open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بایرام‌علی عباس‌زاده

**بايرامعلي عباس‌زاده** (1238-1305)، آذربایجانلی شاعیر. **حامبال**، **ميرزه**، **گولزار** و **ميرزه گولزار** امضالاري ايله شعر يازاردي.

## حیاتی
گونش ايلي 1238 ده سارابين دوننی كندينده آنادان‌اولدو. شاعير ميرزه گولزار بويا چاتديقدا ياشايش چتين‌ليكلري ياخالايب و آجي بير عؤمور سورمه‌يه محكوم اولور و نهايت قوزئی آذربايجانا گئديب، حامباليق ائدير. همين زاماندا ياخيندان مشروطه انقلابيندان خبرسيز اولمايب و اوزاقدان - اوزاغا و گاهدان ياخيندان اونلا علاقه ساخلاير و اؤز آتشين شعرلري ايله مشروطه‌چي‌لره يارديم ائدير. داها سونرا صابر كيمي دونيا شهرتلي شاعيرله گؤروشوب و معروف موللانصرالدين قازئتي ايله ماراقلانيب نهايت شعرلري اورادا جليل محمد قولوزادهنين همتي ايله چاپ اولور. او گونش ايلي 1305 ده فوت‌ائدير. ميرزه گولزارين شعرلري قوزئی آذربایجاندا ايشيق اوزو گؤروب و تبريزلي آزرم (محمود ملماسي) اونون بير سيرا شعرلرينی توپلاميش.

## قایناق‌لار

مشروطه بيزيم جانيميزي آلدي داداش جان

آواره ائديب چؤللره‌ده سالدي داداش جان

هر يئرده اولور مئيوه‌سي شيرين بو درختين

ايران دا يئتيش ميبدي هله كالدي‌دا داش جان

## قایناق‌لار

* [رضا همراز، آذربايجانين مبارزه شعرينه اؤترگي بير باخيش]

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:آذربایجانلیلار
بؤلمه:ایرانلی شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:کیمسه‌لر
مقایسه اللغتین

مقایسة اللغتین ـ دوکتور جواد هیئتین تورکجه و فارسجانی توتوشدورماسی اوزره یازدیغی اثر.

## تاینتما
امیر علیشیر نوائی، تورک و فارس دیللرینی بیر بیریله موقایسه ائتمک اۆچون محاکمة اللغتین کیتابینی یازیب و تورک دیلینین ، فارس دیلینه اوستون اولدوغونو گؤستریب.

جواد هیئتین اؤز یازدیقینا، مقایسه اللغتین واقعیتده، امیر علیشیر نوائینین« محاکمه اللغتین» ینین یولون دوام ائتدیریر و آذربایجان تورکجه‌سین فارس دیلی ایله موقایسه ائدیر. بو ۹۶ صفحه‌لی کیتابدا جواد هیئت ، آذربایجان تورکجه‌سینین کلمه لرین، تهران فارسجاسی ایله توتوشدورور و تورک دیلی‌نین، فارس دیلیندن کامل اولدوغون گوستریر. همین بو رساله نین سونوندا ۱۶۵۰ آذربایجان تورکجه‌سی‌نین، فارس دیلینده تایی و قارشیتی اولمایان لغتلرین گتیریر.

## قایناقلار

* ماشاءالله رزمی، دوکتور جواد هیئتین دونياميزی ترک ائتمه سی نين ایل دؤنومو.

بؤلمه:ادبی اثرلر
بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
جیبوتی

** جیبوتی ** آفریقا دا بیر اؤلکه. پایتختی جیبوتی شهری دیر. ۸۱۸٬۱۵۹ نفر نۆفوسا صاحیب دیر.عرب دیلی ایله فرانسه دیلی بۇ اؤلکه‌نین رسمی دیللری دیر.

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر

Image:Flag of Djibouti.svg
Image:Emblem of Djibouti.svg



بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:عرب دیللی اؤلکه‌لر
بؤلمه:عرب دؤولت‌لری
بؤلمه:فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:آز توسعه ائتمیش اؤلکه‌لر
اریتره

**اریتره** — آفریقا قیطعه‌سینین شرقین‌ده دؤولت. **اریتره** باشکندی (پایتختی) اسمره دور. ۴٬۴۰۱٬۰۰۹نفوسا صاحیب دیر. رسمی دیلی عرب دیلی ایله اینگیلیس دیلی دیر.

## جوغرافییاسی
شرقی آفریقانین قوزئین‌دا یئرلشه‌ن اؤلکه. غربده سودان، گونئی‌دا اتیوپی و گونئی-شرق‌ده جیبوتی ایله همسرحددیر. اؤلکه‌نین شرقی و قوزئی-شرقی قیرمیزی دنیزی ساحلی بویونجا اوزانیر. باشکندی آسمرهدیر.

## تاریخی
اریتره ایتالیا طرفین‌دن ایشغال ائدیل‌دی و رسمی اولاراق ۱ ژانویه ۱۸۹۰-جی ایلده بۇ اؤلکه‌نین موستملکه‌سینه چئوریل‌دی. ایتالیا ایکینجی دونیا محاربه‌سین‌ده مغلوب اوْلدوق‌دان سوْنرا اریتره ۱۹۴۱-جی ایلده‌ن ۱۹۵۲-جی ایله قدر بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین حمایه‌سینه وئریلمیش‌دیر. او زامان اؤلکه‌نین بایراغی بوتون رسمی دایره‌لرده دالغالانیردی. ۲ دسامبر ۱۹۵۰-جی ایلده بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین قراری ایله اتیوپییا بیرلشدیریل‌دی. ۱۹۵۱-جی ایلده‌ن ۱۹۶۲-جی ایله قدر اتیوپینین موختار بؤلگه‌سی اولاراق قال‌دی. خالقین ناراحات‌لیغی بۇ قرارا قارشی آرت‌دی و اریتره ۳۰ ایل بویونجا اتیوپی حکومتینه قارشی دیره‌ن‌دی و بۇ دیرنیش ۱۹۹۱-جی ایلده بیت‌دی. ۱۹۹۳-جو ایلده بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین قراری ایله اریتره موستقیل‌لیک الده ائتدی. اؤلکه چوخمدنیت‌لی و ایکیدین‌لی‌دیر. مۆعاصیر اریتره نین آدی ایلک دفعه ایتالیان ایشغال‌چیلاری طرفین‌دن ایستیفاده ائدیلمیش‌دیر.

## اهالی‌سی
۶٬۲۳۳٬۶۸۲ نفر. اؤلکه‌ده یاشایانلارین ۵۵٪ تیگرینیا، ۳۰٪ تیگرئ، ۴٪ ساهو و دیگر ائتنیک قروپلاردیر.

## ایقتصادیاتی
اریتره دا اهالینین اکثریتی (۸۵٪) اکینچی‌لیک و حئیواندارلیقلا مشغول‌دور. اهالینین اوچده ایکی‌سی اوتوراق و یاری-اوتوراق، قالانی کؤچری حیات سورور. اؤلکداخی‌لی هاسیلاتی ۵۵۰ میلیون دوللار اولاراق حساب‌لانیر. آدامباشینا دوشه‌ن میلّی گلیر ۱۵۰ دوللاردیر. اؤلکه‌نین ایقتصادی دورومو آغیردیر.

## تحصیل
اریتره دا تحصیل بئشمرهه‌له‌لی‌دیر: آنا مکتب، ایبتدایی مکتب، ایلک مکتب، اورتا مکتب و بیلیم یوردو.
ایبتدایی، ایلک و اورتا مکتب‌ده تخمیناً ۲۴۵٫۰۰۰ مکتب‌لی تحصیل آلیر. تحصیلین شوعاری وطن، آنا دیلی‌دیر.

## مدنیتی
بو اؤلکه تیجارت و آلوئر اۆچون دونیانین باغلانتی نقطه‌سی‌دیر. اریتره مدنیتین‌ده ایتالیان مدنیتینین ایزلرینی گؤرمک اولار. بۇ گون اؤلکه‌ده ایتالیان مطبخیندن فایدالانمیش کافه لر فعالیت گؤستریر.

## ایستینادلار

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر

Image:Flag of Eritrea.svg
Image:LocationEritrea.svg
Image:Er-map.gif
Image:Gulf of Zula.GIF



بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:عرب دیللی اؤلکه‌لر
بؤلمه:اریتریا
بؤلمه:آز توسعه ائتمیش اؤلکه‌لر
بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
زیمبابوه

بندانگشتی|سول|زیمبابوه اؤلکه‌سی‌نین بایراغیبندانگشتی|سول|ایندیکی زیمبابوه و اسکی رودزیا اؤلکه‌سی‌نین یئری آفریقا نین گونئیینده** زیمبابوه ** آفریقا دا بیر اؤلکه. باشکندی هراره دیر. ۱۳٬۳۴۹٬۰۰۰نفوسا صاحیب دیر. رسمی دیلیاینگیلیس دیلی و اون آلتی رسمی دیلی وار. زیمبابوه ۱۹۸۰-نجی ایله قدر بؤیوک بریتانیانین مستعمره‌لریندن ساییلیردی و باغیمسیزلیقدان اؤنجه گونئی رودزیا آدلانیردی. 

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر

File:Flag of Zimbabwe.svg
File:Coat_of_arms_of_Zimbabwe.svg
File:LocationZimbabwe.svg



بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:جی ۱۵ اؤلکه‌لر
بؤلمه:دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکه‌لر
بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بورکینافاسو

** بورکینافاسو ** آفریقا دا بیر اؤلکه باشکندی (پایتختی) اوآگادوگو دور. ۱۳٬۲۲۸٬۰۰۰نفوسا صاحیب دیر.رسمی دیلی فرانسه دیلی دیر.

**بورکینا-فاسو** — باتی آفریقادا دؤولت. ۱۹۸۴-جو ایلین آگوستونا قدر یۇخاری وولتا آدلانیردی. قوزئیدا مالی، دوغوده نیجر، گونئی-دوغوده بنین، گونئیدا توقو و غنا، گونئی-باتیده کوت-د-ایووار ایله همسرحددیر. بورکینا فاسونون دنیزه چیخیشی یوْخدور. بورکینا فاسونون آدی ترجومه‌ده "ویجدان‌لی آداملارین وطنی" دئمک‌دیر. (موورئ دیلینده "بورکینا" -""ویجدان‌لی آداملار"، دیولا دیلینده "فاسو" - "وطن"). دیگر ترجومه‌یه گؤره بورکینا فاسو -  "لیاقت‌لی آداملارین اؤلکه‌سی" دئمک‌دیر.

## سیاسی قۇرولوشو

دؤولت  باشچی‌سی - عۆمومی سس وئرمه‌نین نتیجه‌لرینه اساساً سئچیلن باشکان‌دیر. (۱ نوْوامبر - ۲۰۱۴ (میلادی)-جو ایل تاریخ‌دن بۇ وظیفه‌نی موقتی اوْلاراق ایسااک ضیدا ایجرا ائدیر).

حؤکومت  باشچی‌سی - باشکان طرفیندن تعیین ائدیلن باش ناظیردیر. (۱ نوْوامبر ۲۰۱۴ (میلادی)-جو ایل تاریخ‌دن ایسااک ضیدا)

قانونوئریجی‌لیک اوْرقانی ایکیپالاتالی مجلیس‌دن - میلّی آسسامبلئیادان (عۆمومی سس وئرمه ایله ۵ ایل مدتینه سئشیلن ۱۱۱ دئپوتات) و نماینده‌لر پالاتاسیندان (۳ ایل مدتینه سئچیلن ۱۷۸ دئپوتات) عبارت‌دیر.

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر

Image:Flag of Burkina Faso.svg
Image:LocationBurkinaFaso.svg
Image:Burkina Faso carte.png
Image:Cathedrale-Ouagadougou.JPG
Image:Ouaga2000.JPG
Image:Palais kosyam.jpg
Image:Dani Kouyaté.jpg



بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکه‌لر
بؤلمه:آز توسعه ائتمیش اؤلکه‌لر
بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
مالاوی

** مالاوی ** آفریقا قطعه‌سی‌نین شمال شرقینده بیر اؤلکه‌دیر. پایتختی لیلونگوه دور. ۱۳٬۹۳۱٬۸۳۱نفوسا صاحیب‌دیر. رسمی دیلی اینگیلیس دیلی دیر.
 6 تموز 1964 تاریخینده بریتانیا بیرلشمیش شاهلێقێندان استقلالێنی اعلان ائتمیشدیر. 

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر

Image:Flag of Malawi.svg



بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:مالاوی
بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکه‌لر
بؤلمه:آز توسعه ائتمیش اؤلکه‌لر
لیبریا

**لیبریا ** آفریقا دا بیر اؤلکه باشکندی (پایتختی) مانروویا دور. ۳٬۴۸۹٬۰۷۲ نفوسا صاحیب دیر. رسمی دیلی اینگیلیس دیلی دیر.

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر

Image:Flag of Liberia.svg
Image:Coat_of_arms_of_Liberia.svg



بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:لیبریا
بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:آز توسعه ائتمیش اؤلکه‌لر
بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
موزامبیک

** موزامبیک ** آفریقا دا بیر اؤلکه باشکندی (پایتختی) ماپوتو دور. ۲۱,۳۹۷٬۰۰۰نفوسا صاحیب دیر.رسمی دیلی پورتوقال دیلی دیر.

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر

File:Flag of Mozambique.svg
File:Ilha de Moçambique.jpg
File:Mozambique - traditional sailboat.jpg
File:Lake malawi mozambico coast.jpg
File:Mozambique preflood.jpg
File:Mozambique n2.jpg
File:Inharrime.jpg
File:Inhambane31122003.jpg
File:Maputo.jpg
File:Maputo05012005.jpg
File:DF-SD-05-07955.jpg
File:Lourenco-Marques-pc-c1905.jpg
File:Maputo_train_station_01.jpg
File:Luisa Diogo, World Economic Forum Annual Meeting 2009 1.jpg
File:Well of Nivali.jpg
File:Helvetas Bäuerinnen Mosambik.jpg
File:Mozambique school.jpg
File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0712-010, Welzow, Gastarbeiter aus Mosambik.jpg
File:Bundesarchiv Bild 183-1987-0618-301, Mittweida, Gastarbeiter aus Mosambik.jpg
File:Bundesarchiv Bild 183-1989-0412-001, Lengefeld, Gastarbeiter aus Mosambik.jpg
File:Bundesarchiv Bild 183-W0919-0119, LPG Lützen, Samora Machel mit Erich Honecker.jpg
File:Armando Guebuza, President of Mozambique (cropped).jpg
File:Mother and child in Mozambique.jpg
File:Mozambique009.jpg
File:Mozambique010.jpg
File:Bundesarchiv Bild 183-1983-0303-423, Berlin, Margot Honecker, Samora Moises Machel.jpg
File:Bundesarchiv Bild 183-1987-0225-028, Rostock, Auszubildende aus Mosambik.jpg
File:Pintor José Soares mulher de moçambique.jpg
File:Guebuza2006.jpg
File:Makonki woman.png
File:Mozambique022.jpg
File:Mozambique030.jpg
File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0418-303, Rostock, Auszubildende aus Mosambik, Freizeit.jpg
File:Mia Couto cropped.jpg
File:Maria Mutola Valence 2008.jpg
File:Nelson Mandela, 2000 (4).jpg
File:Luisa Dias Diogo - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2009 crop.jpg
File:Armando Guebuza, President of Mozambique (7210331406).jpg
File:Joaquim Chissano (cropped).jpg
File:Shangaan.jpg
File:Nicolae Samora Graça.jpg
File:Nacala - Bay Diving.jpg
File:Children of Nivali.jpg


بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:آز توسعه ائتمیش اؤلکه‌لر
بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:ایسلام ایش‌بیرلیگی تشکیلاتی اؤلکه‌لری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
قائم (خلیفه)

أبوجعفر عبدالله القائم بأمرالله أبن أحمد القادر بالله.عباسی خلیفه سی آتاسی قادر عباسی اؤلوموندن سونرا تخته چیخدی( ۴۲۲هـ ایلی ذیحجه آیی)،(۱۰۳۱ میلادی).

و  3 شعبان  ۴۶۷هـ. (۴ آوریل ۱۰۷۵ میلادی) ده دونیادان گؤزو یومدو. ۴۴ ایل ۲۵ گون خلیفه اولدو.

اونون چاغیندا قیامه کنیسه سی بیت المقدسده فاطمی خلافتی الیله ۱۰۰۹ میلادی ایلینده داغیلدی.

## عباسی شاهلاری

## قایناقلار

بؤلمه:عباسیلر خلافتی‌نین خلیفه‌لری
نامیبیا

**  نامیبیا ** آفریقا دا بیر اؤلکه باشکندی (پایتختی) ویندهوک دور.۸۲۵٬۴۱۸ نفوسا صاحیب دیر.رسمی دیلی اینگیلیس دیلی دیر.

## اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم)
نامیب صحراسینین آدین‌دان (هوتتئنت دیلینده - "دایره‌ده دولانا" دئمک‌دیر).

## تاریخی
۱۸۸۴-جو ایلده آلمان نین پروتئکتورو اعلان اوْلونور. ۱۹۱۵-جی ایلده گونئی آفریقا قوشونلارینین ایشغالینا معروض قالمیش‌دیر.۱۹۶۶-جی ایلده ایسه ایستیقلالیت اۇغروندا موباریزه‌یه باشلانمیش‌دیر. ۱۹۸۹-جو ایلده بیرلشمیش میلتلر قورومو-نین پلانینا اساساً اؤلکه‌یه بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی قوشونلاری یئریدیلیر. گونئی آفریقا قوشونلارینین اساس حیصّه ‌سی اؤلکه اراضی‌سیندن چیخاریلیر.  ۱۹۹۰-جی ایلده اۇزون سورن موباریزه‌دن سوْنرا موستقیل‌لیک قازانیر.
## جوغرافی دۇروم
شیمالادا آنگولا، شیمال-دۇغو‌دا زامبییا، غرب‌ده اطلس اوقیانوسو، دۇغو‌دا بوتسوانا، گونئی‌دا گونئی آفریقا ایله همسرحددیر.
## چؤللری
اؤلکه‌نین اساس حیصّه ‌سی یایلالار، دۇغو‌دا  قالاخاری صحراسی، غرب‌ده نامیب صحراسی ایله اهاتلنیب. غربینده کئیپ کروج یاریماداسی یئرلشیر.

## ایقلیمی
تروپیک(چوخ ایستی) ایقلیم قورشاغینا مالیک‌دیر.

## گؤرونتولر


Image:Namibia in its region.svg
File:Namibia (orthographic projection).svg
File:Coat of Arms of Namibia.svg
File:Flag of Namibia.svg
File:Namibian flag cropped.jpg
File:Welwitschia mirabilis.jpg

File:NamibDesert01.jpg
File:Red sand dune in Namibia.jpg
File:Namib Desert Namibia(2).jpg
File:Namibie Namib Naukluft Park 07.JPG
File:28 Abgestorbene Bäume im Dead Vlei in der Namib-Wüste, fotografiert 1997.jpg
File:Oceanic fog sossusvlei4.jpg
File:Road to Sossusvlei.jpg
File:Sossusvlei Dune Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004.JPG
File:NamibNaukluftParkDunes.JPG
File:Thorn Tree Sossusvlei Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004.JPG
File:Springbok Antelope Sossusvlei Namib Desert Namibia Luca Galuzzi 2004.JPG
File:5 gemsbok in Namib Rand Reserve, Namibia (13-07-2006).jpg
File:Xerus inauris.jpg
File:Etosha pan.jpg
File:Etosha pan - namibia.jpg
File:Gacelas en Etosha.jpg
File:Bustard in Etosha National Park.jpg
File:Fort Namutoni.jpg
File:Lion waiting in Nambia.jpg
File:Namibie Etosha Leopard 01edit.jpg
File:Elephants Etosha Namibia(1).jpg
File:Zebras.jpg
File:Giraffa camelopardalis angolensis (mating).jpg
File:Giraffe anagoria.JPG
File:Dreibandregenpfeifer anagoria.jpg
File:Sandstorm_while_driving_from_Swakopmund_to_Walfish_Bay,_2005.jpg
File:Wildpferde Aus.jpg
File:Bogenfels, the Sperrgebiet, Namibia (aerial view - 24 05 2005).jpg
File:Diaz-point.jpg
File:Luderitz, Diaz-Point, Gr. Bucht.jpg
File:Halifax Island Namibia.JPG
File:Mercury Island, just off the Diamond Coast of Namibia (by Brian McMorrow).jpg


## قایناق‌لار

بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:نامیبیا
بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:آلمانجا دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:Southern African countries
بؤلمه:اینگیلیسجه دانیشان اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:Afrikaans-speaking countries and territories
بؤلمه:Member states of the Commonwealth of Nations
بؤلمه:۱۹۹۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:Bantu countries and territories
بؤلمه:Commonwealth republics
بؤلمه:Former German colonies
بؤلمه:۱۹۹۰ - جی ایلینده نامیبیا اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:Countries in Africa
آرکانزاس

**آرکانزاس** آمریکا اؤلکه‌سینین بیر ایالتی دیر.

## قایناقلار

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* Arkansas.gov—Official State Website
* Arkansas State Facts from USDA 
* Official State tourism website
* ''Encyclopedia of Arkansas''
* Energy & Environmental Data for Arkansas
* U.S. Census Bureau
* 2000 Census of Population and Housing for Arkansas, U.S. Census Bureau
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Arkansas
* Arkansas Summer Camps
* Arkansas Shakespeare Theatre 
* 
* 
* 
* Arkansas State Code (the state statutes of Arkansas)
* Arkansas State Databases—Annotated list of searchable databases produced by Arkansas state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.


بؤلمه:۱۸۳۶ - جی ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:جنوبی مرکزی بیرلشمیش ایالتلر
بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین جنوبو
بؤلمه:۱۸۳۶ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر

بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین ایالتلری
پورتوقال دیلی

** پورتوقال دیلی** هیند اوروپا عائیله سینه منسوب و لاتین قولونا باغلی بیر دیل دیر . بو دیل ایسپانیا دیلینه چوخ اوخشارلیغی وار.

## قایناقلار

بؤلمه:دیل
بؤلمه:Languages attested from the 9th century
بؤلمه:Fusional languages
بؤلمه:پورتوقال دیلی
بؤلمه:Community of Portuguese Language Countries
بؤلمه:Languages of Angola
بؤلمه:Languages of Brazil
بؤلمه:Languages of Cape Verde
بؤلمه:Languages of East Timor
بؤلمه:Languages of Guinea-Bissau
بؤلمه:Languages of Macau
بؤلمه:Languages of Mozambique
بؤلمه:Languages of Portugal
بؤلمه:Languages of São Tomé and Príncipe
بؤلمه:Subject–verb–object languages
آلاباما

**آلاباما** () ()، آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین جنوب‌شرق منطقه‌سینده یئرلشن بیر ایالتدیر و شومالدا تنسی، شرقده جورجیا، جنوبدا فلوریدا و مکزیک خلیجی، غربده میسیسیپی ایالتی ایله سرحدی وار. آلاباما ایالتی، مساحت باخیشیندان آمریکادا ۳۰-جی و جمعیت باخشیندان ۲۴-جو ایالتی ساییلیر. آلاباما، جمعی ۲٬۴۰۰ کیلومئتر داخلی سو یولارینا صاحیب دیر و آمریکانین ان چوخ داخیلی سو یولاری اولان ایالتلریندندیر.

آلاباما *قوش ایالتی*ندن سونرا *ساری چکیش*ده مشهوردور. بو ایالتین آغاجی اوزون یاپراقلی کاج دیر و کاملیا گولو بو ایالتین مشهور گولو ساییلیر. آلابامانین مرکزی مونتقمری شهری دیر و ان جمعیتلی شهری برمینقم شهری دیر کی  اوزون مودت ان صنایع شهری اولموشدور. جمعیت باخیشندان هانتسویل لاپ چوخ جمعیتلی شهری دیر و ان قدیمی شهری موبیل دیر کی ۱۷۰۲-دا فرانسه موستملکه‌چیلری توسوطیله قوروب.

## قایناقلار

*قایناقلارداکی نوتلار*

* Atkins, Leah Rawls, Wayne Flynt, William Warren Rogers, and David Ward. *Alabama: The History of a Deep South State* (1994).
* Flynt, Wayne. *Alabama in the Twentieth Century* (2004).
* Owen Thomas M. *History of Alabama and Dictionary of Alabama Biography* (4 vols, 1921).
* Jackson, Harvey H. *Inside Alabama: A Personal History of My State* (2004).
* Mohl, Raymond A. "Latinization in the Heart of Dixie: Hispanics in Late-twentieth-century Alabama" *[[Alabama Review]]* (2002, 55(4): 243–274). 
* Peirce, Neal R. *The Deep South States of America: People, Politics, and Power in the Seven Deep South States* (1974).
* Williams, Benjamin Buford. *A Literary History of Alabama: The Nineteenth Century* (1979).
* WPA *Guide to Alabama* (1939).

## خاریجی لینکلر

* 
* 
* Alabama State Guide, from the Library of Congress
* Your Not So Ordinary Alabama Tourist Guide 
* All About Alabama , at the Alabama Department of Archives and History
* Code of Alabama 1975
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Alabama 
* Alabama QuickFacts from the U.S. Census Bureau
* Alabama State Fact Sheet 
* 

بؤلمه:آلاباما
بؤلمه:۱۸۱۹ - جو ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین جنوبو
بؤلمه:۱۸۱۹ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر

بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین ایالتلری
ایلینوی

**ایلینوی** ( ) آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لر اؤلکه سینین بیر ایالتی دیر.

## قایناقلار

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## خاریجی لینکلر

* 
* 
* Illinois Office of Tourism
* Illinois - State Energy Profile Overview U.S. Energy Information Administration (EIA)
* State Fact Sheets: Illinois  USDA's Economic Research Service
* USGS Central Midwest Water Science Center

بؤلمه:ایلینوی
بؤلمه:۱۸۱۸ - جی ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار

بؤلمه:۱۸۱۸ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین ایالتلری
آیداهو

**آیداهو** ( ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه سینین بیر ایالتی دیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* .
* Idaho State Guide, from the Library of Congress
* 
* .
* .
* .
* —Annotated list of searchable databases produced by Idaho state agencies.
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* 


بؤلمه:۱۸۹۰ - جی ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:۱۸۹۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین ایالتلری

بؤلمه:غربی بیرلشمیش ایالتلر
آیووا

**آیووا** آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لر اؤلکه سینین بیر ایالتی دیر.

## نوتلار

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* 
* State Data Center of Iowa population, housing, business and government statistics
* Iowa Travel and Tourism Division
* Iowa State Facts from USDA 
* Energy Data & Statistics for Iowa—U.S. Department of Energy
* Iowa State Databases—Annotated list of searchable databases produced by Iowa state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.
* U.S. Census Bureau Quick Facts
* 
* 
* https://www.iowasisterstates.org/ 


بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین ایالتلری
بؤلمه:اورتا غرب بیرلشمیش ایالتلر
بؤلمه:۱۸۴۶ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
جورجیا

**جورجیا** آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لر اؤلکه سینین بیر ایالتی دیر. جورجیا ایالتی اؤلکه‌نین شرق قیسمتینده یئرلشیبدیر. بو ایالت آمریکا اینقیلابی زامانیندا بریتانیا سولطه‌سینه قارشی دوران ۱۳ ایالتدن بیریدیر. ایالتین مرکزی آتلانتا شهری اولاراق، ساوانا و آقوستا دا ایالتین دیگر بؤیوک شهرلری سایاگلیرلر.

## قایناقلار

* Bartley, Numan V. *The Creation of Modern Georgia* (1990). Covers 1865–1990 period. .
* Coleman, Kenneth. ed. *A History of Georgia* (1991). .
* London, Bonnie Bullard. (2005) *Georgia and the American Experience* Atlanta, Georgia: Clairmont Press . A middle school textbook.
* Peirce, Neal R. *The Deep South States of America: People, Politics, and Power in the Seven Deep South States* (1974). Information on politics and economics 1960–72. .
* Williams, David and Christopher C. Meyers. *Georgia: A Brief History* Macon: Mercer University Press, 2012.

* Georgia state government website
* Georgia State Guide, from the Library of Congress
* 

بؤلمه:۱۷۸۸ - جی ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار

بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین جنوبو
بؤلمه:۱۷۸۸ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر

بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین ایالتلری
دلاویر

**دلاویر** ( ) ایالتی آتلانتیک ده بیر ایالت دیر

## قایناقلار

بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
جنوبی داکوتا

**جنوب داکوتا** آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لر اؤلکه سینین بیر ایالتی دیر.

## قایناقلار

* 
* 
* 

* Lauck, Jon K. *Prairie Republic: The Political Culture of Dakota Territory, 1879–1889* (University of Oklahoma Press; 2010) 281 pages
* Wishart, David J. ed. *Encyclopedia of the Great Plains*, University of Nebraska Press, 2004, . complete text online; 900 pages of scholarly articles
*  From the publisher of South Dakota Magazine, with many photographs.

* 
* South Dakota Department of Tourism
* South Dakota State Databases
* Energy Profile for South Dakota
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of South Dakota
* U.S. Census Bureau
* South Dakota State Facts from USDA 
* South Dakota State Historical Society Press 
* 
* 
* 
* Dakota Pathways
پنسیلوانیا

**پنسیلوانیا ایالتی**  آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لر اؤلکه سینین بیر ایالتی دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
تنسی ایالتی

**تنسی** آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لر اؤلکه سینین بیر ایالتی دیر.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tennessee»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

 

بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
فلوریدا

**فلوریدا ایالتی** () آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لر اؤلکه‌سینین بیر ایالتی دیر. بو ایالت آمریکا بیرلشمیش ایالتلری‌نین جنوب‌شرقینده یئرلشیبدیر. فلوریدا ایالتی‌نین مرکزی تالاهاسی شهری‌دیر، آنجاق فلوریدا ایالتی‌نین ان بؤیوک شهری جکسون‌ویل شهری‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
بؤلمه:فلوریدا ایالتی
بؤلمه:۱۸۴۵ - جی ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:Former Spanish colonies
بؤلمه:Peninsulas of Florida
بؤلمه:Southern United States
بؤلمه:۱۸۴۵ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:States of the Confederate States
بؤلمه:States of the East Coast of the United States
بؤلمه:States of the Gulf Coast of the United States
بؤلمه:States of the United States
بؤلمه:U.S. states with multiple time zones
جنوبی کارولینا

**جنوب کارولینا** () () آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لر اؤلکه سینین بیر ایالتی دیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* 
* South Carolina State Guide, from the Library of Congress
* South Carolina Department of Parks & Tourism
* 
* 
* 
* Energy & Environmental Data for South Carolina
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of South Carolina
* U.S. Census Bureau
* South Carolina Visitor & Travel Information
* South Carolina State Facts from USDA 
* 
* South Carolina Lakes Database and reviews

List of TV stations in South Carolina: Television Stations – Station Index


بؤلمه:۱۷۸۸ - جی ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار

بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین جنوبو
بؤلمه:۱۷۸۸ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر

بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین ایالتلری
کانزاس

**کانزاس** (؛ ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلر اؤلکه سینین بیر ایالتی دیر.

## نوتلار

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* State of Kansas
* 
* Kansas Travel and Tourism Division
* Kansas Historical Society
* Kansas Memory—documents, photographs, and other primary sources provided by the Kansas Historical Society
* Kansas State Agency Databases—Annotated list of searchable databases produced by Kansas state agencies
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Kansas 
* Kansas State Facts from USDA 

**نقشه‌لر**
* Kansas Department of Transportation maps 
:* .
:* .
* .
* 
* .

بؤلمه:کانزاس
بؤلمه:۱۸۶۱ میلادی ایلده قورولانلار کانزاس
بؤلمه:اورتا غرب بیرلشمیش ایالتلر
بؤلمه:۱۸۶۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین ایالتلری
لوئیزیانا

**لوئیزیانا** آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لر اؤلکه سینین بیر ایالتی دیر.

## نوتلار

## قایناقلار

* *The Sugar Masters: Planters and Slaves in Louisiana's Cane World, 1820–1860* by Richard Follett, Louisiana State University Press, 2007. 
* *The Slave Trade: The Story of the Atlantic Slave Trade, 1440–1870* by Hugh Thomas. 1997: Simon and Schuster. p.&nbsp;548.
* *[[Inhuman Bondage: The Rise and Fall of Slavery in the New World]]* by David Brion Davis 2006: Oxford University Press. 
* Yiannopoulos, A.N., *The Civil Codes of Louisiana* (reprinted from Civil Law System: Louisiana and Comparative law, A Coursebook: Texts, Cases and Materials, 3d Edition; similar to version in preface to Louisiana Civil Code, ed. by Yiannopoulos)
* Rodolfo Batiza, "The Louisiana Civil Code of 1808: Its Actual Sources and Present Relevance", 46 *TUL. L. REV.* 4 (1971); Rodolfo Batiza, "Sources of the Civil Code of 1808, Facts and Speculation: A Rejoinder", 46 *TUL. L. REV.* 628 (1972); Robert A. Pascal, Sources of the Digest of 1808: A Reply to Professor Batiza, 46 TUL. L. REV. 603 (1972); Joseph M. Sweeney, Tournament of Scholars Over the Sources of the Civil Code of 1808,46 TUL. L. REV. 585 (1972).
* The standard history of the state, though only through the Civil War, is Charles Gayarré's *History of Louisiana* (various editions, culminating in 1866, 4 vols., with a posthumous and further expanded edition in 1885).
* A number of accounts by 17th- and 18th-century French explorers: Jean-Bernard Bossu, François-Marie Perrin du Lac, Pierre-François-Xavier de Charlevoix, Dumont (as published by Fr. Mascrier), Fr. Louis Hennepin, Lahontan, Louis Narcisse Baudry des Lozières, Jean-Baptiste Bénard de la Harpe, and Laval. In this group, the explorer Antoine Simon Le Page du Pratz may be the first historian of Louisiana with his *Histoire de la Louisiane* (3 vols., Paris, 1758; 2 vols., London, 1763)
* François Xavier Martin's *History of Louisiana* (2 vols., New Orleans, 1827–1829, later ed. by J. F. Condon, continued to 1861, New Orleans, 1882) is the first scholarly treatment of the subject, along with François Barbé-Marbois' *Histoire de la Louisiane et de la cession de colonie par la France aux Etats-Unis* (Paris, 1829; in English, Philadelphia, 1830).
* Alcée Fortier's *A History of Louisiana* (N.Y., 4 vols., 1904) is the most recent of the large-scale scholarly histories of the state.
* The official works of Albert Phelps and Grace King, the publications of the Louisiana Historical Society and several works on the history of New Orleans (q.v.), among them those by Henry Rightor and John Smith Kendall provide background.

## خاریجی لینکلر
*
* Louisiana: State Resource Guide, from the Library of Congress

* 
* Louisiana Geographic Information Center
* Louisiana Endowment for the Humanities 
* Louisiana Weather and Tides 

بؤلمه:لوئیزیانا
بؤلمه:۱۸۱۲ - جی ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار

بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین جنوبو
بؤلمه:۱۸۱۲ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر

بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین ایالتلری
مستظهر

**مستظهر** یوخسا أبو العباس أحمد المستظهر بالله ابن المقتدي بأمر الله ۲۸-جی عباسی خلیفه سی ایدی و آتاسی مقتدی عباسی اؤلومونه تخت اوسته چیخدی.(محرم 487هـ.ده)(1094 - 1118) 

24 ایل 3 آی خلیفه اولدی و23 ربيع الآخر 512هـ.ده دونیادان گوزیومدو.

## عباسی شاهلاری

## قایناقلار

بؤلمه:عباسیلر خلافتی‌نین خلیفه‌لری
گنجه

**گنجه** () — آذربایجان جومهوریتی ایکینجی بؤيوک شهری‌دیر. ۱۸۰۴-نجۆ میلادی ایلدن ۱۹۱۸-نجی میلادی ایله‌دک *الیزابت پول* آدلاندیریلمیش، ۱۹۱۸-نجی ایلده گنجه آدی يئنی‌دن برپا ائدیلسه ده ۲۲ فوریه ۱۹۳۵-نجۆ ایلده ديَیشدیریله‌رک شهر کیروْف آباد آدلاندیریلمیشدیر. ۱۹۸۹-نجۆ ایلده گنجه آدی برپا ائدیلمیشدیر. ۲۴ ژانویه ۱۹۳۹-نجۇ ایلدن رئسپوبلیکا تابع‌لی شهردیر.

اراضیسی ۱۱۰ ک.م²، اهالیسی‌نین سايی ۱٬۰۵۴٬۹۶۲ نفردیر. شهر اهالیسی‌نین اوْرتا سێخلیغی ایسه ۲٬۷۵۵ نفر/ک.م² تشکیل ائدیر.

شهر، گنجه چايی، کۆر چايی‌نین جنوبوندا کند تصروفاتی جهتدن زنگین بیر اراضیده يئرلشیر. گنجه اۇزون مودت آذربایجانین اساس صنایع مرکزلریندن بیری اوْلموشدور.

گنجه دؤولت بیلیم یوردو، آذربایجان دؤولت اکینچیلیک بیلیم یوردو، آذربایجان تکنولوژی بیلیم یوردو کیمی عالی تحصیل مکتبلری، آذواپا پروْقراملاشدیرما و تحصیل مرکزی، گنجه اؤزل تۆرک لیسه‌سی بۇ شهرده يئرلشیر.
## گؤرونتولر
thumb|250px|گنجه بولواری
thumb|250px|گنجه‌ده بیر اؤتَکلی تیکینتی
thumb|250px|خان‌باغی
thumb|250px|گنجه‌ده آلکساندر نئوسکی کیلسه‌سی
thumb|250px|شاه‌عابّاس مَسجیدی
thumb|250px|قازاخلار مسجیدی
thumb|250px|ایمامزاده تۆربه‌سی

## ائشیک باغلانتیلار
* گنجه مرکزی کتابخاناسی بیلگی (ایطلاعات) رئسۇرس شُعبه‎سی
* گنجه 
* چاغداش (معاصیر) دؤورده گنجه شهرینده صنایع بخشلرینین گلیشمه سی
* http://www.mcdmerkez.org/ts_general/azl/belediye/b-20.htm
* http://www.turknumismatik.org.tr/turkish/yayinlar/bultenler/bulten1800/B1800_M06.html
* http://az.apa.az/news/294419
* آذربایجان دؤولت آمار ایداره سی:گنجه شهرینین ائتنیک تَرکیبی (1999) 
* گنجه آسان خدمت
* گانژا—'''ئنجیجلوْپدیا ایرانیجا'''

## قایناقلار

بؤلمه:گنجه
بؤلمه:آذربایجان باشکندلری
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتی‌نین شهرلری
کنتاکی

**کنتاکی** آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینین بیر ایالتی‌دیر.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kentucky»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

 

بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
لفکوشا

**قوزئی لفکوشا** قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی‌نین پایتختی دیر. ۴۹،۸۶۸ نفر جمعیتی وار.

## قایناقلار

بؤلمه:اوروپا باشکندلری
بؤلمه:پایتختلر
بؤلمه:آسیا
بؤلمه:آسیا پایتختلری
حداد تبریزی

**حداد تبریزی** ـ آذربایجانین طنز یازان شاعیرلریندن. او اجتماعی قونولاردا اخلاق، دین و سیاست قونولو شعرلر یازیب. اونون شعرلری اکثرا تورکجه دیر و بیر سیرا فارسجادا شعرلری وار.

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:کیمسه‌لر
حبیبی برگشادی

**حبیبی برگشادی** (قمری 9/میلادی 15 نجی عصر) ـ آذربایجان کلاسیک ادبیاتی شاعیرلریندن. 

تورکجه و فارسجا شعرلری وار.

## قایناقلار

* دانشنامه جهان اسلام، مدخل «حبیبی برگشادی».

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:کیمسه‌لر
خرم کردشتی

**خرم کردشتی** (قرن 12-13) آذربایجان شاعیرلریندن.

تۆرکجه‌ و فارسجا شعرلری وار. داش‌باسما شکیلینده چاپ اوْلموش.

## قایناقلار

* مصطفی قلی‌زاده‌علیاری، دائرة المعارف تشیع: «خرم کردشتی» مقاله‌سی، جلد7، صفحه123-124.

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:کیمسه‌لر
ابراهیم میرزا صفوی

**جاهی** تخلص ائدن **ابوالفتح سلطان ابراهیم میرزا صفوی** ـ بهرام میرزانین اوْغلو و شاه اسماعیل خطایینین نوه‌سی، شاعیر، خطاط، نقاش، موسیقی‌چی و صفوی درباریندا ائشیک آقاسی باشی.

اونون تورکجه دیوانیندان بیر نوسخه تهرانین سلطنتی کیتابخاناسیندا ساخلانیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:کیمسه‌لر
حئیران خانیم

**حیران خانیم**(۱۷۹۰، ناخچیوان - ۱۸۴۸، تبریز) - ۱۸-جی میلادی عصرین سونلارین‌دا دونبولی کنگرلی خانلاری عائیله‌سینده دوغولموش‌دور.
ناخچیواندا تحصیل آلمیش، سونرا عرب و فارس دیللرینی، کلاسیک آذربایجان و فارس ادبیاتینی اؤیرنمیش‌دیر. 
تۆرکجه و فارسجا دیللرینده، اساساً عاشیقانه شعرلر یازمیشدیر. اثرلرینین ۳ الیازماسی (باکی، تهران و تیفلیس نوسخه‌لری) معلوم‌دور؛ بونلاردان ان موکملی شاعره‌نین سیفاریشی ایله یازیلمیش باکی نوسخه‌سی‌دیر.

## شعر کیتابلاری
*حئیران خانیم سئچیلمیش اثرلری . باکی، شرق-غرب نشریاتی، 2006. 232 صفحه.
## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر‏
بؤلمه:تورک شاعیرلر‏
راشد (خلیفه)

أبو جعفر المنصور الراشد بالله بن المسترشد بالله,عباسی خلیفه سی.آتاسی مسترشد عباسی اؤلومونه تخت اوسته چیخدی. (1135 - 1136)
فایل:Rashed belah tomb.jpg
او ایسته دی کی بغداد شهرین سلجوقیلر الیندن آلسین و اؤلکه نی باش ائدسین.اونون آتاسی مسترشد حشاشین الیله اؤلموشدی و خلیفه چوخ آجیخلی اولدو.سلجوقی لر اونا چوخلی هدیه وئردیلر و باغیشلاماق ایسته دیلر آمّا خلیفه سلجوقی ائلچی سین رد ائتدی و چوخلی سویوش دئدی و دبیس اؤلوموندن کی آتاسینین قانین اونون باشینا سالمیشدیلار آجیخلیدی.او بیر قوشون یغدی و سلجوقیلره یوردودو.سلجوقیلر اونی مغلوب ائتدیلر و خلیفه موصل شهرینه قاچدی سوندا خلیفه نی اوز آداملاری بوشلادیلار و او یالقوز قالدی و ایصفهان شهرینه قاچدی ایصفهاندا بیر نفر حشاشین باشچی سی اونی اؤلدوردو و اونی ایصفهانین جویوتلر محله سینده توپراقا تاپشیردیلار.

## عباسی شاهلاری

## قایناقلار
عربجه ویکی پدیا

بؤلمه:عباسیلر خلافتی‌نین خلیفه‌لری
محمد راحیم

**حسین اوْف محمد عباس اوْغلو (محمد راحیم)** – شاعیر، ترجومه‌چی، ۱۹۳۴-جۆ ایلدن آذربایجان يازیچیلار بیرلیگی‌نین عضوو، آذربایجان خالق شاعیری (۱۹۵۷)، آذربایجانین امکدار اینجه‌صنعت خادیمی (۱۹۴۰)، ارمنیستان امکدار مدنیت خادیمی (۱۹۷۰)، دؤولت مۆکافاتی قازانان (۱۹۴۹).

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجان جومهوریتی‌نین شاعیرلری
ساواک

**ساواک** (فارسجا: ساواک، سازمان اطلاعات و امنیت کشور  اۆچون قێسا فوْرم، اؤلکه کشفیات و میلّی تهلوکه‌‌سیزلیک تشکیلاتی) — ایرانین محمّد رضا پهلوی دؤورونده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری مرکزی کشفیات آگئنتلیگی (CIA) کؤمه‌گی ایله تاسیس ائدیلمیش گیزلی پوْلیس، داخیلی تهلوکه‌‌سیزلیک و کشفیات خیدمتی ساواک پهلوی سۆلاله‌سی دئوریلنه قدر، ۱۹۵۷-جی ایلدن ۱۹۷۹-جۇ ایله قدر فعالیت گؤستریردی.
## قایناق

بؤلمه:ایران تاریخی
مقتفی

**مقتفی** یوخسا **أبو عبد الله محمد المقتفي لأمر الله بن المستظهر** (1136 - 1160) ۳۱-جی عباسی خلیفه سی ایدی .

## عباسی شاهلاری

## قایناقلار

بؤلمه:عباسیلر خلافتی‌نین خلیفه‌لری
گونش سیستمی

بندانگشتی|upright=1.5|گونش دوزگه‌سی
**گۆنش سیستمی** یا دا **گونش دۆزگه‌سی** – سامان‌یولو قالاکسی‌سینده (بیزیم قالاکسی)، گونش و اطرافیندا دؤنن فضایی جیسملردن تشکیل اولان اولدوز سیستمی‌دیر. بیزم گونش، یئر و ۸ باشقا گزه‌گن (سیاره) ایچینده وار.
۲۰۱۶-جی ایل ژانویه‌نین ۲۰-جی گونونده، ۹-جو گزَگنین اولماغی دا اوْنایلاندی (تصدیقلندی).

## قایناقلار

## اتک‌یازی

بؤلمه:نوجوم
بؤلمه:گونش سیستمی
بؤلمه:آسترونومی
بؤلمه:Planetary science
بؤلمه:Space science
بؤلمه:Planetary systems with eight confirmed planets
ظاهر (خلیفه)

أبو النصر محمد الظاهر بأمر الله بن أحمد الناصر (1179 - 1226 م) ۳۵-جی عباسی خلیفه سی ایدی.

## عباسی شاهلاری

## قایناقلار

ّ

بؤلمه:عباسیلر خلافتی‌نین خلیفه‌لری
رامبد جوان

**رامبود جوان تبریزی** - دوغوم: ۱ دی ۱۳۵۰() - ایرانلی فیلم اوْینایان و آپاریجی‌دیر.

## اوْینادیغی فیلم‌لر

## قایناقلار

بؤلمه:ایرانلی سینماچیلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:Iranian Azerbaijani actors
بؤلمه:Iranian male stage actors
بؤلمه:Iranian comedians
بؤلمه:Iranian film directors
بؤلمه:Iranian male television actors
بؤلمه:تهرانلیلار
بؤلمه:۱۹۷۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:Male actors from Tehran
بؤلمه:Iranian television talk show hosts
بؤلمه:Iranian stand-up comedians
مستنصر (خلیفه)

المستنصر بالله، ناصر عباسی اوغلو و ۳۶-جی  عباسی خلیفه‌سی (۱۲۲۶ - ۱۲۴۲) ایدی. 
## عباسی شاهلاری

## قایناقلار

بؤلمه:عباسیلر خلافتی‌نین خلیفه‌لری
یوهان ولفقانق فون قؤتئ

**یوهان ولفقانق فون قؤتئ** (آلمانجا: Johann Wolfgang von Goethe)، () آلمان شاعیر-دراماتورقو، موتفککیر و ناتورالیستی. تاریخده ۱۰۰ ان چوْخ اؤیره‌نیلمیش شخصیتلر لیستینه داخیل ائدیلیب.

## یاشاییش
قؤتئ، میلادی ۱۷۴۹– جی ایلده بوگونکو فدرال آلمانین فرانکفورت شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر. اونون یاراتدیغی اثرلر، دونیا ادبیاتینین ذیروه‌لریندن ساییلیر. چوْخلارینین تصورینین عکسینه، گؤته یالنیز شاعر دئییلدی. او عین زاماندا رومان یازاری، اینجه صنعت خادیمی، تئاتر رهبری، طبیعی علملر آراشدیریجیسی و یوکسک دولت آدامی ایدی.
«گنج ورترین عذاب‌لاری» آدلی رومانی ایله بوتون اروپادا شهرت قازانان گؤته‌نین ان بؤیوک اثری، ایکی جیلد ده یازیلمیش «فاوست» درامی‌دیر. نظم فورماسیندا یازیلمیش بۇ بؤیوک درام، هله ده دونیا ادبیاتیندا یگانه اثرلردن بیری ساییلماقدادیر.
ولفگانگ فون قؤتئ‌نین محصولدار حیاتی، میلادی ۱۸۳۲- جی ایلده بۇ گونکو فدرال آلمانین وایمار شهرینده سونا چاتمیشدیر.

## شعرلریندن
**گئجه یولچوسونون نغمه‌سی**

سن! ای اوجا گؤیلرده کی

ای! بوتون آجی و کدرلرین اوتونو سؤندورن،

ای! ایکی قات عذابدا حیات سورنلره

ایکی قات راحاتلیق وئره‌ن!

حیاتین چاخناشمالاریندان یورقونام، یورقون.

نه اۆچون

بوتون بۇ احتراصلار، بۇ دردلر؟

هارداسان ای شیرین دینجلیک؟

گل! گل منی ده بیر قوجاقلا!

## قایناقلار

* س. حاتملوی، اوچ آلمان شاعرینده ن اوچ شعر.

بؤلمه:آلمانلی‌لار
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:یوهان ولفقانق فون قؤته
بؤلمه:۱۷۴۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۸۳۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:18th-century German dramatists and playwrights
بؤلمه:18th-century German novelists
بؤلمه:18th-century German philosophers
بؤلمه:19th-century German dramatists and playwrights
بؤلمه:19th-century German novelists
بؤلمه:19th-century German philosophers
بؤلمه:Color scientists
بؤلمه:Enlightenment philosophers
بؤلمه:German autobiographers
بؤلمه:German Freemasons
بؤلمه:German-language poets
بؤلمه:German non-fiction writers
بؤلمه:German poets
بؤلمه:German travel writers
بؤلمه:German untitled nobility
بؤلمه:Leipzig University alumni
بؤلمه:Members of the Bavarian Academy of Sciences
بؤلمه:Members of the Zentrale Dombauverein zu Köln von 18
دوغو اوکراین ساواشی

**دوغو اوکراین ساواشی** ( یوخسا **اوکراین ساواشی** یوخسا **دونباس ساواشي**) ، مارس‌ین ۲۰۱۴ه، اوکرایندا دؤولت و روسیه‌چیلر آراسیندا باشلانان ساواشا دئییلیر.
فریدریش هؤلدرلین

**فریدریش هؤلدرلین** (آلمانجا: Friedrich Hölderlin) ـ آلمان ليريک شاعير. فریدریش هؤلدرلین کلاسيک چاغين و رومانتيزمين ان اؤنملی تمثيلجي‌لريندن‌دير.

## یاشاییش
فریدریش هؤلدرلین میلادی ۱۷۷۰- جی ایلده بۇ گونکو فدرال آلمانین لافن شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر و آلمان لیریک شعرینین نهنگ نماینده‌لریندن بیری ساییلیر.

زامانیله بویوک فیلسوف فریدریش هگل ایله دوست اولان هؤلدرلین، اوره‌گی آزادلیق عشقی ایله چیرپیندیغی اۆچون، فرانسه انقلابینین دوستلاریندان بیری ساییلمیشدیر.

## اثرلری
هؤلدرلینین اثرلرینی ۴ یئره بؤلمک اولار:
* هوپه‌ریون: 1797-1799 – جی ایللرده نظمه چکیلمیش بۇ لیریک رومان، شاعیرین ایچ حیس لرینی و حیاتا باخیشینی عکس ائتدیری.
* امپه دوکلس ین ئؤلومو: یونان فیلسوفی امپه دوکلس ین یاشاییشی حاقیندا نظمه چکیلمیش درام اثرده ن عبارت دیر.
* سوفوکلس ین درام اویونلاری: شاعیر میلاد دان ئؤنجه یاشایان یونان شاعیری سوفوکلس ین شعرلرینی آلمان دیلینه ترجمه ائتمیشدیر.
* و نهایت 1826- جی ایلده نشر اولونان شعرلرینین توپلوسو.

## شعرلریندن
حياتيم

ذيروه لره قالخماق ايسته ين روحومو

آشاغی يا چكدی

اوندان آسلانان سئودا.

كدر

اونو گوبودجاسينا بير كمان كيمی اییدی.

حياتی بئله وئرديم باشا:

گئديشيم بير دؤنوش

گليشيم ايسه بير گئديش.

## قایناقلار

* س. حاتملوی، اوچ آلمان شاعرینده ن اوچ شعر.

بؤلمه:آلمانلی‌لار
بؤلمه:کیمسه‌لر
ریشاردا هووخ

**ریشاردا هووخ** (آلمانجا: Ricarda Huch) آلمان يازيچي، شاعير، فيلوسوف و تاريخچي.

## یاشاییش
ریشاردا هووخ 1864 جی ایلده بوگونکو فدرال آلمانین برانشوایک شهرینده دونیایا گؤز آچان و آلمان دیللی قادین شاعیرلرینین آراسیندا بؤیوک یئر آلان ریشاردا هووخ ۱۹۰۷- جی ایلده «یئنی شعرلر» مجموعه‌سی ایله شهرته چاتمیشدیر. ۶۰ دان آرتیق اثره صاحیب اولان ریشاردا هووخ، تکجه شاعیر دئییلدی. او عین زاماندا رومان یازاری، فیلسوف و تاریخچی ایدی.

محصولدار شاعیر، رومانچی و فیلسوف، ۱۹۴۷- جی ایلده فدرال آلمانین کرونبرگ شهرینده دونیایا گؤز یومموشدور.

## اثرلری
فاشیستلرین حکم سوردویو چاغدا نازی‌لره قارشی اولدوغو اۆچون تضییقه معروض قالان هووخ ین اثرلرینین بعضی‌سی بونلاردان عبارت دیر:
* ۱۸۹۱- شعر توپلوسو
* ۱۸۹۹- رومانتیزیمین چیچکلنمه‌سی
* ۱۸۹۲- «هوگه نوتین» – تاریخی نوول‌لر مجموعه‌سی
* ۱۸۹۳- لودولف اورسلونین خاطیره‌لری- رومان
* ۱۸۹۷- شیطانلیقلار- نوول مجموعه‌سی
* ۱۹۲۹ – شعرلر توپلوسو
* ۱۹۳۸- «باهار سویس ده»- آوتوبیوگرافی
* ۱۹۴۴- «پائیزین آتشی» – شعر توپلوسو
* ۱۹۴۶- یادداشتلاریم

## شعرلریندن
بو قده‌ر گؤزه‌للییی هارادان گتیرمیسن

بو قده‌ر گؤزه‌للییی هارادان گتیرمیسن

ای گؤزه‌للییین مثالی! ای ملک!

سنین کمالینین قارشیسیندا،

بوتون حیات عیبه‌جر, قوجا

ای گنج‌لییین زیروه‌سی!

اؤلمه‌لیدیر, هر شئی سن یاشادیقجا

سنین بوتونلویونده هر شئی پارام- پارچا

دونیایه یوخ, سنین گوجونه سیغینمالی هر کس,

گؤیلرده سندن باشقاسی یوخ

اوردا بیرجه سن وارسان.

## قایناقلار

* س. حاتملوی، اوچ آلمان شاعرینده ن اوچ شعر.

بؤلمه:آلمانلی‌لار
بؤلمه:کیمسه‌لر
داغیستان

[thumb|A ruined fortress wall in [Gunib]]
[thumb|Abandoned [لزگی‌لر village of Grar]]
thumb|Kara-Koysu River Canyon
**داغیستان رئسپوبلیکاسی** یا **داغیستان جومهوریتی**، روسیه فدراسیونونا باغلی موختار جومهوریتلردن بیری دیر. داغیستان جومهوریتی قوزئی قافقازدا خزر دنیزی‌نین باتیسیندا یئرلشیبدیر.

## قالری

thumb|left|300px

## قایناقلار

بؤلمه:روسیه
بؤلمه:روسیه جومهوریتلری
خندوانه

**خندوانه** (**گولپوز**)٬ ایران دولتی تیلویزیونونون نسیم کانالیندا هر گئجه یاییلان بیر شو وئرلیش. وئرلیش ۱۳۹۳-جو ایلین قیزاران آییندان باشلانیبدیر و اساس موضوعو شنلیک، گولمک دیر. و هر نئچه وئرلیشدن بیریسی ایستندآپ کومدیدیر و آیری آدلیم آداملار و آرتیستلر گولدورمک اۆچۆن وئرلیشه چاغیریلیرلار.
خندوانه آدی فارسجا خندیدن (گولمک) و هنداونه (قارپیز) سؤزجوکلریندن قایناقلانیب‌دیر.
وئرلیشین موجری و یؤنتمنی رامبود جوان تبریزیدیر.
## قایناقلار
ناصر (خلیفه)

**أبو العباس "الناصر لدین الله أحمد بن الحسن المستضئ** (553 هـ/1158 - 1225). ۳۴-جو عباسی خلیفه سی ایدی.

## عباسی شاهلاری

## قایناقلار

## گؤرونتولر


Image:Khwarezmshahs jital 1200-1220 Taliqan.jpg



بؤلمه:عباسیلر خلافتی‌نین خلیفه‌لری
ایغدیر اوستانی

**ایغدیر اوستانی** و یا **ایغدیر ایلی**  تورکیه‌نین ۸۱ ولایتیندن بیریدیر. بو اوستانین مرکزی ایغدیر شهری دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه
بؤلمه:تورکیه اوستانلاری
کورت توخولسکی

**کورت توخولسکی** (آلمانجا: Kurt Tucholsky) شاعیر، یازیچی، ژورنالیست و ادبیات تنقیدچی.

## یاشاییش
کورت توخولسکی میلادی 1890- جی ایلده برلین شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر. توخولسکی، جمهوریت اۆچون ساواشان و ائله جه ده وایمار جمهوریتی نین باشاریلی ضیالیلرینده ن بیری  اوْلموشدور.
معاصیر دؤرده آلمان اؤلکه سینده 1918 ده ن 1933- جی ایله کیمی دوام ائده ن سیاسی دؤنه م، وایمار (Weimar) جمهوریتی آدلانیر. بو دؤرده بیرینجی دفعه اولاراق ئؤلکه ده پالامنته دایانان بیر دموکراتیک سیستم یارانمیشدیر. نوامبر انقلابی آدلانان خالق آیاقلانماسیندان سونرا، وایمار شهرینده چاغریلان بیر بویوک توپلانتی دان سونرا کی گلیشمه لرده، اساس قانون یازیلیب و اؤلکه، فئدرال جمهوریتی اعلان ائدیلمیشدیر. آدولف هیتلرین 1933- جی ایلده اقتدارا گلمه سی ایله بو جمهوریتین، عمری سونا چاتمیشدیر.

1924- جی ایلده ن پاریسده و 1929- جی ایلدن سونرا سوئدده یاشایان توخولسکی، 1935- جی ایلده بو اؤلکه ده دونیایا گؤز یومموشدور. او آلماندا یاشادیغی ایللرده، یورولمادان میلیتاریزمی و دادگستری نین ناسیونال سوسیالیزم ایله گیزلی باغلانتی لارینی و بئله لیکه فاشیزمه زمین حاضیرلامانی افشا ائده ن ایره لیجی انسانلاریندان بیری  اوْلموشدور.

## قایناقلار

بؤلمه:آلمانلی‌لار
بؤلمه:کیمسه‌لر
اماموردی سامانی

**اماموردی سامانی** (دوغوم: 1325-)، تخللوصو «**ایمان**» اولان چاغداش آذربایجانلی شاعیر.

## یاشاییشی
اماموردی، مین اوچ یوز ایرمی بئشینجی ایلده آذربایجانین قاراداغ ماحالی نین «کلیبر» شهرینده دونیایا گؤز آچیب و شعر عالمینه قدم قویاندان بری دؤرد شعر اثری چاپا چاتدیریب و ایندی ده چاپ اولونمامیش شعرلری واردیر. 

## شعرلریندن

ینـان سیـرداش دئسـه م سـؤزلـر سؤزومسه ن

سؤزومدن باش گـؤزومسه ن لاپ اؤزومسه ن

گـؤزومـده گـؤزله نـن گـؤزلـر گـؤزومسه ن

دئـیــیــلـسـه ن دردیـمـیـن درمـانی نـئـیـلیـم

## قایناق‌لار

بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:کیمسه‌لر
تورکان اورمولو

**تورکان رضازاده اوصالو**، **تورکان اورمولو** آذربایجانلی چاغداش شاعیر و یازیچی.

## یاشاییش
اورمولو تورکان ۱۳۶۴-نجی ایلده اورمو شهرینده دنیایا گلدی. متوسطه دوره‌سینی علوم انسانی رشته سینده قورتاراندان سوْنرا، ۱۳۸۲-نجی الده اورمونون آزاد دانشگاهیندا حقوق اوخودو. ۱۳۸۷-نجی ایلده لیسانس آلدی. ائله هامان ایلده ده آنکارا دانشگاهیندا حقوق بین الملل رشته سینده تحصیلینین دالیسین توتدو.

گونئیلی شاعیره، اورمیه و آنکارا اونیوئرسیتئتلرینین حوقوق و بئین الخالق حوقوق ماذونو تورکان اورمولودان بۇ  گونه قەدر، ایکی شعر کیتابی ایشیق اوزو گؤروب. اونون گؤردوم و اؤزگه توز آدلی شعر کوللییاتی 2005 و 2012 ایللرینده اورمیه نین یاز نشرییاتی و باکینین قانون نشرییاتی طرفیندن چاپ اوْلوب. تورکان اورمولو یاخین زامانلاردا تورکیەده یاشایان بیر قروپ گونئیلی یازار و شاعیرله بیرلیکده ”بان” آدلی ”چاغداش گونئی آذربایجان ادبییاتی درگیسی” نی نشر ائدیرلر. 
## قایناق‌لار
* تورکان اورمولو : ایران قانونلاریندا قادین یاریم-اینسان ساییلیر &#91;آمئریکانین سسی ایله موصاحیبه&#93;

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:اورمیه‌لیلر
بؤلمه:اورمیه‌ده دوغولانلار
رشید جنگجو

**رشید جنگجو** (20 اسفند 1324-1384 گونش ایلی) آذربایجانلی شاعیر.

## یاشاییشی
شاعیر 1324-ده، قیشین آخیر آیینین 20-سینده بیله‌سوار شهرینده دونیایا گوز آچیب. قدیم ایبتیدایی‏ مدر‏کی‏له 10/9/1357-ده آموزش و پرورش ده ایشه باشلاسادا، سوْنرالار دیپلوم مدر‏کین آلماغا ناییل اوْلوب. اوتوز ایل خیدمت‏دن سوْنرا 1386-دا امکلی (بازنشسته) اوْلوب. ایندی‏لرسه اوز بالاجا دوکانیندا مشغول‏دور. شاعیر اوشاغلیقیندان موسیقی‏یه علاقه باغلاییب و بۇ گونه قدر سازلان مشغول اولور. گاهدان سوزه گله بیلمه‏ین سوزلری سازدا دینلندیریر!

1337 ایلیندن شئعیر یازماغا باشلاییب. شئعیرل‏ری چوخلو غزل و دورت‏لوک‏لرده و فرقلی موضولاردا اولور. شهریمیزین و اوستانیمیزین موخت‏لیف ایجتیماعی موناسیبت‏له‏رینده چوخلو حوضورو اوْلوب. انجوم‏نیمیزین کئچن اوچ دؤورونده، رییسی اوْلوب. ائله موغانین بؤیوک اد‏بی توپلومو زامانی، 1384-ده ده آغ-ساققال کیمی انجومه‌‏نه یاردیم‏چی اوْلوب.

## شعرلریندن اؤرنک

**گؤزدن اولماسین**

من آرزی ائدیرم بۇ یئر اوزونده

هئچ کیم اعضاسیندان، گؤزدن اولماسین

خوش گؤرسون دونیانی دایم گؤزونده

اوجاغی سونمه‏‌سین، کؤزدن اولماسین

عومورنو شادلیقدان او وورسین باشا

حیات یولداشیلان یاشاسین قوشا

ایکی اورگ محببت‏له یاریشا

ریشه‏‌دن گؤیه‌‏ریب، اوزدن اولماسین

قیز- اوغول بؤیودوب تویونو گؤرسون

تانریم نوه وئرسین بویونو گؤرسون

اوغلوندان- قیزیندان پایینی گؤرسون

دوعام- آرزیم کنار سیزدن اولماسین

وصییت ائدیرم قوهوم- قارداشا

وئرمه‏‌یین سیرریزی نامرد اوباشا

شاعیرین سؤزله‌رین کئچین یادداشا

سؤز اوسته اوزونوز اوزدن اولماسین

کوسنده یئر قویون سیز باریشماغا

اوز-اوزه گلنده یا دانیشماغا

حالین سوروشماغا هم یول آچماغا

آیاغیز گلمه‏‌یه ایزدن اولماسین

هر کیم‏لن دوست اوْلدوز دوُز چورک کسین

آند اۆچون سوفره‌‏ده دوز چورک کسین

فرقی یوخ بیر دفه یوز چورک کسین

ال قورآن ائیله‌‏یین سؤزدن اولماسین

هئچ زامان دوستوزا یالان ساتمایین

خیانت ائتمه‏‌یین هم آلداتمایین

بوش سؤزله تئز کوسوب گؤزدن آتمایین

یا دا کی کوسنده دوزن اولماسین

بیر دفه دونیادا یاشاییر اینسان

اولن‏لر قاییت‏میر هر یانا باخسان

گوز آچیب یومورسان باخیرسان یوخسان

فرقی یوخ اللیدن یوزدن اولماسین

شاه اولا یا گئدا دولانیر دئوران

قالماییر سلطه‏نت کاخ اولور ویران

فرش اوسته سیئر ائدن هانی سولئیمان

اینسان فقط اوْلوب گوزدن اولماسین

یاخشی دولان یاخشی فیکر ائت حیاتدا

اولدون قیرخ گون آنجاق قالیرسان یاددا

وفا یوخدور پیس اوغولدا آرواددا

چالیش یاشا عومرون آزدان اولماسین

یاخشی‏لیق یاخشی‏دیر باشارا بیلسن

کوسن‏لر کونلونو کاش آلا بیلسن

گوناهسیز دونیادا قوجالا بیلسن

اولنده گوناهین دیزدن اولماسین

سعی ائله عومرونده سن رحمت قازان

دوزلوک سایه‏سینده مرحه‏مت قازان

آخیرت ائوینه گل جننت قازان

یاتاندا قبر ائوین کوزدن اولماسین

چادیردا یاشاسان حالال امگدن

یاخشی‏دیر قصریده حارام یئمکدن

خالقین حاققین دانیب بوهتان دئمکدن

بئله صیفت یا رب بیزدن اولماسین

«راشیدا» عومرونده هر زامان چالیش

باجارساندوستونلا کوسمه‏میش باریش

گوناهی اولسادا عف ائله دانیش

آرادا کودورت سیزدن اولماسین

## قایناقلار

* همایش تجلیل از مقام ادبی شاعر فقید رشید جنگجو برگزار می شود

بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه:کیسمه‌لر
محسن هشترودی

**پروفسور محسن هشترودی** (دوغوم: ۲۲ دی ۱۲۸۶ هشتروددا - اؤلوم: ۱۳ شهریور ۱۳۵۵ تهراندا) ریاضی‌دان.

## یاشاییشی
محسن هشترودی 1286-جی ایلین دی آیی‌نین 22-سینده هشتری شهرینده دنیایه گلدی. آتاسی شیخ محمد خیابانی‌نین مشاورلریندناولان، مجتهد شیخ اسماعیل ایدی.

محسن هشترودی ابتدایی تحصیلینی تبریز شهری‌نین سیروس و اقدسیّه مدرسه‌لرینده اوخویاندان سوْنرا تهرانین دارالفنونوندا طبابت اوخودو. اوْ 1304-جو ایلده دولتی بورسیه‌سی ایله ریاضیات اوخوماغا فرانسه‌یه یوللاندی.

او، 1314-ده فرانسه‌نین سوربون دانشگاهیندان لیسانس درجه‌سی ایله فارغ التحصیل اوْلدو. سوْنرا پروفسور «الی کارتان» نین باشچیلیغی ایله دیفرانسیل هندسه‌سی زمینه‌سینده تحقیقه باشلادی و 1316-جی ایلینده ریاضیات رشته‌سینده اؤز دکتراسینی آلدی.

پروفسور هشترودی وطنه قاییداندان سوْنرا عالی دانشسرانین علملر دانشکده‌سینده اوستادیار کیمی ایشه باشلادی. 1320-ده عالی دانشسرانین اوستادلیغینی آلدی. 1320-ده تبریز دانشگاهی‌نین رئیسی اوْلدو و 1336-دا تهران دانشگاهی‌نین علملر دانشکده‌سی‌نین رئیسی اوْلدو.

پروفسور هشترودی عمرو بویو، رابطه‌سینی بین‌المللی علمی مجمعلرله ساخلادی. اوْ 1329-دا تهران دانشگاهی‌نین نماینده‌سی کیمی هارواردین بین‌المللی ریاضیچیلار کنگره‌سینه قاتیلدی. مؤسسه‌نین رئیسی پرفسور اوپنهايمرین ایستگی ایله پرینسون دانشگاهی‌نین پیشرفته مطالعه‌لر مؤسسه‌سینه عضو اوْلدو و هاروارد دانشگاهیندا دا بیر ترم درس وئردی.

پروفسور هشترودی دیفرانسیل هندسه‌سینده متخصص ایدی. اوْنون اَن مهم علمی اثری، دیفرانسیل هندسه‌سی زمینه‌سینده یازدیغی دکترا تزیدیر. بۇ تزده، اوستادی الی کارتالینین مدل‌لری‌نین بیرینی تعمیم وئریب کی بۇ گون Hachtroudi Connection (هشترودی التصاقی) آدینا تانینیر.

## قایناقلار

* میرزه عبدالصمد ملکی، دکتر محسن هشترودی

بؤلمه:آذربایجانلیلار
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:ایرانلی تورک بیلیم آداملاری
سحر خانیم

**سحر** تخللوصی ایله تانینان **سیده حمیده رییس‌زاده**، آذربایجان چاغداش شعری اؤنجوللریندن.

## حیاتی
سحر خانیم، ۱۳۳۱-جی ایلده اردبیل شهرینده دونیایا گؤز آچمیش و همین شهرده بویا-باشا یئتیشمیشدیر. سحر خانیم آذربایجان ادبییاتیندا اؤزونه عایید یئر آچان شاعیرلر سیراسیندادیر و ایلکین شعر توپلولاریندا ادبی دیل ایله دانیشیق دیلینی باریشدیرماغا چالیشمیشدیر. بۇ سبب‌دن ایستر آذربایجان تورکجه‌سینی ادبی دیلده یازماغی ساوونانلار طرفیندن، ایستر دانیشیق دیلده یازیلماسینین یانینی توتانلار طرفیندن ده، شعرلری سئویلیب و آلقیشلانمیشدیر.

## اثرلری
سحر خانیمدان بورا قدر دؤرد شعر توپلوسو ایشیق اوزو گؤرموش کی بونلاردان عیبارت‌دیرلر : 
* ماویلر
* یاشیل ماهنی
* آیلی باخیش
* بیر دسته تزه گونش

ائله‌جه “حکایت در” آدلی بیر فارسجا شعر توپلوسو و “قوسی تبریزی دیوانی”نین تصحیحی ده سحر خانیمدان یاییملانمیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:آذربایجانلیلار
بؤلمه:ایرانلی شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
سیامک صبری

**سیامک صبری** ـ آذربایجانلی یازیچی.

## یاشاییش
سیامک صبری 1973-جو ایلده آذربایجانین جولفا شهرین‌ده دونیایا گلمیش، ایبتیدایی مکتبی جولفادا اوخوموش، تبریزده یاشامیش‌دیر.

بیر مدت باکیدا یاشاییب. داها سونرا تقریباً 10 ایل ایدی نوروئچده سیاسی موهاجیر اولاراق یاشاییردی. نوروئچده یاشادیغی موددتچه بیر چوخ مقاله‌لر یازمیش، باکیدا “نوروئژ یازی‌لاری” آدلی آوتوبیوقرافیک رومان چاپ ائتدیرمیشدی. سیامک بو کیتابیندا موهاجیر حیاتین بیر چوخ پروبلئم‌لرینی اینجله‌میشدی. رومان بؤیوک ماراقلا قارشیلانیب و یازار اۆچون بؤیوک پئرسپئکتیولر وعد ائتمیشدی.

## قایناق
* گونئی آذربایجان یازیچیسی آنکارادا اینتیحار ائتدی 

بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
بؤلمه:کیمسه‌لر