open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آلبین اوسچان

**آلبین اوسچان** ()، (دوغوم: ۱۴ آقوست ۱۹۹۰) بیر اوتریشلی بیلیارد اویونچوسودور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* Albin Ouschan at AZBilliards.com

بؤلمه:۱۹۹۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:اوتریشلی ایدمانچیلار
ماریانا واسیلیوا

**ماریانا واسیلیوا** ()، (دوغوم: ۶ جولای ۱۹۷۴) بیر بولغاریستانلی قاباقکی ژیمناستیکچی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* Azerbaijan Rhythmic Gymnastics Coach Profile

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۷۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:بولغاریستانلی ایدمانچیلار
زنبور (درگی)

**زنبور** ()، آذربایجاندا 1909-1910-جو و 1918-1919-جو ايللرده  نشر اولونان هفته‌ليک ادبي، ايجتيماعي، ايللوستراسييالي ساتيريک ژورنال ایدی.

## '''حاقّیندا'''
""زنبور"(Zənbur) تورکجه موصوّير هفته‌ليک مضحکه مجموعه‌سي ايدي. ژورنال "موللا نصرالدين" ژورنالي‌نين ساتيرا عنعنه‌لريندن بهره‌له‌نيردي. ژورنالين ايلک نؤمره‌سي 1909-جو ايل مارتين 13-ده جومعه گونو ايشيق اوزو گؤروب. ژورنالدا آذربايجان تئاترينا، صحنه صنعتي اوستالارينا، او جومله‌دن او.حاجي‌بيگووا قارشي حاقلي-حاقسيز هوجوملار ائديليردي. او.حاجي‌بيگوو "زنبور" ژورنالي حاقيندا رأي يازميشدي: يازيق قلم، يازيق اوخوجولار، يازيق ادبيیّات کي، تربيیه‌سيزلر الينه دوشوبدور! نيفرت، نيفرت اولسون موقدّس قلمي غرضي-شزسي آلتي ائدنلر، نيفرت! او، هم ده مطبوعاتدا "زنبورچو"لارا آچيق مکتوبلا چيخيش ائتميشدير. 

"زنبور"-ون صاحيبي و ناشيري حکيم، يازيچي، ايجتيماعي خاديم ميرزه عبدولخاليق آخوندوو، بيرينجي ايلده 21-جي نؤمريه‌ده‌ک مسئول موديري ايسه ريضا بَي سولئيمخانوو اولموشدور. ژورنالا ايلين ياريسيندا 22-جي نؤمره‌دن سونرا ع.عظيم‌زاده موديرليک ائتميشدير. او، همچنين ژورنالين اساس رسّامي ايدي. بيرينجي ايل "زنبور" 42 نؤمره نشر ائديلميشدير. ايکينجي ايلده بيرينجي نؤمره‌دن اعتيبارن "زنبور"-ون موديري کنياز مورتوزا پالاواندوو، ناشيري ايسه حکيم عبدولخاليق آخوندوو اولموشدور. اييول آيي‌نين 25-دن 1910-جو ايلدن، "زنبور"دا (22 - جي نؤمره‌دن) علي‌عابباس موذنيب باش موحريرليگي قبول ائتميشدير. 1910-جو ايل اوکتيابرين 15-نه کيمي 28 نؤمره‌سي چيخميشدير. آذربايجان خالق جومهوريتي دؤورونده حؤکومتين اورقاني اولوب و 24 نؤمره‌سي نشر ائديلميشدير. 1918-جي ايلين آپرئل-نويابر آيلاريندا چاپ اولونان "زنبور"-ون تأسيسچيسي "تورک نشريات جمعيیتي" ايدي.

## '''امکداشلار'''
ژورنالدا ميرزه علي اکبرصابير، علي نظمي،عابباس صحّت، علی‌عابباس موذنيب، صمد منصور، حاجي قاسيم سياح و باشقالاري فعال ايشتيراک ائتميشلر. 

**ژورنالدا عکس اولونان مؤوضولار**

ژورنالدا روسييانين (لئنين و کئرئنسکي‌نين تيمثاليندا) آذربايجاني ايشغال ائتمک نیيّتلري، ائرمني-داشناک سيلاحلي دسته‌لري‌نين زنگه‌زوردا و باکيدا تؤره‌تديکلري سويقيريملاري و س. مسله‌لر شئعير و پوبليسيست يازيلاردا تنقيد ائديليردي.[2]

## قایناقلار
1. اوزئيير حاجي‌بيگوو ائنسيکلوپئديياسي. باکي،2007. ص.213. 

2.‌ ولي‌يئو عاکيف عبدولعظيم اوغلو (اشيرلي). "آذربايجان مطبوعاتي تاريخي" (1875-1920)، باکي "عئلم و تحصيل" ،2009 – 130 ص. 

3.‌ ن.ن.زئينالوو "آذربايجان مطبوعات تاريخي" ،1. حيصه . باکي، 1973، آدو-نون نشرياتي


بؤلمه:درگیلر
ژاک روق

**ژاک روق** ()، (دوغوم: ۲ مئی ۱۹۴۲) بیر بلژیکلی قاباقکی راقبی اویونچوسو و ایندیکی ایدمان مودورو و میلتلرآراسی اولمپیک کومیته‌سی ۸-جی باشچیسیدیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*

بؤلمه:۱۹۴۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:بلژیکلی ایدمانچیلار
مایک قرینلای

**مایک قرینلای** ()، (دوغوم: ۱۵ سپتامبر ۱۹۶۸) بیر برزیللی قاباقکی هاکی اویونچوسودور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*

بؤلمه:۱۹۶۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:برزیللی ایدمانچیلار
جیسون کلات

**جیسون کلات** ()، (دوغوم: ۱۸ آپریل ۱۹۸۶) بیر کانادالی بیلیارد اویونچوسودور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:کانادالی ایدمانچیلار
بؤلمه:۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
میسلیدیز دیاز قونزالز

**میسلیدیز دیاز قونزالز** ()، (دوغوم: ۲۳ آقوست ۱۹۸۸) بیر کوبالی قاباقکی تنیس اویونچوسودور.

## ITF finals (4–2)

### Singles (0–2)

### Doubles (4–0)

## Fed Cup participation
### سینقللر

### دوبل‌لار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* 
* 
* 

بؤلمه:۱۹۸۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:کوبالی ایدمانچیلار
مریم کاویانی

**مریم کاویانی**، (دوغوم: ۱۳۴۹ اهواز) بیر ایرانلی سینما و تلویزیون اویونچوسودور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* A photograph of Ms Maryam Kavyani: ''Roma Fiction Fest'' (6-11 July 2009).  
* The page of ''The Fifth Sun''  at the official website of IRIB, Channel 3  (in Persian).

بؤلمه:۱۹۷۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
لیز هارتل

**لیز هارتل** ()، (دوغوم: ۱۴ مارس ۱۹۲۱ - اولوم: ۱۲ فوریه ۲۰۰۹) بیر دانمارکلی ایدمانچی ایدی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*Brief Bio for Lis Hartel

بؤلمه:۱۹۲۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۰۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:دانمارکلی ایدمانچیلار
مارک بیستربوش

**مارک بیستربوش** ()، (دوغوم: ۳۱ دسامبر ۱۹۹۳) بیر هولندلی حرفه‌ای بیلیارد اویونچوسودور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Marc Bijsterbosch  on the Euro Tour website

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:هولندلی ایدمانچیلار
بؤلمه:۱۹۹۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
علی عبده

**علی عبده** ()، (دوغوم: ۲ اوکتوبر ۱۹۸۴) بیر میصرلی ایدمانچی، موتورسیکلت سورن و گینس رکوردو یییه‌سی‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۸۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:میصرلی ایدمانچیلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بعل

**بعل ** ()، بین النهرینده چوخلو میلتلرین تانریچاسی ایدی.بعل معناسی باشچی یوخسا حاکیم ایدی. [[قورآن]]دا صافات سوره سینده بو تانریچانین آدی گلیبدیر و الیاس پئیغمبر اؤز ائلین بو تانریچانین قوللوقوندان اوزاق ائتماغا چالیشدی.بعل آدی تورات و انجیلده واردی. تورات کیتابیندا بعل چوخلو بین النهرین تانریچالارینا آد وئریلب و انجیلده بعل بیر شیطان نوعودو رو ایسلام کولتوروندا بعل الذباب بیر شیطان آدی دیر.

## آد
بعل ، بِل ، بول ، هوبل(عربجه: هُبل) بو تانریچانین آدلاری دیر.

## بیرده باخ
ایشکور

آداد (تانریچا)

اودار (اتشکده)

## قایناق

## ائشیک باغلانتیلار

* 
* Jewish Encyclopedia (1901–1906) "Ba'al", "Ba'al and Ba'al Worship", "Baal-Berith", "Baal-Peor", "Baalim", "Astarte Worship among the Hebrews", &c., *[http://jewishencyclopedia.com/ Jewish Encyclopedia]*, New York: Funk & Wagnalls

بؤلمه:تانریچالار
بؤلمه:تاریخ
ایشکور

**ایشکور** (آکد دیلی: آداد) (اوغار دیلی: حداد) سومرلرین تانریچاسی ایدی.اسکی بین النهرینده و شومال‌غربی سامی ائللرده طوفان و یاغیش تانریچاسی ایدی.

## قایناق

## ائشیک باغلانتیلار

* Jewish Encyclopedia
* Britannica Online Encyclopedia
*  Online text:  ''The Epic of Ba'al (Hadad)''
*  Kadash Kinahu: Complete Directory
* Gateways to Babylon: Adad/Rimon
* Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses: Iškur/Adad (god)
* Britannica Online Encyclopedia
* Mesopotamian Gods: ''Adad'' (''Ishkur'')
* Stela with the storm god Adad brandishing thunderbolts 

بؤلمه:تانریچالار
روح الله زم

**روح الله زم** (دوغوم: ۱۳۵۲ تهران). تلقرامدا آمدنیوز کانالی و آمدنیوز سایتی نین قوروجوسودور. ایران جمهوریتینه قارشی دوروب و ایراندا قاریشیق سالماغا چالیشیر. روح الله زم فرانسه دؤولتینه سیاسی پناهنده اولوب و سیاستده چالیشیر.

آتاسی محمد علی زم ایران حاکیمتینه باغلی باش سیاستچی و ایقتصادی چالیشاندیر.

## قایناق

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۷۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
راج هاندال

**راج هاندال** ()، (دوغوم: ۳۰ سپتامبر ۱۹۸۱) بیر هیندوستان کؤکلو اینگیلیسلی حرفه‌ای بیلیارد اویونچوسودور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:اینگیلیسلی ایدمانچیلار
بؤلمه:۱۹۸۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
دریک رمزی

**دریک رمزی** ()، (دوغوم: ۷ دسامبر ۱۹۷۶) بیر بریتانیالی-فیلیپینلی مودل، اویونچو، موجری و ایدمانچی.

## فیلموقرافی
### تلویزیون

### سینمایی

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*

بؤلمه:۱۹۷۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:فیلیپینلی ایدمانچیلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
پتری ماکونن

**پتری ماکونن** ()، (دوغوم: ۱۴ مئی ۱۹۸۸) بیر فنلاندلی بیلیارد اویونچوسودور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:فنلاندلی ایدمانچیلار
بؤلمه:۱۹۸۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
رودی حداد

**رودی حداد** ()، (دوغوم:۵ فوریه ۱۹۸۵ پاریس) بیر فرانسه یهودی حرفه‌ای فوتبال اویونچوسودور. او هافبک پوستوندا اوْیناییر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*
*haaretz.com

بؤلمه:۱۹۸۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:فرانسه‌لی ایدمانچیلار
آسلان و گونش

**آسلان و گونش** ایرانین و تورکلرین و یا اصلینده ایران تورک‌لرینین سیمگه‌لریندن بیری دیر و اسکیدن ایران بایراغینین بیر عونصورودور.

thumb|right|220 px|آسلان وَ گونش سیمگه‌سی

آنتیک و مودرن ایران گلنکلرینی گؤسترن موتیف، ۱۲ یوزایلده ایران دا پوپولر بیر سمبول حالینه گلدی. 
آسلان و گونش سمبولو بؤیوک اؤلچوده آسترونامیک و آسترولوژیک کونفیگوراسیونلارا دایالیدیر.

موتیفین بیر چوخ تاریخی آنلامی واردیر. بیرینجیسی، بیلیمسل و سکولر بیر موتیف اولاراق، سادجه بیر آسترولوژیک و زودیاک سمبولو ایدی. صفوی و ایلک قاجار شاهلاری دؤنمینده، شیعی ایسلام ایله داها چوخ باغلانتی حالینده ایدی. صفوی دؤنمینده آصلان و گونش، توپلوم، دؤولت و ایسلام دینی نین ایکی آیاغی اۆچون دوروردو. قاجار دؤنمینده ایسه اولوسال بیر نیشان و سیمگه حالینه گلدی. قاچار دؤنمیندن ایسلام اینقیلابینا جان سیمگه بیر نچه یول دئییشمیش اولوب اینقیلابدان سونرا قالدیرلاراق بوگونکو سیمگه ایله دئییشدیریلمیشدیر.

## قایناقلار
باکی دؤولتی بیلیم‌یوردو

**باکی دؤولتی بیلیم‌یوردو** ( قیساسی: **BDU**)، ()، باکی شهرینده یئرله‌‌شن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی دیر کی ۱۹۱۹ میلادی ایلینده قورولوب.

## قایناقلار

بؤلمه:علم و تکنولوژی آذربایجاندا
سباستین لودویق

**سباستین لودویق** ()، (دوغوم: ۲۲ مارس ۱۹۸۸) بیر آلمانلی حرفه‌ای بیلیارد اویونچوسودور.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:آلمانلی ایدمانچیلار
بؤلمه:۱۹۸۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
کوفی باکو

**کوفی باکو** ()، بیر غنالی ایدمانچی، موعلیم و سیاستچی.

## قایناقلار

بؤلمه:غنالی ایدمانچیلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
ایران تورکلری

**ایران تورکلری** یا **ایرانلی تورکلر** و یا **ایراندا یاشایان تورکلر** یوخسا **ایراندا یاشایان تورک خالقلاری** — بؤیوک بیر جمعیته دئییلیر کی ایران جوغرافیاسیندا یاشاماقدادیرلار و اؤزلرین تورک خالقلارینا باغلی بیلیرلر و تورک دیللرینه دانیشیرلار.

ایران تورکلری‌نین چوخلوغو آذربایجان تورکلریندن عیبارت اولورلار و آذربایجان منطقه‌سینده یاشایاراق، آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. آذربایجان تورکلریندن سونرا، خوراسان تورکلری، قاشقای تورکلری، تورکمنلر، خلجلر، قازاخلار، افشارلار، بیچاقچیلر و باشقا تورک خالقلاری و تورک ائللری ده ایرانین موختلیف قیسمتلرینده یاشاییرلار.

## ایران تورکلری‌نین اتنیک قوروپلاری‌نین لیستی

### نوفوس
## ایران تورکلری‌نین یاشادیغی بؤلگه‌لر

بندانگشتی|ایران تورک‌لری‌نین یاشاییش یئرلری
[بندانگشتی|ایرانین «فرهنگ عومومی» شوراسی‌نین ۲۰۱۰–جو میلادی ایلده تخمینی آمارلارینا گؤره ایران تورک‌لری‌نین یاشاییش یئرلری و فاییزلاری، بو خریطه‌ده [ایران تورکمن‌لری|ایران تورکمنلری حیساب اوْلماییبلار.]]
ایران مملکتی ان قدیم زامانلاردان تۆرکلرین مسکنی اوْلوبدور. ابنی خلدون دا بو یازی نی تصدیق ائدرک یازیر: «و فی الکتب ان ارض ایران هی ارض الترک... فاما علماء الفرس و نسابتهم فیابون من هذا کله». «کیتابلاردا ایرانین تۆرک تورپاغی اولدوغو یازیلیر... آنجاق فارس بیلگینلری بونو قبول ائتمیرلر».
ایران تورکلری'نین یاشادیقلاری یئرلری اوچ/دؤرد بؤیوک منطقه‌یه بؤلمک اولار. ایرانین شومال‌غربینده یئرلشن اوستانلار، ایرانین شومال‌شرقینده یئرلشن اوستانلار و ایرانین اورتا و جنوبوندا یئرلشن اوستانلار.
ایرانین شومال‌غربینده یئرلشن اوستانلار و بؤلگه‌لر عوموماً آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیبلر. شومال‌شرقده یئرلشن اوستانلار، آفشار یورد و تورکمن صحرایا شامیل اولورلار. ایرانین اورتاسیندا و جنوبوندا یئرلشن تورک نوفوسلو بؤلگه‌لر، قاشقای یوردا شامیل اولورلار.

### آذربایجان
آذربایجاندا یاشایان آذربایجان تورکلری، تاریخی آذربایجان بؤلگه‌لری اراضی‌سینده، همچنین اوندان کناردا، تاریخی عراق عجم تورپاقلاریندا و هابئله ایرانین دیگر اوستان و بؤلگه‌لرینده یاشاماقدادیرلار. بونلار شرقی آذربایجان، غربی آذربایجان، اردبیل، زنجان، قزوین، همدان، مرکزی، گیلان، کوردوستان، کیرمانشاه، البورز، تهران و قوم اوستان‌لاری‌دیر.

### قاشقای یورد
قاشقای یورد تورکلری، ایرانین جنوب و مرکزی اوستان‌لاریندا یاشاییرلار. بورا فارس، ایصفاهان، کیرمان، بوشهر، چاهار-ماحال و بختیاری و خوزیستان اوستان‌لاری شامیلدیر. اونلارین سایی ۱۹۹۸-جی ایلده ethnologue سایتی نین تخمینی اساسیندا، ۱۵۰۰٬۰۰۰ نفریمیش.

### آفشار یورد
آفشار یورد تورکلری، ایرانین شیمال-شرقینده – شیمالی خوراسان، رضوی خوراسان ، کیرمان و سیمنان اوستان‌لاریندا یاشاییرلار. اونلارین سایی ۱۹۹۸-اینجی ایلده ethnologue سایتی‌نین تخمینی اساسیندا، ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر ایمیش.

### تورکمن‌صحرا
تورکمن‌صحرا تورکلری، ایرانین شیمال-شرقینده – گولوستان، شیمالی خوراسان، مازنداران و سیمنان اوستان‌لاریندا یاشاییرلار. اونلارین سایی ۱۹۹۸-جی ایلده ethnologue سایتی نین تخمینی اساسیندا، ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ نفریمیش.

## تاریخ
## فرهنگ
## سیاست
## گؤرۆنتۆلر
left|بندانگشتی|295x295پیکسل| قاشقای تورکلری
بندانگشتی|شاهسئون قیزلاری

## آیریجا باخ
* ایران دموقرافی‌سی
* تورک خالقلاری
* ایران تورک‌لری‌نین یاشاییش یئرلری
* ایران تورک‌لری‌نین سایی
* ایرانین تورک اوستان‌لاری

## خاریجی لینکلر
## قایناق‌لار

بؤلمه:خالقلار
بؤلمه:ایران تورکلری
بؤلمه:تورک ائلی
بؤلمه:تورک دیاسپوراسی
بؤلمه:تورک خالقلاری
ایران تومانی

**تومان** و یا **تومَن** یا دا **ایران تومانی** یوخسا **ایران تومَنی** ایرانین غیر رسمی پول بیریمی دیر.

هر بیر تومان ۱۰ ریالینان برابر اولار.

## قایناقلار
الیاس الیادیس

**الیاس الیادیس** (، (دوغوم:۱۰ نوامبر ۱۹۸۶) بیر یونانلی جودوچودور.

## ایفتیخارلار

## قایناقلار
* 
* 
* 

## ائشیک باغلانتیلار
* Judo videos of Ilias Iliadis in action (judoinside.com)

بؤلمه:۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:یونانلی ایدمانچیلار
آغا ابراهیم امین السلطان

**آغا ابراهیم زال بیگ اوغلو امین السلطان** (؟-1769)، ناصرالدین شاهین خاص خیدمتچیسی،سیاستچی ایدی.

## یاشاییشی
آغا ابراهیم زال بیگ اوغلو سالماس شهرینده آنادان اولموشدو. آتاسی قول کیمی امیر سلیمان خان قووانلی-قاجار طرفیندن تیفلیسدن گتیریلمیشدی. موسلمان اولاندان سونرا آزادلیغا بوراخیلمیشدی. عبّاس میرزه‌نین یاخینلاریندان اولان گورجو اصیلزاده‌سی لاچین خانا یاخینلاشمیشدی.آغا ابراهیم کیچیک یاشلاریندا پینه‌چی شاگیردی کیمی ایشه باشلامیشدی. زیرکلیگی سایه‌سینده سارایا یاخینلاشاراق آبدارباشی وظیفه‌سینه یییه‌لندی. سونرا امین‌السلطان لقبینه لاییق گؤرولدو. ایکی ایل سونرا شاهین دوه و قاتیر تؤوله‌لرینه باشچی تعیین ائدیلدی.

امین السلطان خیدمت سوره‌سینده گؤستردیگی لیاقت اوزوندن، دربار ناظیری، گومروک، خزانه، ضرابخانا کیمی ییرمی‌دن چوخ قوللوقدا چالیمیشدی.

اؤلوموندن سونرا ظل السلطان اونون حاقّیندا دئمیشدی: او اؤلنده ایشلر کورلاندی و اصلینده سلطنت اؤلدو.

آغا ابراهیمین علی عسگرخان، اسماعیل خان آدلی اوغلان‌لاری واردی.

## قایناقلار

بؤلمه:سیاستچیلر
لک دیلی

**لک دیلی** بیر دیلین آدی دیر کی لک خالقی بو دیله دانیشیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:لکلر
بؤلمه:ایران‌داکی دیللر
بؤلمه:ایران دیللری
جامع مسجیدی (تبریز)

**جامع مسجید** و یا **جامع مسجیدی** تبریز شهرینده یئرلشن تاریخی بیر مسجید و بیناین آدی دیر. بو تاریخی مسجیدین قیدمتی سلجوقلولار چاغینا یئتیشیر.

## گؤرونتولر

## قایناقلار
سلما رضا

**سلما رضا فرجلی** ()، ايلک تورک قادين قزئته‌چی،ایلک حئکایه‌یازان تورک قادین حئکایه‌چیسی، اتحاد و ترقی جمعييّتي‌نين تک قادين اويه‌سي ایدی.

## یاشاییشی

آووستیريالي بير آنا و تورک بير آتانین قيزي اولان سئلما ریضا، عوثمانلي دؤنمينده اینتئلئلکتوال بير عاييله‌نين قيزي ايدي. 1877 ایلینده ايلک عوثمانلي پارلامئنتینده گؤره و آلميش اولان باباسي علي ریضا بيگ، ديپلومات اولاراق گؤره‌و ياپتيغي آووستیريادا تانيشديغي و داها سونرا موسلومان اولان نايله خانيم ايله ائولندي. يئددي اوشاغی اولان جوتون، ان کیچیک قيزلاري اولان سئلما ریضا، اؤزل اؤیرتمنلرين دئنتيمينده درسلر آلدي و 19.يوزايلین سونلارينا دوغرو عاييله‌سيندن گيزلي اولاراق ايستانبولدان قاچدی و پاريسده اولان ژؤن تورک لئيدرلريندن بؤیوک قارداشی، احمد ریضانين يانينا گئتدی.

ائیيتيميني سوربون اونيوئرسيته‌سینده سوردوردو. سئلما ریضا پاريسده ياشاديغي 10 ايل بويونجا عوثمانلي اتحاد و ترقی جمعييّتينه اويه اولدو. بو جمعييّتين تک قادين اويه‌سي اولان سئلما ریضا، فرانسيزجا اولاراق پاريسده يايينلانان مشورت قزئته‌سینده و تورکجه اولاراق يايينلانان شورای اومّت قزئته سینده چاليشدي. 1908 ایلینده مشروطييّتين اعلاني‌نين آرديندان ايستانبولا دؤنن سئلما ریضا، دؤنوشوندن سونرا قزئته‌چیلیک ائتمه‌دی آنجاق، قیزیل آی-ين قورولماسي اۆچون چاليشمالارا قاتيلدي. عوثمانلي هلال احمر جمعييّتي اولاراق بيلينن بو قورولوشون يؤنتيمينده‌کي  فيکيرلر ايله همفيکير اولمايينجا 5 ايل بويونجا گئنل سئکرئتئرليغيني ائتدیگی بو قورولوشدان آيريلدي. 1931 ايلينده 59 ياشيندا اؤلن سئلما ریضاين قلمه آلديغي ايکي روماني وار.  سئلما ریضا خانيم-ين 1892ده قلمه آلديغي  " اُخوت-قارداشليق " -داکي  فلاکتين نَدني، اسکي بير جارييه اولان قاينانانين ائوده‌کي  ايقتيدار توتغوسو و ديگر جارييه‌لرين يئني گليني قيسقانمالاري‌دير.

قادينين کيمليک موجادیله‌سي‌نين رومانداکي ايلک تمثيلچيلري سايابيله‌جگيميز فاطما عالييه و سئلما ریضا خانيملارين رومانلاريندا ائیيتيملي بير عوثمانلي قاديني‌نين خیال ائتدیگی عاييله مودئليني تاپماق مومکوندور.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۷۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۳۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:قادینلار
بؤلمه:قادین یازیچیلار
رئی

**رئی** و یا **رئی شهری** تاریخی بیر شهرین آدی دیر کی تهران اوستانیندا یئرلشیب و تهران شهرینه ده چوخ یاخین دیر و تهرانین گونئی دوغوسوندا یئرلشیب، ایندی حال حاضیرده تهران شهری‌نین ۲۰-اینجی منطقه‌سی سایا گلیر. همچنین رئی شهری، رئی بؤلگه‌سینین مرکزی دیر.

## قایناقلار
رئی بؤلگه‌سی

**رئی بؤلگه‌سی** و یا **رئی بولگه‌سی** تهران اوستانی‌نین بولگه‌لریندن دیر کی تهران اوستانی و تهران شهری‌نین گونئی دوغوسوندا یئرلشیب.

رئی بولگه سی نین مرکزی، رئی شهری دیر.

## قایناقلار
مریضخانا

**مریضخانا**، **خسته‌خانا** یوخسا **مریضلر ائوی** اینسانلارین مریضلیکلرینین مۆعایینه و مۆعالیجه ائدیلدیگی عۇمومی بیر مکاندیر.

مریضخانا ساغلیق خیدمتی وئریلن و بو آماجلا گرکدیگینده مریضلرین یاتاراق و یا آیاقدا تداوی اوْلدوقلاری قۇرومدور. مریضخانالاردا مریضلر اۆجرتلی و یا اۆجرتسیز اولاراق تداوی ائدیلیرلر.

## قایناقلار

بؤلمه:ساغلیق
بؤلمه:ساغلیق علمی
بؤلمه:طیب
جک تاملین

**جک تاملین** ()، (دوغوم: ۱۸۸۲ - اؤلوم: ۱۹۴۱) بیر ایرلندلی فوتبال اویونچوسو ایدی. اوْ ساندرلند فوتبال کولوبوندا مودافع پوستوندا اوْیناییردی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۸۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۴۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:ایرلندلی ایدمانچیلار
مارکو قالیازو

**مارکو قالیازو** ()، (دوغوم: ۷ مئی ۱۹۸۳) بیر ایتالیالی اوخ آتما ایدمانچی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* 
* 

بؤلمه:۱۹۸۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:ایتالیالی ایدمانچیلار
هیروکو کوواتا

**هیروکو کوواتا** ()، (دوغوم:۱۸ دسامبر ۱۹۹۰) بیر ژاپونلو تنیس اویونچوسودور.

## WTA career finals
### Doubles: 1 (1 runner-up)

## ITF finals
### Singles: 15 (7–8)

### Doubles: 28 (17–11)

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* 
* 

بؤلمه:۱۹۹۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:ژاپونلو ایدمانچیلار
نلسون اومبیتو

**نلسون اومبیتو** ()، (دوغوم: ۲۵ دسامبر ۱۹۶۳) بیر کنیالی جودوچو.

## اتک یازیلار

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:کنیالی ایدمانچیلار
ماغجان جومابایئو

**ماغجان جومابایئو** ( قازاخجا:Мағжан Бекенұлы Жұмабаев, Mаgjаn Bekenulı Jumаbаev ) قازاخ ادبیّاتی‌نین 20. عصرین اوّللرینده‌کی مشهور و اؤنملی شاعیرلریندن بیری، موعاصیر قازاخ ادبییّاتی‌نین یارادیجیلاریندان بیری‌دیر.

## یاشاییشی
قازاخ بوزقيرلاريندا اورتايا چيخان ميلّي اويانيشا، ميلّي‌لشمه چابالارينا و قورتولوش موجاديله‌سينه قوووّت وئرن آيدين، يازار و شاعيرلر آراسيندا ماغجان جومابايئو (1893-1938)، سولطان ماحمود توْرايقير(Sultan Mahmut Toraygır) (1893-1920)، ژوسيپبک آيماويت(Jüsipbek Aymavıt) (1889-1931) و شاهکريم قودايبئردي(Şahkerim Kudayberdi) كيمي کيشيلرين ده قازاخلار يانيندا اؤنملي بير يئري واردير.

جومابايئو، ايستانبولدا يئني اوصولا گؤره ائييتيم وئرن بير چالا مدرسه‌سينده اوخودو و بو يئرده عربجه، فارسجا و چاغاتاي تورکجه‌سيني اؤيرندي. ايلک شئعير دئنمه‌لريني بورادا ائتدي. داها سونرا قازانا گئتدي و بورادا دا باشقا بير مدرسه‌يه دوام ائتدي. شولپان آدينداکي ايلک شئعير کيتابي قازاندا باسيلدي. مير ژاکوپ دوُلاتوُلي (Mir Jakup Dulatulı) ايله تانيشديقدان سونرا قازاخ کولتورونون يايغينلاشماسي اۆچون چاليشمالارا باشلادي. روسجا دا اؤيرندي. ديگر ميلّييتچي قازاخ آيدينلاري ايله برابر آلاش حركتينه قاتيلدي.  

بؤيوک بير تورک ميلّييتچيسي اولان جومابايئو، قازاخلارين و بوتون تورکيستانين ميلّي شاعيريدير. شئعيرلرينده تورک توپلولوقلاري‌نين او دؤنمده کي  داغينيقليغيندان، يابانجي ايشغالي آلتيندا ياشاماق زوروندا قاليشلاريندان و بوندان دولايي دويولان ازيکليکلردن دانيشیر.  

## اثرلری
  **گون مئن تون** (گئجه ايله گوندوز)،  

  **آليسداکي باووروما** (اوزاقداکي قارداشيما)،  

  **تورکيستان، اورال، آقساق تمير سؤزو** (آخساق تئيمور سؤزو)،  

  **کۆن‌شيغيس** (دوغو)، **اوت** (اود) كيمي شئعيرلري بولونماقدادير.  

   آليسداکي باووروما (اوزاقداکي قارداشيما)،  شئعيريني  چاناق قالا  ساواشي سيراسيندا يازميشدير.

## اؤلومو
تورکيستان آدلي شئعيرلري ايله تورک دونياسي‌نين قلبينه تاخت  قورموش توران فيکريني ساووندوغو اۆچون 1938 ايلينده استالين طرفيندن قورشونا   ديزيله رک اعدام ائدیلمیشدیر.  

## شئعیرلریندن

## قایناقلار

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:۱۸۹۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۳۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
آشیق محبوب خلیلی

**آشیق محبوب خلیلی** (دوغوم:۱۹۶۳) ایراندا آذربایجانلی آشیق صنعتکاری دیر.

## یاشاییشی

آشیق محبوب خلیلی 1963-جو ایلده قاراداغین خودآفرین منطقه‌سی‌نین اویرو کندینده دونیایا گلمیش دیر. اؤز فیتری استعدادی موسیقی دویومو ایله بوتون ساز هاوا‌لارینی اؤرگنیب و گؤزل سسی، چالغی‌سی، روان داستان دانیشیغی وار، اونلارجا داستانی سینه‌دن بیلیر.اوْ اوستاد آشیق‌دیر، اون نفردن چوخ شاگیردی وار.

## قایناقلار
* تاجیر صمیمی. "قاراداغ آشیق‌لاری"، "ائلیمیز. گونوموز" قزئتهسی، 2012.

بؤلمه:آذربایجانلی آشیقلار
بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
خواکین سوریا ترازاس

**خواکین سوریا ترازاس** ()، (دوغوم: ؟ - اؤلوم: ۲۹ اوکتوبر ۱۹۹۰) بیر مکزیکلی ایدمانچی ایدی. اوْ ۱۹۶۹-۱۹۹۰ ایللری آراسیندا کونکاکاف باشچیسی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:مکزیکلی ایدمانچیلار
بؤلمه:۱۹۹۰-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
غیب اولموش اون قبیله

**اون غیب اولموش قبیله** ایسرائیلین 12 قبیله سیندن دیر. بو قبیله لر آشوریلر الی ایله ایسرائیلدن کؤچورولدولر.722 ایل میلاددان قاباق ایللرده آشوریلر ایسرائیل اؤلکه سینه یوردولر و ایسرائیل یئرین اله گئچلدیب و اون ایسرائیل قبیله سین کؤچمگه مجبور ائتدیلر. بو قبیله لرین کؤچن یئری بللی دئیل. بو چاغدا ایسرائیل ایکی بؤلونموشدور بیر بؤلوم یهودا اؤلکه سی و بیر بؤلوم ایسرائیل ایدی.

## قایناق

بؤلمه:تاریخ
فرانکلین آپریل

**فرانکلین آپریل** ()، (دوغوم: ۱۸ آپریل ۱۹۸۴ - اولوم: ۱۸ سپتامبر ۲۰۱۵) بیر نامبیالی فوتبال اویونچوسو ایدی. او مودافع موقعیتینده اویناییردی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*Player profile
*

بؤلمه:۱۹۸۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۱۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:نامبیالی ایدمانچیلار
ریچارد اوردمن

**ریچارد اوردمن** ()، (دوغوم: ۶ آقوست ۱۹۹۴) بیر نوروژلی تکواندوچو‌دور.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۹۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:نوروژلی ایدمانچیلار
باغیرساق (دقیقلشدیرمه)

**باغیرساق** بو موارده ایشاره ائده بیلر:

باغیرساق (اورقان)

باغیرساقان

باغیرساق (کلبجر)

باغیرساق (بولاق)

## قایناقلار
داغچیلار بایرامی

**داغچیلار بایرامی**، هر شمسی ایلین سون جوماسیندا میانا بؤلگه‌سی قافلانتی قورولان بیر فرهنگی-ورزیشی مراسیم‌دیر.

## قالری

فایل:Dağçılar-bayramı-2019.jpg|۱۳۹۷نین داغچیلار بایرامی
فایل:Dağçılar-bayramı-2018.jpg|۱۳۹۶نین داغچیلار بایرامی
فایل:Dağçılar-bayramı-2017.jpg|۱۳۹۵نین داغچیلار بایرامی
فایل:Dağçılar-bayramı-2016.jpg|۱۳۹۴نین داغچیلار بایرامی


## قایناقلار

بؤلمه:میانا بؤلگه‌سی
بؤلمه:دبلر
احمد ابو خاطر

|




**احمد ابو خاطر** ()، (دوغوم: ؟) بیر فیلیسطینلی-آمریکالی یازیچی، معمار و ایدمانچی.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:فیلیسطینلی ایدمانچیلار
عظیم عظیم زاده

عظيم آسلان اوغلو عظيم‌زاده (25 آوریل (7 مئی) 1880، نووخاني، باکی قزاسي – 15 ژوئن 1943[1]، باکي[1]) — آذربايجان رسامي، آذربايجان کاريکاتورا صنعتي نين بانيسي، آذربايجان شوروی خالق آرتيسی (1927)، امک قهرمانی (1927).  

## یاشاییشی

عظیم عظیم‌زاده 1880-جی ایلین آپرئل آییندا نوْوخانی كندینده آنادان اولموشدور. یارادیجیلیغی بویو عصرلردن بری فورمالاشان تبریز آذربایجان مینیاتور مكتبی‌نین و روس رسّاملیق مكتبی‌نین عنعنه‌لریندن بهره‌لنمیشدیر. رسّاملیغا مشهور  " موللا نصرالدین "  ژورنالیندا اؤز اثرلرینی درج ائتدیرمكله باشلامیشدیر. 1906-جی ایلدن  " موللا نصرالدین " ،  " بارابان " ،  " زنبور " ،  " طوطی " ،  " كل نیت "  و سایر ژورناللارین صحیفه لرینده ساتیریك قرافیك كاریكاتورالارینی نشر ائتدیرمكله آذربایجان ساتیریك قرافیكاسی نین اساسینی قویموشدور.  

عظیم زاده نین اثرلری نین اساس مؤعوضوسونو سوسیال تضادلار، عادتلر و خالقین معیشتی تشكیل ائدیردی. جمعیتین موختلیف طبقه‌لری نین منفی عونصورلری - خسیس تاجیرلر، شارلاتانلار اونون ساتیریك قلمی نین هدفینده اولوردولار. 

  او، اؤز اثرلرینده منفی صورتلری گاه كسرلی یومور، گاه یومشاق كینایه ایله كسكین ساتیرا آتشینه توتوردو. چكدیگی  " ایت بوغوشدورما " ،  " كیشی آروادینی دؤیور " ،  " وارلی ائوینده توی " ،  " سو اوستونده داعوا " ،  " كؤهنه باكی‌لی لار "  كیمی اثرلرینده موختلیف سوسیال طبقه لره مخصوص تیپلرین ایچ اوزونو آچاراق عدالتسیزلیگه قارشی چیخیش ائدیردی. بو معنادا، او دؤورده جمعیتده كی  سوسیال عدالتسیزلیكلری اؤزونده داها قاباریق عكس ائتدیرن  " كؤهنه باكی تیپلری "  و  " 100 تیپ "  اثری خوصوصیله تقدیره لاییقدیر.

ع.عظیم زاده ساتیریك شاعیر م.ع.صابیرین  " هوپ هوپ نامه " سینه چكدیگی ایللوستراسییالارلا كیتاب قرافیكاسی صنعتی نین ده اساسینی قویموشدور. اونون تئاترلارا چكدیگی گئییم ائسكیزلری و دئكوراسییالار آذربایجان رسّاملیغی نین بو ساحه‌ده كی اینكیشافینا خوصوصی تكان وئرمیشدیر. اثرلری دونیانین بیر سیرا موزه‌لرینده نوماییش ائتدیریلن رسّامین ایلك فردی سرگیسی 1940-جی ایلده تشكیل اولونموشدور. باكیدا كئچیریلن بیرینجی سرگیده تاماشاچیلار رسامین 1200-دن چوخ اثرینه تاماشا ائده بیلمیشلر. 1920-1943-جو ایللرده ع. عظیم زاده آذربایجان رسّاملیق تئخنیكوموندا موعلّیم، 1932-1937-جی ایللرده ایسه دیرئكتور اولموشدور.

## قالری

فایل:Cock-fighting.jpg
فایل:Folk performance Kos-Kosa.jpg
فایل:Şəbih. Əzim Əzimzadə.jpg
فایل:Əzim Əzimzadə - Nəsiminin edamı.jpg
فایل:Paradise. Azim Azimzade. 1934.jpg
فایل:Women bath. Azim Azimzade. 1935.jpg
فایل:Qurban bayrami. Azim Azimzade. 1931.jpg
فایل:Şahın hüzurunda. Azim Azimzade. 1941.jpg
فایل:Folk performance Kos-Kosa.jpg
فایل:Wedding of the poor people.jpg
فایل:Dog baiting.jpg
فایل:Ramazan with the poor.jpg
فایل:The old wife and the new one.jpg
فایل:At Baku summer cottages.jpg
فایل:Şahın hüzurunda. Azim Azimzade. 1941.jpg


## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۸۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۴۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:آذربایجانلی موعلیملر
عثمان باتور

**عثمان باتۇر** (قازخجا. .*Оспан батыр; وسپان باتیر*; تورکجه: *Osman Batur*;چینجه:  欧斯曼·巴图尔;-) دوْغۇ تۆرکۆستاندا فعالییّت گؤسترمیش اینقیلابچی ایدی.

## یاشاییشی
عوْثمان باتۇر مۆستقیل‌لیک مۆجادیله‌سینه 1911-جی ایلده 22 یاشیندا باشلاییب. اصل آدی عوْثمان ایسلام‌اوْغلۇدۇر و قازاخ تۆرکۆدور. 1899-جۇ ایلده آلتایین گؤک‌توْغای بؤلگه‌سینده دۆنیایا گلیب. کیچیککن باباسیندان دینی تحصیل آلیب. هله 12 یاشیندا ایکن آت مینمه‌سی، سیلاح تۇتماسییلا دیقّتلری چکیب. اوْ دؤنمین قهرمانلاریندان اوْلان بؤکئ باتۇر اوْنۇ دسته‌سینه گؤتۆرۆب. 

ایکینجی دۆنیا مۆحاریبه‌سی دؤنمینده چینلیلر دوْغۇ تۆرکۆستانا تضییقلرینی آرتیریبلار. مسجیدلره هۆجۇم ائدیب، اینسانلاری حاقسیز یئره کۆچه‌لرده گۆللله‌ییبلر. اعتیراض ائدنلره مین جۆر ایشگنجه وئریبلر. اۇیغۇرلارین عینادینی قیرماق اۆچون ائولره هۆجۇم ائدیب، سیلاحلاری توْپلاییب، گۆناهسیز اینسانلاری حبسخانالارا آتیبلار. 

عوْثمان باتۇر بۆتۆن بۇ حاقسیزلیقلاری گؤزلری ایله گؤردۆکدن سوْنرا سیلاحا ساریلیب. "بۇ گۆن سیلاحلاریمیزی آلانلار صاباح دا جانیمیزی ایسته‌یه‌جکلر" دئیه‌رک سیلاحینی تحویل وئرمه‌ییب، داغلارا چیخیب. چوْخ کئچمه‌دن اوْنۇن دسته‌سینه حاقسیزلیقلا قارشیلاشمیش دیگر تۆرکلر ده قوْشۇلۇر و چینلیلره هۆجۇم ائتمگه باشلاییرلار. وۇر-قاچ تاکتیکاسییلا بۆتۆن آلتایی چینلیلردن تمیزله‌ییبلر. چوْخ قیسا زاماندا عوْثمان باتۇرۇن دسته‌سینده‌کیلرین سایی 30 مینه چاتیر. 22 اییۇل 1943-جو ایلده عوْثمان باتۇر بۇلغۇن شهرینده قازاخ تۆرکلری‌نین خانی ائلان ائدیلیر. اوْ، اۇسانمادان، یوْرۇلمادان دۆشمنه قارشی مۆباریزه‌سینی داوام ائتدیریر. بیر مۆدّت سوْنرا ایسه مۆوقّتی آلتای خالق جۆمهۇریتی‌نین پرئزیدئنتی سئچیلیر. 

چینده ایقتیدارا گلن کوْمۇننیستلر زنگین قیزیل یاتاقلارینی اله کئچیرمک اۆچۆن دوْغۇ تۆرکۆستانا تضیقی آرتیریرلار. بؤلگه‌یه مۆعاصیر سیلاحلارلا تجهیز ائدیلمیش مینلرله عسگر گؤندریرلر. 

## اؤلۆمۆ
عوْثمان باتۇر و عسگرلری 1949-جۇ ایلده دار بیر داغلیق بؤلگه‌یه سیخیشدیریلیر. یانیندا 3-4 مین آدامی قالیر. چینلیلر 1951-جی ایلده هۆجۇم ائده‌رک عوْثمان باتۇرۇن قیزی آزپایلا بیرلیکده قادینلاری اسیر آلیرلار. عوْثمان باتۇر کامامبال داغی اطرافیندا چوْخ آز بیر قووّه ایله چینلیلره هوجۇم ائتسه ده، سیلاحلاری قۇتاردیغیندان اسیر دوشور. اوْنۇ تۇنک هۇانق شهرینه آپاریرلار. دۆشمن اوْ قدر آلچاقدیر کی، ایگیدلیکله موستقیل‌لیک مۆباریزه‌سی آپاران بیر خالقین لیدئرینه حؤرمت گؤسترمیر، عوْثمان باتۇرا ایشگنجه وئره‌رک شهرده گزدیریرلر. 29 آپرئل 1951-جی ایلده اوللجه قوْللارینی و قۇلاغینی کسیر، سوْنرا اعدام ائدیرلر. 

بۇنۇنلا دا ایش بیتمیر. یئگانه قارداشی دلیخان ایسلام اوْغلۇ، حیات یوْلداشی، 18 یاشلی قیزی، 14 یاشلی اوْغلۇ، آنالاری مامئی خاتۇنۇن گؤزلری قارشیسیندا دوْغراناراق اؤلدۆرۆلۆرلر. 

دوغو تۆرکۆستانلیلار 29 آپرئلی - عوْثمان باتۇرۇن شهید اوْلدۇغۇ گونو "**گونشین سؤندۆگو گۆن**" آدلاندیریرلار. 

حقیقتاً ده بیر میلّتین آزادلیقدان محرۇم اوْلۇنماسی گۆنشینین سؤنمه‌سی کیمی بیر شئیدیر. آمّا عوْثمان باتۇر کیمی ایگیدلر یئتیشدیرن بیر میلّتین گۆنشی سؤنمه‌یه‌جک و موستقیل‌لیک آرزۇسۇ اصلا بیتمه‌یه‌جک. 

## قایناقلار

* Dr. Ömər Kul "On ilə sığan əfsanəvi ömür" İstanbul, 2011, 192 səh. İSBN 978-605-61751-3-8
* Şərqi Türküstan və Osman Batur

بؤلمه:۱۸۹۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۵۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:تورکچولر
آشیق صنعتی

**آذربایجان آشیق صنعتی** یا **آشيق ياراديجيليغي** شیفاهی عنعنه‌لی آذربایجان موسیقی مدنیتی‌نین ان قدیم ساحه‌لرین‌دن بیری اولان آشیق صنعتی‌نین موهوم ترکیب حیصه‌سی‌دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:آشیق صنعتی
پدرو چالویا

**پدرو چالویا** ()، (دوغوم: ۱۴ مارس ۱۹۶۲) بیر پانامالی تاجیر، فوتبال مودیری، پاناما فوتبال فدراسیونو باشچیسی و کونکاکاف عوضوودور.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:پانامالی ایدمانچیلار
لات (تانریچا)

**لات تانریچا** (عربجه: اللاة) اسکی عرب میفولوژیسیندا هبل تانریچانین اوچ قیزیندان بیری ایدی. بو تانریچانین آدی قورآندا نجم سوره سینده گلیب. لات هئیکلیکعبه ده ساخلانیردی

ایسلام پیئغمبری مکه نی آلندان سونرا بو هئیکلی سیندیردی.

## قایناق

بؤلمه:تانریچا
دیریلیک (درگی)

**دیریلیک** - آذربایجان تورکلری‌نین میلّی وارلیغینی قورویوب ساخلاماق اوغروندا موباریزه آپاران درگی. 1914-جو ایل سئنتیابر آیی‌نین 16-دان 1916-جی ایلین اورتالارینا کیمی چاپ اولونموش سیاسی تورک مجموعه‌سی.

## فعّّالیتی
"دیریلیک" درگیسی 1914-جو ایلین سئنتیابر آیی‌نین 16-دا مطبوعات فعالیتینه باشلامیشدیر. بو درگی میرزه بالا محمدزاده‌نین یازدیغی کیمی، هم ده سیاسی بیر تورک مجموعه‌سی ایدی. 1914-جو ایلده 8، 1915-جی ایلده 9، 1916-جی ایلده ایسه 7 نؤمره‌سی چاپ اولونموشدور. 1916-جی ایلین اورتالاریندا نشری دایاندیریلمیشدی. مجموعه‌‌نین صاحیب ایمتیازی ابولفضل مطلب‌زاده، مودیری ایسه علی‌عیاس مذنب ایدی. محمد امین رسول‌زاد‌ه‌نین، کاظم اوغلونون، عبدالخالق جنّتی‌نین، علی ستارلی، جعفر جبارلی‌نین، علی آغا واحدین ایشتیراک ائتدیگی بو مجموعه‌ده ادبی نومونه‌لر ده اوخوجولارا چاتدیریلیردی. مطبوعات تاریخی‌نین آراشدیریجیلاری "دیریلیک" درگیسینی ادبی-مفکوره مرکزلریندن بیری حساب ائدیرلر. جومهوریت ایدئیاسی‌نین مؤلیفلریندن اولان محمد امین رسول‌زاده‌نین میلّی شوعور کونسئپسیاسی‌نین پروقرامی اولان "دیریلیک ندیر؟" آدلی مشهور اثری ده بو درگیده چیخمیشدیر. روس ایمپئریاسی‌نین دونیایا حاکیم اولماق پلانلاریندان بحث ائدن "روس ایمپئراتورو بؤیوک پیوترون وصیتنامه‌سی" آدلی تاریخی سند ده "دیریلیک"ده درج اولونموشدور.

## مرامی
مجموعه‌‌نین ان باشلیجا مقصد و مرامی آذربایجان تورکلری‌نین سیاسی شوعورونو فورمالاشدیرماق، اونو میلّی وارلیغینی قورویوب ساخلاماق اوغروندا موباریزه‌ده بیرلشدیرمک ایدی. درگی‌نین ایلک ساییندا باش موحریر علی‌عباس مذنیبی "مقصدیمیز" آدلی مقاله‌سینده بشریتین سون اوچ-دؤرد مین ایللیک تاریخینه سیاحت ائدیر، فیکیرلرینی عومومی‌لشدیریر، خالقی بو تاریخی ایمتاحانلاردان عیبرت درسی آلماغا سسله‌ییر، فیزیکی و معنوی دیریلیگین اؤلوم-دیریم موباریزه‌سی ایله الده ائدیلدیگینی گؤستریر. "دیریلیک"ده 20. عصرین اوّللری آذربایجان رومانتیک ادبیاتی‌نین بیر سیرا دَیرلی نومونه‌لری چاپ اولونموش، ادبی-بدیعی فیکرین فورمالاشماسینا خیدمت ائتمیشدیر. امین عابید مُطلب‌زاده‌نین ،ام گلثومون ، رجب افندی‌زاده‌نین ادبی یازیلاریندا وطنه محبّت، ایسلام اخلاقینا اویغون اینسانی موناسیبتلر تبلیغ اولونوردو."دیریلیک" بوتون فعالیتی بویونجا آذربایجان خالقیندا میلّی منلیک شوعورونون یوکسه‌لیشینه خیدمت ائتدی. "دیریلیک" آذربایجان مطبوعاتی تاریخینده ایدئیا رهبری علی‌عباس مذنب‌ین 1911-جی ایلده آرزو ائتدیگی "مطبوعاتین کلامی، عصرین کلامی اولمالیدیر" شوعاری ایله نشر ائدیلدی و تاریخلشدی. [1]

## نشرینی دایاندیرماسی
درگی‌نین نشری 1916-جی ایلین اورتالاریندا دایاندیریلمیشدی.

## قالری
بندانگشتی|گول‌تکین تخلّوصو ایله شعرلر یازان، دؤورون معاریفچیسی امین عابید مُطلب‌زاده(1997-1898)
بندانگشتی|علی عباس مذنب

## قایناقلار
کامیل قرابارا

**کامیل قرابارا** ()، (دوغوم: ۸ ژانویه ۱۹۹۹) بیر لهیستانلی حرفه‌ای فوتبال اویونچوسودور. اوْ لیورپول فوتبال کولوبوندان بوْرج حالتده ارهوس ایدمان کولوبوندا قولر پوستوندا اوْیناییر.
اوْ ۲۰۱۷-جی ایلده ۲۵۰۰۰۰ پوند مبلغی ایله روخ خوژوف فوتبال کولوبوندان لیورپول کولوبونا قوشولدو.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*Liverpool F.C. profile
* 

بؤلمه:۱۹۹۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:لهیستانلی ایدمانچیلار
بؤلمه:فوتبال قولرلری
مزه‌لی (درگی)

**مزه‌لي**  —  باکیدا یاییلان بیر هفته‌ليک ايجتيماعي، سياسي، طنز درگی ایدی. هاشم بيگ وزيرووون رئداکتورلوغو ايله چيخيردي.

## تاريخي
"مزه‌لي" درگیسی 1914-جو ايلين دئکابرين 27-ده نشره باشلاميش، 1915-جي ايل اوکتيابرين 17-ده نشريني دايانديرميشدير. درگی باکيدا آذربايجان تورکجه‌سینده نشر ائديليردي. درگی‌نین اساس ماتئرياللاريني رئداکتور اؤزو يازيردي. 25-جي سايينا کيمي ناشيري و رئداکتور هاشم بيگ وزيروو، 25-37 سايلاريندا مووقّتي موديري ه.قاسم‌اوو، سونرا ايسه يئنيدن مودير و ناشيري ه.وزيروو اولموشدور. هاشم بيگ وزيروو "کئفيم گلنده" سرلؤوحه‌لي "بيريسي" ايمضالي فئليئتونلار ايله مشهور اولموشدور. "مزه‌لي"نين 42 نؤمره‌سي چاپدان چيخميشدير. [1]

## مؤوضوسو
"کئيفيم گلنده" عومومي باشليغي آلتيندا يازديغي فئليئتونلار اوخوجولار آراسيندا گئنيش ياييلميشدي. درگیده يالانچي موللالار، فيريلداقچي حاجيلار، مشديلر، پول‌پرست، اؤزگه ماليندا گؤزو اولان آداملار کسکين تنقيد اولونوردو. "مزه‌لي" درگیسی دا اساس تنقيد اوصولونو "موللا نصرالدين"-ه بنزه‌ديردي. ظارافات، سؤزو ائيهاملا دئمک اساس تنقيد اوصولو ايدي. موحاريبه دؤورونون ضيديّتلي مسله‌لري ده درگیده اؤز عکسيني تاپيردي.

"مزه‌لي"نين ايدئيا- ايجتيماعي مسلکي و قاباقجيل مؤوقئعيي ايلک سايينداکي پروقرام سجيّه‌لي "يولوموز" مقاله‌سينده اؤز عکسيني تاپميشدير. "مزه‌لي"-ده ع.نظمي، ع.غمکسار، ج.عسگرزاده، ع.مذنب، ه.رازي، ب.سیدزاده و ب. ايشتيراک ائتميشلر. ع.عظيم‌زاده‌نين درگی اۆچون چکديگي 100-دن آرتيق کاريکاتورادا "موللا نصرالدين" درگیسی‌نين عنعنه‌لري تبليغ ائديلميشدير. "مزه‌لي" ايمپئرياليست موحاريبه‌سي‌نين تؤرتديگي دهشتلري، ايجتيماعي عدالتسيزليگي، قادين حوقوقسوزلوغونو ايفشا ائتميش، مطبوعات، ادبيات، تئاتر مسله‌لريني ايشيقلانديرميش، ساوادسيزليغين لغوي و آنا ديلي‌نين صافليغي اوغروندا موباريزه آپارميشدير. "موللا نصرالدين" ادبي اوسلوبو ايله يازيلميش "سياحت‌نامه‌ چاققولو بيگ" و "قاراباغ سياحت‌نامه‌سي"-نده ايجتيماعي حاقسيزليق تنقيد اولونموشدور.

## قایناقلار:

* آذربایجان مطبوعاتی تاریخی (درس وسائطی). ن.زینال‌اوو، 1. حیصه، باکی،1973، ص،95-96
* جلیل محمد‌قولوزاده ائنسیکلوپدیاسی، باکی 2008، ص 191

## ایستیناد
[1] شاه‌وئردی‌یئو آ.ب. آذربایجان مطبوعاتی تاریخی."تحصیل" نشریاتی، 2006 ص 248
شاه عبدالعظیم توربه‌سی

**شاه عبدالعظیم توربه‌سی** بیر مزارلیق و یا بیر حرم دیر رئی شهرینده کی شاه عبدالعظیم حسنینین مدفنی و مزاری اوردا یئرلشیبدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:زیارت
باش‌وزیر

**باش‌وزیر**، **باش‌باخان** و یا **صدر اعظم** بیر مقام و بیر عونوان ایدی کی قدیم چاغلاردا شاه و خاقان طرفیندن بیر شخصه وئریلیردی، بو مقام و منصب، اختیاراتی چوخویدو، یانی باش‌باخان اؤلکه‌نین اموراتین الینه توتوردی و تقریباً دئمک اولار کی شاهدان و ولیعهددن سونرا ان بؤیوک مقام مملکت ده سایا گلیردی.

اما ایندی بو چاغدا، جومهوری اولان اؤلکه لرده، باش‌باخان معمولاً جومهور باشقانی طرفیندن سئچیلیر، بعضی جومهوری اؤلکه لرده ده باشباخان موستقیم خالق طرفیندن سئچیملرده خالغین رأی لریله سئچیلیر.

## بیرده باخ
ایران باش‌باخان‌لاری‌نین لیستی

## قایناقلار

بؤلمه:سیاست
تاج قویما

**تاج‌قویما** و یا **تاج‌قویماق** بیر تؤرن (مراسیم) دیر کی شاهلیق مودّعی‌سی کی معمولاً ولیعهد دی، بو تؤرن‌ده اؤزون رسماً شاه اعلام ائدر و شاهلیق و خاقانلیق تاجین باشینا قویار و سلطنته یئتیشر.

تاج قویما نئچه یاسادان(قانوُن) و یا نئچه دَب‌دَن عیبارت‌دیر کی بو یاسالار و بو دَبلری ایجرا اِئلیه اِئلیه، شخص تاج و یا یاریم‌تاجی باشینا قویار.

## قایناقلار
لوانت

**لوانت** تاریخی بیر منطقه و تاریخی بیر یوردون آدی دیر. بو منطقه تاریخی شام منطقه‌سینین بوگونکو سوریه، اوردون و لوبنان اؤلکه‌لرینه شامیل اولور.

## قایناقلار

بؤلمه:لوانت
ساندو تابارجا

**ساندو تابارجا** ()، (دوغوم: ۱۱ جولای ۱۹۶۵) بیر رومانیلی قاباقکی فوتبال اویونچوسو و ایندیکی فوتبال موربی‌سی‌دیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Sandu Tăbârcă este noul antrenor principal al echipei Gloria Bistrița
* Gloria i-a încheiat contractul de muncă lui Sandu Tăbârcă

بؤلمه:۱۹۶۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:رومانیلی ایدمانچیلار
تورانچیلیق

بندانگشتی|تورک دونیاسیندا، 7 باغیمسیز و 15 اؤز أرک تورک دؤولتی
**تورانچيليق** یا دا **تورانيزم** — بوتون اورال-آلتاي خالقلاري‌نين بيرليگيني نظرده توتان سياسي ايدئولوژی. ايلک اولاراق فين‌لر، ماجارلار، ائستون‌لار و روسيه ترکيبينده‌کي فين-اوُگْور خالقلاري ايله برابر مانجورلار، موغول‌لار و تورک‌ديللي خالقلارين بيرلشمه‌سي مقصدي ايله اورتايا آتيلميشدير. تورکچو و تورانچي شخصلردن ضيا گؤک‌آلپ ايسه "تورکچولوگون اساسلاري" آدلي اثرينده تورانچيليغين هئچ ده ماجارلاري، موغول‌لاری، مانجورلاري، فين‌لري بيرلشدیرمک مقصدي گودمه‌ديگيني بيلديرميشدير . 
بندانگشتی|فین ـ اوگور خالقلاری یاشادیقلاری جغرافیا

روسيه‌ده 1905-جي ايل اينقيلابيندان اول آذربايجانلي و تاتار ضياليلاري طرفيندن دستکلنميش بو ايدئولوژی، تورکيه‌ده 1908-جي ايلده ايکي مشروطيتين ائلان ائديلمه‌سيندن سونرا ياييلماغا باشلادي. ايتیحاد و ترقّي پارتياسي‌نين رهبرلري آراسيندا ضييا گؤک‌آلپين ايره‌لي سوردوگو تورانچيليق باخيشلاري اساس گؤتورولموشدور. او دؤورون عثمانلي کوماندانلاريندان بيري اولان انور پاشا ايسه 1918-1922-جي ايللرده کئچميش روسيه ايمپئريياسي‌نين اراضيسينده تورانچيليق فيکريني جانلانديرماغا چاليشيرکن شهيد اولموشدور. 

ضيا گؤک‌آلپين بير شئعيرينده‌کي آشاغيداکي بئيت، تورانچيليق باخيشلاريني کونکرئت عکس ائتديرير: وطن نه تورکيه‌دير تورکلره، نه تورکوستان؛ وطن بويوک و ابدي بير اؤلکه‌دير: توران. 

## قایناقلار
قاراباغ خانلیغی

**قاراباغ خان‌لیغی** ۱۷۴۷-جی ایلده نادیرشاه افشارین اؤلومون‌دن سونرا جاوانشیر سولاله‌سین‌دن اولان پناهه‌لی خان قاراباغ خانلیغینین اساسینی قویموش‌دور. قاراباغ خان‌لیغی کیچیک قافقاز داغلارینین جنوب-شرقین‌ده یئرلشیردی. خانلیغین سرحدلری آراز چایین‌دان گؤیچه گؤلوندک، ترتر چایین‌دان بوتون دوزه‌ن‌لیک و داغ‌لیق قاراباغی، زنگزورو، برگوشادی احاطه ائتمکله مئهری، تاتئو و سیسیانا قدر اۇزانیردی. خان‌لیق شکی، گنجه، ایروان، ناخچیوان، قاراداغ، جاواد و شاماخی خان‌لیقلاری ایله هم مرز ایدی.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*  Kurekchay Treaty between the Karabakh khanate and the Russian Empire

بؤلمه:قاراباغ خانلیغی
بؤلمه:آذربایجان تاریخی
بؤلمه:آذربایجان خانلیقلاری
خوزه فرئیرا کیمادو

**خوزه فرئیرا کیمادو** ()، (دوغوم: ۲۳ دسامبر ۱۹۱۳ - اولوم: ۲۳ دسامبر ۲۰۰۷) بیر پورتوقاللی ایدمان مودیری و بنفیکا فوتبال کولوبونون ۲۵-جی باشچیسی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۱۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۰۷-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:پورتوقاللی ایدمانچیلار
حقوق ائنسيکلوپئديک لوغتي

**حوقوق ائنسیکلوپئدیک لوغتی** — آذربایجان ائنسیکلوپئدییاسینین باش رئداکسییاسی طرفیندن باکیدا 1991-جی ایلده نشر اولونموش و حوقوق مسله‌لری ایله ماراقلانان گئنیش اوخوجو کوتله‌سی اۆچون نظرده توتولموش ائنسیکلوپئدیک لوغت.

آذربایجان دیلینده ایلک دفعه نشر اولونموش 544 صحیفه دن عیبارت اولان بو کیتابدا 1000-دن چوخ مقاله-معلومات وئریلمیشدیر. لوغتده دؤولت حاکیمیتی اورقانلارینین ایشی، وطنداشلارین حوقوق و آزادلیقلاری، اونلارین حیاتا کئچیریلمه‌سی قایدالاری و س. شرح اولونموش، موهوم حوقوقی آنلاییشلار تحلیل ائدیلمیشدیر.

## قایناق
حوقوق ائنسیکلوپئدیک لوغتی. آذربایجان ائنسیکلوپئدییاسینین باش رئداکسییاسی. باکی، 1991، ژسبن 5–89600-032-4(آزرب.) 


بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
خزر اينگيليسجه-آذربايجانجا بؤيوک لوغت

بندانگشتی|خزر اینگیلیسجه ـ آزربایجانجا سؤزلوک
**خزر اینگیلیسجه-آذربایجانجا بؤیوک لوغت** (XİABL) ـ آذربایجاندا یازیلمیش اینگیلیسجه ـ آذربایجان تورکجه‌سینده ۶ جیلدلیک  سؤزلوک.

## اؤن سؤز
اینگیلیس دیلی دونیادا چوخ موختلیف جمعیتلره و ساحه لره خیدمت ائدن اساس اینفورماسییا داشیییجیسی کیمی سورعتله بین الخالق دیله چئوریلمکده‌دیر. اینگیلیس دیلی خبر و یئنیلیکلرین دونیادا گئنیش یاییلماسیندا دا چوخ موهوم اهمیت کسب ائدیر. او، ایندی دونیادا صنایع و سییاست ساحه سینده آپاریجی دیلدیر. بونا گؤره ده اینگیلیس دیلینی اؤیرنمه‌یه و بو دیلین زنگین اینفورماسییا داشیییجیسی اولان لوغتلره بؤیوک احتییاج وار. محض بو احتییاج خزر اونیوئرسیتئتی لوغت و ائنسیکلوپئدییا مرکزینی و خزر اونیوئرسیتئتی نشریاتینی اینگیلیسجه-آذربایجانجا 6 جیلدلیک بؤیوک و احاطهلی بیر لوغت حاضیرلاماغا سؤوق ائتمیشدیر.

**خزر اینگیلیسجه-آذربایجانجا بؤیوک لوغت**

بو لوغت، یعنی خزر اینگیلیسجه-آذربایجانجا بؤیوک لوغته (XİABL)  تخمینن 250 000 سؤز، کوللی میقداردا ایفاده و نومونه جومله‌لر داخیلدیر. لوغتین باشلیجا مقصدی بورایا داخیل اولان بوتون باش سؤزلرین دوزگون یازیلیشینی، تلففوزونو و معنالارینین دقیق ترجومه‌سینی وئرمکدیر.

بیرینجی و ایکینجی جیلدین ترتیبچیلری توفیق آباسقولییئو، کریم قاسیموو، نیژاد میکایلزاد، نابات محمدووا، رئداکتورلاری هاملئت ایساخانلی و توفیق آباسقولییئو دیر. 3-6-جی جیلدلرین ترتیبچیلری هاملئت ایساخانلی، توفیق آباسقولییئو، کریم قاسیموو، نیژاد میکایلزاد، نابات محمدووا، رئداکتورلاری هاملئت ایساخانلی و توفیق آباسقولییئودیر.

خزر اينگيليسجه-آذربايجانجا بؤيوک لوغت ایلک نؤوبه‌ده آنا دیلی آذربایجان دیلی اولانلار اۆچون نظرده توتولموشدور. دیگر تورکدیللی اوخوجولار دا بو لوغتدن ایستیفاده ائده بیلر. لوغت آذربایجان دیلینی اؤیرنمک ایسته‌ین اینگیلیس دیللی خاریجیلر اۆچون ده فایدالی اولا بیلر. خزر اينگيليسجه-آذربايجانجا بؤيوک لوغت ترجومه‌چیلر، طلبه‌لر، اینگیلیس دیلی موعلیملری، همچنین اینگیلس دیلیندن اؤز علمی و پراکتیکی فعالیتینده ایستیفاده ائدن هر کس اۆچون فایدالی اولاجاقدیر.

## قایناق

بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
فرهنگ ترکی (سؤزلوک)

**فرهنگ ترکی** سؤزلوگو ـ اون سککیزینجی عصره عایید کیتاب.

آذربایجانلی عالیم محمدتقی قاراقویونلونون 1727-جی ایلده هیندیستاندا ترتیب ائتدیگی «فرهنگی-تورکی» چوخ قییمتلی بیر سؤزلوکدیر. ترکمان، تورک، تورکمن، اؤزبک و اویغور دیللرینین لئکسیک ماتئریاللاری اساسیندا ترتیب ائدیلمیش 1183 صحیفه لیک بو کیتابین هر صحیفه سی 15 سطیردن عیبارتدیر. سؤزلوکده سؤزلرین اساسی و کؤکو دئییل، اونلارین موختلیف قرامماتیک فورمالاری وئریلیر و همین سؤز-فورمالارین بدیعی کونتئکسده ایشلنمه‌سینه دایر مووافیق نومونه‌لر گتیریلیر. 

## قایناق

* بئش. آسلانوو، "محمدتاغی قاراقویونلونون "فرهنگی-تورکی" لوغتی" ،"ائلم و حیات" ژورنالی، باکی، اییول 1975، № 7، سه. 20-21. 
* صبیره باخشه‌لیگئوا، ""فرهنگی-تورکی" لوغتی حاقیندا" ،"ائلم و حیات" ژورنالی، باکی، آوقوست 1985، № 8، سه. 25-26. 
* 

بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:تورکجه اثرلر
لزگيجه-آذربايجانجا لوغت

بندانگشتی|لزگی‌جه ـ آذربایجان تورکجه‌سی سؤزلوگو
**لزگيجه-آذربايجانجا لوغت** — خليلوو يوسيف مؤولود اوغلو طرفيندن يازيلميش ايضاحلي سؤزلوک.

12000-دن آرتيق سؤز و ايفادنين توپلانديغي لوغت اوزرينده 15 ايلدن آرتيق واخت صرف ائديلميشدير. لوغت 2012-جي ايلده چاپ اولونموشدور.

## قایناق

بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:لزگیجه سؤزلوکلر
آذربايجان توپونيملرينين ائنسيکلوپئديک لوغتی

**آذربایجان توپونیملرینین ائنسیکلوپئدیک لوغتی** — ایکی‌جیلدلیک آذربایجان توپونیملرینین ائنسیکلوپئدیک لوغتی. 

لوغتده 12 مینه یاخین جوغرافی آدین ایضاحی وئریلمیشدیر. لوغتین ترتیبینده آذربایجانین گؤرکملی دیلچی، تاریخچی و توپونیمیست عالیملرینین تدقیقاتلاری نظره آلینمیشدیر.

## قایناق

بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
روسجا ـ تاتارجا حربی ترمینلر سؤزلوگو (۲۰۰۰)

**روسجا ـ تاتارجا حربی ترمینلر سؤزلوگو** (تاتارجا: Русча-татарча хәрби терминнар сүзлеге، روس: Русско-татарский словарь военных терминов) قازاندا ۲۰۰۰جی ایلده تاتاریستان کیتاب نشریاتی طرفیندن باسیلیب یایینلانمیش سؤزلوک. 

بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:روسجا سؤزلوکلر
بؤلمه:تاتارجا سؤزلوکلر
اينفورماتيکا تئرمينلرينين ايضاحلي لوغتي

**اینفورماتیکا تئرمینلرینین ایضاحلی لوغتی** - آذربایجان دیلینده اولوب، اطلاعات ـ ارتباطات تکنولوژیلری اوزره میللی تئرمینولوگییانین یارادیلماسی ساحه‌سینده بؤیوک اهمیت داشییان کیتابدیر. علمی رئداکتورو آمئا-نین آکادئمیک-کاتیبی، اینفورماسییا تئخنولوگییالاری اینستیتوتونون دیرئکتورو، آکادئمیک راسیم الیقولییئودیر.

## احاطه دایره‌سی
ائنسیکلوپئدیک نشر اینفورماسییا تئخنولوگییالارینین موختلیف ساحه لرینی – پروقرام تمیناتی، آپارات واسیطه‌لری، شبکه‌لر، وئریلنلرین ساخلانماسی، قرافیکا، اویونلار، اینفورماسییانین اعمالی، اینتئرنئت، تاریخ، ژارقون ایفاده‌لر، تشکیلاتلار، پروقراملاشدیرما و ستاندارتلارا دایر تئرمینلری احاطه ائدیر.

کیتابدا پروقرام و آپارات تمیناتینا عایید سندلرد، بو محصوللارین رئکلاملاریندا، مطبوعاتدا، تئلئویزییادا، کومپوتئره دایر کیتاب و خوصوصی ژورناللاردا راست گلینن تئرمینلرین ایضاحی وئریلیب. لوغته کومپوتئر صنایعسی، پروقرام موهندیسلیگی کیمی خوصوصی ساحه لر اوزره تئرمینلر ده داخیل ائدیلیب.

## قورولوشو
بئش مینه‌دهک تئرمینین توپلاندیغی لوغتده عددلر و خوصوصی سیمووللارلا باشلایان تئرمینلر آسجیی کودلارینا اویغون سیرالانیب. لوغتده‌کیمقاله‌لر ایکی قروپا آیریلیر: تئرمینلرین تام تصویری اولان اساس مقاله‌لر و اونلارین سینونیملری اولان ایستیناد مقاله‌لری. بعضی مقاله‌لر اویغون شکیل، سخئم، دیاقرام و یا جدوللرله موشاییعت اولونوب.

مقاله‌لر اینگیلیس دیلینده‌کیتئرمینلره اویغون سیرالاندیغیندان آذربایجان، روس و یا تورک دیلینده هر هانسی تئرمینی تاپماق اۆچون کیتابین سونوندا آذربایجانجا-اینگیلیسج، تورکجه-اینگیلیسجه و روسجا-اینگیلیسجه تئرمینلر سؤزلوگو وئریلیب. بو اوچ دیلدن هر هانسی بیرینده وئریلمیش تئرمینی اولجه اویغون سؤزلوکده تاپماق، سونرا ایسه همین سؤزون اینگیلیسجه قارشیلیغینا گؤره اونو لوغتده آختارماق لازیمدیر.

کیتاب موعلیملر، طلبه‌لر، علمی تدقیقاتچیلار، ایکت موتخصیصلری، بوتؤولوکد، اینفورماسییا جمعیتینین عوضولری اۆچون نظرده توتولوب.

## قایناق


بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
دیوژن

**دیوژن (Diyojen)**، تئودور قصاب (Teodor Kasap) طرفیندن فرانسیزجا و یونانجا اولاراق چیخاریلارکن 25 نویابردان،1870 تاریخیندن باشلایاراق عثمانلی تورکجه‌سینده یایینلاماغا باشلایان ایلک عثمانلی ساتیریک درگیسی.
درگی‌نین مرکزی ایستانبولدا آسما ‌آلتینداکی جاملی‌خانین زیرزمی‌سینده ایدی.بوشقایا گیرمیش دیوژن"ین روملی عسگرلرله قارشی قارشی‌یا رسیملندیگی لوگوسونون اوزه‌رینده دیوژن، آلتیندا ایسه "**کؤلگه ائتمه، باشقا لوطف ایسته‌میرم**" شوعاری یازیلیردی؛ قیمتی 3 قوروش ایدی. ایلک یایینلاندیغیندا هفته‌لیک اولان درگی، 23. ساییسیندان باشلایاراق هفته‌ده ایکی دفعه، 148. ساییسیندان سونرا دا اوچ دفعه یایینلانماقدا ایدی.

عثمانلی ایمپراطورلوغوندا مودئرن ساتیرانین ایلک اؤرنکلری‌نین یایینلاندیغی درگی، علی بیگ، ابولضیا توفیق، نامیق کمالین ایمضاسیز یازیلارینا یئر وئریلمیشدیر.
, 
درگی سیاسی یازیلاری سببیندن اوچ دفعه گئچیجی اولاراق باغلانسا دا، یایینی 11 یانوار 1883 چیخاریلان 183 ساییسیندان سونرا قطعی اولاراق دایاندیریلمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:درگی
بؤلمه:درگیلر
بؤلمه:تورکیه مطبوعاتی
بؤلمه:تورکیه ساتیریک درگی‌لر
یوری فدکین

**یوری فدکین** ()، (دوغوم: ۶ اوکتوبر ۱۹۶۰) بیر قاباقکی شورویلی ایدمانچی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:شورویلی ایدمانچیلار
ژئومورفولوژی تئرمینلرین ایضاحلی لوغتی

**ژئومورفولوژی تئرمینلرین ایضاحلی لوغتی** — 2012-جی ایلده "علم" نشریاتی طرفیندن آذربایجان میللی علملر آکادئمییاسی آکادمیک. ه.ه. علییئو آدینا جوغرافییا اینستیتوتو علمی شوراسینین قراری ایله نشر ائدیلن کیتاب.

اوچ دیلده (آذربایجان تورکجه‌سی، روس، اینگیلیس) 3000-ه قدر سؤزجوگو احاطه ائدن ژئومورفولوژی لوغتده تئرمینلرین ایضاحی آذربایجان تورکجه‌سینده، متنین آخیریندا ایسه تئرمینلرین روس و اینگیلیس واریانتلاری وئریلمیشدیر.

تئرمینلر آذربایجان لاتین الیفباسی سیراسی ایله دوزولموشدور.

## قایناقلار

بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
تکه‌مچی

**تکه‌مچی- تکه** - نوروز بایرامی‌نین و یازین گلمه‌‌سینی ماهنی اوخوماق و تکه دولاندیرماقلا خبر وئرن عنعنه‌وی اتنوقرافیک موژده‌چی‌دیر.

جناب جبریل نامه گتیردی 

گتیرجه‌یین پئیغمبره یئتیردی 

موبارک قوْللارین گؤیه گؤتوردو 

سیزین بو تزه بایرامینیز موبارک 

آیینیز، ایلینیز، هفته‌نیز، گونونوز موبارک 

بیزیم یئرده یومورتانی یویارلار 

اونو دؤنوب یئددی رنگه بویارلار 

یئددی‌سینده تحویل اوسته قویارلار 

سیزین بو تزه بایرامینیز موبارک 

آیینیز، ایلینیز، هفته‌نیز، گونونوز موبارک 

بیزیم یئرده قوهون قارپیز اکرلر 

اونو تامام شهرلره تؤکرلر 

تزه ایلین حسرتینی چکرلر 

سیزین بو تزه بایرامینیز موبارک 

آیینیز، ایلینیز، هفته‌نیز، گونونوز موبارک

بندانگشتی|نوروز خونچاسی
## تکه‌نین سووقاتی
تکه (تکه‌مچی) هر ائوین کی قاپیسیندا شعیر اوخوسا  و بایرامین گلمه‌یین موژده وئرسه، ائو صاحیبیندن موشتولوق آلار کی اونا پای دئییلر، همچنین تکه‌مچی اؤزوده شعیر ایله موکافات‌لاندیریلماسینی خاطیرلایار: 

آی تکه‌مین کندی وار 

کمندی وار کندی وار 

هر قاپیدا اویناسا 

بیر نعلبکی قندی وار 

تکه‌م اؤلدو ایپین گتیر آی خانیم 

چاتدیقجا یوکون گتیر آی خانیم 

کسمه پایین بوتؤو گتیر آی خانیم

## تکه‌مچی نغمه‌لری
تکه‌م، تکه‌م، آختا تکه‌م،

بوینوندا وار نوختا تکه‌م.

توکلری بیز-بیز اولوب

قیشدا یئییب شاختا تکه‌م.

تکه‌م بیر اویون ائیلر،

قوزونو قویون ائیلر.

ییغار گیلانین دویوسون،

چپیش بیگین تویون ائیلر.

تکه‌م گئتدی خانلیغا،

اوز قویدو یامانلیغا.

تکه‌می اؤلدوردولر

آتدیلار سامانلیغا.

تکه‌م گئتدی مرنده

تاماشادی گلنده،

یاخشی اینسان چوخ یاشار،

وای پیسه‌دی اؤلنده.

بو تکه آختا تکه،

بوینوندا وار نوختا تکه.

یایدا قول اولار ساتیلار.

قیشدا چیخار تاختا تکه.

بو تکه یاریش تکه،

کردینی بیر قاریش تکه.

کئچی ایله کوسوشموش،

چپیش ایله باریش تکه.

سایا، سایا سایادان،

تکم گلیر قایادان.

تکمه آرخالیق وئر،

خانیم ائوین آبادان.

تکمه بیر پای گتیر،

توکلرینی سای گتیر.

تکمی تئز یولا سال،

اؤزونه بیر تای گتیر.

بو تکه آریق تکه،

آی دابانی یاریق تکه.

ییغار قویون-قوزونو

بایرامی پیشواز ائیلر. 

## قایناقلار

* نوروز بایرامی ائنسیکلوپئدیاسی، باکی2008 (شرق-غرب). ص 183
* تکه نغمه‌لری 

بؤلمه:نوروز
بؤلمه:آذربایجان فولکلورو
بؤلمه:فولکلور
بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:آیین و مراسیم‌لر