open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
۱۹۱۱ (میلادی)

** میلادی ۱۹۱۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْن بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ سپتامبر - دونیادا ایلک دفعه اینگیلیس‌ده گؤی پوستو سرویسی میدانا گلمیش‌دیر.
*۴ اوْکتوبر - دونیادا ایلک برقی پیله لندنده قوراشدیریلمیشدیر.
*۳۰ دسامبر - سۇن یات سئن چینین بیرینجی جومهور باشقانی سئچیلیب.
*۳ نوْوامبر - شورلت اوْتوموبیل بازارینا داخیل اوْلموشدور.
*۲۹ سپتامبر - ایتالیا ایله عثمانلی ایمپیراتوری‌سی آراسین‌دا لیبی اوستون‌ده موحاریبه باشلادی.
*۲۵ سپتامبر - ایتالیا عثمانلی دؤولتینه قارشی موحاریبه اعلان ائتمیش‌دیر
*۲۱ ژانویه - ایلک مونت کارلو رالی‌سی باشلادی.
*۲۱ آقوست - مونا لیزا رسم اثری لوور موزه‌سی ایشچیسی طرفیندن اوغورلاندی.
*۲۰ اوْکتوبر - آموندسن شومال قوطبونا یولا دوشدو.
*۱۸ ژانویه - ایلک دفعه بیر اۇچاق٬ بیر گمینین اۆستونه ائندی.
*۱۴ دسامبر - نوروژ سیّاحی آموندسن گۆنئی قۆطبونه چاتان ایلک اینسان کیمی تاریخه دۆشوب.
*۱۲ دسامبر - هیندوستان باش‌شهری کلکۆته‌دن دهلییه کؤچورولموشدور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۰۷ (میلادی)

** میلادی ۱۹۰۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۱ آقوست - آنتانتانین يارادیلماسینی تاماملايان اینگیلیستان-تزار روسیه‌سی سازیشی ایمضالانمیشدیر.
*۳ نوْوامبر - ایلک هلیکوپتر فرانسهده هاوايا قالخمیشدیر.
*۳ مئی - فنرباخچا ایسپور کولوبو قۇرولدو.
*۲۹ آقوست - کبک کؤرپوسو اینشا ائدیلن زامان آشمیشدیر و ۷۵ ایشچی حیاتینی ایتیرمیشدیر.
*۲۷ دسامبر - پاریسده ایکینجی ژؤن تۆرک کونقره‌سی کئچیریلدی. سوْنوج بیلدیرگه‌سینده سولطان عبدالحمید ایداره‌سی نقد اوْلوندو.
*۲۵ آقوست - آذربایجان موعلیملرینین ایکینجی کونگیره‌سی کئچیریلمیشدیر.
*۱۴ ژانویه - جامايکادا باش وئرن زلزله نتیجه‌سینده میندن آرتیق اینسان اؤلموشدور.
*۱۳ آقوست - نيويورکدا ایلک تاکسی فعالیته باشلامیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۴ (میلادی)

** میلادی ۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۱۲ (میلادی)

** میلادی ۱۹۱۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْن ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۱ ژولای - میلتون فریدمن؛ آمریکالی ایقتیصادچی، ایقتیصاد ساحه سینده نوبل اؤدولونو قازانان

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۵ (میلادی)

** میلادی ۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۰۶ (میلادی)

** میلادی ۱۹۰۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ اوْکتوبر - لئو تولستوی نوبل ادبیات جاییزه‌سیندن ایمتیناع ائتمیشدیر.
*۳ اوْکتوبر - عومومی اس‌اواس سیقنالی قبول ائدیلمیشدیر.
*۲۳ آوریل - روسیهده تزار ایکینجی نیکولای اساس یاسالار اوْلاراق آنایاسانی اعلان ائتدی.
*۲ آقوست - پورتوقالیادا پورتوفوتبول کلوبو قورولموش‌دور.
*۱۵ آقوست - آذربایجان معلملری‌نین بیر  قورولتايی کئچیریلمیشدیر.
*۱ نوْوامبر - فیوضات ژۇرنالی‌نین ایلک سایی چاپدان چێخمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۱ (میلادی)

** میلادی ۱۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا اوْن بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۰ (میلادی)

** میلادی ۱۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا اوْنونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۵۴ (میلادی)

** میلادی ۱۹۵۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اَللی دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۹ آقوست - سان‌فرانسیسکو بين‌الخالق فورودقاهی آچیلمیشدیر.
*۲۸ ژولای - هوگو چاوز؛ ونزوئلانین ۵۳-جو رئیس جمهورو
*۲۵ مئی - توکیودا کئچیریلن دۆنیا سربست گۆلش مۆسابیقه‌لرینده تۆرکیه بیرینجی اوْلدو.
*۲۳ اوْکتوبر - غربی آلمان ناتویا قبول ائدیلدی.
*۱۷ سپتامبر - یئنی تورپاق‌دا شوروی آتوم زیبیل‌خاناسی یارادیلمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۵۵ (میلادی)

** میلادی ۱۹۵۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اَللی بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ سپتامبر - شوروی و آلمان دیپلوماتیک علاقه‌لری برپا ائتمیش‌لر.
*۳ نوْوامبر - ایران سنتویا قوْشولموشدور.
*۲۹ آوریل - گۆنئی ویئتنام‌دا ایچ ساواش باشلاندی.
*۲۹ اوْکتوبر - سواستوپولدا شوروی "نوووروسسیسک" لینکورونون باتماسی نتیجه‌سینده ۶۰۴ نفر هلاک اولدو.
*۲۷ آقوست - گینسین رکوردلار کیتابی بؤيوک بریتانيادا ساتیشا بوراخیلمیشدیر.
*۲۴ فوریه - عیراق و تۆرکیه آراسیندا «باغداد پاکتی» ایمضالانیب٬ سوْنرادان بۇنا ایران٬ پاکیستان و بریتانیا دا قوْشولدو.
*۲۲ نوْوامبر - شوروی ایلک دفعه "RDS-37" آدلی هیدروژن بوْمباسینی سێناقدان کئچیرمیشدیر.
*۲۲ سپتامبر - بؤیوک بریتانیادا تیجاری رادیو-تلویزیون باشلانیلمیش‌دیر.
*۲۱ نوْوامبر - ایران، تۆرکيه، عراق، پاکیستان و اینگیلیس "بغداد پاکتێ" تشکیلاتینی تاسیس ائتمیشلر.
*۲۰ دسامبر - سۇدان باغیمسیزلیق اعلان ائتمیشدیر.
*۱۲ آوریل - دوکتور ژوْناس سالک‌ین دۆزلتدیگی اۇشاق فلجی واکسنی‌نین اثرلی اوْلدوغو آچیقلاندی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۵۶ (میلادی)

** میلادی ۱۹۵۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اَللی آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی سوْوت قوْشونونون ماجاریستاندان چیخاریلماسینی ایسته‌میشدیر.
*۷ سپتامبر - بیرلشمیش میلت‌لر سازمانی برده‌لیگی و برده تیجارتینی قاداغان ائد‌ن قطعنامه قبول ائدیر.
*۵ نوْوامبر - شوروی قوْشونلاری‌نین ایشغال ائتدیگی ماجاریستاندا یانوْش کادارین رهبرلیگی ایله یئنی حؤکومت قۇرولموشدور.
*۴ نوْوامبر - سوْوئت قوْشونلاری ماجاریستانا داخیل اوْلموشلار.
*۳۱ اوْکتوبر - بؤیوک بریتانیا و فرانسه میصرین سوئز کانالینی میلیلشدیرمه‌سینه جاواب اولاراق کانالین بومبارانینا باشلادیلار.
*۳۰ اوْکتوبر - بؤیوک بریتانیا، فرانسه و ایسرائیل میصردن سوئز کانالینی ۱۲ ساعات عرضینده ترک ائتمه‌سینی طلب ائتدیلر.
*۲۹ اوْکتوبر - سوئز بوحرانی زامانی ایسرائیل اوردوسو میصر سرحدینی کئچه‌رک سینا یاریماداسینی ایشغال ائتدی.
*۲۶ اوْکتوبر - وینده بین‌الخلق آتوم انرژیسی آژانسی تأسیس ائدیل‌دی.
*۲۴ اوْکتوبر - شوروی مجاریستانا قوشون یئریتدی.
*۲۳ مارس - پاکیستان٬ ایلک ایسلام جۆمهۇریتی قۇرولدو.
*۲۳ اوْکتوبر - مجاریستانی ضیدشوروی عوصیانی بورودو.
*۲۱ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی شوروی قوْشۇنلارینین ماجاریستانا داخیل اوْلماسینی پیسله‌میشدیر.
*۲۰ مارس - تونیس فرانسه‌دن باغیمسیزلیغینی قازاندی.
*۲ مارس - مراکش٬ فرانسه‌دن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
*۱۸ مارس - فرانسه٬ الجزاییردن عسگر چیخارمایا باشلادی.
*۱۸ دسامبر - ژاپون بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینا قاتیلمیشدیر.
*۱۲ نوْوامبر - جمال عبدالناصر میصر جۆمهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
*۱۰ آوریل - آرژانتینده ۳۸/۴- درجه‌یله دۆنیانین ان دۆشوک ۵-جی ایستیلیگی سئچیلدی.
*۱ مئی - ژوْناس سالک‌ین دۆزلتدیگی اۇشاق فلجی واکسنی‌نین ایشلنمه‌سی باشلاندی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۵۷ (میلادی)

** میلادی ۱۹۵۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اَللی یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ آوریل - سوئز کانالی باتیقلاردان آریتلاناراق یئنیدن گمی گئت-گلینه آچیلدی.
*۶ مارس - آفریقادا «قیزیل ساحیلی»٬ «غنا» آدینی آلاراق باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
*۳۱ آقوست - مالزی اؤزونون بؤيوک بریتانيادان موستقیللیگینی اعلان ائتمیشدیر.
*۳ نوْوامبر - شۇروی سپوتنیک-۲-ده لايکا آدلی ایتی يئر مدارینا يوْللامیشدیر.
*۲۹ ژولای - بین‌الخلق اتم انرژی آژانسینین اساسی قویولموشدور
*۲۶ آقوست - ایلک ترانزیستورلو رادیو ساتیشا چیخاریلمیشدیر.
*۲۵ مارس - روم شهرینده بیر آرایا گلن فرانسه٬ آلمان٬ ایتالیا٬ بلژیک٬ هولند و لوکزامبورق٬ اوروپا تیجاری توْپلولوغو و اوروپا اتوم انرژی‌سی کومیسیونونون قۇرولماسینا گؤره روم آندلاشماسینی ایمضالادی.
*۲۱ نوْوامبر - خزر دنیزینده فێرتینا نتیجه‌سینده میخایل کاوئروْچکین و سۆلئيمان باغیروْوون رهبرلیک ائتدیگی ۲۱ نفرلیک ایکی نفتچی بریقاداسی هلاک اوْلوب.
*۲۰ دسامبر - اوروپا اتومی انرژی آژانسی قۇرولموشدور.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۵۸ (میلادی)

** میلادی ۱۹۵۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اَللی سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۹ سپتامبر - فرانسه‌ده بئشینجی جومهوری قورول‌دو.
*۲۸ نوْوامبر - چاد٬ کونگو٬ گابون٬ مالی٬ موریتانی و سنگال باغیمسیزلیق‌لارینی اعلان ائتمیشلر.
*۲۸ سپتامبر - فرانسه‌ده بئشینجی جومهوریتین اساسی قانونو قبول ائدیل‌دی.
*۲۳ اوْکتوبر - شوروی «هیدروپرویکت» انستیتوسو طرفیندن حاضیرلانمیش لاییحه اساسیندا آسوان بندینین تیکینتیسینه مالیه وساییطی آییردی.
*۲۱ نوْوامبر - شارل دئ قوْل فرانسه جومهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
*۲۱ دسامبر - شارل دو قول فرانسه‌نین ایلک جومهور باشقانی سئچیلدی.
*۲ سپتامبر - چین‌ده ایلک تلویزیون.
*۱۸ آقوست - آمریکادا ولادیمیر نابوکووون «لولیتا» اثری نشر ائدیلمیشدیر.
*۱۵ ژوئن - مارک جونز،  فوتبالیست انگلیسی
*۱۰ دسامبر - موسکودا محمد فضولی‌نین ۴۰۰ ایللیگی کئچیریلیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۶۰ (میلادی)

** میلادی ۱۹۶۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتمیشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ نوْوامبر - جان کندی آمریکا بیرلشمیش اوستانلری‌نین جۆمهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
*۷ آقوست - کوت-د ایواردا مستقللیک الده ائدیلدی.
*۵ سپتامبر - محمدعلی کلی اولمپیک قهرمانی اولدو.
*۴ جولای - هاوایی‌نین ۵۰-جی ایالت اوْلاراق آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینه قاتیلماسیندان سوْنرا آمریکانین بۇگۆنکو ۵۰ اۇلدوزلو بایراغی تانیدیلدی.
*۳ آقوست - نیجریه فرانسه دان موستقیل‌لیک الده ائتمیش‌دیر.
*۲۸ دسامبر - تۆرک يازیچی رشاد نۇری گۆنته‌کی‌نین اؤلوموندن ۴ ایل سوْنرا اوْنون "سوْن سێغیناجاق" روْمانی تاپیلیب.
*۲۷ سپتامبر - اوستانکینو بورجونون اساسی قویول‌دو
*۲۶ سپتامبر - کوبا رهبری فیدل کاسترو بیرلشمیش میلت‌لر تشکیلاتی جلسه‌لری تاریخین‌ده ان اوزون نوطقی سؤیله‌ییر. کومونیست رهبرین چیخیشی ۴ ساعت ۲۹ دقیقه داوام ائدیر.
*۲۴ اوْکتوبر - بایکونور ایستگاهیندا پارتلاییش نتیجه‌سینده ۷ نفر، او جمله‌دن بیر مارشال هلاک اولدو. بو سببدن ایلک اینسانین فضایا اوچماسی تقریباً ۱ ایل گئجیکمیشدیر.
*۲۲ اوْکتوبر - بوکسچو محمدعلی حرفه‌ای رینقده ایلک غلبه‌سینی قازانمیشدیر.
*۱۹ ژانویه - تۆرکیه‌ده سوسیالیست حیزب پروفسور عارف آغ‌گوج باشقانلیغیندا چالیشماغا باشلادی.
*۱۹ آقوست - دونیادا ایلک دفعه جانلی مخلوق فضایا گؤندریلمیش و ساغ-سلامت گئری قاییتمیشدیر. بلکا آدلی ایت شورویده "ایسپوتنیک-۵" راکتی ایله فضایا گؤندریلمیش و آقوستون ۲۰ سینده ساغ-سلامت گئری دؤنموشدور.
*۱۷ آقوست - قابون فرانسه‌دن موستقیللیک قازانمیشدیر.
*۱۶ آقوست - قیبریس جومهوریتی اینگیلیستاندان موستقیللیک قازاندی.
*۱۵ آقوست - کنگو جومهوریتی‌ فرانسه دن موستقیللیک قازانمیشدیر.
*۱۴ سپتامبر - وین‌ده اوپک فعالیته باشلامیش‌دیر.
*۱۳ آقوست - مرکزی آفریقا جومهوریتی فرانسه دن موستقیللیگینی اعلان ائتمیشدیر.
*۱ آقوست - بئنین فرانسادان موستقیل‌لیینی اعلان ائتمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۶۱ (میلادی)

** میلادی ۱۹۶۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتمیش بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ دسامبر - تانزانیا باغیمسیزلیق قازانیب.
*۳۱ اوْکتوبر - ایستالینین جنازه‌سی ماوزولیدن چیخاریلاراق دفن ائدیلدی.
*۳۰ اوْکتوبر - شوروی یئنی توْرپاق جزیره‌سینده تاریخده ان گوجلو هیدروژن بومبو تستینی کئچیردی.
*۲۴ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی اتومی سیلاحیندان ایستیفاده‌نی قاداغان ائدن قطعنامه قبول ائدیب.
*۲۰ ژانویه - جان اف کندی٬ آمریکانین ۳۵-جی باشقانی سئچیلدی.
*۲ مارس - تۆرکیه دموکراتیک آزادلیق‌لار باره‌سینده اوروپایا گۆوَنجه وئردی.
*۱۸ سپتامبر - آفریقاداکی طیاره قضاسی ۱۶ نفرین، او جمله‌دن بیرلشمیش میلت‌لر تشکیلاتی‌نین باش کاتیبی داق خامارشؤلدون حیاتینا سون قویموش‌دور.
*۱۷ اوْکتوبر - سوو.آی‌کاپی‌نین ۲۲-جی کونگره‌سی کئچیریلدی. کونگره‌ده اؤلکه‌ده کومونیزمی ۲۰ ایل مودتینه قورماق قرارا آلیندی.
*۱۶ ژانویه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری تۆرکیهیه ۴۳ میلیون دوْلار کؤمک ائتدی.
*۱۲ آوریل - شوروی فضایا ایلک اینسانی گؤندردی. ووْستوْک ۱ ایله فضایا گئدن یوری قاقارین٬ فضادا ۱۰۸ دقیقه قالدی.
*۱۱ اوْکتوبر - سمیپالاتینسک پایگاهیندا دونیادا ایلک دفعه یئرآلتی هسته‌ای تستی کئچیریلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۶۲ (میلادی)

** میلادی ۱۹۶۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتمیش ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ آقوست - ۲۰۱۶ ایلینده ادبیات نوبل اؤدولونو قازان موغنّی **روبرت زیمرمن** آدینی دَییشرک باب دیلن کیمی تانینماغا باشلادی.
*۸ اوْکتوبر - الجزاییر بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینا عوضو  اوْلموشدور.
*۶ آقوست - جامائیکا بویوک بریتانیادان موستقیل‌لیک الده ائتدی.
*۵ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و شوروی ایتیفاقی آرام اوقیانوس حؤوزه‌سی‌نین بیرگه ایستیفاده‌سینه قرار وئرمیشلر.
*۵ جولای - الجزاییر٬ فرانسه‌دن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
*۵ آقوست - نئلسون ماندئلا حبس ائدیلمیش و ۱۹۹۰-جی ایله کیمی آزاد ائدیلمه‌میش‌دیر.
*۵ اوْکتوبر - بیتلس قروپونون ایلک آلبومو اولان "لاو می دو" ساتیشا چیخاریلمیشدیر.
*۳۱ آقوست - ترینیداد و توباقو موستقیللیگینی اعلان ائتمیشدیر.
*۳ ژانویه - روم پاپی فیدل کاسترونو کیلسه‌دن آییردی.
*۲۹ نوْوامبر - فرانسه و بؤیوک بریتانیا سسدن‌سۆرعتلی مۆلکی طیّاره (کونکورد) ایستحصال ائتمک باره‌ده مۆقاویله ایمضالامیشلار.
*۲۸ اوْکتوبر - کوبا بوحرانی: نیکیتا خروششوو کوبادا شوروی راکتلرینین سؤکولمه‌سینی اعلان ائتدی.
*۲۶ اوْکتوبر - آمریکانین تورکیه‌ده‌کی هسته‌ای سیلاحینی چیخارماسی شرطیله خروششوو کوباداکی شوروی راکتلرینین سؤکولمه‌سینه راضیلاشدی و کوبا بوحرانی سوْنا چاتدی.
*۲۵ سپتامبر - الجزایر خالق دموکراتیک جومهوریتی اعلان ائدیلیر
*۲۵ اوْکتوبر - کاریب بوحرانی: آمریکانین بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینداکی سفیری آدلای ایستیونسون بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی ایجلاسیندا کوبادا یرلشمیش شوروی راکتلرینین فضادان چکیلمیش شکیللرینی نوماییش ائتدیردی.
*۲۲ اوْکتوبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جومهورو جان اف کندی کوبادا شوروی آتوم باشلیقلاری اولدوغونو آچیقلامیشدیر و کاریب بوحرانینین قیزغین واختیندا کندی کوبایا قارشی ایقتیصادی تحریم قویماغی تکلیف ائتمیشدیر.
*۱۸ مارس - الجزاییر باغیمسیزلیق ساواشی: فرانسه الجزاییرلی مۆقاویمتچی‌لرله آنلاشدی.
*۱۳ سپتامبر - آلبانی ورشوو موقاویله‌سی تشکیلاتین‌دان چیخمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۲۷ (میلادی)

** میلادی ۲۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا ایگیرمی یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۶۳ (میلادی)

** میلادی ۱۹۶۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتمیش اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۴ سپتامبر - فرانسه‌لی سیاست‌چی روبرت شومان (آوروپا بیرلیگی‌نین بانی‌لرین‌دن بیری) وفات ائتمیش‌دیر.
*۳۱ دسامبر - رودزیا و نیوزلند فدراسیونو بۇراخیلدی.
*۲۵ مئی - ۳۰ آفریقا اؤلکه‌سی بیر آرایا گله‌رک آفریقا بیرلیگی اؤرگوتونو قۇردو.
*۲۴ دسامبر - ت.ر.ت قانونو قبول ائدیلمیشدیر.
*۲۱ دسامبر - قانلی نوبل بایرامی: قیبریس تۆرکلرینه قارشی سیلاحلی هۆجۇملار باشلاندی.
*۲۰ دسامبر - برلین دیوارینداکی بۇراخیلیش منطقه‌لری ۱ گۆنلوگه آچیلمیشدیر.
*۱۸ نوْوامبر - عبدالسلیم عارف عیراقدا حؤکومتی اله کئچیرمیش٬ صدام حسین حبس ائدیلمیشدیر.
*۱۶ سپتامبر - مالزی دؤولتی یارادیل‌دی.
*۱۳ دسامبر - معمر قذافی‌نین حاکیمیّتی اله آلماسیندان سوْنرا٬ بریتانیا قوْشونو لیبی‌دن گئتمیشدیر.
*۱۲ آوریل - مارتین لوتر کینق٬ آلابامادا اینسان حاقلاری یئری‌ییشینه اؤنچولوک ائتدیگی اۆچون تۇتوقلاندی.
*۱۰ اوْکتوبر - فرانسه اوخوجوسو ادیت پیاف وفات ائتمیشدیر.
*۱ دسامبر - اۇرتا -بۇلاک ياتاغیندا طبیعی قاز پارتلايیچی باش وئریر. آلوْو اۆچ ایل يانیر (1064 گۆن).

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
بؤلمه:1963
۲۸ (میلادی)

** میلادی ۲۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا ایگیرمی سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۵۹ (میلادی)

** میلادی ۱۹۵۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اَللی دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ ژانویه - شارل دو قوْل فرانسه‌ده بئشینجی جومهوریتین ایلک جومهور باشقانی سئچیلدی.
*۷ ژانویه - آمریکا فیدل کاسترونون قۇردوغو رژیمی تانیدی.
*۴ جولای - آلاسکا ۴۹-جۇ ایالت اوْلاراق آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینه قاتیلماسیندان سوْنرا آمریکانین ۴۹ اۇلدوزلو رسمی یئنی بایراغی فیلادلفیا٬ پنسیلوانیادا یۇردداشلارا تانیدیلدی.
*۴ اوْکتوبر - شوروینین فضایی سفینه‌سی آیین گؤرونمه‌ین قیسمتینین شکلینی چکمیشدیر.
*۲۱ آقوست - هاوایی آدالاری آمریکانین ۵۰-جی اوستانی کیمی قبول ائدیلدی.
*۲۰ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی **اوشاق حوقوقلاری حاقیندا** بیانیه قبول ائتمیشدیر.
*۱۶ دسامبر - بلژیک کوْنقوْيا مۆستقیللیک وئرمیشدیر.
*۱۶ اوْکتوبر - شورویده ایلک دفعه اولاراق موسکودا یئرآلتی پیادا کئچیدلری آچیلدی.
*۱۵ سپتامبر - نیکیتا خروش‌شوو شوروی رهبرلری آراسین‌دا ایلک دفعه آمریکایا سفر ائتمیش‌دیر.
*۱۴ آقوست - آمریکا فوتبول لیقاسی یارادیلمیش و ایلک ایجلاس باش توتموشدور.
*۱ ژانویه - کوبا عۆصیانچیلاری فیدل کاسترو باشچیلیغی ایله هاوانانی اله کئچیریب٬ جومهور باشقانی دوْمینیکن جومهوریسینه قاچدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۶۴ (میلادی)

** میلادی ۱۹۶۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتمیش دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۴ مارس - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی٬ قیبریسا اۇلوسلارآراسی گۆج گؤندرمه قراری آلدی.
*۳۱ مارس - برزیلده کودتا اوْلدو.
*۲۲ اوْکتوبر - ژان پول سارتر نوبل ادبیات جاییزه‌سینی قازانمیش، آما جاییزه‌نی گئری قایتارمیشدیر.
*۲۱ سپتامبر - مالت موستقیلی‌یینی اعلان ائتمیش‌دیر.
*۲۱ دسامبر - اینگیلیس پارلمانی اؤلوم جزاسینی لغو ائتدی.
*۲۱ آوریل - یونان٬ قیبریس‌داکی عسگری گۆجلری٬ بیرلشمیش میلّتلر باریش گۆجو امرینه وئرمه‌نی قبول ائتدی.
*۱۷ ژانویه - لندن کونفراسیندا قیبریس تۆرک جمعیتینی تمثیل ائدن رئوف دنکتاش دانیشدی. رئوف دنکتاش٬ فدرال ایداره‌یه گئدیلمزسه٬ آیری بیر حؤکومت قۇراجاقلارینی آچیقلادی.
*۱۷ آقوست - بروس لی عائیله حیاتی قورموشدور.
*۱۵ مارس - سینما اۇلدوزو الیزابت تئیلور ایله اوْیونچو ریچارد بارتون ائولندی.
*۱۵ ژوئن - میشل لادروپ، فوتبالیست دانمارکی
*۱۴ اوْکتوبر - لئونید برژنو سوو.آی‌کاپی ام‌کانین بیرینجی کاتیبی سئچیلمکله شوروی ایتیفاقینین رهبری اولدو.
*۱۴ اوْکتوبر - مارتین لوترکینگ نوبل صولح جاییزه‌سینه لاییق گؤرولدو.
*۱۰ دسامبر - مارتین لوتر کینگ نوبل باریش جاییزه‌سینی آلیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۶۵ (میلادی)

** میلادی ۱۹۶۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتمیش بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۳۱ ژولای - جی. کی. رولینگ؛ بریتانیالی یازیچی، هری پاتر کیتابینین یازاری

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۶۶ (میلادی)

** میلادی ۱۹۶۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتمیش آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و شوروی آتوْم سیلاحلاری‌نین فضايا بۇراخیلماسی‌نین قاداغان ائدیلمه‌سی حاقیندا راضیلاشمايا ایمضا آتیرلار.
*۲۴ دسامبر - شوروی‌نین «لونا ۱۳» فضایی گمیسی آی اۆزونه اۇغورلو ائنیش ائتمیشدیر.
*۱۳ آقوست - تونس ده قیسا دامن گئيینمک قاداغان ائدیلدی.
*۱۲ سپتامبر - اصالتاً جنوبی آذربایجان‌دان اولان آمریکا وطن‌داشی فضایا گئدن ایلک خانیم انوشه انصاری آنادان اولور.
*۱ مارس - بعث حزبی سوریه‌ده حاکیمیّتی اله کئچیردی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۶۷ (میلادی)

** میلادی ۱۹۶۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتمیش یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ اوْکتوبر - کوبا اینقیلابچیسی ارنستو چه گوارا قتله یئتیریلمیشدیر.
*۸ اوْکتوبر - اینگیلیستاندا ایلک دفعه آلکوتستر یارادیلمیشدیر.
*۶ ژانویه - ویئتنام ساواشی باشلاندی.
*۳۰ اوْکتوبر - ایلک دفعه ۲ فضایی سفینه ("کوسموس-۱۸۶" و "کوسموس-۱۸۸") آچیق فضادا بیرلشدیلر.
*۳ دسامبر - ایلک قلب نقلی عملینی٬ گۆنئی آفریقالی قلب جراحی دوکتور کریستین برنارد٬ کئیپ تاون‌دا گؤردو؛ مریض ۱۸ گۆن دیری قالا بیلدی.
*۲۹ ژولای - کاراکاسدا زلزله ۵۰۰ نفرین حیاتینا سون قویدو
*۲۷ نوْوامبر - فرانسه بؤيوک بریتانيانین عۆمومی بازارا گیرمه‌سینه وِتوْ قوْيدو.
*۲۶ اوْکتوبر - ایران تاریخینده ایلک دفعه شاه محمدرضا پهلوینین خانیمی اۆچون تاج‌قویما مراسیمی کئچیریلدی.
*۲۲ مارس - گۆنئی کوره‌ده دِووْ شیرکتی قۇرولدو.
*۲ آقوست - ترابزونسپور کلوبو یارادیلمیش‌دیر.
*۱۸ اوْکتوبر - شوروی‌یه مخصوص «ونرا-۴» اوتوماتیک سفینه‌سی علمی-تحقیقاتی فضایی ایستگاهی ونرانین سطحینه ائندی.
*۱۰ اوْکتوبر - ائشیک فضادان ایستیفاده حاقیندا سازیش ایمضالانمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۶۹ (میلادی)

** میلادی ۱۹۶۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتمیش دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ آوریل - اینترنتین سمبولیک دوْغوم گۆنو.
*۴ ژانویه - ایسپانیا و مراکش آراسیندا چوْخ‌ایللیک دانیشیقلاردان سوْنرا ایفنی اوستانی مراکشه قایتاریلدی.
*۲۸ نوْوامبر - ایتالیا بوْشانما قانونی‌لشدیریلمیش‌دیر.
*۲۸ مارس - عمر فاروق ائفندی٬ سوْن عثمانلی خلیفه‌سی‌نین اوْغلو و بیر دؤنم فنرباخچا باشقانی اؤلدو.
*۲۶ نوْوامبر - سعودی عربیستانی ایله يمن آراسیندا سیلاحلی مۆناقیشه باشلامیشدیر.
*۲۴ نوْوامبر - آمریکا و شوروی اتومی سیلاحینی یایماماق حاقّیندا آنلاشما ایمضالاییب.
*۲ مارس - کوْنکورد اۇچاغی فرانسه‌ده ایلک تست اۇچوشونو گؤردو.
*۱۸ دسامبر - بؤیوک بریتانیادا اؤلوم حؤکمو لغو ائدیلمیشدیر.
*۱۶ ژانویه - مترولاینیر ترنی خیدمته گیردی.
*۱۴ نوْوامبر - لیبیده بۆتون خاریجی بانکلار میلّی‌لشدیریلمیش‌دیر.
*۱۲ نوْوامبر - موْسکویا سفر ائدن جؤودت سۇنای٬ شوروی‌نی زیارت ائدن ایلک تۆرکیه جۆمهور باشقانی کیمی تاریخه دۆشموشدور.
*۱۲ آوریل - سوْنرادان آتاتۆرک کۆلتور مرکزی آدینی آلاجاق ایستانبول کۆلتور سارایی آچیلدی.
*۱۱ ژانویه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ساغلیق باخانی لوتر تری٬ جیغالانین ساغلیغا ضررلی اوْلا بیله‌جگینه داییر ایلک راپورتو یایینلادی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۳۳ (میلادی)

** میلادی ۳۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا اوْتوز اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۷۰ (میلادی)

** میلادی ۱۹۷۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ دسامبر - بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی تهلوکه‌سیزلیک شۇراسی پوْرتوقالی‌ گینه‌ده حربی عملیاتلارا گؤره اتهام ائدیر.
*۷ آقوست - ایلک دفعه اولاراق بیلگی سایاردا شاه-مات یاریشی کئچیریلمیشدی.
*۷ اوْکتوبر - ریچارد نیکسون ویتنام موحاریبه‌سینه سون قویاجاق بئش ماده‌لیک صولح شرطلرینی آچیقلامیشدیر.
*۶ مارس - تۆرکیه جۆمهۇریتی‌نین ۳۲-جی دؤولتی سلیمان دمیرل‌ین باش‌وزیرلیگینده قۇرولدو.
*۵ جولای - کانادا هاوایوْللارینا عایید بیر مۆسافیر اۇچاغی تورونتودا دۆشدو: ۱۰۸ نفر اؤلدو.
*۴ ژانویه - بیتلز قروپو «Let It Be» ماهنیسی‌نین یازیلیشی ایله سوْنونجو دفعه بیرگه چیخیش ائتدیلر.
*۳۰ ژولای - کریستوفر نولان؛  انگلیس-آمریکا فیل یؤنتمنی و یازیچیسی، اسکار اؤدولونو قازانان.
*۲۲ آوریل - دۆنیا گۆنو ایلک دفعه قۇتلاندی.
*۲۱ ژانویه - جمبو-جت بویینق ۷۴۷ تیجاری سفرلرینه باشلادی.
*۱۹ مارس - غربی آلمانین باش‌وزیری ایله شرقی آلمانین باش‌وزیری ایلک دفعه گؤروشدو.
*۱۸ دسامبر - کاتولیک کیلسهنین مۆقاویمتینه باخمایاراق٬ ایتالیا حؤکومتی بوْشانمایا ایجازه وئرن قانونو قبول ائتمیشدیر.
*۱۶ ژانویه - معمر قذافی لیبی باشقانی اوْلدو.
*۱۳ نوْوامبر - پاکیستاندا سیکلون ۳۰۰٫۰۰۰ اینسانین جانینی آلدی. بۇ فاجیعه ییرمینجی یۆزایلین ان بؤیوک طبیعی فاجیعه‌سی حساب ائدیلیر.
*۱۳ نوْوامبر - حافظ اسد سوریه‌ده دؤولت چئوریلیشی ائتمیشدیر.
*۱۳ آوریل - آپولو ٬۱۳ یئردن ۳۲۱٫۸۶۰ کیلومتیر یۇخاریدا اوْلدوغو سیرادا اوکسیژن تانکلاریندان بیری‌سی خاراب اوْلدو. خدمه باجارییلا یئره دؤنه بیلدی.
*۱۱ آوریل - آپولو ۱۳ فضایا اۇچدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۳۴ (میلادی)

** میلادی ۳۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا اوْتوز دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۶۸ (میلادی)

** میلادی ۱۹۶۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتمیش سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۵ ژانویه - آلکساندر دۇبچِکین چکسلواکی کومونیست حیزبی رهبرلیگینه گلمه‌سی ایله پراقا باهاری آدلی سیاسی پروسه باشلانمیشدیر.
*۳۱ دسامبر - سسدن سۆرعتلی تی-۱۴۴ اۇچاغینین ایلک اۇچوشو کئچیریلدی.
*۳ اوْکتوبر - تی‌یو-۱۵۴ طیاره‌سینین ایلک اوچوشو حیاتا کئچیریلمیشدیر.
*۲۸ دسامبر - ایسرائیل خۆصوصی تعییناتلیلاری بيروت فرودگاهیندا ۱۴ مۆلکی طیاره‌نی محو ائدیب.
*۲۷ دسامبر - آسیا ایلک اینسانلی فضا اۇچوشونو گئرچک‌لشدیرن آپولو ۸ یئره دؤندو.
*۲۴ سپتامبر - سوازیلند بیرلشمیش میلت‌لر تشکیلاتینا عوضو قبول اولونموش‌دور.
*۲۱ آوریل - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری٬ بیرلشمیش شاهلیق و روسیه٬ چتین دۇرومدا قالان فضاچیلاری قۇرتارماق اۆچون بیر آندلاشما ایمضالادی.
*۲۱ آقوست - ورشوو موقاویله‌سی تشکیلاتینین قوشونلاری پراق باهارینی یاتیرماق اۆچون چکوسلوواکییه داخیل اولدو.
*۲۰ آقوست - ورشوو موقاویله‌سی تشکیلاتینین قوشونلاری پراق باهارینی یاتیردماق اۆچون چکوسلوواکییه یئریدیلدی.
*۱۶ مارس - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی جانسون٬ ویئتناما ۳۵٫۰۰۰-۵۰٫۰۰۰ عسگر داها گؤندرمه‌یه قرار وئردی.
*۱۶ مارس - ویئتنام ساواشی سیراسیندا می لائی قیرغینی باش وئردی.
*۱۳ نوْوامبر - تۆرکیه ایشچی حزبی کوْنگره‌سینده مهمت علی آیبار یئنیدن گئنل باشقان سئچیلمیشدیر.
*۱۲ اوْکتوبر - مکزیکده ۱۹-جو یای اولیمپیک اویونلاری باشلادی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۷۱ (میلادی)

** میلادی ۱۹۷۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۶ دسامبر - هیندوستان پاکیستانین ترکیبیندن چیخان شرقی پاکیستان اوستانی اساسیندا بیرطرفلی قایدادا دؤولت باغیمسیزلیغینی اعلان ائدن بنگلادش خلق جۆمهوریتی تانیمیشدیر. بو سببدن پاکیستان هیندوستان‌لا بۆتون دیپلوماتیک علاقه‌لرینی کسمیشدیر.
*۵ سپتامبر - کانادادا ایلک فرانسه دیل‌لی تلویزیون.
*۵ جولای - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده٬ رأی وئرمه یاشی ۲۱-دن ۱۸-ـه دۆشورولدو.
*۳ دسامبر - پاکیستان-هیندوستان ساواشی باشلاندی.
*۲۷ اوْکتوبر - کونگو دموکراتیک جومهوریتینین آدی دییشدیریله‌رک زئیر اولدو.
*۲۶ مارس - ایستانبولدا ایکی بؤلوم بیرلشدی. بوْغاز کؤرپوسونون بۆتونلشمه‌سی ایله شهرین آسیا اوروپا یاخالاری بیربیرینه باغلاندی.
*۲۶ مارس - بنقلادش٬ پاکیستاندان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
*۲۵ اوْکتوبر - چین بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینا قبول ائدیلدی.
*۲۱ اوْکتوبر - پابلو نرودا نوبل ادبیات جاییزه‌سینی آلدی.
*۲ دسامبر - بیرلشمیش عرب امیرلیگی٬ بیرلشمیش شاهلیقدان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
*۱۶ دسامبر - هیندوستان اوْردوسو شرقی پاکیستانین باشکندی دککه شهرینی ایشغال ائتمیش، پاکیستان حربی قۆووه‌لری تسلیم اوْلدوقدان سوْنرا آتشبس اعلان ائتمیشدیر.
*۱۶ دسامبر - بنقلادش مۆستقیللیک الده ائتمیشدیر.
*۱۵ سپتامبر - قرین‌پیس تشکیلاتی‌نین ایلک ایقدامی کئچیریلمیش‌دیر (آلاسکاداکی آتومی تست‌لرینه قارشی)
*۱۵ آقوست - بحرين بریتانیادان موستقیللیک قازانیر.
*۱۱ نوْوامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اوْکیناوا آداسینی ژاپونا قایتارمیشدیر.
*۱ اوْکتوبر - فلوریدا اوستانینین اورلاندو شهری یاخینلیغیندا ساحه‌سینه گؤره دونیانین ان بؤیوک باش‌قاتما مرکزی اولان "دیزنی ورلد" فعالیته باشلادی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۷۲ (میلادی)

** میلادی ۱۹۷۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ دسامبر - آیا اۇچان سوْنونجو آمریکا فضایی گمیسی «آپولون ۱۷» فضایا بۇراخیلیب.
*۲۲ نوْوامبر - ریچارد نیکسوْن آمریکا وطنداشلاری‌نین چینه گئتمه‌سینی قاداغان ائدن قانونو لغو ائتمیشدیر.
*۲۱ دسامبر - شرقی برلین‌ده ایکی آلمان آراسیندا آنلاشما ایمضالاندی.
*۱۴ نوْوامبر - عصمت اینونو٬ ۵ نوْوامبردا ج.ه.پ‌دن٬ بۇگۆن ده میلّت‌وکیللیگیندن ایستیعفا ائتمیشدیر.
*۱۱ ژانویه - دوْغو پاکیستان٬ بنقلادش اوْلدو.
*۱۱ آقوست - ويئتنام مۆحاربه‌‌سی: سونونجو آمریکا حربی بیرلشمه‌سی جنوبی ويئتنامی ترک ائتدی.
*۱۰ آوریل - ایراندا٬ ۷ ریشتر شیدّتله یئر تیتره‌دی.
*۱ مئی - قۇزئی ویئتنام بیرلیک‌لری قوانق تیری شهرینی اله کئچیردی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۷۳ (میلادی)

** میلادی ۱۹۷۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ آوریل - پابلو پیکاسو٬ ایسپانیالی رسام٬ اؤلدو.
*۶ اوْکتوبر - عرب-ایسرائیل موحاریبه‌سی باشلامیشدیر.
*۲۸ مارس - جودت سۇنای‌ین جۆمهۇرباشقانلیغی سۆره‌سی بیتدی.
*۲۵ نوْوامبر - دؤولت چئویریلیشی نتیجه‌سینده یونان جۆمهور باشقانی آندرس پاپاندرئو حاکیمیّتدن اۇزاقلاشدیریلمیشدیر.
*۲۱ فوریه - لائوس‌دا ساواش باشا چاتدی.
*۱۴ آقوست - ۱۹۷۳-جو ایل آنایاساسی پاکیستاندا قوه‌یه میندی.
*۱۱ نوْوامبر - میصر و ایسرائیل آراسیندا صۆلح باغلانمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۷۴ (میلادی)

** میلادی ۱۹۷۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ آقوست - واترگیت قالماقالی سونوجوندا ریچارد نیکسون آمریکانین جومهوریتچی (ریپابلیکن) جومهور باشقانی گؤرَویندن (وظیفه سیندن) استعفا وئردی.
*۶ مارس - اینگیلیس‌ده سئچیملری ایشچی حزبی قازاندی. هرولد ویلسون باش‌وزیر اوْلدو.
*۵ مارس - یوم کیپور ساواشی: ایسرائیل عسگرلری سوئز کانالینین غرب یاخاسیندان چکیلدیلر.
*۳۰ ژولای - هیلاری سوانک؛  آمریکالی آکتور، ایکی اسکار اؤدولونو قازانان.
*۳۰ اوْکتوبر - محمدعلی بوکسدا دونیا قهرمانی اوْلوب.
*۲۵ سپتامبر - عالیم‌لر موعلق ذره‌لرین اوزون لایه‌سینی تخریبی باره‌ده بیان‌نامه یایدیلار
*۲۲ فوریه - پاکیستان اؤزونون کئچمیش اوستانی اوْلان بنقلادش‌ین باغیمسیزلیغینی تانیدی.
*۱۶ آقوست - آندراس پاپاندرو ۷ ایللیک تبعیددن سونرا یونانا گئری دؤندو.
*۱۳ دسامبر - مالتا جۆمهۇریتی اعلان ائدیلمیشدیر.
*۱۱ اوْکتوبر - یوقوسلاویده قومی تمیزله‌مه‌نین یئنی مرحله‌سی باشلادی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۷۵ (میلادی)

** میلادی ۱۹۷۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۴ سپتامبر - «چتو؟ قدئ؟ کوق‌دا؟» وئریلیشی‌نین ایلک بوراخیلیشی.
*۳۰ دسامبر - ماداقاسکار دموْکراتیک جومهوریسی يارانیب.
*۲۶ دسامبر - شوروی بیرلیگی٬ دۆنیانین ایلک سوپرسونیک داشیما اۇچاغی اوْلان توپولوف تو-۱۴۴-ۆ ایشلتمه‌یه باشلادی.
*۲۴ اوْکتوبر - تورکیه‌نین فرانسه‌ده‌کی سفیری ایسماعیل عرض، ارمنی ترورچولاری طرفیندن قتله یئتیریلدی.
*۲۳ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری کونقره‌سی مِتریک سیستمینی رسمی‌لشدیرسه ده٬ بۇ سیستم اؤلکه‌ده هئچ زامان ایستیفاده اوْلونماییب.
*۲ اوْکتوبر - آمریکا تورکیهیه قویدوغو سیلاح تحریمینی یومشالتمیشدیر.
*۱۱ آوریل - تۆرکیه-عیراق نفت خطّی‌نین عیراق آیاغی‌نین چکیلمه‌سی باشلاندی.
*۱۰ نوْوامبر - آنگولا مۆستقیللیگینی اعلان ائدیب.
*۱ مارس - اوستورالیادا رنگلی تلویزیون یایینلارینا باشلادی.
*۱ آقوست - هئلسینکی‌ده صولح و امکداش‌لیق موقاویله‌سی ایمضالانمیش‌دیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۷۶ (میلادی)

** میلادی ۱۹۷۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ آقوست - ۱۱ آیلیق اوچوشدان سونرا ویکینق ۲ آدلی کوسمیک گمی مارس گزه گه نینین مدارینا یئتیشیر.
*۲۸ ژولای - چینین تانگشان صنعتی شهرینده باش وئرن ایکی شدتلی دئپرم اساسیندان ۲۴۰.۰۰۰ دن چوخ آدام دونیادان گئتدیلر.
*۲۶ فوریه - تۆرکیه ایله آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آراسیندا «دیفاع ایش‌بیرلیگی آنلاشماسی» ایمضالاندی.
*۲۴ مارس - آرژانتین دؤولت باشقانی ایزابل پرون٬ قانسیز اینقیلاب‌لا دئوریلدی. جوْرج رافائل ویدلا٬ امیلیو ادواردو ماسرا و اوْرلاندو رومان آقوستی‌دان تشکیل اوْلان هئیأت حؤکومته ال قوْیدو. یئددی ایل‌لیک دیکتاتورلوق‌دا ۳۰٫۰۰۰ یاخین آدام اؤلدورولدو.
*۲۱ ژانویه - کونکورد اۇچاغی تیجاری اۇچوشلارینا باشلادی.
*۱۸ نوْوامبر - ۳۶ ایللیک دیکتاتورلوق رژیمیندن سوْنرا ایسپانیادا دموکراتیک رژیم قۇرولموشدور.
*۱۳ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی بۆتون خاریجی قوْشونلارین قیبریس‌دن چیخاریلماسی‌نی ایسته‌ین قطعنامه قبول ائتمیشدیر.
*۱۱ نوْوامبر - تۆرکیه شوروی‌دن الکتیریک انرژیسی آلماق اۆچون ۱۰ ایللیک مۆقاویله ایمضالامیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۳۹ (میلادی)

** میلادی ۳۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا اوْتوز دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۷۷ (میلادی)

** میلادی ۱۹۷۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ ژانویه - موسکودا ترور عملیاتی تؤردیلدی.
*۵ دسامبر - جومهور باشقانی انور ساداتین ایسرایلین مۆستقیللیگینه طرفدار چێخماسیندان سوْنرا ۵ عرب اؤلکه‌سی مصرله دیپلوْماتیک علاقه‌لری کسمیشدیر.
*۵ جولای - پاکیستاندا کودیتا نتیجه‌سینده ذوالفقار علی بوتو تۇتوقلاندی.
*۳۱ دسامبر - تۆرکیهده ایلک دفعه استیضاح‌لا دؤولت دۆشورولدو.
*۲۸ نوْوامبر - آرکادی ووْلسکی‌نین رهبرلیک ائتدیگی قوْندارما «داغلیق قاراباغ اۆزره خۆصۇصی ایداره کوْمیته‌سی» لغو ائدیلمیشدیر.
*۲۷ سپتامبر - چرنوبیل آتوم الکتریک ایستگاهی ایشه دوشدو
*۲۵ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی ایسراییلین عرب توْرپاقلارینی ایشغال ائتمه‌سینی پیسله‌ین قطعنامه قبول ائتمیشدیر.
*۲۵ مئی - اۇلدوز ساواشلاری فیلمی گؤستریمه گیردی.
*۲۱ ژانویه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی جیمی کارتر٬ ویئتنام ساواشی سیراسینداکی عسگر قاچاقلاری‌نین هامی‌سینی عفو ائتدی.
*۱۹ نوْوامبر - میصر جۆمهور باشقانی انور سادات ایسراییله سفر ائتمیش ایلک عرب لیدری کیمی تاریخه دۆشموشدور.
*۱۹ ژانویه - فلوریدانین تاریخینده ایلک دفعه قار یاغدی.
*۱۸ ژانویه - ذات‌الریه‌یه یوْل آچان لژیونر ناخوشلوغونون عامیلی تاپیلدی.
*۱۶ آقوست - الویس پرس‌لی قریسلندده وفات ائتدی.
*۱۱ دسامبر - تۆرکیه‌ده یئرل سئچیملر ائدیل‌دی. جۆمهۇریت خالق حزبی سئچیملردن بیرینجی حزب اوْلاراق چیخدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۴۰ (میلادی)

** میلادی ۴۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا قیرخینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۷۸ (میلادی)

** میلادی ۱۹۷۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۵ دسامبر - شوروی و افغانیستان آراسیندا ۲۰ ایللیک دوْستلوق مۆقاویله‌سی ایمضالانمیشدیر.
*۲۷ دسامبر - ایسپانیادا ۴۰ ایل سۆرن دیکتاتورلوق رژیمی‌نین آردیندان دموکراسی گئچدی.
*۲۷ اوْکتوبر - مصر رئیس‌جومهورو انور سادات و ایسرائیل باش ناظیری مناخم بگین کمپ-دیوید راضیلاشمالارینا گؤره نوبل صولح جاییزه‌سینه لاییق گؤرولدولر.
*۲۶ نوْوامبر - ایراندا روحانیلر اهالینی پهلوی رِژیمینه قارشی اعتیصابا چاغیریب و اؤلکه ایفلیج وضعیتینه گلمیش‌دیر.
*۲۶ آقوست - بیرینجی  ایوانن پاول روم اؤلکه‌سینین پاپاسی سئچیلمیشدیر.
*۱۶ سپتامبر - ایرانین طبس شهرین‌ده باش وئرن زلزله ۱۵ مین آدامین اؤلومونه سبب اولدو.
*۱۶ دسامبر - چین خالق جومهوریسی و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آراسیندا دیپلوْماتیک علاقه‌‌لر قۇرولموشدور.
*۱۶ اوْکتوبر - تاریخده ایلک اسلاو و ۱۵۲۳-جو ایلدن بری روملی اولمایان ایلک شخص روم پاپی سئچلدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۷۹ (میلادی)

** میلادی ۱۹۷۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ ژانویه - ویئتنام قوْشونلاری کامبوج‌دا پوْل پوْت رژیمینی دئویردی.
*۵ نوْوامبر - آبش سفیرلیگی‌نین تۇتولماسی‌نین ائرته‌سی گۆنو ایمام خمینی آبش-ؽ ان بؤیوک شئیطان آدلاندیرمیشدیر.
*۴ نوْوامبر - اؤیرنجیلر تهرانداکی آمریکا سفیرلیگی‌نین امکداشلارینی گیرو گؤتورموشلر.
*۳۱ مارس - مالتداکی سوْن اینگیلیس بیرلیک‌لری ده آدادان چکیلدی.
*۳ مئی - مارقارت تاچر٬ اینگیلیس و اوروپانین ایلک قادین باشقانی اوْلدو.
*۲۹ نوْوامبر - آمریکا حؤکومتی سفیرلیک امکداشلاری‌نین گیروْو گؤتورولمه‌سینه گؤره ایراندان لاهه محکمه‌سینه شیکایت ائتمیشدیر.
*۲۹ ژولای - هربرت مارکوزه؛ آلمانلی فیلسوف و سوسیولوق، فرانکفورت مکتبینین اصلی اؤیه لریندن
*۲۷ دسامبر - شوروی اؤزل بیر بیرلیگی‌نین کابول هاواآلانینی اله کئچیرمه‌سی‌نین آردیندان٬ کابول‌داکی افغان حؤکومتی ییخیلدی.
*۲۶ مارس - ایسرائیل-میصر باریش آندلاشماسی: انور سادات٬ بگین و جیمی کارتر واشینقتون‌دا آندلاشمانی ایمضالادیلار.
*۲۳ دسامبر - شوروی اوْردو حیصّه‌لری افغانیستانا گیردی.
*۲۱ مارس - آتینا یۇخاری محکمه‌سی آلدیغی قرارلا٬ تۆرکیه‌نین قیبریسا ائتدیگی مۆداخیله٬ زوریخ آندلاشماسینا گؤره قانونی اوْلدوغونو تأیید ائتدی.
*۲۱ دسامبر - شوروی افغانیستانی تۇتدو.
*۱۶ مارس - چین-ویئتنام ساواشی: چین خلق قۇرتولوش اوْردوسو اؤلکه‌سینه گئری دؤندو. ساواش سوْنا چاتدی.
*۱۶ ژانویه - ایران ایسلام اینقیلابی سیراسیندا٬ محمدرضا پهلوی٬ عاییله‌سی ایله بیرلیکده ایراندان چیخدی.
*۱۲ نوْوامبر - آمریکا بیرلشمیش اوستانلرینین سفیرلیگی امکداشلاری‌نین تهراندا گیروْو گؤتورولمه‌سیندن سوْنرا آمریکانین جۇمهور باشقانی جیمی کارتر ایران نفتینی تحریم ائتمیشدیر.
*۱۲ دسامبر - رودزیا آدینی دییشدیره‌رک زیمباوه آدلاندیریلمیشدیر.
*۱۱ آقوست - ۲ تو-۱۳۴ طياره‌سی‌نین توققوشماسی نتیجه‌سینده ۱۷۸ نفر، او جومله‌‌دن پاختاکور داشکند فوتبول کلوبونون عۆضولری هلاک اولدولار.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۸۲ (میلادی)

** میلادی ۱۹۸۲-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن ایکینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ نوْوامبر - کنان ائورن تۆرکیه جومهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
*۴ جولای - لۆبناندا دؤرد ایرانلی دیپلومات قاچیریلدی.
*۲۷ اوْکتوبر - چین رسمی اولاراق اهالیسینین سایینین ۱ میلیاردی کئچدیینی تصدیقله‌دی.
*۲۳ آوریل - ت.ر.ت٬ هفته‌ده ایکی گۆن رنگلی تلویزیون یایینینا باشلادی.
*۲۰ اوْکتوبر - تورکیهده رئیس‌جومهور کنان اورنین آناقانون ایله باغلی چیخیشلارینی نقد ائتمک قاداغان ائدیلدی.
*۱۹ سپتامبر - ایسکات فالمان ایلک ایکی گولوش، :-) و :-( گولوش‌لری‌نین ایدیعاسینی ایر‌ه‌لی سورموش‌دور.
*۱۲ نوْوامبر - یوری آندروپوف شوروی رهبری سئچیلمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۸۳ (میلادی)

** میلادی ۱۹۸۳-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن اۆچونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۶ مئی - غرب آلماندا ایسترن درگی‌سی‌نین تاپدیغی آدولف هیتلرین گۆنلوکلری‌نین قوْندارما اوْلدوقلاری اوْرتایا چیخدی.
*۲۹ ژولای - لوئیس بونوئل؛ اسپانیالی فیلم یؤنتیمی
*۲۷ نوْوامبر - مادرید فرودگاهینا ائنمه زامانی کوْلومبیايا مخصوص طياره قضايا اۇغرايیب، ۱۹۳ نفر هلاک اوْلوب.
*۲۲ آوریل - غرب آلمان‌دا بیر درگی هیتلرین گۆنلوکلرینی اۆزه چیخاردیغینی ایدّیعا ائدیب بعضی بؤلوملرینی یاییملادی. سوْنرادان بۇ گۆنلوکلرین قوْندارما اوْلدوغو اوْرتایا چیخدی.
*۲۲ اوْکتوبر - غربی آلمان و فرانسه‌ده ۱ میلیون ۵۰۰ مین نفر آتوم سیلاحی علیهینه اعتیراض نوماییشی کئچیرمیشدیر.
*۱۹ ژانویه - لیون کاسابی دا بیلینن نازی ساواش گۆناهلی‌سی کلاوس باربی بولیویده تۇتوقلاندی.
*۱۸ آقوست - تگزاسدا توفان نتیجه‌سینده ۲۲ نفر هلاک اوْلموش، دؤولته ۱ میلیارد دولار زیان ائتمیشدیر.
*۱۵ نوْوامبر - قۇزئی قیبریس تۆرک جۆمهوریتی قۇرولموشدور.
*۱۳ دسامبر - تۇرقوت اؤزال تۆرکیه‌نین ۴۵-جی حؤکومتینی قۇرموشدور.
*۱۰ نوْوامبر - مایکروسافت شیرکتی "ویندوز ۱.۰" عملیات سیستمینی تقدیم ائدیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۸۰ (میلادی)

** میلادی ۱۹۸۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسنینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ ژانویه - ایندیرا قاندی هیندوستانین باش ناظیری سئچیلدی.
*۴ نوْوامبر - روْنالد ریگان آبش-ێن رئیس جومهورو سئچیلمیشدیر.
*۴ اوْکتوبر - ۳۸ موسلمان دؤولتی افغانیستاندان شوروی قوشونلارینین چیخاریلماسی اۆچون بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینا موراجیعه ائتمیشدیر.
*۳۰ ژولای - وانواتو موستقیللیک الده ائتمیشدیر.
*۳۰ دسامبر - تۆرکیهده ایللیک توروم ۱۰۶ فایزه چاتیب.
*۲۳ نوْوامبر - ایتاليادا زلزله ۵۰۰۰-ه قدر اینسانین حیاتینا سوْن قوْيوب.
*۲۲ سپتامبر - عراق قوشون‌لاری‌نین ایرانا سوخولماسی ایله ایران-عراق موحاریبه‌سی باشلامیش‌دیر.
*۲۲ اوْکتوبر - روم پاپی قالیلئو قالیله حاقیندا ۱۶۳۳-جو ایلده چیخاریلمیش حؤکمو لغو ائتمیشدیر.
*۲۰ اوْکتوبر - یونان یئنیدن ناتویا قبول اولوندو.
*۱۲ سپتامبر - تورکیه‌ده ارتش حاکیمیتی اله آلیر. جومهوریت تاریخین‌ده ۳-جو دفعه ارتیش سیاسی حاکیمیته آچیق شکیل‌ده موداخیله ائدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۸۱ (میلادی)

** میلادی ۱۹۸۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۲۰ ژانویه - ایران٬ ۴۴۴ گۆن بوْیونجا گیروْو گؤتوردوگو ۵۲ آمریکالینی بۇراخدی.
*۱۴ نوْوامبر - گامبیا و سنگال بیرلشه‌رک فدرال جۆمهوری یاراتمیشدیر. سنگامبیا آدلانان بۇ جۆمهوری ۱۹۸۹-جو ایله‌جه داوام گتیرمیشدیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۸۴ (میلادی)

** میلادی ۱۹۸۴-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن دؤردونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ دسامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین عۆضوو اوْلان اؤلکه‌لر شوری‌نین دؤولت تروریزمینی پیسله‌ین قطعنامه قبول ائدیب.
*۶ ژانویه - تۆرکیه‌ده والیوتا مۆبادیله‌سی سربستلشدیریلدی.
*۵ دسامبر - بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین عوضولری قانون پوْزولماسینا گؤره جزا نظرده تۇتان بئين الخالق مۆقاویله لايیحه‌سینی يئکدیللیکله قبول ائتمیشلر.
*۳۱ اوْکتوبر - ایندیرا گاندی اؤز موحافیظه‌چیسی طرفیندن قتله یئتیریلدی.
*۲۹ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی بیر ایلده ۳۰۰٫۰۰۰ اتیوپی‌لی‌نین آجلیقدان اؤلدوگونو رسماً آچیقلامیشدیر.
*۲۹ دسامبر - هیندوستاندا اؤلدورولن باش‌باخان ایندیرا قاندی‌نین یئرینه اوْغلو راجیو قاندی کئچدی.
*۲۸ اوْکتوبر - چین کومونیست حزبی اؤلکه‌ده‌کی اقتصادی وضعیتی دوزلتمک مقصدیله آچیق ریقابته شرایط یارادیلاجاغینی بیان ائتدی.
*۲۵ اوْکتوبر - هپاتیت ویروسو کشف ائدیلدی.
*۱۹ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی مأمورو انور ارقون٬ ویانادا ائرمنی سالدیرقانلارجا اؤلدورولموشدور.
*۱۰ ژانویه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایله واتیکان آراسیندا ۱۰۰ ایلدن چوْخ بیر آرادان سوْنرا دیپلوماتیک علاقه‌لر یئنیدن باشلادی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۸۵ (میلادی)

** میلادی ۱۹۸۵-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن بئشینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ دسامبر - ترورچولار پاریسده دۆکانلار شبکه‌سینده ۴۱ نفرین اؤلومونه سبب اوْلان پارتلاییش‌لار تؤره‌دیبلر.
*۵ دسامبر - بؤيوک بریتانیا يۇنسکو–دان چێخمیشدیر.
*۲۰ نوْوامبر - مایکروسافت ویندوز ۱.۰ تقدیم ائدیلمیشدیر.
*۲ سپتامبر - فرانسیز سفری تایتانیکین بقایاسینی آشکار ائدیر.
*۱۹ نوْوامبر - آمریکا بیرلشمیش اوستانلری‌نین جۆمهور باشقانی رونالد رئیقان ژنوده شوروی لیدری میخاییل قوْرباچوْف‌لا گؤروشموشدور.
*۱۸ مارس - تۆرکیه‌ده بانک‌لارین تلویزیوندا رکلام ائتمه‌لری قاداغان اوْلدو.
*۱۲ مارس - تۆرکیهنین اوْتووا کوْنسوللوغونا ائرمنی ترورچولاری هۆجۇم ائتدی. بیر کانادالی پوْلیس اؤلدو. باش‌کوْنسول جوْشکون کیرچا یارالی اوْلاراق قۇرتولدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۴۷ (میلادی)

** میلادی ۴۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا قیرخ یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۴۸ (میلادی)

** میلادی ۴۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا قیرخ سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر
## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۸۶ (میلادی)

** میلادی ۱۹۸۶-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن آلتینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۷ سپتامبر - شیلی‌ده پینوچت سوی‌قصده معروض قال‌دی، ۵ موحافیظی اؤلدو.
*۶ سپتامبر - آنکارادا کنیسه‌ده ترور عملی: ۲۱ نفر هلاک اولور.
*۳ نوْوامبر - تۆرکيهنین "زامان" قزئتی نشره باشلامیشدیر.
*۲۸ مارس - لئیدی قاقا٬ آمریکالی سؤزیازاری٬ اوْخویان٬ موزیسین آنادان اوْلدو.
*۲۶ دسامبر - دۆنیانین نۆفۇسو ۵ میلیاردا چاتدی.
*۲۱ آقوست - کامروندا آتش‌فیشانی منشألی نیوس گؤلوندن پوسکورن کربون‌دیوکسید گازی۲۰ کیلومتر اطرافدا ۱۸۰۰ نفرین اؤلومونه سبب اولدو.
*۲۰ ژانویه - ژاک شیراک٬ فرانسه باش‌وزیری اوْلدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۸۷ (میلادی)

** میلادی ۱۹۸۷-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن یئددینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ دسامبر - فیلیسطینده "اینتیفاضه" حرکاتی باشلايیر.
*۲۵ سپتامبر - قاهیره‌ده ایلک مترونون آچیلیشی
*۲۳ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی ایکینجی دۆنيا مۇحاریبه‌سی جانیلرینه دایر سندلرین اۆزریندن مخفیلیک مٶهورون گؤتوروب. بۇنونلا دا، تاریخچیلر زنگین منبع ائدیبلر.
*۲۱ دسامبر - تۆرکیه‌ده ایکینجی تورقوت اؤزال حؤکومتی قۇرولدو.
*۱۷ نوْوامبر - آذربایجان جۆمهوریتینده یئرلشن قاراگؤل دؤولت طبیعت قوْروغو یارانمیشدیر. قوْروق حاضیردا ارمنیستانین ایشغالی آلتیندادیر.
*۱۶ آقوست - دترویت فورودقاهیندا ۱۵۵ نفرین اؤلومو ایله نتیجه‌لنن طیاره قضاسیندا ۴ یاشلی سسیلیا سیچن ساغ قالدی.
*۱۵ ژوئن - روح‌الله نیکپا، تکواندوکار افغان
*۱۳ آوریل - پروفسور اکرم آکورقال٬ عزیز نسین٬ پروفسور دوکتور رونا آیبای٬ پانایوت آباجی و اوْغوز آرال٬ تۆرکیه-یونان دوْستلوق درنگینی قۇردو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۸۸ (میلادی)

** میلادی ۱۹۸۸-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن سککیزینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۸ نوْوامبر - جورج بوش آمریکا باشقانی سئچیلمیشدیر.
*۷ دسامبر - ائرمنیستان قۇزئیینده باش وئرن گۆجلو زلزله نتیجه‌سینده لنیناکان٬ کیروواکان و ایسپیتاک شهرلری باتمیشدیر. رسمی قایناقلارا گؤره اؤلنلرین سایی ۲۵٫۰۰۰ نفری کئچیب. طبیعی فلاکت زوناسینا ایلک کؤمک آذربایجاندان گلیب.
*۲۷ فوریه - ائرمنی‌لر سومقاییت شهرینده ایغتیشاش تؤرتدیلر.
*۲۷ فوریه - ایران و عیراق آراسیندا «شهرلرین ساواشی» یئنیدن باشلاندی.
*۲۵ دسامبر - ائرمنیستان‌دان ۲۵۰ میندن چوْخ تۆرکون ائشیگه اؤتورولمه‌سی باشا چاتدیریلدی.
*۲۰ آقوست - ۸ ایل داوام ائد‌ن ایران-عراق موحاریبه‌سی باشا چاتدی.
*۲ مارس - آذربایجان‌دا ائرمنی‌لرله تۆرکلرین ساواشمالاریندان سوْنرا شوروی بیرلیگی آذربایجانا عسگری بیرلیکلر یوْللادی٬ خیاوانا چیخما یاساغی قوْندو.
*۲ دسامبر - بینظیر بوتو٬ پاکیستان باش وزیری اوْلاراق آند ایچدی.
*۱۷ نوْوامبر - بی‌نظیر بوتو پاکیستانین باش ناظیری سئچیلمیشدیر. بونونلا دا اوْ٬ تاریخه مۆسلمان دؤولتینده ایلک باش ناظیر کیمی دۆشوب.
*۱۷ نوْوامبر - آذربایجاندا میلّی دیریلیش گۆنو.
*۱۷ سپتامبر - سئول‌دا ۲۴-جو یای اولمپیک اویون‌لاری‌نین آچیلیشی اولموش‌دور.
*۱۶ مارس - حلبچه شیمیایی بوْمبالانماسی.
*۱۰ دسامبر - تۆرکیهده ایلک قاراجیگر نقلی عملیاتی ائدیل‌دی.
*۱ اوْکتوبر - شوروی میلی فوتبال تیمی برزیل میلی فوتبال تیمینی ۲:۱ حسابی ایله مغلوب ائدرک، اولمپیک قهرمانی اولدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۹۰ (میلادی)

** میلادی ۱۹۹۰-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسانونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ نوْوامبر - مری روْبینسون ایرلندین ایلک قادین جومهور باشقانی اوْلموشدور.
*۳ دسامبر - ت.ر.ت‌نین تِلئ‌گۆن آدلی یایینی باشلادی.
*۳ اوْکتوبر - اوروپادا عادی سیلاحلارین آزالدیلماسینا گؤره، شوروی-آمریکا سازیشی ایمضالانمیشدیر.
*۲۲ نوْوامبر - ۱۱ ایللیک حاکمیتدن سوْنرا بؤيوک بریتانیيانین باش ناظری مارقارئت تاچئر ایستئفا وئرمیشدیر.
*۲۱ مارس - نامبیا٬ گۆنئی آفریقادان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
*۲۰ ژانویه - **[[قارا ژانویه]]** (Qara Yanvar، قارا ژانویه) چؤکمک دوروموندا اولان شوروی‌نین قیزیل اوردوسو میخاییل قورباچوفون امری ایله، آذربایجان جومهوریتینین باشکندی باکیدا خالقا سالدیریب ۱۳۷ نفری اؤلدوردو، و بئله‌لیک‌له **قارا ژانویه فاجیعه‌سی** یاراندی.
*۲۰ دسامبر - شوروی خاریجی ایشلر ناظیری گؤزلنیلمه‌دن استعفا وئرمیشدیر.
*۲ مارس - نلسون ماندلا٬ آفریقا میلّی کونقره‌سی باش‌وزیرلیگینه سئچیلدی.
*۲ آقوست - عیراق کوئیت اراضی‌لرینه سوخولموش‌دور.
*۱۸ مارس - آلمان یئنیدن بیرلشمه‌سی: آلمان دموکراتیک جۆمهۇریتی‌نین کئچیرتدیگی سئچیم‌لردن سوْنرا٬ آلمان دموْکراتیک جۆمهۇریتی و آلمان فدرال جۆمهۇریتی بیرلشدی.
*۱۷ نوْوامبر - شوروی عالی شوراسی میخاییل قوْرباچوْفا حاکیمیّتینی یئنیدن تشکیل ائتمک صلاحیّتی وئرمیشدیر.
*۱۶ دسامبر - ژان-برتراند آریستید هایتینین دموْکراتیک يوْللا حاکمیته گلن ایلک جومهور باشقانی اوْلموشدور.
*۱۵ دسامبر - قیرقیزیستان مۆستقیللیگینی اعلان ائدیب.
*۱۲ ژانویه - سوْوئت اتفاقی‌نین رهبری میخایل قورباچوفون ویلنوسه سفری زامانی اوْرادا ۳۰۰۰۰۰ نفر مۆستقیللیک طلبی ایله تظاهورات کئچیریب.
*۱۲ ژانویه - رۇمانی ایلک شرقی آوروْپا اؤلکه‌سی اوْلاراق کوْممونیست حیزبین قاداغان ائدیب.
*۱۰ ژانویه - تایم ایله وارنیر شیرکتلری بیرلشه‌رک «تایم وارنیر» آدینی آلدی.
*۱ دسامبر - لا- مانش بوْغازی آلتیندا تۇنل قازان فرانسه و بؤيوک بریتانيا قازماچیلاری بیر-بیری ایله گؤروشورلر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
بؤلمه:1990
۱۹۸۹ (میلادی)

** میلادی ۱۹۸۹-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن دوْققوزونجو ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ نوْوامبر - آلمان فدراتیو جۇمهوروسو حۇکومتی آلمان دموکراتیک جومهوروسو ایله آراسینداکی گئدیش-گلیشله باغلی قاداغالاری آرادان گؤتوردویونو بَیان ائدندن سوْنرا مینلرله آلمان برلین دیوارینی آشاراق غربی آلمانا کئچمیشدیر.
*۵ ژانویه - آمریکا بیرلشمیس اوستانلریحربی طیاره‌لری لیبیيه مخصوص ایکی میگ طياره‌سینی وۇروب.
*۵ دسامبر - مارقارت تاچر يئنیدن مۆحافیظه‌کار حیزبینین لیدئری سئچیلمیشدیر.
*۵ جولای - ایران-کونترا ماجراسی: اولیور نورت ۳ ایل حبس٬ ۲ ایل گؤزدیم٬ ۱۵۰٫۰۰۰ دوْلار پۇل جزاسی و ۱۲۰۰ ساعات ایش ایله جزالاندی.
*۵ اوْکتوبر - دالای لاما نوبل صولح جاییزه‌سی آلمیشدیر.
*۳۱ ژولای - ویکتوریا آزارنکا، بلاروسلو حرفه ای  تنیسور
*۳۱ دسامبر - بو ایلین سون گونلرینده ناخجیواندا آراز چایی نین ایکی تاییندا سینیرلارین (گئچمیشده شوروی و ایران مرزی) داغیلماسی زامانی قویولدو. قوزئی و گونئی آذربایجان آراسینداکی سرحد دیرَکلری داغیدیلدی. بو واخت ایستانبولدا تورک دیللی خالقلارین توپلانتیسی کئچیریلدی. توپلانتیدا دونیا آذربایجانلیلارین دایانیشماسینا (همرَیلیک، اینسیجام) قرار وئریلدی. بو موناسیبتله هر ایلین 31 دسامبری بایرام اولاراق، دونیا آذربایجانلیلار همرَیلیک گونو آدلانیر.
*۳۱ اوْکتوبر - تورقوت اؤزال تورکیه‌نین ۸-جی رئیس‌جومهورو سئچیلدی.
*۳۰ دسامبر - گنجهنین تاریخی آدی ایگیرمی عصرده ایکینجی دفعه برپا اوْلونوب.
*۳ دسامبر - مالتادا گؤروشن آمریکا جۆمهۇر باشقانی جورج اچ.دبیلو بوش و شوروی بیرلیگی باشقانی میخائیل قورباچوف٬ سوْیوق ساواشین بیتدیگینی رسماً اعلان ائتدیلر.
*۲۵ مئی - میخائیل قوْرباچوف٬ شوروی سوسیالیست جۆمهۇریتلر بیرلیگی دؤولت باشقانی اوْلدو.
*۲۵ سپتامبر - لیتوانی عالی شوراسی ۱۹۴۰-جی ایل شوروی ایشغالینی قانون‌سوز اعلان ائدیر
*۲۵ دسامبر - رومانی‌ده دؤولت باشچیسی نیکولا چواشِسکو آروادی ایله بیرگه گۆلـله‌لندی.
*۲۳ سپتامبر - آذربایجان دیلی آذربایجانین دؤولت دیلی اعلان اوْلونموش‌دور.
*۲۲ نوْوامبر - مۆستقیللیک بايرامی زامانی تشکیل ائدیلن تئرروْر عملیاتی نتیجه‌سینده لوبنان جومهور باشقانی رؤنئ مۇاواد و اوْنون احاطه‌سینده‌کی ۱۱ نفر هلاک اوْلموشدور.
*۲۱ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری پانامانی تۇتدو.
*۲۰ ژانویه - جورج اچ.دبیلیو بوش٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلری‌نین ۴۱-جی باشقانی سئچیلدی.
*۱۸ مارس - میصرده ۴۴۰۰ ایللیک بیر مومیا تاپیلدی.
*۱۷ نوْوامبر - پراگدا پوْلیس اؤیرنجیلرین نۆماییشینی داغیدیب. بۇنونلا دا چک‌اوسلوواکیده «مخملی اینقیلاب» باشلامیشدیر.
*۱۷ دسامبر - برزیل‌ده ۲۵ ایللیک آرادان سوْنرا ایلک سئچکیلر کئچیریلمیشدیر.
*۱۵ دسامبر - رۇمانیده کومونیست حیزبینین حاکمیتینه قارشی چێخیشلار باشلايیب.
*۱۰ ژانویه - کوبا عسگرلری آنقولادان چکیلمه‌یه باشلادی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر
۱۹۹۱ (میلادی)

** میلادی ۱۹۹۱-جی ایل**  گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسان بیرینجی ایل.
## اهمیتلی حادیثه‌لر

### حادیثه‌لر
*۹ نوْوامبر - آذربایجان جومهوریتینین مۆستقیللیگینی ایلک اوْلاراق تۆرکیه تانیمیشدیر.
*۹ آوریل - گۆرجیستاندا کئچیریلن رفراندومدا شوروی بیرلیگیندن باغیمسیزلیق قراری آلیندی.
*۸ دسامبر - آذربایجان ایسلام کوْنفرانسی تشکیلاتینا عضو اوْلور.
*۸ دسامبر - آذربایجان سیلاحلی قۆووه‌لرینین ایلک حربی آندی قبول ائدیلیر.
*۵ مارس - عیراق٬ خلیج ساواشی اثرلرینی سربست بۇراخدی.
*۵ سپتامبر - نلسون ماندلا جنوبی آفریقانین باشچی‌سی اولدو.
*۵ دسامبر - آذربایجان جومهوریسی جومهور باشقانی‌نین فرمانی ایله داخیلی ایشلر ناظرلیگی يانیندا عالی دؤولت ایداره ائتمه اوْرقانلارینی مۆحافیظه شؤعبه‌سی يارادیلمیشدیر.
*۳۰ سپتامبر - بین‌المللی ترجومه‌چیلر ایتیفاقی یارانمیش و بو تاریخ ترجومه‌چی‌لر گونو کیمی قئید اولونماغا باشلانمیش‌دیر.
*۲۹ سپتامبر - هائیتی‌ده نؤوبتی دؤولت چئوریلیشی باش وئردی.
*۲۹ دسامبر - آذربایجان جومهوریتی‌نین دؤولت باغیمسیزلیغی مسأله‌سی اۆزره رفراندوم کئچیریلدی.
*۲۸ دسامبر - تۆرکيه‌ده ایلک کۆرد دیللی قزئت "روْژنامئ" نشره باشلايیب.
*۲۷ فوریه - کۆوئیت شهری عیراق قوْشونلاریندان آزاد اوْلوندو.
*۲۶ نوْوامبر - آذربایجان جومهوریتی‌نین داغلیق قاراباغ مۇختار ویلايتی میلّی اراضی قۇرومو کیمی لغو ائدیلمیشدیر.
*۲۶ فوریه - صدام حسین باغداد رادیوسوندان عیراق اوْردوسونون کووئیت‌دن چکیلدیگینی بیلدیردی.
*۲۵ نوْوامبر - ایلک دفعه آذربایجان جۆمهوریتینده ایرانین صنایع ماللاری سرگیسی کئچیریلمیش٬ سرگی ۵ دسامبردا باشا چاتمیشدیر.
*۲۵ دسامبر - شوروی‌نین ایلک و سوْن جومهور باشقانی میخاییل قورباچوف ایستعفا وئردی. ایستعفانین ائرته‌سی گۆنو شوروی ده دۆشدو.
*۲۵ دسامبر - «لاتین قرافیکالی آذربایجان الیفباسی‌نین برپا ائدیلمه‌سی حاقّیندا» قانون کئچیریلدی.
*۲۵ دسامبر - ایران٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و ایسراییل آذربایجان باغیمسیزلیغینی تانیدی.
*۲۵ اوْکتوبر - قزاقیستان شورویدن موستقیللییینی اعلان ائتدی.
*۲۴ فوریه - عیراقا هۆجۇمون بیر پارچاسی اوْلان «صحرادا قیلینج» عملیاتی باشا چاتدی.
*۲۲ سپتامبر - تاجیکیستان‌دا کومونیست حزبی قاداغان اولونموش‌دور.
*۲۱ دسامبر - روسیه٬ بلاروس٬ اوکراین٬ قازاخیستان٬ مولداوی٬ آذربایجان٬ ائرمنیستان٬ اؤزبکیستان٬ تاجیکیستان٬ تۆرکمنیستان و قیرغیزیستان رهبرلری٬ بیر آرایا گله‌رک شوروی ایتّیفاقینا سوْن قوْیولدوغونو و باغیمسیز دؤولتلر بیرلیگینی یارادیلدیغینی آچیقلادیلار.
*۲۱ آقوست - لاتویا موستقیللیگینین برپاسینی اعلان ائتدی.
*۲ سپتامبر - تجزیه‌چی داغلیق قاراباغ موختار ویلایتی آذربایجان شوروی‌نین ترکیبین‌دن چیخدیغینی بیان ائدیر.
*۱۸ اوْکتوبر - آذربایجان جومهوریتی عالی شوراسی «آذربایجان جومهوریتینین دؤولت موستقیللیگی حاقیندا» آناقانون عملینی قبول ائتدی.
*۱۸ اوْکتوبر - شوروی عالی شوراسینین سون ایجلاسی کئچیریلدی.
*۱۷ سپتامبر - لینوس توروالدس لینوکس عملیات سیستمی‌نین باشلانغیج کودونو نشر ائتدیرمیش‌دیر.
*۱۷ ژانویه - خلیج ساواشی٬ مۆتّفیق اۇچاقلاری‌نین عیراق و کووئیت‌ده‌کی هدفلری وۇرمالارییلا باشلادی.
*۱۶ دسامبر - قازاقیستان مۆستقیللیگینی اعلان ائتمیشدیر.
*۱۳ ژانویه - ویلنوسده سوْوئت اتفاقی‌نین گۆج قۆووه‌لری مۆستقیللیک ایسته‌ین لیتوا وطنداشلارینا هۆجوم ائدیر.
*۱۲ ژانویه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری کوْنقرسی جوْرج بۇشا عراقدا سیلاح تطبیق ائتمه‌يه صلاحیت وئریب.
*۱۲ آوریل - آتش‌کس آندلاشماسی‌نین ایجرایا گیرمه‌سی ایله خلیج ساواشی رسماً سوْنا چاتدی.

## قایناق‌لار

بؤلمه:میلادی ایللر