open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دونیالیق اینسان حاقلاری بیلدیری‌سی

[بندانگشتی|النور روزولت و دۆنیالیق اینسان حاقلاری بیان‌نامه‌سی‌نین [ایسپانیا دیلینده‌کی نۆسخه‌سی]]
**دۆنیالیق اینسان حاقلاری بیلدیری‌سی**-(اینگیلیسجه:Universal Declaration of Human Rights)،بیرلشمیش میلّتلر اینسان حاقلاری کوْمیسیونونون ژوئن ۱۹۴۸-ده حاضیرلادیغی و بیرنئچه دییشیکلیکلر ائدیلدیکدن سوْنرا ۱۰ دسامبر دا، بیرلشمیش میلّتلرین عۆمۇمی مجمعی‌نین پاریس ده قۇرولان اوْتوروموندا قبول ائدیلن ۳۰ ماده‌لیک بیاننامه‌دیر.
بیان‌نامه‌نین ایمضالانماسیندا، ۲-جی دۆنیا ساواشیندان سوْنرا دؤولتلرین، شخصلره تانینان حاق و آزادلیقلارین ضمانت آلتینا آلینماسی باره‌سینده بیرلشمه‌سی ده اثرلی اوْلموشدور. النور روزولت بۇ بیاننامه‌نی بۆتون اینسانلیق اۆچون بیر «بۆیوک آزادلیق فرمانی» (ماقنا کارتا) کیمی تعیین ائتمیشدیر. بیلدیری‌نین ایمضالاندیغی ۱۰ دسامبر، دۆنیا اینسان حاقلاری گۆنو اوْلاراق قۇتلانیر.

## قایناقلار
آنادولو تورکجه‌سی
## ائشیگه باغلانتی
دۆنیالیق اینسان حقلری بیلدیری‌سی(اینگیلیسجه)

بؤلمه:حوقوق
النور روزولت

**آننا ائلئانورا روزوئلت** (اینگیلیسجه: Anna Eleanor Roosevelt) - آمریکانین رئیس‌جمهورو فرانکلين دئلانو روزوئلتين حيات يولداشيدير. فرانکلين دئلانو روزوئلت اونون داييسي‌دير. اوشاقليق واختيندا آناسيني و آتاسيني تيترميشدير. آناسي ديفتئرييا خسته‌ليگيندن، آتاسي ايسه ايچکي سببيندن وفات ائتميشدير. اونو ننه‌سي بؤيوتموشدور. 4 مارس 1933-جو ايل و 12 آوریل 1944-جو ايللر آبش-اين ايلک لئديسي سئچيلير.

## قایناقلار

بؤلمه:آمریکانین بیرینجی خانیمی
سئید حسن نصرالله

**سئید حسن نصرالله** () ۳۱ آقوست ۱۹۶۰ دا بئیروت شهرینده آنادان اوْلموش و  ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۴-جی ایلده اؤلدورولموش‌دور. ۱۹۹۲ ایلینده سئید عباس موسوی ایسرائیلین دیفاعی گۆجلری‌نین طرفیندن ترور اوْلدندان سوْنرا لۆبنانین سیاسی و یاری نیظامی حیزب‌الله تشکیلاتی‌نین اۆچونجو باش‌دبیری اوْلموشدور.
## ضاحیه سالدیری
۲۰۲۴ ینجی ایلین سپتامبر آینین ۲۷ سینده ۸۲ تون پاتلام ایله حیزب‌الله لبنانین مرکزی دفتری سالدیرلدی و سید حسن نصر الله بو ساواشدا دونیاسین دئیشدی.
## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۲۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:People from Matn District
بؤلمه:Lebanese Shia Muslims
بؤلمه:Secretaries-general of Hezbollah
بؤلمه:Lebanese Islamists
بؤلمه:Lebanese Shia clerics
بؤلمه:People from South Lebanon
صدا سایان

**صدا سایان** (اصلی آدی: آیسل گۆرساچر٬ دوْغوم ۳۰ دسامبر ۱۹۶۱ ایستانبول)٬ تۆرکیه‌لی اوْخویان٬ اوْیونچو و تیلویزیون مۆجروسودور. تۆرکیه‌نین ایلک هفته‌لیک قادین درگی‌سی اوْلان صدا درگی‌سی‌نین اِدیتورودور.

## بیرده باخ

*	آرزو یانارداغ
*	آسلی انور
*	آسلی تاندوغان
*	آسلیهان گوربوز
*	آشکین نور ینگی
*	آهو تورک پنجه
*	آیشن گرودا
*	آیلا آرسلانجان
*	آیلا آلگان
*	آیلین آسلیم
*	آیچا آیشین توران
*	آیچا وارلیر
*	فحریه اوجن
*	فرح زینب عبدالله
*	فریده چئتین
*	فریها تئوفیک
*	فوسون دمیرئل
*	فیلیز آکین
*	یئشیم اؤزسوی گولان
*	یئشیم بوبر
*	یاسمین آللئن
*	یاسمین کوزان اوغلو
*	یونجا ائوجیمیک
*	برگزار کورل
*	بسته برکت
*	بشرا پکین
*	بلگین دوروک
*	بورچین ترزی اوغلو
*	بیننور کایا
*	تورکان شورای
*	توغبا ملیس تورک
*	توغچئ اؤزبوداک
*	تولین اؤزئن
*	جانسو دره
*	جاهیده سونکو
*	جیدا آتش
*	حومیرا آقبای
*	خدیجه آسلان

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه‌لی اویونچولار
بؤلمه:۱۹۶۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:Footballers' wives and girlfriends
بؤلمه:ایستانبول دوغوملولار
بؤلمه:Turkish pop-folk singers
بؤلمه:Turkish entertainers
بؤلمه:Turkish female singers
بؤلمه:Turkish pop singers
بؤلمه:20th-century Turkish actresses
دونوزلار کؤرفزی

**دونوزلار کؤرفزي** کوبانين جنوبوندا مانتاناس ويلايتينين ساحيلينده يئرلشير. 1910-جي ايلدن سانتا کلارا ويلايتين، 1961-جي ايلدن ايسه ويليا کلارا ويلايتينه وئريلير. 1976-جي ايلده ائديلن اينضيباطي دييشيليکلر نتيجه‌سينده کؤرفز ساهيلي اراضيلر مانتاناس ويلايتينين اراضيسي اولور. ويلايتين کؤرفز ساهيلي اراضيسي آجيق دنيزده اوزمک و دنيز جانليلاريني سئير ائتمک باخيميندان گؤزل يئر اولاراق دونيادا مهشوردور. کؤرفز هاقوئي قراندئدن (جنوب) 30کم،سئنفئورقوسودان 75 کم (غربده)،هاوانادان ايسه 150 کم (جنوب-شرقدق) آرالي يئرلشير. کؤرفزين شرقينده ساناتا باتاقليغي و عئيني آدلي يارمادا واردير. قرب ساهيللرينده مرجان ريفلري گئنيش ياييلميشدير. بوغازين آدلانماسينا گلديکده ايسه بونون دونوزلارلا هئج بير علاقه سي يوخدور. بئله کي، ايسپانلار آتلانتيک اوکئانيندا ياشييان باليقلاري کوجينو آدلانديريرديلار. کؤرفزين شيمال قوتاراجاغيندا بوئنوس-وئرتورا کندي يئرلشير. 35 کم جنوب شرقده ايسه خيرونا شهرچيگي مؤوجوددور. بو آد ايسه مشهور فرانسين دنيز قولدورو پلاييا خيرونينين شرفينه آدلانديريلميشدير. بورادا عئيني آدلي چيمرليک ده واردير. 1961-جي ايلده کوبا ائميقرانتلارينين ساهيله چيخارديلماسي باش وئرير کي، بو دا تاريخه دونوزلار کؤرفزي عملياتي آدلانديريلميشدير. آمریکا خوصوصي خيدمت اورقانلارينين تشکيل ائتديگي عملياتدا حدف فيدئل کاسترونو دئويرمک اولموشدور.

## قایناقلار

بؤلمه:آمریکا کؤرفزلری
نایجل فراژ

بندانگشتی|نایجل فاراژ
**نایجل پاول فراژ** (اینگیلیسجه. Nigel Paul Farage ، دوغوم گونو ۱۹۶۴ آوریل آیی نین ۳-جو گونو **داون **شهرینده)، اینگیلیس رادیکال ساغچی سیاستچی‌سی و اسکی بورس بازاری دلالی. داها قاباق سپتامبر ۲۰۰۶ - نوْوامبر ۲۰۰۹ تاریخلرینده و نوْوامبر ۲۰۱۰ تاریخیندن اعتیباراً بیرلشمیش شاهلیق باغیمسیزلیق پارتی‌سی (یوکیپ، UKİP) باشچیسی اوْلاراق چالیشیر. ۱۹۹۹ ایلیندن بری گونئی دوْغو اینگیلیس اوروپا پارلیمانی عۆضوۆ اولاراق وظیفه سۆردورور. اوروپا پارلیمانیندا ائتدیگی بیر سایی دارتیشمالی دانیشمالاری و شیدّتله یورونو تنقیدی دیل‌لره دۆشموشدور.

فاراژ، ماستریخت آندلاشماسینین ایمضالانماسیندان سونرا ۱۹۹۲ ایلینده مۆحافیظه‌کار حزبینی ترک ائده‌رک یوکیپین قوروجو عوضوو  اولدو.

فاراژ، باشباخان دیوید کامرونون آرخاسیندا، اوکتوبر ۲۰۱۳ ایلینده دیلی تلگرافین ۱۰۰ ان ائتکی‌لی ساغچیلار طرفینده ایکینجی سیرادا یئر آلدی. ۲۰۱۴ ایلینده تایمز (Times) درگی‌سی طرفین‌دن "ایلین اینگیلیسلی‌سی" سئچیلدی. فاراژ بریتانیانین اوروپا بیرلیگیندن آیریلماق ۲۰۱۶ هن-یوخ سئچیمینده (رفراندوموندا)، بریتانیانین آیریلماغی اۆچون چوْخ  چالیشانلارین بیری‌سی ایدی.

## قایناقلار

* آنادولو تورکجه‌سی و اینگیلسیجه ویکی‌پدیا صفحه‌لری

بؤلمه:اینگیلیسلی سیاستچیلر
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
عباس بن علی

**عباس بن علی بن أبی طالب** (اؤ. 61/680) حضرت حوسئین‌ین کربلادا شهید ائدیلن آتا-بیر قارداشی.

## حیاتی
آناسی ام البنین بنت حزامدیر. قایناقلاردا عباسین کربلا حادیثه‌سیندن اولکی حیاتی حاقیندا معلومات یوخدور. سوننی و شیعه قایناقلاری دئمک اولار کی، ایتتیفاقلا نقل ائتدیکلرینه گؤره عباس بن علی، حضرت حوسئین ایله بیرلیکده کربلادا اوْلوب و اورادا اهل بئیته سو تأمین ائتدیگی اۆچون «سوچو» آنلامیندا اوْلان "السقا" لقبی ایله آنیلمیشدیر. حوسئین و سوسوزلوغو دؤزولمز حالا گلنده عباس بن علی سو تاپماقلا تاپشیریلمیش، او دا بیر گئجه بۇ وظیفه‌نی اوغورلا یئرینه یئتیرمیشدی. 9 محرم 61 گونو (9 اوْکتوبر 680)، ایمام حوسئین آدینا کوفه‌لی عسگرلرله گؤروش ده نتیجه آلمامیشدیر. هوسئین، کوفه‌لی‌لرین ائرته‌سی گون هوجوم ائده‌جکلرینی تخمین ائده‌رک کؤمکچیلرینین اؤزونو قویوب گئتمه‌لرینی ایسته‌میش، لاکین عباس بونا شیددتله قارشی چیخاراق، "بونو بیزه آللاه هئچ بیر زامان گؤسترمه‌سین" دئییب. عباس ائرته‌سی گون کربلا فاجیعه سی زامانی حضرت حوسئینی قورویارکن، قارداشلاری عبدالله، جعفر و عوثمانین دالینجا شهید ائدیلمیشدیر. باشی دیگر کربلا شهیدلری ایله بیرلیکده دمشقه گؤندریلمیش، گؤوده‌سی قادریه کندینین ساکینلری اوْلان بنی اسد طرفیندن شهید ائدیلدیگی یئرده تورپاغا تاپشیریلمیشدیر. داها سوْنرا کربلادا حضرتی هوسئینین توربه‌سینین شیمال طرفینده بوگونکو توربه‌سی اوْلان یئره کئچیریلمیشدیر.

شیعه گه‌له‌نه‌یی،عباس بن علی‌یه کربلا واقعه‌سینده ایشتیراک ائدنلر آراسیندا موستثنا بیر مؤوقئع وئریر؛ اونو منقبه‌وی بیر شخصیت کیمی دایم حؤرمت ایله آنار و اوجالدیر. محرم آیینلری زامانی گنجلر اونا بنزمک اۆچون آیینه ایشتیراکچیلارینا سو تأمینی اۆچون سانکی یاریشیرلار. حضرت عباس بن علی، عباسی‌لرین سون دؤورلریندن باشلایاراق ایران، آذربایجان و هیندیستان اراضیلرینده فتوت و طریقت زومره‌لری آراسیندا دا عئینی خوصوصیتلرله شؤهرت تاپمیشدیر.

## قایناقلار

* دینوری، الأخبار الطوال، (نشر: عبدالمنعم امیر) قاهیره 1960، ص. 254 و آیری صفحه‌لر؛
* طبری، تاریخ، لیدن، 1879-1901، ايکي، 312-313، 317-318، 329، 386؛
* شیخ مفید، الارشاد، قم: تاریخسیز، ص230-240؛

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر


File:Brooklyn Museum - Battle of Karbala - Abbas Al-Musavi - overall.jpg
File:Tekke of Abaz Aliu, Mount Tomorr - Mapillary (DASwbhxkRx5Rsq-2jKwJpA).jpg
Image:Entrance Abbas shrine,Karbala.jpg
File:Shole-zrad-2014.JPG
File:Abbas ibn Ali.jpg


بؤلمه:ایمامزاده‌لر
بؤلمه:کربلا شهیدلری
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:Tabi‘un
بؤلمه:Tabi‘un favored by Shias
بؤلمه:Muslim martyrs
بؤلمه:Family of Muhammad
بؤلمه:۶۴۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:680 deaths
بؤلمه:علی ابن ابیطالب
بؤلمه:Deaths by blade weapons
بؤلمه:People of the Second Fitna
بؤلمه:People killed at the Battle of Karbala
بؤلمه:بنی هاشم
بؤلمه:حسین ابن علی
سیاست

**سیاست** — دؤولت حاکیمیّتی‌نین الده ائدیلمه‌سی٬ قوْرونوب ساخلانیلماسی و ایشلنمه‌سی ایله باغلی چالیشمالار. سیاسی چالیشما مۆختلیف ایجتیماع بؤلوملری و دؤولتلر آراسی مۆناسیبتلر اۆزرینده قۇرولور. حاکیمیّت مسأله‌سی ایله باغلی اوْلان هانسیسا بیر چالیشما سیاسی خۆصۇصیّت داشی‌ییر. سیاست توْپلومون اینکیشافی‌نین مۆعیّن مرحله‌سینده یارانیر و اوْ خۆصۇصی مۆلکیّته اساساً ایستحصال فوْرمالاری‌نین٬ ایجتیماع قۇرولوشونون و مدنیّتین فوْرمالاشدیغی دؤنمده اوْرتایا چیخمیشدیر. مۆختلیف توْپلوم دسته‌لری اؤز منفعت‌لرینی قوْرویوب ساخلاماق اۆچون خۆصۇصی ایداره ائتمه آپارانتی یارادیرلار. سیاسی حاکیمیّت مۆختلیف تأسیسات فوْرمالاری واسیطه‌سییله سۆرولور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:سیاست
بؤلمه:Politics
بؤلمه:Main topic articles
طاها سوره‌سی

بندانگشتی|200px

**طاها سوره‌سی** یا **طه سوره‌سی**، قورآن-کریمین ۲۰-جی سوره‌سی‌دیر و ۱۳۵ آیه‌سی واردیر.

## بیر ده باخ

قورآن سوره‌لری

## قایناقلار

## ائشیگه باغلانتیلار

بؤلمه:سوره‌لر
ایوان راکیتیچ

**ایوان راکیتیچ** (اینگیلیسجه: Ivan Rakitić) (دوْغوم: رنفلدان) بیر فوتبالیست. بارسلونا فوتبال کولوبو و سوئیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۸۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:بازل کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:شالکه ۰۴ کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:سویا کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۲ اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری
بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
دانیل سوباشیچ

بندانگشتی|سول|سوباشیچ موناکو پالتاریندا
**دانیل سوباشیچ **(کرواتجا. Danijel Subašić) کروواسی میلی تیمی و موناکو فوتبال کولوبونون قاپیچی اویونچوسو دور. سوییس مؤهلین بؤلگه سینده 1984جی ایلین اوکتوبر 27 سینده اسکی یوقوسلاوی جومهوریتی نین زادار شهرینده اوْلوب و صرب کؤکنلی دیر.

## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۸۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:موناکو کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:فوتبال قولرلری
بؤلمه:هایدوک اسپلیت کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۲ اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
هن-یوخ سئچیمی

بندانگشتی|رفراندوم
**هن-یوخ سئچیمی** یوْخسا **رفراندوم ،**() بیر ایجتیماعی و یا سیاسی مسأله‌نین موافیقلر و موخالیفلری‌نین آراسینداکی چوْخلوغو **هن-یوْخ** واسیطه‌سییله تاپماق اۆچون قۇرولان سئچیمه دئییلیر.
بیر سایی تعریفلره گؤره *هن یوخ سئچیمی* و یا *پلیبیسایت * آنایاسا (اساس قانون) دَییشکیلیگی یا بیر اؤلکه‌نین حؤکومت طرزینی خالقدان سوْروشماق اۆچون قۇرولان سئچیمه دئییلر. البته بیر سایی اؤلکه‌لرده بئله سئچیملر فرقلی تانینیر و تعریف اوْلونور. میثال اۆچون، اوسترالیادا **رفراندوم **اساسی قانونو دَییشدیرمه سئچیمینه، و **پلبیسایت** اساسی قانونا اثرسیز سئچیمه دئییلیر. عکسینه ایرلندده، ایندی‌یه‌دک اساسی قانونو تعیین ائتمک اۆچون تکجه بیر پلبیسایتی اوْلوب، و باشقا سس وئرمه‌لره رفراندوم دئییرلر.

## قایناقلار
* اینگیلیسجه ویکی پدیا صفحه‌سی

بؤلمه:سیاست
بؤلمه:حؤکومت
اهکلیک یئر تپه‌سی

**اهکلیک یئر تپه‌سی** ایسلامدان اؤنجه‌کی دؤورلره عایید و ماهنیشانین ارزه‌خوران کندی‌نین کؤوشه‌نینده یئر‌لشن بیر باستانی محوطه‌دیر. بۇ تپه کندین شرقه ساری ۱۶۰۰ مترلیگی و قالا چایی‌نین ۵۰ مئترلیگینده یئرلشیر. بۇ اثر ۲۵ آبان ۱۳۸۷ تاریخینده ۲۳۸۴۲ شماره ثبتی ایله ایرانین میلّی اثرلری سیراسیندا ثبته یئتیریلیب‌دیر.

## آیریجا باخ
* ارزه‌خوران قالاسی
* ارزه‌خوران (ماهنشان)
* آق‌یئر تپه‌سی ۱
* آق‌یئر تپه‌سی ۲
* آق‌یئر تپه‌سی ۳
* آق‌یئر تپه‌سی ۴

## قایناق‌لار
چارلی روز

بندانگشتی|سول|چارلی روز**چارلیز پیت روز جی. آر**، قیساجا **چارلی روز **(اینگیلیسجه. Charlie Rose، دوغوم گونو 1942جی ایل ژانویه سی نین 5جی گونو، دوغوم یئری. قوزئی کارولینا، هندرسون) آمریکالی آدلیم تلویزیون آپاریجی سی و ژورنالیستی دیر و دونیانین چوخلو بؤیوک باشچیلار و آدلیم شخصیتلری ایله موصاحیبه ائدیبدیر.

1991جی ایلدن** چارلی روز** آدلی بیر دانیشما وئرلیشی نی باشلادی و 1993جو ایلدن پی.بی.اس کانالیندان بوتون آمریکا دا یاییملاندی. چارلی روز 2012جی ایلدن** بو صاباح** (CBS This Morning) آدلی وئرلیشینی باشلادی. چارلی روز **لارا لوقان** ایله بیرلیکده **بیری دن بیرینه** (Person to Person) آدلی وئرلیشینی 1953دن 1961ه قدر آپارمیشدی. او بو خبری وئرلیشده آدلیم و مشهور آدلارین ائوینه گئدیب اونلارلا دانیشیردی.
[بندانگشتی|چارلی روز 2013جو ایلدن [باراک اوباما ایله قونوشماسی]]

## قایناقلار
* اینگیلیسجه ویکی پدیا صفحه سی

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
آق‌یئر تپه‌سی ۱

**آق‌یئر تپه‌سی ۱** ایسلامدان اؤنجه‌کی دؤورلره عایید و ماهنیشانین ارزه‌خوران کندی‌نین کؤوشه‌نینده یئرلَشن بیر باستانی محوطه‌دیر. بۇ تپه، کندین شرقه دوغرو ۲ کیلومترلیگی و کند یولونون ۲۰۰ مئترلیگینده یئرلشیر. بۇ اثر ۱۵ دی ۱۳۸۷ تاریخینده ۲۴۰۶۷ شماره ثبتی ایله ایرانین میلّی اثرلری سیراسیندا ثبته یئتیریلیب‌دیر.

## آیریجا باخ
* ارزه‌خوران قالاسی
* ارزه‌خوران (ماهنشان)
* اهکلیک یئر تپه‌سی
* آق‌یئر تپه‌سی ۲
* آق‌یئر تپه‌سی ۴

## قایناق‌لار

بؤلمه:تاریخی تپه‌لر
مسیب‌نامه

**مسيب**، **مسيّب‌نامه**، **مصيّب**، **مصيب‌نامه**: کربلا اولایی و توّابلارین یزیددن اؤج‌آلما اولایلارینی روایت ائدن حماسی بیر اثردیر.

## مجلس دویّوم از مجالس هفت‌گانه
### اثرلردن اؤرنکلر
شیرزمین اهلنه و اوز لشگرنه قسمت ایلدی اندانصورا مصیّب سلمه‌نون قشونندان ایکی نفر دوتوب بورون قولاغین کسوب یزید یاننه گوندردی و دیدی که گیدون او نه خبر آپارون که اوز ایشنده آماده اولسون. پس ایکی شخص مجروح گلدیر یزیدون یاننه احوالاتی نقل ایلیوب بوطورلن بیان ایلدیلر که ای یزید

### نظم بؤلومو

### نثرین قالانی
چون یزید بۇ  جوابی ایشدنده دیدیکه پس سلمه نجه اولدی، دیدیلرکه یزید ایکه مصیّب بزه دوچار اولدی تماماً بزلری قِروب و شیرزمون اهلنی بزلردن آلوب و مال و صلاحمزی غارت ایدوب اولاره ویروب آزاد ایلدی و سلمنی دوتوب شیرزمی اهلنه تسلیم ایلدی. که نطور خواهش لریدی او طور اونا سیاست ایلسونلر. چون یزید بۇ  جوابی ایشدنده جهنّم کیمی زبانه چکوب دیدی جماعت ...

## قایناقلار

* مجالس‌الهُدای کیتابی

بؤلمه:آذربایجان ادبیاتی
بؤلمه:تورک ادبیاتی
دنیز قولدورلوغو

بندانگشتی|ان آدلیم دنیز قۇلدورلاریندان اوْلان «قارا ساققاللی»نین اؤلدورولدوگو دؤیوش
**دنیز قۇلدورلوغو** — اوْرتا عصرلرده دنیز قۇلدورلاری طرفیندن اوقیانوسلار و دنیزلرده٬ اساساً تیجارت گمیلرینه قارشی باش وئرن قۇلدورلوقدور. دنیز قولدورلارینی٬ عادتاً «فیلیبوستیر»٬ «بوکانیر»٬ «کاپر»٬ «پایرت» آدلاندیریردیلار. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:دنیز قولدورلوغو
بؤلمه:جوغرافیا
صباحی اؤدولو

**صباحی قیسا حئکایه اؤدولو** آذربایجانین آدلیم تحکیه‌چی‌سی گنجعلی صباحی آدیلا تانینمیش “صباحی قیسا حئکایه اؤدولو”.

## صباحی آدینا قیسا حکایه اؤدولو
۱۳۹۲-جی ایلدن باشلایاراق گنجعلی صباحی آدینا ادبی اؤدول وئریلمکده‌دیر. “ابوذر جعفری” و “آتابای تیکان تپه‌لی” بو اؤدولون ایجرایی هئیتی‌نین عضولریندندیرلر. ۱۳۹۴-جۆ ایلده بۇ اؤدول اۆچونجو ایل اوْلاراق کئچیریلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجان ادبیاتی
بؤلمه:تورک ادبیاتی
خزر تورکجه‌سی

**خزر تۆرکجه‌سی** — اوْرتاچاغدا٬ اوْرتا آسیالی یاری کؤچمن تۆرک بوْیو اوْلان خزرلرین دانیشدیغی دیلدیر. خزرجه٬ تاریخی تۆرک لهجه‌لریندن بیری اوْلماسینا رغماً تۆرک لهجه‌لری‌نین هانسی قوْلونا عایید اوْلموش اوْلدوغو مۆباحیثه‌لیدیر.

## آیریجا باخین
*خزرلر

بؤلمه:تورک دیلی بؤلمه:دیللر بؤلمه:آسیا_دیللری بؤلمه:دیل قارالامالاری
قوتاما بودا

[بندانگشتی|سول|150px|بۇدا مۆجسّمه‌سی، [هیندوستان|هیند]]
**قوْتاما بۇدا** -۵۶۳–۴۸۳م. اؤ آراسیندا هیندوستاندا یاشادیغی تخمین ائدیلن رۇحانی عالیم و بۇدیزمین قۇروجوسو.

## آدی
سیدارتا، عائیله‌سی‌نین اوْنا وئردیگی آدی‌دیر. «آماجینا چاتمیش» دئمکدیر. قوتاما ایسه، بۇدانین منسوب اوْلدوغو عائیله‌نین آدیدیر. بۇدا اوْلاراق تانیلان سیدارتا قوتاما، تاتاقاتا (قوصورسوز بیلگه‌لیگه چاتمیش کیمسه) اوْلاراق دا بیلینیر.

## یاشاییشی
دوْغوم و اؤلوم تاریخلری کسین بللی دئییل. میلاددان اؤنجه ۵۶۳ ایلینده آنادان اوْلدوغو تخمین ائدیلیر. آنجاق ائدیلن یئنی آراشدیرمالار بۇ تاریخی دییشمیشدیر. الده ائدیلن بۇ یئنی بیلگی‌لره گؤره، سیدارتا تخمین ائدیلن تاریخدن اوْن ایل، بلکی ده یۆز ایل سوْنرا آنادان اوْلموشدور. ۲۰-جی یۆزایل بیلیم‌آداملاری‌نین چوْخو اؤلومونو م. اؤ ۵۶۰ دوْغومونو م. اؤ ۴۸۳ بیلرکن، اؤلومو اۆچون ۴۱۰ ایله ۴۰۰ ایل‌لرینی تخمین ائدن تاریخچیلر ده واردیر. بیر سؤیلنتی‌یه گؤره، سیدارتا قوتاما، هیندوستانین قۇزئی‌شرقینده بۇگۆنکو نِپال سرحدّی‌نین یاخینلیق‌لاریندا یئر آلان لومبینی‌ده آنادان اوْلموشدور. نپال سرحدّی‌نین یاخینلیق‌لاریندا کاپیلاواستو شهرینده حؤکم سۆرن ساکیا خاندانینا منسوبدور.

## قایناقلار

بؤلمه:بودیزم
بؤلمه:عیرفان
بؤلمه:بودایی فیلسوفلار
حبیب‌الله حقانی

**حبیب الله حقانی** ترکمن شاعری، دین عالمی، یازیچی.
## حیاتی
مولوی حقانی ابوالمعانی بیدل سبکینده ترکمنجه، اؤزبکجه و فارسجا شعر یازان و بیر دؤنم روزنامه و قزیته‌لرده هم چالیشمیشدیر. اما اونون اثرلری هله کیتاب بیچیمینده یاییملانماییب.

مولوی حقانی آزادلیک رادیوسونون ترکمنجه بؤلومونده بیرمدت خبرنگار کیمی ایشله‌ییب و دینی مسله‌لر قونوسوندا تحلیلچی اوْلوب.

مولوی حبیب الله حقانی 54 یاشیده مریضلیک‌دن دولایی شبرغان شهرینده دونیایا گؤز یومدو.

## قایناقلار

* BBC Uzbek Afghanistan

بؤلمه:ادبیات
بؤلمه:افغانستانلی‌لار
بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:تورکمن‌لر
آتاتورک هاوا آلانی

بندانگشتی|سول|آتاتورک هاواآلانی گؤرونتوسو گؤیدن**آتاتورک هاوا آلانی** یا **آتاتورک اۇلوسلارآراسی هاوا لیمانی** () ایستانبولدا یئر‌لشن تورکیه‌نین ان بؤیوک هاوا آلانیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:طیاره مئیدانلاری 
بؤلمه:هاوا لیمانلاری
آتاتورک هاوا آلانی ترور حمله‌سی (۲۰۱۶)

-->
}}

بندانگشتی|سول|آتاتۆرک هاوا آلانی‌نین چیخیش قاپی‌سی
بندانگشتی|سول|آتاتورک هاوا آلانی**

**آتاتۆرک هاوا آلانی ترور حمله‌سی''' ۲۰۱۶ ایلی ژوئن آیی نین ۲۸-جی گونونون گئجه‌سینده تورکیه‌نین ایستانبول شهری‌نین آتاتۆرک هاوا آلانی ائشیک‌لیک خطلرینده باش وئرن ایکی جانلی (اینتحاری) بوْمب پارتلاما، و مۆسافیرلره گوللـه آتیشی ایله تِرور حمله‌سیدیر.تۆرکیه‌نین باش‌وزیری بینالی ییلدیریمنین سؤزلرینه گؤره بۇ اینتحاری حمله‌ده ۴۵ نفر اؤلوب و ۲۳۸ نفر یارالانمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ترورچولوق
مقالید الترکیه

بندانگشتی|مقالید الترکیه، ملی ملک کتابخاناسی الیازماسی‌نین باشلانیشی.
**مقالید الترکیه** یا **لغت اتراکیه** یا **بهجة اللغة** میرزا فتحعلی خان سپانلو قاجار قزوینی وریندن یازیلان، چاغاتایجا ـ فارسجا سؤزلوکدور.

## تانیتیمی
بو سؤزلوک ۱۵۰ ایل بوندان اؤنجه امیر علیشیر نوائینین اثرلری اساسیندا یازمیشدیر. تاریخ بویو نوائی اثرلری‌نین شرحینده بیر نئچه کتاب یازیلمیشدیر کی اونلارین آراسیندا «مقالید الترکیه» أن دیَرلی اثرلردن ساییلیر. بو کتابدا بیر چوخلو شعرلر و بیت‌لر نوائی دیوانیندان گتیریلمیش و ایضاح ائدیلمیشدیر. بو لهجه ایله یازیلان کتابلار او جمله‌دن مولانا لطفی، نوائی، سلطان حسین بایقارا دیوانلارینی دوشونمک و یارارلانماق اۆچون بئله کتابلاری مطالعه ائتمک چوخ لازیم و ضروری ساییلیر.

بو اثر حاققیندا داها آرتیق بیلگی آلماق اۆچون فرهاد رحیمی‌نین مقاله‌سینه باخینیز.

## الیازمالاری

* ایران ملی کتابخاناسی نسخه‌سی
* ملی ملک (۲ الیازما)
* پیترزبورگ الیازماسی
* قوم؛ مرکز احیاء
* تهران اونیورسیته‌سی، الهیات دانشکده‌سی

## یاییملانماسی
بو اثر ۱۳۹۵جی ایلده قوم شهرینده بخشایش یایین ائوی طرفیندن یاییملانمیشدیر. عینی زاماندا فرهاد رحیمی طرفیندن دوکتورا تئزی اولاراق ایشله‌نیلمیش و تورکیه ده یاییملانمیشدیر.

## اتک‌یازیلار

## قایناقلار
* قایناق: م. کریمی، بایرام درگیسی، 58 نجی سای، زنگان: اسفند 1394.

بؤلمه:تورکجه اثرلر
۴ جولای

*۱۱۸۷ - حطّین دؤیوشو: صلاح‌الدین ایّوبی خاچلی‌لاری حطّینده کسین بیر بوْزغونا سالدی.
*۱۷۷۶ - آمریکا باغیمسیزلیق گۆنو؛ آمریکا کونقره‌سی بریتانیادان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
*۱۸۱۰ - فرانسه٬ آمستردامی ایشغال ائتدی.
*۱۸۲۷ - نیویورکدا کؤله‌لیک قاداغان اوْلدو.
*۱۸۶۵ - لوئیس کارول‌ون آلیس عجاییب یۇردوندا آدلی روْمانی یاییملاندی.
*۱۹۱۸ - عثمانلی سولطانی آلتینجی محمد تاختا چیخدی.
*۱۹۱۸ - روسیه‌ده بولشویک‌لر روس تزاری ایکینجی نیکولای‌لا عائیله‌سینی اؤلدوردولر.
*۱۹۲۱ - تۆرکیه قارامۆرسل شهرینی آزاد ائتدی.
*۱۹۲۴ - تۆرکیه آنتالیانی دۆشمن الیندن قۇرتاردی.
*۱۹۳۲ - آمریکالی گنگستر آل کاپون‌ـا ۱۱ ایل حبس کسیلدی.
*۱۹۳۴ - ماجار فیزیکچی لئو زیلارد٬ داها سوْنرا اتوم بوْمباسیندا ایشلنه‌جک اوْلان «زنجیر‌له‌مه عکس‌العمل» مودلینی ثبت ائتدی.
*۱۹۴۶ - آنکارا بیلیم‌یۇردو قۇرولدو.
*۱۹۴۸ - تۆرکیه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایقتیصادی ایش‌بیرلیگی آنلاشماسی ایمضالاندی.
*۱۹۵۹ - آلاسکا ۴۹-جۇ ایالت اوْلاراق آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینه قاتیلماسیندان سوْنرا آمریکانین ۴۹ اۇلدوزلو رسمی یئنی بایراغی فیلادلفیا٬ پنسیلوانیادا یۇردداشلارا تانیدیلدی.
*۱۹۶۰ - هاوایی‌نین ۵۰-جی ایالت اوْلاراق آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینه قاتیلماسیندان سوْنرا آمریکانین بۇگۆنکو ۵۰ اۇلدوزلو بایراغی تانیدیلدی. 
*۱۹۸۲ - لۆبناندا دؤرد ایرانلی دیپلومات قاچیریلدی.
*۱۹۹۷ - ناسانین گؤندردیگی آراشدیرما روباتی مریخده ائندی.

بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:جولای آیی‌نین گونلری
بؤلمه:۴ جولای
حطین دؤیوشو

**حطین دؤیوشو** — ۱۱۸۷-جی ایلین ۴ جۇلای تاریخینده٬ طبریه گؤلونون غرب یاخاسیندا یئرلشن حطّین کندی و بوینوز شکیل‌لی حطین تپه‌سی جیواریندا باش وئرن بیر دؤیوشدور. بۇ دؤیوش بیرینجی صلیب یۆروشونده بیت‌المقدسده یارادیلمیش خاچلی دؤولتی اوْلان اورشلیم شاهلیغینین شاهی٬ لوزینیان قوی‌ون قوْشونلاری ایله صلاح‌الدین ایّوبی باشچیلیغینداکی ایوبیلر اوْردوسو آراسیندا اوْلموشدور. ایوبی اوْردوسو٬ اورشلیم شاهلیغی اوْردوسونو مۆحاصیره ائده‌رک قیرمیشدیر؛ ۱۷٫۰۰۰ خاچلی اؤلدورولموش٬ اورشلیم شاهی لوزینیان قوی ایسه اسیر دۆشموشدور.

## دؤیوشون باشلانما سببی
۱۱۸۳-جۆ ایلده٬ شووالیه‌لر قالاسی ساواشیندان سوْنرا٬ خاچلی‌لارلا مۆسلمانلار ۴ ایللیک باریش آنلاشماسی ایمضالادیلار. ۱۱۸۷-جی ایلین اوّللرینده٬ خاچلیلار باریش آنلاشماسینی سایمادان صلاح‌الدّینین باجی‌سی دا اوْندا تاپیلان بیر کروانا هۆجوم ائده‌رک بۆتون عسگرلری اؤلدوروب آرواد-اۇشاقلاری اسیر تۇتدولار. صلاح‌الدین ائلچی‌لرینی خاچلیلارا گؤندره‌رک اؤلنلرین قان‌پۇلوسو و اسیرلرین آزاد اوْلماسینی ایسته‌دی؛ بۇ ایستگین رد اوْلونماسییلا صلاح‌الدین جهادا گیردی. ۱۱۸۷-جی ایلین ۱ جولای تاریخینده ایوبی اوْردوسو طبریه شهرینی تۇتوب اوْرادا یئرلشن خاچلی قالاسینی مۆحاصیره ائتدی. بئله‌جه خاچلی اوْردوسو طبریه قالاسینی قۇرتارماق اۆچون بیت‌المقدس‌دن یوْلا دۆشدو.
## دؤیوش
ایکی گۆن یوْلچولوقدان سوْنرا٬ خاچلی اوْردوسو حطّین تپه‌لری آراسیندا اوْتوردو. سحره صلاح‌الدین اوْردوسو اوْنلاری مۆحاصیره ائتمیش ایدی. مۆسلمانلار هر طرفده اوْد آچیب اوْخچولاری خاچلی اوْردوسونو اوْخا باغلادیلار. ناهارادک خاچلی پیادالارین چوْخو اؤلدورولوب یوْخسا اسیر دۆشدولر. لوزینیان قوی‌لا خاچلی آتلیلاری مۆسلمانلارا هۆجۇم ائده‌رک اؤزلرینی مۆحاصیره‌دن قۇرتارا بیلدیلر؛ آنجاق اوْنلار چیخینجا مۆسلمانلار تکرار صفی باغلاییب خاچلیلارین چوْخونو مۆحاصیره‌ده ساخلایا بیلدیلر. بئله‌جه شاهسیز قالان خاچلیلارا تسلیمدن باشقا یوْل قالمادی. دؤیوشدن سوْنرا صلاح‌الدینین عسگرلری لوزینیان قوی‌لا شووالیه‌لرینی حطین تپه‌لری‌نین بیرینده اسیر ائتدیلر.
## سوْنوجلار
بۇ دؤیوشده خاچلی گۆجلرین بؤیوک قیسمی قیریلدی؛ بئله‌جه صلاح‌الدین قیسا بیر سۆره ایچینده عکا٬ نابلوس٬ حیفا٬ بئیروت و ان باشدا بیت‌المقدس شهرینی آلا بیلدی. مۆسلمانلارین بیت‌المقدس شهرینی گئری آلمالاری٬ خاچلیلارین روحیه‌سینی پوْزدو. اوْ چاغدا مریض اوْلان ایکینجی پاپ اوربانوس مغلوبیت خبرینی ائشیدینجه اؤلدو. یئرینه پاپ اوْلان گرقوریوس‌ون صلیب یۆروشو ایستگی٬ اوروپا خالقی‌نین سایمازلیغییلا قارشی‌لاشدی. داها سوْنرا پاپ کمنت زامانیندا٬ آلمان٬ فرانسه و اینگیلیس شاهلاری بیت‌المقدسی تکرار آلماق اۆچون اۆچونجو صلیب یۆروشونه قاتیلاراق یئنی بیر ساواشی باشلاتدیلار.

## پانوراما

## قایناقلار

* آنادوْلو تۆرکجه‌سی ویکی‌پدیاسی٬ Hıttin Muharebesi

## گؤرونتولر


File:Hittin.jpg

File:Hattin-map-fr.svg

File:Gustave Doré- Battle of Hattin.jpg



بؤلمه:ایسلام تاریخی
بؤلمه:ایوبی دؤولتی
بؤلمه:صلیب یوروشلری
بؤلمه:مسیحیت تاریخی
بؤلمه:ایوبیلرین دؤیوشولری
بؤلمه:اورشلیم کراللیغینین دؤیوشولری
بؤلمه:انطاکیه دوکلیغینین ساواش‌لاری
غلام‌حسین فضائلی

**غلامحسین فضائلی** تاپشورمادا **مستوری**. فضل‌الله اوغلی دوْغومی باهار شهرینین بیر قدیم محله‌سی دؤلر قاله‌سی آدندا. آتاسی بیر نفر عالیم و اهل سوادمیش و بونه خاطر غلامحسین مکتب و مکتب‌خانه‌یه قِش قویماموش دد یانندا مقدماتی الیفانی و عیلمی اورگندی.

## وبا مرضی
غلام‌حسین اوشاقلوق زاماندا باهار و اطراف کت‌لره مرض وبا گلمشدی و تلفات چوْخ آلمشدی و چوْخ آدام‌لر باهاردا اولمشدی. بۇ  مریض چیلیگ‌ده غلام‌حسینین آناسی‌ده دۆنیا گیدوب و بۇ  حادثه چوْخ غلام‌حسینین روح و رواننه اثر قویدی و اوشاقلوقدا آنادن یئتیم اولدی. بۇ  ماجرایه گئوره آتاسی عظم ایلدیکه تهران شهرینیه کوچ ایلیه و غلامحسینی‌ده اوزیوینن آپارا و غلام‌حسین قرخ ایلدن سورا گینه باهارا قیدی.

## ادبی فعالیتی
ادبی فعالیتی غلام حسینون توش اولدی ایکینجی دونیا ساواشی و ایرانی عوروس و اینگلیس اشغال ایلماقینن. شاعیر گاهی طنز و مزاحی‌نن بۇ  موردلره اشار ادیر و آداملرین غفلته‌نه حمله ایلیر. سوزلری عامه پسند و قشنگ دیر.. غلامحسین احتمالا ۱۹۳۴ ایل میلادا قوم شهرنده دۆنیادان گیدوب و اوردادا دفن اوْلوب.

## اهل مجاز

* غلام‌حسینده باهاله‌رضا تکین نادان و جاهل عالیم‌لردن ضربه ییوب و ایکی‌سینده دۆنیا پرست و فرصت طلب عالیم شیعه‌لر تهمت وئوروب.

### جانانه یر سلطانی سن

## سونوجالار
* باهاله رضا
* باهار

## قایناقلار

* نوری، جواد. *تاریخ، فرهنگ عمومی و مشاهیر بهار*. مشهد: انتشارات شاملو، ۱۳۸۹. ISBN 978-600-116-145-2

بؤلمه:ادبیات
بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورک شاعیرلر
نیروانا سوترا ترجمه‌سی

**نیروانا سوترا ترجمه‌سی** ـ چین قایناقلارینا گؤره کیتابی میلاددان سوْنرا ۵۷۰ تاریخینده گؤک‌تورک خاندانی‌نین اوچونجو حؤکمداری تاپار قاآن گؤستریسی ایله تورکجه‌یه ترجمه ائدیلمیش‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورک تاریخی
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
جم ییلماز

بندانگشتی|سول|جم ییلماز و اونون وئرلیشلرینین لوقوسو**جَم ییلماز** ()— تورکیهلی ایستندآپ شومنی، کوْمِدی اۇستاسی، آرتیست، کاریکاتورچو، نقاش، یؤنتمن و سِناریستدیر.

جم ییلماز ۱۹۷۳-جۆ ایلین آوریل آیی‌نین ۲۳-جۆ گۆنونده ایستانبولدا آنادان اوْلموش‌دور. اصلیتی سیواسلی‌دیر. صنعت یاشامینا ۱۹۹۲-جی ایلده "لئمان کۆلتور مرکزی"نده باشلامیش، لئمان کاریکاتورا ژورنالیندا  کاریکاتورچو رسّام اوْلاراق چالیشمیشدیر. "لئمان کولتور مرکزی"نده یوموریستیک چیخیشلاری ایله آدلیملاشدیقدان سوْنرا باشاری یوْلونون "بئشیکتاش کولتور مرکزی"نده داوام ائتدیرمیش‌دیر. ایندی ده تورکیه‌نین ان مشهور کومِدی اوستالارین‌دان بیری‌دیر.

## فیلملری

## قایناقلار
* آنادوْلو و آذربایجان تۆرکجه‌لری ویکی‌پدیا صفحه‌لری

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
۵ جولای

* ۱۷۷۰ - روسیه - عثمانلی آراسیندا چشمه ساواشی باش وئردی.
* ۱۸۱۱ - ونزوئلا٬ ایسپانیادان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
* ۱۸۳۰ - فرانسه٬ الجزاییری ایشغال ائتدی.
* ۱۸۸۴ - کامرون٬ آلمانین مۆستعمره‌سی اوْلدو.
* ۱۹۲۱ - ایتالیا قوْشونلاری بۆتونلوک‌له آنتالیادان چکیلدی.
* ۱۹۲۴ - ۴۲ اؤلکه‌نین قاتیلدیغی اولمپیک اوْیونلاری پاریسده باشلادی. آلمان اوْیونلارا قاتیلمادی.
* ۱۹۳۲ - پورتوقالدا فاشیست رژیمی‌نین باشقانلیغینا آنتونیو سالازار گتیریلدی.
* ۱۹۵۰ - کوره ساواشی: آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و قۇزئی کوره بیرلیک‌لری آراسینداکی ایلک چارپیشمالار باش وئردی.
* ۱۹۶۲ - الجزاییر٬ فرانسه‌دن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
* ۱۹۷۰ - کانادا هاوایوْللارینا عایید بیر مۆسافیر اۇچاغی تورونتودا دۆشدو: ۱۰۸ نفر اؤلدو.
* ۱۹۷۱ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده٬ رأی وئرمه یاشی ۲۱-دن ۱۸-ـه دۆشورولدو.
* ۱۹۷۷ - پاکیستاندا کودیتا نتیجه‌سینده ذوالفقار علی بوتو تۇتوقلاندی.
* ۱۹۸۹ - ایران-کونترا ماجراسی: اولیور نورت ۳ ایل حبس٬ ۲ ایل گؤزدیم٬ ۱۵۰٫۰۰۰ دوْلار پۇل جزاسی و ۱۲۰۰ ساعات ایش ایله جزالاندی.
* ۱۹۹۳ - تۆرکیهده پ.ک.ک‌یه نیسبت وئریلن تروریستی بیر حادیثه نتیجه‌سینده ۳۳ نفر ارزینجانین باش‌باغلار کندینده اؤلدورولدو.

بؤلمه:۵ جولای
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:جولای آیی‌نین گونلری
کبودراهنگ

**کورنگ** (فارسجا:کبودراهنگ) شهری همدان اوستانین شهرلریندن بیری دیر. بو شهر کبودراهنگ بؤلگه‌سی‌نین مرکزی اولاراق همدان شهرینین یاخینلیغیندا یئرلشیب دیر.

## اهالی
کورنگ شهرینین اهالیسی بوتونلوکله تورکلردن تشکیل اولونوب‌دور.
حاجعلی رزم آرا «فرهنگ جغرافیایی ایران» کیتابیندا کورنگ شهرینه عایید یازیر: 6500 نفر جمعیتی وار و خالقین پئشه‌سی چوخ‌راق اکینچیلیک دیر. 500 نفر ده توکانچی‌سی وار. هابئله شهرین خالقی بوتونلوکله تورک و دیللری ده تورکجه‌دیر آمّا فارسجا دا بیلرلر.

## تاریخی و گورملی یئرلر
*علیصدر کوهولو
*کوریجانین تاریخی کؤرپوسو
*باش قورتاران قالاسی شیرین سو بخشینده
*جعفر کوریجان امامزاداسی
*محسن و مصطفی کوریجان امامزاداسی

## قایناقلار


بؤلمه:همدان اوستانینین شهرلری
معمار سینان

**معمار سینان** و یا **بؤیوک معمار سینان آغا** (سینان الدین یوسف – عبدالمنّان اوغلو سینان) (عثمانلی تورکجه‌سی: قوجه معمار سنان آغا) (دوغومو 29 مای 1489، قئیصریه – اؤلومو 9 آپریل 1588، ایستانبول)، عثمانلی معماریدیر.

منبعلره گؤره سینان، بیرینجی سلیم (یاووز) سولطان اولدوقدان سونرا باشلانیلان و رومئلیده اولدوغو کیمی آنادولودان دا عسگر توپلانماسینی ایره‌لی سورن یئنی بیر تطبیقاتا گؤره 1512-جی ایلده ایستانبولا گتیریلدی. اوردویا عسگر حاضیرلایان عجمی اوغلانلار اوجاغینا وئریلدی، 1514-جو ایلده چالدیران دؤیوشونده، 1516-1520-جی ایللر آراسیندا دا میصر سفرلرینده ایشتیراک ائتمیشدیر. ایستانبولا دؤنونجه یئنی‌چری اوجاغینا قبول اولوندو.

سلیمان قانونی دؤورونده 1521-جی ایلده بلقراد، 1522-جی ایلده رودوس سفرلرینه قاتیلمیش و ضابیط روتبه‌سی آلمیشدیر. 1526-جی ایلده قاتیلدیغی موهاچ سفریندن سونرا باش موهندیس اولدو. 1529-جو ایلده ویئن شهری، 1529-1532-جی ایللر آراسیندا آلمان، 1532-1535-جی ایللر آراسیندا دا عراق، بغداد، تبریز سفرلرینده ایشتیراک ائتمیشدیر. بو سون سفر عرفه سینده وان گؤلونون اوستوندن کئچه‌جک اولان اوچ گمینین تعمیر ایشلرینی مووفّقیتله یئرینه یئتیرمه‌سینه گؤره اونا "هاسئکی" عونوانی وئریلمیشدیر. 1536-جی ایلده پولیا سفرلرینه قاتیلدی. 1538-جی ایلده ایشتیراک ائتدیگی کارابوغدان (مولداوی) سفری عرضینده پروت چایی اوستونده اینشا ائتدیگی بیر کؤرپو ایله هامینین دیقّتینی اؤزونه چکدی. بیر ایل سونرا عجم‌علی‌نین اؤلوموندن سونرا اونون یئرینه، سارایین باش معماری اولدو. عؤمرونون آخیرینا قدر بو وظیفه‌ده قالدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:معمارلیق
بؤلمه:معمارلار
میلتلر آراسی آتوم انرژیسی آژانسی

بندانگشتی|میلّتلر آراسی آتوم انرژیسی آژانسینین بایراقی
بندانگشتی|آژانسین عوضولریباشیل: عوضولرقیرمز: غیرعوضونارنجی: قاباقکی عوضولر
**میلّتلر آراسی آتوم انرژیسی آژانسی** (اینگیلیسجه: International Atomic Energy Agency, IAEA) بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینان موستقیل اولان بیر قورومدور. ۱۹۵۷-جی ایلده قورولان بو آژانسین هدفی آتوم انرژیسی تکنولوژیسینین باریش یولویلا ایستیفاده‌سی و پلانلاشدیرماسی دیر. بو آژانسین ایندیکی یئری اوتریشده ویئن شهریده.
## ایداره‌چیلری

## قایناقلار

*
بیرینجی صلیب یوروشو

بندانگشتی|سول|بیرینجی صلیب یۆروشو نتیجه‌سینده٬ انطاکیه٬ اودسا٬ تیریپولی و بیت‌المقدس مرکزلیک‌لرینده قۇرولان مسئحی دؤولتلر
**بیرینجی صلیب یۆروشو** — اوْرتا عصرلرده پاپین چاغری‌سییلا مسیحی اۇروپالی‌لارین یاخین شرقه٬ بیت‌المقدسی اله گئچیرمک آماجییلا٬ هۆجۇم ائتدیگی صلیب یۆروشلریندن. بیزانس ایمپیراتورو٬ سلجوقلو تۆرکلردن آغیر مغلوبیت آلیب بیر چوْخ توْرپاقلارینی الدن وئردیکدن سوْنرا٬ پاپ‌دان کؤمک ایسته‌دی. ایکینجی پاپ اوربانوس٬ بیزانس-روم کیلسه‌لرینی تکرار بیرلشدیرمک٬ اوروپاداکی ساواشلاری دایاندیرماق و بیت‌المقدسی آلماق اۆچون٬ اۇروپالی‌لاری بیرینجی صلیب یۆروشونه چاغیردی. بئله‌جه اۇروپادان بؤیوک اوْردولار سلجوقلو اؤلکه‌سینه ساری یوْلا دۆشدو. بیرینجی صلیب یۆروشو نتیجه‌سینده یاخین شرقین بیر قیسمی٬ اوْ جۆمله‌دن بیت‌المقدس شهری٬ خاچلی‌لارین الینه دۆشدو.

## اساس سببلر
میلادی ۱۰۷۱-جی ایلده٬ سلجوقلو تۆرکلری بیزانس اوْردوسونو مالازگیرد دؤیوشونده مغلوب ائده‌رک بیزانسین کیچیک آسیاداکی توْرپاقلارینی اله کئچیردیلر. بیزانس ایمپیراتورو الدن وئرمیش توْرپاقلارینی تکرار اله کئچیرمک اۆچون٬ بیزانس-روم کیلسه‌لری‌نین درین ایختیلافلارینا رغماً٬ ۱۰۷۳-ده پاپ‌دان کؤمک ایسته‌دی. یئددینجی پاپ گرقوریس بۇ فۆرصتی دَیَرلندیره‌رک شووالیه‌لری ییغماغا باشلادی٬ آنجاق اوروپادا باش وئرن ساواشلار پاپین بیزانسا اوْردو گؤندرمه‌سینه مانع اوْلدو. پاپ٬ گۆجلرینی اوْن ایل مۆقدّس روم ایمپیراتورو دؤردونجو هنری گۆجلرییله ساواشدیراراق مۆقدّس روم ایمپیراتورونون نۆفۇذونو آزالتدی. آیری طرفدن نوْرمانلارلا ایتّیفاق قۇراراق اوْنلارین عسکری حیمایتینی آلا بیلدی؛ بئله‌جه ۱۰۹۵-جی ایلده یئرینه کئچن ایکینجی پاپ اوربانوس٬ کیلسه‌نین یئنی گۆجوندن صلیب یۆروشونو باشلاتماق اۆچون فایدالانا بیلیردی.

## قایناقلار

بؤلمه:بیرینجی صلیب یوروشو
بؤلمه:صلیب یوروشلری
بؤلمه:فاطمی خلافتینین ساواش‌لاری
بؤلمه:بیزانس ایمپیراتورلوغونون ساواش‌لاری
بؤلمه:مقدس روم ژرمن ایمپیراتورلوغونون ساواش‌لاری
هالیس دؤیوشو

[بندانگشتی|260px|چپ| [پونتی قابو، ۶۵۰ ق.م.]]

**هالیس دؤیوشو ** () قیزل‌ایرماق, تورکیه‌ده  مادلار و لیدیلر آراسیندا اؤز وئرن بیر ساواشدیر.
## دؤیوشچولر
[thumb|[تورکیه اؤلکه‌سی]]
thumb|قیزیل ایرماق چایی
بو دؤیوش مادلار و ساکالار آراسینده کیزیل‌ایرماک چای‌نین اطرافینده تاریخدا ثبت اولونوب.

## قایناق‌لار
* کیتاب: *تاریخ ماد* مؤلیف:ای. م. دیاکونوف. ترجمه: کریم کشاورز. ISBN 964-445-106-6

بؤلمه:آذربایجان تاریخی
بؤلمه:ایران تاریخی
بؤلمه:تاریخده تورک دولتلر
بؤلمه:ماد تاریخی
بؤلمه:ماد ایمپیراتورلوغونون ساواش‌لاری
رحمت آباد (زرنديه)

رحمت آباد مرکزی اوستانینینده زرنديه بؤلومو نده بیر کند آدی.
## تاريخچه
بو كند منطقه دن بير اسكي كندلريندن ساينير. كندين دورينداكي قلعه، مشروطيت دوريندا دؤزليب و ياخين داغلاردان كاريزلر كندي سوالير. اؤنه گؤره كي قاجار شاهلاري ايرانين مركزي يايلارينه گؤزلمه ايستيرديلر، بو كنده آرتيرديلر.
### جؤغرافيا
بو كندين اهاليسي چؤخلاري اكينجي اؤلاركن، حال حاضيرده تهران و ديگر شهرلره كؤچنلري بعضيلري كنده قايديب و شهرلر كيمي بنالاري دؤزلديبلر.
كندين عمده محصولاتي عيبارتدي:
*  نار
* اؤزوم
* بؤغدا
* قويون اتي

### دمؤغرافي
رحمت آباد، ديگر بؤلومده اولان كندلر كيمي، ايكي ائلدن عيبارتدير: فارسلار و تؤركلر.
فارسلار  مشروطيت دوريندا آلت شهريستانلاردان بؤلومه كؤچوبلر:
*   یزد
* كاشان
*  شیراز
توركلرين اساسي سؤيلري:
*  افشار
*  بايات
*  شاهسون
*  قشقايي
سونونجو بؤلمه مشروطيت دوريندا كوچركن، باشقاداكيلر كندين دوغالي ديلر.

### آسيميلاسيون
مرکزی اوستانیندا اؤلاركن، دؤلت طرفيدن هچ تؤركجه ايجتيماعي واسطسي مثلي راديو و غزئت يايمير. آنجاق اهالينين ديلي تؤركجه دن دئيشكن، حال حاضيرده يالنيزجا كندين ياشليلري اؤز آناديليني دانيشمك دوام ائدير.

بؤلمه:کند قارالامالاری
ریاضیات

**ریاضیات** دوغرو حیاتین میقدار و فضا موناسیبتلرینه داییر مسئله‌لرین حلّینین (ضرورت اوزوندن) ایدئاللاشدیرما یولو ایله تاپیلماسینا اساسلانان علم دیر. ریاضیات طبیعی علملرین اساسی حساب اولونور.

عادتا تدقیق اولونان مفهوم و پروسسلرین ایدئاللاشدیریلمیش خوصوصیّتلری اصللر شکلینده فورمالاشدیریلیر. بوندان سونرا ایسه بو اصللر اساسیندا دقیق یوللارلا باشقا منطیقی جهتجه دوغرو قضیه‌لر الده ائدیلیر. بو نظریّه عومومیلیکده تدقیق اولونان مفهوملارین ریاضی مودلینی عمله گتیریر.

ریاضیاتدا ایلکین فضا و میقدار موناسیبتلریندن چیخیش ائده‌رک داها اینتیزاعی موناسیبتلر آلینیر کی، بو دا موعاصیر ریاضیاتین مبحثیدیر.

عنعنه‌وی اولاراق ریاضیات 2 حیصّه‌یه – نظری و تطبیقی ریاضیاتا بؤلونور. نظری ریاضیات ریاضیاتین قورولوشو داخیلینده جیدّی آنالیز آپاریلماسینی حیاتا کئچیریر. تطبیقی ریاضیات ایسه ریاضیاتلا علاقه‌لی دیگر علم و مهندیس ساحه لری اۆچون اؤز مودللرینی تقدیم ائدیر.

## بیر ده باخ
تطبیقی ریاضیات

نظری ریاضیات

دیسکرت ریاضیات

## قایناقلار

بؤلمه:ریاضیات
بؤلمه:Formal sciences
بؤلمه:ریاضی ایصطلاحات‌لار
بؤلمه:Main topic articles
تطبیقی ریاضیات

**تطبیقی ریاضیات**، ریاضیاتین مۆهندیسلیک و بیلیمده ایشلنن قولودور. تطبیقی ریاضیاتین قوللاریندان بونلاری آد آپارماق اوْلار: عددی نیسبیلیک، عملیاتی آراشدیرما و ماکسول موعادیله‌لری.

## بیر ده باخ
نظری ریاضیات

## قایناقلار

*Stolz, M. (2002), "The تاریخ Of Applied Mathematics And The History Of Society", Synthese 133 (1): 43–57, doi:10.1023/A:1020823608217, retrieved 2009-07-07

بؤلمه:ریاضیات
شمدینلی

**شمدینلی** تورکیه جومهوریتینده یئرلشمیش بیر شهر دير. بو شهرين ۲۰۰۹-جو ايلده ۱۴٬۴۳۵نفر اهاليسی واریمیش.

## قايناق

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
کبودرآهنگ بؤلگه‌سی

**کبودراهنگ شهریستانی** یا دا **کورنگ شهریستانی** همدان اوستانیندا یئر‌لشن بیر شهریستان دیر. بۇ بؤلگه‌سی‌نین مرکزی کبودراهنگ شهری دیر. تورکلر بۇ بؤلگه‌سی‌نین خالقینی تشکیل ائدیرلر. 
## قایناق‌لار

بؤلمه:همدان اوستانینین شهریستانلاری
نظری ریاضیات

**نظری ریاضیات** ریاضیات علمینین اینتیزاعی مفهوملارینی اینجه‌له‌ین قولودور. نظری ریاضیات ریاضیاتین قورولوشو داخیلینده جیدّی آنالیز آپاریلماسینی حیاتا کئچیریر. 

## بیر ده باخ
تطبیقی ریاضیات

ریاضیات

دیسکرت ریاضیات

## قایناق‌لار

بؤلمه:ریاضیات
دیسکرت ریاضیات

**دیسکرِت ریاضیات**  یا دا سونلو ریاضیات  — کؤکوندن دیسکرِت اولان ریاضی اساسلاری ایله ماراقلانان و داواملیلیق احتیوا ائتمه‌ین مؤوضوعلارینی ایحاطه ائدن ریاضیات ساحه‌سیدیر. بئله اساسلارا سونلو مجموعه‌لر، سونلو قرافلار، ائلجه ده بعضی ریاضی مودللرین معلوماتلارینین چئویریجیلری، سونلو ماشینلار، تورین ماشینلاری، و باشقا اساسلار ایله تصنیف ائدیله بیلر. بونلار سونلو (محدود) خاصیّتلی اساسلارین نومونه‌لریدیر. اونلارین اؤیره‌نیلمه‌سی ایله مشغول اولان دیسکرت ریاضیات بؤلمه‌سی سونلو ریاضیات دا آدلانیر. بعضاً بو آنلاییشی دیسکرت ریاضیاتین ساحه‌لرینه قدر گئنیشلندیریرلر. بو سونلو اساسلار ایله یاناشی، دیسکرت ریاضیات بعضی جبر سیستملری، سونسوز قرافلار، عددی مدارلارینین موعین بیر نؤوعونو و باشقا بؤلمه‌لرین اؤیره‌نیلمه‌سینه ده عاییددیر. موعادیل اولاراق بعضاً «دیسکرت تحلیلی» ترمینی ایستیفاده ائدیلیر.

## بیر ده باخ
ریاضیات

تطبیقی ریاضیات

نظری ریاضیات

## قایناق‌لار

بؤلمه:ریاضیات
سردار آزمون

بندانگشتی|سول|سردار آزمون روبین کازان کلوبوندا
**سردار آزمون** (دوغوم گونو. ۱۹۹۵ ژانویه سی نین ۱جی گونو، دوغوم یئری. تورکمن صحرا، قونبدکاووس) — کئچمیش والیبال آدلیم اویونچوسو خلیل آزمون اوغلو، و اؤزو ده ایران میلّی فوتبال تیمی هجومچو اویونچوسودور. روسیه سوپرلیگینده تاتاریستان مرکزی نین کلوبو روبین قازان اویونچو سو ایدی، و ایندی روسیه نین روستوف کلوبو اویونچوسودور.

## میلی گوللار

## سردار آزمونون سئودیگی کلوب
ایران تیلویزیونوندا چوْخلو تاماشاچی سی اوْلان گولپوز (خندوانه) آدلی وئرلیشینده دئدی سئودیگی کلوب تیراختور کلوبودور، و ایران لیگینده اویناسا تیراختور یانداشلارینی سئودیگینه گؤره، آذربایجان تیراختور کلوبوندا اوینایاجاق.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*
*Serdar Azmoun
*Profile in Russian Leagues
*Profile in UEFA Europe League
*Interview with RubinTV

بؤلمه:۱۹۹۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
بؤلمه:Sepahan players
بؤلمه:Iranian Turkmen people
بؤلمه:People from Gonbad-e Qabus
بؤلمه:Iranian expatriate footballers
بؤلمه:Expatriate footballers in Russia
بؤلمه:Iranian expatriate sportspeople in Russia
بؤلمه:FC Rubin Kazan players
بؤلمه:FC Rostov players
بؤلمه:Russian Premier League players
بؤلمه:Iran youth international footballers
بؤلمه:ایران میلّی فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:Association football forwards
بؤلمه:Association football wingers
بؤلمه:آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۵ اویونچولار
بؤلمه:Iranian Sunni Muslims
بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
بؤلمه:آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹ اویونچولار
بؤلمه:سیپاهان کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:روبین کازان کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:روستوف کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:زنیت سن پترزبورق کولوبونون اویونچولاری
سایپا تهران فوتبال کولوبو

**سایپا تهران فوتبال کولوبو**  تهراندا اوْیناییر. کرج البورز اوستانین بیر فۇتبول کلوبو دیر. تاخیم سایپا، ایران اوتوموبیل ایستهصال‌چی‌سی مخصوص‌دور. تاخیم بیر اوغور باخمایاراق، بؤیوک آزرکئشی هئچ واخت یوخویدی. بۇ تاخیم آکادمسی ان یاخشی گنج اویون‌چولار ایران فۇتبولونا وریب.

علی دایی رهبرلیگی آلتین‌دا ۲۰۰۶-۰۷-جی ایلده اونلارین یالنیز ایران پرو لیقاسین‌دا کوبوکونو قازانیب. سایپا ده ایکی دفعه آزادگان لیقاسینین غالیبی و حذفی کوبوکو بیر دفعه قازانیب.

ایران فوتبال سوپئرلیگ‌ینده ایشتیراک ائدن فوتبال تاخیمی‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا
صبا قوم فوتبال کولوبو

**صبای قوم فوتبال کولوبو** ، ایران فوتبال سوپئرلیگ‌ینده ایشتیراک ائدن فوتبال تاخیمی‌دیر. بۇ تاخیم قوم شهرین ده دیر.

## اویون‌چولار
اویون‌چولارین لیستی ۹۶–۱۳۹۵ مووسومونده:

## صبای قم مشق چی لری
*  پرویز مظلومی (۱۳۸۱–۱۳۸۳)
* میلان زیوادینوویچ (۱۳۸۳–۱۳۸۴)
*  مجید جلالی (۱۳۸۴)
*  محمدحسین ضیایی (۱۳۸۴–۱۳۸۵)
*  فرهاد کاظمی (۱۳۸۵)
*  محمدحسین ضیایی (۱۳۸۵–۱۳۸۷)
*  یحیی گل‌محمدی (۱۳۸۷)
*  فیروز کریمی (۱۳۸۷–۱۳۸۸)
*  محمدحسین ضیایی (۱۳۸۸)
*  رسول کربکندی (۱۳۸۸–۱۳۸۹)
*  محمود یاوری (۱۳۸۹)
*  عبدالله ویسی (۱۳۸۹–۱۳۹۱)
*  یحیی گل محمدی (۱۳۹۱)
*  عبدالصمد مرفاوی (۱۳۹۱–۱۳۹۲)
*  محمد مایلی‌کهن (۱۳۹۲)
*  عبدالصمد مرفاوی (۱۳۹۲–۱۳۹۳)
*  مهدی تارتار (۱۳۹۳–۱۳۹۴)
*  علی دایی (۱۳۹۴–۱۳۹۵)
*  عبدالصمد مرفاوی (۱۳۹۵-)

## قایناقلار


بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا
صنعت نفت آبادان فوتبال کولوبو

**صنعت نفت آبادان فوتبال کولوبو** ایران فوتبال سوپرلیگ‌ینده قاتیلان فوتبال تیمی‌دیر. بو تیم  آبادان شهرین ده دیر.

## قایناقلار


بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا

بؤلمه:۱۹۷۲ - جی ایلینده ایران اؤلکه‌سینده یارانانلار
کربون نانولوله‌سی

**کربون نانولوله سی**، اتوم یوغونلوغوندا کربون صفحه لریندن ایچی بوش اوستوانه شیکلینده دوزلن بیر شیدیر.
زاویه (مرکزی اوستانی)

**زاویه** مرکزی اوستانینیندا زرنديه بؤلگه‌سینده یئر‌لشن بیر شهر آدی دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:مرکزی اوستانی
بؤلمه:مرکزی اوستانینین شهرلری
بؤلمه:تورک شهرلری
ترزا می

بندانگشتی|سول|ترزا می**ترزا ماری می** (اینگیلیسجه. Theresa Mary May) ، ائولنمکدن قاباق اسکی سوی آدی **برازیر **(اینگیلیسجه. Brasier) (دوغوم گونو. 1956 ایلی اوکتوبرونون بیرینجی گونو، دوغوم یئری. استبورن)، بریتانیالی سیاستچی، ایندیکی ائو ایشلری باخانی و دیوید کامرون استعفاسیندان سونرا بریتانیانینمارقارت تاچردن سونرا ایکینجی باش وزیری اولاجاقدیر. آکسفورد بیلیم یوردو جوغرافیا بؤلومونده فارغ التحصیل اولوب. سیاسته گیرمه دن قاباق 1977-1983 ایل‌لرینده اینگیلیس مرکز بانکیندا چالیشدی. سیاسی یاشاییشینه 1986 ایلینده مرتون بلدیه سینده بلدیه مجلیسی اویه لیگینه سئچیلمه سی سونوندا باشلادی. 1992 ایلینده کی عمومی سئچیم ایله 1994ده قورولان آرا سئچیملرده میلّت وکیلی سئچیلئمئدی. پارلامئنتویا ایلک دفعه 1997 ییلیندا مۆحافیظه کار حزبدن باش قادین (Maidenhead) میلّت وکیلی اولاراق گیردی. داها سونرا بو حزبین کؤلگه کابینه سینده اَییتیم ویزارتی ائتدی. 2010 ایلین‌دن سونرا دا آلتی ایل بیرلشمیش شاهلیق ایچ ایشلری وزیری اولاراق وظیفه آلدی. 2013ایلینده رادیکال ایسلامچی دین آدامی ابو قطادایی مرز ائشیگی ائتمه سیله گوندَمده داها چوخ خبرلره ده آدی دئییلدی. 2016 بیرلشیک شاهلیق اوروپا بیرلیگی عضویتی هن یوخ سئچیمی قاباق اؤلکه نین اوروپا بیرلیگیندن آیریلماماسی یؤنونده ماراق گؤستَردی. رفراندوم سونراسیندا دا باشقانلیقدان و کانسرواتیو حزبین عمومی باشقانلیغین‌دان آیریلاجاغینی آچیقلایان دیوید کامرونون یئرینه آداخلی اولدو. کانسرواتیو حزبی ایچَریسینده قورولان اؤن سئچیملَرین ایلکینده رقیبلرینی دالدا بیراخاراق 165 سس آلدی. بو اؤن سئچیمده اؤزوندن سونرا اَن چوخ حمایتی آلان انرژیدئن سوروملو دولت وزیری **آندریا لیدسوم **دا داها سونرا یاریشدان چکیلدی و **ترزا می** باش وزیرلیک یاریشیندا تک باشینا قالدی. **می **وئردیگی آچیقلامالاردا اؤلکه ده کی هن-یوخ سئچیمینده اورتایا چیخان نتیجه‌یه حؤرمت  گؤسترَجگینی و بوندان سونراکی موددتده اوروپا بیرلیگینده قالما یؤنونده بیر چالیشمانین اولماماسی گرکدیگینی ایفاده ائتدی.

## قایناقلار

بؤلمه:اینگیلیسلی سیاستچیلر
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
کریس پرات

**Christopher Michael "Chris" Pratt** (born June 21, 1979)آمریکالی  فیلم اوینایان دیر . ویرجینیا شهرینده آنادان اوْلوب).

## References

## گؤرونتولر

File:Chris_Pratt_2009.jpg
File:Chris_Pratt_by_Gage_Skidmore_2.jpg



## اوْینادیغی فیلم‌لر

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:۱۹۷۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی کیشی اویونچولار
بؤلمه:American evangelicals
بؤلمه:آمریکالی کیشی فیلم اویونچولار
بؤلمه:American male television actors
بؤلمه:American male voice actors
بؤلمه:American people of Norwegian descent
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:مینسوتا دوغوملو کیشی اویونچولار
بؤلمه:Male actors from Washington (state)
بؤلمه:لیک استیونز، واشینقتون دوغوملولار
بؤلمه:ویرجینیا، مینه‌سوتا دوغوملولار
بؤلمه:Schwarzenegger family
صائب تبریزی

**صائب تبریزی** — ۱۷-نجی عصرده یاشامیش، آذربایجان تورکلریندن اوْلان، آذربایجان تۆرکجه‌سی و فارسجا یازیب-یارادان کلاسیک آذربایجان ادبیاتی‌نین اَن تانینمیش نۆماینده‌لریندن بیریدیر.

## تورکجه شعرلریندن
تۇتولموش کؤنلۆمۆ جامیله شادان ائیله‌مک اولماز

الیلن پسته‌نین آغزینی خندان ائیله‌مک اولماز

نه سؤزدور بۇ کی اولسون صاحب مشرب قورو زاهد

قارا توپراقی هرگز آب حئیوان ائیله‌مک اولماز

بولوت قینین کسر جولان ائدنده ایلدیریم تیغی

کؤنول پرده‌لرینده عشقی پنهان ائیله‌مک اولماز

قیٛلینج گر ایچسه عالم قانینی سیرابلیق بیلمز

سنی عشاق قتلیندن پشیمان ائیله‌مک اولماز

منیم گؤز یاشیمی چیخ گل فلکلردن تماشا ائت

حُبابی قصر ایچینده سیر طوفان ائیله‌مک اولماز

من مجنونی عاقیل ائیله‌مک ممکن دئییل ناصح

سؤزیله مشکنابی بیل کی بیر قان ائیله‌مک اولماز

ختادان گئچدی جئیران قانینی مشک ائیله‌دی"صائب"

دئمه عۆصیانی طاعت کفری ایمان ائیله‌مک اولماز

## قایناق

بؤلمه:آذربایجان ادبیاتی
بؤلمه:تورک ادبیاتی
تئودور هرتزل

**تئودور هرتزل**-(عبرانیجه:בנימין זאב הרצל،۲مئی ۱۸۶۰ -۳ جولای ۱۹۰۴) اوْتریش-ماجاریستانلی ژورنالیست،اوْیون‌یازاری،سیاسی فعال و یازیچی ایدی.اوْ موْدرن سیاسی صهیونیزیمین قۇروجو آتالاریندان بیریدیر.هرتزل دۆنیالیق صهیونیزم تشکیلاتینی قۇردو و فیلیسطینده یهودی بیر دؤولت یارادماق هدفی ایله یهودیلرین کؤچونو فیلیسطینه تشویق ائتدی.

## حیات و فعّالتلری
هرتزل ۱۸۶۰.جی ایلده بوداپست شهرینده اوْرتاصینفلی بیر عایله‌ده دۆنیایا گلدی.سوْنرا ویئن بیلیم‌یوردوندا حۆقوق درسی آلدی،داها سوْنرا *Neue Freie Press* «یئنی آزاد مطبوعات» آدلی گۆنلوکده مۇخابیرچیلیک و یازیچی‌لیغا مشغول اوْلدو.هرتزل ۱۸۹۲ ایلینده فرانسهده «آنتی صهیونیزم» آدلی بیر مقاله یازمیشدیر بۇ یازی ایله برابر یهودی مسئله‌سینه ایلک فعالیّت گؤسترمگینی باشلامیشدیر.هرتزل اۇروپادا یاشایان یهودیلره قارشی گئتدیکچه آرتان دۆشمنلیک و چتین وضعده یاشاماقلاریندان مۆتاثر اوْلوب «یهود دؤولتی» آدلی کیتابی یازدی و ۱۸۹۶ ایلینده یاییملادی.بۇ کیتابیندا یهود مسئله‌سینی اله آلمیشدیر و بۇ مسئله‌نین حل اوْلماسی اۆچون یهودی بیر دؤولتی قۇرماق ضرورتینی سؤیله‌میشدیر. ۲۹ آقوْست ۱۸۹۷ ایلینده هرتزلین چاغریسی‌یلا سویسین بازل شهرینده ۱.جی صهیونیست دۆنیا کوْنقره‌سی قۇرولدو.کوْنقره نهایتاً یهودی دؤولتی قۇرولماسی جهتده فیکر بیرلیگینه یئتیشدی.هرتزل و کوْنقره‌ده اوْلانلارین چوْخو یهودی‌لیگی بیر اینانج اوْلاراق یوْخ ساده‌جه بیر عیرق اوْلارق گؤروردولر.اوْنلار گؤره یهودیلر اۇروپا عیرقلاریندان فرقلی بیر عیرقدیلار و بو سبسله ده اوْنلاردان آیریلمالی و اؤزلرینه عاید توْرپاقلاردا یاشامالیدیلار.هرتزل ۱۹ می ۱۹۰۱ تاریخینده عثمانلی سولطانی عبدالحمید ایله گؤروشور بۇ گؤروشده عبدالحمید طرفیندن بیت المقدسی رد ائدیر و یهودیلره بین‌النحرّینده یئرلشمه‌لرینی تؤصیه ائدیر آمّا هرتزل بۇنو قبول ائتمیر.هرتزل اوقاندانی ایده‌ال وطن گؤرموشدو آنجاق سوْنرا نظرینی فیلیسطینینه دییشمیشدی بۇ سئچیلمه‌نین سببی فیلیسطینی یهودیلره تانری طرفیندن وعده وئرلیمیش توْرپاق بیلدیکلریدی.هرتزل ۱۹۰۴ ایلینده دۆنیادان گئتدی.

## قایناقلار

تۆرکجه و اینگیلیسجه ویکی پدیا
## گؤرونتولر

Image:Herzl on a balcony full.jpg
Image:Theodor Herz007.jpg
Image:Herzl as a young journalist.jpg
Image:Herzl26.jpg
Image:Theodor Herzl.jpg
Image:Herzl.jpg
Image:Herzl.gif
Image:Theodor Herzl portrait.jpg
Image:herzl22.jpg
Image:Herzl23.gif
Image:Herzl24.jpg
Image:Herzl with children.gif
Image:Theodor Herzl Grab 20032005.JPG
Image:Theodr-Herzl-1904.jpg
Image:Herzl-balcony.jpg
Image:herzl bicycle.jpg
Image:THEODOR HERZL IN 1900 WITH HIS CHILDREN, HANS, PAULINA AND TRUDE.jpg
Image:Herzltravel.jpg
Image:Herzlinpalestine.jpg
Image:DE Herzl Judenstaat 01.jpg
Image:Judenstaat cover.jpg
Image:Herzl-Erzählungen.jpg
Image:Altneuland.jpg
Image:neue ghetto herzl.jpg
Image:Herzel coffin honor guard.jpg
Image:Hermann Struck Grafik JMBerlin 1999 98 0.jpg
Image:Hermann_Struck_Grafik_JMBerlin_GDR_87_2_0.jpg
Image:Hermann_Struck_Grafik_JMBerlin_GDR_97_3_3.jpg
Image:Kvarim03.jpg
Image:Herzl,_Herzliya.JPG
Image:Herzldohanyi.jpg
Image:TheodorHerzlVilnius.jpg



بؤلمه:ژورنالیستلر
بؤلمه:یهودی یازیچیلار
ذوب‌آهن ایصفاهان فوتبال کولوبو

**ذوب‌آهن ایصفاهان فوتبال کولوبو**،  ایرانین ایصفاهان شهرینین ۲ بویوک تاخیمیدیر. ایندی ایرانین سوپر لیگین ده مبارزه آپاریر.

## تاریخچه‌سی
[بندانگشتی|چپ|205px|ذوب آهن اویونچولاری [تخت جمشید جامی ۱۳۵۵ ده]]
### اینقیلابدان قاباق (۱۳۵۷-۱۳۴۷)
محمدعلی تقی‌زاده فرهمند ۱۳۴۷-نجی ایلده بو کولوبون بیناسین گویده و بیرینجی فوتبال اویونون پیکان تاخیمینن اوینادی و ۴-۲ اوتوزده. بو اویون ۲۲ بهمن ایستادیومین آچیلیشیگینا گورو گورولموشده. او زمانین باش اویونچولارینان روح‌الله زرگر، اصغر نیلچیان، نعمت‌الله زرگر و مصطفی قانعی نی آد آپارماقاولار.
ذوب آهن تخت جمشید جامنین تمام دوره لرینده حوضوری واریده. 
### اینقیلابدان سونرا (اکنون-۱۳۵۸)
بو تیم اینقیلابدان سونرا و ۱۳۷۲ ایلینده تام آدلی تاخیمین ایمتیازین آلدیلار و ایرانین تمام لیگینده حضور لاری واریده بو تیم تکجه ۱۳۷۴ ایلینده ایکینجی لیگه سوقوط الده.

### باش مشقچی لری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا
اورقانیک شیمی

**اورقانیک شیمی** اورقانیک بیرلشمه‌لرین و اورقانیک مادّه‌لرین، یعنی کربون آتوملارینی احتیوا ائدن مۆختلیف فورملارداکی مادّه‌لرین قورولوشونو، خاصیتلرینی و رئاکسیونلارینی علمی شکیلده اؤیرنن شیمی داخیلینده بیر آلت‌فن دیر.

## ایستینادلار
## خاریجی کئچیدلر

آنالیتیک کیمیا
بؤلمه:کیمیا
تپکیمه

**تپکیمه** یا **تپکی** یوخسا **رئاکسیون** یا ریاکسیون (اینگیلیسجه: Reaction، فارسجا: واکنش) شیمیده ایکی یا داها چوخ ماده لرین ترکیب اولماسینا دئییلیر، اؤرنک اوچون بونلار:

Zn + 2 HCI → ZnCI2 + O

Hg (s) + ½ O2 (g) → HgO (k) + ısı

## قایناقلار

بؤلمه:شیمی
کوهدشت بؤلگه‌سی

**کوهدشت بؤلگه‌سی** لوریستان اوستانینین دا بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین جمعیتی ۱۸۱٬۰۰۰ نفردیر .

## قایناقلار
ملاییر

ملایر شهری همدان اوستانینین گونئی دوغو قیسمتینده یئر‌لشن بیر شهر دیر. بۇ شهرین اکثریّت خالقی لور و فارس دیلینده دانیشیرلار. بۇ شهرین 2006-جی ایلینده ۱۶۹٬۳۵۲ نفر اهالیسی واریمیش  بو شهرین ساحه سی ۱۴۰ کیلومیتر مربع دیر و همدان اوستانین ایکینجی بؤیوک شهری ساییلیر.

## سوی و دیل
ملاییرین خالقونون چؤخونلوغون لور لار تشکیل ائدرک،قیسمن آذربایجان تورکلریده بۇ شهریستان دا یاشاییرلار.تورکلرین چوخو جوکار بؤلگه سینده و ازندریان شهرینده یاشاییرلار.باتی تورک و دوغو تورک دهیستان لاریدا تورکدورلر.

## قایناقلار
قوزئی آذربایجان ویکی پدیاسی

بؤلمه:همدان اوستانی
اسدآباد (همدان)

**اسدآباد** همدان اوستانین شهرلریندن بیری دیر .بو شهر اسدآباد بولگه سینین مرکزی دیر و 1385 جی آمارلار اساسیندا ۱۰۴٬۵۶۶ نفر نوفوسو واریمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:ایران شهرلری
لئوناردو داوینچی

**لئوناردو داوینچی** (ایتالیاجا: Leonardo di ser Pyero da Vinçi-دوْغوم ۱۵ آوریل ۱۴۵۲ فلورانس)، ایتالیالی یازیچی، رسّام، مۆهندیس، معمار، موسیقی‌چی و ایختیراعچی‌دیر.

## قایناقلار

## منابع

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:ایتالیالی موخترعلر
بؤلمه:لئوناردو داوینچی
بؤلمه:۱۴۵۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۵۱۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:15th-century Italian painters
بؤلمه:۱۵.یوز ایل ایتالیالی عالیملر
بؤلمه:15th-century Italian sculptors
بؤلمه:15th-century people of the Republic of Florence
بؤلمه:16th-century Italian painters
بؤلمه:۱۶.یوز ایل ایتالیالی عالیملر
بؤلمه:16th-century Italian sculptors
بؤلمه:16th-century people of the Republic of Florence
بؤلمه:آیدینلانما چاغی
بؤلمه:Ambassadors of the Republic of Florence
بؤلمه:Ballistics experts
بؤلمه:Fabulists
بؤلمه:Florentine painters
بؤلمه:Fluid dynamicists
بؤلمه:History of anatomy
بؤلمه:ایتالیالی آناتومیستلر
بؤلمه:Italian caricaturists
بؤلمه:Italian civil engineers
بؤلمه:Italian male painters
بیرینجی دؤولت گرای

**بیرینجی دؤولت گرای** (تاتار تۆرکجه‌سی: Дәүләт-Гәрәй) میلادی ۱۵۵۱-جی و ۱۵۷۷-جی ایللر آراسیندا قیریم خانلیغیندا حؤکم سۆرن خان دیر. دؤولت گرای میلادی ۱۵۷۱-جی ایلده موْسکویا هۇجوم ائدیب بۇ شهری یاندیریب یاخماسی اۆچون **تخت آلغان** آدین آلمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه: ایسلام تاریخی
بؤلمه:تورک تاریخی