open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
زنجان لهجه‌سی

زنجان لهجه سی آذربایجان تۆکجه سینین بییر نوع لهجه سی دیر.
**زنجان لهجه‌سی** یوخسا **زنگان لهجه‌سی** آذربایجان تورکجه‌سی نین لهجه‌لریندن دیر. بو لهجه زنجان شهرینده و زنجانین اطراف کندلرینده دانیشیلیر. بو لهجه عمومی زنجان اوْستانین دا(قیدار ٫ابهر(سلطانیه دن سووای)٫خرمدره دن غیر)دانیشیلیر.
زنجان اوستانین گۆنی طرفینده عموما ابهر-قیدار-خرمدره-همدان لهجه سینن دانیشاللار.

بو لهجه چوخ معیار تورکجه یه آذربایجان جومهوریتین ده بنزیر. زنجان خالقی اوْنلارین سؤز لارینی آیری لهجه لر ایران آذربایجانیندا داها یاخچی دۆشونللر.

زنجان دیلی اؤزی نچه بؤلومه بؤلونور

۱.زنجانین اؤز دانیشیقی

زنجانین اؤز شهرینن اطرافیندا کند لر ده دانیشیلار. بعض یر لر ده قدیم تورکجه نین صامتی(ڭ) هله تلفظ اولونور. مثال

بانک=باڭ

اوچونجی=اوچوڭجی

ینگجه (crapb)=یڭجه

۲.طارم دانیشیقی

بونوعی طارم بؤلگه سین ده دانیشیلار اونون مهم خصوصیتی بو دی تورکجه نین مرکب مصوت لری (ü,ö,ı)اوندا یوخدی یاه چوخ بیلینمین تلفظ الونور.

۳.ماهنشان دانیشیقی 

عموماً ماهنشان انگوران دندی ده اولار اونون مهم خصوصیتی (آ)اوزون مصوتینین قوشماقی(وْ)دان داللاخ بعض سؤز لر ده دی مثال:

توْیوْغ=تائوْغ

سوْیوْغ=سائوْغ

بعض الفاظینن سؤز لر بو دانیشیق ده زنجان نان متفاوت دیر.

۴.ایجرود بؤلگه سینین دانیشیقی

بو دانیشیق اله زنجانین اؤز دانیشیقینه بنزیر آما بعض سؤز لرین فرقی وار.

۵.سوْلطانیه دانیشیقی

سوْلطانیه شهرین عمومی لهجه سی دیر

بو دانیشیق ده(اَ)نین بالا مصوتی(اِ)نین بالا مصوتینن چوخ یر لر ده دیشیلر. مثال

(Səkkiz)سَکیٔز=سِکیٔز(Sekkiz)

۶.زنجان چای دانیشیقی

زنجان چایین اطراف کند لرین ده دی اونون مهم تفاوتی بو دی بعض الفاظ دا ایکی دنه سس سیز سؤز بیر بیرین یانیندا اوْلماز مثال

قیرخ تومن=قیرت تومن

۷. قیدار دانیشیغی

قیدار شهرین عمومی لهجه سی دیر.
زنجان لهجه‌سینده ایندیکی زامانین فعللرین آخریندا، (ن) دیلر آما بو دانیشیق ده عوض بو که ایندیکی زامانین فعل لری آخیریندا (ن) دیلر، (ی) دیللر. مثال
زنجان لهجه‌سی: یاخچیان/ قیدار لهجه‌سی:یاخچیای

بعض اصیل کلمه‌لر مثلا قانشار، قجیر (قارتال)، آتیندا و کوپک عمومیت ده چوخ ایشلنر.
قیدار لهجه‌سینده فعل لرین آخیریندا (ک) دیلر که بو بابت دن معیار تورکجه یه آذربایجان جومهوریتین ده بنزیر. مثال
گداخ=گدک
/ایچاخ=ایچک

**قایناقلار**
همدان لهجه‌سی (تورکجه)

**همدان لهجه‌سی** یوخسا **همدان تورکجه‌سی** تورک دیلی‌نین لهجه‌لریندن دیر. بو لهجه همدان اوستانیندا اؤزللیکله بو اوستانین شومالی قیسمتلرینده دانیشیلیر. همدان شهرینده بو لهجه فارس دیلیندن تاثیر آلیبدیر. همدان تورکجه‌سی قزوین تورکجه‌سینه چوخلو بنزرلیکلری واردیر.

## قایناقلار
همدان لهجه‌سی (فارسجا)

**همدان لهجه‌سی** یوخسا **همدان فارسجاسی** () فارس دیلینه باغلی اولان همدان شهرینده دانیشیلان بیر لهجه‌دیر.

## قایناقلار
همدان لهجه‌سی

**همدان لهجه‌سی** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*همدان لهجه‌سی (تورکجه)
*همدان لهجه‌سی (فارسجا)
کوبی برایانت

**کوبی بین برایانت** (اینگیلیسجه: *Kobe Bean Bryant*) آمریکالی کومانچی و اوْیونچو. او، ۲۳ آقوست ۱۹۷۸ تاریخینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده حیاتا گؤز آچیب. ۲۶ ژانویه ۲۰۲۰ تاریخینده وفات ائدیب.

## گؤرونتولر

File:NikeTaipeiFlagshipStoreLaunch KobeBryant.jpg
File:Kobe Bryant Disney Parade.jpg
File:Kobe Bryant at Foot Locker 34th Street NYC 2011.jpg
File:Kobe Bryant smiling on the bench USA vs GBR 2012 (cropped).jpg
File:Kobe Bryant Taiwan (2015) (cropped).jpg


## قایناقلار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kobe Bryant»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژانویه ۲۰۲۴ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:۱۹۷۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۲۰-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:اولموش اینسانلار
کومپلکس ساییلار

[200px|بندانگشتی|  کوْمپلکس ساییلار کوْمپلکس صفحه‌سینی تمثیل ائدن و [آرقاند دیاقرامی آدلانان دیاقرامدا یؤنئی تشکيل ائدن بیر جۆت‌سایی  کیمی گؤستریله بیلر. *Re* حقیقی اوْخ، *Im* خیالی اوْخ و *i* ايسه  فوْرموْلونو تأمین ائدن "خيالی بیریم" دير.]]
**کوْمپلکس ساییلار**، **کوْمپلکس عددلر** یا **مۆختلیط عددلر** (اینگیلیسجه: Complex numbers) ریاضیاتدا حقیقی ساییلاری گئنیشلندیرن ساییلاردیرلار. کوْمپلکس ساییلار *i* حرفی ایله گؤستریلن و "خيالی بیریم" آدلانان اؤزل المنتی احتیوا ائدیرلر. *i* اؤزل المنتی  فوْرموْلونو تأمین ائدیر.

کوْمپلکس ساییلار a + bi کیمی گؤستریله بیلرلر. بوردا  و  حقیقی ساییلاردیر.  حقیقی بؤلوم و  ایسه خیالی بؤلوم آدلاندیریلیر.

خيالی بیریم *i* رنئ دکارت طرفیندن تکلیف ائدیلیب و بئله آدلاندیریلیب و آقوستین لویی کوشی و یوهان فردریک قاوس کیمی ریاضیاتچیلار طرفیندن گئنیش یاییلمیشدیر.

کوْمپلکس ساییلاردا "خیالی" کلمه‌سینین ایشلنمه‌سینه باخمایاراق، بو ساییلار ریاضیات علملرینده حقیقی ساییلار کیمی "حقیقی" قبول ائدیلیر و طبیعت عالمینین علمی تشریحی‌نین بیر چوخ جهتلرینده اساس دیر. 

## بیر ده باخ
حقیقی ساییلار

تام ساییلار

طبیعی ساییلار

## قایناقلار

*

بؤلمه:ریاضیات
حقیقی ساییلار

100px|بندانگشتی|حقیقی ساییلار مجموعه‌سینی گؤسترن سیمبوْل
**حقیقی ساییلار** یا **حقیقی عددلر** (اینگیلیسجه: Real numbers) مسافت، زامان و حرارت درجه‌سی کیمی بیر-اؤلچولو کمیّتلری اؤلچمک اۆچون ایستیفاده اوْلونان ساییلاردیر. راسیونال و غئیر-راسیونال ساییلار بیرلیکده حقیقی ساییلاری تشکیل ائدیرلر.

## بیر ده باخ
ساییلار

طبیعی ساییلار

راسیونال ساییلار

غئیر-راسیونال ساییلار

کومپلکس ساییلار

## قایناقلار

*

بؤلمه:ریاضیات
مسافت

200px|بندانگشتی|ایکی نؤقطه‌نین مسافتی <math>d(A,B)</math> بو ایکی نؤقطه آراسیندا یعنی <math>A</math> دان <math>B</math> -یه ان گۆده باغلانتی دیر
**مسافت**، **مسافه**، **اۇزاقلیق** یا **فاصیله** (اینگیلیسجه: Distance) شئیلرین یا نؤقطه‌لرین بیر بیریندن نه قدر اۇزاق اوْلدوغونون عددی یا بعضا ده کئیفیّتجه اؤلچولمه‌سی دیر. ایکی نؤقطه‌نین مسافتی، بو نؤقطه‌لرین آراسیندا ان گۆده باغلانتی دیر.

## بیر ده باخ
فیزیک

## قایناقلار

*

بؤلمه:فیزیک
تبریز لهجه‌سی

**تبریز لهجه‌سی** آذربایجان تورکجه‌سی‌نین اؤزل لهجه‌لریندن دیر کی تبریز شهرینده دانیشیلیر.

## قایناقلار
اورمیه لهجه‌سی

**اورمو لهجه‌سی** یوخسا **اورمیه لهجه‌سی** آذربایجان تورکجه‌سی نین لهجه‌لریندن دیر. بو لهجه اورمیه شهرینده دانیشیلیر. اورمو لهجه‌سی اصلینده **اویغور–افشار** تورکجه‌سیندن قالان بیر لهجه‌دیر، آنجاق سون عصرلرده تبریز لهجه‌سیندن تاثیرلنیب و بو لهجه‌یه ده چوخلو بنزرلیکلری واردیر.

## قایناقلار
توغ

300px|بندانگشتی|محرم آییندا توغ دولاندیرما عنعنه‌سی
**توغ** یا **طوغ** محرم آییندا عزا دسته‌لرینین قاباغیندا گزدیریلن و دمیردن قاییریلان بایراق دیر. کؤکو سلجوقلار، آق قویونلولار و صفوی تورکلریندن دیر.

## بیر ده باخ
عزادارلیق

محرم

## قایناقلار

بؤلمه:عزادارلیق
بؤلمه:محرم
تام ساییلار

100px|بندانگشتی|تام ساییلار مجموعه‌سینی گؤسترن سیمبوْل
**تام ساییلار** یا **تام عددلر** (اینگیلیسجه: Integer) صیفیر ساییسی (۰)، مۆثبت طبیعی ساییلار (...،۱،۲،۳) و منفی تام ساییلارین (...،۳-،-۱،۲-) مجموعه‌سینه دئییلیر. منفی تام ساییلار طبیعی ساییلارین توپلاماغا گؤره معکوسودورلار. تام ساییلار مجموعه‌سینی گؤسترن سیمبوْل  یا \mathbb{Z} دیر.

## بیر ده باخ
ساییلار

طبیعی ساییلار

راسیونال ساییلار

غئیر-راسیونال ساییلار

حقیقی ساییلار

کومپلکس ساییلار

## قایناقلار

*

بؤلمه:ریاضیات
جامع مسجیدی (اردبیل)

200px|بندانگشتی|اردبیلین جامع مسجیدی

**جامع مسجیدی** یا **مسجید جامیع ** (مسجد جامع اردبیل) اردبیلده یئرلشن بیر مسجید دیر. اردبیل بازاریندا یئر آلان بو مسجید ۷-جی هیجری قمری عصرینده تیکیلمیشدیر.

بعضا بو مسجید اردبیلین جومعه مسجیدی ایله ایشتیباه سالینیر، عیلّتی ده جومعه مسجیدین اؤنجه آدینین بعضی قدیم منبعلرده جامع مسجیدی اولماق دیر. دئمه‌لی اردبیلین جومعه مسجیدی کئچمیشده جامع مسجیدی آدی ایله تانینیرمیش.

## بیر ده باخ
جومعه مسجید

## گؤرونتولر

فایل:Jame_Mosque_Ardabil_interior.jpg
فایل:Jame_Mosque_Ardabil_entrance_from_bazar.jpg


## قایناقلار



بؤلمه:اردبیل
بؤلمه:مسجیدلر
شیخ جنید

**شیخ جنید** یا **صفوی شیخ جنید**، صفوی طریقتینین شیخی و بیرینجی شاه اسماعیلین بویوک بابا سیدیر ،1447 میلادی ایلینده آتاسی شیخ ابراهیمین یئرینه  گئچیر و 1459 اینجی ایله قدر عمر ائدیر و بو ایل ده شئروان شاه لار شاهی خلیلینن جنگ ده وفات ائدیر.

## ایلک چالیشمالار و تبعید
شیخ جنید شیخ ابراهیمین آلتی اینجی اوغلویدو و باباسینین اولوموندن سورا صفوی طریقتینین باشینا گئچیر.
شیخ جونید زمانی صفوی طریقتی دینی چالیشمالارین دیبینده  نظامی تحروکاتادا باشلانجیق وئریر و صوفی شیخ لر اللرینه قیلینج آلاراخ نئچه مین نفری نظامی لشدیریب و اوردو قوروللار.
بو تحرک لر جهانشاه قره قویونلو یا کی بیر مقتدر شاهیدیر خوش گلمییب و شیخ جنیده سو ظن ائدیر ،سونوندا جهانشاه کی بیر روحانی شیخینن ساواش ماغا راغب ده ییری اردبیلده شخ جنیدین عمی سی شیخ جعفره مکتوب گوندریر و جنیذین اردبیل دن اوزاقلاشدیرماغینا حکم ائدیر.

## آنادولو دا
شیخ جنید 1448 اینجی میلادی ایلده صادیق مریدلرینن قره باغ ارمنستان یولوندان آنادولویا گئدیب و عثمانلی سلطانی ایکینجی مراد دان قالماغا ایجازه استییر و اوزونه سلطاندان خانقاه و مستمری طلب ائدیر.آنحاق عثمانلی سلطانی جواب ده دییر کی بیر گلیم ده یئددی درویش یئرلشر آما بیر اولکه ده ایکی شاه یئرلشمز سلطان مراد شیخ جنیده مین سکه وئررک اونو جواب ائدیر.

## قاراماندا
1449 اینجی ایلده شیخ جنید قاراماندا قونیه شهرینه  گئدیر ،بو گئدیشین سببی اورانین مردمینین علاقه و سئوینجیدیر شیعه لیغا .شیخ جنید شیخ صدر الدین قونیوی نین زاویه سینده ساکین اولورآما چوخ گئچمیر کی زاویه نین آقاسی جنیدین فیکیر لری و سوزلرین ملحدانه بیلیر و جنید قاچماغا مجبور اولور.

## سوریه ده
شیخ جنید ایندیکی سوریه ده یئرلشیب و مصرین ممالیک سلطانایغیندان قدیم مسیحی قلعه لرین بیرینی آلیر و اورانی تعمیر ائدیب اوزونه خانگاه ائدیب اوزون بی سیرا اوردا ساکین اولوب و صفئی طریقیتین تبلیغ ائدیر و دوره سینه مرید ییغیر.آنجاق سنی علما سینین شیکایتی سلطان درگاهیندا سبب اولور کی مملوک سلطانی جنیده سالدیرماغا حکم ایئت سین ،شیخ جنید و ممالیک آراسیندا اولان ساواش دا شیخین یئتمیش نفر مریدی اولور آما جنیدین اوزو قاچماغا موفق اولور.

## جانیق دا
جنید سوریه دن عثمانلی نین شمال شرقی سینه گئدیر و جانیق دا یئرلشیر ،جنید جانیق دا یئنیذن دوره سینه سیلاحلی آدملار ییغیر و1456 اینجی ایلده جهاد نیتی ایله طرابزون شاهایغی نین سنت فوکاس شهرینه حمله ائدیر آمااورادا باشاری الده ائده بیلمیر ،اوردان مزو خالدیون شهرینه حمله ائدیر آما او زامان کی شهرین دوشماغی ایستیردی گوروشسون عثمانلی اوردو سونون طرابزونا طرف گلماغی شیخ جنیدی دالی چکیر ،بو ساواش تکجه عثمانلیا قازانچ وئریر نیه کی طرابزونون دورومونو گوروب و ایلده لیک3000 مین آلتین سکه خراجی باها سینه طرابزونو اوز باشینا بوراخیر .

## اوزون حسن له اتفاق

شیخ جنید جانیق دا باشاری الده ائده بیلمه یینجه دیار بکر ده آق قویونلو حوکومداری اوزون حسنه سیغینیر و اوچ ایل آمد شهرینده ساکین اولور.
1458 اینجی ایلده جنید اوزون حسنین باجی سینان ائولنیر و بویله لیک له اوزون حسن له اتفاق ائدیر.

## اولومو
شیخ جنید 1459 اینجی ایلده دیاربکر دن چیخیب و اردبیله قاییدیر ،بو دونوش قالماغا سبب اولابیلمیر نیه کی اوزون حسن له اتفاق و شیخین نچه مین نفر سیلاحلی مریدی جهانشاهین حمله سینه باعث اولابیلردی ،شیخ اردبیل دن چیخیر و چرکس لرله جهادا گئدیر و طبرسران شهرینده ساواش قازانیر آما ساواش دان دونرکن شروانشاه حوکومداری خلیل اونا سالدیریر و ساواش ایسنا سیندا شیخ شهید اولور .

## قایناق
دولت ملی در ایران

تاریخ ایران منصور جدی
بؤلمه:تورک تاریخی
بؤلمه:ایسلام تاریخی
بؤلمه:اردبیل
بؤلمه:صفوی خاندانی
بؤلمه:صفوی طریقتی
گئته ده

**گئته ده** ، البرز اوستانی طالقان بولومو ساحه سینده یئرلشیب.

## خالق
گته ده تبری اهالیسی، مازندران دیلی تئلقان دیلینده دانیشیرلار.  تبری دیلینده بؤی معنادا دئییلیر و "گته ده" معناسیندا بؤیوک جمعیتی وار.[15][16][17][18]

## منبع لر
فارسجه ویکیپدیا
گونبز

[thumb|[اولجایتو توربه‌سی|سولطانیه گۆنبزی، دۆنیانین ان بؤیوک کرپیجلی گۆنبزی دیر]]
[thumb|[سلیمیه مسجیدی گۆنبزی‌نین ایچ بؤلومو]]
**گۆنبز** یادا **گونبد**، دایره‌وی، چوْخ بوجاقلی و بیضوی بینا و یاپیلارین اۆستونو اؤرتمک اۆچۆن ایستیفاده ائدیلن یاریم کوره شکلینده‌کی معمارلیق و موهندیسلیک عونصورو دور. گۆنبز واسیطه‌سی ایله علاوه دایاقلار قوْیمادان چوْخ بؤیوک ساحه‌نین اۆستونو اؤرتمک مومکون دور. دیکئی دوشن یۆک گۆنبز یاپیلاریندا سؽخیلما گرگینلیگی یارادیر و آغیرلیق کنار دایاقلارا دۆشور.

## قایناقلار
ال جیومیتری (هندسه سی)

بندانگشتی|الده بیر الین جویمئترسی و الده جویمئتری اوخونما آلیشمالاری ایله آلینان اؤلچولری نین بعضی بیلگیلری.
بندانگشتی|الین یئرلشمه سینی کنترل ائتمک اوچون دسته لرله بیر جومئتریا اوخونما آدی. سول طرفده اولان کونلو آینه، الین طرفین کیمرا ایله گؤرن تصویرینی عکسینه سالار. سی سی دی کیمرا کیبوردین آلتیندا الین و آینه تصویرینین اوست گؤرونتوونو آلماق اوچون یئرلشیر.
**ال هندسه سی** بایومتریک بیر بیومتریکلردیر کی، اوْلانلارین الین شکلینه گؤره تانینیرلار. ال هندسه اوْخویوجولاری ایستیفاده‌چی‌نین اوْوج ایچی و بارماقلارینی اۇزونلوق، ائن، ساپما و بۇجاق داخیل اوْلماقلا بیر چوخ اؤلچولر اۆزره اؤلچور و بو اؤلچمه‌لری فایلدا ساخلانان اؤلچولرله مۆقاییسه ائدیر.

## قایناقلار
جینقشان پارکی

thumb|جینقشان پارکیندان بیر گؤرونتو
**جینقشان پارکی** (چینجه: *景山公园*)، چین باشکندی پکن‌ده بیر پارک دیر. پارک، شیچنق و دونقچنق منطقه‌لری آراسیندا یاساق شهرین قوزئینده یئرلشیب دیر. ۲۳ هکتار اراضی‌سی اوْلان بو پارک اسکی‌دن یاساق شهره باغلی اؤزل بیر *ایمپیراتورلوق باغچاسی* ایکن، ۱۹۲۸ تاریخینده پارک اوْلاراق خالقا آچیلدی.

## قایناقلار
تذهیب

**تذهیب**، سؤزو عربجه ”*ذهب*” (قؽزیل) کؤکوندن یارانیب دیر و ”*قؽزیللاماق، قؽزیللاشدیرماق*” معناسینا گلیر. جمع شکلینده ”*تذهیبات*” ایسه ”*قؽزیللا بزه‌مه‌لر*” دئمک دیر. تورک و ایسلام دونیاسیندا یارانمیش مشهور اینجه‌صنعت نؤوعلریندن بیری دیر. تذهیب صنعتی ایله مشغول اوْلان کیشی‌لره ”*مذهب*” و قادینلارا ”*مذهبه*” دئییلیر.

## قایناقلار
چیغیتما

چیغیتما یا چیغرتما، بیر محلی اولان یئمک دیر و سحرچاغی بیر جور صوبحانه اولاراق و معمولاً یئرلی چؤرگه (بربری) یا سنگک ایله صرف اولونار.  آدینین معناسی چیغیرتمانین "قیشقیراغ" دئییلیر و بونونلا آدلانمیش دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:یئمک ایچمک
بؤلمه:اردبیل
تاریخی مکان

[thumb|آوروپانین ان بیلینن تاریخی یئرلریندن بیری اوْلان آنتیک روما شهری [پومپئی (آنتیک شهر)|پومپئی.]]
**تاریخی مکان** ()، بیر شهرین تاریخی بؤلومودور. مدنی میراث دگرلری ندنی ایله سیاسی، عسگری، مدنیت و سوسیال تاریخین پارچالاری قوْرونموشدور. تاریخی یئرلر عومومیتله یاسالارلا قوْرونماقدا دیر و چوْخو رسمی میللی تاریخی سایت وضعیتی ایله تانینمیش دیر. تاریخی بیر یئر، بؤلگه‌سل و یا میللی اؤنمی اوْلان بیر بینا، منظره، سایت و یا یاپی اوْلا بیلیر. تاریخی یئرلر، اؤلکه‌نین توریزم گلیشمه‌سینده و توریست‌لرین آرتماسیندا اؤنملی روْل اوْینارلار. آیریجا اؤلکه ایقتیصادینادا فایدالی اوْلورلار.

## قایناقلار
صنعت موزه‌سی

[thumb|[فرانسه باشکندی پاریس‌ده کی لوور موزه‌سی، ۲۰۲۰ده دونیانین ان چوْخ زیارت ائدیلن صنعت موزه‌سی اوْلموشدور.]]

[thumb|[واشینقتن، دی.سی.|واشینقتن داکی میلی صنعت قالری‌سی]]
**صنعت موزه‌سی** و یا **اینجه‌صنعت قالری‌سی**، باشتا تصویری اینجه‌صنعت‌لر اوْلماق اۆزره، اینجه‌صنعت له علاقه‌لی و هر نؤوع اینجه‌صنعت سرگی‌سی‌نین حیاتا کئچیریلدیگی بینا و یا مکانا وئریلن آد دیر.

## قایناقلار
خواجه علی

**خواجه علی** شیخ صدر الدین موسی اوغلو و صفوی طریقتی نین شیخی.
خواجه علی نین دونمینده صفوی طریقتی یاواش یاواش گیزلی شیعی فعالیت لرین آشکارا چئویریر.

## قایناقلار
بؤلمه:اردبیل
کوای شانق

**کوای شانق** (چینجه:蒯祥؛ د. ۱۳۷۷، سوژو، مین سولاله‌سی - اؤ. ۱۴۵۱، مین سولاله‌سی)، یاساق شهرین طراحی و شیانق شان نجارلاری‌نین یاراتیجی‌سی اوْلاراق بیلینن چینلی بیر معمار و موهندیس ایدی. مین سولاله‌سی دؤنمینده دوْغان کوای شانق، ایمپیراتور یونقلو ۱۴۰۷ تاریخینده پایتختی نانجینق دن پکن شهرینه داشیدیغی زامان، ایمپیراتور فرمانی ایله یاساق شهر خریطه و پلان‌لاری‌نی طراحی ائدیب اینشاسی ایله وظیفه‌لندی.

## قایناقلار
بین‌الخالق والیبال فدراسیونو

**بین‌الخالق والیبال فدراسیونو** (فرانسیزجا: *Fédération international de volley-ball*) قیساجا **FIVB**، دونیا والیبالی‌نی ایداره ائتمک و اینکیشاف ائتدیرمک اۆچون میللی فدراسیونلارین بیر آرایا گلمه‌سی ایله یارادیلمیشدیر. قرارگاهی سوئیس‌ین لوزان شهرینده دیر. فدراسیونون باشقانی آری قراچا دیر.

## تاریخچه
*بین‌الخالق والیبال فدراسیونو*، ۱۸-۲۰ آوریل ۱۹۴۷ تاریخینده پاریس‌ده توْپلانان بیر توْپلانتی سؽراسیندا قۇرولدو. ایلک اوْلاراق ۱۴ قۇروجو اۆیه اؤلکه وار ایدی. بۇ اؤلکه‌لر بلژیک، برزیل، چک ایسلواکی، میصر، فرانسه، ایتالیا، هولند، لهیستان، پورتوقال، رومانی، ماجاریستان، اوروگوئه، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و یوقوسلاوی ایدی. فرانسه‌لی پائول لیبود فدراسیونون ایلک باشقانی ایدی. توْپلانتی، یئنی فدراسیون اۆچون باشلیجا بۇ هدف‌لری موشخص ائتدی: دۆنیانین هر یئرینده والیبالی اینکیشاف ائتدیرمک، بین‌الخالق یاریشمالار دۆزنله‌مک، اوْیون قانونلارینی تعیین ائتمک و والیبالین اولمپیک اویونلارینا آلینماسی‌نی تأمین ائتمک.

بین‌الخالق والیبال فدراسیونونون قۇرولوشوندان ایکی ایل سوْنرا، یعنی ۱۹۴۹ ایلینده کیشی‌لرده ایلک دۆنیا شامپیونلوغو دۆزنله‌ندی. قادینلاردا ایسه ایلک دۆنیا شامپیونلوغو ۱۹۵۲ ایلینده دۆزنله‌ندی. ۱۹۶۴ ایلینده بین‌الخالق اولمپیک کومیته‌سی، والیبالی اولمپیک ایدمانی اوْلاراق قبول ائده‌رک توکیو اولمپیک اویونلاری‌نین پروْقرامینا آلدی. سوْنراکی ایللرده بین‌الخالق والیبال فدراسیونا اۆیه اؤلکه فدراسیونلاری‌نین سایی‌سی ۸۹ اؤلکه‌یه چاتدی. ۱۹۶۹ ایلینده یئنی بیر بین‌الخالق تشکیلات اوْلاراق والیبال دونیا کاپی دۆزنله‌مه‌سینه قرار وئریلدی.

سوْنراکی ایللرده والیبال‌دا ایللیک اوْلاراق دۆزنله‌نه‌جک بیر تورنومنته ایحتیاج دویولدو. بۇ مقصدله ۱۹۹۰ ایلینده کیشی‌لر اۆچون دونیا لیگی قۇرولدو. قادینلار اۆچون ایسه ۱۹۹۳ ایلیندن باشلایاراق دونیا قرند پریکسی یارادیلدی. یئنه ۱۹۹۳ ایلینده هئچ بیر بین‌الخالق تشکیلاتین اوْلمادیغی اولمپیک ائرته‌سی ایللری دگرلندیرمک مقصدی ایله کیشی‌لرده و قادینلاردا دؤرد ایلده بیر دۆزنله‌نه‌جک والیبال دونیا بؤیوک شامپیونلار کاپی باشلاتیلدی. *دونیا کاپی* ایسه ۱۹۹۱دن اعتیباراً اولمپیک سئچیجی‌لری اۆچون بیر تورنومنت حالینا گتیریلدی.

بۇ دؤنمده بین‌الخالق والیبال فدراسیونو، ساحیلی والیبالی‌نین یاییلماسی اۆچون ده یوْغون چالیشمالارا گیریشدی. بین‌الخالق والیبال فدراسیونو طرفیندن قبول ائدیلن ایلک رسمی تورنومنت ۱۹۸۷ ایلینده ریو دو ژانیرودا یاپیلدی. ۱۹۹۲ ایلینده ایسه بین‌الخالق والیبال فدراسیونو ایچینده ساحیلی والیبال اۆچون آیری بیر بؤلوم قۇرولدو. ۱۹۹۴ ایلینده بین‌الخالق اولمپیک کومیته‌سی، ساحیلی والیبالی اولمپیک ایدمانی اوْلاراق قبول ائتدی و ۱۹۹۶ آتلانا اولمپیک اویونلاریندا پروْقراما آلدی.

## تشکیلات
*بین‌الخالق والیبال فدراسیونو*، بئش قاره‌دکی بۇ بئش والیبال کونفدراسیونونا باشقانلیق ائدیر:

* آفریقا والیبال کونفدراسیونو (Confédération Africaine de Volleyball - CAVB)
* آسیا والیبال کونفدراسیونو (Asian Volleyball Confederation - AVC)
* آوروپا والیبال کونفدراسیونو (Confédération Européenne de Volleyball - CEV)
* قوزئی و اورتا آمریکا و کارائیب والیبال کونفدراسیونو (North, Central America and Caribbean Volleyball Confederation - NORCECA)
* گونئی آمریکا والیبال کونفدراسیونو (Confederación Sudamericana de Voleibol - CSV)

## تورنومنت‌لر
### والیبال

#### میلی

#### کولوبلار

### ساحیلی والیبال

#### قاره‌لرآراسی حادیثه‌لر

## قایناقلار

## باغلانتیلار
* رسمی سایت
دانیشیق تانیماسی

سول|بندانگشتی|زیرآوازی دانیشیق تانینماسی تحقیقاتلاریندا ایستیفاده اولونان الکترودلار.
دانیشیق تانیماسی--دیکتورون وئردیگی کوْماندالاری و وئریلنلری قبول ائتمک مقصدیله کامپیوترین تلفّوظ اوْلونان سؤزلری باشا دۆشمک باجاریغی. شیفاهی دیلین کامپیوترلر طرفیندن تانینماسینا و متنه چئوریلمه‌سینه ایمکان وئرن، مئتودولوژی و تکنولوژیلاری اینکیشاف ائتدیرن اینفورماتیکا و حسابلاما دیلچیلیگینین فنلراراسی آلت ساحه‌سیدیر. او، اتوماتیک دانیشیق تانینماسی (ASR) ، یا دا کامپیوتر دانیشیق دان تانینما سی (STT) آدلی بیر دیل ده تانینیر. عینی زاماندا کامپیوتر علملری، دیلچیلیک و کامپیوتر مۆهندیسلیگی ساحه‌لرینده بیلیک و تدقیقاتلاری اؤزونده بیرلشدیریر.

بعضی دانیشیق تانیما سیستملری فردی اسپیکرین متنی و یا لۆغتی سیستمه اوْخودوغو "تعلیم" طلب ائدیر. سیستم شخصین اوزل سسینی تحلیل ائدیر و آلینان نتیجه‌دن همین شخصین دانیشیقین تانینماسینی دقیقلشدیرمک اۆچون ایستیفاده ائدیر. تعلیمدن ایستیفاده ائتمه‌ین سیستملر "مۆستقیل" سیستملر آدلانیر .
آری قراچا

**آری دا سیلوا قراچا فیلیو** (پورتوقالجا: Ary da Silva Graça Filho؛ د. ۲۳ آوریل ۱۹۴۴، برزیل)، اسکی برزیللی والیبال اویونچوسو و ایندیکی بین‌الخالق والیبال فدراسیونونون باشقانی دیر.

## قایناقلار
میرجاوه بؤلگه‌سی

**میرجاوه بؤلگه‌سی** ()، ایران سیستان و بلوچیستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی میرجاوه شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴۵٬۳۵۷ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:میرجاوه بؤلگه‌سی
بؤلمه:سیستان و بلوچیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
گؤز قاپاغی

thumb|گؤز قاپاقلاری
**گؤز قاپاغی**، گؤزو قوْروماق اۆچون نازیک بیر دری لایه‌سی دیر. گؤز قاپاغی بدنین ان اینجه دری‌سی دیر. گؤز قؽرپماقلا بدن گؤزو نم ساخلاییر و گؤزون قۇروماسی‌نین قارشی‌سی‌نی آلیر. بیر گؤز قاپاغی گؤزون اۆستونده، بیر ده آلتیندا دیر. کیرپیکلر گؤز قاپاقلاری‌نین کناریندا یئرلشیر. اوست گؤز قاپاغی‌نین قالدیریجی عضله‌سی گؤز قاپاغی‌نین قالخماسینا و گؤزون آچیلماسینا سبب اوْلور.

## قایناقلار
صدر الین موسی

**صدر الدین موسی** شیخ صفی الدین نین اوغلو 1305 میلادی دا دوغولوب 30 یاشیندا صفوی طریقتی نین باشینا گئچیر و 1391 جی میلادی ایلینده وفات ائدیر و اوندان سورا اوغلو خواجه علی صفوی طریقتینین باشینا گئچیر.

## توتوقلانما سی
چوبانلیلار حکومتینین سونونجو حاکیمی ملک اشرف حاکیم اولدوغوندا صفوی طریقتی نین گون به گون قدرت آرتماسیندان چکینرک شیخ صدر الدینی تبریزه چاغیریب و اونو دوستاق ائدیر آما اوچ آیدان سورا اوندان عوضور دیله ییر و بیله سین آزاد ائدیر لاکین اوچ گوندن سورا پشمان اولور و دالیسیجاق آتلی لار گوندیریر آما شیخ صدر الدین گلانا قاچاراق الیندن قورتولور سونوندادا آلتین اوردو حک.متینین خانی جانی بیگ ین چوپانی لره سالدیریسی سببیندن ملک اشرف اولدوتدورولور و شیخ صدر الدین اوندان قورتولابیلیر.

## قایناق
کیرپیک

thumb|کیرپیکلر
**کیرپیک**، اۆست و آلت گؤز قاپاقلاری کنارینداکی توکلر دیر. گؤز قاپاقلاری‌نین کناریندا اۆچ قات بؤیوین کیرپیکلر، گؤزو توْز و کیچیک پارچاجیقلار کیمی یاد جیسم‌لردن قوْرویور. بوندان علاوه، پیشیک و یا سیچانلارین بیغلارینا بنزه‌ین توْخونماغا حساس اوْلان کیرپیکلر، حشره‌لر کیمی یاد جیسم، گؤزه یاخینلاشدیقدا گؤزون رفلکسلی شکیلده باغلانماسینا ایمکان وئریر.

## قایناقلار
لیسه

[thumb|[قالاتاسارای لیسه‌سی، ایستانبول]]
**لیسه**، باشدا آوروپا اوْلماق اۆزره بیر چوْخ اؤلکه‌نین تحصیل سیستمی ایچینده موعین ائدیلمیش بیر تحصیل قۇرومو بؤلمه‌سی دیر. لیسه عومومیتله بیر نؤوع اوْرتا درجه‌لی مدرسه اوْلاراق قبول ائدیلیر و بیلیم‌یوردو اؤنجه‌سی کئچیریلمه‌سی شرط دیر.

## آیریجا باخ
* ایبتیدایی مدرسه
* اورتا مدرسه
* یوکسک مدرسه
* بیلیم یوردو

## قایناقلار
بیغ

[thumb|180px|[بیرینجی شاه عباس صفوی]]
**بیغ**، اۆست دوداق اۆستونده و بورون آلتیندا بؤیوین توک دسته‌سی دیر. *بیغ* اۆزون دیگر توکلری کیمی یئتکینلیک دؤوروندن چیخماقا باشلار.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
پشتکوه شمیل

پشتکوه شمیل بو ساحه ده کي،  شملين دهنلري،شمیل بؤلومو    ،بندرباس بؤلگه سی هرموزقان اوستانی ، ایران .
بندانگشتی

## کندلر

* کوه لهرو 
* کوه دازان 
* سلوپلم
* گردنه پشتکوه
*قلم بندرعباس
* سیخوران 

* زنهي 
* کنار سیاه 
* گجگ پشتکوه
* تنب باريكو

## اتک یازیلار

village|title=Sikhuran village ، Bandar Abbas|website=safarzon.com}}
* Zanhi
* Konar Siah
* Gajg-e Poshtkuh
* Tomb Bariku

* Kuh Lahru
* Kuh Dazan
* Solubalm
* Gardaneh-ye Poshtkuh
* Qalam
* Sikhuran
* Zanhi
* Konar Siah
* Gajg-e Poshtkuh
* Tomb Bariku

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* پشت کوه‌ها روستایی است، جاده‌ای باید ساخت! – ایسنا
* گروه رسانه‌ای صبح‌ساحل
* مشکلات راه روستایی در پشتکوه – ایسنا
* آپارات – سرویس اشتراک ویدیو 
* https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395
* [GeoHack - Tonb Bariku](https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Tonb_Bariku&params=27_38_10_N_56_45_30_E_region:IR_type:city(84))

بؤلمه:ایران
شملين دهنلري

شمل کندی، ایران_هرمزگان" "استان هرمزگان">هرمزگان اوستانی بندرعباس بولومو، شمیل بؤلومو و شمیل قصبه سیندن بیریدیر. بو کندین مرکزی شمیل شهری دیر.

## جاماعاتي
۱۳۹۵-جی ایلده باشلانان آچیقلامادا، شمبل کندینین جمعیتی **۸٬۷۲۱** نفر ایدی.

## منبع لر
شمل بؤلومو

**شمیل بؤلومو** سی، ایران هرمزگان اوستانی اولان بندرعباس بولومو و بو بؤلمه دن بیر دیر. بو بؤلمه نین مرکزی شمیل شهری دیر.

ع۲۰۱۵-جی ایلده باشلانان آچیقلامادا، شمل بؤلگه سی نین جمعیتی **۱۷٬۹۲۲** نفر ایدی.

## منبع لر
سلوبلم

"استان هرمزگان">هرمزگان اوستانی یئرلشیب.

## جاماعاتي
۱۳۹۵- ایلده باشلانان آچیقلامادا، کندین جمعیتی **۱۱۶** نفر (**۴۲** اِو) ایدی.

## منبع لر
https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395
گردنه پشتکوه

گردنه پشتکوه (اینگیلیسجه: Gardaneh ye poshtkuh) بیر کند دیر.

## جماعاتي
۱۳۹۵-جی ایلده باشلانان آچیقلامادا، کندین جمعیتی **۱۴۲** نفر (**۶۲** اِو) ایدی.

## منبع لر

https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395

https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fa&pagename=%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%87_%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87&params=27.6367810_N_56.8150224_E_
سیخوران (بندرعباس)

سیخوران (اینگیلیسجه: Sikhuran) کندی ،شمیل بولومو ,

## جماعاتي
۱۳۹۵-جی ایلده باشلانان آچیقلامادا، کندین جمعیتی **۱۴۲** نفر (**۴۶** اِو) ایدی.

## منبع لر

https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395

https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fa&pagename=%D8%B3%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3)&params=27.6256415_N_56.8032559_E_
زنهی

زنهی (اینگیلیسجه: zanhi) بیر کند دیر.

## جماعاتي
۱۳۹۵- ایلده باشلانان آچیقلامادا، کندین جمعیتی **۵۴** نفر (**۱۹** اِو) ایدی.

## قایناقلار
https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395
تنب باریکو

تنب باریکو (اینگیلیسجه: tonb Bariku ) بیر کند دیر و ایران_هرمزگان"استان هرمزگان">هرمزگان اوستانی یئرلشیب.
بندرعباس بؤلگه‌سی.

## جماعاتي
۱۳۹۵- ایلده باشلانان آچیقلامادا، کندین جمعیتی **۱۲۲** نفر (**۳۸** اِو) ایدی.

## قایناقلار

https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395

https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fa&pagename=%D8%AA%D9%86%D8%A8_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D9%88&params=27.6378524_N_56.7579517_E_
گجگ پشتکوه

گجگ پشتکوه (اینگیلیسجه: Gajge Poshtkuh) بیر کند دیر.پشتکوه شمیل دن.
.بخش شمیل.بندرعباس.
هورموزقان.ایران.

## جماعاتي
۱۳۹۵- ایلده باشلانان آچیقلامادا، کندین جمعیتی **۲۲۳** نفر (**۸۲** اِو) ایدی.

## قایناقلار

https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395

https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fa&pagename=%DA%AF%D8%AC%DA%AF_%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%D9%87&params=27.6468921_N_56.7297184_E_
کنار سیاه (بندرعباس).

کنار سیاه(بندرعباس)، ایران_هرمزگان" "استان هرمزگان">هرمزگان اوستانی اولان بندرعباس شهرینده یئرلشن شمیل کندی دیر.

## جاماعاتي
۱۳۹۵- ایلده باشلانان آچیقلامادا، کندین جمعیتی **۸۱** نفر (**۲۶** اۇی) ایدی.

## قایناقلار

https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395

https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fa&pagename=%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87_(%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3)&params=27.6382798_N_56.7668278_E_
هامون بؤلگه‌سی

**هامون بؤلگه‌سی** ()، ایران سیستان و بلوچیستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی محمداباد شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴۱٬۰۱۷ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:هامون بؤلگه‌سی
بؤلمه:سیستان و بلوچیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
کوه دازان

کوه دازان، ایران هرمزگان اوستانی بندرعباس شهرین شمیل بؤلومونون شمیل کندی دیر.

## جماعاتي
۱۳۹۵- ایلده باشلانان آچیقلامادا، کندین جمعیتی **۲۷۴** نفر (**۸۵** اِو) ایدی.

## منبع لر

https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395

https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fa&pagename=%DA%A9%D9%88%D9%87_%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86&params=27.6117453_N_56.8466192_E_
کوه لهرو

کوه لِرو (اینگیلیسجه: kuh lahru) ایران هرمزگان ایالتینده یئر آلان بیر کند دیر.

## جماعاتي
۱۳۹۵- ایلده باشلانان آچیقلامادا، کندین جمعیتی **۱۲۱** نفر (**۳۱** اِو) ایدی.

## منبع لر
https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395

https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fa&pagename=%DA%A9%D9%88%D9%87_%D9%84%D9%87%D8%B1%D9%88&params=27.5774720_N_56.7612736_E_
قلم (بندرعباس)

**قلم** ایران هرمزگان اوستانی بندرعباس بولومو، شمیل بؤلومو و شمیل کندینده یئرلشیب.

## جماعاتي
۱۳۹۵- ایلده باشلانان آچیقلامادا، بو کندین جمعیتی **۱۰۶** نفر (**۳۷** اِو) ایدی.

## قایناقلار

https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395

https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=fa&pagename=%D9%82%D9%84%D9%85_(%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3)&params=27.6271003_N_56.8117981_E_
کود قوخوسو

**کود قوخوسو** () بیلگی‌سایار پروقراملاماسیندا  داها درين موشکولو گوستره بيلجک هر هانسی بير خصوصيتی ایفاده ائدر. کود قوخوسونون نه اولوب اولمادیغینی معين ائتمک سوبيکتيودير و ديل، یازیلیمجی و گلیشتیرمه متدولوژیسینه گؤره دئييشير.

بو اصطلاح 1990'لارین سونوندا کنت بک طرفیندن WardsWikiده مشهور حالا گتیریلدی. اصطلاحین قوللانیمی, مارتین فولر‌‌‌’ین 1999 تاریخلی *یئنیدن دوزنلمه: موجود کودون تاساریمینی یاخجیلاشتیرما* کیتابیندا یئر آلماسیندان سونرا آرتدی. عینی زاماندا چئویک یازیلیمجیلار طرفیندن قوللانیلان بیر اصطلاحدیر.

## تعریف
کود قوخولاری تئکنیک خطالاردان داها چوخ یازیلیم تاساریمینداکی ضعیفلیک‌لرین گؤسترگه‌سیدیر. بو قوخولار توسعه‌نی یاواشلادابیلر و یا گلجک‌ده‌کی خطا ریسکینی آرتابیلر. روبرت ج. مارتینه گؤره کد قوخولاری یازیلیم صنعتکارلیغی اوچون بیر "ده‌یه‌ر سیستئمی" وظیفه‌سینی یئرینه یئتیریرلر. باشلانقیجدا موشکول‌لردن داها چوخ هشدار اولاراق گؤرولسه ده، بونلار ریفکتورینگ اوچون اؤنملی گؤسترگه‌لردیر و یازیلیمجیلارین کد کیفیتینی و دواملیغینی آرتیرمالارینا یاردیمجی اولور. کدون آنلاشیلابیلیرلیغی, دئییشیکلیق راحاتلیغی و اعتبار کیمی فاکتورلار کد قوخولارینین معین‌لشدیرمه‌سینده نقشی اولور. 2015 ایلینده‌ آپاریلان بیر آراشدیرما، کدون کیفیتینیندن داها چوخ بازارا چیخما موددتینیه اولویت وئریلمه‌سینین سونوجوندا یارانان تئکنیک بورجون سونوجلارینا داییر تجربی مدرکلر تاپدی.

## قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Code smell»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.
بؤلمه:بیلگی‌سایار
رفلکس

**رفلکس** یادا **عکس‌العمل**، جانلی‌لارین خاریجی و داخیلی موحیط ده باش وئرن قیجیقلانمالارا قارشی عصب سیستمی‌نین ایشتیراکی ایله وئردیگی جاواب واکونشلر دیر. رفلکسین بیولوژی اهمیتی جانلی‌لارین داخیلی موحیطی‌نین ثابیتلیگی‌نی ساخلاماق اۆچون اوْرقانلارین ایشی‌نین تنظیملنمه‌سیندن و اوْنلارین پراکتیک قارشیلیقلی تأثیری‌نی یاراتماقدان عیبارت دیر.

## قایناقلار
عاشیق محبوب خلیلی

**عاشیق محبوب خلیلی** ایرانلی بیر آشیق دیر و 1963 جی ایلده قاراداغ بؤلگه سی نین خوداآفرین شهرستانی نین اویرو کندینده دونیایه گوز آچیب.

## یاشاییش
عاشیق محبوب خلیلی 1963 - جی ایلده قاراداغ بؤلگه سی نین خداآفرین شهرستانی اولان اویرو کندینده دونیایه گوز آچیب.

## قایناقلار
ساپورت

**ساپورت** () تئز-تئز بدنی بئلدن آیاق بارماقلارێنێن اۇجۇنا قدر اؤرتن دار گئییم نوۆدۆر. بۇ پالتارلار نئیلوْن، پامبێق، یۇن، ایپک و یا دیگر ماتئریال‌لاردان مۆختلیف اۆسلۇبدا تۇتقۇن، شفّاف، قالێن، نازیک و یا اۆسلۇبلارێن بیرلشمسیندن حاضرلانێر.

## تاریخ
کئچمیشده جوْراب کیمی تانێنان دایاقلار ایپکدن حاضرلانێردێ. زامانلا دایاقلار ایستحصال ائتمک اۆچۆن نئیلوْن و پامبێق کیمی دیگر ماتئریال‌لار دا استفاده‌ ائدیلمیشدیر.

## قایناقلار
ماوی جینز

**ماوی جینز**  () ۱۹۹۱-جی ایلده قۇرۇلان تۆرک گئییم شیرکتیدیر. شیرکت یۆکسک کیفیتلی جینس شالوارلارێ‌یله تانێنێر و دونیانێن اَن تانێنمێش موْدا برئندلریندن بیرینه چئوریلیب.

## تاریخ
ماوی شیرکتی بولنت و عثمان ارطغرول طرفیندن تاسیس ائدیلیب. اولجه بۇ ایکی قارداشێن کیچیک تیکیش ائمالاتخاناسێ وار ایدی، اوْرادا جینس شالوار ایستحصال ائدیردیلر. کیفیته و اۇیغۇنلۇغا دقت یئتیررک، تئز بیر زاماندا پوْپۇلیارلێق قازاندێلار و ایلک ماغازالارێنێ ۱۹۹۱-جی ایلده ایستانبۇلدا آچدێلار.

ماوی اوْ واختدان بری سرعتله بؤیۆدۆ و دونیانێن اَن بؤیۆک دئنیم ایستحصالچێلارێندان بیرینه چئوریلدی. شیرکتین حاضردا دونیا اوزره ۴۰۰-دن چوْخ ماغازاسێ وار و محصوللارێنێ ۵۰-دن چوْخ اؤلکه‌یه اخراج ائدیر.

## محصوللار
ماوی گئنیش چئشیدده جینس گئییملر، ائلجه‌ده قادێنلار، کیشیلر و اۇشاقلار اۆچۆن کؤینکلر، کؤینکلر، گؤدکچلر و چانتالار کیمی دیگر موْدا اشیالارێ ایستحصال ائدیر. شیرکت یۆکسک کیفیتلی ماتئریال‌لاردان و موْدا دیزاینلاردان استفاده‌ ائتمکله تانێنێر. ماوی جینز (اینگیلیسج: ماوی ژئانس) ۱۹۹۱-جی ایلده قۇرۇلان تۆرک گئییم شیرکتیدیر.
## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* 

بؤلمه:شیرکت‌لر
یونس نادی آبالی‌اوغلو

**یونس نادی آبالی‌اوغلو** (د. ۱۸۷۹، سیدیلر، آیدین، عثمانلی ایمپیراتورلوغو - اؤ. ۲۸ ژوئن ۱۹۴۵، ژنو، سوئیس)، تورک قزئته‌چی، سیاستچی و جومهوریت قزئته‌سی و آنادولو آژانسی‌نین قۇروجوسو دور.

## قایناقلار
آشار

**آشار** سیستان و بلوچیستان اوستانی‌ مهریستان  بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳،۷۸۶ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سیستان و بلوچیستان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:مهریستان  بؤلگه‌سی
صنعتی منطقه

[thumb|[پارتیزانسکه صنعتی منطقه‌سی]]
**صنعتی منطقه** ()، اساس صنایع و یاردیمجی صنایع‌لرده ایختیصاصلاشمیش ایشچیلرین و شیرکتلرین اوْلدوغو و چالیشتیغی بیر یئر دیر. بۇ آنلاییش ایلک اوْلاراق *آلفرد مارشال* طرفیندن اؤلکه‌لرین صنعتی تشکیلاتی‌نین بعضی یؤنلری‌نی تانیملاماق اۆچون ایستیفاده اوْلوندو. ۱۹۹۰-جی ایللرین سوْنوندا، اینکیشاف ائتمیش و یا اینکیشافدا اوْلان اؤلکه‌لرده کی صنایع منطقه‌لری، بؤیوک بیر ماراق قازانمیشدیر.

## آیریجا باخ
* تیجارت منطقه‌سی
* صنایع شهرکی

## قایناقلار
سوواری

[thumb|۱۹۱۷ده [بیت‌المقدس|قودسون گۆنئینده عثمانلی سوواری‌لری.]]
**سوواری** یا **آتلی قوشون**، تک بیر آتلی عسگر و یا بۇ آتلی عسگرلرین تشکیل وئردیگی بیرلیکلری اوْلوشدوران عسگری بیریم دیر. اؤنجه‌دن داها چوْخ آنی باسقینلاردا و ووروجو حمله‌لرده ایستیفاده اوْلونوردولار.

آتشلی سیلاح‌لارین اینکیشاف ائتمه‌سیندن اؤنجه هدفه تئز بیر سورعتله یئتیشن سوواری بیرلیکلری‌نین ساواشا قاتیلماسی دوْغرودان ساواشین طالعی‌نی دگیشدیریردی. بۇگون سوواری‌لرین یئرینی تانک‌لارین ایستیفاده ائتدیگی زره‌لی بیرلیکلر آلمیشدیر.

## قایناقلار
سلیمیه مسجیدی

**سلیمیه مسجیدی** (آنادولو تورکجه‌سی: Selimiye Camii)، عثمانلی پادیشاهی ایکینجی سلیم دؤنمینده معمار سینانین یاپدیغی و عثمانلی ایمپیراتورلوغونون اؤنجه‌کی باشکندی ادیرنه ده یئرلشن بیر کوللیه دیر. معمار سینانین ۸۰ یاشیندا یاپدیغی و "اۇستالیق اثریم" شکلینده بیان ائتدیگی سلیمیه مسجیدی، گرک معمار سینانین، گرک عثمانلی معمارلیغی‌نین ان اؤنملی اثرلریندن بیری ساییلیر.

## قایناقلار

* 

## باغلانتیلار

بؤلمه:تورکیه
بؤلمه:مسجیدلر
ویژنر رمزی

سول|بندانگشتی| ویژنر شیفره‌سی بلز ده ویژنرین (شکیلده) شرفینه آدلاندیریلیب، باخمایاراق کی، گیوْوان باتتیستا بئللاسوْ اوْنۇ، ویژنر اوتوْماتیک آچار رمزینی تعریف ائتمه‌میشدن اؤنجه ایجاد ائتمیشدی.
**ویژنر رمزی** (اینگلیزجه: Vigenère cipher)(فرانسیزجا تلفوظو: [viʒnɛːʁ])، الیفبا متنینین رمزله‌نمه‌سی اصولۇدۇر، بورادا آچیق متنین هر حرفی فرقلی سئزار رمزی‌ ایله کوْدلانیر و آرتیمێ باشقا متنین موافیق حرفی، آچارلا معین ائدیلیر.

مثلاً، اَگر آچیق متن "attacking tonight"دیرسا و آچار "OCULORHINOLARINGOLOGY"دیرسا، اوْندا

* آچیق متنین ایلک A حرفی الیفبادا ۱۴ موقعیت قدر سۆرۆشدۆرۆلۆر (چونکی آچارین ایلک O حرفی الیفبانین ۱۴جۆ حرفیدیر، ۰-دان حسابلانیر)، O نتیجه‌ وئریر؛
* ایکینجی T حرفی ۲ موقعیت قدر سۆرۆشدۆرۆلۆر (چونکی آچارێن ایکینجی C حرفی ۲ دئمکدیر)، V نتیجه وئریر؛
* اۆچۆنجۆ حرف T ییرمی موقعیت (U)‌ سۆرۆشدۆرۆلۆر و N گلیر.

و بئله‌جه دوام ائدره‌ک سونوجدا "ovnlqbpvt eoeqtnh" رمزلنمیش مئساژینی وئریر. مئساژێن آلیجیسێ آچاری بیلیرسه، بۇ پروسه‌نی ترسینه چئویررک آچیق متنی الده ائده بیلرلر.

## قایناقلار
فاطمه داداش‌زاده

**فاطمه داداش‌زاده** تبریزلی بیر اۇزلوق‌‌چو (هونرمند ، صنعتچی) دیر.

## قایناقلار
زره

thumb|باشدان آشاغی بیر سیپاهی طرفیندن گئییلن کامیل بیر عثمانلی زرهی.
**زره**، ساواشلاردا اینسانلار و مینه‌جکلری طرفیندن فیزیکی یارالانما و ضرردن قوْرونماق اۆچون گئییلن قوْرویوجو گئییم دیر. زره عینی زاماندا ساواش گمی‌لری و یا ماشینلارین خاریجی‌نی قاپاتماق اۆچون ایستیفاده اوْلونان پولاد لوحه‌ده دئییلمکده دیر.

## قایناقلار
چوخ بیچیملیلیک (بیلگی سایار بیلیمی)

**چوخ‌بیچیملیلیک** (اینگیلیسجه: polymorphism) بیلگی‌سایار بیلیمینده بیر تایپین باشقا بیر تایپ کیمی داورانما و بو تایپ کیمی قوللانیلابیلمه اؤزللیغیدیر. آبجکت یؤنوملو یازیلیم دیل‌لرینده ایسه چوخ‌بیچیملیلیک، عینی اساس کلاس‌دان الده ائدیلن کلاس‌لاردا پایلاشیلان و یا باشقا سؤزله حدن آرتیق یوکلنمیش عینی مئتود، بو کلاس‌لاردا فرقلی اصوللارلا اویغونلاشدیریلابیلمکدیر. آبجکتین داورانیشی چالیشما زامانیندا بللی اولوندوغونا گؤره، چوخ‌بیچیملیلیک خصوصیتی سایه‌سینده یازیلیمچیلار آبجکت‌لرین تایپینی اؤنجه‌دن بیلملی دئییل‌لر.

## اؤرنک‌لر

### سی‌پلاس‌پلاس (C++)

```c++
#include <string>
#include <type_traits>
#include <iostream>

struct Animal {
  virtual ~Animal() = default;

  virtual std::string talk() const = 0;
};

struct Cat : public Animal {
  std::string talk() const override { return "Miyav!"; }
};

struct Dog : public Animal {
  std::string talk() const override { return "Hav! Hav!"; }
};

static_assert(std::is_polymorphic_v<Animal>);
static_assert(std::is_base_of_v<Animal, Cat>);
static_assert(std::is_base_of_v<Animal, Dog>);

std::string talk(const Animal& a) {
  return a.talk();
}

int main() {
  Cat minnos;
  Dog karabas;

  std::cout << talk(minnos) << '\n';  // Miyav!
  std::cout << talk(karabas) << '\n'; // Hav! Hav!
}
```

```c++
// C++17+  std::variant
#include <string>
#include <variant>
#include <iostream>

struct Cat {
  std::string talk() const { return "Miyav!"; }
};

struct Dog {
  std::string talk() const { return "Hav! Hav!"; }
};

using Animal = std::variant<Cat, Dog>;

std::string talk(const Animal& a) {
  struct v {
    std::string operator()(const Dog& d) const { return d.talk(); }
    std::string operator()(const Cat& c) const { return c.talk(); }
  };

  return std::visit(v{}, a);
}

int main() {
  Cat minnos;
  Dog karabas;

  std::cout << talk(minnos) << '\n';  // Miyav!
  std::cout << talk(karabas) << '\n'; // Hav! Hav!
}
```


### جاوا (Java)

```java
interface IAnimal {
    String getName();
    String talk();
 }

 abstract class Animal implements IAnimal {
    private final String name;
    protected Animal(final String NAME) {
        name = NAME;
    }
    public String getName() {
        return name;
    }
 }

 class cat extends Animal {
    public cat(final String NAME) {
        super(NAME);
    }
    public String talk() {
        return "Miyav!";
    }
 }

 class dog extends Animal {
    public dog(final String NAME) {
        super(NAME);
    }
    public String talk() {
        return "Hav! Hav!";
    }
 }

 public class Test {
    public static void main(final String[] ARGUMENTS) {
        final IAnimal[] animals = {
            new cat("Mirnav"),
            new cat("Kara kedi"),
            new dog("Karabas")
        };
        for (final IAnimal animal : animals) {
            System.out.println(animal.isimAl() + ": " + animal.konus());
        }
    }
 }
```


## اتک یازیلار

## قایناقلار

بؤلمه:بیلگی سایار
آکادمیسین

**آکادمیسین** ()، بیلیم‌یوردو و بۇنا بنزر عالی تحصیل مؤسسیسه‌لرینده درس وئرن، آراشدیرما آپاران و رسمی آراشدیرمالاری ایله اؤز ساحه‌سینده موشاریکت ائدن شخص‌لره وئریلن عومومی پئشه آدی دیر.

## آیریجا باخ
* آکادمی

## قایناقلار
قالیتیم (بیلگی سایار بیلیمی)

بندانگشتی|بیر اوست کلاس‌دان الده ائدیلن بیر آلت کلاسین قالیتیم (وراثت) شماسی.
**قالیتیم** ()، بیر کلاسین اؤز آنا (اوست) کلاسیندان میراث آلماسیدیر. بعضی یازیلیم دیل‌لری عملده قاریشیقلیقلارا ندن اولدوغو اوچون یالنیز بیر سویه‌لی میراث آلماغا (اؤرنک اولاراق جاوا) ایذین وئریر. بو دیل‌لرده چوخلو قالیتیم یئرینه اینتئرفئیس (interface) آدلانان آبجکت‌لر قوللانیلا بیلر و چوخلو قالیتیمین وئردیغی اؤزللیک‌لر (خصوصیتلر) یان تأثیرلر اولمادان قوللانیلا بیلر. چوخلو قالیتیما امکان وئرن یازیلیم دیل‌لرینده ایسه بیر کلاسین بیردن چوخ کلاسدان بیرباشا میراث آلماسی مومکوندور. (c++ و c# کیمی دیل‌لرده اولدوغو کیمی).

## گئچمیش
۱۹۹۶-جی ایلده تونی هوارئه بیرلشمه‌لر، اؤزللیکله‌ده بیرلشمه‌لرین آلت کلاس‌لاری حاققیندا بیر نئچه فیکیر ایره‌لی سوردو. او، اونلاری اورتاق (مشترک) کمیت‌لره مالیک اولان، آنجاق بیر دییشن اتیکت ایله سئچیلن و دییشنلره اؤزل کمیت‌لری ایچه‌رن بیرلشمه‌لر کیمی تانیملادی. بوندان ایلهام‌لاناراق، ۱۹۶۷-جی ایلده اولئ-ژوهان داهل و کریستیان نیگارد فرقلی کلاس‌لارا عایید اولان، آنجاق موختلیف کمیت‌لره مالیک اولان آبجکت‌لرین معین‌لشدیریلمسینه ندن اولان بیر تاساریم اورتایا قویدولار. اورتاق کمیت‌لر داها یوکسک کلاس‌دا توپلانیر و یوخاری کلاس‌لار اؤزلری داها یوکسک کلاسا عایید اولا بیلیرلر. بو دورومدا، بیر آلت کلاسین ده‌یه‌رلری موختلیف اوست کلاس‌لارا عایید اولان ایسته‌نیلن ساییدا اؤن حیسه‌لری و آلت کلاسا عایید اولان آنا حیسه‌نی ایچه‌رن کومپوزیت آبجکت‌لر ایدی. بو فیکیر ایلک اولاراق سیمولا ۶۷ یازیلیم دیلینده حیاتا کئچیریلمیشدیر و سونرادان Smalltalk، C++، Java، Python و بیر چوخ باشقا دیل‌لره یاییلدی.

## چئشیتلر
بندانگشتی|تکلی قالیتیم (تکلی وراثت)
بندانگشتی|چوخلو قالیتیم (چوخلو وراثت)
پارادایم و یازیلیم دیلینه گؤره آیری-آیری چئشیتلر وار.

**تکلی قالیتیم**

آلت کلاس‌لار تک بیر سوپر کلاسین اؤزللیک‌لرینی میراث آلیر. بیر کلاس باشقا بیر کلاسین خصوصیتلرینه صاحیب اولور.

**چوخلو قالیتیم**

تک بیر کلاس بیردن چوخ سوپر کلاسا مالیک اولا بیلر و بوتون سوپر کلاس‌لاردان اؤزللیک میراث آلیر.

## اتک یازیلار

## قایناقلار

بؤلمه:بیلگی سایار
بؤلمه:یازیلیم
بؤلمه:یازیلیملاما دیللری
کانویون یاشام اویونو

بندانگشتی|گاسپرین گلایدر سیلاحی گلایدر دوزلدرکن
بندانگشتی
**یاشام اویونو** ۱۹۷۰-جی ایلده اینگیلیس ریاضیاتچی جان هورتون کانوی طرفیندن حاضیرلانمیش هوجره‌سل (سلولی) اتوماتای‌دیر. یاشام اویونو صفر اویونچولو بیر اویوندور. باشقا سؤزله، بو اویون؛ ایلکین بیلگیلردن باشقا اویونا ائتکی (تاثیر) بوراخماماق اوچون، هئچ بیر اویونچونون اوینامادیغی بیر اینسانسیز اویوندور.

## قایدالار
یاشام اویونونون ائورنی (دونیاسی)، ایکی اؤلچولو سونسوز جدول و عمودی بردارلاردان و مربعی سلول‌لاردان عبارتدیر. سلول‌لار ایکی وضعیتده اولا بیلر: اؤلو و یا دیری. هر بیر سلول یاتای (افقی)، دیکئی (عمودی) و یا مورب اولاراق یاپیشیق اولان سققیز قونشوسو‌ ایله بیرباشا قارشیلیقلی ارتباط قورور. هر هانسی بیر سلول اوچون هر آددیمدا آشاغیداکی دئییشیکلیکلردن بیری باش وئریر:

* جانلی سلولون ایکیدن آز جانلی قونشوسو وارسا، او، "یالنیزلیقدان" اؤلور.
* جانلی سلولون اوچدن چوخ جانلی قونشوسو وارسا، او، "قالابالیقلاشما (شلوغی) ندنیله" اؤلور.
* جانلی سلولون ایکی و یا اوچ جانلی قونشوسو وارسا، او، دییشمدن سونراکی نسله اؤتورولور.
* اؤلو سلولون تام اوچ جانلی قونشوسو وارسا، او، یئنی جانلی سلول عمله گتیریر.

باشلانیشداکی پایلاما، سیستئمین توخومو آدلانیر. بیرینجی نسل یوخاریداکی قایدالاری "توخوم"ون هر بیر سلولونا عینی واختدا تطبیق ائتمکله اَلده ائدیلیر - جانلانمالار و اؤلوملر بیر آندا باش وئریر. گلجک نسله گئدن بو آددیم بعضا "تیک" آدلانیر. (باشقا سؤزله، هر نسل سادجه اولاراق اؤنجه‌کی نسلده پایلانمانین نتیجه‌سیدیر). داها چوخ نسل یاراتماق اوچون بو قایدالار عینی شکیلده دال با دال تطبیق ائدیلیر.

## قایناقلار
ایرانشهر (سیستان و بلوچیستان)

**ایرانشهر** سیستان و بلوچیستان اوستانی‌ ایرانشهر  بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۱۳،۷۵۰ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سیستان و بلوچیستان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:ایرانشهر  بؤلگه‌سی
نال گؤسته‌ریجی (بیلگی‌سایار بیلیمی)

**نال گؤسته‌ریجی** () بیلگی سایار بیلیمینده، گؤسته‌ریجی‌نین گئچرلی آبجکته باش وورمادیغینی گؤستر‌مک اوچون ساخلانمیش بیر ده‌یه‌ردیر. پروقراملار اوزونلوغو بیلینمه‌ین لیست‌لرین سونونو و یا بعضی عمل‌لرین یئرینه یئتیریله‌مه‌مه‌سی کیمی دوروملاری تمثیل ائتمک اوچون روتین اولاراق نال گؤسته‌ریجیلری قوللانیرلار.

بیر نال گؤسته‌ریجی، باشلاتیلمامیش (ایشه سالینمامیش) بیر گؤسته‌ریجی‌ ایله قاریشدیریلمامالیدیر: بیر نال گؤسته‌ریجی، گئچرلی آبجکته ایشاره ائدن هر هانسی بیر گؤسته‌ریجی‌یله برابر اولمایان قارشیلاشدیرما (مقایسه) آپارماغا گارانتی وئریر. بونونلا بئله‌، دیلدن و تطبیقدن آسیلی اولاراق، باشلاتیلمامیش گؤسته‌ریجینین بئله‌ بیر ضمانتی اولمایا بیلر. باشقا گئچرلی گؤسته‌ریجیلره برابر اولا بیلر؛ و یا نال گؤسته‌ریجیلره برابر اولا بیلر. و یا هر ایکیسینی چئشیدلی واختلاردا ائده بیلر؛ و یا قارشیلاشدیرما تانیملانمامیش بیر داورانیش اولا بیلر.

نال گؤسته‌ریجی آنلاملی بیر آبجکته ایشاره‌ ائتمه‌دیغی اوچون، بو گئچرسیز مموری آدرسینده ساخلانیلان وئری‌لره (دیتا) ال تاپما چالیشماسی، یازیلیمین چالیشما زامانی خطاسی و یا آنیندا چؤکمه‌سی (کرش) ایله سونوجلانا بیلر. یازیلیم ضعیف‌لیکلرینین ان چوخ یایقین تایپ‌لاریندان بیری اولان بو خطایا نال گؤسته‌ریجی خطاسی (اینگیلیسجه: null pointer error) دئییلیر. بو اوزدن نال قاورامینی (کانسپتینی) اورتایا قویان تونی هور اونو "میلیارد دولارلیق یانلیش" آدلاندیردی.

## '''اؤرنک‌لر'''
آشاغیداکی گولنگ یازیلیملاما دیلینده یازیلان کود دا، nobody گؤسته‌ریجیسی گئچرلی بیر person آبجکتینه ایشاره ائتمه‌دیغی اوچون، بو گؤسته‌ریجی ایله birthday مئتودو چاغیریلینجا، p.age++ ایشله‌مینده p دئییشکه‌نینین بیر نال گؤسته‌ریجی اولدوغو اوچون، پروقرام کرش ائدیب خطا ایله سونوجلاناجاقدیر.
```golang
type person struct {
    age int    
}

func (p *person) birthday() {
    p.age++ // null(nil) pointer error  
}

func main() {
    var nobody *person
    nobody.birthday()
}
```
بو خطانین اؤنونه گئچیب، پروقرامین چالیشما زامانیندا کرش ائتمه‌سینین قارشیسینی آلماق اوچون، گؤسته‌ریجینی قوللانمادان اؤنجه، اونون گئچرلی بیر آبجکته (مموری آدرسینده ساخلانینان وئریه) ایشاره ائتدیغینی کنترل ائتمک گره‌کیر:
```golang
func (p *person) birthday() {
    if p == nil {
        return
    }
    p.age++ 
}
```


## اتک یازی

## قایناقلار

بؤلمه:بیلگی سایار
بؤلمه:بیلگی سایار بیلیمی
بؤلمه:یازیلیملاما دیللری
بؤلمه:یازیلیم
جومهوریت (قزئته)

**جومهوریت** ()، تورکیه‌ده یاییملانان گونلوک بیر قزئته دیر. ۷ مئی ۱۹۲۴ تاریخینده قۇرولان قزئته، تورکیه جومهوریتی‌نین ان اسکی و ان اؤنملی قزئته‌لریندن بیری دیر.

## قایناقلار
گؤسته‌ریجیلر (بیلگی‌سایار بیلیمی)

گؤسته‌ریجی (اینگیلیسجه: pointer) یازیلیملاما دیل‌لرینده مموری آدرس‌لرینی ساخلایان دییشکن‌لره وئریلن عمومی آددیر.

یازیلیملاما دیلینده هر هانسی دییشکنی (اینگیلیسجه: variable) تانیملاندیغیندا اونون اوچون مموری‌ده (RAM) بیر یئر آیریلیر. گؤسته‌ریجیلر بو مموری یئرلرینین آدرس‌لرینی ساخلاییر. یازیلیملاما دیلیندن آسیلی اولمایان بیر اؤرنک وئرمک گره‌کیرسه: a بیر تام دییشکن اولسون. بیز a ساییسینی تعیین ائتدیکده اونون اوچون مموری یئری آیریلیر و بو دییشکنه بیر ده‌یه‌ر (مقدار) تعیین ائتدیکده بو ده‌یه‌ر بو مموری یئرینده ساخلانیلیر. آشاغیداکی اؤرنکده a دییشکنینه ۵ ده‌یه‌ری تعیین ائدیلمیشدیر. a دییشکنینین مموری آدرسی 0x414020-دیر (هگزا دسیمال).

ایندی a دییشکنینین آدرسی i گؤسته‌ریجیسینه وئریلیرسه (aنین ۵ اولان ده‌یه‌ری دئییل، مموری آدرسی)، اوندا i دییشکنی (و یا اونون کپی‌لری) اوزه‌رینده ائتدیییمیز هر دییشیکلیک بیرباشا ‌‌‌a دییشکنینه تأثیر ائدجک.
```golang
// گؤسته‌ریجیلرین تعریف ائدیلمه‌سینی و ایشه سالینماسینی گؤسترمک اوچون بیر گولنگ پروقرامی
package main
 
import "fmt"
 
func main() {
 
    var a int = 5
     
    var i *int
     
    i = &a
 
    fmt.Println("a = ", a)
    fmt.Println("a memory address = ", &a)
    fmt.Println("i = ", i)
    fmt.Println("a(*i) Value = ", *i)
    
    // سونوج:
    // a = 5
    // a memory address  =  0x414020
    // i =  0x414020
    // a(*i) Value = 5
}
```
یوخاریدا گؤروندویو کیمی، گؤسته‌ریجی مموریده آیریجا یئر توتور (اؤز مموری آدرسی وار)، آنجاق او، باشقا دییشکنین مموری آدرسینی ده‌یه‌ر اولاراق ساخلاییر و بونا گؤره‌ده اونو گؤسته‌ریر (اشاره‌ ائدیر).

## قایناقلار

بؤلمه:یازیلیملاما دیللری
بؤلمه:یازیلیم
بؤلمه:بیلگی‌سایار
بؤلمه:بیلگی سایار