open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
هری ترومن

بندانگشتی|هری اس ترومن
** هری اس ترومن**  (دوغوم:۱۸۸۴،اؤلوم:۱۹۷۲) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سی‌نین ۳۳اونجو جومهورباشقانی . ۱۹۴۵دن ۱۹۵۳قدر ایش اؤستونده اولدو.

## نوتلار

## قایناقلار

## کیتاب تانیتیمی

### Biographies of Truman
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Margolies, Daniel S. ed. *A Companion to Harry S. Truman *(2012); 614pp; emphasis on historiography; see Sean J. Savage, "Truman in Historical, Popular, and Political Memory," pp 9–25.  excerpt
* 
* 
* 
* 

### کیتابلار
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Primary sources
* 
*  online
*  online v 2
* 
* 

### درگیلر
* 
* 
* 
* 
* 
*  reprinted in 
* 
* 
* 
* 
* 

### Harry S. Truman Library & Museum
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Originally published in the *Independence Examiner*, Truman Centennial Edition.
* 
* 

### آنلاین قایناقلار
*  Roberts, Christopher N.J.: William H. Fitzpatrick's Editorials on Human Rights (1949), published by Arbeitskreis Menschenrechte im 20. Jahrhundert, published at "Quellen zur Geschichte der Menschenrechte". Retrieved November 4, 2017.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  searches run from page, "select research categories" then check "court type" and "nominating president", then select U.S. District Courts (or U.S. Circuit Courts) and also Harry Truman.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ائشیک باغلانتیلار

**رسمی**
* Harry S. Truman Library & Museum 
* Harry S Truman National Historic Site
* White House biography

**مدیا**
* 
* 

**آیری**
* 
* Harry S. Truman: A Resource Guide from the Library of Congress
* Federal Bureau of Investigation Records: The Vault – Harry S. Truman
* Essays on Harry S. Truman, each member of his cabinet and First Lady from the Miller Center of Public Affairs
* ''The Presidents: Truman'' , an American Experience documentary
* 
* 
* "Life Portrait of Harry S. Truman", from C-SPAN's *[[American Presidents: Life Portraits]]*, October 18, 1999
* 
* Harry S. Truman Personal Manuscripts
* 
* 

بؤلمه:هری ترومن
بؤلمه:۱۸۸۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۷۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:میزوری دموکراتلاری
بؤلمه:قرندویو، میزوری دوغوملولار
بؤلمه:لامار، میزوری دوغوملولار
بؤلمه:ایندیپندنس، میزوری سیاستچیلری
بؤلمه:میزوری سناتورلار
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:تایم مجله‌سینین ایل آدامی
ریچارد نیکسون

** ریچارد نیکسون**   (دوغوم:، اؤلوم: ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سی‌نین ۳۷اینجی جومهورباشقانی . ۱۹۶۹دن ۱۹۷۴قدر ایش اؤستونده اولدو.

## گؤرونتولر

File:Five_presidents.jpg
File:Photograph_of_the_Four_Presidents_posing_for_a_portrait_prior_to_leaving_for_Egypt_and_Sadat's_Funeral_-_NARA_-_198524.jpg



## نوتلار
### Explanatory notes

### اتک یازیلار

## قایناقلار
### کیتابلار

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Farrell, John A. *Richard Nixon: The Life* (2017)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Greenberg, David. *Nixon's Shadow: The History of an Image* (2003). Important study of how Nixon was perceived by media and scholars.
* Hall, Mitchell K. ed. *Historical Dictionary of the Nixon-Ford Era* (2008) 285pp
* 
* 
* 
* 
* 
* Malsberger, John W. *The General and the Politician: Dwight Eisenhower, Richard Nixon, and American Politics* (2014)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Originally published: Garden City, N.Y.: Doubleday, 1975 (new material 2005)
* ; Emphasis on historiography
* 
* 
* 
* 

### نیکسون کیتاب‌ائوی
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### آیری
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## آرتیق اوخو
* Farrell, John A (2017) *[http://www.penguinrandomhouse.com/books/225246/richard-nixon-by-john-a-farrell/ Richard Nixon: The Life]* New York: Doubleday
* 
* 

## ائشیک باغلانتیلار

**رسمی**
* White House biography 
* Nixon Presidential Library and Museum
* Richard Nixon Foundation 

**مدیا**
* 
* 
** "Life Portrait of Richard M. Nixon", from C-SPAN's *[[American Presidents: Life Portraits]]*, November 19, 1999

**آیری**
* 
* Essays on Richard Nixon, each member of his cabinet and First Lady from the Miller Center of Public Affairs
* Richard Nixon: A Resource Guide from the Library of Congress
* "The Presidents: Nixon" , an American Experience documentary
* 
* 
* Richard Nixon Personal Manuscripts
* 
* 

بؤلمه:ریچارد نیکسون
بؤلمه:۱۹۱۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۹۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:کالیفورنیا جومهوریتچیلر
بؤلمه:نیویورک دوغوملو وکیللر
بؤلمه:سیدل ریور، نیوجرسی دوغوملولار
بؤلمه:سان کلمنت، کالیفورنیا دوغوملولار
بؤلمه:وایتیر، کالیفورنیا دوغوملولار
بؤلمه:یوربا لیندا، کالیفورنیا دوغوملولار
بؤلمه:کالیفورنیا سناتورلار
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
لیندون بی. جانسون

بندانگشتی|لیندون بنیز جانسون
** لیندون بنیز جانسون**  (دوغوم:۱۹۰۸،اؤلوم:۱۹۷۳) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سی‌نین ۳۶اینجی جومهورباشقانی . ۱۹۶۳دن ۱۹۶۹ قدر ایش اؤستونده اولدو.

## نوتلار

## قایناقلار

### قایناقلامالار

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## آرتیق اوخو

* 
* Berman, Larry. *Lyndon Johnson's War: The Road to Stalemate in Vietnam* (1991)
* 
* 
* Cohen, Warren I., and Nancy Bernkopf Tuckerm, eds. *Lyndon Johnson Confronts the World: American Foreign Policy 1963–1968* (Cambridge UP, 1994).
* Colman, Jonathan. *The Foreign Policy of Lyndon B. Johnson: The United States and the World, 1963–1969* (Edinburgh University Press, 2010)
* , Abridged version of his two-volume biography
* Ellis, Sylvia (2013). *Freedom's Pragmatist: Lyndon Johnson and Civil Rights.* Gainesville, FL: University Press of Florida.
* Gavin, Francis J. and Mark Atwood Lawrence, eds. (2014) *Beyond the Cold War: Lyndon Johnson and the New Global Challenges of the 1960s*  online
* Lichtenstein, Nelson, ed. *Political Profiles: The Johnson Years*. 1976. short biographies of 400+ key politicians
* 
* Vandiver, Frank E. *Shadows of Vietnam: Lyndon Johnson's Wars* (1997)
* Woods, Randall B. *Prisoners of Hope: Lyndon B. Johnson, the Great Society, and the Limits of Liberalism* (2016), 480pp.
* Zarefsky, David. *President Johnson's War on Poverty* (1986).

### Historiography
* Catsam, Derek. "The Civil Rights Movement and the Presidency in the Hot Years of the Cold War: A Historical and Historiographical Assessment." *History Compass* 6#1 (2008): 314–344.
* Germany, Kent B. "Historians and the Many Lyndon Johnsons: A Review Essay" *Journal of Southern History* (2009) 75#4 pp.&nbsp;1001–1028. in JSTOR
* Lerner, Mitchell B. *A Companion to Lyndon B. Johnson* (2012), Scholarly essays on all aspects of Johnson's career

## ائشیک باغلانتیلار
* Presidential Library & Museum
* White House biography 
* 
* The Presidential Recordings of Lyndon B. Johnson Digital Edition 
* 
* "Life Portrait of Lyndon B. Johnson", from C-SPAN's *[[American Presidents: Life Portraits]]*, November 12, 1999
* 
* 
* 
* Lyndon Baines Johnson: A Resource Guide from the Library of Congress
* Extensive essays on Lyndon Johnson and shorter essays on each member of his cabinet and First Lady from the Miller Center of Public Affairs
* ''LBJ'' , an *[[American Experience]]* documentary
* Lyndon B. Johnson Personal Manuscripts
* 

بؤلمه:لیندون بی. جانسون
بؤلمه:۱۹۰۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۷۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:فردریکسبرق، تکزاس دوغوملولار
بؤلمه:تکزاس دموکراتلاری
بؤلمه:تکزاس سناتورلار
بؤلمه:آستین، تقزاس دوغولان یازیچیلار
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:تایم مجله‌سینین ایل آدامی
وارن جی. هاردینق

** وارن جی. هاردینق** اینگیلیسجه: Warren gamaliel harding  (دوغوم:۱۸۶۵،اؤلوم:۱۹۲۳) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سی‌نین ۲۹اینجی جومهورباشقانی . ۱۹۲۱دن اؤله‌نه قدر ایش اؤستونده اولدو.

## نوتلار

## قایناقلار

## کیتاب تانیتیمی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ائشیک باغلانتیلار
* White House biography
* 
* Full audio and text of a number of Harding speeches, Miller Center of Public Affairs
* 
* *[https://www.loc.gov/item/mp76000342/ President Harding and Calvin Coolidge]*, a film from 1920
* Warren Harding: A Resource Guide, Library of Congress
* Extensive essays on Warren Harding and shorter essays on each member of his cabinet and First Lady from the Miller Center of Public Affairs
* "Life Portrait of Warren G. Harding", from C-SPAN's *[[American Presidents: Life Portraits]]*, September 20, 1999
* 
* 
* 
* Warren G. Harding Personal Manuscripts
* 
* 

بؤلمه:۱۸۶۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۲۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:اوهایو جومهوریتچیلر
بؤلمه:ماریون، اوهایو دوغوملولار
بؤلمه:اوهایو سناتورلار
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
جان کالوین کولیج

بندانگشتی|جان کولیج
** جان کولیج** اینگیلیسجه: John Calvin Coolidge  (دوغوم:۱۸۷۲،اؤلوم:۱۹۳۳) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سی‌نین ۳۰اونجو جومهورباشقانی . ۱۹۲۳دن ۱۹۲۹ قدر ایش اؤستونده اولدو.

## نوتلار

## قایناقلار

## سایتلار

### About Coolidge and his era
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### By Coolidge
* 
* 
* 
* 

## آرتیق اوخو
* 
* 
* 
* 
*
* 
*Kantorosinski, Zbigniew (1997). *[https://www.loc.gov/rr/european/egw/polishex.html Emblem of Good Will: a Polish Declaration of Admiration and Friendship for the United States of America].* Washington, DC: Library of Congress

## ائشیک باغلانتیلار

* White House biography
* 
* Calvin Coolidge Presidential Library & Museum 
* Calvin Coolidge Presidential Foundation
* Text of a number of Coolidge speeches, Miller Center of Public Affairs
* 
* Calvin Coolidge: A Resource Guide, Library of Congress
* 
* 
* *[https://archive.org/details/coolidge_1924 President Coolidge, Taken on the White House Ground]*, the first presidential film with sound recording
* 
* "Life Portrait of Calvin Coolidge", from C-SPAN's *[[American Presidents: Life Portraits]]*, September 27, 1999
* Calvin Coolidge Personal Manuscripts
* 
* 
* 

بؤلمه:۱۸۷۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۳۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:ماساچوست جومهوریتچیلر
بؤلمه:نورتهامپتون، ماساچوست سیاستچیلری
بؤلمه:نورتهامپتون، ماساچوست دوغولان یازیچیلار
بؤلمه:ورمونت دوغولان یازیچیلار
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
جیمی کارتر

** جیمی کارتر** () آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سی‌نین ۳۹اینجی جومهورباشقانی. ۱۹۷۷دن ۱۹۸۱ قدر ایش اؤستونده اولدو.

## قالری

فایل:Four United States presidents, 1994.jpg|Carter (right), walks with, from left, George H. W. Bush, George W. Bush, and Bill Clinton during the dedication of the William J. Clinton Presidential Center and Park in لیتل راک، آرکانزاس on November 18, 2004
فایل:Jimmy Carter smiling, 2014.jpg|Carter during a Google Hangout session held during the LBJ Presidential Library Civil Rights Summit in 2014
فایل:Presidents Obama, Clinton, and Carter.jpg|Carter (right) with President باراک اوباما (center) and بیل کلینتون (left) on August 28, 2013, the 50th anniversary of the March on Washington
فایل:Jimmy Carter with model of SSN-23.jpg|Carter (left) with a replica of the  with Secretary of the Navy John H. Dalton (right) at a naming ceremony, April 28, 1998
فایل:Carter lib1.JPG|Jimmy Carter Library and Museum located in Atlanta, Georgia


## نوتلار

## قایناقلار

## آرتیق اوْخو

* 
* 
* 
* 
* Brinkley, Douglas. *The Unfinished Presidency: Jimmy Carter's Journey Beyond the White House* (1998).
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Reichard, Gary W. "Early Returns: Assessing Jimmy Carter" *Presidential Studies Quarterly* 20#3 (Summer 1990) 603-620.  online
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Primary sources
* 
* 
* 

## ائشیک باغلانتیلار

*
* Jimmy Carter National Historic Site
* Jimmy Carter Presidential Library & Museum
* White House biography
* The Carter Center 

بؤلمه:جیمی کارتر
بؤلمه:۱۹۲۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۲۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی رومانچیلار
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:آمریکالی دیپلوماتلار
بؤلمه:آمریکالی سیاسی یازیچیلار
بؤلمه:جورجیا دوغوملو ایش آداملاری
بؤلمه:جورجیا دوغوملو اکینچیلر
بؤلمه:جورجیا دموکراتلاری
بؤلمه:پلینز، جورجیا دوغوملولار
بؤلمه:جورجیا دوغولان یازیچیلار
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
اورال داغلاری

thumb|340x340px|اورال داغلاری نقشه اؤستونده
**اورال داغلاری **  روسیه ایله قزاقیستاندا یئر‌لشن داغلاردیر.
## قایناقپلار

بؤلمه:جوغرافیا
باشقورت

**باشقورد** یادا **باشقورت** یادا **باشقیر تورکلری** تورک ائللردن اورتا آسیاده.اولارین یئرلری باشقیریستان و تاتاریستان اوستانی,روسیه ده اولور.باشقیرلار تاتاریستان و آیری یئرلرده هابئله کریمه و داغیستان و اوبیری اوستانلرده چوخلو اولور.یاشام ساییلاری و ائللری روسیه ده گیزلیکدی. روسیه نین چوخلو یئرلری هابئله چیلیابینسک ,ارنبورگ ,پرم یئری سی,سامارا و... اوستانلرده یاشاملاری و ائللری اولور.اوکراین و قزاقیستان و اوزبکیستاندا باشقیر تورکلر یاشیر.
باشقیر دیلی تورکجه و آلتای دیللریندن و قیبچاق بؤلوموندن اولور.بو دیل چوخلو تاتار دیلی نه اوخشاری وار.باشقیرلار موسلماندی 

## آد
باشقیر و باشقورت دئیلیب و باشقورد گلیب.باش و قورد تورکجه سوزدن 

## کوکلری
چوخلو ائللری اولور و ائللرین کوکی آیری آیری و هره سی بیر کوکدن گلیب.اولارین کوکلری اۆچون چوخلو سوزلر یازیلیب و هره سی اولاری بیر کوکدن بیلیب
* آلتای تورکجه نظریه سی.
* فین و اوقریا نظریه سی.
* ایران تورکجه سی نظریه سی.

## تاریخ
left|thumb|220x220px|باشقیر آت چاپانی  ۱۸۴۵ میلادی
## گؤرونتولر

File:Bashkirs.jpg|
File:Башкиры в Париже.jpg|
File:Mausoleum of Huseynbek.jpg|
File:Mausoleum of Turahan.jpg|
File:Башкирские казаки в Европе.jpg|
File:Bashkir elder.jpg|
File:Давлеканово. Кумысники.jpg|
File:Башкиры в Оренбурге.1913.jpg|
File:Члены Башкирского Правительства.png|
File:Bashkirs by federal subject 2010.svg|
File:Holiday Bashkir national costume 52.jpg|
File:Башкиры.1890.jpg|
File:Mosque in the Bashkir village Yakhino (1910).jpg|



## قایناقلار

بؤلمه:تورک خالقلاری
بؤلمه:خالقلار
بؤلمه:باشقوردلار
بؤلمه:روسیه‌ده یاشایان خالقلار
سورک

سورَک (Sürək) (اینگیلیس دیلی:surak) ، مازندران اوستانیندا بیر شهر آدی. بو بؤلگه میاندرود بؤلومونده اولور

اسکیده بیر کند ایدی. 1376دا بلدیه وئردیلر. تورک آدی گلجکده "رانکـ"ـه دَییشیله بیلر!

## قایناقلار
۱۲ (سایی)

**۱۲** یوْخسا **اوْن‌ایکی**، ۱۱دن سوْنرا و ۱۳دن قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
مایع

**مایع**،  **سیزاغان** یوخسا  **سۇیۇق** ()، فیزیکده مادّه حالتلریندن بیریدیر. سو کیمی آخیملی اولان مادّه‌لره مایع دئییلیر. بو مادّه‌نی بیر قابا تؤکنده او قابین شکلینی توتار و اؤزونون شکلی یؤخدور. مایع اوجا یئردن آلچاق یئره آخار و اونون ذرّه‌جیکلرینی بیر بیریندن آییرماق چوخ راحاتدیر. مایعین مولکول چکیمینین آز اولماغینا گؤره حالت تاپا بیلمز.

## بیر ده باخ
آخیشقان

## قایناقلار

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:Liquids
بؤلمه:Phases of matter
بؤلمه:Viscosity
بؤلمه:Volume
جورج هربرت واکر بوش

**جورج هربرت واکر بوش**  (دوغوم: ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سی‌نین ۴۱اینجی جومهورباشقانی . ۱۹۸۹دن ۱۹۹۳ قدر ایش اؤستونده اولدو.بوش صدام حوسینون کووئیته حجوم اتمسینه گوره عیراق دولتینه قارشی کورفز ساواشینی یولا سالدی . جورج بوش دونمینده ان اونملی اولان شوروینون داغیلماسی دیر. بوش ۲۰۱۸ نوامبر ۳۰ دا تکزاس ایالتینده اولدو.

## گؤرونتولر

File:GHWBSPEECH.jpg
File:Reagan-Bush_Nashua_1980_debate.jpg
File:Photograph_of_the_Official_Portrait_of_President_Reagan_and_Vice-President_Bush_-_NARA_-_198518.jpg



## نوتلار

## اتک یازیلار

### Works cited

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## آرتیق اوخو
### Secondary sources

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Primary sources

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ائشیک باغلانتیلار
* George H.W. Bush Presidential Library Center
* White House biography
* Full audio of a number of Bush speeches Miller Center of Public Affairs
* 
* 
* 
* Extensive essays on Bush and shorter essays on each member of his cabinet and First Lady from the Miller Center of Public Affairs
* 
** "Life Portrait of George H. W. Bush", from C-SPAN's *[[American Presidents: Life Portraits]]*, December 13, 1999
* ''George H. W. Bush'' &nbsp;an American Experience documentary
* 
* 

بؤلمه:۱۹۲۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۱۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین چینده‌کی سفیرلری
بؤلمه:آمریکالی سیاسی یازیچیلار
بؤلمه:قرینویچ، کنتیکت دوغوملولار
بؤلمه:میدلند، تکزاس دوغوملولار
بؤلمه:میلتون، ماساچوست دوغوملولار
بؤلمه:تکزاس جومهوریتچیلر
بؤلمه:تکزاس دوغولان یازیچیلار
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
کلیمانجارو

بندانگشتی|کلیمانجارو داغی
**کلیمانجارو داغی** (اینگیلیسجه: Mount Kilimanjaro)، آفریقا قاره سی‌نین لاپ بؤیوک داغی دیر. بۇ داغین اوجالیغی ۵۸۹۵ متیر و یاری سؤنموش یانارداغ (آتشفشان) دی، تانزانیا اؤلکه سینده و کنیا مرزی‌نین یاخینلیغیندا یئرلشیب. بۇ داغ دونیانین یئددی بؤیوک داغلاریندان بیری دیر.

## قایناقلار

## منابع

بؤلمه:کلیمانجارو
بؤلمه:Mountains of Tanzania
بؤلمه:Five-thousanders of Africa
بؤلمه:Geography of Kilimanjaro Region
بؤلمه:Highest points of countries
بؤلمه:Moshi, Tanzania
بؤلمه:Seven Summits
بؤلمه:Stratovolcanoes of Tanzania
بؤلمه:Volcanic Seven Summits
بؤلمه:Volcanoes of the Great Rift Valley
اؤلو دنیز

بندانگشتی|اؤلو دنیز

**اؤلو دنیز** (عربجه: بحر المیت) غربینده اوردون، شرقینده فیلیسطین (کرانه باختری) و ایسرائیل یئرلشیب. بعضی منبع‌لرده (*دؤزگؤلو*) ده دئییلیب. گؤلون اطراف ساحیل‌لری دونیانین لاپ آلچاق نقطه‌سی دیر.ایچینده هئچ جانلی یاشامادیغیندا گؤره *اؤلو دنیز* آدینی گؤله وئریلبلر. 
لاپ درین نقطه‌سی ۴۲۲ متیر اوقیانوس‌لاردان آلچاق دی. سویون درینلیگی ۳۷۸ متیردن چوخ اولماز . ۶۷ کیلومتر اوزونو و ۱۸ کیلومتر ائنی وار. گؤلون سو حجمی ۸۱۰ میلیون متر مکعب دی.
## قایناقلار

بؤلمه:گؤللر
شئمر

**شمر بن فرط ضبابی** () یا **شیمر**، کلابی بنی کلاب طایفاسیندان. شمربن ذی‌الجوشنه آدلا تانیش دیر.
شیعه موسلمانلارین اوچونجو ایمامی، ایمام حوسئینی عاشورا گونونده شهادته یئتیرمیشدیر و بونا گؤره شیعه لر یانیندا بیر ملعون آدام دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:عراقلیلار
بؤلمه:عاشورا
بؤلمه:7th-century Arabs
بؤلمه:Banu Kilab
هوانستوانتیف

هوانستوانتیف (HUASTUANİFT) ـ اسکی اویغور تورکجه سینده مانویست اویغورلارین تؤوبه دوعاسی کیتابی دیر.
## قایناقلار

* Хуастванифт (Манихейское покаяние в грехах) / Предисловие, транскрипция уйгурского текста, перевод Л. Ю. Тугушевой. Комментарий А. Л. Хосроева. Факсимиле текста. — СПб.: «Нестор-История», 2008.

بؤلمه:اویغور ادبیاتی
بؤلمه:تورک اثرلر
بؤلمه:تورک ادبیاتی
سنان بن انس

**سنان بن أنس **ایمام حسین قاتیللریندن بیریدی.

## قایناقلار


بؤلمه:عراقلیلار
جرالد فورد

**جرالد فورد** () (دوغوم:، اؤلوم: ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سی‌نین ۳۸-جی جومهورباشقانی. ۱۹۷۴-جی ایلدن ۱۹۷۷-جی ایله قدر ایش اؤستونده اولدو.

## قایناقلار

## کیتاب تانیتیمی

*  short biography
* Cannon, James. *Gerald R. Ford: An Honorable Life* (Ann Arbor: University of Michigan Press, 2013) 482 pp. official biography by a member of the Ford administration
**  older full-scale biography
* Conley, Richard S. "Presidential Influence and Minority Party Liaison on Veto Overrides: New Evidence from the Ford Presidency". *American Politics Research* 2002 30#1: 34–65.  Fulltext: in Swetswise
* 
* 
* , the major scholarly study
* Hersey, John Richard. The President: A Minute-By-Minute Account of a Week in the Life of Gerald Ford. New York: Alfred A. Knopf. 1975.
* Hult, Karen M. and Walcott, Charles E. *Empowering the White House: Governance under Nixon, Ford, and Carter*. University Press of Kansas, 2004.
* Jespersen, T. Christopher. "Kissinger, Ford, and Congress: the Very Bitter End in Vietnam". *Pacific Historical Review* 2002 71#3: 439–473. Online 
* Jespersen, T. Christopher. "The Bitter End and the Lost Chance in Vietnam: Congress, the Ford Administration, and the Battle over Vietnam, 1975–76". *Diplomatic History* 2000 24#2: 265–293. Online
*  latest full-scale biography
* Maynard, Christopher A. "Manufacturing Voter Confidence: a Video Analysis of the American 1976 Presidential and Vice-presidential Debates". *Historical Journal of Film, Radio and Television* 1997 17#4 : 523–562.  Fulltext: in 
* Moran, Andrew D. "More than a caretaker: the economic policy of Gerald R. Ford." *Presidential Studies Quarterly* 41.1 (2011): 39-63.  online

### Primary sources

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , by speechwriter
* , by chief of staff
* 
*  by Secretary of State
* 

## ائشیک باغلانتیلار

* 
**رسمی وب‌سایتلار**
* Gerald R. Ford Presidential Library and Museum
* Gerald R. Ford Presidential Foundation
* White House biography

**مدیا**
* 
* 
** "Life Portrait of Gerald R. Ford", from C-SPAN's *[[American Presidents: Life Portraits]]*, November 22, 1999

**آیری**
* 
* Gerald Ford: A Resource Guide from the Library of Congress.
* Essays on Gerald Ford, each member of his cabinet and First Lady from the Miller Center of Public Affairs
* 
* 
* 
* 

بؤلمه:۱۹۱۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۰۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:میشیقان جومهوریتچیلر
بؤلمه:رانچو مایراج، کالیفورنیا دوغوملولار
بؤلمه:قرندرپیدز، میشیقان سیاستچیلری
بؤلمه:اوماها سیاستچیلری
بؤلمه:نبراسکا سیاستچیلری
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
مهاباد جومهوریتی

**مهاباد جومهوریّتی** — ایرانین قوزئی‌باتی‌سیندا بیر جومهوری اولاراق ۱۳۲۴–جی بهمن آیی‌نین ۲–سینده آذربایجان اراضیسینده قورولموش‌دور. بو جومهوریّت‌ین عؤمرو بیر ایلدن آرتیق چکمه‌یب و ۱۳۲۵–جی گۆنش هیجری ایلینین آذر آیی‌نین ۱۶–سیندا سونونا چاتدی و داغیلدی. بۇ جومهوریّت‌ین باشکندی مهاباد شهری‌ایمیش و جومهوریتین باشچی‌سی‌ دا قاضی محمد ایمیش.
## آذربایجانین بیر بؤلومو
آرشی روزولت آمریکانین معاون نظامی وابسته سی قاضی محمد له گوروش ائدیب و چوخلو دانیشق لار آپارندان سونرا قاضی محمد مهاباد دا اونا چاپ اولونان ( کردستان) آدلی گونده لیک و از یایلان درگی لری گوستریب اونلارین نئچه سینده کوردستانین انجمن اوستانی تیترین گوستریب و بئله دئمشکن بو بیر یانلیش ایش دیر ائله کی منی هیسلندیریب **اوستان کوردستان آدیندا بیر شئی یوخدور بیز آذربایجانین بیر بولومو اولاراق من ایستمیرم بو یانلش نوسخه لر یایلسین.**
1377 جی ایلین بهمن آییندا تورکیه نین حزب کارگران کرد تلویزیونی قاضی محمدین جومهوری کوردستان قورولوش ایل دونومونده قسم نامه سین یایب بئله دئیرکن **من آند ایچیرم اوز بیرلیگیمی آذربایجان جومهوری سی ایله حیفظ و ساخلییام**....

## گؤرونتولر


File:Qazi Muhammad.jpg

File:Mustafa Barzani in Mahabad Kurdish Republic.jpg



## قایناق

بؤلمه:تاریخی دؤولتلر
عبیدالله بن زیاد

**عبیدالله بن زیاد بن ابیه**. زیاد بن ابیه اوغلو و آناسی  مرجانه ایدی.معاویه قارداشلیغی و اومویلر باشچیلاریندان ایدی. 

## قایناقلار

بؤلمه:عراقلیلار
مسلم بن عقیل

**مسلم بن عقیل** ابوطالب نوه سی بنی هاشم ائلیندن  ایمام علینین قارداش اوْغلوسو و کۆرکنیدی.
## قایناقلار


بؤلمه:هاشمیلر
بؤلمه:7th-century Muslims
بؤلمه:7th-century Arabs
بؤلمه:Sahabah favored by Shias
۲۱ (سایی)

**۲۱** یوْخسا **ایگیرمی‌بیر**، ۲۰-دان سوْنرا و ۲۲-دن قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
هان ائلی

[thumb|270x270px|هان گونئی [چین اؤلکه سینده]]
**هان ائلی **یوخسا هان ائللری () ، چینده یاشایان بیر خالق آدیدیر.
## قایناقلار

## قالری

File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|
File:China.Terracotta statues007.jpg|
File:Boxer queue.JPG|
File:Along the River During the Qingming Festival (detail of original).jpg|
File:Gu Hongzhong's Night Revels, Detail 1.jpg|
File:Vinegar tasters.jpg|



بؤلمه:ائللر
بؤلمه:آسیا خالقلاری
آمجیق

thumb|left|آمجیق
thumb|left|آمجیق

**آمجیق** () قادینلارین خاریجی گئنیتالیيا جینسی اوْرقانلاری‌نین عۆمومی آدیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:آمجیق
بؤلمه:جینسی سیستملر
بؤلمه:Mammal female reproductive system
بؤلمه:Human female reproductive system
بؤلمه:Pelvis
بؤلمه:Vulva
سید روح‌الله خمینی

**سیّد روح‌الله مصطفوی** (دوْغوم ۱ مهر ۱۲۸۱ - اؤلوم ۱۳ خرداد ۱۳۶۸) سید روح‌الله موسوی خمینی آدی ایله مشهور ایدی و طرفدارلارینین یانیندا «ایمام خمینی» ، ایران ایسلام دۇولتی‌نین ایلک *باشچی‌سی* و *ولی فقیه‌* ایدی.شیعه فقه‌نین تقلید مرجع‌لریندن ایدی کی ۱۳۵۷ اینقلابینی رهبرلیک ائتدی و ثمره یئتیشندن سونرا، اینقیلابین نظام سئچیمی‌نین سوْنوجو اعلام اولاندان سونرا، ایران ایسلام جومهوریتین قوردو و عؤمرونون سونونا قدر رهبرلیکده قالدی. اخلاق، فقه، عرفان، فلسفه، حدیث، شعر و تفسیر موضوع‌لاریندا قیرخ‌دان چوخ کیتابی واردیر کی اونلارین چوخو اینقلابدان قاباق یازیلیبدیر. محمدرضا پهلوی حۇکومتینده، بیریول ۱۳۴۲ -نجی ایلین عاشورا‌سیندا شاها خیطاب ائتدیی دانیشیغا گؤره ۱۰ آی زیندانا دوشدو و بیر آیری دفعه۱۳۴۳ده کاپیتولاسیون قانونونون ضیدینه دانیشماغا گؤره ۱۵ ایل تبعید اولدو. تعبیدی‌نین بیر ایله یاخینینی تورکیه‌ده ،سونرا عراق و آخیرده نئچه آی دا فرانسه‌ده کئچیردی. تبعید دوْرانیندا، ایرانین سیاسی وضعینین دالین توتاردی و اعلامیه و پیام‌لاری ایله اۇزاق‌دان، ایسلامچی‌لار و شاه‌ین موخالیف‌لرین رهبرلیک ائدیردی. بو دوره‌ده ولایت فقیه نظریه‌سین قوردو.
۱۶گۆن شاه قاچاندان سوْنرا، ۱۳۵۷نین بهمن آیی‌نین ۱۲ سینده ایرانا ساری یوْلا دوشدو و او ایلین ۲۲ سینده اینقلابی نتیجه‌یه چاتدیردی. رایج لقبی آیت‌الله خمینی‌دی اما ایران ایچینده *ایمام خمینی* آدلانیر. او ایمضالاریندا "روح‌اللَّه الموسوی الخمینی" آدینی ایشلدیردی.

بندانگشتی|سول|خومینی تورکیه یه تبعید اولاندا'''
[بندانگشتی|سول|خومینی ۱۳۵۷جی ایلین فئوریه‌سی‌نین بیرینده [پاریس‌دن تهرانا گیریشی]]

## قایناقلار

بؤلمه:تایم مجله‌سینین ایل آدامی
بؤلمه:ایرانلی دینی لیدرلر
بؤلمه:سید روح‌الله خمینی
بؤلمه:۱۹۰۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۸۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:20th-century imams
بؤلمه:Al-Moussawi family
بؤلمه:Anti-communism
بؤلمه:Anti-Americanism
بؤلمه:Anti-imperialism
بؤلمه:Anti-monarchists
بؤلمه:Burials at Behesht-e Zahra
بؤلمه:Deaths from cancer in Iran
بؤلمه:Deaths from stomach cancer
بؤلمه:Grand ayatollahs
بؤلمه:Hezbollah
بؤلمه:International opponents of apartheid in South Africa
بؤلمه:Iranian anti-communists
بؤلمه:Iranian emigrants to France
بؤلمه:Iranian emigrants to Iraq
بؤلمه:Iranian emigrants to Turkey
بؤلمه:Iranian exiles
بؤلمه:Iranian Islamists
بؤلمه:Iranian grand ayatollahs
بؤلمه:Iran hostage crisis
بؤلمه:ایرانلی شاعیرلر
بؤلمه:ایرانل
باریش مانچو

بندانگشتی|باریش مانچو (1998)
**باریش مانچو** (تورکیه تورکجه‌سینده. Barış Manço‬)(د. 1943 ژانویه 2 ایستانبول، اؤ. 1999 فوریه 1 ایستانبول) تورکیه‌لی بؤیوک وخالق سئور صنعتچی، اوخویان و موزیسین ایدی. باریش مانچو بوتون تورک دونیاسیندا او جومله دن آذربایجاندا دا چوخ سئویلن بیر تورکیه‌لی راک سوپر اولدوزو دور.

## قایناقلار
* آنادولو تورکجه‌سی ویکی‌پدیاسی (Barış Manço‬)

بؤلمه:کیمسه‌لر
سهند ایستادیومو

**سهند ایستادیومو** (رسمی آدی: یادگار امام ایستادیومو) — آذربایجان و تبریزین ان بؤیوک ایستادیومو'دور، هابئله ایرانین ایکینجی بؤیوک ایستادیومو'دور. توتومو ۷۰،۰۰۰ نفر دیر و تیراختور ائو یاریشلارینی بوردا اویناییر.

## بین‌الخلق اویونلار

## گؤرونتولر

استادیوم_یادگار_امام_تبریز.jpg|یادگار امام (ره)
Tractor_club_1970_Fans.jpg|تیراختورچولار
Tractor_Naft_Tehran.jpg|ایستادیوم
File:Tractor sazi Naft Tehran.webm|تیراختور - نفت قالماقاللی یاریشیندان سونرا بیر ویدئو


## قایناقلار

بؤلمه:ایراندا ایستادیوملار
بؤلمه:تراختور فوتبول کولوبو
بؤلمه:ایستادیوملار
شوشه

left|thumb|278x278px|گیرده شوشه
[left|thumb|346x346px|شوشه گولدان [امیل قاله یارادیجی]] 

**شۆشه** یوْخسا **شیشه** یادا **سؽرچا (سؽریچغا)** بیر جامد ماده‌دیر. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:شوشه
تد کروز

بندانگشتی|سول|تد کروز
**رافائل ادوارد تد کروز **قیساجا **تد کروز** (اینگیلیسجه: Rafael Edward Ted Cruz) دوغوم گونو ۱۹۷۰ دئسامبرینین ۲۲سی) آمریکالی سیاستچی، تگزاس اوستانی نین جونیور سناتورو، آمریکا ۲۰۱۶ جومهور رئیسی سئچیملرینه تمثیلچی یوللاماق اۆچون جومهوریتچی پارتی سی ایچینده کی سئچیمی نین مطرح یوخاری شانسلی کاندیدلریندن دیر. تد کروزون کانادالی کؤکنلی اولماغی، دونالد ترامپین الینه بیر بهانه وئرمیشدیر، کروزون آمریکا وطنداشلیغینی، و سونوندا اونون جومهور باشقینلیغینا قانونی جوازلی اولدوغونو ، سورغو آلتینا آپارسین.

## آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغینا جومهوریتچی حزبی ایچینده کی گوجلو یاریشماجیلار
* دونالد ترامپ
* مارکو روبیو
* بن کارسون

## قایناقلار

* 

بؤلمه:آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغی سئچیمی
بؤلمه:آمریکا جومهوریتچی پارتی‌سی سیاستچیلری
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
دونالد ترامپ

**دونالد جان ترامپ** ()، (دوغوم گونو:   ()) آمریکالی میلیاردر آلوئرچی، تیکینتی دوزلدن و املاک ساتان، شومن، سیاستچی، آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغی سئچیملرینین جومهوریتچی حیزبی‌نین کاندیدی، و ۲۰۱۶جی ایلده آمریکانین ۴۵جی سئچیلمیش جومهور باشقانیدیر. دونالد ترامپین جومهور باشقانلیغینا اؤنردیگی یاردیمچیسی دا ایندیکی ایندیانا ایالتی نین والیسی مایک پنس دیر.
بندانگشتی|سول|دونالد جی. ترامپ آمریکانین ۴۵, ۴۷ جی سئچیلمیش جومهور باشقانیدونالد ترامپین مونتقید لری اونی پوپولیست بیر سیاستچی اولاراق تانیلیر. آما ترامپ چی لار ترامپی میلیتچی اولاراق تانییرلار بیلیم آدام لاری ترامپین سیاست لرین ترامپیست و بعضی لری ده رئالیسم سیاست چی بیلیر لر.

ترامپ آمریکانین بوتون ایقتیصادی آناشمالارینان یا چیخدی یا دییشدی یا دا یرینه یئنی بیر آنلاشما قویدو . و ایرانین نوکلییر آنلاشماسیندان دا چیخدی . روسیه قارشی یاخیین ایلیشکی لری اولدو تورکیه قارشی دا جومهور باشقان اردوغانان دا یاخجی ایلیشکیسی وار دی. عربیستان ولیعهدینن ده یاخیین یولداشدیغی اولدو .چینن تیجاری رقابته قالخدی و اروپادا آلمانان ایلیشکی سی پیسی دی.

ترامپ ایچری ده ایقتیصادا چوخ کونسانتره اتدی آما کرونا کووید ۱۹ هر شیئی ترامپا زورلاشدیر دی و سونوندا ترامپ بو سبب نن جو بایدنه اتوزدی بو اوتوزما ترامپ و اونون ایستین لرینه چوخ آجی اولدو .

ترامپ اوتوزماغینی تقلوب سببینن بیلدی و سونوجی قبول اتمدی.

## آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغی سئچیمی نین نتیجه‌سی
# دونالد ترامپ: ۲۸۸ الکتورال سَس، ۵۷٬۶۹۳٬۷۳۷ میلیون سَس (۴۷٫۹%)
# هیلاری کلینتون: ۲۱۵ الکتورال سَس، ۵۶٬۹۹۲٬۸۷۷ میلیون سَس (۴۷٫۳%)
# جانسون: ۰ الکتورال سَس، ؟ میلیون سَس (؟%)
# استین: ۰ الکتورال سَس، ؟ میلیون سَس (؟%)

## اَلَنمیش گوجلو یاریشماجیلاری
* تد کروز
* مارکو روبیو
* بن کارسون
بندانگشتی|سول|دونالد ترامپ و مایک پنس بیر سئچیم تبلیغاتیندا

## گورونتولر


File:Trump_and_Rodman_2009.jpg


## نوتلار

## قایناقلار

### Works cited

*  Paperback title: *The greatest show on EarthThe deals, the downfall, the reinvention*.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ائشیک باغلانتیلار

* Trump's profile on WhiteHouse.gov 
* Donald Trump on Twitter (personal)
* Donald Trump at *[[Encyclopædia Britannica]]*
* Donald Trump collected news and commentary. *The New York Times*.
* Donald Trump collected news and commentary. *[[The Wall Street Journal]]*.
* Donald Trump appearances on C-SPAN
* Donald Trump on the Internet Archive
* Talking About Donald Trump at The Interviews: An Oral History of Television

بؤلمه:دونالد ترامپ
بؤلمه:۱۹۴۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:آمریکالی سیاسی یازیچیلار
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:نیویورک دوغوملو ایش آداملاری
بؤلمه:فلوریدا جومهوریتچیلر
بؤلمه:نیویورک جومهوریتچیلر
بؤلمه:کویینز دوغوملولار
بؤلمه:نیویورک سیاستچیلری
بؤلمه:نیویورک دوغولان یازیچیلار
هیلاری کلینتون

**هیلاری دیانا رودهام کلینتون**  - دوغوم گونو ۱۹۴۷ اوکتوبر ۱۴ - رئیس‌جومهور بیل کلینتونون آروادی و آمریکانین بیرینجی خانیمی، آمریکا اَسکی خاریج ایشلری وزیری، اسکی نیویورک اوستانی سناتورو، و آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغی سئچیملرینه تمثیلچی یوللاماق اۆچون دموکرات حزبی نین کاندیدی دیر، و جومهور باشقانلیغینا بیرینجی معرفی ائتدیگی یاردیمچی سی دا ویرجینیا اوستانی نین سناتورو تیم کین دیر. هیلاری کلینتونون دموکرات حیزبیندکی رقیبی برنی ساندرز ایدی. هیلاری کلینتون ۲۰۰۸ جومهور باشقانلیغی سئچیملرینه تمثیلچی یوللاماق اۆچون دموکرات پارتیسیندا باراک اوبامایا یئنیلدی.
بندانگشتی|هیلاری کلینتون و تیم کین جومهور باشقانلیغینداکی رکلام سیمگه لری

## قایناقلار

* 

بؤلمه:آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغی سئچیمی
بؤلمه:آمریکا دموکرات پارتی‌سی سیاستچیلری
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:آمریکانین بیرینجی خانیمی
سیقار

left|thumb|300x300px|ایکی نخ سیقار
left|thumb|300x300px|سیقار اولوشی:۱- فیلتر  ۲- فیلتر اورتوکو  ۳- تانباکی کاغیذ ۴- تانباکی
**سیقار** یوخسا **پاپروز** . خێردالانمێش تۆتۆن اوْلان کاغێذا ساریلمیش و توستوسو چکیله‌رک قوللانیلان شئی. سیقار لاتین بیر سوز و سیقارت کلمه سیندن گلیر.سیقارین بیر طرفی فیلتر یا موشتوک اولار یادا اونو چوبوق ایچره سالیب یاندیرارلار. فیلتر سیز سیقار اسکی ایللرده چوخ ایدی اما ایندی فیلتر چوخلو سیقاردا ایشله نیر. سیقار فیلتری اونون توستوسون تصفیه ائدیر. سیقاردا نیکوتین ماده سی مووجوددور. تانباکی توستوسوندن چوخلو نیکوتین بدن ایچره چکیلیر و بدن مسموم اولمادا خوشلوق دویغوسو باش وئریر. سیقار تانباکیدان اولور و تانباکی بیر نازیک کاغاذ ایچره بوکولور. حاضیری سیقار و قوشما سیقار و فیلترلی سیقار بؤیوک وبالا سیقار و...بازاردا ساتیلیر. برگ سیقار یا یاپراق سیقار باهالی اولور.
## اؤلچۆ و سایی‌سی
سیقارانین چْخو عئینی اؤلچۆد دیرلر - اۇزۇنلۇغۇ 84 مم، دیامئتری 7-8 مم اوْلماقلا حاضێرلانێر و زیانوئریجی قاترانێ تۇتماق اۆچۆن خۆصۇصی فیلتره مالیک اوْلۇر.هر بیری 20 عدد اوْلماقلا کیچیک قۇتۇلاردا بۇراخێلێر. 10-25 و س. سايدا خۆصۇصی سیقارالار قۇتۇسۇ دا اوْلا بیلر .

## گئچمیشی
1902 جیمز بیوکنن دوک بیرتانیا آمریکا نیکوتین فابریکاسین ایشه سالدی.بو فابریکا دۆنیادا سیقار دوزتماقی باشلادی و یئنی شکیلده سیقارت دۆنیادا یایلدی.

## اینسان ساغلیقینا اثرلری
left|thumb|200x200px|سیقار یانیر کول اولور

## قایناقلار


بؤلمه:سیقارلار
بؤلمه:آمریکا ایختیراعلاری
برنی ساندرز

بندانگشتی|سول|برنی ساندرز
**برنارد برنی ساندرز** (اینگیلیسجه: Bernard Bernie Sanders) ، دوغوم گونو 1941 سپتامبر آی نین 8ی نیویورک بروکلین محلله سی. آمریکالی سیاستچی، ورمونت اوستانی نین جونیور سناتورو، و آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغی سئچیملرینه تمثیلچی یوللاماق اۆچون دموکرات پارتی سی ایچینده کی سئچیمی نین ایکی مطرح یوخاری شانسلی کاندیدلریندن دیر. برنی ساندرزین دموکرات حزبیندکی رقیبی هیلاری کلینتون دور.
برنی ساندرز کاپیتالیسم و وال ایستریته قارشی چوخ دانیشیر. بۇ اوْرتا سَویه‌لی(میدل کلاس) جمعیت ایچینده چوخلو یانداش ییغییب. برنی ساندرزین شدید سوسیال و سول اینانجلاری وار و بۇ باعیث اوْلوب آمریکانین کانسئرواتیو و ساغچیلاری اونون علئیهنه دانیشیب و اونا کومونیست انگی یاپیشدیریب قارایاخماقلا اونون محبوبیتینی آزالتماق ایسته ییرلر. ائله اوْلوب کی دموکرات پارتی‌سی‌نین ایچینده ده اونون پوپولیست یاناشمالاریندان نیگرانچیلیق یارانیب.

## قایناقلار

* 

بؤلمه:آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغی سئچیمی
بؤلمه:آمریکا دموکرات پارتی‌سی سیاستچیلری
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:آمریکالی نجارلار
بؤلمه:برنی ساندرز
بؤلمه:۱۹۴۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:20th-century American male writers
بؤلمه:20th-century American non-fiction writers
بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:21st-century American male writers
بؤلمه:21st-century American non-fiction writers
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بؤلمه:Candidates in the 2016 United States presidential election
بؤلمه:Candidates in the 2020 United States presidential election
بؤلمه:Activists for African-American civil rights
بؤلمه:Activists from New York (state)
بؤلمه:Activists from Vermont
بؤلمه:American anti–Iraq War activists
بؤلمه:American democratic socialists
بؤلمه:American environmentalists
بؤلمه:American feminists
بؤلمه:American filmmakers
مارکو روبیو

**مارکوس "مارکو" آنتونیو روبیو** (اینگیلیسجه: Marcus "Marco" Antonio Rubio) دوْغوم گونو ۲۸ مئی ۱۹۷۱ ) آمریکالی سیاستچی، فلوریدا اوستانی‌نین جونیور سناتورو، آمریکا ۲۰۱۶ جۆمهۇر باشقانلیغی سئچیملرینه تمثیلچی یوْللاماق اۆچون جومهوریتچی حیزبی ایچینده‌کی سئچیمی‌نین مطرح و یوخاری شانسلی کاندیدلریندندیر.

## آمریکا ۲۰۱۶ جۆمهۇر باشقانلیغینا جۆمهۇریتچی پارتی‌سی ایچینده‌کی گۆجلو یاریشماجیلار

* دونالد ترامپ
* تد کروز
* بن کارسون

## قایناقلار

* 

بؤلمه:آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغی سئچیمی
بؤلمه:آمریکا جومهوریتچی پارتی‌سی سیاستچیلری
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
۲۹ (سایی)

**۲۹** یوْخسا **ایگیرمی‌دوْققوز**، ۲۸-دن سوْنرا و ۳۰-دان قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
توتون

left|thumb|401x401px|تانباکی اکینی ,اینترکورس>پنسیلوانیا
**تۆتۆن**، **تَنبَکی** یا **تانباکی ** ()، بیر نوع بیتگیدیر. 

[left|thumb|250x250px|باتی آذربایجان اوستانی .توتون قوروتماق ([بسطام کندی)]]

left|thumb|آنتونی چوت .بیر اوروپالی تانباکی چکیر .چوبوق الده.

## قایناقلار

بؤلمه:توتون
اک

**شکیلچی** و یا **اک** (اینگیلیسجه: suffix/prefix)− سؤزون دییشیلمه‌ین و باغیمسیز ایشلنمه‌ین بؤلومو.
یالقیزلیقدا آچماسی اولمادان کؤکلره قوشولوب اونلارین آچماسیندا ده‌ییشیکلیک تؤره‌دن بؤلومه اک دئییلیر. اؤرنک اۆچون: یازماق سؤزونده (ماق) بؤلومو  اک‌دیر.

اک کؤکون سونونا قوشولوب اونون آچماسیندا دئیشیک‌لیک یارادیر. (ی) (یاز ) کؤکوندن (یازی) و حابئله (یق) ائله او کؤکدن (یازیق) سؤزونو دوزلدیر.

اک لرین چئشیتلری:

دئییشیجی اک، قوروجو اک
## قایناق‌لار

قایناق: سؤزلوک، داشقین، تبریز، یاران یائیملاماسی، 1374

بؤلمه:دیل بیلگیسی
بؤلمه:دیلچیلیک
کؤک

**کؤک** (kök) (اینگیلیسجه: root) تورک دیلینده سؤزجوکلری یاراتماغین اساسیدیر. بیر کؤک باشدا اولاراق اَکلر اونا یاپیشیب و سؤزجوکلر دوزَلیر.
تورکجه ده كؤك تك هیجالی سؤزجۆكدۆر و دوزلمه سؤزجۆكلرین تملی ساییلیر و ایكی جوره‌دیر: 
# آد (ایسم) كؤكۆ
# فعل كؤكۆ.

ایسم كؤكۆ فعل اولماز و فعل كؤكۆندن‌ ده آد كؤكۆنه كئچیلمز. ادات و ضمیرلر ایسه فعل اولانماز آنجاق آد اولا بیلرلر. اونلاری باشقا كؤك سایمیریق. بعضی كؤكلر ایسه جوت آنلاملی‌دیرلار. یانی آد دا، فعل ده كؤكۆ ساییلیرلار. «داد-» کؤکۆ كیمی. بئله كؤكلر اسكی تۆرکجه‌میزده بیر آنلاملی ایدیلر.
فعل کؤکۆ حركت بیلدیرر و لاكین اسم کؤکۆنده حركت آنلامی یوخدور.

اؤرنکلر:
گلمیش‌دیم: گَل (کؤک) + میش (اَک) + دیم (اَک)
یازانلاردانیمیشام: یاز (کؤک) + ان (اک) + لار (اک) + دان (اک) + ایمیش (اک) + ام (اک)

## قایناقلار
* پروفسور حوسئین محمدزاده صدیقین درسلیکلری

بؤلمه:دیلچیلیک
نیکوتین

**نیکوتین ** (),بیر نیتروژنلی آلی ترکیبدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:توتون
بؤلمه:شیمی
بؤلمه:Alkaloids found in Erythroxylum coca
بؤلمه:Alkaloids found in Nicotiana
بؤلمه:Anorectics
بؤلمه:Anxiolytics
بؤلمه:Euphoriants
بؤلمه:Nicotinic agonists
بؤلمه:Nicotinic antagonists
بؤلمه:Plant toxin insecticides
بؤلمه:Pollinator decline pesticides
بؤلمه:Pregnane X receptor agonists
بؤلمه:Pyridine alkaloids
بؤلمه:Pyrrolidine alkaloids
بؤلمه:Smoking
بؤلمه:Stimulants
بؤلمه:Teratogens
اوراکل شیرکتی

بندانگشتی|سول|اوراکل لوقوسو
**اوراکل شیرکتی** () آمریکادا بیر دونیالیق کامپیوتر، یازیلیم و تکنولوژی شیرکتی دیر و کالیفورنیانین ردوودسیتی سینده یئرلشیب. بو شیرکتین تخصوصی ایشی بؤیوک شیرکتلره گوجلو دیتابیس  پروقرامی و او وئریلری ساخلایابیلن گوجلو سرورلری دوزلتمک دیر. اوراکل بو ساحه ده مایکروسافتدان قاباق دیر.
بندانگشتی|اوراکلین باش دولاندیران یئرلشن تیکینتیلری

## قایناقلار

بؤلمه:Oracle Corporation
بؤلمه:1977 establishments in California
بؤلمه:1980s initial public offerings
بؤلمه:American companies established in 1977
بؤلمه:Business software companies
بؤلمه:Cloud computing providers
بؤلمه:Companies based in Redwood Shores, California
بؤلمه:Companies formerly listed on NASDAQ
بؤلمه:Companies listed on the New York Stock Exchange
بؤلمه:Computer companies established in 1977
بؤلمه:Software companies established in 1977
بؤلمه:Computer companies of the United States
بؤلمه:Computer storage companies
بؤلمه:CRM software companies
بؤلمه:Data companies
بؤلمه:Development software companies
بؤلمه:ERP software companies
بؤلمه:HSA Foundation members
بؤلمه:Linux companies
بؤلمه:Multinational companies headquartered in the Unit
اوزرلیک

بندانگشتی|سول|اوزرلیک بیتگی‌سی

**اوزَرلیک** یا **اوزه‌رریک** — بیر نوع بیتکی دیر. لاتین دیلینده «پئقانوم»، روس دیلینده «قارمالا»، «موقیلغنیک» آدلانیر. کسکین خوشاگلمز ایگی وار. طیببی و خالق طبابتینده ایستیفاده اولونور، بویا و تکنیکی بیتکی کیمی فایدالی‌دیر.

آدی اوزرلیک(لاتین. Peganum harmala) - نیتراریاسی(nitrariaceae) فسیله‌سی‌نین اوزرلیک جینسینه عایید بیتکی نؤوعو.

اوزرلیک آذربایجانین یاریم چؤل بؤلگه لرینده بیتیر. حکیمله مصلحتلشمه‌دن اونو داخیله قبول ائتمک اولماز – دوزاسی آرتیق اولارسا زهرلنمک تهلوکه‌سی گؤزلنیلیر. 17جی یوز ایلده یاشایان حاجی سولئیمان ایروانی یه گؤره، اوزرلیگی 4 ایل ساخلاماق اولار، اوندان سونرا او، اؤز موعالیجه اؤزللیگینی ایتیریر. اوزرلیگین اوتو و توخوم‌لاری اؤدقوووجو، سیدیک قوووجو تأثیره مالیک‌دیر و جینسی پوتئنسیانی آرتیریر. او، هم‌ده بلغَمگتیریجی ائتگی یه مالیک‌دیر و سویوقدَیمه‌لرده فایدالی‌دیر. اوندان باشقا اوزرلیک هلیمی یادداشی مؤهکملندیریر، نеورالگیادا و باش آغری‌لاریندا خئییرلی دیر. 30 گیرَم دؤیولموش اوزرلیگی 120 گیرَم سودا قاریشدیراراق قاینادیرلار، سونرا حلیمی 90 گیرم بال و 60 گیرم کونجوت یاغی ایله قاریش‌دیری‌لار. اوزرلیک قوسدوروجو و بلغَمگتیریجی واسیطه کیمی چوخ ائتکیلی‌دیر. او، آستما و یاش اؤسکورکده خئییرلی‌دیر. خرونیک(دوره ای) باش آغری‌سینی آرادان قال‌دیرماق‌دان اؤترو 340 گیرم اوزرلیک توخومونو 1 لیتر چاخیردا و یا اوزوم شیره‌سینده او قدر قایناتماق لازیم‌دیر کی، تا قاریشیق قاتی شیره شکلینه دوشسون. سونرا هر گون بو شربت‌دن 60 گیرم دوزاسیندا 3 گون عرضینده ایچمه‌لی – بو، باش آغری‌سینی آرادان قالدیریر. قورو شکیلده دوزاسی 9 گیرم قدردیر. بونو یابانی زیرَه دَییشدیره بیلر. بون‌لاری "فَوایدول-حیکمت" (17جی یوزایل) اثری‌نین مؤلفی قئید ائدیر.

ایبنی سینا (980-1037) یازیر کی، اویناق آغری‌لاری و اوتوراق سینیرین ایلتیهابی زامانی آغرییان یئرلره اوزرلیک توخوم‌لارینین حلیمینی سورتمک خئییرلی‌دیر. ایچیلدیکده حلیم مست ائدیر و برک اورَک بولانماسی وئریر. 

موغول خالق طبابتینده مرجیمک کیمی اوزرلیگین تورپاق اوزرین‌ده کی حیسه‌لرینی اورقانیزمی مؤحکمله‌دن و مریضلیک‌لره قارشی گوج‌لو واسطه کیمی ایستیفاده ائدیرلر. تببَت ده اوزرلیک توخومونن حلیمینی قیزدیرمایلا موشایعت اولونان آغ جییَر مریضلیک‌لرینده ایچیرلر. 

**چاغداش طیب علمی.** اوزرلیگین توخوم‌لاری و کؤک‌لرین‌دن آلینمیش **آلکالوید هارمالین** اسب مریضلیک‌لرینده، اؤزللیکله پارکینسونیزمده، ائله‌جه ده اپیدمیک و لتارگیالی انسفالیتین آغیرلاشمالاریندا ایستیفاده ائدیلیر. پقانین هیدروکسلوریدین عضوله ضعیف‌لیگی‌نین (میوپاتیا و میاستنیا) موعالیجه‌سی اۆچون ایستیفاده ائدیلمه‌سینه ایجازه وئریلمیش‌دیر (28، س.146).

## اوزرلیيین ترکیبی
اوزرلیگین شیمی ترکیبی:5،69% سو، 17،75% کول، 18،05% سئللولوز، 3،66% یاغ، 24،13% پروتئین، 30،72% آزوت‌سوز اکستراکت مادده‌لردن عبارت اولوب، آذربایجان فلوراسیندا 1 نؤوعو بللی دیر .

## خالق اینانجلاری
توخوم‌لاری پامبیغا بوکوب میس قابدا یاندیردیقدا باش آغری‌سینی آپارماقلا، خالق آراسیندا پیس نظری و گؤز دَیمه‌یه قارشی ایستیفاده اولونور. بو ماهنی نی دا اونو یاندیران زامان اوخویارلار:
اوزرلیکسن هاواسانیئددی درده داواسانچیخدیم اوجا داغاچاغیردیم قریب آغادئدیم بو درده نه داوادئدی باشی بؤرک‌لو اوزرلیکدیبی کؤک‌لو اوزرلیکدنه‌له سال اوجاغابد نظرین بد نفه‌سین گیله‌لرین اووا

## قایناقلار
* * 

بؤلمه:بیتکیلر
بن کارسون

بندانگشتی|سول|بن کارسون**بنجامین سالومون "بن" کارسون سینیور **(اینگیلیسجه: Benjamin Solomon "Ben" Carson, Sr.) دوغوم گونو 1951 سپتامبر آیی نین 18ی، میشیقان اوستانی نین دیترویت بؤلگه سی. آمریکالی ایشدن آیریلمیش باشاریلی و آدلیم بئیین جراحی و یازاری، ایندیکی سیاستچی، و آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغی سئچیملرینه تمثیلچی یوللاماق اۆچون جومهوریتچی حزبی ایچینده کی سئچیمی نین مطرح و یوخاری شانسلی کاندیدلریندن دیر.

## آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغینا جومهوریتچی پارتی‌سی ایچینده کی گوجلو یاریشماجیلار

* تد کروز
* دونالد ترامپ
* مارکو روبیو

## قایناقلار

* 

بؤلمه:آمریکا ۲۰۱۶ جومهور باشقانلیغی سئچیمی
بؤلمه:آمریکا جومهوریتچی پارتی‌سی سیاستچیلری
بؤلمه:آمریکالی سیاستچیلر
تای‌کند

**تای‌کند** (فارسجا یازیلان آد. تاکند) اسکی آذربایجان زنجان خمسه‌سی منطقه‌سینده، قزوین اوستانی تاکیستان بؤلگه سینه باغلی باتی قاقازان (قاقازان غربی) قصبه سینده یئرلشن بیر کند آدی دیر. ۱۳۸۵جی ایلین توپلوم ساییسی بیلگیلرینه گؤره، ۱۱۵ ائو و ۳۷۰ نفر نوفوسو واردیر. اهالیسی تورکدورلر.
۳۱ (سایی)

**۳۱** یوْخسا **اوْتوزبیر**، ۳۰-دان سوْنرا و ۳۲-دن قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
ای تی آر اوچاق دوزلدن شیرکتی

thumb|بیر ای تی آر 42-512 اوچاغی ایر بوتسوانا خیدمتینده 2014 ایلینده
**ای تی آر ** (ATR) (ایتالیاجا.Aerei da Trasporto Regionale ، فرانسجا. Avions de transport régional، اینگیلیسجه. Regional Air Transport) بیر فرانسه - ایتالیا اورتاق موسافیر داشییان اوچاق دوزلدن کومپانی سی دیر. بو شیرکتین دوزلتدیگی اوچاقلار آز مسافتلی یوللار اۆچوندورلر. 1394جو ایلده نوکلییر تحریملری قالدیراندان سونرا، ایران 118 دنه بو اوچاقلاردان اوستانلر ایچینده اوچوشلار اۆچون  آلیب.

thumb|فلایبی نوردیک هاوایوللارینا اوچان بیر ای تی آر 72،  استونی اؤلکه سینده

## محصوللار
* ای تی آر 42
* ای تی آر 72

## قایناقلار
* *
سویوق (فیلم)

**سویوق** — سینمالاردا یاییلان بیر فیلمایمیش. بۇ فیلم، بهمن اَرک و بهرام اَرک قارداشلاری‌نین ۱۳۹۴–جو هیجری گۆنشلی ایلینده، بیرلیکده یؤنلتدیکلری بیر فیلمدیر. فیلمین تهیه ائدنی **سینا برادران آهنگری** و **تبریزین جاوانلار سینما دَرنَگی** (انجمن سینمای جوانان تبریز) دیر. 
بو فیلمین اوزونلوغو ۸۶ دقیقه‌دیر، و یوخسوللوغا گؤره استرس ایچینده اوْلان بیر اوغلان اوشاغی‌نین ناغیلینی گؤرونتوله‌ییر. بو فیلم اوشاقلار و دَلی قانلیلار فیلم فستیوالیندا نئچه جایزه (اؤدول) آلمیش‌دیر.

## اویونچولار
* نسرین مرادی
* صدرا دانشور
* سجاد راثی 
*ناصر هاشمی

## فیلمی دوزلدن اکیپ
* یؤنتمنلر: بهرام و بهمن حاج ابول لو (اَرک)
*حاضیرلایانلار: سینا براداران آهنگری و تبریز جاوانلار سینما دَرنگی 
* سناریو یازانلار: بهرام و بهمن حاج ابول لو (ارک) و علی مسلمی
* گؤرونتو چکمک مودورو: حمید مهر افروز 
* تدوین ائدنلر: قادر فریور و مهدی جعفرزاده تدوینگر
* سَس: حسن سلمانی 
* سَس قویان: مهدی جعفرزاده
* گریم، و پالتار طراحی: سمیه خدادادی 
* صحنه طراحی سی:محسن بیژن پور
* اؤزل افکتلر: امین شیروانی

## قایناقلار
* سویوق فیلمی تبریزده اَلشدیریله جک (تنقید اولاجاق)، مهرنیوز
* سویوق فیلمی تبریزده تنقید اولوناجاق، ایرنا 
* سویوق فیلمی بو تئزلیکده سینمالاردا اکران اولاجاق، تسنیم نیوز
کریستیانو رونالدو

**کریستیانو رونالدو** (اینگیلیسجه: Cristiano Ronaldo) (دوْغوم: Funchal) بیر فوتبالیست. یوونتوس فوتبال کولوبو و پورتوقال میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.

## اوْیونلاری

;Notes

  @@@== قایناقلار ==

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:کریستیانو رونالدو
بؤلمه:۱۹۸۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:Sportspeople from Funchal
بؤلمه:Portuguese Roman Catholics
بؤلمه:Portuguese footballers
بؤلمه:Madeiran footballers
بؤلمه:Association football forwards
بؤلمه:Association football wingers
بؤلمه:Primeira Liga players
بؤلمه:اسپورتینق پرتغال کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:Portuguese Second Division players
بؤلمه:Sporting CP B players
بؤلمه:Premier League players
بؤلمه:منچستر یونایتد کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:La Liga players
بؤلمه:رئال مادرید کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:Serie A players
بؤلمه:یوونتوس کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:Portugal youth international footballers
بؤلمه:Portugal under-21 international footballers
بؤلمه:Portugal international footballers
بؤلمه:فونچال دوغوملولار
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۰۴ اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۲ اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۱۷ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
امان

بندانگشتی|عمان
**عَمّان** یا **اَمّان** اوردون شاهلیغینین باشکندی و ان بؤیوک شهریدیر. بو شهرده یاشایانلارین ساییسی ۲۰۰۶-نجی ایلده ۲ میلیون ۲۰۰ مین نفریمیش.

عمان کندی ۱۳-نجی میلاددان اؤنجه قرنده «رباث عمّون» آدلانیردی. بو شهر موختلیف قرنلرده آشوریلر، ایرانلیلار، یونانلیلار، عربلر و تورکلرین تصروفونا چیخمیشدیر.

حیجاز دمیریولو عمانین گئنیشلنمه‌سینده اؤنملی تأثیری واریمیش؛ ائله کی بو دمیریولونون تیکیلمه‌سیندن اؤنجه، عمان بیر کند اندازه‌سینده‌یدی.

## قایناقلار

* 

بؤلمه:آسیا
بؤلمه:آسیا پایتختلری
بؤلمه:آسیا باشکندلری
بؤلمه:اوردون شهرلری
ماله

**ماله** مالدیو جومهوریتینین باشکندی و ان بؤیوک شهریدیر. بو شهرین ۲۰۰۴-نجی ایلده ۸۱٬۶۴۷ نفر جمعیتی واریمیش.

ماله مالدیو اؤلکه‌سینین ان بؤیوک تیجاری مرکزی ساییلیر کی سریلانکا اؤلکه‌سیله سو سرحدی واردیر. بو شهرین بیر بؤیوک و موجهز فورودگاهیدا واردیر.

## قایناقلار

* 

بؤلمه:آسیا
بؤلمه:آسیا پایتختلری
بؤلمه:آسیا باشکندلری
بؤلمه:مالدیو شهرلری
مالا

بندانگشتی|مالا
**مالا** بیر ابزاردیر کی بنالیغدا ایشله‌نیر. مالادان بینانین تیکمه‌سینده و تعمیرینده مصالحین صاف ائدمه‌سی اۆچون ایستیفاده اولونور.

## قایناقلار
*

بؤلمه:ابزارلار
هانوی

**هانوی** ویئتنام اؤلکه‌سینین باشکندی و بو اؤلکه‌نین ایکینجی بؤیوک شهریدیر. بو شهرین جمعیتی ۲۰۰۹-نجی ایلده ۲٫۶ میلیون نفریمیش کی شهرین حومه‌سیله بیرلیغدا ۷ میلیون نفره چاتیرمیش؛ بو تعداد ۲۰۱۵- نجی ایلده ۷٫۷ میلیون نفر تخمین ائیلیبدیر.

هانوی ۱۹۵۴- نجی ایلدن ۱۹۷۶-نجی ایله قدر شومالی ویئتنام پایتختیدیر و ۱۹۷۶-نجی ایلده و شومالی ویئتنامین جنگده غلبه‌سیندن سونرا بیرلشمیش ویئتنامین باشکندی عونوانیندا سئچیلدی.

۲۰۱۰-نجی ایلینین اوکتوبر آییندا هانویون ۱۰۰۰ ایللیک تأسیسینین جشنی توتولدو. بو شهر قیرمیز چایینین ساغ الینده و هوشی‌مینین (سابیق جنوبی ویئتنام پایتختی) شومالینین ۱۷۶۰ کیلومترلیغیندا یئرلشیبدیر.

## قایناقلار

* 

بؤلمه:آسیا
بؤلمه:آسیا پایتختلری
بؤلمه:آسیا باشکندلری
بؤلمه:ویئتنام شهرلری
پنوم‌پن

بندانگشتی|پنوم‌پن
**پنوم‌پن** (خمرجا: *ភ្នំពេញ*) کامبوج اؤلکه‌سینین باشکندی و ان بؤیوک شهریدیر. بو شهر اؤلکه‌نین ایقتیصادی، صنعتی، امنیتی، سیاسی، فرهنگی و دیپلوماسی مرکزیدیر.

پنوم‌پن شهری منطقه‌سینین جمعیتی ۲۰۰۸-نجی ایلده ۱٫۹ میلیون نفریمیش کی ۲۰۱۶-نجی ایلده ۲٫۲ میلیون نفره چاتیبدیر. بو شهر «تونله‌ساپ»، «مکونگ» و «باساک» چایلارینین قیراغیندا یئرلشیبدیر.

## قایناقلار

* 

بؤلمه:آسیا
بؤلمه:آسیا پایتختلری
بؤلمه:آسیا باشکندلری
بؤلمه:کامبوج شهرلری
داکا

بندانگشتی|داکا
**داکا** (بنگالجا: ঢাকা) بنقلادش اؤلکه‌سینین باشکندی‌دیر. بۇ شهرین ۷ میلیون نفر جمعیتی واردیر کی بۇ تعداد حومه‌سیله بیرلیکده ۱۷ میلیون نفره چاتیر و بئله‌لیکله دونیانین ان بؤیوک شهرلریندن بیری سایاگلیر. داکانین اصلی ساکینلری موسلمان بنگاللاردیرلار. آما هیندو بنگاللار، بوداییلر و مسیحی بنگاللاردا بۇ شهرده یاشاییرلار.

۱۹۴۷-نجی ایلده هیندین تجزیه‌سیندن سوْنرا، داکا شرقی پاکیستانین باشکندی اوْلدو. شرقی و غربی پاکیستان آراسیندا اوْلان اؤنملی سیاسی، ایقتیصادی و فرهنگی ایختیلافلار اۆچون، بۇ شهر بنگلادشین آزادلیق جنگی بویوندا و بیر اوزون مودت اۆچون سرکوب اوْلوندو؛ آما موستقیللیکدن سوْنرا، سورعتلی گئنیشلنمه‌یه شاهید اوْلوب و بنگلادشین سیاسی، ایقتیصادی و فرهنگی مرکزینه چئوریلدی.

داکا دونیانین ان بؤیوک و سورعتلی گئنیشلنمه‌سی اوْلان شهرلریندن بیری اولاراق، موختلیف موشکللرله اوزبه‌اوز اوْلوبدور کی تیرافیک، جورم و جنایت، آلوده‌لیق و فقر اونلارین ان اؤنملیسیدیر. بۇ شهر گونده‌لیک ۶۰۰ میندن آرتیق ریکشا چرخلرینین تیرافیکی اۆچون، «دونیانین ریکشا پایتختی» آدلانیبدیر.

## قایناقلار

* 

بؤلمه:آسیا
بؤلمه:آسیا پایتختلری
بؤلمه:آسیا باشکندلری
بؤلمه:بنگلادش شهرلری
بؤلمه:داکا
بؤلمه:History of Bengal
بؤلمه:بنقال
بؤلمه:Populated places in Dhaka Division
بؤلمه:گونئی آسیا
بؤلمه:Cities in Bangladesh
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:17th-century BC establishments
بؤلمه:Capitals of Bengal