open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ پلی آف سئچیمی

**آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ پلی آف سئچیمی** ۱۴-دن ۲۸ ژانویه ۲۰۲۰ آراسیندا اویناندی. بو مرحله‌ده کی ۲۸ تیم اویونلاری تکجه ۳۲ آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ قروپ مرحله‌سینین  قالان ۸ تیمینین موشخص اولماسینا گوره قورولدو.

## تیملر
آشاغاداکی ۲۸ تیم ایکی منطقه‌یه بولوندولر و پلی آف سئچیلمه‌سینه گیردیلر کی اوچ دووره شامیل اولور:
*۸ تیم بیرینجی مرحله‌نین دوور ۱ گیردیلر.
*۱۲ تیم بیرینجی مرحله‌نین دوور ۲ گیردیلر.
*۸ تیم پلی آف دوورونه گیردیلر.

## فورمت

پلی آف سئچیلمه‌سینده هر اویونون نتیجه‌سی بیر اوینلی موسابقه‌یله تعیین اولاجاق و اگر علاوه‌وقت و پئنالتی لازیم اولسا ایستیفاده اولونابیلر.


## زامانلار
هر دوورون اویونلاری آشاغاداکی زامانلاردا قورولاجاق.

## براکئت

The bracket of the qualifying play-offs for each region was determined based on the آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ of each team, with the team from the higher-ranked association hosting the match. Teams from the same association could not be placed into the same tie. The eight winners of the play-off round (four each from both West Region and East Region) advanced to the آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ قروپ مرحله‌سی to join the 24 direct entrants. All losers in each round from associations with only play-off slots entered the AFC Cup group stage.

### پلی آف غرب ۱
*** [[العین فوتبال کولوبو]]**، آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ قروپ مرحله‌سینه یول تاپدی.

### پلی آف غرب ۲
*** [[الاهلی (سعودی عربیستان) فوتبال کولوبو]]** advanced to آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ قروپ مرحله‌سی.

### پلی آف غرب ۳
*** [[شهرخودرو فوتبال کولوبو]]** advanced to آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ قروپ مرحله‌سی.

### پلی آف غرب ۴
*** [[استقلال تهران فوتبال کولوبو]]** advanced to آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ قروپ مرحله‌سی.

### پلی آف شرق ۱
*** [[سئول فوتبال کولوبو]]** advanced to آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ قروپ مرحله‌سی.

### پلی آف شرق ۲
*** [[شانقهای اسای‌پی‌جی فوتبال کولوبو]]** advanced to آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ قروپ مرحله‌سی.

### پلی آف شرق ۳
*** [[توکیو فوتبال کولوبو]]** advanced to آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ قروپ مرحله‌سی.

### پلی آف شرق ۴
*** [[ملبورن ویکتوری فوتبال کولوبو]]** advanced to آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ قروپ مرحله‌سی.

## بیرینجی مرحله دوور ۱
### خولاصه‌سی
تمام ۸ تیم بیرینجی مرحله دوور ۱-ده اوینادیلار.


|+غرب منطقه‌سی

|}

|+شرق منطقه‌سی

|}

### غرب منطقه‌سی

----

### شرق منطقه‌سی

----

## بیرینجی مرحله دوور ۲
### خولاصه‌سی
A total of 16 teams played in the preliminary round 2: twelve teams which entered in this round, and the four winners of the preliminary round 1.


|+غرب منطقه‌سی

|}

|+شرق منطقه‌سی

|}

### غرب منطقه‌سی

----

----

----

### شرق منطقه‌سی

----

----

----

## پلی آف دووری
### خولاصه‌سی
تمام ۱۶ تیم پلی آف دوورونده اوینادی: ۸ تیم بو دووره یول تاپانلار و ۸ تیم بیرینجی مرحله دوور ۲-نین بیرینجی‌لری.


|+غرب منطقه‌سی

|}

|+شرق منطقه‌سی

|}

### غرب منطقه‌سی

----

----

----

### شرق منطقه‌سی

----

----

----

## نوتلار

## قایناقلار

## لینکلر
*، the-AFC.com
*آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰، stats.the-AFC.com

بؤلمه:آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰
آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ فینال

**آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰ فینال**، ان یوخاری لئوئلده‌کی آسیا فوتبال کونفدراسیونونون ۳۹-جی آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰-نین فینالی دیر.

فینال اویونو ایرانین پرسپولیس تیمی و جنوبی کوره‌نین اولسان هیوندای آراسیندا یاراندی.

آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰-نین فینالین قازانان قطرده‌کی فیفا کولوب دونیا کاپی ۲۰۲۰-ه سئچیلجاق.

## تیملر

## ایستادیوم
 

۱۶ اوکتوبر ۲۰۲۰-ده ای‌اف‌سی اعلان ائتدی کی فینال اویون قطر اؤلکه‌سینین دوحه شهرینده قورولاجاق. بو بیرینجی سیرادیر کی آسیانین کولوبلار فینالی الجنوب ایستادیوموندا قورولور.

## فینال یولو
**

*نوت: آشاغاداکی نتیجه‌لرده فینالیست تیمین ایمتیازی بیرینجی یازیلان دیر ( ه: ائوصاحیبی؛ آ: قوناق؛ *: تازا باشلانیشدان سونرا قطرده).*

## فورمت
فینال اویوندا تکجه بیر اویون اویناناجاق. اگر برابر اولسالار علاوه وقته گئچجاقلار و اگر لازیم اولسا پئنالتی ضربه‌لری اویونون نتیجه‌سین تعیین ائدجاق.

## اویون

### جوزئیات


## قایناقلار

## لینکلر
*، the-AFC.com
*آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰، stats.the-AFC.com

۲۰۲۰
بؤلمه:آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۲۰
بؤلمه:دئسامبر ۲۰۲۰ ایدمان واقعه‌لری آسیادا

بؤلمه:پرسپولیس فوتبال کولوبونون اویونلاری
آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۱۲ فینال

**آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۱۲ فینال** آسیا فوتبالیندا، کولوبلار آراسینداکی ان یوخاری سطحده آسیا فوتبال کونفدراسیونو طرفیندن قورولان فوتبال اویونلاری دیر و بو دووره ۳۱-جی دووری ساییلیر  و آسیا قهرمانلار لیگی آدیله ۱۰-جی دووری دیر.

جنوبی کوره‌نین اولسان هیوندای فوتبال کولوبو بو دووره‌نین بیرینجی‌سی اولدو و سعودی عربیستانین الاهلی تیمی ایکینجیلیقا ال چاتی. 

## سئچیلن تیملر

## ایستادیوم

The آسیا فوتبال کونفدراسیونو decided that the final would be hosted by one of the finalists. On 14 June 2012, the draw for the quarter-finals, semi-finals and final was made. For the final, the winner of semi-final 2 (played between the winners of quarter-finals 3 and 4) would be the home team, while the winner of semi-final 1 (played between the winners of quarter-finals 1 and 2) would be the away team. As a result, اولسان هیوندای فوتبال کولوبو are the home team, and الاهلی (سعودی عربیستان) فوتبال کولوبو are the away team.

The match was played at Ulsan Hyundai's home stadium, اولسان مونسو فوتبال ایستادیومو, at Ulsan, جنوبی کوره. It was one of the stadiums used at the فیفا دونیا کاپی ۲۰۰۲.

## فینال یولو

## اویون بیلگیلری

### آمارلار

## قایناقلار

## لینکلر
* 

بؤلمه:آسیا قهرمانلار لیگی ۲۰۱۲

بؤلمه:آسیا قهرمانلار لیگی فیناللار
نادیری کؤرپوسو

**نادیری کؤرپوسو** یادا **شام اسبی کؤرپوسو**، اردبیل شهرینین اورتاسیندان سوووشان بالیقلی چایین اوستونده تیکیلمیش کؤرپونون آدی دیر. بو کؤرپو پهلویلر زامانیندا، صفویلر دؤورونده تیکیلمیش اسکی کؤرپونون قالیقلارینین اوستونده احداث اوْلموشدور.

## قایناقلار

بؤلمه:چایلار
سئو

**کوردستان**

## داخلی سئو
کوردستان

## خارجی سئو
هر بیر سایتی تانیتماق ایچون گورن ایشلره خارجی سئو دییرلر مثلا خارجی سایت لاردان لینک آلماق , سوشال شبکه لرینده چالیشماق بو ایشلردن دی

## قایناقلار

### اتک‌یازی
چاهورز بؤلومو

**چاهورز بؤلومو** فارس اوستانینین بؤلوملریندن دیر کی لامرد بؤلگه‌سینده یئرلشیبدیر. بو بؤلومون مرکزی چاهورز کندی دیر.
## جمعیت

بو بؤلومون جمعیتی ۲۰۰۶-اینجی میلادی ایلین آمار ساییسی اساسیندا ۷۹۸۵ نفر ۱۵۶۵ عائیله ده ایمیش.
## قایناقلار

بؤلمه:لامرد بؤلگه‌سی
بؤلمه: فارس اوستانی‌نین بؤلوم‌لری
آندورا اوست فوتبال لیگی

**آندورا اوست فوتبال لیگی** ()، آندورا‌نین ان اوست فوتبال لیگی دیر کی ۱۹۹۵ -جی ایلده قورولوب. بو لیگ ایندی ۸ تاخیم نان اویناییلیر.

## قایناقلار

*Federació Andorrana de Fútbol

بؤلمه:فوتبال 
بؤلمه:دونیانین اوست فوتبال لیگلری
اوسکول

**اوسکول** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* نووی اوسکول
* استاری اوسکول
* اسکل سفلی
۳ آغلارگولر

**۳ آغلارگولر** — آغلارگولر آیی‌نین هابئله هیجری گونشلی ایلین اۆچونجو گۆنۆ دور. 

## قایناق

### اتک‌یازی

بؤلمه:هیجری-شمسی تقویمی 
بؤلمه:تقویم
۴ آغلارگولر

**۴ آغلارگولر** — آغلارگولر آیی‌نین هابئله هیجری گونشلی ایلین دوردونجو گۆنۆ دور. 

## قایناق

### اتک‌یازی

بؤلمه:هیجری-شمسی تقویمی 
بؤلمه:تقویم
اوخچو

**اوخ‌چو** _ اوخ و یای ایله اوخ‌آتان شخصه دئییلیر.

اوخچو هابئله بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* اوخچولار (اورمو) : اورمیه بؤلگه‌سی یئرلشن بیر کند.
* اوخچو (آسترونومی)
* اَرو (اوخچو) آدیندا بیر سریال.
* قرین ارو آدیندا بیر سوپرقهرمان.
رپورتاژ

رپورتاژ (اینگیلیسجه: reportage ) — خبر یا حیسابات شکلینده تقدیم اولونان بیر رکلام فورماسیدیر کی مدیا واسیطه‌سی‌یله تأمین ائدیله بیلر. رپورتاژ دا سیز خبر ، شکیل، فیلم و بونلار کیمی شئی‌لری یازا بیلرسینیز. 
تماشاچی‌لرین وب‌سایت گوونمسی سایاسیندا رکلاملارین حساباتی چوخ تاثیرلی اولور ، اینکیشاف اتمیش اولکه‌لرده رکلام‌لارین بیلدیرمیشینه قارشی چوخ یاخشی قانونولار قبول اولور و قبول ائدیلیر . 
بو گون اینترنتده حیسابات ورمین باشکا بیر اولچوشونو گوروروک ؛ نورمالدا منتظیم و یا خبر اولان بیر یازی نورمال بیر یازی شکلینده بیر وب صفحه لرینده علاوه اولونور. آنجاق اساساً تامامی‌له تشکیل ائدیلمیش و رکلام ورن وب سایتینا بیر نئچه کشید داخیل ادن بیر محصولو و یا بیر سایتی تانیتماق مقصدی ائیله تامامیله رکلام متنی‌دیر. 
حال حاضر رکلام حساباتینی تقدیم ائتدینه گوره رکلام شرکتینده پول آلان سایتلار و شرکت‌لر وار.
سئو یا دا آختاریش سیستمی اوپتیمازلاشدیرماسی خاریجی حساباتلارین الیمنماسی اوچون رکلام حساباتیندان ایستیفاده اولور کی ، بو دا نتیجه ده گئری باقلانتیلار یارانداراق ایجرا ترافیکی آلاراق گوگل دکی سایتلارین سیرالامیسینی آرتیریر.

## قایناقلار
یوغون‌لاشتیران (لابراتور)

**یوغونلاشتیران** یا دا **کندانسور-لابراتور** () — لابراتورلار دا استفاده اولان بیر وسیله دیر ایکی سیویی(sivi)(مایع)(آخیچکان) که بخار الما نقطه‌سی فرق الیر بو وسیله‌ایله آیرلانیر.

## ایشلمه طرزی
ایکی سیوی(مایع) بخار اولوپ لوله دولول لار سونرادا ایکی سیوینین جوشاگلمه نقطه لرینین تفاوت لاریناگوره یوغونلاشتیرانین بیرده مکانیزمینه توجه الییرک اصلی پرنسیب قوره بیر ایسدی چکن محیطدن استفاده الییریک  بو محیط  آشاغی دما بیر ماده المالیدی  سو کیمین سیوی چوخ یاخشی بیر ایسدی چکندی اولیم جی بخار کی جوشاگلمه نقطه سی آشاغیدی و ایکمجیسی بیرز اونان چوخ تر دی بو ایکی سیوینین نظارتلی بیر صورت ده ایسدی الدن ورمسی نتیجسینده ایکیمجی بخار که جوشاگلمه نقطه سی یوخاری تر دی تزتر سیوی الور و اولیم جی بخار دان ایریلیر و اولیمجی ماده کی بیزیم ایستمدغیمیز  ماده دیر اما ایکیمجی ماده سیوی شکیلینده بیر مناسب قابا دولور.

بندانگشتی|سیویلاری آییرماخ
## مثال
الکل(C2H5O -C2H5OH اتانول) و سو(H2O) کی هر ایکیسده کطبلو ماده دیلر بیر بیرنده سونسوز مقداردا حل اولال لار بو ایکی ماده نی بیر بیرینن آییرماخ اوچون استفاده الان یولاردان بیری یوغونلاشتیرانان استفاده المخدیر الکل ۷۵ درجه سلسیوس و سو ۱۰۰ سلسیوس دا جوشا گلیر.
## ککدن بیلیم
یوغونلاشتیران کلمه سی بیردیلین ایکی شیکلینن ترکیبینن دوزلیپ 
استانبول ترکوسونون ادبیاتندا یوغونلوخ کیمیا بیلیمینده density  کلمسیله بیر انلام دا اولان کلمه دیر بو کلمه آذری ادبیاتین خاصیتلریله بیرلشمیش بوجور کی بیر صفت جورلین اکلمه بو کلمه اضافلنیپ نتیجده بیر تزه کلمه دوزلیپ بو کلمه بوجور دوزلیر:
یوغونلوخ+دیران(صفت جورلین آذری دیلی اکلمه)=یوغون لاشدیران
بو وسیلنین استانبول ترک دیلینده  هامان کنستراتور ادوریلدینه سیزده شاهید سیز.
## تاریخ
## اوبیرسی شکیل لر
جایگزین=حباب شیکلیی یوغونلاشتیران|حاشیه|ساغ|400x400پیکسل

## قایناقلار

#
# ^ ***a*** ***b*** ***c*** ***d***  pp 1-229 (Ch. 8) and 230-415 (Ch. 9), *esp. pp. 255, 277*ff*, 247*f*, 230*ff*, 1-14*.
# **^** 
# **^** United States Bureau of Public Roads (1921): "Standard and tentative methods of sampling and testing highway materials" Proceedings of the Second Conference of State Highway Testing Engineers and Chemists, Washington, D.C., Feb. 23-27, 1920.
# **^** Jensen, William B. (2006) "The origins of the Liebig condenser," *Journal of Chemical Education*, **83** : 23.
# **^** Kahlbaum, Georg W. A. (1896) "Der sogenannte Liebig'sche Kühlapparat"(The so-called Liebig condenser), *Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft*, **29** : 69–71.
# **^** Speter, Max (1908) "Geschichte der Erfindung des "Liebig'schen Kühlapparat" (The history of the invention of the "Liebig" condenser), *Chemiker Zeitung*, **32** (1) : 3–5.
# **^** Schelenz, Hermann, *Zur Geschichte der Pharmazeutisch-Chemischen Destilliergerate* [On the history of pharmaceutical [and] chemical distillation apparatuses], (Berlin, Germany: Julius Springer, 1911), pp. 84-88.
# **^** Christian Ehrenfried Weigel (1771), *Observationes chemicae et mineralogicale* (Göttingen; in Latin). The condenser's construction is explained on pp. 8–9 and in a footnote on page 11; the illustration is Fig. 2 on the last page of the book.
هایپر پولاریزاسیون (بیولوژی)

**هایپر پولاریزاسیون** () — چوخ یوخاری کطبلاشماخ یا دا آشیری(aşiry)کطبلاشماخ بیولوژی بیلیمینده  عصبی حجره‌لر ین (Cell)(اتاغ)بیردن  

زرینین (membrane) پتانسیلی نرمال 

سویدن(level)منفی طرف اخماسینا و حجره ایچینین یون 

یوکو مقدارین منفیتر الماسینا دییلر.

## ولتاژی یون دروازالاری

## قایناقلار

### اتک‌یازی
توغرول

**توغرول** — تورکجه بیر آد دیر.

**توغرول** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* توغرول بیگ
* توغرول عسگروف
* طغرل افشار
فیصل درویش (فوتبالیست، دوغوم ١٩٩١)

**فیصل درویش** (اینگیلیسجه: Faisel Darwish) (دوْغوم: عربیستان) بیر فوتبالیست. الوحده فوتبال کولوبوندا چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:الهلال کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
هایپر پولاریزاسیون

**هایپر پولاریزاسیون** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* هایپر پولاریزاسیون (بیولوژی)
* هایپر پولاریزاسیون (فیزیک)
جوزپه ماتزینی

**جوزپه ماتزینی** (ایت. Giuseppe Mazzini؛ دوغوم. 22 ژوئن 1805، اؤلوم. 10 مارس 1872، پیزا، ایتالیا) — گنج ایتالیا (*Giovine Italia*) آدلی گیزلی اینقیلابچی تشکیلاتین (1832) قورودوجوسو و Risorgimento حرکاتی نین اؤندری، ایتالیا میلّیتچی و اینقیلابچی. آلوولو بیر جومهوریتچی اولاراق، ایتالیانین بیرلیگی‌نین و موستقیل‌لیگی نین تأمین اولونماسی‌نین (1861) آردیندان ساووییا سولاله‌سی رهبرلیگینده قورولان مشروطه سلطنت ایداره‌چی‌لیگینه قاتیلماغی ردّ ائتمیشدیر.

## تحصیل و سورگون ایللری
[بندانگشتی|ماتزینی‌نین [جینوواداکی ائوی، حال-حاضیردا ریسورگیمئنتو موزه‌سی و ماتزینی اینیستیتوتونون مرکزی‌دیر. ]]
   دموکرات دوشونجه‌لی   بیر عاییله‌نین اؤولادی ایدی، 1814-جو ایلده پیئمونت کرال‌لیغینا بیرلشدیریلمه سیندن اول جومهوریت ایله ایداره اولونان جینووادا یاشایان بیر حکیمین اوغلو ایدی. اوستون ذکالی اولدوغو هله اوشاق ایکن بیلینن ماتزینی 14 یاشیندا جینووا بیلیم‌یوردونا قبول ائدیلدی. 1827-جی ایلده حوقوق تحصیلینی تاماملادیقدان سونرا جمعیتین یوخسول حیصه‌سیندن گلن اینسان‌لارین ایشلری ایله مشغول اولان وکیل اولاراق ایشله‌مگه و ایره‌لیچی قزئت‌لره مقاله‌لر یازماغا باشلادی. اؤلکه‌سی‌نین آزادلیغینا اولان باغلی‌لیغی‌نین تاثیری ایله چوخ کئچمه‌دن کاربوناریا (کؤمور ایشچی‌لری) آدلی گیزلی تشکیلاتا قوشولدو. 1830-جو ایلده توتولاراق ساوونادا گؤز حبسینه آلیندی. بو دؤورده سیاسی دوشونجه‌لرینی گؤزدن کئچیره‌رک گئریله‌مکده اولان کاربوناریانین یئرینی آلاجاق یئنی بیر میلّیتچی حرکاتین تمل ایلکه‌لرینی حاضیرلادی. 1831-جی ایلده سربست بوراخیلان ماتزینی‌دن پیئمونتو ترک ائتمه‌سی یا دا کیچیک بیر قصبه‌یه کؤچمه‌سی ایسته‌ندی. اؤلکه‌دن آیریلماغی مصلحت بیله‌رک مارسل‌-ه گئدن ماتزینی، قیسا مودتده شهرده کی  دیگر ایتالیالی‌لارین رهبری اولدو. جمعیتین دیقتینی چکن ایلک حرکتی پیئمونت کرالی کارل آلبرته یازدیغی آچیق مکتوبو اولدو. بو مکتوبوندا کرالدان مشروطیت ایداره‌چی‌لیگه کئچمگی، میلّی موباریزه‌یه رهبرلیک ائتمه‌سینی و اوتریشلی‌لری ایتالیاداکی بوتون وظیفه‌لردن قووماسینی ایسته‌دی. کارل آلبرتین ایتالیادا الدن اله گزن بو مکتوبونا موناسیبتی اوندان عیبارت اولدو کی، او ماتزینی نین پیئمونتا دؤنه‌جگی تقدیرده حبس ائتمه‌یه‌جگینی اعلان ائتدی. 

## اتک یازیلار

بؤلمه:فیلسوفلار
بؤلمه:یازیچیلار
روملو ائلی

**روملو ائلی** یا دا **روملو طایفاسی** — قیزیلباش اوردوسونو تشکیل وئرن تورک ائللریندن بیریدیر. بو ائلین آدینا اونا گوره روملو دِئیلیر کی آذربایجانا گلندن قاباخ آنادولودا یاشییردیلار، آنادولو سلجوقلو دوولتیندن سونرا اوروپالیلار آنادولویا روم (rum) دئیردیلر.

## بیرده باخ
*قیزیل باش
## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:قیزیلباش اوردوسونو تشکیل وئرن ائل‌لر
بؤلمه:تورک ائللری
باهارلی اویماغی

**بهارلی  ائلی** یا دا **باهارلی ائلی** یا دا **باهارلی اوْیماغی** و یا **یازلی اویماغی** — قیزیل‌باش و قاراقوْیون‌لولاری (اَصلین‌ده **قاراقوْیان‌لی** یعنی *قارابؤرک قوْیان*) تشکیل ورَن تۆرک ائل‌لَریندَن‌دیر.

باهارلی‌لار فارس، هَمَدان، خوراسان، آزَربایجان، چاهارماحال (**دؤردیورد**)، کوهگیلویه، کوردوستان و تِهران‌دا یاشیرلار.

## بیرده باخ
*قیزیل باش
## قایناقلار

بؤلمه:قیزیلباش اوردوسونو تشکیل وئرن ائل‌لر
بؤلمه:تورک ائللری
۱۷ آغلارگولر

**۱۷ آغلارگولر** — آغلارگولر آیی‌نین هابئله هیجری گونشلی ایلین اون‌یئدینجی گۆنۆ دور.

## قایناق

### اتک‌یازی

بؤلمه:هیجری-شمسی تقویمی 
بؤلمه:تقویم
۱۹ آغلارگولر

**۱۹ آغلارگولر** — آغلارگولر آیی‌نین هابئله هیجری گونشلی ایلین اون‌دوققوزونجو گۆنۆ دور. 

## قایناق

### اتک‌یازی

بؤلمه:هیجری-شمسی تقویمی 
بؤلمه:تقویم
بنیادی ذره‌لر

**بنیادی ذره‌لر** () — توم عالم بو ذره لردن دوزلیر بو ذره لر نچه دستیه بولونوپ بونلارداندبعضیلری اتم لارین ایچیندکی ذرلزی تشکیل وریر و بعضیسیده خاص ذرهدیلر و چوخ تز دوزلیپ و چوخ تز بیندن گدیلر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی
هایپر پولاریزاسیون (فیزیک)

**هایپر پولاریزاسیون** () — ایسیل دنگه کوشول‌لاری‌نین اؤته‌سینده‌کی لوازملرده گؤرۆلن اسپین پولاریزاسیونو دور. هایپرپولاریزه دورومداکی سوی قازلار، مانیتیک رزونانس گؤرۆنتۆلمه ده قوللانیلماق‌دادیر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی
ارمنیستان اوست فوتبال لیگی

**ائرمنیستان اوست فوتبال لیگی** (ائرمنی‌جه: Հայաստանի Բարձրագույն Խումբ)، ائرمنیستان‌ین ان اوست فوتبال لیگی دیر کی ۱۹۹۲ -جی ایلده قورولوب. بو لیگ ایندی ۱۰ تاخیم نان اویناییلیر.

## قهرمانلار

## قایناقلار
* FIFA.com: Table 
* RSSSF: Armenian Premier League Seasons
* Armenian Premier League directory
تکه‌لی ائلی

**تکه‌لی ائلی** یا دا **تَکَلّو ائلی** و یا **تَکّه‌لی طایفاسی** (آنادولو تورکجه‌سی:tekeoğulları beyliği عربجه:بنو تكة فارسجا:ایل تکلو) — قیزیلباش اوردوسونو تشکیل وئرن دوققوز ائلدَن بیری‌دیر. تَکَلّو ائلی آذربایجانا گلیب قیزیلباش اوردوسون تشکیل وئرندن قاباخ آنادولو آنتالیا شهرینده یاشاییردیلار.

## بیرده باخ
*قیزیل باش
## قایناقلار

بؤلمه:قیزیلباش اوردوسونو تشکیل وئرن ائل‌لر
بؤلمه:تورک ائللری
چیلله (آی)

**چیلله** یئنی آذربایجان تورکلرین ایللیگی‌نین اونونجو آیی ساییلیر و ۳۰ گۆنو وار. عربجه «جدي» و فارسجا «دی» آیی ایله بیردیر. چیلله‌ آیی قیش فصلینین بیرینجی آیی‌دیر.

## بیرده باخ
آی‌لار

بؤلمه:آذربایجان ایل سایاریندا آیلار
ایران اوستاندارلاری‌نین لیستی

**اوستاندار** بیر اوستان یا دا بیر ایالتی ایداره ائدن شخصه دییلیر کی آدی و وظایفی اؤلکه‌‌دن اؤلکه‌یه فرقیلیدیر. ایراندا اوستاندارلار دؤولت طرفیندن منصوب اولورلار.ایندیلیکجه ایراندا ۳۱ اوستاندار وار.

## فعلی اوستاندارلار

## قایناقلار

بؤلمه:ایراندا سیاست
۱۱-جی دؤولتده‌کی ایران اوستاندارلاری‌نین لیستی

**۱۱–جی دؤولتده‌کی ایران اوستاندارلاری‌نین لیستی**

## لیست

## قایناقلار

بؤلمه:ایراندا سیاست
اوستاندار

**اوستاندار** بیر اوستان یا دا بیر ایالتی ایداره ائدن شخصه دییلیر کی آدی و وظایفی اؤلکه‌‌دن اؤلکه‌یه فرقیلیدیر. ایراندا اوستاندارلار دؤولت طرفیندن منصوب اولورلار. ایندیلیکجه ایراندا ۳۱ اوستاندار وار.

## قایناقلار

بؤلمه:سیاست
بؤلمه:سیاسی مسلک‌لر
گؤگ‌تپه

**گؤگ‌تپه** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* گؤگ‌تپه (اورمو)
* گؤگ‌تپه (زنجان)
* گوگ‌تپه دؤیوشو
* گوگ تپه (بیله سووار)
* گوگ تپه (باهار)
گول‌تپه

**گۆل‌تپه** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* گول‌تپه (اورمو)
* گول‌تپه (اردبیل)
* گل تپه (خدابنده)
تحریک

**تحریک** یا دا **قیجیقلانما** () — تحریک یا دا تاهریش بیولوژی ده و فیزیولوژی ده بیر التهاب الماخ حالتیدیر یادا آلرژی مقابل آغریلی ریاکسیون دوریادا حوجره لرین(اتاغ) آسترینین صدمه گورمسیدی.
بیر سبب و تحریش الین کی حوجره لری تاهریش المایا وادار الیر تاهریشالیندیر؛ تاهریش الینلر چوخ زامانلار شیمیایی ماده الدوخلارینا تصور ٱلیر(مثل فنول و کپسایسین تاحریشالینردن دیلر)  حال بو کی مکانیکی ایسدیلی(ترمال) و رادیویی تاهریش الینلر(مثل مورٱتسی -بنفش اؤستو-UV  و یونیزه تابشلر) تاهریش الین اولابیللر.تاهریشین بیده بالینی المیان ایستفهادلری واردی کی آغریا و یادا فیزیکی ناراحاتلیخ لار و روانی مشکلره اشاره ادیر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:علم
ایستونی اوست فوتبال لیگی

**ائرمنیستان اوست فوتبال لیگی** (ایستونیجه: Meistriliiga)، ایستونینین ان اوست فوتبال لیگی دیر کی ۱۹۹۲ -جی ایلده قورولوب. بو لیگ ایندی ۱۰ تاخیم نان اویناییلیر.

## قهرمانلار

## قایناقلار

*Official website
*Estonia - List of Champions
جئیمز باند

thumb|300px|جیمز باند ۰۰۷ فیلم‌لری نین رسمی سیمگه‌سی
**جیمز باند ۰۰۷** ()،  ایان فلمینگ طرفیندن ۱۹۵۳-جی ایلده یارانان حایاتلی بیر اینگیلیس‌لی کاراکتر دیر. بو کاراکتر ۱۲ رومان و ۲ حیکایه ده مئیدانا چیخمیشدیر.

۱۹۶۴-جی ایلده فلمینگ اؤلندن سونرا جیمز باندین رومان لاری آیری شخصلر او جومله دن گینگسلی آمیس، جان گاردنر، ریموند بنسون و سباستین فالکز توسوط ایله یازیلدی.

## جیمز باند فیلملری

آدلیم رومان لاریندان علاوه، جیمز باند ایون پروداکشنز فیلم سری‌سی سایه سینده تانینمیشدیر. ۲۰۲۱-جی ایله قدر بو کاراکتر دن ۲۷ فیلم چکیلیب.

### فیلم کاراکترلری و اویونچولاری
#### جیمز باند
بیر فیلم‌دن سونرا، ایون پروداکشنز طرفیندن یاییلان جیمز باند سری‌لرینده ۶ اوْیونچو جیمز باند کاراکترین جانلاشدیریب‌لار.
دیوید نیون ۱۹۶۷-جی ایلده جیمز باند کاراکترینی جانلاشدیردی کی جیمز باندین بیر پارودیاسی ایدی و جیمز باند سری‌سیندن خاریج بیلینیر.

* شان کانری (۱۹۶۲–۶۷، ۱۹۷۱)
* جرج لازنبی (۱۹۶۹)
* راجر مور (۱۹۷۳–۸۶)
* تیموتی دالتون (۱۹۸۷–۸۹)
* پیرس برازنان (۱۹۹۵–۲۰۰۲)
* دنیل کریق (۲۰۰۶–گۆنوموز)

#### M
اینگیلیس گیزلی سرویسی MI6-یا رهبرلیک ائدن و ۰۰۷-نین نظارتچی‌سی اوْلان کاراکتر دیر.
بو گۆنه قدر ۴ اوْیونچو طرفیندن جانلاشدیریلیب دیر.

* برنارد لی (۱۹۶۲–۱۹۷۹)
* رابرت براون (۱۹۸۳–۱۹۸۹)
* جودی دنچ (۱۹۹۵–۲۰۱۲)
* رالف فاینز (۲۰۱۲–گۆنوموز)

#### Q
اینگیلیس گیزلی سرویسی MI6-نین تکنولوژی بؤلومونده چالیشان، مۆختلیف ایختیراع‌لاری ایله ۰۰۷-یه دستک وئرن بیر کاراکتر دیر.
Q آدی اینگیلیسجه Quartermaster (باش اوستاد) سؤزونده دیر. بو گۆنه قدر Q کاراکتری ۶ اوْیونچو طرفیندن جانلاشدیریلیب دیر .

* پیتر بارتون (۱۹۶۲)
* دزموند لولین (۱۹۶۳–۱۹۹۹)
* جفری بیلدون (۱۹۶۷)
* آلک مک‌کاون (۱۹۸۳)
* جان کلیز (۲۰۰۲)
* بن ویشاو (۲۰۱۲–گۆنوموز)

#### ایو مانی‌پنی
M-ین کاتیبی اولان و ۰۰۷-یه پلاتونیک بیر سئوگی اولان بیر MI6 ایشچی‌سی دیر.
بو کاراکتر بو گۆنه قدر ۶ اویونجو طرفیندن جانلاشدیریلیب دیر.

* لوئیز مکسول (۱۹۶۲–۱۹۸۵)
* باربارا بوشه (۱۹۶۷)
* پاملا سالم (۱۹۸۳)
* کارولین بلیس (۱۹۸۷–۱۹۸۹)
* سامانتا باند (۱۹۹۵–۲۰۰۲)
* نائومی هریس (۲۰۱۲–گۆنوموز)

#### پیس کاراکترلر
۰۰۷-نین فیلم‌لرده مۆباریزه آپاران دوشمنلر دیر. عومومیت‌له قوردوغلاری و یا عۆضو اولدوغلاری تشکیلات‌لار ایچینده دونیا حؤکمرانلیغی قورماق، ساواش آپارماق، اؤلکه‌لری و اینسان‌لاری محو ائتمک و قاچاقچیلیق کیمی مقصدلره تصویر اولونورلار.
سریال بوْیو حادیثه‌لر و ساواش‌لار سویوق ساواشا و مۆعاصیر سیاسی منظره‌یه گؤره دئیشیلیب دیر.

#### باند قیزلاری
فیلم‌لرده بعضاً ۰۰۷ ایله ایشبیرلیگینده، بعضاً‌ده دوشمن کیمی گؤرونن و عینی زاماندا ۰۰۷ ایله سئوگی قوران کاراکتر دیر.
جیمز باند، ۱۹۶۹-جی ایلده «ملکه نین خیدمتینده» فیلمینده ائولندی.

### سینماداکی فیلملری

## قایناقلار

## باغلانتیلار
* جیمز باند رسمی صفحه‌لری
جلیل یعقوب‌زاده فرد

**جلیل یعقوب‌زاده فرد** — آذربایجانلی یازیچی، سیاستچی و میللی فعال دیر، ۱۳۴۸–جی هیجری گۆنشلی ایل‌ده تبریز شهرینده آنادان اولوب. سیاست بیلیم‌لر رشته‌سینده تهران دانشگاهیندان لیسانس، علامه دانشگاهیندان ایسه یوکسک لیسانس آلیب، ایراندا امنیتی مسله لره گؤره علامه دانشگاهیندا دکترا بورسو لغو اولوناندان سونرا تحصیل اوچون آنکاریا کؤچوب، آنکارا دانشگاهیندا سیاست بیلم لر ریشته سینده دکترا مدرک آلیب. او آذربایجان تورکجه‌سی، آنادولو تورکجه‌سی فارس و اینگلیس دیل لرین مکمل بیلیب هر دؤرد دیل ده چوخلو مقاله و کیتاب لار یازیب.اونون کیتاب لاریندان سیاست های آموزش زبان در جمهوری آذربایجان، دموکراسی و تنوع(ترجمه) آد آپارماق اولوب. دکتر یعقوب زاده فرهنگ جامعه مجله سینین سیاسی سردبیری اولوب. دکتر یعقوب زاده ایندی لیک ده کرج شهرینده یاشیر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار
یامچی بؤلومو

**یامچی بخشی** یا دا **یامچی بولومو** شرقی آذربایجان اوستانیندا اولان مرند بؤلگه‌سی بؤلوملریندن بیری‌دیر. یامچی بخشینین نوفوسو ۲۰۰۶–جی میلادی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا ۳۰٬۰۰۰ نفری‌ایمیش.

## قایناقلار
ذوالقدر ائلی

**ذوالقدر ائلی** قیزیلباشلارین ۹ اَساس تورک ائللریندن بیریدیر.ذوالقدر ائلی آنادولودان آذربایجانا گلیب و قیزیلباش اوردوسونا گوشولمادان قاباخ ذوالقدریان حکومتینی گورموشدو.ذوالقدر ائلی ۲۴ اغوز ائلیندن بایات ائلینین آلت قوللاریندان بیریدیر.

## بیرده باخ
*قیزیل باش
## قایناقلار

بؤلمه:قیزیلباش اوردوسونو تشکیل وئرن ائل‌لر
بؤلمه:تورک ائللری
اوستاجلو ائلی

**اوستاجلو ائلی** صفوی ایمپیراتورلوغو باشلاندیغینان قیزیلباش‌لارین بویوک تورک ائللریندن بیریدیر.بو ائلدن مشهور سردارلار شاه اسماعیلی حوکومتی قازانماسینا یاردیم ائدیبلر،او جمله‌دن محمدخان استاجلودور کی چوخلو خدمتلر شاه اسماعیله ائدیب‌دیر.
## بیرده باخ
*قیزیل باش
## قایناقلار

بؤلمه:قیزیلباش اوردوسونو تشکیل وئرن ائل‌لر
بؤلمه:تورک ائللری
آشیندیریجی ماده

**آشیندیریجی ماده** () — بیرماده‌دیر کی چوخ موادا تماس تاپان دا اون لارین توخوسونه(بافتنی) تخریب الییر یادا صدمه وروور بو تخریب الماخ دییشیخ مواد لاردا دییشیخ صورتلرده و مقدارلاردا اووزتاپیر یین ماده حقیقت ده شیمیایی باخیش دان اکتیو الان موادا تاثیر قویابیلییر  بو مواد  چوخو دوزلار چوخو متالار چوخو آلی مواد  هیدروکربن لارا شامل ٱلور  بعضی مواد مثل شیشه کی بیر کووالانسی ماده دی و پلیمرلر پلی اتن کیمین شیمیایی نظردن اکتیو المادیغیی سببیله بو مواد لاردان تاثیر گوتومور بونا گوره بو جنس قابلاردا ساخلانیلار رعیت  بو موادین شیمیایی یانمالارا سبب الدوغونان بو مواددان گورخولار.

بندانگشتی
## تانین میش آشیندریجیلار
اسیدلر:

HNO3 اسید نیتریک

HCl  اسید هیدرو کلئوریک

HF اسید هیدروفلئوریک 

HBr اسید هیدروبرمید

HI هیدرو یدید

H2SO4 اسید سولفوریک

بازلار:

KOH پتاسیم هیدروکسید

NaOH سدیم هیدروکسید

2(Mg(OH منیزیم هیدروکسید

NaHCO3 سدیم هیدروژن کربنات

CaOH2 کلسیم هیدروکسید

SrOH2 استرانسیم هیدروکسید 

CsOh سزیم هیدروکسید.

## دیری توخومالارا(دوکو) اثری
یین موادلار گوچلی اسیدلر ،گوچلو بازلار یادا ضعیف اسیدلرین و ضعیف بازلارین خاص یوغون(غلیظ) محلولاریدی.ٱنلار الیه بیللر ماده نین هر حالتینده از جمله سیویلار جامیدلار ، گازلار دومانلار(سیس) بوغلار(بوحارلار)دا ٱلابیلیللر.یین موادین توخومالارا ایشلمی( مثل دری، ات و قرنیه) اساسی اسید باز آمید هیدرولیزی ،استرهیدرولیزی وپروتئین دناتوراسیون واکنش لریده. پروتئینلر (شیمیایی نظردن از آمید باغلانتیلاریندان دوزلیپ)آمید هیدرولیز یولونان داغیلیللار لیپیدلر (کی استری باغلانتیلاری وار)استر هیدرولیزیله پارچالانیلار بو واکنشلر شیمیایی یانمایا سبب ٱلورلار. بعضی یین موادین بیرسری آیری شیمیایی خصوصیتلری وارکی ٱنلارین ییلمه اثرین دیری توخومالارین اوستونه چوخالدیر.مثل سولفوریک اسیدین (H2SO4)یوخاری یوغونلوغو(سیخلیغی) بیر گوچلی سو آزالداندی،کربوهیدراتلاری آزالتماغا و و اضافه ایسدی ٱتورمغه قادیردی.بو ایکینجی یانماخلارا، شیمیایی یانماخ ضیمنینیده سبب ٱلور .

بعضی یین شیمیایی مواد ، گنلده(عامیتده) اسیدلر اسید کلریدریک و اسید نیتریک کیمین ، قاچاخ(کاچاق) دیلار وهاوایلا تماس ادیغنده یین دومانی(بولوتو)داغیدیللار.ایچریه چهمغی تنفس دستگاهی چوخ پیس ضرر لر وورو.ر 
  
ممکندو کی اونون  پارچالانما واکنشینین دیمه سط حینده تزلشدیره.بعضی یین مواد اسید نیتریک و یوغون اسید سولفوریک کیمین گوچلو اکسید الینلردندیلر کی اضافه صدمه وورماخدا چوخ مهم تاثیرلری وار.هیدروفلوئوریک اسیدین دیمه سببیله آغییر شیکست(خسارت) وورماخ شرطی یوخدو ، اما آغری سیز اوودما(امیلیم-ابسوربزیا)دان سورا، 
توخومانین سمیت و شیکستنه سبب ٱلور.

## قایناقلار

Sulfuric acid – uses". Archived from the original on 2013-05-09.

"CALCIUM OXIDE". hazard.com. Archived from the original on 2012-05-01. Retrieved 2015-12-18. "Acid ingestion survivors recall ordeal". The Hindu. Special Correspondent. 2018-09-10. ISSN 0971-751X. Retrieved 2018-09-11. "International Chemical Safety Card for Chloramine-T". Cdc.gov. Archived from the original on 2013-01-06. Retrieved 2013-07-07. "Drain and Waste systems cleaners". Archived from the original on 2013-02
سم

**سم** () — بیولوژیده ، چوُی یادا سم(زهر) بدنی ایشدن سالیب و بعضا اؤلدورر و بدنین ایچ آلاتین ایشدن سالار.شیمیائی اثرده یا مولکولی اؤلچوده سم بیر میقدارجا بدن اورقانلارینا یئترماقدا اونو مسموم ائدر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی
تاجلی بیگیم

**تاجلی بیگیم** یا دا **شاه‌بیگ خانیم** (۱۴۸۸-جی ایلده اردبیلده آنادان اولماسی،۱۵۴۰-جی ایلده شیراز دا وفاتی) — بیرینجی شاه اسماعیلین ملکه آروادی و بیرینجی شاه طهماسبین ملکه آناسییدی.تاجلی بیگیم صفوی ایمپیراتورلوغو گوجلو و نوفوذلو ملکه‌لریندن بیریدیر.

## یاشاییشی
تاجلی بیگیم خانم آغ‌قویونلو دؤولتین اَساس گوجونو تشکیل وئرن موسوللو ائلیندن‌ایمیش.

اونون اصلی آدی کی آنا و آتاسی سئچمیشدی شاه‌بیگ‌ایدیر و تاجلی آدین شاه اسماعیل اونا ائولنمکدن سونرا وریبدیر.

منبع‌لرده گلیب تاجلی بیگیم شاه اسماعیلنان ائولَنَنده ۱۴-۱۵ یاشی واریمیش و اونا گوره کی شاه اسماعیلین آرواد ملکه‌سی و شاه طهماسبین آنا ملکه‌سی‌دیر چوخلو تاثیرلر صفوی ایمپیراتورلوغونا گورموشدور کی او جمله‌دن صفوی و عثمانلی ایمپیراتورلوغون آراسینا باش وئرن چالدیران ساواشیدیر کی شاه اسماعیلی بو ساواشدا یاردیم ائدیردی آما صفویلرین مغلوب اولدوغونا گوره عثمانلیلار الینده اسیر توتولور آما هوشلو اولدوغونا گوره اسکندرپاشا عثمانلی سردارین اولدوغو قیزیل‌لارینان آللادیر  و عثمانلیلار الیندن قاچیر.

تاجلی بیگیم خانم ۱۵۴۰-جی ایلده شیرازدا وفات ائدیر،تاجلی بیگیم خانمین اولوموندن بیر معتبر بیلگی اَلده یوخدور.

## قایناقلار

بؤلمه:صفویلر
بؤلمه:بیرینجی شاه اسماعیلین حیات یولداشلاری
موسوللو اویماغی

**موسوللو اویماغی** یا دا **موسوللو ائلی** — تۆرک اویماق‌لاریندان بیری‌دیر. موسوللو اویماغی آغ‌قویونلو تۆرکمانلاری‌نین سئچکین اویماق‌لاریندان بیری‌ایدی.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:تورک خالقلاری
بؤلمه:تورک ائللری
گیجگاه (آناتومی)

**گیجگاه** یادا **شقیقه** () دؤرد کله سۆمویونون بیرلشدیگی بیر قاپاقدیر: آلین سۆمویو، تپه سۆمویو، گیجگاه سۆمویو و اساس سۆموک. گوزون آرخاسیندا باشین یان طرفینده آلین و قولاق آراسیندا یئرلشیر. گیجگاه عضوله بۇ بؤلگه‌نی احاطه ائدیر و چئینه‌مه زامانی ایستیفاده اوْلونور.

## قایناقلار

*

بؤلمه:اینسان باشی و بوینو
بؤلمه:اوْنورغالیلارین آناتومیسی
ایان فلمینگ

**ایان فلمینگ** ()، اینگیلیس‌لی آدلیم بیر یازیچی و جیمز باند کاراکترین یارادان.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

*
قوزئی آسیا

**قوزئی آسیا** — آسیا قاره‌سی‌نین قوزئی یئرلشن بؤلگه‌لرینه دئییلیر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:آسیا
دمونیم

**دمونیم** یا دا **اهلیت آدی** () — بیر شخصین هارالی اولماغینا و یا یاشاییش یئرینه ایشاره ائدیر و موختلیف دیللرده فرقلی صورت‌لرده ایشلنیر. مثلاً تهران‌دا یاشایان شخصین دمونیمی *تهرانلی* دیر. 

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:ادبیات قارالامالاری
بؤلمه:سمانتیکا
بؤلمه:دمونیم
شرق

**شرق** یا دا **دوْغۇ** ()، دؤرد اساس سمتلردن یادا قوطب‌گؤسترنین نوقطه‌لرینین بیریدیر. بو سمت غربین عکس نوقطه‌سیدیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* 

بؤلمه:جهت‌لر (هندسه)
سیدی بنور اوستانی

**سیدی بنور اوستانی** (اینگیلیسیجه: Sidi Bennour Porvince) مراکش اؤلکه‌سینین اوستان‌لاریندان‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره اوستانین توْپلام جمعیتی ۵۵٬۸۱۵ نفردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:مراکش اوستانلاری
لکستان دؤیوشو

**لکستان دؤیۆشۆ** یا دا **لکستان حادثه‌سی** — ۱۲۹۸–جی هیجری گۆنشلی ایلی‌نین اوایلینده سیمیتقو کردلری ٱز حمله لرین بیکلشتیریپ و گلمانخانا یولونو کی اشیح دونیایا تکجه امن یولویدو باغلامیشدیلار.

سیمیتقو اورمینی ساواشسیز و گانسیز ٱلیپ و ٱنون حاکیمینی میرزا علی اکبر خانی زیندانا سالمیشده سلماسلیلاردا وازگچمیشدی و ٱزلرین ساواشا حاضیرلیردی لکستانلیلار مین زحمتله ۱۵۰۰۰  گوله یغیپ و ٱز تفنگچیلرین تعلیم وریردیلر. ٱطرف دنده بو خبر سیمیتقونون گولاخینا گدیپ چاتمیشدی سیمیتقودا بونو بیلدیغینده پیام وردی کی اییر مهماتی(سورسات) ٱنا تسلیم ادمسلر  و رضایتین آلماسالار ٱنلارین آرواد و اوشاخلارینی  قیرغین الیجک.

لکستانیلار اسماییلین ٱلتیماتومونو اشیدنن سرا تقلا دوشدولر و سلماسدان و تبریزدن کمی ایسددیلر و دییردیلر کی:« بیزده شکاکلیلارین قاباغیندا دورما گوجو یوخدی یا کمی یولایین یا بیزه کشتی ورین کی آرواد و اوشاخلاری تبریزه یولویاخ و ٱزوموز آزادلیخلا سیمیتقویلا ساواشاخ.»

آما والی هچ بیرشی المیردی و دییردیلرکی:«تزبیرایش گرجییخ و آدامیمیزوار و ...»

لکستانیلارکی بیلیردیلر اسماییلین گوچلو و مسلح قشونونون قاباغیندا دورامازلار بو تلگرافی سلماسا یولادیلار:

«جنابلارمستطآبلار خدمتینه توم سلماس کسبسینه و سلماس اهالی سینه و سید اسلام اغا سینا دیلله حضوروموز تقدیم ادیلدی

چونکی  ایرانلی غیرتین و کیشیلیغین بیلیریخ ، بوسببدن حضرتلردن هچ بیر کمی و یاردیم ایسدمیریخ .امیمیز ٱلومه حاضیر و اجل منتظیریخ اییر آغییر یوکویدوخ گتدیخ سیز اولریزده قالین بیزیم اویمیز یوخویدو و هامی هموطن لردن خداحافظی الییریخ.»

عموم  لکستان اهالیسی

۲۷ آذر ۱۲۹۸ شمسیده بیر بیوک ساواش لکستان اهالیسینین و سیمیتقو قشونونون آراسیندا ٱلدو.

لکستاننیلار قاباخدان توم گوچلرین بسیج الییپ و ایکی «سلطان احمد » و« قره قشلاق» کند(کت)لرینده ییغمیشدیلار.

کدلر(کردلر)ٱز  آمانسیزحمله لرین یولونون مرکزین شورگؤل تمر  ندباشلادیلار وهدفه طرف گددیلر.

بو ساواشدا توم لکستان اهالیسی آروادلار و اوشاخلار داهیل شیرکتلری واردی.اوست اوسته ۸۷۰۰ نفر حاضیردیلر  آما فقط  ۳۴۰ قبضه سیلاحلاری واردی  و بو آز گوچله گنده جسارتله سیمیتقونون قاباغیندا دوردولار.

لکیستانلیلارین مقاومتی سلطان احمده ایکی ساعاتدان چوخ چهمدی و سیمیتقونون قشونی هر طرف دن کنده تکولوپ و اللرینه گچنی تاراج الیپ و اهالینی ٱلدوردولر  چوخو کیشیلر ٱلوپ و آرواتلار و اوساخلار اسیر ٱلدولار و قورتولوپ و گاچانلاردا  قره قشلاقا گدیپ و دفایا حاضیر ٱلدولارو سیمیتقو سلطان احمدی سویدوخدان و گیرگین ادیخدن سورا قره قشلاقا اوزچویریپ و گنه لکستانلیلارلا بیر ساواش باشلاتی ، بو کدده اوچ قارداش کی صادق خان، مسعود خان و ابراهیم خان دیلار ،  لکستانلیلارین ٱردوسونون کموتاسینی الییردیلر. ایکی طرفین گوجونون نابرابرلیغینه رامن ساواش، ٱنبیر ساعت (سگییز ساعات گجدن گچن) چهدی کی  آذربایجان قواسینین شیکستیله گورتولدی.بو اشیتسیز ساواشدا مسعود دیوان (  نیم تاج سلماسی و تیمور لکستانی نین ددهسی)  قشونون لکستان فرماندیی توم نارحتلیخله اینتحار اددی منطقه نین ککی سیمیتقونون الینه دوشده  منطقهنین اهالیسیده باتی ساحیلینه طرف دالیا چکیلدیلر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی
بخشعلی‌خان یکانی

**بخشعلی خان یکانی** — آذربایجانلی بیر مۆباریز و ساواشچی‌ایدی. بخشعلی‌خان بیرینجی دونیا ساواشی سونرا روس گۆجلری آذربایجانا قوشون چکمه‌سی زاماندا روسلارین قارشیسیندا دوردو و موجادیله ائتدی و اؤزوندن چوخلو رشادتلر گؤرستدی و نهایت‌ده وطن یولوندا دونیاسین دییشدی.

## دوغوم یئری

بخشعلی‌خان یاخلاشیق ۱۲۸۰–جی هیجری گۆنشلی ایلینده مرند بؤلگه‌سی یامچی بؤلومو توابعیندن اولان یکان‌سعدی کندینده دوغولدو.

## روس گۆجلری‌له موجادیله
آذربایجان روس گۆجلری طرفیندن ایشغال اولماق‌دان سوْنرا، بخشعلی‌خان عثمانلی ایمپیراتورلوغونا کؤچ ائتدی و عثمانلی‌دا ساواش علمی‌نی و دؤیۆش تکنیکلری‌نی اؤیرندی، سونرا وطنی "یکان‌ سعدی" دؤندۆ و آمان‌سیز هۆجوملارلا روس گۆجلری‌نی سیخیشدیردی.

## اؤلومو
بیر گئجه عملیّات‌دان یورغون اولاراق اسماعیل سیمیتقو یانینا چهریق قالاسینا گئتدی. گئچمیش زامانلاردا روس گۆجلرینه قارشی اسماعیل سیمیتقویا کؤمک ائتدیغینی و بؤیۆک بیر بلادان سیمیتقونو قورتاردیغی اۆچۆن سیمیتقویا گۆوه‌نیر. آنجاق سیمیتقو خیانت ائدیب و اؤز منفعتینه خاطیر بخشعلی‌خانی حبس ائتدی و روسلارین اعتمادین قازانماق اۆچۆن سحر تزدن بخشعلی‌خانی روسلارا تحویل وئردی. بو خیدمت‌دن ممنون اولان روسلار بو قهرمانا خوی بیر نئچه گۆن ایشگنجه وئردیلر و سونرا خوی شهری‌نین دوز مئیدانیندا اونو آسدیلار. 
روایت وار کی بخشعلی‌خان دارآغاجی‌نین دیبینده، سیمیتقو و روس گۆجلرینه خطاباً بونلاری سؤیله‌دی: «جسارتینیز وارسا اللریمی یئنی‌دن آچین، و بو دفعه خیانتله یوخ، بلکه مۆحاریبه ایله، منی توتا بیلسز اگر، منی آسین.»

آنجاق دوشمن ایستدیگی هر شئیه نائیل اولموشدو. آغری و اورین داغلاری‌نین مۆباریزی اولان بخشعلی‌خانی تله‌یه سالمیشدی. بخشعلی‌خان، قوچعلی‌خان و شیرعلی‌خان آذربایجان یولوندا دؤیۆشن و جان وئرن اۆچ مۆباریز قارداش‌ایدیلار.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:آذربایجانلی نیظامیلر
بؤلمه:مرندلیلر
بؤلمه:افشارلار
بؤلمه:آذربایجانلی شهیدلر
بهرام میرزا

**ظهیرالدین بهرام میرزا** برینجی شاه اسماعیل‌ین بئشیمجی اوغلو و اَدیب و صنعتچی صفوی شاهزاده‌سیدیر کی چوخلو آثارلار نستعلیق خطینده واریدیر.

## قایناقلار
بؤلگه (دقیقلشدیرمه)

**بؤلگه** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* بؤلگه: همن شهرستان معناسیندا.
* بؤلگه (منطقه): منطقه معناسیندا.
حیکایه

**حیکایه**، گئرچک یادا گئرچکه یاخین بیر حادیثه‌نی چاتدیران قیسا نثر دیر.
رومان‌لاردان و دیگر نثر ژانر لاریندان قیسا اۇلماسی، ساده‌جه بیر سوژه قۇرماسی و عادتاً اهمیتلی بیر حادیثه و یا صحنه‌دن تأثیر آلماسی ایله آیریلیر. 

## قایناقلار
تولی

**تولی** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* تَوَلّی: دینین قول‌لاریندان بیری‌دیر؛ الله‌ین دوستلاری ایله دوستلوق دئمک‌دیر.
* تولی خان: چنگیزخان دؤردونجو اوغلو.
منطقه

**بؤلگه** یا دا **منطقه** () — جوغرافیا دا ایشلنن بیر بیریم‌دیر. واحیدلیغی اولان و اونا داخیل اولان المنتلری‌نین سیخ باغلیلیغی اولان موعیّن بیر اراضی. هانسیسا اؤلکه و یا دونیا‌نین موعیّن حیسه‌سی ده باشا دۆشۆر.

## قایناقلار

بؤلمه:جوغرافیا
دانیال

**دانیال**  (عبری و آرامی دیلی: Dāniyyēl، یانی "تانری حاکیمدیر"، یونان دیلی: Δανιήλ, Daniḗl) — دانیال کیتابیندا و چوخلو یازیلاردا آدی گلیب.بنی ایسرائیل پئیغمبری ساییلیب و چوخلو ماجرالر و باشاگلیم ایشلر یازیلیب.

بل و اژدر ماجراسی ، هابئله کوروش و بل و دانیال و اصلانلار قفسی آدلیم ناغیلاری و ماجرالری دیر.

## یاشاییش
ال عبرانیجه تانری و دانی یانی قاضی و حاکیم و معناده آدی تانری قاضی دیر یا تانری حاکیمدیر اولور. دانیال یاشاییشین اورشلیم و شوش شهرینده یازیبلار اونون مقبره سی شوش شهرینده دیر.

## قایناقلار

## اتک‌یازی

### آرتیق اوخو

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ائشیک باغلانتیلار
* 
* 

بؤلمه:پئیغمبر
بؤلمه:یهودی یازیچیلار
آغدالیک

**ویسکوزیته** یا دا **آغدالیک** ( , 
 ,
) — عبارتدی بیر سیوینین مقاومتی کسن گرگینلی اعمالینا.بیر آیری تعریف، بیر سیوی یا گازین سورتولمه مقاومتی لایه لرین ٱیناما قاباغیندا کی کسن گرگینلی داورنیشیدی.

## قایناقلار

بؤلمه:نفت موهندیسلیکی
سیمیتقو شکاک

**اسماعیل سیمیتقو** یا دا **سیمیتقو شکاک** — عۆصیانچی بیر شخص. قاجار دؤنمی‌نین سوْنلاری و پهلوی دؤنمی‌نین باشلانقیجیندا ایران غربی آذربایجان و کوردوستان اوستانلاریندا حاکیمیّتی سۆردۆرمۆش کۆرد لیدری.
آذربایجانین تورک میلّتی علئیهینه ائتدیگی جینایتلرینه گؤره گونئی آذربایجاندا شؤهرت قازانیب.

## دوغوم
سیمیتقو شکاک ۱۲۶۶–جی گۆنش هیجری ایلینده حکاری اوستانیندا آنادان اولدو. او بۇگۆنکۆ ایرانین باتی آذربایجان اوستانینداکی قوطور، مرگور، برادوست و تورکیه وان و حکاری اوستانلاریندا یاشایان شکاک عشیرتی رئیسی‌نین اوغلو اولاراق دوغولموشدور.

## عۆصیانلار

## اؤلومو
۳۱ تیر ۱۳۰۹ هیجری گۆنشلی ایلینده ایران اوردوسو طرفیندن اؤلدورولدو. بعضی باخیشلارا گؤره‌ده ترور اولموش.

## قایناقلار

### اتک‌یازی
چهریق

**چهریق** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

* آشاغی چهریق
* یوخاری چهریق
* چهریق قصبه‌سی
* چهریق قالاسی
چهریق قالاسی

**چهریق قالاسی** — غربی آذربایجان اوستانی یئرلشن تاریخی بیر قالا دیر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:آذربایجان قالالاری
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین قالالاری
توربراتور

**توربراتور** — اوستا اساسیندا زردوشتو اؤلدورن بیر تورانلی سرداریمیش. اونون آدی بعضاً **براترکرش** کیمی ده قئید اولونوب. توربراتور تورانلی‌لارین ایرانا هۆجوم ائتدیغی زاماندا، بلخ آتشکده‌سینده ۷۲ آرخاداشیلا عیبادت ائدن زردوشتو اؤلدورن تورانلی بیر کیشی.
توربراتور آدی اصلینده «تورباتور» و یا «تورباغاتور» آدی‌نین دییشیلمیش شکلی‌دیر کی «تورانلی‌لارین قهرمانی» معناسیندا گلیب.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:مزدیسنا
لوئیز قلوک

**لوئیز قلوک** (اینگ. Louise Glück؛ 22 آوریل 1943، نیویورک، نیویورک ایالتی – 13 اکتبر 2023، کمبریج، ماساچوست ایالتی) — آمریکالی شاعیره و مقاله‌یازان. 2020-جی ایلده  " ساده گؤزل‌لیکله شخصی مؤوجودلوغو اونیورساللاشدیران قوصورسوز پوئتیک سسینه گؤره "  ادبیات اوزره نوبل موکافاتینی قازانیب. 

## یاشاییشی
  آمریکالی شاعیره لوئیز قلوک 1943-جو ایل آوریلین 22-ده آمریکانین  نیویورک ایالتینده  اوتریش-مجاریستان اصیللی یهودی عاییله‌سینده آنادان اولوب. او، آمریکا فیلوسوف‌لار جمعیتی نین عوضوودور.

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:یازیچیلار
بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه:نوبل ادبیات جایزه‌سینی قازانانلار
بؤلمه:نوبل اؤدولو قازانانلار
مالایالم دیلی

**مالایم دیلی** (മലയാളം malayālam) دراوید دییللری‌نی تشکیل وئرن ۴ دیلدن بیری و هیندوستان دا ۲۲ تانینمیش ایداری دیللردندیر کی کرالا ایالتی و لاکشادویپ منطقه‌سینده ایشلنیر.
بندانگشتی|مالایم دیلینده دانیشانلارین یاییلماسی
ایندیلیکجه دنیا دا ۳۵،۹۰۰،۰۰۰ نفر بو دیله دانیشیلار.

## قایناقلار
یکانات قصبه‌سی

**یکانات قصبه‌سی** شرقی آذربایجان‌ین قصبه‌لریندن بیریدیر کی مرند بؤلگه‌سی یامچی بؤلومو قرار تاپیبدیر.

## قایناقلار
کئچی

**کئچی** یا دا **گئچی** (علمی آدی:*Capra aegagrus hircus*) — اهلی اوْلونموش حئیوان جوتدیرناق‌لیلار دسته‌سیندن، بوش بوینوزلولار عائیله‌سیندن،داغ کئچیسی جینسیندن و وحشی کئچی‌نین بیر نوع‌یندندیر.

کئچیلر ۷٬۰۰۰ ایل میلاد دان قاباق دوغوآسیا دا اهلی اولوبلار آما اونداندا قاباق کئچیلرین اجدادی بیر وحشی کئچی‌ایمیش کی بیرینجی سری یونان، عراق، تورکیه و ایران‌ دا گؤرونوبدور.
بندانگشتی|کئچی اوتارماق میصر کیمی یرلرده هله‌ده واجیب اولان قدیم ایشلردنده

## قایناقلار

بؤلمه:حئیوانلار
موهندیسلیک

[بندانگشتی|253x253پیکسل|[بوخار ماشینی]]
**مۆهندیسلیک** عملی متودلاری ایشلدرک ماشینلار، قورولوشلار و کؤرپو، تونل، یول، نقلیه وسائیطی و تیکینتیلر کیمی باشقا موریدلری طراحی و دوزلتمکدن عیبارتدیر.

## بیر ده باخ
مکانیک موهندیسلیگی

برق موهندیسلیگی

سیستم موهندیسلیگی

صنایع موهندیسلیگی

## قایناقلار

بؤلمه:بیلیمین فلسفه‌سی
بؤلمه:موهندیسلیک
اوغور شاهین

**اوغور شاهین** (آنادولو تورکجه‌سی**:** Uğur Şahin)
(۲۹ سپتامبر ۱۹۶۵، ایسکندرون، هاتای، تورکیه) — سرطان تدقیقات‌لاریندا ایختیصاص‌لاشمیش تورک اصیللی آلمان ایمونولوق.بیوتکنولوژی شیرکتی اولان  "بیون‌تک " -ین قوروجوسو و ایجراچی دیرکتورو. 2006-جی ایلدن ماینس بیلیم‌یوردونون III طیب کلینیکاسیندا اکسپریمنتال اونکولوژی اوزره پروفسور، 2008-جی ایلدن بری حیات یولداشی اؤزلم توره‌جی ایله بیرلیکده قوردوغو شیرکت اولان بیون‌تک- ین ایداره هئیتی نین صدری‌دیر. شاهین کووید-19 پئیوندی نین قاباقجیل ایستحصالچی‌لاریندان بیری ساییلیر. 

## یاشاییش و تحصیلی
  اوغور شاهین 19 سپتامبر 1965-جی ایلده هاتایین ایسکندرون شهرینده علوی عاییله‌سینده آنادان اولوب.دؤرد یاشیندا آناسی ایله بیرلیکده آلمانین کؤلن شهرینه فورد موتور شیرکتینده چالیشان آتاسی نین یانینا کؤچور. اورتا تحصیلینی باشا ووردوقدان سونرا کؤلن بیلیم‌یوردونون  طیب فاکولته‌سینده طیب تحصیلی آلدی و 1992-جی ایلده مأذون اولدو. دوکتورلوق درجه‌سینی 1993-جو ایلده  " شیش هوجئیره‌لرینده ایمونوتراپی "  مؤوضوسوندا آراشدیرمالارینا گؤره همین بیلیم یوردوندا مایکل فرئوندشونون رهبرلیگی ایله آلمیشدیر.2000-2001-جی ایللر آراسیندا شاهین، 1996-جی ایل فیزیولوژی و طیب اوزره نوبل موکافاتی قازانان رولف تسینکرناگل و هانس هنقارتنر ایله بیرلیکده زوریخ بیلیم یوردو خسته‌خاناسیندا لابوراتور موختلیف آراشدیرمالاردا ایشتیراک ائتدی.

## اتک یازی‌لار
اردوو

اردوْو (Ərdov)— تورک میفولوژی‌سینده سو جینی. اردوْی، آردوْو و یا ائردوْی اولاراق دا بیلینیر. اینسانا ضرری یوخدور. بو آکتیوین اوزاقلاشماسی اوچون، اؤلو باسدیریلدیغینا مزارین باشیندا اوچ گون ایشیق یاندیریلیر. گئجه‌لری آتلاری قاچیریر و سحره قدر قاچدیریب قان تر ایچینده بوراخار. اوزون بویلو، ساریشین و چوخ گؤزل بیر قادین‌دیر. سو قایناق لاریندا یاشادیغینا اینانیلیر. کونجه سیخیشینجا بیر قویویا و یا دره‌یه گیریب ایتر.  چوواش میفولوژی‌سینده‌کی ووُداش (ووُتاش) ایله بؤیوک بنزر‌لیک‌لر گؤستریر.

## اتیمولوژی
  (ار / ائر) کؤکوندن تؤره میشدیر. آر کؤکونده گئریده اولان، گؤرونمه‌ین آنلامی واردیر. آرخا، آرد سؤزلرییله عئینی کؤکدن گلیر. آرتما فعلی ایله ده علاقه‌لی اولا بیلر. تونگوز-مانچو، موغول-بوریات و تورک-آلتای دیللرینده ایشتیراک ائدن و پیس روح‌لارلا و او بیری علاملا اونسیته کئچمگی ایفاده ائدن آر کؤکوندن تؤره‌میشدیر.  

## قایناق

# Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (Sayfa - 195)
# **[[Ardov#cite%20ref-2|^]]** Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011 (OTRS: CC BY-SA 3.0) 27 Aralık 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
بؤلمه:فولکلور
پیمان ماهری‌پور

**پیمان ماهری‌پور** — آذربایجانلی بیر پاورلیفتینگ‌چی دیر. پیمان ماهری‌پور ۱۳۶۶-جی هیجری گۆنشلی ایلین خزل آیی‌نین ۱۳-جی گونونده اردبیل شهرینده آنادان اولوب.

## قایناقلار

### اتک‌یازی
سلطانم بیگیم

**سلطانم بیگیم**،(دؤغوم ۱۵۱۷ موصول-اؤلوم ۱۵۹۳ قزوین) بیرینجی شاه طهماسب‌ین آروادی و ایکینجی شاه اسماعیل‌نان شاه محمد خدابنده‌نین آناسی و بیرینجی شاه عباس‌ین بویوک آناسیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:صفویلر
آغاج آتا

**آغاج آتا** — تورک میفولوژی‌سینده آغاج تانری. فرقلی دیللرده **آغاچ** (**آغاش، آغاس، یاغاچ، ییغاچ، جیغاچ، ائوئس**) **آتا** اولاراق دا تانینیر. موغولجادا **موْد** و **موْدوُن** (**موْدوْن**) **ائچئگئ** اولاراق دئییلر.

## اؤزل‌لیک‌لر
بعضی تورک طایفالاری مثلا، اویغورلار آغاجدان تؤرندیکلرینه اینانارلار. ایکی چایین قووشاغیندا یئرلشن بیر آداجیغین اورتاسیندا یان-یانا دایانان ایکی آغاجین آراسینا دوشن ایلدیریم‌لار سونرا ایچریسینده بیر اوشاق اوتوران بئش چادیر گؤرونور. بو اوشاق‌لاری او بؤلگه‌ده کی  طایفالار تاپار و اونلارین ایچینده یئتیشیب بؤیویرلر و اویغورلارین آتالاری اولارلار. گئدیب او ایکی آغاجا حؤرمت بسله ییرلر و بونون اوزرینه آغاج‌لار دانیشیب اؤزلرینه آلقیمادا (خئییر-دوعا) ایسترلر. بو بئش اوشاغین آدی ایسه بئله دیر؛ 

# سوْنکوُر تکین  
# قوْتوُر تکین  
# اوْغوُر (اوْر) تکین  
# تۆکل تکین  
# بؤگۆ تکین 

## آغاج موتیوی فرقلی میفولوژی‌لرده
  بئش اوشاق موتیوی‌نین قیرغیزیستانین پایتاختی بیشککین کؤهنه آدی اولان پیشبگ (بئش بیگ) ایله علاقه‌لی اولما احتیمالی دا واردیر. بو آدلاردان بیری اولان تۆکل سؤزو تورک مدنیتینده اونسوز دا آغاجدان دوغولان کس‌لر اوچون ایستیفاده ائدیلمکده دیر. بؤگۆ  تکین ایسه مانی دینی‌نی تورکلرده یایان آدام‌دیر و اصلینده تاریخده یاشامیش گئرچک بیر آدام اولماسینا باخمایاراق، آغاجدان دوغما افسانه‌سینه داخیل ائدیلمیشدیر. یئرله گؤیو بیرلشدیرن حیات آغاجی بعضاً دمیر آغاج اولاراق دا آدلاندیریلار. 

دده  قورقود حکایه‌لرینده‌کی باسات آدلی آدام دا (و یا آتالاری دا) اولو و بؤیوک بیر آغاجدان تؤره میشدیر. دولقان‌لارین اؤزلرینه  وئردیکلری دیگر آد اولان Tığa Kihi (مئشه کیشی)، مئشه ده یاشایان معناسینی وئرمکده دیر. آنجاق بیرباشا اله آلیندیغیندا  " آغاج آدام "  دئیه بئله ترجومه ائدیله بیلر. مئشه کیشی تعیین ائتمه سی تره‌کمه آدلی تورک بویونو دا عاغیلا گتیریر و بو سؤز ده تره‌کله یعنی آغاجلا مشغول اولان دئمکدیر. بعضاً آغاج اییه‌سی معناسیندا دا ایستیفاده ائدیلر.    

## اتیمولوژی
  (آغ/آک) کؤکوندن تؤره میشدیر. موختلیف نؤوع‌لری اولان اودونسو بیتکی. آغماق (یوخاری چیخماق) حرکتی‌ ایله علاقه‌لی‌دیر. اوزانما معناسی داشیییر. بو مضموندا گؤیه دوغرو اولماغی بیلدیریر. 

## قایناق‌لار

* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
* Türklerde Ağaçla İlgili İnanışlar, Ramazan Işık , Kafkas Üniversitesi Yayınları

## آیریجا باخین

* آغاج آنا
*آغاج آتا
*یاشام آغاجی

بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:فولکلور
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
ارمنیستان سیلاحلی گوجلری

**ائرمنیستان سیلاحلی گۆجلری** (ائرمنی جه: Հայաստանի զինված ուժեր) — ائرمنیستان‌نین باغیم‌سیزلیغی‌نی و اراضی بۆتؤولۆیۆنۆ قوْرۇماغا حصر اوْلۇنمۇش حربی تشکیلات.

## قایناقلار
داغلیق قاراباغین اطرافیندا ارمنیستان طرفیندن ایشغال اولان آذربایجان اراضی‌لری

** داغلیق قاراباغین اطرافینداکی آذربایجان اراضی‌لری ** — داغلیق قاراباغ موختار ویلایتی‌نه داخیل اولمایان و ارمنیلر طرفیندن تام یادا قیسماً ایشغال اولونموش ۷ رایون.
بو اراضی‌لر قاراباغ ساواشی دؤورونده ائرمنیستان طرفیندن ایشغال اولموش و ۲۰۲۰ داغلیق قاراباغ ساواشی باشلایانا قدر ایشغال آلتیندا قالمیش اراضی‌لر دیر.

آذربایجان اوْردوسو ۲۰۲۰ داغلیق قاراباغ ساواشی دؤورونده جبراییل، فوضولی، زنگیلان و قوبادلی رایونلاری‌نین تام یادا قیسماً اراضی‌لرین ایشغال‌دان آزاد ائتدی و سوْن‌دا ۱ دسامبر ۲۰۲۰-ده آتش‌کس اساسیندا بۆتون ایشغال اولونموش اراضی‌لر آذربایجانا قایتاریلدی.

## ایشغال اولونموش اراضی‌لرین لیستی
بو لیست ۲۷ دسامبر ۲۰۲۰-جی ایله قدر ایشغال اولونموش اراضی‌لرین لیستی دیر.

## آیریجا باخ
* داغلیق قاراباغ موناقیشه‌سی
* قاراباغ ساواشی
* ۲۰۲۰ داغلیق قاراباغ ساواشی

## قایناقلار

بؤلمه:داغلیق قاراباغ موناقیشه‌سی
۲۰۲۰−۲۱ ارمنیستان اعتیراضلاری

**۲۰۲۰ ائرمنیستان اعتیراضلاری** — آذربایجان و ائرمنیستان آراسیندا ایمضالانان صولح‌نامه سینه اعتراض اولاراق ۱۰ نوْوامبردان باشلایان و ۲۵ آوریل ۲۰۲۱ده بیتن حؤکومت علیه‌ینه اعتیراضلار.

## آیریجا باخ
* ۲۰۲۰ داغلیق قاراباغ ساواشی
* نیکول پاشینیان

## قایناقلار
مینجیوان

**مینجیوان** ()، آذربایجان جومهوریتی‌نین زنگیلان رایونوندا یئرلشن بیر شهرجیک‌دیر.

## تاریخی
مینجیوان شهرکی ۱۹۹۳-جی ایلین اکتبر آییندا ائرمنیستان اوردۇسۇ طرفیندن ایشغال اۇلونموش دیر. بو شهرک ۲۷ ایلدن سونرا ۲۰۲۰-جی ایلین ۲۱ اکتبریندا آذربایجان اوردۇسۇ طرفیندن ایشغال دان آزاد اۇلدو.

## قایناقلار
آغاج آنا

**آغاج آنا** - تورک میفولوژی‌سینده آغاج ایلاهه. فرقلی دیللرده **آغاچ** (**آغاش، آغاس، یاغاچ، ییغاچ، جیغاچ، ائوئس**) **آنا** اولاراق دا بیلینر. موغولجادا **موْد** و **موْدون** (**موْدوْن**) **ائچئ** اولاراق دئییلر.

## اؤزل‌لیک‌لری
یئرله گؤیو بیر-بیرینه باغلایان حیات آغاجی اولوقایینی (بای‌تئرئکی) قورویار. بعضی تورک طایفالاری آغاجدان تؤرندیکلرینه اینانارلار. مثلا بیر بویون آدی اولان قیپچاق سؤزو، " آغاج قوْووُغو "  دئمکدیر. قیپچاغی آناسی، بیر آدانین اورتاسیندا اولان آغاجین قوْووُغوندا دوغموشدور. قیپچاق‌لار دا اونون نسلیندن تؤرنمیشلر. اصلینده آغاج قوْووُغونون ایچری‌سینده ایشتیراک ائدن قادین تورلارین سونراکی عصرلرده، افسانه‌نی داها حقیقی بیر حالا گتیرمک اوچون یارادیلدیغی آیدین اولماقدادیر. داها کؤهنه دؤورلرده بیرباشا آغاجدان دوغما شکلینده بیر آنلاییشین وار اولدوغو راحات‌لیقلا دئییله بیلر و بوراداکی آغاج دا اصلینده عادی بیر آغاج اولماییب، اوُلوقایین‌دیر. چونکی او، بوتون حیاتی و دوغورقانلیغی ایشارله‌مکده دیر. بیر بنزتمه ائدیلدیگینده اوغوز خانین ایلک آروادی‌نین دا آغاج آنا آنلاییشی‌ ایله علاقه‌لی اولدوغو گؤروله بیلر. اوغوز خانین تاپدیغی بو قیز دا بیر آغاجین اورتاسیندا اوتورارکن دوغور. و داها سونرا دوغدوغو اوچ اوغولوندان تؤره‌ین اوچ اوخلار آدی وئریلن تورک طایفالاری‌نین آناسی اولاراق قبول ائدیلیر. آغاج، نجابتی دا ایفاده ائدیر. تورک مدنیتینده بؤیوک و قوووغو اولان آغاج‌لارا حؤرمت ائدیلر، حتّی بو جور آغاج‌لاردان قورخاردیلار، ایچینده آل آناسی‌نین (و یا آغاج آنانین) یاشادیغینا اینانیلیردی. آغاج آنانین دیقته چارپان بیر شکیلده آغاج آتادان آییران ان اهمیتلی خوصوصیتی، ایچینده یاشایان دیشی بیر وارلیغین و یا قادینین تاپیلماسی‌دیر. 

## تۆکل
تۆکل، تورک خالق اینانجیندا آغاج اؤولادی، آغاجدان دوغولدوغونا اینانیلان آدام، آغاجین ایچیندن چیخان دئمکدیر. سؤز؛ تیکیلمک، تام اولما و بوتونلوک ایفاده ائدر.  

## اتیمولوژی
  (آغ / آک) کؤکوندن تؤرنمیشدیر. موختلیف نؤوع‌لری اولان اودونو اولان بیتکی. آغماق (یوخاری چیخماق) حرکتی‌ ایله علاقه‌لی‌دیر. اوزانما معناسی داشیییر. بو مضموندا گؤیه دوغرو اولماغی بیلدیریر. آغاجین موقدس‌لیگی بئلی‌نین گؤیه دوغرو یوکسمه‌سیندن قایناقلانیر.  

## قایناق

* Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011 (OTRS: CC BY-SA 3.0)

## آیریجا باخین

* آغاج آتا
*یاشام آغاجی
بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
اورتودونسی

**اورتودونسی** () — سحو و غلط یئرلشمیش دیشلری‌نین دۆزه‌لتمه‌سی و غلط یئرلشمیش دیشلری گریشیکلاری‌نین آلماسی.

آمریکالی بیر تحقیق ده ۵۰% مالوکلوژنی (Malocclusion) اولان لارون اورتودنسی التدیریللر.

## ائشیک باغلانتی‌لار

* ارتودنسی

## قایناقلار
گۆنئی ﺍذربایجان میللی وْیانؽش حرکتی

**گونئی آذربایجان میللی اویانیش حرکتی** و یا قیسالمیشی **گاموح** بیر سیاسی قروپدور کی آذربایجانی ایراندان آیریلدیب و بوتون آذربایجانی تشکیل وئرمقه چالیشیر. گاموح ۲۰۰۲-جی میلادی ایلینده محمود علی چهرگانی توسطیله یارانیبدیر. بو قروپون فعالیتی ‌ایراندا قدغندیر.

## قایناقلار
هایده

**هایده** و یا دوغوم آدی **معصومه دده بالا** (۲۱ فروردین ۱۳۲۱ - ۳۰ دی ۱۳۶۸) ایرانلی  اوخوجودور کی تهران‌دا دونیا گلیب و کالیفورنیا دا دونیادان گدیبدیر.

## قایناقلار
لاته ماکیاتو

**لاته ماکیاتو** (ایتالیاجا:Latte macchiato) کؤپوکلو سود و آز میقداردا اسپرسودان حاضیرلانمیش ایتالیا قهوه ایچکی‌‌سینین آدیدیر.
بندانگشتی|بیر لیوان لاته ماکیاتو

## قایناقلار
هانتر بایدن

**رابرت هانتر بایدن** جو بایدن‌ین ایکینجی اوغلو و آمریکالی وکیل‌دیر کی شیرکت‌لریله شریک اولماق و حقوقی شیرکت‌لره مشاوره وئرمه‌یه چالیشیر.

## قایناقلار
ناهید امیریان شمس‌آبادی

**ناهید امیریان** (دوغوم:۱۰ آبان ۱۳۳۳،تهران) ایرانلی سَسلندیرمه (دوبلور) صنعتچیسیدیر.

## قایناقلار
مالحون خاتون

** مالحون** یا دا **ملحون خاتون** (آنادولو تورکجه‌سی:malhun hatun) شيخ اده بالي نين قيزى بیرینجی عثمان‌ین آروادی و بیرینجی اورخان‌ین آناسیمیش‌.

## قایناقلار
رابعه بالا خاتون

**رابعه بالا خاتون** بیرینجی عثمان‌ین آروادی، شیخ‌ اده‌بالی‌نین قیزی و علاءالدین پاشانین آناسیدیر.

## قایناقلار
آغبند

**آغبند** ()، آذربایجان جومهوریتی‌نین زنگیلان رایونوندا یئرلشن بیر شهرک دیر.

## تاریخی
مینجیوان شهرکی ۱۹۹۳-جی ایلده ائرمنیستان اوردۇسۇ طرفیندن ایشغال اۇلونموش دیر. بو شهرک ۲۷ ایلدن سونرا ۲۰۲۰-جی ایلین ۲۲ اکتبریندا آذربایجان اوردۇسۇ طرفیندن ایشغال دان آزاد اۇلدو.

## قایناقلار