کابول

بندانگشتی|250px|کابول
**کابۇل** () افغانیستانؽن پایتختی‌دیر. بۇ شهر ۲۰۰۰ و ۱۵۰۰-جۆ میلاد'دان اؤنجه ایل‌لر آراسؽن‌دا سالؽنؽب‌دؽر. کابۇل شهری‌نین اهالی‌سی ۲۰۰۶–جؽ ایله اوْلان تخمینه اساساً ۲.۵۳۶.۳۰۰ نفردیر. عئینی زامان‌دا اؤلکه‌نین کابول ویلایتی‌نین ده اداره مرکزی اوْلان شهر اؤلکه‌نین شرقین‌ده یئر آلؽر. ۲۰۱۱-جی ایلین رسمی رقه‌ملرینه گؤره شهر اطرافی لئریلئ بیرلیک‌ده ۳،۹ میلیونا یاخؽن‌لاشان اهالی‌سی‌ ایله یالنؽز اؤلکه‌نین دئییل مرکزی آسیانؽن دا اهمیت‌لی مرکزلری آراسؽن‌دادؽر.

اؤلکه‌نین تیجارت و مدنی مرکزی اوْلان شهر هیندوکوش داغلاری ایچین‌ده کابول چایی بویۇنجا ایره‌لیله‌یه‌ن دار بیر وادی‌ده دنیز سوییه‌سی‌ندن ۱۸۰۰ متر یوکسک‌لیک تئ قۇرۇلمۇش‌دۇر. کابۇل، شیمال‌دا هیندوکوش داغ‌لارؽن‌داکؽ کئچیدلره کئچید یول‌لارؽ و جنوب‌دا پاکیستانا اوزانان هایبر کئچیدینی نظارت ائتمه‌سینی ایمکان وئرَن الوئریش‌لی کونومویلا ایستراتئژی بیر شهردیر. آیرؽجا شهرین، اؤلکه ایچین‌ده قندهار، هرات و مزار شریف، اؤلکه خاریجین‌ده ایسه جلال آباد اۆزرین‌دن پیشاور ایله یاخشؽ بیر قۇرۇ یول علاقه‌سی واردؽر.

کابۇلۇن اهمیت‌لی تیجارت محصول‌لارؽ؛ تزه و قۇرۇدۇلمۇش مئیوه، جویز-فؽندؽق، افقان کیلیم‌لری، دری و قویۇن دری‌سی، ایچ گئییم و موبل. باش‌لؽجا صنایع محصۇل‌لارؽ ایسه؛ پامبؽق‌لی و یۆن‌لۆ توْخۇما، یئیه‌جئک محصۇل‌لارؽ و مرمر. کابۇل‌دا چوخ سای‌دا تاریخی قورولوش و بابۇرۇن مزارؽ تاپؽلار. هم ده اونۇن آدؽنؽ داشؽ‌یان باغچادان باشقا بیر چوخ پارک و باغچا شهری بَزَییر کی ۱۹۷۸ ایشغالؽن‌دان اوّل ده ایندیکی واخت‌دا دا شهرین بؤیۆک تۇریزم آچؽغا چؽخمامؽشؽ واردؽر. لاکین روسلارلا دؤیوشون باشلادؽغؽ ۱۹۷۸-جی ایلده‌ن بری شهرین ایقتیصادی فعالیّت‌لری اهمیت‌لی اؤلچۆده آزالمؽش‌دؽر. سون ایل‌لرده، خۆصۇصیله ۲۰۰۱-جی ایلده‌ن سوْنرا حامد کرزای دؤورۆن‌ده بۇ مؤوضۇع‌دا بیر جانلانما اوْلدۇغۇ گؤرۆلمک‌ده‌دیر.

کابۇل، ۳.۵۰۰ ایل‌لیک تاریخی، گونئی(جنۇب) و اوْرتا آسیا تیجارت یوللاری اوزرین‌ده‌کی ایستراتئژی مؤوقئعیتی اۆچۆن بیر چوخ دؤولتین دؤیۆش ساحه‌سی اوْلمۇش و داوام‌لؽ ال دییش‌دیره‌ن گؤزده بیر شهردیر. ۱۹۷۸-جی ایلدکی روس و ۲۰۰۱-جی ایلدکی آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لری ایشغالی ایسه یاخؽن تاریخ‌ده گؤرۆله نۆمۇنه‌لرین‌دن‌دیر.

## تاریخ
شهرین کئچمیشی ۳٬۵۰۰ ایل اوّله قدر دایانیر کی مؤ ۱۵۰۰ ایللرین‌ده قورولدوغو معلوم‌دور. تۆرکجه‌‌ده * کابول * (آ اوزادیلاراق و اینجه اوخونور) اوْلان آدین اصلی * قبول * دور. شهرین آدی تاریخ‌ده، هیندیلر ین مقدس کیتابلارین‌دان ریگ ودا دا * کوبها *، باتلامیوس اون کیتابلارین‌دا کوپهن چایی کنارین‌دا کابولیلرین کابوورا شهری و چین سیاحتناملرینده کاو-فو شکیللرین‌ده کئچر. ۶ و ۷ عصرلرده شهر اورتا آسیا نین ان اهمیت‌لی شهری ایدی. ۱۳عصرده موغول حوکومداری چینگیز خان شهری اله کئچیردی. ۱۵۰۴ دا هیند-تورک ایمپراتورلوغو نون قوروجوسو بابور، کابولی آلاراق دؤولتینه باشکند ائتدی. شهر، ۱۷۳۸ده ایران حؤکمداری نادر شاه طرفین‌دن آلینانا قدر هیند-تورک ایمپئراتورلوغونون حوکومتینده قالدی. ۱۷۴۷ ده احمد شاه ابدال بؤلگه‌ده ایلک موستقیل افقان دؤولتینی قوردو. کابول ۱۹ عصرده ایکی دفعه اینگیلیسلرین علینه کئچدی.

۱۹۷۸-جی ایلده روسلار طرفین‌دن آلینان شهر، روسلارین آغیر بیر مغلوبیتله ۱۹۸۸-جی ایلده گئری چکیلمه‌سین‌دن سوْنرا ۲۰۰۱-جی ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری طرفین‌دن اوسامه بین لادین این بۇ اؤلکه‌ده تشکیلاتلانماسی بهانه ائدیله‌رک ایشغال ائدیل‌دی. اؤلکه‌ده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری دستک‌لی بیر حؤکومت قۇرولماسینا باخمایاراق شهرین ایداره‌سی و تهلوکه‌سیزلیگی هله ده بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی طرفین‌دن تامین ائدیلمک‌ده‌دیر.

## حؤکۆمت و سیاست
شهرین مؤوجۇد بلدییه باش‌چؽ‌سؽ ۲۰۱۰-جۇ ایلین ژانویه آیؽن‌دا دؤولت باش‌چؽ‌سؽ حامد کرزای طرفین‌دن محمد یونس نو اندیش سئچیل‌دی.

## ساغلام‌لؽق خیدمتی
افقانیستان‌دا صحیّه خیدمت‌لری نیسبتاً یوکسول‌دور. وارلؽ اینسان‌لار مۆعالیجه‌لرینی عۆمۇمیت‌له خاریج‌ده رئال‌لاش‌دؽرؽرلار. ایندیکی واخت‌دا کابۇل‌دا بیر نئچه خسته خانا وار؛
* اۇشاق فرانسه طیب اینستیتوتو
* ژامهوریات خسته خاناسی
* سردار محمد داوود خان خسته خاناسی
* جینناه خسته خاناسی * (اۆرتیم (تولید) مرحله‌سین‌ده) *
* وزیر اکبر خان خسته خاناسی
* مالالان دوغوم خسته خاناسی
* رابیا-۱-جی-بالکی دوغوم خسته خاناسی
* Maywand خسته خاناسی
* آفسهار خسته خاناسی
* نوور گؤز خسته خاناسی
* آتاتورک اوشاق خسته خاناسی
* آمریکا طیب مرکزی
* دک-آلمان طیب تانی مرکزی

## قارداش شهرلری
*  * '[[کازان، تاتاریستان|کازان]]' * روسیه

## بیرده باخ
* کابول زووپارک
* افقانیستان‌داکی شهرلر سیاهی‌سی

## قایناقلار

بؤلمه:آسیا
بؤلمه:آسیا پایتختلری
کابول