راست

**راست** – آذربايجان موسيقي‌سينده 1) يئددي لادلاريندان (مقاملاريندان) بيري، 2) اساس آذربايجان موغام دستگاهلاريندان بيري. بوتون موسلمان اؤلکه‌لرينده مؤوجوددور.

## ائتيمولوژی
"راست" سؤزو فارسجا "دوز، دوروست، موستقيم، دوزگون" دئمکدير.

## تاريخچه
اورتا عصر موسيقي علمينده راست ان بيرينجي و بوتون ديگر موغاملارين اساسي ساييلير. موسيقي‌شوناسلار راستي "موغاملارين آناسي" آدلانديرميشلار. راست ياخين شرق خالقلاري‌نین شيفاهي – پئشه‌کار موسيقي‌سينده 12 اساس موغامدان بيريدير. باخماياراق کي، 12 کلاسيک موغامدان بعضيلري شؤعبه حالينا کئچميش، بعضيلري ايسه کيچيک حجملي موغام اهميتيني کسب ائتميشدير، قديم زامانلاردان 12 موغامدان راست اؤز اوّلکي ماهيتيني بو گونه‌دهک قورويوب ساخلاميشدير. 
اوزئيير حاجي‌بيگوو "آذربايجان خالق موسيقي‌سي‌‌نین اساسلاري" کيتابيندا موغاملارين دَييشيکليگه اوغراديغيني سؤيله‌يير. او، راستي "ايندييه‌دک زاما‌نین و حاديثه‌لرين سارسديجي تاثيرينه قارشي مؤحکم دوران يئگانه موغام" آدلانديرميشدير. باکي، شاماخي، شوشا‌نین اؤزونه‌مخصوس "موغام مکتبلري"نده راست دستگاهي‌‌نین شؤعبه و گوشه‌لري‌نین هم ساي، هم ده آرديجيلليق اعتيباريله موقاييسه نتيجه‌سينده بئله قناعته گلمک اولور کي، اگر باکي موسيقي مجليسينده راست دستگاهي 15، شوشا مجليسينده 18، شاماخيدا 21-ه چاتير: 
راست عاييله‌سينه بير سيرا موغاملار عاييددير. "ماهور–هيندي" ،"اورتا ماهور" ،"باياتي–قاجار" ،"دوگاه" دستگاهلاري محض راستين واريانتلاريدير. بو موغاملار اؤز قورولوشو و موسيقي مضمونو باخيميندان بير-بيرينه چوخ اويغوندور. 

## راست موغام دستگاهي کيمي
ياخين شرق خالقلاري کلاسيک موسيقي‌سي‌نین 12 موغاميندان بيري. "قديم موسيقي‌شوناسلار راستي موغاملارين آناسي آدلانديرميشلار. راست موغامي ‌نینکي اؤز آديني و کؤکونون سس دوزومونو، حتّي اؤز تونيکاسي‌نین (مايه‌سي‌نین) اوجاليغيني بئله زمانميزه قدر موحافيظه ائديب ساخلايا بيلميشدير." 

### راست آذربايجان موسيقي‌سينده
آذربايجان موسيقي سينده: نوروز-رونده، راست، عوشّاق، حسینی، ويلايتي (بعضاً ديلکش)، خؤجسته، خاوران، عراق، پنجگاه، راک، اميري و مسيحي شؤعبه‌لريندن عيبارت دستگاه. 
موغام شؤعبه‌لري آراسيندا ايفا اولونان رنگلر ده اساس موغامين آديني داشييير. 
باکي موسيقي مجليسلرينده "راست" دستگاهي 15، شوشا موغام مجليسينده 18 شؤعبه و گوشه‌دن عيبارتديرسه، شاماخي مجليسينده ايسه شؤعبه و گوشه‌لرين سايي 21 اولموشدور. همين بو اوچ موغام مجليسينده اوخونان "راست" دستگاهي‌نین سايي و آرديجيلليغي آشاغيداکي جدولده وئريلير : 

### راست موغامي اساسيندا بسته‌لر
ع.قولي‌يئوين رهبرليگي ايله خالق چالغي آلتلري اورکئستري - عراق رنگي 
موغام تئاتري‌نین سوليست‌لري - راست رنگي 

### راست ايران موسيقي‌سينده
ايران موسيقي‌سينده "راست-پنجگاه" کيمي بيلينير: زنگوله، پروانه، روح افزا، خسروانی، پنجگاه، سپهر، عوشّاق، شيراز، باياتي-عجم، مبرقع، بحر-نور و علاوه اولاراق ابوالچپ، لئيلي و مجنون، راوندي، نوروزها، نفير، فرنگ، عراق شؤعبه و گوشه‌لريندن عيبارت دستگاه.

### راست موغامي تورکيه موسيقي‌سينده
13 اساس (باسيط) ماکامدان بيريدير.

### راست موغامي اؤزبک و تاجيک موسيقي‌سينده
شئش ماکوما داخيل اولان آلتي اساس موغاملاردان بيريدير  .

## راست موسيقي لادي (مقامي) کيمي
قورولوشو: 1-1- 1/2 تون فورموللو اوچ تئتراخوردون قوووشوق اوصوللا (x.1 - اينتئروالي مسافه‌سينده) بيرلشمه‌سيندن عيبارتدير؛ سس سيراسي 10 پيلله‌ليدير، دؤرد پيلله مايه (تونيکا) پيلله‌سيدير. مقامين سس سيراسي‌نین دؤرد، آلتي، يئددي، سککيز پيلله‌لري ايستيناد-داياق پيلله‌سي کيمي "راست" موغامي‌نین شؤعبه لري‌نین اساسيني تشکيل ائدير؛ بو مقامدا قورولان موسيقي نومونه‌لري – خالق ماهنيلاري، رقصلري، آشيق هاوالاري همين پيلله‌لره اساسلانير.

#### راست لاديندا بسته‌لر
**خالق ماهنيلاري**  

آمان نه‌نه  

من گئديرم زنگيلانا  

چال، اوينا  

**بسته‌کار ماهنيلاري** 

"آرشين مال آلان" اوپئرئتتاسيندان عسگرين ماهنيسي "آرشين مال آلان" ،قيزلارين خورو "آرشين مالچي، مال گؤستر" ،جاهان خالا‌نین ماهنيسي "چادرامي ساللام باشيما"  

"او اولماسين، بو اولسون" اوپئرئتتاسيندا روستم بيله مشدي عیبادین دوئتي  

**رقصلر**  

بريلليانت  

عسگراني  

جوجه‌لريم  (موسيقي: قمبر حسینلي، سؤزلري: توفيق مطلب‌اوو) 

## قايناق
 
 بؤلمه:آذربایجان موغاملاری

## ائشیک باغلانتی
موغام فئستيوالي 



بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:موسیقی