open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ارتمیا پرسیمیلیس

ارتمیا پرسیمیلیس بیر نؤوع ارتمیا ، آیاغیقلسمه‌لیلر دسته سینده عایید حئیوان دیر. بو نؤوع لوْرو قوروق پارکیندا ، آرژانتینین لا پامپا ایالینده،  یئرلی ارتمیا دیر.اونون اورتا سؽخیلیقی ۵۶هر لیترده دیر.آرتئمیا پرسیمیلیس بۇ ارتمیا جنوبی آمریکادا تهجه نوْوودور. اوْنون بیوْلوگیاسی کند تصرۆفاتی و حیواندارلؽق فعالیتلریندن تأثیرلنن آرژانتینین قۇراق بؤلگه‌سینین گؤللرینده‌دیر.
## قایناقلار
پارتئنوجنئتیکا

ارتمیا پارتئنوجنئتیکا بیر نؤوع ارتمیا ، آیاغیقلسمه‌لیلر دسته سینده عایید حئیوان دیر. آرتئمیا پارتئنوجنئتیکا آدؽ مۆوافیق ادبییاتدا گئنیش ایستیفاده اوْلونور ، باخمایاراق کی، بعضی تاکسوْنومیستلر بۇنون اصل نوْو تشکیل ائت‌مه‌ین آرتمیانؽن پارتئنوجنئتیکا پوْپولیاسییالارینا عائید ائتمک اۆچون سهو ایستیفاده ائدیلدییینی دۆشونورلر. قوشما اویدو مارکئرلرینه اساسلانان ۲۰۱۵-جی ایلده آپارؽلان بیر آراشدؽرما گؤستردی کی، مۆختلیف پلوْیدی سوییه‌لرینه مالیک تحلیلینده بیر آرایا گلیر و آرتمیا سینیکا، آرتمیا تیبئتیانا و آرتمیا اورمیانا کیمی علاقه‌لی نوْولردن فرقلنیر.

## قایناقلار
مونو گؤلو

موْنو گؤلو (٫ˈموْʊنوʊ٫ موه-نوه) کالیفورنییانین مونو بولگه سینده یئرلشن دۇزلو قازلؽ گؤلدور و ان آزؽ ۷۶۰.۰۰۰ ایل اول باغلی حؤزه‌ده بیر گؤل کیمی فوْرمالاشیب. چؽخیش یئرینین اوْلماماسی گؤلده یۆکسک سوییه‌ده دۇزلارین توْپلانماسینا سبب اوْلور و بۇ دا سۇیونو قلیایی ائدیر.

## قایناقلاری
شور گؤلو

**شور گؤلؤ** یوخسا **دۇزلو گؤلو** دنیزه چؽخیشی اوْلمایان، دۇزلارین (عادتا سودیوم کولوراید) و آیری حل اوْلموش معدنی مواد  اکثر گؤللردن چوخ یۆکسک اوْلان (چوْخ واخت لیترده ان آزؽ اۆچ قرام دۇز کیمی مۆعیین ائدیلیر) سۇ حؤزه‌سیدیر. بعضی حاللاردا دۇزلو گؤللرده دنیز سۇیوندان داها یۆکسک دۇز سؽخلیقی(قیلظت) اوْلور؛ بۇ جۆر گؤللر هابله چوخلی شورگؤل آدلاندؽریلا بیلر و رنگلرینه گؤره چهرایؽ گؤللر‌ده اوْلا بیلر. یۆکسک میقداردا کربوْنات اوْلان قلوی دۇزلو گؤل بعضا سوْدا گؤلو آدلانیر.

دۇز گؤللری دۇزلولوق سوییه‌لرینه گؤره تسنیف ائدیلیر. بۇ گؤللرین عمله گلمه‌سینه بۇخارلانما و چؤکمه کیمی پروْسه‌لر تأثیر گؤستریر. دۇز گؤللری ایقلیم دَییشیکلیگی، چیرکلنمه و سۇیون باشقا یئره یؤنلدیلمه‌سی سببین‌دن جیدّی حیفاظت چالؽشملاری ایله اۆزلشیر.

## طبقه لندیرملری
دۇزلو گؤللرین طبقه لندیرمئسی اساس مئتوْدو گؤللرده‌کی سۇیون کیموی ترکیبینین، خۆصوصده دۇزلولوغونون، په-هاش و مؤوجود غالیب اوْلان یوْنلارین قیمتلندیریلمسینی احاطه ائدیر.
## اوْلوشومی
دوز گؤللری یۆکسک بۇخارلانما سۆرتی و محدود سۇ آخؽنی کیمی اطراف مۆحیط شرایطینین تأثیری آلتؽندا مۆرکب کیموی، ژئولوژی و بیوْلوژی پروْسه‌لر واسیطه‌سینه عمله گلیر. حل اوْلموش معدنی موادی(سودیوم، پوتاسیوم و منیزیوم) داشؽیان سۇ بۇ حؤزه‌لره داخیل اوْلدوقدا، تدریجا بۇخارلانیر و بۇ معدنی مواد دۇز چؤکونتولری شکلینده چؤکنه قدر جمعلشدیریر. داها سوْنرا، سپئسیفیک ایوْنلار نظارت آلتؽندا قارشؽلیقلی تأثیر گؤستریر و بۇ دا گؤل یاتاغؽندا برک محلۇلون عمله گلمه‌سینه و دۇز کریستاللارؽنین چؤکمه‌سینه سبب اوْلور.بۇ بۇخارلانما و چؤکمه دؤورو دۇز گؤلونو یگانه ائدن دۇزلو مۆحیطین اساس پروْسه‌سیدیر.

## دوغال چئوره چئشیتلیقی

دۇزلولوق سوییه‌سینین یۆکسک اوْلماسینا باخمایاراق، دۇزلو گؤللرده مۆختلیف حیوان نوْولری یاشایؽر، باخمایاراق کی، اوْنلار اهمییتلی ائکوْلوژی محدۇدیتلر یارادؽر.  آرتان دۇزلولوق اوکسیژن سوییه‌سینی و ایستیلیک شرایطینی پیسلشدیریر، سۇیون سؽخلیغینی و اؤزلولویونو آرتؽریر کی، بۇ دا حیوانلارؽن حرکتی اۆچون داها چوْخ ائنئرژی طلب ائدیر. بۇ چتینلیکلره باخمایاراق، دۇزلو گؤللر خۆصوصی فیزیوْلوژی و بیوکیموی مکانیزملرله بۇ جۆر شرایطه اۇیغونلاشمیش بیوْتالاری دسته‌کلَییر. عادی دۇزلو گؤل انورغاسؽزلاری مۆختلیف پارازیتلری احاطه ائدیر، دۇزلو سۇلاردا خرچنگکیمی‌لر و موْنوگئنلر‌ده داخیل اوْلماقلا تخمینا ۸۵ انگل نوْوع آشکار ائدیلیر. بۇنلارین آراسؽندا فیلترله قیدالانان دۇزلو کاریدئس فیتوپلانکتون و باکتریوپلانکتون سوییه‌لرینی تنظیملَیرک اساس نوْو کیمی اؤنملی نقش اوْیناییر. ارتمیا نوْولری هابله قؽزیلقازلار ، قاغاییلار ، ساحیل قۇشلاری و اؤردکلر کیمی کؤچری سۇ قۇشلارینا تأثیر ائدن قورداق انگل اۆچون آرالؽق صاحیب نقشینی اوْیناییر. دۇزلو گؤللرده‌کی انوْرغالیلارا مۆعیین بالؽق و قۇش نوْولری داخیلدیر، باخمایاراق کی، اوْنلار دۇزلولوقداکی دالغالانمالارا حساسدؽرلار. بیر چوْخ دۇزلو گؤللر‌ده قلویدیر کی، بۇ دا بالؽقلار اۆچون، خۆصوصا‌ده آزوْتلو تۇللانتیلارین ایفراضؽنین اداره اوْلونماسیندا فیزیوْلوژی چتینلیکلر یارادؽر. بالؽق نوْولری گؤله گؤره دَییشیر؛ مثلاً، سالتوْن دنیزی سازان، زوْلاقلی کئفال، قوْزبئل امزیک و گؤی قۇرشاغی آلابالؽغی کیمی نوْولرین ائویدیر.

## قایناقلار
چوخلی شور گؤلو

**چوخلی شور گؤلو** و یا **چوخ دوزلو گؤلو** دنیزه چؽخیشی اوْلمایان، ترکیبینده کولورید سودیوم ، دۇزلو سۇ و دیگر دۇزلارین اهمییتلی درجه‌ده سؽخیلیقی اوْلان، دۇزلولوق سوییه‌سی دنیز سۇیونداکیندان (۳،۵٪، یعنی لیتره ۳۵ قرام) چوْخ اوْلان سۇ حؤزه‌سیدیر.

خۆصوصی میکروْب نوْولری، چهرایؽ گؤللرین رنگینه تؤهفه وئردیییدۆشونولن بعضیلری‌ده داخیل اوْلماقلا، اکثر حیات فوْرمالاری اۆچون الوئریشسیز اوْلان یۆکسک دۇزلو مۆحیطلرده اینکیشاف ائده بیلر.بۇ نوْولرین بعضیلری قۇرودولدوقدا حرکتسیز وضعیته دۆشور و بعضی نوْولرین ۲۵۰ میلیوْن ایلدن چوْخ یاشادؽغی دۆشونولور.

## بونلارا دا باخ

*شور گؤلو
*آجؽ سو

## قایناقلار
آجؽ سو

**آجی سو** ، و یا **دۇزلو سۇ** آدلانیر،  شیرین سۇدان داها چوْخ دۇزلولوغا مالیک، اما دنیز سۇیو قدر دۇزلو اوْلمایان طبیعی مۆحیطده عمله گلن سۇدور. بۇ، دنیز سۇیونون (دۇزلو سۇ) و شیرین سۇیون، مثلاً، چای مسبلرینده قارؽشدیریلماسی نتیجه‌سینده یارانا بیلر و یا دۇزلو فوْسیل سو یارانا بیلر. 

مۆعیین اینسان فعالیتلری، خۆصوصا‌ده بندلر و ساحیل باتاقلؽقلارینین داشماسؽ کیمی مۆلکی مۆهندیسلیک لاییحه‌لری دۇزلو سۇ یارادا بیلر کی، بۇ دا شیرین سۇ کرئوئتلرینین یئتیشدیریلمه‌سی اۆچون دۇزلو سۇ حوْوزلاری یارادؽر. دوزلو سو هابله دۇزلولوق قرادییئنتی گۆج پروْسه‌سینین اساس تۇللانتی محصۇلودور. دۇزلو سۇ اکثر قۇرو بیتکی نوْولرینین بؤیومه‌سینه قوْلای تأثیر گؤستردییین‌دن، مۆوافیق اداره‌ئتمه اوْلمادان اطراف مۆحیطه ضرر وئره بیلر.

## بونلارا دا باخ
*آجؽ باتلاقلار

## قایناقلار
آجؽ باتلاقلار

**آجؽ باتلاق ** یوخسا **آجؽ سو باتلاق**  دۇزلو باتاقلؽقلاردان عمله گلیر، بۇرادا اهمییتلی درجه‌ده شیرین سۇ آخؽنی دنیز سۇیونو دۇزلولوغا قدر دۇرولاشدیریر. بۇ، عادتا دۇزلو باتاقلؽقلاردان یۇخاریدا، ساحیل چایلارؽنین مصبلری بوْیونجا و یا آشاغؽ قابارما-چکیلمه شرایطینده آغؽر شیرین سۇ آخؽنلاری اوْلان ساحیل چایلارؽنین منصبلری یاخؽنلیغیندا باش وئریر.

## خۆصوصیتلری
دوزلو باتاقلؽقلاردا دۇزلولوق سوییه‌سی ۰،۵ پپت-دن ۳۵ پپت-ا قدر دَییشه بیلر. باتاقلؽقلار هابله آلچاق بیتکی اؤرتویو و چؽلپاق پالچؽق و یا قۇم دۆزنلیکلری ایله خاراکتئریزه اوْلونور. دۇزلولوقداکی دَییشیکلیکلره گؤره، دۇزلو باتاقلؽقلار شیرین سۇ و یا دۇزلو سۇ باتاقلؽقلارین‌دان اوْلان بیتکیلرین بیرلیکده یاشایا بیلجه‌یی فرقلی بیر اکوْسیستم یارادؽر. دۇزلولوق سوییه‌سی‌ده قابارما-چکیلمه ایله دَییشیر، اوقیانوس سۇیو یۇخاری چایدان داها چوْخ قیدالاندؽقجا آشاغؽ قابارما-چکیلمه‌ده آزالؽر و یۆکسک قابارما-چکیلمه‌ده آرتؽر.

## بونلارا دا باخ
*باتاقلؽق

## قایناقلار
ارتمیا سالینا

ارتمیا سالینا بیر نؤوع ارتمیا ، آیاغیقلسمه‌لیلر دسته سینده عایید حئیوان دیر. سالینا، جنوبی اوروپا، آنادولو و گوزی آفریکانؽن آرالؽق دنیزی بؤلگه‌سیندکی دوزلو سو گؤللری  ، گؤلمچه‌لر و موقتلیق شور سولاق اۆچون یئرلیک ارتمیادیر .

## قایناقلار
ارتمیا مونیکا

ارتمیا مونیکا بیر نؤوع ارتمیا ، آیاغیقلسمه‌لیلر دسته سینده عایید حئیوان دیر. بو نؤوع مونو گؤلونده ، آمریکانؽن، کالیفورنیا ایالتینده یئرلی ارتمیا دیر.

## قایناقلار
بانقایی قارغا

بانقای دیلینده کۇویاک کیمی تانؽنان بانقایی قارغاسؽ  اندونزیانؽن مرکزی سولاوسی ایالتیندکی بانگای بؤلگسینده اوْلان قارغالار عائله‌سینین عۆضوودور. (IUCN) طرفیندن نسلی کسیلمکده اوْلان قارغالار سیاهؽسینا داخیل ائدیلمیشدیر. نسلی کسیلمکده اوْلان قارغا نوْوع حئساب ائدیلسه ده، ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸-جی ایللرده اندونزیالی اوْرنیتولوق موْجهاماد اؽندراوان طرفیندن سولاوسی آداسؽنین جنۇب-شرق ساحیل‌لرینده‌کی پئلئنق آداسؽندا آپارؽلان تحقیقاتلار زامانؽ یئنیدن کشف ائدیلمیشدیر.
بعضا اینجه دیمدیکلی قارغانؽن آلت نوْوع حساب اوْلونوردو، آما اصلینده بۇ قۇشدان اوْلدوقجا فرقلیدیر و عۆمومیلیکده تامامیله قارا بوْروشکیللی قارغایا بنزَییر. بانقایی قارغاسؽ تخمینا ۳۹ سانت  اۇزونلوغوندا، تامامیله قارا رنگلی، سوْلغون ایریسلی و قؽسا قۇیروغو اوْلان کیچیک بیر قارغادؽر.
## قایناقلار
قارغا(جینس)

**قارغا** (لات. *corvus*)، قارغالار فصیلسینده اوْرتا اؤلچولودن ایری اؤلچولویه قدر گئنیش یایؽلمیش سئرچه‌کیمی‌لر قۇش جینسیدیر. بۇرایا قارغا، قوزغون و زاغجا تانؽنان نوْولر داخیلدیر. اوروپادا چوخ راست گلینن نوْولار قارا قارغا ، باشلؽقلی قارغا ، قوزغون قارغادؽر؛ سوْنرادان کشف ائدیلنلر اساساً اؤلچولرینه گؤره آدلاندؽریلدی، قارغالار ایسه عۆمومیتله داها  کیچیکیدی.

## بونلارا دا باخ
*قارغا (قوش)
*قئجه له

## قایناقلار
قارغالار

قارغالار (لات. *corvidae*)،قئجه له لر، زاغجا، آلاقارغا ، آغاج 
قارغالارؽ، پیررهوکوراکس، نوکیفراقا و قوْزقورو قۇشلارینی اؤزونده بیرلشدیرن دۆنیالؽق بیر فصیلدیر. 
دانؽشیق دیلینده قارغا عائله‌سی قارغالار عیبارتدیر؛ حاضؽردا ۱۳۹ نوْو داخیلدیر. ۵۰ نوْودن عیبارت قارغا جینسی بۆتون فصیلنین اۆچده بیرین‌دن چوْخونو تشکیل ائدیر. قارغا ان بؤیوک سئرچه‌کیمی‌لر قۇشودور.

قارغالار اؤز اؤلچولرینه مالیک حیوانلار اۆچون دقتلاییق زکا نۆماییش ائتدیریر و ایندییه قدر اؤیرنیلن ان عاغیللؽ قۇشلار آراسؽندادیر.خۆصوصیله‌، عائله‌نین عۆضولری گۆزگو تئستلرینده اؤزونودرک (آوراسیا ساغساغانلارؽ) و آلت دۆزلتمه قابیلییتی (مثلاً، زاغجا و قارغالار ) نۆماییش ائتدیریبلر. بۇ باشاریخلار یاخؽن زامانلارا قدر یالنؽز اینسانلارا و بیر نئچه آیری ممه‌لیلر مخصۇص اوْلدوغو دۆشونولوردو. اوْنلارین عۆمومی بئیین-به‌دن کۆتله نیسبتی اینسان اوْلمایان بؤیوک مئیمۇنلارین و بالیناکیمی‌لر کۆتله نیسبتینه برابردیر و اینسانلاردان بیر قدر آشاغؽدیر.

## قایناقلار
قارغا (قوش)

قارغا (لات. *Crow*)، قارغا جینسینه عایید قوش دور و یا داها گئنیش معنادا بۆتون (corvus) نوْولرینین موطرادیفی دیر. "قارغا" سؤزو بیر چوْخ نوْوون عۆمومی آدؽنین بیر حیصّه‌سی کیمی ایستیفاده اوْلونور. علاقه‌لی "غوراب" تئرمینی علمی اوْلاراق هر هانسؽ بیر مۆعیین علامتله علاقه‌لندیریلمیر، عکسینه، corvus داها بؤیوک نوْولری اۆچون عۆمومی بیر قروهلاشمادؽر. قارغالار قروپۇنون عۆمومی آدؽ "murder"دیر.

## قایناقلار
قجه له

**قجه له**(لات.**Magpie**) یوخسا **ساغساغان** قارغالار فصیلسینین مۆختلیف نوْوع قۇشلاریدیر. عائله‌لرینین دیگر عۆضولری کیمی، اوْنلار دا گئنیش شکیلده عاغیللؽ جانلؽلار حئساب اوْلونورلار. مثلاً، اوراسیا قئجه لئسی دۆنیانین ان عاغیللؽ جانلؽلاری آراسؽندا یئر آلدؽغی دۆشونولور.و گۆزگو سؽناغیندا اؤزونو تانؽیا بیلن آزسایلؽ ممه‌لی اوْلمایان نوْولردن بیریدیر.>  ساغساغانلار آلتلر دۆزلتمک و ایستیفاده ائتمک، اینسان نیطقینی تقلید ائتمک، کدرلنمک، اوْیون اوْیناماق و کوْماندالاردا ایشله‌مک باجارؽغینی نۆماییش ائتدیریبلر. اوْنلار خۆصوصیله ماهنؽلاری ایله تانؽنیرلار و بیر واختلار قفس قۇشلاری کیمی مشهۇر ایدیلر. پیکا(pica) جینسینین دیگر عۆضولریندن علاوه‌، قئجه له حئساب ائدیلن کوْرویدلر کیسسا، اۇروکیسسا و کیانوْپیجا جینسینه عائیددیر.

## قایناقلار
سه‌قلعه

**سه‌قلعه**  جنوبی خوراسان اوستانی‌ سرایان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴٬۴۳۶ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سرایان بؤلگه‌سی
بؤلمه:جنوبی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
اوخویان سئرچه‌لر

**اوْخۇیان سئرچه‌لر**(لات.**Passeri**) یوخسا **نغمه قۇشو**، سئرچه‌کیمی‌لر آلت دسته سینن عائید بیر قۇشدور. بعضا علمی و یا یئرلی آد کیمی قبۇل ائدیلن باشقا بیر آد، لاتؽنجا oscen، "نغمه قۇشو" سؤزوندن اوْلان دیر. پاسسئریفوْرمئس، دۆنیانین هر یئرینده راست گلینن تخمینا ۵۰۰۰ نوْوعدان عیبارتدیر. بۇ قۇشلارین سس اوْرگانی عادتا مۆختلیف و مۆرکب قۇش نغمه‌سی چؽخارماق اۆچون اینکیشاف ائتمیشدیر.

## قایناقلار
سارؽقاشلی آریقوشی

**سارؽقاشلی آریقوشی**( لات**Sylviparus modestus**) ، آریقوشلارؽن فصیلسینه عائید قۇش نوْوعدور. سارؽقاشلی جینسینه عائید تکجه قۇشدور. اۇزونلوغو ۹-۱۰ سانت و چکیسی ۵-۹ گرم اوْلان کیچیک بیر نغمه قۇشودور.  عائله‌سینین ان کیچیک عۆضوودور. کیچیک دیمدییی، قؽسا قۇیروغو، گۆجلو آیاقلارؽ و یاشؽلیمتیل یئلکی وار.

## قایناقلار
سولطان آریقوشی

سولطان آریقوشی (لاتMelanochlora** sultanea**) قره اۆست و سارؽ آلت حیصّه‌لره، تۆند دیمدیکلی و (آلت نووعدان آسؽلی اوْلاراق) سارؽ و یا قارا تاجا مالیک آسیا مئشه قۇشودور. جینسلر اوْخشاردیر، لاکین دیشی قۇشون تۆکلری بیر قدر سوْلغون، یۇخاری و بوْغازی یاشؽلیمتیل-قارا رنگده‌دیر. گنج قۇش یئتکین قۇشدان داها سوْلغون و داها قؽسا تاجا مالیکدیر. اوْ، دیگر آریقوشلاردان چوخ فرقله‌نن، آریقوشلار عائله‌سینده جئپهالوْپیروس و سیلویپارۇسدان سوْنرا اۆچونجو پوْتا اوْلان موْنوتیپیک Melanochlora جینسینین یئگانه عۆضوودور.

سولطان تیت اساساً اونورغاسیزلار و لارولارینان تغذیه لنیر. یمئک منبعلری گیلمئیوه‌لر، دیگر مئیوه‌لر و توْخوملارلا یاناشؽ چکیرتکه، مانتیسلر و تورآتانلاردیر. قیدا آختارؽشی اساساً آغاج اؤرتوکلرینده‌، و یا ایسه داها یۆکسک کوْللوقلاردا و بامبۇک اراضیلرینده اوْلور.

## قایناقلار
ابوالحسن نقاش باشی اورموی

**ابوالحسن نقاش‌باشی اورموی** قاجارلار ( ۱۳۰۵ ق) دؤنه‎مینده یاشایان اورمولو بیر رسام ایدی.

## یاشامیٛ
اورمو شهرینده دونیایا گلن **ابوالحسن نقاش‌باشی اورمو آذربایجانی**، شیخ عبیدالله-ین رهبرلیک ائتدیگی کورد عصیانی ایله، آذربایجاندا کؤچری کورد عصیانی‌نین یاتیریلماسیندا توپخانا مهندسی کیمی ایشتیراک ائتمیش و ناصرالدین شاه قاجارین امری ایله اورمویا و عمومیتله غربی آزربایجانین ایستئهکام‌لاری‌نین ۱۴ رسمینی چکمیش‌دیر. عائله‌سی رسسام‌لیقدا ماهیر ایدی و باباسی **الله‌وئردی نقاش** و آتا طرف‌دن عمی‌سی **علی اشرف نقاش** اورمویا و آذربایجاندا مشهور رسام‌لار ایدی‌لر. ابوالحسن نقاشباشی‌نین باباسی، **افشار قاسیملی** عائله‌سین‌دن اولان الله‌وئردی تبریزده‌کی عباس میرزانین ساراییندا رسام ایدی.

## اثری
اورمو شهرینده، دوکتور توحید ملکزاده‌نین چالیشماسی ایله **اورمو چئوره‎سینده اولان ۱۴ قالانین رسمی** آدلی کیتابی ۱۴۰۴-ده ایشیق اوزو گؤردو.

## قایناقلار
میلچک قاپانلار

** میلچک قاپانلار**(لات.** Muscicapidae**) یوخسا **کؤهنه دۆنیا میلچک قاپانلاری** ، بیر نئچه آوارا قۇش و شومالی آمریکادا دا راست گلینن ایکی نوْوع ، گؤی بوْغاز (Luscinia svecica) و شومال بۇغداسی (Oenanthe oenanthe) ایستتیثنا اوْلماقلا، کؤهنه دۆنیادا (اوروپا، آفریقا و آسیا) یاشایان کیچیک قۇشلارین بؤیوک بیر عائله‌سی اوْلان میلچک قاپان-دیر. بۇنلار اساساً آدؽندان دا گؤروندویو کیمی، بیر چوْخو اوْوونو قانادلارؽنا آتاراق یئین کیچیک آغاج حشراتلارؽدیر. بؤیوک عائله ۳۵۷ نوْوعدان عیبارتدیر و ۵۷ جینسیه بؤلونور.

## تاکسوْنومیاسی

عائله‌ آدؽ (Muscicapa) اۆچون ۱۸۲۲-جی ایلده ایسکاتلندلی طبیعتشیناسی جان فلیمینق طرفیندن تقدیم ائدیلمیشدیر. بۇ سؤز اوللر ۱۷۶۰-جؽ ایلده فرانسه لی زوْولوقیست ماتورن ژاک بریسون طرفیندن  (Muscicapa) جینسی اۆچون ایستیفاده ائدیلمیشدیر. (Muscicapa) لاتؽنجا مۇسکی سؤزوندن گلیر و میلچک دئمکدیر و تۇتماق اۆچون کاپا دئمکدیر.

## قایناقلار
گؤی باش آریقوشی

** گؤی باش آریقوشی **(لات.**Cyanistes **) بیر سئرچه‌کیمی‌ دسته سینن و آریقوشلار عائله سی قوشدو.

بۇ جینس بیر زامان پارۇس Parusجینسینین آلت جینسی حساب اوْلونوردو. ۲۰۰۵-جی ایلده آریقۇشلار عائله‌سینین عۆضولریندن میتوْکندریایی دی‌ان‌ائی آردؽجیللیقلارینی آراشدؽران مولکۇل فیلوْژنتیک تصویر ائدن بیر مقاله‌ده گؤی باش آریقۇشلار(Cyanistes) ده داخیل اوْلماقلا بیر سؽرا آلت جینسلرین جینس وضعیتینه قالدؽریلمایا تکلیف ائدیلدی. بۇ تکلیف بین الخالق اوْرنیتولوقلار بیرلیگی و بریتانییا اوْرنیتولوقلار بیرلیگی طرفیندن قبۇل ائدیلدی.

## قایناقلار
قاطیر

**قاطیر** دیرناقلیلارین تک بارماقلیلار آلت بولومندن، آتکیلرعائله سیندن ممه‌لیلر نوعو حئیواندیر.ائرکک اششک و مایدان ایله جوفت اولماسیندان قاطیر دوغولار.

داغلیق و اوزو یوخاری یولدا قاطیر چوخ اونملی یوک داشییار. قاطیر بیرینجی اینسان دیخالتی حئیوانلار نوعوندا دیر و بیر ائششک و بیر آت نسلینده ال آپارماقدیر. قاطیر سونسوز اولار و اونون اوشاغی اولماز چون آیریجا حئیوانلارین قاریشماسیندان عایید اولوب.

## گؤرونتولر

File:Wagon mules, Talkeetna, Alaska.jpg|Pair, pulling a wagon (2008)
File:20151016-ESP A.MARKUS CJOPCOMMTF-08 (22338729192).jpg|Army mule (2015)
File:Arando con mula en Candeleda.jpg|Plowing (2012)
File:Mule train.jpg|Supply train in the Grand Canyon (2009)
File:SupaiUSMailMules.jpg|Carrying the mail in rural Arizona (2008)


## قایناق

بؤلمه: حئیوانلار

بؤلمه: آتلار
قیرمیزی بؤرکلی آریقوشی

قؽرمیزی بؤرکلی آریقوشی (لات.**Cephalopyrus flammiceps**)  
آریقوشلارین فصیلسینه عائید اوْلان، ۱۰ سانت اۇزونلوغوندا، تخمینا ۷ گرم  آغؽرلیغیندا کیچیک بیر قۇش نوْوعدور. بۇ قۇش جنۇبدا هیمالیا داغلاری ایله هم‌سرحد اوْلان مۆلاییم مئشه‌لرده‌، میانمار-چین سرحدیندکی هنگژۇان شان و نۇژیانگ شان، شیمالی سیچۇان سرحدیندکی میکا شان و دابا شان کیمی یئرلرده چوْخالیر. قؽشی تپه‌دن آشاغؽیا و داها جنۇبا دوْغرو کئچیریر. شرقه دوْغرو قۇشلار داها کیچیک اوْلور.

## قایناقلار
سولطان‌آباد (اورمیه بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومو)

**سولطان‌آباد** — () غربی آذربایجان اوستانینین، اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بؤلومونون دول قصبه‌سینده کند.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۱۱۸ نفر یاشاییر.(۳۰ عائیله).
## ایقتیصادیات
اهالیسی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.
## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه موسلمان‌دیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
یازیچینین یولچولوغو

**یازیچیٛ‌نین یولچولوغو** یوخسا «**یازیچی‌نین یولچولوغو: یازیچی‌لار اوچون میفیک قورولوش**»، یازیچی کریستوفئر ووقلئرین تانینمیش یازی درس‌لیگی‌دیر و بیر چوخ حکایه‌لرین میفولوژی تمثیل واسطه‌سیله تصویر ائدیلن بیر سیرا حکایه قورولوشلارینا و کاراکتئر آرکئتیپیلر (فارسجا: ساختار و کهن الگوهای شخصیت) ائندیریله بیلجیی نظریه‌سینه دقت یئتیریر.

کیتاب یاییلدیقدان سونرا چوخ یاخشی قارشیلاندی و تئز-تئز اؤیرنچی سئناریست‌لری اوچون توصیه اولونان اوخو سیاهی‌لاریندا یئر آلیر.

## مضمونون خلاصه‎سی

### آرکئتیپ‌لر
کیتابین بیرینجی بؤلومونده، سککیز اساس پئرسوناژ آرکئتیپی اطراف‌لی تصویر اولونور.

بونلاردیر:

۱. قهرمان: باشقا‌لاری نامینه اؤز احتیاج‌لارینی قوربان وئرمه‌یه حاضر اولان بیری 

۲. مشقچی: قهرمان‌لاری اؤیره‌دن و قورویان و اونلارا هدیه‌لر وئرن بوتون پئرسوناژلار 

۳. ائشیک گؤزتچیسی: قهرمانا تهدید یارا‌دان بیر سیما، لاکین باشا دوشولرسه، اونلارین عهده‌سیندن گلمک اولار 

۴. موشتولوقچو: قهرمانا یئنی بیر چتینلیک گتیرن بیر گوج 

۵. شکیل دییشدیریجی: قهرمانین باخیش آچیسیندان دایم ده‌ییشن پئرسوناژلار (کاراکتئرلر) 

۶. کؤلگه: قارانلیق طرفین ائنئرژی‌سینی تمثیل ائدن پئرسوناژ 

۷. بیرلشیک: یولچولوق (سیاحت) بویونجا قهرمانلا بیرلیکده گزن، چئشیدلی قوللوقلار گؤسترن بیری 

۸. آلدادیجی: فیتنه و دییشیک‌لیک ایسته‌یی ائنئرژی‌لرینی تجسم ائتدیریر

### سیاحت مرحله‌لری
ایکینجی بؤلومده قهرمانین سیاحتی‌نین اون ایکی مرحله‌سی تصویر اولونور.

مرحله‌لر بونلاردیر:

۱. عادی دونیا: قهرمان گونده‌لیک حیات‌لاریندا گؤرونور 

۲. ماجرایا چاغیریش: حکایه‌نین باشلانغیج حادثه‌سی 

۳. چاغیریشین رد ائدیلمسی: قهرمان زنگه جاواب وئرمک اوچون بیر آز ترددود ائدیر 

۴. اوستاد ایله گؤروش: قهرمان ماجرایا باشلاماق اوچون لازیم اولان لوازیمات‌لاری، بیلیک‌لری و اؤزونه اینامینی قازانیر 

۵. بیرینجی آشاغی کئچمک: قهرمان ماجرایا اورکدن باغلانیر 

۶. سیناق‌لار، متحدلر و دوشمنلر: قهرمان خصوصی دونیانی آراشدیریر، سیناق‌لارلا اوزله‌شیر و دوست و دوشمن قازانیر 

۷. اَن ایچری ماغارایا یاخینلاشما: قهرمان حکایه‌نین مرکزینه و خصوصی دونیایا یاخینلاشیر 

۸. سیناق: قهرمان ایندییه کیمی اَن بؤیوک چتینلیکله اوزله‌شیر و اؤلوم و یئنی‌دن دوغوش یاشاییر 

۹. اؤدۆل: قهرمان اؤلومدن ساغ چیخماغین نتیجه‌لرینی یاشاییر 

۱۰ گئری یول: قهرمان عادی دونیایا قاییدیر و یا سون منزیله داوام ائدیر 

۱۱. دیریلمه: قهرمان اؤلوم و یئنیدن دوغوشون سون آنینی یاشاییر، بئله‌لیکله، عادی (سیرادان) دونیایا یئنیدن گیردیکده دورولاشیر

۱۲. اکسیرله قاییدیش: قهرمان عادی دونیانی یاخشیلاش‌دیرماق اوچون بیر شئیله قاییدیر

## قایناقلار
مود (سربیشه)

**مود**  جنوبی خوراسان اوستانی‌ سربیشه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳٬۴۷۷ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سربیشه بؤلگه‌سی
بؤلمه:جنوبی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
وان گؤلو

**وان گؤلو** تورکیه‌نین ان بؤیوک گؤلودور.تۆرکیه‌نین دوغو آنادولو و وان و بیتلیس اوستانی آراسؽندا یئرلشیر. اطراف داغلاردان آخان بیر چوْخ کیچیک چایلاردان سۇ آلان دۇزلو سوْدالی گؤلدور. دۆنیانین ۳۰۰۰ کوادرات کیلومتر موربع بؤیوک اوْلان آزسایلؽ آخارماز(باغلؽ) گؤللرین‌دن بیریدیر و اؤلکه‌نین سطح سۇلارینین (چایلار دا داخیل اوْلماقلا) ۳۸٪-نی تشکیل ائدیر. تاریخدن اولکی دؤورلرده وۇلکان پۆسکورمه‌سی اوْنون ایلکین چؽخیشینی باغلامؽشدیر. دنیز سوییه‌سیندن ۱۶۴۰ م (۵۳۸۰ فۇت) یۆکسکلیکده یئرلشیر. یۆکسک هۆندورلوکده و قؽش اوْرتا حرارت درجه‌سی ۰ -دن ۳۲ جاق آشاغؽ اوْلماسینا باخمایاراق، یۆکسک دۇزلولوق عادتا اوْنون دوْنماسینین قارشؽسینی آلؽر؛ دایاز قۇزی حیصّه‌سی دوْنماغا قادیردیر، لاکین نادیر حاللاردا.

## بیرده باخ
*اورمو گؤلو
*مارمؽشو گؤلو

## قایناقلار
مارمؽشو گؤلو

مارمیشوْ گؤلو ایران و غربی آذربایجان اوستانؽندا بیر گؤلدور. بۇ گؤل غربی آذربایجان ایالتینده، اۇرمیه دن ۴۵ کیلومتر غربده یئرلشیر. مارمیشو گؤلو دنیز سوییه‌سیندن ۱۷۴۴ مئتر یۆکسکلیکده یئرلشیر. بۇ اراضیدکی ان یۆکسک نقطه ۲۲۴۶ متر اۇجالیقدا و مارمیشو گؤلوندن ۱،۱ کیلومتر گۆنی-دوغودا یئرلشیر. ایقلیمی مۆلاییمدن سوْیوقلارا قدردیر. اوْرتا حرارت درجه‌سی ۷ درجه سانتی قراد تشکیل ائدیر. ان ایستی آی آقوست آیؽدیر، تئمپئراتۇر ۲۴ درجه سانتی قراد ، ان سوْیوق آی ایسه ژانویه آیؽدیر،  -۱۱ درجه ده تشکیل ائدیر.
دۆز (اویون)

بندانگشتی|اون ایکی دۆز اویونو
**دۆز**(فونئتیکسیز یازیلیشی: دوز / لاتین الیفباسیندا: Düz) (فارسجادا دا تورکجه کؤکنلی سؤز (دوز) ایشله‎نیر) ایکی بویالی کارتون و یا کاغیذ پارچاسی و ۲۴ عدد ایله اوینانان ایکی اویونچولوق بئیین اویونودور. کارتون اوزرینده بیر نئچه خط استفاده ائده‌رک هنده‌سی ناخیش چکیلیر و اویونچولار اوچ عددلرینی بوشلوق‌لاردا دوزمه‌یه و رقیب‌لری‌نین عددلری‌نین دوزولمه‌سی‌نین قارشیسینی آلماغا چالیشیرلار. 

بو اویونو هر اویونچونون اوچ عددی اولدوغو داها ساده بیر دیزاینلا اویناماق اولار، بو دا **[[اوچ دۆز]]** آدلانیر؛ لاکین **[[دوققوز دۆز]]** و یا **[[اون ایکی دۆز]]** داها دولاشیق و چتیندیر و داها چوخ دوشونمک گره‎کیر.

## قایناقلار
کریستوفئر ووقلئر

**کریستوفئر ووقلئر** (کریستوفر ووقلر)، (اینگ: Christopher Vogler)، کریستوفئر ووقلئر (۱۹۴۹-میزوری، آ.ب.ا) هالیوودون اینکیشاف اوزره ایجراچی دیرئکتورو، سسئناریست، یازیچی و پئداقوقدور. او، دیزنی و اونون ۲۰۰۷-جی ایلدن بری یازدیغی سسئناریست بلدچی‌سی اولان «**[[یازیچینین یولچولوغو]]: یازیچیلار اوچون میفیک قورولوش**» ایله ایشلمه‌سی ایله تانینیر.

## یاشامیٛ
میزوری شتاتیندا آنا‌دان اولان ووگلئر، اوسج کینو-تئلئویزیا مکتبینده کینورئژیسورلوق (فیلم چکیلیشی) تحصیل آلیب.

ووقلئر، دیزنی ایستودییا‌لاریندا، فاکس، ۲۰۰۰ پیکچئرز و وارنئر بروس.-دا اینکیشاف شعبه‌سینده چالیشیب. او، دیزنی آنیماسیا فیلمی اولان "آسلان کرال"آ سوژئت ماتئریا‌لی تقدیم ائدیب. او، هابئله USC سینئما-تئلئویزییون مکتبی‌نین آنیماسیا و رقمسال اینجه‌صنعت بؤلمه‌سینده، ائله‌جه ده    UCLA گئنیشلندیرمه‌سینده درس دئییب.

او، استوری‌تئچ (Storytech) شیرکتی‌نین ادبی مشاوری‎دیر. شیرکت ۱۹۹۹-جو ایلده تأسیس ائدیلیب و اونون رییسی برئد شرایبئر ووقلئرین یاناشماسیندان ایستیفاده ائده‌رک سئناریلر و کیتاب‌لار اوزره مصلحت‌لر وئریر.

## تانینمیش اثرلری
* یازیچینین یولچولوغو: یازیچیلار اوچون میفیک قورولوش ISBN	978-1-932907-36-0 

* حکایه بؤلوموندن خاطره: قورولوش و کاراکتئرین سیرلری

* قهرمانین ایکی گزینتیسی 
## قایناقلار
پئری آریقوشی

پئری آریقوشی( لات**Periparus**) ، آریقوشلارؽن فصیلسینه عائید قۇش نوْوعدور. بۇ  جینس قاباقجا آریقوش (parus) حئساب گلیردی ، اما ۲۰۰۵ جی ایلده بیر مولکولار ژنتیک آنالیزلرده دسته لندیرمکی چئویرلنیب. 

## قایناقلار
طغامین قصبه‌سی

**طغامین قصبه‌سی** بیجار بؤلگه‌سینین، کورانی بؤلومونده قصبه.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره قصبه‌ده ۳،۱۳۷ نفریاشاییر (۹۰۸ عائیله).

## اتنیک و دین
بو قصبه‌نین اهالیسی تورک و شیعه موسلمان‌دیرلار.

## کندلر

## قایناق‌لار
تلی آریقوشی

**تلی آریقوشی** یوخسا  **کاکولی آریقوشی** (لات**Lophophanes**) ، آریقوشلارؽن فصیلسینه عائید بیر کیچیک قۇش نوْوعدور. تلی جینسی ۱۸۲۹-جی ایلده آلمان طبیعتشی شیناسی یوهان یاکوب کاۇپ طرفیندن Parus cristatus,، کارل لینئ، ۱۷۵۸ده تیپ نوْوع ایله تقدیم ائدیلمیشدیر.
جینس آدؽ قدیم یۇنانجا لوْپهوس lophos ، سؤزلرین‌دندیر.[۳] جینس اوللر پارۇس Parus جینسی ایله سینوْنیملشدیریلیردی، اما ۲۰۰۵-جی ایلده درج ائدیلمیش مولکولار فیلوژئنتیک تحقیق نتیجه‌لرینه اساس، جینس ایکی نوْوع ائهتیوا ائتمک اۆچون یئنیدن دیرچلدیلدی:L. cristatus وL. dichrous
 .

## قایناقلار
پوسیل

**پوسیل** ( لات**Poecile**) ، آریقۇشلار فصیلسینه عائید قۇش جینسیدیر. شومالی آمریکا ، اوروپا و آسیایا سپلنمیش ۱۵ نوْوعدان عیبارتدیر؛ شومالی آمریکا نوْولاری chickadees آدلانؽر. کئچمیشده اکثر صلاحییتلیلر پوسیلی ، (آریقوش parus) جینسی داخیلینده آلت جینس کیمی ساخلایؽردیلار، اما آمریکا قۇشبیلیک بیرلیگی طرفیندن باشلادؽلان آیرؽ بیر جینس کیمی قبۇل ائدیلن بۇ آراشدؽرما ایندی گئنیش شکیلده قبۇل ائدیلیر.آریقوشلارؽن فصیلسینه عائید بیر کیچیک قۇش نوْوعدور.

## قایناقلار
سیتاپاروس

**سیتیپاروس** ( لات**Sittiparus**) ،آریقۇشلار فصیلسینه عائید قۇش جینسیدیر. جینسده‌کی نوْولار اوللر پارۇسا داخیل ائدیلمیشدی، اما ۲۰۱۳-جی ایلده اطرافلؽ مولکولیار فیلوْژنتیک تحلیلین درج اوْلونماسیندان سوْنرا ( پاروس parus ) بیر نئچه دیریلمیش جینسه بؤلوندوکده سیتیپارۇسا کؤچورولدو. سیتیپارۇس جینسی اولجه ۱۸۸۴-جۆ ایلده بلژیکلی سیاستچی و طبیعتشیناس ادموند ده سئلیس لوْنگجهامپس طرفیندن چشیتلی آریقوشی (varied tit) نوْوع ایله یارادؽلمیشدیر.

بۇ جینس آشاغؽداکی نوْوعلارا شامیل اولور:

## قایناقلار
آغ‌کند (کورانی)

**آغ‌کند** و یاخود **قاراکند** — () سنندج اوستانینین بیجار بؤلگه‌سینین کورانی بؤلومونده کند.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۱۵۱ نفریاشاییر (۴۱ عائیله).

## ایقتیصادیات
اهالی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.

## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه موسلمان‌دیرلار.

## قایناق‌لار

بؤلمه:بیجار بؤلگه‌سی‌نین کندلری
یاشیل تاج

**یاشیل تاج** ( لات**Machlolophus**) ، آریقۇشلار فصیلسینه عائید قۇش جینسیدیر. نوْوعلار اوللر آریقوش Parus جینسینده بیر چوْخ باشقا نوْولارله بیرلیکده یئرلشدیریلمیشدی، اما ۲۰۱۳-جۆ ایلده درج ائدیلمیش مولکولار فیلوْژنتیک آنالیزه اساسادا Machlolophus-آ کؤچورولدو و بۇ آنالیز عۆضولرین فرقلی بیر قروه تشکیل ائتدییینی گؤستردی .
 
یاشیل تاج آدؽ(Machlolophus) ۱۸۵۰-جی ایلده آلمان قوشتانیان ژان کابانیس طرفیندن تقدیم ائدیلمیشدیر. بۇ سؤز کلاسیک یۇنانجا "ماکهلوْس" makhlos کی یاشیل و lophos کی تاج معناسؽنی وئریر گؤتورولموشدور.
آشاغیداکی نوْوعلار، هامؽسی آسییادان اوْلانلار، جینسینه داخیل ائدیلمیشدیر.

## قایناقلار
یردئشن آریقوشی

یئر دئشن آریقوشی( لات**Pseudopodoces humilis**) ،آریقۇشلار فصیلسینه عائید قۇش جینسیدیر. یئر دئشن ، تیبئت یئر دئشنی و یا هۇمئه یئر دلنی ، هیمالای داغلارؽنین شومالؽندا یئرلشن تبت یایلاسؽنین قۇشودور. قریبه گؤرونوشو کئچمیشده مۆحقیقلری چاشدؽرمیش و اوْنلار اوْنو هومه یئردلنجیسی، داها سوْنرا ایسه قارغا و تیترَییجیلری احاطه ائدن قارغالار فصیلسینه عائید اوْلدوغونو فرض ائلیردیلر هومه یئر دئشن و یا تبت یئر دئشن آدلاندؽرمیشلار. مورفولوژی جهتدن چاشدؽریجی اوْلسا دا، نوْوع مولکولیار آردؽجیللیق مۆقایسه‌لری (آریقۇشلار) عائله‌سینین عۆضوو کیمی مۆعین ائدیلمیشدیر و Pseudopodoces جینس جینسینده‌کی یئگانه نوْودور. چین، هیندوستان، نپال و بۇتانین تبت یایلاسؽندا راست گلینیر.

## قایناقلار
قره آریقوشی

قره آریقوشی ، آفریقانؽن صحرا آلتیندا یاشایؽر، آریقۇشلار فصیلسینه عائید قۇش جینسیدیر.

ایندی بۇ جینسه عائید ائدیلن نوْوعلار اوللر پارۇس Parus جینسینه عائید ائدیلمیشدی، اما ۲۰۱۳-جی ایلده درج ائدیلمیش مولکولار فیلوْژنتیک آنالیزه اساس Melaniparus قره آریقوشا کؤچورولدو و بۇ آنالیز عۆضولرین فرقلی بیر قروه عمله گتیردیینی گؤستردی. قره آریقوشی جینسی اولجه ۱۸۵۰-جی ایلده فرانسؽز طبیعتشیناسی شارل لۆسیئن بوْناپارت طرفیندن تقدیم ائدیلمیشدیر. سیمگه نوْوع سوْنرادان گۆنی قره آریقوشی (Melaniparus niger) کیمی تعیین ائدیلمیشدیر.جینسین آدؽ قدیم یۇنان مئلاس، "قارا" مئلانوْس و ۱۷۵۸-جی ایلده کارل لیننئی طرفیندن تقدیم ائدیلن پارۇس جینسینی بیرلشدیریر.
آشاغؽداکی ۱۴ نوْوع ، هامؽسی آفریقادان اوْلان و اساساً تۆند تۆکلودور، جینسینه داخیل ائدیلمیشدیر.

## قایناقلار
الکتریک پوتانسیئلی

{distinguish|Voltage}}

**الکتریک یوتانسیلی** (فرانسه دیلی: potentielle électrique) بیر نوقطه دن بیر واحد الکتریک یوکو یولاندیرما انرژی سی دیر.ساده جه: بیر واحید الکتریک یوکون بیر نوقطه دن آیری نوقطه یه داشیماق اوچون ایشلنمیش انرژی دیر.سیمگه سی V حرفی و SI اولچوسو ولت دیر.

## قایناق
اینگیلسیجه ویکی پدیا

بؤلمه: فیزیک
بؤلمه: الکترونیک
کیچیک تاج

**کیچیک تاج آریقوشی**،  سئرچه کیمیلر دسته سینن و آریقۇشلار فصیلسینه عائید قۇش جینسیدیر. بۆتون نوْوعلاری شومالی آمریکایا مخصۇصدور. کئچمیشده اکثر اوْرگانلار کیچیک تاجلاری آریقوش (Parus) جینسی داخیلینده آلت جینس کیمی ساخلایؽردیلار، اما آمریکا اوْرنیتولوژی جمعیتی طرفیندن باشلادؽلان آیرؽ بیر جینس کیمی قبۇل ائدیلن ایندی گئنیش شکیلده قبۇل ائدیلیر.

بو جینس ۵ آلتداکی نوْوعلارا شامیل اولور:

## قایناقلار
دییشیکلی آریقوشی

**دییشیکلی آریقوشی** (Sittiparus varius) آریقۇشلار عائله‌سینه عائید قۇشودور. ژاپوندا ، کوره ده ، چینین قوزئی-دوغوسوندا (گۆنی لیاوْنینگ) و روسیه نین گۆنئی-دوغوسوندا (گۆنئی کۇریل آدالارؽ) یاشؽیر.بو جینس ۱۸۴۵جی ایلده هولندلی طبیعت شیناس کونراد ژاکوب تمینک و آلمانلی قۇشتانیان هرمان شلقل الینن تانؽنیب. 
## قایناقلار
آیاق قلسمه

آیاق قلسمه ، آیاغیقلسمه‌لیلر دسته‌سینه عائید بیر فصیلدیر و ایکی جینسی - برنشینکتا و آرچیبرنچینکتا - احاطه ائدیر. نوْولرین چوخلوسو برنشینئکتا جینسینه عائیددیر و ایکینجی جینسده یالنؽز آرچیبرنچینکتا پوْللیسیفئرا و آرچیبرنچینکتا بارستونسیس فوسیلی مؤوجوددور.
## بونلارا دا باخ
*برانشینکتا

## قایناقلار
یارؽم ارتمیا

یارؽم ارتمیا اوسترالیایا یرلی دوغو ارتمیا جینسیدیر. بیر نوْوعو(P. contracta) ، آی یو سی ان قیرمیز لیستینده حساس نوْوع کیمی قید ائدیلمیشدیر.

یارؽم ارتمیا آشاغؽداکی نوْوعلاری شامیل اولور:
**[[Parartemia acidiphila]]* Timms & Hudson, 2009
**[[Parartemia auriciforma]]* Timms & Hudson, 2009
**[[Parartemia bicorna]]* Timms, 2010
**[[Parartemia boomeranga]]* Timms, 2010
**[[Parartemia contracta]]* Linder, 1941
**[[Parartemia cylindrifera]]* Linder, 1941
**[[Parartemia extracta]]* Linder, 1941
**[[Parartemia informis]]* Linder, 1941
**[[Parartemia laticaudata]]* Timms, 2010
**[[Parartemia longicaudata]]* Linder, 1941
**[[Parartemia minuta]]* Geddes, 1973
**[[Parartemia mouritzi]]* Timms, 2010
**[[Parartemia purpurea]]* Timms, 2010
**[[Parartemia serventyi]]* Linder, 1941
**[[Parartemia triquetra]]* Timms & Hudson, 2009
**[[Parartemia veronicae]]* Timms, 2010
**[[Parartemia yarleensis]]* Timms & Hudson, 2009
**[[Parartemia zietziana]]* Sayce, 1903

## قایناقلار
استرپتوسفالوس

**استرپتوسفالوس** ، قدیم منشأیینی قوندوانادا ساخلایان آفریقا، اوسترالیا ، اوراسیا و اورتا و شومالی آمریکانؽن مۆوقتی سۇلاریندا تاپؽلان آیاغیقلسمه‌لیلر بیر جینسیدیر.
## قایناقلار
تانیماستیقیده

**تانیماستیقیده**، (لات**Tanymastigidae **)  آیاغیقلسمه‌لیلر دسته سینن بیر حئیوان دیر. بۇ فسیله نین ایکی جینسی وار:
* *[[Tanymastigites]]* Brtek, 1972
* *[[Tanymastix]]* Simon, 1886
## بونلارا دا باخ
*صدفلی کاریدس

## قایناقلار
تامنوسفالیده

**تامنوسفالیده** ، (لات**Thamnocephalidae **)تامنوسفالیده، غربی اوسترالیا، جنوبی آفریقا و جنوبی آمریکا دا داخیل اوْلماقلا گئنیش یایؽلمیش برنشوپدی آلت فسیله سینن بیر آیاغیقلسمه‌لیلردندیر. اولجه ۱۸۸۳-جۆ ایلده آلپهوس سپرینگ پاجکارد طرفیندن برانجهیپوْدیدائ آلت فسیله‌سی کیمی تصویر ائدیلمیش و ۱۸۸۶-جؽ ایلده سیموْن طرفیندن فصیلنین درجه‌سینه قالدؽریلمیشدیر. ایکی آلتفه‌سیله‌ده آلتؽ جینس تانؽنیر.

## قایناقلار
صدفلی کاریدس

**صدفلی کاریدس** ، (لات**Limnadiidae **) صدفلی کاریدس ، مؤوسومی باتاقلؽقلاردا، داخیلی دۇزلو گؤلمچه‌لرده و گؤللرده یاشایان کاریدس دسته‌سینه عائید آیاققلسمه‌لیلر صینیفینندیر. اوْنلار جنوبی قوطب ایستتیثنا اوْلماقلا، دۆنیانین بۆتون قیتلرینده راست گلینیر و باش لوْبیالارینین ایره‌لی اۇزانماماسی ایله عینی سؽراداکی آیری فصیللردن فرقلنیر.فصیلده سککیز مؤوجود جینس وار.

## قایناقلار
آرچیبرنچینکتا بارستونسیس

آرچیبرنچینکتا بارستوْونسیس ، اورتا میوسن دؤورونده (۱۳،۴ میلیون ایل اول) کالیفورنیادا مسکۇنلاشمیش بیر نووع آیاغیقلسمه‌لیلر نووودور. اونون نجیس موادی بارستوو فورماتیون-دان چؽخان کونکرسیالاردا بولدور. محدود سایدا بۆتوو نۆمونه تاپؽلیب و اونلار بۇ گۆنه قدر معلۇم اولان ان یاخشؽ قورونموش آیاغیقلسمه‌لیلر فوسیلینی تمثیل ائدیر. بارستووئنسیسـین ان یاخؽن قوهومو تیتیکاکا گؤلونون اطرافؽندان اولان آرچیبرنچینئکتا پوْللیسیفئرا   کیمی گؤرونور و ایکیسی‌ده آیاق قلسمه جینسین‌دن یئنی Archaebranchinecta جینسی اولاراق آیرؽلیب.

## قایناقلار
چکیدیش کیمیلر

**چکیدیش کیمیلر** ، (لات**Cyprinodontiformes **) اساساً کیچیک، شیرین سۇ بالؽقلارین‌دان عیبارت شواوزگج‌لیلر بالؽق دسته‌سیدیر. کیللیفیشلر و دیری داشؽییجیلار کیمی بیر چوخ مشهور آکواریوم بالؽغی داخیل ائدیلمیشدیر. اوْنلار آتئریفورم ایله یاخؽندان علاقه‌لیدیرلر و بعضا اوْنلارلا بیرلیکده داخیل ائدیلیرلر. بۆتوولوکده دسته اۆچون دانؽشیق تئرمینی دیش کپورلاردیر، باخمایاراق کی، اوْنلار اصلینده اصل کپورلارؽن یاخؽن قوْهوملاری دئییللر - سوْنونجولار اوْستاریوفیسی اۆست دسته‌سینه، دیشلی کپورلار ایسه آکانتوپتریقی-یه عائیددیر.

## بونلارا دا باخ
*چای‌بالیقلاری

## قایناقلار
بایراق بالیقی

**بایراق بالؽقی** ، (لات**Flagfish **) یوخسا  **آمریکا بایراق بالؽقی** چکیدیشلرفسیله سینن عایید بیر بالؽقدیر.بایراق بالؽقی عادتا آرخا سۇلار، باتاقلؽقلار، کاناللار و آرخلار کیمی دایاز، یاخشؽ بیتکی اؤرتویو اوْلان شیرین سۇ مۆحیطلرینده اوْلور، اما بعضا بیر قدر دۇزلو سۇلاردا دا قیده آلؽنیب.

## قایناقلار
برنشوپدی

برنشوپدی ، آیاققلسمه‌لیلر صینفینه داخیل اوْلان سککیز نوْوعدان بیری اولان آیاغیقلسمه‌لیلر فصیلسیدیر. بئش مؤوجود جینسده ۳۵ نوْودن عیبارتدیر.

## قایناقلار
دۆزقولیلار

دۆزقولیلار ، آیاققلسمه‌لیلر صینفینه داخیل اوْلان  نوْوع اولان آیاغیقلسمه‌لیلر فصیلسیدیر.

کیچیک قالمؽش اۆست چنه‌سی، بئشینجی اندیتده ایکیدن چوْخ دست، بؤلونموش پرئئپیپوْدیتلر و گئنیش شکیلده آیرؽلمیش توْخوم کیسجیکلری ایله آرالؽ اوْلور.[۲] اوْ، آشاغؽداکی سککیز جینسدن عیبارتدیر. 
**[[Artemiopsis]]* G. O. Sars, 1897
**[[Branchinectella]]* Daday de Dées, 1910
**[[Chirocephalus]]* Prévost, 1820
**[[Dexteria]]* Brtek, 1965
**[[Eubranchipus]]* Verrill, 1870
**[[Linderiella]]* Brtek, 1964
**[[Polyartemia]]* Fischer, 1851
**[[Polyartemiella]]* Daday de Dées, 1909

## قایناقلار
حاجی‌آباد (زیرکوه)

**حاجی‌آباد**  جنوبی خوراسان اوستانی‌ زیرکوه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۶٬۱۶۸ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:زیرکوه بؤلگه‌سی
بؤلمه:جنوبی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
سیکلیدلر

** سیکلیدلر** ، (**Cichlidae **لات)    عائله‌سینه، سیکلیدکیمیلر دسته‌سینه عائید بؤیوک، مۆختلیف و گئنیش یایؽلمیش سوفا اوخشارلار بالؽق عائله‌سیدیر. ان آزؽ ۱۷۶۰ نوْوع علمی اولاراق تصویر ائدیلمیشدیر کی، بۇ دا اونو ان بؤیوک اوْنورغالی عائله‌لردن بیرینه چئویریر، یالنؽز چکیلر داها چوْخ نوْوعلودور. هر ایل یئنی نوْولار کشف ائدیلیر و بیر چوْخ نوْوع تصویر ائدیلممیش قالؽر. بۇنا گؤره‌ده نوْوعلارین فاکتیکی سایؽ معلۇم دئییل، تخمینلر ۲۰۰۰ ایله ۳۰۰۰ آراسؽندا دَییشیر. اوْنلار نئوْتروپیکلره‌، آفریقایا (ماداقاسکار دا داخیل اوْلماقلا)، یاخؽن شرقه و هیندوستان یارؽماداسینا مخصۇصدور، باخمایاراق کی، بعضی نوْوعلار دۆنیا میقیاسؽندا گتیریلیب.

## قایناقلار
سیکلیدکیمیلر(فسیله)

** سیکلیدکیمیلر** ، شواوزگج‌لیلر صینفینه عایید بالؽقدیر. عۆضولری اوللر سوداق بالیغی کیمیلر دسته‌سی آلتؽندا تسنیف ائدیلیردی، اما ایندی بیر چوخ صلاحییتلیلر اونو اوْوالنتاریا آلت سئرییاسؽ داخیلینده مۆستقیل دسته حئساب ائدیرلر. ان ائرکن فوسیللر ائوسئندن معلۇمدور.

## قایناقلار
آتنی دموکراسی

**آتنی دموکراسی** 6 یوز ایل میللاددان قاباق ایللر پولوس یا آتن شهری نین بیر بؤلومونده قورولان بیر یونان حاکمیتی دیر.کلئیستنس حاکمیتده بیر ایصلاحات یاراتدی و دموکراسی آدیندا بیر حاکمیت بیرینجی دفعه تاپیلدی.بو حاکمیت ایکی یوز ایل یوناندا قوللاندی.بو حاکمیتده هر کیمسه قانون یازماقدا و اونون ایجراسیندا داخیل اولوردی و اونا موستقیم دموکراسی آد وئریلیب.

بیگلر یا حاکیملر پوش آتماق (قرعه) ایله سئچیلیردی و هر کیمسه حوکومت ایشلرینده نظر وئیریب و داخیل اولوردو.

## آد
دموکراتوس ایکی بؤلومده دموس (جماعت یا ائللر) و کراتوس (حاکیملیق یا گوج ) دیر.( ائل گوجو) (یونان دیلی : dēmokratía، δημοκρατία)

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Athenian_democracy
بؤلمه: هلنیسمبؤلمه: یونان
سولون مشروطه‌لیغی

**سولون اساس قانونی** یادا سولون مشروطه‌لیغی(اینگیلیس دیلی:Solonian constitution) آلتی یوز ایل میلاددان قاباق ایللر سولون یارادان بیر پارا قانونلار و شرایط دیر.
آتن دؤولتی قاریشدی و حوکومت گوجدن دوشدو و سولون حاکمیت اوچون ائللری حوکومتده داخیل ائدیب و قانونلاری ایصلاح ائتدی. سولون دراکون یازان اسکی قانونلاری ایصلاح ائددی و ائللر اوچون گوج یاراتدی.

دیوژن لائرتی یازیب سولون بیر آرخون سئچیلدی و بو مقامدا چوخلو ایصلاحلار و باش قانونلار یاراتدی.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Solonian_constitution

بؤلمه: یونان

بؤلمه:هلنیسم
ناپول متروپولیتن شهری

**ناپول متروپولیتن شهری** (ایتالیانجا: città metropolitana di Napoli)، ایتالیانین کامپانیا بؤلگه‌سینده یئرلشن متروپولیتن شهر دیر. *متروپولیتن شهر*، اؤلکه‌نین گۆنئی اوْرتا قیسمتینده تیرنی دنیزی ساحیللرینده یئر آلماقدا دیر. *ناپول متروپولیتن شهری‌*نین مرکزی ناپول شهری دیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:کامپانیا جوغرافیاسی
بؤلمه:۲۰۱۵ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:۲۰۱۵ - جی ایلینده ایتالیا اؤلکه‌سینده یارانانلار
سولطان احمد مئیدانی

**سولطان احمد مئیدانی** ()، ایستانبولون فاتیح ایلچه‌سی‌نین مین‌بیر دیرک محله‌سینده یئرلشن تاریخی بیر مئیدان دیر. بۇ مئیدان، بیزانس ایمپیراتورلوغو زامانیندا **هیپودروم**، عثمانلی ایمپیراتورلوغو زامانیندا ایسه **آت مئیدانی** اوْلاراق آدلاندیریلیردی. شهرین ان اؤنملی مئیدانلاریندان بیری اوْلان آلانین ایچری‌سینده روم سیرکی و همن یانیندا بۇگون سولطان احمد مسجیدی‌نین اوْلدوغو یئرده ایسه بؤیوک سارای اوْلماقدایدی.

قوزئی دوغو–گۆنئی باتی ایستیقامتینده اۇزانان مئیدانین دوْغوسوندا سولطان احمد مسجیدی، باتی‌سیندا ایسه تورک و ایسلام اثرلری موزه‌سی ایله ابراهیم پاشا سارایی یئر آلیر. ایکی طرفلی  گئنیش پیاده یوْللاری‌نین اوْرتاسیندا ایسه هؤرمه دیکیلی‌داش، ایلانلی سوتون، تئودوسیوس دیکیلی‌داشی و آلمان چئشمه‌سی کیمی یاپی‌لار یئر آلماقدا دیر.
[thumb|[ایستانبول تاریخی آلانی‌نین بیر پارچاسی اوْلان *سولطان احمد مئیدانی‌*نین هاوادان گؤرونتوسو]]
[thumb|''آنتیک قوسطنطنیه هیپودرومو''نوندا یئر آلدیغی [قوسطنطنیه ایمپیراتورلوق آلانی خریطه‌سی]]

## قایناقلار

## باغلانتیلار
شهید

[thumb|۶۸۰-جی ایلده [کربلا دؤیوشونده *شهید* اوْلان حسین ابن علی‌نین خاطیره‌سینه یاپیلمیش بیر رسیم.]]
**شهید**، اینانجلاری اۇغرونا و یا خاریجدن گلن بیر قروپون طلب‌لرینی قبول ائتمه‌دیگی اۆچون ظۆلم گؤرن و اؤلن شخص دیر. *شهیدلیک* آنلاییشی، ایسلام، خریستیانلیق، یهودیلیک و هندوئیسم کیمی بعضی دینلرده مؤوجوددور. دینی کؤکنلرینه باخمایاراق،  *شهیدلیک* آنلاییشی‌نین سیاسی بیر معناسی دا وار دیر. گۆنلوک ایستیفاده‌ده بۇ آنلاییش، بیر سببه اعتیراض ائتدیگینه و یا دستکله‌دیگینه گؤره اؤنملی نتیجه‌لرله اۆزله‌شن هر کسه ده عایید اوْلا بیلر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
ٰ

بؤلمه:دینی ترمینولوژی
بؤلمه:دین
وزیر

[thumb|[عثمانلی صدراعظمی *وزیر*لر قارشی‌سیندا اینگیلیس سفیری‌نی قبول ائدیر]]
**وزیر** ()، ایسلام دؤولت‌لرینده حؤکومداردان سوْنرا گلن ان یۆکسک روتبه‌لی ایداره‌چی دیر.

*وزیر* کلمه‌سی‌نین کؤکنی حاقیندا فرقلی گؤروشلر وار دیر. بیر بؤلوم *وزیر* کلمه‌سی‌نین پهلویجه کؤکنلی اوْلدوغونو و فارسجا اوْلوب داها سوْنرا عربجه‌یه کئچدیگی‌نی مۆدافیعه ائدرکن بیر بؤلوم ایسه کلمه‌نین قورآن و حدیث قایناقلاریندا کئچمه‌سینی اؤنه سۆره‌رک عربجه کؤکنلی اوْلدوغونو مودافیعه ائدیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار
زهان

**زهان**  جنوبی خوراسان اوستانی‌ زیرکوه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱٬۱۱۸ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:زیرکوه بؤلگه‌سی
بؤلمه:جنوبی خوراسان اوستانی‌نین شهرلری
آغ‌بولاق طغامین

**آغ‌بولاق طغامین** — () سنندج اوستانینین بیجار بؤلگه‌سینین کورانی بؤلومونون طغامین قصبه‌سینده کند و بو قصبه‌نین مرکزی.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۴۶۸ نفریاشاییر (۱۱۷ عائیله).

## ایقتیصادیات
اهالی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.

## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه موسلمان‌دیرلار.

## قایناق‌لار

بؤلمه:بیجار بؤلگه‌سی‌نین کندلری
تابوت

thumb|بیر مزارا یئرلشدیریلن ''تابوت''
**تابوت**، اؤلنلرین ایچینه قوْیولدوغو عومومیتله آغاج جینسیندن اوْلان صاندیق، کی بعضی دینلرجه ساده‌جه داشیماسی اۆچون، بعضی دینلرجه‌ده دفن ائدیلمه‌سی اۆچون ایستیفاده اوْلونور. ایسلام و یهودیلیک اینانجینا گؤره اؤلولر بیرباشا توْرپاغا دفن ائدیلمه‌لی دیر و تابوت یالنیزجا داشیماسی اۆچون ایستیفاده اوْلونابیلر آمما خریستیانلیق دا اؤلولر تابوت‌لا دفن ائدیلیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:چین ایختیراعلاری
قبریستانلیق

[thumb|بیر موسلمان قبریستانلیغی، [ایستانبول]]
**قبریستانلیق**، **قبریستان** یا دا **مزارلیق**، اؤلنلرین دفن ائدیلدیگی مزارلارین تشکیل وئردیگی دفن اراضی‌سینه وئریلن آد دیر. اؤلن اینسان، خریستیانلیق دینینه گؤره تابوت ایچینده، ایسلام و یهودیلیک اینانجینا گؤره ایسه تابوتسوز بیر شکیلده تورپاغا دفن ائدیلیر.

## قایناقلار

## باغلانتیلار

بؤلمه:قبیریستان‌لیقلار
القلندیس

**القلندیس** محلی دیلده: آلاندیز هلنیستی آدی: الکساندریس تبریزین سردری شهری‌نین قوزئی طرفینده یئر آلان بیر محله دیر.

بو محله باتی طرفدن کوجووار و پخلاوا(فخراباد) چولونه یئتیشیر و سردری شهری نین قوزئی محله سی ساییلیر.

بو محله ده پیربابا آدلی بیر مزار واردیر. بو مزارین کؤکو تاریخده بیلینمیر.

القلندیس محله سینده محمد حنفیه مسجیدی وار و بو مسجید کیسانیلرین مسجیدی ایدی.القلندیس سردری شهری نین ان تاریخی محله‌سی‌دیر.

## قایناق
فارسی ویکی پدیا https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%BE%DB%8C%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7
تولپار

**تولپار**، (باشقیردجا: толпар، قازاخجا: тұлпар، تاتارجا: тулпар، قیرغیزجا: тулпар، تورکییه و آذربایجان تورکجه‌سینده: Tulpar) — تورک و آلتای میفولوژیسینده آدی چکیلن قانادلی اوچان آت، پئقاس (یونان میفولوژیسی) ایله بنزردیر. قیرغیزلارین ماناس داستانیندا بو اوچان قانادلی آتلاردان سؤز ائدیلیر. آرخئولوژی قازینتی‌لار نتیجه‌سینده قازاخیستاندا کشف ائدیلن کورقاندا اولان قیزیل گئییملی آدام آدلی تاپینتینین باشلیغیندا **تولپار** فیقورو واردیر. آذربایجان کوراوغلو داستانیندا قیرات و دورات تولپارین (دنیز آتی) نسلیندن گلیر.

تولپارین آدی، تورک و آلتای میفولوژی‌لرینده کئچر. عمومیتله آغ و یا قارا (تک بویالی) بیر آت اولا‌راق تصویر اولونور. آغ قانادلاری واردیر و کودای (تانری) طرفین‌دن قهرمان‌لارا کؤمکچی اولماسی اوچون یارادیلمیشدیر. دونیانین ان اوزون داستانی اولان قیرغیزلارین ماناس داستانیندا، ماناسین مشهور دؤیوشچولری‌نین سوردوگو قانادلاری ایله کولک‌دن سرعت‌لی قاچدیغی دئییلن افسانوی آتلاردان بحث اولونور. باشقیرد اینانج‌لارینا گؤره قانادلارینی هئچ کیم گؤره بیلمز. تولپار قانادلارینی یالنیز قاران‌لیقدا، بؤیوک مانعه‌لری و مسافه‌لری آشارکن آچار. اگر بیری طرفین‌دن قانادلاری گؤرولسه، تولپارین یوخ اولاجاغینا اینانیرلار. اوسئتین‌لر تولپار، چئچئن‌لر تورپال دئیرلر. قوموق آتا‌لار سؤزونده بئله دئییر.

Tulpar yerun birevü buççağunda tapsa da, öz yılkısın tabar.

(Tulpar dünyanın bir başqa küncündə olsa da, öz sürüsünü tapar.)

تولپار یئرون بیرئوو بوچچاغوندا تاپسا دا، اؤز ییلکی‌سین تابار.

(تولپار دونیانین بیر باشقا کونجونده اولسا دا، اؤز سوروسونو تاپار.)

## ائتیمولوژی

(تول/یول) کؤکوندن تؤرمیش‌دیر. بو سؤز ده، کئچل، ساچسیز سؤزو ایله علاقه‌لی اولا بیلر. چونکی تورک میفولوژیسینده کئچل آتلارا تئز-تئز راست گلینیر و کئچللیک قهرمان‌لاردا اولدوغو کیمی آتلاردا دا گوجو بیلدیریر. یول سؤزو ایله ده عینی کؤک‌دن گلمه احتیمالی واردیر. تولو سؤزو قدیم آلتای دیلینده قیر رنگی ایفاده ائدیر.

تولپار آتینا آنجاق ایگیدلر، باهادیٛرلار (قهرمان‌لار) و ایگید دؤیوشچولر (توواجا: ماا‌دیر maaaddir، اسکی تورکجه باقاتور Baqatur) مینه بیلر. تورک افسانه‌لرینه گؤره، بو آتا یالنیز اوریی و بدنی گوجلو اولانلار صاحب اولا بیلر. تولپار آدلانان قانادلی تورک آتلارینا مثال اولا‌راق آلپامیشین بایشوباری، قوبلاندین تایبورولو، ار تارگی‌نین قاراکاسکاسی، کابانبایین کوباسی، بوقیبیین و آکانسئری‌نین کولگر و کاراسئرکه‌سینی، ناوریزبیین آکازووونو، ایساتایین آکتابانینی و س.

## قایناقلار
دانق فانق 26

**دانق فانق 26** (چین دیلی:東風-26; lit. 'دوغو یئلی -26) موشکی چینده قوشولان بیر راکتدی. ناتو آدی CH-ss-18 اوزاق گئدن موشکدیر. 5000 کیلومتر یادا 3100مایل یئری توتابیلر.

آتوم پاتلامی یا آیریجا دؤیوش ساحه‌سی اولابیلر. بو موشک چوخ آغیر بیر دؤیوش راکتی دیر و ساواش گمیلرین یادا بیر بؤیوک اوردو یئرین سالیدرماق اوچون چوخ اونملی دیر.

## قایناق

اینگیلیسی ویکی‌پدیا [東風-26; lit. 'East Wind-26 https://en.wikipedia.org/wiki/DF-26]
سیمگه (بیولوژی)

جینسین سیمگه اولان نؤوعو کی بیولوژی دۆنیالؽق حئیوانلار کودلاندیرما(آدلاندؽرما) دا تیپ نوْوع (نوْوع تیپیجا) جینسین (وه یا آلتجینسین) آدؽ ایله دایمی اوْلاراق تاکسوْنومیک اوْلاراق علاقه‌لی حئساب ائدیلن نوْودور. بۇ نوْو جینس اۆچون ثابیت بیر ایستیناد نؤقطه‌سی کیمی چؽخیش ائدیر و عادتا دَییشدیریلمیر. اوْنون مقصدی جینسین آدؽنی همیشه عینی نوْوله علاقه‌لی قالاجاق شکیلده مؤحکملندیرمکدیر. بۇ سیستئم گله‌جک تاکسوْنومیک دۆزلیشلر قارشؽسیندا قروهون کیملییینه آردؽجیللیق و ثابیتلیک تامین ائدیر. تیپ نوْوعونون، جینسینین آیریلارؽنان فرقلنمه‌سینه ایمکان وئردییی مۆدتجه، قروهون ان کاراکتریک و یا اوْرتا عۆضوونو تمثیل ائتمه‌سینه ائحتیاج یوْخدور. اوْخشار آنلایؽش آیری تاکسوْنومیک سؽرالار اۆچون‌ده ایستیفاده اوْلونور: تیپ نۆمونه‌سی نوْوعون تکجه نۆماینده‌سیدیر، تیپ جینسی ایسه عائله‌نی تمثیل ائدیر.

## قایناقلار
آغ چیینلی آریقوشی

آغ چی‌یینلی آریقوشی ( Melaniparus guineensis) ،آریقۇشلار فصیلسینه عائید بیر قۇشدور. غربده سنقالدان شرقده کنیا و اتیوپییایا قدر آفریقا بوْیونجا بیر قۇرشاقدا یۇوا قۇرور. بعضا داها جنۇبدا آغ قانادلؽ قارا آریقوش (Melaniparus leucomelas) ایله عینی نوْوع حئساب اوْلونور و بۇ نوْوع کیمی، اساساً آغ قانادلؽ قارا رنگده‌دیر، آما سوْلغون گؤزو اوْلماسی ایله فرقلنیر.
حماملی

**حماملی**  شرقی آذربایجان اوستانی-نین ورزقان بؤلگه‌سی-نده یئرلشن بیر کنددیر.

۱۳۸۵-نجی سیاهی‌یه آلینماسینا اساساً، اهالیسی ۱۳۵ نفردیر. اهالیسینین اکثریتینی آذربایجان تۆرکلری تشکیل ائدیر.

## تاریخی
کندین تاریخی میلاددان اؤنجه ۱-نجی مین‌ایللیگه قاییدیر.

## مدنیتی
**دیل**

کندده دانیشیلان دیل آذربایجان تۆرکجه‌سیدیر.

**خالیچیلیق**

حماملی اوْرتا عصرلردن گۆنوموزه قدر خالیچیلیق مرکزی کیمی بؤیوک شهرت قازانمیشدیر. بۇ گۆنلرده حماملی خالیسی دنیا بازارلاریندا چوْخ ایستنیلنلردندیر و آوروپا-دان آمئریکا-یا کیمی چوْخ سایدا مشتریلری واردیر. مدرن حماملی خالیلاری چئشیدلی طرح و بوْیالاردا اوْلور. ایران خالیلارینی بۆتون دنیادا مشهور ائدن حماملی خالی تاجرلری، ایرانین ایالتلریندن ده خالی تدارک ائدیب استانبول بازارلارینا آوروپا و آمئریکا استهلاکچیلاری اۆچون گؤندریردیلر.

## توریسم

* گؤگرچین کیران
* پیشیک داشی
* دگیرمان بوْغازی
* کاسا بۇلاق
* باقر بۇلاغی
* کیران بۇلاغی
* نو بۇلاق
* شیخ اوْجاغی
* حماملی کؤهوللری

## قایناقلار

* حماملی تاریخی. ۲ جلدده. تبریز
* محمدزاده. م. ایران کندلری. تهران، ۱۹۱۸.
* قاراداغ بؤلگه‌سی. تبریز، ۱۳۷۰.

بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانینین کندلری
ایکتیوستراکا

**ایکتیوستراکا** انگل قابؽقلیلار سینفیدیر. ایکی آلت صینیفدن عیبارتدیر: پنتاستومیدا و بالیق بیتی. اوْنلار اساساً مۆختلیف اوْنورغالیلاردا انگللی ائدیر و اوْنلارین قانؽ و یا سئلیگی ایله قیدالانؽرلار.

## قایناقلار
کورکوره (بیجار)

**کورکوره** — () سنندج اوستانینین بیجار بؤلگه‌سینین کورانی بؤلومونده کند.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۳۱۱ نفریاشاییر (۹۹ عائیله).

## ایقتیصادیات
اهالی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.

## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه موسلمان‌دیرلار.

## قایناق‌لار

بؤلمه:بیجار بؤلگه‌سی‌نین کندلری
مئیرم قوردو

**مئیرم قوردولار** (Oniscidea) آلت دسته‌سینه عائید قۇرو برابرایاق‌لیلاردیر. اوْنلارین آدؽ تئز-تئز کؤهنه آغاجدا تاپؽلماقدان، و انگل حشرات اوْلان بیتدنگؤتورولموشدور، باخمایاراق کی، مئیرم قوردولار نه انگل ، نه‌ده حشره لردن دئییل.

مئیرم قوردولار ، کاربونیفرۇس دؤورونده قۇرودا مسکۇنلاشدیغی گۆمان ائدیلن دنیز برابرایاق‌لیلار تکامول کئچیرمیشدیر، باخمایاراق کی، ان قدیم معلۇم فوْسیللر کراتئسور دؤورونه عائیددیر. بۇ، اوْنلاری تامامیله قۇرو مۆحیطینه کئچمیش آزسایلؽ سوْیلاردان بیری اوْلان خرچنگکیمیلر آراسؽندا غیر-عادی ائدیر.

## قایناقلار
مینارشیزم

**مینارشیزم** ()  عئینی زاماندا **مینیمال دؤولت‌چیلیک** یادا **گئجه گؤزتچی‌سی دؤولتی**، دؤولتین تک مشروع وظیفه‌سی‌نین سالدیرقانلیق‌دان، اوغرولوق‌دان، آنلاشمالارین ایخلالیندان و دولاندیریجیلیق‌دان قوْروماق اوْلدوغونو و دؤولت قۇروملاری‌نین ساده‌جه اوْردو، پولیس، عدلیه و یاسامادان عیبارت اوْلدوغونو مۆدافیعه ائدن لیبرترین سیاسی فلسفه دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سیاست قارالاما‌لاری
بؤلمه:سیاسی نظریه‌‌لر
بؤلمه:سیاسی ایدئولوژیلر
شروین قطعه‌ای

**شروین قطعه‌ای** (۲۲ اسفند ۱۳۴۸، تهران) ایرانلی دۇبلور، دانؽشیق معلمی دیر. او امیرهوشنگ قطعه‌ای نین، مشهور ایرانلی دوبلورون اوغلودیر. او قۇیندلیغی ۱۳۷۱ ایلده، آتاسی تشرکیندن باشلییب. شروین قطعه‌ای، حفاظت و مرمت دارایی فرهنگی‌نین کارشیناسلؽق فارغ‌التحصیلیدیر.
او، آتاسی حرفه‌سینه ماراق و مهارتین نتیجه‌سی اولاراق، دوبلاژدا اوزون اثرلرینی بیرگی بیزه‌چیق ائتدی. ایلک باش قویندلیغی ویندگی نقشینی «آینه و مرداب» فیلمینده، جلال مقامی مدیریتنده ایفا ائدیب. «دزدان دریایی کارائیب» فیلمی، شروین قطعه‌ای‌نین مشهوری نقش‌لرندن بیری‌دیر. او هابله «پیتر پارکر (مجموعه فیلم سم ریمی)|پیتر پارکر» در «مرد عنکبوتی» و «کمیسر ناوارو» نقشینده بلومه‌نین دوبلاژینی ایفا ائدیب.

## سس لندیرمکلری

## دۇبلاژ مودیریتی
* انگل (فیلم ۲۰۱۹)
* فارگو (فصل ۱)
* مرد عنکبوتی شگفت‌انگیز ۱
* مرد عنکبوتی شگفت‌انگیز ۲
* ددپول ۱
* ددپول ۲
* در بروژ (فیلم ۲۰۰۸)
* سقوط کاخ سفید (فیلم ۲۰۱۳)
* بندباز (فیلم ۲۰۱۵)
* حیات (فیلم ۲۰۱۷)

## اشییه باغلانتؽلاری
* صفحهٔ شروین قطعه‌ای در نماوا
* صفحهٔ شروین قطعه‌ای در فیلیمو
* صفحهٔ شروین قطعه‌ای در گپ فیلم
* صفحهٔ شروین قطعه‌ای در IMDB
* صفحهٔ شروین قطعه‌ای در پاندان

رده:اهالی تهران
رده:زادگان ۱۳۴۸
رده:صداپیشگان مرد اهل ایران
رده:افراد زنده
رده:مدیران دوبلاژ اهل ایران
بنزین

**بنزین** یوخسا **پترول** (اینگیلیسجه: Gasoline, Petrol) نفت مشتقاتلاریندان آلینمیش بیر نؤع یاناجاق. بنزین داها چوخ بیر یاناجاق اولاراق جرقه‌ای موتورلاردا و درون‌سوز موتورلاردا ایشلنیلیر. بنزین آلی ماده‌لردن تشکیل اولونور، میثال اوچون ۴ الی ۱۲ کربون آتومینا صاحیب اولان یونگول هیدروکربونلردن تشکیل اولماقدادیر. ن) ، نفتلر (سئکلوآلکان) و اولفینلر (آلقان) کیمی هیدروکربنلر پانسینده واردیر، آمما اکتان (C8H18) پانسین ده مشخص مرکبلردن بیری دیر. بوندان علاوه، پولوئودا عادی اولاراق ناخالص‌لیکلر واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:یاناجاق
بؤلمه:اؤلو ائشیک باغلانتیلی بوتون مقاله‌لر
ویلهلم هامرشو

**ویلهلم هامرشوی** ( دانمارکجا: Vilhelm Hammershøi )دانمارکالؽ رسام ایدی. اوْ، شاعیرلانا، ساکیت پورتره لری و ایچری دیزاین رسم ایله تانؽنیر.۱۹۰۵-جی ایلده راینر ماریا ریلکه رسام حقؽندا یازؽردی: "هامرشوی حقؽندا تئز دانؽشماق مۆمکون اوْلانلاردان دئیل. اوْنون اثرلری گئنیش و یاواشدؽر و اینسان اوْنو هانسؽ آندا باشا دۆشسه ده، همیشه اینجه‌صنعتده نه‌یین واجیب و واجیب اوْلدوغو باره‌ده دانؽشماق اۆچون فۆرصت یاراداجاق."

## یاشاییشی
ویلهئلم هامرشوی ۱۸۶۴-جی ایلده دانمارکاؽن کوپئنهاقن شهرینده آنادان اولوب. او، تاجیر کریستین هامرشوی و وارلؽ حیات یوْلداشی فردریکین اوْغلو ایدی و سرامیکچی و رسام اولان کیچیک قارداشؽ سوئند هامرشوی وار ایدی.هامرشوی سککیز یاشؽندان اعتباراً نیلس کریستیان کیئرکگارد و هولگر گرونووْلد ایله رسم چکمه‌یی، ائله‌جه‌ده دانمارکا کرال اینجه‌صنعت آکادئمیسؽندا فردریک ورمئرن و باشقالارؽ ایله تحصیل آلماغا باشلامازدان اول ویلهلم کین ایله رسم چکمه‌یی اؤیرنیب. ۱۸۸۳-جی ایلدن ۱۸۸۵-جی ایله قدر پئدر سئورین کرویر ایله مۆستقیل تحصیل مکتبلرینده تحصیل آلؽب، داها سوْنرا ۱۸۸۵-جی ایلده شارلوتتنبورق باهار سرگیسینده "گنج قؽزین پوْرترئسی" (باجؽسی آننانؽ گؤستریر) ایله دئبۆت ائدیب. پیئر-اوْگوست رئنویرین بۇ رسمی حیران ائتدییی بیلدیریلیر. هامرشوی ۱۸۹۱-جی ایلده ایدا ایلستئد ایله ائولندی.

## بونلارا دا باخ
*کمال المولک

## قایناقلار
ایرانین ۱۳۹۸ آبان و دی اعتیراضلاری

**ایرانین ۱۳۹۸ آبان و دی اعتیراضلاری** ایلک باشدا بنزین و یاناجاق قیمتلریندکی ۲۰۰٪ لیک بیر آرتیشلا باشلایان، آنجاق داها سونرا ایرانداکی مؤوجود رژیمه و عالی رهبر سید علی خامنه‌ای‌نین ایستعفاسینا یؤنه‌لن، ایرانین بیر چوخ شهرلرینده باش توتان اعتیراضلاردیر. اعتیراضلار آبان آیی‌نین ۲۴–جو گونوندن باشلایاراق، آبانین ۲۵ و ۲۶–جی گونلرینده ده ۲۱ شهرده داواملی اولدو. بو ۴ گوندن سونرا جمهوری اسلامی امنیت گوجلری اعتیراض ائدن خالقی باسقی آلتینا آلاراق، اعتیراضلاری یاتیرتدی آنجاق اعتیراضلار ایکی آی سونرا دی آییندا یئنیدن باشلاندی و نئچه گون داواملی اولدو. 

## قایناقلار