چاهارگاه

**چاهارگاه** — آذربایجان موسیقی‌سینده 1) یئددی لادلاریندان (مقام‌لاریندان) بیری ، 2) یئددی اساس موغام دستگاه‌لاردان بیری. یاخین شرق خالق‌لاری نین شیفاهی-پروفسیونال موسیقی‌سینده چاهارگاه گئنیش اینتیشار تاپمیش موغام‌لاردان بیری‌دیر . 

## سؤز آچیمی
  چاهارگاه سیرا ساییمی ایله 4-جو موغام‌دیر. چاهارگاه سؤزو ایکی مفهومدان عیبارتدیر. فارسجا  " چاهار "  – " دؤرد " ،  " گاه "  – " مقام، یئر "  دئمکدیر.  

## تاریخچه
  میر محسن نواب اؤزونون  " وضوح الارقام "  اثرینده گؤستریر کی، چاهارگاه مقامی گؤی گورولتوسو ایله علاقه‌دار یارادیلمیشدیر. چاهارگاهین مایه پرده‌سی بیرینجی اوکتاوانین  " دو "  سسیندن عیبارت‌دیر.   

  بو موغام موختلیف موغام ایفاچی‌لاریندان نوتا سالینمیشدیر: نریمان محمدوو اینسترومنتال شکیلده تارزن احمد باکیخانووون ایفاسیندان (962)، ووکال-اینسترومنتال شکیلده خواننده یعقوب محمدوو و موغام اوچلوگونون ایفاسیندان (1970)، عاریف اسداله‌یئو اینسترومنتال شکیلده تارزن ائلخان میرزه فرووون ایفاسیندان (2005) نوتا یازمیشلار. بوتون بو نوت یازی‌لاری  " آذربایجان خالق موسیقی‌سی‌نین آنتولوژی‌سینه "  داخیل ائدیلمیشدیر.    

## چاهارگاه موغام دستگاهی کیمی

### چاهارگاه موغامی آذربایجان موسیقی‌سینده
  چاهارگاه موغامی‌نین ترکیبینه  " سگاه " ،  " شور " ،  " بایاتی – قاجار "  کیمی موغام‌لارین لاد – مقام اساسینا اویغون گلن شؤعبه  و گوشه‌لر‌ده اؤز عکسینی تاپمیشدیر. بعضی شؤعبه  و گوشه‌لرین حاضیردا آرادان چیخماسینا باخمایاراق، تارزن میرزه فرجین جدولینده‌کی شؤعبه  و گوشه‌لرین آدلاری ایسه حقیقته داها چوخ اویغون‌دور. او، بیلاواسیطه چاهارگاه مقامینا و اونون اینتوناسیا خوصوصیت‌لرینه یاخین اولان شؤعبه  و گوشه‌لرین اؤزونده بیرلشدیریر.  

   اون دوققوزنجو عصر آذربایجان موسیقی‌سینده چاهارگاه دستگاهی آشاغیداکی موغام شؤعبه‌لریندن عیبارت ایدی: چاهارگاه، سگاه، زابول-سگاه، یدی-حصار، موخالیف، مغلوب، منصورییه، زمین-خارا، ماورأ النهر، حیجاز، شاهناز، آذربایجانی، عشیران، زنگ-شوتور و کرکوکی.    

  سونرا چاهارگاهین ترکیبی دَییشمیش، او، بعضی گوشه‌لردن آزاد اولموش و دستگاه داها دا تکمیل‌لشمیش قورولوشونو آرتمیشدیر. حاضیردا دستگاهین ییغجام و لاکونیک ایفاسی مقصدیله: برداشت، مایه‌یی-چاهارگاه، بسته-نیگار، حیصار، موخالیف، مغلوب، منصورییه (ضربلی موغام) ایله کیفایتله‌نیلیر.    

  اوزئییر حاجی‌بیگوو هر بیر موغامین بدیعی–روحی تاثیر جهتدن کاراکتریزه ائدرکن چاهارگاهین هیجان و اهتیراس حیسی اویاتدیغینی بیلدیریر. او.حاجی‌بیگوو چاهارگاه موغامی نین اؤز اثرلرینده نئجه ایستیفاده ائتمه‌سینی بو جور شرح ائدیر: 

" موسیقی بویالاری ایله خالقین مظلوم وضعیتینی، یاخود ایستیثمارچی صینیف‌لرین غدارلیغینی ایفاده ائتمک لازیم اولدوقدا من چاهارگاه موغامینی ایشله‌دیرم " .   

  بمدن زیله قدر بو اینکیشاف پرینسیپی موغامدا قاباریق شکیلده اؤز تجسومو تاپیر. اونو قئید ائتمک اولار، کی چاهارگاهین اوخوما دیاپازونو شور دستگاهی کیمی چوخ بؤیوک‌دور – ایکی اوکتاوا یاریم. چاهارگاه پارلاق، ویرتووز، قهرمانی کاراکترلی، درین دراماتیک مضمونلو بیر دستگاه‌دیر. چاهارگاهی تامام-دستگاه چالماق هر تارزنین ایشی دئییلدیر. بو موغامی چالان تارزنین گوجلو بیلگی، ایتی بارماق‌لاری اولماقلا برابر، هم ده تکنیکی اوستالیغی و ایفاچی‌لیق اوصول‌لاری دا اولمالی‌دیر. چاهارگاه ماژور موغام‌دیر. بورادا هئچ بیر یالواریش، سیزیلتی و اینیلتی موتیولری یوخدور. بو، موغام عوصیان‌دیر.   

  موغام شؤعبه‌لری آراسیندا ایفا اولونان رنگلر ده اساس موغامین آدینی داشیییر. 

### چاهارگاه موغامی ایران موسیقی‌سینده
  ایران موسیقی‌سینده 7 اساس (دستگاه) موغامدان (مقامدان) بیری‌دیر. . درآمد، پیش-زنگوله، زنگوله، نغمه، زابول، بسته-نیگار، مویه، حصار، موخالیف، مغلوب، هودی، پهلوی، رَجَد (رجوز) و منصوری شؤعبه‌لریندن عیبارت‌دیر. 

### چاهارگاه موغامی تورکیه موسیقی‌سینده
چارهارگاه تورک موسیقی‌سینده دوْ پرده‌سی‌نین آدی و بو پرده‌ده قرار قیلان مقام‌دیر.

### چاهارگاه موغامی اویغور موسیقی‌سینده
  چاهارگاه اویغور موسیقی‌سینده اون ایکی اساس موغام‌لاردان بیری‌دیر .  

## چاهارگاه موسیقی لادی (مقامی) کیمی
  چاهارگاه مقامی نین قورولوشو: 1/2— 1. 1/2 — 1/2 - تون فورمول‌لو اوچ تتراخوردون قوووشوق و یاناشی اوصول‌لارلا (ی و ایکی تتراخوردلار – قوووشوق، ایکی و اوچ تتراخوردلار یاناشی اوصول‌لا) بیرلشمه‌سیندن عیبارت‌دیر؛ سس‌ سیراسی 11 پیلله‌لی‌دیر، دؤرد پیلله مایه (تونیکا) پیلله‌سی‌دیر .  

   مقامین سس‌ سیراسی‌نین ایکی، دؤرد، آلتی، سککیز، دوققوز ، اون، اون بیر پیلله‌لری ایستیناد-دایاق پیلله‌سی کیمی  " چاهارگاه "  موغامی‌نین شؤعبه‌لری نین اساسینی تشکیل ائدیر؛ بو مقامدا قورولان موسیقی نومونه‌لری همین پیلله‌لره اساسلانیر .  

## چاهارگاه مقامیندا بسته‌لر

### اینسترومنتال موسیقی

*   اوزئییر حاجی‌بیگوو -  " جنگی "  پیئسی، " چاهارگاه "  فانتازیاسی  
*   آصف زئیناللی - " چاهارگاه "  فورت‌پیانو پیئسی  
*   افراسییاب بدل‌بیلی -  " قیز قالاسی "  بالتینه گیریش 
*   قارا قارایئو -  " یئددی گؤزل "  بالتیندن والس 
*   اوقتای کاظیمی - چاهارگاه فانتازیاسی  

### ووکال موسیقی

*   جهانگیر جهانگیروو -  " چاهارگاه "  کورو (داغلار قوینو دومان اولار)  
*   توفیق قولی‌یئو -  " بختور اولدوم "  ماهنیسی  

## اتک یازی‌لار

بؤلمه:آذربایجان موسیقی‌سی
بؤلمه:آذربایجان موغاملاری
بؤلمه:موسیقی