open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عهد جدید

[thumb|۱۶۳۱-جی ایلده [اینگیلیسجه یازیلمیش *عهد جدید* کیتابی‌نین بیر نۆسخه‌سی]]
**عهد جدید** و یا **یئنی عهد** (یونانجا: Καινή Διαθήκη)، خریستیانلارین موقدس کیتابی اوْلان **[[کیتاب موقدس]]**ین ایکینجی بؤلومودور. عهد جدیدین ایلک دؤرد کیتابی (متی، مرقس، لوقا و یوحنا) اینجیل آدلانیر. *عهد جدید* خریستیان اینانجینا گؤره موقدس قبول ائدیلن *۲۷* *کیتاب‌* و *کیتابچا*دان تشکیل تاپان بیر کیتاب بۆتونودور.

## آیریجا باخ
* عهد عتیق

## قایناقلار

بؤلمه:مسیحیت
کیتاب موقدس

[thumb|250px|۱۴۵۰-جی ایللرده [یوهان قوتنبرق طرفیندن چاپ ائدیلن، قوتنبرق موقدس کیتابی]]
**کیتاب موقدس** یا دا **موقدس کیتاب** (یونانجا: Αγία Γραφή؛ )، عهد عتیق و عهد جدیدی ایحاطه ائدیب، خریستیان اینانجی‌نین اساسی‌نی تشکیل ائدن و خریستیانلار طرفیندن موقدس ساییلان کیتاب بۆتونودور. ایلک *۳۹ کیتاب* یهودیلر و خریستیانلار آراسیندا پایلاشیلیر، یهودیلر اوْنلاری *[[تنخ]]*، خریستیانلار ایسه اوْنلاری *[[عهد عتیق]]* آدلاندیریرلار. *کیتاب موقدس* *۶۶* کیتاب‌دان عیبارت دیر. بۇنلاردان *۳۹*-و *عهد عتیق*ه، *۲۷*-سی ایسه *عهد جدید*ه داخیل دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دینی متن‌لر
حمادیلر دؤولتی

**حَمّادیلر دؤولتی** () آفریقادا  بیر اسکی دؤولت. حمادیلر 1014 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1152 میلادی ایلینده داغیلدی.

## بیرده باخ
* تاریخ
*ایمپیراتورلوق
* ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر
* ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار

## قایناقلار

 

بؤلمه:تاریخی دؤولتلر
علویلر سولاله‌سی

**عَلَویلر سولاله‌سی** بیر خاندان‌دیر کی ۱۶۳۱-جی میلادی ایلده مراکشده قۇرولدو.
بؤلمه:مراکش
مرقس

**مرقس** یا **مۆژده‌چی مرقس** یا دا **سن مارکو** (یونانجا: Μᾶρκος؛ عیبریجه: מרקוס)، عهد جدیدین ایکینجی اینجیلی اوْلان مرقس اینجیلی‌نین یازیچی‌سی دیر. اوْنا اینجیل یازدیغی اۆچون " *ائوانژلیست مرقس*"  لقبی‌نی وئرمیشلر. مرقس، کاتولیک کیلیساسی طرفیندن " *آسلان*" لقبی ایله آنیلیر. آیریجا اوْ ۴۲-جی ایلده قیبطی اورتودوکس کیلیساسی‌نی قۇردو و اوْنون ایلک پاتریکی اولدو.

## قایناقلار
بئش بارماق داغلاری

thumb|بئش بارماقلار
**بئش بارماق داغلاری** ()، قیبریس آداسی‌نین قوزئینده‌کی گیرنه‌ده سیراداغلارین آدی دیر. باتیدا **قوْروچام** ایله دوغودا **ظفر بورنو** آراسیندا اۇزانان دار (گئنیشلیگی ۸–۱۰&nbsp;km)، اۇزون (یاخلاشیق ۱۷۰&nbsp;km) و شیب‌لی داغ سیراسی دیر. بۇ سیراداغ بعضی قایناقلاردا **گیرنه داغلاری** اوْلاراق دا آدی گئچر.

## قایناقلار
گوناباد بؤلگه‌سی

**گوناباد بؤلگه‌سی** ()، ایران رضوی خوراسان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی گوناباد شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۸۸٬۷۵۳ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش
* بخش مرکزی شهرستان گناباد
** دهستان پس کلوت
** دهستان حومه
شهرلر: بیدخت و گناباد و روشناوند
* بخش کاخک
** دهستان کاخک
* شهرکاخک

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:گوناباد بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
احمدآباد صولت

**احمدآباد** رضوی خوراسان اوستانی‌ توربت جام بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۸٬۳۲۶ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:توربت جام بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
ایستانبول گلیشیم بیلیم‌یوردو

**ایستانبول گلیشیم بیلیم‌یوردو** ()، ایستانبول دا یئرلشن بیر وقف بیلیم‌یوردو دور. ۲۰۰۸ ده قۇرولان بیلیم‌یوردوندا تورکجه و اینگیلیسجه اوْلماق اۆزره ایکی دیلده اؤیرنجی‌لر تحصیل گؤرمکده دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
وقف بیلیم‌یوردو

**وقف بیلیم‌یوردو** و یا **اؤزل بیلیم‌یوردو**، دؤولت یاردیمی، وئرگی ائندیریمی کیمی یاردیملار آلماسینا قارشی دؤولت طرفیندن ایشلتیلمه‌ین بیلیم‌یوردولار دیر. *وقف بیلیم‌یوردو* ()، تورکیه یۆکسک تحصیل سیستمی‌نده بیلیم‌یوردو نؤوع‌لریندن بیری دیر و دؤولت بیلیم‌یوردو ایله قارشیلاشدیریلیر.

## آیریجا باخ
* دؤولت بیلیم‌یوردو

## قایناقلار

بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
مورابیط

**مۆرابیط** () بعضی عرب اؤلکه‌لرینده درویشدیر.

بؤلمه:ایسلام
عهد عتیق

[thumb|180px|م.ق ۲. یوز ایلده [عیبری دیلی|عیبریجه یازیلمیش عهد عتیقین *ناش پاپیروسو*]]
**عهد عتیق** و یا **اسکی عهد** (عیبریجه: הברית הישנה)، خریستیانلارین موقدس کیتابی اوْلان **[[کیتاب موقدس]]**ین ایلک بؤلومودور. عۆمومیتله یهودیلرین موقدس کیتابلار توْپلوسو اوْلان **[[تنخ]]**ه اساسلانیر. *خریستیان*لارا گؤره *عهد عتیق* و *یهودی*لره گؤره *تنخ‌*ده، *۳۹ کیتاب* مؤوجوددور کی م.ق ۳ و م.ق ۲. یوز ایللرده تاماملانمیشدیر. عهد عتیق یا تنخ؛ تورات، تاریخی کیتابلار، شعر کیتابلاری و پئیغمبرلیک کیتابلاری اوْلماق اۆزره ۴ اساس بؤلومه آیریلمیشدیر.

## آیریجا باخ
* عهد جدید

## قایناقلار

بؤلمه:مسیحیت
بؤلمه:یهودیلیک
انابد

**انابد** رضوی خوراسان اوستانی‌ بردسکن بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۶٬۱۸۶ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بردسکن بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
اسماعیل هنیه

**اِسماعیل هَنیّه** () فلسطینین حماس تشکیلاتینین سیاسی رهبری.

#### قایناقلار

بؤلمه:حماس
آدالار

**آدالار** ()، **پرنس آدالاری**، **ایستانبول آدالاری** یا دا **قیزیل آدالار**، ایستانبولون آنادولو یاخاسی‌نین گۆنئی ساحیللرینه یاخین، مرمره دنیزی‌نین قوزئی دوْغو قیسمتینده یئر آلان، اوستانین ان آز نوفوسا صاحیب ایلچه‌سی و مجمع‌الجزایری دیر.

thumb

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
آتاشهر

**آتاشهر** ()، ایستانبولون آنادولو یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. آیریجا، قوجاائلی یاریم‌آداسی‌نین باتی قیسمتینده یئر آلان ایلچه‌نین دنیزه ساحیلی یوخدور. ۲۰۰۸-جی ایلده کادی‌کؤی، قارتال، عمرانیه و اوسکودار دان بعضی محله‌لرین داخیل ائدیلمه‌سی ایله ایلچه دۇرومونو قازاناراق ایستانبولون ۳۹ ایلچه‌سیندن بیری اوْلموشدور. گۆنئی باتی‌دان کادی‌کؤی و اوسکودار، قوزئی‌دن عمرانیه، دوْغودان سانجاق‌تپه و گۆنئی دوْغودان مال‌تپه ایلچه‌لری ایله قوْنشودور. 

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
بی‌کوز

**بی‌کوز** ()، ایستانبولون آنادولو یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. قوجاائلی یاریم‌آداسی‌نین باتی‌سیندا یئر آلماقدا اوْلان ایلچه؛ باتی‌دان ایستانبول بوغازی، دوْغودان شیله ایلچه‌سی، قوزئی‌دن قارا دنیز و گۆنئی‌دن چکمه‌کؤی، اوسکودار و عمرانیه ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
چکمه‌کؤی

**چکمه‌کؤی** ()، ایستانبولون آنادولو یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. قوجاائلی یاریم‌آداسی‌نین باتی قیسمتینده یئر آلان چکمه‌کؤی، ۲۰۰۸-جی ایلده عمرانیه ایلچه‌سیندن آیریلمیش و ایلچه دۇرومونو قازاناراق ایستانبولون ۳۹ ایلچه‌سیندن بیری اوْلموشدور. ایلچه؛  قوزئی باتی‌دان بی‌کوز، قوزئی دوْغودان شیله، گۆنئی باتی‌دان عمرانیه، گۆنئی دوْغودان ایسه سانجاق‌تپه ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
مال‌تپه

**مال‌تپه** ()، ایستانبولون آنادولو یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. قوجاائلی یاریم‌آداسی‌نین گۆنئی باتی‌سیندا یئر آلان مال‌تپه، گۆنئی باتی‌دان مرمره دنیزی، باتی‌دان کادی‌کؤی، گۆنئی دوْغودان قارتال، قوزئی دوْغودان سانجاق‌تپه و قوزئی‌دن آتاشهر ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
پندیک

**پندیک** ()، ایستانبولون آنادولو یاخاسیندا یئر آلان بیر ایلچه‌سی دیر. مرمره دنیزی‌نه ساحیلی اوْلان و قوجاائلی یاریم‌آداسیندا یئر آلان پندیک، گۆنئی دوْغودان توزلا، دوْغودان قوجاائلی اوستانی‌نین گبزه ایلچه‌سی، قوزئی‌دن شیله و چکمه‌کؤی، باتی‌دان قارتال، سانجاق‌تپه و سولطان بی‌لی و گۆنئی‌دن ایسه مرمره دنیزی ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
سانجاق‌تپه

**سانجاق‌تپه** ()، ایستانبولون آنادولو یاخاسیندا یئر آلان بیر ایلچه‌سی دیر. قوجاائلی یاریم‌آداسی‌نین باتی قیسمتینده یئر آلان سانجاق‌تپه، ۲۰۰۸-جی ایلده عمرانیه و قارتال دان بعضی محله‌لرین بیرلشمه‌سی ایله ایلچه دۇرومونو قازاناراق ایستانبولون ۳۹ ایلچه‌سیندن بیری اوْلموشدور. ایلچه، گونئی‌دن قارتال، گونئی باتی‌دان مال‌تپه، باتی‌دان آتاشهر و عمرانیه، قوزئی‌دن چکمه‌کؤی و دوْغودان پندیک و سولطان بی‌لی ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
باخرز

**باخرز** رضوی خوراسان اوستانی‌ باخرز بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹٬۰۴۴ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:باخرز بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
شیله

**شیله** ()، ایستانبولون آنادولو یاخاسیندا یئر آلان بیر ایلچه‌سی دیر. قوجاائلی یاریم‌آداسی‌نین باتی قیسمتینده یئر آلماقدا اوْلان شیله، قوزئی‌دن قارا دنیز، دوْغودان قوجاائلی اوستانی‌نین قاندیرا، گۆنئی دوْغودان درینجه و کؤرفز و گۆنئی‌دن گبزه ایلچه‌لری و ایستانبول اوستانی‌نین پندیک، گۆنئی باتی‌دان چکمه‌کؤی و باتی‌دان بی‌کوز ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
توزلا

**توزلا** ()، ایستانبولون آنادولو یاخاسیندا یئر آلان بیر ایلچه‌سی دیر. قوجاائلی یاریم‌آداسی‌نین باتی قیسمتینده یئر آلماقدا اوْلان توزلا، قوزئی و باتی‌دان پندیک، قوزئی دوْغودان قوجاائلی اوستانی‌نین گبزه، دوْغودان چاییرووا و گۆنئی دوْغودان داریجا ایلچه‌لری و گۆنئی‌دن ایسه مرمره دنیزی ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
کادی‌کؤی

**کادی‌کؤی** () یا دا اسکی آدی ایله 
**کالکدون** ()، ایستانبولون آنادولو یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. قوجاائلی یاریم‌آداسی‌نین گۆنئی باتی قیسمتینده یئر آلان کادی‌کؤی، باتی و گۆنئی‌دن مرمره دنیزی، قوزئی باتی‌دان اوسکودار، قوزئی دوْغودان آتاشهر و دوْغودان مال‌تپه ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
قارتال، ایستانبول

**قارتال** ()، ایستانبولون آنادولو یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. مرمره دنیزی ساحیلینده، قوجاائلی یاریم‌آداسی‌نین گۆنئی باتی‌سیندا یئر آلان ایلچه، باتی‌دا مال‌تپه، قوزئی‌ده سانجاق‌تپه، قوزئی دوْغودان سولطان بی‌لی و دوْغودان پندیک ایلچه‌لری ایله قوْنشودور. ایستانبولون ان یۆکسک یئری آیدوس تپه‌سی و ایستانبولون بالکوْنو دیه آدلاندیریلان *یاکاجیق تپه‌سی* قارتالدا دیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
اوسکودار

**اوسکودار** ()، یا دا اسکی آدی ایله 
**سکوتاری** ()، ایستانبولون آنادولو یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. قوجاائلی یاریم‌آداسی‌نین گۆنئی باتی قیسمتینده یئر آلان اوسکودار، باتی‌دان ایستانبول بوغازی، قوزئی‌دن بی‌کوز، قوزئی دوْغودان عمرانیه، دوْغودان آتاشهر و گۆنئی‌دن کادی‌کؤی ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
ایستانبول ایلچه‌لری‌نین لیستی

**ایستانبول ایلچه‌لری‌نین لیستی** ()، ایستانبولون ۳۹ ایلچه‌سی‌نین لیستی‌نی ائحتیوا ائدیر. ایستانبول اوستانی‌نین، تورکیه بؤیوک میلت مجلیسی‌نده ۶ مارس ۲۰۰۸ تاریخینده قبول ائدیلن و ۲۲ مارس ۲۰۰۸ تاریخلی ۵۷۴۷ سایی‌لی یاسا ایله ۳۹ ایلچه‌سی واردیر. بۇنلارین ۲۵-ی آوروپا یاخاسیندا، ۱۴-و ایسه آنادولو یاخاسیندا یئرلشمیش دیر. آوروپا یاخاسیندا یئر آلان ایلچه‌لر اۆچون تیلفوْن کوْدو *۰۲۱۲*، آنادولو یاخاسیندا یئر آلان ایلچه‌لر اۆچون ایسه *۰۲۱۶* دیر.

thumb|center|380px|ایستانبول ایلچه‌لری‌نین خریطه‌سی

## ایلچه‌لر

### اسکی ایلچه‌لر

## آیریجا باخ
* ایستانبول اوستانی
* آنادولو یاخاسی
* آوروپا یاخاسی

## قایناقلار
سامر واکر

**سامر مرجانی واکر** (اینگیلیسجه: *Summer Marjani Walker*) آمریکالی شارکیچی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. آنادان اوْلموش و آتلانتا، جورجیا شهرینده بؤیوموشدور. ۲۰۱۷-جی ایلین سونلاریندا اینترسکاپ رئکوردز ایله موقاویله سینی ایمضالادی.

بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین شارکیچیلار
ساشا لاین

**ساشا لاین** (اینگیلیسجه: *Sasha Lane*) آمریکالی اوْیونچو. ۲۹ سپتامبر ۱۹۹۵ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sasha Lane»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:۱۹۹۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:آمریکالی اویونچولار
بؤلمه:آمریکالی خانیم اویونچولار
یای اولمپیک اویونلاری ۲۰۲۴

**یای اولمپیک اویونلاری ۲۰۲۴**، رسمی اوْلاراق XXXIII اوْلیمپیادا اوْیونلاری و پاریس ۲۰۲۴ کیمی مارکالانمیش، آچیلیش مراسیمی ایله ۲۶ جۇلای - ۱۱ آگوست ۲۰۲۴-جو ایل تاریخلرینده فرانسه دا باش وئرمیش بئینلخالق چوْخنوولو ایدمان تدبیری ایدی.
## قایناقلار
قوجاائلی یاریم‌آداسی

**قوجاائلی یاریم‌آداسی** ()، قوجاائلی اوستانی‌نین ایزمیت کؤرفزی قوزئیینده قالان بؤلومو و ایستانبولون آنادولو یاخاسی‌نی شامیل اوْلان بیر یاریم‌آدا دیر. یاریم‌آدا، قوزئی‌دن قارا دنیز، گونئی‌دن ایزمیت کؤرفزی و باتی‌دان ایستانبول بوغازی ایله چئوریلمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:مرمره بؤلگه‌سی
بؤلمه:تورکیه یاریم‌آدالاری
اونورسال آدی‌گؤزل

**اونورسال آدی‌گؤزل** (؛ د. ۱۹۸۵، مالاتیا، تورکیه)، تورک سیاستچی و موهندیس دیر. ۲۰۲۴-جو ایلدن آتاشهر بلدیه باشقانی دیر. 

## قایناقلار
علی ارجان آک‌پولاد

**علی ارجان آک‌پولاد** (؛ د. ۱۹۶۹، بؤیوک آدا، تورکیه)، تورک سیاستچی و توریزمچی دیر. ۲۰۲۴-جو ایلدن آدالار بلدیه باشقانی دیر.

## قایناقلار
خبر آژانسی

[thumb|[رویترز خبر آژانسی بون ایداره‌سی، ۱۹۹۸]]
[thumb|[آنادولو آژانسی مرکز بیناسی، آنکارا]]
**خبر آژانسی**، بیر تشکیلات نؤوعودور. خبر راپوْرلاری توْپلار و قزئته‌لر، درگی‌لر، رادیو و تلویزیون یایینچیلاری کیمی اؤزونه آبونه اوْلان خبر قۇرولوشلارینا ساتار. بیر خبر آژانسی عئینی زاماندا خبر سرویسی اوْلاراق دا آدلاندیریلابیلیر.

## قایناقلار
فلورانس پوو

**فلورانس پوو** (اینگیلیسی‌جه: Florence Pugh) اینگیلیسلی اویونچو. ۳ ژانویه ۱۹۹۶ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.

## ائشیگه باغلانتیلار
* Florence Pugh - IMDb

بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:بریتانیالی قادین اویونچولار
سینم دده‌تاش

**سینم سرهان دده‌تاش** (؛ د. ۱۴ مئی ۱۹۸۱، اسکی‌شهر، تورکیه)، تورک سیاستچی و موهندیس دیر. ۲۰۲۴-جو ایلدن اوسکودار بلدیه باشقانی دیر.

## قایناقلار
ادیرنه قاپی

**ادیرنه قاپی** ()، ایستانبولون ایوب سولطان و فاتیح ایلچه‌لرینه داخیل ان آدلیم سمت‌لریندن بیری دیر. سمت، آدی‌نی ایستانبولون سۇر قاپیلاریندان بیری‌نی تشکیل وئرن *ادیرنه قاپی‌*دان آلمیشدیر. قانونی سولطان سلیمانین قیزی مهرماه سولطانین امری ایله معمار سینان طرفیندن اینشا ائدیلن مهرماه سولطان مسجیدی و سارماشیق آیا دیمیتری روم اورتودوکس کیلیساسی دا بۇ سمت‌ده یئرلشیبلردیر.

## قایناقلار
زینب سولطان مسجیدی

thumb|زینب سولطان مسجیدی‌نین حیط بؤلومو
**زینب سولطان مسجیدی** ()، ۱۷۶۹ تاریخینده اۆچونجو احمدین قیزی زینب سولطان طرفیندن آیازما مسجیدی‌نین ده معماری اوْلان محمد طاهر آغایا یاپدیریلمیش عثمانلی و باروک معمارلیق طرزینده مسجید دیر. بۇ مسجید، اؤزل طرزی و اینشاسیندا ایستیفاده اوْلونان متریاللار نه‌دنی ایله *بیزانس کیلیسالاری*نا بنزه‌تیلیر.

## قایناقلار
آلماجیق

**آلماجیق** رضوی خوراسان اوستانی‌ قوچان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱٬۵۸۸ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:قوچان بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
تورکیه ساعاتی

**تورکیه ساعاتی** () یادا قیسالتماسی ایله **TSİ**، تورکیه‌ده قبول ائدیلن و رسمی اوْلان زاماندیر. اؤلکه‌ده ثابیت اوْلاراق یوتی‌سی ۳:۰۰+ زامانی ایستیفاده اوْلونور. کئچمیشده ایستیفاده اوْلان یای ساعاتینا ۸ سپتامبر ۲۰۱۶ دا سوْن وئریلمیش، قیشین دا یای ساعاتی ایستیفاده ائده‌بیله‌جک شکیلده اؤلکه‌نین رسمی ساعاتی یوتی‌سی ۲:۰۰+ دن یوتی‌سی ۳:۰۰+ زامان دیلیمینه ثابیتله‌نمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:چاغ بؤلگه‌سی
محله

[thumb|[بلم (پارا)|بلم شهری‌نین بیر محله‌سی، برزیل]]
**محله**، شهر، شهرجیک، شهر اطرافی و یا کند اراضی‌سی کیمی داها بؤیوک بیر یئر و اراضی‌ده یوخسا کیچیک بیر یئر و اراضی‌ده یاشایان و جمع‌لشن ایجماع دیر. محله‌ده یاشایان قوْنشولار چوْخ واخت اۆز به اۆز و گۆنده‌لیک قارشیلیقلی علاقه‌ده اوْلان سوسیال قروپلار دیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشاییش یئرلرینین نووع‌لاری
آلیش وئریش مرکزی

[thumb|[آویا پارک آلیش وئریش مرکزی، موسکو]]
**آلیش وئریش مرکزی** () کی **پاساژ** دا آدلاندیریلیر، بیر بینانین و یا بینالار توْپلوسونون ایچینده یئرلشیر؛ کی مۆختلیف ماغازالاری ائحتیوا ائدیر و بیر بیری ایله علاقه‌لی دهلیزلر توسوطو ایله موشتری‌لرین زیارتی‌نی و آلیش وئریشی‌نی آسانلاشدیریر. عومومیتله *آلیش وئریش مرکزلری‌*نین دهلیزلری کوْر نوقطه‌لرده و یا دیگر دهلیزلرله قوْشولو چوْخ مرتبه‌لی اوْلاراق اینشا ائدیلیر.

## قایناقلار
مونوساکارید

thumb|مونوساکارید
**مونوساکارید** ()، سو ایله داها کیچیک بیریم‌لره پارچالانامادیقلاریندان **ساده شکرلر**، **تک شکرلر** و **موْنوزلار** اوْلاراق دا بیلینیرلر. بۇ شکرلر کاربوهیدراتلارین ان کیچیک یاپی بیریمی دیرلر.

## قایناقلار
محمد علمی افندی

**محمد علمی افندی** (؛ د. ۱۸۳۹، ایستانبول، عثمانلی ایمپیراتورلوغو - اؤ. ۱۷ ژانویه ۱۹۲۴، ایستانبول، تورکیه)، تورک خطاط و کاتیب دیر.

## قایناقلار
آویا پارک

**آویا پارک** ()، روسیه فدراسیونونون موسکو شهرینده یئر آلان آلتی مرتبه‌لی بیر آلیش وئریش مرکزی دیر. جمعی ۳۹۰٫۰۰۰m۲ ساحه ایله آوروپانین ان بؤیوک آلیش وئریش مرکزی دیر. ۵۰۰ دن فازلا ماغازا ایله دؤرد مرتبه‌ده تیکیلن بینا ایکی مرتبه پارکینگ ایله نوْوامبر ۲۰۱۴ تاریخینده آلیش وئریش ائدن‌لرین خیدمتینه آچیلمیش دیر.

## قایناقلار
ماغازا

[thumb|خالچا ماغازاسی، [تبریز بازاری]]
**ماغازا** یا دا **دۆکان**، ماللارین ساتیلدیغی یئر دیر. موختلیف نؤوع ماللارین ساتیلدیغی موختلیف ماغازالار و دۆکانلار وار دیر. بیر ماغازا بازار دا، آلیش وئریش مرکزلرینده یا خود کوچه و خیابان کناریندا اوْلابیلیر.

## قایناقلار
مالاتیا

**مالاتیا** () یا دا **ملاطیه**، تورکیه‌نین مالاتیا اوستانیندا یئرلشن و مرکزی اوْلان بیر شهر دیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
بردسکن

**بردسکن** رضوی خوراسان اوستانی‌ بردسکن بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲۸٬۲۳۳ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:بردسکن بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
ییلدیز تکنیک بیلیم‌یوردو

**ییلدیز تکنیک بیلیم‌یوردو** () قیساجا **YTÜ**، ایستانبول دا یئرلشن بیر دؤولت بیلیم‌یوردو دور. ۱۹۱۱ ده *کوْندوکتؤر مکتب عالی‌سی* آدی ایله قۇرولان بیلیم‌یوردوندا تۆرکجه، اینگیلیسجه و فرانسیزجا اوْلماق اۆزره اۆچ دیلده اؤیرنجی‌لر تحصیل گؤرمکده دیرلر.

## قایناقلار

بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
شهر خطلری

**شهر خطلری** () یا دا بۆتون آدی ایله **ایستانبول شهر خطلری توریزم صنایع و تیجارت آ.ش.** ()، ایستانبول دا دنیز یوْلو ایله نقلیات ساحه‌سینده فعالیت گؤسترن ایجتیماعی قۇرولوشدور.

## قایناقلار
سکبان

**سکبان**، یئنی‌چئری اوْجاغی‌نین آلتمیش بئشینجی اوْرتاسی منسوبلارینا وئریلن عثمانلی بیرلیگی آدی دیر.

*سکبان تشکیلاتی*، بیرینجی مراد زامانیندا سولطانین آو ایشلریندن سوْروملو بیر بیرلیک ایدی. فاتیح سولطان محمد زامانینا قدر باغیمسیز بیر تشکیلات اوْلان سکبان اوْجاغی، ۱۴۵۱ تاریخینده، یئنی‌چئریلرین عۆصیان ائتمه‌لری اۆزرینه ایطاعتسیزلیگین قاباغی‌نی آلماق اۆچون سولطانین امری ایله *یئنی‌چری اوْجاغی*نا داخیل اوْلدو. اوْ زامان سایی‌لاری، آلتی-یئددی مین جیواریندا اوْلان سکبان‌لارین ۵۰۰-و ایسه آو خیدمتلری اۆچون آیریلمیشدیر.

thumb|right|سوْل طرفده تصویر ائدیلن ''توفنگچی'' بیرلیک، ''سکبان'' بیرلیگی دیر

یاووز سولطان سلیم دؤنمینده بۆتون سکبان‌لار، بیر اوْرتا حالینا گتیریله‌رک، *یئنی‌چئری اوْجاغی*‌نین آلتمیش بئشینجی اوْرتاسی‌نی تشکیل وئریرلردی. پیاده و سوواری سکبان‌لار، سولطانلا برابر آوا گئدرلردی، آو کؤپکلری یئتیشدیریرلر و ساواش زامانیندا، دیگر یئنی‌چئریلر ایله بیرلیکده ساواشا گئدرلردی. *سکبان‌لار*، سیلاح اوْلاراق قیلینج ایستیفاده ائدرلردی. زامانلا اوْردو مودرنلشدیکجه توفنگ دن ایستیفاده ائتدیلر کی سوْنراکی ایللرده **توفنگچی** اوْلاراق دا آدلاندیردیلار. سکبان‌لارین باشیندا *[[سکبان‌باشی]]* اوْلوردو. سکبان‌باشی، یئنی‌چئری آغاسی ایستانبولدا اوْلمادیغی زامان اوْنا وکالت ائدر، شهرین امنیتیندن اوْ سوْرولو اوْلوردو. ۱۵۹۰-جی ایلدن سوْنرا، وزیر و بیگلربیگی‌لره سکبان‌لاردان بیر میقدار موحافیظ وئریلدی. *سکبانلیق* دا، ۱۸۲۶-جی ایلده *یئنی‌چئری اوْجاغی* ایله برابر لغو ائدیلدی.

## آیریجا باخ
* سکبان‌باشی
* یئنی‌چئری اوْجاغی

## قایناقلار
سهامدار شیرکت

**سهامدار شیرکت** یا دا **سهمدار شیرکت** ()، تیجاری ایشلری‌نی حیاتا کئچیرمک اۆچون یارادیلان و سرمایه‌سی عئینی دگرده و یا عئینی سایی‌دا سهم‌لردن تشکیل تاپان بیر شیرکت دیر. سهامدار شیرکت‌لرده اوْرتاقلارا، شیرکته گتیردیکلری گلیرلر، یاتیردیقلاری پوللار و یا تعهود ائتدیکلری میقدار قارشیلیغیندا سهم وئریلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:شیرکت‌لر
بؤلمه:قانون
خانگاه

[thumb|[صفوی طریقتی‌نه منسوب شیخ صفی خانگاهی، اردبیل]]
**خانگاه**، **خانقاه** یا دا **درگاه**، بیر طریقتین بۆتون تکیه‌لری‌نین باغلی اوْلدوغو، شیخین یاشادیغی و طریقتده ان عالی و یۆکسک مقامداکی تکیه‌یه دئییلیر.  خانگاه‌لار اساساََ تحصیل و تربیت مکانلاری اوْلوب آرا-سؽرا مسجید وظیفه‌سینی ده یئرینه یئتیریردیلر. *خانگاه* دا دیگر تکیه‌لر کیمی عیبادت و تؤرن مراسیم‌لری ده ایجرا اوْلونور. 

## قایناقلار
شیخ

**شیخ**، عرب مدنیتینده یوخاری مقام‌لارا صاحیب اوْلان شخص‌لره، یاشلی شخص‌لره، عالیم شخص‌لره و یا سلطنت عائیله‌سینه منسوب شخص‌لره وئریلن بیر عونوان دیر. آیریجا *شیخ*، صوفی‌لیک ده اؤزونه باغلانان اینسانلاری طریقت قانون‌لاری ایچینده تعلیم وئرن مورشید دیر.

## قایناقلار
مورشید

**مورشید** ()، تربیت‌چی و موعلیم دئمکدیر. صوفی‌لیک ده طابع اوْلونان کامیل اینسان اؤرنگی دیر. طریقته قبول ائدیلن طلبه، *[[مورید]]* آدلانیر و *مورشید* دئییلن موعلیم طرفیندن تربیت ائدیلیر. *مورشید*، قورآن و سونت اؤلچولری‌نی حیاتا کئچیره‌رک، دین اساس‌لاری، دینی حیات و توحید باره‌سینده تعلیملر وئریر.

## قایناقلار

بؤلمه:دینی ترمینولوژی
مورید

**مورید** ()، ایراده و طلب ائدن، ایسته‌ین و آرزو ائدن آنلامینا گلیر. صوفی‌لیک ده، اؤزو اۆچون الله‌ین ایراده ائتدیگیندن باشقا بیر شئی ایسته‌مین، الله‌ین ایراده‌سی قارشی‌سیندا تسلیم اوْلان، طریقته گیرن، شیخه باغلانان و اوْندان اؤلوم و حیات حقیقت‌لری‌نی تعلیم گؤرن *درویش* و *بنده* دئمکدیر.

## قایناقلار
بایگ

**بایگ** رضوی خوراسان اوستانی‌ توربت حیدریه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳٬۵۴۵ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:توربت حیدریه بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
بوشناک دیلی

**بوشناک دیلی** (بوشناکجا: bosanski / босански)، بوشناک‌لار طرفیندن ایستیفاده ائدیلن صرب-کرووات دیلی‌نین ایستانداردلاشمیش بیر نؤوعو دور. بوشناکجا، رسمی اوْلاراق بوسنی و هرزقووین ده آنادیلی قبول ائدیلن اۆچ دیلدن بیری دیر، دیگر ایکی دیل ایسه کروواتجا و صربجه دیر. آیریجا صربیستان، مونتینیقرو، قوزئی مقدونیه و کوزووودا دا آزینلیقجا بیلینن بیر دیل دیر.

## قایناقلار
ایران سوپر لیگی ۰۴-۱۴۰۳

**ایران سوپر لیگی ۰۴-۱۴۰۳** خلیج فارس سوپر لیگی-نین ۴۲-جی مووسومی و ۲۰۰۱-جی ایلده یاراندیغی گۆندن بری ایران سوپر لیگی اوْلاراق ۲۴-جو فصل اوْلاجاق.

## تیملر
### یوخاریه گلن و دوشن تیملر (گئچن مووسوم)
ایران سوپر لیگی ۰۳-۱۴۰۲ مووسوموندن اوْن دؤرد و آزادگان لیگی ۰۳-۱۴۰۲ دن ایکی یۆکسلیش ده داخیل اوْلماقلا جمعی اوْن آلتی تیم مۆباریزه آپاریر. بورایا آزادگان لیگینین ایکی اَن یاخشی تیمی داخیلدیر.

### ایستادیوملار و یئرلر

### تیم‌لرین سایی‌سی هر اوستاندا

### شخصلر و ایدمان گئییملری
نوت: فیفا-نین اویغونلوق قاعیده‌لری اساسیندا بایراقلار میلی تیمی گوستریر. اویونچولار بیدن‌چوخ غیر-فیفا وطنداشلیقینا صاحیب اولا بیلرلر
}
|- 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| 
| 
| 
|
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|}
:۱. کوینکین دالیسیندا.
:۲. کونیکین قولوندا.
:۳. شورت اوستونده.

### باش مشقچی‌لرین دییشیکلیکلری

### خاریجی اویونچولار

خاریجی اوْیونچولارین سایی ای‌اف‌سی اؤلکه‌لریندن اوْلان اوْیونچو اۆچون اوْیون یئری ده داخیل اوْلماقلا، خلیج فارس سوپر لیگی تیملری اۆچون آلتی ایله محدودلاشدیریلیب.
**قالین حرفلرله**: ملی تیمینده چیخیش ائدن فوتبالچولار.

## لیگین جدولی

## نتیجه لر

### یئرلر جدولده هر هفته
جدولده هر هفته‌نین اویونلاریندان سوْنرا تیملرین مؤوقعیتلری وئریلمیشدیر. هر هفته تیملرین یئرلری تعیین اولماق اۆچون هر هانسی تاخیره سالینمیش اویون ایلکین اوْلاراق پلانلاشدیریلدیغی هفته‌یه داخیل ائدیلمیر، لاکین فوری سوْنرا اوْینانیلان بوتون هفته علاوه ائدیلیر.

## آمارلار

### اوستون قوْل وورانلار

### پاسلار

### کلین شیت

## قایناقلار

بؤلمه:ایران سوپر لیگینین مووسوملری
امین اونات

**محمد امین اونات** (؛ د. ۱۹۱۰، ایستانبول، عثمانلی ایمپیراتورلوغو - اؤ. ۱۷ جولای ۱۹۶۱، ایستانبول، تورکیه) تورک معمار، آکادمیسین، اسکی ایستانبول تکنیک بیلیم‌یوردو رئیسی، تۆرک معمارلار اوْداسی‌نین ۱ نومره‌لی اۆیه‌سی و دموکرات حیزبی اسکی ایستانبول میلت وکیلی (۱۹۵۴–۱۹۵۷) دیر. تورکیه‌ده معمارلیق ساحه‌سینده اؤزونه مخصوص یئری اوْلان *امین اونات* دائیم ایره‌‌لیلییشلر الده ائتمیش، ایستانبول تکنیک بیلیم‌یوردو معمارلیق فاکولته‌سی‌نین تشکیلاتلانماسیندا چالیشمیش، اؤلکه و بین‌الخالق میقیاسدا مشهورلاشمیش دیر. *امین اونات*ین ان آدلیم اثری، *[[اورهان آردا]]* ایله بیرلیکده طراحی و اینشا ائتدیکلری آنیت‌کابیر دیر.

## قایناقلار
اورهان آردا

**احمد اورهان آردا** (؛ د. ۱۹ مئی ۱۹۱۱، سلانیک، عثمانلی ایمپیراتورلوغو - اؤ. ۴ جولای ۲۰۰۳، ایستانبول، تورکیه)، تورک معمار و آکادمیسین دیر. *اورهان آردا*نین ان آدلیم اثری، *[[امین اونات]]* ایله بیرلیکده طراحی و اینشا ائتدیکلری آنیت‌کابیر دیر.

## قایناقلار
آنیت مزار

**آنیت مزار**، **آنیت قبیر** و یا دیگر آدی ایله **موزوله** ()، اؤلموش شخصین خاطیره‌سی‌نی وۇرقولاماق اۆچون تیکیلن بؤیوک و مؤحتشم مقبره دیر.

ان آدلیم آنیت مزارلاردان، هالیکارناس موزوله‌سی، تاج محل، آنیت‌کابیر، لنین موزوله‌سی، روح‌الله خمینی توربه‌سی و کوموسان گونش سارایی‌نی آد آپارماق اوْلار.

## قالری

فایل:Philip Galle, after Maerten van Heemskerck, Mausolaeum (The Tomb of Mausolus at Halicarnassus), 1572, NGA 156117.jpg|هالیکارناس موزوله‌سی، بودروم، تورکیه
فایل:Taj Mahal from agra.jpg|تاج محل، آقرا، هیندیستان
فایل:Ataturk's Mausoleum (6225341313).jpg|آنیت‌کابیر، آنکارا، تورکیه
فایل:00 1897 Red Square in Moscow.jpg|لنین موزوله‌سی، موسکو، روسیه
فایل:Seyed Ruhollah Khomeini's tomb in 2023.jpeg|روح‌الله خمینی توربه‌سی، تهران، ایران
فایل:Kumsusan Memorial Palace, Pyongyang.jpg|کوموسان گونش سارایی، پیونق‌یانق، قوزئی کوره


## قایناقلار

بؤلمه:مقبره‌لر
بتون

thumb|بیر بینانین بتون تؤکمه مرحله‌سی
**بتون** ()، طبیعی داشین تیکینتی‌ده یاراتدیغی چتینلیکلری آرادان قالدیرماق اۆچون ایستیفاده اوْلونان یاپای داش متریالی دیر. *بتون* ثمره‌لی شکیلده سئچیلمیش، اساسلی قاریشدیریلیب و سؽخلاشدیریلمیش ترکیبلی هر هانسی بیر یاپیشدیریجی ماده، دوْلدوروجو، سو و بعضاً خوصوصی علاوه‌لردن عیبارت قاریشیغین برکیمه‌سی نتیجه‌سینده یارانیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
تراورتن

[thumb|[پاموک‌کاله، تورکیه]]
**تراورتن** ()، کلسیوم کربونات (CaCO3) دان عیبارت شیمیایی چؤکونتولو داشلار دیر. یئر آلتی سولاری‌نین ایچلرینده‌کی *کلسیوم کربونات*ین موعیین شراییطلر آلتیندا چؤکمه‌سی نتیجه‌سینده مئیدانا گلیرلر. بۇ چؤکونتولر زامانلا یۇموشاق خطلری اوْلان *تراورتنلر*ی تشکیل وئریر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
چیلخاسیز گلیر

ايشليلر و فردلر اوچون، **چیلخاسیز گلیر** هر جور موزد، دستمزد، قازانج، سود، ائيرات و باشقا قازانجلارين ساييدير، هر جور کسیرمه و باجدان قاباق. او، چیلخا قازانجلارا قارشی دیر، بو قازانجلارین کلوبو و باجلار و باشقا کسیرلر (مثال اولاراق، اجباری امکلیلیک قارشیلاشمالاری) دن باشقا دئییلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:منفعت
مرمر

thumb|مرمر داشی
**مرمر** ()، آهک داشی‌نین دؤنوشوموندن عمله گلن متامورفیک داشلاردان بیری دیر. مرمری تشکیل وئرن اساس مینرال کالیست دیر. بۇ داش هئیکل‌تراشلیق اۆچون گئنیش شکیلده ایستیفاده اوْلونور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:معدنلر
بؤلمه:داش
هالیکارناس موزوله‌سی

**هالیکارناس موزوله‌سی** ()، کرال ماسول آدینا آروادی و باجی‌سی اوْلان ایکینجی آرتمیس طرفیندن هالیکارناسوس دا یاپدیریلمیش، دونیانین یئددی مؤعجوزه‌سیندن بیری ساییلان، سوتون‌لاری ایله قدیم یونان معمارلیغی‌نی، پیرامید شکلینده اوْلان دامی ایله ده قدیم میصر معمارلیغی‌نی خاطیرلادان اوْلدوقجا بؤیوک بیر مزار دیر. بۇ اؤنمیندن دوْلایی اؤزوندن سوْنرا گلن، عئینی دۇرومداکی بۆتون یاپیلارا موزوله دئییلمیشدیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:کاریا
ماکدون دیلی

**ماکدون دیکی** (ماکدونجا: македонски)، گونئی ایسلاو دیللری‌نین دوْغو قروپوندان بیر دیل دیر. ماکدون‌لارین و قوزئی مقدونیه‌نین رسمی دیلی دیر.

## قایناقلار
سهم

[thumb|[بریتیش ریل|بؤیوک باتی دمیریولو شیرکتی‌نین ۱۹۲۶ ایلینه عایید بیر سهم سندی]]
**سهم** ()، شیرکت سرمایه‌سی‌نین بیر حیصه‌سی دیر. هر بیر سهم شیرکت و فابریکا دا ان کیچیک مۆلکیت واحیدی‌نی تمثیل ائدیر. *سهم صاحیبی* و یا *سهمدار*، شیرکت و یا استیحصال مؤسسیسه‌سی‌نین مۆلکیتینده، صاحیب اوْلدوغو سهم نیسبتینده اوْرتاق دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:وطنداش حوقوقو
لنین موزوله‌سی

**لنین موزوله‌سی** ()، روسیه فدراسیونونون باشکندی موسکونون مرکزینده‌کی قیرمیزی مئیدان دا یئر آلان و شوروی سوسیالیست جومهوریتلر بیرلیگی‌نین قۇروجوسو ولادیمیر لنینین مومیالانمیش جسدی‌نین اوْلدوغو و خالقا زیارتی آچیق اوْلان موزوله دیر. 

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ولادیمیر لنین
روح‌الله خمینی توربه‌سی

**روح‌الله خمینی توربه‌سی** ()، ایران ایسلام جومهوریتی‌نین باشکندی تهراندا یئرلشن، ایران ایسلام اینقیلابی‌نین رهبری آیت‌الله سید روح‌الله خمینی ایله عائیله‌سی‌نین، اسکی جومهور باشقانی اکبر هاشمی رفسنجانی و *ایران ایسلام جومهوریتی‌*نین باشقا سیاستچی‌لری‌نین ده مزارلاری‌نین اوْلدوغو آنیت مزار دیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:سید روح‌الله خمینی
توربت حیدریه

**توربت حیدریه** رضوی خوراسان اوستانی‌ توربت حیدریه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۴۰٬۰۱۹ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:توربت حیدریه بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
کوموسان گونش سارایی

**کوموسان گونش سارایی** (کوره‌جه: 금수산태양궁전) دیگر آدی ایله **کوموسان آنیت سارایی** (کوره‌جه: 금수산기념궁전)، قوزئی کوره‌نین باشکندی پیونق‌یانق دا یئرلشن، اؤلکه‌نین قۇروجوسو و ایلک رهبری کیم ایل سونقا عایید بیر آنیت مزار دیر. آیریجا بۇ سارای اؤلمدن اؤنجه کیم ایل سونقون رسمی ایقامتگاهی اوْلاراق ایستیفاده ائدیلیردی. بینا اولجه ساده‌جه *کیم ایل سونق*ون آنیت مزاری اوْلسا دا ۲۰۱۱ده کیم جونق ایلین اؤلوموندن سونرا، اوْنون آتاسی‌نین یانیندا دفن ائدیلمه‌سینه قرار وئریلدی.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
آرناووت‌کؤی

**آرناووت‌کؤی** ()، ایستانبولون آوروپا یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. چاتالجا یاریم‌آداسی‌نین دوْغو قیسمتینده یئر آلان آرناووت‌کؤی، قوزئی‌دن قارا دنیز، دوْغودان ایوب سولطان، گۆنئی دوْغودان باشاک‌شهر، گۆنئی‌دن اسن‌یورد، گۆنئی باتی‌دان بؤیوک چکمجه و باتی‌دان چاتالجا ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
آوچی‌لار

**آوچی‌لار** ()، ایستانبولون آوروپا یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. چاتالجا یاریم‌آداسی‌نین گۆنئی دوْغو قیسمتینده یئر آلان آوچی‌لار، گۆنئی‌دن مرمره دنیزی، قوزئی‌دن باشاک‌شهر، دوْغودان کیچیک چکمجه، گۆنئی باتی‌دان بی‌لیک‌دوزو و باتی‌دان اسن‌یورد ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
بشیکتاش

**بشیکتاش** ()، ایستانبولون آوروپا یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. چاتالجا یاریم‌آداسی‌نین دوْغو قیسمتینده یئر آلان بشیکتاش، دوْغودان ایستانبول بوغازی، قوزئی‌دن ساری‌یئر، باتی‌دان شیشلی و کاغیذخانه و گۆنئی باتی‌دان بی‌اوغلو ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
بؤیوک چکمجه

**بؤیوک چکمجه** ()، ایستانبولون آوروپا یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. چاتالجا یاریم‌آداسی‌نین دوْغو قیسمتینده یئر آلان بؤیوک چکمجه، گۆنئی‌دن مرمره دنیزی، دوْغودان بی‌لیک‌دوزو و اسن‌یورد، باتی‌دان سیلیوری و قوزئی‌دن آرناووت‌کؤی و چاتالجا ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
باشاک‌شهر

**باشاک‌شهر** ()، ایستانبولون آوروپا یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. چاتالجا یاریم‌آداسی‌نین دوْغو قیسمتینده یئر آلان باشاک‌شهر، قوزئی‌دن آرناووت‌کؤی، قوزئی دوْغودان ایوب سولطان و سولطان غازی، دوْغودان اسن‌لر، گۆنئی‌دن باغچی‌لار، کیچیک چکمجه و آوچی‌لار و باتی‌دان اسن‌یورد ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
ایوب سولطان

**ایوب سولطان** () یا دا اسکی آدی ایله **ایوب** ()، ایستانبولون آوروپا یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. چاتالجا یاریم‌آداسی‌نین دوْغو قیسمتینده یئر آلان ایوب سولطان، قوزئی‌دن قارا دنیز، دوْغودان ساری‌یئر و شیشلی، گۆنئی دوْغودان کاغیذخانه و بی‌اوغلو، گۆنئی‌دن فاتیح و زئیتون‌بورنو، گۆنئی باتی‌دان بایرام‌پاشا، غازی عثمان‌پاشا، سولطان غازی و باشاک‌شهر و باتی‌دان آرناووت‌کؤی ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
فاتیح

**فاتیح** ()، کی *تاریخی یاریم آدا* یا دا *سورایچی* اوْلاراق دا بیلینیر، ایستانبولون آوروپا یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. چاتالجا یاریم‌آداسی‌نین گۆنئی دوْغو قیسمتینده یئر آلان فاتیح، قوزئی‌دن خلیج، دوْغودان ایستانبول بوغازی، گۆنئی‌دن مرمره دنیزی و باتی‌دان ایوب سولطان و زئیتون‌بورنو ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
چاتالجا

**چاتالجا** ()، ایستانبولون آوروپا یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. چاتالجا یاریم‌آداسی‌نین باتی قیسمتینده یئر آلان چاتالجا، قوزئی‌دن قارا دنیز، دوْغودان آرناووت‌کؤی، گۆنئی‌دن بؤیوک چکمجه، باتی‌دان سیلیوری و تکیرداغ اوستانی‌نین سارای، قاپاقلی و چرکزکؤی ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
چاپیشلو

**چاپیشلو** رضوی خوراسان اوستانی‌ درگز بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲٬۳۷۴ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:درگز بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
سیلیوری

**سیلیوری** ()، ایستانبولون آوروپا یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. چاتالجا یاریم‌آداسی‌نین باتی قیسمتینده یئر آلان سیلیوری، گۆنئی‌دن مرمره دنیزی،گۆنئی دوْغودان بؤیوک چکمجه، دوْغو و قوزئی‌دن  چاتالجا، قوزئی باتی‌دان تکیرداغ اوستانی‌نین چرکزکؤی، باتی‌دان چورلو و گۆنئی باتی‌دان مارمارا ارگلیسی ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
سولطان غازی

**سولطان غازی** ()، ایستانبولون آوروپا یاخاسیندا یئرلشن بیر ایلچه‌سی دیر. چاتالجا یاریم‌آداسی‌نین دوْغو قیسمتینده یئر آلان سولطان غازی، قوزئی و دوْغودان ایوب سولطان، گۆنئی دوْغودان غازی عثمان‌پاشا، گۆنئی باتی‌دان اسن‌لر و باتی‌دان باشاک‌شهر ایلچه‌لری ایله قوْنشودور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
امین‌اؤنو

**امین‌اؤنو** ()، ایستانبولون بیر سمتی دیر. سمت، ایستانبولون تاریخی یاریم آدا اوْلاراق بیلینن قیسمتینده، خلیجین دوْغوسوندا یئر آلیر. ۷ مارس ۲۰۰۸ تاریخینه قدر ایلچه اوْلان *امین‌اؤنو* بۇ تاریخده لغو ائدیله‌رک فاتیح ایلچه‌سینه باغلانمیشدیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
لندن ایقتیصاد اوخولو

**لندن ایقتیصاد و سیاسی بیلیملر اوخولو** ( اینگیلیسجه: London School of Economics and Political Science (LSE)) لندن ده یئرلشن بیر بیلیم یوردو دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:لندن
بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
کیم ایل سونق

**کیم ایل سونق** (کوره‌جه: 김일성) اصیل آدی ایله **کیم سونق جو** (کوره‌جه: 김성주؛ د. ۱۵ آوریل ۱۹۱۲، هیجو، ژاپون کوره‌سی - اؤ. ۸ جولای ۱۹۹۴، هیانقسان، قوزئی کوره)، کوره‌لی بیر سیاستچی و کوره دموکراتیک خالق جومهوریتی‌نین قۇروجو و ایلک عالی لیدری دیر. *کیم ایل سونق*ون اؤلوموندن سوْنرا اوْغلو *[[کیم جونق ایل]]* لیدرلیک مقامینا منصوب اوْلدو.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:۱۹۱۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۹۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:شورویده‌کی کوره لی غوربتچیلر
بؤلمه:کوره‌لی اینقیلابچیلار
پرویز مؤیدعهد

**پرویز مؤیدعهد** (د. ۲۰ فوریه ۱۹۳۰، تهران، پهلوی حؤکومتی - اؤ. ۲۸ ژانویه ۲۰۱۶، تهران، ایران ایسلام جومهوریتی)، ایرانلی معمار و آکادمیسین دیر. 

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
خلیج (ایستانبول)

**خلیج** () یا دا **آلتین بوینوز** ()، ایستانبولون *[[آوروپا یاخاسی]]*ندا چاتالجا یاریم‌آداسی‌نین گۆنئی دوْغو اۇجوندا، بوغازایچی گیریشینده، ایستانبول (تاریخی یاریم‌آدا) و بی‌اوغلو یایلالاری‌نی بیربیریندن آیؽران بیر کؤرفز دیر.

thumb|۱۸۴۵-جی ایله عایید خلیجی تصویر ائدن بیر رسیم.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
بؤلمه:تورکیه جوغرافیاسی
بؤلمه:جوغرافیا قارالامالاری
چاتالجا یاریم‌آداسی

**چاتالجا یاریم‌آداسی** () یا دا **پاشاائلی یاریم‌آداسی** ()، تورکیه‌نین آوروپا قاره‌سیندکی توْپراقلاری‌نین (دوغو تراکیا) ان دوْغو نوقطه‌سی، مرمره بؤلگه‌سی‌نین قوزئینده و ایستانبولون آوروپا یاخاسی‌نی شامیل اوْلان بیر یاریم‌آدا دیر. یاریم‌آدا، قوزئی‌دن قارا دنیز، گۆنئی‌دن مرمره دنیزی و دوْغودان ایستانبول بوغازی ایله چئوریلمیشدیر.
## قایناقلار

بؤلمه:مرمره بؤلگه‌سی
بؤلمه:تورکیه یاریم‌آدالاری
بؤلمه:تورکیه جوغرافیاسی
یالووا اوستانی

**یالووا اوستانی** ()، تورکیه جومهوریتی‌نین مرمره بؤلگه‌سینده یئر آلان بیر اوستانی دیر. مرمره دنیزی ساحیلینده‌کی اوستان، ایستانبولا باغلی بیر ایلچه ایکن ۶ ژوئن ۱۹۹۵ تاریخینده اوستان اوْلموشدور.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:تورکیه اوستانلاری
سمت (اینضیباتی واحید)

**سمت**، بیر شهر ایچری‌سینده یئرلشن مۆشخص بیر اراضی دیر. رسمی اینضیباطی سرحدلردن باغیمسیز اوْلاراق وار اوْلماسی ایله محله آنلاییشیندان فرقلی اوْلان سمت آنلاییشی، فرقلی شکیللرده موعیینلشدیریله‌بیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشاییش یئرلرینین نووع‌لاری
بؤلمه:تۆرلرینه گؤره اؤلکه‌لرین آلت بؤلوم‌لری
داورزن

**داورزن** رضوی خوراسان اوستانی‌ داورزن بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲٬۷۴۴ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:داورزن بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
مصطفی جاندار اوغلو

**مصطفی جاندار اوغلو** (؛ د. ۱۹۸۴، آرناووت‌کؤی، تورکیه)، تورک سیاستچی و معمار دیر. ۲۰۲۴-جو ایلدن آرناووت‌کؤی بلدیه باشقانی دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
مهرماه سولطان

**مهرماه سولطان** (د. ۱۵۲۲، ایستانبول، عثمانلی ایمپیراتورلوغو - اؤ. ۲۵ ژانویه ۱۵۷۸، ایستانبول، عثمانلی ایمپیراتورلوغو)، عثمانلی سولطانی قانونی سولطان سلیمان و حیات یوْلداشی خرم سولطانین قیزی دیر. *مهرماه سولطان*، عثمانلی تاریخی‌نین قادینلار سلطنتی دؤورونده ان گۆجلو و ان تأثیرلی قادینلاریندان اوْلوب حتی ان گۆجلو *خانیم سولطانی* دیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:۱۵۲۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۵۷۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:سلیمان قانونی
مهرماه سولطان مسجیدی

**مهرماه سولطان مسجیدی** ()، ایستانبولون فاتیح ایلچه‌سی‌نین کاراگومروک محله‌سی ادیرنه قاپی سمتینده سورلارین همن یانیندا یئرلشن بیر مسجید دیر. مسجید، قانونی سولطان سلیمانین قیزی مهرماه سولطان طرفیندن معمار سینانا یاپدیریلمیش دیر.
## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:تورکیه
بؤلمه:مسجیدلر
سارماشیق آیا دیمیتری روم اورتودوکس کیلیساسی

**سارماشیق آیا دیمیتری روم اورتودوکس کیلیساسی** ()، تورکیه ده ایستانبول شهری‌نین فاتیح ایلچه‌سیندکی ادیرنه قاپی سمتینده یئرلشن بیر روم اورتودوکس کیلیساسی دیر. کیلیسا، **ادیرنه قاپی آیوس دیمیتریوس کیلیساسی** اوْلاراق دا بیلینیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:ایستانبول
بؤلمه:کیلیسالار
بؤلمه:تاریخی تیکینتیلر
بؤیوک تهران مصلاسی

**بؤیوک تهران مصلاسی** () و یا دیگر آدی ایله **ایمام خمینی مصلاسی** ()، ایران ایسلام جومهوریتی‌نین باشکندی تهران دا یئرلشن بیر مسجید دیر. هفته‌لیک جومعه نامازی‌نین یانی سؽرا کیتاب سرگی‌لری و دینی تؤرنلر کیمی مدنی، سیاسی، تحصیلی و عیبادت فعالیتلرینه ائو صاحیبلیگی یاپماق اۆچون ایستیفاده اوْلونور. ۱۹۹۰-جی ایلده تیکینتی‌سی باشلایان مسجید، ایران-ایسلام معمارلیق اوصولونا مالیک اوْلاراق مشهد شهریندکی ایمام رضا توربه‌سی‌ندن سوْنرا دۆنیانین ایکینجی ان بؤیوک مسجیدی اوْلاجاق دیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:مسجیدلر
سارای‌بورنو

**سارای‌بورنو** ()، ایستانبولون بیر 
سمتی دیر. ایستانبولون تاریخی یاریم آدا اوْلاراق بیلینن قیسمتینده یئرلشن سمت، خلیج ایله مرمره دنیزی ساحیلی‌نی بیر-بیریندن آیؽران بۇرون دور.

## آیریجا باخ
* امین‌اؤنو
* توپ‌قاپی سارایی

## قایناقلار

## باغلانتیلار
جی‌بی‌یو-۲۸

**جی‌بی‌یو-۲۸** بیر نوع پاتلام یادا سنگر سیندیران بمب دیر.آمریکا بیرلشمیش ایالتلری بو پالتلامی کؤرفز ساواشیندا عراقین یئر آلتی سنگرلرین داغیتماق اوچون قوشدو
بو پتلام 50 متر یئر آلتیندا اولان سنگرلری داغیلدا بیلر

2024 ینجی ایلین سپتامبر آینین 27 سینده بو بمب ایله سئید حسن نصرالله لبنانین حیزب‌الله لیدری ترور اولدو. بو سالدیردا 82 تون پاتلام دور تیکینتنی داغیتماق اوچون سالیندی. بو سالدیردا یئتدی اف 15 ساواش اوچاقی 82 تن پاتلامی سالدیلار 
## قایناق
بؤلمه:سیلاحلار
پال مئسکال

**پول کولم مایکل مسکال** (اینگیلیسجه: Paul Colm Michael Mescal) ایرلندی اوْیونچو. ۲ فوریه ۱۹۹۶ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. آکادمی لیر-ده اویون اویونماسی اؤیرندی و سونرا دا دوبلین تئاترلاریندا اویونلار اوینادی.

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده ایرلندی کیشی اویونچولار
دولت‌آباد (زاوه)

**دولت‌آباد** رضوی خوراسان اوستانی‌ زاوه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹٬۳۲۹ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:زاوه بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
سولطان‌آباد (خوشاب)

**سولطان‌آباد** رضوی خوراسان اوستانی‌ خوشاب بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵٬۹۳۲ نفر جمعیتی واردیر. بو شهرین اهالیسی خوراسان تورکجه‌سی دیلینده دانیشیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:خوشاب بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
داغ آسلانی

**داغ آسلانی** یادا **داغ آرسلانی** (اینگیلیس دیلی:  cougar (Puma concolor) ) پوما و پانتر ده دئییلیر. بیر پیشیک کیمی‌لر نؤوعو حئیواندیر. بو حیوان یئنگی دونیادا یعنی آمریکا قاره‌سینده هابئله قوزئی، مرکزی و گونئی آمریکادا یاشاییر.

## قایناق


بؤلمه:حئیوانلار
مهرداد

**مهرداد** یادا **میتراداتیس** اوغلان آدی اولاراق اسکی تاریخدن بیر آد دیر. بو آد پارتیلر امپراطورلوغندا چوخلو شاهلارین آدی اولاراق و ایندی ایران و آذربایجاندا اوغلانلار اوچون قؤیولار.
### کؤک
بو آد پارتیلر دونومونده بیر مذهب یا معبد باشچی سینا دئیلیب و مهر یا میترا دؤنوشونده معبد باشچیسی مهر آدا یا میتراداتیس سسلئنیب.
### میترا یا مهر
میترا یا مهر اسکی پارتیلر دونوشونده اود یا اودار، گونش و آتش تانریچاسی ایدی.اسکی سومر دونونشونده (اود) تانیشلیق ، محبت ، آتش و گونش تانریچاسی اولاراق و بوتون التصاقی دیللرده "اودار" چاغیریلیب و یازیلیب. اودار همان مهر آرامی دیلده و میترا یونانجا دیلده و میثره سریانی دیلده یازیلیب و "اودارآدا (مهرداد) "بو دونوشده مسلک و معبد باشچیسی و بیر روحانی مقام سایا گلیب و "اودارآدا" همان "اود" یا گونش معبدی و آتش خانا معناسیندا اولاراق.   
## قایناق
مهرداد فارسیجا ویکی‌ده
بؤلمه:آدلار
بؤلمه:فارسجا آدلار
مژگان صیامی

**مژگان** خانیم **صیامی** (فا: مژگان صیامی) تانینمیش آذربایجانلی یازیچی، شاعیر، مترجم و ژورنالیست. سارای درگیسی‌نین قوروجوسو.

### حیاتی
گؤرکملی آذربایجان ژورنالیستی، شاعری، مترجمی و «سارای» درگیسی‌نین صاحیبی و باش یازاری، اردبیل ادبی محیطی‌نین تانینمیش مدنی سیماسی و ائتنیک حاقلاری اکتیویستی مژگان خانیم صیامی، اردبیل شهرینده دونیایا گؤز آچدی. آتاسی ارتش حکیمی ایدی؛ ایلک تحصیلاتی و اورتا مکتبینی «جهان تربیت» مکتبینده بیتیریب، اؤزو دئمیشکن «ائله او زاماندان اؤزونده بیر سیرا عجیب و بلکه غیر عادی دویغولار - دوشونجه‌لرله یاشاییردی» عادی حیات ایله سویو بیر آرخا گئتمه‌ییردی. انسانی علم‌لر رشته‌سینه علاقه‌سی اولاراق، دیپلم آلان چاغی، ائله همن ایل کنکوردا ایکی تحصیلی رشته‌دن قبول اولور (ادبیات و روانشناسی).
اردبیل بیلیم‌یوردوندا عالی تحصیلاتینی باشلاییب، ادبیات اوخویوب لیسانس آلیر. یوکسک لیسانسینی پیام نور بیلیم یوردوندا اوخوماق ایسترکن، حیات یولداشی اونون اجتماعی - مدنی ایشلرینه مانع یاراتدیغی  اوچون آیریلماق مجبوریتینده قالیر. خانیم صیامی ائله او ایللرده مختلف دبیرستانلاردا ادبیات - تاریخ ادبیات - دستور و نگارش اؤیرتمنی اولوب. مژگان خانیمین  ده‌یرلی یازیلاری  (داستان - شعر - طنز - مقاله و...) او زامانین اؤنملی نشریه‌لرینده چاپ اولوردو او جمله‌دن: (آزما - آدینه - گل آقا - شهروند - ایران دخت و...) 

خانیم صیامی اون‌سکگیز ایل اؤنجه (سارای) درگی‌سی‌نین امتیازینی آلیر. گئجه - گوندوز دایانماندان دورمادان شرفلی، ائل سئور، وطن سئور، آزاد، باش اوجا، یاشایان بیر ژورنالیست کیمی چالیشماغا باشلاییر. 

«مژگان خانیم صیامی» مین دؤرد یوز اوچونجو ایلین فروردین آیی‌نین ۱۸نجی گونو گؤزلنیلمه‌دن یاشادیغی اردبیل شهرینده حیاتلا ابدیلیک وداعلاشدی.

### ادبی و توپلومسال شخصیتی
مژگان خانیم صیامی آذربایجان ادبیاتیندا دؤیوشکن شاعر، تعهدلی ژورنالیست و انسان آزادلیغینی، ملی کیملیگی و گئندر برابرلیگی پرنسیپلرینی مودافعه ائدن قلم صاحیبلریندن ایدی. هله اللی یاشی تماملانمامیش تاسفلی اؤلومو ایله ادبی اجتماعی جمعیتیمیزی آغیر بیر شوکا سالان اونودولماز قلمداشیمیزین یارادیجیلیق عؤمرونون چوخ دا اوزون اولماماسینا رغما، اونون ژورنالیسم و ادبیات ارثی چوخ زنگین و ده‌یرلی‌دیر. نشرینین اجباری دایانیلماسینا کیمی آردیجیل اولاراق ایکی دیلده ۴۵ نومره‌سی ایشیق اوزو گؤره‌ن «سارای» آیلیق درگیسی آذربایجان ژورنالیسم تاریخینده اؤزونه مخصوص یئر قازانان ژورنالیسم نمونه‌لری سیراسیندادیر.

### بازداشت و زندان
خانیم صیامی، ایکی دؤنه چالیشمالارینا گؤره توتوقلانیب زیندان ائدیلمیشدیر.

### اثرلریندن

* «چشم‌ها متهم ردیف اول‌اند» (۱۳۹۸)
* «سون سکانس» آدلی اون‌بئش تورکجه حئکایه توپلوسو (۱۳۹۵)
* «اردبیل‌نامه»  بئش جیلدلیک (۱۳۹۵) 
* ساوالانین گؤز یاشی (ابراهیم دارابی‌نین «اشک سبلان» آدلی تاریخی رومانی‌نین تورکجه ترجمه‌سی، ۱۳۹۵)
* «یاشیل مئشه‌نین اولولری» آذربایجانلی یازیچی محمدرضا بایرامی جنابلاری‌نین مردگان باغ سبز آدلی فارسجا رمانی‌نین تورکجه‌یه چئویریسی (۱۳۹۷)
* مجموعه شعرهای فارسی
* مقاله‌لر توپلوسو
* سارای درگیسی (۴۵ سایی)
* دؤورو مطبوعات و اینترنت صحیفه‌لرینده چاپ اولموش شعرلری
* هاشیم ترلانین«اوشاقلار» عنوانلی شعر مجموعه‌سی‌نین رئداکته و نشر حاضیرلاماسی (۱۳۸۷)، 
* «قربانیان بند نسوان» اؤزو زینداندا اولارکن شاهید اولدوغو قادین محبوسلارین احوالاتینی عکس ائتدیرن کیتاب
* «مردان روسپینام» 
* «یاشامادیم قوسدوم» شعر مجموعه‌سی، 
* فارسجا شعرلری، 
* پوبلیسیستیک مقاله‌لری
* بیر چوخ دیگر اثرلری.

## قایناق

* بولاق درنه‌یی، بولاق وئبلاقی .

بؤلمه:آذربایجانلی ژورنالیستلر
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
روزبه صمدی نیری

**نیر اوغلو** تخلص ائدن **روزبه صمدی نیری**: چاغداش آذربایجانلی یازیچی و شاعیر. 

## یاشاییش
روزبه صمدی نیراوغلو گونش ایلی 1346دا ساوالان اتگینده یئرلشن نیر شهرینده بیر اکینچی عائیله سینده دونیایه گؤز آچیر.

لیسانس مدرکین اردبیلین پیام نور دانشگاهیندان آلیر. 13720ده نیرین بلدییه اداره سینده استخدام اولور، ایکی اوغلو و بیر قیزی واردیر.

ایندییه قدر 14 جلد کیتاب تورکجه و فارسجا دیللرینده یایمیشدیر.

## یارادیجیلیق
نیراوغلو 1370 گونش ایلیندن ادبیات عالمینه قدم قویور و چوخلو تورکجه شعرلر بازیر و اوندان علاوه تاریخ و فولکولور ساحه سینده ده قلم چالیر . نیراوغلونون چوخلو اثرلری آنادیلینده یعنی تورکجه اولوبدور. 

نیراوغلو چوخلو فستیوالاردا شرکت ائدیب و اؤدوللر الده ائتمیشدیر.

بعضی فستیوالارین داوری اولوبدور. و بیر نئچه ادبی انجمنی نین تمل داشین قویوبدور و ایندی ده ادبی کارشناس کیمی مختلف انجمنلره دعوت اولونور.

## اثرلری
1- سانما کی من اؤله جیم

2- یالقیز آغاج

3- نگاهی تازه به عروض در اشعار ترکی

4- گؤزل نیریم

5- آیین هؤروکلری

6- تاریخ و گردشگری شهرستان نیر

7 . شنگولوم منگولوم

8. مهربان یولداش

9. عروض در اشعار ترکی 

10. حیجازلی گونش 

11. صدآفرین حماسه سی

12. بازیهای محلی بچه های ساوالان

13. بات بات

14.بیر کاسا سو

### یاییلاجاق اثرلر

## قایناق

* شاعر نامی نیر، روزبه صمدی

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
زهره وفایی

**زهره وفایی** (فا:زهره وفایی) آذربایجانین تانینمیش ژورنالیستی، فولکلور تدقیقاتچیسی و ناشری.

## یاشاییش
۱۳۳۲-جی ایل تبریز شهرینده دونیایا گؤز آچان زهره وفایی ۷۱ یاشیندایکن همن شهرده ده ابدیلیک حیاتدان آیریلمیشدیر.

گئنیش یارادیجیلیق ساحه‌سی اولان زهره خانیم وفایی آذربایجان شفاهی خلق ادبیاتی تدقیقینده، تبلیغینده و نشرینده اوزون ایللر یورولمادان چالیشان آذربایجان مدنی فعاللارینین گؤرکملی سیمالاریندان ساییلیردی. اونون یارادیجیلیق ساحه‌سی اوشاق ادبیاتی، فولکلور، ساتیرا و ژورنالیسم فعالیتلرینی احاطه ائدیر و بونلارلا یاناشی «زینب پاشا» انتشاراتی‌نین صاحیبی کیمی ده بیر چوخ آذربایجان تورکجه‌سینده و فارس دیلینده اثرلر یایمیشدیر.

زهره خانیم وفایی‌نین ژورنالیسم فعالیتی داها آرتیق اوچ ایل اداره ائتدیگی «جوالدوز» ساتیریک ژورنالی‌نین نشری ایله معنالانیر. بو ژورنالین آذربایجان ساتیریک ادبیاتی‌نین انکشافیندا دانیلماز رولو اولموشدور.

### وفاتی
«زهره وفایی» شهریور آیی‌نین سون گونو یاشادیغی تبریز شهرینده حیاتا گؤز یومموشدور.  عؤمرونون سون گونلرینه کیمی یاراتماقدان چکینمه‌ین و ده‌یرلی اثرلر موللیفی کیمی آذربایجان ادبی جمعیتینده اؤزونه مخصوص مؤوقع قازانان زهره خانیم وفایی‌نین جنازه‌سی مهر آیی‌نین ایکینجی گونو ساعت ۱۱ده تبریزین وادی رحمت مزارلیغی‌نین صنعتکارلار بؤلومونده مشایعت اولوب تورپاغا تاپشیریلدی و همن گونون آخشام اوستوسو ساعت ۴دن ۶یا قده‌ر ششگلان محله‌سینده‌کی میرمحمود مسجدینده خاطیره تدبیری کئچیریلدی.

## اثرلریندن

* «فولکلور گنجینه‌سی» (۳ جیلدده)
* «گئییم‌لر»
* «سئنامالار»
* «یوردومون شکیللری»
* «قاب‌لار»
* «حیدر عم‌اوغلو»
* «سایالار»
* «اؤلچولر»
* «اوشاق مکتبی» (۲ جیلدده)
* «سومرلرین موسیقیسی»
* «اوروج»
* «آختار – تاپ»
* «قارین قولو جوجه»
* «شاهسونلر»
* «ائل بایاتی لاری»
* «تاپماجالار – بیله‌جه‌لر»
* «ضرب‌المثل‌لر»
* «۹۹ حکایه»
* «آنا»
* «باهار»
* «ال –اله»
* «قاچ! توت»
* «ائل ماهنی‌لاری»
* «اوشاق نغمه‌لری»
* «آلقیش‌لار و قارقیش‌لار»
* «اویونلار»
* «قارا قویونلولار-آغ قویونلولار»
* «نام‌آوران آذربایجان» (۵ جیلدده)

## قایناق

* 

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:فولکلور
آذربایجان دیللی تلویزیون کاناللارینین لیستی

**آذربایجان دیللی تلویزیون کاناللارینین لیستی** آذربایجان تورکجه‌سی ایله یاییلان تلویزیون کاناللارینی سیرالاییر.

## گونئی آذربایجان (ایران)

*سهند كانالی، تبریز

*غربی آذربایجان كانالی، اورمیه

*ساوالان كانالی، اردبیل

*اشراق كانالی، زنجان

*سحر كانالی، تهران

*گوناز تی‌وی، شیکاقو، آمریکا

*آذنیوز تی‌وی، سوئد

*آذ استار تی‌وی، تورونتو، کانادا

*جم آذ، ایستانبول، تورکیه

## آذربایجان جومهوریتی

## عراق

## گورجوستان

## قایناقلار



بؤلمه:تورکجه کاناللار
گونش امیری

**گونش امیری** ایران آذربایجانیندان اوْلان قادین موغنّی‌سی و اوخوجوسودور. موختلیف موسیقی اوسلوبلارینی اوخویان گونش امیری آشیق هاوالارینا موسلطدیر و موغام و پاپ ریتملرينی ايفا ائدیر.  آذربایجان فولکلور ماهنیلاری و آشیق هاوالاری اوزره چالیشیق گؤسترن ساری تئل قروپونون عوضودور.

گونش امیرینین بعضی ایفالاری:
* منی بیر نفر وار ائدیب
*ائولرینین اؤنو یونجا

## قایناقلار

بؤلمه:اوخوجولار
بابک شکارچی

**بابک شکارچی** ایران آذربایجانیندان اوْلان موغنّی و اوخوجودور. پاپ موسیقی اوسلوبونو ايفا ائدیر.

بابک شکارچینین بعضی ایفالاری:
* وطنیم سن
*آتالار آنالار
*یاغیش
*دان اولدوزوم
*سارایدا
*خوشوما گلرسن
*گل گل
*گئجه لر
*آذربایجان
*تاملی

## قایناقلار

بؤلمه:اوخوجولار
آذنیوز تی‌وی

**آذنیوز تی‌وی** یا دا **آ ان ت** (لاتین: *AzNews TV * یا AN.T) آذربایجان تورکجه‌سینده یایین ائدن بیر تلویزیون کانالی‌دیر کی ۲۰۱۹-جو میلادی ایلینده گونئی آذربایجانلی صالح کامرانی اَلی ایله قورولدو. سوئد اؤلکه‌سینده یئرلشن بو کانال ۲۴-ساعاتلیق تورکجه وئریلیشلر یاییر. 

## بیر ده باخ

آذربایجان دیللی تلویزیون کاناللارینین لیستی

## قایناقلار
 

بؤلمه:تورکجه کاناللار
شهرزو

**شهرزو** رضوی خوراسان اوستانی‌ کلات بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳٬۷۴۵ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:کلات بؤلگه‌سی
بؤلمه:رضوی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
آذربایجان جومهور باشقانی

**آذربایجان جومهوریتی جومهور باشقانی**، آذربایجان جومهوریتی‌‌نین دؤولت باشقانی و آذربایجان جومهوریتی سیلاحلی گوجلری‌‌نین عالی باش کوماندانی دیر. ۲۰۰۳-جو ایلدن ایلهام علیئو آذربایجانین ۴-جو جومهور باشقانی اوْلاراق وظیفه‌ده دیر.

## جومهور باشقانلاری

## نوْتلار

## قایناقلار
آذ استار تی‌وی

**آذ استار تی‌وی** (لاتین: *AzStarTV*) آذربایجان تورکجه‌سینده موسیقی و ماهنی وئریلیشلری  یایان بیر تلویزیون کانالی دیر و ۲۰۱۶-جی میلادی ایلینده گونئی آذربایجاندان اولان «آذ مدیا قروپ» (حیدر بابا مدیا قروپ) اَلی ایله قورولوبدور. کانادانین تورونتو شهرینده یئرلشن بو کانال ۲۴-ساعاتلیق تورکجه وئریلیشلر یاییر. 

## بیر ده باخ

آذربایجان دیللی تلویزیون کاناللارینین لیستی

## قایناقلار
 

بؤلمه:تورکجه کاناللار
رضا شهریار

**رضا شهریار** خوراسان تورکلریندن اوْلان موغنّی و اوخوجودور. خوراسان تورکجه‌سینده اوخویان بو موسیقی‌چی پاپ موسیقی اوسلوبوندا ايفا ائدیر.

رضا شهریارین بعضی ایفالاری:

*رقیب 
*آلاداغ
* حیرانگم (حئیرانینم)
*وطن 
*عمو قیزه (عمی قیزی)
*گئزلره میخانه ده (گؤزلری مئیخانه دیر)

## قایناقلار

بؤلمه:اوخوجولار
یوخاری سورب دیلی

**یوخاری سورب دیلی** (اینگیلیسی‌جه: Upper Sorbian language، عرب‌جه: لغة صوربية سفلى، فارسجا: زبان سوربی پایینی) ۶۹۰۰ نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.  آلمان اؤلکه‌سینده دانیشیلیر.

بؤلمه:دیللر
انور اردبیلی

**قدیر جلیل زادگان،** انور تخلوصیله تانینان بیر ایراندا یاشیان اردبیلی شاعیریدی.

 

## قایناقلار

بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه:ایران تورک شاعیرلری
بؤلمه:اردبیللی شاعیرلر
بؤلمه:اردبیللی‌لر
گلینجیک

**گلینجیک** یا **قولچاق** (قولجاق) اینسانی تصویر ائدن اویونجاق نؤوعودور. پارچا، تاختا و نایلون کیمی ماتریاللاردان قاییریلان گلینجیکلر اؤزللیکله قیز اوشاقلارینین اویونجاغی ساییلیر.

## بیر ده باخ

اویونجاق

## قایناقلار
 

بؤلمه:اویونجاق
جیوه

**جیوه** "Hg" سیمگه‌سی و اتم ساییسی 80 اوْلان شیمیایی المنت‌دیر. "Hg" سیمگه‌سی، لاتیٚن‌داکی hydrargyrum (سۇلۇ/سیوی گۆمۆش) سؤزۆندن گلیر. اوْتاق سیٚجاقلیٚغیٚندا سیوی (مایع) اوْلان جیوه اۆچۆن اینگیلیس دیلین‌ده ایکی سؤز قۇللانیٚلیٚر: "mercury" و "quicksilver" (آخیجی گۆمۆش).

## قایناقلار

بؤلمه:شیمی