open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آموکسیسیلین

**آموکسیسیلین** بیر سیرا باکتریال اینفکاسیون دا درمان اوچون ایستیفاده اولونان آنتی بیوتیک دیر. بونلارین آراسیندا اورتاق قولاق، سستروپ بوغاز، ذات الریه و دَرَینین  اورینال یوللارین اینفیکشنلاری واردیر. بو دوز آغزی ایله یا آز دا تز تز تزریق اولونور.

شایع اولان جانیبی اثرلر: بو، خمیر عفونت لری و کلاوولانیک اسید ایله بیرلیکده ایستیفاده ائدنده اسهالین خطرینی ده آرتیرماق اولار. پنیسیلین آلرژیک لیک لرینده ایستیفاده اولمامالیدیر. بؤيرکلي سورونلاری اولانلاردا دا اوْلانا بيلسه ده، دوز آزالماليدير. بو ماده نین دوْغوم و اوشاق اَمیزدیرمه ده ایستیفاده سی ضررلی گؤرونمه دی. آموکسیسیلین بیتا لاکتام آنتی بیوتیکلر عائله سینده یئرلشیب.

آموکسیسیلین ۱۹۵۸-جی ایلده آچیقلانیب و ۱۹۷۲-جی ایل ده طیبی یاردیملارا گلیب. دونیا ساغلیق تشکیلاتینین لازیم دارالاری لیستینده دیر. اوشاقلاردا ان چوخ تجویز اولونان آنتی بیوتیکلردن بیریدیر. آموکسیسیلین عمومی دوروم اولاراق وئریلیر و نیسبتاً اوجوز دیر. ۲۰۱۷-جی ایلده، آمریکادا ۲۷ میلیوندان چوخ نسخه ایله، ۱۸-جی داها چوخ تجویز اولونان داوا اولموشدور.

## قایناقلار:
آورتا سيزکسيون

آورتا سيزکسيون (**AD**) اوْلاندا، آورتانين لاپ اورتا قاتليغينين يارالانماسي، آورتا دووارينين قاتليغی آراسينا قان آخماغا ندن اولور و قاتليغيني آييرماغا مجبور اولور. چوخ واخت بو، قفلتن قوروموش دؤش و یا آرخ آغریسی نین باشلاماسی ایله باغلی دیر و چوخ واخت "قیرغیش" اولاراق دئییلیر. او، اَلَکدن اَل چکمه یه، سوْت و باش آغیرلاماغا دا باش وره بیلر. باشقا علامتلر، باشقا عضولره قان آخینماسی نین آزلماسيندان باشلاییر، مثلاً سکته و یا میسنترئک ایشیمیادان. **آورتا** سيزکسيون قلبه قان آخماسي یا دا آورتا نین تامامن پوزولماسي سببیندن تز اؤلومه ندن اولا بیلر.

او، اوجالی قان فیشارینا، قان وادی دووارینین قووّتینه تأثیر گؤسترن بیر سیرا باغلی توخونما خسته لرینده، مارفان سندروما و ایلرز دانلوس سندروما، بیکوسپید آورتیک شیرینه و کئچمیشده اورک جراحیینه گؤره داها چوخ یئرلشیر. بؤیوک travma، تاماکا توتماق، کوکائین مصرفی، امیری، سادا آورتیک آنوریزما، آرتیرلارین آلتیماسی و دوغال اولمایانلیپید لیواللاری دا خطرین آرتماسی ایله باغلی دیر. تشخيص، طیبي تصويرلاشما ایله باغلي علامتلر اساسيندا گومان اولونور، اؤرنک کامپيوتر توموگرافي، ماگنیت ريزونانس تصويرلاشماسي، و يا سیسکسيونونو تأييد و داها آرتیق قئيد ائتمک اوچون ایشلَنَن آلتراسون. اساس ایک نؤوع ده استنفورد نوع A دیر، او ایلک بؤلومو ایشله ییب و نوع B ده یوخدور.

موخدره لر قان نوتونون کونترول اولونماسی، تاماکا نوشی و سادا آورتا آنوريزملرینین ترمیم اولونماسی دیر. درمان، ایورتا نین ایستیفاده ائتدیگی بؤلومدن ایستیفاده ائدیر. آورتانين اوّلجی بؤلومونو ایله باغلی سئسکشنلر معمولاً جراحی لازیمدیر. جراحی سینین دهکی یا دا قان وادی نین دن دن ایشله نیب کیشی اولونا بیلر. آورتانين ائکئنجي بؤلومونو توتان سيزکسيون، عادي اولاراق، قان نري و اورقون دؤشومونو آشاغي اِدَن داريشلارلا دا موعالجه اولونور، مگر کي، مضاعفاتلار واردير.

آورتيك سيزکسيونين چوخ نادير و هر 100000 نفر اوچون هر ائل اوچ نفرده باش وئرير. بو، قادینلاردان داها چوخ کیشیلرده باش وئریر. دئییلن کی، دیآگوستین یاشینین کیمی ۶۳ ایل دیر و بو کیمی ۱۰% دا ۴۰ یاشینا چاتمامادان باش وئریر. درمان اولماسا، استنفورد تاييپ A سيزکسيونلاري اولانلارين ياريسي اوچ گون عرضینده اؤله جک و استنفورد تيپ B سيزکسیونلاري اولانين ياريسي بير آي عرضینده اؤلر. ایللرین ایلک ایستیفاده سی ۱۷۶۰-جی ایلده اؤلوموندن سورا بؤیوک بریتانیا شاهی جورج آیینجی نین معاینه سینده دئییلدی. "ایچ" سرجری 1950 لرینده مایکل ای دی بیکی طرفیندن آچیلدی.

## قایناقلار:
کیتیپین

**کیتیپین،** **سروکل** آدلی بیر مارکا آدی ایله ساتلانیب و باشقا لری ایله بیرلیکده، شیزوفرنییا، دوقطبی ایختلال و بؤیوک دیپرئسلیک ایختیلال لارینین داخیل اولماسی اوچون ایستیفاده اولونان بیر غیرمعمول اینتیپسیکوتک دوا دیر. بو ایستیفاده لر، ساکئتلیگی ایستیفاده سی ایله یوخو یاشاییش یاردیمسیزلیغی اولاراق چوخ دا ایستیفاده اولونسا دا، عومومومی اولاراق جانیبی تأثیرلرین اوستوندن داها چوخ یاخشی گؤرونمه یه بیدیر. آغزی ایله آلینار.

چوخ گؤرکملی جانبی اثرلر، سونسوزلوق، قوراقلیق، چکیش و آغزین قوروماسینی دئییر. باشقا جانیبی اثرلر: دورومدا اولان آز قان فیشار، توتک، اوزون مودّت ایستک، قان قندینین چوخلوغو، دیرلی دئسکینزیا و نورولپتیک مخروط سندروم. دئمنسییا ایله خسته اولان یاشلیلاردا، اونون ایستیفاده سی اؤلوم خطرینی آرتیرار. بو ماده دوغومدان سورا دوغولان اوشاقدا دوغومون اوچونجو ترمینسترینده ایستیفاده اولونسا، حرکتلرینی پوزماغا ندن اولور. کوتیپین سرویتونین و دوپامین دن عیبارت بیر سیرا رئسپتورلارین بلاک ائتمکله اثر گؤستریر.

کوتیپین ۱۹۸۵- جی ایلده یارادیلمیش و ۱۹۹۷- جی ایل ده آمریکا دا طیبی یاردیم اوچون قبول اولونموشدور. دونیا ساغلیق تشکیلاتینین لازیم دارالاری لیستینده دیر. بو، عمومی دوروم اولاراق وئریلیر. آمریکادا، عمده خاریجی خاریجی لری 2017 ایلینده آییندا ۱۲ دلار دوللار دیر. بریتانیا ده، آییق اکینتی این ایچ ایس-ه ۲۰۱۷-جی ایلده ۶۰ پوند خاریجی بیر لیک آلیر. 2017 ایلینده، آمریکا دا یاشاییش اوچون ندنی ۷۶-جی یئر آلیب و ۱۰ میلیوندان چوخ نسخه ایله.

## قایناقلار:
بئیین چولاقلیگی

بئیین چولاقلیگی یوخسا سئرئبرال پالسی(**CP**) ، اوشاقلیقدا گؤرونن دایمي حرکاتلارین بیر دسته سی دیر. علامتلر و علامتلر هر کس و زامانلا فرقلی دیر. چوخ واخت، علامتلر، ائتکیلیش، عضوله لرین قیساماسینا، ضعیف عضوله لرینه و لرزه لرینه باخیر. حس، گؤزو، قولاق، آغيز و دانيشماسيندا دا چاليشمالي اولمالي دير. چوخ واخت **بئیین چولاقلیگی** ایله دوچار اولان کؤرپه لر، اونلارین یاشلاریندا اولان باشقا اوشاقلار کیمی یاخینجا یاخینلاشمیرلار، اوتورمورلار، یاخینلار و یا یولداشلار. باشقا علامتلر ده توْپلام و دوشونجه و دوشونجه مسئله لری دیر، هر بیری سی CP- لری نین اوچده بیرینه گؤره یئر آلیر. علامتلر یاشامین ایلک بير نئچه ايللرينده داها دا گؤرونرکن، بونلارين اساسيندا اولان مسئله لر زامانلا داها دا آغيرلاشماز.

بئیین چولاقلیگی، ندنی نین حرکاتيني، توازنيني و پوزومونو کنترول ائدن بؤلوملرينه عادي شکيلده گئنيشمه دن و يا زيان ائتمه دن ندن اولور. چوخ واخت بو پروبلئملر بویناماقدا باش وئریر، آمما دوغوم واختیندا و یا دوغومدان سونرا دا باش وئرر. چوخ واخت، ندن بیلینمیر. خطر فاکتورلاری، اوْنلارین کیمسه سی، ایکی قوشدوغو، توکسوپلاسموز و یا قیرمیزی کیمی بویناو واختکی بعضی اینفئکسیالار، بوینلارین دا، بویو دوران میتئل مرکوریه توخونما، چتین دوغوم و حیاتین ایلک بیر نئچه ایللرین ده باش تراماسی شامل دیر. اوْیونلارین 2%-ی وارئث جینتیک سببدن آلینمیش دیر. فرقي نوعلارين بير سيرا سي حاضيردا اولان اؤزل سورون لارا گؤره طبقه بندي اولونور. اؤرنک، عضله لرین ساستیک بئیین چولاقلیگی، آز هماهنگی اولانلار آتاکسیک سیریالپاراسی و چیرپیشیلی حرکتلر اولانلار آتیتواید سیریال باراسی وار. تشخيص، اوشاقين زامان گئدیکجه وئره جهينده اساسلانير. قان معائناتی و طیبی تصویرلر باشقا مومکون سببی لرین اولمامیش اوچون ایستیفاده اولونور.

CP، آنادان ایمونلاشما و اوشاقلاردا باش یارالاماقلارینین اولمامیسی اوچون جهدلرله، اؤرنک، ایمنیین داها یاخشیلاشماسی ایله، ایلکجه دن قاباغی آلنیب. CP-ه درمان اوچون معلوم بیر درمان يوخدور؛ آنجاق، معاینه لر، دارالاشما و جراحی چوخ آداملارا کؤمک اده بیلر. بو فزیکوپئدیالاری، ایش درمانی و دیل درمانینی دن عیبارت اولا بیلر. دیازپام، بیکلوفن و بوتولینوم توکسین کیمی دوروملار، سئنگی عضلانی نین راحاتلاماسینا کؤمک ائدیر. جراحی عضله لرین اوزونلاییب و چوخ فعال عصبلرین کسینی شامل ائدیر. چوخ واخت بيروني برکلر و باشقا يارديمي تکنولوژيلر يارادير. بعضی اوشاقلار معلول اولان معالجه ائله، عادی بیر بالغین حیاتیندا یاخینلاشیرلار. بدیعی دارالار چوخ واخت ایستیفاده اولونارکن، اونلارين ایستیفاده سینین دایاندیجی شواهدی یوخدور.

بئیین چولاقلیگی اوشاقلاردا ان چوخ گؤروشموش حرکاتلارین داورلیگی دیر. بو، هر ۱۰۰۰ دوغومدا ۲٫۱ نفرده باش وئریر. دماغي پاراسی تاریخ بویو یازیلمیش دیر و اوّلجه معلوم اولان توصیفی ایسه 5 - جی عصرین پی.ی. بو دورومون درین آراشدیرماسی ۱۹-جی عصرده ولیام جان لیتل طرفیندن باشلاییب. ویلیام اوسلر اونو آلمانلی زرهبرال کنترلاهمونگ (دماغ اوشاق پارالیسی) دن "دماغ پارالیسی" آدلاندیریب. بیر نئچه درمان مومکونلوغو، بونلارا باخمایاراق، کؤک سلوللار داخیل دیر. آمما اونون مؤثّر و امئن اولدوغونو معلوم اتمک اوچون داها چوخ آراشدیرما لازيمدير.

## قایناقلار:
فئنسیکلیدین

فئنسیکلیدین یا فینسیکلیوکلو هیکسیل پیپریدین (PCP) ، باشقا آدلار آراسیندا ملهی توز دا تانینیر، دوشونجه نی دَیئشدیریجی اثرلرینه گؤره ایستیفاده اولونان بیر دورومدور. **پی سی پی** هالوسیناسیونلارا، سسلرین پوزولماسی و خشونتلی داورانیش لارا ندن اولا بیلر. تفریحی ماده اولاراق، عادي اولاراق تاماشا اولونور، آمما آغزی ایله، بوخولما ایله، یا دا دوزلدلینیلیر. بو، کانابیس یا توتونلا دا قاريشمالیقدیر.

بو ایشلر بویو توتک، کومادا، اعتیاد و اؤز-اؤزونو اؤلدورمک خطرینین آرتماسی داخیل اولا بیلر. ایستیفاده نی دایاندیرماقدان سورا فلاش بیکلر باش وئرر. شیمیایی، پی سی پی اریلیسئکلوکسیلیامین کلاسینین عضوی دیر و فارماکولوژیک اولاراق، بیر آیریلیق یولوندا بیزده یئر آلان بیولوژیست دیر. PCP اساساً NMDA رئسپتورون antagonist اولاراق عمل ائدیر.

پی سی پی آمریکا دا ان چوخ ایستیفاده اولونور. ۱۹۷۰-جی ایللرده اورادا ایشله دیلمه باشلادیغی حالدا، ۲۰۰۵-جی ایلدن ۲۰۱۱-جی ایللر آراسیندا بو دارو سونوجوندا ایمرجنسی بؤلوملرینه گئدیشلرین آرتدی. ۲۰۱۷-جی ایلده آمریکا ایلینده اون ایلک درجه ده اولان اینسانلارين ۱%-ی پی سی پی-ی ایستیفاده ائتمه سینی بیلدیریب، ۲٫۹%-ی ۲۵-دن اوستونلر ده یاشامالارین بیر مرحله سینده ایستیفاده ائدیبلر.

پی سی پی ایلک دفعه ۱۹۲۶-جی ایلده یاراتدی و ۱۹۵۰-جی ایللرده بیرده یئرلشن بیر بیرده یولونا قویولدو. اینسانلاردا اونون ایستیفاده سی ۱۹۶۵-جی ایلده، جانلی اثرلرین چوخلو اولدوغو اوچون، آمریکا ایللرینده ایستیفاده اولونماسی ایسه ۱۹۷۸-جی ایل ده ایستیفاده اولماسی ایسته نیلیب. بوندان علاوه، کيتامين کشف اولونوب و آنستئتیک اولاراق داها ياخشي قبول اولونوردو. پی سی پی آمریکا دا ایلک دورومدور. پی سی پی نین بیر نئچه مشتق سی تفریحی و طیبی اولمایان ایستیفاده اوچون ساتلاییب.

## قایناقلار:
آتورواستاتین

**آتورواستاتین،** باشقا آدلارین آراسیندا Lipitor مارکیتی ایله ساتلانیر، اورقون- واسیقولر خسته لیکلرینین قاباغین آلماق و دوغال اولمایان لیپید لیوالری درمان ائتمک اوچون ایستیفاده اولونان ایستاتین دارالیدیر. اورقو- قان- قان- واسیقولاری خسته لیکلرینین قاباغین آلماسی اوچون، استاتینلار بیرینجی درمان دیر. آغزی ایله آلینار.

چوخ گؤروشموش جانیبی اثرلر عیبارت دیر: مفصل آغری، ایسهال، اۆرک یانماسی، قوسان کیمین اولماق و عضوله آغریسی. بؤیوک جانیبی اثرلر، رابدومیولیس، جگر سورون لارا و دیابتی دن عیبارت اولا بیلر. بو ماده بویوکلوغیندا ایستیفاده ائتمک بویو ضررلی اولا بیلر. بوتون استاتینلار کیمی، اتوروستاتین HMG- CoA reduktase (هومگ- کوآ) ریدوکتازا) نی، کولسترول تولیدوندا رول اوینایان یئرلرده تاپيلان اینزیم نی، آرتیق مانع ائدیر.

آتورواستاتین ۱۹۸۶ داوا اولاراق ثبت اولدو ، و ۱۹۹۶ دا آمریکا بیرلشمیش ایلاتلرینده ساغلیق زمینه سینده ایشله دیلمه سینه تایید اولدو.و ۲۰۱۸ ایلدن جئنریک داوا لار آراسیندا اوجوز اولاراق ایشله دیلینیر.آمریکا بیرلشمیش ایلاتلرینده ان چوخ تجویز اولونان داوا اولاراق ۱۱۲ میلیون تجویزنن ایشله دیلینیر.

## قایناقلار:
عصبی ایشتیهاسیزلیک

**عصبی ایشتهاسیزلیک**(اینگیلیسجه: Anorexia nervosa) بیر یئمک آشیقلاماسی دیر. **آنورکسییا** داخیل اولان چوخ آدام اؤزلریني اوستون وزن لی گؤررلر، گرچی اصلده اونلار آز وزنلی دیرلر. چوخ واختلار آز چکیلمه سی باره ده مسئله لرینین اولدوغونو اینکار ادیرلر. اونلار اؤزلرئني چوخ آغيرلاشيرلار، آز يئيئرلر و آنجاق بعضي يمکلري يئيیرلر. بعضي لر چوخ مشق ادیرلر، اؤزلریني قوْیماق اوچون مجبور ادئرلر، و يا آغيرليغيني ائتدیرمک اوچون لاقاتلار و يا موستقيللار وئره لر. بو خسته لیک لره اوستئپوروزی، سونسوزلوق و اوره یینده اولان ضررلر دخیل اولا بیلر. آروادلار چوخ واخت آییلیق دورومونو بوراخارلار.

بونون ندنی ایندیکی واخت بیلینممیش. گؤرونور کی، هئچ بیر  نه ایسته ین اکیزلر ایله بعضی ژنیتیک مؤلفه لر داها چوخ تأثیرلشدیر. کولتور فاکتورلاری دا، ساغلاملیغا باخان توپلوملاردا، داها چوخ خسته لیک لرین اولدوغو اوچون رول اویناییر. علاوه اولاراق، بو، چوخ چوخ اؤنملي اولان ایشلر، اؤرنک، آتماتیک، مودئل و رقصلر اوچون اؤنملی اولان فعالیتلر آراسین دا گؤرونور. آنورکسیا چوخ واخت حیاتیندا بؤیوک بیر تغییر یا دا استرس سبب اولان بیر حادثه دن سونرا باشلاییر. تشخيص، چوخ آز وزنلي اولماغي طلب ائدير. بو مرضین آغیرلیغی، بدن ماساسی انیکسینه (BMI) گؤره یئر آلیر. اوشاقلاردا، 5- نجی پرسنسیلدن آز اولان ياش پرسنسیلینه گؤره BMI چوخ واخت ایستیفاده اولونور.

آنورکسییا داغیشلاماسی ساغلام بیر وزنین یئنی دن گئریلمه سینی، اساس اولان  سایکولوژی سورونلارین  داغیلماسی و بو سورونا ندن اولان داورانیش لارین داغیلانماسی ایله باغلی دیر. دارلار آغيرليغين آرتماسينا کؤمک اتمسه ده، اونا گؤره ده نیگارانليق و يا افسورده ليکدن قورتولماق اوچون قوللانار. بیر نئچه نوع درمان یا دا معرفتي داورانیش درمانی یا دا آنالارین اوشاقلارینی اؤدوشمه سینده مسئولیت قبول ائتمه سی اوچون بیر نئچه جور درمان یاخشی اولا بیلر. بعضاً آداملار آغيرليغيني گري قايتارماق اوچون خسته خانايا گري گريشماليديرلار. آمما پوزگستریک لوله دن یئمکدن قازانج اوچون شواهدلار آچیق دئییل. آنورکسییا ایله آلیش بعضی آداملاردا آنجاق بیر حادثه باشلاییر و یاخشیلاشیرلار، آمما اؤزگه لر ده اللر عرضینده چوخ حادثه باش وئریرلر. چوخلو komplikاتلار یا دا آغیرلاشما ایله یاخشیلاشیر.

دونیا بویوک آنورکسییا  ۲.۹ میلیون نفرین تأثیر ائتدیگی تخمیننلانیر. غرب اؤلکه لرینه گؤره، بو دوروم 0.9 - 4.3٪ قادینلار و 0.2 - 0.3٪ کئشئلرین بیر واختین دا حیاتا گؤز آچیب. بو حادثه هر ایلده یاشایان قادینلارين 0.4 فایزینا یاخینلاشیر و بو حادثه قادینلار آراسيندا کیشیلر دن اون قات چوخ باش وئریر. گئنیشلَنَن اؤلکه لرده نرخلر آچیق دئییل. چوخ واخت، آنادان قالميش و یا جاوان اولاندا باشلایير. آمما آنورکسیا ۲۰-جی عصرده داها چوخ تشخیص اولونورسا دا، بو، اونون فرکانسینین آرتماسیندان یا ساده جه داها یاخشی تشخیصدن ایسته نمه سی بیلینمیر. ۲۰۱۳-جی ایلده بو، دونیا بو ایلین ۴۰۰ نفرین اؤلومونه ندن اولدو. اینجه یئمک اختلاللاری دا، اؤز-اؤزونو اؤلدورمک سمیت بیر چوخ باشقا سببلردن اؤلمک خطرینی آرتیرار. آنورکسییا ایله آلیشمیش آداملارين حدود ۵% اون ایل عرضینده پیچلتیک لردن اؤله جک و خطرین ۶ برابر چوخالاجاق. "آنورکسیا نیوروسا" اصطلاحی ایلک دفعه ۱۸۷۳-جی ایلده ولیام گل بو دورومون بیان ائتمه سی اوچون ایستیفاده ائدیلدی.
تاتی گابریل

**تاتیانا جابریئل هابسون** (اینگیلیسجه: Tatiana Gabrielle Hobson) آمریکالی اویونچو. تاتی گابریل ۲۵ ژانویه ۱۹۹۶ تاریخینده سان فرانسیسکو، کالیفورنیا شهرینده حیاتا گؤز آچیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:آمریکالی خانیم اویونچولار
هارلکین تیپی ایکتیوسیز

**هارلکین** تیپی ایکتیوسیز ژنئتیک بیر ایختلال دیر کی دوغولما واختی بوتون بدنین یاخینجا دا بیر دئییل . دری بؤیوک، الماس شکیلده اولان صفحه لر تشکیل ائدیر و درین شیکافلارلا آیریلار. بونلار گؤزون، بورون، آغزين و قولاقلارين شکيليني اَل و آياقلارين حرکاتيني محدود ائدير. سینین محدود حرکتی نفس آلما مشکلینا سبب اولا بیلر. بو تاختلار بیر نئچه هفته ایله آرادان گئدر. باشقا komplikاتلارا گؤره، نئجه دوغوملار، اینفئکئشن، بدنین حرارتینی آلتیندا اولان  و سوسیزلیک دن محروم اولماق داخیل اولا بئلر. بو حالت، ایختیوزیسین ان آغیر شکلی دیر، کیمی، پوستین قیرمیزیلیغی ائله مشخص اولان ژنتیک ایختلاللارین بیر قروپودور.

هارلیکین تیپی ایکتیوسیز *ABCA12* جینین موتاسیونلاری ایله ندن اولور. بو جین پوستون لاپ اوزاق قاتلینده اولان حئصّه لری نین خئیریندن چیخارماق اوچون لازیم اولان پروتئینه کود ائدیر. بو اختلال اوتوسومال رکسیو و اوْلانلارین اوروپا لیکلرینه میراث ائتمیش دیر. دیآگنوز چوخ واخت دوغومدا گؤرونوشونه اساسلاناراق و ژنئتیک معاینه لر له تصدئق اولونور. دوغومدان قاباق، امنیوسنتز یا اولتراسون دوزونو آلماق، آنلاينما حاقّيندا معاینه ائدیر.

بو دوروم اوچون درمان يوخدور. اوشاقلارین اوّلجه سینده، دائم کؤمک ائتمک لازیمدیر. درمانلار موعیستوراسیون کیمی، آنتی بیوتیکلر، اتیریتیناتلار و یا ریتینوئیدلرینی دن عیبارت اولا بیلر. بو مرضده اولانلارين ياريسينين ياريسي اوّلکي آيلاردا اؤلور، آمما رئتینوئيد درماني، صاغ قالماق شانسيني آرتيرار. عؤمرون بیرینجی ایلینه قورتولان اوشاقلار، چوخ واختدا، قیرمیزی دری، مفصل contractures و دیرلی رشدلر کیمی اوزون مودّت دوام ائدن مشکّوللرینه چالیشیرلار. بو وضعیت هر ۳۰۰۰۰ دوغومدا ۱-ده اثر گؤستریر. ایلک 1750-جی ایلده آمریکا دا رئورند اولیور هارتین گونده لیک یازیسیندا یازیلمیشدی.

## قایناقلار:
آکرومگالی

آکرومگالی، اینگیلیسجه: Acromegaly، اینگیلیسیجه: Acronymegaly، یئرلشیر. باشلانيش علامت، عادي اولاراق اللر و آياقلارين بؤيودوغو دير. اوزو، چولک و بورن دا بؤیوک اولار. باشقا علامتلر ده بوْللارین آغریسی، دَیَرین قیسماسی، سسین درینلَنمه سی، باش آغریسی و گؤزو گؤرمکده اولان سورونلار اولا بیلر. بو مرضین پیچیدلی لرینده ۲-جو نوع دیابتی، یوخو ایپنوئاسی و قانین چوخلو فشارلار داخیل اولا بیلر.

آکرومگالی، عایله ده چوخ آرتینما هورمونو دوزلدیرن هیپوزئته ندن اولور. 95%-دن چوخدا، چوخ محصولون ندنینی، هیپوفیز آدرئنا آدلانان خيئرخام توموردور. بو حالت، بئر نفرین آتا-آناسیندان میراث آلماز. چوخ ندیر کی، اکرومگالی بدنین باشقا بیر بؤلومونده اولان تومورونا گؤره باش وئریر. تشخیص، گلوکوز محلولونو ایچندن سورا، رشد هرمونونو اؤلچمک، یا دا قاندا انسولین کیمی رشد فاکتورونون (I) اؤلچمک اولار. تشخیص دن سورا، آدیونومون حاضیر اولدوغونو معلوم اتمک اوچون هیپوفوزون طیبی تصویر آلماسی آپاریر. اگر اوشاقلیقدا آرتيق هرمون تؤکولسه، سونوجدا آکرومگالي اولماسا، گئگانتيزم اولور.

درمان سئچمه لرينده تومورون گؤتورولمه سي اوچون جراحي، داريش و ايراقلي درمانلار واردير. اوشاغين آز اولدوغو ساييسيندا، اوشاغي شفا تاپماق اوچون یارالار ائتمک اولار. اگر جراحی قارشی گؤرولسه، یا دا درمانلی اولمسا، سوماتوساتین آنالوگلار یا GH رئسپتور antagonistلرینی ایستیفاده ائتمک اولار. اگر نه جراحي وار نه ده دارين تامامن مؤثري اولسا، ايستيشمک ائديلر. درمان اولماسا، عؤمر گؤزله نمیسی ۱۰ ایلدن آزالیر؛ درمانلا عؤمرون گؤزله نمه سی ده آزالماز.

آکرومگالي هر 100000 نفرده 6 نفرده اثرلر گؤسترير. چوخ واخت اورتاق ياشلاردا آنلاين اولور. اَرکک و قادینلار برابر شرايطدا بو مرضدن دوچار اولورلار. اوّلجی دفعه طیبی ادبیاتدا نیکولاس ساکروت طرفیندن ۱۷۷۲-جی ایلده شرح ائدیلدی. بو سؤز يوناني  akron دن "آغراق" و μέγα mega "چو" معناسيندان گلیر.

## قایناقلار:
آدیسون مریضلیگی

**آدیسون مریضلیگی یوخسا هیپوکورتیسولیزم**  آدلی بیر نووع مریضلیک دیر. بو مریضلیک ده اوزون مودت آدرئنالین گلاندز یئترینجه ایستروئید هورمون لارین دۆزلتمیر علامتلر عمومًا یاواش باشلاییر و بو آبدومینال آغریسی، ضعیفلیک و چکیشیندن دوشمه سی ایله باغلی اولار. بعضی بؤلگه لرده ده دَرین قارالماسی دا باش وره بیلر. بعضی شرایطده، آدرنیال بحرانین باشلاییب و قانین انیق فشار، قوسماق، آلتیندا دؤیوش آغریسی و هوشدانلیق ائتمه یه ندن اولور. بؤيرکلرین آغیرلاشماسی، مثلاً جراحت، جراحی و یا اینفئکسییا دن باشلانار.

آدیسون مریضلیگی بعضی سورون لاردان آدرئنالین گلاندنان کی یئترینجه ایستروئید هورمون لارین کورتیزول و آلدئسترون مومکین دۆزلتلمه سی چوخ واخت بدنین گۆونلیک سیستمینه ضرر وورور. باشقا ندنلر ده بعضي داريشي، سئس و هر ائکي بؤيرک لره قان آخماقدير. ثانویه اَدنی ناکامی، اَدرینوکورتیکوتروپ هورمونون (ACTH) (هپوزئتی گلن) یا کورتیکوترپئن بوراخان هورمونونو (CRH) (هئپوتالاموس) یئتیشمه سی نین سببیدیر. بو فرقینه باخمایاراق، آدرنال بحرانلار آدرنال ناکامی نین هر شکلینده باش وئرر. آدیسون بیلیشی نین آدیسونون دیگنوزو عمومیتله قان معایناتلاری، اورین معایناتلار و طیبی تصویرلر ایله تشخیص اولونور.

درماندا  هرمونلارين دییشیلمه سل ايچينده دير. بو، هيدروکورتیزون و فلودروکورتيزون کیمی کورتیکوسteroid لرین آلماسی ایله باغلی دیر. بو دارلار معمولاً آغزی ایله آلیر. بوتون عمر بويو، دواملي سټراید عوضي درماني لازيمدير، باقاعده تعقيب و باشقا ساغليق پروبلئملري اوچون نظارت. دوزلو بیر رژیم ده بعضی آداملارا فایدالی اولا بیلر. اگر علامتلر داها دا یاخینلاشسا، کورتیکوستروئید دوزونو دوزمک توصیه اولونور و اینسانلار دوزونو گؤتورمه لی دیرلر. چوخ واخت، شکر دئکستروز ایله چوخلو سویوقلار دا ایسترگه دن ایسته ییر. درمان اولماسا، اَدنی گورجوما بحراني اؤلومه ندن اولور.

آدیسون ناخوشلوغو گلیشمیش اؤلکه لرده هر ۱۰٬۰۰۰ نفر اوچون حدود ۹٫۹-۱.۴ نفرین اوستونده اثر گؤستریر. چوخ واخت اورتاق یاشلی قادینلاردا باش وئریر. ثانویه بؤيرک لری نین چاتمامیسی داها چوخ گؤروشه جک. درمانین اوزون مودّتده باشلاییشلاری یاخشی دیر. بو، 1855 ایلینده بو دورومونون ایلک دفعه دئییلن، ادینبورق بیلیم یوردونون طیبی مکتبینین فارسسی توماس آددینون آدینا آدلانیب. "آدیسونون" آدلی صفت، آدیسونون ناخوشلوغو اولان و بوندان باشقا اینسانلار اوچون ده ایستیفاده اولونور.

## قایناقلار:
ایمپیتیگو

**ایمپیتیگو** بیر باکتئریال اینفکاسیون دیر کی، سطحلی دئییل. ان چوخ گؤرن صورت، قوللار و یا آیاقلارین سارغی رنگلی قیرغالارین دیلینه باخیر. آز دا بؤیوک بولبوللار واردیر کی بو بؤیوکلر بؤیوک بؤیوک لره یا قوجا لارا تأثیر گؤستریر. دَرَک لر آغریلی و یا خارقاری اولا بیلر. تب چوخ گئجه لی دیر.

عادي اولاراق، Staphylococcus aureus و يا Streptococcus pyogenes ندن اولور. خطر فاکتورلاری، گونش گودومو، جمعیت، ضعیف یئییپ ایچمک، دیابتی، تماس سپورتو و چاشقین دَیشیندن، اِکزیما، سکاربی یا هیرپئسدن آلتیندا اولان شکافلارین داخیلیدیر. اونونلا تماس، آداملارا و یا اونلارین آراسينا یاییلیر. تشخيص، عادي اولاراق، علامتلر و گؤرونوشونه گؤره اولور.

مانع اولماق، اللرینی یویوب، اینفیکتیت اولونان آداملارا قارشی دوروم و یارالاری تمیزله مک دیر. درمان عادي اولاراق مپیروسين و يا فوزید اسيد سي کئمي آنتی بيوتيک كريملارلا گئدر. اگر بؤیوک ساحه لر تأثیرلشدیرسه، زِفالاکسین کیمی آغزی ایله آنتی بیوتیکلر ایستیفاده اولونور. آنتی بیوتیکلره قارشی موقاویمت فورمالاری تاپيلدي.

امپیتگو ۲۰۱۰-جی ایلده ۱۴۰ میلیون نفر (دونیا جمعیتینین ۲%) ایله ایلگیلمیشدی. هر ياشدا باش وره بیلر، آمّا چوخ آز اوشاقلاردا باش وئریر. بعضی اؤلکه لرده بو دوروم "کلاسه یئرلری" آدلانیر. درمانسيز آداملار عادي اولاراق اوچ هفته دن سورا یاخشیلاشيرلار. تکرار اولان اینفکاسیونلار بوغازین باکتری لرین کولوناسیونلا باش وئرمه سی ایله باش وئریر. قاریشیق لیق لری سِلولیت یا پَستستریپتوکوک گلومِرولونِفریت دن عبارت اولا بیلر. آد لاتینجه "impetere" دن "هوجوم" دئمکدن آلینیر.

## قایناقلار:
هئپرتروفک کاردیومیاپاتی

**هئپرتروفک کاردیومیاپاتی** (**HCM**) اۆرک مریضلیگی کی، اوره نین بیر بؤلومو آچیق ندن اولمادان قیسمیلیر. علامتلر هیچ بیر دن سورا یورغونلوق، آیاقلارین تورمویو و نفس آلماسی ایله ده فرقلی دیر. بو، سينه آغري و يا بيخيليش ندن اولا بیلر. دل ناغیلی، اورک دؤیوشو و قفلتن اۆرک اؤلومو

چوخ واخت، اینسانین آتا-آناسیندان میراث آلینیر. چوخ واخت اوره یی عضله پروتئینلرینین یاراتماسی ایله علاقه لندیرن بعضی جینلرده کی موتاسیونلارین سبب اولور. باشقا سببلر فابری نین خسته لیگی، فریدریخین آتاکسیاسیاسی و تکرولیمس کیمی بعضی دارالاری داخیل اولا بیلر. اورقانیک ایمضالاری نین بیر نؤوعودور، بیر دسته یوللوقلارین بیر نؤوعو دیر کی اساساً اورقانیق عضله سینی ایتیریر. اۆرک عضله سی نین قیسماسی سونوجوندا اۆرگه قان داشیماق قابیلیتی آزالیر و آغیرلاشدیریلان بین مغزی سیپتیوم سول مغزیندان آورتا قان آخینماسینی و ضعیفلمیش میترال شیرینی قیسماقدادیر.

تشخيص الکتروکارديوگرافي و ايكوكارديوگرافيا گؤره ايشله نيرير. باشقا تستلر ده استرس تستلری و ژنتیک تستلرینی شامل ائدیر. قارداشلارا معائنات گؤستریلر. درمان عمومیتله بیتا بلاکئورلر، وراپامئل و دیزوپیرامیدله باشلاییب. دئیوریتیک لر احتیاطلا ایستیفاده اولونور، چونکی اونلار سول کمرینه گؤره حجم و آخینتی آزالدیریر. اۆرک ديفيبريلاتورون ایمپلنت اولونماسي بعضي نوع اۆرک ضربانلارين ايشينه گؤره توصیه اولونماليدير. اوْلار کی باشقا تدبیرلرله یاخشیلاشمایانلار، سیپتا میکتومییا یا اۆرک پیوندینین شکلینده جراحی ائدیرلر. درمانلا، بو ناخوشلوقدان اؤلوم خطرینین ائلده بیر فیصدی دن آز اولدوغو بیلدیریلیر.

هکوم 200 نفردن بیرینده تاثیرلشیر. نر و قادينلارين سايي تقريبا برابردئر. هر ياشلي آداملارا بو مرض توتولور. دونالد تیئر بو ناخوشلوغو ایلک زاماندا ۱۹۵۸-جی ایلده توصیفی ائدیب.

## قایناقلار:
ایسترپتوکوککال بوغاز آغریسی

**استریپوکوک فارینگیتی،** استریپوکاکک بوغاز آغریسی آدلاندیریلمیش، A گروپ استریپوکوک (GAS) ندن اولدوغو آردین آلتیندان عیبارت اولان بوغاز آرخاسی نین اینفکاسییاسین بیر نؤوعیدیر. چوخ گؤرن علامتلر: تب، آغریلار، قیزیل توزلار و بوغازداکی لئمفک گوزلر. باش آغریسی و سئومک و یا قوسماق دا باش وئرر. بعضي لرده قیرمیزی داغ (قیرمیزی قيزارما) آدلانان قیرمیزه بنزهين آجیلار باشلاییر. علامتلر عادي اولاراق، معروض اولاندان سورا بیر-اوچ گون باشلاییر و ۷-۱۰ گون دوام ائدیر.

بوغاز ایستروپی، اینفیکتیتوسان شخصین تنفوس سیراغی نین سوْنراغی ائله یاییلیر. او، یا دا بیر شئی یه توخونوب، سورا دا آغزینا، بورنونا و یا گؤزونه توخونوب یاییلیر. بعضي آداملار بيكتيريا ني علامتلرسيز آپارارلار. بو، A گروه سستروپی ایله آلوده اولان دَرسه ده یاییلیر. تشخيص علامتلر اولانلارين ایسترپ تستي و يا بوغاز کولتورونا اساسلانير.

مانع اولماق، اللرینی یویوب و یئمک قابلارینی یئیرمه مکدیر. بو ناخوشلوق اوچون واکسین یوخدور. آنتی بیوتیک لرله درمان آنجاق تایید اولونموش دیآنوژوس اولانلاردا توصیه اولونور. اینفیکتیتاتین داخیل اولماسی اوچون، درمانین باشلاییشینا گؤره، اوْنلار گرک هئچ اولماسا ۲۴ ساعات باشقا آداملاردان اوزاق قالسينلار. آغری، پاراسیتامول (آسیتامینوفن) و ایبوپروفن کیمی سستروئید ضد التهاب دارلاری (این ایس ای دی ای) ایله درمان اولونور.

ایستروپ بوغاز آغریسی اوشاقلاردا یئر آلان بیر عام باکتئریال اینفکاسیون دیر و تخمینن 288 میلیون داغی ایلده 5-14 یاشلی اوشاقلاردا یارانیر. اوشاقلار آراسيندا بوغدا آغريسي نين 15-40%-ا و بؤیوکلر آراسيندا 5-15%-ا ندن اولور. اوْیونلار قیشین سونوندا و باهارین باشيندا داها چوخ گؤرکملی دیر. موحتمل پیچیدگی لر روماتیک تب و peritonsillar abscess دن عیبارت دیر.

## قایناقلار:
نوروویروس

**نوروویروس،** هردن **قیشدا قوسماق** باغی آدلانیر و گستروئنترئتیسین ان چوخ گؤروشموش ندنی دیر. اینفکاسیون خانی اولمایان اسهال، قوسماق و معده دردله گؤروشور. تب و باش آغریسی دا باش وئرر. علامتلر معمولاً آچیقلامادان سورا 12 - 48 ساعاتدا اورتایا چیخیر و عادي اولاراق 1 - 3 گون عرضینده یاخشیلاشما باش وئریر. بو، چوخ دَیَرسئز اولسا دا، بویوک جاوانلار، یاشلیلار و دیگر ساغلاملیق سورونلاری اولانلار دا سسلنمه یه ندن اولور.

ویروس معمولاً فاکال-آغزی یولوندا یاییلیر. بو، آلینمیش یئمک، سو و یا شخص-باشا تماسلارین ندن اولا بیلر. بو مرض آلوده اولان شخصین قوتوسوندان آلتیندا اولان یا دا هاوا ایله ده یایینلاشیر. خطر فاکتورلاری سینیترلی یئمکلرین حاضیرلاییب و یاخین یئمک لری ایله پایلاشیب. تشخيص عمومًا علامتلر اوستونده قورولور. تصدیقلي موعاینه لر معمولاً حاضيردير، آمّا توپلوم صحياتي ادئرلري طرفيندن وبادان سورا اونا عمل ائدیرلر.

موعتبرلیک، اللرین دوزگون یویولماسی و آلینمیش یئرلری دیزاینفئکس ائتمه سینی ایسته ییر. الکول اساسيندا ال سیزازرلار دا ایستیفاده اولونور، آمّا ال شوینده دن داها آز اثرلی دیر. نوروویروس اوچون واکسین و یا موعالجه لری یوخدور. موعالجه ده، سوزوملو گؤزتلمه لر، اؤرنک یئترینجه سیغینلار یا اینترونال سیغین لارین ایچمه سی ایله مربوط اولور. آغزی ایله بیرلیکده هیدراته یئتیش لری ایچمک اوچون سئچکی سیراقدیر، آمما کافئین و یا الکول ایسه ایستیفاده اولونان باشقا ایشلر ده کؤمک ائدیر.

نوروویروس هر ایل دونیا بو مرضین 685 میلیون نفرینه و 200 مین نفرین اؤلومونه ندن اولور. بو هم توسعه تاپميش و هم ده گئنيشيلنميش دونيادا چوخ يئرلشير. بو حادثه نین چوخلوغونا ۵-دن کئچمیش اوشاقلار ندن اولور و بو گروپدا، گئنیشلندیریلن اؤلکه لرده ۵۰ مین نفر اؤلوم باشلاییر. نوروویروس اینفیکشنلاری قیش آیلاریندا داها چوخ باش وئریر. چوخ واخت، بو مرضین باش وئرمه سی، خصوصاً ياخين یاشایانلار آراسيندا باش وئریر. آمریکادا، اینسانلار یئمکدن گلن بوتون ناخوشلوقلارین یاریسیندان دا چوخونا سبب اولورلار. ویروس ۱۹۶۸-جی ایلده باش وئرن نوروالک، اوهایو شهریندن آدلانمیش دیر.

## قایناقلار:
شوگرن سندرمو

**Sjögren** sindrom (SjS، **SS**) شؤگرن سندرومی بدنین مرطوبات یارادیجی غددلرینه تأثیر گؤسترن اوزون مودّتلی لار نووع مریضلیک . باشلانيش علامتلر: آغيز قوروماسی و گؤزلر قوروماسی. باشقا علامتلر ده قورو دری، واژن قوروماسی، کرونیک اؤسگۆرمک، قول و آیاقلارین بیزلیگی، یورغونلوق حساسی، عوضله لر و بوْلانلارین آغریسی و تیروئید سورونلاری اولا بیلر. بو مرضده اولانلار لیمفوملا دا چوخ خطرده (۵٪) دیرلر.

دوغرو سبب معلوم اولمادیغی حالدا، جینتیک و بیر محیطین قوزغاتماسی ایله باغلی اولان بیر بیر ترکیب اولدوغونو دوشونورلر، مثلاً بیر ویروس یا دا باکتریلره قارشیلاشما. بو، باشقا ساغلیق سورونلاریندن(بؤلمه سی شوجرن سندروما) یا باشقا باغلاماسی توخونماسین ایختلالینین (دومی شوجرن سندرومو) سونوجوندا مستقل باش وئرر. سونوجوندا اولان سوگیل لره تدریجی شکلی یارادیر. تشخيص، رطوبت دوزلدن اولان غددلر و معین آنتی بادیلار اوچون قان موعایناتلاري ائله باشلاییب. بیوپسینده غددلرین دن لئمفوسیتلر وار.

درمان شخصین علامتلرینه موخاطئعه اولونور. قورو گؤزلرین مصنوعي گؤز یاشلاری اوچون آلتیماغی آزادان آپاراراق، دیشي گؤزلرین دیشي قاشلاریندان اوزاقلاشماق اوچون، یا دا گؤز یاش لاری نین قاشلاییش قایناقلاری اوچون جراحیلر ایسته یه بیلریر. قورو آغزیندا، چکن آدامس (یولناراق قندسیز) ، سویو یا بیر شاشین یاتیشمالاری ایستیفاده اولونور. مفصللر و یا عضوله لرین آغریسی اولانلاردا ایبوپروفین ایستیفاده اولونور. قوروماغا ندن اولان دوا لار دا، اؤرنک هیستامین ضد دوا لار دا دايانماليدير.

بو مرض 1933-جی ایلده Henrik Sjögren طرفیندن، اونون آدینا گؤره تانینمیش دیر؛ آمما علامتلرین اولدوغو شخصلرین بیر سیرا نئچه  نیشان وار. 0.2 - 1.2% اهالی سی، یاریسی ایلک و یاریسی ایکنار شکلده یاشاییش یئرینه گلیرلر. قادینلار اَرلرین دن اون قات چوخ چوخ بو مرضده یاشاییشیرلار. گرچي بو ناخوشلوق عادي اولاراق ياريم ياشيندا باشلايير، آمّا هر کسي بو ناخوشلوقلارا دوچار ائتمه يه باشلايير. باشقا اوتومون ناظیرلیغی اولمایانلار آراسيندا، عؤمر مۆددیسی ده دَیییشمه یه جک.

## قایناقلار:
ایسکیبیس

ایسکیب (که ده ۷-سال خارش) ، سارکوپتس **سکیبی** (Sarcoptes scabiei) سیزگیسی نین یئرینه یئر آلان بیر یئرلشن بیر یئرلی آلتی دیر. ان چوخ گؤروشلن علامتلر: آغیر خارش و پمپل کیمی خارش. هردن دَرئده کوچولو کؤکلر گؤرونر. ایلک یئر آلینان شخص، معمولاً ۲-۶ هفته ایله علامتلر یارادیر. ایکیینجی انفیکشن واختی، علامتلر ۲۴ ساعاتدا باشلاییر. بو علامتلر بدنین چوخو یا دا فقط بعضی بؤلگه لرده، اؤرنک ال، بارماقلار آراسیندا، یا دا کمر خطی ایله یاخینلاشیر. باشین یاخینلاشدیریلماسی مومکوندور، آمما بو معمولاً یاشاماقدا اولان اوشاقلاردا یئرلشیر. خاراباغ گئجه داها دا چوخدور. خاراباقلار دَرَکین پوزولماسینا و دَررده باشقا بیر باکتریال اینفئکسیاغا ندن اولا بیلر.

ایسکیبیس، ائکتوپاراسیت (Sarcoptes scabiei var. hominis) آدلی قادین قارچلیغی نین اینفئکسییاسیندان یارانیر. اَکَک لر، دَریسینه گئدنلر و هؤیوَرلرینی یئرله ییرلر. سکیبوسون علامتلری، آرکا آلرژیک reaksiیندن دیر. چوخ واخت، آنجاق ۱۰-۱۵ قاشقارا قارشی بیر عفونت واردیر. اسکیبسه چوخ واختدا، یاخینجا یاخینلاشما واختيندا (یوخوخوندا ۱۰ دقیقه) اینفیکتیت اولونموش شخصله دَیَرسئز دَیئشمه واختی یاییلیر. خسته لیکین علامتلرین اولمادیغینا باخمایاراق دا، یاییلماسی باش وره بیلر. اوشاقلار باخيميسيندا، توپلوملو ائوده و حبس ده اولان چوخلوغون ندن اولدوغو کیمی، یاشاماق ضئيئيئيّتي چوخالير. سو دا چاتماسی آز ساحه لرده ده ناخوشلوغو داها چوخ گؤستریلیر. کورستک سکارابیس، بو ناخوشلوغون داها آغیر بیر شکلیدیر. عادي اولاراق، تک ضعیف گۆونلیک سیستملي اولانلاردا باش وئرير و اينسانلاردا میلیونلارجا اَمئترلر اولا بیلر و بو اَمئرلر داها چوخ ياييلماز اولورلار. بو حاللاردا، اینفئکسیونون قیسمی یا دا بولاشیق اولان اشیا لردن قیسمی ایله یاخینلاشماسی باش وئرر. اَکَک چوخ کئچئک و عادي اولاراق دیرک گؤرونمز. تشخيص علامتلر و علامتلره اساسن گلیر.

اینفیکتیتیناللارین درمانینا بیر نئچه دوروم وئریلیر، بونلارا پرمترین، کروتامیتون، لندان کریملری و ایورمکتین قرصلاری داخیل دیر. سون آیدا اولان جئنسي تماسلار و همن اوده یاشایان آداملار دا بیر گونده درمان اولونماليدير. سون اوچ گون عرضینده ایستیفاده اولونان یاتاق و پالتارلار سو سو سو و سو قوروتوودا قورودولمالی دیر. انسان دَریسیندن اوچ گوندن چوخ اوزاقدا یاشامامایان اینسانلار، داها چوخ یویولماسی لازیم دئییل. درماندان سورا علامتلر ۲- ۴ هفته داوام ائده بیلر. اگر بو واختدان سورا علامتلر داوام ائتسه، تکرار درمان لازیم اولا بئلر.

ایسکابیس، اوشاقلاردا بالاجا ۳ دَرَک ناخوشلوغوندان بیری دیر، آجیق و باکتریال دَرئر عفونتلری ایله برابر. ۲۰۱۵-جی ایلده، ۲۰۴ میلیون نفرین (۲٫۸% دونیا جمعیتینین) ایستیفاده ائتدیی یئرینه چاتیب. هر ایکی جئنسده ده اِله اوْلماق ایسته ییر. جاوانلار و قوجالار داها چوخ بو اثرلره دوچار اولورلار. بو، گئدیجی دونیا و تروپیک هاوا لاردا داها چوخ باش وئریر. "کرب" سؤزو ** "کربر"دن چيخار. اؤزگه حيوانلار دا انسانلارا سکاربوسا قاريشمازلار. باشقا حيوانلاردا اینفئکشن، عادي اولاراق آز فرقلي آمما باغلي چولاقلار سبب اولور و سارکوپتیک چولاق آدلانیر.

## قایناقلار:
مانیا

**مانيا،** عادي بير شکيلدن قالخینمیش روح و گوجلو بير حالتدير. علامتلرینه چوخ واخت سؤزون آرتماسی، تزلزلدلی دانيشماسی، راحات چکینمه سی، چوخ فعالیتی و یوخو احتیاجی نین آزالماسی واردیر. بو، بیر درجه ده باش وئریر کی، فعالیتلرین منفی تأثیرلندیریر. او، "آنجاق دا چوخ زحمت چکمه یه" و "آنجان دا چوخ زحمت چکمه يه" مجبور اولوب.

مانيا نين بير حاديثه سي بيپولار بيرينجي سيخينتي نين تشخيصيني يايماق اوچون کیفايتدیر. اساس ندن بیلینمیر، آمّا ژنتیک، توپلومسال و سایکولوژی فاکتورلارینین بیرلیکده اولدوغونو دوشونورلر. تشخيص علامتلرين حداقل بير هفته عرضینده اولماسي و يا ده خسته خانايا داخيل اولماسي لازيمدير. هیپومانییا داها آز یاخینلاشیر و آز مودتده باش وئرر.

درماندا هالوپئریدول و لیتیوم کیمی اینتیپسیکوتیکلر ایستیفاده اولونور. سونوج لار عمومیتله یاخشی دیر. مانيا بعضي واختلاردا اينسانلارين 4%-ينه ايضاح اولور. اَرلر و قادینلار اِله بیر شکیلده چوخ یارا گلیرلر. باشلانما واختي 25 ياشدير. مانیا ایلک دفعه 400 ایلدن قاباق هئپوکرات طرفیندن واضح اولاراق شرح ائدیلمیشدی.

## قایناقلار:
آنکولوزینگ ایسپوندیلیت

**آنکولوزینگ ایسپوندیلیت** (**AS**) آرتریتین بیر نؤعیدیر کی، اوْندا بؤلگه نین بوْللارینین اوزون مودّت یاندیشی واردیر. عادي اولاراق، دَميرچيقون بيلويسه قوشولماسي اولان بوْللار دا تأثئر اولونور. هردن اوْللار و بؤيرکلر کیمی باشقا بوْللار داخیل اولور. گؤز و باغیرساق لار ده پروبلئملر اولا بیلر. آرخ آغريسي ايس اي سي نين اؤزلليک علامتيدير و چوخ واخت گليب گلر. بو ایشلرین سیکسییاسی، ایسه ایسه ایشلرینی یئرینه قویورماق اوچون، ایسه ده ایشلرینه چالیشمالی دیر.

آنکولوزینگ ایسپوندیلیتین ندنی بیلینمه سه ده، اینانیلیر کی، ژنتیکی و محیط فاکتورلارینین ترکیبینده دیر. بریتانیا' دا اینتی ویروسلا یاخینلاشمیشلارین 90%-دن چوخو HLA-B27 آنتی ژن آدلانان بیر مخصوص انسان لوئکوسیت آنتی ژنینه مالیک دیر. اساس میکانیزمین اوتومون یا اوتومون آلتیماعی اولدوغو اعتنالیلیر. معاینه، طیبی گؤستری آلما و قان معاینه لری نین کؤمهيي ایله علامتلرین اساسینا دوشن بیر معاینه دیر. AS، سرونیگاتيف اسپونډیلوارتروپاتئیا نین بیر نؤوعیدیدیر، یعنی تستلر روماتئود فاکتور (RF) آنتی بادی لرینین اولماسینی گؤستریر. بو، آکسیال ایسپوندیلوآرتریت آدلانان داها گئنیش بیر دسته نین آراسین دا دیر.

آنکولوزینگ ایسپوندیلیت اوچون درمان يوخدور. درمانلار علامتلرین یاخشیلاشدیریلیب، داها دا یاخینلاشماسینی ایسته ییر. بو، دارالاشما، کلمه لر و جراحی دن عیبارت اولا بیلر. ایستیفاده اولونان دارالاری این ایس ای ای دی، استروئید، سلفاسالازین کیمی DMARD و TNF inhibitor کیمی بیولوژیک آژننتلر دیر.

0. 1 - 1.8 نفرین آراسین دا اینسانلار یارا سالینیر. اوْنستات، عادي اولاراق، جاوان بالغلرده باشلاییر. اَرلر داها چوخ قادینلاردان آسیبی آلتینا دوشورلر. بو وضعیت بیرینجی دفعه ۱۶۰۰-جی ایللرین سونوندا برنارد کونور طرفیندن تام شرحلندی، آمما آنکئلوزونگ اسپوندیلیتی ایله اولان اسکلتلر میصری مومیا لرده تاپلیب. بو سؤزون معناسی یونانی اینکایلوس دان، بیرلشمه یه و یا بیرلیکده بؤیومگه، سپوندیلوس معناسیندا بؤیوک و -itis معناسیندا یولوخلاما دیر.

## قایناقلار:
نادیا پارکس

**نادیا سوفیا پارکس** (اینگیلیسجه: *Nadia Sofia Parkes*) بریتانیالی اویونچو. ۳۱ دسامبر ۱۹۹۵ تاریخینده لندن شهرینده حیاتا گؤز آچیب. 

## قایناق‌لار

بؤلمه:واریک‌شر دوغوملو قادین اویونچولار
بؤلمه:بریتانیالی قادین اویونچولار
پریگابالین

**پریگابالین،** باشقا لارین آراسیندا **لیریکا** مارکت آدینا ایتیریلیر و ایپلیپسی، نیوروپاتیک آغری، فیبرومیالژی، یاواش آیاقلار سندروما و عمومی ایضطراب ایختیلالین یوخسا پوزولماسینین درمانینا ایستیفاده اولونان بیر دوا دیر. ایپلپسیادا ایستیفاده سی جوزئي حمله لری اوچون قوشون درمان اولاراق دیر. جراحی دن قاباق ایستیفاده ائدنده، آغرینی آزالماسینا چئوریلیر، آمما داها چوخ سسسیزلیک و گؤزو ایسه یئرینه یول آچماقدادیر. آغزی ایله آلینار.

چوخ گؤرن جانیبی اثرلر، باش آغریسی، باش اییرمک، یوخلولوق، گیجلیگی، خاطیرلاماقدا اولان سورونلار، بیرلشمه مک، آغزین قوروماسینا، گؤزو گؤرمکده اولان مشکللارا و چکیشده اولان مشکللار دیر. آغیر جانبی اثرلر آنگیوئودئما، داروخانانین یاخین و اؤزکشی لیک خطرینین آرتماسی ایله باغلی اولا بیلر. پریگابالین اوزون مودّت عرضینده چوخ دوزله توتولسا، اعتیادلار باش وره بیلر، آمّا معمول دوزله توتولاندا خطر آز دیر. بو ماده ده دوغومدا دوغوملو نقصلار اولماسی خطرینی آزراق آرتیرماق اوچون بو ماده ده دوغو دوغومدا دوغو دوغولما واختلاری دا ایستیفاده اولونمالی دیر. شیرده شیر آلماقدا ایستیفاده ائتمک، تامامن اولماز. پریگابالین گاباپنتینوید دیر و بعضی کلسیم کاناللارینی مانع ائدیر.

Pregabalin 2004- جی ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده طیبي ایستیفاده اوچون قبول ائدیلدی. گاباپنتینین جانشین اولاراق یارادیلمیشدی. بو دوا ۲۰۱۹-جی ایلدن بري، آمریکا داخیل اولان بیر سیرا اؤلکه ده عمومی دوروم اولاراق وئریلیر. آمریکادا، عمده خاریجی خاریجی لاری ۲۰۱۹-جی ایلین ایلینده آییندا ۱۱ دلار دیر. بریتانیا ده، این ایچ ایس-ه 2018-جی ایلدن باشلانان ۶ پوند کیمی بیر هاوان دوزو آلیر. 2017 ایلینده، 11 میلیوندان چوخ نسخه ایله آمریکا دا 72-جی چوخ تجویز اولونان دوا اولموشدور. Pregabalin آمریکا دا، " V " جدولینه باغلی بیر ماده دیر. بو، بریتانیا دا C کلاسین کنترول اولونموش ماده دیر. فرانسه ده بو، ان چوخ یالانمیش رئسپتی دیر.

## قایناقلار:
اینسان پاپیلوما ویروسو

**اینسان پاپیلوما ویروسو** موختصر شکیلده **اچ‌پی‌وی** (HPV) ()، اچ‌پی‌وی عوفونتی‌نین اصلی عامیلی پاپیلوماویریده‌لر ویروس عاییله‌سیندن اولان بیر دی‌ان‌ائی ویروسودور. HPV- نين 90٪- ن ياخين ايضاحاتلاري علامتلرين اولماسي و 2 ايل عرضینده اؤزبئيّتله باشا چاتماسي ندن اولور. آمما بعضي حاللاردا HPV اينفکسياسي داوام ائدیر و بونونلا دا يا ماراقلار يا دا سرطان دن قاباق اولان يئرلشمه لر باش وئرير. بو یارالار، تاثیر آلدیغی یئرینه گؤره، رحم قیرغیسینین، کولک، واژن، پنیس، انوس، آغزی یا ده بوغازین سرطانینین خطرینی آرتیرار. تقریباً بوتون اوورقول سرطانلاری HPV دن اولور؛ HPV16 و HPV18 آدلی ایکی نوع، ۷۰%-ا اوْلدو. يوخاريدا يازيلان باشقا سرطانلارين 60 - 90%- نين آراسيندا ده **HPV- نين** سببلي دير. HPV6 و HPV11 جینتیال وارت و لارینجال پاپیلوماتوزون عام ندنی دیر.

HPV اینفیکشنین ندنی پاپیلوما ویروسلارینین DNA ویروسلارینین *انسان* پاپیلوماما ویروسلارینین فامیلی دیر. 170 نوعدان چوخ طرزی دئییل. 40 نوعدان چوخ نوع جنسی تماسلارین ایله یایینلیر و انوس و جینتیتاللارا اینفیکتیو وورور. جنس طرفیندن یوللاندیریلان اینفیکسییا اوچون داوام ائدن خطر فاکتورلاری، ایلک جینسی علاقه یه کئچمیش یاش، چوخ جئنسی شریک، تاماکا توتماق و ضعیف مدافعه سیزلیک دیر. بو نوعلار عادي اولاراق دَرئسله دَرئشئک تماسلارین دوام ائتدیرمکله یاییلیرلار، وگئنال و آنال سکس ان چوخ گؤروشموش یوللاردیر. بو دا دوغوم زامانيندا آنادان کؤرپه لیکده یئر آلیب. HPV- نین توالت اوتاقلاری کیمی عام اشیا لردن یاییلماسی حاقیندا شواهد یوخدور، آمما وارکتلره ندن اولان نوعلار، دؤشلوکلر کیمی سطحلردن یاییلیر. فرد بیردن چوخ HPV تئنلیگی ایله آلوده اولا بیلر. HPV- نین اینسانلارا فقط تأثیر ائتمه سی معلوم دیر.

HPV واکسیناسیون ان چوخ گؤروشلن اینفکاسیونین قاباغینی آلماق اولار. ان مؤثّر اولماق اوچون، واکسیناسیون جنسی فعالیتین باشلاماسيندان قاباق ایستیفاده اولونمالی دیر و بونا گؤره ده 9-13 یاشلار آراسین دا توصیه اولونور. اوشبو کیمی پاپانیکولاو (Pap smear) یا ده ایسه ایتیک اسید ایشله دیلن سورا اوشبوکی نینگ معاینه سی هم ده اوشبو قیلیش سرطانی و هم ده سرطان گه چالیشگن غیر طبیعی سلول لرینی معلوم ائده بیلر. غرباليزم، تز درمانين اولماسي اوچون امکان وئرير و بو، داها ياخشي سونوج لار گتئرمکده دير. غرباليزم هم تومورلار سايي و هم ده اووراقال سرطانيندان اؤلوم سايي آزايير. جینتال وارکتلر بوزدوق دان گؤتورولر.

تقریباً بوتون اینسانلار یاشام لار بير واختدا HPV-دن آلوده اولورلار. HPV، دونیا بویوک ایسه ان چوخ گؤروشه ن جنسی یولدا یولداشلیغی (STI) یئرلشیب. دونیا بو ایلینده ۵۶۹۰۰۰ یئنی سرطانی سرگینده یئر آلیب و ۳۱۱۰۰۰ نفر اؤلوب. بو سرگی کینسرلرین ۸۵%-ی آز و اورتاق دوللاردا باش وئریب. آمریکادا هر ایل ایچ پی وی ندنین دن ۳۰۷۰۰ نفرین سرطان داخیل اولدوغو بیلدیریلیر. جنسي فعال بالغ لرین حدود 1% -يندا جینئتال وارئتلر وار. دَرَک جَلدلرینین اولوشو قدیم یونان دؤوروندن بیلدیریلیر، آمما اونلارین ویروسلا سبب اولدوقلارینین ۱۹۰۷-جی ایلده معلوم ائدیلیب.

## قایناقلار
سیانید زهیرلیگی

سیانید زهیرلیگی **سیانیدین** بیر نئچه فورمالاری نین مخلوط اولماسیندان گلن زهیرلی دیر. باش آغریسی، باش چولاق، اورقانیک سرعتین چوخ یاخشیلاشماسی، نفس آلماسی و قوسماسی ایله باغلی باشلاماسی. سوراسی دا توتک، اورقانیک ضربه لرین یاخینلاشماسی، قانین دباغی نین آشاغیلاشماسی و هوشا گلمه سی و اورقانیق یاخینلیق ایله یاناشمالی دیر. علامتلرین باشلاماسی معمولاً بیر نئچه دقیقه ایله باشلاییر. اگر بیر نفر صاغ قالسا، اوزون مودّتده نیورولوژیک سورونلار اولا بیلر.

سیانید اولان سیرکی مورکبلرده هیدروژن سیانید گاز و بیر سیرا سیانید دوزلر واردیر. ايشين يانديغي ياندان سونرا توستو نفس آلاندا زهیريليک نسبتاً چوخ ياييليب. باشقا موحتمل شکیلده موعلومیت یوللاری، فیلیز پولیشورلوغو ایله مشغول اولان ایش یئرلری، بعضی حشره مارالاری، دارالاشدیریلیب اولان نیتروپروسید و بعضاً سیبلر و افریکوسلارین توخوملاری دیر. سیانیدین مایع شکللری دئییل کی، دَرئدن جذب اولونور. سیانید آيونلاري سلولر نفس آلماسي ايله ايچينده دير و اونون سونوجو بدنينده اولان توخونما لار اوکسیژن ني ایستفاده ائتمه ييبلر.

تشخيص چوخ واخت چتين اولور. ايشي يانميش شخصده، ايشي بيلمه سينه، قان دمي نين آشاغيدا و يا قان لاقتاتينين چوخلوغونا گؤره، بو شوبهه ده ايشي گومان اولونماليدير. قاندا سیانید لیک لر اؤلچولوب، آمما واخت آلینار. 0. 5 - 1 mg/ L دوزلر یاخشی، 1-2 mg/ L درجه سی اعتداللی، 2-3 mg/ L حدسی آغیر و 3 mg/ L دن چوخ اؤلومه ندن اولور.

اگر قرارین شوبهه سی واردیرسا، شخصین قرارین منبع دن گؤتورولوب، پاک اولونمالیدیر. درماندا کؤمک ائتمک و آداملارا ۱۰۰٪ اکسیژن وئریلمه سی ایسته ییر. هیدروکسوکوبالامین (ویتامین B12a) آنتی دوت اولاراق فایدالیدیر و عمومًا بیرینجی لیکده دیر. نوتئر تیوسولفات دا وئریلیر. تاريخي اولاراق سيانيد، توپلوملو اؤزکود اوچون و نازي آلمانين نسل کسمه اوچون استفاده اولونموشدور.

## قایناقلار:
سارکویدوسیز

**سارکویدوسیز،** گرانولوم آدلانان توزوموزون تشکیل ائدن آلشوموموزور خئییرلرینین غیر طبیعی توپلانتیلارینا سبب اولان بیر ناخوشلویودور. بو مرض معمولاً سیفرا، دَرَک، یا لئمف گوزلرین دن باشلاییر. گؤزلري، قارا جئيهري، اوره یی و آغزي داها آز دا بو اثرلره دوشه بيلر. هر عضوی، آمما، تأثیری اولا بیلر. علامتلر و علامتلر مربوط اولان عضوه باغلی دیر. چوخ واخت، علامتلر یوخدور، یا دا یاخشی گؤرونور. اگر سیفراغلارین دا اثر ائتسه، سسلنمه، سسلمه، یا سئنه دردین باش وئرمه سی مومکون دیر. بعضی لرده لوفرن سندروما، یاغیش، لئمف گوزلرینین بؤیوک لئیمف گوزلری، آرتریت و اریتئم گوزلرین (erythema nodosum) آدلانان آجیقلار دا وار.

سارکویدوزیس ندنی بیلینمیر. بعضي آداملارين دوشونجه سي بودور کي، ژنئتيک شکيلده اولانلارين ژنئتيک موعيّنليک لرینده، مثلاً، اينفئژن و يا کیمیالي موادا گؤره ايشي ائتمه سينه ندن اولور. بو مرضین عائله لری اولانلار داها چوخ خطرده دیرلر. تشخيص، جزئي اولاراق علامتلر و علامتلر اوستونده قورولور و بو، بایوپسي ائله تأکید اولونور. بو حادثه نی گؤسترن معلوماتا گؤره، هر ایکی طرفدن ده بالون کؤکونده بؤیوک لنف گوزلری، قاندا پاراتیرئید هورمونونون طبیعی لیگی اولان کلسیمین چوخو و یا قاندا آنگیوتئنزین دؤندهرن آنزیمین چوخو واردیر. تشخيص آنجاق توبئروکوز کئمي اوخشايميش علامتلرين باشقا مومکون سببي لري ايستيفاده ائدن سورا گئتميشدير.

سارکویدوسیز مریضلیگی الیه بیلر نئچه ایلین ایچینده درمان سیز توخداییر.

بونا باخمایاراق بعضی لر اوزون مودت و دییشیک مریضلیک لری اولور. بعضی علامت لر آنتی ائنفلاماتوری داوا سینان یاخجی لاشیرلار.

۲۰۱۵-جی ایلده پلمونار سارکوئدوز و بین ایستیسیال پلموناریال خسته لیک دونیا ایله ۱.۹ میلیون نفرین اوستونه تأثیر ائتدی و اونلار ۱۲۲۰۰۰ اؤلومه سبب اولدو. بو سکندیناویادا چوخ گؤروشور، آمما دونيانين بوتون يئرلرینده باش وئرير. آمریکادا، آغلارین قارشیسیندا قارالارین خطرین چوخو وار. عادي اولاراق 20 و 50 ياشلار آراسيندا باشلایير. بو، قادینلاردا اَرلرین دن داها چوخ باش وئریر. سارکوئدوز 1877 ایلینده اینگیلیسلی دوکتور جوناثان هاتچینسونون طرفیندن دردسیز بیر دَرزی مرض اولاراق ایلک دفعه وصف ائدیلدی.

## آدرس:
رنگ کؤرلوغی

**رنگ کورلوغی،** **رنگ گؤرن** لیگی نین یوخلوغونا دا تانینیر. ساده ایشلر، اؤرنک پئشینده ميوه لر، پالتارلار و ترافیکي چراغلار اوخوماق داها چتین اولماليدير. رنگ کورلوغو بعضي اؤیرنمک ایشلري ده چتينلشديرر. آمّا، عوموردا کیمی، چتینلیکلر آزدير و چوخ آداملار اوزه گیده بیلرلر. تام رنگ کورلوغو (اکروماتوپسیا) اولانلار دا گؤزو آغیرلیغیندا آزالمالی و یا یاخشی یاشاییش یئرلرینده راحات اولمامالیدیرلار.

رنگ کورلوقونون ان چوخ گؤرن ندنی، گؤزون اوچ سیراغین دن بیری نین و یا داها چوخونون دوغوملو بیر مسئله دیر. اَرلر، قادینلاردان داها چوخ رنگ کور اولماقدادیرلار، چونکی رنگ کورلوقونون ان چوخ گؤروشوم شکللرینه مسؤول جینلر X کروموزوموندا دیر. قادینلارین ایکی "ایکس" کروموزومو اولدوغو اوچون، بیرینجیسینده کی نقص، عایله ده او بیری طرفیندن معاویضالانیر و او، یوکسلی یوکسلرین بیریدیر. اَکَنلرین تک بیر X کروموزومو وار و بونا گؤره جنین مالک اولدوغو زامان ژناتیک اختلالین بیان ائدیلیب. رنگ کورلوق گؤز، گؤزو عصبي و یا بئیینین بعضی بؤلوملرینده فیزیکی و یا کیمیاوی ضررلردن ده باش وئریر. تشخيص عادي اولاراق ايشيخارا رنگي testiله اولور؛ آنجاق، جينئتک testime دن علاوه، بير نئچه باشقا testime metodlari دا وار.

رنگ کورلوغو اوچون درمان يوخدور. تشخیص، او شخصین معلّیمینه ایجازه وره بیلر کی، رنگلرین تانینما قابیلیتی نین آزالماسینا گؤره، ایلک تدریسی یولونو دَییشدیرسئن. مخصوص لنزلر، پارلاق شرايطده اولاندا، قيرميزي-بوشون رنگ کورلوغو اولانلارا کؤمک اده بیلر. رنگلرین تانیتدیریلمه سینی ده موبایلی ایپسلر یارادیر.

یاشیل-قیرمیزی رنگ کورلوغو ان چوخ گؤروشلی بیر شکلدیر، سوراکی سو-آریزی رنگ کورلولوغو و تامال رنگ کورلولغو. یاشیل-قیرمیزی رنگ کورلوغو قوزئی اوروپا دوغوملو ارککلرین ۸% -ه و قادینلارین دا ۸% -ینه یاخینلاشیر. رنگلرین گؤرمک قابیلیتی ده قوجاليقدا آزالیر. رنگ کورلو اولماق بعضي اؤلکه لرده بعضي ائشلره لايئق اولماماغا ندن اولا بیلر. بو، پيلوتر، پويز شوفري، کران اوپراتور و سلاحلي قوه لرده ایشله ين اولماغي دا شامال آلماق اولار. رنگ کورلوغو نین هنری قابیلیته چئوریلمه سی بحثلیدیر. رسم ائتمک قابئلتی ده دَییشیب و بیر نئچه آدلی صنعتکارین رنگ کور اولدوغو اعتین ائدیلیر.

## قایناقلار:
ایسکوروی/ویتامین ث آزلیغی

ایسکوربیک اسید (ویتامین C) نین یوخلوغوندان گلن بیر ناخوشلوقدور. کميليکين ایلک علامتلرينده ضعيفليک، يورغونلوق و اَل و آياغين آغريسي واردير. درمان اولماسا، قیرمیزی قان تومورلاری آزالماق، مئشین لری نین یاراغی، ساچ لرینده دَییشیقلار و دَیَردن قان آخماق باش وره بیلر. ایسکوربوت یاخینلاشدیریلیرسا، یارالارین یاخشی  یاخینلانماسی، شخصیتده کی دَییشیب و آخیردا، عوفونت یا قان تؤکمکدن اؤلوم اولا بیلر.

علامتلر باشلامادان قاباق، آز یا اصلاً ویتامین C- نی یئتیش اوچون حداقل بیر آی لازیمدير. بو زاماندا، عقلی ایضطرابلار، عاداتلار، الکول و تک ياشلیلار دا اسکوربو چوخ گؤروشه بیلر. دیگر خطر فاکتورلاری اینستیتول مالبورپشن و دیالیز دیر. چوخ حيوانلار اؤزلرینین C ویتامین لرینی تولید ائدیرکن، اینسانلار و باشقا بیر نئچه نفرین سی یوخدور. کولاجن اوچون قورولوش بلوکلرینی دوزلشدیرمک اوچون C ویتامینینه احتیاجی وار. تشخيص، عادي اولاراق، فیزیکی علامتلر، ایکس-ریالار و درماندان سوراکی یاخشیلاشمالارا اساسلانير.

درمان تامين سي ويتامينين آغزي ایله آلينماسي ايله باشلير. چوخ واخت بیر نئچه گون سورا یاخشیلاشما باشلاییر و بیر نئچه هفته ایله تامامن یاخشیلاشیر. ویتامین C نین قایناقلارینا سیتروم میوه لر و بیر نئچه بیتکی لر (مثال، قیزیل چکه، بروکلی و آلو) واردیر. پئشئرمک چوخ واخت تاماشالاردا ويتامين سي-ني آزالدير.

ایسکوروی ایندیکی زاماندا نادیر. بو، گئنیشلندیکده یئرلشمیش اؤلکه لرده یئرلشمه یئرلشمکله باغلی داها چوخ باش وئریر. گیزلتمیش آراسيندا 5-45 فيصدي ايله ايشي گؤستريلر. ایسکورویو قدیم میصر زامانلاریندا کیمی بیلدیریلیر. بو، اوزون مسافه لرده سفره گئدنلرین محدودلاماسیندا بیر فاکتور ایدی و چوخ واخت چوخلو آدام اؤلدوروردو. گمی عصرین ده، گمی نین ۵۰%-ی بیر سفرده سکاروبتدن ایلکه جکدی. بریتانیا شاه دنیز حربی لرینده بیر ایسکوتلندی جراح، جیمز لیند، ۱۷۵۳-جی ایلده اسکوربوسون سیتروم میوه سیله اوغورلو درمان ائدیلدیگیینی ثابیت ائتدی. بونا باخمایاراق، گیلبرت بلان کیمی بیر ساغلیق رئفورماسیندان قاباق، ۱۷۹۵-جی ایلده شاه دنیز حربي لری نین اؤز دهنقلرینده لیمون شئی وئرمه سینی راضی ائتدی.

## قایناقلار:
اؤزۆن چیرکین بیلمک بوزوکلوگو

**بدن دیسمورفیک ایختلالی** (BDD) یوخسا اؤزۆن چیرکین بیلمک بوزوکلوگو، بیر نفسیات مریضلیگی دیر کی، بیر یا داها گؤرونوشده اولان خامیلییه مشغول اولماقلا مشخص اولور و او، اؤزگه لره چوخ گؤرونمه یه جک. بو، تکرار آینه چکمه یه، عيبي اؤرتمک اوچون جهدلره، عيبدن اوزاقلاشماغا و یا چوخ آغيرليق قالديراغا ندن اولور. عمومًا گونونده ۳- ۸ ساعات بو فعالیتلره صرف اولونور و دیگر فعالیت ساحه لری ضعیف اولور. بو ایسه ده اؤز-اؤزونو اؤلدورمک دوشونجه لرینی و یا اؤز-اؤزونه اؤلدورمک هئچ بیر چاليشماسینی آلماق اولار.

اونا گؤره دوشونورلر کی، ژنئتیک، مدنی، توپلومسال و سایکولوژی فاکتورلارینین بیرلیکینه گؤره دیر. خطر فاکتورلاریندا اوشاقلار حاققیندا زورلا ائشلَتمه لر و بو وضعیتین عائله تاریخسی واردیر. بو، اوکسیو-کمپولسیو ایختلالینین یوخسا بوزوکلوگون بیر نؤعتی دیر. آلتی تئرپده عضله دیسمورفیا واردیر، کیمسه عضله لرینی چوخ کیچیک و باشقا بیرین گؤرونوشونده اولان بیر نقصیله مشغول اولماسی ایله مشغول اولور.

کوسماتیک جراحی، عمومیتله علامتلرینی یاخشیلاشمیر. معرفتي داورانیش معالجيتي (CBT) و يا متاکوگنيتيو معالجيتي سيله مشورتلر ياراديش اولا بیلر. SSRI نوعونون دوا لارین سونوجوندا 50 - 80٪ اینسانلاردا یاخشیلاشمالار اولور. اوشاقلار بو وضعیتدن اؤتري مکتبدن چیخمالی دیرلار.

BDD 0.7 - 2.4% جمعیتین تاثیر ائتمه سی تخمین اولونور. معمولاً اوشاقلیقین سونوندا باشلاییر. اَرلر و قادینلار دا بنزه ی یردیر، گرچی عضله دیسمورفیا تئیتی عمومیتله فقط اَرلرده یئرلشیر. این حالت 1891 میلادی ایلینده انریکو مورسلی طرفیندن آدلاندیریلدی و 1980 میلادی ایلیندا اوچونجو چاپدا ایلک دفعه DSM-ه قاییتدی.

## قایناقلار:
تیفود

تیفود (اینگیلیسجه: typhoid fever) ، یا **تایفوز** (اینگیلیسیجه: typhus) بیر باکتیریال عفونت دیر. علامتلر یاخشی دان آغیرینا قدر فرقلی اولا بیلر و معمولاً بو علامت لر، موعلّیم اولاندان 6 دن 30 گونه قدر باشلاییر. چوخ واخت چوخ گونلر عرضئنده تدریجی درجه ده اوجا قيزديرما باشلاییر. بو، چوخ واخت ضعیفلیک، قارن آغریسی، قوروقلوق، باش آغریسی و یاخشی قوسماقلار ایله یاناشیر. بعضي آداملارين دَرينده گلديل رنگلي لکه لرله بير شكلده يئرلشير. آغیر حاللاردا، آداملار آجیلیشمالی دیرلر. درمان اولماسا، علامتلر هفته لر و یا آیلار داوام ائده بیلر. اسهال چوخ گئجه لی دیر. اؤزگه لر بو باکتئريايا تأثیر ائتمه میش آپارارلار؛ آمّا اونلار گئنه ده بو ناخوشلوغو اؤزگه لره یاییرلار. **تیفود** تبی، پاراتیفود چؤیرمه سی ایله بیرلیکده کولون تره مه سینین بیر نؤعیدیر.

ندن، قارين و قاندا بیتن *Salmonella enterica* subsp. enterica serovar Typhi باكتئرياسيدير. تایفوید، اینفیکتیت اولوندوغو شخصین فاکولوسوندان آلینان یئمک و یا سو ایچمک ایله یاییلیر. خطر فاکتورلاری دا، ضعیف سانتیتئر و ضعیف هایجین وار. گئنیشلَنَن اؤلکه لرده سفره گئدنلر ده خطر آلتينداديرلار. آنجاق اینسانلار بولاشیق اولا بیلرلر. علامتلر چوخلو باشقا انتفاسا خسته لیک لره بنزه ییر. تشخیص، یا دا باکتریلرین بؤیوکلندیریلمه سی و یا قاندا، کولده و یا سوموک آغزیندا DNA-سی نین اولدوغونو آنلاماسی ایله اولور. باکتری نین تزکیه اولونماسی چتین اولا بیلر.  سوموگو معاینه سی ان دقیق دیر.

تایفوس واکسیناسی ایلک ایکی ایلده 40 - 90% داخیل اولان نیمونه لری قاباغی آلماغا قادیر. واکسینین تا ۷ ایل تک اثرلری اولا بیلر. چوخ خطرلی اولانلار و یا بو مرضین چوخ گؤروشلو اولدوغو ساحه لره گدنلر اوچون واکسیناسیون وئریلمه سی توصیه اولونور. بو مرضدن اوزاقلاشماق اوچون باشقا جهدلر ده، پاک آشاماق سو، ياخشي سانيتور و اللر يويولماقدادیر. فردین اینفئکسییاسی نین پاکلاییب تصدیق اولونماسینا قدر، فرد اؤزگه لره یئمک حاضيرلامامالیدیر. بو مرض آزیترومئسین، فلوروکینولونلار، و یا اوچونجو نسل سِفالوسپورین لار کیمی آنتی بیوتیکلرله درمان اولونور. بو آنتی بیوتیکلره قارشی موقاویمت یارادیلیب و بو ندندن بو مرضین درمانی داها چتینلندیریلیب.

۲۰۱۵-جی ایلده دونیا ایله ۱۲٫۵ میلیون یئنی مریض بیلدیریلدی. بو مرض هندوستاندا چوخ گؤروشور. اوشاقلار چوخ  بو اثرلره دوشیرلر. آمریکادا اینتیبئتیکلرین و اینتیبئیوتیکلرین اینتیبیه لیکلرین یئنی دن و یاخشیلاشدیریلماسی سونوجوندا، ۱۹۴۰-جی ایللرده یوللاندیریلمیش اؤلکه لرده اینتیبئک لرین سایی آزالدی. هر ایل آمریکا دا 400-ده یاخین داخیل اولان آداملارا بو مرضین یئر آلان و تخمینن ۶۰۰۰ نفرین دا یئر آلیب. ۲۰۱۵-جی ایلده، دونیا ایلینده ۱۴۹۰۰۰ نفر اؤلومه ندن اولدو - ۱۹۹۰-جی ایل ده ۱۸۱۰۰۰ نفردن (جیهانی کلّئنین یئرینده یئرینه یئر آلانین %۰٫۳) آزالدی. درمان اولماسا اؤلوم خطرینین ۲۰% - دن چوخ اولماسی مومکوندور. درماندا، 1 - 4٪ آراسيندادير. تیفوس آيري بیر ناخوشلوقدير. آمما تیفوس آدینین معناسی، علامتلرین شباهتیندن اؤتري "تایفوسا بنزر" دئییلیر.

## قایناقلار: