دونیا تورک دیلی عاییله‌سی گونو (۱۵ دسامبر)

**دونیا تورک دیلی عاییله‌سی گونو** و یا **اولوسلار آراسی تورک دیلی عاییله‎سی گونو**، (اینگ: World Turkic Language Family Day)، ۱۵ دسامبر یونسکو طرفیندن اعلان ائدیلن بیبیر گوندور.  ۱۵ دسامبر ۱۸۹۳-جو ایلده ایلک تۆرک متن‌لرین‌دن بیری اولان اورخون یازی‌لاری‌نین شیفره‌لری آچیلیب.

## یونسکونون قراری

بیرلشمیش میللت‌لر تشکیلاتی‌نین تحصیل، علم و مدنیت تشکیلاتی‌نین (یونسکو) ۴۳-جو باش کونفرانسی اؤزبکیستانین تاریخی سمرقند شهرینده کئچیریلدی.

۴۳-جو اونئسجو باش کونفرانسیندا آذربایجان، قازاخیستان، قیرغیزیستان، تورکییه و اؤزبکیستان طرفین‌دن ۱۵ دسامبرین "**دونیا تورک دیلی گونو**" اعلان ائدیلمه‌سی تکلیفی ایره‌لی سورولدو و بو تکلیف ۲۱ عضو دؤولت طرفین‌دن دستکلندی. بو تکلیفه اویغون اولا‌راق ۱۵ دسامبر "دونیا تورک دیلی گونو" کیمی قبول ائدیلدی.

۱۵ دسامبرین (آذر آیی‌ندا) سئچیلمه‌سی خصوصی اهمیت کسب ائدیر. ۱۵ دئکابر ۱۸۹۳-جو ایلده دانیمارکا‌لی عالیم ویلهئلم تومسئن تورک دیلی‌نین ان قدیم یازی‌لی سندلرین‌دن بیری اولان اورخون یازی‌لاری‌نین الیفباسینی دئشیفره ائتمکده اوغور قازاندیغینی اعلان ائتدی. بو تاریخ تورک دیل عاییله‌سی‌نین درین کؤکلو تاریخینه و اونلارین اورتاق مدنی ارثینه ایشاره ائدن بیر دؤنوش نقطه‌سی کیمی قبول ائدیلدی.

یونسکو-نون قبول ائتدیگی بو قرار هم ده علم، تحصیل و مدنیت ساحه‌سینده تورک خالقلاری آراسیندا قارشی‌لیقلی آنلاشمانین، علمی امکداشلیغین و اورتاق دیرلرین گوجلنمه‌سینه خیدمت ائدیر. بو تشببوسون ایره‌لی سورولمه‌سینده و بئینلخالق سویه‌ده قبولوندا فال رول اوینایان بوتون تورکدیل‌لی اؤلکه‌لره، خصوصیله تورک دؤولتلری تشکیلاتینین و اونون عضو دؤولت‌لری‌نین نماینده‌لریندن اؤنملی رول‌لاری اولاجاق.

۱۵ دسامبر – دونیا تورک دیلی عائله‌سی گونو تکجه بیر تاریخ دئییل، هم ده اورتاق دیلین، اورتاق کؤکون و اورتاق روحون بایرامی‌دیر. بو گون تورک خالق‌لاری‌نین علمه، تحصیله و مدنیته وئردیگی تؤهفه‌لرین داها گئنیش میقیاسدا تانیدیلماسینا، تورک دیل‌لری‌نین بئینلخالق سویه‌ده مؤهکملنمه‌سینه و گله‌جک نسیل‌لره اؤتورولمه‌سینه یئنی بیر مرحله‌نین باشلانغیجی اولا‌جاق.

بو گون تورک خالقلاری‌نین دیل بیرلیگینی و مدنی موختلیف‌لیگینی قئید ائتمک، دونیا دیل ایجما‌لاری آراسیندا قارشی‌لیق‌لی آنلاشمانی تشویق ائتمک اوچون ایللیک بیر فورصت اولا‌جاق.

=یونسکونون وئردییی قرارین بندلری=
۱. بو مسئله آذربایجان، قازاخیستان، قیرغیزیستان، تورکییه و اؤزبکیستانین طلبی ایله ایجرایه شوراسی‌نین ۲۲۲-جی سئسسیاسی‌نین گونده‌لیگینه داخیل ائدیلمیش و ۲۱ عضو دؤولتین دسته‌یینی آلمیشدیر.

۲. ۱۵ دسامبر تاریخی «**دۆنیا تۆرک دیلی عاییله‌سی گۆنۆ**» اوچون توصیه اولونور. بو تاریخ ۱۵ دسامبر ۱۸۹۳-جو ایل تاریخینه عاییددیر. همین تاریخده آذربایجان، قازاخیستان، قیرغیزیستان، تورک، تورکمن و اؤزبک دیل‌لرینه گتیریب چیخاران ان قدیم یازیلی سندلردن بیری اولان اورخون یازی‌لاری‌نین الیفباسی‌نین شیفره‌سی‌نین آچیلماسی دانیمارکا‌لی عالیم ویلهئلم تومسئن طرفین‌دن اعلان ائدیلمیش‌دیر.

۳. «دونیا تورک دیلی عائله‌سی گونو»نون اعلان ائدیلمه‌سی یونسکو-نون دیل و مدنی موختلیف‌لیک، رئگیونال و قلوبال امکداش‌لیق، شیفاهی عنعنه‌لرین و ایفاده‌لرین قورونماسی و اینکیشافی پریوریتئت‌لرینه تؤهفه وئره‌جک. بئله‌لیکله، بو بیاننامه واسطه‌سیله تورک دیل‌لری عائله‌سی ایله باغلی تدقیقات‌لار، معاریفلندیرمه فعالیت‌لری و بئینلخالق امکداش‌لیق داها دا گئنیش ووست آلا‌جاق. بو، همچی‌نین یونسکو-دا تورکدیل‌لی دؤولت‌لرین اورتاق دیلی‌نین، مدنیتی‌نین و سندلی ارثی‌نین تشویقینه، ائله‌جه ده اونئسجو ایله تورکدیل‌لی دؤولت‌لر آراسیندا امکداشلیغا تؤهفه وئره‌جک.

۴. دیل عائله‌سی‌نین مدنی و سوسیال اینجی‌سینی تورکدیل‌لی دؤولت‌لرین مدنی موختلیف‌لیگی‌نین آکتیوی کیمی نوماییش ائتدیرمک، ائله‌جه ده تورک دیل عائله‌سی و اونون بشریته وئردیگی تؤهفه‌لر باره‌ده معلومات‌لی‌لیغی آرتیرماق مقصدیله **سرگی‌لر**، **چیخیشلار**، **ادبیات گئجه‌لری** و **بدیعی تاماشا‌لار** کیمی مختلیف مدنی تقدیمات‌لار و تدبیرلر واسطه‌سیله «دونیا تورک دیلی عائله‌سی گونو» قئید اولونا‌جاق.

۵. «دۆنیا تۆرک دیلی عاییله‌سی گۆنۆ»نون اعلان ائدیلمه‌سی‌نین تشکیلاتین آدی بودجه‌سینه هئچ بیر مالیه تأثیری اولمایا‌جاق.

۶. ۲۲۲ ائخ/۴۶ رئو. سندینی آراشدیردیقدان سونرا ایجرا شوراسی تکلیفی تصدیقلمک و بو بندی باش کونفرانسین ۴۳-جو سئسسیاسی‌نین گونده‌لیگینه داخیل ائتمک قرارینا گلدی و باش کونفرانسا ۴۳-جو سئسسیاسیندا هر ایل ۱۵ دسامبری دونیا تورک دیلی عائله‌سی گونو اعلان ائتمیی توصیه ائتدی.

***تکلیف اولونان قطعنامه لاییحه‌سی**

۷. یوخاریدا گؤستریلن‌لری نظره آلا‌راق، باش کونفرانس آشاغی‌داکی استقامت‌لرده قطعنامه قبول ائتمک ایسته‌یه بیلر:

*باش کونفرانس

۲۲۲ ائخ/۴۶ سای‌لی قراری خاطرلادا‌راق،

۴۳ ج/۵۷ سای‌لی سندی آراشدیرا‌راق،

هابئله، بیرلشمیش میللت‌لر تشکیلاتی‌نین باش آسسامبلئیاسی‌نین ۱۱ سئنتیابر ۲۰۱۷-جی ایل تاریخینده قبول ائدیلمیش چوخدیل‌لی‌لیک حاقیندا ۷۱/۳۲۸ سایلی قطعنامه‌سینی خاطرلادا‌راق، تورک دیل عائله‌سی‌نین بشر سیویلیزاسیاسی‌نین و مدنیتی‌نین قورونماسی و یاییلماسین‌داکی رولونو و تؤهفه‌سینی نظره آلا‌راق، تورک دیل عائله‌سی‌نین دیل‌لری‌نین تخمینن ۱۲ میلیون کوادرات کیلومئتر اراضیده بیر نئچه اونئسجو عضو دؤولتینده ۲۰۰ میلیون‌دان چوخ اینسان طرفین‌دن آنا دیلینده دانیشیلدیغینی نظره آلا‌راق،
۴۳ ج/۵۷ – صحیفه ۲ یونئسکو-نون نظامنامه‌سینه اویغون اولا‌راق، چوخدیل‌لی‌لیک، مدنی یاخینلاشما و سیویلیزاسیا‌لار آراسیندا دیالوق یولو ایله اینسان‌لار آراسیندا داها گئنیش امکداشلیغین حیاتا کئچیریلمه‌سی‌نین ضروری‌لیگینی آنلایا‌راق، تورکدیل‌لی دؤولت‌لرین دیل عائله‌سی‌نین قورونماسی، قورونماسی و قئید ائدیلمه‌سی، ائله‌جه ده دونیا تورک دیل عائله‌سی‌نین تشویقینده فال ایشتیراکی ایله باغلی وئردیگی تأمینات‌لاری یوکسک قیمتلندیره‌جک.

۱. هر ایل ۱۵ دسامبری **دونیا تورک دیلی عائله‌سی گونو** اعلان ائتمک قرارینا گلیر؛

۲. باش دیرئکتورو هر ایل ۱۵ دسامبردا دونیا تورک دیلی عائله‌سی گونونو یونسکو طرفین‌دن قئید اولونان بئینلخالق گونلردن بیری کیمی قئید ائتمه‌یه دعوت ائدیر، چونکی بونون تشکیلاتین آدی بودجه‌سینه هئچ بیر مالیه تأثیری اولمایا‌جاق.

## بیر ده باخ
* تورکجه
* آنادولو تورکجه‌سی
* واحید تورک دیلی

بؤلمه:تورک دیللری
بؤلمه:التصاقی دیللر
بؤلمه:دیل عائیله‌لری
بؤلمه:اورال تاریخی
بؤلمه: تورک دونیاسی

## قایناقلار