فیندیق و پوسته شکر خسته‌لری اۆچون خئییرلی حساب ائدیلیر.

خسته‌لرین شکره اولان احتیاجینی ته"مین ائتمک اۆچون، شکر عوضینه طبیعی بال ایشلتمک داها موناسیب‌دیر. بئله خسته‌لر سحرلر آجقارینا ۴۰ گون عرضین‌ده گون‌ده ۳۰ق آبقورا ایچسه‌لر، اونلارین شکری آشاغی دوشر. اونلارا چایی توت قوروسو ایله ایچمک، قاتیق، قوروت کیمی ییئجئک ماده‌لری ایشلتمک مصلحت گؤرولور. شکر خسته‌لری شابالید، چوغون‌دور، کؤک، شلغم، بانان، یئمیش، خورما ایشلتمک‌دن چکینملیدیرلر.
سوسوزلوق. خسته‌لر تئز-تئز سوسوزلوق‌دان شیکایت ائدیرلر. خصوصیله سویوقدیمه حاللارین‌دا، بدن عضولرینین ایلتیهابلاشماسین‌دا داها چوخ سوسوزلوق یارانیر. بو زامان ان ساده و چوخ ایشله‌نه‌ن واسطه‌لردن بیری لیمون شربتی‌دیر. قوشوزومو شربتی ده بو باخیم‌دان فای‌دالی‌دیر. اونون شیره‌سینه شکر قاتماقلا بیر قدر شیرینلشدیریب ایشلدیرلر. قیزدیرما اولدوق‌دا بو شربته داها چوخ احتیاج دویولور. خیار و کاهی، سودا بیشیریلمیش قاباق تومونون شیره‌سینی سوسوزلوق حاللارین‌دا ایستیفاده ائدیرلر.

یئمیش و قارپیزدا چوخ سو اولدوغون‌دان، اونلار دا سوسوزلوق حاللارین‌دا اولدوقجا فای‌دالی‌دیر. قارا توت، آرمود، خوشمزه سولو هئیوا، سوسوزلوقو یاتیرماق‌دا سینانمیش مئیوه‌لردن حساب ائدیلیر. هئیوا شیره‌سی داها یاخشی‌دیر. بو زامان ته"سیرلی واسطه‌لردن بیری ده پورتاغال و یا نارینگی‌دن حاضیرلانمیش چوخ شیرین اولمایان شربت‌دیر.

سوسوزلوغو آرادان قال‌دیرماق‌دا آیران سینانمیش بیر ایچکی‌دیر.

## قایناقلار


بؤلمه:RTT
بؤلمه:Metabolic disorders
بؤلمه:Diseases characterised by polyuria
بؤلمه:RTTEM
بؤلمه:Endocrine diseases
بؤلمه:دیابت
بؤلمه:Cardiovascular diseases
مندلی

مندلی عراقین دیالا اوستانین شهرلریندن بیری دیر بو شهر ایران مرزین یانیندا یئرلشیب شهرین اکثریت خالقی فیلی لور و عراق تورکمانلاردان هابئله آز سایی دا عرب اقلیتیندن توپلانیب دیر.
تورکمن‌ائلی کانالی

**تورکمن ائلی کانالی** و یا **تورکمن ائلی شبکه‌سی** یا دا **تورکمن‌ائلی تی‌وی** (آنادولو تورکجه‌سی: Türkmeneli TV) — یئر کیمسل اویدوسال تلویزیون کانالی‌دیر کی ۲۰۰۴–جو میلادی ایلده عراق دا تورکمان جبهه‌سی دستکی ایله کرکوک شهرینده یولا سالینیب‌دیر. بو کانال عراق‌دا تورکمانلارا عایید اولان ایلک و تکجه کانال ساییلیر. تورکمان‌ائلی تی‌وی اؤز پروقرام‌لارین آذربایجان تورکجه‌سی و هابئله استانبول تورکجه‌سینده یاییر.
بو کانالین رئیسی سعادت‌الدین ارگچ عراق تورکمان جبهه‌سی‌نین رهبری‌دیر. تورکیه تورکمن ائلی کانالینا یاردیم ائدیب و دایاغی‌دیر، کانالین یایملاری تورک گورنلره دین، ایسلام، جامعه، تورکمانلارا عایید اولان بؤلوم‌لری و .... قونولاریندا یاییلیر.

## بیرده باخ
*عراق تورکمانلاری

## قایناقلار

بؤلمه:تورکجه کاناللار
سلولیت

**سلولیت،** دَرینین ایچکی قاتلارینی پایلاشان بیر باکتریال اینفکاسیونودور. اؤزللیکله دَری آلتیندا اولان یاغینلارا ائتکیلنیر. علامتلر ، نئچه گون عرضینده بؤیوک بؤلگه ده یوکسکلیک گؤستریر. قیزیللیغی نین ساحه سی نین سرحدلری عمومیتله تیک اولماز و دَرَیی پوخلوق اولا بیلر. گرچي قيشيقليق چوخ واخت آغ اولار، آمّا بو، همئشه ده اولماز. عفونت ساحه سی معمولاً آغریلی دیر. لئمفاتیک قارانلیقلار هردن پایلاشیلینیر و شخصین تبو و یورغونلوق حیس سی اولا بیلر.
بندانگشتی|سئللولیت
آیاقلار و اوزلر، چوخ گؤروشلی اولان یئرلرین دیر، گرچی سلولیت بدنین هر بیر بؤلگه سینده باش وئرر. پای، دری سینماقینان سورا عایله ده تأثیرلندیریلیر. دیگر خطر فاکتورلاری دا چاقی، آیاقلارین تورمامی و قوجالماق دیر. اوز اینفکاسییاسیندا، اؤنجه دَرنی سینماسی نی  معمولاً اولماز. ان چوخ قاتناشقان باکتریلر استرتوکوکس و استفیلوکوکس اورئوسدور. سلولیتدن فرق اولاراق، اریسیپلاسه دَیینین داها سطحی قاتلارینی ایشله ین، قیرمیزیلیق ساحه سینده یاخشی دَیییشمیش قیرمیزه گؤره بیر باکتئریال اینفکاسیون دیر و داها چوخ تب ایله باغلی دیر. دیآگنوز معمولاً علامتلر و علامتلرین گؤستریلمه سی اساسیندا یئرلشیر، آمما سیل کولتورو نادیر. دیآنوژوس قویمادان قاباق، داها آغیر اینفئکسییالار، مثلاً اساس سوموکلری نین اینفئکاسیاسییاسی یا دا نکروتیز فاسیتسی ایسه ایشلنمه لی دیر.

درمان عادي اولاراق آغزی ایله آلان آنتی بیوتیکلر، اؤرنک سِفالاکسین، آموکسیسیلین و یا کلوکسیلین ایله اولور. پنیسیلینله جدی آلرژی اولانلارا، اریترومئسین یا کلیندامیسین تجویز اولونمالیدیر. میتیسیلین- ریسستنت S. aureus (MRSA) دا نیگارانلیق اولاندا، دوکسیسیکلین یا ترمیتوپریم/ سولفامیتوکسازول دا توصیه اولونمالیدیر. پوس یا اؤتن MRSA اینفیکسییاسی نین اولدوغو ایله باغلی نگرانی وار. خسته ساحه نی اوجالماق، درد آلتیندان قورتارماق دا یاخشی اولار.

موحتمل پیچلتیلرده آبسسس تشکیلسیزلیگی واردیر. ۷- ۱۰ گونلوک درماندان سونرا ۹۵%-ده اینسانلار یاخشیلاشیرلار. آمّا، دیابتی اولانلار چوخ واخت داها دا آغیر نتیجه لره دوشه لر. سلولیت ۲۰۱۵-جی ایلده ۲۱.۲ میلیون نفرده باش وئریب. آمریکادا هر ۱۰۰۰ نفردن ۲ نفرین هر ایلده آیاق آلتیندا اثرلر گؤستریر. سلولیت ۲۰۱۵-جی ایلده دونیادا ۱۶۹۰۰ نفرین اؤلومو سبب اولدو. بریتانیا ده سلولیت، خسته خانایا گیدنلرین ۱.۶%-ینین ندن اولدوغو بیلدیریلیر.

## قایناقلار:
سیروز

**سیروز** - قاراجیر لؤبول لرینین باغ توخومالاری واسطه‌چی‌لیگی ایله کؤچورولمه‌سی.

سیروزا بیر چوخ فرق‌لی تعریفلر وئریلمیش‌دیر. بونلار آراسین‌دا  ان یاخشی تعریف "قاراجیرین بؤیوک بیر ساحه‌سینی ایحاطه ائدن، نورمال قورلوشونون یئرین‌ده  آنورمال نودول لرین گؤرونمه‌سی ایله کاراکتریزه اولونان  بیر دییشمه" اولاراق تعیین ائدن دۆنیا ساغلام‌لیق تشکیلاتینا عایید تعریف‌دیر. بو تعریفین ایچینه رگنراتور ایله دامارلانمادا و قان آخینین‌داکی دییشیک‌لیکلر داخیل‌دیر. چونکی، دویونلرده هر واخت رگنراتور تاپینتیلاری گؤرولمه‌یه بیلر؛ حقیقی رگنراتور دویونلر خستلیین ایرلی مرحله‌لرین‌ده راست گلینر.

دامارلانما و قان آخینی پوزوقلوقلاری ایسه خستلیین پریمئر خصوصیتلری دئییل؛ تعریف‌ده ایشتیراک ائدن دیگر خصوصیتلرین (فیبروزیس و دویون‌لو قورولوش) نتیجه‌سی اولاراق عمله گلیر. سیروزون اساس خوصوصیتی اولان سکلئروزلاشما داوام‌لی هوجئیره داغیلماسینین نتیجه‌سی‌دیر. بو سببله دایمی هوجئیره زده‌له‌نمه‌سی عمله گتیره‌ن بیر چوخ کرونیکی قاراجیر خسته‌لیکلری سیروزلا نتیجه‌لنیر. بونلار آراسین‌دا اینفئکسیون، آوتویممون، مئتابولیتیک خسته‌لیکلر، اؤد یولو خسته‌لیکلری، درمان و توک‌سینلره باغلی قاراجیر زهرله‌نمه‌لری، قان دؤورانی پوزغونلوقلاری و باشقا سببلر ایشتیراک ائدر. 
                      
## سینیفلان‌دیرماسی
خستلیین سینیف ائتمه‌سین‌ده ان دوزگون  یولو اتیولوژی(علّتی تانیماق) گؤره‌دیر. بونونلا بیرلیک‌ده، اننوی اولاراق سیروزلار مورفولوژی خصوصیتلرینه گؤره ده سینیف ائدیلیر.دنه‌لرین اؤچولرینه اساس آلیناراق میکرودنه‌لر (۳ ممده‌ن کیچیک)، ماکرودنه‌لر (۳ ممده‌ن بؤیوک) و میکست (میکرو-ماکرو) دنه‌لر عاییددیر. بو سینیف ائتمه بیوپ‌سییادا  چوخ اعتیبارلی دئییل‌دیر، چونکی هیستوپاتولوژیک اولاراق تطبیق اولونماسی چتین‌دیر. لاکین بوتون قاراجیرین آنالیز ائدیله بیلدیی یاریلمالاردا و ترانسپلانتاسییا اسناسین‌دا چیخاریلان خسته قا¬راجیئرلرده تطبیق ائتمک اولار. 
## قایناقلار

بؤلمه:طیب
قاستریت

**قاستریت** - معدهده آرا قاتلارینین یانماسی و یا گؤینه‌مه‌سینه دئییلیر. بو آغریلار کسکین و کرونیکی اولا بیلر.

  
## قاستریتین عمله گلمه سببلری

ایلکین سببلر: 
* مۆنتظم اولاراق حددن آرتیق مشروب ایچکیلر قبول ائتمک، 
* کرونیکی قۇسمالار، 
* گرگین‌لیک، 
* معده یه دوشموش باکتری لر مۆالیجه اولونمادیق‌دا معده خوراسی (زخم) و یا خرچنگینه (سرطان) گتیریب چیخاریر.

## قاستریتین علامتلری
* اۆرک بولانماسی و قۇسمالار 
* قارینین کؤپ اولماسی 
* قارین‌دا کسکین آغریلار 
* یئمکدئن سونرا معده نین یانماسی 
* هیچقیریق 
* ایشتاه‌سیزلیق 
* قان قۇسما

## مۆالیجه‌سی
قاستریتین مۆالیجه‌سی اونون یارانماسینا سبب اولان عامللرله سیخ باغلی‌دیر. چوخ واختلاردا مۆالیجه زامانی ایسه حکیم نظارتین‌ده اساساً ترکیبین‌ده تورشونو نئیتیراللاش‌دیران ماده‌لر اولان آنتی‌بیوتیکلردن ایسیفاده اولونور کی، بو دا باکتری لر محو اولماسینا گتیریب چیخاریر. 
قئید ائدک کی، قاستریتی اولان خسته‌لر ایستی و ادویات‌لی یئمکلردن مۆمکون قدر اوزاق اولمالی‌دیر.

## قایناقلار
* http://az.med.az/2009/04/08/qastrit-n601dir.html 

بؤلمه:طیب
اکبر شاه

**اکبر شاه** — (هیندی: जलालुद्दीन मुहम्मद अकबर)٬ (اوردوجا: جلال الدین محمد اکبر)٬ بۆتون آدییلا أبو الفاتح جلال الدین محمد اکبر (دوْغوم ۱۵ اوکتوبر ۱۵۴۲ - اؤلوم ۲۷ اوکتوبر ۱۶۰۵)٬ آتاسی همایون شاهدان سوْنرا ۱۵۵۶-۱۶۰۵ آراسی هیند موْغول ایمپیراتورلوغونون شاهی. سیندده یئرلَشن عمرکۆت قلعه‌سینده آنادان اوْلموشدور. آتاسی همایون شاه صفوی درباریندایکن آناسی حمیده بئیگیم‌له ائولنمیشدیر. هیند موغول ایمپیراتورلوغونون ان پارلاق دؤنمی اکبر شاهین پادیشاه اوْلدوغو دؤنمدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:هیندوستانلی ساواشچیلار
بؤلمه:۱۵۴۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۶۰۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:اکبر شاه
بؤلمه:Child rulers from Asia
بؤلمه:16th-century Indian monarchs
بؤلمه:Indian people of Iranian descent
بؤلمه:Mughal emperors
بؤلمه:موسلمان شاهلار
بؤلمه:People from Agra
بؤلمه:People from Umerkot
بؤلمه:17th-century Indian monarchs
بؤلمه:Timurid monarchs
بؤلمه:Indian Sunni Muslims
بؤلمه:Deaths from dysentery
اگزما

**اگزما** () — "قایناییرام" دئمک‌دیر و ان قدیم دری خسته‌لیکلرین‌دن حساب اولونور. لاکین بونا باخمایاراق دری خسته‌لیگی 
* http:// az.wikipedia.org
بؤلمه:طیب
دیفتری

**دیفتری** - کورینه باکتریوم  آدلی میکرو اورقانیزمین بوغاز، بورون، گؤز و دریده اولان مسامه‌لره دوشمه‌سی نتیجه‌سین‌ده یارانان یولوخوجو خسته‌لیک.

## ایستینادلار

* http:// az.wikipedia.org
بؤلمه:طیب
پئیکان فوتبال کولوبو

**پئیکان فوتبال کولوبو** ،  تهرانین قودس  بولگه سیندا ، بیر فۇتبول تاخیمی دئییل. تاخیم ایرانین اوتوموبیل ایستهصال‌چی‌سی **ایران خودرو** طرفین‌دن مالیلش‌دیریله‌ن و اونون قدیمی محصوللاری بیری آدینا؛ پئیکان اوتوموبیل. پئیکان فوتبال کلوبو ده بسکتبال و والیبال تاخیملاری داخیل‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا
ایران خودرو

**ایران خودرو** 1962-جی ایلده قۇرولان بیر ایران‌لی اوتوموبیل شیرکتی‌دیر. ایران خودرو، ایرانین بیرینجی بؤیوک اوتوموبیل ایستهصال‌چی‌سی‌دیر.
سیاه جامگان مشهد فوتبال کولوبو

سیاه جامگان ابومسلم مشهد مشهد، ایران-دا ایران فۇتبول کلوبو دئییل. اونلار فارس کؤرفزی پرو لیقاسین‌دا اوْیناییر
خورداد ۱۳۹۵-جی ایلده "خوراسان سیاه جامگان ابوموسلم" ، اف سی مشهد آدینا دییش‌دی

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا
شهرخودرو فوتبال کولوبو

**شهرخودرو فوتبال کولوبو** () — مشهد شهرین‌دن ایشتیراک ائدن اؤزل ایران فۇتبول کولوب‌لاریندان دیر. حال-حاضیردا فارس کؤرفزین‌ده پرو لیقاسین‌دا اویناییر.
حال-حاضیردا ٍامام رضا ایستادیوموندا توپ اویناییر. شهرخودرو فوتبال کلوبو اؤز ۲۵،۰۰۰ نفرلیک خصوصی ایستادیومو دا وار. شهره بهشت ایستادیوم آدلی ایستادیوم ۲۰۱۶-۱۷ فصل اۆچون حاضیر اولاجاغی گؤزلنیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا
بؤلمه:2007 establishments in Iran
نفت تهران فوتبال کولوبو

**نفت تهران فوتبال کولوبو**، ایراندا ایران فۇتبول کلوبو دئییل. حال-حاضیردا فارس کؤرفزین‌ده پرو لیقاسین‌دا موباریزه آپاریر. اونلار اوّللر ایران میلّی نفت شیرکتینه مخصوص ایدی. نفت تهران ۱۹۵۰-جی ایلده یارادیلیب و تختی ایستادیومون‌دا اویناییر.
۲۰۱۵-جی ایلده کلوبون تاریخین‌ده ایلک دفعه نفت ای اف سی چمپیونلار لیقاسین‌دا اوینانادی. 

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا
مورجلن

**مورجلن** – بو گونه کیمی 14000 اینساندا راست گلینه‌ن بو خسته لیین یارانما سببینین پارازیتلر اولدوغو گومان ائدیل‌سه‌ده مۆعاصیر طیب هله‌ده اونون مۆالیجه‌سین‌ده آجیزدیر. خسته‌لیک زامانی اینسانین دری‌سین‌دن قارا، ماوی و یا قیرمیزی لیفلر سال‌لانیر.
## قایناقلار

* http:// az.wikipedia.org
بؤلمه:طیب