open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
میتلیففنیدات

میتلیففنیدات،  **ریتالین** آدینا ساتین آلیب، هیجان یارادان داوا هیپراکتیویتی ایختلالینین یوخسا بوزوکلوگ (ADHD) و نارکولپسییا نین درمانینا ایستیفاده اولونان محرک دارالیدیر. بو، ADHD اوچون بیرینجی خط دیر. بو ایش ده آغزی ایله یا دا پوستا ایستیفاده اولونمالی دیر. فرقلي formulations اثرلرين فرقلي مودّتي وار.

متیل فینیداتین چوخ اولان جانیبی ایستیفاده لرینده یوخو چتینلیگی، ایشتها ائتمه، ایضطراب و آغیرلیق ائتمه دن عیبارت دیر. داها آغیر جانیبی اثرلر، سایکوسیس، آلرژیک عکس العمللر، اوزون مودّتلی اِرکشنلر، موادو یاخینلاشما و اۆرک سورون لاری اولا بیلر. متیلفینیدات نیورونلار طرفیندن دوپامین و نورپینافرینین قاییتماسی نین قاییتلماسینی مانع ائدیر. متیلفینیدات فینیتیلامین و پیپریدین کلاسلارینین مرکزی عصب سیستمی (CNS) قوزغاتماسی دیر.

میتلیففنیدات 1944 - جی ایلده ایلک دفعه یارادیلمیش و 1955 - جی ایل ده آمریکا دا طیبی ایستیفاده اوچون ایجازه وئریلیب. ایلک سوییس شیرکت سی بی ای، ایندی نوارتیس شیرکت سی طرفیندن ساتلانیب. تخمین لرینه گؤره، ۲۰۱۳-جی ایلده دونیا ایله ۲.۴ میلیارد دوزه میتیلفینیدات آلیب. ۲۰۱۷-جی ایلده، آمریکادا ۴۷-جی چوخ یارانمیش دوا، ۱۶ میلیوندان چوخ یارانما لی داغیش وار. بو، عمومی دوروم اولاراق وئریلیر. آمریکا دا، تئز آزادلاشما فورمولاسی نین عمده لری 2018 ایلینده هر دوز اوچون 0.30 دوللار دان آز دیر.

## قایناقلار:
آگورافوبیا

**آگورافوبیا**، () اوشاغین قورونوشو یاخین گؤرونن و قاچماق اوچون ایسه چاره سی اولمایان بیر وضعیتده، نیگارانلیق علامتلری ائله مشخص اولان بیر ایضطراب ناغیلی دیر. بو موقعیت لر، آچيق ساحه لرده، عموم ترانسپورتدا، بازارلاردا، و یا ساده جه ائوده لریندن اوزاقلاشماق دا اولا بئلر. بو وضعئيّتده اولماق، قورخوش حمله سينه ندن اولا بیلر. بو علامتلر هر زامان یاخینلاشدیریلیر و آلتینجی آیدان چوخ دوام ائدیر. بو دنرومدان قاچماق اوچون، بو دورومدا اولانلار چوخ چاليشاجاقلار. آغیر حاللاردا آداملار اِولرینی ترک ائتمه یه قادیر اولمالی دیرلار.

اگورافوبیا ژئنتیک و محیط فاکتورلارینین بیرلیکینه گؤره اولدوغونو دوشونورلر. بو حالت چوخ واخت بير عايئله ده باش وئرير و بير نفرين اؤلومو و يا اونا هوجوم اولماسي سراسري و يا دردلي حادثه لر ندن اولا بیلر. DSM-5ده agorafobia، فوبیا و خصوصی فوبیا لار و توپلومسال فوبیالارلا بیرلیکده فوبیا اولاراق طبقه بندی اولونور. اوشبو کیمی علامتلری یاراتدیریجی باشقا شرایط ده آیریلیق نیگارانلیغی، تراوماتیک استرس ناغیلی و بؤیوک افسردگی ناغیلی دیر. بو اثرلرین ایستیفاده ائدنلرین دئپراسییا و خسته لیک آراسیندا اولان اختلاللارین خطرین داها دا چوخدور.

درمانسيز agoraaphobia- نين حل اولماسي گئنيشدير. درمان عادي اولاراق تانيملي رفتار معالجاسي (CBT) آدلانان مشورتيله گئدر. CBT، تقریباً آد آدری اوچون حل ائتمکده دیر. اگورافوبیا بالغ لرین حدود ۱.۷% - نین اوستونه چاتیب. قادینلار کئشئلر دن قات قات چوخ بو اثردن دوچار اولورلار. بو حالت چوخ واخت بالالارین باشلانماسی و قوجاليقدا داها آز باش وئریر. اوشاقلاردا چوخ نادیر. "آگورافوبیا" اصطلاحی یونانیستانجا "آگورا" (Agorā) ، یعنی "یوکسک ساحه" و "فوبیا" (φοβία) ، یعنی ترسدن عبارتدیر.

## قایناقلار
آموتروفیک لیترال

**آموتروفیک لیترال اسکلروزیس** (**ALS**) ، **موتور نیورونلار** بیلیم یوردو (**MND**) و یا **لو گریگ بیلیم** یوردونون ایداری بؤلومو (Lou Gehrig's disease) آدلی بیر بیلیم یولودور. بعضي آداملار موتور نورونلار ناخوشلوغو آديني دا او حالدا بير دسته دؤورلر اوچون قوللانديرارلار کي، ايل.آ.س. ALS، عضله لرین سکیردیگی، عضله لری نین چکینمه سی و عضله لرینین بؤیوکلیکدن آزدیریلماسی ایله تدریجی شکلیندن داها دا چوخ یارا آلماقلا سورون اولونور. بو، قوللار و یا آیاقلارین ضعیف اولماسی، یا دا دانیشیق و یا آغیرلاشما ایسه چتینلیگیله باشلاییر. بو مرضده اولان آداملارين ياريسينا ياخين دوشونجه و داورانیش دا کیچیک چتينليکلر واردير و چوخلو آداملار آغري چکيرلر. چوخلاري آخيردا گِدَر، اللرئني ایشلهدیر، دانيشير، اودور و نفس آلار.

ندن 90%-دن 95%-ه قدر کیسه لرده بیلینمز، آمما هر ایکی ژئنتیکی و موحیط فاکتورلارینی پایلاشیر. قالان 5-10% داکی حاللار، بیر نفرین آتا-آناسیندان میراث آلینیر. بو ژئنتيک حادثه لرین ياريسيني دا بيرينجي جينينين ندنلی دير. اساس میکانیزم، اوسته و آشاغیداکی موتور نیورونلارا زیيان وورور. تشخيص، شخصين علامتلرينه اساسلاناراق، باشقا احتماللي سببلرين چيخماسيني گؤرن معاینه لر آپارير.

درماني بیلینمیر. درمانين هدفي علامتلرين ياخشىلىشى دير. رئلوزول آدلی بیر دوا، یاشامی ایکی- اوچ آی یاخینجا اوزونلشدیره بیلر. غیر تهلوکه لی کولوشو، هم کیفیت و هم عؤمرونون اوزونلوغو آرتیرماقدا نتیجه لر آلیر. میکانک کولاسیون، حیاتین اوزونلوغونو آرتیرار، آمما ناخوشلوغو دوام ائتدیرمکده مانع اولماز. آلیش لوله سی کؤمک ائدیر. بو مرض هر یاشدا اولان آداملارا دا ائتکی لندیریر، آمّا عایله ده 60 یاشدا و مئراث آلمیش آداملاردا 50 یاشدا باشلاییر. باشلانما دان اؤلومه قدر یاشاماقین اورتاسینین ۲-۴ ایل اولماسی، گرچی بو فرق اولا بیلر و ۱۰% یاخینجا ۱۰ ایلدن داها اوزون قالیر. چوخلاري نفس آلماقدان اؤلرلر. اوروپادا بو مرض هر 100 مین نفرین هر ایکی-اوچ نفرینی سالیندا چالیشیر. دونيانين چوخ ساحه لرئنده نرخلر آچيقلانماييب. آمریکا دا، آغلار قارشیسیندا داها چوخ یئرلشیر.

بو مرضین شرحلری، چارلز بیل طرفیندن ۱۸۲۴-جی ایلدن عبارت دیر. 1869 ایلینده، علامتلر و اساس اولان نیورولوژیک سورون لار آراسیندا اولان ایلیشکینین ایلکی دفعه ژان-مارتین چارکوت طرفیندن شرح اولونموشدو. بو ۱۹۳۹-جی ایلده بیسبول اویونچوسو لو گئریگ و سونرا دا ۱۹۶۳-جی ایل ده کی کی دونیا بیلیم آدامیاستیفن هاوکینگین تشخیصیندن سورا، آمریکا دا یاخشی تانینمیشدی. ايل ايل ايس جين 1993-جي ايلده کشف اولوندو و ايل ايل حيوان موديلي 1994-جي ايلنده طرخينده ائديلدي. ۲۰۱۴-جی ایلده "آئس بالکت چیلنج"ون ویدئولارین اینترنتینده ویروساللاشدیریلیب و بو دوروم حاقیندا خلقی نین آچیقلاییشینی آرتیرمیشدی.

## قایناقلار:
نارسیسیستیک کیشیلیک بوزوکلوگو

نارسیسیستیک کیشیلیک بوزوکلوگو بیر نووع کیشیلیک بوزوکلوگو یوخسا ایختیلالی دیر بئله آنلاتیلیر کی اوزون مودت اؤزون اؤنملی و بؤیۆک بیلمه بؤیۆتمه سی (اغراق)دیر . تشویق و تحسین اولماغا حددن آرتیق بیر نیاز دیر و باشقا اینسان لارنان دویقو آنلامی (هم دلی) آز اولماسیندان بو اینسان لار (NPD سی اولانلار) چوخ واخت لارین گۆجلشمه مگه و اوغورلانماغا(موفق اولماغا) و اؤز تیپ لرینه بئله اینسان لار دووره ده اولانلاردان قاباغا گئچمه گی دۆشۆنۆرلر . بو خسته لیک بؤیۆکلۆک ده باشلاییر .

نرسیسیستیک شخصیت اختلالینین سببی معلوم ديئل. نپد- نين حالتي *دماغي* نين دَيَگستيك و ایستاتئستيكالکي ديرناقلارينين (DSM) B دسته سينده دَيئرلندي. نپپپ دئییل، او شخصین دانیشیق ائتدیگی صحیابی پروفسور طرفیندن دیگنوژس وئریلیر. نينپي ديريلي نين حالتيني مانيا و موادين ائستئفادهسي نين دَيَرلي اولماسي ايله آيريلمالي دير.

نرسیسیستیک شخصیت اختلالینین درمانلاری یاخشی اؤیرنملی یوخدور. درمان چتین دیر، چونکی نارسیسیستیک شخصیت اختلالینه دوچار اولانلار اؤزلرئني عادي اولاراق دماغی ساغلاملیغی پروبلئمه سینده گؤرمزلر. اینسانلارين حدود بیر فایزینین اؤز حياتلاريندا بیر واختلاردا نپدیا ایله علاقه سی وار. بو، قادینلاردان داها چوخ کئشئلره باش وئریر و عادي اولاراق ياشلارا، ياشليلارا دا باش وئریلر. نرسیستی شخصیتین اوّلجی دفعه 1925-جی ایلده روانشخصی رابرت وایلدر طرفیندن شرحلندیریلیب؛ بوندان علاوه، نرسیستیک شخصیت ناآرامی (NPD) اصطلاحی 1968-جی ایل ده هینز کوهوت طرفیندن یاراندی.

## قایناقلار:
مئننژیت

میئننژیت آدلانان، مینه و اونورقا نین اؤرتویو اولان محافیظ غلیبلرینین حاد سوخماسی دیر. ان چوخ گؤرن علامتلر: تب، باش آغریسی و بوغازین قیساملیغی دیر. باشقا علامتلر عیبارتدیر: گیزلیگی و یا شعورین دَیرلشمه سی، قوسماق و یا یا اوجا سسلرین قبول اولونماسی. اوشاقلار چوخ واخت فقط اوزه له علامتلر گؤرسهدیرلر، اؤرنک، ايشيقليق، يوخو و یا یئتیشمه یئنتی. اگر آرکاچک وارسا، آنلاين مينينجئتين بير ندنینی گؤستره بیلر؛ اؤرنک، مئننژیت باكتیراسي ندن اولان مئننژیت، آرکاچوکوکا باكتیرياسي ائله ائشیت آرکاچیک کاراكتئرلي آرکاچاچک.

آلنما ویروسلار، باکتریلر و یا باشقا میکروورگانیزملرله یئر آلینماسیندان و آز دا بعضی داوا لارلا باش وئریر. مئننژیت، آنفلاماتین بئیین و دماغی نین آرخاسیندا اولدوغو اوچون جان وئرمه لی اولا بیلر؛ بونا گؤره ده، بو دوروم طیبی اورژانسی قرارلی دیر. لومبارین پونکتوراسیندا، دماغي نینگ سیریلینین نمونه سی آلماق اوچون ایستیقامت ایله دماغي کانالینا قویولور، دماغی نینگئتین دیگنوست یا دا ایستیقام ائتمه یه بیله جک.

مئننژیت بعضی فورمالاری نین ایشلدنلری نین ایشلدیریلماسی نین ایشلندیینده مینینقوکک، قوخون، پنوموکوکک و هیب واکسیناسی ایله ایشله نیلیر. معین نوع مئننژیت چوخ قارشی اولان آداملارا آنتی بیوتیکلر وئریلمه سی ده فایدالی اولا بیلر. حاد مئننژیت ایلک درمانی آنتی بیوتیک و هردن آنتی ویروسییا دارالاری تز وئریله جک. کورتیکوسteroid لر ده چوخلو آلتیشدن گلن komplikات لارین اولماسینی اولاییر. مئننژیت، چوخ واختلا درمان اولماسادا، کارلیق، ایپلیپسی، هیدروسیفالوس و یا بیلیمسل کسیرلییه لر کیمی جدی اوزون مودّتلی عواقبلره ندن اولا بیلر.

۲۰۱۵-جی ایلده، دونیا دا ۸٫۷ میلیون نفرین مئننژیت آلیب. بو، ۳۷۹۰۰۰ نفرین اؤلومو ندن اولدو - ۱۹۹۰-جی ایلده ۴۶۴۰۰۰ نفرین. دوزگون درمانلا باکتئریال مئننژیت ده اؤلوم خطرین 15٪ دن آز ایدی. باکتریال مئننژیتین پارتلاییشلاری هر ایل دئسامبر و ژوئن آراسیندا صحارا آلتینداکی آفریقا نین مئننژیتس بیلتی سی آدلانان بیر بؤلگه سینده باش وئریر. دونيانين باشقا بؤلگه لرينده ده داها کیچیک ياييلمالار باش وره بئلر. مننژیت کلمه سی یونانی μῆνιγξ مینینکسدن، "ممبرین" و طیبی سوزوم -itisدن، "هابالانیش" دن گلیر.

## قایناقلار:
هرنیا

**هرنیا**، یوخسا ییرتیق آنتیرنومالدا یاشایان بوشلوق دیوی سیندان تویوغون یا بیر عضوی نین، اؤرنک، آنتیرنومالدان چیخماسی دیر. هرنیا نئچه جورده یئرلشیر. چوخ واخت بو قارن، خاصه دن بؤيرگه یه گلیر. گئجه لرده اولان هرنیالار چوخ دا اینگیوینال تئکجه دیر، آمما فئمورال دا اولا بیلر. باشقا هرنیالاردا هیاتوس، انسیسیونال و امبلکل هرنیالار واردیر. بو علامتلر بوغدا خارقاری اولان آداملارين 66%-ده وار. بو، بویوک اؤنجه سسلنمه، ایدمان و یا یوونماغا گئدن واختدا آغری و یا راحاتسیزلیغا ندن اولا بیلر. چوخ واخت، گونون اوزه رینده داها دا یاخینلاشیر و یاتاندا دا یاخشیلاشیر. بیر اویغون ساحه گؤرونر کی، آلتیندا یوکسکلشیر. گئجه لرده هرنیا داها چوخ ساغ طرفده اولور. بؤیوک مسئله، قانین آچیقلاماسی نین بیر بؤلومو اولان آجیقلاما دیر. بو، عادي اولاراق بؤلگه ده آغري و شیرینليک تؤره دنير. هیاتوس، یا هیاتال، هرنیالار چوخ واخت داخیلی یانقینما ندن اولور، آمما هم ده یئتیشله مه دن سورا سینه آغریسی و یا آغریلار ندن اولور.

هرنییا نین یارادیلماسی اوچون خطر فاکتورلاری عیبارت دیر: تاماکا توتماق، کرونیک موشکول بالونلارین خسته لیگی، کؤکلوگی، امیری، پریتونئالی دیالیز، کولاجین وسکولر خسته لیگی و اؤنجه آچکی آپندئکتومی. هرنیا هاواسیزلیقلار بیر بؤلگه ده ژئنیتک دیر و بعضاً بعضی عائله لرده داها چوخ باش وئریر. بو بیلینمز کی آیا قیرغین خارقاری آغیر لیقلار ایله باغلی دیر. هرنیا چوخ واخت علامتلر و علامتلر اۆزیندن تشخیص اولونور. گاهدا طیبی تصویرلرین ایشله دیلمه سی دیگنوزون تأکید ائدیلمه سی و یا باشقا مومکون ندنی لرین ردّ اولونماسی اوچون ایشله دیلینیر. آیاتوس هرنیاسینین دیگنوزو چوخ واخت اندوسکوپییا ایله یئرلشیب.

اَرکلرده علامتلرین اولمایان قیرغیز خارابالاری نین دَیمه یه احتیاجی یوخدور. آمما، عومومورال هرنیالارین چوخلوغوندان، داها چوخ قاریشیق لی اولاندا، آراشدیرما عامیله آروادلاردا توصیه اولونور. اگر بوغوشلوق باش وئرسه، فوري بیر جراحی لازيمدير. تعمیرات آچيق جراحي و يا لاپاروسکوپ جراحي ايله يئرله شيب. آچيق جراحاتين عموم جراحاتدان داها چوخ، محلّي آنستئزيادا ايشله نمهسي فايداسي وار. لاپروسکوپک جراحی معمولاً این عملین سونوندا آز آغریلار گؤستریر. آیاتوس هرنیاسینی یاتاق باشینی قالديرماق، چکیش و یئمک عادتینده ایستیفاده ائتمه دن سونرا یاشاییش طرزینی دَییشدیرمک ایسته ییب درمان ائدیرلر. H2 بلاکئورلر و یا پروتون پمپین مانعلرینی آلماق ایسه کؤمک ائدیر. اگر علامتلر دارالاشماسی ایله یاخشیلاشمادیغی حالدا، لاپراسکوپک نیسن فنډوپلیکاسیون (Laparoscopic Nissen fundoplication) آدلانان بیر جراحی ایسه ایشله دیلینیر.

اَرلرین ۲۷%-ی و قادینلارین ۳%-ی یاشام لاریندا بیر واختدا ایشکشکدن دوشن بیر دَیَرلی دَیئشمه باشلاییرلار. اینگینال، فومورال و قارماق خاراباسی 18.5 میلیون نفرده وار و ۲۰۱۵-جی ایلده ۵۹،۸۰۰ نفرین اؤلومو ندن اولموشدور. گئجه لرده هرنیالار چوخ واخت 1 ياشين ایلک و 50 ياشين سورا باش وئرير. هئاتوس هرنیالارین نه قدر چوخ باش وئریله سی بیلینمیر، آمما قوزئی امریکا ده تخمین لر 10% - 80%-ا قدر فرق ائدیر. بیر هرنییا نین ایلک تانینمیش شرحی، مصریستانین ایبرز پاپیروسوندا، ۱۵۵۰ ایلدن قاباقکی زامانلارا چاتیب.

## قایناقلار:
کاواساکی مریضلیگی

**کاواساکی مریضلیگی بیلینمه ین ندنله سندرومی کی سونوجوندا تب و چوخ بئش ایل دن آز اولان اوشاقلارین آراسیندا** . او، قان توتماقلارین بدنین بوتون ساحه لرینده آلتیریقلانماسی ایله واسکولیتین بیر شکلیدیر. تب عادي اولاراق بئش گوندن چوخ دوام ائدیر و عادتي دارالارلا ائتکیلنمه سینه جک. باشقا گؤروشلرده بوغدا بؤیوک لنف گوزلری، جینیتال ساحه سینده آجیلیق، گؤزلرین، دوداقلارین، دستلرین و یا آیاقلارین آلتلاری نین قیزیللیغی واردیر. اوشاغین باشلاییشینا گؤره گلجک اوچ هفته ده و آیاقلارین دَرسی قیرمیشیلیر و اوندان سورا عایله ده یاخشیلاشما باشلاییر. بعضي اوشاقلاردا اوره كده تاج تاجري قانادي اينوريزملر يارانير.

معروض ندن بیلینمه دیگی حالدا، ژئنتیک موعيّنلیگی اولان اوشاقلاردا اینفیکیته قارشی مدافعت سیستئمینین چوخلو جاوابینین سونوجوندا اولدوغونا گؤره دوشونولور. او، اینسانلار آراسيندا ياييلماز. تشخيص، عادي اولاراق، شخصين علامتلرينه اساسلانير. اۆرک و قان آراشدیرماسی کیمی باشقا معاینه لر ده دیگنوزو تصدئق ائدیر. باشقا اوزه رلی حالتلر، بو جمله دن قیرمیزی یاغیش و جونیول رئوماتوئید آرتریت.  کوویید-۱۹-ه باغلی اولان اوزه ر کاواساکی کیمی بیر ناخوشلوق دا ایندیکی ساعاتدا آراشدیرما ایله مشغولدور.

کاواساکی مریضلیگین باشلانما داخیلی ایسه، چوخ دوزلو اسپرین و ایمونوگلوبولین دن عیبارت دیر. عادي اولاراق، درمانلا، تب 24 ساعاتدا آرتیب و تامامن یاخشیلاشما باشلاییر. اگر کوروناریتیرلار ایستیفاده اولونورسا، هردن دوام ائدن درمان و یا جراحی لازیم اولار. درمان اولماسا، تاجسه قاناتلارینین آنوريزم لری ۲۵% - گه قدر باش وئریر و ۱% - دن یاخین اؤلور. درمانلا اؤلوم خطرینین 0.17% - گه آزالدیریلمیشدیر. کاواساکی خسته لیکدن سورا کورونار آرتیری آنوریزماسی اولانلار، بوتون عمرلر بویو اۆرک موعاینه سی لازیمدیرلار.

کاواساکی مریضلیگی بو، یابانجا باشقا ۵-دن آشاغی یاشا چاتان هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر اوچون ۸-۶۷ نفرین آراسین دا اثر گؤستریر. اوغلانلار قيزلاردان داها چوخ بو اثردن دوچار اولورلار. بو اختلالین اوّلجی دفعه ۱۹۶۷-جی ایلده توکیو دا یابانجی اوشاق موعالج تومیساکو کاواساکی طرفیندن شرح اولونموشدور.

## قایناقلار:
آسپیرین

**آسپیرین،** اَسیتیلسالیسئل اسید (**ASA**) آدلی دا تانینیر. اسپرینین درمان ائتمک اوچون ایشله دیلینیر خاص سوْخما شرایطینه، کاواساکی بیلیمسیزلیگی، پیریکاردیت و روماتیک تب دخیل دیر. اورگان حمله سین دن سورا آز ایسته دیگی ایسپیرین اؤلوم خطرینی آزالدیریر. آسپرین ده اوزون مودّت عرضین ده اوره ییک حمله لرین، ایسکمیک سکته لرین و چوخ خطرلی اولان آداملاردا قانین چئوریلمه سینین قاباغین آلماسی اوچون ایستیفاده اولونور. او، بعضي نووع سرطان، خصوصا کولورکتال سرطانين خطريني دا آزايير. آغري و يا قيزديرما واختي، اثرلر عمومًا 30 مينوت عرضئنده باشلايير. آسپرین ایستروئید اولمایان سوْخما ضد دوا (این ایس ای ای دی) دیر و باشقا این ایس ای دی لره بنزر عمل ائدیر، آنجاق پلاکتلرین نورمال فعالیتینی دا قیسیرار.

چوخ اولان جان لی ایستیفاده لرین بیری ده معده ناراحاتلیغی دیر. داها دا بؤیوک جانبی اثرلر، معده قرصلر، معدن قانلیغی و داها دا آغیرلاشدیریلیب. قان آخماق خطرینی داها چوخ ياشليلار، الکل ائچنلر، باشقا NSAID لر آلانلار و یا قانین داها دا آزالدیجی لری آلارلار. اسپرین حاملین سونوندا توصیه اولونماز. ریی سندروماسی نین خطرینه گؤره، اینفئکسییا ایله دوچار اولان اوشاقلاردا عمومیتله توصیه اولونماز. چوخ دوزلرین نتیجه سینده قولاقلاردا زنگلر آلماق اولار.

آسپیرینین ایلک ایلک ایشلرینده یئرلشن بیر آسپیرین، ۲۴۰۰ ایلدن بري ساغلیق اوچون ایستیفاده اولونور. 1853 ایلینده کیمیاس چارلز فریدریک جرارد، سودیوم سالیسلیات دواسی نین ایشلدنلری ایسه ایستیال کلورید ایله ایستیالدی. سونونجو ییللرین ده باشقا کیمیاللار کیمیال قورولوشونو قوروب داها موثری تولید یوللارینی یوللاندیریبلر. ۱۹۹۷-۷۵-جی ایلده بایر شیرکتی نین عالیملری عام سالیسلیات دارالاری نین ایستیقامتینی آزلایان یئر آلان دورومو اولاراق اسیتیلیسلیسلیک اسیدین اؤیرنمک ایسته ییبلر. ۱۸۹۹-جی ایل ده بایر اونو "آسپیرین" آدلاندیریر و بوتون دونیا دا ساتیر. آسپیرینین محبوبیتین ایلک یاریمیندان ۲۰-جی یوز ایلدن چوخ مارکتلر و تشکیلاتلار آراسیندا ریقابت باشلادی. "*آسپیرین*" کلمه سی بایر نین مارکیتی آدیدیر؛ آنجاق مارکتی حاقلاری چوخ اؤلکه لرده ائتدی و یا ساتدی.

آسپرین دونیا دا ان چوخ ایشله دینیلن داوا لارین بیری دیر و تخمینن ۴۰ مین تون (4۴ مین تون) (50-۱۲۰ میلیارد قرص) هر ایل مصرف اولونور. دونیا ساغلیق قورومونون لازیم اولان داوا لارین لیستینده دیر. ۲۰۱۴-جی ایلدن بَری، گئدیلن اؤلکه لرده عمده خاریجی خاریجی لری دوزونه گؤره ۱٫۰۲-۰٫۰۲۵ دلار دیر. ۲۰۱۵-جی ایلدن بري، آمریکادا بیر آیلیق دورومون خاریجی لری .۰۰ دلاردان آز دیر. بو، عمومی دوروم اولاراق وئریلیر. 2017 ایلینده، آمریکا دا 17 میلیوندان چوخ نسخه ایله 42-جی داها چوخ تجویز اولونان دوا اولموشدو.

## قایناقلار:
پلی سستی اووائری سندرومی

**پلی سستی اووائری سندرم** (**PCOS**) ، قادینلاردا آرتمیش آندروژنلار (ارکک هورمونلار) ندن اولدوغو بیر سیرا علامتلرین بیر سیراقدیر. پی سی او ایس علامتلری و علامتلرینه آیریلیق یا دا آیریلیق دوروملاری، آغیر دوروملار، بدن و اوز توکلرینین چوخلوغونو، آکنه، بیلک دردینی، بویو آغیرلاشما مشکلینی و قیس، قاراماز، سونوقلو دَرینین یئرلریخیلیر. بو وضعیتده ۲-جی نوع دیابتی، کؤکلو، یاتاق آپنوئاسی، اۆرک مرضلر، خلق ایختلاللاری یوخسا بوزوکلوگلاری و اندومئترال سرطانلار واردیر.

پی سی او اس ژنتیک و محیط لی فاکتورلارین بیرلیکینه گؤره دیر. خطر فاکتورلاریندان عیبارت دیر: کؤکلۆگ، بدنین آز چاليشماسی و بو مرضین اولدوغو شخصین عایله گئچمیشی. تشخيص آشاغيداکي اوچ بیلگییه اساسلانير: تخمکجيلمه، اوروژئن درجه سي چوخالماق و اووائرين سيزه لري. سئسلر اولتراسونگله کشف اولونور. بونا بنزر علامتلری گؤسترن باشقا حالتلرده، باله لری نین چوخالماسی، هیپوتایرئودیزم و پرولاکتینینین قاندا چوخلوغون لیغی واردیر.

۲۰۲۰-جی ایلده پی سی او اس-ه درمان یوخدور. درماندا چکمه یوخسا وزت ائتمه و ایدمان کیمی یاشام طرزی ده ایشله دیلینیر. دوغوم قارشی آلما قرصلاری آیینلارین منظم لیکینی، ساچلارین چوخ بؤیوکلماسینی و آکنین یاخشیلاشماسینا کؤمک ائدیر. متفورمین و آنتی آندروژنلر ده یاردیم ائدیرلر. باشقا تئککنیک درمانلار و ساچ آرادان گتیرمه تکنیکلری ایشلتمک دیر. سونسوز دوغوملوغونو آرتيرماق اوچون چاليشيلماقلارا، وزن ائتمه، کلومفئن و يا متفورمين دئیيل. این ویترو بارودلاشما بعضاً او شخص لرده ایشله دیر کی، باشقا تدبیرلر ائتکی سی یوخدور.

پی سی او ایس 18 و 44 ياشلار آراسین داکی قادینلار آراسيندا ان چوخ گؤروشه ن اینڈوکرین اختلال دیر. بو ياش گروهينين 2 - 20%- نين آراسيندا، اونون نئجه تعريف اولونماسي یوخسا تانیلماسی ايله باغلي اولور. اووولاسیونین یوخلوغوندان سونسوز اولاندا، PCOS ان چوخ گؤروشلن ندنی دیر. پی سی او اس آدلی بیر شکیلده ایندی کیمی تانینان شکیلین ان قدیم کیمی تانینیلمیش بیتیشی ۱۷۲۱ ایلینده ایتالیا دا یئرلشیب.

## قایناقلار:
مارفان سندروم

**مارفان سندرومی** (**MFS**) بیر ژئنیتیک ایختلال یوخسا بوزوکلوگو دیر کی، باغلاماسی توخومونو ائتکیلندیریر. بو دوروموندا اولانلار اوزون و نازیک اولارلار، اوزون قوللار، آیاقلار، بارماقلار و بارماقلار وارلار. اونلار دا عادي اولاراق اینعیطافلي مفاصللر و اسکولیوزلر وار. ان جدی komplikاتلار اۆرک و آورتا واردیر و آورتال آورتا آنوريزماسی و میترا والفا پرولاپسینین آرتماسی ایله. پمبونلار، گؤزلر، سوموکلر و سوموکون اؤرتويو ده چوخ واخت بو اثرلر اولور. علامتلرین شدتسیزلیغی ایستییر.

MFS فبریلین دوزلن ژئنلردن بیری اولان *FBN1* نین موتاسییاسیندان آلینیر و بو سببدن ایشله ین توخو نارمال اولور. بو، اوتوسومال داورلوق ناغیلی دیر. ۷۵% واختدا، بو حالت، بو دورومنان برابر اولان آتا-آنادان میراث آلینار، ۲۵% واختدا دا بو حالتین یئنی موتاسییاسی دیر. تشخيص مولکولر تستلر و يا گنت معايله لرينه اساسلانير.

MFS- نين درماني بیلینمیر. بو ایختلاللا دوچار اولانلارين چوخو معقول درمانلا عادي عؤمور گؤزله یه جکلر. درماندا چوخ واخت پروپرانولول و یا اتینولول کیمی بیتا بلاکرلر و یا اگر اونلار یاردیملانمازلارسا، کلسیم کاناللاری یا دا ACE inhibitorلرین ایشله دیلمه سی شامیل دیر. آورتا یا اۆرک شیرینی یئنی دن یئرلشدیرمک اوچون جراحلیق لازیم اولا بیلر. مشقدن اوزاقلاشماق توصیه اولونور.

هر 5000-دن 1 نفرده 10000 نفرده MFS وار. بو هم اَرلرده هم ده قادینلاردا اِله گؤرونور. بو دورمونون شرحی میللتلر و دونیانین مختلف بؤلگه لرینه گؤره ده بنزه ییر. فرانسیز اوشاق دوْغومون دوْغومو آنتوآن مارفانین آدینا آدلانیر.

## قایناقلار:
برنا دی امیکو

**برنا دی امیکو** (اینگیلیسجه: Brenna D'Amico) آمریکالی اوْیونچو و اوخوجو. دوغوم گونو: ۲۸ سپتامبر ۲۰۰۰، شیکاقو, ایلینوی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۲۰۰۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:آمریکالی اویونچولار
آریل کؤرپه

آریل ربکا مارتین (اینگیلیسجه: Ariel Rebecca Martin) آمریکالی اوْیونچو. ۲۲ نوْوامبر ۲۰۰۰ده پمبروک پاینز، فلوریدا شهرینده آنادان اوْلوب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۲۰۰۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:اویونچولار
بؤلمه:اوخوجولار
هلیکو باکتری پایلوری

هلی کوباکتری پایلوری (Helicobacter pylori) بیتیریمی، عایله ده معده نین ***هلی کوباکتری پایلورین*** ندن اولدوغو بیر اینفیکشن دیر. اینفکاسیون معمولاً علامتلر یوخدور، آمما گستریت (قوردا آلتیریق) و یا قوریق آلزیرلار ندن اولا بیلر. بو علامتلرده قارن آغریسی، سئدرلیگی و اورک یانغیسی دا اولا بیلر. اینفکاسیون آتریف گاستریت، معده سرطان و میکوزال آشیو لیمفوم (MALT) لیمفوملا دا باغلی دیر.

اینانیر کی، چوخ دا فاکال- اورال و بلکه ده اورال- اورالی یوللا یاییلیر. خطر فاکتورلاری، مرضین یاییلمیش یئرلرده یاشاماق و یوخسوللوق داخیل دیر. هلیکوباکتری پایلوری گرام منفی، میکروآئروفیلیک، کورو عصا شکلین ده بیر باکتری دیر. آراشماق اوچون یوریا نفس معایناسی، فاکال آنتیژن معایناسی ، یا دا بیوپسی بیولوژیسی ایله دئییلیر. سیرولوگییا ایندیکی و یا کئچمیشده باش وئرن اینفکاسیون دئییلیر.

علامتلر اولمایان کیشلر اؤزل درمانا احتیاجی یوخدور. باشقا حالدا، پروتون پمپین ایشیقچی سی (PPI) ، بیسموت سبسالیسیلت، مترونیدازول و تیترا سئکلین ترکیبی ایستیفاده اولونور. مقاومت آز اولسا، PPI، کلاریتروموسین و آموکسیسیلین و یا مترونیدازول ایشله دیلمه لی دیر. ۲۰۱۵-جی ایلدن باشلانان ایچ.پایلوری واکسیناسی نین ایشلدنلرینده چئوریلیر.

تخمین لرینه گؤره دونیا دا یاشایانلارین 60٪سی 2015 میلادی ایلینده اینفیکتیتایا دوشیب و بو، گلیشده اولان اؤلکه لرده داها چوخ یئرلشیب. باشلانيش چوخ واخت اوشاقليقدا باشلايير. آمریکادا ۱۰ ایلدن کئچمیش اوشاقلارين ۵٪ یاخینجا بو مرضده یاشاییش یئرلشیب. سون اونلیی ایللر آراسیندا چوخ اؤلکه لرده نرخلار آشاغیجا گتیریب.بو باکتئريا ایلک ۱۹۸۲-جی ایلده اوسترالیالی دوکتورلار بارری مارشال و رابین وارن طرفیندن تانینمیشدیر.

## قایناقلار:
اۆرک حمله‌سی

اورقان infarkti (MI) ، یا اۆرک **حمله** سی آدلاناراق، اۆرگین بیر اورقانین بیر بؤلومونه قان آخینماسی آزالدیغی و یا داياندیغی زامان باش وئریر و اورقان عضله سینی زایینلادی. ان چوخ گؤروشموش علامتلر سينه آغري و یا ناراحاتديرلار کي، شال، قول، آرخ، بوغاز و يا چولگه گئتمه یه باشلایيرلار. چوخ واخت سينه نین اورتاسيندا و يا سول طرفيندن باش وئرير و بير نئچه مينوتدان چوخ دوام ائدر. هردن ناراحاتلیق، سنده قوروموشدور. باشقا علامتلر ده نفس آزالماسی، سئورلیک، آغیرلاشما، سويوق سوئد و یا یورغونلوق حیسینی دن عیبارت اولا بیلر. آداملارين حدود ۳۰% -ده اتیپئک علامتلر وار. قادینلار چوخ واخت سينه آغریسی اولمادان، اونون عوضئنه بوغاز آغریسی، ال آغریسی و یا یورغونلوق حیس ائدیرلر. 75 ياشدان آرتيق اولانلار آراسيندا، 5 فایز اهالیسینده علامتلر آزلاسي و یا اولماسي وار. ایم آی قلبین شکسته سی، اورک دؤیوشونون نامنظملیگی، اۆرک شوک و یا اۆرک ایستک ندن اولا بیلر.

چوخدا ایم آی کورونار آرتئریاسیندان گلیر. خطر فاکتورلاریندان عبارت دیر: خونین اوجا فشارینا، توتماق، دیابتی، ایدمان ائتمه، کؤکلۆک، قان کولسترولین چوخلوغو، یامان رژیم و حددن آرتيق الکل آلما. آرتئروسکلروتیک پلیکین شکسته ییلمه سی سونوجوندا کورونار آرتئری نین تامامن قامتلی اولماسی معمولاً ایم آی نین اساس میکانیزمیدیر. ایم آی داها آز کورونار آرتئرا اسپازملاریندان آلینیر، کی بو دا کوکائین، بؤیوک عاطفی استرس و شدید سوزلنمه دن عیبارت دیر. آراشماغا کؤمک اوچون بیر نئچه تست فایداليدير، بونلارا الکتروکاردیئوگراملار (ECG) ، قان تستلری و کورونار آنجیوگرافی دن علاوه. ECG، قلبین الکتریکی فعالیتینین یازیلماسی دیر و اگر ST ارتفاعی واردیرسا، ST  اوجالیق MI (STEMI) نی تایید ائدیر. عمومیتله یوللانان قان معاینه لرینده ترپونین و آز دا کراتین کایناز MB واردیر.

ایم آی نین درمانی زامانا مؤحکمل دیر. آسپرین، MI گومان اولونان شخص اوچون دوزگون بیر فورما درماندیر. نيتروگليسرين و يا اوپيويدلار سينه دردلريني رفع ائتمک اوچون ايستيفاده اولونار، آنجاق بو، عمومي سونوج لاری  داها ياخشيلاشديرماز. آز اوکسیژن لیکلر یا نفس آلماسی اولانلار اوچون اوکسیژن کیمی علاوه ائتمک توصیه اولونور. STEMI دا، درمانلار اورگه قان آخینماسینی یئنی دن گئریتمک اوچون چاليشیر و پروکوتانی کوروناریال تدبیر (PCI) ، یئرلرده کی آرتیریلار آچیل و سئنت اولونور، و یا ترومبیلیس، یئرلردهکی سورون لاری دارالاشما ایله آرتیریلماقلا آرتیریلیر. ST- نين يوخاري يوک اۆرک انفراکتسي (NSTEMI) اولان آداملارا چوخ واخت قاني يونگوللشديرن هیپارين وئریلیر و چوخ خطرلي اولانلاردا دا PCI- نين علاوه اولونماسي لازيمدير. چوخ کورونارئتئری و دئیابئت قارشیلیغیندا موصیبت اولان شخصلرده آنگیوپلاستیک عوضنده کورونارئری بایپاس جراحی (CABG) توصیه اولونور. ایم آی دن سورا، ایستیالین دَییشدیرمه سی، اوزون مودّت ایله ایستیال ائتمک ایله بیرلیکده اسپرین، بیتا بلاکرلر و استاتینلر ایله توصیه اولونور.

دونیا دا ۱۵٫۹ میلیون اورقان infarktی ۲۰۱۵-جی ایلده باش وئرمیش دیر. ۳ میلیوندان چوخ آدام ST ارتفاعی MI-ه و ۴ میلیوندان چوخدا NSTEMI-ه دوچار اولموشدور. STEMI لار قادینلارین دان اَرینه قات چوخ باش وئریر. هر ایل ايليامليکده بير ميليون نفر ايليامليني ايشله يير. گئنیشلمیش اؤلکه لرده STEMI-ه دوچار اولانلارین اؤلوم خطرینه گؤره ۱۰% یاخینلاشیر. MI-ه گؤره بیر ایللیکده کی ساییلار 1990- 2010 ایللر آراسیندا دونیادا آشاغیجا. ۲۰۱۱-جی ایلده، ام آی (MI) آمریکادا یاشاییش یئرلرینده یئرلشن ان باهالی بش وضعیتدن بیری ایدی. ۶۱۲۰۰۰ یاشاییشی اوچون ۱۱.۵ میلیارد دوللار خرج ائدیب.

## قایناقلار:
استیون هو

**استیون هی اوبرن** (اینگیلیسجه: Steven He O'Byrne) چینلی اویونچو و کومدین. ۳۱ دسامبر ۱۹۹۶-جی ایلده چین ده آنادان اوْلوب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:اویونچولار
بؤلمه:کومدین
پانکراس سرطانی

پانکراس سرطانی، پانسقراسداکی، معده آرخاسینداکی غدد عضوی اولان سلوللارین کونترولدان چیخماسی و بییر ده توپلاشما قورماسی باشلادیغی زامان باشلاییر. بو سرطان سلولولاری بدنین باشقا بؤلوملرینه حمله ائدیر. پانکراس سرطانینین بیر نئچه نووعو وار. ان چوخ گؤروشموش پانکراس آدینوکارسینومو، تخمینن ۹۰% داخیل اولور و "پانکراس سرطان" ایصطیلاحی چوخ واخت آنجاق بو نوعا دئییلیر. بو آدینوکارسینوملار هضم آنزیملارینین یارادیجیسی اولان پانکراسین بؤلومونده باشلاییر. بو خئییرلردن باشقا بیر نئچه نووع، هم ده ایدینوکارسینوملارین چوخونو تشکیل ائدیر. پانکراس سرطانینین بیر-ایکی فایزینا قدر نورواندوکرین تومورلار وار، و بونلار پانکراسین هورمون تولید ائدن سلوللاریندان یارانیر. بونلار عمومیتله پانکراس آدینوکارسینوموندان آز اَگرئسیو دیر.

ان چوخ گؤروشلن شکیلده علامتلر سونا سارالمیش دری، قارن و یا بئل آغریسی، آچيقلاماسیز چکی اسکیلمه سی یوخسا وزن آزالماسی، آجی رنگی قاچماسی، قارالمیش سۆدۆک و آجلیق شامل اولا بیلر. عادي اولاراق، باشلائيش مرحله لرده علامتلر يوخدور و آنلاينجا پانکراس سرطانينين باشلانيشلارينا چاتان تکجه علامتلر اوزه گئتمه ييب. تشخیص اولونان واخت، پانکراس سرطانی چوخ واخت بدنین باشقا بؤلگه لرینه یاییلیب.

پانکراس سرطانینا خطر فاکتورلارینده تاماکا توتماق، کؤکلۆک، دیابتی و بعضی نادیر ژئنتیک شرایطلر واردیر. بو کیشیلیک لرین ۲۵% سی تاماکا توتماقلا باغلی و ۵-۱۰% سی میراث ژئنلرله باغلی دیر. پانکراس کینسرین دیگنوستاسی معمولاً بالتراتما یا کامپیوتری توموگرافی، قان معایناتلاری و توخوما نمونه لرینین موعاینه سی (بیوپسی) کیمی طیبی گؤستریجی آلتیراسونگ تکنیکلرینین ترکیبیله ائدیلیر. بو مرضین ایلک مرحله دن (I مرحله) گئجه لیکده (IV مرحله) مرحله لره بؤلونور. عموم جمعیتین غربالقیسی ائتکیلی اولمامیش اولمامیش.

پانکراس سرطانینین باشلانماسی خطرین سگریت نوشیزلر و ساغلام بیر وزن قوران و یئرینه یئتیرمه لی و یا فرسوده اتمیش گۆشتین مصرفینی محدود ائدنلر آراسيندا آز دیر. تاماشاچی نین بو مرضین باشلاییش مومکونلوغو تاماشا چیخانلارین تاماشا چکمکینی بوراخدیر و 20 ایل سورا، تقریباً بوتون خالقین تاماشایا گیریر. درمان جراحی، رادیوتراپی، کیمیا درمانی، پالئیئتیو گؤزلمک لر و یا بونلارين ترکیبی اولا بیلر. سئچمه لرین بیر بؤلمه سی سرطان مرحله سینده اساسلانیر. جراحی، پانکراس آدینوکارسینومونو درمان ائدنیک درمان دیر و درمان اولمادان دا حیاتین کیفیتی نین یاخشیلاشدیریلماسی اوچون ده ایشله نیلیر. گاه آغرینین ایداره سی و هضمین یاخشیلاشدیریلیب. نئشانلاشما هدفینه گؤره درمان آلماق اوچون ده، بالئتیو درمانی ایسه توصیه اولونور.

۲۰۱۸-جی ایلده پانکراس سرطانینین سونوجوندا ۴۳۲۰۰۰ نفر اؤلوم باشلاییب و سرطاندان اؤلومون سببی سببی دیر. بو، بریتانیادا سرطاندان اؤلومون بشینجی چوخ گؤروشموش ندنی دیر و آمریکا دا اوچونجو چوخ گؤروشدوی ندنی دیر. پانکراس سرطانینین آچیقلاماسی اوچون یاشین orta یاش 72 ایل دیر و بو ایشلرین 90%-ی 50 یاشدان اوستونلرین ده یاشاییب. بو مرض چوخ واخت قالخینمیش یوخسا صنعتی اؤلکه لرده باش وئریر، و بورادا 2012-جی ایلده یئنی خسته لیکلرین ۷۰%-ی یاییلمیش دیر. پانکراس آدینوکارسینومون عادي اولاراق چوخ ضعیف پروگنوسی وار: تشخیص دن سورا، 25% آدام بیر ایلده صاغ قالار و 5% بش ایلده ياشايار. ایلک تشخیص اولونان سرطانلار اوچون بش ایللیک ندن قورتولوش مئقدارینین ۲۰% -ه چاتماسی. نورودوکرین سرطانلار داها یاخشی سونوجوندا وار؛ تشخیصین دن سورا بش ایل سورا، تشخیص اولونانلارین ۶۵%-ی یاشاییب، گرچی اوْنون بَیری تومورون نوعینه گؤره چوخ فرقلی دیر.

## قایناقلار:
باغچه‌سارای (وان)

**باغچه‌سارای** (, ) تورکیه‌نین وان اوستانیندا بیر شهر دیر.
## قایناقلار
دیپرئسیو بوزوکلوگو

ماژور دیپرئس (**MDD**) ، ساده جه دپراسیون دا تانینیر. چوخ واخت اؤز- اؤزونه گۆونسیزلیک ، عادي اولاراق خوشلانان فعاليتلره علاقه ائتمه، انرژی آزالما و آجيليقلارلا يانير. بعضاً، بو اثرلره دوشنلر ده يالانچي عقیده لر و يا اؤزگه لر گؤرموش و اشیتمه میش شيلرله مشغول اولارلار. بعضي آداملاردا نئچه ايلدن سورا دئمپريسييا دوروملاري وار، بعضي لرده ده هر زامان علامتلر وار. بؤیوک افسرده لیک ناغیل، شخصین شخصی یاشامی، ایش یا تحصیلاتینا، یوخو، یئمک عادتی و عمومی ساغلیغینا دا منفی ائتکیلئیر. **بؤیوک دیپرئس** ایله دوچار اولان بؤیوکلرین ۲-۸%-ی اؤز-اؤزونه اؤلومه چاتیب و اؤز-اؤزونو اؤلدورنلرین ۵۰%-ی ده دیپرئسلیک و یا باشقا بیر خلق آلیشماسینا چاتیب.

بونا گؤره، ژئنتیک، محیط و سایکولوژیک فاکتورلارین بیرلیکده ندن اولدوغو دوشونولور. خطر فاکتورلاریندا، عائله نین بو دورومون تاریخچی سی، یاشامیندا بؤیوک دئیشیک لر، بعضی داوا لار، سوزونج ساغلیق سورون لاری و موادو اسارتلری واردیر. خطرین ۴۰% -ی ژنئتیکله باغلی گؤرونور. بؤیوک افسرده لی بیر ایختلالین یوخسا بوزوکلوگون تشخیصی شخصین خبر وئریلن تجروبه لرینه و ذهنی وضعیت معاینه سیینه اساسلانیر. بو بوزوکلوگ اوچون لابرواتورلوغو test یوخدور. آمما، اوشبو کیمی علامتلرین ندن اولا بیله جک بدنی شرایطین ایسه ایشلنمه سی اوچون تستلر کئچیریلیر. بؤیوک دیپرئسلیک داها آغیر و غمدن داها اوزون دوام ائدیر، بو دا عادي بیر حیصه دیر. ۲۰۱۶-جی ایلدن بري، آمریکا پروبئنتيک خدماتي تشکيلات قوّتي (USPSTF) ۱۲-دن آرتيق اولانلار آراسيندا دئپروسييا اوچون غرباليق ائدمک توصیه ائتدي. ۲۰۰۵-جی ایلده Cochrane آراشديرماسینده گؤروندو کي، غرباليق سوآئلري نين روتئنيک استفاده سي غرباليق و يا درمانا آز اثر گؤسترمکده دير.

آغیر دیپرئسلی  شخصلر معمولاً مشورت و antidepressant دارولارلا درمان اولونورلار. دارالاشما مؤثره گؤرونور، آمّا اثر آنجاق چوخ آغیر دیپرئس اولانلاردا ائتکیلی اولا بیلر. دارالاشما لارین اؤزکولرلیک خطرینه تأثیر گؤستریرلرگیسی معلوم دئییل. استفاده اولونان مشورت نوعلارینده علمی داورانیش درمانی (CBT) و شخصلر آراسی درمانلار واردیر. اگر باشقا تدبیرلر مؤثره لی اولمسا، الکتروکونولسیو (ECT) درمانی نظرده توتولمالی دیر. اؤزونزه ضرر رسک اولان حاللاردا، خسته خانايا گئتمک لازیم اولا بیلر و گاه دا شخصین ایستکینه قارشی باش وئرر.

بؤیوک دیپرئسیو بوزوکلوگو ۲۰۱۷-جی ایلده ۱۶۳ میلیون نفر (دونیا جمعیتینین ۲%) ایله ایلگیلمیشدی. عؤمورلرین بیر مرحله سینده بو مرضین باش وئرن شخصلرین فیصدی ژاپون دا ۷-دن فرانسه ده ۲۱-ه قدر فرقلی دیر. دؤورون اوزونلوغو گلیشدیگی دؤورده، گلیشمیش اؤلکه لرده (۱۵٪) ، گلیشده اولان اؤلکه لرده (1۱٪) داها چوخدور. بو بوزوکلوگ، آلتیندا درددن سورا، معلوللوقلا ياشاماق اوچون ان چوخ ایللرین سونوغونو یاراتير. ان چوخ باشلانان واخت، 20 و 30 ياشلاريندادير. قادینلار اَرککلرین دن یئتیشده ایکی قات چوخ بو اثردن دوچار اولورلار. آمریکانین سایکولوژیک موعاینه سی ۱۹۸۰-جی ایلده دئکستاتیک و ایستاتئستیک دیال (DSM-III) دا "بؤیوک دیپرئسیو  لی بوزوکلوگ" یئنی دن یازیب. ایلک دئسما-۲-ده اولان دئپروسیو نوروزیسین بؤلوشو ایدی، و بو دا بو گون دیستیمیا و دئپروس مزاجی ایله برابرلشمه بوزوکلوگی ده شامیل ائدیردی. حالدا یا دا اؤنجه بو دورومدا اولانلار ائتکیلنمه  یه باشلاییرلار.

## قایناقلار:
ساریشان حاللار بوزوکلوق

ساریشان حاللار بوزوکلوق (OCD) بیر ذهنی ایختلال یوخسا بوزوکلوق دیر کی، **او** شخص بعضی روتینلرین تکرار- تکرار ایشله مه لی اولدوغونو (دوبله "کومپولیشنلر" آدلانار) یا دا بعضی دوشونجه لرین تکرار-تدوبله اولدوغونو (دابله "کوبله" آدلانیر). او، دوشونجه لرینی و یا فعالیتلرینی آز واختدان چوخ کنترل اده بیلمز. چوخ آدام اَللرینی يويوب، اَل لرئني ساييب، قاپي قفللي اولدوغونو گؤرمک اوچون مجبور اولور. بعضیلرینه شيلري آتماق چتینلیقدير. بو فعالیتلر اله درجه ده باش وئرير کی، او شخصین گونئي یاشامینا پیس ائتکی لندیریر و چوخ واخت گونده بیر ساعاتدان چوخ گلیر. چوخ بؤیوکلر بو داورانیش لارین منطیقي اولمادیگینی درک ادئرلر. بو دوروم تئک، نئگارانلیق ناغیلی و اؤز-اؤزونو اؤلدورمک خطرینین آرتماسی ایله باغلی دیر.

اونون ندنی بیلینمیر. بعضي ژنئتيک مؤلفه لر وار گؤرونور، هر ایکیسي ده هئچ بير  بيرليک اولمايان ایکیسي دن داها چوخ ائتکیلی اولور. خطر فاکتورلاریندا اوشاقلار حاققیندا زورلانما و یا باشقا استرس ندن اولان حادثه لرین اولماسی شامل دیر. بعضي مواردين اينفکسيون داليسيجا باش وئرمه سي دوزهلديلمیشدير. تشخيص علامتلره اساسلاناراق، داروخانلارلا باغلي و یا طیبي ندنلرین ده ایسه ردّ اولونماسي لازيمدير. ییل-براون اوکسیوسیو کمپولسیو اسکایلا (Y-BOCS) کیمی درجه بندی ترازولارین شدتینی قئید ائتمک اوچون ایستیفاده اولونور. بو ایشلرین دیللرینه گؤره، اینگیلیسجه ویکی پدیاسی نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش"Clear Cell Syndrome"، مقاله سیندن گؤتورولوبدور. (۲۱ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

درماندا معرفت و داورانیش موعالجاسی (CBT) و بعضاً انتیدرئپسیانتی، مثلن سلیکتیو سروتونین رئپکت ایستیثمارچیلاری (SSRI) و یا کلومیپرامین، مشورت و تدبیر ایله مشغولدور. اوکسی ایله علاقه سیزلیک اوچون سی بی تی، تکرار داورانیشین باشلاماسینا اجازه وئرمه یینده، مسئله لره ندن اولان شکیلده قرارین آرتماسینی ایسته ییر. کلومپرمین SSRI- لریله برابر اثر گؤستریر، آمما داها دا چوخ جانبی اثرلر وار و بونا گؤره ده معمولاً دوقّوملوک درماني اولاراق ساخلانیر. آنتیپسیکولوژیک آنتی سایکوتیکلر، SSRI- دن علاوه درمانا مقاوم اولان داورلاردا ایستیفاده ائدنده فایدالی اولمالی دیر، آمما جانبی اثرلرین آرتماسی ایله ده علاقه لئی دیر. درمان اولماسا، بو دوروم چوخ واخت اونلرجه ایل دوام ائدیر.

اوکسیو-کمپولسیو اختلال، حیاتین بیر مرحله سینده 2.3%-ه یاخینلاشیر. هر ایلده بللی اولان سایی لار ۱.۲% دیر و بو، بوتون دونیا ایله باش وئریر. علامتلرین 35 یاشدان سورا باشلاماسی عادتی دئییل و آددا آدام 20 یاشدان قاباق دا بو مسئله لری یاراتیر. اَرلر و قادینلار تقریباً برابر ائتکی لندیریر لر. اوکسیسیو-کمپولسیو (OCD) سؤزجوکو بعضاً *اوکسیو-کامپولسیو* ایله باغلی اولمایان بیر شکلینده، حددن آرتيق دقتلی، تکمئلچی، جذب اولونموش، یا باشقا بیر شکلی ده فئکس اولونموش شخص اولاراق دئییل.

## قایناقلار:
گۆده لیک

گۆده لر، بیر نفرین استثنایی اولاراق آز بویو اولدوغو چاغدا اولور. بو بعضی واختلار  متردن آز بیر بالاجا بوغاز اولاراق دئییلیر. ایکی اساس نووع وار: آز پایلار ایله اویقون اولمایان لی گۆده لر و آز پایلار و تورسو ایله اویقون گۆده **لر**. عادي اولاراق، عادي اولان آنلاقليليق، عادي اولاراق عادي اولان عاديليق دا عادي دير. باشقا علامتلر اساس ندندن آسیلی اولا بیلر.

اویقونلوق گۆده لرین ان چوخ گؤستریلن ندنی، آز دوغولان آتا-آنالارین اولماسی دیر؛ گرچی بو، بؤیوک هورمون کمیتینه، ترنر سندروما و باشقا ژنیتیک شرایطه گؤره ده باش وئرر. نارسانه گۆده لرین چوخ چوخلو گئجه سی اکواندروپلاسیا ایله باغلی دیر. 300-دن چوخ دوروم، گۆده ليکليکده باش وره بیلر. دوغومدان قاباق، دوغومدان سورا و یا دوغومدان ایلک ده تشخیص اولونور.

درمان اساس ندندن آسیلی دیر. گريمي هورمونون کمي و بعضي آيري حالتلري اولانلار گريمي هرمون معالجيسي ائله درمان اولونورلار. چوخ قیسمی پایلارین اولدوغو کیشلرده، آیاقلاری اوزونلاشدیرماق اوچون جراحی آپاریرلار، آمما بو، عمومیتله توصیه اولونماز. باشقا تدبیرلر فیزیوتراپی و شخصین محیطینین دَییشدیرمه سینی ده شامل اولا بیلر. اۆزۆلمیش اولان قادین لار، بو دوغومدا، عمومیتله سئسارال دوغوم لازيمديرلار.

گۆده لرین قارشیسیندا آمریکا اهالیسینین ۲٫۵%-ی ائتکی لئیر. چوخ آدام اؤز آدلاريني ائشلشدیرمکده خوشلاییب؛ "کچی شخص" (LP) ، "یاشاغ قدّی شخص" و یا "قورد" کیمی بیر اصطلاحلار ایستیفاده اولونار. تاريخده "گؤز" اصطلاحي ايستيفاده اولونموشدو؛ آنجاق بو اصطلاحي بوگون چوخ واخت جارئي اولاراق ساييلير. بو اثرلره دوشنلر بویونلا تعصب و زورلا سئلاحلانمالی دیرلر. قوللو گروهلار خدمات و قایناقی وئریرلر.

## قایناقلار:
مایکل ایوانز بیلینق

**مایکل ایوانز بِلینگ** (اینگیلیسجه: *Michael Evans Behling*) آمریکالی اوْیونچو. ۵ مارس ۱۹۹۶ تاریخینده کولمبوس, اوهایو شهرینده دوغولوب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:کلمبوس، ایندیانا دوغوملولار
بؤلمه:آمریکالی اویونچولار
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی کیشی اویونچولار
بؤلمه:ایندیانا کیشی اویونچولاری
بؤلمه:ایندیانا دوغوملو کیشی مودللر
ایندومتریوز

ایندومتریوز، ایندومتیری بیر دوروم دور کی اوندا سلوللارین ایندومتریوم سلولولاری کیمی، توخوما لایه سی کیمی اورتاسینی اؤرتن توخوم قاتینین، دناسیز سلوللارین دن چیخیش ائتمه سی نین بیر حالیدیر. چوخ واخت بو اویورلار، فالوپئیا لوله لر و اویورون و اویوریون اطرافيندا اولان توخونما دا اولور؛ آنجاق چوخ آز زامانلاردا بدنین باشقا بؤلوملرینده ده باش وئرر. اساس علامتلر بیلک درد و سونسوزلوقدور. بو مرضده اولانلارين یاخین ياريسي، کرونیک بیلک آغریلارینا دوشه جک، 70%-ده ده آییندا آغریلار باش وئریر. جینسي علاقه لر واختيندا درد ده چوخ ياييليير. بو حادثه دن دوشن قادین لارین ياريسينا قدر قاريشيقسيزليق باش وئرير. آز گؤروشلو علامتلر، اورین یا کولک علامتلرینی دن عیبارت دیر. قادينلارين 25%-ده علامتلر يوخدور. **اندومیتریوز** هم توپلومسال هم ده سایکولوژیک اثرلر اولا بیلر.

ندنلر داها تامامن آچيقلماييب. خطر فاکتورلارینا، بو دورومون عائله تاریخینه گؤره اولماسی داخیل دیر. اینندومتریوز بؤلگه لری هر آی قانلیشیر و بو ندندن آلتیما و داغلار تؤکولور. اینندومتریوزدن گلن اینگیلیسجه: endometriosis (یاشاماماق) ، سرطان دئییل. دیآگوناسین اساسینا، طیبی تصویر آلماسی ایله بیرلیکده علامتلر گلیر؛ آمما بیوپسی، دیآگوناسی نین ان یقینلی یولودور. بو کیمی باشقا علامتلره ندن اولانلار، بیلن آلتیماسی ناخوشلوغو، تحریک ایشچی کوللر سندروما، ایستیتیال سستیت و فیبرومیالژی دیر. اینندومتریوز چوخ واخت خاطا تشخیص اولونور و قادین لارا چوخ واخت علامتلرینین ساده و یا دوغال اولدوغونو دئییرلر.

ایلک شواهید، بیرلیکده آغزی ایله قارشی قارشی آلینان مانع حمل لرین ایستیفاده ائتمه سی نین اندومیتریوز خطرینی آزالدیغینی بیلدیریر. ایدمان و چوخ میقداردا الکولدن اوزاقلاشماق دا معتبر اولا بیلر. اندومیتریوزون درماني يوخدور، آمّا نئچه درمان علامتلريني داها ياخشيلاشديرار. بو، درد دواسی، هورمون درمانلار و یا جراحی دن عیبارت اولا بیلر. توصیه اولونان درد الده ائتمک اوچون، معمولاً ناپروکسین کیمی سستروئید اولمایان سوْخما ضد دوا (این ایس ای ای دی) دیر. دوغوم قارشي آلما قرصونون فعال مؤلفه سینی داواملی اولاراق آلماق و یا پروژستوجنله قارشی بیر آنترا- اوترین آلتی ایستیفاده ائتمه ده یاخشی اولار. گونادوتروپن آزاد ائدن هورمون اگونست (GnRH agonist) سونسوز اولانلارين بويلو اولماقداري آرتيرماليدير. اینندومتریوزون جراحی ایله گؤتورولمه سی، علامتلرینی باشقا درمانلارلا کنترول ائتمه ین شخصلرین درمانینا ایستیفاده اولونور.

اینندومتریوز دوغوم یاشلی قادینلارين ۱۰% - ن یاخینجا داخیل اولور. بیر تخمیننله گؤره  ۱۰.۸ میلیون نفر دونیا بو دورومدا دیر. باشقا قایناقلارین تخمینینه گؤره، بو مرضین ۶- ۱۰% قادینلارا مربوط اولور. اینومیتریوز اوتوز و قیرخ ایللرین ده چوخ گؤروشور، آمما سگگیز یاشدا قیزلاردا باشلاییر. بو ندن دن آز آدام اؤلور. اینندومتریوز ایلک دفعه ۱۹۲۰-جی ایللرده آیری بیر دوروم اولماق اوچون تعیین ائدیلدی. او واختا قدر، اندومتریوز و آدینومیوز بیرلیکده دوشونولموشدو. بو ناخوشلوغو ایلک کئمین دئییلدیگی بیلینمیر.

## قایناقلار:
گئلین بارری سندرومی

**گئلین- بارری سندروما** (**GBS**) ، دوروم عصبي سیستمینه ضرر چکن مودافعه سیزمینین ندن اولدوغو، تز باشلانان عضله ضعیفلندیریلیشی دیر. عادي اولاراق، بدنين هر ایکي طرفي بو اثرده ايشله نير و باشلانيش علامتلري، چوخ واخت آرخادا اولان حس و يا دردده دَيئشمه لر و عضله لرين ضعیفليگي، آياق و الده باشلاناراق چوخ واخت قوللارا و بدنين يوخاري بؤلومونه ياييلير. علامتلر ساعاتلار یا بیر نئچه هفته ایله اورتایا چیخیر. حاد دؤورده، بو بوزوکلوق یاشامین اؤنملی اولا بیلر و ۱۵% نفردن یاخین سانسلاشما عضله لرینین ضعیفلندیریلیشی و بونا گؤره ده میکانیک کولتور لازیملییی یارادیر. بعضي لرده اؤزونومونوم عصبي سيستمين فعاليتينين ديئشيريله سيندير، بو دا اۆرک دؤشوم و قان نرينده خطرلي بير عيبته ندن اولور.

حتّا اگر اونون ندنی بیلینمه سی ده، بونؤوره دن آلتی مدافعه سی نین آتو- مدافعه ایشلرینی آلتیندا اولان بیر ایمون سیستمینده، بدنین مودافعه سیستمی بیر سهوجه ده اطراف عصبلرینه هوجوم و میلین آیزولاتینا زایین وورور. بعضاً بو ایمونون فعالیتین پوزولماسی، اینفیکسییا یا دا آز دا جراحی و آز دا واکسیناسیون سبب اولور. تشخيص، عادي اولاراق، علامتلره و علامتلره اساسلاناراق، باشقا ندنلرین ردّ اولونماسي ایله، عصبي گزینمک تدقیقاتلاري و مورته سیریل مایعینین موعاینه سی کیمی تستلرله وئریلیر. ضعئفلیک ساحه لرینه، عصب گزینمه ایله باغلی آراشدیرما سونوج لارینه و بعضی آنتی بادی لرین اولدوغو اساسيندا بیر سیرا فرقی وار. بو حاد پولينئوپاتيا آدلي بير شئيّتده دير.

آغیر ضعیف اولانلاردا، تز ایندروژن ایمونوگلوبولینلر و یا پلاسمافیرزله درمان، و یا دا کؤمک ائتمک، اکثر آداملاردا یاخشی یاخشی یاخینلاشماغا ندن اولار. او، هفته لردن ائللره قدر دوام ائتدیر و اوچده بیر نفرین دایمي ضعیفلیگی وار. دونیا بو حادثه دن متاثر اولانلارين ۷٫۵%-ی اؤلومه چاتیب. گئلین-بارری سندرومی نادر دیر، هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر اوچون هر ایل بیر یا ایکي نفرده. هر دو جینس و دونيانين هر بؤلگه سينده بو مرضلرين هئچ نه اولماسي يوخدور. این سندرومون آدینا فرانسیز نیورولوگلر ژورژ گئلین و ژان الکساندر بارر آدلانمیش دیر.

## قایناقلار:
مئتفورمین

مئتفورمین، **گلوکوفاج** آدلی بیر آدی ایله بازارا سالینیر و ۲- جی نوع دیابتی نین درمانینا، بویوک اوْلماسی اولان آداملارا ایسته ییر. بو، پولی سستیک اووائری سندروما دا ایستیفاده اولونور. بو، آغیرلاشماسی ایله باغلی دئییل. آغزی ایله آلینار.

مئتفورمین عمومیتله یاخشی قبول اولونور. چوخ گؤرن جانیبی اثرلرین آراسین دا سئرگی، تومور و قارین آغریسی واردیر. آز قان قندینه ندن اولماسی خطرینه دوشن دیر. قاندا یوکسک لاتیک اسید لی لیک ،  چوخ چوخ دوزده ایستیفاده اولونسا و یا آغیر بؤیرک سورون لارا اولان شخصلره تجویز اولونسا، نیگارانلیق اولا بیلر. بؤیوک یئرلی قار قارانلیق ناخوشلوغو اولانلار اوچون توصیه اولونماز. بو ایستیفاده لرین بویوک بویو دوغومدا ایستیفاده ائتمه سیندن بدیعی ضرر اولمادیغینا باخمایاراق، انسولین عموماً بویوک دیابت اوچون ترجیح اولونور. مئتفورمین بیگوانید آنتی هیپر گلیسمیک ایجنت دیر. بو، قارا جییرده گلوکوزون تولیدینی آزالماق و بدن توخوملارينين اینسولین حساسیتینی آرتیرماقلا عمل ائدیر.

مئتفورمین 1922 ایلینده کشف ائدیلدی. فرانسه لي طبيب ژان استرن 1950-جی ايللرده اینسانلارا معاینه ائتمکده باشلادي. فرانسه ده ۱۹۵۷-جی ایلده و آمریکادا ۱۹۹۵-جی ایل ده دارواشی اولاراق آچیلدی. دونیا ساغلیق تشکیلاتینین لازیم دارالاری لیستینده دیر. متفورمین آغزی ایله آلان دیابتی درمان اوچون ان چوخ ایستیفاده اولونان داوا دیر. بو، عمومی دوروم اولاراق وئریلیر. گئنیش دؤولتلرده عمده تئکه قیمتین 2014 ایلینده آییندا 0.20 و 6 دولار آراسیندا ائدیلمیشدی. آمریکادا آیدا ۵-۲۵ دوللار آلیر. بریتانیا ده 500 میلی گرم لیک کیمی بیر قرصین قیمتین 0.03 پوند اولار و باشقا فورمالار داها آلیق دیر. ۲۰۱۷-جی ایلده، آمریکا دا ۷۸ میلیوندان چوخ نسخه ایله دؤردونجو یئر آلیب.

## قایناقلار:
سیفلیس

سیفلیس، باکتئریا Treponema pallidum (Pallidum) آلتیسلری نین ندن اولدوغو جینسی یولدا یئرلشن اینفکاسیون بیر شیدیدیر. **سیفلیسین** علامتلری و علامتلری، دؤرد مرحله دن هانسی مرحله ده اولدوغونو (بیرینجی، دوقوموزو، لاتنت و اوچونجو) گؤره فرقلی دیر. کلاسیک درجه ده بیر تک شاکر (یاشین، دردسیز، دیزه دوشموش بیر جیلدیریش) ایله گؤرولور، آمما بیر چوخ جیلدیر. ثانویه سیفلیسده، یالنیز ایشکی شیدیر، چوخ واخت اللرین دستلری و آیاقلارین آلتلاری داخیل اولور. آغزيندا و يا واژنده ده يارالار اولا بئلر. ائللر دوام ائده بیلن خفیقی سیفلیسده، علامتلر آز یا یوخدور. ترتیئر سیفلیسده، گومما (یومشاق، سرطانسيز ئۆسمه لر) ، نورولوژیک پروبلئملر و یا اۆرک علامتلر واردیر. سیفلیس "بؤيوک تقلیدچی" آدلانمیش دیر، چونکی چوخلو باشقا ناخوشلوقلارا بنزر علامتلر یاراتیر.

سیفلیس چوخ واخت جینسي فعالیتلرله یاییلیر. بو مرض ده آنا-اوشاقا بوینوندا و یا دوغولما واختيندا یئرله شیب و دوغومدا دوغوملو سیفلیسده باشلاییر. *تریپونما* باکتریاسی نین ندن اولدوغو باشقا خسته لیکلر، یاو (پرتینگ (پرتنگ) ، پینت (پرتانگ) و غیر ویریال ایندمئک سیفلیس (پرتئنگ) دیر. بو اوچ ناخوشلوق عادي اولاراق جينسي يوللا اؤتولمز. معاینه معمولاً قان معاینه لرینی ایستیفاده ائدیر؛ باکتریلر ده قاران ساحه مایکروسکوپیا سی ایستیفاده ائله کشف اولونور. آمریکانین مرضلرین کنترول و پیشگیری مرکزلری بوتون بويلو آروادلارا معاینه آپارماغی توصیه ائدیر.

سیفلیسین جینسی یئرینه گئدن خطرینی لاکتکس یا پولیوریتان کاندومونو ایستیفاده ائله کمال ائتمک اولار. سیفلیس آنتی بیوتیکلرله ائتکیلی  درمان اولونور. چوخلو حاللاردا اؤنملی انتی بیوتیک، بیر عضله یه تزریق اولونان بنزاتین بنزیلبپنیسیلین دیر. پنیسیلین آلرژیی یالنیز اولانلار دا، دوکسیسیکلین یا تیتراسئکلین ایستیفاده اولونور. نوروسئفیلیس ایله دوچار اولانلار دا اینترانز بینزیلبنسیلین و یا سفتریکسون تجویز اولونور. درماندا آداملاردا جاریش- هرکسایمر آدلانان بیر رئاکسییا، باش آغریسی و عضله دردلری اولا بیلر.

۲۰۲۰-جی ایلده دونیا ایله سیفلیسین ۷٫۱ میلیون یئنی ایستیفاده سی واردی. اؤنجه ۲۰ ایلده کیسلری نین بؤیوک بؤیوک آرتماسی گؤستریلیب. ۲۰۱۵-جی ایلده ۴۵.۴ میلیون نفر سیفلیسله یولداش اولوب، ۶ میلیون نفر یئنی دن یولداش اولموشدور. ۲۰۱۵-جی ایلده ۱۰۷۰۰۰ نفرین اؤلومونه سبب اولدو، ۲۰۲۰۰۰ نفرین ۱۹۹۰-جی ایلدن آشاغی ساییلمیشدی. 1940-جی ایللرده پنیسیلینین موجودیتینه گؤره بؤیوک آزالاندان سورا، اینفئکشن ریتلری مین ایللیک دؤوروندن سونرا چوخ اؤلکه لرده چوخالمیش، چوخ واخت اینفئکسیونسیزلیک ویروسو (HIV) ایله بیرلشمیش. بو،بئله اینانیلیر کی جوزئی  فاحیشه لیک آرتیلماسینا گؤره دیر کنډوملارين آزالماسي و ايشي ایله مشغول اولانلار آراسيندا ايشي قوروموش جينسي عمل لرين ندن اولدوغو دوشونولور.

## قایناقلار:
راچل سنوت

**راچل آن سنوت** (اینگیلیسجه: Rachel Anne Sennott) آمریکالی اویونچو و کومدین. ۱۹ سپتامبر ۱۹۹۵ تاریخینده کانتیکت شهرینده حیاتا گؤز آچیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۹۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:اویونچولار
بؤلمه:کومدین
هودکین لیمفوما

**هودکین** لیمفوماسی (**HL**) لیمفوما تئنلی دیر کی، سرطان لیمفوسیت آدلانان آغ قان حجری نین بیر مخصوص تئنلیندن باش وئریر. علامتلر: تب، گجه لرنده سوق و یا آغئیرلیق چکمه سین. چوخ واخت بوغدا، قولون آلتيندايا، يا دا بوغدا آغريسيزليغا ندن اولان لئمف گوزلري اولاجاق. خسته لر یا دا خاراباليقلار.

هودکین لیمفومونون ایکی بؤلومو وار: کلاسیک هودکن لیمفوما و نوډولار لیمفوسیت لرین اوستونلوکونده اولان هودجكن لئمفاما. هودجکین لئمفوماسینین یاریسی ایپشتین- بار ویروسونا گؤره دیر و بونلار عمومیتله کلاسیک شکلدیر. دیگر خطر فاکتورلاری دا، اینگیلیسده اینگیلیسجه ویکی پدیاسی نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش"Hiv/AIDS"، مقاله سیندن گؤتورولوبدور. (۲۱ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). تشخيص لئمف گوزلريندن چوخ يئرلي رئد- استرنبرگ سلولولاری (RS سلولولاری) سيمي هودقين خئلئليلري تاپماقلا گئدر. ویروس مثبت اولان حاللار، ایپشتین- بار ویروسلا باغلی لنفو پرولیفراتوری یوللارین بیر شکلینه مالیک دیر.

هودکین لیمفوماسی کیمیا درمانی، رادیوتراپی و ایستئم سلولولارین  ترانسپلانتی ایله درمان اولونور. درمانين سئچمه سي چوخ واخت سرطانين نه قدر اؤنملي اولدوغو و یا دا اونون خوش گؤرونمه سي نين اساسينا باغليدير. باشلانيشدا ناخوشلوق، چوخ واخت درمان اولوملو اولور. آمریکادا بش ایل قورتارانلارین تخمینی  ۸۶% دیر. ۲۰-دن آشاغی اولانلار اوچون، نَفسی نَفسي ۹۷%-دیر. آمما ایشعاع و کیمیا درمانی بعضی دوروملاری، سونرالارین اونلیکلرینده دیگر سرطان، اۆرک یا ده بالون ناخوشلوغو خطرینی آرتیرار.

۲۰۱۵-جی ایلده، دونیا دا ۵۷۴۰۰۰ نفر هودقکین لیمفومونا دوچار اولموش و ۲۳۹۰۰ نفر (۴٫۲%) اؤلدو. آمریکادا، 0.2٪ آدامین بیر واختلاری بو دورومدا یاشاییب. موعاینه نین ان چوخ گؤستریلن یاشی 20 و 40 ایللر آراسین دا دیر. بو آدین آدی اینگیلیسلی بیلیم اینسانی توماس هودجکین دن آلینمیش دیر.

## قایناقلار:
شبنم تووزلو

**شَبنَم تووُزلو ی**

## قایناقلار
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:موسیقی قارالامالاری
ایلرز دانلوس سندروم لاری

**ایلرز دانلوس سندروملاری** (**EDS**) نادیر ژنتیک باغلی توخونما بوزوکلوگو نین بیر قروپودور. علامتلرین دن عیبارت اولار: بوْللارین بوشلوغونا، بوْل لارین آغریینا، اوزولمه لی، یوموشاق  دَری و دوغال اولمایان لارا یئرینه. بو، دوغومدا و یا اوشاقلیقدا گؤروله بیلر. پیچیدگی لر آورتا سسیکشن، مفصلین دیسلوکیشن، اسکولیوز، مزمن آغری، یا ده آستئوتروئتیس دن عیبارت اولا بیلر.

EDS دوغومدا موجود اولان 19 دن چوخ گئنین تغیر لریندن آلتیندا اولور. معینی جین EDS نوعونو تعیین ائدیر. بعضي مواردلر، باشلانيشدا باش وئرن يئني بير فرقدن باش وئرير، بعضي لر ده اوتوسومال داورلي و يا ریسیسييال بير شکیلده میراث آلير. عادي اولاراق، بو فرقلر پروتئین کولاجینین قورولوشو و یا پروسسسینده نقصلار ندن اولور. دیآگنوز چوخ واخت علامتلره اساسلانیر و ژنتیک تستلر و یا دَرنی بیوپسیله تصدیق اولونور. آمما، ایلک، اینسانلارا هیپوکوندریاز، دئپراسییا، و یا یوکسک خسته لیک سندروماسی یوللاندیریلیر.

درماني يوخدور. درمان اؤز ماهیتینه گؤره کؤمکلی دیر. فیزیوتراپی و قوروشما عضلانی قووّتلندیرماغا و بوغازلارا کؤمک اده بیلر. بعضی EDS لری دوغال بیر عؤمور مۆدتینده باش وئرسه ده، قان وادی لری ایله علاقه لر عمری آزالدیریر.

EDS دونیا بو حالدا ۵۰۰۰ نفردن بیر نفره یاخینلاشیر. توقعات، معینی بوزوکلوقدان آسیلی دیر. چوخ حرکت اول اول یئری 400 ایلدن قاباق هپوکرات طرفیندن شرحلندی. این سندروملارین آدینا ایکی طبیب، دانیمارکی ادوارد ایلرز و فرانسه لی هنری-الکساندر دانلوس داخیل اولوب.

## قایناقلار: