open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کاپویتا بالیق

کاپویتا بالیق (اؤرتوک کؤتوکچه بالیق) چکی بالیغی کیمیلردن. شوعاع اوزگجلی بالیق باتی آسیادا شیرین سولاردا یاشاییر. تورکیه و اورتا دوغو سولاریندا یاشاییر. عیراق، تورکمنیستان، قوزئی افغانیستان و قوزئی آذربایجاندا گؤرونور. بارب بالیقلارداندیر و ۳۰ نوع و بیر چوخ بویاقلاردا موشاهیده اولونموشدور.

## قایناق
* اینگیلیسجه ویکیپدیا، یوخلاما 2017 فوریه

بؤلمه:بالیق
بنقال خلیجی

**بنقال کؤرفزی** — هیند اوقیانوسونین شیمال-شرقینده یئر‌لشن کؤرفز. ساحللرینده هیندوستان، بنقلادش، میانمار و سری لانکا یئرلشیر. غربدن هیندوستان یاریم آداسیلا، شرق‌ده میانمار ساحللری و آندامان و نیکوبار آدالارینین آدا قؤوسه‌لری ایله محدودلاشدیریلیب. کؤرفزین شیمال قورتاراجاغیندا تاریخی بنقال ویلایتی یئرلشیر، ائله کؤرفزین آدی دا بۇ ویلایته گؤره آدلانیب.

دۆنیانین ان بؤیوک کؤرفزی اوْلان بنگال کؤرفزینه کریشنا، قوداوری، گنگ، براهماپوترا، چاووری، ماهان‌دی ، ایراوا‌دی و منقخنا چایلاری تؤکولور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*
*
* 487 V. Suryanarayan, Prospects for a Bay of Bengal Community
* Arabian Sea: depth contours and undersea features – Map/Still – Britannica Concise
* Bay of Bengal in Encyclopedia
* Bay of Bengal Large Marine Ecosystem Project 

بؤلمه:بنقال کؤرفزی
بؤلمه:دنیز
عدن کؤرفزی

**عدن کؤرفزی** (، ) عرب دنیزینده یئر‌لشن و هیند اوقیانوسونا عایید اوْلان کؤرفز. کؤرفزی‌نین شیمال ساحلینده عربیستان یاریم آ‌دا‌سی و اوْردا اوْلان یمن اؤلکه‌سی مسکونلاشیب، شرق و غرب‌ده ایسه آفریقا ایله سوما‌لی و جیبوتی. هم‌ده غرب‌ده تاجورا کؤرفزینیده قئید ائتمک اوْلار. شرق سرحدی قواردافوی بورنونون مریدیانی ساییلیر (۵۱°۱۶’ا).عدن شهری یمن اؤلکه سی نین ایکینجی آدلیم و بؤیوک شهری بو خلیجین قوزئی طرفی دیر و خلیج آدی بو شهردن گؤتورولوب.

کؤرفز باب المندب واسطه‌سی‌له قیزیل دنیزله بیرلشیر. کؤرفزین ایقتیصادی اهمیتی اوْندادیکی، اوْ، فارس خلیجی اوروپایا نفتین نقلی اۆچون سۇ یوْلو کیمی ایستیفا‌ده ائدیلیر.

۲۱-جی عصردن باشلایا‌راق بۇرادا دنیز قولدورلوغو پروبلمی اوْرتایا چیخمیش‌دی.

اساس لیمانلاری: ال موکلا (یمن)، عدن (یمن)،جیبوتی (جیبوتی)، برابرا (سوما‌لی)

## ایستینادلار

## قایناقلار

بؤلمه:دنیز
بؤلمه:کؤرفزلر
آندامان دنیزی

**آندامان دنیزی** (، ، ، ) — هیند اوقیانوسو یاریم قاپا‌لی دنیز. شرق‌ده هیند-چین و مالای یاریم‌آدا آراسیندا ، جنوب‌دا سوماترا آدا، غرب‌ده کی، آندامان و نیکوبار آدالاری آراسیندا  یئرلشیر (آدالار سا‌سینده  بنقال کؤرفزین‌دن آیریلیر). شیمال‌دا ایراوا‌دی چایینین دلتا‌سینا قدر اۇزانیر. مالاکا بوغازی ایله گونئی چین دنیزی ایله بیرلشیر. ساحه‌سی ۶۰۵ مین km²، اوْرتا درین‌لییی ۱۰۴۳ م، ماکسیمال درین‌لییی ایسه ۴۵۰۷، سۇیون اوْرتا حجمی  ۶۶۰ مین km³. دیبی قوم‌لو و گیلرلی‌دی، شیمال‌دان جنوبا اراضی‌سیندن فعال یانارداغ قؤوسی کئچیر. ایقلیمی تروپیک(چوخ ایستی)، رۆطوبت‌لی و موسمی‌لودو. دنیزین سطحی تِمپراتورا‌سی قیش‌دا ۲۷،۵-دن °سی، یای‌دا  ۳۰ °سی قدردی. درین قاتلاردا (۱۶۰۰ متردن داها درین‌لیکده) - ۴،۸-۵° سی. ایللیک یاغینتی ۳۰۰۰ مم. جریانلار قیش‌دا جنوب-غربه و غربه، یای‌دا شرقه و جنوب-شرقه یؤن‌له‌نیلر. یای‌دا دۇزلولوغو ۳۱،۵-۳۲،۵ ‰، قیش‌دا ۳۰،۰-۳۳،۰ ‰، شیمال حیصّه ‌سینده چای آخی‌می و موسمیلارین  ائتکیسی آلتیندا دۇزلولوغو ۲۰-۲۵ ‰ قدر آزالیر.  بۇرادا قابارمالار یاریمگونلوی‌دو و ۷،۲ م قدردی. فاونا‌سی زنگین ساییلیر،  بۇرادا ۴۰۰ نؤع بالیقلار مسکونلاشیب. 

اساس لیمانلاری: یانقون (میانمار)، پنانق (مالزی). دنیزدن سنقاپور بیرباشا یوْل وار.

۲۰۰۴ (میلادی) دسامبر
آیین‌دا  بۇرادا تسونامی سبب اوْلموش مهودیجی زلزله باش وئرمیش‌دی. 

## ایستینادلار

بؤلمه:دنیز
موسمی

**موسمی** – ایلده ایکی دفعه بیر-بیرینه قارشی اؤز ایستیقامتینی دییشن هاوا آخینیدیر.

موسمی دییشمه‌سی ایله علاقه دار اوْلا‌راق عئینی زاماندا کسکین قۇرو، آز بولود لو هاوا رۆطوبت‌لی، یاغیش‌لی هاوا ایله (و یا عکسینه) عوض اوْلونور. . تروپوسفر ین، آلت قاتیندا باش وئریر و هاوا کۆتله‌سی آتموسفرین یۆکسک تضییق ساحه‌سیندن آلچاق تضییق ساحه‌سینه  دۇغرو آخیر.
*تروپیک دن کنار* و یا مۆلاییم قورشاق موسمی لری ماتریک و اوقیانوسلارین قیزیب-سویوما‌سی نتیجه‌سینده عمله گلیر. آسیا نین شرق اۇجقارلاریندا و هوکایدو آداسیندا گۆج‌لو، شیما‌لی آمریکا قاره‌سینین لابرادور ساحه‌سینده نیسبتاً  ضعیف مۆشاهیده ائدیلیر. اۇزاق شرق‌ده یای موسمی لرینین  ائتکیسی زابایکالیه قدر حیس اوْلونور.
کاراسو باربوس بالیق

**کاراسو باربوس** Carasobarbus بارب بالیقلاردان. شوعاع اوزگجلی بالیقلاردان و چکی بالیغی کیمیلردن دیر. کیچیک بارب بالیقی یاخین شرقده موشاهیده اولونور.

## قایناق
* اینگیلیسجه ویکی پدیا یوخلاما 2017 فوریه

:بؤلمه:بالیق
وولفسبورق فوتبال کولوبو

**وولفسبورق** () — آلماندا فۇتبول کلۇبو

۱۹۴۵-جی ایلدن فعالیّت گؤسترن "وولفسبورق"اۇن تاریخینده  ایلک بوندسلیقا چمپیون‌لوغونو ۲۰۰۸/۲۰۰۹ فصلینده قازانمیش‌دیر.

## قایناق

بؤلمه:فوتبول کولوبلاری
شیلا بالیق

**شیلا بالیق** Chela لوبوکا بالیق ژنومدا و گونئی دوغو آسیاده یاشیر.بارب بالیقلاردان دیر.

## بؤلوم
ژنومدا ایکی بؤلومدور
 
* *[[شیلا آتپار بالیق]]* (F. Hamilton, 1822) 
* *[[شیلا ماکروپلیس بالیق]]* Knight & Rema Devi, 2014 

## قایناق
بؤلمه:بالیق
لوبوکا بالیق

**لوبوکا بالیق** گونئی دوغو آسیاده یاشیر .چکی بالغی کیمیلردن و شوعاع اوزگجلی بالیقدیر.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Laubuka
بؤلمه:بالیق
شومال بوزلو اوقیانوس

**شومال بۇزلو اوقیانوس** - قوزئی یاریم کوره‌سینده، اساساً آرکتیک منطقه سیندا یئرلشن اوقیانوس. روسیه، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، ایسکاندیناویا یاریما‌دا‌سی اؤلکه‌لری، کانادا، بیرده ایسلند و قیرینلند آدالاری واسطه‌سی ایله دیگر اوقیانوسلاردان آیریلیر. دۆنیا‌دا ساحه‌جه ان کیچیک اوقیانوس‌دیر -

بؤلمه:دنیز
عربیستان یاریم‌آداسی

**عربیستان یاریم‌آداسی** () – باتی آسیادا یاریم‌آدا. ساحه‌سینه گؤره دۆنیا‌دا ان بؤیوک یاریم‌آدا‌دیر.

شرق‌ده فارس خلیجی و عومان کؤرفزی، جنوب‌دا عرب دنیزی و عدن کؤرفزی، غرب‌ده  قیزیل دنیز ایله ایحاطه اوْلونوب.

ژئولوژی جهت دن یاریما‌دا یئرین عرب طبقه‌سینی تشکیل ائدیر. واختی ایله اوْ آفریقا کونتیننتال کۆتله‌نین بیر قیسمه تینی تشکیل ائدیب. عربیستان یاریم‌آدا‌سی تماماً صحرالارلا اؤرتولوب. اوْنون شیمال حیصّه ‌سینده  نفود، جنوب حیصّه ‌سینده ایسه روب ال-خالی صحرالاری یئرلشیر.

عربیستان یاریماداسیندا و اطرافین‌داکی آدالاردا عربیستان، یمن،عومان، ایمارات، بحرئین، قطر، کویت یئرلشیر.
یاریم‌آدایا یاخین اراضی‌ده  میصر، ايسرائيل، اوردون و عراق یئرلشیر.

## جوغرافی خۆصیّتلری
عربیستان یاریم‌آدا‌سی آسیا قاره‌سینین جنوب-غربینده بؤیوک یاریم‌آدا اوْلماقلا آسیا‌دان ایران کؤرفزی واسطه‌سی‌له آیریلیر. بۇ یاریم‌آدا هیند اوقیانوسینین بیر حیصّه ‌سینی و اوْنونلا علاقه دار سوریه-عربیستان صحرا‌سینی بیرلشدیریر. عربیستان یاریم‌آدا‌سی، عربیستان دنیزی، قیرمیزی دنیز و ایران کؤرفزی ایله اۆچ طرف‌دن ایحاطه اوْلونوب. عربیستانین ساحه‌سی سینای یاریما‌دا‌سی و سوریه سرحدلری‌نین داخیل ائتمک‌له  ۳.۱۵۸.۰۰۰ km²-دیر. بۇ دا آوروپا قاره‌سینین اراضیسینین ۲۵%-نه برابردیر. یاریما‌دانین بؤیوک حیصّه ‌سی صحرا‌دیر. یاشیل واهه‌لر و محصولدار توْرپاقلار چوْخ آزدیر. عربیستان‌دا هئچ بیر بؤیوک چای یوْخدور.چونکی حَددیندن آرتیق قیزان قوم سولاری تئز قۇرودور. عربیستان‌دا ائله ایللر اوْلور کی، هئچ یاغیش یاغ‌میر. عربیستان‌دا ان محصولدار توْرپاق ساحه‌لری یمن‌ده، قیرمیزی دنیزین جنوب-غرب ساحللرینده یئرلشیر. اوْنا گؤره بۇ ویلایت همیشه محصولدار و اها‌لی‌سی چوْخ اوْلموش‌دور.

بؤلمه:جوغرافیا
آمازون یاغیش مئشه‌لری

* 'آمازون یاغیش مشه‌لری' *، آمازون حؤوضه سی 'نین چوْخونو اؤرتن بیر یاغیش مشه‌سی دیر. گونئی آمریکا‌دا تخمیناً بش میلیون یاریم موربّع کیلومتر لیک بیر ساحه‌نی اؤرتور. برزیل، پرو، کولومبیا، ونزوئلا، اکوادور، بولیوی، سورینام و فرانسه قوینیا اوْلماقلا دوققوز اؤلکه‌نین سرحدلری ایچریسینده ‌ اوْلور. مشه‌لرین ۶۰% -ی برزیل،% ۱۳-اۆ پرو سرحدلری ایچریسینده ‌‌دیر. آمازون مشه‌لری دۆنیا‌دا قالان یاغیش مشه‌لری‌نین یاری‌سیندان چوْخونو تشکیل ائدیر و دۆنیانین ان بؤیوک اوْرمانینین. آمازون مشه‌لری ایچریسینده ‌ ۴۰.۰۰۰ آغاج نؤعو، ۲.۰۰۰ قوش نؤعو و ممه‌لیلر حئیوان، ۲.۲۰۰ بالیق نؤعو ایله ۱۲۸،۸۴۳ نؤع اوْنورغا‌سیز حئیوان تاپیلار و بۇ سبب‌له دۆنیا اۆزرینده ان چوْخ نؤعه صاحیب اوْلان مشه‌دیر.

بؤلمه:جوغرافیا
کوپتوستوما باربوس بالیق

**کوپتوستوما باربوس** کیچیک ژنوم بارب بالیقلاردان و چکی بالیقی کیمیلردن دیر. یالنیز ایکی نؤوعو آفریقادا یاشاییر. بو بالیق شوعاع اوزگجلی بالیقلارداندیر.

## قایناق

بؤلمه:بالیق
پونتیوس بالیق

**پونتیوس**  () بارب بالیقلاردان چکی بالیغی کیمیلردن و شوعاع اوزگجلی بالیقلارداندیر.جنوب آسیادا و جنوب‌شرقی آسیادا یاشاییر. اؤز قونشوسو باربویدیس بالیق ایله بیر ژنومداندیر.ان بؤیوک پونتینوس بارب بالیغی هیندوستاندا گوروشور.ان بؤیوکلری 25 سانتی متر(9.8اینچ) بیلینیبدیر.بوْیلاری چوخلو عمومیتده 7-15 سانتیمتر اولار.کیچیک سایزدا 5 سانتیمتیر بالیقلار بیلینیبدیر.

## نوع
42 نوع پونتیوس دونیادا واردیر.

## قایناق
* اینگیلیسجه ویکی پدیا یوخلاما مارس 2017

بؤلمه:بالیق
بارنس دنیزی

**بارنس دنیزی**  ; ۱۸۵۳-جی ایله قدر مورمان دنیزی— قوزئی بۇز اوْقیانوسوین اۇجقار دنیزی‌دیر. اوْ روسیه نین و نوروژین ساحللرینی ایحاطه ائدیر. دنیز اوروپانین شیمال ساحلی  محدودلاشمیش‌دیر. دنیزین ساحه‌سی ۱۴۲۴ مین km²-دیر. ۶۰۰ م-آ قدر درین‌لییه مالیک‌دیر. . دنیزین جنوب-غرب حیصّه ‌سی قیش‌دا شیما‌لی-آتلانتیکا جریانینین ائتکیینه گؤره دونمور. جنوب-شرق حیصّه ‌سی پچورا دنیزی آدلانیر. بارنس دنیزی نقلیات و بالیق‌چیلیق اۆچون بؤیوک اهمیته مالیک‌دیر —  بۇرادا بؤیوک لیمانلار یئرلشمیش‌دیر (مورمان و واردیو لیمانی (نوروژ)).

بؤلمه:دنیز
نوروژ دیلی

**نوروژ دیلی**  - اساساً نوروژده دانیشیلان، اسکاندیناو دیللریندن بیری.

## تاریخی
نوروژ دیلی‌نین و و ده سوئد دیلی و دان دیلینین ان قدیم موختلیفی قدیم اسکاندیناو دیلی حساب اوْلونور. بۇ دؤنم‌ده رونیک الیفبا ایله یازیلان دیل، ۱۰۳۰-جو ایلده مسیحیتین یاییلما‌سی ایله بیرلیکده لاتین الیفبا‌سی ایله عوض اوْلونموش‌دور. نوروژ دیلی اطراف دیللردن بۇ دؤنم‌ده آیریلماغا باشلامیش‌دیر. زامانلا اسکاندیناو دیلی شرق اسکاندیناو دیلینه و غرب اسکاندیناو دیلینه آیریلماغا باشلامیش‌دیر. نوروژده، ایسلنددا، فارر آدالاریندا، قیرینلنددا غرب اسکاندیناوجا‌سی ایستیفا‌ده اوْلونوردو. بۇ دیل اؤزلویون‌ده ده ۱۴-جو عصرده آیریلماغا باشلامیش و بۇ آیریمین نتیجه‌سینده چاغداش ایسلاند دیلی و فارر دیلی یارانمیش‌دیر. ۱۳۵۰-۱۵۲۵-جی ایللر آرا‌سی ایستیفا‌ده اوْلونان دیل اوْرتا نوروژ دیلی اوْلا‌راق بیلینیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دیل
لینتس

لینتس ()اوتریشین اوبراسترایش ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر. 2015-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا  198181 نفر دیر. بۇ باخیم‌دان اۆلکه‌نین 3_اینجی شهری سایا گلیر. 
## جوغرافی

## گؤرونتولر
## بیرده باخ
* اوتریش
* اوتریش شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی
## قایناق‌لار
 

بؤلمه:اوتریش شهرلری
حمید لولائی

**حمید لولائی**(1334 کیاشهر-ایران) ایرانلی اویونچودور.

## قایناق

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۶۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
جی سی سی

**جی‌سی‌سی** (GNU Compiler Collectionاین قیسادیلمیشی)، گنو درلییجی‌لر کلکسیونو ، گنو پروژه‌سی طرفیندن تولید اولان و چؽشیدلی پروقراملاما دیللرینی دستکلیین بیر درلییجی سیستمی‌دیر.

بؤلمه:بیلگی‌سایار
لوران فابیوس

**لوران فابیوس** (فرانسه دیلی:Laurent Fabius) (دوغوم :۲۰ آگوست ۱۹۴۶ پاریس) سیاستچی و اسکی فرانسه جومهور باشقانی و خاریجه ایشلر وزیری اولموش.

۱۹۷۴ده فرانسه‌نین سوسیالیست پارتیسی ایله سیاست ایشینه باشلادی. پارتی سئچیملرینده پارلیمان وکیلی اوْلدو و سون ایللر جومهور باشقانلیغی و خاریجه ایشلر وزیرلیگین قازاندی.

## یهودی
یهودی عاییله‌ده دونیایا گلمیشدیر. اوْنون آتاسی و آناسی هر ایکیسی یهودی ایدیلر. لوران فابیوس مسیحی  اوْلموشدور.

## پارلیمان

۱۹۸۴-۱۹۸۶-نجی ایللرده ۳۷ یاشیندا ان کیچیک یاشلی باش ناظیر سئچیلدی. بۇ ایللر فرانسوا میتران جومهور باشقانلیغیندا دؤولت ایشلرینده یاردیمچی اوْلدو.

۱۹۹۸-۲۰۰۰ ایللرینده پارلیمان وکیلی سئچیلمیشدیر و سوسیالیست پارتیسی ایله دؤولت ایشلرینی دولاندیردی.

## قایناق
فارسجا ویکی پدیا یوخلاما 2017 مارس

بؤلمه:سیاستچیلر
بؤلمه:فرانسه‌لی سیاستچیلر
بؤلمه:پاریسلی سیاستچیلر
قالاوون

**سیف‌الدین قالاوون** (بۆتون آد: المنصور سیف‌الدین قالاوون الألفی الصالحی) مملوک سۇلطانلیغینین یئتدینجی سۇلطانی.
## گؤرونتولر


Image:QalaunMosque1.jpg
Image:Mezquita Sultán Qalawun.jpg

## قایناقلار

بؤلمه:میصر مملوک سولطانلیغی
بؤلمه:ایسلام تاریخی
بؤلمه:تورک تاریخی
بوندسلیقا

**بوندسلیقا** () و یا **۱. بوندسلیقا** ()، آلمانین ان یۆکسک فوتبال لیگی دیر. *بوندسلیقا* آلمانجا، **میلی لیگ** آنلامینا گلیر. لیگ ۱۸ تاخیمدان تشکیل تاپیر. بوندسلیقادان دۆشن تاخیملار سوْنراکی مؤوسوم *[[۲. بوندسلیقا]]* دا، اوْردان یۆکسلنلر ایسه بوندسلیقا دا یاریشیرلار. بۆتون بوندسلیقا تاخیملاری *[[دی اف بی پوکال]]* کوپاسینا قاتیلیر. بوندسلیقا و دی اف بی پوکال شامپیونلاری *[[دی اف ال سوپر کاپ]]*ا قاتیلماغا حاق قازانیرلار.

*بوندسلیقا* آوروپا فوتبالی‌نین ان بؤیوک و گۆجلو ۵ لیگیندن بیری حیساب اوْلونور.

## تاریخی
آلمان دا میلی فوتبال لیگی ۱۹۰۳-جو ایلده آلمان فوتبال فدراسیونو طرفیندن قۇرولان *آلمان فوتبال شامپیوناسی* آدلی لیگ‌له باشلادی. آلمان لیگی‌نین ایلک شامپیونو ۱۹۰۳ مؤوسومونده لوکوموتیو لایپزیق فوتبال کولوبو اوْلدو. ۱۹۴۵-جی ایلده نازی آلمانین ایکینجی دونیا ساواشی اثناسیندا مغلوب اوْلوب ایکی‌یه آیریلماسی نتیجه‌سینده آلمان فوتبالیندا دۇراخلاما باش وئردی. ۱۹۴۸ ایلینده باتی آلمان فوتبال فدراسیونو یئنی‌دن میلی لیگی باشلاتدی. دوغو آلمان دا ایسه دوغو آلمان فوتبال فدراسیونو طرفیندن ۱۹۴۸-جی ایلدن ۱۹۹۰-جی ایل باتی آلمان ایله بیرلشه‌نه قدر *دوْغو آلمان فوتبال لیگی* دۆزنله‌ندی.

۲۴ آقوْست ۱۹۶۳ تاریخینده آلمان فوتبال فدراسیونو تشکیل وئردیگی توْپلانتیلا دورتموند شهرینده، لیگ سیستمی‌نی یئنی‌له‌یرک ۶۴–۱۹۶۳ مؤوسومونو ۱۶ تاخیمین ایشتیراکی ایله *بوندسلیقا* آدی آلتیندا کئچیریله‌جگینی آچیقلادی. ۶۴–۱۹۶۳ مؤوسومونون شامپیونو کؤلن فوتبال کولوبو اوْلدو. سوْنراکی ایللرده بایرن مونیخ هئگئمونلوغو الینه آلاراق  بروسیا مونشنقلادباخ و بوروسیا دورتموند کیمی اساس رقیبلری ایله فرقی آچاراق، آشؽلمایان رکوردلارا ایمضا آتدی و ۱۳–۲۰۱۲ مؤوسوموندن ۲۳–۲۰۲۲ مؤوسومونه کیمی آرد آردا ۱۱ شامپیونلوق قازاناراق آوروپا رکوردونو وۇردو.

## شامپیونلار

### شامپیونلار و قوْل کراللاری

## قایناقلار

## باغلانتیلار
*
*DFB – Deutscher Fußball Bund

بؤلمه:فوتبال
بؤلمه:بوندسلیقا 
بؤلمه:دونیانین اوست فوتبال لیگلری
دی اف بی پوکال

**دی اف بی پوکال**، آلمانین تشکیل ائتدیی بیر کوبوک (جام حذفی).

کوبوک‌دا ان چوْخ فینال اوْینایان تاخیم بایرن مونیخ فوتبول کولوبو 'دیر. ۲۰ دفعه فینال اوْینایان بایرن مونیخ فوتبول کولوبو ۱۷ دفعه خوشبخت سوْنا چاتمیش‌دیر.

کوبوک فیناللاری داها اوّلکی ایللرده آلمانین مۆختلیف  شهرلرین‌ده‌کی ایستایوملاردا اوْینانمیش اوْلسا دا ۱۹۸۴/۸۵ جی ایلدن اعتباراً ۲۰۰۶ دۆنیا کوبوکو فینالینین ده اوْیناندیغی و برلین ده ایشتیراک ائدن استادیوم اولمپیک (برلین) 'ندا اوْینانیلیر .

بؤلمه:بوندسلیقا
آلمان فوتبال فدراسیونو

**آلمان فۇتبول فدراسیونو** (اینگیلیسجه‌ده قیسالتماسی: ، فیفا کودو: IRN) ، آلمان داکی فۇتبول فعالیّتلرینی ایجرا ائتمک، فۇتبولون اینکیشافینی و یورد سطحینه یاییلماسینی تأمین ائتمک، بۇ کۇنولاردا هر جور تنظیملمه‌نی ائتمک، قرارلار آلماق و اۇیقولاما صلاحیت‌لی تشکیلات‌دیر. اؤلکه‌ده‌کی بۆتون آلمانلار فۇتبول لیقالاری و آلمان میلی فوتبول تاخیمی ایله آلمان قادین میلّی فۇتبول تاخیمیندان مسئول‌دور. فیفا و یوفانین قۇروجو عضولریندن بیری. مرکزی فرانکفورتادیر، ۵ بؤلگه فدراسیا و ۲۱ بؤلگه تشکیلاتا آیریلمیش‌دیر.

۲۸ ژانویه ۱۹۰۰ تاریخینده ۸۶ کلۇب طرفیندن لایپزیقده قۇرولدو. ایکینجی دونیا ساواشینداکی آغیر مغلوبیت و آلمان فوتبال فدراسیونون ۱۹۴۵-جی ایلده لغویندن سوْنرا باتی آلمان فۇتبول کلۇبلاری ۱۰ جۇلای ۱۹۴۹ تاریخینده اشتوتقارتا یئنی‌دن تشکیل اوْلدو. بۇ گۆن تخمیناً ۲۶٫۰۰۰ قئیده کلۇبو، جمع‌ده ۱۷۰٫۰۰۰ تاخیمی و ۲ میلیون‌دان چوْخ حرفه ایی فۇتبول‌چوسو ایله جمع‌ده ۶ میلیون‌دان چوْخ ایستیفاده‌چی‌سی ساخلایان دۆنیانین ان بؤیوک فدراسیونودور. آلمان فوتبال فدراسیونو دامی آلتیندا ۸۷۰٫۰۰۰ قادین عضو و ۸۶۰۰ قادین فۇتبول تاخیمی وار.

۱۹۴۵ و ۱۹۹۰ ایللری آراسیندا آلمانین ایکی اؤلکه‌یه آیریلماسی سببی‌له، باتی آلمان فوتبالو بۇ دؤورده * Deutscher Fußball Verband der DDR (DFV) * طرفیندن ایداره اوْلوندو و بۇ دۇروم، باتی آلمان و دوغو آلمان فۇتبول فدراسیونلاری'نین 'آلمان فۇتبول فدراسیونو آلتیندا یئنی‌دن بیرلشمه‌سینه قدر داوام ائتدی.

## قایناق‌لار

## منابع
آوروپا شامپیونلار لیگی

**اوروپا قهرمانلار لیگی** یادا **یوفا چمپیونلار لیگا‌سی**  و یا قیسا ایستیفاده سی‌له **چمپیونلار لیگا‌سی**، آوروپا فۇتبول فدراسیلاری بیرلیگی (یوفا) طرفیندن هر ایل تشکیل ائدیلن و یوفاه باغلی بیرینجی لیگلردکی تاخیملارین موباریزه ائتدیی اۇلوسلار آرا‌سی فوتبول تورنمنتی. یوفا عضوو هر اؤلکه چمپیونونون (بعضی اؤلکه‌لرده ایلک بیر نئچه سیرا‌دا ایشتیراک ائدن تاخیملارین) قاتیلدیغی تشکیلات، آوروپا‌داکی ان نفوذلو تورنمنت مؤقعه سینده‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبول
بؤلمه:UEFA Champions League
بؤلمه:UEFA club competitions
بؤلمه:Sports leagues established in 1955
بؤلمه:Multi-national association football leagues in Europe
بؤلمه:1955 establishments in Europe
آوروپا کوپالار کوپاسی

**یوفا کوبوکلار کوبوکو** — یوفا-نین تشکیلات‌چی‌لیغی ایله کئچیریلمیش کلوبلار آرا‌سی قیطعه تورنمنتی.

## تاریخی
بۇ تورنمنت اؤز اؤلکه‌سینین کوبوکونو آلمیش یوفا عضوو اوْلان اؤلکه‌لرین تاخیملاری آراسیندا  ایلک دفعه ۱۹۶۰/۱۹۶۱ فصلینده، سونونجو دفعه ایسه ۱۹۹۸/۱۹۹۹ کئچیریلمیش‌دیر. ۱۹۹۹/۲۰۰۰ فصلین‌دن تورنمنت یوفا کوبوکونا بیرلشدیریلمیش‌دیر.

بؤلمه:فوتبول
یازیلیم

[بندانگشتی|300x300پیکسل|http://www.openoffice.org اوپئن آفیس یازیلیمی]
**یازیلیم** یا **پروقرام تأمیناتی** ( )، دییشیک وظیفه‌لری اولان الکترونیک آیقؽتلارین بیربیرینه ایلگی‌لندیرمک و ایرتیباطلارین مۆمکون ائتمک هدفی ایله ایشلنن ماشین دستورلاری‌دیر. آیری تعریفده، یازیلیم، بیر بیلگی‌سایار نه زاماندا و هانسی شراییط‌ده نه ائدجگی‌دیر.

یازیلیم، الکترونیک آیقؽتلارین بللی بیر ایش اۆچون یازیلان پروقراملارین بوتونونه وئریلن آددیر. بیر باشقا دییشله، وار اولان بیر مساله‌نی حل ائتمک اۆچون بیلگی‌سایار دیلی ایشلنیب، یازیلان آنلاتمالارین مجموعه‌سی‌دیر. یازیلیم اۆچون فرقلی دیللر واردیر. بولارین بعضی‌لری پاسکال، ++C ، جاوا دیر. بیلگی‌سایاردا یازیلیم نوع‌لاری ۳ آنا قروپ‌دا اینجه‌لنیر:

۱- سیستم یازیلیملاری(System Software): بیلگی‌سایارین اؤز ایشلدیلمسینی ایممکان وئرن، ایشلدیم‌سیستمی، درلییجی‌(کامپایلر) کیمی یازیلیملاردیر. بۆتون سیستم‌ پروقراملاری ایچینده ان کؤک یازیلیم، ایشلدیم سیستمی‌دیر کی، بیلگی‌سایارین بوتون دونانیم و یازیلیم قایناقلارین کونترول ائتدیگی کیمی، ایشلدنلره اویقولاما یازیلیملاری چالیشدیرماق ایمکانی وئریر.

۲- اویقولاما یازیلیملاری(Application Software):بو ایشلدنلرین  ایشلرینه مربوط اولان یازیلیم‌لاردیر. گۆنده‌لیک ایشلتدیگیمیز مدیا اوینادیجی‌لاری، حسابلاما یازیلیملاری، چت یازیلیملاری و...  اویقولاما یازیلیملارین میثاللاری‌دیر.

۳- چئویریجی یازیلیملار: هرهانسی بیر دیلده یازیلان پروقرامی ماشین دیلینه چئویرن یازیلیم‌دیر.

## یازیلیم نوعلاری

### سیستم یازیلیملاری
سیستم یازیلیملاری بیلگی‌سایار ایشلتمه‌سی اۆچون گرکلی آنا وظیفه‌لری ائدر و بیلگی‌سایار دونانیمینا و سیستم‌ین ایشلمه‌سینه کؤمکچی اولور. سیستم یازیلیم نوعلاری: 
* آیقؽت سۆروجولری
* ایشلدیم سیستم‌لری
* سونوجولار(سئروئرلر)
* خدمات پروقراملاری
* پنجره سیستملری(گرافیکسئل آرایوزو)

بؤلمه:Computer science
بؤلمه:یازیلیم
بؤلمه:Mathematical and quantitative methods (economics)
درلییجی (کامپایلر)

پروقرامچی‌لیقدا، بیر پروقراملاما دیلینده یازیلمیش اولان قایناق کودونو باشقا بیر دیله (ماشین کودونا) چئویرن یازیلیم.

بؤلمه:بیلگی‌سایار
۲. بوندسلیقا

**۲. بوندسلیقا** - () - آلمانین اهمیتینه گؤره ایکینجی فۇتبول لیقا‌سی. ۲-جی بوندسلیقا اوْلا‌راق آدلاندیریلان چمپیونات‌دا ایلک ایکی یئری توتان تاخیملار بوندسلیقایا وثیقه قازانیرلار. چمپیونات ۱۹۷۴-جو ایلدن اعتباراً کئچیرلمک‌ده‌دیر و سوْن فصلیده ۱۸ کلۇب چیخیش ائدیب. 
## قایناقلار

بؤلمه:بوندسلیقا
دی اف بی-لیقاپوکال

**آلمان لیق کوپا‌سی**عومومی آدی دۆنیا‌دا و آلمان'دا **دی اف بی-لیقاپوکال** اوْلاراک بیلینن و آلمان فوتبول فدراسیونو'نون دوزنلدیغی بیر کوپادی.

بؤلمه:بوندسلیقا
فرایبورق ایدمان کولوبو

**فرایبورق ایدمان کولوبو**، کؤک‌لو بیر آلمان فۇتبول کلۇبودور. بادن-وورتمبرق فرایبورق شهرینده قۇرولموش اوْلان تاخیم، قیرمیزی و قارا رنگلره مالیک‌دیر.  
## قایناقلار
شط العرب

**شط العرب** و یا **اروند چای**، عرب آدی:شط العرب. عیراق اؤلکه سینده دجله و فرات چایلاری قورنه چؤلونده بیربیرنه قوشولوب و بؤیوک بیر چای شط العرب آدیندا یارانیر بۇ چای ایران سینیریندا کارون چایی ایله بیرلئشیب و ایران و عیراق سینیری اوْلوب و فارس خلیجینه آخیر.

## چایلاق
قرنه باغدادین ۳۷۵ کیلومیترگونئی طرفی دیر.بو چؤلده دجله و فرات قوشولوب بؤیوک بیر چای یارانیر.بو چای ایران سینیرندا کارون چایی ایله توققوشوب و آخیرده فارس خلیجینه گئدیر. **۱۹۰ کیلومیتر** قرنه دن فارس خلیجینه اوزونلوقودیر.

شط العرب چایلاقیندا چوخلو شهرلر و کندلر گوروشور.ان آدلیم و بؤیوک شهر بصره دیر .فاو .اروندکنار.شلمچه.خورمشهر.آبادان.خوسروآباد و... چوخلو قصبه لر بۇ چایلاقدادیر.

## ایران وعیراق ساواشی
ایران و عیراق سینیری بۇ چایلاقدا چوخلو ساواشلار یارددیب.ایران شط العربی کارون قوشولان یئردن فارس خلیجینه قوشولونجا اؤز میلکی بیلیر و عیراق بۇ میلکیتده ایران ایله ساواشدی.صدام حسین جومهورباشکانی اوْلان چاغدا ایران ایله قارشی دوردو و شط العرب چایین بوتونلوقجا اله گئتریماقا ساواشدی.بو ساواش 8 ایل ایران و عیراق اؤلکه لرینده دوامی اوْلوب و چوخلو کیمسه لر بۇ ساواشدا جانین ایتیردی ایران ۳۰۰ مین و عیراق ۳۵۰ مین اؤلو وئردیلر.

 

## قایناقلار

https://en.wikipedia.org/wiki/Shatt_al-Arab اینگلیسی ویکی پدیا یوخلاما مارس 2017

بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:عراق
بؤلمه:خوزیستان اوستانی
بؤلمه:ایران چایلاری
بؤلمه:چایلار
الاشرف خلیل

**الاشرف خلیل** (بۆتون آد: الملک الاشرف صلاح‌الدین خلیل بن الملک المنصور سیف‌الدین قالاوون الألفی الصالحی النجمی) مملوک سۇلطانلیغینین سککیزینجی سۇلطانی.
## گؤرونتولر


File:SiegeOfAcre1291.jpg

File:Flamingo and Atlit fortress.JPG


## قایناقلار

بؤلمه:میصر مملوک سولطانلیغی
بؤلمه:ایسلام تاریخی
بؤلمه:تورک تاریخی
محسن مسلمان

**محسن مسلمان** (اینگیلیسجه: Mohsen Mosalman) (دوْغوم: تهران) بیر فوتبالیست. ذوب‌آهن ایصفاهان فوتبال کولوبو و ایران میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
بؤلمه:Association football forwards
بؤلمه:خلیج فارس لیگینین اویونچولاری
بؤلمه:ذوب‌آهن کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:ملوان کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:فولاد خوزیستان کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:پرسپولیس فوتبال کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:Sportspeople from Tehran
بؤلمه:ایران ۲۰ یاش آلتی میلّی فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:Footballers at the 2010 Asian Games
بؤلمه:Footballers at the 2014 Asian Games
بؤلمه:Asian Games competitors for Iran
بولندشهر

بولندشهر () هیندوستاندا یئر آلان بیر شهردیر. ۲۰۱۱ -جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۲۲۸۲۶  نفر ایمیش. بولندشهر ۱۹۵ متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.   بۇ شهرین ۴۴۴۱ کیلومتر موربّع ساحه سی وار.
## جوغرافی


## گؤرونتولر
## بیرده باخ
* هیندوستان
* هیندوستان شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی
## ائشیگه باغلانتی‌لار


## قایناق‌لار

بؤلمه:هیندوستان شهرلری
یوفا آوروپا لیگی

**یوفا آوروپا لیقا‌سی**   یوفا طرفیندن ۱۹۷۱-جی ایلدن بری تشکیل ائدیلن، آوروپانین کلۇبلار اساسیندا یوفا چمپیونلار لیقا‌سی 'ندن سونراکی ان اهمیت‌لی فۇتبول تورنمنتی‌ دیر. تاخیملار، میلّی لیقا و کوبوک ماچلاریندا گؤستردیکلری پرفورمانس ایله بۇ کوبوکا  ایشتیراک ائده بیلرلر. آوروپانین، یوفا چمپیونلار لیقا‌سیندان سونراکی ان اهمیت‌لی کلۇب تورنمنتی اوْلدوغون‌دان اؤتری * کوبوک ۲ * اوْلا‌راق دا بیلینر.

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبول
یوفا اینترتوتو کوبوکو

یوفا اینترتوتو کوبوکو — یوفا-نین تشکیلات‌چی‌لیغی ایله بۇ فۇتبول تورنمنتی کلۇب تاخیملاری آراسیندا  هر ایلین یای آیلاریندا کئچیریلیردی.

بؤلمه:فوتبول
قورقان

**قورقان** (تورکجه: Qorqan, Fizuli) آذربایجان جومهوریتینین فوضولی رایونون اینضیباطی اراضی واحیدینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر.
## قایناقلار

 

بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
نلور

نلور () هیندوستاندا یئر آلان بیر شهردیر. ۲۰۱۱ -نجی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۶۰۰۸۶۹  نفر ایمیش. نلور ۱۸ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیغی وار. بۇ شهرین ۱۵۰٫۴۸ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.
## جوغرافی

## گؤرونتولر
## بیرده باخ
* هیندوستان
* هیندوستان شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی
## ائشیگه باغلانتی‌لار

Swachha Andhra Corporation|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=31 October 2016|page=20/4|format=PDF}}
## قایناق‌لار

بؤلمه:هیندوستان شهرلری
ساوبوابارب بالیق

**ساوبوا بارب**  sawbwa barb بارب بالیقلارداندیر. چکی بالیغی کیمیلردن و شوعاع اوزگجلی بالیقلاردان دیر. میانماردا اینلئه گؤلو ایچره یاشاییر. اوزونلوقلاری چوخلو ۳.۵ متیردیر. بویاقلاری گۆموشو و توتقوندور.

## قایناق
* اینگیلیسجه ویکی پدیا، یوخلاما ۱۶ اسفند ۱۳۹۵

بؤلمه:بالیق
شینزو آبئ

**شینزو آبئ** (ژاپون دیلی:安倍 晋三 Abe Shinzō؛) (دئسامبر 1954) ۲۰۱۲-جی میلادی ایلدن ۲۰۲۰-جی ایله دک ژاپونون باش وزیریمیش. ۲۰۲۲-جی ایلده اؤلدورولموشدور. 

## قایناق

بؤلمه:ژاپونلو سیاستچیلر
بؤلمه:توکیولو سیاستچیلر
آنایا‌سا

آنا یاسا — دؤولتین عالی قانونودور، عالی حۆقوقی قوه‌یه مالیک‌دیر و همین دؤولتین سیا‌سی، حۆقوقی و ایقتیصادی سیستملرین اساسلارینی تثبیت ائدیر، وطنداشلارینین حۆقوق و آزادلیقلارینی اعلان ائدیر و ضمانت وئریر. آنا یاسا سؤزونون حرفی معنا‌سی «قورماق، یاراتماق، اسا‌سینی قویماق» دئمک‌دیر.
آنا یاسا دؤولتین بیر فنومن کیمی ماهیتینی آچیقلایان، قانونوریجی‌لیک، ایجرا و محکمه اوْرقانلارینین خۆصوصیت لرینی عکس ائتدیرن، جمعیت، شخصیت و دؤولت آراسینداکی قارشی‌لیق‌لی موناسیبتلری بللی ائدن ان یۆکسک حۆقوقی قوه‌یه مالیک اوْلان حۆقوقی سنددیر.
بیر قایدا اوْلا‌راق آنا یاسالاری ایکی اساس نؤعه تصنیف ائدیرلر: یازی‌لی و تاریخ‌دن ایر‌لی گلن شیفاهی حۆقوقی قایدالار.
یازی‌لی آنا یاسالار یا واحید نورماتیو آکت‌دیر (چوخ دؤولتلرده)، یا دا بیر نئچه آنا یاسا قانونلارینین مجموسودور (مثلاً، سوئد آنا یاساسی، ایسپانیا آنا یاساسی، فنلاند آنا یاساسی).
یازیلمامیش آنا یاسالاردا آنا یاسا نورمالاری چوْخ سایدا آکتلاردا و بیرده عادتلرده تثبیت اوْلونموش‌دور (آنقلو-ساکس حۆقوقی عائله‌سی اۆچون خۆصوصی‌دیر (آمریکا بیرلشمیش ایالتلری استثنا اوْلماقلا)، بؤیوک بریتانیا آنا یاساسی).
دۆنیا‌دا آنا یاسا وطنی اینگیلیس ساییلیر، اوْرا‌دا ایلک آنا یاسا آکتی آزادلیقلارین بؤیوک توْپ‌لوسو اوْلموش‌دور. ایلک یازی‌لی آنا یاسا آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آنا یاساسی‌دیر کی، چوْخلو دییشیک‌لیلرله بۇ گۆن ده قوه‌ده‌دیر.

بؤلمه:سیاست
مشروطیت

**مشروطیت** — شاه یا کرالین حاکمیّتی‌نین آنایا‌سا ایله محدودلاشدیریلمیش حاکمیّت قۇرولوشو.
مشروطیت ده رئال قانون وئریجی حاکمیّت مجلیسه، ایجرادیجی حاکمیّت ایسه حؤکومته مخصوص‌دور.

مشروطیت ایکی نؤعا آیریلیر: نماینده‌لی (و یا دوالیست) و مجلیس‌لی.

مشروطیت قۇرولوش‌لو دؤولتلر: استرالیا، ایمارات، بلژیک، بؤیوک بریتانیا، بوتان، دانمارک، اوردون، ایسپانیا، سوئد، کامبوج، کویت، لوسوتو، مالزی، مراکش، هولند، نوروژ، تایلند، ژاپون.

## قایناقلار

بؤلمه:سیاست
باتی اوروپا

**باتی آوروپا** اوروپا قیطعه‌سینین غربینده ایشتیراک ائدن بؤلگه‌یه وئریلن آد.

غربی آوروپا، جنوب‌دا ایسپانیا و آرالیق دنیزی شرق‌ده آلمان، سوئیس و ایتالیا شیمال‌دا شیمال دنیزی غرب‌ده ایسه اطلس اوقیانوسو ایله محدودلاشیب. بؤلگه‌ده یوکسلیق چوْخ دئییل و اوقیانوس ایقلیمی گؤرولمک‌ده‌دیر.
غرب آوروپاداکی اؤلکه‌لر لیبرال دموکراسی رهبرلیینه مالیک‌دیر. بۇ اؤلکه‌لرده کاپیتالیست ایقتصادیات موْدلی اۇیقولاما اوْلونماق‌دادیر.

بؤلگه اؤلکه‌لری آوروپا شوراسی نه عضوودور. آیریجا آندوررا خاریجین‌ده‌کی اؤلکه‌لر اوروپا بیرلیگی ; آندورا و ایرلند خاریجین‌ده‌کی اؤلکه‌لر ده ناتو 'یا عضودور.
* اوتریش
* بلژیک
* فرانسه
* آلمان
* لیختن ایشتاین
* لوکزامبورق
* { موناکو
* هولند
* سوئیس

## قایناق
بؤلمه:اوروپا
مشهد اردهال

**مشهد اردهال** کاشانین 42 کیلومتیر غرب طرفینده یئر‌لشن بیر کنددیر.
## قایناق

بؤلمه:ایصفهان اوستانی
هلنیسم

**هلنیسم** قدیم یونانین تمدون ایله دین و دیلی‌نین یاییلماسینا دئییلیر. هلنیسم دونمی بویوک ایسکندرین اولومونن باشلاییر ۳۲۳ میلاددان اونجه رومون قالخماسینا دک اکتیوم ساواشیندا ۳۲میلاددان اونجه و تولومی میصرین رومون الینه دوشنه جک.۱ بو دونمه کلاسیک یونان یوخسا روم یونانلیلاری دا دییلیر.

## قایناق
۱.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Hellenistic_period#cite_ref-1

## گؤرونتولر


File:Delos Haus der Delfine 02.jpg

File:Greek Colonization Archaic Period.png

File:MacedonEmpire.jpg

File:Sarbaz Nysa.jpg



بؤلمه:تاریخ
بئشینجی شامشی آداد

**بئشینجی شامشی آداد **(Shamshi-Adad V) یا شمشی آداد-V ۸۲۴ دن ۸۱۱ میلاددان قاباق ایللرینده  آشوریلر شاهیدی. 

## قایناق

بؤلمه:آشوریلر
اوشین

**اوشین** (ژاپون دیلی: おしん Oshin) ژاپوندا دۆزلن بیر سریالدیر.

## قایناق

بؤلمه:سینما
گؤکتورک-1

بندانگشتی|سول|گؤک تورک 1 اویدوسو
**گؤک تورک-1** (گؤکتورک-1 ، Göktürk-1) ، تورک هاواجیلیک و فضا صنایع آ.ش. (توساش) و آسئلسانین تکنولوژی گیردی‌سی ایله ایتالیا اوزای سرویس شیرکتی تلسپازیو طارافین‌دان میلّی ساوونما ویزارتی اۆچون یارادیلمیش، 0.5 م،یه (50 سانتی متر) قدر گؤروش یئتئنئگینه یییه، یوخاری چؤزونورلوک‌لو بیر یئر گؤزلم اویدوسودور.

گؤکتورک-1 پروژه سی قاپسامیندا 13 جولای 2009دا میلّی ساوونما باخان‌لیغی و فینمکانیکا/تالئس قروپو اورتاق گیریشیم شیرکتی تلسپازیو آراسیندا 19 جولای 2009 تاریخینده بیر آنلاشما ایمضالاندی. تالئس آلنیا ایسپیس اویدو پلاتفورمونو تداروک ائتمکله گؤرولندی. پروژه چئرچئوئسینده، کریتیک بیر آلتیاپی اولاراق تورکیه ده 5.000 کیلوگراما قدر اوزای آراجینین (اوسئت) مونتاژی، ائنتئگراسیونو و سینانماسی اۆچون بیر تاسیس قورولاجاق ایدی. پروژه 250 میلیون یورو دگرینده دیر. 

0،50 م (1 فوت. 6 اینچ) چؤزونورلوک‌لو اویدو، جوغرافی قیسیتلاما اولماقسیزین دونیاداکی هئرهانکی بیر یئرده کشیف ائتمک اۆچون تاسارلانمیشدیر. بونا اک اولاراق، خریطه لمه و پلانلاما، اراضی اؤرتوسو آراشدیرماسی، ژئولوژی، اکوسیستئم ایزله مک، فلاکت یؤنتیمی، چئوره کونترولو، قییی بؤلگه سی یؤنتیمی و سو قایناقلاری قونولاریندا موختلیف سیویل اویغولاما‌لاردا قوللانیلاجاقدیر.

## گئجیکمک
سیاسی و تیجاری آنلاشمازلیقلار اوزوندن چوخ گئجیکمک یاشانماسینین آردین‌دان، اویدو 2016 ایلی سون‌لاریندا بیر وئقا راکتی اوزرینده اوزایا فیرلاتیلماسی پلانلانمیشدیر. . گؤکتورک-1ب اولاراق آدلان‌دیریلان ایکینجی بیر اویدو، فیرلاتما باشاری‌سیزلیگی و یا کاپاسیته اکلمک اۆچون اینشا ائدیله بیلیر اولماقدادیر. 

گؤکتورک سری‌سی‌نین بیر باشقا یئر گؤزلم/کشیف اویدوسو اولان گؤکتورک-2، (آنجاق گؤکتورک-1ه قییاسلا داها دوشوک چؤزونورلوکله)، 18 آرالیک 2012دئ باشارییلا یؤرونگه سینه (مدارینا) یئرلشدیریلدی و حالی حاضیردا یوکسک چؤزونورلوک‌لو چالیشماغا باشلاییبدیر.

## قایناق
آشوریلر

**آشوریلر**  – اوْرتا تونج دؤورونده یۇخاری دجله چایینین اطرافلاریندا یئرلشن اراضی. آدی  بۇرادا مؤوجود اوْلموش قدیم آشور  داها سوْنرالار، آشور ایمپیراتورلوغو اورتا شرقده، میصرده و آنادولودا بؤیوک اراضیلری ترکیبینه داخیل ائدن قودرتلی بیر دؤولته چئوریلمیش‌دیر.

آشور دؤولتی – بابیلدن شومال‌ قدر یارانمیش‌دیر. بۇ دؤولت کئچمیشده گۆج‌لو دؤولت اوْلموش‌دور. بابیل، سوریه، فیلیسطین اراضیلری آشور طرفیندن ایشغال اوْلونموش‌دور. میلادان اؤنجه ۶۰۵-جی ایلده آشور دؤولتی بابیل و ماد طرفیندن سوقوطا یئتیریلدی و توْرپاقلاری ایکی دؤولت طرفیندن بؤلوندو.
## گؤرونتولر


File:Letter Luenna Louvre AO4238.jpg
File:Assyrian troops return.png
File:Assyrian horsemen arabs.png
File:Territorial organization of the Assyrian Empire in times of Ashurbanipal.svg
File:Susa-destruction.jpg
File:Syriac Christianity.svg
File:Burning of Assyrians.jpg
File:Assyria Map.jpg
File:FlagofAssyria.svg
File:Assyrian wedding, Mechelen.jpg
File:The pastime of an Assyrian King by F.A. Bridgman.jpg
File:Transport of cedar Dur Sharrukin.jpg
File:S03 06 01 017 image 2350.jpg
File:Layard Nineveh.jpg

## قایناقلار

بؤلمه:تاریخ
آش

**آش** تورکلرین اصیل یئمکلریندن دیر.بوتون تورک ائللرده آش پیشریلیر.هر جور آش بیلینیب.ریشته آشی.تورشولو آش, گؤی آشی, یارما آشی,قورالی آش,کلم آشی,شیره سیرکه لی آش,سوغان آشی , قورت آشی و...

آشدا گؤی گؤورنتی و یئمه لی دنه لر نوخود.دوگو .لپه,لوبیه,مرجیمک و... ایشلئنیر.تورکلر ایچره یوقورد یا قوروت آشی چوخلو پیشیریلیر.

آش اسکی چاغدان کؤک یئمکدیر و هرجور یئمک لر ایله آش اولاردی.بو اساسدا یئمک پیشیرن آدی آشپز یا آش پیشیرن سسلئنیب.

شیله آشی , ساری شیله و قورماق و سیمنی کؤکده بیر جور آش اولوردو.

## قایناق

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D8%B4 فارسیجا ویکی پدیا یوخلاما 2017 مارس

بؤلمه:یئمک
اوچونجو سالمانسر

**اوچونجو سالمانسر** یوخسا شلمانسر 857-823 میلاددان قاباق ایللرینده آشوریلر شاهیدی . ایکینجی آسور ناصیرپال اوغلو, آتاسی اؤلومونه شاه اولدو.

## قایناق

## گؤرونتولر


File:Karkar.jpg
File:Relief in Höhle oberhalb des Tigristunnels.jpg
File:ShalmaneserIII.jpg
File:Expansion of Neo Assyrian Empire under Shalmanesar III.jpg
Image:black-obelisk.jpg
File:The upper end of the Black Obelisk of Shalmaneser III, from Nimrud, Mesopotamia...JPG



## قایناق‌لار

بؤلمه:آشوریلر
رستم فرزانه

**رستم فرزانه**، **بایار**، ۱۳۵۶-نجی ایلده سولدوزون فرقوزات (فرخ زاد) کندینده آنادان  اوْلموشدور. آتاسی قربانعلی آشیق صنعتی ایله مشغول اولدوغو اۆچون ایلک یاشلاریندان شعر و صنعتله تانیش  اوْلموشدور. 
## تحصیل
ایلک و اورتا مکتبی دوغما کندینده و متوسطه‌‌نی نقده شهرینده بیتیرمیشدیر. تبریزده اینگیلیز دیلی اوزره لیسانس و همدان شهرینده دیلچیلیک اوزره یوکسک لیسانس آلمیشدیر. ایندی سولدوزدا اینگیلیز دیلی موعللیمی اولاراق چالیشیر.
## تخلوص
شئعیرده "بایار" تاخما آدینی ایشله‌تسه ده بونون آرتیق زامانینین کئچدیگینی دوشونور. اونون اۆچون ده بیر سیرا شعرلرینده هئچ بیر تاخما آددان ایستیفاده ائتمیر. اؤنجه "آراز" تاخما آدینی ایشلتمیشدیر، آنجاق اؤزونون سؤزلرینه گؤره "آرازلار" چوخالینجا، تاخما آدینی دییشدیریب "بایار" آدینی ایشلتمه‌یه باشلامیشدیر. 

## شعرلریندن نومونه‌لر
**بیرینجی نومونه**: بو گئجه من اؤله‏‌جم









**ایکینجی نومونه**: خوجالی فاجیعه‌سی







**اۆچونجو نومونه**: گلدیم "فرقوزات" کندینه









## قایناقلار

بؤلمه:سولدوزلو شاعیرلربؤلمه:سولدوزلولاربؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
صدف طاهریان

**صدف طاهریان** (دوغوم ۱۳۶۷ تهران) ایرانلی فیلم اوْینایان و مودلدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایرانلی سینماچیلار
شیشوان

**شیشوان** یا **شاوان**، عجب‌شئر بؤلگه‌سینده باتی دیزج چایی بؤلومونده شرقی آذربایجان اوستانینین کندلریندن بیری دیر. ۱۳۸۵ اینجی ایلده بو کندین ۳٬۰۷۵ باش یاشامی اولاراق. بو کندین اهالیسی شیعه اینانجلی اولموشدور و آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

## قاسیم میرزا
قاسیم میرزا فتحعلی شاه اوغلو بو کندین خانی و مالیکی اولوموشدور. بو کندین اکینچیلیقی و مال حئیوانی چوخ گوزه گلیم اولموش و تاریخده اونون باغلاری و اکینلری توصیف اولموشدور. بو کندین طاووس و هئشترخانلاری یازیلیب و یاخشی هاواسی و باغلاری اولموش بیر کنددیر.
## پؤلکه توْولاماق
اسکی‌دن قالان بیر مذهبی آیین کی تاسوعا و محرمین ۸ده شیشوان کندینده اولونور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:عجب‌شیر بؤلگه‌سی
اوردو

**اوردو**، بیر دؤولتین سیلاحلی قووتلری‌نین بیرلیگی‌نین آدی‌دیر. اوردولار بیر اؤلکه‌نین ایچینده‌کی میلتی ائشیک تهدیدلردن قوروماق اۆچون قورولورلار آما بعضی دؤولت‌لر هجوم ائتمک اۆچون ده قوللانیرلار.
اوردولار یالنیز ساواش زامانی دئییل، میلتین احتیاجی اودوغو هر زاماندا یاردیم ائتمک وظیفه‌سی وار.

## بیرده باخ

*قوشون
*قول‌اوردو
*عسگر
*عسگرلیق خیدمتی
*ایجباری عسگرلیق
*عسگرلیق ایران‌دا
*ایگیت
*قیزیل اوردو

## قایناق‌لار

بؤلمه:دؤولت
دونیا اوردولارینین سیرالاماسی گوجلرینه گوره

بو لیست Credit Suisse سپتامبر ۲۰۱۵ تاریخینه ایستیناد ائدیر. بو سیرالامادا ائتکیلی اولان فاکتورلار: چالیشقان اینسانی گۆجلر(۵٪)، تانک سایی‌سی(۱۰٪)، ساواش هلی‌کوپترلری(۱۵٪)، اوچاق(۲۰٪)،اوچاق داشی‌یان گمی‌(۲۵٪) و دنیز آلتی(۲۵٪). بو لیست ان گوجلو اولان ۲۰ اوردویا شامیل اولور.

## لیست

## قایناقلار
# The end of Globalization in a Multipolar World
# 20 strongest militaries ranked 2015
سعید امامی

**سعید امامی** یا سعید اسلامی (دوغوم: ۲۴ دی ۱۳۳۶، شیراز – اؤلوم: ۲۹ خرداد ۱۳۷۸، تهران) ایرانلی سیاستچی ایدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:سیاستچیلر
بؤلمه:۱۹۵۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۹۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:Deputies of Ministry of Intelligence
بؤلمه:People from Shiraz
بؤلمه:Iranian politicians who committed suicide
بؤلمه:Prisoners who died in Iranian detention
بؤلمه:Iranian people who died in prison custody
بؤلمه:Suicides by poison
بؤلمه:People who committed suicide in prison custody
بؤلمه:Suicides in Iran
بؤلمه:Iranian assassins
بؤلمه:Iranian Holocaust deniers
۱۳. یوز ایل

---Sidenote START---

## حادیثه‌لر
### [[۱۲۰۰]]لر
* ۱۲۰۱ - نصیرالدین توسینین دوغومو
* ۱۲۰۶ - چنگیزخانین تاختا چیخیشی
* ۱۲۰۷ - مولانا جلالالدین رومینین دوغومو

### [[۱۲۱۰]] لر

### [[۱۲۲۰]] لر
* ۱۲۲۸ - ۱۲۲۹ - ۶. صلیب یوروشو
* ۱۲۲۷ - چنگیزخانین اؤلومو
### [[۱۲۳۰]] لر
* ۱۲۳۱ - خارزمشاهلار دؤولتی ییخیل‌دی
* ۱۲۳۴ - آرتوقلو بیلیگی 'نین هارپوت قوْلونون چؤکجیی. بورانین سلجوق‌لولار آ کئچیدی.
* ۱۲۳۴ - ائلخانیلرین حؤکمداری آباکا خان' این دوغومو

### [[۱۲۴۰]]لر
* ۱۲۴۳ - کوساداغ ساواشی
* ۱۲۴۸ - ۱۲۵۴ - 5. صلیب یوروشو

### [[۱۲۵۰]] لر
* ۱۲۵۴ - مارکو پولو 'نون دوغومو (کاشیف)
* ۱۲۵۶ - ائلخانیلر 'این قۇرولوشو

### [[۱۲۶۰]] لر
* ۱۲۶۰ - عین جالوت دؤیوشو سلطان سیف الدین قوتاز، موغوللار آ ایلک مالوبیئتی داددیردی.

### [[۱۲۷۰]] لر
* ۱۲۷۰ - ۱۲۷۲ - ۸. صلیب یوروشو
* ۱۲۷۳ - مولانا جلالالدین رومی 'نین اؤلومو
* ۱۲۷۴ - نصیرالدین توسینین اؤلومو

### [[۱۲۸۰]] لر
* ۱۲۸۰ - محمد بهی قاراماناوغلو 'ین وفاتی

### [[۱۲۹۰]] لر

## اهمیت‌لی کسلر
* چنگیزخان 
* مارکو پولو 
*کوبلای‌خان  
*سعدی

## گؤرونتولر


Image:East-Hem 1200ad.jpg

File:Dargah of moinuddin chishti.jpg

File:Carlo Crivelli 007.jpg

Image:Liber abbaci magliab f124r.jpg

Image:Chinesischer Maler von 1238 001.jpg

Image:Hommage of Edward I to Philippe le Bel.jpg

Image:Kalojan desislava.jpg

Image:Vepkhistkaosani zichy.jpg



بؤلمه:یوزایللر
بؤلمه:2nd millennium
بؤلمه:۱۳. یوز ایل
بؤلمه:Centuries
پوریم

**پوریم** (عبرانیجه:פורים) یهودیلر طرفیندن قورولان بیر شنلیکدیر.

## قایناق

## گؤرونتولر


File:V08p430002 Megillot.jpg

File:Pieter Pietersz. Lastman - The Triumph of Mordechai.jpg

File:Esther Scroll - Google Art Project.jpg

File:PikiWiki Israel 28013 Purim at Bnei Brak.jpg

File:Jerusalem Purim street scene.jpg

File:Megillat Esther (1).jpg

File:Purim gragger.jpg

File:2 Mishloach Manot.jpg

File:Purim 2016 Dresden (07).JPG

File:Homemade hamantaschen2.jpg

File:Kreplach ClearSoup.jpg



بؤلمه:تاریخ
هامان آچاچی

**هامان آقاقیت** یا هامان یوْخسا یاجوج  هخامنشیلرلر چاغیندا قوتیلر باشچیسی و ایران وزیری ایدی
## قایناق

بؤلمه:تاریخ
۱۰. یوز ایل

---Sidenote START---

**۱۰. یوز ایل **، ۹۰۱' دن ۱۰۰۰ ابل قدر سورموش یوز ایلدیر.

## اوْلایلار
* وایکینگ قروپلاری شیمال فرانسه 'یا یئرلشمه‌سی.
* مکزیک 'دا تولتجلرین یوکسلیشی.
* باگان، میانمار'دا بودیزم معبدی دوزتمه سین باشلانماسی.

## اهمیت‌لی کسلر

* فیردوسی
* ابن سینا
* بیرونی

## ایجاد و کشفلر

## گؤرونتولر


Image:East-Hem 900ad.jpg

Image:Yogini Goddess from Tamil Nadu.jpg

Image:Five Dynasties Ten Kingdoms 923 CE.png

Image:Skylitzes Simeon at Anchialos 917.jpg

File:MieszkoDagome.jpg

File:Anton Losenko. Vladimir and Rogneda.jpg

Image:Gu Hongzhong's Night Revels 1.jpg

File:Quetzalcoatl 1.jpg

File:Ganesha 1.jpg

File:Busto de Almanzor (26 de marzo de 2016, Calatañazor) 01.jpg

Image:FireLanceAndGrenade10thCenturyDunhuang.jpg



بؤلمه:یوزایللر
بؤلمه:1st millennium
بؤلمه:۱۰. یوز ایل
بؤلمه:Centuries
۱۴. یوز ایل

---Sidenote START---

## اوْلایلار
## اوْلایلار
### [[۱۳۰۰]]لر
* ۱۳۰۲ - عثمانلی ایمپیراتورلوغو، بیزانس ایمپیراتورلوغو لا اوْلان ایلک ساواشی قویون حیصار ساواشیین قازانماسی

### ۱۳۲۰لر
* ۱۳۲۴ - مارکو پولونۇن اؤلومو
* ۱۳۲۴ - اورهان قاضی، عثمانلی تاختینا کئچدی
* ۱۳۲۶ - بورسانین عثمانلی حاکمیّتینه گیرمه‌سی
* ۱۳۲۶ - بورسانین باشکند اوْلماسی
* ۱۳۲۶ - عوثمان قاضینین وفاتی

### ۱۳۳۰لر
* ۱۳۳۶ - یوز ایل ساواشی 'نین باشلاماسی
* ۱۳۳۶ - تیمورۇن دوغومو (تیموریلرین قوروجوسو)

### ۱۳۴۰لر
* ۱۳۴۷ - قارا اؤلوم 'نین آوروپادا گؤرولمه‌سی

### ۱۳۵۰لر
* ۱۳۵۱ - قارا اؤلوم 'نین آوروپانی ترک ائتمه‌سی
* ۱۳۵۴ - آنکارانین فتحی
* ۱۳۵۹ - بیرینجی. مورادین تاختا چیخیشی
* ۱۳۵۹ - اوْرهان قاضی‌نین وفاتی

### ۱۳۶۰ 'لار
* ۱۳۶۰ - ایلدیریم بایزیدین دوغومو

### ۱۳۸۰ لر
* ۱۳۸۸ - عوْثمانلینین ایلک مغلوبیتی
* ۱۳۸۹ - بیرینجی. مورادین ساواش ساحه‌سینده اؤلدورولمه‌سی
* ۱۳۸۹ - ایلدیریم بایزیدین تاختا کئچمه‌سی

### ۱۳۹۰لر
* ۱۳۹۳ - بولقاریستان، عثمانلی حمایه‌سینه گیردی

## گؤرونتولر


File:Masaccio, cappella brancacci, san pietro in cattedra. ritratto di filippo brunelleschi.jpg

File:تخطيط كلمة ابن تيمية.png

Image:Shiva and Uma 14th century.jpg

Image:Battle of crecy froissart.jpg

Image:Machaut 1.jpg

Image:Dante Alighieri01.jpg

File:Chengzong of Yuan China.jpg

File:Edward III Black Prince 14thc.jpg

File:Dmitri Donskoy.jpg

File:明太祖画像.jpg

File:I Osman.jpg

File:Richard II of England.jpg

File:Ludwik Wegierski (275146).jpg



بؤلمه:یوزایللر
بؤلمه:2nd millennium
بؤلمه:۱۴. یوز ایل
بؤلمه:Centuries
۱۵. یوز ایل

---Sidenote START---

## اوْلایلار
### [[۱۴۰۰]]لر
* ۱۴۰۲ - آنکارا دؤیوشو ائدیلدی. عثمانلی ایمپیراتورلوغو 'نین مغلوبیتی و فترت دؤورو' نه گیرمه‌سی
* ۱۴۰۳ - ایلدیریم بایزیدین وفاتی

### [[۱۴۱۰]] لار
* ۱۴۱۶ - عثمانلی-ونیز مۆقاویله‌سی

### [[۱۴۲۰]]لر

### [[۱۴۳۰]] لار

۱۴۳۲ - فاتیح سولطان محمد 'ین دوغومو (کونستانتیناپولیس'ی فتح ائدن پادشاه)

### [[۱۴۴۰]]لر
* ۱۴۴۴ - وارنا ساواشی

### [[۱۴۵۰]]لر

* ۱۴۵۱ - فاتیح سلطان مهمدین قالیجی اوْلاراق تاختا کئچمه‌سی
* ۱۴۵۱ - II. مورادین وفاتی
* ۱۴۵۲ - لئوناردو داوینچی 'نین دوغومو (رسّام)

### [[۱۴۶۰]]لر
* ۱۴۶۷ - بارباروس خیرالدین پاشا 'نین دوغومو

### [[۱۴۷۰]]لر

* ۱۴۷۳ - اوتلوقبئلی دؤیوشو
* ۱۴۷۸ - عثمانلی‌دا ایلک قیزیل پول چاپی

### [[۱۴۸۰]]لر

* ۱۴۸۱ - فاتیح سلطان مهمدین وفاتی
* ۱۴۸۹ - معمار سینانین دوغومو

### [[۱۴۹۰]]لر
* ۱۴۹۰ - ایسپانیادان آتیلان موسلمان و یهودیلر، عثمانلییا گتیریل‌دی
* ۱۴۹۲ - کریستوفورکولومب آمریکایا چیخیشی
* ۱۴۹۴ - سلیمان قانونیین دوغومو

## گؤرونتولر


File:Columbus Taking Possession.jpg

File:Pacioli.jpg

File:Joan of Arc miniature graded.jpg

File:Masaccio, cappella brancacci, san pietro in cattedra. ritratto di filippo brunelleschi.jpg

File:Matthias Corvinus.jpg

File:Conquest_of_Constantinople,_Zonaro.jpg

File:Detail of The Emperor's Approach, Xuande period.jpg

File:King Richard III from NPG.jpg

File:Henry Seven England.jpg

File:Cacicazgos mayas - es.svg

File:SiegeOfRhodes1480.jpg

File:Charles the Bold 1460.jpg

File:Ivan III of Russia.jpg

File:Lorenzo de' Medici-ritratto.jpg

File:Cesareborgia.jpg

File:Albrecht Dürer - Portrait of Maximilian I - Google Art Project.jpg

File:IsabellaofCastile03.jpg

File:Eyck, Jan van - Portrait of a Man (Self Portrait?) - National Gallery, London.jpg

File:Leon Battista Alberti.jpg

File:Pico1.jpg

File:Anonymous - Portrait of a Musician, 64.54.jpg

File:Lisboa-Museu Nacional de Arte Antiga-Retrato dito de Vasco da Gama-20140917.jpg

File:Ridolfo Ghirlandaio Columbus.jpg

File:Constantine Palaiologos.jpg

File:Domenico ghirlandaio, amerigo vespucci, ognissanti, Firenze.jpg



بؤلمه:۱۵. یوز ایل
بؤلمه:یوزایللر
بؤلمه:2nd millennium
بؤلمه:Centuries
۱۶. یوز ایل

---Sidenote START---

## اوْلایلار
### [[۱۵۰۰]]لر
* ۱۵۰۰: پورتوقال لی دنیزچی آلوارئس پدرو کابرال برزیل 'یی رسمی اوْلاراق کشف ائتدی.
* ۱۵۰۳: لئوناردو داوینچی، اۆچ دؤرد ایل سوْنرا تاماملایاجاغی * [[Mona Lisa|مونا لیسا]] * آدلی جدولینه باشلادی.
* ۱۵۰۳: ایسپانیا، کریگنولا ساواشی 'ندا فرانسه' یی مغلوب ائتدی. تاریخ‌ده باروت‌لو کیچیک سیلاحلارلا قازانیلان ایلک دؤیوش ساییلیر.
* ۱۵۰۶: کریستوفورکولومب، ایسپانیا 'نین وایادولید شهرینده وفات ائتدی.
* ۱۵۰۶: لهیستان، قیریم خانلیغی 'ندان گلن تاتارلار طرفیندن ایشغال ائدیلدی.

### [[۱۵۱۰]]لر
* ۱۵۱۴ چالدیران ساواشی

### [[۱۵۲۰]]لر

۱۵۲۰ - سلیمان قانونی تاختا کئچدی. (د. ۱۴۹۴)

۱۵۲۲ - سلیمان قانونی رودوس آداسینی آلدی

### [[۱۵۳۰]]لر
* ۱۵۳۸ - قانونی، عراقی فتح ائتدی.
* ۱۵۳۸ - سلیمان قانونی، بیر قیسیم عربلر توْرپاقلاری ایله یمن "ی فتح ائتدی.
### [[۱۵۴۰]]لر
۱۵۴۱-قانونی سلطان سولئیمان ماجاریستان سفرینه چیخدی.

### [[۱۵۵۰]]لر
سلیمان قانونی، ترابلوسگارپی فتح ائتدی.

* ۱۵۷۵: لهیستان، عثمانلی ایمپیراتورلوغو حمایه‌سینه گیردی.

### [[۱۵۸۰]]لر

* ۱۵۸۷: لوریستان اوستانی عثمانلیلار طرفیندن ایشغال ائدیلدی.

### [[۱۵۹۰]]لر

## گؤرونتولر


فایل:Mercator World Map.jpg
فایل:Domenico ghirlandaio, amerigo vespucci, ognissanti, Firenze.jpg
فایل:Alberico Gentili.jpg
فایل:Elgrancapitantrasbatalladeceriñola.jpg
فایل:Retrato de Afonso de Albuquerque (após 1545) - Autor desconhecido.png
فایل:Vasili III of Russia.jpg
فایل:OttomanJanissariesAndDefendingKnightsOfStJohnSiegeOfRhodes1522.jpg
فایل:Battle Spanish Otomies Metztitlan.jpg
فایل:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg
فایل:Hernán Cortés anónimo.jpg
فایل:Francis1-1.jpg
فایل:Sack of Rome of 1527 by Johannes Lingelbach 17th century.jpg
فایل:Hans Holbein, the Younger, Around 1497-1543 - Portrait of Henry VIII of England - Google Art Project.jpg
فایل:Ivan IV by anonim (18th c., GIM).jpg
فایل:Copernicus.jpg
فایل:Akbar1.jpg
فایل:Philip II, King of Spain from NPG.jpg
فایل:Antonio Moro - Willem I van Nassau.jpg
فایل:Tizian 060.jpg
فایل:Odanobunaga.jpg
فایل:Battle of Lepanto 1571.jpg
فایل:1590 or later Marcus Gheeraerts, Sir Francis Drake Buckland Abbey, Devon.jpg
فایل:Emperor charles v.png
فایل:EmperorSuleiman.jpg
فایل:English School, circa 1560s, Elizabeth I of England.jpg
فایل:Ignatius Loyola by Francisco Zurbaran.jpg
فایل:Martin Luther, 1529.jpg
فایل:Jean Calvin.jpg
فایل:Lisboa-Museu Nacional de Arte Antiga-Retrato dito de Vasco da Gama-20140917.jpg
فایل:Portrait of Francisco Pizarro (cropped).png
فایل:Miguel Ángel, por Daniele da Volterra (detalle).jpg
فایل:Raffaello Sanzio.jpg
فایل:Duerer01.jpg
فایل:Andrea Palladio2.jpeg
فایل:Titian - Self-portrait (Museo del Prado).jpg
فایل:El Greco - Portrait of a Man - WGA10554.jpg
فایل:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg
فایل:Cervantes Jáuregui.jpg
فایل:Shakespeare.jpg
فایل:Montaigne-Dumonstier.jpg
فایل:Santi di Tito - Niccolo Machiavelli's portrait headcrop.jpg
فایل:Holbein-erasmus.jpg


بؤلمه:یوزایللر
بؤلمه:۱۶. یوز ایل
بؤلمه:Centuries
بؤلمه:Early Modern period
بؤلمه:2nd millennium
بؤلمه:Modern history
۱۷. یوز ایل

۱۷. عصر، میلادی تقویم ائ گؤره ۱ ژانویه ۱۶۰۱ ایله ۳۱ دسامبر ۱۷۰۰ گۆنلری آراسینداکی زامان حیصّه سی اوْلاراق قبول ائدیلیر.

---Sidenote START---

## اوْلایلار
### [[۱۶۰۰-ا]]
* ۱۶۰۶ - زیتواتوروک آندلاشماسی

### ۱۶۱۰
### ۱۶۲۰
### ۱۶۳۰
### ۱۶۴۰
* ۱۶۴۵ - گیریت آداسی، عثمانلی ایمپیراتورلوغو طرفیندن محاصره‌یه آلیندی.

### [[۱۶۵۰لرده]]
* ۱۶۵۱ - دۆنیانین ان اۇزون دؤیوشو اۆچ ایوز اوتوز بئش ایل ساواشی باشلادی.

### ۱۶۶۰
* ۱۶۶۳ - اوکراین، عثمانلی حمایه‌سینه گیردی
* ۱۶۶۹ - گیریت آداسی، عثمانلی ایمپیراتورلوغو طرفیندن آلیندی.

### ۱۶۷۰
۱۶۷۶-۱۶۸۱ عثمانلی-روس ساواشی باشلادی.

### ۱۶۸۰
* ۱۶۸۷ - موهاچ ساواشی

### ۱۶۹۰
* ۱۶۹۵ - قویون آدالاری ساواشی
* ۱۶۹۸ - بوزجاادا دنیز ساواشی

## گؤرونتولر


File:Sébastien Leclerc I, Louis XIV Visiting the Royal Academy of Sciences, 1671.jpg

File:GezichtOpNieuwAmsterdam.jpg

File:Tokugawa Ieyasu2.JPG

File:Miyamoto_Musasｈi_Self-Portrait.jpg

File:Hendrick Avercamp - A Scene on the Ice - WGA01076.jpg

File:Polska rullen - Livrustkammaren - 55709.tif

File:Albrecht Wallenstein.jpeg

File:René Descartes i samtal med Sveriges drottning, Kristina.jpg

File:John de Critz the Elder James I of England with a Red Curtain.jpg

File:Tsar Mikhail I.jpg

File:Jan van der Hoecke - The Battle of Nördlingen, 1634.jpg

File:The Nightwatch by Rembrandt.jpg

File:Matthäus Merian dÆ, Således blev også denne fred brudt på grund af bedrag, KKSgb10894-5, Statens Museum for Kunst.jpg

File:Europe map 1648.png

File:Lasalle au Mississippi.jpg

File:IV Mehmet.jpg

File:Cardinal Mazarin by Pierre Mignard (Musée Condé).jpg

File:Matejko Khmelnytsky with Tugay Bey.jpg

File:Taniec tatarski.jpg

File:Jan Pieterszoon Coen.jpg

File:AMH-6145-NA View of Canton.jpg

File:1680 van der Meulen Louis XIV bei Lobith anagoria.JPG

File:Atlas Van der Hagen-KW1049B10 050-De belegering van Wenen door de Turken in 1683.jpeg

File:Portrait louis xiv.jpg

File:Cardinal de Richelieu mg 0053.jpg

File:Oliver Cromwell by Samuel Cooper.jpg

File:Attributed to Jacob Hoefnagel - Gustavus Adolphus, King of Sweden 1611-1632 - Google Art Project.jpg

File:Anna of Austria by Rubens (1622-1625, Norton Simon Museum).jpg

File:Bernardo Strozzi - Claudio Monteverdi (c.1630).jpg

File:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg

File:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg

File:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg

File:LopedeVega.jpg

File:Molière - Nicolas Mignard (1658).jpg

File:AbelTasman.jpg

File:Johannes Kepler 1610.jpg

File:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg

File:Justus_Sustermans_-_Portrait_of_Galileo_Galilei,_1636.jpg

File:Michiel Jansz van Mierevelt - Hugo Grotius.jpg

File:Blaise Pascal Versailles.JPG

File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg

File:Gottfried Wilhelm von Leibniz.jpg



بؤلمه:یوزایللر
بؤلمه:2nd millennium
بؤلمه:۱۷. یوز ایل
بؤلمه:Centuries
بؤلمه:Early Modern period
بؤلمه:Modern history
۱۸. یوز ایل

---Sidenote START---

**۱۸. یوز ایل **، میلادی تقویمه گؤره ۱ ژانویه ۱۷۰۱ ایله ۳۱ دسامبر ۱۸۰۰ گۆنلری آراسینداکی زامان حیصّه ‌سی اوْلاراق قبول ائدیلیر.

بعضی تاریخچیلر طرفیندن ۱۸. عصر تاریخی ۱۷۱۵-۱۷۸۹ (بؤیوک فرانسه اینقیلابی) آرالیغی اوْلاراق تعیین اوْلونارکن، اۇزون ۱۸. عصر تاریخی ایسه اینگیلیس‌ده‌کی ۱۶۸۸ اینقیلابی * (گلوریووس روولوتیون) * ایله ۱۸۱۵ واترلو دؤیوشو آراسیندا  بللی ائدیلیر.

## گؤرونتولر


File:1700 CE world map.PNG

File:Prise de la Bastille.jpg

File:Maquina vapor Watt ETSIIM.jpg

File:Canadian_militiamen_and_British_soldiers_repulse_the_American_assault_at_Sault-au-Matelot.jpg

File:Marlborough-duke-first.jpg

File:Marten's Poltava.jpg

File:Tokugawa Yoshimune.jpg

File:Europe, 1700—1714.png

File:Portrait of the Qianlong Emperor in Court Dress.jpg

File:Frederick II of Prussia Coloured drawing.png

File:The Battle of Culloden.jpg

File:Benjamin West 005.jpg

File:Catherinethegreatroslin.jpg

File:Allan Ramsay - King George III in coronation robes - Google Art Project.jpg

File:Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg

File:Rejtan Upadek Polski Matejko.jpg

File:Portrait of George Washington-transparent.png

File:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg

File:1801 Antoine-Jean Gros - Bonaparte on the Bridge at Arcole.jpg

File:Jean-Marc Nattier, Pierre Ier (1717).jpg

File:Hyacinthe Rigaud 009.jpg

File:Wissing, Willem - Queen Anne, 1687.jpg

File:Élisabeth Vigée Le Brun - Marie-Antoinette au livre - 1785.jpg

File:Ferdinand VI 2.jpg

File:Joseph Kreutzinger - Alexander Suvorov.jpg

File:HoratioNelson1.jpg

File:Général Toussaint Louverture.jpg

File:Joseph Ducreux - Portrait of Benjamin Franklin in blue coat and a fur collar.jpg

File:HGM Weikert Portrait Joseph II.jpg

File:Louis16-1775.jpg

File:Robespierre.jpg

File:Korea-Yeongjo-King of Joseon-c1.jpg

File:Bartolomeo Nazari - Portrait of Farinelli 1734 - Royal College of Music London.jpg

File:Beaumarchais.jpg

File:Young Bach2.jpg

File:Mozart (unfinished) by Lange 1782.jpg

File:Georg Friedrich Händel.jpg

File:(Treviso) The painter Antoine Watteau by Rosalba Carriera - Museo civico di Santa Caterina.jpg

File:Chardin pastel selfportrait.jpg

File:Joshua Reynolds by Gilbert Stuart 1784.jpeg

File:Élisabeth Vigée-Lebrun - selfportrait (Kimbell Art Museum, 1781-2).jpg

File:David Self Portrait.jpg

File:D'après Maurice Quentin de La Tour, Portrait de Voltaire (c. 1737, musée Antoine Lécuyer).jpg


بؤلمه:یوزایللر
بؤلمه:2nd millennium
بؤلمه:۱۸. یوز ایل
بؤلمه:Centuries
بؤلمه:Early Modern period
بؤلمه:Modern history