بیرینجی بایزید

**بیرینجی بایزید** (عثمانلیجا:  بايزيد اول؛ د. ۱۳۵۴، ادیرنه، عثمانلی ایمپیراتورلوغو - اؤ. ۸ مارس ۱۴۰۳، آغ شهر، تیمورلو ایمپیراتورلوغو) یا دا بیلینن آدی ایله **ایلدؽرؽم بایزید**، عثمانلی ایمپیراتورلوغونون ۴-جو سولطانی دیر. ۱۳۸۹–۱۴۰۲ ایللری آراسیندا ۱۳ ایل بوْیونجا حؤکوم سۆرن *بایزید*، سورعتلی سفرلری و ساواش استراتژی‌لری نه‌دنی ایله *ایلدؽرؽم* لقبی‌نی آلمیشدیر. سولطانلیغی دؤنمینده عثمانلی ایمپیراتورلوغونون سرحدلری بالکان‌لار و آنادولودا گئنیشله‌میش دیر. آنکارا دؤیوشو نتیجه‌سینده ایسه تیمورلو ایمپیراتورلوغونا اسیر دۆشموش، دؤولت‌ده فیترت دؤورو دئییلن ایچ ساواشلار باشلامیش و آنادولودا گئنیش توْپراقلار الدن گئتمیشدیر و بی‌لیک‌لر یئنی‌دن قۇرولموشدور.

*ایلدؽرؽم بایزید*، ۱۳۸۹-جو ایلده بیرینجی کوزووو دؤیوشونده باباسی بیرینجی مرادین اؤلدورولمه‌سی‌نین آردیندان ساواش مئیدانیندا دیوان قۇروب بیعت توْپلایاراق تخته چیخدی. مرکزیتچی دۆشونجه‌سی اوْلان *ایلدؽرؽم بایزید*، باباسی‌نین عکسی اوْلاراق عثمانلی‌یا باغلی، وئرگی و خراج وئرن آنادولو بی‌لیکلری و کیچیک بالکان دؤولت‌لری‌نی عثمانلی‌یا بیرباشا باغلانماسی‌نی هدفله‌ییر دی. اوْ، ایلک اوْلاراق ۱۳۸۹-جو ایلده صربیستان پرنسلیگی ایله آندلاشاراق وئرگی آلما شرطی ایله صربیستانی واسال دؤولت اوْلاراق عثمانلی‌یا باغلادی. ۱۳۹۰-جی ایلده ایسه آنادولو سفری‌نی باشلادیب عثمانلی‌یا وئرگی‌وئرمه‌نی دۇردوروب عۆصیان ائدن گرمیان اوغوللاری بی‌لیگی،ساروخان اوغوللاری بی‌لیگی، آیدین اوغوللاری بی‌لیگی، منتشه اوغوللاری بی‌لیگی و حمید اوغوللاری بی‌لیگی‌نی تاماماً حاکیمیتی آلتینا آلدی و قارامان اوغوللاری بی‌لیگی‌نی یئنی‌دن واسال دؤولت یاپیب وئرگیه باغلادی. *ایلدؽرؽم بایزید*، ۱۳۹۱-جی ایلده ایستانبولو موحاصیره ائتدی. بۇ حادیثه ایستانبولون موسلمان تورکلر طرفیندن اوْلان ایلک موحاصیره‌سی ایدی. ۷ آی سۆرن بۇ موحاصیره، ماجاریستان شاهلیغی طرفیندن دستکله‌نن والاچیا وویوودالیغی‌نین عثمانلی توْپراقلاری‌نا هوجومو نه‌دنی ایله قالدیریلدی. والاچیا بیر عکس هوجوملا عثمانلی ایمپیراتورلوغونون اۆستونلوگونو قبول ائدیب وئرگی وئرمه شرطی ایله عثمانلی‌یا واسال دؤولت کیمی باغلاندی. *ایلدؽرؽم بایزید*، ۱۳۹۲-جی ایلده جاندار اوغوللاری بی‌لیگی‌نی، ۱۳۹۳-جو ایلده ایسه قاضی برهان‌الدین بی‌لیگی‌نین باتی بؤلومونو آلدی و ۱۳۹۴-جو ایلده یئنی‎دن ایستانبولو موحاصیره ائدیب، بیزانس ایمپیراتورلوغونو دستکله‌ین یونان دؤولت‌لری اوْ جومله‌دن سلانیک ایمپیراتورلوغو، اپیر دسپوتلوغو و آرتا دسپوتلوغونو فتح ائتدی. ۱۳۹۶-جی ایلده ایستانبول دۆشمک اۆزره ایکن یئنی صلیب ایتیفاقی‌نین خبری آلیندی. *ایلدؽرؽم بایزید*، مجبور موحاصیره‌نی  قالدیریب نیقبولو ساواشی‌نا قاتیلدی و ۲۵ سپتامبر ۱۳۹۶ تاریخینده موطلق بیر شکیلده ۲۰ دؤولت‌دن تشکیل تاپان آوروپالی و خریستیان اوْردونو دارماداغین ائده‌رک ظفر قازاندی. بؤیوک ساواشدان سوْنرا ویدین چارلیغی تاماماً فتح ائدیلیب، آلبانی پرنسلیگی وئرگی وئرمه شرطی ایله عثمانلی ایمپیراتورلوغونا واسال دؤولت اوْلاراق باغلانمیشدیر. *بایزید*، ۱۳۹۸ تاریخینده قونیه‌نی آلاراق قارامان اوغوللاری بی‌لیگی‌نی و سیواسی آلاراق قاضی برهان‌الدین بی‌لیگی‌نی تاماماً توْپراقلارینا قاتمیشدیر. ۱۳۹۹ دا مملوک سولطانلیغی‌نین مالاتیا شهری‌نی آلاراق توْپراقلارینا قاتدی. آیریجا مملوک‌لره واسال اوْلان ذولقدر اوغوللاری بی‌لیگی‌نی وئرگیه باغلایاراق عثمانلی‌یا واسال دؤولت یاپدی. ۱۳۹۷-جی ایلده باشلایان و ۱۴۰۲-جی ایلده شیدتله‌نن *ایلدؽرؽم بایزید*ین اۆچونجو ایستانبول موحاصیره‌سی سوْن مرحله‌لرینده اوْلوب شهر دۆشه‌جک ایکن امیر تیمور و تیمورلو ایمپیراتورلوغو اوْردوسونون توْپراقلارینا گیرمه‌سی و سیواس‌ین ایشغال ائدیلمه‌سی‌نین خبری‌نی آلدی. یئنه‌ده درحال موحاصیره‌نی قالدیریب تیمورلولارین، مملوک سولطانلیغی و جلایر سولطانلیغی‌نا هوجومونو فۆرصت بیلیب حاضیرلیقلارا باشلادی و ایشغال اوْلان بعضی توْپراقلاری‌نی تیمورلولاردان گئری آلدی. نهایت ایکی اوْردو ۲۰ جولای ۱۴۰۲ تاریخینده آنکارا یایلاسیندا اۆز-اۆزه گلیب ساواشدیلار. تاریخین گؤردوگو ان بؤیوک مئیدان ساواشی کیمی آدلانان آنکارا دؤیوشو نتیجه‌سینده، *بایزید* تیمورلو ایمپیراتورلوغونا اسیر دۆشدو و دؤولتی بیر آندا چؤکوشه دوْغرو گئتدی. فیترت دؤورو آدلانان *عثمانلی ایچ ساواشی* باشلادی. آنادولوداکی اسکی بی‌لیک‌لرین توْپراقلاری قایتاریلدی و آنادولو بی‌لیکلری یئنی‌دن قۇرولدولار. بالکان‌لاردا ایسه اسکی یونان دؤولت‌لری باغیمسیز اوْلدو و بۆتون واسال دؤولت‌لر وئرگی‌لری کسیب عثمانلی حاکیمیتی‌نی تانیمادیلار. نهایت *ایلدؽرؽم بایزید*، ۳ مارس ۱۴۰۳ تاریخینده تیمورلولار طرفیندن آغ شهرده حبس‌ده ایکن وفات ائتدی.
 
## گؤرونتولر

File:Bayezit proclamé sultan - miniature du XVe siècle.jpg|۱۳۸۹-جی ایلده بیرینجی کوزووو دؤیوشو سوْنراسیندا جولوس مراسیمی

File:1396-Battle of Nicopolis.jpg|نیقبولو ساواشی‌نی تصویر ائدن بیر مینیاتور

File:Chlebowski-Bajazyt w niewoli.jpg|*ایلدؽرؽم بایزید*ین، امیر تیمورون الینده اسیر اوْلدوغونو تصویر ائدن بیر رسیم



## قایناقلار

بؤلمه:شاهلار