open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فرانچسکو فورلیو

**فرانچسکو فورلیو** ()، (دوغوم: ۱۳ نوامبر ۱۹۴۱ - اؤلوم: ۲۴ ژوئن ۲۰۱۸) بیر ایتالیالی سیاستچی و پولیس مأمورو ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۴۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۱۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:ایتالیالی پولیس مأمورلاری
سنکیچی آوایا

**سنکیچی آوایا** ()، (دوغوم: ۷ نوامبر ۱۸۹۳ - اؤلوم: ۶ آقوست ۱۹۴۵) بیر ژاپونلو سیاستچی، پولیس مأمورو و هیروشیما بلدیه باشچی‌سی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۹۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۴۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:ژاپونلو پولیس مأمورلاری
پراکاش آریال

**پراکاش آریل** ()، (دوغوم: ۲۸ ژوئن ۱۹۶۳) بیر نپاللی پولیس مأمورودور.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:نپاللی پولیس مأمورلاری
پت هاند

**پت هاند** ()، (دوغوم: ۳۱ مارس ۱۹۲۷ - اؤلوم: ۱۸ نوامبر ۱۹۸۹) بیر نیوزیلندلی موعلیم، سرباز و پولیس مأمورو ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۲۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۸۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:نیوزیلندلی موعلیملر
بؤلمه:نیوزیلندلی پولیس مأمورلاری
سلیمان آبا

**سلیمان آبا** ()، (دوغوم: ۲۲ مارس ۱۹۵۹) بیر نیجریه قاباقکی پولیس مأمورودور.

## قایناقلار

بؤلمه:نیجریه‌لی پولیس مأمورلاری
بؤلمه:۱۹۵۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
ماساگتلر

**ماسساگئتلر** و یا **ماساژتلر** یا دا **ماساگتلر** — تاریخی بیر خالق و حؤکومتین آدی دیر کی میلاد مسیح‌دن قاباق خزر دنیزی‌نین اطرافیندا حؤکومت ائلییرمیشلر.

ماساگئتلر گۆجلۆ احتیمال ایله بیر تۆرک و داها دقیق دئسک بیر اؤن تورک (پروتوتورک) قوم ایمیشلر.    

بو اسکی خالقؽن ان آدلیم و تانؽنمؽش شخص،اونلارؽن ملکه سی تومریس ایدی کی هخامنشی شاهؽن، کوروش'و ساواشدا مغلوب ائتدی، اونون باشؽن کسرک، قانلا دولو بیر لگنه آتدی

یونان تاریخچی‌سی هرودوتون "تاریخ" اثرینده کی معلوماتینا گؤره " بو خالق چوخ سایلی و جسور ایدی". ماسساگئتلر  کؤچری حیات طرزی کئچیرمیشلر.



## قایناقلار
 

بؤلمه:تاریخی خالقلار 
بؤلمه:تاریخی دؤولتلر 
بؤلمه:ماساژتلر
بارجیک

**بارجیل** و یا **بارجیک** (دوغوم: ۶۹۱-میلادی، اؤلوم: ۷۳۱-میلادی) خزر خاقانینین اوغلو،** خزرلر اوردوسوندا بیر باشچی.

## قایناقلار

بؤلمه:خزر خاقانلاری
جورج آندرسن

**جورج آندرسن** ()، (دوغوم: ۷ ژانویه ۱۹۶۳) بیر نوروژلی ایدمانچی و پولیس مأمورودور.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:نوروژلی پولیس مأمورلاری
ژولیئت آپیا

**ژولیئت آپیا** ()، (دوغوم: ۱۹۸۹) بیر غنالی فوتبال داوری و پولیس مأمورودور.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۸۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:غنالی پولیس مأمورلاری
بیمان راقو

**بیمان راقو** ()، (دوغوم: ۶ اوکتوبر ۱۹۵۳) بیرهیندوستانلی اویونچو و قاباقکی پولیس مأمورودور.

## فیلموقرافی

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۵۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:هیندوستانلی پولیس مأمورلاری
مالک سعد

**مالک سعد** ()، (دوغوم: ۱۹ مئی ۱۹۵۹ -اؤلوم: ۲۷ ژانویه ۲۰۰۷) بیر پاکیستانلی نیظامی ، پولیس مأمورو و موهندیس ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:پاکیستانلی پولیس مأمورلاری
بؤلمه:۱۹۵۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۰۷-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
اوکسانا فدورووا

**اوکسانا فدورووا** ()، (دوغوم: ۱۷ دسامبر ۱۹۷۷) بیر روسیه موجری، اوخوجو، اویونچو، مودل و قاباقکی پولیس مأمورودور.

## اوْینادیغی فیلم‌لر ====قایناقلار

{| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="auto"
|-
! ایل
! Award
! Category
! Nominated work
! Result
! class="unsortable" | 
|-
| rowspan=2|2010
| ZD Award
| rowspan=2|Duet of the Year
| rowspan=2 style="text-align:center;" | "Prava lyubov"(with Nikolay Baskov)
| rowspan=2 
| style="text-align:center;" | [ Звуковая доро

[بؤلمه:۱۹۷۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:روسیه‌لی پولیس مأمورلاری
قوروه بؤلگه‌سی

**قوروه بؤلگه‌سی**   ایران اؤلکه‌سی‌نین باتی‌سینداکی کوردوستان اوستانی‌نین دوغوسوندا یئرلشیبدیر. قوروه بؤلگه‌سی‌نین مرکزی قوروه شهری دیر.

## اهالی‌سی
قوروه بؤلگه‌سی‌نین نوفوس ساییسی ۱۳۹۰-اینجی گونشلی ایلین آمارینا گؤره ۱۳۸،۴۷۰ نفر و ۳۳،۴۳۴ عائیله ایمیش. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۴۰۱۹۲ نفر جمعیتی واردیر.

قوروه بؤلگه‌سینین اهالی‌سی‌نین چوخونلوغو تورک دیلار و آذربایجان تورکجه‌سینه دانیشیرلار. کوردلر ده اقلیت اولاراق بو بؤلگه‌ده یاشاییرلار.

## جوغرافیاسی
بو بؤلگه دوغو طرفدن همدان اوستانی‌نین قوزئی باتی‌سینداکی اولان کبودرآهنگ بؤلگه‌سی ایله قونشودور، قوزئی طرفیندن  بیجار بؤلگه‌سیایله قونوشودور و باتی‌سیندا دهگلان بؤلگه‌سی یئرلشیب، همچنین قوروه بؤلگه‌سی‌نین گونئی‌اینده کیرمانشاه اوستانی‌نین قوزئی‌دوغوسونداکی سونقور بؤلگه‌سی یئرلشیبدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:قوروه بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
بیجار بؤلگه‌سی

**بیجار بؤلگه‌سی** — ایران اؤلکه‌سینده اولان کوردوستان اوستانی یئرلشیب‌دیر. بیجار بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بیجار شهری‌دیر.

## اهالی
### جمعیت
۱۹۹۶-جی میلادی ایلین آمارلارینا گوره بیجار بؤلگه‌سی‌نین ۹۷,۹۱۳ نفر جمعیتی واردیر.
### دیل
بیجار بؤلگه‌سی‌نین اهالیسی آذربایجان تورکلری و کوردلردن عیبارتدیر. بیجار بؤلگه‌سی‌نین تورکلری بایندر ائلیندندیلر و دانیشاندا تورک دیلینه خاصا بیر لهجه‌ایله دانیشیرلار.

### دین و مذهب
بو بؤلگه‌نین اهالیسی بوتونلوکده موسلماندیلار و شیعه ایله سونی مذهبلرینه اعتقادلاری واردیر. قدیم زامانلاردا آز سایدا بو بؤلگه‌ده یهودی‌لرده یاشاییردیلار کی کؤچوب بؤلگه‌دن گئدیبلر.

## ایداری بؤلونوشو

## قایناقلار

بؤلمه:بیجار بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
خلجلر

**خلجلر** و یا **خلج تورکلری** — تورک خالقلاریندان بیری‌دیلار. خلج تورکلری ایرانین مرکزینده، قوم شهری‌نین چئوره‌سینده خلجیستاندا یاشایان بیر خالق دیلار. خلجلر خلج تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

خلجلر حاقّیندا علی اصغر جمراسی آراشدیرمالار آپاریر.

**خلج** آدیندا یزد بیلیم‌یوردوندا ایکی دیلده تورکجه ـ فارسجا اؤیرنجیسل بیر درگی چیخیردی کی ایکی سایدان سونرا 1387 ـ ده توقیف ائدیل‌دی.

خلجلرین یاشاییش یئرلری عموماً قوم اوستانی و مرکزی اوستانینین آراسی دیر کی قوم اوستانینین  سلفچگان، خلجیستان، جعفرآباد و کهک بؤلوملاری، همچنین مرکزی اوستانینین تفرش و آشتیان بؤلگه‌لرینین بوتونلوغونا شامیل اولور و هابئله ￼ساوه و زرندیه بؤلگه‌لرینین ده بیر قیسمتلرینه  شامیل اولور. بو بؤیوک منطقیه خلجیستان دییرلر.

خلجیستان منطقه‌سیندن سونرا، خلجلر ایرانین آیری اوستانلاریندا دا یاشاماقدا دیلار، او جومله‌دن تهران اوستانی، البورز اوستانی، گیلان اوستانی، شرقی آذربایجان اوستانی، ایصفاهان اوستانی، رضوی خوراسان اوستانی و.... آد آپارا بیلریک، همچنین خلجلرین بیر قیسمی‌ده افغانیستان، پاکیستان و هیندوستان اؤلکه‌لرینده اقلیّتده یاشاماقدا دیلار.

## قایناقلار
 
بؤلمه:قوم اوستانی 
بؤلمه:مرکزی اوستانی 
بؤلمه:تورک خالقلاری 
بؤلمه:تورکلر
خلجیستان

**خلجیستان** بیر منطقیه دئییلیر کی قوم اوستانی و مرکزی اوستانی نین بیر بؤیوک قیسمتلرینه شامیل اولور. خلجیستان منطقه سینین اهالیسینین چوخونلوغو  خلجلر دیلار.

## قایناقلار
خلجیستان (دقیقلشدیرمه)

**خلجیستان** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*خلجیستان
*خلجیستان بؤلومو
خلجیستان بؤلومو

**خلجیستان بؤلومو** قوم اوستانی نین بؤلوملریندن دیر. خلجیستان بؤلومو قوم اوستانینین باتیسیندا یئرلشیب و اهالیسینین چوخونلوغو خلجلر دیلار.

خلجیستان بؤلومونون مرکزی، دستجرد شهری دیر.

## قایناقلار
واسیل قریتساک

**واسیل قریتساک** ()، (دوغوم: ۱۷ فوریه ۱۹۶۱) بیر اوکراینلی سیاستچی و پولیس مأمورودور.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:اوکراینلی پولیس مأمورلاری
یوروویژن ماهنی یاریشماسی ۲۰۱۸

**یوروویژن ماهنی یاریشماسی ۲۰۱۸** (''')، سایی‌جا ۶۳-جۆ یوروویژن ماهنی یاریشماسی ایدی. سالوادور سوبرال‌ ایفا ائتدیگی "Amar Pelos Dois" () ماهنی‌سی ایله یوروویژن ماهنی یاریشماسی ۲۰۱۷ بیرینجی یئری قازانماسینا گؤره، ۲۰۱۸-جی ایلده پورتوقال ایلک دفعه یوروویژن ماهنی یاریشماسینین ائو صاحیبلیگی‌نی اله گتیرمیشدیر. بو یاریشما پورتوقالین باشکندی اوْلان لیسبون شهرینده کئچیریلمیشدیر. یاریشمانین یاریم فیناللاری ۲۰۱۸-جی ایلین ۸ و ۱۰ مئی و فینالی ایسه ۱۲ مئی تاریخینده باش توتموشدور. ۲۰۱۸-جی ایلین یاریشماسینا ۴۳ اؤلکه قاتیلمیشدیر. ۱۲ مئی تاریخینده کئچیریلن فینالدا ایسراییل اؤلکه‌سینی تمثیل ائدن نتا بارزیلای "Toy" () آدلی ماهنی‌سی ایله ۵۲۹ ایمتیاز توْپلایاراق بیرینجی اوْلموشدور. بو ایسراییلین یوروویژن یاریشماسیندا ۴-جۆ قازانماسی ایدی.

## یاری فینال بؤلۆشمه‌سی
جصان

**جصان** عراق گونئی دوغوسوندان اوْلان شهرلریندن بیری دیر. شهرین خالقی عربجه، تورکمانجه، لورجا دیللرینده دانیشیرلار. جصان شهری 70 کیلومتر کوت شهریندن آرالی دیر.
## قایناق

بؤلمه:عراق شهرلری
بؤلمه:عراقین تورکمان شهرلری
خالیص منفعت

خالیص منفعت (net income) – شیرکتین عۆمومی گلیرین‌دن  بۆتون وئرگیلر، ییغیم‌لار و دیگر مجبوری آییرمالار چیخیلدیق‌دان سوْنرا قالان مبلغ. خالیص منفعت و خالیص قاریشیق گلیرلر اساس سرمایه‌نین ایستهلاکی چیخایلماقلا عۆمومی منفعته و عۆمومی قاریشیق گلیرلره برابردیر.

## قایناق‌لار
گلیر

گلیر - بَللی دؤور عرضینده موسّسه‌نین عادی فعالیّتی نتیجه‌سینده، عۆمومی مَداخیل اوْلونموش ایقتیصادی ثمره‌دیر. بۇ عۆمومی مَداخیل اوْلونموش ثمره سرمایه آرتماسینا گتیریر، سرمایه ایشتیراک‌چیلاری ( سرمایه گزار و ...) طرفیندن وئریلن یاردیم‌لار ایسه ایقتیصادی ثمره (گلیر) حساب ائدیلمیر. 
## قایناق‌لار
محصول

**محصول** یا **اۆرۆن** — اؤلکه، بؤلگه و شخصی چیفتلیک (مزرعه)ین توْرپاق ساحه‌سینده بللی اکینچیلیک بیتکیسینین یئتیشدیری‌له‌رک اَلده ائدیلن نتیجه‌سینین عۆمومی حجمی. چوخ محصوللار تون‌لا اؤلچولور.
## قایناق‌لار
جک لایتون

**جک لایتون** ()، (دوغوم: ۱۸ جولای ۱۹۵۰ - اؤلوم: ۲۲ آقوست ۲۰۱۱) بیر کانادا سیاستچی و یازیچی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۵۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۱۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:کانادالی سیاسی یازیچیلار
بؤلمه:کانادالی سیاست بیلیمی عالیملری
شان مندز

**شان مندز**(۸ آقوست ۱۹۹۸ (میلادی)) کانادالی موغننی و ماهنی یازیچی سی.
آتاسی پورتوقال‌لی، آناسی اینگیلیس‌لی دیر. 
## قایناق‌لار

بؤلمه:۱۹۹۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بکی کلی

**بکی کلی** ()، (دوغوم: ۲۲ آپریل ۱۹۵۲) بیر جنوبی آفریقا سیاستچی و پولیس مأمورودور.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۵۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:جنوبی آفریقالی پولیس مأمورلاری
آندرس دنیلسون

**آندرس دنیلسون** ()، (دوغوم: ۲۷ دسامبر ۱۹۵۳) بیر سوئدلی پولیس مأمورودور.

## قایناقلار

بؤلمه:سوئدلی پولیس مأمورلاری
بؤلمه:۱۹۵۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
ایلوف اریکسون

**ایلوف اریکسون** ()، (دوغوم: ۱۸۸۳ - اؤلوم: ۱۹۶۵) بیر سوئد سیاسی یازیچی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۸۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۶۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:سوئدلی سیاسی یازیچیلار
یهودیلر

**یهودی‌لر** و یا **یهودی میلتی**، تاریخی کنعان بؤلگه‌سینده، عبرانی دین بؤیۆگۆ و آتاسی یعقوب'ون اون ایکی اوغلوندان بیری اولان یهودا'نین سویوندان گلن اتنو-دینی قوروپ و میلت'دیر. یهودیلیک، یهودی میلتینه اؤزل بیر دین اولدوغوندان یهودی اتنیسیته'سی میلتی و اینانجی بیربیریله گوچلو بیر شکیلده ایلیشکی ایچریسینده‌دیر.

## قایناقلار
اکینچی

**اکینچی** و یا **چیفتچی** بیر شخصه دئییلیر کی یئیه‌جک تولید ائلمک و یا ایقتیصادیات بهره آپارماق اۆچون چیفتلیکده اکینچیلیک و یا دامدارلیق ایشینه مشغول اولور. بیر چیفتچی ایمکانی وار اؤز میلکینده مالیک عونوانیندا و یا باشقا آداملارین میلکلرینده ایشچی عونوانیندا ایشه مشغول اولا.

## قایناقلار
ایشچی

**ایشچی** و یا **فهله**، ت.د.قیا گؤره تانیمی باشقاسینین یارارینا بدنینی، باش گوجونو و یا ال بجریسینی ایستیفاده ائلرک عوجرتله چالیشان کیمسه.

## قایناقلار
قونقا باشی

**قونقا باشی** — بیر مئیدانین آدی دیر کی تبریز شهرینده کی گولوستان باغینین  گونئی‌باتی طرفینده یئرلشیب. بو مئیدان بیر خیاوانین اوّلینده یئرلشیب کی بو خیاوانین آخیری تبریز دمیر یولو ایستاسیونونا ختم اولور. بو مئیدان تراموا و یا قونقا نین مبدأ حرکتیمیش.

## تاریخچه‌سی


## قایناقلار
 

بؤلمه:تبریز 
بؤلمه:تبریز محله‌لری 
بؤلمه:تبریز مئیدان‌لاری
احمد بهزاد

**احمد بهزاد** ()، (دوغوم: ۱۹۷۴) بیر افغانیستانلی سیاستچیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:افغانیستانلی سیاستچیلر
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۷۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
سافت بوتکا

**سافت بوتکا** ()، (دوغوم: ۱۰ آقوست ۱۹۰۱ - اؤلوم: ۱۹ سپتامبر ۱۹۴۳) بیر آلبانی سیاستچی ، نیظامی و میلتچی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۰۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۴۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:آلبانیلی سیاستچیلر
بؤلمه:آلبانیلی نیظامیلر
محمد خمیستی

**محمد خمیستی** ()، (دوغوم: ۱۱ آقوست ۱۹۳۰ - اؤلوم: ۵ مئی ۱۹۶۳) بیر الجزایر سیاستچی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۳۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:الجزایرلی سیاستچیلر
بؤلمه:۱۹۶۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
لوئیس کاپوتو

**لوئیس کاپوتو** ()، (دوغوم: ۲۱ آپریل ۱۹۶۵) بیر آرژانتینلی ایقتصادچی و سیاستچی دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:آرژانتینلی ایقتیصادچیلار
بؤلمه:آرژانتینلی سیاستچیلر
اینگو آپلت

**اینگو آپلت** ()، (دوغوم: ۱۱ دسامبر ۱۹۶۱) بیر اوتریش ایدمانچی و سیاستچی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:اوتریشلی سیاستچیلر
آشیق ماهنیلاری کیتابی

**آشیق ماهنیلاری کیتابی** آشیق مهدی پورون کیتابلاریندان بیردیر.بوْ کیتابدا اوتوز آلتی ماهنی واردیر.
* باش دیوانی
* دوبیتی
* زیل دوبیتی
* ذوالفقاری (آزافلی دوبیتی)
* قزاق دوبیتی سی
* کرم گؤزل‌له‌مه‌سی
* سلیان گؤزل‌له‌مه‌سی
* آران گؤزل‌له‌مه‌سی
* واقف گؤزل‌له‌مه‌سی
* دمیر گؤزل‌له‌مه‌سی
* اسفندیار گؤزل‌له‌مه‌سی
* یانیق کرمی
* قربانی
* دیلقمی
* فاخرالی دیلقمی
* باش‌ساری‌تِل
* داغلار بایاتیسی
* بادامی شکسته
* آزافلی گؤزلری
* آزافلی گرایلی
* باش دوراحانی
* باش نخجیوانی
* قربتی
* سلطانی
* یورد یِری
* واقف مخمس
* نارآغاجی نارچیچگی
* اسگی قایتاقی (قاراداغ شکسته‌سی)
* شیروانی
* نخجیوان گؤلؤ
* گیله‌ناری
* گؤدک دونو
* گؤگ گؤلَه گَل
* شَرَبانی
* بَگ تعریفی
* باش مخمس
## قایناقلار
 

بؤلمه:کیتاب
دارت

بندانگشتی|دارت صفحه‌سینده دارت اوْخلاری
**دارت**- بیربیری‌نین ایچینده رنگلی حلقه‌لردن و اوْنلاری قطع ائدن مۆثلث دیلیملردن تشکیل اوْلان بیر هدفه کیچیک اوْخلاری (دارتلاری) ال‌له آتیب هدفه باتماسی صورتینده اوْینانان بیر ایدمان دیر. دۆنیادا ان یایغین اوْینان شکیلینده موعین بیر ایمتیازدان باشلاناراق دالا گئدیلیر و تام اولاراق صیفر ایمتیازا ایلک چاتان شخص اوْ اَلی قازانیر. تورک دیل قورومو اینگیلیسجه کؤکلو "دارت" کلمه‌سینه یئرینه «اوْخلاما» سؤزونو سئچیبدیر. دارت ایلک دفعه اورتا عصرلرده اینگیلیسلی اوْخچولارین بیر تعلیمی اوْیونو اوْلاراق اوْرتایا چیخمیشدیر.
## قایناقلار

بؤلمه:ایدمان
تبریز دمیر یولو دوراغی

**تبریز دمیر یولو دوراغی** بیر دمیر یولو ایستاسیونودور کی ۱۲۹۵-اینجی گونشلی ایلینده تبریز-جلفا محوری‌نین یولا توشولمه‌سی‌ایله بو دمیر یولو ایستاسیونو دا تبریز شهرینده ایفتیتاح اولوندی.

تبریز-جلفا دمیر یولو محوری ۱۴۹ کیلومترلیق بیر دمیر یولو محوریدی کی قاجار دؤنمینده ۱۲۹۵-اینجی گونشلی ایلینده تبریزدن جولفایا طرف چکیلمیشدی.

سونرالار ۱۳۳۷-اینجی گونشلی ایلینده تبریز-تهران محوری ۷۴۸ کیلومتر اوزونلوق‌‌ایله ایفتیتاح اولوندی.

بندانگشتی|تبریز دمیر یولو دوراغی.
[بندانگشتی|اسکی بیر گؤرونتو تبریزین دمیر یولو دوراغیندان ۱۲۹۲-اینجی گونشلی ایلینده. ایلک [روسیه|روس قاطاری، او گون کی تبریزین دمیر یولو ایستاسیونونا وارید اولدی. محمدحسن میرزا ولیعهد و  "آذربایجان ایالت حکومتی"نین بعضی محلّی مقاماتلاری و تزار روسیه‌سینین افسرلری و او اؤلکه نین دمیر یولو موهندیسلری بو مراسیم ده شیرکت ائدیبلر و ایلک روس قاطارین گلمگین تبریز دمیر یولو دوراغینا شاهید اولوبلار.]]

## تاریخچه‌سی
بو دمیر یولو دوراغی‌نین قورماق تاریخی‌نین باشلانیشی قاجار دوره‌سینه یئتیشیر.

۱۲۹۱-اینجی گونشلی ایلینده تبریز دمیر یولو دوراغی‌نین دوزلیشی باشلاندی و اولیّه موطالیعاتی انجام اولوندی، دؤرد ایلدن سونرا تبریز دمیر یولو دوراغی ۱۲۹۵-اینجی گونشلی ایلینده ایفتیتاح اولوندی.

بو دوراغین ایلک طراحی فرانسه‌لی بیر معمار فرنان پویون آدیندا دیر. اما دوراغین یئنی بیناسی‌نین طراحی حیدر غیایی ایمیش. بو بینانی ۱۳۹۵-اینجی گونشلی ایلین بایرام (اسفند) آییندا میلّی ثبته یئتیشیب.

## خوصوصیتلری
تبریز دمیر یولو دوراغی نین اؤنملی خوصوصیتلریندن بودور کی تبریز-رازی محوری‌نین واسیطه‌سی‌ایله بین‌الملل وسیله و کالا نقلیّاتینا تورکیه و اوروپایا موتصیل اولور، همچنین تبریز-جلفا محوری‌نین واسیطه‌سی‌ایله بین‌الملل وسیله و کالا نقلیّاتینا آذربایجان جومهوریتینه و ناخجیوانا موتصیل اولور. دئمله‌لییک کی  تبریز-جلفا محوری ایلک برقی دمیر یولو ایراندا دیر و بوگونه قدر ایراندا یالنیز بیردنه الکترونیک (برقلی) دمیر یولو وار کی او دا تبریز-جلفا محورینده دیر.

## بیرده باخ

## قایناقلار
میلتلرآراسی بیریملر سیستمی

بندانگشتی|اِس‌آی اصلی بیریملری
**میلّتلرآراسی بیریملر سیستمی** یوخسا **میلّتلرآراسی واحیدلر سیستمی** ( و )، قیسا اولاراق «اِس‌آی» (SI) - ۱۹۶۰-جی ایل «آغیرلیق‌لار و اؤلچۆلر» کوْنفرانسیندا تانیملانان بیر اؤلچو سیستمی دیر. اِس‌آی سیستمی، متریک سیستمی‌ موعاصیرلشمیش فوْرمو کیمی تانینیر و دۆنیادا اَن چوْخ ایشله‌نن اؤلچۆ سیستمی دیر. اِس‌آی سیستمی‌نین ۷ اصلی بیریمی آمپر، کلوین، ثانیه، متر، کیلوْگیرم، کاندلا و موْل دور. بو اؤلچو سیستمینده اصلی بیریملرین یانیندا، ۲۲ تؤره‌مه بیریم ده واردیر.

## بیریملر و اؤن‌اکلر
### اصلی بیریملر

### تؤره‌مه بیریملر

### اؤن‌اکلر
:

## قایناقلار

بؤلمه:میلتلر آراسی بیریملر سیستمی
بؤلمه:اؤلچو سیستملری
بؤلمه:میلتلر آراسی ایستانداردلار
توسان، آریزونا

**توسان** () آمریکانین آریزونا ایالتینده کی بیر شهر دیر. توسان فینیکس شهریندن سونرا، آریزونا ایالتی نین ایکینجی بؤیوک شهری دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:آریزونا شهرلری
اوتوبوس

[بندانگشتی|چپ|[لاس‌وقاس شهرینده بیر شهر اوتوبوسو]]
**اوتوبوس** سوروجونون اوتوراجاق یئری داخیل اولماقلا، اوتوراجاق یئرلرینین سایی دوققوزدان چوخ اولان، موسافیر داشیمالاری اۆچون نظرده توتولموش اوتونقلیات واسیطه سی؛ عومومی ایستیفاده اولان نقلیات واسیطه سی.

## قایناقلار

بؤلمه:عومومی نقلیات
حیصار

بندانگشتی|چپ|250px|بیر چوپلی حیصار
بندانگشتی|چپ|250px|یایلیق باغی‌نین حیصاری
**حیصار** بیر ساده دوزلیش دی (مثلاً نرده، فلز و...) کی بیر مکانی محدود ائلمک آماجیله او مکانین دوره‌سینه چکیلیر. البته حیصار چکمک بیر یئرین دوره‌سینه تکجه محدود ائلمک آماجیله دئیل و بعضاً بیر مکانی غریبه آداملارین گیرماقیندان حیفاظت ائلمک اۆچون دا ایشلنیر. حیصاردان بیر اؤلکه نین سینیرلاریندا دا ایستیفاده اولور. نرده‌لر کلی صورتده یونگول دیوارلاردان (چوپ، فلز، کرپیش (آجور) و...) دوزلینیبلر. دیوار معمولاً بیر مانع و موانعه دئییلیر کی کرپیش(آجور) یا جامید بوتون دان تشکیل ائدیلیب و گؤروشی دا محدود ائلییر، اما نرده لر فقط سینیرلاری موشخص ائلییرلر ولی گؤروشمگی محدود ائلمیرلر.

خندق ده ائلیه بولر بیر حیصار میثالی اولا.

## بیرده باخ

* ایستخر حیصاری
* باغ حیصاری
* باغچا حیصاری
* چیفتلیک حیصاری

## قایناقلار
خندق

[انگشتدان|چپ|260px|تاریخلی و قیدمتلی [انقکور شهریندن بیر گؤرونتو کامبوج اؤلکه سینده، شهرین اطرافیندا خندق گؤرونور.]]
**خندق** اؤزللیکه قالا، بینا و یا کندی چئوره‌له‌ین گئنیش، درین و گئنللیکله سویلا دولو تحکیماتدیر. بعضی اؤرنکلرده سو انگلی اولاراق دا داها قارماشیق یاپای گؤللره ائوریلدیغی گؤرولموشدور. مودرن دؤنملرده خندق و یا سو انگللری آرتیق اؤنلیجی ائتکیلری قایب اولدوغوندان گؤرسل اولاراق ترجیح ائدیلمه‌یه باشلانمیشدیر.

خندق بیر سولو و یا سوسوز چایا دئییلیر کی اینسان الیله دوزلمیش اولا، اسکی زامانلاردا خندقی شهر و یا پادیقانلارین دوره‌سینده قازیردیلار کی دوشمنلرین گیرمه‌سیندن مانع اولالار و یا سیل قاباغین آلالار.

خندقین داخیلی قیسمتینده (شهر و یا پادیقانا ساری) خندق یانیندا معمولاً بیر حیصار چکیلیردی کی بو حیصارین بورج و تحکیماتی واریمیش.

## قایناقلار
کاروانسارا

[بندانگشتی|چپ|280px|[داشلی کاروانسارای (زنجان)|داشلی کاروانسارای  زنجاندا]]**کاروانسارا** و یا **کاروانسارای** کاروانلارین دایاناجاق یئری دیر. کاروانلار معمولاً کاروانسارایلار دا دایانیب و ایستیراحت ائلرلر.
[thumb|270px|شکی کاروانساراسی، [شکی، آذربایجان جومهوریتی]]

کاروانسارای، کاروانلارین تیجارت یوللاری اوزرینده قورولان قوناق یئریدیر.

## قایناقلار
قاپی

[sağ|thumb|200px|دکور ائدیلمیش بیر [ائوین قاپیسی]]

بندانگشتی|چپ|180px|چوپلی (آغاجلی) بیر قاپی

**قاپی** و یا **قاپو** بیر مکانا داخیل اولارکن و یا چیخارکن ایستیفاده ائدیلن واسیطه.

## قایناقلار
قاطار

بندانگشتی|آلپ داغلاری‌نین یولوندا بیر قاطار
بندانگشتی|قطار

**قاطار** و یا **قطار** نقلیات وسیله‌لریندن دیر. ان آزی بیر لوکوموتیو طرفیندن دارتیلان، بیر-بیرینین آردینجا قوشولموش موسافیر و یا یوک واقونلاریندان عیبارت تکنیکی آوادانلیقدیر.

قاطار ریلی نقلیاتین بیر نوعودور کی بیر بیرینه قوشولموش نقلیات وسیله لریندن تشکیل ائدیلیب کی دمیر یولو ریلی اوستونده حرکت ائلییر. بوگونلرده قاطار، اوچاق و اوتوبوسدان سونرا، ان امنیتلی نقلیات یولو  تانیلمیش دونیادا دیر.

## قایناقلار
thumb|قاطار (نقلیه)
اوچاق

[بندانگشتی|چپ|300px|مۇسافیر داشییان اۇچاق [بوئینگ ۷۳۷]]
[thumb|252x252px|[تورک هاوا یوللاری بوئینگ ۷۷۷ اۇچاغی]]

**اۇچاق** یا دا **طیّاره** هاوادان آغیر، آتموسفرده مۆحرّیکلرین و ترپنمز قانادلارین یاردیمییلا اۇچماق اۆچون ایستیفاده اولونان اۇچوش وسیله‌سیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:هاواچیلیق
کولون

**کۇلوْن** یوخسا **کۇلوْمب** () اس‌آی سیستمینده الکتریک یۆکو‌ بیریمی دیر.  کولون اس‌آی سیستمی‌نین فرعی بیریملریندن دیر و *C* سیمگه‌سی ایله گؤستریلیر. ۱۹۴۵-جی ایلده فرانسه‌لی مۆهندیس شارل آقوستن دو کولون ایفتیخارینا آدلاندیریلمیشدیر.

۱ کولون، ۱ آمپر شیدّتینده‌کی ثابیت بیر الکتریک آخیمی‌  ۱ ثانیه مۆدتینده داشیدیغی الکتریک یۆکو دۆر.
:1 ~ \text{C} = 1 ~ \text{A} \cdot 1 ~ \text{s}

باشقا بیر تعریفله، ۱ کولون، ۱ فاراد ظرفیتینده اوْلان و ۱ ووْلت وولتاژدا چالیشان خازن‌ ییغیشان الکتریک یۆکو دۆر.
:1 ~ \text{C} = 1 ~ \text{F} \cdot 1 ~ \text{V}

۲۰ مئی ۲۰۱۹-جو ایلدن باشلایاراق، الکترون یوکو اساسیندا کولون اۆچون یئنی بیر تعریف ایشلنه‌جک. بو یئنی تعریف اساسیندا، هر الکترون یۆکو (یا پروْتون یۆکو) دقیقاً  کولون دور. پس نتیجه آلینیر هر بیر کۇلوْن  الکترون یۆکو ایله برابر دیر. 

## اِس‌آی اؤن‌اَکلری

## بیریم دؤنۆشوملری

## قایناقلار

بؤلمه:اس‌آی تؤره‌مه بیریملری
بؤلمه: الکتریک یوکو بیریملری
آبول هاشم

**آبول هاشم** ()، (دوغوم: ۲۵ ژانویه ‍۱۹۰۵ - اؤلوم: ۵ اوکتوبر ۱۹۷۴) بیر بنقلادشلی سیاستچی و ایسلامچی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۰۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۷۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:بنقلادشلی سیاستچیلر
قاپاچیق

بندانگشتی|قدیم تبریزین قاپاچیق‌لاری‌نین بیری، ۱۸۴۱ میلادی.

**قاپاچیق** و یا **[[آلا‌قاپی|آلاقاپی]]** و یا ساده دیلده **قاپی**، بیر دیوار و یا حیصارین گیریلن قیسمتینه دئییلیر. خوصوصاً بیر شهر، کند، کاروانسارا، قالا و یا باغین بؤیوک قاپیسینا «قاپاچیق» دئییرلر.

ایصفاهان ایله اردبیل کیمی شهرلرده اولان عالی‌قاپو دا تورکجه بیر سؤزدور و آلاقاپی سؤزونون دؤنموش یازیلیشیدیر.

## قایناقلار
دیوار

thumb|بیر دووار
**دیوار** و یا **دۇوار** طبیعی  یا دا یاپایی یاپی ماده لرینی اوست اوسته قویماق صورتیله الده ائدیلن بیر یاپیدیر. دووارلار، پارچالاری بیرلشتیریجی بیر مادّه ایستیفاده ائلرک یاپیلا بیلدیغی کیمی دوغوردان دوغرویا پارچالاری اوست اوسته ییغاراک دا الده ائدیلیر.
[بندانگشتی|[چین دیواری]]

همچنین دووار «ایکی شیئ‌ین آراسیندا بیر حائل» معناسیندا دا اولا بیلر.

## قایناقلار
رنی بلاتمان

**رنی بلاتمان** ()، (دوغوم: ۲۸ ژانویه ۱۹۴۸) بیر بولیوی قاضی، وکیل و سیاستچی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۴۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:بولیویلی سیاستچیلر
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
والری لیوونوسکی

**والری لیوونوسکی** ()، (دوغوم: ۱۵ آقوست ۱۹۶۳) بیر بلاروسلو سیاستچی و ایجتماعی چالیشقاندیر.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:بلاروسلو سیاستچیلر
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
هنری کولسون

**هنری کولسون** ()، (دوغوم: ۲۱ آپریل ۱۸۱۹ - اؤلوم: ۳۰ آپریل ۱۹۰۰) بیر بلژیک موهندیس و سیاستچی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۱۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۰۰-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:بلژیکلی سیاستچیلر
کیم کاتاقائیری

**کیم کاتاقائیری** ()، (دوغوم: ۲۸ ژانویه ۱۹۹۶) بیر برزیللی سیاستچی

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:برزیللی سیاستچیلر
جولیو دوران

**جولیو دوران** ()، (دوغوم: ۲۰ مارس ۱۹۱۸ - اؤلوم: ۲۷ نوامبر ۱۹۹۰) بیر شیلی وکیل و سیاستچی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:شیلیلی سیاستچیلر
بؤلمه:۱۹۱۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۹۰-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
فیفا اؤلکه کودلارینین لیستی

فیفا هر عوضوونه و عوضو اولمایان اؤلکه‌لره اوچ حرفلی اؤلکه کودو تعیین ائدیر. فیفا و اونون قاره کونفئدراسیونلاری (ای‌اف‌سی، سی‌ای‌اف، کونکاکاف، کونئمبول، اواف‌سی و یوفا) طرفیندن ایستیفاده ائدیلن رسمی کودلار، رسمس ریقابتلرده اؤلکه‌لرین و موستقیل بؤلگه‌لرین آدلارینین قیسالاتمالاریدیر.

## فیفیا عوضو کودلاری
حال-حاضیرده ۲۱۱ فیفا عوضوو وار، هر بیری اؤز اؤلکه‌سینین کودو ایله.

## غیر فیفا عوضو کودلاری

## دؤزگؤن اولمایان کودلار

## کوهنلمیش اؤلکه کودلاری

## فیفا، آی‌اوسی و ایزو فرقلری

There are also some countries that are affiliated to FIFA and not to the International Olympic Committee, and vice versa:

* FIFA affiliates and non IOC members (13):
** آنقیلیا
** کوراسائو
** اینگیلیس
** فارو آدالاری
** جبل الطارق
** ماکائو
** مونتسرات
** یئنی کالدونیا
** شومالی ایرلند
** ایسکاتلند
** Tahiti
** تورکس و کایکوس آدالاری
** ولز
* IOC members and non FIFA affiliates (8):
** بیرلشمیش شاهلیق
** کیریباتی
** مارشال آدالاری
** میکرونئزیا فدراتیو ایالتلری
** موناکو
** نائورو
** پالاو
** تووالو

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* FIFA Country Codes – list maintained by the Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation Usenet group.

فیفا اؤلکه کودلاری
اؤلکه کودو
دونیا

**دۆنیا** یئر سیاره‌سی دئمک دیر اونون اۆزرینده اولان بوتون حیاتلارلا بیرلکده. اینسان مدنیتی ده بونا داخیلدیر.

## قایناقلار

## خاریجی باغلانتیلار

* World . *[[The World Factbook]]*. Central Intelligence Agency.
* 

بؤلمه:دونیا
بؤلمه:اونتولوژی
بؤلمه:یئر
خواکین قوتیرز

**خواکین قوتیرز** ، (دوغوم: ۳۰ مارس ۱۹۱۸ - اؤلوم: ۱۶ اوکتوبر ۲۰۰۰) بیر کاستاریکالی سیاستچی، یازیچی، ژورنالیست و چئویرن ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۱۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۰۰-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:کاستاریکالی سیاستچیلر
برونا اسیح

**برونا اسیح** ()، (دوغوم: ۲۰ مئی ۱۹۷۵) بیر کوروواسی سیاستچی، فیلسوف و تاریخچی

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۷۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:کوروواسیلی سیاستچیلر
آلفونسو داویلا اورتیز

**آلفونسو داویلا اورتیز** ()، (دوغوم: ۴ آپریل ۱۹۲۲ - اؤلوم: ۱۰ نوامبر ۲۰۱۵) بیر کولومبیالی سیاستچی، دیپلومات، موهندیس و تاجیر ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:کولومبیالی سیاستچیلر
بؤلمه:۱۹۲۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۱۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
ثانیه

**ثانیه** ()، زامان کمیّتی‌نین اس‌آی سیستمینده‌کی بیریمی دیر. قدیمدن ثانیه، گۆن‌  کسری اوْلاراق تانیملانیردی. ثانیه زامان‌دان سوْنرا، باشقا بعضی فیزیکسل کمیّتلرین بیریملرینده نقشی وار، اؤرنک اوْلاراق سۆرعت بیریمی *متر بؤلۆ ثانیه* (m/s)'ده ایشلنمیشدیر. میلتلر آراسی بیریملر سیستمی‌نین تعریفینه گؤره، ۱ ثانیه، اَن دۆشوک انرژی سویّه‌سینده‌کی سزيوم-۱۳۳ آتوْمونون صیفر کلوین‌ دماسیندا ایکی هايپرفین سویّه آراسینداکی گئچیش شوعالانماسی‌نین ۹،۱۹۲،۶۳۱،۷۷۰ پریوْدونون زامان سۆره‌سی دیر.

## اِس‌آی اؤن‌اَکلری
اس‌آی اؤن‌اَکلری معمولا بیر ثانیه‌دن آز اوْلان زامان اۆچون ایشلنرلر و بیر ثانیه‌دن چوْخ اولان زامانلارا اس‌آی سیستمینده اوْلمایان دقیقه، ساعات، گۆن و ژولین ایلی ایشلنمکده‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سی‌جی‌اس اؤلچو سیستمی
بؤلمه:اس‌آی اصلی بیریملری
بؤلمه:زامان بیریملری
بؤلمه:Centimetre–gram–second system of units
بؤلمه:Orders of magnitude (time)
بؤلمه:UCUM base units
کوتله

**کۆتله** یا **جرم** () فیزیکسل بیر کمیّت دیر - کۆتله، جیسمین ساکین‌لیگینی (حرکت‌سیزلیگینی) پوْزماغا چالیشان و اوْنو ایومه‌له‌ین هر هانسی بیر گۆجه قارشی گؤستردیگی موقاویمت اۆچون اؤلچو کمیّتی دیر. بیر جیسمین کۆتله‌سی، اوْ جیسمین باشقا جیسملره اوْلدوغو جاذیبه گۆجونون بؤیوکلوگونو ده تعیین ائدیر. 

فیزیک‌ده، کۆتله و آغیرلیق فرقلی آنلاملاری وار: جاذیبه گۆجۆنون دییشیلمه‌سینه گؤره بیر جیسمین آی اۆستونده اوْلان آغیرلیغی، همان جیسمین یئر اۆزونده‌کی آغیرلیغی ایله فرقلی اوْلابیلر، آنجاق اوْ جیسمین کۆتله‌سی آی‌دا و یئرده برابر و دییشیلمز دیر.

## کۆتله بیریملری
کۆتله‌نی اؤلچمک اۆچون ایشلَنن اس‌آی بیریمی کیلوْگیرم (kg) دیر. بۇ ایلک دفعه ۱۷۹۵-جی ایلده دوْنما نؤقطه‌سینده‌کی بیر دسیمتر مۆکعب سۇ ایله بلیرلنمیشدیر. آنجاق بیر دسیمتر مۆکعب سۇیون حجمینی اؤزل بیر دما و باسقی‌دا اؤلچمگین چتین اوْلدوغونا گؤره، ۱۸۸۹-جو ایلده «میلتلر آراسی کیلوگیرم نومونه‌سی» () (IPK) اۆزره کۆتله اۆچون یئنی بیر تعریف تانیملانمیشدیر.

اس‌آی سیستمینده باشقا کۆتله بیریملری: 
*بیر توْن ۱۰۰۰ کیلوْگیرم ایله برابر دیر. 
*انرژی بیریمی اوْلان الکتروْن‌ووْلت (eV)، کۆتله-انرژی فوْرمولونو (2E=m.c) قوللاناراق ساده‌لیکله کۆتله بیریمینه چئوریله‌بیلر. بونا دایاناراق، کۆتله‌نین بیریمی eV/*c*2 اوْلابیلر.
*آتوْمیک کۆتله بیریمی (u)، کربوْن-۱۲ آتوْمو کۆتله‌سی‌نین سی ایله برابر دیر. تقریباً 1,66 x 10−27 کیلوگیرم دیر. آتوْملارین و مولکوللارین کۆتله‌لرینی اؤلچمکده ایشلنیر. 
*ایسلوق بیر اینگیلیس اؤلچو بیریمی دیر. تقریباً ۱۴،۶ کیلوگیرم دیر. 
*پوْند هم کۆتله و هم گۆج بیریمی دیر و چوْخلو آمریکا ایشلنیر. تقریباً ۰،۴۵ کیلوگیرم يا ۴،۵ نیوتوْن دور. 
* پلانک کۆتله‌سی، نوقطه بَنزَری ذره‌لرین ماکزیموم کۆتله‌سی دیر (تقریباً ).
* گۆنش کۆتله‌سی آسترونومی ساحه‌سینده اولدوزلار، قالاکسیلر و باشقا بؤیوک جیسملرین کۆتله‌سینی آنلاماق اۆچون ایشلنیر (≈).
* چوْخ بؤیوک اولدوزلار یا قارادلیکلرین کۆتله‌سی بعضاً اونلارین شوارتزشیلد شوعاعلاری ایله تعیین اوْلونور ().

## قایناقلار

بؤلمه: کوتله
بؤلمه: فیزیکسل کمیتلر
بؤلمه: اس‌آی اصلی کمیتلری
سابا حبشی

**سابا حبشی** ()، (دوغوم: ۲ فوریه ۱۸۹۷ - اؤلوم: ۹ ژوئن ۱۹۹۶) بیر میصرلی سیاستچی و وکیل ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:میصرلی سیاستچیلر
بؤلمه:۱۸۹۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بولغار دیلی

**بولغار دیلی** بولغاریستان اؤلکه‌سی‌نین رسمی دیلی دیر. بولغارلار بو دیله دانیشارلار، بولغار دیلی بعضی تاریخچیلر و دیل بیلنلرین نظرینه گؤره، اورال-آلتای دیللری'نین دیل عائیله‌سیندن دیر، اما بعضیلر ده بولغار دیلی‌نی هیند اوروپا دیللری'نین دیل عائیله‌سیندن بیلیرلر.

بولغاریستان اؤلکه‌سینده بولغار دیلیندن علاوه آنادولو تورکجه‌سی ده دانیشانی وار.

## قایناقلار

بؤلمه:دیللر
تون (بیریم)

**توْن** ()  ۱۰۰۰ کیلوگیرم ایله برابر اوْلان کۆتله بیریمی دیر. توْن اس‌آی سیستمینین بیریملریندن ساییلماسا دا، میلتلر آراسی آغیرلیقلار و اؤلچولر کوْمیته‌سی طرفیندن بو سیستمین بیریملری و اؤن‌اَکلری‌نین یانیندا ایشلنمگه قبول اوْلونموشدور. ۱ توْن تقریباً ۲۲۰۴.۶ پوْند ایله برابر دیر.

## بیریم دؤنۆشوملری
بیر توْن برابر دیر:
*متریک/اس‌آی: 1 مقاگیرم (Mg) =  یا . 
*پوْند (lb): دقیقاً  lb (پوْند'ون تعریفی اساسیندا)، یا تقریباً  .

## تؤره‌مه بیریملری

*The equivalent units columns use the short scale large-number naming system currently used in most English-language countries, e.g. 1 billion = 1,000 million = 1,000,000,000.

†Values in the equivalent short and long tons columns are rounded to five significant figures, see Conversions for exact values.

ǂThough non-standard, the symbol "kt" is also used for knot, a unit of speed for aircraft and sea-going vessels, and should not be confused with kilotonne.

## قایناقلار

بؤلمه:اس‌آی اولمایان متریک بیریملر
بؤلمه: کوتله بیریملری
فورد آرژانتین

**فورد آرژانتین** (اینگیلیسجه: Ford Motor Argentina) یان قۇرولوش و یا تابعه شیرکت. بۇ شیرکت اوتوموبیل ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت هنری فورد طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۲٬۱۲۳ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر


File:Ford factory LaBoca.jpg|La Boca, Buenos Aires   File:Late model Ford Model T.jpg|    
File:Ford Model A 1928.jpg|


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ford Motor Argentina»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
فورد اوسترالیا

**فورد اوسترالیا** (اینگیلیسجه: Ford Australia) یان قۇرولوش و یا تابعه شیرکت. بۇ شیرکت اوتوموبیل ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت هنری فورد طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی 1300 نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر


File:Ford norlane.jpg|Norlane, Victoria   File:TModel launch Geelong.jpg|Ford Model T Geelong  File:Ford geelong construction.jpg|Geelong   File:Ford stamping plant Geelong.jpg|    
File:2015 Ford Falcon (FG X) G6E Turbo (2017-11-18) 01.jpg|Ford Falcon   File:2015 Ford Territory (SZ II) TX AWD wagon (2015-07-03) 01.jpg|


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ford Australia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
فورد آلمان

**فورد آلمان** (اینگیلیسجه: Ford Germany) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت اوتوموبیل ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت هنری فورد طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۲۸٬۸۴۲ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر


File:Ford B 1923.jpg|    
File:Bundesarchiv Bild 101I-305-0652-04, Italien, Luftwaffen-LKW bei Fahrt über Brücke.jpg|Luftwaffe   File:Ford Taunus P2 aka Ford Taunus 17M (1958) at Schaffen-Diest (2017) 01.jpg|the British Ford products   
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|   
|

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ford Germany»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
قارا گونش یایینجیلیق

**قارا گونش یایینجیلیق** (اینگیلیسجه: Black Sun Press) شیرکت هری کروزبی طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## گؤرونتولر


File:Crosby transit of venus cover.jpg|    
File:Alastair illustration for red skeletons.jpg|Alastair Alastair


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Black Sun Press»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
ریتیون

**ریتیون** (اینگیلیسجه: Raytheon) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت اوردو و هاواجیلیق و اۇزای ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت ونیوار بوش طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۶۴٬۰۰۰ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر


File:Raytheon1934TubeBox.PNG|    
File:Tomahawk Block IV cruise missile.jpg|Tomahawk Block IV NAWS China Lake  File:PAVE PAWS Radar Clear AFS Alaska.jpg|PAVE PAWS Early Warning Radar System Clear AFS  File:Raytheon DSC04284.JPG|Raytheon missiles Paris Air Show


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Raytheon»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
بیرلشیک اوچاک شیرکتی

**بیرلشیک اوچاک شیرکتی** (اینگیلیسجه: United Aircraft Corporation) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت اوردو و هاواجیلیق و اۇزای ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت ولادیمیر پوتین طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۱۰۰٬۰۰۰ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر


File:MiG-35D (3861855258).jpg|Mikoyan MiG-35   File:Sukhoi T-50 Beltyukov.jpg|Sukhoi Su-57 PAK FA fifth generation jet fighter سوخو File:United Aircraft Corporation (35549718691).jpg|    
File:Il-214 model.png|Ilyushin Il-214 ایلیوشین India's HALFile:Maiden flight of MC-21.jpg|medium-range jet airliner Irkut MC-21 File:Aeroflot Sukhoi SuperJet and Ilyushin Il-96-300 Petrov.jpg|Ilyushin Il-96 Sukhoi Superjet 100 Aeroflot Tupolev Tu-154 "Careless"File:Tu-204C RA-64024 in full DHL colors 02-Dec-2010.jpg|Tupolev Tu-204C DHL Aviation Aviostar-TU Ilyushin Il-96-400TFile:Sukhoi Su-35S, Su-34 and T-50 flying together.jpg|Su-35S Su-34 Su-57 PAK FA Sukhoi Design BureauFile:Denis Manturov, July 2012.jpeg|Denis Manturov


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«United Aircraft Corporation»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
زیمنس

**زیمنس** (اینگیلیسجه: Siemens) آکتسینقزلشافت شیرکت‌دیر و آلمان‌دا یئرلشیب و سهامی بورس‌دا آلیش وئریش اوْلونور. بۇ شیرکت کونقلومرات ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت ورنر فون زیمنس طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۳۷۲٬۰۰۰ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر


File:OldSiemensposter.jpg|    
File:USHMM95273 -Siemens factory in KZ Bobrek.jpg|    
File:ICE 3 Oberhaider-Wald-Tunnel.jpg|Siemens Velaro Köln–Frankfurt high-speed rail line  File:Wildorado Wind Ranch, Oldham County, TX IMG 4919.JPG|


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Siemens»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
تاوی آس

**تاوی آس** ()، (دوغوم: ۱۰ ژانویه ۱۹۶۶) بیر ایستونیلی سیاستچی و تالین بلدیه باشچی‌سی دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:ایستونیلی سیاستچیلر
آتاری

**آتاری** (اینگیلیسجه: Atari) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت الکترونیک و ویدئو اوْیون ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت نولان باشنل طرفیندن قۇرولموش‌دور. باش مرکزی پاریس شهرینده یئرلشیر.
## گؤرونتولر


File:Atari-2600-Wood-4Sw-Set.jpg|Video Computer System   File:Atari 1040STf.jpg|


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Atari»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
تورکیه ایش بانکی

**تورکیه ایش بانکی** (اینگیلیسجه: Türkiye İş Bankası) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت مالییه و بیمه ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت مصطفی کمال آتاتورک طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۲۵٬۱۵۷ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر


File:Is kuleleri 1.JPG|İşBank's world headquarters Levent ایستانبول File:Map of İşBank.svg|    
File:Türkiye İş Bankası Building in Ankara Ulus.jpg|


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Türkiye İş Bankası»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
ماوریجک (شیرکت)

**ماوریجک** (شیرکت) (اینگیلیسجه: Maverick (company) ) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت فیلم و ایله‌نجه ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت مدونا طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## گؤرونتولر



File:Platinum records, Prince, Bruce Springsteen, Juliens Auctions Preview 2011-03-08.jpg|Madonna GHV2


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Maverick (company)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
نیوم

**نیوم** (اینگیلیسجه: Neom) شیرکت محمد بن سلمان آل سعود طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## گؤرونتولر



File:Aerial view of Cloud Forest and Flower Dome, Gardens by the Bay, Singapore - 20120503.jpg|Gardens by the Bay


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Neom»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
اپین وی پروداکشنز

**اپین وی پروداکشنز** (اینگیلیسجه: Appian Way Productions) اؤزل شیرکت و یا خوصوصی شیرکت. شیرکت لئوناردو دی‌کاپریو طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Appian Way Productions»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
مالپاسو پروداکشنز

**مالپاسو پروداکشنز** (اینگیلیسجه: Malpaso Productions) اؤزل شیرکت و یا خوصوصی شیرکت. بۇ شیرکت فیلم ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت کلینت ایستوود طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Malpaso Productions»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
کی‌دی‌دی‌آی

**کی‌دی‌دی‌آی** (اینگیلیسجه: KDDI) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت تله‌کام ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت کازوئو ایناموری طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۱۸٬۴۱۸ نفر اوْلوب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«KDDI»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
فین‌اینوست

**فین‌اینوست** (اینگیلیسجه: Fininvest) اؤزل شیرکت و یا خوصوصی شیرکت. بۇ شیرکت مالییه ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت سیلویو برلوسکونی طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۱۷٬۴۱۵ نفر اوْلوب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Fininvest»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
مدیاست

**مدیاست** (اینگیلیسجه: Mediaset) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت مدیا ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت سیلویو برلوسکونی طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۹٫۳۱۲ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر



File:Torre Mediaset.png|Cologno Monzese میلان


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mediaset»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
دی‌اس اوتوموبیلز

**دی‌اس اوتوموبیلز** (اینگیلیسجه: DS Automobiles) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت اوتوموبیل ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت سیتروئن طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## گؤرونتولر


File:DS Virgin Racing Punta del Este ePrix 2015 01(r).JPG|


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«DS Automobiles»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
بانکو دو برزیل

**بانکو دو برزیل** (اینگیلیسجه: Banco do Brasil) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت مالییه ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت سککیزینجی جان (پورتوقال) طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۱۰۹٬۱۹۱ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر


File:Alvará Banco do Brasil 01.tif|National Archives of Brazil.   File:BBsedeI-a.jpg|Brasília برزیل  File:Avenida Sao Joao, Sao Paulo 2006.jpg|سائو پائولو   File:Gilberto Godoy Filho.jpg|Giba   File:Nasr_Bahrain_2016.jpg|Sauber C35


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Banco do Brasil»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
نیو لاین سینما

**نیو لاین سینما** (اینگیلیسجه: New Line Cinema) یان قۇرولوش و یا تابعه شیرکت. بۇ شیرکت فیلم ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت رابرت شی طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«New Line Cinema»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
کورسرا

**کورسرا** (اینگیلیسجه: Coursera) بیر شیرکت دیر. شیرکت دافنی کالر طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی 280 نفر اوْلوب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Coursera»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
وستینقهاوس

**وستینقهاوس** (اینگیلیسجه: Westinghouse Electric Corporation) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. شیرکت جرج وستینقهاوس طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## گؤرونتولر



File:George Westinghouse.jpg|    
File:Westinghouse Electric Company (1888 catalogue).jpg|    
File:Westinghouse Electric and Manufacturing Comp. 1910.jpg|    
File:05-2007 westinghouse.jpg|    
File:Westinghouse Sign Pittsburgh.jpg|Westinghouse Sign


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Westinghouse Electric Corporation»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
کیوسرا

**کیوسرا** (اینگیلیسجه: Kyocera) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت الکترونیک ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت کازوئو ایناموری طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۷۰٬۱۵۳ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر



File:ISW11K.jpg|


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kyocera»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
لوکاس فیلم

**لوکاس فیلم** (اینگیلیسجه: Lucasfilm) یان قۇرولوش و یا تابعه شیرکت. بۇ شیرکت فیلم ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت جرج لوکاس طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۲٬۰۰۰ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر



File:Letterman Digital Arts Center, Building B (side view).jpg|Letterman Digital Arts Center



## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lucasfilm»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
لوکاس‌آرتز

**لوکاس‌آرتز** (اینگیلیسجه: LucasArts) یان قۇرولوش و یا تابعه شیرکت. بۇ شیرکت ایله‌نجه ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت جرج لوکاس طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## گؤرونتولر



File:LucasArts GoldGuy logo purple.jpg|


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«LucasArts»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
اینفینیتم نیهیل

**اینفینیتم نیهیل** (اینگیلیسجه: Infinitum Nihil) اؤزل شیرکت و یا خوصوصی شیرکت. شیرکت جانی دپ طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Infinitum Nihil»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
وولفرم ریسرچ

**وولفرم ریسرچ** (اینگیلیسجه: Wolfram Research) اؤزل شیرکت و یا خوصوصی شیرکت. بۇ شیرکت یازیلیم و یایینجیلیق ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت تئودور خاکستری طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی 800 نفر اوْلوب.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Wolfram Research»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
ادیسون ایستودیولاری

**ادیسون ایستودیولاری** (اینگیلیسجه: Edison Studios) بیر شیرکت دیر. شیرکت توماس ادیسون طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## گؤرونتولر


File:Edison Studio Bronxbis.jpg|Charles Brabin Harold M. Shaw  File:Dickson greeting cropped.jpg|William Kennedy Dickson فیلم inventor Thomas A. EdisonFile:Horace Plimpton 001.jpg|    
File:Charles Ogle In Frankenstein 1910.jpg|first motion picture adaptation Mary Shelley Frankenstein


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Edison Studios»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
ایژماش

**ایژماش** (اینگیلیسجه: Kalashnikov Concern) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت اوردو ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت بیرینجی الکساندر (روسیه) طرفیندن قۇرولموش‌دور. باش مرکزی ایژوسک شهرینده یئرلشیر. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۵٬۹۳۰ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر


File:Портрет А.Ф. Дерябина.jpg|Izhevsk iron works  File:M91.JPG|Mosin–Nagant M91 Rifle   File:Krivoruchko.jpg|CEO   
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|  
|   
|

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kalashnikov Concern»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
آستریوم

**آستریوم** (اینگیلیسجه: Astrium) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت توریسم ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت ائیرباس طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۱۸٬۰۰۰ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر


File:Taufkirchen EADS Astrium Hauptgebäude.jpg|Taufkirchen



## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Astrium»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
آرمن‌پرس

**آرمن‌پرس** (اینگیلیسجه: Armenpress) شیرکت ائرمنیستان جومهوریتی (۱۹۱۸-۱۹۲۰) طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Armenpress»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
ایکاپ

**ایکاپ** (اینگیلیسجه: IKAP) اؤزل شیرکت و یا خوصوصی شیرکت. بۇ شیرکت اوتوموبیل ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت ایران خودرو طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«IKAP»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
ویوندی

**ویوندی** (اینگیلیسجه: Vivendi Universal Entertainment) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت مدیا ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت اۆچونجو ناپلئون طرفیندن قۇرولموش‌دور. باش مرکزی پاریس شهرینده یئرلشیر. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۴۱٬۷۴۳ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر



File:Vivendi old logo.gif|    
File:Vivendi Universal Logo.svg|


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vivendi Universal Entertainment»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
لورئال

**لورئال** (اینگیلیسجه: L'Oréal) بیر شیرکت دیر. شیرکت اوژن شولر طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۸۹٬۳۰۰ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر



File:L'Oréal HQ.jpg|Eugène Schueller Clichy  File:L'Oréal Group global locations.JPG|    
File:L'Oreal Colour Riche Lipsticks.jpg|lipstick   File:Men Antiregreasing gel by L'oreal Men.jpg|


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«L'Oréal»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
ایلای لی‌لی اند کامپنی

**ایلای لی‌لی اند کامپنی** (اینگیلیسجه: Eli Lilly and Company) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت فارماکولوژی و درمان ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت الای لی‌لی طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۴۰٬۶۵۵ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر


File:2006 0219FirstFUJIFOLDER0012.JPG|Indianapolis, Indiana   File:Colonel eli lilly in 1885.JPG|Eli Lilly   File:Eli Lilly Medicines, 1906.jpg|throat lozenge   File:Josiah K. Lilly.jpg|Josiah K. Lilly, Sr.   File:Eli Lilly global manufacturing plants.png|


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Eli Lilly and Company»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
نکست

**نکست** (اینگیلیسجه: NeXT) اؤزل شیرکت و یا خوصوصی شیرکت. شیرکت استیو جابز طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی 540 نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر



File:First Web Server.jpg|Tim Berners-Lee CERN Web server world's first Web browserFile:NeXTstation.jpg|NeXTstation NeXT MegaPixel  File:NeXTSTEP desktop.png|NeXTSTEP ایشلدیم سیستمی


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«NeXT»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
فولکس‌واقن

**فولکس‌واقن** (اینگیلیسجه: Volkswagen) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت اوتوموبیل ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت آدولف هیتلر طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۱۱۷٬۴۰۰ نفر اوْلوب.
## گؤرونتولر


File:Porsche Typ12 Model Nuremberg crop.jpg|پورشه نورنبرق  File:VW logo during the 1930s.svg|    
File:VW Typ 83 vr.jpg|    
File:VW Wolfsburg.JPG|    
File:1949 VW Beetle.jpg|Sedan   File:Volkswagen Typ 1 Cabriolet 1953.jpg|    
File:2010-05-04-VW-T1-1.JPG|Volkswagen Type 2   File:glj01.jpg|    
File:Volkswagen Beetle successor proposal (1967) which never got past the prototype stage.JPG|    
File:Volkswagen Type 3.jpg|VW Type 3 Notchback   File:Bundesarchiv B 145 Bild-F038791-0007, Wolfsburg, VW Autowerk.jpg|Volkswagen Type 4 assembly line وولفسبورق File:1969 Volkswagen 1600 Type 3 Squareback (17081445566).jpg|    
File:Vw passat b1 v sst.jpg|Volkswagen Passat   File:VW Polo I front 20090810.jpg|Volkswagen Polo   File:Volkswagen Golf IV 3-door.jpg|    
File:2002 Volkswagen New Beetle (9C MY02.5) 2.0 coupe (2010-10-01) 01.jpg|Volkswagen New Beetle   File:2011 Volkswagen Jetta (1KM MY10) 118TSI sedan (2015-07-03) 01.jpg|Volkswagen Jetta   File:VW Scirocco III 1.4 TSI DSG Team Deep Black.JPG|Volkswagen Scirocco   File:2013 Volkswagen Golf SE BlueMotion Technology 1.4 Front.jpg|Volkswagen Golf   File:2006-2010 Volkswagen Passat (3C) sedan (2011-07-17) 01.jpg|Volkswagen Passat   File:Bundesarchiv B 145 Bild-F053242-0034, Hannover, Messe.jpg|ethanol Volkswagen do Brasil  File:Brazilian 2003 VW Gol 1.6 Total Flex.jpg|    
File:VW Jetta Hybrid WAS 2012 0710.JPG|    
File:Black VW Golf GTE charging fl, Amsterdam (20150224 102438).jpg|Volkswagen Golf GTE plug-in hybrid  File:VW XL 1 vr.JPG|Volkswagen XL1   File:Volkswagen Polo 2011 (7708695660).jpg|Volkswagen Polo   File:VW take up! 1.0 – Frontansicht, 25. Februar 2012, Düsseldorf.jpg|Volkswagen up!


## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Volkswagen»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر
هپی مدیسون پروداکشنز

**هپی مدیسون پروداکشنز** (اینگیلیسجه: Happy Madison Productions) بیر شیرکت دیر. بۇ شیرکت فیلم و تلویزیون ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت آدام سندلر طرفیندن قۇرولموش‌دور.
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Happy Madison Productions»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:شیرکت‌لر