open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
هاشیموتو ترویدیتی

هاشیمیتو تیرویدیتی (Hashimoto's thyroiditis) ، یا دا **هاشیمیتو کرونیک تیرویدیتی و هاشیموتو مریضلیگی اؤزگۆونلیک مریضلیک لریندن دیر  کی تیروئید گلاند یاواش یاواش آرادان گدیر یوخسا داغیلیر .** ایلک علامتلر اولماز. گئجه لرله تایروئید بؤیوکلشیر و آغریسیز بیر گئجه شکیلده اولور. بعضی آداملاردا آخيردا قورشاغين آرتماسي، یورغونلوق، توتقونلوق، افسورده ليک و عموم دردلرله قاريشيق دورومونا ندن اولور. چوخ ائللر سورا، تیروئید، چوخ واخت بؤیوکلوغو آزالیر. احتماللي komplikاتلارا تایروئد لئمفومو داخیل دير.

هاشیمیتونون تیروئیدتیسی ژنتیک و موحیط فاکتورلارینین ترکیبیندن دیر. خطر فاکتورلاریندا، بو وضعیتین عائله تاریخینه و باشقا موستقیملوق ناخوشلوغونا گؤره دهخیل دیر. TSH، T4 و آنتی تیروئدی آتو آنتوبیدلار اوچون قان معاینه لرینه گؤره دیآنوست تایید اولونور. بونا بنزر علامتلر یاراتماق اوچون باشقا شرایط Graves' hastalığı و سمیلی اولمايان نودولار گئتر.

هاشیمیتو تیرویودیتیسینی لئویوتئروکسین ایله درمان ائدیرلر. اگر هیپوتایرئودیزم یوخسا، بعضیلر بو پروستین داغیشینی توصیه ائتمه یه جکلر، آمما بعضیلر بو داغیش نین سایینی آزالماق اوچون داغیشلار گؤستره جکلر. بو مرضده اولانلار چوخلو جود یئیه نمه یه لر، آنجاق بویوک بویوک بو دوراندا کافي جود لازیمدیر. گئترین درمانینا بیر آز جراحی لازیم اولور.

هاشیموتونون تیروئیدتیسی، قفقازلی لارین ۵% -ینی یاشامین بیر مرحله سینده یاخینلاشدیر. عادي اولاراق 30 و 50 ياشلار آراسيندا باشلایير و قادينلاردا کیشیلر دن چوخ گؤروشور. بو مرضین چوخالماسی گؤرونور. ایلکی دفعه 1912-جی ایلده ژاپون دوکتور هاکارو هاشیموتا طرفیندن شرح ائدیلمیشدی. ۱۹۵۷-جی ایلده بو، اؤزون گۆونسیزلیک سیزلیق ناغیلی اولاراق تانینمیشدی.

## قایناقلار:
راین ادواردز

**راین ادواردز** (اینگیلیس: Reign Edwards) آمریکالی اویونچو. دسامبرین ۱-دا، ۱۹۹۶-جی ایلده مریلند ده آنادان اولموشام.

## قایناق‌لار

بؤلمه:آمریکالی خانیم اویونچولار
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آفریقالی-آمریکالی کیمسه‌لر
بؤلمه:مریلند دوغوملو اویونچولار
میئلودیسپلاستیک سندرومی

**میلو دیسپلاستیک سندرومی** (**MDS**) ، بیر قروپ سرطان مریضلیگیندن ساییلیر لار کی یئتیشممیش قان سلوللاری سۆمۆک بئیینین ده یئتیشممیش لر کی قان سلولاری ساغلیق اولمامیش ندن ایلک هئچ گؤرۆله بیلن علامت لری یوخ دور  سورا، علامتلر، یورغونلوق،چتین نفس آلما، آسان یارالانیپ قانلی اولماق، و یا چوخ واختدا آنادان گلمه لر اولا بیلر. بعضي نوعلار اَكتي ميلويد ليکيميايا گتيرير.

خطر فاکتورلاری، اؤنجه کیمیا درمانی و یا رادیوتراپی، تاماکا توستو، کیمیا حیساسی داوا لار و بنزین کیمی بعضی کیمیا موادلارا و مرکور و یا بورون کیمی آغیر فلیزلره قارشی لیقلارین داخیل اولماسی دیر. قان سورونلارینین لرینین تشکیل ائتمه سیله باغلی مسئله لر، قیرمیزی قان خئللی لرینین، پلاکتلرین و آغ قان خئلل لرینین سایی نین آزلاشماسی نین سونوجوندا دیر. بعضي نوعلارين سوموکلري يا دا قاندا پارتلانان بليک آدلانان ايشيق قان خئلئلکلري آرتير. MDS تئرپک لری قان خئییرلری و سوموغو آغزیندا اؤزل دَییشدیرمه لرینه اساسلانیر.

درمانلار دا یاخشی گؤزتلمک، داوا درمان و کؤک حجره لرین کؤکوندن ایستیفاده ائتمک اولار. قان تؤکولمه یه، قیرمیزی قان سلوللارین دوزونو آرتیرماق اوچون دارالاشماغا و آنتی بیوتیکلر ده کؤمک ائتمک اولار. داوا درمانینا لینالیدومید، آنتیتیموسیت گلوبولین و آزاسیتیدین دارولارخیلابیلر. بعضی آداملار کیمیا درمانی ائله درمان اولونورلار و سونرا دا donor-دان کؤک سلوللار یئرینه یئرلشیب درمان اولونور.

هر ۱۰۰٬۰۰۰ کیشینین(نفر) ۷ کیشینین بو دوروموندا یئر آلیب و هر ۱۰۰٬۰۰ کیشینین ۴ کیشینین هر ایل بو دوروموندا تزه دن یئر آلار. باشلانما یاشینین ۷۰ یاشینا چاتیر. اوشبو دورومو ائتکیلی سلوللارین نوعینه، سوموک بئیینده و یا قانداکی پارتلاییشلارین ساییینا و ائتکیلی سلول لارین کروموزوملاریندا اولان تغییرلره باغلی دیر. دئییشینه گؤره، اؤنجه نين نورمال بئش ایل اؤنجه ياشاماق واختي 2.5 ایل دیر. بو شرایطین ایلک دفعه ۱۹۰۰-جی ایللرین باشلاریندا تانینمیشدی. بوگونکي آد 1976 ایلینده ایستیفاده ائدیلدی.

## قایناقلار:
اوراق شیکلی آنیمی/ اوراق هۆجرلی آنیمی

اوراق شیکلی آنیمی (**SCD**) ، بیر دسته قان بوزوکلوگو دور کی، عایله ده بیر نفرین آتا-آناسیندان میراث آلینیر. ان چوخ گؤزه ل نوعو سیکلر حجری انیمیا (**SCA**) آدلاندیر. اوْلدوغو سونوجدا، قیرمیزی قان توْخولارین دا تاپيلان اوکسیژن داشیجی پرویتین هئموگلوبینینین نارسالیغی واردیر. بو، بعضی شرایطلرده سیکل کیمی بیر قورشاغا سبب اولور. **اوراق شیکلی آنیمی** خسته لیگینده اولان سورونلار معمولاً ۵- ۶ آیینلارین دا باشلاییر. چوخ ساغلیق پروبلئملری یارانیر، کیمی درد ناغیللاری ("سیکل سیل کریزاسی") ، آنمیا، اللر و آیاقلارین تورمویو، باکتریال اینفکاسیونلار و سکته. اوزون مودّتلوک آغریلار، ياشلارین چوخلوغوندا باشلاییر. گئنیش دؤولتلرده عؤمرون اورتا مۆددی ۴۰-۶۰ ایل دیر.

اوراق شیکلی آنیمی آلان بیر شخص هوموگلوبین یارادیجی بی-گلوبین ژنینین ایکی دوغال اولمایان کاپیی مئراث آلدیغیندا یئرلشیر. بو ژن کروموزوم 11 ده یئرلشیر. هر هئموگلوبین ژنین دوغرو موتاسییاسینا گؤره بیر نئچه فرقی وار. حمله درجه حرارتین دیشي، استرس، سوسیزلیک و اوجا بیر یئرده باش وئرمه سی ایله باشلاییر. تک دوغال اولمایان کاپی اولان شخصده معمولاً علامتلر یوخدور و اونا سیخلانتی خییالی وار دئییلیر. بو آداملارین دا "تکارتچیلار" آدلانیر. دوغومدا دوغولان بوتون اوشاقلار دا قان معائناتی ائله معاینات اولونورلار. بو تشخیصین دوغولما واختيندا دا مومکوندور.

اوراق شیکلی آنیمی مریضلیگی اولان آداملارا قارشي سئوييله ن بيماري نين قاباغيني آلماسي، واکسيناسيون و آنتی بيوتيك لرين، چوخ سيلک آلماسي نين، فوليك اسيدين علاوه ائتمک و آغری دواسي نين ايچينده اولا بئلر. باشقا تدبیرلرده قان لی تؤکول و هیدروکسی کاربامید (هیدروکسیوریا) داواسی داخیل اولا بیلر. آز بير میزان داآدام لار سۆمۆک بئیینین سلوللارین پیوند یوخسا یئرینه یاپیرلار.

۲۰۱۵-جی ایلده ۴.۴ میلیون کیشینین اوراق شیکلی آنیمی وار و ۴۳ میلیون کیشینین دیری اوراق هۆجرلی آنیمی سی وار. سوک cell disease case لارین 80٪-ی ساخارین جنوبونداکی افریقا دا باش وئرن دئییل. بو، هندوستانین بعضی بؤلگه لرینه، عرب ياریم آداسیندا و دونیانین باشقا بؤلگه لرینده ياشايان افریقالیلار آراسینا دا چوخ گلیر. ۲۰۱۵-جی ایلده ۱۱۴۸۰۰ نفر اؤلومه ندن اولدو. بو وضعیت اوّلجه ۱۹۱۰-جی ایلده آمریکالی بی بی هریک (James B. Herrick) طبّی یازیچیلارینین یازیندا بیان ائدیلمیشدی. 1949-جی ایلده اونون ژنتیکی یایینلاشماسی ای. ای. بیت و ج. وی. نیل طرفیندن تعیین ائدیلدی. 1954 ده، سیکل سیل خصوصیتینین مالاریا قارشی قورونما ایفکتیوی شرحلندی.

## قایناقلار:
کلامیدیا

کلامیدیا، یا داها دوغروسو **کلامیدیا انفیکشن،** **کلامیدیای** تراچوماتیس باکتریاسی نین ندن اولدوغو جینسی یوللا یوللاندیریلان اینفیکشن دیر. چوخلو آداملارا اینفیکراسیون علامتلری یوخدور. علامتلر گؤروننده، بو، عفونت دن سورا بیر نئچه هفته اولماليدير. آروادلاردا علامتلر واژینال بوشالتماق یا میزله یانماق ایله باغلی اولا بیلر. اَرلرده علامتلر، آلتئراقدان تؤکولمه، اوریناتلا یانماق، و یا بیر یا هر ایکی بیجین آغری و تورونماسی ایله باغلی اولا بیلر. اینفکاسیون قادینلاردا بالیق جینیتال لاری نین اوست طرفینه یاییلیب، بیلک آلتیماسی ناخوشلوغو یاراتدی و بو، گله جکده سونسوزلوق و یا اوْلدوغو اوْلدوروملارا ندن اولا بیلر. درمان اولونمايان گؤزلرین تکرار ائتدیگی یارا گؤره، کورلوقون عام ندنی اولان تراخوما گلیر.

کلامیدیا واژن، آنا یا ده آغزی ایله ایلیشکی لر ائدن واخت یاییلیر و دوغوم واختی دا اینفیکتیتال آنادان کؤرپه سینده یایلاییر. گؤزون اینفیکشنلاری دا، ساغلاملیغی یاخشی اولمایان ساحه لرده شخصی تماس، مکھنلر و آلینمیش دستماللار ایله یاییلیر. *کلامیدیا تراچوماتیس* آنجاق انسانلاردا یئرلشیر. دیآگنوز چوخ واخت سئکستریونلا وئریلیر کی، هر ایل ۲۵ یاشا یاخین، داها چوخ خطرلی اولان، و دوغومدان قاباق کی ایلک دورومدا جینسی چالیشقان قادینلارا توصیه اولونور. معاینه میزده یا ده رحم قاشینین، واژنین و یا یورئترا نین سویونماسی ایله آپاریر. بو بؤلگه لرده اینفئکسییالارین دیگنوستلاشماسی اوچون دَیَر یا آغزی سویوکه لری لازیمدیر.

مانع اولماق، سکس اتممک، کاندوملار و یا فقط آلوده اولمايان بیر نفرله سکس اتمکدیر. کلامیدیا آنتی بیوتیک لرله درمان اولونور و معمولن آزیترومیسین و یا دوکسیسیکلین ایستیفاده اولونور. اریتروميسين و يا ايزيتروميسين اوشاقلاردا و بويلو اولاندا توصیه اولونور. جینسي شریکلر ده درمان اولونماليدير و اینفئکت اولونانلارا ۷ گون عرضینده و علامتلر آزالانا قدر جنسي ايش گؤرمک مشورت اولونماليدير. گۆنورئیا، سیفلیس و HIV-ه قارشی اینفیکراسییا آلینمیشلارین دا تست اولونمالیدیر. درماندان سورا، شخصین اوچ آي سورا گئنه ده تست اولونمالی دیر.

کلامیدیا، دونیا دا ۴٫۲% قادین و ۲٫۷% اَرینه تأثیر گؤسترن ان چوخ گؤروشه گئدن جینسی یولدا یئر آلان اینفکاسییالارین بیریدیر. ۲۰۱۵-جی ایلده دونیادا ۶۱ میلیون نفر یئنی داخیل اولموشدور. آمریکادا ۲۰۱۴-جی ایلده ۱۴ میلیون نفرین اوستونه دوْغوم بیلدیریلدی. اینفئکشنلر ۱۵- ۲۵ یاشلار آراسین دا چوخ گؤروشور و قادینلاردا کیشیلرندن چوخ گؤروشدور. ۲۰۱۵-جی ایلده اینفیکشنلار سونوجوندا ۲۰۰ نفر اؤلوب. *کلمئدیا* کلمه سی یونانی χλαμύδα دان "قوشق" معناسینی آلیب.

## قایناقلار:
علا

*علا* بو موردلره ایشاره اولونا بیلر:
*علا عباس
*علا عطیه
*علا زلزلی
*علا محسنی
سۆدۆک سیستمین عوفونتی

**سۆدۆک سیستمین عوفونتی** (**UTI**) اورینال یا یوللارینین بیر بؤلگه سینی تأثیر ائتدیر. آشاغی یورینال یوللارین دا ائتکیلندیگی چاغدا، بورونونلوگی نین اینفیکراسییاسی (**سیستیت**) و اوست یورینال یاخین یوللارینی دا تأثیر ائتدیرنده، بؤیرکلرین اینفیکاسییاسی (پئیلونفرات) آدلانیر. آشاغی یورینال یوللارین اینفیکشنینین علامتلرینده یورینالدا آغری، مکرر یورینال و بوش بولوزون اولدوغو حالدا یورینالماق گرک اولدوغونو حیس ائدیر. بؤيرکلي اينفئکسيونون علامتلري، معمولن آشاغيداکي يوتي- نين علامتلرينه علاوه، قيزديرما و يان يان آغريسي واردير. چوخ ندیر کی، اورین قانلی گؤرونر. چوخ ياشلي و چوخ جاوانلاردا، علامتلر موبهم و یا خاص اولماز.

ان چوخ گؤروشموش انفیکسییا Escherichia coli دیر، گرچی بعضی واختلاردا باشقا باکتریلر و یا قارچلار ندن اولا بیلر. خطر فاکتورلاری زن بدن، جنسی علاقه، دیابتی، کؤکلو و عائله تاریخینی دن عیبارت دیر. جینسي علاقه لر خطر فاکتورودور، آمما UTIs جینسیتله یوللانان عفونتلر (STIs) اولاراق طبقه بند اولونمور. اگر بؤيرکليک آنفئکسياسي باش ورسه، معمولاً مثانه آنفئکسیاسيندان سورا باش ورر، آمّا قاندا یئرله نمهين آنفئکسادان دا باش وئرر. ساغ اولان جاوان قادینلاردا دیآگنوز آنجاق علامتلر اساسيندا اولا بیلر. مبهم علامتلر اولانلاردا، تشخیص چتین اولا بیلر، چونکی باکتریلر اینفیکشن اولمادان دا واردیر. پیچیدلی حاللاردا یا دا درمان اوغورلو اولسا، اورین کولتورو یاخشی اولار.

پیچلی اولمایان حاللاردا، درمان نیتروفورانتوئن، فوسفومئسین، و یا تریمیتوپرم/ سولفامیتوکسازول کیمی قیسما آنتی بیوتیک لرله باشلاییر. بو وضعیتین درمانینا ایستیفاده اولونان آنتی بیوتیکلره قارشی مقاومت آرتیر. پیچیدلی حاللاردا، داها اوزون مودّتده یا دا اینتیروئن آنتی بیوتیکلر ایسته نیلیر. اگر علامتلر ایکی- اوچ گون سونرا یاخشیلاشمایا بیلرسه، داها دا دیگنوگرافیک معاینه لره احتیاجی وار. فنازوپیریدین علامتلرین دئییلمه سی اوچون یاخشی یول آچیر. بیکرئئئاتلار یا آغ قان حجری لرینین اورینده اولدوغو حالدا، علامتلر اولمایانلار، اینتی بایوتیکلر عمومیتله لازیم دئییل، گرچی بو، بویو بویو بویون واختدا استثنا دیر. چوخ اینفیکسییا اولانلاردا، علامتلر باشلاییب باشلاییش ایله ائشیت یا دا اوزون مودّت داوام ائدن آنتی بیوتیکلر ایستیفاده اولونور.

بير ايلده 150 ميلليون نفرين بيرينجي يئرلي يئرليلي يئرلشن يئرليگي وار. اونلار قادینلاردا کیشیلردن داها چوخ گؤروشه بیلر. قادینلاردا، بو باکتریال اینفئکئشنین ان چوخ گؤروشوی فورمودور. ۱۰% قادینلارین بیر ایلده اورینال یوللو اینفیکراسیونونا دوشیب و یاریم قادینلارینین ده یاشاماقدا بیر واختدا حداقل بیر اینفیکاسیون وار. چوخ واخت 16-35 ياشلار آراسينداديرلار. تکرارلار چوخدور. اورینار یوللارین اینفیکشنلاری قدیم زامانلاردان بیلدیریلیب و ایبرز پاپیروسوندا ایلک بیلدیریلمیش گئچمیشی ده سورونون ۱۵۵۰ ایللر اؤنجه سینده یئرلشیب.
thumbtime=0:01|بندانگشتی|ویدئو باشلاماسینین خلاصه سی (اسکرپتی)

## قایناقلار:
تئراتوما

**تئراتوما** بیر توموردور کی نئچه جور توخونما دن عیبارت دیر، اؤرنک ساچ، عضوله، دئشلر و یا سوموک. اونلار عمومیتله اووائری، بیجج، یا قویروق سوموکلرینده و داها آز باشقا بؤلگه لرده تشکیل اولونورلار. تومور آز اولسا، علامتلر آزالماليدير. بیزده کی تراتوم آغریسیز بیر توخو اولاراق گؤرونور. بو komplikاتلارا اووائرین توورسییاسی، بیزه توورسییاسی، و یا ژنینین هیدروپسیسییاسی واردیر.

اونلار بیر نوع ژئرم سلولار تومورودورلار (یومور اوْلان تومورلارین سویوم یا اوْیوموملارین دوغومونا ندن اولان تومورلار). اونلار ائکي جور اولورلار: یئتیشمیش و یئتیشممیش. یئتیشمیش تراتوملاردا درموئید کیستلر واردیر و عمومًا یئتیشمیش بئنی دیر. ناضلی تئراتوملار سرطانلی اولا بیلر. اویورین تئراتوملاری نین چوخو یاخینلاشمیش دیر. بؤیوکلرده بیزه لرین تراتوملاری عمومیتله سرطانلی دیر. قطعي تشخيص، توخونما باپسياسينا اساسلانير.

بو ایشلر ایسه ایسه ایشلرین و یا اینسانلارین یاخشی یاخشی یاخینلاشدیریلیغی اوچون لازیم دیر. بیز ده چوخ واخت کیمیا درمانی ایله بیز ده بیزده کی بیزده بیزه و یا ناغیل اووائرین تراتوملاری دا درمان اولونور.

تراتوملار هر ۳۰ مین دوغومدا بیرینجی اوشاقدا کوکسیکسده باش وئریر و بو دؤورده بو آنادانلارین ان چوخ گؤروشموش دوروملارین بیری دیر. قادینلار اَرلرین دن داها چوخ بو اثردن دوچار اولورلار. اووائریال تئراتوملار اووائریکال تومورلارین دؤردده بیری نین اوستونده دور و عادي اولاراق اورتاق یاشدا گؤرولور. بیججلرین تراتوملاری بیجلرین سرطانلارینین یاریسینا یاخینلاشیر. اونلار هم اوشاقلاردا، هم ده بؤیوکلرده باش وره بیلرلر. بو سؤزجوک "هیولا دئمک اوچون يوناني سؤزجوکلردن آلینیر.

## قایناقلار:
آغ جییر ائدئما

**پولموناری** ائدئما یوخسا آغ جییر ائدئما، آخیشقان یوخسا مایع توپلانماسی و شوش لاردا  توزو و هاوا یئرلرینده توپلانماسی دیر. علامتلرین دن عیبارت اولا بیلر: نفس آزالماسی، بالونلارین شکیبلیگی و گلابی شوشه لی سپوتوم. پیچلتیلر بویو نفس آلماسی داخیل اولا بیلر.

اورقانیک ناغیللیغی (کاردیوژن) و یا بالون توخوماسی (کاردیوجنک بالون اودم) ندنین دن باش وئرمه سی اولا بیلر. اۆرک سینماسی اۆرک حمله، مایوکاردیت، والوولار اۆرک مریضلیک و یا اۆرک آریتمیا نتیجه سینده باش وئریر. پونخلارا اولان ضررلر حاد تنفوس ناغیلی سندروم (ARDS) ایله گؤرولوب و پونومونیا، پنکریاتیت یا دا چوخلو قان لی تؤکولمک نتیجه سینده باش وئریر. اساس میکانزم گاز آچیقلاماسی نین ضعیفلندیریلمه سی دیر. تشخيص لابراتوار معائناتی و طیبي تصویرلشمه لرله دايره اولونور.

درمان، علامتلرین یاخشیلاشماسی و اساسی ندنین حل ائدیلمه سینده تمرکز اولونور. کاردیوژن کولمو اودماسیندا علاوه جهدلر، فوروسمید کیمی دیوریتیک لر، نیترو گلیسیرین کیمی ایستیفاده لرین آزالماسی و غیر تهلوکه لی کولتور ایله باغلی اولا بیلر. کاردیوژنک پلمونری اودمده علاوه جهدلر اوکسیژن درمانی و مکانیک کولش کیمی حمایتی یئرلشدیرر.

آغ جییر ائدئما نیسبتاً چوخ ياييليير. اورقانیک تؤره دن دۆشن حاللار هر ایل آمریکا دا بیر میلیون دان چوخ کیشیه ائتکیلنیر، و اورقانیق تؤرهدن دۆشن حال لار دا ۱۹۰ مین نفره تأثیر ائدیر. خسته خانادا ياتاقدا اؤلوم خطرینین ۷۰-جی ایلده ۶۰%-دن ۱۹۹۰-جی ایللرده ۳۰%-ه آزالدی. پلمونري ايدم، 400 ميلادي ايلدن بري هيبوکراتين دؤوروندن بري بيان اولونوب.  (اینگیلیسجه: ο ⁇ δημα) یۆنانجا بیر سؤزدور.

## قایناقلار
بورسیتیز

بورسیتیز، **بورسایا** تانینان بیر یا بیر نئچه مایع دولدوران کیشی نین آلتی یا یا پوخولماسی دیر. بو کیسه لرین سیروئویال غلیبه سی وار و بو سیروئوییال مایعین یولداش لیغی یارادیر. بورسیتین ایله، اثر آلدیغی بؤلگه ده حرکت، حساسیت و آغریلار چتینلیگی اولا بیلر. برسیتده تدریجی باشلانما آغریسی یوخدور. قاریشیق لیق لر سیپتیک بورسیتیسه دن عیبارت اولا بیلر.

بورسیتین ندنلرینده چوخ مصرف، عوفونت، یارالار و سوگیلی ایختلاللار واردیر. انسان بدنین ده ۱۵۰-دن چوخ بورسا وار. ان چوخ ایستیفاده اولونانلار پریپاتلر، اولئکرون، تروکانتریک و ریتروکالکانال دیر. بورسا، عضله لر، تنبللر و باشقا توخوملار سوموکون بؤلگه لرینه گئدرکن یئرلرده یئرلشیب. نورمال اولاراق، اونلار توخونمالار آراسیندا حرکتلرین آرتیرماسی اوچون عمل ائدیرلر. تشخيص عمومًا علامتلر و معائنات اساسيندا اولور و داها دا باشقا موعاینه لرله دا موعاینه اولونور. بو کیمی باشقا علامتلره ندن اولانلار آرتریت، سینما، تندینیت و عصبلرین سورونلاری دیر.

درمان نورمال اولاراق دینجللیک، قار، کمپسيون و سستروئيدسيز سوْخما داوایا قارشی لار (NSAID) ايله اولور. استروئید تزریقلار و یا جراحیلر داها آز ایستیفاده اولونور. اوزون مودّتلی بورسیتده استروئید تزریقلارینین اولدوغو ایشاره لری؛ آمما ۲۰۲۰-جی ایلدن بري آزلاییب. بورسیت ارکک و قادینلار آراسيندا ائشیت شایع اولور.

## قایناقلار :
آکوت رادیاسیون سندرومو

**حاد** رادیاسیون سندرومو (ARS) ، یا دا رادیو سينديگي و يا **رادیو** سيلنمه سي آدلانميش، آز واختدا چوخلو يونيزه نين قارشيليغيندا ساغليق تأثيرلريني گؤسترمکدن سورا گؤستريله نير. علامتلر بیر ساعاتدا باشلاییر و نئچه آی دوام ائدیر. اوّلکي گونلرده علامتلر، عادي اولاراق، سئومک، قوسماق و ایشتها ائتمه سيني دن عیبارتدير. سورا سیز علامتلر ایله بیر نئچه ساعات یا دا هفته لر سورا، سورا سیز علامتلری ایله بیر داها آرتیر و سورا  یا دا یاخشی یا دا اؤلوم.

حاد رادیاسیون سینڈرومو، 0. 7 Gy (70 rad) دن چوخ اولان کل دوزو ایله مربوط دیر، و بو دوز عموماً بدن دن بیر نئچه دقیقه دن سورا دورور. بو تابشين قایناقلاری تصادفي و يا قصدن باش وئره بيلر. بونلار نیوکلیئر رئاکتورلار، سئکلوترونلار و سرطان درمانيندا ایستیفاده اولونان بعضی وسیله لری ایله باغلی اولا بیلر. بو عامله اوچ نوعا بؤلونور: سوموگو نخاعی، معده کولتورو و نوروزوواسکولار سندروم، سوموکو خاعی سندروم 0.7 - 10 گیجده باش وئریر و نوروواسکولار سندرومو 50 گیجدن چوخ دوزده باش وئریلمیشدیر. چوخ دوزده، بو، DNA-ه بیر داها دَییرمئش ضررلر یاراتار. تشخيص، مخروطه و علامتلرين تاريخينه اساسلانير. تکرار اولان تام قان سانلاشماسی (CBC) معروضیتین شدتینی گؤستریر.

حاد رادیاسیون سینڈرومونون درمانی عمومیتله یوکسک یئرلشیر. بو، قان تؤکولمه سینی، آنتی بیوتیکلر، کولونیا قوزغاتما فاکتورلارینی، و یا کؤک سلوللارین کؤکوندن ایستیفاده ائتمه سینی ایله باغلی اولا بیلر. اگر راديواكتيو ماتئريال دَرئسده و يا معده قالسا، اونو گؤتورولمه ليدير. اگر رادیو یودین نفس آلدی یا دا یئتیشدی، پوتاسیوم یودید توصیه اولونور. اوْلار کیمایا و باشقا سرطانلارا توتولوبلار، عادي کیمی درمان اولونورلار. قیسمی مدتده سونوجلار، قرار دوزونا باغلی دیر.

آرس عمومًا نادیر دیر. آنجاق تک بئر حادثه، نیسبتاً چوخ آداملارا ائتکیلیه بیلر. هیروشیما و ناکازاکی نین آتوم بومباسی و چرنوبیل آتوم پولاترا محکمی فاجعه سینین دن سورا بؤیوک حادثه لر باش وئریب. ARS، اوزون مودّت ایسته دیگی نسبتا آز دوزلو رادیاتئشن دن سورا باش وئرن کرونیک رادیاتئژین سندروما فرقلی دیر. 2023-جو ایلده دونیا ساغلیق تشکیلاتی رادیولوژی و نیوکلیار ایستیقامتلر اوچون دارالاری لیستی یئنی دن یئنی دن آلیب.

## قایناقلار
اوجاقلی دازلیق/اوجاقلی کچل لیق

**اوجاقلی کچل لیق یوخسا اوجاقلی دازلیق**، بدنین بعضی یئرلرینده توکون یوخسا ساچین توکولوب بوشالماسی دیر. بو تؤکۆلمۆش یئر لر هر بیری بیر سکه قدر بؤیوکدور. سایکولوژیکال ایسترس سورونوندا اولا بیلر. خالق عمومیتله ساغلامدير. بعضي حاللاردا باش سکه لينده و يا بدن اوستوندهکي بوتون ساچلار ائتير و ائتيرمه سي دائم اولا بئلر.

اوجاقلی کچل لیق، ساچ فولیکوللرینین گۆونلیک اولان امتیازین پوزولماسی سونوجوندا یوخسا اؤزگۆونلیک مریضلیگه گؤره آلوتومونلوق بیر ناخوشلوغو ایدی. خطر فاکتورلاری دا، بو دورومون عائله گچمیشیندن دن عیبارت دیر. ائکیز لر آراسیندا اگر بیرینین تۆکۆ بئله تؤکۆلسه او بیری ده ۵۰٪ بئله تؤکۆله بیلر. اساس میکانیزم، بدنین اؤز خئییرلرینی تانیمامیش و سوراسی مدافعت واسطه سیله ساچ فولیکولونون محو اولماسینی ایسته ییر.

بو دوروم اوچون درمان بیلینمیر. موونون تزه دن بؤیوکلندیریلمه سین ده، اؤرنک کورتیزون تزریقلارینا چالیشمالی دیر. گونش و گؤزلۆک لر گؤزکیپریک لری  تؤکۆلنده توصیه اولونور. بعضي حاللاردا ساچلار تزه دن بؤيويور و بو حالت تکرار اولماز. اؤزگه لرده ساچلارین تؤکولمه سی و تزه دن بؤیوک اولدوغو ایللر عرضئنده باش وئریر. بدنین بوتون ساچلاری ائتدیگی شخصلرین ده ۱۰% دن آزین دا ساغلاملاشیر.

آداملارين حدود 0.15%-ی هر واخت و 2%-ی آداملار بیر واختدا بو اثردن دوچار اولورلار. باشلانما عادي اولاراق اوشاقليقدا باشلايير. اَرلر و قادینلار بو وضعیته ائشیت ساییلار. بو وضعیت، بیر نفرین عؤمر مۆدتینده تأثیر ائتمه یه جک.

## قایناقلار
آستیگماتیزم

**آستیگماتیزم،** بیر نووع ریفراکتیو خطا دیر کی گؤز ایشیغی رتینا دا متمرکیز ائده بیلمیر. بو، هر اوزاقدا گؤرونوشونو تار ائتمه گه و یا قارالماغا ندن اولور. باشقا علامتلر ده گؤزلرین یورولماسی، باش آغریسی و گجه ائتمکده چتینلیکلر اولا بیلر. اگر اوشاقلارین بالاسیندا باش وئریرسه، سوراسی اینبلئپیاغا ندن اولا بیلر.

اَستیگماتیزمین ندنی بیلینممیش، آمما اونون بخشی ژنتیکی فاکتورلارلا باغلی اولدوغونو دوشونورلر. اساس میکانیزم کورنوینین نامعتبر منحنیتی و یا گؤز لنزینین دوغال اولمایان لاری دیر. آراشماق گؤز معائناتينين اساسيندادير.

اوچ درماني وار: گؤز گؤزلر، گؤرن لنزلر و جراحات. گؤزلۆک لر ساده دیر. تماس لنزلرینین گؤزو داها گئنیش اولا بیلر. ريفراکتور جراحي گؤزون شکليني دايمي اولاراق دَيئشدئرر.

اوروپادا و آسیا دا، آستیگماتیزم بؤیوکلرین ۳۰-۶۰%-ی آراسینجا اثرلر گؤستریر. هر ياشلي آدام اَستگماسیما چالیشیر. توماس یانگ 1801 ایلینده ایلک دفعه ایستیگماسیمی بیلدیریب.

## قایناقلار
کریوتزفیلد-یاقوب مریضلیگی

کریوتزفیلد-یاقوب مریضلیگی (**CJD**) ، باشقا آدی **کلاسیک** کریوتزفلد-یاکوب مریضلیگی آدلاندیریلمیش، اؤلوملو بیر دَیَنراتیو مریضلیگیندن اؤلدۆرۆجۆ بیر نووع مریضلیک دیر گۆجسۆزلشدیرن و سونوندا اؤلدۆرن بیر بئیین بوزکلۆگۆ دۆر. ایلک علامتلر، خاطیرلاما سورون لاری، داورانیش داکی ایستیفاده لر، ضعیف ایشبیرلیگی و گؤزو ایسه یئرینه آلینماسی دیر. سوراکي علامتلرده دئمئیسیا، اؤز ایرادي ایله حرکت، کورلوق، ضعیفلیگی و کوما واردیر. ۷۰% آدام دا دیآگوست دن بیر ایل سورا اؤلور.

CJD پریان آدلانان پروتئینه ندن اولور. اینفکتیو پریانلار، ایدیجه قاتلانان پروتئینلر دیر و ایدیجه قابلانان پروتیئنلر ایدیجه قاییتماغا ندن اولورلار. ۸۵٪ اؤزبئيّتله باش وئریر، ۷٫۵٪ اوزوما داورلو یولدا بیر شخصین آتا-آناسیندان میراث آلینیر. اینفیکتیتوسل شخصین بئیین و یا دماغي ایسه  یایینلاشماسی دا یایینلاما ندن اولا بیلر. او، قان تؤکولمه یه و یا دوغال تماسلارا گؤره آداملارا یئر آلا بیلمه یه جک. تشخيص، باشقا احتماللي ندنلرين ده ايريني آتماغي ايسته يير. الکتروانسفالوگرافي، دماغي نين  نتيجي و يا ماگنيت ريزونانس تصويرلري، تشخيصي دايره ائدیر.

CJD- نين اؤزل درماني يوخدور. اوپئئودلار دردین رفع اولونماسی اوچون ایستیفاده اولونور، حال بو کی کلونازپام یا سودیم والپروات، ایستیفاده اولماسا ایستیفاده ائدیلیر. CJD هر ایل میلیوندا بیر نفرین اوستونه ائتکیلندیریر. اوْنست، عمومًا 60 یاشدا باشلاییر. بو دوروم ایلک دفعه ۱۹۲۰-جی ایلده ایشلندی. او، یولداش سوزنیک اینسفالوپاتییا نین بیر نؤعو اولاراق طبقه بندی اولونور. مئراثلي CJD، پریان ناخوشلوغو مراسلئسینین ۱۰% - نین یاخینلاشدیریلیب. CJD، مال- اوْللارین اسپونجئفورما آنسئفالوپاتیاسی (قوشون گاولارین دیوانلیغی) و کروتزفلفلدت- یاقوب دیوانلیگی (vCJD) دن فرقلی دیر.

## قایناقلار
داکسیبوتولینوموکسینا

DaxibotulinumtoxinA، Daxxify مارکیتی آدی ایله ساتلانیر بیر نووع داوا دیر ، گؤزبوشلری آراسیندا یئرلشمیش چوْروکلرین گؤرونوشونو یاخشیلاشدیرماق اوچون ایستیفاده اولونان بیر داوا دیر. او، رحمده اولان دیستونیا دا وئریلیر. عضوله یه تزریق ائدیر. اثرلر 6 آیا قدر داوام ائدیر.

چوخ گؤرن جانیبی ائتکی لر، باش آغریسی، گؤزون داشیسی و اوز حرکتینین چتینلری دیر. باشقا جانبی اثرلرده آغيز آلما و یا نفس آلما سورونو واردیر. بو بوتولینوم توکسین A دیر کی اتیتیل کولین آزادلاییشینی مانع و نوروموسکلور سورون ایجنت دیر.

داکسیبوتولینوم توکسینA ۲۰۲۲-جی ایلده آمریکا-دا طیبي ایستیفاده اوچون قبول ائدیلدی. بو بوتاکسین تجریدی سیزلیگی دیر.

## قایناقلار
بازال سلول سرطان

**بازال**-سلول سرطان (BCC) ، **بازال سیل** سرطان (Basal-cell cancer) آدلاندیریلمیش بیر نوع دَری سرطانیدیر. کلاسیک گؤرونوش، کیچیک آغریسیز گؤیرمیش قویوخ کیمین دیر کی ظریف شکیلده کیچیک قان دامارلارین یئرین توتوپ ، و اورتا دیب وار یوخسا قان. داها بؤيوک لرینده ده بیر قاشقالی وار. باشقا نمره لرده، گؤیل-قارا سويا دولموش کئچئک توپراقلار، آغ توزلار و یا قورو قوخو داغلار واردیر. عمومًا علامتلر یوخدور، آمّا اگر خارابال اولسا، قان تؤکولر. بو، آهسته بؤیوک اولار، اطرافداکی بافتلره ضرر چکه جک، آمما اوزاق ساحه لره یاییلماسی یا دا اؤلومه سبب اولماسی مومکون دئییل.

ریسک فاکتورلاری اولتراویولت ایشغین قاباغیندا داها آچیق دریسی اولور،رادیوسیون درمانی، اوزون مودت قاباغیندا اولاندا آرسئنیک و یوخسول لا گۆجسیز گۆونلیک سیستمین ایشله مه سی. تانینگ بئد یاپیمی یوخسا درینی برونزه ائتمک یاپیمی و یو وی ایشیغین اؤزللیکله اوشاق لیق دا قاباغیندا اولماق ضررلی و خطر دیر.

هله بیلینممیش کی بازال - سئل سرطانی گۆن ایشیغینین ائتکی سی دیر .درمان معمولن گؤتۆرمک جراحیسی نن دیر.

بیز-سیل سرطان، پوست سرطانینین ان چوخ گؤروشلو تئرپیدیدیر و عمومیتله ان چوخ گؤششَن سرطان دیر. دونیا بویو بوتون سرطانلارين لاری نین لاییخ ۳۲%-ی تشکیل ائدیر. ملانومدان باشقا دَرَک سرطانلاریندان، ۸۰%-ه یاخین اساس خئییرلرین سرطانلاری واردیر. بو، اوسترالیا دا چوخ گؤستریلیر، بورادا کیمی 50٪ اینسانین 70 یاشینا چاتمامادان BCC یولداشی یئرلشیر. آمریکادا آغ اَرلرین ۳۵ و آغ قادینلارین ۲۵%-ی بی سی سی-دن آسیلی دیر.

## قایناقلار
بنزوناتات

بنزوناتات، بیر نووع داوا دیر باشقا لارین آراسیندا "**تسالون**" مارکیتی آدی ایله ساتلانیب، اؤسگۆرک و هیچقیریق علامتلرینی درمان اوچون ایستیفاده اولونان بیر داوا دیر. آغزی ایله آلینیر. اون یاشا چاتمامیشلار اوچون ایستیفاده ائتمک توصیه اولونماز. عادي اولاراق 20 مينوتدا اثرلر باشلاییر و سگگیز ساعاتدا دوام ائدیر.

جانیبی ائتکی لری: یوخلولوق، باش قالماغ، باش آغریسی، معده ناراحاتلیگی، پوستین آراسینداکی  باش وئرن ، الهلوسیناسیونلار و آلرژیک عکس العمللر. چوخ دوزلر، توتک، اورک دؤیوشو و اؤلومه سبب اولا بیلر. کیپسولون چکمه سی یا سورتمه سی لارینگوسپازما، برونکوسپازم و قان آخماسی نین ایستیقامتینه سبب اولا بیلر. بو، بوغدا و یا اوشاق اَمئزدنده ایستیفاده اولونماسی نین خطیرلیگی بیلینمز. بو، پومومونداکی سوز رئسپتورلارینی بیزله ییب و بئیین ده کی اؤسگۆرک رئفلکسینی سؤندورمکله چالیشیر.

بنزوناات ۱۹۵۸-جی ایلده آمریکا ایالتینده طیبي ایستیفاده اوچون قبول ائدیلمیش دیر. او، عمومی دوروم اولاراق وئریلیر. آمریکادا، بو دوزون توپلاما لاییق لاییق 100 میلی گرم دوزونا 0.12 دوللار دیر. چوخ اؤلکه لرده اوْلماقدادیر. 2017 ایلینده آمریکا دا دؤرد میلیون دان چوخ نسخه ایله 148-جی داها چوخ تجویز اولونان دوا اولموشدور.

## قایناقلار:
گاسترو ایزوفاجال رفلکس مریضلیگی

**گاسترو ایزوفاجال رفلکس** مریضلیگی (Gastroesophageal reflux disease (**GERD**) ، یاکی اسید رفلکس آدلانمیش، معده موادینین ایزوفاغا قالخدیغی و یا علامتلر یا دا پیچللیکلرین باش وئرمه سی ایله اوزون مودّت دوام ائدن بیر وضعیتدیر. علامتلرین دن عیبارت دیر: آغيزين آرخاسيندا اسيدين دادي، آغيز سوزمه، دؤش آغريسي، نفس آلماسي و دیشلرين قورولماسي. بو خسته لیک لره ایزوفاجیت، ایزوفجین قوروولوشو و بارتین ایزوفاغسیخیلیر.

خطر فاکتورلاریندان عیبارت دیر: کؤکلۆگ، حامیله لیک، توتماق، یاشامینین آراسیندا هرنی، و بعضی داوا لاری ایستیفاده ائتمه سی. بو دوروملارا هیستامین داویا قارشی، کالسیوم کانالین قیرغینلاماسی، اینتی دیپراسین و یوخو حاباللاری داخیل اولا بیلر. اسید معده ریفلکسی  و معده آراسیندا اولان آشاغی  یئرلی ایزوفاج سفنکتورون گۆجسۆز باغلاندیغیندان دیر. ساده تدبیرلرله یاخشیلاشمایانلار آراسيندا، آراشما گستروسکوپی، اوست GI سیریلری، ایزوفاج pH گؤز آلتیندا اولان، و یا ایزوفج مانومتری ایله باغلی اولا بیلر.

درمان سئچمه لرينده یاشائیش یولو سيندا تغييرات، داريشلار و بعضاً ایلک ایکي تدبيرله ياخشيلاشمايانلار اوچون جراحات دا وار. یاشاییش طرزینی دَییشدیرمک اوچون، یئردن سورا اوچ ساعات یاخینلاشما، یاتاق باشینی قالديرما، آغیرلیغین چکمک، علامتلر یارادان غذالاردان اوزاقلاشما و تاماکا توتماق. دارالاشمالاردا آنتی اسیدلر، H2 رئسپوتورلارینی قیرغین ائدنلر، پروتون پمپین هیمئترلر و پروکینتیکلر واردیر.

باتئی دا، جمعیتین 10 - 20%-ی GERD-دن آسیلی دیر. هردن گسترو ایزوفاجال رفلوکس، خسته لی علامتلر و یا komplikاتلار اولمادان داها دا چوخ گئدیلیر. گئروکولوژیک زایلانما (GERD) نین کلاسیک علامتلری 1925-جی ایلده، فریدنوالد و فیلدمن، آجیق سوز و اونون ایسه  ایشلی بیر آجیقلا باغلی اولدوغونو سؤیله ییبلر. 1934 ایلینده گستروئنترولوگ آشر وینکلستاین رفلکس حاقیندا بیان ائتدی و بو علامتلرین معده اسیدینه باغلی اولدوغونو بیلدیریب.

## قایناقلار:
فیموسیس

**فیموسیس،** بیر دوروم دور کی سیکین باشینین دریسی اوزاتماغی قویمور و سیکین باشی دال دا قالیر .  تۆک آلتیندا بالون کیمی شیشمک باشلاییر. اوج لاردا و بؤیوکلرده، قوروجاقلار واختيندا آغریلار آلماق اولار، آمّا باشقا حالدا آغریلار دئییل. بو اثرلرین سبب اولدوغو بالانیت و باشقا komplikاتلار آدلانان گلانین آلتیماسی نین داها چوخ خطرلی دیر. پارافیموز، بو حادثه نین گئنیشلیگینده اولان بیر شکیلده گئنیشلیک.

گنج اوشاقلاردا، دالا چکمه بیلمک نورمال دیر. ۷- یاشا چاتاندا ۹۰%- دن چوخ داغیشلار یاشاییش یولوندا یئر آلیر، آمما تامامی بیرلشمه سی بو یاشا یاخینجا دا یاشاییشی نین یاریسینین اوستوندن چوخوندا پروپوتیا آدیسیونلار ایله مخالف اولور. ۹۹%- دن چوخدا ۱۶- یاشینا چاتاندا یئر آچیلیر. گاه- گاه فئموز، بالانیت یا بالانیت زروتیکای اولیترانس سونوجوندا داغلاشما کیمی بیر آلتیندا اولان دوروموندان آلتیشلیر. بو، نورمال اولاراق، دئشین آچیقلاماسیندا داغلار گؤرسه دیلسه ده تشخیص اولونور.

نورمال اولاراق، اوچ ياشيندا داعاواسي اولماسا دا، درمان ائتمه ييب. جاوان اوغلانین یاشامین ایلک ایللرینده بیرینجی دَیَرینی چکمه یه چالیشمالی اولماز. حاللارین داها دا یاخشیلاشمادیغی اوچون، واخت وئریلیر و یا سteroid cream ایستیفاده اولونور کی، باریک دَرینی آزالماق اوچون چاليشیرلار. اگر بو یول یولاق، اوزاتما تمرینلری ایله بیرلیکده، مؤثره لی اولمسا، ختنه کیمی باشقا درمانلار توصیه اولونور. بو سؤزون معناسي "گؤزله مک" اولان " φίμωσις phimōsis" یونانی سؤزوندن گلدي.

## قایناقلار
ایسکلئرودئرما

**ایسکلرودئرما،** دری، قان دامارلاری، عضوله لر و ایچکی اورگانلارین دَییشیلیشی ندن اولا بیلن اؤزون مدافعه سیز خسته لیکلرین بیر قروپودور. بو مرض یا دا دریده یا دا باشقا عضولرده یئرلشیر. علامتلر، کولک لرین، چئوریلیش، یورغونلوق و سوخما ایله بارماقلارا یا بارماقلارا قان آخماسی نین ضعیف اولدوغونو دا بیلدیریر. کریست سندروما آدلانان بو وضعیتین بیر شکلینه گؤره، کلاسیک اولاراق کالسیوم ساییلار، راینود سندروما، یاشاماق بؤلگه سینده اولان سورونلار، بارماق و بارماقلارین دَرسی نین قیسماسی و آز قان وادی ساحه لری یارادیر.

بو مریضلیگین ندنی بیلینمیر؛ آمّا بعضيلر اونا نورمال بیر گۆونلیک جاوابدان دوشن اولماسي حاقّيندا گومان آپاريرلار. خطر فاکتورلاری، عايئله گئچمیشینی،

، بعضی ژنتیکی فاکتورلار و سیلیکو تهلوکه سیزلیگی دن عبارت دیر. اساس میکانزم، باغلاماق توخوموندوغال اولمایان عی بؤیومونو شامل ائدیر. تشخيص علامتلره اساسلاناراق، دَرئس بایوپسيياسي و يا قان معائناتي ائله تأکيد اولونور.

هله بو مریضلیگین توخداماسینا درمان یوخدور آما یاخجیلاشماغینا وار.داوا لار کی یاخیلاشدیریر عیبارت دیر. کورتیکوستئرویدز ، مئتوترئکسات و نان ایستئرویدال آنتی اینفلامماتوری داوالاری (NSAIDs).

هر ایل 100,000 نفردن 3 نفر سیستمک شکلده یئرلشیر. چوخ واخت بو وضعیت اورتاق یاشدا باشلاییر. قادینلار اَرلر دن داها چوخ بو اثردن دوچار اولورلار. اسکلرودرم علامتلری ایلک دفعه 1753 میلادی ایلینده کارلو کورزیو طرفیندن شرحلندی و سونرا 1842 میلادی ایلیندن چوخ یازیلدی. بو سؤز يوناني "سکلروز" معناسيندان "قورج" و "درما" معناسيندا "دَر" معناسينداندير.

## قایناقلار
هیپوکسیا(ساغلیق بیلیمی)

**هیپوکسیا،** بدن توخونمالارینین اوکسیژندن محروم اولماسیندا یئرلشیر. بو حادثه دَییشدیرن واخت، علامتلرین آراسیندا نفس سَسمه سی و اورقانیک دؤیوشو یاخینلاشمالی دیر. معتدیل شیدّتده، چنگللیک و باش آغریسی باش وئرر، آغیر خسته لیکده دا پوستین نیزه لیک و شخصین جاواب وئرمه سی مومکوندور. گئجه لرله باشلاناندا، باشلانيش علامتلر، چوخ واخت، تنفس آماجيدير.

هیپوکسیایا ایکی اصلی ندن وار قان دا اولان اوکسیزنین آزلیگی و قانین اۆز توخونمالارینا چیخماسی هیپوکسیا الیه بیلر پنیومونیا، آسم، سی او پی دی، پولموناری ائدئما، خاریجی بدنین ایستکی، اویوشتوروجو مادده لرین اووردوزوو... .

اداره کولوبونون ایداره سی، نفس آلان اکسیژن کیمییینی آرتیرماسی و سیفالارین اکسیژن آلینماسی نین یاخشیلاشماسی ایله باغلی اولا بیلر. بو، بورن کانولا لاری ایستیفاده دن ایندوتراخئالی اینتیوباسیونا قدر فرقلی تدبیرلرله یئر آلیر. هیپوکسییا یئرینه یئر آلیب.

## قایناقلار
تاچیکاردییا

**تاچیکاردییا،** بؤیوکده بیر دقیقه ده ۱۰۰-دن چوخ دؤیوشه جک اۆرک دؤیوشودور، آمّا ۱۵۰-دن چوخ اولاندا داها چوخ دا چوخ ایچری دیر. علامتلر هچ نه دن چوخ یا چوخ یا چوخ فرقلی اولا بیلر. بونلاردا دل چالماسی، آغیر باشلاشماسی، نفس آلماسی، سینکوب یا دؤش آغریسی دا اولا بیلر.

نووع لاری بو دور کی سینوس، تاچیکاردییا،پاروکسیسمال سوپراوئنتریکولار تاچیکاردییا، آتریال فیبریللاسیون، آتریال فلوتر.

درمان تاچیکاردییا نین نووعونا باغلی دیر.یئرینه گلن ندن نیازی اولا بیلن اگر ایندی کی چاغ اولسا اگر شخص دواملی اولماسا تاچیکاردییا یا گؤره سینکرونیز کاردیووئرسیون عومومن توصیه اولونور.

## قایناقلار
کاتاراکت

کاتاراکت گؤزون لنزینین قارالماسی دیر کی، گؤزون گؤرشۆگۆن آزالماسینا ندن اولور. کاتارات چوخ واخت یاواش- یاواش گلیر و یا هر ایکی گؤزو یاواش یاواش ائتمه یه بیله جک. علامتلرین دن عیبارت اولا بیلر: رنگلرین محو اولماسی، کوره لی یا قوش گؤزو، ایشیغین اطرافيندا هالو، پارلاق نورلارلا داغیش و گئجه گؤرمکده چتینلیک. بو، اوتوموبیل سۆرمکده، اوخویاندا و يا بیرینین اۆزۆن تانيماقدا چتينليکلر گتئرمهيي اولا بیلر. کاتارکتدن گلن ضعیف گؤزو ده دوشمه و افسۆرده دوشمه خطرینین آرتماسینا سبب اولا بیلر. کاتارکت دونیا دا کورلوقون بوتون حالالاری نین یاریمسی و گؤزو گؤرمکده اولانلارین ۳۳%-ی نین ندن اولور.

کاتارکت چوخ واخت قوجالماسی ایله باغلی اولور، آنجاق یارالار یا رادیوتاژ ایشلری ایله یا دوغومدان حاضیرلاشماسی ایسه باشقا موصئبتلر اوچون گؤز جراحی سیندن سورا دا باش وئرر. خطر فاکتورلاریندان عبارت دیر: دیابتی، تاماکا توتماق، گونشین چوخ واختا یاخینلاشماسی و الکل. اساس میکانیزم گؤزون آرخاسیندا اولان شبکیه یه نورون یوللاییشینی آزالدیریجی لنزده پروتئئن یا دا سارال-قارا رنگین پگمنت توپلانتیلارینین قورولماسی دیر. آراشماق گؤز معائناتينين اساسيندادير.

مانع اولماق اوچون گونش گؤزلۆک لرینی، گئنیش بیر بؤرکۆنۆ، یارپاقلی سبزی و میوه لرینی یئیرمک و تاماکا توتماق لازیمدیر. ایلک علامتلر گؤزیا گؤره داها یاخشی گؤرونر. اگر بو کؤمک اتمسه، بولودلو لنزین گؤتورولمه سی و اونون یئرینده یئرلشمه سی یگانه مؤثّر درمان دیر. جراحی آنجاق او زامان لازيمدير کی، کاتارکت مسئله لر یاراتير و عامله حياتين کيفيتيني آرتيريرير. چوخ اؤلکه لرده کاتارکت جراحی سی آسان اولماز، بو، بویوکجه آروادلار، کندلرده ياشايانلار و اوخویوب- اوخویوب بیلمه ینلر اوچون دوغرو دور.

20 میلیون نفر (کیشی)قارچلیقدان کوردور. بو، آمریکا دا کورلوقون ۵% -ه و آفریقا و گونئی آمریکانین بعضی بؤلگه لرئنده کورلوقون ۶۰% -ه یاخین ندن اولور. گئدیشده اولان اؤلکه لرده هر ۱۰۰٬۰۰۰ بالادان ۱۰-۴۰ نفر و گئدیشیلی اؤلکه لرده ده هر ۱۰۰٬۰۰۰۰ بالادان ۱-۴ نفر(کیشی) کورلوق ائتمیشدیر. قوخورما ياشلارلا داها دا چوخ باش وئرير. آمریکادا، ۸۰ یاشدان اوستون اولانلارین ۶۸%-ی گؤز یاشینا دوشن. علاوه اولاراق، بونلار قادینلاردا داها چوخ ياييلير و هئسپانیک و قارا رنگلي آداملاردا داها آز ياييلير.

## قایناقلار
میوکاردیتیس

**میوکاردیتیس،** یا دا آلتیماجی کاردیومیاپاتیا آدلاناراق، اۆرک عضوله سینین آلتیماسی دیر. علامتلرین دن عبارت اولا بیلر: نفس آزالماسی، سینین آغریسی، ورزش ائتمه سی و اورک دؤیوشونون نامعیض اولماسی. بو پروبلئملرین مودّتی ساعاتدان آیلارا قدر فرقلی اولا بیلر. گئجه لرینده دَیَرلی اورقانیک یا قلبین دایم اولماسیندان گلن اورقانیکی شکلی اولا بیلر.

میوکاردیت چوخ واخت ویروس اینفئکسییاسیندان دیر. باشقا سببلر: باكتئريا ياللاري، بعضي دوا لار، زايرينلر و اؤزون مدافعه سي پوزولماسي. اینسانین دیآنوستاسیو الکتروکاردیوگرام (ECG) ، ترپونین آرتیرماسی، اۆرک MRI و هردن دا اۆرک بیوپسیسی ایله یئرلشیر. اوره یی نین آلتراسونو، اوره ییک دریچه سی نین ایستیفاده سی کیمی دیگر ندنلرین ده ایستیفاده ائتمه یه اؤنم وئرر.

درمان، هم شیدت و هم ندندن آسیلی دیر. ای سی ای ای ای بیتیلر، بیتا بلاکلر و دیوریتیک لر کیمی دوروملار چوخ واخت ایستیفاده اولونور. نورمال اولاراق، عاديّت دؤورونده تمرین اتمه مک توصیه اولونور. کورتیکوسteroidلر و یا IVIG (اینترانزاسیون ایمونگلوبولین) بعضی مواردده فایدالی اولا بیلر. آغیر حاللاردا، اۆرک دئییببریلیتر یا اۆرک پیوندینی ایمپلنت ائتمک توصیه اولونور.

۲۰۱۳-جی ایلده حاد مایوکاردیتین ۱.۵ میلیون داخیل اولدوغو بیلدیریلیب. هر ياشلي آداملارا بو مرض باش ورسه ده، اوشاقلار چوخ واخت بو مرضه دوچار اولورلار. او، اَرلرده قادینلاردان آزراق چوخ گؤروشه جک. چوخلو کیسه لر آزدير. ۲۰۱۵-جی ایلده اورقانیک وئردیگی مویوکاردیت دن عیبارت، ۳۵۴۰۰۰ نفرین اؤلومو ندن اولدو. ۱۹۹۰-جی ایل ده ۲۹۴۰۰۰ نفردن. بو وضعیتین باشلانيشداکی شرحلری 1800-جی ایللرین اورتاسيندان دیر.

## قایناقلار
اوشاق دوغما

اوشاق دوغما، بو حامیله لیگین سونودور بو **دوغومدا** بیر یا داها چوخ اوشاق هاوا و یا سئسراسییا ایله قارشیلاشماسي ایله رحمدن چيخير. ۲۰۱۵-جی ایلده دونیا بویو ۱۳۵ میلیون دوغوم واردی. ۱۵ میلیون نفر 37 هفته دوغولماسیندان قاباق دوغولوب، ۳- ۱۲% 42 هفته دوغولدوقدان سورا دوغولوب. گئنیش دؤولتلرده دوغوملارین چوخو خسته خانالاردا باش وئریر، آمما گئنیشده یئر آلان اؤلکه لرده دوغوملارين چوخو اوده، سنتی دوغوم خادیمینین کؤمهيي ایله باش وئریلر.

اوشاق دوغما ان چوخ گؤروشويو واژئنا دوغومودور. بو، اوچ مرحله ده دوغومدور: رحیم قوردونون قیسماسی و آچماسی، کؤرپه نین دوغولماسی و دوغولماسي و پلاسانتا دوغولما سی. بیرینجی مرحله ده ۱۲-۱۹ ساعت، ایکینجی مرحله ده ۲۰ دقیقه دن ۲ ساعات و اوچونجو مرحله ده ۵-۳۰ دقیقه دیر. اوّل مرحله ده قورساق یا آرخ آغریسی باشلاییر و یا یاریم دقیقه داوام ائدیر و هر ۱۰- ۳۰ دقیقه ده باشلاییر. درد واختلا داها گوجلو و داها ياخين اولور. ايكينجي مرحله ده، قوتلانمالارلا قوچلاشما باش وره بئلر. اوچونجو مرحله ده، عمومي اولاراق سئلک ائپکینین تاخيللا باغلانماسي توصیه اولونور. بیر نئچه روش دردین قاباغیندا کؤمک ائدیر، اؤرنک آراملاشما تکنیکلر، اوپیوئیدلار و دماغي قیرغینلاشما.

چوخ اوشاقلار باشلا دوغولورلار، آنجاق ۴% - دن چوخلار آياقلار و یا بیچیک اول دوغولورلر. عادي اولاراق باش بير طرفه باخيب، بايقونلارا گیره جک و سورا آشاغي باخماق اوچون دؤنه جک. دوغوم واختيندا، قادين، عمومًا، اؤز ایسته دیگي قدر يئيئب-گئتمه لي دير. آمما اوّلکی مرحله ده و یا باشین دوغولماسی ایله، دؤندوملر توصیه اولونماز. ایپیزیوتومییا آدلانان واژنین آچیلماسینا گؤره، اوزو-آچیلماسی چوخ یئرلی اولسا دا، لازیم دئییل. ۲۰۱۲-جی ایلده، سئسارینسیز (سیزریال سئسارونسیز) ایله ۲۳ میلیون دوغوم باشلاییب. قوشلار اوچون سیسیشنلر، اوشاقدا درد علامتلری و یا بیرینجی پوزوشوندا کیشیلر اوچون توصیه اولونور. بو یولون یئتیشمه سی داها اوزون مدتده یاخشیلاشماسی ایسته یه بیلر. LMIC- لرده اینفیکسییا نین قاباغین آلماسی اوچون آنتی بیوتیک ایکی دوز، ازیترومیسین ایستیفاده اولونمالیدیر.

هر ایل، بو دوغوم و دوغومدان سورا اولان komplikاتلار، ۵۰۰٬۰۰۰ آنادان اؤلمک، ۷ میلیون قادینینین جدی اوزون مودّتلی سورونلاری و ۵۰ میلیون قادین دا دوغومدان سوْنرا منفی ساغلاملیق سونوج لاریناندن اولور. بونلارين چوخو گئنیشلَنَن اؤلکه لرده باش وئریر. معلول لرینده مانع دوغوم، دوغومدان سونرا قان تؤکول، ایکلامپسیا و دوغومدان سوْنراجی اینفیکسییا واردیر. دوغومدا اوکسیژن کمیتی، دوغومدا اولان درد، دوغومدان قاباق دوغوم و اینفیکشنلار بویوک بویو بویون آغیرلاشماسیندان عیبارت دیر.

## قایناقلار
نورئپینئفرین

**نورئپینئفرین،** **نورادرنالین** آدلاناراق، چوخ آز قان نوتونون اولدوغو آداملارا درمان اوچون ایستیفاده اولونان بیر داوا دیر. اینترانسیز سوکولرین ایستیفاده ائتمه سینده، سئسین ایشلدیمه سینده ایستیفاده اولونان نورمال دارالیدیر. بو هورمون و نوروترانسمیتر نورپینفرینله برابر مولکولدور. آروادا ایستیفاده ائدیر.

چوخ اولان جانیبی اثرلرین آراسین دا باش آغریسی، اورقانیک چیرپینماسی نین یاخینلاشماسی و نیگارانلیق وار. باشقا جانبی ایشلر ده ناظرلیک اۆرک دؤیوشو واردیر. اگر نورپینفرین وئریلن یئرین ده وریدیر، وریدون دن آخسا، پایلار ایشیمیاسینا ندن اولا بیلر. اگر فنتولامینین آخینتیسی باش وئریرسه، فنتولامينین اثرلندیریلن ساحه ده ایستیفاده سی سونوجلاری داها یاخشیلاشدیرماق اولار. نورپینفرین آلفا آدرنرژیک رئسپتورلارینی باغلا و فعال ائتمکله عمل ائدیر.

نورپینفرین ۱۹۴۶-جی ایلده کشف ائدیلدی و ۱۹۵۰-جی ایل ده آمریکا دا طیبی ایستیفاده اوچون قبول ائدیلدی. او، عمومی دوروم اولاراق وئریلیر. گئنیشلندیریلن اؤلکه لرده بؤلوم لرده بؤلمه لری نین توْرا لاری ۲۰۱۵-جی ایلده ۴ میلی گرم فیول اوچون حدود 0.42 دوللار ایدی. بریتانیا دا بو مبلغ NHS-ه ۴.۴۰ پوند آلیب.

## قایناقلار
چؤل

چؤل یوخسا ایتئپ یوخسا بوزقیر اینگلیسجه (Steppe)
بندانگشتی|دۆنیا دا اولان چؤل لر
چؤل جوغرافی ده او یئر لری دئیر لر کی اوردا آغاج اولمور یئرینه اوتداناجاق اولور آغاج لار تکه تۆک اینسان لار اکدیک لری یئر لر و چای لارین بولاخ لارین یانیندا و چؤل لرین یانیندا اولور. بیزیم آذربایجانیمزین چوخو دا چؤل ساییلیر.

## قایناقلار

بندانگشتی|چؤل
بندانگشتی|قازاخیستان دا اولان چؤل
دئرماتوفیتوسیز

**دئرماتوفیتوسیز،** **تینا** و حلق قوردلاری آدلاناراق دا دئییلیر، دری، ساچ و یا ناخنلارین بیرینجی قاتینین قارچلی اینفکاسییاسین دیر و معمولاً *تریکوفتون،* *میکروسپوروم* و یا اپیدرموفتون ندن اولور. بو، قیزیل، قاشینما، قیرمیزی، دایره ایکی شیدیر. مو تؤره دن ساحه ده ساچلار تؤره دن اولماق اولار. علامتلر معروض اولاندان سورا 4-14 گون سورا باشلاییر. بو، باش، بدن، اللر، آياقلار، بؤيرک، ساققال و ناخنلارین دَرماتوفئت عفونتلرینی دن عیبارت دیر.

40 نوع قارچلیق، حلق قوردونا سبب اولا بیلر. خطر فاکتورلاری، توپلام دوش، بوغولما، چوخ سوییقلاشما، حئيوانلارلا تماس، کؤکلوگی و ضعیف مدافعه سیزلیک ساییلار. او، باشقا حيوانلاردان و يا ائنسانلار آراسينداكي ياييليب. تشخيص، چوخ واخت گؤرونوشو و علامتلرینه اساسلانير. بو، میکروسکوپ آلتینا آلینان بیر دئییل کیمی، یا دا بیر دئییلی گؤرن بیر دئیئلین اؤرنکدن ثابیت اولا بیلر.

مانع اولماق اوچون دریسینی قورو ساخلاماق، اورتادا چيلپاق آياقلاريملا گزمک و شخصي اشيالري پايلاماقدير. درمان نورمال اولاراق کلوتريمازوول و يا ميكونازول کئمي قاراباغ قارشي كريملارلا گئدر. اگر باشین پوستاسی ایستیفاده اولونورسا، فلوکونازول کیمی آغزی ایستیفاده ائدن قاراباغ ضد داوالار لازیم اولا بیلر.

دونیا بو حالدا، جمعیتین ۲۰% -ه قدر سیزلیگی هر واخت آلیشیر. بوغدا عفونتلاری ارککلرده داها چوخ گؤروشه جک، آمما باش دری و بدنین اینفیکشنلاری هر ایکی جینسده برابر گؤروشهجک. باش پوستونون اینفیکشنلاری اوشاقلاردا چوخ گؤروشموشدور، آمما بؤيرونون اینفیکسییاسیلار دا یاشلیلاردا چوخ گؤروشدور. حلق قوردونون وصفی لر قدیم تاریخده دیر.

## قایناقلار
یئمک بؤرۆسۆ سرطانی/مری سرطانی

**یئمک بؤرۆسۆ سرطانی یوخسا مری سرطانی** . علامتلرین چوخ واخت آغیرلاشما و وزن ائتمه یه چالیشمالی دیر. باشقا علامتلر ده آغری آلماقدا، سَس- سَس، کولک سومويو اطرافيندا لئمف گئنزلر (جريانلار) بؤیوکلَنمه سي، قورو سَس و بلکه ده قان اؤسگۆرمک و یا قوسماقلار اولا بئلر.

بو ناخوشلوغو باش وئرن ایکی آلتی تئلئپ، ایزوگئوم سکهوموس- سیل کارسینومودور (اکتئجه ESCC اولاراق قیساملانیر) ، اوْلدا گلیشیرکن اؤلکه لرده داها چوخ گؤروشه جک و ایزوگئیوم آدینوکارسینوم (EAC) ، اوُلدا گليشمیش اؤلکه لرده چوخ گؤروشیلمیش دیر. آز دا چوخ گؤروشلن نوعلار دا واردیر. اسکووموس- سیل کارسینوم، ایسوسافاژین ایله باغلی ایپیتیل سلوللاردان باشلاییر. آدونوکارسینوم، گندولر حجره لردن یئر آلان یئر آشیق بؤلگه سینین آشاغی اوچده یئر آلیب، چوخ واخت اونلار دا ایسته مه لی حجره لره (بارت یئر آچیق بؤلگه سی) تبدیل اولوبلار. سکهموس- سیل نوعونون ندنلرینده تاماکا، الکول، چوخ سو ایشلر، ضعیف رژیم و بیتل نوت نین نین نین دئشمه سی واردیر. آدینوکارسینومین ان چوخ گؤستریلن ندنی تاماکا توتماق، چاقلیق و اسید رفلکس دیر.

بو مرضین بیوپسی ایله ایندوسکوپ (فایبر آپتیک دوربین) ایله تشخیص اولونماسی دیر. مانع اولماق تاماکا توتماق و ساغلام يمهيي ترک ائتمه یه لازيمدير. درمان سرطانین مرحله سی و یئرینه، اوْلان شخصین عمومی دورومونا و تکجه سئوییه لره گؤره باشلاییب. آز بؤلگه لرده یئرلشن سکهوموس- سیل سرطانلاری درمان ائتمک اوچون تکجه جراحیله چاره ائتمک اولار. باشقا چوخ مواردده کیمیا درمانی، رادیو درمانی ایله یا یوخسا ایله بیرلیکده جراحی ایشلندیریلیر. بؤيوک تومورلار کیمیا و رادیو درمانی ایله اؤز رشدینی یاخینلاشدیرارلار. چوخ یاخین ناخوشلوقلار اولماسا و یا اگر ناخوشلوق الینه دوشن شخص جراحی کئچیرمک اوچون یاخین یاخشی بیر دورومدا اولماسا، چوخ واخت پالئیئتیو مراقبتلار توصیه اولونور.

۲۰۱۸-جی ایلده، یاشاماق آراسیندا یاشاماغین آکینجی یاردیمسیز سرطان ساییلمیش و بو ایل ۵۷۲۰۰۰ نفرین یئنی یاردیم لاری واردیر. او ایل 509000 نفرین اؤلومونه ندن اولدو، 1990 ایلینده 345000 نفردن چوخدو. اؤلکولر آراسيندا بو شرحلر چوخ فرقلی اولور. بو، اَرلرده قادینلاردا اوچ قات چوخ گؤروشه جک. سونوج لار، ناخوشلوق و باشقا طیبی شرایطین ساحه سی ایله باغلی اولور، آمّا عمومیتله نسبتاً ضعیف اولورلار، چونکی تشخیص چوخ واخت دیرلی دیر. بش ایللیک یاشامین دوام ائتمه لی لی لیگی ۱۳-۱۸% آراسین دا دیر.

## قایناقلار
هیپوگلیسئمیا

**قان قندین آزلیگی**. بو، نئچه علامتده باش وئرر کی، بونلارا چالیشماق، دانيشماقدا چتینلیک، گیلجه لیک، هوشدان قالما، توتکلار و اؤلوم دن عیبارت دیر. بيز ده آجليق، سويولماق، تیتره نه يه دوشمک و ضعیفلیگی حسيله مشغول اولاريق. علامتلر معمولاً تز باش وئریر.

هیپوگلیسمییا نین ان چوخ گؤستریلن ندنی، دیابتی دئیابیتین درمانینا ایستیفاده اولونان دوروملار دیر، مثلاً اینسولین و سلفونئلیورئالار. اوْلدوغو دان آز يئيَن، عادتدن چوخ ایدمان اِدَن و يا کَفلَن الکول ائچَن دَیابئتیکلرده خطر داها چوخدور. هیپوگلیسمییا نین باشقا سببلرینده گورونجو ناکامی، بعضی تومورلار (مثلا اینسلونوم) ، یئرگی بیلیم یوردلاری، هیپوتایرئیدزمی، آجلیق، متابولیزمین دوغوملو خاتمی، آغیر اینفیکراسیونلار، رئاکتیو هیپوگلیسیمییا و الکول دن عیبارت بیر سیرا دوروملار واردیر. قان قندینین آز اولماسی نئچه ساعاتدان سورا یئممه ین ساغلام کؤرپه لرده باش وره بیلر.

هیپوگلیسمییا نی تعیین ائدن قلوکوز لیوال آیری- آیری دیر. دیابتی شخصلرده، 3. 9 mmol/ L (70 mg/ dL) دن آشاغی لیقلار دا دیگنوگرافیک دیر. دیابتی اولمایان بؤیوکلرده، قاندا قندین آزلاغی ایله باغلی علامتلر، علامتلر باشلادیغی واخت قندین آشاغی سی و قاندا قندرین عادیلشمک ایله باغلي علامتلر دییاگوناسینی تصدیق ائدیر. باشقا حالدا، یئمکدن سورا و یا ورزشدن سورا ۲.۸ mmol/L (50 mg/dL) دن آشاغی لیق ایستیفاده اولونمالیدیر. دوغومدا دوغولان اوشاقلاردا 2.2 mmol/ L (40 mg/ dL) دن آشاغی، یا علامتلر اولدوغو حالدا 3.3 mmol/ l (60 mg/ dl) دن آشاغي اولان لیق، هیپوگلیسمیایا دالیر. ندنین بیلیندیرمک اوچون فایدالی اولان باشقا تستلر، قاندا انسولین و C پپتید لیک لریندن عیبارت دیر.

دیابتی شخصلرین دن، قاباغی آلماق، یئیئلن یئمکلرین و ایستیفاده اولونان دوا لارین سایی سی ایله برابرلشمه سی دیر. قان قندری نین آز اولدوغونو دوشونجه لرین ده گلوکوز مۆنیترینه گؤره تستلر توصیه اولونور. بعضي آداملاردا قاندا قندين آز اولماسي نين باشلانيشي علامتلري آزدير و بو گروهدا گئنيشلي معائناتلار تجرئد اولونور. هیپوگلیسمییا نین درمانی ساده قندلارین چوخو اولان یئمک لر یئیه و یا دئکستروس ایستیفاده ائدیر. اگر شخص يمکین آغزی ایله آلماغا قادیر اولماسا، گلوکاجون دوزله مه سی یا دا پوزا گئدن یئرلرین دن آلماق دا کؤمک ائدیر. دئیابیتله باغلی اولان هیپوگلیسمییا نین درمانینا اساس مسئله نین دا درمان و ساغلام بیر رژیم دهخیل دیر. " هیپو گلیسمییا " اصطلاحی بعضی واختلاردا ایدیوپاتاتیک یئمکدن سوراکی سندروما قارشیلاشماق اوچون یالانيشا ایستیفاده اولونور.

## قایناقلار
پوستورال اورتوستاتیک تاچیکاردییا سندرومو

**پوستورال ارتوستاتیک تاچیکاردییا سندرومو** (POTS) بیر دوروم دور کی، یاتاندان یاخینلاشماقا باشلایان یئرین دَییشی نین دوغال اولمایان حددن چوخ آرتماسینا ندن اولور. بو، باشقالارین آماجلارینا قارشیلیق، دوشونجه مشکللاری، قارانلیق یا دا ضعیفلیک دن عیبارت اولا بیلر. باشقا چوخ علاقه لرینده ایلرز- دانلوس سندروما، ماست سیل اکتیواسیون سندروما ، تحریک ایله گئدیشچان کولون سندروماسینا، یوخودلوق، مزمن باش آغریلاری، مۆزمین یورغونلوق سندروما و فئمرومیالژییا واردیر.

POTS نین ندنی بیلشیک دیر. چوخ واخت، ویروسلو اینفئکئشن، جراحی یا دا بویو باشلاییر. خطر فاکتورلاری دا، بو وضعیتین عائله تاریخینی دن عبارت دیر. بؤیوکلرده دیآگنوز، دوراندان سورا اون دقیقه ایله اۆرک دؤیوشونون 30 دان چوخ آرتماسینا اساسلانیر. آمما دورموش حالدا، آز قان نریزسیزلوق باش وئرمه یه جک. اوْنجا دا اوْنلار باشقا اوْیونلار دا اوْلدوغو کیمی اوْنلارا بنزه ین علامتلر، مثلاً، سوداناسیزلیق، اوره ییگی مسئله لری، آدرنیل ناکامی و پارکینسون ناخوشلوغو اولمامیشلار.

درماندا علامتلرین باشلایان فاکتورلاردان اوزاقلاشماق، دوز و سو یئری نین چوخالماسی، کمپیشن ساپاقلار، کلمه لر، بیلیمسل داورانیش درمانی (CBT) و دارالاشما شامل اولا بیلر. ایستیفاده اولونان دوا لاردا بیتا بلاکئورلر، پیریدیستگمین، میدودرین و یا فلودروکورتیزون داخیل اولا بیلر. ویروسییالی اینفئکشین دن باشلانان حالتینده اولان 50%-دن چوخ آدام بش ایل عرضینده یاخشیلاشیر. درمانلا 90٪ یاخشیلاشیر. آمریکا دا 500 مین نفرین بو مرضدن دوچار اولماسینا تخمین وورولوب. اورتادا باشلانما یاشی 20 یاشدا و قادینلاردا دا بو حادثه 5 قات چوخ باش وئریر.

## قایناقلار
سیروتونین سندرومی

**سیروتونین سندرومی** (**SS**) بعضی سیروتونرژیک دارولار یا دا دوروملارین ایستیفاده سی ایله باش وئرن بیر دسته علامتلردیر. علامتلرین درجه سی یاخشی دان آغیرینا قدر اولا بیلر. یاخشی خسته لرین علامتلرینده قانین یوخاری فیشاری و اورقانی کیتابین یاخینلاشماسی واردیر. معتدل حاللاردا علامتلرین آراسین دا بدنین اوجا درجه سی، حرکات، رفلکسلرین آرتماسی، لرزه لری، سوییقلاشما، بؤیوک بؤیوکلر و اسهاللار واردیر. آغیر حاللاردا بدن درجه سی ۴۱.۱ °C (106.0 ) دن چوخا قالخیر. قاتیشیق لار، توْپلاملار و عضلانی سینما لاری دن عیبارت اولا بیلر.

سیروتونین سندروما، معمول دا ایکی یا داها سیروتونرژیک دوا یا دارالاری ایستیفاده ائتمه سی سونوجوندا یارانیر. بو، سلیکتیو سروتونین رئپکت ایشیک (SSRI) ، سروتونئن نورپینفرین رئپتک ایشیکلر (SNRI) ، مونومین اکسیداز رئپکتر (MAOI) ، تریسئکلیک آنتی دیپراسین (TCAs) ، آمفیتامین، پیتیدین (میپیریدین) ، ترامادول، دئکسترومیتورفان، بوسپیرون، ایل- تریپتوپان، 5- HTP، سنت جانز ورث، تریپتان، اکستاسی (MDMA) ، متوکلوپرمید، اوندانسترون، یا کوکاین ایسه ده اولا بیلر. SSRI اۆست دوزونون ۱۵% - دن یاخینجا یئرلشیر. بو، مرکزی عصبي سیستمده (CNS) سروتونینین چوخلوغونون پیش بینی اولونموش سونوجو دور. علامتلرین باشلاماسی، عایله ده اضافی سیروتونین دن بیر گون سورا باشلاییر.

تشخیص، شخصین علامتلرینه و دارالاشما تاریخینه اساسن وئریلیر. نورولپتیک malignant syndrome، malignant hyperthermia، anticholinergic toxicity، heat stroke، and meningitis کیمی بونا بنزر علامتلر یاراتدیغینی آچیقلاماق لازیمدیر. هیچ بیر لابراتوار معاینه سی نین دیآگنوزونو مؤحکمله مه سی اولمامیش.

ایلک درمان، بو داوا لارین ایسه  ایشله دیلمه سی مومکون اولان دوروملارین دايانمادان عیبارت دیر. اوْللار دا کهشیشلرین ده بنزودیازیپینلر ایستیفاده اولونور. اگر بو، کافی اولمسا، سیروتونین آنتیگونیستی کیمی سایپرو هئپتادین ایستیفاده اولونمالیدیر. بدن درجه سی اوجا اولانلاردا فعال سوخونما تدبیرلرینه احتیاجی وار. هر ایل سروتونین سندرومونون باش وئرن کیمیسی بیلینمیر. دوزگون درمانلا اؤلوم خطرینین بیر فیصدی دن آزی دیر. لیبی سیونونون چوخ آدلی بیر داعیسی وار کی، عمومیتله سئروتونین سندروماسیندان اؤلموشدور.

## قایناقلار
پریود

سول|بندانگشتی|634x634پیکسل|آیین دورونون و اونا سبب اولان هرمونلارين گئدنجینی گؤسترن بیر شکل
**پریود**، **مئنستروآسیون** و یا **عادت** آدلاری ایله تانینیر. ایلک دؤور عایله ده اون ایکی ایلدن اون بش ایلده باشلاییر، بیر نقطه ده بیر نقطه دیر کی مینارخ آدلانیر. آمما، دؤورلر هردن سککیز ياشدا باشلاییر و هله ده دوغال ساییلیر. اوّلکی دؤورون اورتاق یاشلاری عمومیتله گئنیشلندیکده، و گئنیشلیکده، داها یاخین اولور. بیر دؤورون ایلک گونو و ایلک گونو آراسینداکی tipik واخت، جاوان قادینلاردا ۲۱- ۴۵ گون، بؤیوکلرده ۲۱- ۳۱ گون (توسطه اولاراق ۲۸ گون) دیر. قان تؤکولمه سی معمولاً 2 دن 7 گونه جک دوام ائدیر. آیینلاشماسی مینوپازا دان سورا یئرلشیر، بو یاشلار معمولاً 45 و 55 یاشلار آراسین دا باش وئریر. پئرییود ده بویناشما واختيندا دايانير و دوغومون باشلانيش آیلاريندا نورمال اولاراق تکرار اولماز.

قادینلارين ۸۰%-ا قدر، آییما گلمه دن قاباق بعضي علامتلر اولدوغونو بیلدیریرلر. چوخ گؤرن علامتلر و علامتلر: آکنه، نازک دؤش، قوروموش، یورغونلوق، ايش- ایشلر، و روحنین دَییشیب گئدن لری. بونلار 20-30% قادینلاردا دوغال یاشامین مداخلاتینا ندن اولا بیلر و بونا گؤره ده پریمنستروال سندروم آدلانیر. 3-8%-ده علامتلر آغيردير.

آمنورئیا آدلانان دوروملارین یوخلوغونا گؤره، 15 یاشا چاتاندا یا دا 90 گون عرضئنده دوروملار اولماماسی دئییلیر. آیین دورومونون باشقا سورونلارین آغریلی دؤورلر و دوروملار آراسیندا قان تؤکولمه لر و یا آغیر قان تؤکولمکله اولان دوغال اولمایانقان تؤکولمک دخیل دیر. باشقا حيوانلاردا پئرییود، پریمئتلرده (مئکانلار و میمونلار) باش وئریر.

پئرییود دؤورونده هرمونلارين آرتماسی و آشاغیجا گلمه سی ایله باش وئریر. بو دورومون سونوجی اوورون دری سی نین قیسماسی و بیر اوجون بؤیوموشدورماسی دیر (بو، بویو دوغوم اوچون لازیم دیر). اورون دورومونون اون دؤردونجو گونونده اوووائری دن آزاد اولونور؛ رحمین قیسمیلی بیر اؤرتوگی ایمپلنته دن سورا جنینه موغذی ماده لر وئریر. اگر ایمپلنتات اولمسا، اوزل لیگی آیینلاشماسی آدلانان بیر شکیلده آزاد اولور.
بندانگشتی|ویدیو توضیح

## قایناقلار