احمد کسروی

**هؤکماوارلی سید احمد کسروی** — ایران تاریخچیسی، پوبلیسیستی و حوقوقشوناسی.

## دوغومو
سید احمد کسروی تبریزین هؤکماوار محله‌سینده ۱۲۶۹ ش. ایلینده بیر تاجر عائله ده آنادان اولموشدور. میللیتجه آذربایجانلی ایدی. اونون آتاسی ساوادلی و عمّامه‌لی سید ایدی. اؤز اوغلو سید احمدی هؤکماوار مکتب‌خاناسینا گؤندرمیش‌دیر. لاکین سید احمد ۱۲ یاشیندا ایکن اؤلموشدور و سید احمدی عمیلری تبریزین طالبیه حوزه‌سینه گؤندرمیشلر.

## علمیه حوزه‌سینده
احمد کسروی تبریزین طالبیه حوزه‌سینده درس اوخورکن شهید شیخ محمد خیابانی ایله تانیش اولور و اونون محضرینده «هیئت قدیم» علمینی تحصیل آلیر و اوندان تبعیت ائدیر و شیخی - متشرع داعوالاریندا شیخی‌لردن حیمایت گؤستریر. سونرالار شیخ محمد خیابانی‌نین قیامیندا اونون یانیندا مبارزه‌یه باشلاییر. شیخ محمد اونو هؤکماوار محله‌سی‌نین چؤرکچی خانالارینا مسئول سئچیر. اما کسروی بیردن بیره و چوخ آغیر شرایطده شیخ محمدی یالقیز قویور، علی هیئت و رضا صفی‌نیا ایله بیرلیکده انتقادیون فراکسیونونو تشکیل ائدیرو تهرانا قاچیر.

## عدلیه رئیسلیگی
شیخ محمد خیابانی شهید اولدوقدان سونرا، کسروی مرکزی دولت طرفیندن «آذربایجان عدلیه رئیسلیگی» مقامینا چاتیر و تبریزه اعزام اولور و ۱۳۰۰ ـنجو ایلده «عضو استیناف مازندران» عونوانی ایله ساری شهرینه گؤندریلیر و رضا شاهین مازندرانا حمله ائتمه‌سینه زمینه ساغلاییر. او، سونرالار خاطیره‌لرینده یازیرکی:«من آرزو ائدیرم سردار سپه مازندراندان سونرا آذربایجانا حمله ائده . . . »

## رضا شاهین خدمتینده
کسروی ۱۳۰۳ ش. ایلینده رضا شاهدان مخصوص فرمان آلیب و شوشتره گئتدی و اونون خوزستانا حمله‌سینه امکان یاراتدی. بئله‌ده اولدو و رضا شاه سرتیپ فضل الله کُرده (سونراکی سپهبد زاهدی نی خوزستانا حمله‌یه گؤندردی.

## موفتّیش‌لیک رئیسلیگی
رضا شاه ۱۳۰۵ ش. ایلینده کسروی «ریاست کل بازرسی کشور» مقامینا تعیین ائتدی. و سونرا تهران مدعی العموم‌لوق مقامینا یئتیشدی. کسروی رضاشاها یاخینلاشما اۆچون «عدلیه‌نی اصلاح ائتمه» طرحینی یازیب ۱۳۱۲ ـنجی ایلده اونا یوللادی. اورادا دئییر:«اعلیحضرت رضاشاه در طی مدت ده سال پادشاهی خود، اصلاح عدلیه را همیشه منظور نظر فرموده و بودجه‌ی کافی برای آن منظور و از هیچ‌گونه تقویت دریغ نفرموده‌اند... معایب عمده‌ی قانون در این کتاب شرح داده شده [است]. ولی برای شاهنشاه بزرگ ایران، با آن هوش سرشار خداوندی [!] چه بهتر که به یک جمله اکتفا گردیده  و گفته شود:«درخت را از میوه‌اش باید شناخت.»

## اسلام علیهینه
کسروی بو ایللرده تمامیله اسلام و شیعه مذهبی علیهینه قیام ائدیر. شیعی‌گری و بخوانند و داوری کنند کیتابلاریندا اسلام و خصوصیله شیعه‌لیک علیهینه یازیلار یازیر. دوْکتور حسین محمدزاده صدیق بو باره‌ده دئییر:«کسروی اسلام ایله دوشمن‌لیگینی خرافه‌چیلیک ایله مبارزه اؤرتوگو آلتیندا آپاریردی. کسروی، اسلامین مین اوچ یوز ایللیک عظمتلی تاریخینده یالنیز بیر اووج خورافه‌لری گؤروردو. اوندان باشقا بیر شئی گؤرموردو. او اسلام تاریخینده ابن رشدلر، فارابیلر، ابن سینالار، دده قور قودلار، علامه حلی‌لار، حکیم قشقایی‌لر، حکیم هیده‌جی‌لر، ملا صدرالار و اونلار علم و تقوا آبیده‌سینی یوخ، بلکه اؤزو دئمیشکن «بیر نئچه عاغیلسیز روضه‌خوانی» گؤروردو و اونلارین عمللرینی اسلامین بوتون زمانلار و مکانلارینا تطبیق و تعمیم وئریردی.»
او اسلام باره‌سینده دئییردی:«بوگون اولماز کی بیر حاکیم زکات ایله ایشلری قاباغا آپارسین.» 
و یا:«بوگون سیز اسلامین حقیقتینه ال تاپا بیلمزسیز و اونا فخر ائتمه‌گینیز یئرسیزدیر و اگرده ال تاپا بیلسه‌نیز بیر ایش گؤره بیلمزسیز.»

## آذری دیلی تئوریسی
دوْکتور حسین محمدزاده صدیق یازیر:«کسروی دیلچی دگیل ایدی و دیلچیلیک قاعده‌لری و قوراللاریندان بیر زاد بیلمیردی. اسکی دیللرین آراشدیرمالاری ایله تانیش دگیل ایدی. اؤرنک همین اویدورما **«[[آذری دیلی|آذری]]»** دیلیدیر کی ایندیه کیمی بشر دونیاسیندا متولد اولمامیشدیر و اول دفعه کسروی اونو اویدوردو.» 
اؤزو دئییر:«بو کیتابی او زامان یازدیم کی بیر کلمه‌ده دیلچیلیک ده ساوادیم یوخ ایدی.»
ب. و. میلر دئییر:«کسروی‌نین وئردیگی دلیللره اساسلاناندا «آذری» دیلیندن مشخص تصور الده ائده بیلمیریک. او ناقص، تصادۆفی و اتفاقی قایناقلاردان مثال گتیریب و ایران شناسلیغا بیر شئی آرتیرمیر.»
دوْکتور صدیق یازیر:«کسروی آذربایجاندا یاشایان تاتجا، تالشجا، کرینکانجا، کوردجه و گیلکجه لهجه‌لری و یاریم دیللریندن آلدیغی مثاللاری بیر یئره توپلاییب، اونلاری آذری قالیقلاری حساب ائتدی.»
هابئله او یازدیغی قارا مجموعه کیتابیندا کسروی‌نین ایستیناد ائتدیگی شیخ صفی الدین اردبیلی یه منسوب ۱۷ بیت شعرین گیلکجه اولدوغونو ایثبات ائدیر و دئییر:«کسروی یئرسیز اولاراق بو شعرلری اویدورما «آذری» دیلینه عایید ائتمیشدیر.»

## کسروی‎یه جوابیه

۱۳۹۷-ده عدالت طاهرزاده‌نین یازدیغی بیر کیتابدا (آذری یا زبان باستان آذربایجان-جوابیه) آدلی فارسجا یازیلان کیتابی کسروی‌نین یازدیغی قوندارما کیتابا جاوابلار وئریلدی. بو کتاب رضا همراز و حسن اوموداوغلو طرفیندن ده ائدیت اولونوبدور.

## باغلانتیلار
* Əhməd Kəsrəvinin Azərbaycan türklərinə atdığı böhtan və Azəri kəliməsi

## قایناق‌لار

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تاریخچیلر
بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار
بؤلمه:Iranian historians
بؤلمه:Iranian Azerbaijani historians
بؤلمه:۱۸۹۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۴۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:Iranian Azerbaijani linguists
بؤلمه:Iranian memoirists
بؤلمه:Persian-language writers
بؤلمه:Iranian Esperantists
بؤلمه:Iranian nationalists
بؤلمه:People of the Persian Constitutional Revolution
بؤلمه:Iranian Azerbaijani revolutionaries
بؤلمه:Democrat Party (Persia) politicians
بؤلمه:University of Tehran faculty
بؤلمه:Iranian secularists
بؤلمه:Iranian deists
بؤلمه:Iranian former Shia Muslims
بؤلمه:Iranian Shia clerics who ceased wearing clerical clothing
بؤلمه:People from Tabriz
بؤلمه:Assassinated Iranian people
بؤلمه:Murdered male writers
بؤلمه:Deaths by firearm in Iran
بؤلمه:People murdered in Iran