open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قوقل

**قوقل** () آمریکادا دوزلمیش بیر میلتلرآراسی تکنولوژی شیرکتی، دونیانین ان چوخ گؤروشلو و چوخ آختاریشلی اينترنت سایتی نین آدی دیر. ان اهمیتلی و ان چوخ گلیرلی  محصوللاری آنلاین رکلامچیلیق (online advertising) ، آختاریش (search) ، بولود بیلگی سایارچیلیغی (cloud computing)، موبایل تلفونلاری آپاریجی سیستمی (آندروید) و آیری یازیلیملار دیر. 

بندانگشتی|سول|قوقولون بیرینجی سئروری
قوقل ۱۹۹۸ جی ایلین سپتامبر آیی نین ۴جو گونونده، کالیفورنیا‌نین استانفورد بیلیم یوردونون ایکی پی.اچ.دی اؤیرنجیسی لری پیج و سرگئی برین آدلاریندا اللری ایله قورولدو. بونلار ایندی قوقلدا ۱۴٪ پایلاری  واردیر و ۵۶٪ آیری پایلارینا دا سهامچیلار طرفیندن سوپرووتینق سهام کونترولو گوجلری واردیر. لری پیج و سرگئی برین ایلکده قوقلو بیر خصوصی شیرکتی اولاراق دوزلتمیشدیلر، آنجاق ایشلری توتاندان سوْنرا عمومی  سهاملی اوْلوب و قوقلون هئدکورتئرین (باش دولاندیر مقَررین) کالیفورنیانین مانتین ویو بؤلگه سینه آپاردیب، و قوقو تیکینتیلر مجموعه سی نون آدینی دا قوقلپلکس (Googleplex) قویدولار.
بندانگشتی|سول|لری پیج و سرگئی برین

## قایناقلار

بؤلمه:قوقل
بؤلمه:1998 establishments in California
بؤلمه:2004 initial public offerings
بؤلمه:Alphabet Inc.
بؤلمه:یاپای ذکا
بؤلمه:Cloud computing providers
بؤلمه:Companies based in Mountain View, California
بؤلمه:Companies in the PRISM network
بؤلمه:Computer companies established in 1998
بؤلمه:Computer-related introductions in 1998
بؤلمه:Internet properties established in 1998
بؤلمه:Mobile phone manufacturers
بؤلمه:Multinational companies headquartered in the United States
بؤلمه:Technology companies based in the San Francisco Bay Area
بؤلمه:Technology companies established in 1998
بؤلمه:University spin-offs
بؤلمه:Virtual reality companies
بؤلمه:Web portals
بؤلمه:Web service providers
بؤلمه:Webby Award winners
بؤلمه:دونیا میقیاسیندا وب
بؤلمه:Eyewear c
سؤزجوک

**سؤزجوک** یوخسا **کلمه**؛ تک باشینا معنالی،بیربیرینه مربوط بیر و یا داها چوْخ فوْرم واحیددن عیبارت اوْلان،سَس دَیری داشییان دیل واحیدی.یازی دیلینده هر ایکی طرفینده بیر فاصیله وئیلررک گؤستریلیرلر.کلمه‌لر ،بیر کؤک و اوْنا باغلی بیر یا دا داها چوْخ علاوه‌دن اوْلوشابیلیر.
یازیدا کلمه‌لر هیجالاردان ،هیجالار دا حرفلردن تشکیل اوْلور.بیر کلمه آزی بیر حرفدن و بیر هیجادان مئیدانا گلیر:جان ،آت،مال ا و بنزری.کلمه‌لر بیر آرایا گلرک سؤزجوک ایفاده‌لری،بند و جؤمله‌لری مئیدانا گتیریرلر.
گۆنموزده هر میلّتین بیر گئچمیشی اوْلدوغو و اوْ میلّتین نئچه عصر ایچینده شکیللنه‌رک گۆنوموزه چاتماسی کیمی،دیللر و دیلین واحیدلری اوْلان کلمه‌لر ده بیر گئچمیشه صاحیبدیر و مۆختلیف شکیللنمه‌لر نتیجه‌سینده ایندیکی شکللری اوْرتایا چیخمیشدی.کلمه سؤزو عرب دیلیندن * كَلَامٌ *(سؤز) گلیر.تۆرک دیلینده سؤزجوک کلمه‌سی ده عئینی معنادا ایشلنیر.

## قایناق

بؤلمه:دیل بیلگیسی
شهادتین(ایکی ایسلام تصدیقی)

بندانگشتی|شهادتین (أشهدُ أنَ لا إِلِه إِلا اللّه وأشهَدُ أنَ مُحَمَدًا عَبدُه ورَسولهُ)
ایکی تصدیق یا ایکی ایسلام سوزو

عرب دیلی: اَشهدُ انْ لا اِلٰهَ الا الله -تصدیق ائدیرم الله‌دان سونرا بیر تانری یوخدور.

عرب دیلی: اَشهدُ انَّ محمّداً رسولُ الله-تصدیق ائدیریم محمد(ص) تانری‌نین گؤندرمیشیدیر ( پئیغمبری‌دیر).

بیر کیمسه بو سؤزلری دئدیکده ایسلام دینین قبول ائدیب و موسلمان اولار. بو سؤزلری دئمک گرک بیله بیله و هر کیمسه اؤزو اورکدن دئسین بو سؤزلری. زور یا جبر ایله دئمک یا مسخره و شوخلوق اۆچون دئمک یا نومایش وئرمه‌یه گؤره دئمک ایسلام اۆچون تصدیق ساییلمیر. شخص گرک اورکدن و بیله بیله و عقل و دانیشیق اوزوندن بو سؤزلری دانیشا و قبول ائده و ایسلام دینینه گله.

بو دانیشیق هر نامازین ایکینجی و آخیر رکعتینده دئیلیر. بو سؤزلر اذان و ایقامه‌ده جارلانیر و هر کیمسه اونو تیکرار ائتسه ثوابی واردیر. 

## باغلانتی یازیلار
* شیعه لر تصدیقی (اوچ شهادت)

## قایناقلار
* مکارم شیرازی، آیت‌الله ناصر. *رساله توضیح المسائل*. تهران: نشر قم، ۱۳۶۷.
* آیت الله العظمی حسینعلی منتظری."رساله توضیح المسائل" . تهران: انتشارات کیهان، ۱۳۵۹

بؤلمه:ایسلام
سون ساواش

**سون ساواش** ()، سی. اس. لوئیس طرفیندن یارادیلمیش بیر رومان کیتابیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رومان کیتابلاری
محکمه

**هارای یوردو** و یا **محکمه** — حؤکم وئریلن قضاوت یئری. محکمه‌ده بیر قاضی (یارغیج) و یا بیرلیکده قرار وئرن قاضیلر قیضاوت ایشینی گؤرورلر. دیلده «حؤکم وئریلن یئر» آنلامیندا اوْلان محکمه سؤزجوگو٬ عربجه حؤکم سؤزوندن یارادیلمیشدیر.

## قایناق
*Türkçe bilgi, Mahkeme 

بؤلمه:حوقوق
گونش ساعاتی

بندانگشتی|250x250پیکسل|گونش ساعاتی -هانوور آلمان
بندانگشتی|250x250پیکسل|ونکوور آمریکا
بندانگشتی
گونش ساعاتی هر ساعاتی بیلماق اۆچون گون ایشیقیندان و کولگه نین آزالیب چوخالماسیندان فایدالانیر.بیر میله و بیر صفحه اولور . میله نین کولگه سی هر چاغدا آزالیب چوخالیر و دولانیر.صفحه اوستونده هر ساعات اۆچون بیر جیزیق چکیلیب میله کولگه سی هانسی جیزیق اوستنده اولسا او ساعات بیلینیر. 

## تاریخ
گونش ایشیقی و باتیب چیخماسی و گؤیده یئریماقی و کولگه لرین آزالیب چوخالماسی و گونلر و گئجه لرین آز چوخلوقو بیر بیلگیلر ایسنان اۆچون یارادیب و تاریخ بؤیو اینسان ایل و آی و گون و فصل سئچیب و بیلیب.گون چیخماسی و باتماسی هر گون تیکرار اولور و گون دولانیر و یئری ایشیق ائدیر.بو ایشده اینسان گونشین گویده هانسی باخیمدا اولماسین بیر چاغ بیلیندیریب.هابئله سحرچاغی -آخشام چاغی -ناهار چاغی -گون آرتا چاغی -گون آراسی-گون چیخان -گون باتان هره سی بیر ساعات یارادیب و گونش و کولگه لردن بیلینیر.

هرودوت یازدیقینا گوره 5 مین ایلدن چوخ اسکیده تاریخی وار.هرودوت بو ساعاتلاری سومریلر و کلدانیلر الینده یازیب.

بیرینجی کیمسه بو ایشیده 6 جی یوز ایلده انکسیماندر ملطیه شهرینده اولوردو .انکسیماندر یونان حاکمیتنیده گونش ساعاتین دوزتدی.

340ایل م.ق بروسوس کلدانی اولدوزجو بیرینجی کوره شکیلده گونش ساعاتین قوشدو.بو ساعات بیر یاریم کوره شکیلده 12 بؤلومده اولوردو و کولگه نین اوزنلوقو فصل لری بیلیندیریردی.

سومریلر لاب اسکی ساعاتی قوشدولار .بو ساعات تکجه گون آراسین بیلیندیریردی.بو ساعات چوخلو ایشلئنیردی.بو ساعات دا بیر میله کولگه سی ائیله ساعاتلاری بیلیندیریردی.
## قایناق
*پوریا ناظمی.  شاخهٔ آماتوری انجمن نجوم ایران. باخیش ۲۵ اردیبهشت ۸۶.
*طاهره رحیمی. «ساعت‌های آفتابی میراثی که فراموش شده‌اند». خبرگزاری میراث فرهنگی. بازبینی‌شده در ۲۵ اردیبهشت ۸۶.
*ویکی پدیا «Sundial»، اینگلیسیجا ( ۱۶ مه ۲۰۰۷).

بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:فیزیک
ذکی مورن

**ذکی مۆره ن یا ذکی مۆرن** (آنادولو تۆرکجه‌ سی: Zeki Müren)  لی موغنّی دیر. «صنعتین گونشی» و «پاشا» آدلاندیریلان بو موغنّی کلاسیک تورک موسیقی سی نین ان بویوک آدلاریندان بیری اولاراق قبول ائدیلیر. صنعته اوْلان آرتیقدیردیقلارینا گؤره ۱۹۹۱-جی ایلده دولت صنعتچی سی ایله تانینمیش دیر. بۇ صنعت چی آلتین پیلاک جایزه نی ده آلمیش دیر.

## یاشاییشی

### اوشاقلیق و ائییدیمی
 نین  شهرینین حیصار محله سینده آنادان اوْلوب. عایله سی اوسکوب دن بورسا یا گوچ ائدمیشدی. ۱۱ یاشیندا بورسا دا سوننت اوْلوب دور. 

ایلک اوخولو بورسا عثمان قاضی ایلک اوخولوندا اوخویوب.

اورتا اوخولودا بورسا دا اوخویوب بیتیردیک دن سوْنرا باباسیندان ا گئدمه گی ایسته ییب دیر. ایستانبول دولتی گوزل صنعت لر آکادئمی سینه (ایندی کی معمار سؽنان بیلیم یوردو) گیردی.

### موزیک حیاتی
بندانگشتی|180x180پیکسل|۱۹۵۳-نجی ایلده، ذکی مورنین آتاتورک بولواریندا وئردیگی کنسرت.

### اویونجولوق حیاتی
۱۹۵۴-نحی ایلده «بکله نن شارکی» آدلی فیلمده سینما اویونجولوغونا باشلادی. بۇ فیلم بویوک بیر تیجاری باشاری قازاندی. ۱۹۶۵-نجی ایلده «آرئنا تئاتر»یندا صحنه ده اولان «چای و سمپاتی» اویونونون باش رولونو اوینادی.

## باشاریلاری و جایزه‌لری
آلتین پتک اودولو-۱۹۵۵
ان اییی ارکک سولیستی- ۱۹۷۳
یکتا اوکور اوزل اودولو -۱۹۹۷

## دیسکوقرافی

## ایستودیو آلبوم لاری
بیرینجی آدام

**بیرینجی آدام** ()، آلبر کامونون سون یاریمچیلیق رومان کیتابیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رومان کیتابلاری
باز آلدرین

باز آلدرین یوخسا بوز آلدرین(اینگیلیس دیلی:Buzz Aldrin) (دوغوم:20 ژانویه 1930) اوزایچی (آستروناوت).آمریکالی آی کوره سینین اوزونه چیخدی.نیل آرمسترانق دان سونرا ایکنیجی کیمسه دی.آپولو 11 اوزای اوچاقی ائیله 20 ژئوئیه 1969 جی ایلده آی کوره سینه یئتریدی.

## قایناق
فارسیجا ویکی پدیا 

بؤلمه:اوزای
هرودوت

**هرودوت** (یونان دیلی: Ἡρόδοτος) بیرینجی یونانلی تاریخچی ایدی.

## گورونتولر


File:POxy v0017 n2099 a 01 hires.jpg

File:Relief Numa Pompilius cour Carree Louvre.jpg

File:herodotusstatue.JPG

File:Dedication page for the Historiae by Herodotus printed at Venice 1494.jpg

File:Herodotus world map-en.svg

File:Goldinpan.jpg

File:Claude Vignon - Parable of the Unforgiving Servant.jpg



## قایناقلار

بؤلمه:تاریخچیلر
بؤلمه:قدیم یونان تاریخچیلری
پوزولموش آرزولار

**پوزولموش آرزولار** ()، اونوره دئ بالزاک طرفیندن یارادیلمیش بیر رومان کیتابیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رومان کیتابلاری
نورنبرق محکمه‌سی

بندانگشتی|نۆرنبرق محکمه‌سی
**نۆرنبرق بین‌المللی حربی جزا محکمه‌سی** ۱۹۴۵ ایلینده آمریکا، بریتانیا، فرانسه و شوروی بیرلیگی طرفیندن نازی آلمانین رهبرلرینی جزالاندیرما هدفی ایله آچیلان محکمه‌دیر.

## قۇرولماسی
۲.جی دۆنیا ساواشی سوْنوندا آلمانلی ساواش مۆجریملری‌نین جزالاندیریلماسی اۆچون مۆتفیق دؤولتلرین طرفیندن نۆرنبرق محکمه‌سی قۇرولدو. بۇ بین‌المللی حربی محکمه شیکایتلره باخماق مشروعیتینی لندن آنلاشماسیندان آلیردی.محکمه‌نین گیردیگی موْضوعلار؛ باریشا قارشی جۇرملار، اینسانلیغین ضیدینه ایشلنن جۇرملار، ساواش قانونلارینی ایخلال ائدن جۇرملار و ایک اۆچ کاتقوریده مۆشخص اوْلان جۇرملاری ایشلمک.آلمانین نۆرنبرق شهرینده قۇرولان بۇ محکمه ۲۰ نوْوامبر ۱۹۴۵ باشلامیش و ۱ اوْکتوبر ۱۹۴۶ دا سوْنا چاتمیشدیر.
بۇ محکمه‌نین مۆجریملری‌نین چوْخو اعدام جزاسینا محکوم اوْلدولار.

## قایناقلار

## گؤرونتولر

Image:Defendants in the dock at the Nuremberg Trials.jpg
Image:Hjalmar-Horace-Greeley-Schacht.jpg
Image:Otto-Ohlendorf-Heinz-Jost.jpg
Image:Walter-Warlimont.jpg
Image:Franz-Halder.jpg
Image:Erwin-Lahousen.jpg
Image:Hugo-Sperrle.jpg
Image:Ernst-von-Weizsäcker.jpg
Image:Karl-Brandt.jpg
Image:Prozess WVHA der SS (1947-1948) Pohl-Frank-Fanslau-Loerner-Eirenschmalz-Sommer-Pook.jpg
Image:Erhard-Milch-(left).jpg
image:Karikatur zum Nürnberger Prozess.JPG



بؤلمه:ایکینجی دونیا ساواشی
بؤلمه:ساواش جینایتی
اوکسیژن

**اوْکسیژن **آتوم سایؽ سؽ ۸ اولان و «O» حرفی‌ایله سیمگه‌لنن کیمیاسال المنت‌دیر. اوکسیژن آدی یونانجا  ὀξύς (اوکسیس: اسید یا کسکین آنلامؽندا). ایستاندارد شرطلر آلتؽندا، المنت‌ین ایکی آتومو باغلاناراق چوخ سوْلوق گؤی رنگینده. قوخوسوز، دادسیز، ایکی‌آتوملو یاپؽ‌داکی، O2 فورمولونا صاحیب دی‌اوکسیژن قاز‌ینی اولوشتورور.

## اؤزللیکلر

### یاپؽ
ساغ|بندانگشتی|۱x۵ سانتیمترلیک پارلایان اولتراپئر ویالؽ
ساغ|بندانگشتی|اؽشیق طیفی‌نی گؤسترن اوکسیژن بورۇسو
ایستانداردایستیلیک‌ وباسینچ‌دا اوکسیژن چوخ‌سوٌلۇق گؤی رنگده و قوخوسوز بیر قازدیر. O2 مولکولوندا ایکی اوکسیژن آتومو بیر باشقا اوکسیژن آتومو ایله داتیو باغلانتؽ‌سؽ‌ایلا باغلانیرسا؛ اۆچ‌اوکسیژنلی اوزون مولکولو اولوشور.



بؤلمه:اوکسیژن
بؤلمه:Biology and pharmacology of chemical elements
بؤلمه:Breathing gases
بؤلمه:Chalcogens
بؤلمه:شیمیایی عونصورلر
بؤلمه:Chemical substances for emergency medicine
بؤلمه:Diatomic nonmetals
بؤلمه:E-number additives
بؤلمه:Oxidizing agents
اوروپا (آی)

| rotation           = Synchronous
| axial_tilt         = 0.1°
| albedo             = 0.67&nbsp;±&nbsp;0.03
| magnitude          = 5.29 (opposition)
| temperatures       = yes
| temp_name1         = Surface
| min_temp_1         = ≈&thinsp;50 K
| mean_temp_1        = 102&nbsp;K (−171.15°C)
| max_temp_1         = 125&nbsp;K
| atmosphere         = yes
| surface_pressure   = 0.1 µPa (10−12 bar)
}}

بندانگشتی|سول|ناسانین هابل تلسکوپونون 1996 و 2016 جی گؤرونتولری اوزوندن، اوروپا آییندا، قالین بوزلار آلتیندا درین مایع سو اوقیانوسلاری نین اولماغی اونایلاندی
**اوروپا** یا **ایکینجی ژوپیتر** (اینگیلیسجه. Europa و Jupiter II) ژوپیتر گزَگنی نین ان یاخین آیی و قالیلئو تاپان آیلاری نین دؤردونجو کیچیک آیی، و گونش سیستمی نین آلتینجی ان بؤیوک آیی دیر. اوروپا آیی‌نی 1610جی ایلده قالیلئو تاپدی. 
اوروپا یئرین آییندان بیر آز بالاجا دیر، سیلیکات، بوز-سولو قایالاردان دوزَلیب ، و دمیر - نیکل داشلاری دا واریدیر.

## اوروپادا سو و یاشاییش
بندانگشتی|اوروپانین ایچی و سطحینده کی بوز اؤرتولو اوقیانوسموشتری نین بو آیینا آستروبیولوقلارین ماراغی سون ایللر داها دا آرتمیش‌دیر. 1996-جی ایلده ژوپیتر گزَگنینی آراشدیرماق اۆچون گؤندریلن قالیلئو اوزای گمی‌سی(فضا سفینه سی) اوروپانین آرخا طرفی‌نین گؤرونتوسونو یئره گؤندرمیشدی. بو شکیلده بوزلا اؤرتولو اوقیانوسون اولدوغو آیدین گؤرونوردو. باخمایا‌راق کی، اوروپانین اوزونده حرارت یئردکی یاشام فورماسی اۆچون چوخ آشاغی‌دیر، آستروبیولوق‌لار همین اوقیانوسون جان‌لی‌لار اۆچون یاشاماق ائوی اولا بیلَجگینی سؤیلییرلر. یئرین اؤزونده بعضن جانلی‌لارین ائله اکوسیستم‌لرینی آشکار ائدیرلر کی، یاشامین یالنیز یئرده مۆمکون اولماسینی بیر داها شوبهه آلتینا آلیر. اؤرنک اۆچون، یئرین چوخ درین قات‌لاریندا، سوخورلاردا یالنیز سیلیسیوم المنتی (عنصر) ایله غذا یئیین و گلیشَن باکتریلر تاپمیش‌لار. بورادا دوروم ائله‌دیر کی، بیزه بللی اولان جانلینین وارلیغی بو سوخورلاردا غیر مۆمکون‌دور. باشقا بیر اؤرنک، وولکانلیقلار بعضی حال‌لاردا وولکان‌لارین کراترلرین‌دن(باتمیش یئرلری) گؤتورولموش نومونه‌لرده باکتریلرین اولدوغونو کشف ائدیرلر، رادیو اکتیو رئاکتورلاریندا، چوخ یوخاری تشعشوعون اولماسینا باخمایا‌راق، بعضی باکتریلرین یاشادیغینی معین ائتمیش‌لر. ایندی ناسا کالیفورنیا داغ‌لاریندا، آمئس آراشدیرما مرکزینه اؤزل آستروبیولوگی قورومو تاسیس ائتمیش‌دیر. ناسا-نین باشقا 11 قوروملاری ایله سیخ امکداش‌لیق ائدن بو اینستیتوتون عالیم‌لری بو یئنی ساحه نی گلیشدیرمک فیکرینده‌دیرلر.

## قالری

PIA20028_-_Europa%27s_varied_surface_features_(rotated).jpg|اوروپانین اوزونده کی بوزلارین آراسینداکی سینیقلار و چاتلاقلار
Galilean moon Laplace resonance animation.gif|قانیمید، آی او، و اوروپا آیلاری نین ژوپیترین اطرافیندا دولانمالاری
Europa,_Earth_%26_Moon_size_comparison.jpg|اوروپانین بؤیوکلوگو بیزیم یئر و آیین قارشیسیندا، اوروپا آشاغی سولدا


## قایناق
اؤز موقدراتینی تعیین ائتمه

**اؤز مۆقدّراتینی تعیین ائتمه** یا **اؤزارکلیک بین‌الخلق حۆقۇق‌دا**  ایفاده‌سی‌نین قارشیلیغیدیر. بو حاقّا گؤره دونیادا بۆتون خالقلار اؤزگه و اجنبی گۆجلردن آسیلی اولمایاراق، مۆستقیل‌لیک دۇروملاری و سیاسی وضعیتلرینی آزادلیقلا تعیین ائده بیلرلر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:حوقوق
بؤلمه:سیاست
حسین شهابی

**حسین شهابی ** ۱۳۴۶ ایلینده تبریز شهرینده آنادان اولان ایرانلی سینما دایرکتوریدی.

## قایناقلار

بؤلمه:ایرانلی سینماچیلار
دونیانین دینی اهالی‌سی

سیا نون امارینا گورا دونیانین بوتون اهالیسی ۷٬۰۲۱٬۸۳۶٬۰۲۹ (تا ژوئیه ۲۰۱۲)  بیلینر.   بو اهالینون یوزه  ۳۳ چی مسیحی دیرلر  ، بولار اوزلری  نئجه بولوم دوولر ، که رومان کاتولیک  ۱۸٫۸۵٪، پروتستانلار ۸٫۱۵٪، ارتدکسلار ۴٫۹٪ و انگلیکان ۱٪  بول مسیحی لری تشکیل وریلر . موسلمانلار ۲۲٫۷۴٪، هندوئیسلر ۱۳٪، بودایی لر ۶٫۷۷٪، سیک لر ۰٫۳۵٪، یهودیلر ۰٫۲۲٪، بهایی له ر ۰٫۱۱٪ و باشقا دینلر  ۱۰٫۹۵٪  اهلینی تشکیل  ادیبلر.

## قایناق

بؤلمه:دین
بؤلمه:توپلوم
ایومه

[قابیق|ایومه، [سورعت|سۆرعتین زامان‌لا دییشیم سۆرعتی‌دیر و سۆرعت گرافیگینده هر هانسی بیر نقطه‌ده،‌ او نقطه‌یه مماس خطین اگیمی (شیب) اولاراق تانیملانیر.]]
 **ایومه**، **سۆرعتلنمه** یا **تعجیل** (təcil) - (اینگیلیسجه: acceleration، فارسجا: شتاب)، فیزیک‌ده سورعتین زامانا گؤره تؤره‌مه‌سی (مۆشتقّی) اولاراق تانیملانیر. بؤیوکلۆگو ²زامان/اوزاقلیق اولان بیر وئکتورئل نئچه‌لیک‌دیر  و جیسمین ده، سورعتین ده و یؤنۆنۆن ده (جهت) شیدتلریندکی دییشیمی گؤستریر.اؤلچۆلن ایومه SI بیریمی m/s² دیر.(²ثانیه/متر).

عومومی اولاراق *ایومه* سؤزجویو سورعت‌ده‌کی آرتیشا ایشله‌نیر و سورعت‌ده‌کی آزالیشا دا *یاواشلاما* دئییلیر. فیزیک‌ده سورعت وئکتورونداکی بیر دییشیم ایومه اولاراق قبول ائدیلیر: دایره‌سئل حرکت‌ده سورعت وئکتورونون یؤنون‌ده‌کی دییشیم *مرکزجیل*(مرکزه دوغرو - مرکزه طرف) ایومه‌یه یول آچار. بۇ ایومه‌نین حیس ائدیلن میثاللاری‌نین  بیری ماشین‌ده اولارکن بیر دؤنۆومو دونمک زامانی‌دؽر کی مرکزجیل ایومه، مرکزجیل قووت‌ایله اینسانؽ مرکزه دوْغرو چکیر.

ایومه سؤزجوگو کؤکن اولاراق «ایو iv» کؤکوندن گلیر و ایوَدی:عجله، ‭‮ایوَن:عجله‌ائدن، ایومک: عجله‌ائتمک کیمی کلیمه‌لرله عئینی عایله‌ده‌دیر.

کلاسیک مکانیک‌ده ثابت کۆتله‌لی بیر جیسمین ایومه‌سی، جیسمه ائتکی ائدن خالیص قووت‌له اورانتیلیر(نیوتون‌ون ایکینجی یاساسی):
: \mathbf{F} = m\mathbf{a} \quad \to \quad \mathbf{a} = \mathbf{F}/m
فومول‌دا **F** جیسمه ائتکی ائدن نئت (خالیص) قووت، *m* جیسمین کۆتله‌سی و *a* دا جیسمین ایومه‌سینی تمثیل ائدیر.

اورتالاما ایومه، سۆرعتین وئکتورونداکؽ دییشیمین *(Δv)* گئچن سۆره‌یه* (Δt) *بؤلومودور. آنلیق ایومه ده،* Δt *صیفیرا یاخینلاشیرکن، چوف قیسا زامان آرالیقلاریندا، بلیرلی بیر نقطه‌نین ایومه‌سی‌دیر.

## بیرده باخ
* سورعت
* سارسؽم

## قایناقلار



## ائشیک باغلانتؽ‌لار
* Acceleration Calculator Simple acceleration unit converter
* Measurespeed.com - Acceleration Calculator  Based on starting & ending speed and time elapsed.

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:Physical quantities
بؤلمه:Dynamics (mechanics)
بؤلمه:Kinematics
بؤلمه:ایومه
۲۱ ژانویه

*۱۵۲۲ - رودوس آداسی عثمانلی دنیز قووّه‌لرینجه آلیندی.
*۱۷۷۴ - عثمانلی سولطانی اۆچونجو مصطفی اؤلدو. بیرینجی عبدالحمید تاختا چیخدی.
*۱۸۹۹ - اوپل ایلک اوتوموبیلینی دۆزلتدی.
*۱۹۱۱ - ایلک مونت کارلو رالی‌سی باشلادی.
*۱۹۱۹ - ایرلند باغیمسیزلیق ساواشی باشلادی.
*۱۹۲۱ - ایتالیا کومونیست حیزبی قۇرولدو.
*۱۹۴۱ - ایکینجی دونیا ساواشی: اوسترالیا و بیرلشمیش شاهلیق قوْشونلاری لیبی‌یه هۆجۇم باشلاتدی.
*۱۹۷۰ - جمبو-جت بویینق ۷۴۷ تیجاری سفرلرینه باشلادی.
*۱۹۷۶ - کونکورد اۇچاغی تیجاری اۇچوشلارینا باشلادی.
*۱۹۷۷ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی جیمی کارتر٬ ویئتنام ساواشی سیراسینداکی عسگر قاچاقلاری‌نین هامی‌سینی عفو ائتدی.
*۱۹۹۹ - آمریکادا ساحیل امنیت گۆجلری‌نین دایاندیردیغی بیر گمیده ۴٫۳۰۰ کیلو کوکایین اله گئچیریلدی.

بؤلمه:۲۱ ژانویه
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:ژانویه آیی‌نین گونلری
امیر ناصر کاتوزیان

**امیر ناصر کاتوزیان** (آنادان اولان گون ۱۳۱۰ تهران ـ اؤلومو ۱۱ شهریور ۱۳۹۴ تهران)  گوروکملی حوقوق‌شناس و  پروفسور حقوق فاکتیسی تهران بیلیم‌یوردو، ایران یازیچی و سیاستچی و ایرانین ایلکین آنایاساسی (قانون اساسی) لایحه‌سی یازانلارین بیریدیر. او ایرانین حقوق آتاسی کیمی تانینر. اونون کتابلاری وطن حقوق درسلر اساسی منبعلردور. ۱۳ بهمن ۱۳۸۳ دا محمد خاتمی ایرانین رئیس جمهورو، اونا لایق مدنیت و اینجه‌صنعت و علم مدالی وئردی. بو استملی پرفسور شهریورین ۱۱ـنده ۱۳۹۳ ایلینده، آق جیگر خسته‌لیگینه گؤره، سکسان  اوچ یاشیندا، وفات ائدیب.

## کتابلاری
*مقدمه علم حقوق، (براجاد ۱۰۰ دان چوخ چاپ اولیب ۱۳۴۷ به بعد)، داها نشیر شرکت سهامی انتشار، (۱۳۸۱ به بعد).
*کلیات حقوق، نظریه عمومی، شرکت سهامی انتشار، (۱۳۷۹ به بعد).
*فلسفه حقوق (۳ج)، شرکت سهامی انتشار، (۱۳۷۷ به بعد).
*قواعد عمومی قراردادها (۵ ج)، شرکت سهامی انتشار، (۱۳۷۲به بعد).
*عقود معین (۴ج)، شرکت سهامی انتشار و کتابخانه گنج دانش، (۱۳۶۴ به بعد).
*نظریه عمومی تعهدات، نشر میزان.
*خانواده (۲ج)، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۷۵.
* اعمال حقوقی، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۷۳.
* ایقاع، نظریه عمومی ـ ابقاء معین، نشر میزان.
* الزامهای خارج از قرارداد (ضمان قهری)، (۲ج)، دانشگاه تهران، ۱۳۷۸.
* تحولات حقوقی خصوصی، دانشگاه تهران، ۱۳۸۰.
* مسوولیت ناشی از حوادث رانندگی، دانشگاه تهران، ۱۳۸۰.
* قانون مدنی در نظم کنونی، (تاکنون ۳۹ بار تجدید چاپ شده است) نشر میزان، ۱۳۹۲.
* اموال و مالکیت، نشر میزان.
* وصیت در حقوق مدنی ایران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۲.
* ارث، نشر دادگستر، ۱۳۷۶.
* حقوق انتقالی، نشر دادگستر، ۱۳۷۵.
* گامی به سوی عدالت، (۲ج)، دانشکده حقوق، ۱۳۷۹.
* توجیه و نقد رویه قضایی، نشر دادگستر، ۱۳۷۷.
* رویه قضایی، نشر جنگل، ۱۳۹۱.
* عدالت قضایی، نشر دادگستر، ۱۳۷۸.
* اثبات و دلیل اثبات (ج۱)، نشر میزان، ۱۳۶۲; (ج۲) ۱۳۸۳.
* گذری بر انقلاب ایران، شخصی، ۱۳۶۰.
* درسهایی از عقود معین (۲ج)، کتابخانه گنج دانش، ۱۳۸۱.
* دوره مقدماتی، حقوق خانواده، نشر دادگستر، نشر میزان، ۱۳۸۰.
* اعتبار امر قضاوت شده.
* وقایع حقوقی.
* آزادی اندیشه و بیان، سازمان ملل.
* مسوولیت ناشی از عیب تولید، دانشگاه تهران، ۱۳۸۲.
* شفعه، وصیت و ارث، دوره مقدماتی، نشر دادگستر.
* مبانی حقوق عمومی.
* گویاتر از گفتارها، انتشارات دانشگاه تهران.
* گامی به سوی عدالت، سه جلد، نشر میزان.
## '''قایناق'''
ساواش جینایتی

[بندانگشتی|[صنعانین گۆنئیینده عربیستان طرفیندن بومبالانمیش بیر ائو - ساواش جینایتی سایلیر]]

**ساواش جینایتی**، نیظامی و یا قارایاخا، فرد و یا فردلرین، ساواش قانونلاری ایخلالی اۆچون اولوسلارآراسی جزا حۆقوقو چرچیوه‌سینده جزالاندیریلا بیله‌جگی جۆرمدور. دؤولتلر آراسی مۆناقیشه‌لرده ساواش قانونلاری‌نین هر ایخلالی بیر ساواش جۆرمو ساییلماقدادیر، آمّا دؤولت ایچی مۆناقیشه‌لرده یئر آلان ایخلاللار ساواش جۆرمو ساییلمایا بیلر.
ساواش قانونلاری سرحدلری ایچینده، یئرلشمیش امنیّتین ایخلالی، مۆناقیشه اثناسیندا قبول ائدیلمیش یوللار و قایدالارین نقض ائدیلمه‌سی، مثلاً آتشکس بایراغینی قالدیرانلارا هۆجۇم ائتمک و یا آتشکس بایراغینی آلدادیجی شکیلده ایشلدیب هۆجۇم ائتمک، ساواش جینایتی ساییلیر. ساواش اسیرلرینه و قارایاخالارا قارشی پیس داورانیشلار دا ساواش جۆرمو تشکیل ائدن داورانیشلار آراسیندا یئر آلیر. ساواش جۆرملری جمعی قیرغین و سوْی‌قیریم حادیثه‌لری‌نین بیر پارچاسی اوْلماسینا رغماً، بۇ نوع جۆرملر عۆمۇماً اۇلوسلارآراسی اینسان حۆقۇقو چرچیوه‌سینده اینسانلیغا قارشی جۆرملردن حسابلانار.

## قایناقلار

## گؤرونتولر


File:Polish hostages preparing by Nazi Germans for mass execution 1940.jpg

File:Chinese killed by Japanese Army in a ditch, Hsuchow.jpg

File:My Lai massacre.jpg

File:Omar al-Bashir, 12th AU Summit, 090131-N-0506A-342.jpg

File:Malmedy Massacre.jpg

File:Soviet soldiers mass grave, German war prisoners concentration camp in Deblin, German-occupied Poland.jpg



بؤلمه:حوقوق
بؤلمه:سیاست
بؤلمه:ساواش جینایتی
مقدادیه

**مقدادیه** (عراق تورکمانلار لهجه‌سینده:**شهربان**) عراقین دیالا اوستانین مقدادیه شهریستانین اورتا شهری دیر بو شهر 2014 جی سایی آمالرلار اساسینده 155,968 نفر جمعیتی واریمیش.
## خالق
بو شهر بیر قاریشیق خالق ترکیبی وار اکثریت عربلر ( شیعه و سونو) تشکیل  سونرا فیلی لورلار و تورکمن لر واردیر 1960 و 1970، جی ایللرده فیلی لورلار شهر دن ائشیگه اوتورلممیش دن اونجه شهرین چوخونلوق خالقی اولاراق اوندان سونرا شیعه تورکمانلار تشکیل اولوب ایندیلیکده لور خالقی بیر بالاجا آزلیق حسابا گلیرلر.

## قايناق

بؤلمه:عراق شهرلری
بؤلمه:عراقین تورکمان شهرلری
مملو

## مملو
(تورکجه: ممه لی) سولدوز بؤلگه‌سینین مرکزی سولدوز بخشی، بیگم قلعه (تورکجه: بییم قالا) ماحالینا تابع اولان کند دیر.

## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 564( 121عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی کوردلر دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
قاشقای فوتبال کولوبو

**قاشقای فرهنگی ایدمان فوتبال کلوبو** () شیراز دا یئرلشن قاشقای تورکلری‌نین فوتبول کلوبو دور. بو فوتبال کلوبو 1397 اینجی ایل ده برق جدید شیراز کلوبونون ایمتیازین آلاراخ ایرانین بیرینجی لیگی اولان آزادگان لیگینه یوکسلدی.

## قاشقای کولوبونون تانینماغی و جوشغولو طرفدارلاری
بو کلوب 1395جی ایل گوز ایلکی (مهر، پاییزین بیرینجی آیی) نین 9جو گونونده، المه کاپیندا شیراز حافظیه ایستادیوموندا قاشقایلارین جوشغولو و تایسیز آلقیشلاری ایله، تهرانین پرسپولیس کلوبونون قارشی‌سیندا، 1/32 آشاماسیندا 120 دقیقه ده 1-1 ائدیب، پنالتی ضربه لرینده 7-6 نتیجه سی ایله، آدلیم حریفی‌نی یاریشمالاردان حذف ائدیب، هامی نی شاشقین قویوب و اؤزونه بؤیوک شؤهرت قازانمیشدیر.
 بو تاریخی باشاریدان سونرا شیراز، فارس اوستانی، قونشو اوستانلار، و باشقا قاشقای یاشایان بؤلگه لرده ، خالق ائشیگه تؤکولوب شنلیک کارناواللاری یولا سالدیلار. قاشقایلار بو کلوبو ایراندا تیراختور، پرسپولیس و ایستیقلالدان سونرا دؤردونجو ان چوخ طرفدارلی کلوب بیلیرلر. قاشقایلار آذربایجان تورکلری ایله دیلداش اولدوقلاری اۆچون، اؤز کلوبلارینی تیراختورا اوخشادیرلار و اؤز کلوبلارینی آلقیشلایاندا تیراختور بایراقلارینی دا ایستادیوما آپاریرلار و اغلب تیراختورون اویونلاریندا دا شرکت ائدیرلر. تیراختور یانداشلاری دا قاشقای کلوبونو تیراختور کیمی سئویب، قاشقایی نین باشاریلارینی تبریک دئییرلر.
وسط|بندانگشتی|727x727پیکسل|قاشقایی تیمینین طرفدارلاری "بو کلوب بیر کیملیک دیر" دییرلر|پیوند=Special:FilePath/Photo_2017-08-22_00-44-35-1050x525.jpg

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا
قاشقای تورکلری

بندانگشتی|سول|بیر قاشقای عاییله سی**قاشقایلار يا** **قاشقای تورکلری**(فارسجا: قشقایی) ایرانين گؤنيندکی فارس، ایصفاهان، چارماحال، کوهکیلویه، بوشيهر، ویلایتلرینده یاشایان یئرلی یاخلاشیق ۳-۴ میلیون تورک خالخی دیر. قاشقایلارین چوْخ بؤلوملری(تایفالاری) فارس مملکتینه یرلشمیش. قاشقای تورکلرینین دانیشدیقلاری دیل قاشقای تورکجه سی دیر و آذربایجان تورکجه سینه چوْخ یاخین دیر و بیر سایی دیلچیلر اونو آذربایجان تورکجه‌سی‌نین بیر قولو ساییرلار. دورفر قاشقایی تورکچه سینی عثمانلی تورکچه سینه دها یاخین بیلیور.اؤزلری نئچه بؤیوک ائلدن تشکیل اولیورلار: دره شورلی، فارسی‌مدان، شیش‌بای لو،کشکول لو ، عمله و قرچه

## گؤرونتولر

فایل:Qashqai nomad Iran.jpg|
فایل:شکارچی ایل.jpg|
فایل:تمبر پستی لباس زنان غیور ایل قشقایی.jpg|جایگزین=
فایل:لباس زنان‌ ایل قشقایی ثبت شده در موزهٔ کاخ گلستان تهران.jpg
فایل:دو کودک با لباس سنتی ایل قشقایی.jpg
فایل:لباس مردان و زنان ایل قشقایی ثبت شده در موزهٔ کاخ گلستان تهران.jpg
فایل:مردی با لباس قشقایی.jpg


## قایناقلار

بؤلمه:تورک خالقلاری
بؤلمه:قاشقای تورکلری
محمدیار بؤلومو

**محمدیار بؤلومو** نقده بؤلگه‌سی‌نین بؤلوملریندن بیری دیر.

## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره بو بؤلومون توپلام 21744 (4881عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار. هابئله تجارت و دؤرلت ایشینده چالیشانلاری دا واردیر.

## دیل و مذهب
بو بؤلومون اهالیسی ترکیبینده خصوصیله محمدیار شهرینین اؤزونده تورک لر اوستونلوک تشکیل ائدیر ، آمّا بیر نئچه کندده کوردلر ده یاشاییرلار.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
*غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلوم‌لری
اسکورتا گونشی

**اسکورتا گونشی** ()، لوران گوده طرفیندن یارادیلمیش بیر رومان کیتابیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رومان کیتابلاری
هیبرید آراجی

**هیبرید آراج** یا **هیبرید ماشین** (اینگیلیسجه. Hybrid vehicle) هاوا بولاندیرماسی نی آزالتماق اۆچون ایکی و یا نئچه جور موتورو ایشلَدَن ماشینلارا دئییلیر. بیر موتور معمولی بنزین یا قازویل یاندیریر(یول شولوق اولمایاندا و ماشین تئزتئز دایانمایاندا) ، و آیریسی دا الکتریک موتور دور، یول شولوغ اولاندا آشاغی سورعتلرده بو موتور ایشه سالینیر، ماشین بو موتورون گوجوندن یارارلانیر. بو قاتیشیق گوجلری ایشلتمک تکنولوژی سی ماشینلاردان علاوه، دیزل - الکتریک قاتارلاردا، دنیز آلتیندا باتری ایشلدن سو آلتی گمی(زیر دریایی) لرده ده استفاده اولونور. هیدرولیک هیبریدلرده ده سیخیلمیش مایعلرین ذخیره اولونموش انرژیلری ایشه سالینیر.

## گوج
هیبرید آراجلاردا گوج قایناقلاری بونلاردیلار:سول|بندانگشتی|بیر بیودیزل هیبرید اوتوبوس

بندانگشتی|مئتز یئیین گئدن اوتوبوس، بیر دیزل الکتریک هییبرید سیستملی آراج

بندانگشتی|هیبرید نیوفلایر متروبوس
بندانگشتی|هیبرید اوپتیر سولو

سول|بندانگشتی|کرایسلر مینی ون، بیر پترو هیدرولیک هیبرید ماشین
سول|بندانگشتی|فرانسه ده بیر ام دی آی پترو ایر هیبرید تاتا ماشینی

بندانگشتی|میسان لیف 2017 یولدان گئچنلره اویاری سَسی چیخاردان بیرینجی پلاگین الکتریک ماشین دیر

### شارژ ائتمک
لیتیوم یون باتریلاری شارژ ائتمک اۆچون ان اویغون وولتاژ 3 و 4.2 آراسیندا بیر وولتاژ دیر. بونون اۆچون ائولرین 120 وولتلاری نین آداپتورو نئچه ساعاتدا او باتریلاری یئنی دن دولدورابیلر. 240 وولت برقی ده 1-4 ساعات آراسیندا ریشارژ ائده بیلر. بیر یئیین وولتاژ دا یاریم ساعات دا 80% شارژ ائده بیلر. 

## هیبرید-الکتریک وسیله‌لر نئجه ایش وئریر؟
* تورموز سیستملری یئنی بیر نسل دیر
* ایکی گوجلو
* اؤز ایش (اوتوماتیک) یانیب سؤنمک

## قایناقلار
* اینگیلیسجه ویکی‌پدیا صفحه‌سی
اوچ بوجاق قاناد

**اوچ بوجاق** یوخسا **دلتا شکیلده (Δ)** قانادلار ()،  طیاره اۆچون یارادیلان قانادلارا دئییلیر.

## قایناقلار
اینگیلسیجه ویکی پدیا گوروش 2016 اوکتوبر

بؤلمه:اوچاقلار
داسو رافائل

**داسو رافائل** (فرانسه دیلی :  Dassault Rafale) ساواش اوچاقی ایکی موتور و نئچه جوره ایش گورن .داسو اوچاق کمپانی سی اونو قوشوب.بو اوچاق نئچه جوره ایش گورن و بیر آزجا گیزلین گئزن ساواش اوچاغی بیلینیر.بیر اوچوشدا اوچاق توتماقی و بمباردیمان ائتماقی و چکیردک پاتلامی قاباغیندا دورماق و دوشمن اوردوسون تانیماق ایشلرین گوره بیلر.

1986دا بیرینجی اوچاشی اولودو هابئله 2001 جی ایلدن اوردو اۆچون وئریلدی.میصر, هیند و قطر, فرانسه دن سونرا بو اوچاغی آلیب.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Dassault_Rafale اینگلیسیجا ویکی پدیاده یازیلمیش صفحه (2016 اوکتوبر)

بؤلمه:اوچاقلار
سوخو ۳۰

**سوخو 30**  (روس دیلی: Сухой Су-30;ناتو راپورت آدی: Flanker-C) ساواش اوچاقی روسیه نین سوخو کمپانیسی قوشوب.اوچاق توتان و بمباردیمان ائدن ساواش اوچاقی ایکی موتور ائیله اولور.

سوخو 30 بیر یئنی ایشده سوخو 27 اوزوندن دوزلینیب.بو اوچاق 1996 جی ایلدن یئنی اولمادا سوخو کمپانیسینده دوزلینیب و سوخو قونوشوسوندا اولان اوچاقلار ائیله یئنی اولمادا دوزلینیب.بو قونشودا بیرینجی یئنی سوخو 30 اولاراق و سوندا سوخو 34 وسوخو 35 و سوخو 37 قوشولوب و هره سی بیر ایشده چوخ گوجلو ساواش اوچاقی اولور.ایکی بؤیوک فابریکا   KnAAPO و  Irkut بیرلشماقدا بو ایشلری یارادیبلار.

KnAAPO کمپانیسی  Su-30MKK هابئله Su-30MK2 اوچاقلارین یارادیب وچین اؤلکه سینه گؤندریب.سوندا اندونزی اوقاندا و ویتنام و ونزوئللا اؤلکه لری اۆچون دوزلیندی.بو فابریکا سوخو 35 قوشماسین 1990 جی ایلدن باشلادی و نئچه سوخو 35 قوشدو هابئله سوخو 30 اوچاقلارین اسکیده رادارلاری یاخشی اولموردو و اونو اف 15 ای ائله توتوشدوربلار.

## قایناق

https://en.wikipedia.org/wiki/Sukhoi_Su-30 اینگلیسیجا ویکی پدیاده یارانمیش (اوکتوبر 2016)
ممیند

ممیند سولدوز بؤلگه‌سی‌نین محمدیار شهرینه تابع اولان کند دیر. 
## اهالی
بو کند المهدی قصبه سی نه تابئعدیر و 1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 788(119عائیله) نفر اهالیسی واردیر.
## گزمه لی و گؤرمه لی یئرلر
ممیند کندینین تاریخی کؤرپوسو قاجار دؤورونه عاییددیر و 1377 -نجی ایلده 2064 نؤمره ایله ایران میلّی اثرلرینه داخیل ائدیلمیشدیر. 
## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی کوردلر (۷۰٪) و تورکلر (۳۰٪) دیرلر. مذهب باخیمیندان دا کوردلر سنی  شافعی دیرلر و تورکلر شیعه‌ دیرلر. 
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
یوشینوری اوسومی

بندانگشتی|سول|پروفسور یوشینوری اوسومی
**یوشینوری اوسومی** (ژاپونجا. 大隅 良典 Ōsumi Yoshino ، دوغوم گونو.1945.02.09 فوکواوکا) ژاپونلی بیولوژیست  دیر. 

۲۰۱۶جی ایلده سوئدین نوبل وقفی قورومو طرفیندن وئریلن بیولوژی، طبابت و داوا دوزلتمک نوبئل اؤدولونه لاییق گؤرونموشدور. او بۇ  اؤدولو اوتوفاژی (بدن ده سئلوللار و مولکوللارین اؤزلرینی یئمکلری) ساحه سینده گئنیش آراشدیرمالارینا گؤره آلیبدیر. 

## یاشاییش و تحصیلاتی
ژاپونون فوکواوکا کندینده دوغولموش یوشینوری، 1967 و 1974 ایللرینده لیسانس و دوکتوراسی نی توکیو بیلیم‌یوردوندان آلدی. 1974 دن 1977 جی ایللرینه قدر آمریکانین شهرینده راکفلر بیلیم یوردوندا پوست دوکتورا یوخاری تحصیلاتیندا گئچیرتدی. سوْنرا 1977 ده ژاپونا قاییدیب 1986جی ایلینه قدر آراشدیرما دَرنگینده ایشلدی، و 1988ده یاردیمچی پروفسور اوْلدو. 1996جی ایلینده اوکازاکی دا میلّی بیولوژی انستیتوسوندا چالیشیب اوردا پروفسور درجه سینه چاتدی.  2004 دن 2009 ایلینه قدر هایاما دا گلیشمیش موطالیعه لر یوخاری اؤیرتیم مرکزینده اوستاد اوْلدو.  2009 دا اَمَکلی پروفسور  اوْلوب، توکیو تکنولوژی انستیتوسوندا آرادشدیرمالارینا دوام ائتدی. 2014 ده یئنی آراشدیرما پروفسورو اولارق تدقیقاتینا دوام وئردی. ایندی ده سئللول بیولوژی آراشدیرما بؤلومونده چالیشیر.

## قایناق
* اینگیلیسجه ویکی‌پدیا صفحه‌سی

بؤلمه:نوبل اؤدولو قازانانلار
بؤلمه:نوبل اؤدولو
بؤلمه:ژاپون
بؤلمه:بیولوژی
بؤلمه:نوبل بیولوژی اؤدولو قازانانلار
بؤلمه:۲۰۱۶ ایلینده نوبل اؤدولو قازانانلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
مهماندار

## مهماندار
سولدوز بؤلگه‌سینین مرکزی بخشی و بیگم قلعه ماحالینا تابع اولان کند دیر. بو کند نقده-محمدیار یولونون اوستونده دیر.
## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 725( 143عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی کوردلر‌ دیر و سنی دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
دانکن هالدین

**دانکن هالدین** (اینگیلیسجه. Frederick Duncan Michael Haldane، دوْغوْم گوْنو °۱۹۵۱ سپتامبری نین ۱۴جوْ گوْنوْ، لندن) اینگیلیسلی فیزیک بیلیم آدامی دیر. ۲۰۱۶جی ایلده، آیری ایکی بریتانیالی عالیمی دیوْید جیمز توْلس وْ جان مایکل کوْسترلیتز ایله بیرلیکده، سوْئدین نوْبل وْقفی تشکیلاتی طرفیندن وْئریلن فیزیک نوْبل اؤدوْلوْنه لاییق گؤروْنموْشدوْر. بوْ جایزه‌نین یاریسی دیوْید توْلس، وْ یاریسی دا کوْسترلیتز وْ هالدینه وْئریلمیشدیر. اوْنلار بوْ اؤدوْلوْ، ماده نین غریبه شکیله دؤنمه سی، وْ کوْانتوْم بیلگی سایاری (کامپیوْتر) دوْزلتمک اوْچوْن آراشدیرمالارینا گؤره آلمیشلار.

## تحصیلات
دانکن هالدین **لندن سنت پاوْل** اوْخوْلوْ وْ کمبریج کریست کالجینده لیسانس وْ یوخاری تحصیلات آلیب.

## باشاری یوْلوْ وْ آراشدیرمالاری
## سئچیلمیش مقاله لری
## جایزه‌لر وْ ایفتیخارلاری
* ...
* ۲۰۱۶ دا فیزیک نوْبل اؤدوْلوْ آلیب

## قایناق

بؤلمه:نوْبل اؤدوْلوْ قازانانلار
بؤلمه:نوْبل اؤدوْلوْ
بؤلمه:بریتانیا
بؤلمه:اینگیلیس
بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:کوْانتوْم فیزیک
بؤلمه:نوْبل فیزیک اؤدوْلوْ قازانانلار
بؤلمه:۲۰۱۶ ایلینده نوْبل اؤدوْلوْ قازانانلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
جان مایکل کوسترلیتز

**جان مایکل کوسترلیتز** (اینگیلیسجه. John Michael Kosterlitz، دوغوم گونو 1951 سپتامبری نین 14جو گونو، آبردین ) ایسکاتلندلی فیزیک بیلیم آدامی دیر. ۲۰۱۶جی ایلده، آیری ایکی بریتانیالی عالیمی دیوید جیمز تولس و دانکن هالدین ایله بیرلیکده، سوئدین نوبل وقفی تشکیلاتی طرفیندن وئریلن فیزیک نوبل اؤدولونه لاییق گؤرونموشدور. بو جایزه‌نین یاریسی دیوید تولس، و یاریسی دا کوسترلیتز و هالدینه وئریلمیشدیر. اونلار بو اؤدولو، ماده نین غریبه شکیله دؤنمه سی، و کوانتوم بیلگی سایاری (کامپیوتر) دوزلتمک اۆچون آراشدیرمالارینا گؤره آلمیشلار.

## تحصیلات
کوسترلیتز کمبریج قونویل و کایوس کالجینده لیسانس و فوق لیسانس اوخویوب، و آکسفورد برازنوز کالجینده فلسفه دوکتوراسی آلمیشدیر.

## جایزه‌لر و ایفتیخارلاری
* ...
* 2016 دا فیزیک نوبل اؤدولو آلیب

## قایناق

بؤلمه:نوبل اؤدولو قازانانلار
بؤلمه:نوبل اؤدولو
بؤلمه:بریتانیا
بؤلمه:ایسکاتلند
بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:کوانتوم فیزیک
بؤلمه:نوبل فیزیک اؤدولو قازانانلار
بؤلمه:۲۰۱۶ ایلینده نوبل اؤدولو قازانانلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
شيليلار

**شيليلار** ژئرمان اتنیک قروپونا عایید شیلی یئرلی اهالیسینده ن دیرلر.

## گؤرونتولر

File:Inquilinos.gif|
File:Puerto Varas, Chile (10986508514).jpg|
File:Niña Mapuche Concepción Chile 1902 (2).jpg|



بؤلمه:شیلی
پیکویک خاطرات دفتری

**پیکویک خاطرات دفتری** ()، چارلز دیکنز طرفیندن یارادیلمیش بیر رومان کیتابیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رومان کیتابلاری
ایستعدادلی ریپلی بی

**ایستعدادلی ریپلی بی** ()، پاتریشیا های‌اسمیت طرفیندن یارادیلمیش بیر رومان کیتابیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رومان کیتابلاری
سوخو ۴۷

سوخو 47 (CY-47) آدلیم **بئرکوت** (روس دیلی:Беркут) (برکوت:قیزیل قارتال) ساواش اوچاقی .سس گئدیمندن یوخاری و قاناتلاری قاباقا طرف اولور.سوخو کمپانیسی اونو قوشوب.تکجه بیر دانا دوزلیندی و ایکینجی اوچاق قوشولمایب و اونو تکجه تکنولوژیلری تست ائتماقا قوشوبلار.

باشدا آدی سوخو 37 اولوردو هابئله یئنی تکنولوژیلری کامپوزیت بدنه سی و اوچماق کونتورول سیستمی و یئنی سیستملری تست ائتماقا بو اوچاقی دوزتدیلر و سوخو اونون آدین بئرکوت یانی قیزیل قارتال آدلاندیردی.بو اوچاق تکجه بئشینجی نسلیده اولان تکنولوژیلری تست ائتماقا 2002 جی ایلده قوشولوب.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Sukhoi_Su-47 بئرکوت اینگیلیسیجا ویکی پدیا (اوکتوبر 2016)
بؤلمه:اوچاقلار
آمریکا (رومان)

**آمریکا** ()، فرانتس کافکا الی ایله یازیلمیش بیر یاریمچیلیق رومان کیتابیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رومان کیتابلاری
دیوید جیمز تولس

**دیوید جیمز تولس** (اینگیلیسجه. David James Thouless، دوغوم گونو 1934 سپتامبری نین 21جی گونو، اسکاتلند بیرسدن) ایسکاتلندلی و بریتانیالی فیزیک بیلیم آدامی دیر. ۲۰۱۶جی ایلده، آیری ایکی بریتانیالی عالیمی جان مایکل کوسترلیتز و دانکن هالدین ایله بیرلیکده، سوئدین نوبل وقفی قورومو طرفیندن وئریلن فیزیک نوبل اؤدولونه لاییق گؤرونموشدور. بو اؤدولون یاریسی دیوید تولسین، و یاریسی دا کوسترلیتز و هالدینه وئریلمیشدیر. اونلار بو اؤدولو، ماده نین غریبه شکیله دؤنمه سی، و کوانتوم بیلگی سایاری (کامپیوتر) دوزلتمک اۆچون آراشدیرمالارینا گؤره آلمیشلار.

## تحصیلات
دیوید تولس وینچستر کالجینده و ترینیتی هال کمبریجده لیسانس و یوخاری لیسانس آلیب. پی اچ دی سی نی ده آمریکانین کورنل بیلیم یوردوندا **هانس بئت** نظری آلتیندا آلیبدیر.

## باشاری یولو و آراشدیرمالاری
تولس پوست دوکتورا اَییتیمی نی کالیفورنیا برکلی بیلیم یوردوندا گؤرندن سونرا ، بیرمینگهام بیلیم یوردوندا 1965-1978 آراسیندا ریاضی فیزیک پروفسورو اولدو. سونرا 1980 دا آمریکا نین واشینقتون ایالتینده سیاتل بیلیم یوردوندا فیزیک پروفسورو اولدو. تولس سیاتلده  اوزونلاشمیش سیستملرده اتوملار ، الکترونلار و نوکلئونلارین تئوریده نئجه توزیع اولونماسینین دوشونمه سینه گؤره چوخلو آراشدیردی. اونون ایشلری نین آراسیندا، اوستون کئچیریجیلیک (superconductivity phenomena) اولایی، نوکلیر ماده، و نوکلیر محیطده ییغیلمیش جوشغولو حرکتلری ایسه یئر آلیر.

## سئچیلمیش مقاله لری
* جی. ام. کوسترلیتز و دی.جی. تولس، " ایکی بؤیوتلو سیستملرده دوزنلمه، متا استابیلیتی و فاز گئچیشلری"، سی فیزیک ژورنالی 1973
* دی. تولس، ام. کوهموتو، ام نایتیگئیل، و ام دن نیجس، "بیر ایکی بؤیوتلو پریودلو پوتانسیلده کوانتوملاشمیش هال کئچیریجیلیگی"، 1982
* ایلیشکیسیز فیزیکلرده توپولوژیک کوانتوم ساییلاری ، 1988
* چوخ بدنلی سیستملرین کوانتوم مکانیکی ، 1972

## اؤدوللر و ایفتیخارلاری
* 1979 ده رویال توپلومو اویه سی اولوب
* آمریکا بیلیم و صنعت توپلومو اویه سیآمریکا میلّی آکادمی سی اویه سی(عضوو)
* 1990 دا وولف اؤدولو آلیب
* 1993 پاول دیراک مدالی آلیب فیزیک انستیتوسوندان
* 2000 ده لارس اونساقار اؤدولو آلیب آمریکا فیزیک درنگیندن
* 2016 دا فیزیک نوبل اؤدولو آلیب

## قایناق
* اینگیلیسجه ویکی‌پدیا صفحه‌سی

بؤلمه:نوبل اؤدولو قازانانلار
بؤلمه:نوبل اؤدولو
بؤلمه:بریتانیا
بؤلمه:ایسکاتلند
بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:کوانتوم فیزیک
بؤلمه:نوبل فیزیک اؤدولو قازانانلار
بؤلمه:۲۰۱۶ ایلینده نوبل اؤدولو قازانانلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
الکاوا (اوشنو)

## الکاوا
اوشنو بؤلگه سی نین قوزئی اوشنو قصبه سی نه تابع اولان کنددیر.

## اهالی
بو کندین  1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 77(15عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی کوردلر و سنی دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:اوشنویه بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
سوخو ۳۵

**سوخو سو-۳۵** (روس دیلی: Сухой Су-35)ناتو راپورت آدی فلانکر -ای . بیر نوخدالی و بیر کابینلی ساواش اوچاقی .نئچه جوره ایش گورن و جوت موتور چوخ اونملی و گوزه گلیم ایشلری وار.روسیه ده قوشولوب.

سوخو 27 ساواش اوچاقی اوزوندن یئنی اولوب و قوشولوب.باشدا آدی سوخو 27 ام  تانینیدی هابئله یئنی ایشلرینه گوره آدی سوخو 35 و یئنی بیر ورژن اولدو.ایندی 10 اوچاقدان چوخ روسیه اوردوسوندا روس شوالیه لری ال آلتیندا ایشلئنری بو اوچاق برزیل و هیند و گونئی کوره اۆچون بیلندیریلیب.

1980 جی ایلده روسیه سوخو 27 اوچاقلارین یئنی ائتماقدا بیر یئنی و اونملی  آیرودینامیک ایش یاراتدی اونون مانور ایشلری اونملی موتورلاری گوجلو و گئدیمی یاخشی اولدو.الکتورنیک و رادار و اوچاق ایرتیباط ایشلری یئنی تکنولوژودان فایدالانیب.بیرینجی اوچاشی 1988 جی ایلین ژوئن آیندا اولدو.هابئله ایندی سوخو 37 بو اوچاقین یئنی اولنموشو اولور و سوخو 37 ائلیه بیلر اوز اوچماق مسیرین بیر لحظه ده  دئیشسین .لاب تکنولوژیک و اونملی ایش سوخو 35 بی ام 4++ قورودا اولور و 5 جی اوچاقلارا لاب یاخین اوچاقدی.2010 جی ایلده سوخو 35 اس دوزلینیش فابریکاسی روسیه ده ایشه سالیندی.

## قایناق

https://en.wikipedia.org/wiki/Sukhoi_Su-35 اینگلیسیجا ویکی پدیاده یارانمیش (اوکتوبر 2016)

بؤلمه:اوچاقلار
قیرغین

[بندانگشتی|[سربرنیتسا سوی قیریمی|سربرنیتسا سوی‌قیریمی]]
**قیرغین**٬ **قیریم** و یا **قتل‌عام**— اؤزوندن دیفاع ایمکانی اوْلمایان چوْخ سایدا اینسانین ظالیمجه اؤلدورولمه‌سی حادیثه‌‌سیدیر. قیرغینلار اکثراً عیرق، دین یا دا سیاسی دؤشونجه فرقلیلیگی سببی ایله گؤرولور.

## گؤرونتولر


File:Spanish Civil War - Mass grave - Estépar, Burgos.jpg

Image:VT April 16 memorial.jpg



بؤلمه:حوقوق
بؤلمه:سیاست
بؤلمه:ساواش جینایتی
بؤلمه:قتل‌عاملار
قوزئی اوشنو قصبه‌سی

**قوزئی اوشنو قصبه‌سی** اوشنو بؤلگه سی نین مرکزی بؤلومونده یئر‌لشن بیر قصبه دیر و 1385 -نجی ایلین  نۆفوس  ساییمینا گؤره توپلام 10315 (1940 عائیله) نفر  نۆفوس و واردیر.
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین قصبه‌لری
بؤلمه:اوشنویه بؤلگه‌سی
گوج

[سول|thumb|300x300پیکسل|گۆجلر ایتله‌مه یا دا چکمه اولاراق تانیملانؽر. [کوتله چکیمی|کۆتله‌چکیمی، مغناطیس و یاکۆتله‌نین ایومه‌لنمسینه  سبب اولان هر هانسی بیر شئی قووت‌ین ندنی اولا بیلیر.]]
**گۆج** یوخسا **قۆوّه**،‌ فیزیک‌ده کۆتله‌لی بیر جیسمه حرکت قازاندیران ائتکی‌دیر. هم یؤنۆ (جهت) هم‌ده بؤیۆکلوگو اوْلان گۆج وئکتورئل بیر نئجه‌لیک‌دیر.نیوتون‌ون ایکینجی یاساسینا گؤره ثابیت کۆتله‌لی بیر جیسم، اۆزرینه اویقولانان نئت گۆجله دوغرو(بیر جهت‌ده اولان) جیسمین کۆتله‌سی ایله ترس‌اورانتؽ‌لؽ بیر شکیل‌ده سۆرعت‌لنیر. بیر جیسمه اویقولانان نئت‌قووت جیسمین قازاندیغیدئوینیرلیگین زامانا باغلی دییشیمینه ائشیت‌دیر(مساوی).

اۆچ بویوت‌لو شئیلر  اویقولانان گۆج ده نسنه‌نین دؤنمه‌سینه، شکلینین بوزولماسؽنا،‌باسؽنجدا دییشمه و بعضی حالتلرده حجمین دییشمسینه سبب اولا بیلیر. بیر محور اطرافؽندا دؤنمه سۆرعتینتده دییشیمه سبب اولان گۆج اییلیمینه توْرک دئییلیر. دئفورماسیون(شکیل دییشیلمه‌سی) و باسؽنج بیر نسنه اۆچونده‌کی ائتکیلیین قووت‌لرین سونودور.

گۆج وئکتورئل بیر بؤیۆکلۆک‌دور. اونا گؤره وئکتورلارا ایلگیلی بۆتون خوصوصیتلر گۆجلر اۆچونده گئچرلی‌دیر. گۆج "F" حرفی‌ایله گؤستریلیر و "دینامومتر" ایله اؤلچۆلور.

قووت آنلامؽ ایلک اولاراق کلاسیک مکانیگین ایکینجی حرکت یاساسؽندا گؤرۆلمکده‌دیر. بیر جیسمین اۆزرینده ائتکیین بیر نئت‌قووت‌تین اونون دئوینیرلیگین دییشمسینه ندن اولور. قووت‌ین SI بیریم سیستمینده *نیوتون‌*دور. نیوتون بیریمی قیساتیلماسی "N" دیر.

اونا گؤره:

\vec F= 

دئوینیرلیک p=mv ایله:

\vec F=  v + m  گئچرلی‌دیر.

کۆتله  "m" دییشمزسسه (اؤرنک اۆچون راکئت‌لر دییشیر) =0 اولدوغوندان قووت اۆچون جۆمله‌نین یالنیز ایکینجی قؽسمی اؤنملی‌دیر.

قووت (\vec F), کۆتله **m**,ایومه‌ده \vec a , اولماق اۆزه‌ره:

\vec F = m \vec a

شکلینده ایفاده ائدیلیر. بیریمی‌ده نیوتون یا دا \frac{kg \cdot m}{s^2}' دیر.

بؤلمه:فیزیک
آیرودینامیک

**آیرودینامیک** یوخسا هاوا ایشلری بیر جیسمده دینامیک یوخسا هاوانین بیر جیسم اوستونده اولان اثری و هاوانین بیر جیسمه چیرپیلماغینی بحث ائدن بیر علمدیر

## قایناقلار

بؤلمه:فیزیک
۲۲ ژانویه

*۸۷۱ - دانمارکلی ایستیلاجی وایکینق‌لر انقلوساکسونلاری باسینقده مغلوب ائتدی.
*۱۵۱۷ - عثمانلی اوْردوسو ریدانیه ساواشیندا مملوک اوْردوسونو مغلوب ائتدی. بۇ ساواشین آردیندان٬ خلیفه‌لیک عثمانلیلارا کئچدی.
*۱۵۸۰ - اۆچونجو موراد ایستانبول رسدخاناسینی ییخدیردی.
*۱۷۷۱ - ایسپانیا فالکلند آدالارینی بریتانیایا بۇراخدی.
*۱۸۸۹ - کولومبیا فونوقراف پلاک و مۆزیک شیرکتی واشینقتون دی‌سیده قۇرولدو.
*۱۸۸۹ - بیرینجی روس اینقیلابی باشلادی. تزار بیرلیک‌لری ایشچیلره آتیش ائده‌رک ۵۰۰ ایشچینی اؤلدوردو.
*۱۹۳۲ - حافظ یاشار تۆرکجه قۇرآنی یئرباتان جۇمامسجیدینده اوْخودو.
*۱۹۳۹ - کولومبیا بیلیم‌یۇردوندان بیر قروپ بیلیم آدامی اورانیوم آتومونو پارچالاماغی باجاردی.
*۱۹۴۷ - فرانسه‌ده یئنی کابینه‌نی پائول رامادیئر قۇردو.
*۱۹۴۹ - چینده مائونون قوْشونلاری پکن شهرینی آلدی.
*۱۹۵۲ - دۆنیانین ایلک جت مۆسافیر اۇچاغی ایشه باشلادی.

بؤلمه:۲۲ ژانویه
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:ژانویه آیی‌نین گونلری
سوسیالیسم

**جامعه ایستکی** یوخسا **سوسیالیسم** ، ، سیاست، ایقتصاد و ایجتیماع اۆچون بیر باخیش. بئله باخیش بیر هامی اۆچون نظم و بیرلیق یارادیر و ایجتیماع ایستکین بوتون ایشلرده قوللاندیریر. بو جامیعه‌ده بوتون اینسانلار و پارتیلار بیر سهم و بؤلوم صاحبی اوْلوب و اوز ایشلرینده برابر سهم آپاریر.

خوصوصی مالکیتی آرادان آپاریب و ایجتیماعی مالکیت یارادیلیر و بوتون مالکیت ایجتیماع الینده اولور و هئچ کیمسه هئچ زادا صاحیب و مالک اولمور. بو ایجتیماعی مالکیت ایشچیلر الینده و پارتیلار و دپارتمانلار الینده اولور.

## بولشویک
روسیه نین اوکتوبر اینقلابیندا سوسیالیست بولشویک پارتیسی ایشلری الینه گئچیتدی. سوسیالیست پارتیلار بولشوویکلری قبول ائتمیردی و سوسیالیستلر ایکی بؤلوندو. بولشویکلر دونیادا سوسیالیسمی ایکی بؤلدولر و آمریکا و اوروپادا سوسیالسیتلر اوز ایشلرین اولاردان آیری بیلدیردیلر. بو سوسیالیست تشکیلاتی اوزلرین ایشچیلره دایاق پارتی تانیدیرب و بولشویکلردن اوزاق گئزدیلر. مه آینین بیرینده بوتون سوسیالیست تشکیلاتلار پارتی قوروب و ایشچیلردن حمایت ائدر.

ایگیرمینجی یوز ایلده سوسیال دموکرات و سوسیالیست پارتیلار هره‌سی بیر اؤلکه‌ده حاکیم اوْلدولار و هر پارتی و تشکیلات بیر نظر صاحبی اوْلوب.

## سوسالیسم کؤکده
افلاطون یازان جمهوری کیتابین اوْنا کؤک بلیبلر هابئله بۇ کیتابدا حاکیملر و ایشچیلر هئچ قدرت صاحیبی اولمور.

## قایناقلار

* ویکی پدیا (اوکتوبر 2016)

بؤلمه:سیاست
بؤلمه:سوسیالیسم
بؤلمه:Economic ideologies
بؤلمه:Economic systems
بؤلمه:Left-wing politics
بؤلمه:سیاسی ایدئولوژیلر
بؤلمه:سیاسی حرکاتلار
بؤلمه:Anti-capitalism
بؤلمه:Anti-fascism
نازیسم

**ناسیونال سوسالیسم** یوخسا **نازیسم** (اینگیلیس دیلی: National Socialism) (آلمان دیلی: Nationalsozialismus) ناسیونال سوسیالیسم خولاصه‌سی. نازی دپارتمیانین تشکیلاتی نازیسم آدلانیریدی. بیر باخیشدا اونو فاشیزم بیلیبلر. ساغ پارتیلاردان ساییلیر. نازیلر اؤز ژرمن نژادلارینی هامیدان یوخاری بیلیب و اونون دوشمانینی یهودیلر بیلدیریبلر. نازیلر دموکراسییه قارشی چیخیردیلار؛ اونلارین باخیشیندا دموکراسی سیاستچیلرین حؤکومتی اله گئچیرمک اۆچون ایشلتدیگی بیر گؤزل سؤزدن آرتیق دئییلدیر. نازیسم سوسیالیسم و کومونیسم ایله قارشیدیر و خۆصۇصی مالکیتی دوز ساییر.

## قایناقلار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیا (اوکتوبر ۲۰۱۶)

بؤلمه:سیاست
همجینسچی‌لیک

بندانگشتی|همجینسچی‌لیک قوستاو کوربت اثرینده

**همجینسچی‌لیک** و یا **هوْموسکسواللیق** ،عئینی جینس و یا جینسیتده‌کی اینسانلار آراسینداکی عاشیقانه ، جینسی جاذیبه یا دا جینسی داورانیشدیر.همجینسچی‌لیک بیر جینسی ترجیح اوْلاراق "فردی آغیرلیقلی اوْلاراق یا دا تماماً اؤزو ایله عئینی جینسده اوْلان فردلره قارشی روْمانتیک یا دا جینسی جاذیبه یاشامایا سوْق وئرن قالیجی بیر شخصی خۆصوصیّت" تعریف ائدیلیر.عئینی زاماندا فردی بۇ جاذیبه‌لره دایانان ، داورانیشلارا باغلی کیملیک حیسی و بۇ جاذیبه‌لری پایلاشان آیری فردلردن تشکیل تاپان جَمعه عۆضویت ده تانینیر.

## بیرده باخ

## قایناقلار

بؤلمه:اینسان داورانیشلاری
بؤلمه:Gender
بؤلمه:جینسیت آراشتیرمالاری
بؤلمه:Homosexuality
بؤلمه:عشق
بؤلمه:Interpersonal attraction
بؤلمه:Interpersonal relationships
بؤلمه:Psychiatric false diagnosis
بؤلمه:همجینسچی‌لیک
بؤلمه:Sexual orientation
بؤلمه:Words coined in the 1860s
چپر آباد (اوشنو)

## چپرآوا
(فارسجا: چپراباد)اوشنو بؤلگه سی نین گونئی اوشنو قصبه سینه تابع اولان کنددیر.

## اهالی
بو کندین  1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 229(49عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی کوردلر و سنی دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:اوشنویه بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
گونئی اوشنو قصبه‌سی

**گونئی اوشنو قصبه‌سی** اوشنو بؤلگه سی نین نالوس بؤلومونده یئر‌لشن قصبه دیر. 1385 -نجی ایلین  نۆفوس  ساییمینا گؤره بۇ قصبه نین توپلام 4272 نفر (730 عائیله) اهالیسی وارمیش.
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین قصبه‌لری
بؤلمه:اوشنویه بؤلگه‌سی
آنا ایله سیام سولطانی (رومان)

**آنا ایله سیام سولطانی** ()، مارقارت لاندن طرفیندن یارادیلمیش بیر رومان کیتابیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رومان کیتابلاری
یاواشلیق

**یاواشلیق** ()، میلان کوندرا الی ایله یازیلمیش بیر رومان کیتابیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رومان کیتابلاری
القوریتم

**القوْریتم** یا **آلقوْریتم** (لاتینجه: الخوریتم یوخسا القوریتم) عرب دیلیندن گلمیش خیوه‌لی آددیر. بیر کؤکو اولان ساییلار دیر. بۇ ساییلار بیر خاص ترتیب ایله تیکرار اولونور و بیر مسئله‌نی حل ائدیر.

## قایناق

بؤلمه:ریاضیات
بؤلمه:Algorithms
بؤلمه:Articles with example pseudocode
بؤلمه:Mathematical logic
بؤلمه:تئوریک بیلگی سایار بیلیمی
هق قصبه‌سی

**هق قصبه‌سی** اوشنو بؤلگه سی نین نالوس بؤلومونه باغلی قصبه دیر. 1385 -نجی ایلین نوفوس ساییمینا گؤره بو قصبه نین توپلام 8556 نفر (1472 عائیله) نوفوسو واردیر.
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین قصبه‌لری
بؤلمه:اوشنویه بؤلگه‌سی
بایت

**بایت‌**(اینگیلیسجه: byte)، ائلئکترونیک و بیلگی‌سایار بیلیم‌لرینده عمومیتله ۸ بیت‌لیک دیزیلیم‌لرده ۱ ویا ۰ دیر‌لرینی آلان و ساخلایان،‌باغؽمسؽز بیر بللک اؤلچۆم بیریمی‌دیر. بیر بایت،‌لاتین الفباسؽنی ۸-بیت‌لیک بیر کودلاما هر هانسی بیر حرفی تمثیل ائدر.

* چوخ پلاتفورم‌لاردا ۸بیت = ۱بایت
بیت‌دن سونراکی ایکینجی ان بالاجا سایؽ‌سال بیلگی‌سایار بیریمی‌دیر. بیر بایت، ۰ ایله ۲۵۵ آراسؽنداکی دیری تمثیل ائده بیلر. یانی ۲ اۆستو ۸‌دیر، هر بایت‌دا ۸ رقم وار و هر رقم ایکی دیره صاحیب اولا بیلیر ۰ یا ۱ بو سببدن ۲×۲×۲×۲×۲×۲×۲×۲  یا  ۲۵۶=۲۸ موختلیف دوروم حاصیل اولور . اؤرنک اولاراق اونلوق سیستمینده ۱۶۷نین ایکی‌لیک دیزیلیمی بئله‌دیر:۱۰۱۰۰۱۱۱

*  ۱ کیلوبایت =  ۱KB = ۱۰۳= ۱۰۲۴ 
* ۱ مئگابایت = ۱MB = ۱۰۶= ۱۰۴۸۵۷۶ 
* ۱ گیگابایت =  ۱GB = ۱۰۹= ۱۰۷۳۷۴۱۸۲۴ 
* ۱ تئرابایت =  ۱TB = ۱۰۱۲= ۱۰۹۹۵۱۱۶۲۷۷۷۶

بؤلمه:بیلگی‌سایار
بؤلمه:بیلگی‌سایار بیریملری
انتقرال

اینتقرال یا تۆملئو (اینگیلیس دیلی: Integral) بیر فونکسیون‌ون اگریسینین آلتیدندا قالان محیط یا آلان. 

## تاریخ
ایزاک نیوتون و قوتفرید لایبنیتس بو ساحه‌ده چوخ چالؽشدؽلار.ایلک اولاراق *قوتفرید لایبنیتس*  اونو علم ساحه سینه تانؽتدیردی .لاتینجه summa (جمع ائتمک - توپلام) کلمه‌سینده S حرفین دییشمکله ∫ سمبولو یاراندؽ.
چیخما

**چؽخما** یا چؽخارما، تمل حساب ایشلم‌لریندن بیری‌دیر. ایکی سایؽ‌نین فرقلرینی آنلاماق ایشلمی‌دیر. آزالما آنلامؽ‌دا واردؽر. ایکی نوقطانین آراسؽنداکی اوزاقلیغیدا بلیردیر.

## قایناق

بؤلمه:ریاضیات
دالاوان

## دالاوان
خانا(پیرانشهر) بؤلگه‌سینین پیران قصبه‌سینه تابع اولان کنددیر.

## اهالی
بو کندین  1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 199(35عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی کوردلر و سنی دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:پیرانشهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه

سول|بندانگشتی|256x256پیکسل|قالانلی بیر بؤلمه ایشلمینده<br>
بؤلۆنن = (بؤلن x بؤلۆم) + kalan
**بولمه**، دؤرد آنا حساب ایشلمیندن بیریدیر. یازمادا «÷» یا «/» یا «:» سمبولو ایله گؤستریلیر. بؤلمه ایشلمی گئنئللیکله چارپما ایشلمینین ترسی‌دیر.

 a = b \times c 

ایسه

 a \div b = c 

 a \div c = b 

**اؤرنک<span> </span>:** 16 : 2 = 8

**ساغلاماسؽ<span> </span>:** 2 \times 8 = 16

## قایناق

بؤلمه:ریاضیات