open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سیند ایالتی

**سیند اوستانی** یا دا **سیند ایالتی** ()، پاکیستان'نین ۴ ایالتیندن بیری‌دیر.

اؤلکه‌نین ان بؤیوک شهری کراچی 'نین ایچین‌ده اوْلدوغو بۇ اوستان، اؤلکه‌نین جنوبون‌دا و هیند اوقیانوسی ساحلین‌ده یئرلشیر. سیندی لر 'این آنا وطنی اوْلان اوستانین یئرلی آدی "مهران" دیر. اوستان آدینی ایندوس چایی 'ندن ائتمک‌ده‌دیر.

ایندوس وادی‌سینین محصولدار توْرپاقلارین‌دا ایشتیراک ائدن سیند توْرپاقلارین‌دا بیلینه‌ن ایلک مسکونلاشمانین مؤ ۷۰۰۰ ایللرینه قدر گئتدیی بیلینیر. بۇ دؤورده مئهرگاره یئرلئشیمینین ایزلرینی بۇ بؤلگه‌ده گؤرمک مومکون‌دور. داها سوْنرا ایندوس وادی‌سی سیویلیزاسییاسی اولاراق بیلینه‌ن سیویلیزاسییانین، بۇ بؤلگه‌ده ایندوس چایی ساحلین‌ده قوردوغو موهنجو-دارو بۇ سیویلیزاسییانین ان اینکیشاف ائتمیش شهری ایدی.

بؤلگه‌ده ایسلام اوردولارینی گؤرولدویو تاریخ ۷۱۱ ایلین. کومان‌دیر محمد امین نوامبر ایداره‌سین‌ده‌کی ۲۰.۰۰۰ عسگر بۇ تاریخ‌ده بؤلگه‌نین آلور، مولتان و دبال یئرلئشیملئرینی آلدی. سیند ائمئویلئر'این ان شرق اوستانی حالینا گل‌دی و عرب خریته‌لری اۆزرینده 'ائل-سیند' اولاراق گؤستریلمه‌یه باشلان‌دی. محمد بی نوامبر داها سوْنرا بۇ یئنی توْرپاقلارا باشکند اولاراق مانسورا شهرینی، لیمان اولاراق خیدمت وئرمه‌سی اۆچون دبال شهرینی قوردو. بۇ دؤورده سیندلی موسلمانلار، دنیزچی‌لیک ساحه‌سین‌ده ایرلی بیر سوییه‌یه چات‌دیلار.

## اوستانین محللاری

# کراچی محلی
# جامشورو محلی
# داددا محلی
# بادی محلی
# تارپارکار محلی
# اومئرکوت محلی
# میرپور کاس محلی
# تاندون آللاهیار محلی
# ناوسهاهرو فئروز محلی
# تاندون محمد خان محلی
# حئیدرآباد محلی
# سانگار محلی
# کایرپور محلی
# بئنازیراباد
# دادو محلی
# قامبار سهاهدادکوت
# لارکانا محلی
# ماتیاری محلی
# گوتکی محلی
# شیکارپور محلی
# یاکوباباد محلی
# سوککور محلی
# کاشمورئ محلی

## بؤیوک شهرلر

سیند اوستانین‌ده‌کی دیگر شهر و قصبه‌لر:
* دادو
* داهارکی
* دیپلو
* گوتکی
* حالا
* جامشورو
* کاشموره
* کایرپور
* کوتری
* ماتلی
* مهاری
* میهرابپور
* میتهی
* مورو
* ناسارپور
* ناوسهاهرو فروز (پادی‌دان)
* راهارکی
* رانیپور
* راتودرو
* روهر
* ساکراند
* سانگهار
* سهوان
* سئکهات
* سهاهدادکوت
* سیتا
* سوبهودرو
* تاندون آدام خان
* تاندون آللاه یار
* اومارکوت

## شکیللر


File:FaizMahal.jpg|Faiz Mahal, Kairpur
File:Ranikot Fort 07a.jpg|Ranikot Kalesi, dünyanın en büyük kalesidir
File:Tomb Jinnah.jpg|Karaçi'de Cinnah'ın kabri
File:Chaukundi1.JPG|Çaukhandi türbesi
File:Keenjhar Lake Thatta.jpg|Keenjhar gölü, Thatta
File:Mohenjodaro Sindh.jpeg|Mohenjo-daro
File:Sukkur on the Indus.jpeg|Sukkur'da İndus nehri 
File:Sindh Museum.jpg|The Sind Müzesi Haydarabad
File:Bakirwarolake.jpg|Bakri Varo Gölü, Kairpur
File:Manora Beach 1100641.JPG|Manora Yarımadası
File:National Museum of Pakistan, Karachi 1.jpg|Pakistan Milli Müzesi
File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|Kirthar Milli Parkı



## خاریجی کئچیدلر
* [Http://www.sindh.gov.pk سیند اوستانی قوبئرناتورلوغو] 
* [Http://www.maps.com.pk سیند اوستانی خریطه‌سی] 
* [Http://www.lgdsindh.com.pk/districts1.htm سیند اوستانی محله لری خریطه‌سی] 

## قایناقلار

https://tr.wikipedia.org

بؤلمه:پاکیستان
ائششک

**اولاق**، **اوزونقولاق** و یا **اهلی ائششک**  تکدیرناق‌لیلار دسته‌سینین آتلار فسیله‌سینه عایید آفریقا ائششیی نؤعونون اهلیلشدیریلمیش یاریمنؤوو. تصروفات‌دا موهوم اهمیت کسب ائتمیش‌دیر.شام ائششکی اوجا بؤیلو ائششکلر اولورموش و ان آدلیم و باهالی ائششک تاریخده آدلانمیشدیر.

## اولاق نقلیات واسطه‌سی کیمی

### آذربایجانا فای‌دالاری

آرخئولوژی(باستان شیناسلیق) آراشتیرمالارا و یازی‌لی قایناق‌لره اساساً، آذربایجانین چتین کئچیله‌ن داغ یوللارین‌دا اوزونقولاق یگانه نقلیات واسطه‌سی اولموش‌دور. یوک حیوانی کیمی اوزونقولاق تونج دؤوردن معلوم‌دور. دوه کاروانین مۆشایعت ائدن ساربانلار و چاروادارلار همیشه کاروانین قاباغین‌دا اوزونقولاغا مینیب گئدردیلر. چونکی یاخشی حافیظه اولان اوزوقولاق بیر دفعه کئچیدیی تهلوکه‌لی یول‌دان ایکینجی دفعه کئچمزدی. ۸- عصر جوغرافیاشوناس-سییاه زکرییه قزوینی یازیردی کی، اگر دومان‌لی هاوادا چاروادار یولو ایتیرردی‌سه، اوندا قاباغا اوزونقولاغی بوراخاردی.

۸-عصرین دیگر مشهور سییاهی مارکو پولو معلومات وئریردی کی، آذربایجاندا ساغلام، مؤحکم، آجلیغا و سوزولوغا داوام‌لی اوزونقولاق یئتیشدیریلیر کی، اونلارین هر بیری ۳۰ مارکایا ساتیرلار. یئرلی تاجیر اوزاق سفرلره بئله اوزونقولاقلا دوشورلر.

اوجوز، داغ شایتینه یاخشی بلد اولان، هئچ بیر قایغی طلب ائتمه‌یه‌ن، آجلیغا دؤزوم‌لو و تهلوکه‌یه قارشی حسّاس اولان اوزونقولاق‌دان مالدار ائلاتلاری داها چوخ ایستیفاده ائدیردیلر. اوزونقولاغی یوکله‌مک اۆچون بئلینه پالان وورولوردو. بعضاً نیسبتاً  آغیر یوکلری آغیر یوکلری اوزاق مسافه‌یه آپارماق اۆچون پالانین لاتین‌دان ترلیک عوضینه، کؤهنه پالازی دایروی فورمادا تیکه‌رک ایچینه پامبیق، یون و کولش دولدورولموش لورو قویولوردو. ایکی عدد بئله یاستیلانمیش موتککه‌یه اوخشایان لورو تایلارینی ایکیوچ یئردن قاییشلا بیر-بیرینه بند ائدرک ایش حیوانینی بئلینه آشیریردیلار. بعضاً داغ کندلرین‌ده اوزونقولاقلا اودون داشیدیق‌دا پالانین اۆستونه "کیخی" آدلانان آغاج قاش دا قویولوردو.

### بونلارا دا باخ
*آفریقا وحشی ائششکی

## گؤرونتولر

File:Burrito de páramo (Páramo baby donkey).jpg|Wooly baby Páramo donkey|
Image:Donkey.JPG|Donkeys in Val Formazza, north ایتالیا
Image:Donkey.jpg
Image:Ane-cloture.jpg
Image:Donkey in Clovelly, North Devon, England.jpg|A donkey at Clovelly, North Devon, England.
Image:Donkey Crete 4-2004.JPG|Crete, Greece
File:Burrito de páramo (Páramo baby donkey).jpg
Image:Donkey.JPG
Image:Donkey.jpg
Image:Ane-cloture.jpg
Image:Donkey in Clovelly, North Devon, England.jpg
Image:Donkey Crete 4-2004.JPG
file:Âne_dans_un_champ_(2007).jpg
file:Âne_vu_de_face_(juin_2005).jpg
file:Adopted Burro.jpg
file:Ane Chanteraines.jpg
file:Apple-Donkey-yumyum.jpg
file:Asino.JPG
file:Azen.JPG
file:Burrocomun01.jpg
file:Donkey 002.jpg
file:Donkey Equus asinus Tanzania 1114 cropped Nevit.jpg
file:Donkey-08.jpg
file:Háziszamár.jpg
file:Horny donkey.jpg
file:Miniature Mediterranean Donkey.jpg
file:Osel.jpg
file:Ñañaña.jpg


## قایناقلار

بؤلمه:حئیوانلار
تۆلکو

**تۆلکولر** (وۇلپس) - جاناوارکیمی‌لر دسته‌سیندن بیر ممه‌لیلر نؤعو.

تۆلکولر جاناوارکیمی‌لر دسته‌سینه داخیل اولان ممه‌لیلر نؤعون‌دن‌دیر. تخمیناً ۱۰ تۆلکو نؤعو مؤوجوددور. جاناوارلاردان فرق‌لی اولاراق، تۆلکولرین اوزونسوو سیفتی، بؤیوک سیوری قولاقلاری، وئرتیکال اووال شکیل‌لی گؤز ببکلری وار. آذربایجانین بوتون اراضیلرین‌ده مؤوجوددور. عادی، یا دا کوره‌ن تۆلکوسو داها گئنیش یاییلیب، بدنینین اوزون‌لوغو ۹۰ سم، قویروغو ایسه ۶۰ سم چاتیر. بئلینین رنگی کوره‌ن، قارنی آغ، هردن قارا اولور. ۱۴-۱۵ یاریمنؤو مؤوجوددور، اونلارین چوخ‌لوغو آرئالین بؤیوک اولماسییلا باغلی‌دیر. یالنیز مئشه‌لرده و داغلاردا یوخ، او جمله‌دن آچیق یئرلرده یاشاییر و بالالاییرلار.

## یاشاییش

اؤزو قازیدیغی یا دا بوش یۇوالاردا مسکه‌ن سالیر. یئمیینی گمیریجی لر (جونده حئیوان)، دووشانلار، قوشلار، موختلیف بیتکیلر، بالیقلار، سورونه‌نلر تشکیل ائدیر. یئمیی یاشادیغی موحیط‌دن وابسته‌دیر. اوو واختی مورکّب داورانیش فورمالی نوماییش ائتدیریر (تصادۆفی دئییل کی، روس فولکلورون‌دا تۆلکو عقل و بیجلیینین سیموولودور).

تک حیات طرزی سورور، بالا تۆلکولری حیاتا گتیرمک و بؤیوتمک اۆچون جوتلوک یارادیرلار. حامیله‌لیک دؤورو ۴۹-۵۸ گون اولور. ۴-۱۲ بالا دوغور. بالالاری بؤیوتمک پروسئ‌سین‌ده ائرکک و دیشی ایشتیراک ائدیرلر. تۆلکولر زررلی گمیرچیکلری محو ائدیرلر. تۆلکولر خزلی حئیوان اووچولوغونون اوبیئکتی‌دیر. اونلار اساساً ۱۰-۱۲ ایل یاشاییرلار.

## قایناقلار

* وحشی حئیوانلار 

بؤلمه:ممه‌لیلر
بؤلمه:حئیوانلار
مارال

**مارال** (lat. Cervus elaphus)— ممه‌لیلر صینفینین جوتدیرناق‌لیلار دسته‌سینین مارالکی‌میلر فسیله‌سین‌دن حئیوان نؤعو.

## یاریم نؤولری

مارال بیر-بیرین‌دن اؤلچو و کوتله‌سینه، بزیینه و دیگر خوصوصیتلرینهی گؤره فرق‌لنه‌ن آلت تۆره لری اؤزون‌ده بیرلشدیریر.

قافقاز مارالی، آوروپا مارالی، توقای مارالی، شرقی سیبیر مارالی  نجیب مارال نؤعونون آلت تۆره لری حساب اوْلونور. 
## قالری

File:Deer Stag AdF.jpg|
File:Cervus.elaphus.track.on.snow.jpg
File:Red deer (Cervus elaphus) young stag.jpg
File:Red deer stag.jpg
File:Cervus elaphus - Salburúa.jpg
File:Red deer (Cervus elaphus) hind with juvenile.jpg
File:Rothirsch - Cervus elaphus - Dortmund-Zoo.jpg

File:Red Deer Poing.JPG
File:Cervus elaphus Luc Viatour 5.jpg
File:Eremitagesletten 03-05-06 06.jpg
سینجابلار

**سینجابلار** یادا دگن کیمی لر () گمیریجی لر (جونده حئیوان) دسته‌سینه عایید حئیوان فسیله‌سی (خانواده سی).

## جینسلری
## قالری

Image:Streifenhoernchen 1 db.jpg
Image:Europäischer Ziesel in Hockstellung.jpg
Image:Glaucomys volans.jpg
Image: DogGroundHog-small.jpg



File:Giant-squirrel.jpg
File:Jill Flying 1.jpg|
File:Schoenhoernchen Callosciurus prevosti.jpg|
File:Xerus rutilus.jpg|
File:Marmot in France.jpg|
Mother's love.jpg|


## قایناقلار
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی‌پدیا
ادینبورق

**ادینبورق**  — ایسکاتلند ویلایتینین ایکینجی بؤیوک شهری و باشکندی. شیمال-شرق حیصّه ‌سین‌ده یئرلشیر. بو شهر توریستلرین ماراغینی قدیم قالالاری ایله جلب ائدیر. ادینبورق، عومومیتله، بؤیوک بریتانیادا ایلک کرال شهرلرین‌دن‌دیر. مۆحافیظه قالاسینین اطرافینا بؤیویه‌ن شهرین ان قوجامان کوچه‌سی رویال مایل اولدوغون‌دان او ان گؤزل و ان قایناردیر.

## تاریخی

## جوغرافیا

### ایقلیم

## اهالی‌سی

### دموقرافییاسی

### ائتنیک ترکیبی

### دین

## اینضیباطی بؤلگوسو

## سیاست

## ایقتصادیات

## مدنیت

## قایناقلار

بؤلمه:اینگیلیس
بؤلمه:بؤیوک بریتانیا شهرلری
بؤلمه:اوروپا
بؤلمه:ایسکاتلند شهرلری
بؤلمه:ادینبورق
منچستر

**منچستر**  بؤیوک بریتانیا، اینگیلیس اؤلکه‌سینین شیمال غرب بؤلگه‌سین‌ده اوْلان شهر وضیّعت بیر یئرلئشکئن و داها گئنیش بیر جوغرافی شهرلشمه ساحه‌سینین اساس مرکزی‌دیر.  شهری مؤقع‌سین‌ده‌دیر. یئرلی ایداره باخیمین‌دان "منچستر سیتی" آدلی مترو بؤلگه‌نین یئرلی ایداره مرکزی‌دیر. شیمالی-غرب اینگیلیس بؤلگه‌سینین لیورپول ایله بیرلیک‌ده مرکزی اوْلدوغو قبول ائدیلمیش‌دیر. ۱۹۷۴-۱۹۸۶ دؤورون‌ده ایکی سوییه‌لی گراتر منچستر مترو کونت‌لوغو'نون بیرینجی سوییه‌سینین کونتلوک ایداره‌سی منچستر'ائ وار ایدی؛ بیرینجی سوییه کونتلوک ایداره‌سی لاغوئدیلدیغیندئ گئری‌ده قالان و اورتاق اولاراق ایداره ائدیله‌ن وظیفه و صلاحیتلر اۆچون قۇرولان تشکیلاتلارین مرکزی منچسترده وار. بعضی منچستر یئرلیلری اؤزلرینی مانجونیان اولاراق تعیین ائتمک‌ده‌دیر.

منچستر ۱۸. عصرده دۆنیانین ضنایع لشمیش ایلک اؤلکه‌سی حالینا گلمیش‌دیر.  ۱۸۷۷-جی ایلده منچستر بلدییه بیناسی و ۱۸۹۴-جی ایلده دؤورون‌ده دۆنیانین ان گئنیش گمی کانالی اوْلان منچستر شیب جانال قۇرولدو. بونونلا بیرلیک‌ده آچیلان منچستر لیمانی شهردن دنیزه تؤکولمک‌ده‌دیر. ۱۹۹۵-جی ایلده پاتلاتیلان بومبا خصوصیله شهر مرکزینین یئنی‌لنمه‌سینه گتیریب چیخاردی.

شهر معمارلیق، مدنیت،  مدیا، علمی ایشلر، مۆهندیس‌لیک، ایدمان کلوبلاری و سوسیال فعالیّتلر کیمی شئیلرده موفقیتلری ایله تانینماق‌دادیر. منچستر علمی باخیم‌دان چوخ ایرلی‌ده‌دیر. آتومون پارچالاندیغی ایلک یئردیر و دۆنیاداکی ایلک دمیریولو بورادا قورولموش‌دور. آیریجا بیرلشمیش کرال‌لیق 'تا کاپیتالیزم و کوم‌مونیزم' این باشلادیلدیغی یئردیر. کارل مارکس و فردریخ انگلس کومونیست بیاننامه‌سی آدلی کیتابلارینی اینگیلیسجه دانیشان اؤلکه‌لر آراسین‌دا ان تاریخی اوْلان چتهام کیتابخاناسی 'نده یازمیشلار.

بو گون منچستر بؤیوک بریتانیا 'تا ان اینکیشاف ائتمیش ۳. ایقتیضادیاتییلا بیر بتا دۆنیا شهری مؤقع‌سین‌ده‌دیر. آیریجا لندن و ادینبورق 'دن سوْنرا خاریجیلر طرفین‌دن ان چوخ زیارت ائدیله‌ن ۳. یئردیر.
## قایناقلار

بؤلمه:اینگیلیس
بؤلمه:بؤیوک بریتانیا شهرلری
بؤلمه:اوروپا
لیدز

**لیدز** بؤیوک بریتانیا اینگیلیس اؤلکه‌سینین شیمالین‌دا یورکشایر و هامبر بؤلگه‌سین‌ده اولاراق
ایندیکی واخت‌دا تک-سوییه‌لی-یئرلی-ایداره اوْلان لیدز شهری مترو بؤلگه‌سینین ده مرکزی‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:اینگیلیس
بؤلمه:بؤیوک بریتانیا شهرلری
بؤلمه:اوروپا
بیرمینگام

**بیرمینگام**  اینگیلیسنین مرکزی-غرب بؤلگه‌سین‌ده بیر بؤیوک شهردیر. بیرلشمیش کراللیغین ان چوخ اهالی‌سی اوْلان شهرلری سیاهی‌سین‌دادیر و لندن شهرین‌دن سوْنرا ۲۰۱۲ حسابلامالارینا گؤره ۱،۰۸۵،۴۰۰ نفر اهالی‌سی ایله بیرلشمیش کرال‌لیق‌دا ایکینجی سیرادا یئر آلماق‌دادیر. ۲۰۰۱-جی ایل ایله ۲۰۱۱-جی ایل آراسینداکی اهالی سایی‌می آراسین‌دا ۸۸،۴۰۰ نفرلیک بیر اهالی آرتی‌می گؤسترمیش و بۇ اهالی آرتی‌می بریتانیا یئرلی ایداره اورقانلاری آراسین‌دا گؤروله‌ن ان یوکسک اهالی آرتی‌می اوْلموش‌دور. "بیرمینگام مترو بؤلگه‌سی" بیرلشمیش کرال‌لیق مترو بؤلگه‌لری آراسین‌دا (۲۰۱۲ اهالی سایی‌می اعتباریله) اهالی بؤیوکلویو باخیم‌دان ایکینجی سیرانی آلیر و بۇ اهالی ۳،۷۰۱،۱۰۷ اینسان‌دیر.

شهر ۱۵۰ ایله ۳۰۰ مترلیک بیر دنیز سوییه‌سی یوکسکلیین‌ده قورولموش‌دور.

بیرمینگام خالقی موختلیف ائتنیک قروپلاردان عبارت‌دیر. اکثریت ۶۷% ایله آغ دری‌لی‌دیر. بونو ۲۰%  ایله اوزاق شرق‌دن گلنلر ایزلییر. شهرین ۶% 'لیک بیر قیسمینی زنجی اهالی تشکیل ائدیر.

## نوتلار

## قایناقلار

بؤلمه:اینگیلیس
بؤلمه:بؤیوک بریتانیا شهرلری
آت تعلیمی

**آت تعلیمی**، **آت تربییه‌سی**  ، (تربییه، تعلیم ائتمک معناسینی‌دادیر) آتچی‌لیق ایدمانینین بیر نؤعو. آتی ایداره ائتمک باجاریغینین  ان عالی فورماسی، عالی آتسورمه مکتبی. یاریشلار زامانی آت و سوواری طرفین‌دن آتسورمه، المنتلری: یورغا، ایسپانیا یوروشو، پاساژ، دوزگون دوروش، یئرین‌ده سایما  نوماییش ائتدیریلیر. چاپار بۇ زامان موختلیف تئمپلرده آتین مشق حاضیرلیغینی، اونون آتلئتیکلیینی، حرکتلری ایجرا ائتمک، قامتین دوزگون ساخلانیلماسی باجاریغینی نوماییش ائتدیرمه‌لی‌دیر. بۇ یاریشما ایکی: هوسکار و پروفئسسیونال فورمادا کئچیریلیر. آت تعلیمی یا تعلیم اولیمپیا ایدمان نؤعودور.    
## آرنا

ایکی جور: کیشیک و ایستاندار مئیدانچا مؤوجوددور. هر بیر مئیدانچا آرنا چرچیوه‌سین‌ده حرکتلرین هارادا ایجرا اوْلوناجاغینی بیل‌دیرمک اۆچون حرفلرله ایشارلنمیش‌دیر. کیشیک آرنا ۲۰م ائن و ۴۰ م اویونلوغا مالیک‌دیر. بورادا عادتاً آشاغی سویلی۳ گونلوک  تعلیملار کئچیریلیر. مئیدانچانین گیریشین‌دن باشلاماقلا حرفلر؛ آ-ک-ائ-ه-سی-م-ب-ف ساعت اقربی ایستیقامتین‌ده ایشارلنمیش‌دیر. اورتادا د-۱۰-جو-گ حرفلری، تام مرکزده ایسه ۱۰-جو هریفی یئرلشدیریلمیش‌دیر.
ایستاندار آرنا ۲۰م ائن و ۶۰م اویونلوغا مالیک‌دیر. یوکسک سوییه‌لی تعلیملار بۇ مئیدانچادا کئچیریلیر. بورادا دا مئیدانچانین گیریشین‌دن باشلاماقلا حرفلر؛ آ-ک-۵-جی-ائ-س-ه-سی-م-ر-ب-پ-ف ساعت اقربی ایستیقامتین‌ده ایشارلنمیش  دیر اوراتادا  د-ل-۱۰-جو-۱-جی-گ حرفلری، تام مرکزده ایسه ۱۰-جو هریفی یئرلشدیریلمیش‌دیر.
کونجلره ان یاخشن مسافه ۶م و بۇ نقطه‌لر آراسی مسافه ۱۲م-دیر.

## قایناق‌لار

https://az.wikipedia.org

بؤلمه:آت سورمه
آوارچکمه

**آوارچکمه** اینسانین دنیزلر و آخار سولارلا ساده واسطه‌لر ایستیفاده ائدرک موباریزه‌سینی تمل آلان ایدماندیر. آوارچکمه ایدمانی ایدمان‌چیلارین بیر-بیرلری ایله رقابت ائدرک گؤل، چای و دنیزده، کورکلر واسطه‌سی ایله حرکتین تامین ائدیلدیی خصوصی اولاراق چیخاریلمیش گمیلر ایله رئاللاش‌دیریلان بیر ایدمان نؤعودور.

## آذربایجان‌دا آوارچکمه

آذربایجان‌دا آوارچکمه ایدمانی ایله ۲۰-جی عصرین ۳۰-جو ایللرینین آخیرلارین‌دان مشغول اولونماغا باشلانمیش‌دیر. باکی بوختاسین‌دا یاریشان آوارچکه‌نلرین موباریزه‌سینی بیرباشا دنیزکناری بولواردان مۆشاهیده ائتمک مۆمکون ایدی. ۱۹۵۹-جو ایلده  آکادمیک آوارچکه‌نلر ایلک دفعه کئچمیش شوروی خالقلارینین ۲-جی ایسپارتاکیاداسین‌دا ایشتیراک ائتمیشلر. بو، آذربایجان آوارچکه‌نلرینین اومومیتتیفاق یاریشلارین‌دا ایلک چیخیشی ایدی و ائله همین ایل مینگچئویر شهرین‌ده موختلیف رئسپوبلیکالارین ایدمان‌چیلارینین ایشتیراکی ایله آوارچکمه یاریشلاری کئچیریلمیش‌دیر. بو یاریش سونرادان مرسوم حال آلمیش‌دیر.

## ایستینادلار

### قایناقلار

https://az.wikipedia.org

بؤلمه:ایدمان
اوتوموبیل یاریشی

**اوتوموبیل یاریشی** - ایلک دفعه ۱۸۹۴-جو ایلده فرانسهدا اوتوموبیللرین ایشتیراکی ایله کئچیریلمیش ایدمان یاریشلارینین بیر نؤعودور. بۇ گون دۆنیانین ان پوپولیار ایدمان نؤعلرین‌دن بیری‌دیر.

## تاریخ

ایلک رسمی اوتوموبیل یاریشی ۲۲ ایول ۱۸۹۴-جو ایلده تشکیل ائدیلمیش و پاریس-روان شهرلری آراسین‌داکی ۱۲۶ km-لیک مسافه‌نی ایحاطه ائتمیش‌دیر. "له پتیت ژوورنال" قزتینین تشکیل ائتدیی یاریش‌دا بوخار، الکتریک، دیزل و بنزین محرّک‌لی ۱۹ اوتوموبیل ایشتیراک ائتمیش‌دیر. اوتوموبیللر ساعت‌دا ۱۸ km اورتا سۆرعت نوماییش ائتدیره بیلمیش‌دیلر. سونراکی ایللرده اوتوموبیل ایدمانینین فرق‌لی ساحه‌لری اینکیشاف ائتمیش‌دیر.

## قالری

فایل:1894 paris-rouen - kraeutler (peugeot 3hp) 6th.jpg
فایل:1894 paris-rouen - albert lemaître (peugeot 3hp) 1st.jpg
فایل:1894 paris-rouen - count albert de dion (de dion-bouton steam tractor) finished 1st, ruled ineligible for prize.jpg
فایل:1894 paris-rouen - Gratien Michaux (peugeot phaeton 3hp) 9th.jpg
فایل:1894 paris-rouen - Gratien Michaux in mantes (-30 peugeot phaeton 3hp) 9th.jpg
فایل:1894 paris-rouen - auguste doriot (peugeot 3hp) 3rd.jpg

### قایناقلار

https://az.wikipedia.org

بؤلمه:ایدمان
بوچه

بوچه — ایتالیادا یارانمیش و توپلاردان ایستیفاده ائدرک اوینانان بیر ایدمان نؤعودور. بوچه یای پارا اولمپیک اویونلارینین پروقرامینا داخیل‌دیر.
## قایناقلار
https://az.wikipedia.org
بؤلمه:ایدمان
کماندان اوخ آتما

**کماندان اوخ آتما** — کماندان اوخ آتما ایدمان نؤعو دونیا اوخ آتما فدراسییاسی () طرفین‌دن تنظیم‌لنیر. کماندان اوخ آتما بئینلخالق اولمپیک کومیته‌سینین (بوک-اون) اورقانی‌دیر.
### قایناقلار

https://az.wikipedia.org
بؤلمه:ایدمان
شفیلد

**شفیلد** شهری ( اینگیلیس دیلی: Sheffield) بؤیوک بریتانیاده یورک شایر اوستانینده اولور.اینگلیسین قوزئی طرفینده یئرلشیب.ان گؤی و یاشیل و امنیتلی شهر بریتانیاده آدلانیب.

## شفیلد
آدیلیم شفیلد بیلیم یوردو 1987-جی میلادی ایلده آچیلدی و دۆنیادا آدلیم بیر بیلگیلر یوردو اولور.تایمز بو بیلیم یوردون 20 اینجی بریتانیاده بیلیر.ویریجین بو بیلیم یوردون یاخشی بیر بیلیم یورد هامی اۆچون بیلیر.

شفیلد یونایتد فوتبال کلوبو و شفیلد ونزدِی فوتیال کلوبو بو شهرده اولور.

شوکوموشون فیلم یغینجاقی بو شهریده اولور و ایلده اوشاقلار اچون فیلم جشنواره سی بو شهریده اولار.

## قایناقلار

بؤلمه:اینگیلیس
بؤلمه:بؤیوک بریتانیا شهرلری
بؤلمه:اوروپا
هالتر

## قایدالاری
هالتر ایدمان‌چیلار ایکی پروقرام اوزره چیخیش ائدیرلر. بو، تدریجه‌ن و تکانلا قال‌دیرماق‌دیر. بیرینجی پروقرام‌دا ایدمان‌چی ایشتانقی اوّلجه یئردن سینه‌سینه، سونرا قوللارینی آچاراق باشی اوزرینه قالدیریر. بوتون بونلاری او، یالنیز عضله‌لرینین گۆجو ایله ائتمه‌لی‌دیر. بو زامان ایدمان‌چی آزجا چؤملیب، بدنی ایله یورولموش قوللارینا کؤمک ائدرسه، حاکملر ایشیق یاندیریب، بو حرکتی حسابا آلمایاجاقلار.

تکانلا قال‌دیرما دا ایکی حرکت‌دن عبارت‌دیر: ایدمان‌چی چؤملیب، ایشتانقی بیردن-بیره بیرنفه‌سه باشی اوزرینه قالدیریر، یالنیز بون‌دان سونرا قالخیب دوزلیر. قوت و سرتلیین بئله بیرلشمه‌سی ایدمان‌چییا ایکینؤولو موباریزه‌نین عمومی حرکتلرین‌ده چوخ بؤیوک بیر چکینی قال‌دیرماق ایمکانی وئریر. یاریش‌دا بیرینجی یئره چیخماق اۆچون ایشتانق‌چی آغیر آتلتیکانین ایکی نؤعونون عمومی حسابین‌دا داها چوخ چکی قال‌دیرمالی‌دیر.

## تاریخ
هالتر اولمپیک اویونلارینا ایلک دفعه ۱۸۹۶-جی ایلده داخیل ائدیلمیش‌دیر. آنجاق او واختلار یاریشلار باشقا قایدالار اوزره کئچیریلمیش‌دیر. غالیب گلمک اۆچون ایدمان‌چی ایشتانقی بیر، سونرا ایسه ایکی علی ایله قال‌دیرمالی ایدی. ماراق‌لی‌سی بودور کی، چیخیش ائدنلرین هامی‌سی عئینی چکی‌ده یاریشمیش‌دی. ایللر کئچه‌ن‌دن سونرا قانونلار ایندیکی حالا سالینیب و ایندی ایدمان‌چیلار بیر یوخ، اون چکی درجه‌سی اوزره یاریشیرلار.

آذربایجان هالتر تاریخین‌ده ان بؤیوک اوغور ۲۰۱۲-جی ایلده لندندا کئچیریله‌ن یای اولمپیک اویونلارین‌دا قازانیلمیش‌دیر. ۵۶ کق چکی‌ده چیخیش ائدن والنتین کریستوف اوچونجو یئری توتاراق بورونج مدالا لایق گؤرولموش‌دور.

### قایناقلار

https://az.wikipedia.org

بؤلمه:ایدمان
تای بوکس

**موای تای و یا تای بوکس** (تای دیلی: มวยไทย،) — تایلنددا یارانان دؤیوش صنعتی‌دیر. "موای" لوغتین معناسی سانسکریت دیلین‌ده‌کی "ماویا" سؤزون‌دن گؤتورولموش، "آزادلارین دؤیوشو" و یا "آزاد دؤیوش" معناسینی وئریر. آیریجا اولاراق، بۇ دؤیوش نؤعونون آنالوقلاری میانما، کامبوجا و لاوس‌دا ایستیفاده ائدیلیر. دؤیوش صنعتینین هان‌سی اؤلکه‌ده یارانماسین‌دا نیسبتاً  فیکیر آیری‌لیغی واردیر. بۇ دؤیوش نؤعونون بوک‌سا بنزرلیگی واردیر. اما اوندان فرق‌لی جهتلرینه گؤره فرق‌لنیر. محض "تای بوکس" آدلان‌دیریلان دؤیوش صنعتی بوک‌سا قارشی اولاراق حاضیرلانمیش‌دیر. دؤیوش نؤعو کاراتئ و اوشو (کونق فو) صنعتلرین‌دن ده فرق‌لنیر. بورادا کاتا و تاولو کیمی کومپلکس حرکتلر یوخ‌دور. موای تای دؤیوش‌ده ال، آیاق و دؤیوش‌ده اساس اوْلان دیزله و یا دیرسکله وورولان ضربه‌لردن عبارت اوْلان چَتین قدیم دؤیوش صنعتی‌دیر. بۇ سبب‌دن بعضاً اونو "۸ قیچین دؤیوشو" آدلان‌دیریرلار. هر ایل تایلانددا ۱۷ مارس تاریخین‌ده "موای تایین میلّی بایرام گونو" قئید اوْلونور. موای تایین اولمپیک ایدمان نؤعو اولماماسینا باخمایاراق، میلّی سوییه‌ده دؤیوشلر کئچیریلیر.

## تاریخ

موای تای قدیم زامان‌دان سیام اولاراق آدلان‌دیریلان بؤلگه‌نین بؤلونمه‌سین‌دن سوْنرا یارانان و بۇ گون آغیرلیق‌لی اولاراق تایلانددا سیستئملنمیش دؤیوش سیستملرینین هامی‌سینین عمومی آدی‌دیر. هر نه قدر بؤلگه سرحدلری دییش‌سه ده، بۇ اؤلکه‌یه قونشو اوْلان میانمادا (کؤهنه آدی بورما) تطبیق اوْلونان "اورکستر و کامبوجادا ائدیله‌ن "کهمر بوکسون" ایله بؤیوک بنزرلیکلر گؤستریلیر. موای تایین یارانماسی حاقین‌دا فرزیلت "تایلند، میانما و کامبوجا" آراسین‌دا آنلاشیلمازلیقلار ایندیکی واختدا شیددتلنمیش اوْلوب، هر اؤلکه بۇ ایدمان نؤعونو اؤزونه شامیل ائدیر. بۇ گون موای تای تکامول کئچیره‌رک ۳ بوداق‌دا "پئشکار، هوسکار و میلّی (مرسوم)" اولاراق تطبیق اوْلونماغا باشلانیلمیش‌دیر.

تاریخی تخمیناً ۱۴-جو عصره عاییددیر. کؤهنه آنتیک سیستملرین هامی‌سی "موای بوران" (آنتیک دویوش سیستمی) چتیری آلتین‌دادیر (بو مؤوضوعدا بیر چوخ افسانه‌لر مؤوجوددور. موای بوران چتیری آلتین‌دا: "موای لوپبوری (بوگونکو موای تایین اجدادی ساییلیر)، موای چئیوت، موای کورات، موای کوچاسارن، موای ناکورن" سیستملری واردیر. مرسوم سیستملردن بعضاً میانما، تایلند و یا کامبوجا سرحدلرین‌ده موسابیقه حاضیرلانیر، الجک یئرینه سارغی، بانداژ ایستیفاده ائدیلیر و خصوصیله کامبوجا بۇ مؤوضوعدا پروفئسسیونال‌لیق الده ائتمیش‌دیر.

کرابه کراببونگ ایسه، تماماً "قیلینج، نیزه و س." اهتیوا ائدن سیلاح‌لی مرسوم اؤزونه خاص بیر اینتیظام اوْلوب، آنجاق بیلیندیی کیمی موای تای سیستمی ایله بیر علاقه‌سی یوخ‌دور. آیریجا بۇ گون تایلند اوردوسونون بعضی حیصّه لرین‌ده ایستیفاده ائدیله‌ن "میلیتاری لئردریت" آدلان‌دیریلان دؤیوش صنعتینین اؤلکه‌یه خاص آیری بیر سیستم مؤوجوددور.

## ایستینادلار

## خاریجی کئچیدلر
* روسیه فدراسییاسیندا موای تایین رسمی سایتی
*  
* http://www.mtbd.de/
* 

### قایناقلار
https://az.wikipedia.org

بؤلمه:ایدمان
نیاقارا شلاله‌لری

بندانگشتی|نیاقارا شلاله لری
نیاقارا شلاله لری (اینگیلیس دیلی: Niagara Falls) اوچ بؤیوک شلاله آمریکا و کانادا سینیریندا(مرزینده).کانادانین آنتاریو اوستانی و آمریکانین نیویورک اوستانی سینیریندا.نیاقارا چایینین گونئی چایلاقیندا آخیر.

بو اوچ شلاله بؤیوکدن بالا آدلاری سایی: آت نالی شلاله سی و آمریکالی شلاله و گلین یاشماقی شلاله سی آدلانیر.آت نالی شلاله کانادا اؤلکه سینده و آمیرکالی شلاله بیرلشمیش اوستانلر اؤلکه سینده اولور.بو ایکی شلاله نی قوت ایلند آداسی یا گئچی آداسی آراشدیریب.گلین یاشماقی کیچیک شلاله آمریکا یئرینده اولور.بو شلاله نی لونا آداسی اوبیری شلاله لردن آراشدیریب.

بو شلاله نیاقارا چایلاقیندا ایری گؤلوندن آنتاریو گؤلونه آخیر.لاب چوخ سۆرعتلی آخان شلاله دۆنیادا اولور و سویون آخیمی چوخ گئدیملی دی.اوجالیقی 50 متیر(165 ایاق) اولور .آت نالی شلاله سی چوخ سوسلو چاغدا 168 مین کؤب متیر سو  بیر دقیقه ده جالیر و گونده لیق چاغدا 110 مین کؤب متیر سو بیر دقیقه ده آخیمی اولور.

## قایناق
خورمشهر

**خورمشهر**، خوزیستان اوستانی‌ خورمشهر بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۳۳٬۰۹۷ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:خورمشهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین شهرلری
یاشماق

**یاشماق** یوخسا اوز اورتوسو، تورکلر آراسیندا  نیقاب و اوزه چکیلن بیر پارچایا دئییلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:پالتارلار
کاپشن

**کاپشن** یوخسا **اوست پالتاری** (روس دیلی :Капюшон) بیر نوع پالتاردیر.
175px|بندانگشتی| بیر نمونه سنتی کاپشن
## قایناقلار

بؤلمه:پالتارلار
بولوز

**بولوز** (اینگیلیس دیلی :Blouse) بدنین اوست طرفینین پالتاری دیر.قالین و ایستی ساخلیان بیر پالتار چوخلو سویوق هاوادا گئیلر.بولوز ایشچیلر .خاتونلار .اوشاقلار و اویونچولار اۆچون هر جوره تیکیلر.ایندی برلوز چوخلو خانیملارین پالتاریندا و بولوز دامن آدیندا دون یئیرنه گئیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:پالتارلار
اوتیسم

**اوتیسم** یوخسا اوزونده قالماق.بیر نوع مریضلیکدیر. غیر طبیعی کلامی و ایرتباطی داورانیشلار علامتی ایله بیلینیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ساغلیق
بؤلمه:Autism
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:Communication disorders
بؤلمه:Mental and behavioural disorders
بؤلمه:Neurological disorders
بؤلمه:Neurological disorders in children
بؤلمه:Pervasive developmental disorders
بؤلمه:Psychiatric diagnosis
بؤلمه:RTT
مینی ژوپ

**مینی ژوپ** یا قیسا دامن (فرانسه دیلی:Minijupe) .بیر جور قیسا دامن اولور بو دامن دیزلر اوسته جا گلیر.مینی ژوپ 1960 جی ایلدن مود اولدو .لندن مودل جشنینده گوروشدو و چوخلو فرانسه اؤلکه سینده یایلدی.باشدا تکجه آیدمان پالتاری اولوردو.

اوقاندا اؤلکه سی 2013 ده عمومی یئرلرده قیسا دامنی قدغن ائتدی.

## قایناقلار
فارسیجا ویکی پدیا https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%DA%98%D9%88%D9%BE مینی ژوپ

## گؤرونتولر

File:Space_Patrol_cast_1950.JPG



بؤلمه:پالتارلار
بهرام بیضایی

**بهرام بیضایی** (دوغوم ایلی: ۱۳۱۷ - اؤلوم ایلی: ۱۴۰۴) ایرانلی یازیچی و فیلمنامه یازان و فیلم‌سازدیر.

## تورک دیلینن قارشخلی اثرلر
بو یازیچی‌نین *تاراج‌نامه* نوماییشنامه‌سی فارس و تورک دیللرینه یازیلیبدیر. کتاب فارس دیلینده، امّا موغولیستان و تورک لغتلرله دولی و مشحون‌دیر.

## تورک دیلینه ترجمه اولان اثرلر
* *[[ایلان سلطان]]*

بؤلمه:فارس دیللی یازیچی
بؤلمه:تهرانلی یازارلار
بؤلمه:Bahram Beyzai
بؤلمه:۱۹۳۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۲۰۲۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:20th-century essayists
بؤلمه:21st-century essayists
بؤلمه:20th-century dramatists and playwrights
بؤلمه:21st-century dramatists and playwrights
بؤلمه:Historians of theatre
بؤلمه:Iranian children's writers
بؤلمه:Iranian dramatists and playwrights
بؤلمه:Iranian film directors
بؤلمه:Iranian film editors
بؤلمه:Iranian film producers
بؤلمه:Iranian emigrants to the United States
بؤلمه:Iranian essayists
بؤلمه:Iranian expatriate academics
بؤلمه:Iranian expatriates in the United States
بؤلمه:Iranian historians
بؤلمه:Iranian scholars
بؤلمه:Iranian screenwriters
بؤلمه:Iranian theatre directors
بؤلمه:ایرانلی ترجومه‌چیلر
بؤلمه:Male essayists
بؤلمه:Mythog
رازی واکسن و سرم دوزلتمه تدقیقات انستیتوسو

بندانگشتی|سول|رازی واکسین و سرم دؤزلدمه تدقیقات انستیتوسو نین لوقوسو

**رازی واکسن و سرم دۆزلتمه تدقیقات انستیتوسو** فارسجا **مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی**، کرج شهرینده بیر بایطارلیق مرکزی. انستیتونون اساس استحصاللاری اینسان، حئیوان و قؤشلار داوا و دارمانلاری.

## تاریخچه
بو انستیتو بیؤک ایپک یولون یاخینلیگینده اؤلارکن، اسکی زامانلاردا واریمیش. آتلار، آت چاپارلاری و کاروانچیلار بیر دارمان مرکزی ساییلمیش. 1924 ئیلده فعالیت لری تنظیم اؤلؤنوب و مدرنلیغه اؤز چؤروب و یئنی دوالاری دؤزلدیب. حاضیرلیکده بو انستیتو بیر مدیریت شوراسی ایداره ادیر، بو شورادا ایرانین فلاحت وزارتخانه سی و سلامت وزارتخانه سی نوماینده لری وار.
بؤلمه:بیولوژی
چوواشیستان

thumb|چوواشیستان خریطه‌سی
**چوواشیستان** و یا رسمی آدی ایله **چوواش جومهوریتی** (چوواش تورکجه‌سی: *Чăваш Республики*؛ چأۋاش رەسپوپلېكې)، (روسجا: *Чувашская Республика*)، روسیه فدراسیونونون ترکیبینده یئر آلان بیر جومهوریت دیر. جومهوریتین آدی‌نی آلدیغی چوواشلار، تورک خالقلاریندان بیری دیر. چوواشیستان، جوغرافی اوْلاراق روسیه‌نین اوْرتا قیسمتینده یئر آلیر و باشکندی چبوکساری دیر.

*چوواشیستان* دا چوواش تۆرکجه‌سی و روسجا رسمی دیل دیرلر.

## تاریخی
چواشیانین اوتراقلاری و یئرلری 1551 جی ایلده روسیه ایمپراتورونون طرفیندن ایشغال ائدیل‌دی. و او دؤوردن باشلانان، تزار حوکومتی‌نین موستملیکه سیاستی، چوواش خالقینی آجین اجلیق حاله سالدی. ان محصولدار توپراقلاری اللریندن آلیب و بونا گؤره چوواش مسیحیلیگی قبول ائتمه مجبور اولموشلار.

## اهالیسی
بو جومهوریتین بومی اهالیسی چوواش تورکلری دیرلار.
۲۰۰۲-اینجی میلادی ایلین عمومی سایسی اساسینه چوواش رسپوبلیکاسی‌نین 1.313.754 نفر یئرلیسی وار.

## قایناقلار

بؤلمه:تورک دیللی اؤلکه‌لر
بؤلمه:روسیه جومهوریتلری
شوپاشکار

**شوپاشکار** یوخسا چوپوقسری (روس دیلی: Чебоксары; IPA:tɕɪbɐˈksarɨ; تاتار تورکجه سی: Шупашкар, شوپاشکار) چوواشیستان باشکندی و بؤیوک شهری.وولقا چایلاقیندا روسیه مرکزینده.چوواشیستان فدارسیونون باشکندی اولور.بو شهرین 453,721 (2010 آماری) یاشامی واردی.

## قایناقلار
https://en.wikipedia.org/wiki/Cheboksary اینگیلیسی ویکی پدیا

بؤلمه:تورک اؤلکه لری
لاذقیه

**لاذقیه** (عرب دیلی: اللاذقية)، (لاتین جه: Laodicea ad Mare) سوریه نین ان بؤیوک و آدلیم بندری گؤی دنیز (مدیترانه) اوزرینده.

بئشینجی بؤیوک شهر سوریه ده و آدلیم بیر بندر و ساحیلی شهر اولور.2004 -جی میلادی ایلده بو شهرین  ۵۲۶٬۸۸۸ یاشامی اولوردو .لاذقیه دن بؤیوک شهرلر سوریه ده حلب .دمشق .حمص و حماه اولور.

بو شهرین حومه سینده اوقاریت تاریخی بیر شهرین ویرانه لری اولور.اوقاریت ان اسکی و آدلیم بیر شهر اولوردو.لاذقیه اسکی تاریخده سامی لر و آسوره لر و آرامیلر الینده اولوردو.بو شهرین بؤیوک بندری و ایقتصادی ایشلری وار.

لاذقیه اوستانی (ریف لاذقیه)نین مرکزی و اونون دورد بؤلموندن بیری بو شهر اولور.
## قایناقلار
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%84%D8%A7%D8%B0%D9%82%DB%8C%D9%87 فارسیجا ویکی پدیا چالیشانلاری

بؤلمه:سوریه
حمص

حُمص(تاریخی آدی:اِمِسا-یونانی دیلده:Έμεσα) اوچونجو بؤیوک شهر سوریه اؤلکه سینده حلب و دمشقدن سونرا.سوریه نین باتی طرفینده و حمص اوستانی نین باشکندی اولور.

## شهر بؤلوملری
"باباعمرو"  و «خلدیه»، «اسکی حمص»، «قصور» و «جوره‌الشیاح» بو شهرین بؤلوملری و محله لری اولور.[

«جوبر» و «سلطانیه» بو شهرین بؤلوملریندن سایلیر.

حومه سی حوله و قصیر باتی طرفده و بو شهرین گورمه لی یئرلری و تاریخی مچیدلری و کلیسالری اولور.
*النوری الکبیر مچیدی
* خالد بن الولید مچیدی 
* الکتیب مزاری
*کوردان قالاسی
*حمص قالاسی
* ام الزنار کیلساسی
*مار الیان کیلساسی

## قایناقلار
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D9%85%D8%B5 فارسیجا ویکی پدیا

بؤلمه:سوریه شهرلری
گیلاس

**گیلاس** () بیر نؤع میوه دیر.
## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
* 
*
قیش سارایی

**قیش سارایی** () — سنت پترزبورق، روسیه دا یئرلشه‌ن و ۱۷۳۲-۱۹۱۷-جی ایللرده روسیه مونارخلارینین رسمی ایقامتگاهی اولان مشهور سارای کومپلکسی‌دیر. بیرینجی پیوترون قیش سارایینین یئرین‌ده ۱۷۳۰-۱۸۳۷-جی ایللرده اینشا ائدیلمیش و سارای ساحلی و سارای میدانی آراسیندا یئرلشه‌ن کومپلکسین اساس بیناسی یانغین‌دان زدلنمیش و برپا ائدیلمیش‌دیر. ۱۹۱۷-جی ایلده سارای‌دا باش وئرمیش عصیان سووت رسساملیغین‌دا، سرگی ایزنشتینین ۱۹۲۷-جی ایلده ائکرانلاشدیردیغی و روسیه اینقلابینین سیمووللارین‌دان بیری ساییلان "اوْکتوبر" فیلمین‌ده جانلاندیریلمیش‌دیر.

سارای روسیه ایمپیراتورلوغونین گۆجونو و قودرتینی نوماییش ائتدیره‌ن مونومئنتال معمارلیق عابده‌سی کیمی اینشا ائدیلمیش‌دی. بو سارای‌دان روسیه چارلاری ۲۲،۴۰۰،۰۰۰ کوادرات کیلومتر (۸،۶۰۰،۰۰۰ سق می) (یئر کوره‌سینین تورپاق ساحه‌سینین ۱/۶ حیصّه ‌سی) اراضییه و ۱۹-جو عصرین سونونا کیمی ۱۲۵ میلیون اینسانا حؤکم ائتمیشلر. سارایین اینشا ائدیلمه‌سین‌ده بیر چوخ مئمارلار چالیش‌سالار دا، اونلار آراسیندا یلزاوتا باروککوسو اوسلوبونون اساس سیمالارین‌دان اولان بارتولومئو راسترئللینین آدی خصوصیله قئید ائدیلیر. یاشیل و آغ رنگ چالارلارینین سینتزی شکلین‌ده ایشلنمیش و اوزونسوو دوزبوجاق‌لی فورماسین‌دا اولان سارایین اساس فاسادی ۲۵۰ م اوزونلوغون‌دا و ۳۰ م (۱۰۰ فت) هوندورلویون‌ده‌دیر. قیش سارایینین ۱.۷۸۶ قاپی‌سی، ۱.۹۴۵ پنجره‌سی، ۱.۵۰۰ اوتاغی و ۱۱۷ پیلکانی وار. ۱۸۳۷-جی ایل یئنی‌لنمه‌سی سارایین ائکستئریئرینی دییشمه‌سه ده، اوتاقلارین اینتئریئری موختلیف زؤوقلره اویغون اولاراق، یئنی‌دن ایشلنمیش‌دیر کی، آراشتیرما‌چیلار بو اوتاقلارین اینتئریئرینی «19- عصر روکوکو اوسلوبونا اویغون» اولدوغونو بیل‌دیریرلر.

۱۹۰۵-جی ایل قان‌لی بازار قیرغینلاری اعتراضچیلارین قیش سارایینا دوغرو یوروشه باشلاماسین‌دان سونرا باش وئرمیش‌دیر، لاکین، همین دؤورده آرتیق مونارخ عائله‌سی یاشاماق اۆچون چارسکو سلوداکی آلکساندر سارایینا اوستونلوک وئریردی و یالنیز واجیب دؤولت ایشلری اۆچون قیش سارایینا گلیردی. ۱۹۱۷-جی ایل فوریه اینقلابین‌دان سونرا سارای بیر مدت آلکساندر کرنسکینین اداره ائتدیی روسیه جومهوریتینین مرکزی اولموش‌دور. همین ایلین سونلارین‌دا، سووت حکومتینین دوغولدوغو دؤورده قیش سارایی قیزیل اوردو دسته‌لرینین هوجومونا معروض قالمیش‌دیر. سارایین بیر آی مدتین‌ده قارت ائدیلمه‌سی نتیجه‌سین‌ده، شراب زیرزه‌میلرین‌دن او قدر ایچکی ایچیلمیش‌دیر کی، بو حادثه بعضاً *«تاریخین ان بؤیوک اوغلان قوناق‌لیغی»* دا آدلاندیریلیر. بو گون برپا ائدیلمیش سارای، دؤولت ارمیتاژی موزه یی کومپلکسینین اساس بینالارین‌دان بیری کیمی فعالیّت گؤستریر.
عرفه گونو

ذی حجه آیین دوققوزو عرفه گونی آدلانیر.بو گون موسلمانلار اۆچون مخصوص شیعه لر اۆچون بؤیوک گون سایلیر.

شیعه لرین اۆچونجو ایمامی(ایمام حسین) بو گونده عرفه چولوندن کربلا چولونه کوچماقا مجبور اولدو.بو مجبوری کوچماقا گوره ایمام حسین دعاسی عرفه ده چوخ آدلیم اولوب.بو دعانی اوخوماقین چوخ ثوابی وار.شیعه لر اۆچون بو دعا بؤیوک بیر عبادت سایلار بو دعا گون آرتا ایکیندی نامازیندان سونرا اوخونار. عرفه گونوندن سونرا قوربان بایرامی اولور.

## آد
بو گونو آدینا گوره چوخلو سوزلر یازیبلار.

هابئله عرفه گونو اعتراف و تانریدان عذر ایستماق گونو آدلانیب .پئیغمبر و ایماملارین دعالری تانرینی عزیز توتماق و اعتراف اۆچون بیر دعالردی .پئیغمبر بو گونده دعا ائدیب و گوناهلاری اعتراف ائتماقی یاخشی بیلیر.بو گونون آدی عرفه یا اعتراف گونو آدلانیب.

## حاجیلار
حاجیلار بو گون عرفه چولونده دعا ائدر.بو دعا جبل الرحمه داغیندا اوخونور و سونرا حاجیلار مشعر الحرامه گئدر.

## ایمام حسین دعاسی عرفه گونی
بیر عرفانی و تاریا گوره محبت دعاسی اولور.ایمام حسین بو دعاده تارینی دوست توتوب و اوز ایشلرینه اعتراف ائدیب و تارینی بؤیوک یارادان و اینسانی توپراقدان یارادان بیلیر.

بو دعا عرفانی بیر کلمه ائیله باشلیر ""الحمد لله الذی لیس لقضائه دافع "" یانی :حمد اولسون او تاریا اونون دئدیقیندان  قاچماق اولماز .
 

## ایمام حسین زیارتی
بو گونده ایمام حسینی زیارت اتماق اوزاقدان یا یاخیندان یاخشی بیر عملدی .

## قایناقلار


بؤلمه:ایسلامی گون و بایراملار
عرفه چؤلو

سول|بندانگشتی|عرفات یا عرفه چؤلو حج چاغیندا
**عَرَفات** یوخسا عرفه چؤلو مکه شهرینین باتی گونئی طرفیندن 20 کیلومتر آرالی بیر چؤلدو.بو چؤلون یاشامی یوخدو و تکجه ذی الحجه آین دوققوزی حاجیلار منا داغیندان بو چؤله گلر.

حج خطبه سی و لبیک و دعالر و گون آرتا ایکیندی نامازی بو چؤلده اوخونار.بیر گون قالاندان سونرا آغشام چاغی مُزدَلفه یئرینه چیخار.

## جوغرافیا
12 کیلومتر اَنی و .56 کیلومتر بؤیی و یئتمیش شگگیز کؤب کیلومتر اولور
حماه

**حماه** یوخسا حَمات یا حَما  سوریه نین اوچونجو بؤیوک شهری حلب و دمشق دن سونرا.سوریه نین باتی طرفینده چوخلو سوننی عربدیلر.

## قایناقلار

بؤلمه:سوریه شهرلری
سنجار

**سنجار** یوخسا شیقار (سریانی دیلده : ܫܝܓܳܪ Shiggar، عربی: سنجار) عراق اؤلکه سینده بیر شهر دیر.اهالیسی کورد و آشوری و تورکمن دیر. سنجار شهری موصول شهرینین باتی طرفینده سوریه مرزی‌نین یاخینلیغیندا یئرلشیر. بو شهرین 2006 جی ایلده ۳۹٫۸۷۵ باش جمعیتی وار ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:عراق شهرلری
هۇلو

**عادی هۇلو** (لات. *پرسیجا*) — گولچیچک‌لیلر فسیله‌سینین (گروه) گاوالی جین‌سینه عایید نؤع.

دوغما یئری مرکزی و شیمالی چیندیر. عادی هۇلو آغاجینین هوند. ۸ م-دک اولور. یارپاقلاری نؤوبه‌لی دوزولور، چیچکلری ایکیجینسیت‌لی، مئیوه‌سی چییردک‌دیر. کوتله‌سی ۲۰-۶۰۰ ق اولور. عادی هۇلو داغ‌لیق رایونلاردا بئجریلیر. مئیوه‌سین‌ده ۸۰-۹۰% سو، ۶-۱۴% شکر، ۰،۵-۱،۲% پکتین ماده‌سی، ۰،۰۸-۱،۰۲% اورقانیک تورشو (اساساً، آلما تورشوسو)، ۹،۴-۲۰ مق % سی ویتامینی، ۰،۶-۱ مق % کاروتین وار. آذربایجان‌دا بیر نئچه سورتو یئتیشدیریلیر.

## افسانه‌سی
200px|thumb|left|هۇلو آغاجینین چیچیی

هیندوستان افسانه‌لرینه اساساً، هۇلو "سئحیرلی مئیوه" اولماقلا اوزونؤمورلولوک سیموولودور. "اؤلمزلیک هۇلوسی" آیشا ایلاهه‌سینین باغچاسین‌دا اوچ مین ایلده بیر دفعه چیچکلییر و اؤلمزلیک ائلیکسیرینین ترکیبینه داخیل‌دیر. همچینین افسانه‌ده گؤستریلیر کی، یالنیز اونا اینانلارین اورا دوشه بیلدیی آیشا کلیساسین‌ده هیاتوئریجی هۇلو شیره‌سین‌دن چای آخیردی.

"هۇلو" تصویری ایله هدیه اوزون عؤمور آرزولاماغی بیلدیریر. ایکی هۇلو بیرلیک‌ده ار و آروادا لاپ قوجا یاشلارینا قدر یاشاماغی آرزولاماق معناسینی وئریردی. شافتالینین بوداغی – بوتون عائله‌لر اۆچون اوزونؤمورلولوک معناسینی وئریر.

## هۇلو شیره‌سی

هۇلو شیره‌سینی اۆرک ریتمینین پوزولماسی، قانازلیغی، آزالمیش تورشولوق درجه‌سی ایله قارین نوخوشلوقلری زامانی قبول اولونور. هۇلو شیره‌سی شلاکلارین اورقانیزم‌دن کنارلاشدیریلماسینا کؤمک ائدیر. درینی قیدالاندیریر و اونون هوجئیره‌لرینین یئنی‌لشمه‌سینه کؤمک ائدیر. اویادیجی خصوصیته مالیک‌دیر.

## تۆره لری

**هولو** و یا **عادی هۇلو** (لات. پرسیجا وولگاریس میلل.)

## همچینین باخ
* مئیوه

## قایناقلار
* مئیوه‌لرین سیرری 

بؤلمه:یئمک ملزوملاری
بؤلمه:بیتکیلر
بؤلمه:میوه
شوربا

[سول|بندانگشتی|300x300پیکسل|شوربا پیشیرماق .[ایران]]
[سول|بندانگشتی|300x300پیکسل|گؤودوش اوجاق اوسته . [ایران تهران]]
**شوربا **(فارسیجا:آبگوشت- پیتی یا دیزی) تورکلرین اسکی تاریخلی یه مکلریندن.شوربا اسکیدن تورکلرین یه مکلری اولوردو و اونو چوخلو ات و حبوبات ائیله پیشیبلر.

شوربا ات ائیله یا ات سیز پیشر .نئچه جوره شوربا تورکلر ایچره اولار.
شوربا ایکی بؤلومده خورک اولور بیر بؤلوم تیلته بیر بؤلوم خورکین اؤزو.

باشدا شوربانین سویونا چورک دوغورویوب و اونی تیلته ائدللر و چوخ یه مه لی اولار و سوندا اونون اوزون یه مک اولار.

## نئچه جوره
ات شؤرباسی.ات سیز.یومورتالی.نوخودلی.لپه لی .یئرآلمالی.دوگولو.تویوخ شورباسی .سوموک سووی.ایشکنه.ات ایشکنه سی.قویروق یاغی شؤرباسی.بوغدالی و...
تورآتان

**تؤرآتان** یوخسا **هورومچک** () سوموکسوز اتجیللردن. ایکی بؤلومده تنه سی وار. سگگیز ایاق قاناتسیز و دیشسیز حئیواندیر. تؤرآتانلار بؤلومونده. بو بؤلومده چوخلو قوت قوش اولور اولاردان عقرب یا سانجا و کنه و اولارا تای حئیوانلار واردی.تؤر توخوماق بو حئیواندا ارثی بیر استعداد اولور و توراتان بو ایشی اوز ژنلرینده ساخلایب و اوشاقلارینا وئریر. بیر جور تؤرآتان بؤوه آدلانیر کی چوخلو سمیلی و خطرلیدی. قره بؤوه نین سمی و سیدنی ده قئف تؤراتان بؤوه سملری چوخ خطرلی اولور.

## گؤرونتولر

File:Victorian funnelweb.jpg
File:Sketch_Funnel-Web_range.gif
File:Wandering spider.jpg
File:Latrodectus mactans.jpg
File:Latrodectus_map.gif
File:Loxosceles_reclusa.jpg
File:Female-hobo.gif
File:Chiracanthium_sp_ventral.jpg
File:SalemOrnamental.jpg
File:Heptathela.kimurai.yanbaruensis.female.-.tanikawa.jpg
File:Sphodros_rufipes_non-crossing_chel.jpg
File:Chopstick_fangs.jpg
File:Spider web Luc Viatour.jpg
File:Dewy spider web.jpg
File:Spider's web.jpg
File:Spinnennetzpd.jpg
File:Spinnennetz_in_Trichterform.jpg
File:FunnelSpider-Indiana.jpg
File:Heptathela.kimurai.yanbaruensis.female.-.tanikawa.jpg
File:Spider we Named Goldie.jpg
File:Gold green red spider.jpg
File:Stream_spider.jpg
File:Spider_wynaad.jpg
File:Frog_spider2.jpg
File:Spider bangalore wall.jpg
File:Nephila wynaad.jpg
File:Red Spider White Dots and Bars 2600px.jpg
File:Jumping_spider_nagerhole.jpg
File:Lynx spid sal.jpg
File:Orb spider sal.jpg
File:Oxyopid sal.jpg
File:Wallspider sal.jpg
File:Araña de auga GDFL.jpg
File:Araña-Wolf spider.jpg
File:Aranha ponte Matadouro 0.JPG
File:Aranha2-idsuhewfoi0041.jpg
File:Aranha-idsuhewfoi0046.jpg
File:Spider_room_talakaveri.jpg
File:Spider_coorg.jpg
File:Spider_coorg-2.jpg
File:Spider2007-09-03.jpg
File:Krabspin_Madagaskar.jpg
File:Ejrs spider.jpg
File:PlatycryptusUndatusFemale.jpg|مایا تورآتان
File:Eye Arrangement of a Hogna Wolf Spider.png|قوردکیمی تورآتان گؤزلری
File:Spider_egg_sac.jpg|تؤرآتان و یومورتالارینین کیسه سی
File:Tare_ankabut.JPG|تؤرآتان تؤری
File:Phalangium opilio MHNT Profil.jpg| اوپیلیو
File:Eriophora transmarina underside at night.jpg|


## قایناقلار

بؤلمه:تورآتانلار
بوراق

**بوراق** () — محمد پیغمبری معراجا آپاران مخلوق.

بوراق سؤزو عربجه "ایلدیریم سۆرعت‌لی" دئمک‌دیر. روایته گؤره بوراق محمد پیغمبری بیر گؤز قیرپیمین‌دا مکه دن قودسده‌کی الاقصی مسجیدینه چاتدیرمیش، سونرا سمایا قالخمیش‌دیر. روایته گؤره رجب آیینین ۲۷-سی گئجه‌سی مسجید الحرام‌دان الاقصی مسجیدینه بوراق ایله آپاریل‌دی.

## قایناقلار
https://az.wikipedia.org

بؤلمه:ایسلام
پورتاغال

**پورتاغال** (لات. *جیتروس سینئنسیس*) – سدوکی‌میلر فسیله‌سینه عایید بیتکی نؤعو.

## افسانه‌سی

قدیم محصولدارلیق سمبولودور و بو معنادا اوزون مدت سئوگی و نیکاهلا باغلانیردی. افسانه‌لرده، مثلاً، نیکاح مراسیمین‌ده یونونان سئوگی و صداقت رمزی کیمی محض اونو- یعنی "قیزیل آلمانی" موشتریه وئرمیش‌دی.

قدیم چین‌ده او، آبادلیق و اوغور سمبولودور. پورتاغال آغاجینین گوللری گلینلرین تاجین‌دا ایستیفاده اولونان بوللوق رمزی‌دیر. چین‌ده خوشبخت‌لیک و سئوینج آرزولایان شخصلرین پورتاغال هدییه ائتمه‌سی عنعنه‌دیر. پورتاغالین ایستیفاده‌سی ایسه سئوینج و شن لیک گتیرمه‌لی ایدی.

## پورتاغال شیره‌سی

پورتاغال شیره‌سی چوخ‌لو حجم‌ده سی ویتامینینه مالیک اولماسینا گؤره سویوقلاما و آویتامینوز نوخوشلوقلرینین کروْنماسی و مۆالیجه‌سی اۆچون ایلین سویوق واختلارین‌دا ساده‌جه اوزولونمازدیر. او، تونوسو قالدیریر، یورغون‌لوغو آرادان گؤتورور و قان دامارلارینی مؤهکملندیریر، باکتری لری اؤلدورور، باغیشیکلیکی یوکسل‌دیر، اورقانیزم‌دن کولسترینین چیخماسینا کؤمک ائدیر، باغیرساقلارین ایشینی نورماللاشدیریر، اوشاقلاردا آنادان گلمه قۆصورلارین یارانماسی ریسکینی آزال‌دیر، بیر چوخ سرطان فوْرمالارین‌دان مۆدافیعه ائدیر. حکیملر  آتروسکلروز و قان فیشار زامانی، بیرده قاراجیر نوخوشلوقلری زامانی پورتاغال شیره‌سی ایچمیی مصلحت گؤرور.

شیره‌ده کیفایت قدر سی ویتامینی، بیوتین و باشقا خئییرلی ماده‌لر وار.

خئییرلی خاصه‌لری: دامارلاری مؤحکملندیریر،ایمنی سیستمی آرتیریر، بئیینین ایشینی فعاللاشدیریر، هوجئیره‌لرین مۆبادیله‌سینی ایستیموللاشدیریر (تحریک ادیر)، پیلری اری‌دیر.

نیه کؤمک ائدیر: سویوقدیمه‌نین کروْنماسی، پیله‌نمه، یورولما، ایسترس، دقتین آزالماسی.

محدودیتلر: معده یاراسی و قاستریت.

تجروبه: بوش معده یه ایچمک مصلحت گؤرولمور.

Image:Ambersweet oranges.jpg|
Image:Orangeseeds.jpg|
Image:Florida navel orange 1.jpg|
Image:Satsuma_oranges.jpg|
Image:orangetrees.jpg|
Image:OrangeGrov.jpg|


بؤلمه:یئمک ملزوملاری
بؤلمه:بیتکیلر
بؤلمه:میوه
بوئنوس آیرس

**بوئنوس آیرس** (ایسپانجا: Ciudad de la Santísima Trinidad y Puerto de Nuestra Señora de Santa María de los Buenos Aires، — جنوبی آمریکا ماتریکین‌ده شهر، آرژانتیننین باشکندی. شهرین اساسی ۱۵۳۶-جی ایلده (بعضی قایناق‌لره گؤره ۱۵۳۵) لا پلاتا کؤرفزینین جنوب ساحلین‌ده ایسپانیا کونکیستادورو پدرو مندوسا طرفین‌دن قویولموش‌دور.

## قارداش شهرلر
*  کالیاری، ایتالیا
*  مادرید، ایسپانیا
*  بیلباو، ایسپانیا
*  لیسبون، پورتوقال
*  میامی، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
*  مونتویدو، اروگوئه
* ، ایستانبول

## قایناقلار

بؤلمه:گونئی آمریکا باشکندلری
بؤلمه:بوئنوس آیرس
بؤلمه:Autonomous cities
بؤلمه:Capital districts and territories
بؤلمه:Capitals in South America
بؤلمه:Populated places established in 1580
بؤلمه:Port settlements in Argentina
بؤلمه:Provinces of Argentina
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بندر

**بندر** یوخسا **لیمان** – ساحلیانی یاریمقاپالی سو حؤوزه‌لری‌دیر، اونلار شیرینسولو و دنیز اکوسیستملری آراسین‌دا اکوتون
کیمی اؤزونو گؤستریر. بندر موختلیف تیپ‌لی گمیلرین ساحله یاخینلاشماق اۆچون یان آلدیقلاری خصوصی حاضیرلانمیش دنیزکناری یئردیر.

## بندرلار و اکولوژی

بندرلار ایقتیصادی جهت‌دن یوکسک اهمیته مالیک اولمالارینا باخمایاراق، اکولوژی جهت‌دن معین فسادلارا سبب اولورلار.

بندرلار عادتاً لیتورال زونایا داخیل اولور و قابارما-چکیلمه‌لره معروض قالیر. بندرلار یوکسک محسولدار اولور. اونلار بیوژن ماده‌لرین "تله‌سی" حساب اولونور. بوتون ایل عرضین‌ده دنیلرده آوتوتروفلار – ماکروفیتلر (باتاق‌لیق و دنیز اوتلاری، یوسونلار)، دیب یوسونلاری، فیتوپلانکتون فعال اولور. اونلار جاوان (کؤرپه) بالیقلارین یئمله‌مه یئری‌دیر. بندرلار اینسانین تصروفات فعالیتی آلتینا دوشدوک‌ده سو موحیطینین چیرکله‌نمه‌سی نتیجه‌سین‌ده محسولدارلیغینی ایتیریر

## ایستینادلار


## خاریجی کئچیدلر
### قایناقلار

https://az.wikipedia.org
سوغان

** سوغان** فسیله‌سینین جین‌سینه عایید بیتکی نؤعو.

سوْغانین سوْغاناغینین دیامتری ۱۵ سم-ا قده‌ر اوْلوُر، لای-لای نازیک طبقه‌لردن عبارت‌دیر. اۆست قابیغی قوُرۇ اوْلۇب، ساری، بعضاً ده آغ و یا بنؤوشیی رنگ‌ده اوْلۇر. سوْغاناغین  داخیلی اتلی حیصّه‌سی آغ، یاشیلاچالان، یاخۇد بنؤوشیی رنگ‌ده اوْلۇر.
عادی سوْغانین یارپاق‌لاری بۇرۇجۇق شکیل‌لی اوْلۇب، تۆند گؤی رنگ‌ده‌دیر.

## قایناقلار


بؤلمه:یئمک ملزوملاری
بؤلمه:بیتکیلر
بؤلمه:میوه
عیاضیه

**عیاضیه**  نینوه استانی عراق قوزپینده یپرلشیب بۇ  شهر ۱۱ کیلومتر تلعفر هابپله ۶۵ کیلومتر باتی قوزی طرفیندن موصول شهریندن آرالی 
## جمعیت
عیاضیه نین خالقی مسلمان تورکمان،عرب هابئله اقلیت کردلر دن اوْلوب نفوسون سایی سی ۵۱ مین نفر اولاراق ۱۱۵۰۰ نفر عیاضیه نین اوزونده ساکین دیر.

## دیل
عیاضیه شهرین خالقی تورکمان ( آذربایجان تۆرکجه‌‌سینده ) دانیشیرلار سانکی اطراف کندلری عمومیت عربجه یا دا کوردجه دانیشرلار.
## قايناق


بؤلمه:عراق شهرلری
بؤلمه:عراقین تورکمان شهرلری
پورتو

**پورتو**(پورتوقال دیلی: Porto) یوخسا "اپورتو" پورتوقال  اؤلکه سینده بیر شهر آدی قوزئی باتی طرفده

## جوغرافیا
بو شهر دورو چایلاقینین قوزئی طرفینده دوزلینیب.اطلس اوقیانوسونا یاپیشیق و پورتو اوستانی نین باشکندی اولور.

ایکنیجی بؤیوک شهر پورتوقال اؤلکه سینده ليسبون ائیله بیرلیقدا ایقتصادی و باش یئردی.

## آیدیمان

### [[پورتو فوتبال کلوبو]]

پورتو شهرینین آدیلیم فوتبال کلوبو "پورتو" آدی ائیله اوروپاده آدلیم بیر کلوب اولاراق.دونیانین بؤیوک کاپلارین و ایفتخارلارین قازانیب.اوروپا شامپیونو اوْلوب و یوفا شامپیونلوقون قازانیب.

## قایناقلار
* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Porto&oldid=197649685 Wikipedia contributors، "Porto،" Wikipedia، The Free Encyclopedia،]
پورتو پرنس

**پورتو پرنس** هائیتی اؤلکه سینین باشکندی.

هائیتی آداسی و اؤلکه سینین ان آدلیم و باش شهری اولور 

## 2010 جی ایلین زلزله سی
2010 جی ایلین ژوئیه آین 12سی ساعات 16:53:09 محلی چاغدا, یئددی ریشتر زلزله بو شهری تیترتدی.بو زلزله مرکزی 15 کیلومتر پورت او پرنس شهرینین گونئی طرفینده اولوردو.

بو زلزله هابئله دومینیکن جومهوریتینده بیلیندی و هائیتی اؤلکه سینین گئچن ایککی یوز ایلده لاب شیددتلی زلزله سی اولوردو
بندانگشتی|200x200پیکسل

بؤلمه:آمریکا قاره سی
هاوانا

**هاوانا **(ایسپانیا دیلی :San Cristóbal de La Habana) کوبا اؤلکه سینین پایتختی و ان بؤیوک شهری و بندری و ایقتصادی مرکزیدیر.2.1 میلیون باش جمعیتی و 728  کیلومتر مساحتی واردیر.

سول|بندانگشتی|280x280پیکسل|اون یئددی جی یوز ایلده هاوانا چکیمی
سول|بندانگشتی|265x265پیکسل|فرانسه لی دنیز اوغورلاری بو شهره یورودو
سول|بندانگشتی|280x280پیکسل|1920 جی ایل هاوان تئاتری
وسط|بندانگشتی|350x350پیکسل|هاوانا مرکزی
وسط|بندانگشتی|1000x1000پیکسل|هاوانا دوغو طرفین ساحیلی

## قایناقلار

بؤلمه:کوبا
حافظیه

**حافیظه‌** و یا **حافیظین قبری**، ایران لی شاعر حافیظین شیراز شهرین‌ده اولان قبیرینین.

حافیظ اۆچون، حافیظه‌ اولاراق خاطیرلانان، بزک‌لی بیر قبیر ایلک دفعه اؤلومون‌دن تخمیناً ۲۰ ایل سونرا شیرازداکی 'موساللا باغچالاریده اینشا ائدیلمیش‌دیر. بوگونکو قورولوشون قاباقجی‌لی اولان خصوصی قورولوش و سوتونلار ایسه ۱۷۷۳-جی ایلده کریم خان زندین حؤکمدارلیغی زامانین‌دا ائدیلمیش‌دیر. قبیرین گونکی حالی ایسه فرانسه باستان شیناس و معمار آندره گدار طرفین‌دن ۱۹۳۰-جو ایللرین سونلارین‌دا دیزاین ائدیلمیش‌دیر. قبیرین ایچینده سو مرمریند‌ن ائدیله‌ن مزار داشینین اۆزرینده یئنه  حافظین  بیر شعر هک اولونموش‌دور.
## قالری


فایل:Hafeziyeh_0443.JPG
فایل:Hafeziyeh_0445.JPG
فایل:Hafeziyeh_0446.JPG
فایل:Hafeziyeh_0447.JPG
فایل:Hafeziyeh_0449.JPG
فایل:Hafeziyeh_0457.JPG
فایل:Hafeziyeh_0484.JPG
فایل:Hafeziyeh_0488.JPG
فایل:Hafeziyeh_0490.JPG
فایل:Hafeziyeh_0505.JPG
فایل:Hafizie1.JPG
فایل:Hafizie2.JPG
فایل:Hafizie3.JPG
فایل:Hafizie7.JPG
فایل:Hafzie5.JPG
فایل:Hafzie6.JPG
فایل:Hafzieie4.JPG
فایل:حافظه.jpg
فایل:حافظیه.jpg
فایل:Hafezahur.jpg
فایل:حافظیه_در_شب.JPG
فایل:حافظیه 3 (5).JPG
فایل:حافظیه 3 (4).JPG
فایل:حافظیه 3 (3).JPG
فایل:حافظیه 3 (1).JPG
فایل:حافظیه 3 (2).JPG
فایل:Ceiling of Tomb of Hafez.jpg





فایل:Mohammad reza 1000 R 1961 to 1964.jpg 
فایل:Banknote of second Pahlavi - 1000 rials (rear).jpg 
فایل:1000 IRR 1981 Back.jpg


بؤلمه‌: عابده مزارلار

بؤلمه‌: ایران‌داکی عابده‌لر
وکیل بازاری

وکیل بازاری شیرازین و ایرانین قدیمی بازارلاردان بیری‌دیر، ایندی شهرین مرکزین‌ده (شهیدلر میدانین ) شرقینده یئرلشیر.

## قالری


فایل:Khan bazaar vakil shiraz.jpg
فایل:Bazar vakil2.jpg
فایل:Porte khan shiraz.jpg
فایل:Vakil Bazaar - Shiraz - 2.jpg
فایل:Bazaar de Vakil, Shiraz, Irán, 2016-09-24, DD 74.jpg
فایل:Bazaar vakeel.jpg
فایل:Bazar vakil2.jpg
فایل:Bazar vakil shiraz5.JPG
فایل:Bazaar de Vakil, Shiraz, Irán, 2016-09-24, DD 49.jpg
فایل:Shiraz - Bazaar-e Vakil.jpg
فایل:Bazar vakil shiraz3.JPG
فایل:Enter! (2924795082).jpg



بؤلمه:تاریخی تیکینتیلر
لهیستانلار

**لهیستانلار** (؛ تک:* پولاک*) - آوروپادا لهیستان دیلینده دانیشان خالق. لهیستان دیلینده شخص اۆچون: "* پولاک*" (کیشی) و "* پولکا*" (قادین).

## گؤرونتولر

File:Gesta Hamburgensis trans oddara st polanos.jpg|
File:Poles by country.png|
File:Pillati A highlander with bagpipes.jpg|
File:Book of Henryków.PNG|
File:Język polski w Europie.png|
File:Jan Dlugosz (92089616).jpg|
File:Jan Kochanowski.png|
File:Jan andrzej Morsztyn 1.PNG|
File:Ignacy Krasicki 111.PNG|
File:Joseph Conrad.PNG|
File:Stanisław Lem.jpg|
File:Wojciech Gerson, Przyjęcie Żydów.jpg|



بؤلمه:لهیستانلار
بؤلمه:ائتنوقرافی
بؤلمه:دیل
ساریمساق

**ساریمساق**  — آللیاجئائ فسیله‌سینین آللیوم جین‌سینه عایید بیتکی نؤعو.

ساریمساق آغیمتیل رنگ‌لی سوغاناق‌لی بیتکی‌دیر. دادی چوخ کسکین یاندیریجی اولماقلا یاناشی، اؤزون مخضوض اتیرلی ایگی واردیر. ساریمساق‌دان شرق طبابتینده چوخ قدیم زامانلاردان درمان کیمی بیر سیرا نوخوشلوقلره قارشی ایستیفاده اولونور. مثلاً، کرونیکی معده-باغیرساق خورالارینین مۆالیجه‌سین‌ده، ضعیف‌لیک‌ده، آویتامینوزدا، زوب نوخوشلوقلرین‌ده و س. ترکیبین‌ده "فیتونسید" ماده‌سینین مؤوجودلوغون‌دان، ساریمساق سون درجه قوت‌لی باکتئریسید تأثیره مالیک‌دیر. ساریمساق‌دان آلینان "آللی‌سین" ماده‌سینین چوخ قوت‌لی باکتئریسید تأثیری واردیر. اونون اون مین‌ده بیر نیسبتینی سو ایله دورولاشدیردیق‌دا بئله یئنه ده باکتری لرا اؤلدوروجو تأثیر گؤستریر، اونلارین اینکیشافینی دایاندیریر. سون ایللرده آپاریلان آراشتیرمالار نتیجه‌سین‌ده ساریمساغین ترکیبین‌ده بیر سیرا مۆالیجه اهمیت‌لی ماده‌لرین اولدوغو معین ائدیلمیش‌دیر. بونلاردان ان موهومو "دوسولفید" آدلانان کوکوردلو عضوو بیرلشمه‌لردیر. ساریمساغین ترکیبین‌ده اولان ائفیر یاغین‌دا کوکورد اولدوغو اۆچون، اونون ایگی چوخ کسکین‌دیر و یاندیریجی‌دیر. 

خالق طبابتینده ساریمساق‌دان خؤرکلرده و یا تورشویا قویولموش ساریمساق‌دان ورم خسته‌لیگی زامانی ایشتاها آرتیران، بلغم گتیره‌ن و سینه ایلتیهابینی تمیزله‌مک  آماچله ایشلدیلیر. سویوقدیمه و ستلجه‌م اولدوق‌دا تنفوس یوللارینی آچماق اۆچون ساریمساق یئییرلر. ساریمساق‌دان چکیلمیش ایسپیرت‌دن کرونیکی معده کاتاری، معده نین هضم ائتمه ضعیف‌لیگی، قارین کؤپو زامانی، و ده کرونیکی آمیوب‌لو ایسهالی مۆالیجه ائتمک اۆچون ایستیفاده اولونور. بون‌دان باشقا، ساریمساق یوغون باغیرساق خسته‌لیگی زامانی دا ایشلدیلیر. ساریمساق سویون‌دان دیابت نوخوشلوق‌ه توتولانلارا وئرمک ده فایدالی‌دیر. زاقاتالا رایونون‌دا قابیغی سویولموش "ساریمساق بهمزی" بیشیریلیر. همین بهمز قان فیشار نوخوشلوق‌ه توتولموش آدام اۆچون ان یاخشی مۆالیجه واسطه‌سی‌دیر.

## دین‌ده
"قوران"دا ساریمساق حاقیندا بئله بیر ایفاده وار:

*"ای موسا، بیز تک نؤع یئمه‌یه اصلا دؤزه بیلمیجییک، یئتر آرتیق بیزیم اۆچون ربینه دعا ائت، بیزه یئتیشدیردیی شئیلردن؛ تروزین‌دن،  ساریمساغین‌دان، مرجیمیین‌دن و سوغانین‌دان چیخارسین."*

## خاریجی کئچیدلر
*ساریمساق نؤعلرینین آتلاسی

## ایستینادلار

بؤلمه:یئمک ملزوملاری
بؤلمه:بیتکیلر
بؤلمه:میوه