open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دیکیلی

** دیکیلی**تورکیه جمهوریتی‌نين بير بؤيوك شهری‌دير. بو شهرين ۲۰۰۹ -نجي ايلده ۱۶٬۵۱۵نفر اهاليسی وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
دییادین

** دییادین** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  آغری اوستانیندا بیر بؤیوک شهر دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۹٬۱۸۸نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناقلار

## خاریجی لینکلر
* Diyadin 

بؤلمه:آغری اوستانینین بؤلوملری
رباط کریم بؤلگه‌سی

**روباط کریم بولگه‌سی** تهران اوستانینین بولگه‌لریندن بیریدیر. بو بولگه‌نین مرکزی روباط کریم شهریدیر.بو بولگه 1385 مینجی ایلده ۳۹۲۸۴ نفر خالقی وارمیش

## قایناقلار

بؤلمه:تهران اوستانی
رجا‌نیوز

**رجانیوز** (قیساجا: **رجا**) (فارسجا: پایگاه اطلاع‌رسانی رجا) بیر فارسجا خبر سایتی دیر.
بو سایت محمود احمدی‌نژادا باغلی دیر.

## اؤنملی خبرلر

## یالانلامالار (تکذیبیه)

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار
* آنا یارپاغی 

بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
رحمت عزیز چترالی

**رحمت عزیز چترالی ** یا **آر اے چترالی**  مشروطیت بویوک لریندن دیر هابئله چترالی وقتینده اولان شاعیرلریندن-

## گولڈمیڈل

‎1.ڈاکٹر عبدالقدیر خان گولڈمیڈل

‎2.پرائڈ آف دی نیشن گولڈمیڈل

## ایوارڈز

‎1. شندور ایوارڈ

‎2.چترال ھیومین ڈولپمنٹ ایوارڈ

‎3.تمغہء پاکستان

‎3.پاکستان یوتھ آئکون ایوارڈ

‎4.یاسر اللہ شہید ایوارڈ

‎5.انٹرنیشنل اینوویشن ایوارڈ

‎6.اینوویٹیو اینیشئیٹیو ایوارڈ

## سافٹویر

‎ پاکستان زبان سافٹویر‎

## کتاب

‎گلدان رحمت 

‎گلدستہ رحمت 

صدایے چترال
‎
پاکستان اور ڈاکٹر عبدالقدیر خان‎ ‎
‎
گل افشانیات اقبال 

‎== نگارخانه ==‎

‎‎
‎
File:Rehmat Aziz Chitrali's Virtual Khowar-Chitrali ‎Keyboard.png‎‎‎
File:Prince Mohiuddin MNA Chitral ginving an interview to the First Khowar Chitrali ‎TV Programme of Khyber News TV Islamabad.JPG
File:Journalist Foundation Gold Medal.JPG

File:Youth Activist and Human Rights activist Rahmat Aziz Chitrali representing ‎Pakistan in United Nations Youth Forum.jpg
‎
File:Rehmat Aziz Chitrali Pioneer, Test Wiki Administrator, Translator and Editor Khowar ‎Wikipedia project from Pakistan.jpg

File:Signature of Rehmat Aziz Chitrali.JPG

‎

## نگارخانه

|گلدان رحمت
|گلدستہء رحمت
|گل افشانیات اقبال
|گل افشانیات اقبال
|ادبی 


## قایناقلار

بؤلمه:افراد زنده
بؤلمه:زادگان ۱۹۷۰ (میلادی)
بؤلمه:شاعیر کھوار
بؤلمه:شاعیران اردو
بؤلمه:شاعیران اهل پاکستان
بؤلمه:شاعیران اهل هند
بؤلمه:شاعیران کهوار
بؤلمه:نویسندگان اردو زبان
بؤلمه:نویسندگان اهل پاکستان
رحیم لی

** رحیم لی** کندی (روستای رحیم لو) موغان بولگه سی نین، مركزی بولومو و باتی اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
رحیم لی کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 108 نفر اهالی سی وار. بۇ كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
رحیم لی (موران)

**رحيم لي (موران)** کندی (رحيم لوي موران) موغان بولگه سی نین، موران بولومو و آزادلی قصبه سی ندا یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
رحيم لي (موران) كندي، 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 149 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
رزگه (اورمو)

**رزگه** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، سیلوانه بولومو و مرگور قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 512 نفر اهالی سی و 92 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
رزین

**رزین** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان بوزقوش قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  107نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
رسمی دیل

**رسمی دیل** – آنایاسا ایله بیر اؤلکه‌نین، ویلایتین خصوصی ایستاتوسا مالیک اوْلان دیل. بیر قایدا اولاراق اؤلکه آدمینیستراسییاسی، پارلامئنتی و محکمه‌لری ایشله‌دن دیل، رسمی دیل ساییلیر. آز ایشلنسه ده یئرلی خالقین دیلی ده دؤولت دیلی اعلان ائدیله بیلر. مثلاً، یئنی زئلاندییادا ماوری خالقی اؤلکه اهالی‌سینین بئش فایزینی تشکیل ائتسه ده اونون دیلی دؤولت دیلی‌دیر.

## دؤولت دیلی
دؤولت دیلی ـ دؤولت اراضی‌سین‌ده دیگر دیللره نیسبتاً داها اوستون ایستاتوسا مالیک اوْلان دیل‌دیر. بیر قایدا اولاراق دؤولت دیلی کیمی اراضی‌دکی چوخسای‌لی ائتنوسون دیلی قبول ائدیلیر. باشقا طرف‌دن دؤولت سندلرینین دیگر دیللرده ده نشری نظرده توتولا بیلر.

## دؤولت دیلی ایله رسمی دیل آراسین‌دا فرق
یونئسکو ائکسپئرتلری ۱۹۵۳-جو ایلده «دؤولت دیلی» ایله «رسمی دیل» آراسین‌دا آشاغی‌داکی فرقی تکلیف ائتدی:
* دؤولت دیلی دؤولت چرچیوه‌سین‌ده سیاسی، سوسیال و مدنی ساحه‌ده اینتئقراسییا رولو اویناییر و دؤولتین سیموولو حساب ائدیلیر.
* رسمی دیل - دؤولت ایدارچیلیین‌ده، قانون‌وئریجیلیین‌ده، محکمه پروسئسین‌ده ایشلنن ایشچی دیل‌دیر.

## آذربایجان جومهوریتی‌نین دؤولت دیلی
آذربایجان جومهوریتینین دؤولت دیلی آذربایجان جومهوریتی کونستیتوسییاسینین ۲۱-جی مادده‌سینین ۱-جی حیسه‌سینه مووافیق اولاراق آذربایجان دیلیدیر.

آذربایجان رئسپوبلیکاسین‌دا دؤولت حاکمیتی و یئرلی اؤزونو-ایداره-ائتمه اورقانلارین‌دا، دؤولت قوروملارین‌دا، سیاسی پارتییالاردا، غئیری-حؤکومت تشکیلاتلارین‌دا (ایجتیماعی بیرلیک و فوندلاردا)، همکارلار تشکیلاتلارین‌دا، دیگر حقوقی شخصلرده، اونلارین نماینده‌لیکلرین‌ده و فیلیاللارین‌دا، ایداره‌لرده دؤولت دیلینین تطبیقی ایله باغلی فعالیت دؤولت دیلی حاقیندا آذربایجان جومهوریتی‌نین قانونونا اویغون اولاراق حیاتا کئچیریلیر، او جمله‌دن کارگوزارلیق ایشلری دؤولت دیلینده آپاریلیر.

## همچینین باخ

* دؤولت دیلی حاقیندا آذربایجان جومهوریتی‌نین قانونو 

## ایستینادلار

بؤلمه:سیاست
بؤلمه:دیل
رسمی دین

رسمی دین یا دا دؤولت دینی، (اینگیلیسجه : State religion) بیر دؤولت طرفیندن اونایلانان، رسمیت وئریلن و یاردیم یئتیریلن بیر دین یا دا اینانج دیر. 

بیر دؤولتین رسمی دینی اولماسا سئکولار یا دا لائیک آدلانار.

## قایناقلار

## بیرده باخ

بؤلمه:دین
بؤلمه:دینی تحقیقچی لری
رسی

**رسی** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين جولفا بولگه‌سی نين مرکزی بولومی نده اولان ارسی قصبه سی نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 879نفر اهاليسي وارايميش. 

## قایناق‌لار

بؤلمه:جولفا بؤلگه‌سی

بؤلمه:ارسی قصبه سی
رشت

**رشت** ایران شهرلرین‌دن بیری و گیلان اوستانی‌نین مرکزی‌دیر. بۇ  شهرین جمعیتی ۶۳۹٬۹۵۱ نفردیر کی بۇ  باخیم‌دان اؤلکه‌نین ۱۱ اینجی شهری سایاگلیر. رشت‌ده یاشایان ان بؤیوک ائتنیک قوروپ گیلک‌لر اولسا دا؛ بورادا یاشایان ایکینجی ان بؤیوک ائتنیک قوروپ تورک‌لردیر. بو تورک‌لر اساساً واختی ایله خالخال، هشترود، خیاو، گرمی (موغان)، تاریم، ساراب، میانا، اردبیل، هشتپر و آستارا کیمین بؤلگه‌لردن بورایا کؤچموش اینسانلاردیر. اؤنجه‌لری تورک‌لر داها چوخ بو شهرین غربینده یاشاسا دا، ایندیلیکده شهرین بوتون محله‌لرینده یاشام سورمک‌ده‌دیرلر. بورادا ائله‌جه تالیش‌لار و اصلاً خالخال بؤلگه‌سیندن اولان تات‌لار دا یاشاییرلار.
رشت ایرانین قوزئی شهرلرین‌دن بیری‌دیر. بۇ  شهر قوزئی طرف‌دن خزر دنیزینه و انزلی باتلاغینا، گونئی طرف‌دن رودبار بؤلگه‌سینه، دوغو طرف‌دن لاهیجان بؤلگه‌سینه و باتی طرف‌دن پسیخان چایینا محدود اوْلوب‌دور. رشتین اوجالیغی ۳۰۰۰ مئتردیر و تهرانین ۳۲۵ کیلومتر، انزلی‌نین ۳۰ کیلومتر و صوماسرانین ۲۶ کیلومترلیغین‌دا یئرلشیب‌دیر. 

## گؤرونتولر

Kolah Farangi in Rasht.jpg
Rasht Montage 1.png
Mohtasham park in Rasht.jpg



## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* Rasht Municipality Organization شهرداري رشت 
* Damash Rasht Football Team Fans Site
* Gilan Province
* Iran Chamber Society: Rasht
* Iran Chamber of commerce, Industries & Mines: Gilan
* Encyclopedia of the Orient 
* Info Please
* Photos of Rasht in Panoramio 

بؤلمه:Populated places in Rasht County
بؤلمه:Cities in Gilan Province
بؤلمه:ایران اوستان‌لاری‌نین مرکزلری
بؤلمه:Populated places on the Caspian Sea
بؤلمه:Populated places along the Silk Road
بؤلمه:Rasht
بؤلمه:UNESCO Creative Cities Network
بؤلمه:خزر دنیزینین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری 
بؤلمه:گیلان
رحیم کندی

**  رحیم ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، مرکزی بولومو و قوزای قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
رحیم کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 73 نفر اهالی سی وارایمیش. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* مرکزی بولومو
* قوزای قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
رزن

**رزن** همدان اوستانین شهرلریندن بیری دیر بو شهر رزن بولگه سینین مرکزی دیر و قوزئی دن قزوین اوستانی‌ایله و گونئی دن همدان بولگه سی ایله دوغو دان ساوه بولگه سی مرکزی اوستانینده باتی دان کبودرآهنگ بولگه سی ایله قونشودور. بو شهرین قوزئی دوغوسوندا قاراقان داغلاری یئرلشیب کی ان اوجا یئر بولگه ده دیر هابئله شهر آزاد دریا سولاریندان 2799 متیر یوخاری دا دیر.رزن شهری اوستانین قوزئینده یئرلشدیغی اساسدا هوانین دورومو همدان اوستانین اوبیری شهرلرینه گوره سویوق و یایلاری اعتدالی هاواسی وار.

## خالق
### دیل
رزن شهرین خالقی اکثریت تورکجه دیلینده دانیشیرلار هابئله فارسجا دا بعضی تورکلرین ایچینده ایشلنیر. دئمک تورکلرین بو دورومو ایراندا آدلانان یکسان سازی قومی سیاستین یارانان دورومو دور.
### جمعیت
بو شهرین جمعیتی ۱۳۹۵ایلینده ۱۴،۲۷۵ نفریمیش.
## جوغرافیا
رزن شهری همدان اوستانیننین شومالیندا یئرلشیب‌دیر و همدان_قزوین یولو بو شهردن گئچیر.بو بؤلگه شومالدانقزوین اوستانی ایله ، جنوبدان فامنین له ، غربدن کبودرآهنگ له و شرقدن مرکزی اوستانی ایله قونشودور.رزن بؤلگه‌سینین ان اوجا منطقه‌سی ۲۷۹۹متر اوجالیغی واردیر و بو شهرین هاواسی قیش‌ده سویوق و یای‌دا سرین و مؤعتدیل‌دیر.
## گؤرمه‌لی یئرلر
ایمام‌زاده هود و ایمام‌زاده اظهر مقبره‌لری بو شهرین گؤرمه‌لی یئرلری ساییلیرلار.

## قایناقلار


بؤلمه:همدان اوستانینین شهرلری
رشدین

**رشدین** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين خودافرین بولگه‌سی نين منجوان بولومو نده اولان باتی منجوان قصبه سی نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 30نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:خودآفرین بؤلگه‌سی
بؤلمه:باتی منجوان
رشکان (اورمو)

**رشکان** و یاخود **ارشکان** — () غربی آذربایجان اوستانینین، اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بؤلومونون دول قصبه‌سینده کند.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۲۵۲ نفر یاشاییر.(۹۴ عائیله).
## ایقتیصادیات
اهالیسی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.
## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه موسلمان‌دیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
رشیدآباد

**رشیدآباد** كندی دوغو آذربایجان اوستانینين میانا بولگه‌سینين کاغذکنان بولومونده اولان دوغوکاغذکنان قصبه‌سینده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 101نفر اهاليسي وارايميش.
## قايناقلار

بؤلمه:دوغوکاغذکنان قصبه‌سی
بؤلمه:میانا بولگه‌سینین کندلری
رضئی

**رضئی** شهری ، مشگین‌شهر بؤلگه‌سینین شهرلريندندير. بو شهر  ارشق بؤلومونون مرکزی دیر. ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بوشهرین ۱٬۷۴۹ نفر اهالیسی وار.  

## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل اوستانی
بؤلمه:مشگین‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین شهرلری
رند (ماکی)

**رند (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی چایپاسار قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 360 نفر اهالی سی و 101 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
رنگ

بۏیاق
دالغابۏیۇ
فرئکانس

قؽزؽل-آل
~ 625-740&nbsp;nm
~ 480-405 THz

آل
~ 590-625&nbsp;nm
~ 510-480 THz

سارؽ
~ 565-590&nbsp;nm
~ 530-510 THz

یاشؽل
~ 500-565&nbsp;nm
~ 600-530 THz

آچؽق گؤی
~ 485-500&nbsp;nm
~ 620-600 THz

گؤی 
~ 440-485&nbsp;nm
~ 680-620 THz

مۏر 
~ 380-440&nbsp;nm
~ 790-680 THz





**بۏیاق** یۏخسا **بۏیا** یوخسا **تۆس**- ایشؽغؽن گؤزۆن آغ‌ قاتمانؽنا(رئتینا یۏخسا شبکیه) دَییشیک بیچیمده یئتیشمه‌سی‌ ایله اۏرتایا چؽخان بیر آلغؽلاما‌دؽر. بۏیاق حیسس ائتمه نین فیزیولوژی گؤرۆنۆشۆنه یارانؽب بیر سؽرا فیزیکی،فیزیولوژی، پسیکولوژی فاکتورلاردان آسؽلؽدؽر.
بۏیاغؽن گؤرۆنمه سی اۏنۇن طیف قاتؽشماسؽندان، ایشؽق قایناغؽ ایله بۏیاقؽنان پارلاقلؽق کۏنتراستؽندا آسؽلؽدؽر.بۇ فاکتور ایشؽقلانمایان زاد لاردادا باش وئریر.

- تۆرک دیلینده بۏیا آدلارؽ: 
اَسکی تۆرکجه  -  ایندیکی تۆرکجه:
﴿قارا  -  قارا﴾
﴿آق  -  آغ﴾
﴿سیارؽق  -  سارؽ﴾
﴿قؽزؽل، آل  -  قؽزؽل، آل﴾
﴿آل، یاگؽر  -  آل﴾
﴿کۏنۇر، یاگؽر  -  قۏنۇر﴾
﴿اۆزۆ  -  اۆزۆ﴾
﴿کؤک، چاقؽر  -  گؤی﴾
﴿یاشؽل  -  یاشؽل﴾
﴿بۏر، کؽر  -  بۇز﴾
﴿کۆلۆ  -  کۆلۆ﴾

- بۏیالارؽن اؤنجه سینده آچؽق دئینده بۏیاسؽ آز آنلامؽ وئریر: آچؽق گؤی کیمی.

- بۏیالارؽن اؤنجه سینده تۏخ دئینده بۏیاسؽ چۏ آنلامؽ وئریر: تۏخ گؤی کیمی.

- بیر بۏیانؽ وۇرغۇلاماق اۆچۆن: 
قاب قارا، آق آب آق(آغ آب آغ)، ساب سارؽ، قؽب قؽزؽل-آل آب آل، آل آب آل، اۆب اۆزۆ، قۏب قۏنۇر، گؤم گؤی، یاب یاشؽل، بۏم بۏز، کۆب کۆلۆ سؤزلرینی ایشلَدَریک.

## قایناقلار
* Berendsen, A. M., & Berendsen, A. M. (۱۹۸۹). Marine painting manual. London: Graham & Trotman. ISBN ۱-۸۵۳۳۳-۲۸۶-۰ p. ۱۱۳.
* Berendsen, A. M., & Berendsen, A. M. (۱۹۸۹). Marine painting manual. London: Graham & Trotman. ISBN ۱-۸۵۳۳۳-۲۸۶-۰ p. ۱۱۴.
*DailyTech – Nissan Develops Color Changing Paint for Vehicles
*«Safe Use, Storage and Disposal of Paint»
*«Storage and Disposal of Paint Facts»
*Bently, J. (Author) and Turner, G.P.A. (Author) (۱۹۹۷). Introduction to Paint Chemistry and Principles of Paint Technology. Unk.. ISBN ۰-۴۱۲-۷۲۳۲۰-۴. 
*Talbert, Rodger (۲۰۰۷). Paint Technology Handbook. Grand Rapids, Michigan, USA. ISBN ۱-۵۷۴۴۴-۷۰۳-۳. 
*Woodbridge, Paul R. (Editor) (۱۹۹۱). Principles of Paint Formulation. Unk.. ISBN ۰-۴۱۲-۰۲۹۵۱-۰.

بؤلمه:بۏیاق
بؤلمه:بۏیاقلار
بؤلمه:وب بۏیاقلاری
بؤلمه:فیزیک
رواسجان

**رواسجان** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان آذغان قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 866 نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناقلار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
روان (باهار)

**روان (باهار)** کندی باهار بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و آبئرومند قصبه‌سینده  یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 1,236 نفر اهالی سی و 248 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*همدان اوستانی‌نین کندلری
* همدان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
همدان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی

## قایناق‌لار

بؤلمه:باهار بؤلگه‌سی
روباط کریم

**روباط کریم (Robat kərim)**؛ تهران اوستانینین باتیسیندا یئرلشمیش بیر شهری‌دیر ؛ بو شهر تهران شهریندن 30 کیلومتر آرالیدیر.

بؤلمه:تهران اوستانی‌نین شهرلری
رودهن

**رودهن** شهری ایرانین تهران اوستانین دا یئرلشیب دیر بۇ شهر تهران شهرینین دوغو سمتینده یئرلشیب رودهنین جمعیتی 50 مین نفر یازیلیب بۇ شهرین خالقی و اصلیت لری اکثریت تورک دیلر  و آذربایجان تۆرکجه‌سینه دانیشیلار البته تزه ایل لرده مازندران اوستانین دان تبری لر ده بۇ شهرده ساکین اوْلوب لار

## قایناقلار

بؤلمه:ایران
رضوی خوراسان اوستانی

**رضوی خوراسان اوستانی** () ایران اوستانلاریندان بیریدیر. بو اوستانین مرکزی، مشهد شهریدیر.

## قایناق‌لار

* ایرانین آمار مرکزی

بؤلمه:ایران اوستانلاری
روسیه

**رۇسیه** () و یا رسمی آدی ایله **رۇسیه فِدِراسیوْنۇ (رف)** () — اوروپانین دوغو، آسیانین قوزئی حیصّه‌سینده یئرلشمیش بیر اؤلکه و دؤولتدیر. اراضی‌سی‌نه گؤره دونیانین ان بؤیوک اؤلکه‌سی‌دیر (۱۷٬۰۹۸٬۲۴۶ کم۲) و یا بوتون قورو سطحی‌نین ۱۱٫۴۶٪ (۱⁄۹)-ی بۇ اؤلکه‌نیندیر. باشکندی موسکو شهری‌دیر.

روسیه‌نین اهالی‌سی ۱۴۱٬۹۰۳٬۹۷۹ نفردیر، سایا گؤره دونیادا سککیزینجی یئری توتور. اهالی‌سی‌نین بؤیوک اکثریتی - ۷۳٫۱٪ شهرلرده یاشاییر. اهالی‌نین ۷۹٫۸۳٪-نی روس‌لار تشکیل ائدیر. دؤولت دیلی روس دیلی‌دیر. اؤلکه‌ده ۱۰-۲۰ میلیون نفر آراسی تۆرک دیل‌لی خالق‌لارین نوماینده‌سی یاشاییر. بونلار باش‌لیجا اولاراق تاتارلار، باشقیردلار، چوواش‌لار، آذربایجان تورکلری، ساخالار، قوموق‌لار، قاراچای-بالقارلار و دیگرلریدیر.

روسیه قورودان ۱۶ اؤلکه ایله - نوروژ، فنلاند، ایستونی، لتونی، لیتوانی، لهیستان، بلاروس، اوکراین، گورجیستان، آذربایجان، قازاخیستان، چین، موغولیستان، شومالی کوره ایله، سو واسیطه‌سی ایله ده - ژاپون و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایله هم‌سرحددیر .

بوتون بونلار روسیه‌یه هم اوروپا، هم ده آسیا اؤلکه‌سی اولماغا ایمکان وئریر. اؤزونو سیاسی و حوقوقی جهتدن روسیا ایمپریاسینین و سسرینین واریثی ساییر. ایقتصادی،سیاسی و حربی قودرتینه گؤره میلتلرآراسی موناسیبت‌لرده اساس رول‌لاردان بیرینی اویناییر. بمت، MDB، ایق، مات ، کتمت، شت، آسیت و س. کیمی تشکیلات‌لارین عضوودور.

## قایناق

بؤلمه:اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:جی ۲۰ اؤلکه‌لر
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:روس‌جا دانیشان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:ایسلاو اۆلکه و بؤلگه‌لر
بؤلمه:Russia
بؤلمه:BRICS nations
بؤلمه:ای ۷ اؤلکه‌لر
بؤلمه:شرقی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:فدرال جومهوریتلر
بؤلمه:Kievan Rus'
بؤلمه:Member states of the Commonwealth of Independent States
بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
بؤلمه:North Asian countries
بؤلمه:Northeast Asian countries
بؤلمه:ایسلاو اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:۱۵۴۷ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:۱۹۹۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:آسیا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
رومانی

**رومانی** ( ;  ) اوروپانین شرقینده یئرلَشن بیر اؤلکه دیر. آنا یاساسینا اساساً **رومانی** دموکراتیک دؤولت‌دیر. اؤلکه‌نین آدی "رومانوس" ("روم‌لی" دئمک‌دیر) سؤزون‌دن گلیب. اؤلکه باشچی‌سی باشکان حساب اوْلونور و قانون وئریجی اوْرقان ایسه ایکی پالاتالی مجلیس‌دیر. قوزئی‌دان و شرقدن رومانی اوکراین ایله، شیمالی-شرقدن مولداوی جومهوریتی ایله، گونئی‌دان بولغاریستان ایله (سرحد دونای چایینین اۆستون‌دن کئچیر)، غربدن ایسه صربیستان و ماجاریستان ایله همسرحددیر.
قارا دنیز رومینیانین شرقینده یئرلشیر.
۱ ژانویه ۲۰۰۷-جی ایلدن آوروپابیرلیگی نین عضوودور. باشکندی و ان بؤیوک شهری بوخارستدیر (۱٬۹ میلیون نفر).

## ساغلام‌لیق
رومانی‌دا اوْرتا عؤمور ۷۲٫۱۸ ایل ایله اوروپابیرلیگینده‌کی ان آشاغی رقم‌دیر. آوروپادا، رومانی ایدز اؤلوملرده، اوکرایندان سوْنرا ایلک سیرادا گلیر. [۳۲]

## دین
رومانی سکولار بیر دؤولت‌دیر و رسمی بیر دینی یوْخدور. ۲۰۰۲ ساییملارینا گؤره اؤلکه‌نین% ۸۶٬۷'سی اوْرتودوکس'تور. بۇنو% ۴٬۷ ایله کاتولیک‌لیک، % ۳٬۷ ایله پروتستانت‌لیق ایزلر. ایسلام، رومانی‌دا تاریخی بیر دین اوْلماسینا باخمایاراق یالنیز دوبروجا'دا یاشایان ۶۷٫۵۰۰–۸۵٫۰۰۰ تورک و تاتار آراسیندا مشهوردور.

## توریزم
اؤلکه طبیعی گؤزل‌لیکلری ایله اوْلدوغو قدر تاریخی گؤزل‌لیکلری ایله ده توریست چکمک‌ده‌دیر.

رومانیانین طبیعی و تاریخی گؤزل‌لیکلری هر ایل اؤلکه‌یه میلیونلارلا توریست چکمک‌ده و بۇ توریستلر ده اؤلکه ایقتصادیاتینا بؤیوک قاتقی تأمین ائتمک‌ده‌دیر. ۲۰۰۶

تیجارت، توریزمی تاخیبان توسعه ائتمیش ایکینجی بؤیوک قیسمتی دیر. توریزم اؤلکه‌نین ان دینامیک و هیزلی بؤیوین قیسمتی دیر. دۆنیا گزی و توریزم شوراسینا گؤره رومانی توریزم ساحه‌سینده ان هیزلی بؤیوین ۴. اؤلکه‌دیر. قیسمتون ۲۰۰۷–۲۰۱۶ ایللری آراسیندا ایللیک% ۸ بؤیومه‌سی گؤزلنیلیر. [۴۸] ۲۰۰۲-جی ایلده اؤلکه‌یه ۴٬۸ میلیون توریست گلمیش، بۇ سایی ۲۰۰۴-جو ایلده ۶٬۶ میلیون اوْلموش‌دور. توریزم ۲۰۰۵-جی ایلده اؤلکه ایقتصادیاتینا تخمیناً ۴۰۰ میلیون € گلیر گتیرمیش‌دیر.

## رومانیانین أن بؤیوک شهرلری

## گؤرونتولر

file:Matei Corvin Alley Cluj-Napoca.jpg|Kaloşvar'da bir sokak
file:Moscheea Carol I, Constanta.jpg|Köstence'de I. Karol Camisi
file:Ateneul Roman b.jpg|Ateneum Bükreş
|Parlamento Sarayı, Bükreş
file:Baratok templomakv.jpg|Bir Katolik kilisesi
file:RO HD Hunedoara castle panorama 3.jpg|Hunedoara Kalesi
file:Danube near Iron Gate 2006.JPG|Tuna deltasından bir görüntü
file:Fantanele-4.jpg|Fântânele Gölü
file:Transfagarasan twisty road.jpg|Transfăgărășan
file:Bethlen Cave Brasov.jpg|Bethlen mağarası
file:Ada Kaleh.jpg|Ada Kale adası
file:Baleasee.jpg|Bâlea Gölü
file:Baiului Mountains.jpg|Karpatlar
file:Salina Turda 5.jpg|Salina Turda Tuz Madeni


## قایناقلار

بؤلمه:اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:ناتو اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:جومهوریت‌لر
بؤلمه:رومانی
بؤلمه:1859 establishments in Europe
بؤلمه:بالکان اؤلکه‌لری
بؤلمه:شرقی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
بؤلمه:اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:رومانس اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:رومانی‌جه دانیشان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:اوروپانین جنوب‌شرقی اؤلکه‌لری
بؤلمه:۱۸۵۹ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
ریزه

﻿
** ریزه** – تورکیه جومهوریتی‌نين قارادنیز بؤلگه‌سینده بیر بؤیوک شهردیر. بو شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلینده ۹۶٫۵۰۳ نفر نۆفۇسو وارمیش. 

## نوتلار

## قاینایلار
* [Encyclopedic Dictionary of Black Sea]. 2 Cilt. Heyamola Yayıncılık. Istanbul. 

## خاریجی لینکلر
ریکان (اورمو)

**ریکان** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و بکشلو قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 125 نفر اهالی سی و 40 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:بکیشلو چای قصبه‌سی
بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
زئیوه

** زئیوه ** کندی (روستای زیوه) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و باتی اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
زئیوه کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 1130 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر
## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
زارا (تورکیه - شهر)

** زارا **تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۱٬۳۳۳نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
زردخانه

**زردخانه كندی** دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان ورگهان قصبه‌سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  125نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
زرگر(برزند)

**زرگر** کندی (زرگر برزند) گئرمی (موغان) بولگه سی نین، اونگوت بولومو و آشاغا برزند قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
زرگر كندي، 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 10 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## قایناقلار

بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
زنجان بیلیم‌یوردو

**زنجان بیلیم‌یوردو** زنجان اوستانینین ایلک تحصیل اوجاغی ساییلیر و زنجان-میانا یولونون 6 کیلومئتیرلیگینده یئرلشیب. ایندی بو بیلیم‌یوردونون 4 فاکولته‌سی، 8,300 اؤیرنجی و 235 اوستادی واردیر.

## فاکولته‌لر
* موهندیس‌چیلیک فاکولته‌سی
* اینسان‌سئل علم‌لر فاکولته‌سی
* علم‌لر فاکولته‌سی
* اکینچیلیک فاکولته‌سی

## بیرده باخ
*تبریز بیلیم‌یوردو
*زنجان اوستانی‌نین بیلیم‌یوردلاری

بؤلمه:زنجان بیلیم‌یوردلاری
زنجیربلاغ

**زنجیربلاغ** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان ینجه‌بل قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  186نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
زنجیره (شوط)

**زنجیره** کندی شوط بؤلگه‌سینین، و گونئی قاراقویون قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 58 نفر اهالی سی و 15 عائیله سی وار.  
## قایناقلار

بؤلمه:شوط بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
زنگیلر دؤولتی

**زنگی‌لر دؤولتی** ۱۱۲۷-جی میلادی ایلدن ۱۲۵۰-جی میلادی ایله‌جه اورتادوغونون بؤیوک بؤلوملرینه، او جومله‌دن بوتون شام و میصرین دوغو قیسمت‌لرینه حؤکم‌سۆرن دؤولت ایدی. بو دؤولتین قوروجوسو موصلین سلجوق‌لی آتابگی عماد الدین زنگیدیر.

## زنگی‌لر-صلیبی‌لر ساواشی
زنگی‌لر دؤنمینده صلیبی‌لر یۆروشو قارشیسندا و صلیبی‌لر الینه گئچمیش توْپراق‌لارین قۇرتارماغی اۆچون چوخلو ساواش اۆز وئردی. زنگی‌لر بو ساواش‌لارین چوْخوندا قازانمیشدیلار. بو ساواشلاردا زنگی‌لر اوْردوسونون باشچی‌لاری‌نین ان بؤیوگو عماد الدین زنگی‌نین اوغلو نور الدین محمود زنگی حلب زنگی امیری ایدی.

## زنگی امیرلری
موصول، حلب، دمشق، سینجار و جزیره زنگی امیرلری‌نین آدلاری و امیرلیک چاغی:
#### موصل زنگی امیرلری
*ایلک عماد الدین زنگی (۱۱۲۷-۱۱۴۶)
*ایلک سیف الدین غازی (۱۱۴۶-۱۱۴۹)
*قطب الدین مودود (۱۱۴۹-۱۱۷۰)
*ایکینجی سیف الدین غازی (۱۱۷۰-۱۱۸۰)
*ایلک عز الدین مسعود (۱۱۸۰-۱۱۹۳)
*ایلک نور الدین ارسلان شاه (۱۱۹۳-۱۲۱۱)
*ایکینجی عز الدین مسعود (۱۲۱۱-۱۲۱۸)
*ایکینجی نور الدین ارسلان شاه (۱۲۱۸-۱۲۱۹)
*نور الدین محمود (۱۲۱۹-۱۲۳۴)
*بدر الدین لؤلو (۱۲۳۴-۱۲۵۹)

#### حلب زنگی امیرلری
*ایلک عماد الدین زنگی (۱۱۲۸-۱۱۴۶)
*نور الدین محمود (۱۱۴۶-۱۱۷۴)
*الصالح اسماعیل الملک (۱۱۷۴-۱۱۸۱)
*ایکینجی عماد الدین زنگی (۱۱۸۱-۱۱۸۳)

#### دمشق زنگی امیرلری
*نور الدین محمود (۱۱۵۴-۱۱۷۴)
*الصالح اسماعیل الملک (۱۱۷۴)

#### سینجار زنگی امیرلری
*ایکینجی عماد الدین زنگی (۱۱۷۱-۱۱۹۷)
*قطب الدیم محمد (۱۱۹۷-۱۲۱۹)
*عماد الدین شاهنشاه (۱۲۱۹-۱۲۲۰)
*جلال الدین محمود (۱۲۱۹-۱۲۲۰)
*فتح الدین عمر (۱۲۱۹-۱۲۲۰)
#### جزیره زنگی امیرلری
*معز الدین سنجر شاه (۱۱۸۰-۱۲۰۸)
*معز الدین محمود (۱۲۰۸-۱۲۴۱)
*محمود الملک الظاهر (۱۲۴۱-۱۲۵۰) 

## قایناقلار

بؤلمه:تورک تاریخی
بؤلمه:ایسلام تاریخی
زومار

**زۇمار** یوخسا **زۇمار آیی** یئنی آذربایجان تورکلرین ایللیگی‌نین آلتینجی آیی ساییلیر و ۳۱ گۆنو وار. عربجه «سنبلة» و فارسجا «شهریور» آیی ایله بیردیر. زۇمار آیی یای فصلینین اۆچونجو آیی‌دیر.

## بیرده باخ
آی‌لار

بؤلمه:آذربایجان ایل سایاریندا آیلار
زندیه حؤکومتی

**زندیّه** و یا **زندیلر حؤکومتی** یا دا **زندلر** ایراندا ۱۷۵۱—۱۷۹۴ میلادی ایللرین آراسیندا حاکیمیتده اولان دؤولت. بو حؤکومتده حاکیم اولان سولاله زند خاندانی'دیر. زند خاندانی افشارلارین چؤکوشو و قاجارلارین دیرچه‌لیشی آراسینداکی قیرخ اوچ ایل مودتینده شاهلیق ائتدیلر.

## زندلرین کؤکو

زندیه دؤولتی کریم خان زند الی‌ایله، کی زند طایفاسی'نین باشچی‌سی‌ایدی، بینا اولدو. زند طایفاسی، لک طایفالاریندان‌ایمیش. لک خالقی بعضی قایناقلار اساسیندا موستقیل بیر خالق‌دیر، آنجاق بعضی قایناقلار لکلری کورد و بعضی قایناقلار لکلری لور بیلیبلر. هابئله بیر سایی قایناقلارا گؤره زند خانلاری اؤزلرین لور بیلیرمیشلر.

## کریم خان زند
زند طایفاسیندان اولان ایناق خان اوغلی کریم خان، نادرشاه افشارین اؤلوموندن سونرا شیرازدا شاهلیق ایدعاسی ائتدی.

## شاهلاری
* کریم خان زند؛ ۱۱۷۹–۱۱۹۳ (هیجری قمری)؛ زندلرین بیرینجی شاهلاری. اؤزون وکیل‌الرعایا آدلاندیریردی.
* زکی خان زند؛
* ابوالفتح خان زند؛ ۱۱۹۳–۱۱۹۳؛ ۷۰ گون شاه ایمیش.
* صادق خان زند؛ ۱۱۹۳–۱۱۹۶؛ کیرماندا شاهلیق ایدعاسی ائتدی و نئچه آی شیرازی آلدی.
* علیمرادخان زند؛ ۱۱۹۶–۱۲۰۱؛ ایصفاهاندا خان ایدی آمّا سونرا شیرازی آلدی.
* جعفرخان زند؛ ۱۲۰۱–۱۲۰۳؛ گئجه باشینا تؤکولدولر و اؤلدوردولر.
* لطفعلی خان زند؛ ۱۲۰۳–۱۲۰۸ (هیجری قمری)؛ زندلرین سونونجو شاهلاری، قاجارلارا مغلوب اولوب و زندلرین حؤکومتی آرادان گئدیب.

## قایناقلار

بؤلمه:زندیه
بؤلمه:۱۷۵۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:۱۷۵۱ - جی ایلینده ایران اؤلکه‌سینده یارانانلار
زونگولداک

**
زونگولداک** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۰۴٬۶۰۴نفر اهاليسي وارمیش 
## قایناقلار

توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

بؤلمه:تورکیه شهرلری
زویک (اورمو)

**زویک** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی باراندوزچای قصبه‌سی نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 96 نفر اهالی سی و 27 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
زینگیر

** زینگیر** کندی (روستای زینگیر) موغان بولگه سی نین، مركزی بولومو و اورتا اوجارود قصبه سي نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
زینگیر کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 494 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر
## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
سئیف خانلی قیشلاغی ۲

**  سئيف خانلي قيشلاغي 2 ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، آسلان دوز بولومو و آسلان دوز قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
سئيف خانلي قيشلاغي 2 كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 30 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* آسلان دوز بولومو
* آسلان دوز قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
سئیید کندی

**سئیید** کندی (سیدکندی) موغان بولگه سی نین، مركزی بولومو و قوزای اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
سئیید کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا 175 نفر اهالی سی وار. بو كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانیشیرلار. 
## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
ساخسی تپه

## ساخسی تپه
سولدوز بؤلگه‌سی‌نین کندی دیر و نقده شهریندن 18 کیلومتر اوزاقلیقدا یئرلشیر. بو کند فرخ زاد (تورکجه: فرقوزات)، نظام آباد (تورکجه: نیظاموات)، بیگم قلعه (تورکجه: بییم قالا)، مملو (تورکجه: ممه لی) و کؤپکلو (تورکجه: کؤپکلی) کندلری ایله قونشودور.

## اهالی
بو کند بیگم قلعه ماحالینا تابعدیر و 1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 259(57عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
ساخسی تپه کندینین اهالیسی تورکلر و کوردلر لردن تشکیل اولونور.

## گؤرمه لی یئرلر
ساخسی تپه کندینین اسکی تپه سی واردیر کی تاریخدن قاباق و ایسلامدان سونراکی دؤورلره عاییددیر و 1344نجی ایل آذرین 1 ده 482 نؤمره ایله ایرانین میلّی اثرلری لیستینده ثبت  اوْلموشدور. بو تپه ده ساخسی قیرینتیلاری چوخ اولدوغو اۆچون ساخسی تپه آدلانمیشدیر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
سارال سفلی

## آشاغی سارال
(فارسجا: سارال سفلی) سولدوز بؤلگه‌سی‌نین محمدیار شهرینه تابع اولان کند دیر. 
## اهالی
بو کند المهدی قصبه سی نه تابئعدیر و 1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 118(20عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی تورک و شیعه دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی
## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
ساران

**ساران** کندی دوغو آذربایجان اوستانی  نین بستان‌آباد (بوستان آوا بولگه سی) بولگه سی نین مرکزی بولومو نده اولان مئیدان چای قصبه سی  نده یئرلشیب. 
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسیندا بو کندده 50 عائیله و  333 نفر اهالی یاشاییرمیش. 

کاهریز بولاغی هابئله بؤیوک چایی بو کندین اونملی سو منبع لریدیر. بیوه چایی سهند داغی نین بولاغ لاریندان تشکیل تاپیر. 
ساران کندی نین تاریخی ایسلام دان قاباغا قاییدیر. بو کندین اسکی قبریستانی وارایمیش. بو قبریستان دا قوچ و آسلان شیکلینده موجسممه لر وارایمیش. بونلار ایقلیمی شراییطی گوره آرادان گئدیب لر.   

## قایناقلار

بؤلمه:بستان‌آباد بؤلگه‌سی‌نین کندلری
سارای، تکیرداغ

**سارای** () تورکیه جۆمهوریتی‌نین اوروپا طرفینده و تکیرداغ اوستانیندا یئرلشن بير بؤیوک شهری و ناحیه‌سی دیر. ۲۰۱۴-جی ايلده بو شهرین ۲۴٬۹۶۰ نفر و ناحیه‌نین ۴۷٬۵۲۲ نفر اهالیسی وارمیش.

## قايناقلار

بؤلمه:تکیرداغ اوستانینین ناحبه‌لری
بؤلمه:یاشاییش یئرلری تکیرداغ اوستانیندا
سارای کوی

** سارای کوی**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۸٬۹۴۰نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
سئییدک (اورمو)

**سئییدک** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و باراندوز قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 198 نفر اهالی سی و 38 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
ساری‌داش

**سردشت** یا دا **ساری‌داش** () — باتی آذربایجان اوستانیندا یئرلشن بیر شهر دیر. بۇ شهر، ساری‌داش بؤلگه‌سی‌‌نین مرکزی‌دیر.

## "ساری‌داش" آدی حاقیندا
ایندیکی سردشت شهری‌نین آدی پهلویلر دؤوریندن قاباق ساری‌داش ایمیش، پهلویلر زامانیندا فرهنگیستان زبان فارسی تصویب‌ایله ساری‌داش شهری‌نین آدی سردشته چئویرلنیب.

## اهالی
### جمعیت
۱۳۸۵-جی هیجری گۆنشلی ایلین نۆفوس ساییسی اساسیندا بۇ شهرین ۵۰٬۱۱۵ نفر اهالی‌سی وار ایمیش.

### دین و دیل
تخمینی آمارلارا گؤره، ساری‌داش شهری‌نین ۹۴٪ اهالیسی کورد دورلر و سوران کوردجه‌سینه دانیشیرلار و ایسلام دینی‌نین سونی شافعی مذهبینه اینانجلاری وار. هابئله کوردلردن سوْنرا، بو شهرین ۵٪ اهالیسی ده تورک دورلر و تورک دیلینده دانیشیرلار و ایسلام دینی‌نین شیعه مذهبینه اینانجلاری وار. آیریجا ساری‌داش شهری‌نین ۱٪ اهالیسی ده دیگر اتنیک قوروپلاردان‌دیرلار.

## مریضخانالار
ساری‌داشین بیماریستانی، «امام خمینی» بیماریستانی‌دیر. بوُ بیماریستان ۱۳۴۳ده ۷۵ ثابیت تخت ظرفیتی ایله قوُرولوب‌دور. ایندیلیکده ۶۵ تخت ایله ایشله‌ایر. بیماریستان‌دا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: داخلی، جرّاحلیق، قادینلار، اوُشاقلار.

## بیرده باخ

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*1987 chemical attack still haunts Iran
*'Forgotten Victims' Of Saddam Hussein Era Await Justice

بؤلمه:ساری‌داش بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:آذربایجان
بؤلمه:کورد یئرلشیم‌لری
بؤلمه:عراق موحاریبه‌سی‌نین جینایت‌لری
ساری دره

**ساري دره ** کندی (ساري درق) گئرمی (موغان) بولگه سینین، مركزی بولومو و اینی قصبه سی ندا یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
ساري دره كندي، 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 162 نفر اهالي سي وار.
## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملي و گورمه لي يئرلر
## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
ساری قایا (تورکیه)

**ساری قایا** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد  ۲۰٬۹۰۳نفر اهاليسي وارمیش.
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

## قايناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ساری قویو احمد خان قیشلاغی

**  ساري قويو احمد خان قيشلاغي ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، آسلان دوز بولومو و باتی قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
ساري قويو احمد خان قيشلاغي كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 74 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* آسلان دوز بولومو
* باتی قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ساری لار

** ساری لار** کندی (روستای ساری لار) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و دوغو اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
ساری لار کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 128 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
ساری گول (تورکیه)

﻿

** ساری گۆل** — تورکیه جۆمهۇریتی‌نين بؤیوک شهرلریدن. بۇ شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلده ۱۳٫۳۸۷ نفر نۆفۇسو وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ساری‌سولی

**ساری‌سولی** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان قیشلاق قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  572نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
سالالا

**سالالا** کندی (سلاله) موغان بولگه سی نین، موران بولومو و آزادلی قصبه سینده یئرلیشیب.
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
سالالا كندی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسی ندا، 318 نفر اهالی‌سی وار. بۇ كندین اهالی‌سی تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی‌سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیق‌لا یاشاییش سورولر. اونملی محصول‌لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزمه‌لی و گورمه‌لی یئرلر
سالالا تپه‌سی هابئله سالالا شوله‌سی بۇ كندین گوزل و گورمه‌لی كندلریندن‌دیر. سالالا تپه سیندن تاپیلمیش اسكی پارچا دونیانین ان قدیم ایكینجی پارچاسی‌دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
سافران بولو

**سافران بولو**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۳۵٬۸۵۰نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
سالماس بؤلگه‌سی

**سالماس بؤلگه‌‌سی** یا دا **سلماس بؤلگه‌سی** () — باتی آذربایجان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. سالماس شهری بو بؤلگه‌‌نین مرکزی‌دیر.

## اینظیباطی بؤلمه‌لر
ایرانین اینظیباطی بؤلمه‌لری اساسیندا، بو بؤلگه‌ ۲ بؤلوم، ۷ قصبه و ۲ شهردن تشکیل اولوبدور. بونلارین آدلاری بئله‌دیر:

### بؤلوملر
کوهسار بؤلومو
سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو 

### شهرلر
* سالماس 
* تزه‌شهر

### قصبه‌لر

## خالق
### نوفوس
۱۳۸۵–اینجی هیجری گونشلی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا بو بؤلگه‌ده ۱۸۳٬۳۸۱ نفر اهالی یاشاییرمیشلار.  
۱۳۹۵–جی هیجری گونشلی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا بو بؤلگه‌نین ۱۹۶٬۵۴۶ نفر اهالی‌سی وارایمیش، کی بو تعداد'دان، ۱۰۰٬۸۱۷ کیشی و ۹۵٬۷۲۹ نفر قادین دیرلار.
### دین و دیل
بو بؤلگه‌‌نین اهالی‌سی عومومیت‌ده تورک دورلر و آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. 
تورکلردن سوْنرا، کوردلر، ارمنیلر و آشورلار دا آز سایی‌دا بو بؤلگه‌ده یاشاییرلار. 
رزم‌آرا'نین فرهنگ جوغرافیایی کیتابی‌نین اساسیندا سلماس شهری‌نین ۱۳۳۰–جی هیجری گونشلی ایلده ۱۱٬۰۰۰ نفر جمعیتی اولاراق، خالقی شیعه تورک دورلر، هابئله نئچه ائو ده کلدانی مسیحی‌سی اولاراق آشور دیلینده دانیشیرلار. 
ایندیلیکده سلماس بؤلگه‌سی‌نین اصلی ترکیبین، شیعه مذهبینه اینانجلاری اوْلان تورکلر تشکیل ائدیرلر، بونون یانیندا بیر سیرا اقلیت‌لر او جومله‌دن سونی شافعی اینانجلی تورکلر، سونی شافعی مذهبینه اینانجلاری اوْلان کوردلر، و هابئله مسیحیت دینی‌نه اینانجلاری اوْلان ارمنیلر و آشور‌لار دا واردیر. 
آیریجا بو بؤلگه‌ده کؤچریلر ده یاشاییرلار، سالماس بؤلگه‌سی‌نین کؤچریلری چوخونلوغو کوره سوننو اولاراق تورک دیلینده دانیشیرلار و سونی شافعی مذهبینه اینانجلاری واردیر.

## ایقتیصادیات

## گوزل و گزملی یئرلر

## بیلیم یوردلار

## بیرده باخ
* ایران تورك‌لری‌نین یاشاییش یئرلری 
* ایران تورک‌لری‌نین سایی 
* ایران تورک‌لری

## قایناقلار


بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
سامسالی (اورمو)

**سامسالی** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی نازلی قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 47 نفر اهالی سی و 12 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
سامسون

﻿

**سامسون** () تۆرکیه جۆمهۇریتی‌نين بؤيوک شهرلریندن. بو شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلده ۵۱۱٫۶۰۱ نفر نۆفۇسو وارمیش. 

## قایناقلار
سان‌شاین کوست، کوئینزلند

**سان‌شاین کوست**  اوسترالیانین کوئینزلند اوستانینده یئر‌لشن بیر شهردیر.بو شهرین ۴۶۲/۴ کم مساحت ایله ۲۰۱۱ ساییم‌لارینا گؤره ۲۷۰۲۷۰ نفر جمعیتی اولاراق جمعیت باخیمیندان اوسترالیانین ۹-جو جمعیت‌لی شهری‌دیر.

## قارداش شهرلر
سان‌شاین شهری‌نین قارداش شهرلری:
*  شیامن, چین

## نوْت‌لار

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
* 

## بیرده باخ
* اوسترالیا شهرلری‌نین لیستی

## ائشیک باغلانتی‌لار
* توریسم سایتی 



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
سان مارینو

اوروپانین جنوبوندا یئرلشن بیر اؤلکه دیر.

## قایناقلار


## گؤرونتولر

فایل:Flag of San Marino.svg
فایل:Flag of San Marino (bordered).svg
فایل:Flag San Marino.jpg
فایل:San Marino penn.png
فایل:Coat of arms of the city of San Marino.svg
فایل:Parliament San Marino.jpg
فایل:Fortress of Guaita 2013-09-19.jpg
فایل:San Marino bastione 2.jpg
فایل:San Quirino in San-Marino.JPG
فایل:San-Marino-vista-1282.JPG
فایل:Towers San Marino.jpg
فایل:Cathedral San Marino - Exterior.jpg
فایل:SanMarino1991.jpg
فایل:San marino panorama 1.jpg
فایل:Borgo maggiore.jpg
فایل:Blick von san marino.jpg
فایل:Statua della Libertà 2.jpg
فایل:Giuseppe e Anita Garibaldi trovano rifugio a San Marino.JPG
فایل:Garibaldi a San Marino dettaglio busto.jpg
فایل:San Marino 200 lire XXII Olimpiade.JPG


بؤلمه:اؤلکه‌لر
بؤلمه:ایتالیاجا دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
بؤلمه:جومهوریت‌لر
بؤلمه:اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:سان مارینو
بؤلمه:Countries that are enclaves of Italy
بؤلمه:Diarchies
بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
بؤلمه:رومانس اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:جنوبی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:States and territories established in the 300s
بؤلمه:301 establishments
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
بؤلمه:دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکه‌لر
جام‌جم آنلاین

**جام‌جم آنلاین** (فارسجا: جام‌جم آنلاین)، جام‌جم قورومونا باغلی بیر فارسجا خبر سایتی دیر.

## اؤنملی خبرلر

## یالانلامالار (تکذیبیه)

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار
* آنا یارپاغی

بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
ساکاروز

**ساکاروز**  () بیر نوع شیمییایی ماده دیر. ساکاروز بدنده فروکتوزوگلوکوزدان اله گلیر .

## قایناقلار
سایکس پیکو آنلاشماسی

**سایکس پیکو آنلاشماسی** ۱۹۱۶-نجی میلادی ایلده فرانسه ایله بریتانیا آراسیندا روسیه نظارتی ایله گیزلینجه یازیلان آنلاشما دیر. بۇ آنلاشمانین نتیجه سینده سوریه، لبنان، عراق و فلسطین فرانسه ایله بریتانیا آراسیندا بؤلوندی.

بریتانیا ایله فرانسه بۇ دؤنم‌ده یالان سؤز وئره‌رک، باغیمسیز عرب دؤولتی آدی ایله عرب‌لری عثمانلی دؤولتی قارشیسیندا بیر بیرلیگه چاغیردیلار امّا عثمانلینین پارچالانماغیندان سوْنرا عرب توپراقلاری مستعمره توپراقلارا دؤندو.

## قایناقلار

## گؤرونتولر


File:Mark Sykes00.jpg

File:François Georges-Picot cropped.JPG

File:Paul Cambon 01.jpg

File:Edward Grey 1914 cropped.JPG

File:Skyes Picot, The Manchester Guardian, Monday, November 26, 1917, p5.jpg

File:Sykes-Picot.svg

File:Peace-conference-memoranda-respecting-syria-arabia-palestine5.jpg

File:David Lloyd George 1915.jpg

File:Faisal I of Iraq circa 1920.jpg

File:Georges Clemenceau 1.jpg

File:Ethnographic Eastern Turkey.jpg

File:TreatyOfSevres (corrected).PNG



ایسلام تاریخی
سحر كانالی

**سحر كانالی** ایران ایسلام جومهوریتی‌نین یایینجیلیغینا باغلی، ایرانین ایلک یابانجی دیللرده اویدوسال تلویزیون کانالی‌دیر. بو کانال وئرلیشلرینی تورکجه، اینگیلیسجه، بوسنیاجا، اوردوجا، فرانسه‌جه و کوردجه یاییر.

## بیر ده باخ

آذربایجان دیللی تلویزیون کاناللارینین لیستی

## قایناقلار

بؤلمه:اوردوجا کاناللار
بؤلمه:ایران کاناللاری
بؤلمه:اینگیلیسجه کاناللار
بؤلمه:بوسنیاجا کاناللار
بؤلمه:تورکجه کاناللار
بؤلمه:فرانسه‌جه کاناللار
بؤلمه:کوردجه کاناللار
ساراب

**سراب** شهری شرقی آذربایجان اوستانین شهرلریندن بیری دیر بو شهر تبریز اوستانین مرکزی له ۱۳۴ کیلومتر آرالی دیر. سراب شهری شرقی آذربایجانین ۷ جی چوخ جمعیتلی شهری دیر.

## دیل
ساراب شهرینین خالقی آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

## تاریخ
حمداله مستوفی نین نزهه القلوب کیتابیندا یازدیغینا گوره سرابین خالقی قوتلی هئیکل ، سیما لاری آغ و دیلری ده تورکجه دیر.

## گورملی و تاریخی یئرلر

*گاو دوش آباد کؤرپوسو
*آذربایجانین عشایری موزه سی
*سارابین جوما مسجیدی
*سارابین بؤیوک ایمامزاده سی
*رازلیق داشی

300px
بندانگشتی|رازلیق داشی

## آدلیم لار
قاسم الانوار
علامه امینی

## قایناقلار

بؤلمه:ساراب بؤلگه‌سی
بؤلمه:تورک شهرلری
بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی شهریستان‌لاری‌نین مرکزلری
سراجلو

**سراجلو** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان آذغان قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 359 نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
سرخانلی

** سرخانلی ** کندی اردبیل بولگه سینین، مرکزی بولومو و دوغو ارشه قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا بو کندین 215 نفر اهالي سي وار. 
## ایقتیصادیات
## گزملي و گورمه لي يئرلر
## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* اردبیل اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
اردبیل اوستانینین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل بؤلگه‌سی‌نین کندلری
سردار مسجیدی

**سردار مسجیدی**، اورمیه شهرینده یئلرشن تاریخی بیر مسجید. سردار مسجیدی٬ میناره‌سی اۆستونده قدیمی بیر ساعاتین یئرلشمه‌سینه گؤره، ساعاتلی مسجید آدی ایله ده تانیلیر. ساعات‌لی مسجید امام خیاوانیندا، غولام‌خان راستاسی‌نین ایمتیدادیندا، اورمیه‌نین اسکی تیکیشینده یئرلشه‌رک ۴۰۰-۵۰۰ متیر جومامسجیددن آرالی‌دیر. «آقاخان»ین آتاسی «عظیم‌السلطنه سردار»ین جدّی «عبدالصمدخان»، بوُ مسجیدی قاجار واقتیندا تیکمیش‌دیر. عظیم‌السلطنه (شهید سردار) ۱۳۳۰-جو هیجری ایلینده مسجیدی مرمّت ائدیب٬ ۱۳۳۱-ده اوْنا بؤیوک بیر ساعات علاوه ائتمیش‌دیر.
## ثبت نۆمره‌سی
سردار مسجیدی ۱۷۳۸ نۆمره‌سی ایله تاریخی اثرلر جرگه‌سینده ثبت اوْلونوب‌دور.
## قایناقلار

بؤلمه:ایرانین ثبتی بینالاری
سربرنیتسا سوی‌قیریمی

**سربرنیتسا سوی قیریمی**، ۱۹۹۵-نجی میلادی ایلین جولاییندا ان آزی ۸۳۷۲ بوسنیالی موسلمانین، صرب اوردوسو ساغیندان و  ۴۰۰ هلندلی باریش گوجلری‌نین سس‌سیزلیغیندا اؤلدورولمسینه دئییلیر. ایکینجی دونیا ساواشیندان سونرا ان بؤیوک سوی قیریم اولان سربرنیتسا سوی قیریمی، بیرلشمیش میلّتلر گۆونلیک بؤلگه‌سی اعلان ائتمیش و گۆونلیک گوجلری قوْروموش منطقه‌ده اوز وئریب‌دیر.

## سوی قیریمین اوز وئرمه‌سینده اصلی نقش‌لری اولان‌لار
:*راتکو ملادیچ
:*رادوان کارادزیتچ
:*هلند دؤولتی - هلندلی گوجلرین سس‌سیز قالماسی و بو اولایی گؤرورکن هئچ نه ائتمه‌مکلری اولارا بؤیوک سوچ ساییلیر لکن لاهه‌ده اولان محکمه یالنیز ۳۰۰دن آرتیق نفرین اؤلومونون مسئولون هلند دؤولتی اعلان ائدیب‌دیر. بو محکمه داهی موسلمانلارین هلند گوجلری ساغیندان صربلره تحویل وئریلمه‌سیندن سؤز آچیب‌دیر.

## جسدلرین تاپیلماسی
حله‌لیک توپلو قبیرلردن جسدلرین تاپیلماسی دوام ائدیر. بو گونه‌جه ۶۰دان آرتیق توپلو قبر تاپیلیب و دی‌ان‌ای سیناماسی ایله ۲۵۰۰دن آرتیق جسدین کیملیگی بیلیندیریلیب.

## تاپیلان جسدلرین توپراقا تاپشیریلماسیندان تصویرلر

File:Srebrenica Massacre - Reinterment and Memorial Ceremony - July 2007 - 01.jpg|۲۰۰۷-نجی میلادی ایلین جولاییندا توپراقا تاپشیریلان جسدلر
File:Srebrenica Massacre - Reinterment and Memorial Ceremony - July 2007 - Women Mourners 3.jpg|۲۰۰۷-نجی ایلین جولاییندا توپراقا تاپشیریلان جسدلر - قادینلار
File:Srebrenica Massacre - Reinterment and Memorial Ceremony - July 2007 - Women Mourners 1.jpg|۲۰۰۷-نجی ایلین جولاییندا توپراقا تاپشیریلان جسدلر - قادینلار
File:Srebrenica Massacre - Reinterment and Memorial Ceremony - July 2007 - Women Mourners 2.jpg|۲۰۰۷-نجی ایلین جولاییندا توپراقا تاپشیریلان جسدلر - قادینلار

## قایناقلار

## گؤرونتولر

Image:Srebrenica massacre map.jpg
Image:Mass Graves.jpg
Image:Srebrenica Dutchbat.JPG
Image:Srebrenica Potocari Memorial 2.JPG
Image:Srebrenica Graveyard.JPG
Image:Srebrenica massacre memorial gravestones 2009 1.jpg
Image:Srebrenica massacre memorial gravestones 2009 2.jpg
Image:Srebrenica massacre memorial gravestones 2009 3.jpg
Image:Srebrenica massacre memorial wall of names 2009 1.jpg
Image:Srebrenica massacre memorial wall of names 2009 2.jpg
Image:Potoc2006.jpg
Image:Potocari.jpg
Image:Potocari2007.jpg
Image:Srebrenica2007.jpg



بؤلمه:سوی‌قیریملار
سردری (اورمو)

**سردرود** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بولومو و تورکمان قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 305 نفر اهالی سی و 63 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
سرقین

**سرقین** كندی دوغو آذربایجان اوستانینين اهر بؤلگه‌سینين مرکزی بؤلومونده اوْلان بوزقوش قصبه‌سینده يئرلشيب. ۱۳۸۵–جی هیجری گۆنشلی ايلين نوفوس سایی‌سی اساسيندا بو كندين ۱۴۵ نفر اهالی‌سی وارايميش. 

## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
سرو آغاجی

** سرو آغاجی** کندی (روستای سرو آغاجی / سلیم آغاجی) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و باتی اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
سرو آغاجی کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 528 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
سرین حیصار

**سرین حیصار** تورکیه جمهوریتی نده  یئرلشمیش بیر شهر دیر. بو شهرین ۲۰۰۹-اینجی ایلده ۱۱٬۰۴۱ نفر اهالیسی وارمیش..

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
سریک

**سریک**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۴۶٬۵۴۱نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
سریش‌آباد

**سریش‌آباد** — قدیم آذربایجان شهرلریندن‌دیر کی بۇگۆنکۆ کوردیستان اوستانینین قوروه بؤلگه‌سینده یئرلشیب‌دیر.

## محصول‌لار
بو شهرین محصوللاری بوغدا، آرپا، یئرآلما، اوزوم، یونجا، آلما و اریک دیر.

## دیل
سریش‌آبادلیلار عومومیت‌ده شیعه مذهبینه اینانج‌لاری وار و آذربایجان تۆرکجه‌سی‌نه دانیشیرلار، سریش آباد تورکلری‌نین لهجه‌سی زنگان لهجه‌سی کیمی دیر.

## گؤرمه‌لی یئرلر
* قیزیل قایا داغلاری

* هاجر خاتون ایمام زاداسی

## بیر شعر سریش آوادان
کؤنلوم ایستردی همیشه سریش آبادا گلم

آلماغا درس ادب، محضر اوستادا گلم

گلمیشم ایندی دؤیم بوردا در عباسی

اوز قویام قبرینه بو جمعیده فریادا گلم

## قایناقلار

بؤلمه:قوروه بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین شهرلری