ماکی

**ماکی**، **ماکو** یادا **داش‌ماکی** و یا **ماکی شهری** — ماکی بؤلگه‌سی مرکزی‌دیر. ۱۳۸۵–جی هیجری گۆنشلی ایلین نۆفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ شهرین ۴۶٬۵۸۱ نفر اهالی‌سی وارایمیش.
ماکو تئهراندان ۹۳۹ ک‌م آرالی یئرلشیر. مولاییم ایقلیمی اوْلان، دنیز سویه‌سیندن ۱۲۹۴ م هوندورلوکده داغ اتک‌لرینده یئرلشن و یاریمدایروی فورمایا مالیک شهر سانکی چتیرله اؤرتولموش‌دور. ماکو بیرینجی شاه عباس صفوی حاکیمیتی‌نین اوّلینده ساده‌جه بیر قالا ایدی. شهرین سالینما تاریخی ائرامیزین ۱۰۱۲-جی ایلینه تصادف ائدیر. ماکی و ماکو نزهه القلوب دا ماکویه یازیلیپ ومینورسکی انو ماد سؤزون‌دن آلینماسینی بیلیر کی دوغرو اولابیلمز. یاقوت حموی اونو ماگوش و ماغوش یازیپ و گویا مغ لارین یری ایمیش. ماخ سومر دیلینده بویوک معناسینادی. ماکی، ماکو و مخور سؤزلری آزربایجانین چوخ یئرلرینده وار و مخ و مغ سؤزلریندن اله گلیر. آنجاق ماکی تاریخی صفوی‌لردن چوخ قاباغا گدیر.

## تاریخی
ماکو قالاسی یا دا قابان قالاسی کی قابان آدلا بیر شورشی دن آلینین کی صفویه دورده دولت علیه نه شورش ائدیب و قلعه پناه گتیریب هابئله شاه عابباس صفوی حمله ائدیب و قلعه نی آچاندان سوْنرا اونی تخریب ائتدی و امر ائتدی دیواریلارن اوستونده بۇ شعری کی فارسجا دیر یازالار:

این قلعه که اسم او قبان بود ضرب‌المثل همه جهان بود (چئویرمه: بو قالعه کی آدی قابان میش جهان‌دا میثال میش)

عباس شه آن که در رکابش فتح و ظفر هم عنان بود (چئویرمه: عباس شاهی کی ریکابیندا ظفرلر گوروشو)

فرمود خرابی مکان را چون خانه مکر و مفسدان بود (چئویرمه: بویوردو خاراب یئردی اورداکی مکر و فیساد ئیردی)

باغات و قلاع و کوه و صحرا در عرض دو ماه بی نشان بود (چئویرمه: باغلار، قالالار، چولربیر آی دا آدسیز اولدی)

از ضربت تیشه دار دوران سنگش به همه طرف روان بود (چئویرمه:دورانین کسقین ضربه سی ایله داشی هر یانا روانی دیر)

هر کار که کرد اکبر از صدق چون نقش به سنگ درجهان بود (چئویرمه: اکبر هر ایش گورب صداقت له ائله بیل دونیادا داش اوستونده چکیلمیش کن)

از پیر خرد سؤال کردم تاریخ عنب بر آن بود (چئویرمه: قوجا یلا اوشاق دان سوروشوب عنب تاریخی اونایدی)

ماکو، صفوی‌لر زامانیندا ایروان شهرین‌دن کؤچموش بیر بایات ائلی آدلی آذربایجان‌لی تۆرک طایفاسینا مسکن اولور. بایات‌لار پهلوی دؤورینه قدر (۲۰-جی عصرین اورتالاری) ماکودا هؤکوم سورورلر؛ و بۇ مهاجرت شاه عابباس امری له اولونوب بایات ائلی نخجوان منطقه‌سیندن ماکویا گلیب‌لر.
ایندیکی ماکو شهری کی قابان قالاسینین آلتیندا دوزلیب ۱۰۱۲ قمری ایلده شاه عابباس امری‌له تیکیلدی.

## خالق
۱۳۹۵–جی هیجری شمسی ایلینده ماکی شهری‌نین ۵۶٬۵۶۰ نفر اهالیسی واریمیش.

ماکی اهالیسی‌نین اکثریتی تورکدورلر و آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. تورکلرین یانیندا کوردلر ده اقلیت اولاراق بو شهرده یاشاییرلار و کورمانج کوردجه‌سینده دانیشیرلار.

## طبیعتی و تاریخی بینالاری

ماکو شهری‌نین گؤزل طبیعی لاندشافتی، چوخ‌لو تاریخی و طبیعتی زنگین اوْلان یئرلر وار. اونلاردان آشاغی‌داکی‌لاری قئید ائتمک اولار:
* چوخ‌لو مینئرال سو بولاق‌لاری؛
* گالئ-جوغ شلاله‌سی؛
* مراکان قوروق زوناسی؛
* باخچئ-جوغ سارایی، کولاه فرنگی بیناسی و ماکو پاشس مرکزی‌نین کؤهنه بیناسی؛
* رواز و قالئ سیاه کؤهنه قسرلر؛
* پنج چئشمه (۵ دویم) کؤهنه کؤرپو، ماکودان ۵ کم. آرالی‌دیر؛
* ماکو شهرینده روسا تاریخی شهرین قدیم داش ائپیقرافیک عابده‌لری؛
* ماکودا سنگر آدلانان اورارتو داش مزاری؛
* بیر نئچه قدیم کیلسه‌لر؛
* چال‌دیران دؤیوش یئری. شاه ایسماعیل و سلطان سلیمین تاریخی دؤیوش یئری.
ماکونون ان تاریخی بینالاری:

* شهربانی عمارتی
* ماکونون حمامی
* باغچه جیق کاخی
* قلعه جیق عمارتی
* صفرعلیخان ائوی
* شیر و خورشید ساختمانی
* جمال خان تیمورینین داش ائوی
* کلاه فرنگی عمارتی
* بانک ملی عمارتی
* قابان قالاسی
* علیخان بیات ائوی
* فرمانداری ساختمانی
* تیموری ائوی

## مریضخانالار
ماکی‌نین بیماریستانی «قدس» دور. بوُ بیماریستان ۱۳۴۷ده ۱۰۰ ثابیت تخت ظرفیتی ایله قوُرولوب‌دور. ایندیلیکده ۷۹ تخت ایله ایشله‌ایر. بیماریستان‌دا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: داخلی، جرّاحلیق، قادینلار، اوُشاقلار، چاغالار.

## قارداشلیق

## آدلیم‌لار
حسینقلی افتخاری بیات: ماکونون یازیچی‌لاریندان قاجار دؤره‌سینده

عباس پناهی ماکویی: بؤیوک مشروطیت شاعیری

تیمور پاشاخان بیات ماکویی: ماکو سرداری

## ایستی، سویوق و یاغینتی




## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری