open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تازا‌کند، خودافرین

**تازاکند** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین خودافرین بولگه‌سی  نین گرمادوزبولومو نده اولان دوغودیزمارقصبه سی  نده یئرلشیب.  1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین  0 نفر اهالیسی وارایمیش.  <
## قایناق‌لار

بؤلمه:خودافرین بولگه‌سی
بؤلمه:دوغودیزمارقصبه سی
تازه کند دیم

## دئم تزه کند
(فارسجا: تازه کند دیم) سولدوز بؤلگه سینین محمدیار شهرینه تابع اولان کند دیر.

## اهالی
بو کند حسنلو قصبه سی نه تابئعدیر و 1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 40(13عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی تورک و شیعه دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
تازه‌کند

**تازه‌کند** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛ 

* تازه‌کند (موغان) 

* تازه‌کند، شبیستر 

* تازه‌کند (مرکزی مئیدان‌چای قصبه‌سی)
تازه‌کند (تبریز)

**تازه‌کند** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين تبریز بولگه‌سی نين خسروشهربولومو نده اولان تازه‌کند قصبه سی نده يئرلشيب.  ۱۳۸۵ اينجی ايلين نوفوس ساييسی اساسيندا بو كندين ۱٬۷۷۸ نفر اهاليسی وارايميش.  <

## قایناق‌لار

بؤلمه:تبریز بولگه‌سی‌نین كندلری
بؤلمه:تازه‌کند قصبه سی
تازه‌کند (مراغه)

**تازه‌کند** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین ماراغا بؤلگه‌سی نین سراجوبولومو نده اوْلان قوری‌چای قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۲۸نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:قوری‌چای قصبه سی
بؤلمه:ماراغا بؤلگه‌سینین کندلری
تازه‌کند آخوند

**تازه‌کند آخوند** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین مرند بولگه‌سی  نین مرکزی بولومو نده اولان دولت‌آباد قصبه سی  نده یئرلشیب. 1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین  2832نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:ایران
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی نین کندلری
تازه‌کند خوشه‌مهر

تازه‌کند خوشه‌مهر کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین بوناب بولگه‌سی  نین مرکزی بولومو نده اولان دغوبناجوی قصبه سی  نده یئرلشیب.  1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین 1214 نفر اهالیسی وارایمیش.  

## قایناق‌لار

بؤلمه:بوناب بولگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:دوغو بناجوی قصبه سی
تازه‌کند سرند

تازه‌کند سرند كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين هریس بولگه‌سی نين خواجه بولومی نده اولان قوزئی مواضع‌خان قصبه سی نده يئرلشيب .  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 225نفر اهاليسي وارايميش. 
## قایناق‌لار

بؤلمه:قوزئی مواضع‌خان قصبه سی
بؤلمه:هریس بولگه‌سی‌نین کندلری
تازه قلعه

## تازه قلعه
(تورکجه: تزه قالا) کندی سولدوز بؤلگه‌سینین مرکزی بخشی و بیگم قلعه ماحالینا تابع اولان کند دیر. بو کند نقده-محمدیار یولونون اوستونده دیر، فرخ زاد (تورکجه: فرقوزات)، و راهدانه (تورکجه: ایراخ دهنه)، اوخسار، توپز آباد و آقابیگلو (تورکجه: آغابی لی) کندلری ایله قونشودور.

## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 725( 143عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی تورک‌لر و کورد‌لردیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
تازه‌کند شاه‌وردی

**تازه‌کند شاه‌وردی** کندی شرقی آذربایجان اوستانی نین اهر بؤلگه‌سی نین مرکزی بولومو نده اوْلان قیشلاق قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۴۸ نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
تازه‌کند علیا

تازه‌کند کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین هریس بولگه‌سی  نین مرکزی بولومو نده اولان خانمرود قصبه سی  نده یئرلشیب.  1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین  121نفر اهالیسی وارایمیش.  
## قایناق‌لار

بؤلمه:هریس بولگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:خانمرود قصبه سی
تازه‌کند علی‌آباد

تازه‌کند علی‌آبادکندی دوغو آذربایجان اوستانی نین ماراغا بؤلگه‌سی نین مرکزی بولومی نده اوْلان قوزئی سراجوی قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۳۵۶نفر اهالیسی وارایمیش. <

## قایناق‌لار

بؤلمه:ماراغا بؤلگه‌سی
بؤلمه:قوزئی سراجوی قصبه سی
بؤلمه:ماراغا بؤلگه‌سینین کندلری
تازه‌کند قصبه‌سی

**تازه‌کند** قصبه‌سی  تبریز بؤلگه‌سی نین خسروشاه بؤلومو نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی  سی اساسیندا بو قصبه نین ۹٬۱۵۶ نفر اهالی سی وارایمیش.  

## قایناق‌لار

بؤلمه:تبریز بولگه‌سی‌نین كندلری
بؤلمه:تازه‌کند قصبه سی
بؤلمه:تبریز بولگه‌سی نین قصبه لری
تازه‌کند نصیرآباد

تازه‌کند نصیرآبادکندی شرقی آذربایجان اوستانی نین اهر بولگه سی  نین هوراندبولومو نده اولان دیکله قصبه سی  نده یئرلشیب .  1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین  49نفر اهالیسی وارایمیش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
تازه‌کند نصیرپور

تازه‌کند نصیرپورکندی دوغو آذربایجان اوستانی نین ماراغا بؤلگه‌سی نین سراجوبولومو نده اوْلان قوری‌چای قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۷۴نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:قوری‌چای قصبه سی
بؤلمه:ماراغا بؤلگه‌سینین کندلری
تازه‌کند نیق

**تازه‌کند نیق کندی** شرقی آذربایجان اوستانی نین اهر بؤلگه‌سی  نین هوراندبولومو نده اولان دودانگه قصبه سی  نده یئرلشیب.  1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین  137نفر اهالیسی وارایمیش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
تازه‌کند گل‌چوان

**تازه‌کند گل‌چوان** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین ماراغا بؤلگه‌سی نین سراجوبولومو نده اولان دوغو سراجلوی قصبه سی نده یئرلشیب. 1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین 152نفر اهالیسی وارایمیش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:دوغو سراجلوی قصبه سی
بؤلمه:ماراغا بؤلگه‌سی‌نین کندلری
تازه‌کند، رودقات

**تازه‌کند (رودقات)** کندی شبستر بولگه‌سینین، صوفیان بولومو و رودقات قصبه سی نده یئرلیشیب.
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 101 نفر اهالی سی و 25 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*شبستر بولگه‌سی نین کندلری
*شبستر بولگه‌سی

## خاریجی کئچیدلر

## قایناق‌لار
تازه‌کند قیشلاق، مراغا

**تازه‌کند قیشلاق** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین ماراغا بؤلگه‌سی نین مرکزی بولومی نده اولان باتی سراجوی قصبه سی نده یئرلشیب. 1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین 938نفر اهالیسی وارایمیش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:غربی سراجوی دهیستانی
بؤلمه:ماراغا بؤلگه‌سی‌نین کندلری
تازه‌کند مسقران

**تازه‌کند مسقران** کندی شرقی آذربایجان اوستانی نین اهر بؤلگه‌سی نین مرکزی بولومو نده اوْلان آذغان قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۳۱۹ نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
تاش کورپو (تورکیه)

** تاش کورپو** تورکیه جمهوریتی‌نین  بیر بیوک شهریدیر. بو شهرین ۲۰۰۹ اینجی ایلد ۱۶٬۱۶۴ نفر اهالیسی وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
تاشه کبود (تیکان تپه)

**تاشه کبود (تیکان تپه)** کندی تیکان تپه بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و انصار قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 183 نفر اهالی سی و 36 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناق‌لار

بؤلمه:تیکان‌تپه بؤلگه‌سی
بؤلمه:تیکان‌تپه بؤلگه‌سی‌نین کندلری
تاشووا

** تاشووا** تورکیه جمهوریتی نين  بير بؤيوك شهری دير. بو شهرين ۲۰۰۹ -نجي ايلده ۱۱٬۵۸۱نفر اهاليسی وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
تاغی کندی

**  تاغی ** کندی موغان‌شهر شهریستانی نین، آسلان دوز بولومو و باتی قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
تاغی کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 73 نفر اهالی سی وارایمیش. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان‌شهر شهریستانی
* آسلان دوز بولومو
* باتی قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر شهریستانی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
تاقالوق دیلی

**تاقالوق دیلی** فیلیپین اهالیسینین اۆچده بیرینین ایلک دانیشیلان دیلیدیر و قالان اهالییه ایسه ایکینجی دیل کیمی دیراوسترونزیا دیل عائیله سینه داخیلدیر.ایستاندارد فورماسی، فیلیپین دیلی آدلانیر و میلّی دیلدیر و فیلیپینلرین ایکی رسمی دیللریندن بیریدیر.

## قایناق‌لار

*اینگیلیسجه ویکیپدیا

بؤلمه:دیللر
بؤلمه:آسیا دیللری
تاشکند

**تاشکند** (اؤزبکجه: Toshkent) — اوزبکیستانین باشکندی. مساحتی ۳۳۴،۸ کیلومتر مۆربع و اهالی‌سی ۲،۲ میلیون نفردیر (۲۰۰۹). مرکزی آسیادا یئرآلتی متروسو اوْلان تکجه شهردیر.

شهرین سو احتیاجلارینی تأمین ائتمک اۆچون اونون یاخین‌لیغیندا دوزَلمیش جاوراک گؤلو یارادیلمیش‌دیر. ۲۰۰۹-جو ایله اوْلان بیلگیلره گؤره شهرین اهالی‌سی ۲ میلیون ۲۲۱ مین نفردیر. شهر ۱۱ سیاسی قیسمته بؤلونور.

تاشکند اورتا آسیانین ان بؤیوک شهری‌دیر. ۸-جی میلادی عصرده عربلر حمله‌سی ایله توتولدو؛ داها سوْنرا مۆسلمان دؤولت‌لر، موغول‌لار، تیموری‌لر، شیبانلی‌لار، خوقند خانلیغی و روسیه الینه دوشدو.

## آد
شهرین اساسی‌نین ۵-جی‌دن ۳-جو میلاددان اؤنجه عصرلره‌دک قویولدوغو گومان ائدیلیر. قدیم منبع‌لرده «چاچ»، «شاش»، «جاچ»، «شاشکند» آدلارینا راست گلینیر. چاچ موعاصیر تاشکندین ان قدیم آدی‌دیر. دیللرین‌ده «چ» سسی‌نین اولمادیغینا گؤره عربلر اونو «شاش» شکلین‌ده یازمیشلار. «شاشکند» سوْنرالار «داشکند»ه چئوریلمیش‌دیر. جالیب‌دیر کی شهرین آدینی چین قایناق‌لاری «چؤ-چی»، «چؤ-شی» یا ساده‌جه «شی» شکلین‌ده یازیب‌لار کی بودا چینجه داش دئمک‌دیر. فیردؤوسی اؤز «شاهنامه»سین‌ده شهری «چاچ» آدلاندیریر. ۱۶-جی عصردن باشلایاراق شهر ایندیکی آدی ایله آدلانماغا باشلامیش‌دیر. «تاشکند» سؤزو «تاش» (داش) و تورک دیل‌لرین‌ده شهر معناسینی وئرن سوغدجا (بیر اسکی و اؤلموش دیلدن تورک دیلینه گیرَن) «کند» سؤزلری‌نین بیرلشمه‌سین‌دن یارانمیش‌دیر.

## تاریخ
تاشکند همیشه منطقه‌نین اساس اولوسلارآراسی داشیما (حمل و نقل) مرکزی اوْلوب. ۱۹۱۷-جی ایل دئوریمی چاغی باش وئرمیش واندالیزم‌دن و ۱۹۶۶-جی ایل زلزله‌سین‌دن سوْنرا شهرده مؤوجود اوْلان بنزرسیز معمارلیق عاببده‌لری‌نین چوخ بخشی محو اوْلوب. شهرده داها چوخ شوروی دؤورون‌ده تیکیلن مدنیت و موزه مرکزلرینه راست گلمک مومکون‌دور.

قدیم شهرین بعضی قدیم بینالاری شهرین غرب بؤلمه سینده یئرلشیر. ماراقلی تیکینتیلردن بیری، ۱۶-جی یوز ایلده دوزلمیش کوکل‌داش مدرسه‌سی‌دیر. بۇ تیکیلی کافالی شاش موزه‌سی کیمی‌ده تانینیر و اوندان موزه کیمی ایستیفاده اوْلونور. بورادا یئرلشن قست-ایمام تیکیلی‌سینه غیری-موسلمان‌لارین گیریشی قاداغان‌دیر، دیگر زیارت‌چیلر ایسه بورا گیریش اۆچون اولجه‌دن ایجازه آلمالی‌دیرلار.

## شهرین بؤیومه‌سی

File:Tashkent History 1860.jpg|۱۸۶۵.
File:Tashkent History 1913.jpg|۱۹۱۳
File:Tashkent History 1940.jpg|۱۹۴۰
File:Tashkent History 1965.jpg|۱۹۶۵
File:Tashkent History 1967.jpg|۱۹۶۶: تاشکندین ۱۹۶۶ زلزله‌سی و یئنی‌دن تیکیلمه‌سی
File:Tashkent History 1981.jpg|۱۹۸۱
File:Tashkent History 2000.jpg|۲۰۰۰


## منطقه‌لر

تاشکند ایندیلیغ‌دا آشاغی‌داکی منطقه‌لره (تومان) بؤلونوب‌دور:

## قارداش شهرلر
* تونیس، تونیس (۱۹۶۱)
* هیندوستان، پاتیالا (۱۹۶۱)
* پاکیستان، کراچی (۱۹۶۱)
* لیبی، طیرابلوس (۱۹۶۲)
* مراکش، مراکش (۱۹۶۳)
* مقدونیه، اسکوپیه (۱۹۶۳)
* آمریکا، سیاتل (۱۹۷۳)
* روسیه، موسکو
* تورکیه، آنکارا (۲۰۰۴)
* تورکیه، ایستانبول
* اوکراین، دنپروپترووسک
* اوکراین، کیئف
* قزاقیستان، آستانا
* قزاقیستان، آلماتی
* لتونی، ریقا
* چین، پکن (۲۰۰۸)
* آلمان، برلین (۱۹۹۳)
* میصر، قاهیره
* قیرقیزیستان، بیشکک

## بیرده باخ
تاشکند متروسو

## قایناقلار

بؤلمه:آسیا
بؤلمه:آسیا پایتختلری
بؤلمه:اؤزبکیستان شهرلری
بؤلمه:آسیا باشکندلری
تالیشلار

**تالیش‌لار** — ایراندا یاشایان بیر ائتنیک قوروپو'دۇرلار.

## گؤرونتولر

Image:Ethnicities_and_religions_in_Iran.png|
File:Talysh language map.png|



## قایناقلار
 
بؤلمه:خالقلار
تام و جری

**تام و جئرری** (اینگیلیسجه:Tom and Jerry)آمئریکالی جیزگی فیلملر سئرییاسی دیر.ویلیام هاننا و جوزئف باربئرا طرفیندن یارادیلمیشدی.احوالاتین مرکزینده پیشیک تام و سیچان جئررینین دایمی رقابتیدیر.یئددی سئرییا اوسکار موکافاتیآلمئشدی.تام و جئرری دن باشقا دیگر پئرسوناژلاری محلله پیشییی باچ،بولدوق سپایک،کیچیک تایک،سیچان بالاسی تاففی،اوردک بالاسی کواکئر و ساری بولبولدور.

باربئرا و هاننا ان یاخشی آنیماتورلاری جلب ائتمه یه موففق اولموشدو.دایمی آیماتورلار آراسیندا ایورین سپئنس(اونون سئودییی پئرسوناژی تام ایدی)، کئننئت میوس،رئی پاتتئرسون و ائد بارج.بسته کار سکوت برئدلی ایسه جاز و کلاسیک موسیقینی بیرلشدیرمیش مورککب پارتیتولاری یاراتمیشدی.هاننا-باربئرا سئرییاللاری 1940-1958 ایللرده گئتمیشدی،جمعی 114 سئرییا بوراخیلمیشدی.اورادا تام و جئرری زنجی ائودار قادین شاپ-شاپ ماماجان ائوینده یاشاییرلار.

## قایناق‌لار

*اینگیلیسجه ویکیپئدییا

## خاریجی کئچیدلر
*تام و جئرری قئیم لری 
*http://www.cartoonscrapbook.com/T/tomandjerry1940.htm
تاموورث، یئنی گونئی ولز

**تاموورث** اوسترالیانین یئنی گونئی ولز اوستانی‌نین یئنی اینگیلیس بؤلگه‌سینده یئرلَشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۴۷,۵۹۵ نفر جمعیتی واردیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
*

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار
* تاموورثون رسمی سایتی
* تاموورثون توریسم سایتی 



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
تامام لاما عملیاتی

**تامام لاما عملیاتی** – ماشین قاییرمادا تطبیق اولونان فینیش عملیاتی اولوب ، یوکسک دقیق لیک و تمیزلیک طلب اولونان حیصّه‌لرین سطح لرینین  سون اعمالیندا تطبیق تایر. تامام لاما عملیاتیندا اعمال اولونان سطحین خصوصیت لرینه تاثیر ائتمک اۆچون موختلیف اوصول لاردان ایستیفاده ائدیلیر. بورایا کسمه ایله مکانیکی ، الکتروشیمیایی و الکتروفیزیکی اعمال اوصول لاری داخیل دیر. ان گئنیش یاییلمیش نازیک اعمال پایی چیخارتماق لا ایشله ین  یونما ، فرئزله مه ، شئوینق له مه ، پارداقلاما ، سورتمه و چاتدیرما ، جیلالاما ، هونالاما و سوپر فینیش له مه  اوصول لاری دیر. بوندان علاوه یونقار چیخارتماماقلا ، سطحین سویوق حالدا تضیقی آلتیندا اعمالی: دیییرله مه ، دؤیمه و آیریلاری ... تطبیق اولونور. همچینین سطحین کیفیتینی آرتیرماق مقصدیله دیییرجک له سیگال لاما اوصول لاریندان ایستیفاده ائدیلر. بو اوصول لاردا سطح ده اولان ناهامارلیق لار ازیله ره ک کیچیلدیلیر و معین درجه ده باش وئرن پلاستیک دفورماسی یا سایه سینده سطحین برک لییی آرتیر.

الکتروفیزیکی و الکتروشیمیایی اوصول لاری چوخ واخت کسمه ایله چوخ چتین اعمال اولونان و مرکب هندسی فورمایا مالیک اولان حیصّه‌لرین سطح لرینین فینیش اولونماسیندا ایستیفاده ائدیلیر. بورایا آند – مکانیکی اعمال ، الکترو – قیگیلجیم لی اعمال ، الکترو ایمپولس اوصول لارینی گؤسترمک اولار.

## قایناق‌لار

بؤلمه:ماشین قاییرما
تامیل دیلی

**تامیل دیلی**-سری لانکا و هیندوستانین تامیل نادو ایالتینده رسمی دیل. ان آز ۲۰۰۰ ایللیک گئچمیشی اولان بیر کوهنه دراویدی
دیلیدیر و تخمینا °۶۵ میلیون اینسان طرفیندن دانیشیلیر.

## قایناق‌لار

بؤلمه:دیللر
بؤلمه:Tamil language
بؤلمه:التصاقی دیللر
بؤلمه:Classical Language in India
بؤلمه:Dravidian languages
بؤلمه:Languages of Andhra Pradesh
بؤلمه:Languages of Indonesia
بؤلمه:Languages of Karnataka
بؤلمه:Languages of Kerala
بؤلمه:Languages of Malaysia
بؤلمه:Languages of Mauritius
بؤلمه:Languages of Puducherry
بؤلمه:Languages of Sri Lanka
بؤلمه:Languages of Tamil Nadu
بؤلمه:Official languages of India
بؤلمه:Subject–object–verb languages
بؤلمه:Languages attested from the 1st millennium BC
بؤلمه:1st-millennium BC establishments
تاغچه‌جیق

**تاغچه‌جیق** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین سراسکند بولگه‌سی نین نظرکهریزی بولومو نده اوْلان آلمالی قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۲۵۸نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:سراسکند بولگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:آلمالی قصبه سی
تانیق

دینله ین اۆچون آیدین اولان آدا  تانیق دئییلیر. اورنک: اتی یئدیم، ائوی ساتدیم، بودانیشانین ایسته یی- دینله یه نین گوردیوات، تانیدیغی ائودیر. اونا گوره ده بوتؤمله ج لرده ات حابئله ائو سوزلری تانیق دیرلار.
## قایناق‌لار

سؤزلوک، داشقین، تبریز، یاران یائیملاماسی، 1374

بؤلمه:دیل بیلگیسی
تاواس

﻿

** تاواس**تورکیه جۆمهۇریتی‌نين بير بؤيوک شهريدير. بو شهرين ۲۰۰۹-جۇ ايلده ۱۲٬۴۱۸ نفر اهاليسی وارمیش.

## قایناقلار

تورکجه ویکیپدیا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
تاونزویل

**تاونزویل** ، کوئینزلند اوستانینده بیر شهردیر. بو شهرین 140.2 کم مساحت ایله 189,238 نفر جمعیتی واردیر.

## گؤرونتولر


file:View of Townsville from Mt Stuart.jpg| تاونزویل گؤرونومو
file:TownsvilleSkyline08.jpg|تاونزویل بندری


## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
*

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار
* کوئینزلند بیلیم‌یوردونون تاونزویل‌ده پردیسی
* تاونزویل کونسول سایتی

بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
تاپماجالار

**تاپماجا**  آذربایجان شیفاهی خالق ادبيياتینین ان قدیم و ماراقلي ژانرلارین‌دان بیری‌دیر. بۇ ژانر اوزون ‏عصرلردن بری نسیلدن-نسله، آغیزدان-آغزا کئچه‌رک موختلیف دییشیک‌لیكلره اوغرامیش، بعضن فورما و ‏مضمونونو دییشدیرمیش، یئنی معنا، مضمون کسب ائده‌رک بۇ گونه قدر گلیب چیخمیش‌دیر.‏

## گئچمیش
بیر سیرا متخصص‌لرین فیکرینجه، کئچمیش دؤورلرده **تاپماجالار** اساساً میفیک سجیه داشیمیش‌دیر. مثلاً، ‏یونان میفولوگیاسیندا سفینکسین آدی ایله باغلي اوْلان ناغیل‌لارا گؤره، گویا یوکسک بیر داغین زیروه-سینده ‏افسانوی بیر قوش وارمیش. او، بیر تاپماجا دئیرمیش، اونو تاپا بیلمه‌ینی محو ائدرمیش.

## میثال
تاپماجا بئله‌دیر: او ‏ندیر کی، سحر دؤرد، گونورتا ایکی، آخشام اوچ آیاقه‌لی اولور؟ نهایت، مشهور ائدیپ تاپماجانین جاوابینی ‏تاپاراق دئمیشدی: او، اینسان‌دیر. اوشاق واختی اللرینی یئره دیره‌یه‌رک ایمکلدیگی اۆچون دؤرد آياقلي، ‏جاوانلیغیندا ایکی آياقلي، قوجالیقدا ایسه، الینه عصا آلدیغی اۆچون اوچ آياقلي اولور.‏
چوخ ماراقلي‌دیر کی، آذربایجاندا دا بونا اوخشار خيلي تاپماجا واردیر. حاضردا معلوم اوْلان بئش واریانتدان ‏‏ ایکی‌سینی آشاغیدا وئریریک:‏
‏1-   او ندی کی، سحر دؤرد ،گونورتا ایکی،آخشام اوچ آياقلي.‏

‏2-   ازه‌لی دؤرد آياقلي ، سوْنرا ایکی آياقلي،آیلار کئچر، ایللر کئچر، دولانار اوچ آياقلي. ‏

### آذربایجان فولکولوروندا
آذربایجان شیفاهی خالق ادبیاتیندا گئنیش یاییلمیش بئله بیر افسانه واردیر: بیر کیشی مئشه‌ده گئدرکن شیره ‏راست گلیر. حئیوان اونو قووماغا باشلاییر. کیشی چوْخ قاچیر، نهایت، بیر اوچوروما چاتیر. اورادا بیر آغاج ‏گؤرور. آغاجین بوداغین‌دان یاپیشیب ساللانمیش حالدا قالیر. اطرافینا باخیب گؤرور کی، بیر آغ سیچانلا  قارا ‏سیچان آغاجین کؤکونو کسیر. کیشی‌نین اللری یورولور، یئره دوشمک ایستییر. اییلیب اوچورومون دیبینه ‏باخدیقدا، آغزینی آچیب اونو اودماق ایسته‌ین نهنگ بیر اژداهانی، یوخاریدا - باشینین اوستونده بوداق‌لار ‏آراسیندا ایسه آری پتیی گؤرور. بئله بیر وضعیتده الینی اوزادیب بارماغینی بالا باتیرماق ایستییر. تاپماجا ‏فورماسینا یاخین اوْلان همین افسانه‌نین معناسی آچیلارکن معلوم اولور کی، شیر اجل، آغ وقارا سیچان ‏عؤموردن گئدن گئجه و گوندوز، اژداها قبیر، آری پتیی ایسه دونیا مالی‌دیر.همین افسانه حاضردا آذربايجانین ‏بیر چوْخ یئرلرینده موختلیف واریانت‌لاردا یاشاماقدادیر.قئید ائتدیگیمیز افسانه‌یه "کلیله و دمنه"د "تاجیر ‏احوالاتی" حکایه‌سینده تصادف اوْلونور.‏
قدیم افسانه و روایت‌لرین ایزلرینی اؤزونده ساخلایان بیر تاپماجا حاقیندا دا اؤتری معلومات وئرمک ‏ایستردیک:‏
آغاجدا وار باغیرساق،  یئل بابانی چاغیرساق، آغزین آچیب نئی چالار، سولیمانی چاغیرساق.(کاتنان)

افسانه‌یه گؤره، گویا قارتال بیر حيوانین جمدیینی پارچالایاراق اونون باغیرساغینی جایناق‌لارینا آلیب آغاجین ‏باشینا قالدیریر. باغیرساق بوداق‌لارا ایلیشیب ایستی گون آلتیندا قورویوب نازیلیر. اسن شدّتلی کولیین ‏اوغولتوسو و بوداق‌لارین اونا توخونماسی آهنگدار سسلر چیخاریر. بۇ زامان یولدان کئچن آدام همین سسلره ‏آلوده اولور. حادثه‌نین سببینی اؤیرندیكدن سوْنرا قوروموش باغیرساقدان سیم دوزلده‌رک گویا ایلک موسیقی ‏آلتینی ایجاد ائدیر. همین افسانه یوخاری‌داکی تاپماجادا اؤز ایزلرینی ساخلامیش‌دیر.‏

## قایناقلار
تاکیستان

**تاکیستان** قزوین اوستانی‌ تاکیستان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۰۰٬۲۹۹ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:تاکیستان بؤلگه‌سی
بؤلمه:قزوین اوستانی‌نین شهرلری
تبت (اورمو)

**تبت** — () غربی آذربایجان اوستانینین، اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بؤلومونون تورکمان قصبه‌سینده کند و بو قصبه‌نین مرکزی.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۴۷۹ نفر یاشاییر.(۱۵۷ عائیله).
## ایقتیصادیات
اهالیسی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.
## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه موسلمان‌دیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
تبریز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو

**تبریز بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومو** تبریز بولگه‌سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس سایی سی اساسی ندا، بۇ بولومده ۱٬۵۲۱٬۲۳۹ نفر یاشاییرمیشلار.

## قایناق‌لار

بؤلمه:تبریز بؤلگه‌سی
بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلوم‌لری
تبریز (دقیقلشدیرمه)

*تبریز:دوغو آذربایجان اوستانی نین مرکزی دیر.
*تبریز بولگه‌سی:دوغو آذربایجان اوستانینین بولگه لریندن دیر.
*تبریزک (ماه‌نیشان):ماه نیشان بولگه سینین کندلریندن دیر.
*تبریزک (بویین زهرا):بویین زهرا بولگه سینین کندلریندن دیر.
*تبریز خاتون:دیواندرره بولگه سینین کندلریندن دیر.
*برده‌رش تبریزخاتون:دیواندرره بولگه سینین کندلریندن دیر.
*الم لی تبریز:موغان شهر بولگه سینین کندلریندن دیر.
*تبریزآباد:قوم اوستانینده دستجئرد شهرینین راهجئرد قصبه سی نین کندلریندن دیر.
*تبریز کوچه سی:بیناب شهرینین محلله لریندن دیر.
*تبریز بازاری:تبریز شهرینین  بازاری دیر.
*تبریزین بلدییه سارایی:تبریز شهرینین آبیده لریندن دیر.
*تبریزلی صراف:گونئی آذربایجان شاعیرلریندن دیر.
*تبریزلی شمس:گونئی آذربایجان شاعیرلریندن دیر.
*تبریزلی مغریبی:گونئی آذربایجان شاعیرلریندن دیر.
*تبریزلی شکیبی:گونئی آذربایجان عالیملریندن دیر.
*تبریزلی قطران:گونئی آذربایجان شاعیرلریندن دیر.
*تبریزلی پورغم:گونئی آذربایجان شاعیرلریندن دیر.
*جاوید تبریزلی:گونئی آذربایجان موسیقی چی لریندن دیر.
*یوسف مدنی تبریزی:شیعه مرجع تقلیدلریندن دیر.
*تبریز کیفته سی:گونئی آذربایجان یئمکلریندن دیر.
*تبریز مانی:اولچمه واحیدی دیر.
*تبریزییان:یزد شهرینین محلله لریندن دیر.
*تبریزی ها:ایسفاهان شهرینین محلله لریندن دیر.
*تبریزلی لر مسجیدی:کاشان شهرینین مسجیدلریندن دیر.
*تبریزلی لر ائوی:کاشان شهرینین تاریخی ائولریندن دیر.
*تبریز رستورانی:نیویورک شهرینده بیر رستورن دیر.
تبریز طیب علم‌لری بیلیم‌یوردو

**تبریز طیب علم‌لر بیلیم‌یوردو** تبریز و ایران‌ین آدلیم بیلیم‌یوردلاری‌ندان‌دیر. بو بیلیم‌یوردو، اولجه تبریز بیلیم‌یوردونون فاکولته‌لری‌نین بیری ایدی و سونرا لاردا آیریلیب و اؤزو موستقیل بیر بیلیم‌یوردو ساییلدی.

## بیرده باخ
*تبریز بیلیم‌یوردو
*شرقی آذربایجان اوستانی‌نین بیلیم‌یوردلاری

## قایناقلار

بؤلمه:تبریز بیلیم‌یوردلاری
بؤلمه:طب علم‌لر بیلیم‌یوردلاری
بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
تبریز گؤزلی

**تبریز گوزلی** بو کیتاب، حميد احمدزادهنین شعر توپلوسودور. بو کیتابدا حمید احمدزاده (تیلیم خانلی) تخلصو ایله 140 صحیفه‌لیک شعر مجموعه‌سی چاپ اولونوب.
## شعرلریندن اؤرنک
بابک کیمی دور قوللارینی چیرمالا قارداش

اینصاف‌می‌دی؟ کیملیک بو سیاق محو اولا سیرداش!

باش قووزا کی کیملیک داغیلیر لاپ تملیندن

سس وئر سسیمه، یاردیم ائده‌ک کیم‌لیغه یولداش

دونیا بیلیسن کی بولونوب سوی‌لار آراسی

بو عرصه ده بیر سن سایلیرسان منه سوی‌داش

بیریول چوزولوبدور وطنین حد و حدودو

تورک ائللری توران آرا حوکمونده وطنداش

قان قارداشی دیر «جعفری» یه، تورک«تیلیم خان» 

تورکو دانیشان کیمسه اولار ، تورکه قارینداش

## قایناقلار

بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورکجه اثرلر
تبریز بلدیه سارایی

**تبریزین بلدییه سارایی** ایران اؤلکه‌سی، دوغو آذربایجان اوستانی و تبریز شهرینده یئر‌لشن بیر بینا دیر.

بو بینا ۱۳۱۴–جو شمسی ایلینده، آلمانین موهندیسلری‌نین الی‌له، قدیمی بیر قبریستانین اۆستونده تیکیلیب. بۇ بینادا بیر بؤیۆک ساعات یئرلشیب کی هر ۱۵ دقیقه‌ده بیر سئری زامانی اعلان ائدیر. بۇ بینا ایکینجی دونیا ساواشیندان اؤنجه‌کی آلمان بینالارینا اوخشاییر. بۇ بینا تبریز شهری‌نین اوْرتاسیندا یئرلشیب و ایندیکی حالدا *شهر و شهرداری* آدلا بیر موزه‌یه چئوریلیب.

بۇ بینانین قاباغینا ساعات قاباغی دئییلیر. ۱۳۲۴–جو ایله کیمین بۇ بینانین قاباغی دؤردیوْل () ایمیش. ۱۳۲۴–جو ایلدن، آذربایجانین میلّی حوکومتی زامانیندان، بۇ بینانین قاباغی مئیدانا چئوریلیر. بۇ مئیداندا ایلک دفعه باغیرخانین هئیکلی قویولور. آذربایجانین ایشغالیندان سوْنرا بۇ هئیکل پهلوی حؤکومتی طرفیندن گؤتۆرۆلۆر و اوْنۇن یئرینه محمد ریضاشاه‌ین هئیکلی قوْیۇلۇر. ۱۳۵۷–جی ایلده ایراندا ایسلام انقلابیندان سوْنرا، محمد ریضا پهلوی‌نین هئیکلین بۇ مئیدان دان گؤتۆردۆلر. بۇ بینانین اوجالیغی ۳۰٫۵ مئتیر دیر.

## آیریجا باخین
* نوبار (محلله)

## قایناقلار
تجاهل عارف

**تجاهل عارف** (تئجاهولي عاريف): آنلاملا ایلگیلی صنعتلردندير. بيلينن بير گئرچگي، بيلمز گؤرونه رک سؤيله مک اوسولويلا ائديلر. بيلينن شئي، بيلينميرميش کيمي ايضاح ائديلرکن عوموميتله بير ظارافاتا سؤيکه نيلر. بو ائديلرکن موباليغه و سوال صنعتيندن ده فايدالانيلار. نومونه:

آب-گوندور گونبئدي دئووار رنگي بيلمئزئم

يا موحيط اولموش گؤزومدن گونبئدي دئووارئ سو        فوضولي

(بيلميرم، دؤنن قوببه مي سو رنگينده دير، يوخسا گؤزياشلاريم مي گوک یوزونو اؤرتموشدور.) فوضولي، قوببه نين، يني سمانين ماوي رنگده اولدوغونو بيلمير کيمي گؤرونور. اصلینده گؤزياشلاري نين سماني اؤرته جک قدر چوخ آغلاديغيني ايفاده ائتمک اۆچون بو يولا موراجيعت ائتميشدير.
## قایناق‌لار

Qaynaq: www.edebiyatogretmeni.net

بؤلمه:دیل بیلگیسی
تجرق

**تجرق** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین میانا بولگه‌سی نین کندوان بولومو نده اوْلان قوزئی گرمه قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی آیلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۶۵۳نفر اهالیسی وارایمیش. <

## قایناق‌لار

بؤلمه:میانا بولگه‌سینین کندلری
بؤلمه:قوزئی گرمه قصبه سی
تبریز بازاری

**تبریز بازاری** بیر تاریخی بازار دیر کی ایران اؤلکه سینده و آسیا قاره سینده و حتی دونیا دا ان بؤیوک اوستو اؤرتولو بازار دیر. بو بینا ۱۳۸۹-اونجو گونشلی ایلینده یونسکو تشکیلاتی طرفیندن بیرینجی بؤیوک اؤرتولو بازار عونوانیندا ثبت اولونموشدور.

تبریز بازاری تاریخی بیر مجموعه دیر کی قؤرولماق تاریخی سلجوقلولار دؤنمینه یئتیشیر، اما ترتیبله صفویلر، افشارلار و قاجارلار چاغلاریندا دا ترمیم و تعمیر اولونوب.

تبریز بازاری‌نین یانیندا تاریخی بینالار و تیکینتی‌لر وار کی او جومله‌دن  تبریزین جامع مسجیدی میثال وورا بیلریک، تبریزین جامع مسجیدی ده قیدمتی سلجوقلولار چاغینا یئتیشیر.

## قایناقلار

*  Editorial Board, East Azarbaijan Geography, Iranian Ministry of Education, 2000  (High School Text Book in Persian)
* http://www.eachto.ir 
http://whc.unesco.org/en/list/1346

بؤلمه:تبریز
بؤلمه:تبریز محله‌لری
تجرق،عجبشئر

**تجرق(عجبشئر)** کندی عجبشئر بولگه‌سینین، قلعه‌چای بولومو و دوغودیزجرودقصبه سی نده یئرلشیب.
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 623 نفر اهالی سی و 156 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*عجبشئر بولگه‌سی نین کندلری
*عجبشئر بولگه‌سی

## خاریجی کئچیدلر
## قایناق‌لار

بؤلمه:عجبشئر بولگه‌سی‌نین کندلری
تجریش

**تجریش** تهران اوستانینین شهرلریندن بیریدیر. بو شهر شیمیرانلار بولگه‌سینین مرکزی بولومونده یئرلشیبدیر.
## قایناق‌لار

بؤلمه:تهران اوستانینین شهرلری
تجنیس

قافیه و ردیفینده جیناس سؤزلر ایشلنن شعره **تجنیس** دئییلیر. تجنیس صنعتی موختلیف شعر شکیللری ایله مئیدانا گله‌بیلر:
*تجنیس
*بایاتی تجنیس 
*گرایلی تجنیس
*موستزاد تجنیس 
*دوداق دیمز تجنیس 
*آیاقلی تجنیس، و بو کیمی نوعلری وار.

تجنیس یاراتماق شاعیردن بؤیوک باجاریق و اوستادلیق طلب ائدیر اونا گؤره ده هر آشیق بو مئیداندا آتینی چاپا بیلمه‌میشدیر. تجنیس عوموما بئش بنددن آرتیق اولماز.
## اؤرنک
عاشیق قوربانی، عاشیق عابباس توفارقانلی تجنیسلریندن بعضی بندلری وئریلیر.

**قوربانی دئر:**

*بورا گلدیم یار اۆچون*

*کس جیگریم، دوغرا باغریم، یار اۆچون*

*یار اودوکی یاردان سونرا یار اۆچون*

*یاخا ییرتا، زولف داغیدا، یارا اۆز.*

**عاشیق عاباس توفارقانلی دئر:**

*قاباق آیدی، زولف بولوتدو، یۆز گۆندو.*

*حسرتیندن بیر ساعاتیم یۆز گۆندو.*

*هئچ دئمیرسن قول عاباسیم اۆزگوندو*

*غم باشیندان توتار درد آیاغیندان.*

**آشاغیدا عاشیق علسگرین بیر تجنیسینی اوخویوروق:**

*آی اۆزه اۆزه*

*آی نازنین دردین منیم جانیمی*

*آز قالیب اینجه‌لده آی اۆزه, اۆزه*

*آلیبسان الیمدن دین ایمانیمی*

*موشتاق ائیله‌ییبسن آی اۆزه، اۆزه*

*یار مسکنیم آستانامی، دردی می؟*

*کامیل باغبان گۆلو باغدان دردیمی؟*

*آ بی موروت دردین منیم دردیمی*

*آرتیریب، یئتیریب آی یۆزه، یۆزه.*

*یازیق علسگری اودا سالیبدی*

*فلک گؤزدن سالیب، او دا سالیبدی*

*چشمه کناریندا اودا سالیبدی*

*جوموب سونا کیمی آیاۆزه، اۆزه.*

## قایناق‌لار

*تورک خلق ادبیاتی -یازان: علیرضا صرّافی

بؤلمه:ادبیات
بؤلمه:آشیق صنعتی
تجوید

**تجوید**(عربجه: **التجوید**) قرآن علم‌لری ایچینده و قرائت علمینده بیر علم‌دیر.
بو علم‌ده، حرف‌لرین چیخیش یئری و صفت‌لری و سسلی‌لرین اوزون-قیسالیغی دانیشیلیر.

تجوید کلمه‌سی «جَوَدَ» کؤکوندن اولاراق، بیر شئیی گؤزللتمک و گؤزلجه ائتمک آنلامی و معناسین افاده ائدیر.
## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
*Essential Ilm, lessons about Arabic and reciting the Quran with *tajweed*.
*Tajweed podcast , iTunes *tajwīd* podcast in English for English speakers.
*http://arabyacademy.com , tajweed rules, learn quran with tajweed.
*https://www.thetajweed.com , tajweed rules online.
* How to Learn Quran with Tajweed
*How to Learn Quran with Tajweed Online  Tajweed Course For Beginners, Learn Tajweed Online For kids and Adults
تختمیشلی

**تختمیشلی** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین میانا بولگه‌سی نین کاغذکنان بولومو نده اوْلان دوغوکاغذکنان قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۶۷نفر اهالیسی وارایمیش. <

## قایناق‌لار

بؤلمه:میانا بولگه‌سینین کندلری
بؤلمه:دوغوکاغذکنان قصبه سی
تخته دوز (ماکی)

**تخته دوز (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و قالادره‌سی قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 324 نفر اهالی سی و 59 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
تخيتيه(اهواز)

**تخیتیه** (فارسجا: تخیتیه), کندی خوزیستان اوستانینین اهواز بؤلگه‌سینین، مركزئ بؤلومو  و  اسماعیلیه قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.

## جوْغرافیایی موْقع
تخیتیه کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیبدیر.

## نوفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 113 نفر اهالیسی و 15 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 51 نفری کیشی و 62 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 58 نفری ساوادلی و 38 نفری ساوادسیزدیرلار.

## دیل و دۆشونجه
بۇ كندين اهالیسی  فارسجا دانيشيرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.

## ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد  و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
**اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران* (*[http://www.gitashenasi.com/ProductShow-en.aspx Gitashenasi Province Atlas of Iran] *)

## قایناقلار

بؤلمه:اهواز بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ترابزون

**ترابزون** تورکیه جۆمهوریتی‌نین شومال-شرق ساحیلینده و ترابزون اوستانینین مرکزی اولان بیر شهردیر. تاریخی ایپک یولو اؤزریندکی ترابزون، عصرلر بویو دینلر، دیللر و مدنیتلرین بیر اریدیجی قازان اولوب و جنوب-شرقیده قافقازا و شومال-شرقده پرشیایا تیجارت دروازه‌سی اولموشدور. بو شهرین ۲۰۱۲ اینجی ایلده ۳۱۲٬۰۶۰ نفر اهالیسی وارمیش

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
ترانسفورماتور

**ترانسفورماتور**، ایکی و یا داها چوخ الکتریک مدارلارینی الکترومغناطیس ایندوکسیونو (كرين) ایلا بیربیرینه باغلایان بیر الکتریک المانیدیر. ترانسفورماتور بیر الکتریک مداریندان باشقا الکتریک مدارینا، انرژیی  الکترومغناطیس مئیدانی‌نین آراچیلیغی‌یلا داشییر.
ترانسفورماتور الکتریک انرژیسینی بلیرلی گۆجونده گئریلیم(ولتاژ) و الکتریک جریانی میقدارلارینی دییشن الماندیر.
## قایناق‌لار

بؤلمه:الکترونیک
ترانچه

**ترانچه** کندی شرقی آذربایجان اوستانی نین اهر بؤلگه‌سی نین مرکزی بولومو نده اوْلان ورگهان قصبه‌سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۲۶نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
ترخانلار

**ترخانلار**کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین سراسکند بولگه‌سی نین نظرکهریزی بولومو نده اوْلان نظرکهریزی قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۲۱۷نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:سراسکند بولگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:نظرکهریزی قصبه سی
ترمنی (اورمو)

**ترمنی** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و بکشلو قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 143 نفر اهالی سی و 40 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:بکیشلو چای قصبه‌سی
بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ترموپیل

**ترموپیل** یونان دیلینده یانی ایستی داروازالار-ایستی قاپیلار . بو آد  ایتسی بولاغلارا گوره بو دره نین آدی اولوب بو دره دریانین ساحلینده و اوجاداغلار قیراغیندا قالیب کی 480 م.ق ایلده خاخام منشیلرو اسپارت قوشونی بو دره ده ویروشدولار و 300 نفر ایسپارتی ویروشان لئونیداس باشچیلیقینان خشایارشاهین قوشونون مغلوب ائتدی و اولاری قایتاردی

## قایناقلار

## قالری


File:Thermopylae ancient coastline large.jpg

File:Thermopylae shoreline changes map.png

File:Thermopylae hot springs.jpg

File:THIRLWALL(1846) p2.342 THERMOPYLAE.jpg

File:Ancient Regions Central Greece.png



بؤلمه:تاریخ
ترنچی تورکلری

**ترنچی**، تۆرک سوْیلو مۆسلمان بیر ائل. بۇ ائلین آنا یۇردو سین‌کیانگین جنوبودور و هله‌ده بعضی‌سی اوْردا یاشاییرلار. ترنچی‌لرین چوْخو تونقان‌لار ایله چین تۆرکیستانین باتی شیمالینا قوْوولدو. ۱۸۶۳جو میلادی ایلده، سین‌کیانگ مۆسلمان‌لاری‌نین قوْزانماسی‌لا، ترنچی‌لر، چین و تونقان‌لار ایله ساواش‌لاری دۆشدو و ۷ ایل قولجه آدلانان مۆستقیل بیر حؤکومت قۇردولار. ۱۸۷۱ده رۇسیه قولجه‌نی تۇتدو. ۱۸۸۲ده رۇسیه بۇ منطقه‌نی چینه قایتاردی. بۇ قایتارماق‌دان سوْنرا، نئچه مین ترنچی رۇسیه‌یه کؤچدو. ترنچی‌لر اؤزلرینی اۇیغور تۆرکلریندن تانیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:تورک ائللری
ترمک‌چی (تیکان تپه)

**ترمک‌چی (تیکان تپه)** کندی تیکان تپه بولگه‌سینین، تخت-ی سولئیمان بولومو و ساروق قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 171 نفر اهالی سی و 29 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناق‌لار

بؤلمه:تیکان‌تپه بؤلگه‌سی
بؤلمه:تیکان‌تپه بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ترمیش (پولدشت)

**ترمیش** کندی پولدشت بؤلگه‌سینین، ارس بؤلومو و شرقی گچلرات قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسی ندا بو کندین ۳۴۰ نفر اهالی‌سی و ۵۴ عائیله‌سی وار. بو کندین بوتون اهالی‌سی تورکلر و شیعه دیرلر.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:پولدشت بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
تره چی قیشلاغی

**  تره چی قیشلاغی ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، آسلان دوز بولومو و باتی قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
تره چی قیشلاغی کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 146 نفر اهالی سی وارایمیش. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* آسلان دوز بولومو
* باتی قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ترپ

**ترپ** کندی شبستر بولگه‌سینین، صوفیان بولومو و رودقات قصبه سی نده یئرلیشیب.
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 726 نفر اهالی سی و 208 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*شبستر بولگه‌سی نین کندلری
*شبستر بولگه‌سی

## خاریجی کئچیدلر

## قایناق‌لار

بؤلمه:شبستر بؤلگه‌سی
ترکمپور

ترکمپور کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین اوجان بولگه سی (بوستان آوا بولگه سی) نین مرکزی 
بولومو نده اولان مئیدان چای قصبه سی (دهستان مهران رود مرکزی) نده یئرلشیب. 
بی کند سهنداواداغین ارخاسیندا دیر. کنیدن هواسی سرین یاقیشلی وداغلیدی
## قایناق‌لار



بؤلمه:بستان‌آباد بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:مئیدان چای قصبه سی
ترکه‌داری

**ترکه‌داری** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین اوجان بولگه سی نین مرکزی بولومو نده اولان قورو گول قصبه سی نده یئرلشیب. 
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسیندا بو کندده 158 عائیله و 771 نفر اهالی یاشاییرمیش.  
## قایناق‌لار

بؤلمه:بستان‌آباد بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:قورو گول قصبه سی
ترکایش

**ترکایش** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين هریس بولگه‌سی نين مركزي بولومو نده اولان دوغو بدوستان قصبه سی نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 432نفر اهاليسي وارايميش. 
## قایناق‌لار

بؤلمه:دوغو بدوستان قصبه سی
بؤلمه:هریس بولگه‌سی‌نین کندلری
ترگور قصبه‌سی

**ترگور قصبه سی** اورمو بؤلگه‌سی و سیلوانا بولومو نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجینۆفوس  سایی سی اساسیندا ۷۹۶۷ نفر اهالی سی وارایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:اورمیه بؤلگه‌سی‌نین قصبه‌لری
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین قصبه‌لری
بؤلمه:ترگور قصبه‌سی
تزخراب (سایین قالا)

**تزخراب (سایین قالا)** کندی شاهین‌دژ بؤلگه‌سینین، کیشاورز بولومو و کشاور قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 775 نفر اهالی سی و 159 عائیله سی وار.  
## قایناقلار

بؤلمه:شاهین‌دژ بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
تزخراب (اورمو)

**تزخراب** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بولومو و روضه چائ قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 216 نفر اهالی سی و 65 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
تزه کند (قارابولاغ)

**قارا بولاغ (تزه كند)** کندی (تازه كند قره بلاغ)  گئرمی (موغان) بولگه سینین، مركزی بولومو و اینی قصبه سی ندا یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
قارا بولاغ (تزه كند) كندي، 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 89 نفر اهالي سي وار.
## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
تزه هاچاکند

**تزه هاچاکند** کندی (هاچاکندتازه)  گئرمی (موغان) بولگه سی نین، مركزی بولومو و قوزای اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
تزه هاچاکند کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا 355 نفر اهالی سی وار.  بو كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار. 
## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
*موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ترکلان

**ترکلان** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان ورگهان قصبه‌سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  67نفر اهاليسي وارايميش.
## قايناقلار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
تسوج

**تسوج** ایرانین شهرلریندن بیری دیر کی دوغو آذربایجان اوستانینده شبیستر بؤلگه‌سی‌نیندا واقع اوْلوب دیر.
سون ساییلمیش نفوس سایی سی اساسیندا تسوج شهر 1390 جی شمسی ایلینده 7370 نفر جمعیتی واریمیش.بو شهر 40 کیلومتر شبیستر دن آرالی اولاراق 55 کیلومتر سلماس دان هابئله اوستان مرکزلریندن اورمیه شهریندن 140 کیلومتر تبریزدن 110 کیلومتر آرالی دیر طسوج اؤلکه نین پایتختی تهران شهریندن 721 کیلومترباتی قوزئینده یئرلشیب.
## گزمه لی و تاریخی یئرلری
شهرین گورمله لی یئرلریندن کلمبور و هابئله شهرین کناریندا اوْلان میوه باغلاریندان آد آپارماق اولار.

## جوغرافیا
تسوج علمدار داغلاری نان ، اورمیه گؤلونون آراسیندا یئرلشیب دیر و اونون هاواسی قیش ده سویوخ و یای دا ایستی دیر.

## سوقت لر
بو شهرین سوقت لری : قیسی ، لوبنان آلماسی ، تسوج آرمودی ، اریک ، قوز ، بادام و آلبالی دور کی تورکیه و آذربایجان اؤلکه لرینه صادیر اؤلورو.

## تاریخی یئرلر
* تسوج جامع مسجیدی 
* یادگارشاه مسجیدی
* تسوج حامامی
* کاروان سرای شاه عباسی 
* زیارتگاه علمدار
* کول تپه
* سادات ملکی مقبره سی
* مزار علی حسین خان قلعه‌ای 
* مزار پیر وردی 
* اسکی تسوج (قدیم تسوج)
* درمان داشی

## شکیل لر


file:تسوج جومعه مسجیدی۱.jpg|تسوجون جامع مسجیدی تسوج شهرین قدیمی بینالاریندان اولاراق ایلخانان و هابپله صفویه دوره لرینه عایید دیر.
file:تسوج جومعه مسجیدی۲.jpg| مسجیدین کناریندا اوْلان چینار آغاجی تسوجون اسکی آغاجی دیر
file:کتیسه تسوج جومعه مسجیدی.jpg|صحن ده اوْلان بیر قدیمی کتیبه
file:تسوج جومعه مسجیدی۳.jpg|تسوج مسجید جامع سی بیر شبستانی وار مسجیدین طاق گونبزلری داشلی سوتونلار اوستونده دوروب
file:تسوج جومعه مسجیدی۴.jpg|تسوج مسجید جامع سی
file:تسوج حامامی.jpg|تسوج حامامی شهرین اورتاسیندا بازارین کناریندا یپرلشیب دیر.
file:یادیگارشاه مسجیدی.jpg|یادیگارشاه مسجیدی تسوج شهرین اسکی بینالاریندان ساییلیر دپدیک لر اساسیندا تاریخی قره قویونلو تورکمانلارینا عایید اولور.


## قایناق‌لار

بؤلمه:شبستر بؤلگه‌سی

بؤلمه:دوغو آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:تورک شهرلری
تسوج بؤلومو

**تسوج بولومو** شبیستر بولگه‌سی نده يئرلشيب.  . 

## قایناقلار

بؤلمه:شبستر بؤلگه‌سی
بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلوم‌لری
تیفلیس

**تیفلیس** گورجوستانین باش کندی، قافقازین صنایع، مدنیّت و علم مرکزلریندن بیریدیر. اؤلکه‌نین دوْغو حیصه‌سینده، کۇر چایی‌نین هر ایکی ساحیلینده، ۴۰۶-۵۲۲ متر هۆندورلوکده، تیفلیس چوککلیگینده یئرلشیر.

شهر ۲۴۴ کوادرات کیلومتر اراضیده یاییلمیشدیر. «تیفلیس» توْپونیمی‌نین حرفی معناسی قدیم گۆرجو دیلینده «ایستی‌سو» آنلامینا گلیر. تاریخی قایناقلارا گؤره، شهر ائرامیزین بئش عصرینده گۆرجو سرکرده‌سی واختانق قورقاسالی طرفین‌دن سالینمیشدیر.

۲۰۰۶-جی ایلین اوّلینه اوْلان معلوماتا گوره، اهالی‌سی‌نین سایی ۱،۱۰۳،۳00 نفر و یا گۆرجوستانین جمعی اهالی‌سینین ۲۵،۱%-نی تشکیل ائدیر. اهالی‌سی‌نین تقریبا ۸۰%-ه قدری ائتنیک گۆرجولردن عیبارتدیر. حاضیردا شهرده سایجا ۳-جو ان چوْخ‌سایلی ائتنیک قروپ سایلاری ۱۸ مینه چاتان آذربایجانلی‌لاردیر.

تیفلیس ایقتیصادی باخیمدان حاضیردا گۆرجوستانین ان اینکیشاف ائتمیش بؤلگه‌سی حیساب اوْلونور. ۲۰۰۵-جی ایلده اؤلکه‌ده ایستیحصال ائدیلمیش صنایع محصولونون ۳۵، ۴%-ای، تیکینتی‌نین ۶۳، ۶%-ای بو شهرین پایینا دۆشموش، فعالیتده اوْلان موسیسه‌لرین سای اعتیباری‌ایله ۴۷، ۴%-ای بۇرادا جمعلشمیش‌دیر.

تیفلیس گۆرجوستان رئسپوبلیکاسی‌نین باشکندی اوْلماقلا یاناشی، ایری صنایع، علم، مدنیت و نقلیات مرکزیدیر. شهر ۸ رایونا بوْلونور. ایللیک اوْرتا تمپراتور ژانویه آیین‌دا ۰، ۵º س، جولای آییندا ۲۴، ۲º س اوْلور. ایللیک یاغینتی‌نین میقداری ایسه ۵۶۸ مم-دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:آسیا
بؤلمه:آسیا پایتختلری
بؤلمه:گورجیستان
توفنگ

thumb|left|270px|ام 1 گاراند

**توفنگ** ()، بیر نوع اودلو سیلاحدیر.

## تاریخی حاقیندا
thumb|left|150px|پارکر سیلاحینین چاخماق حیصّه‌سی - 1810
بو گون بیزه معلوم اولان تفنگ هله 1300- جو ایلده معلوم اولان آتشلی سیلاحین اساسیندا اینکیشاف ائتدیریلمیشدیر. ایلک واختلاردا بو تؤمه یولو ایله حاضیرلانمیش بورودان ایعبارت ایدی. بو بورو کیچیک دئشیکدن آلوولاندیریلیردی.

ایلک ال بورولان چوخ گئیری ایدی. XVI عصرین اورتالاریندا حاضیرلاما تکنولوژیاسینین اینکیشاف نتیجه سینده اونلارین دقیق لی یی آرتیر. بو طرفده دوزلدیلمیش تفنگ لر آرتیق بو گون معلوم اولانلار ایله اوخشارلیق لار واردیر. اونلارین چوخوندا مکانیکی دارتما سیستمی  وار ایدی. آغیر چکییه مالیک اولدوغوندان اونلار چوخ واخت دایاق اوزرینده قویولوردولار کی ، بو ، آتش زامانی یارانان تکان لار سنگیدیردی.

XVI  عصرده دمیرچی لیک پئشه سی اینکیشاف اتئدیکدان سونرا بورولار موشکئت لرله عوض اولونماغا باشلاییر. موشککئت لر سۆرعت له اینکیشاف اتئدیریله ره ک دؤیوش میدانلاریندا گئنیش تطبیق اولونورلار. ایپله آلیشقان گئتدیکجه چاغماق داشلاری (بو فیلینت ده آدلانیر) ایله عوض اولونماغا باشلاییر. بوتون بونلار تفنگین داها دا گئنیش تطبیق ائدیلمه سینه ایمکان یارادیر.

XİX عصرده ایستیفاده ائدیلن پاترونلاردا یئنی مدل – کاپسولالار تطبیق اولونماغا باشلاییر. تفنگین تیته یی چکیلدیکجه چاخماق باشلیغی کاپسولانین اوج حیصّه‌سینه ده یه ره ک اوراداکی ضربیه حساس پارتلاییجی ماده نین آلیشدیریر و بونونلا کاپسولاداکی باریت آلوولانیر. اول کی مد ل لره نیسبتا بو مکانیزم رطوبت و یا هوا دوروموناقارشی حساس دئییلدی.

XİX عصرین اورتالارینا قدر یوخاریدا تصویر اولونان تفنگ مدل لری قاباقدان دولدورولوردولار. بودان سونرا آرخادان دولدورولان سیلاح لار میدانا گلیر. اولده کاغیذ پاترونلاردان ایستیفاده ائدیلمیه باشلاییر. 1860- جی ایله صنایع اوصولو ایله ایستحصال اولونموش متال گیلزلی پارترونلارین تطبیقینده کئچیلیر. بونونلا تفنگ لرین ایچ  پرینسی پینده ده تکمیل لشمه باش وئریر. چوخ دفعه یوک له نه ن  تفنگ لر میدانا گلیر.
## قایناق‌لار

## قالری

Image:Springfield 1903 rifle.jpeg
Image:Mosin_1891_30_right.jpg
Image:Mosin_1891_30_left.jpg
Image:Gewehr G11 sk.jpg
Image:SMLE No4 Mk1.jpg
Image:Grand Turk(36).jpg



بؤلمه:ساواش آراجلاری
تسكا(بابل)

**تسكا(بابل)** کندی بابل  بولگه‌سینین، باتی بندپي بولومو و خوش رود قصبه‌سی نده یئرلیشیب.
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین491 
نفر اهالی سی و  113عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*مازندران بولگه‌سی‌نین کندلری
* مازندران بولگه‌سی

## خاریجی کئچیدلر

## قایناق‌لار
تقویم

**تقویم** یوخسا **ایل‌سایار**– بؤیوک واخت اینتروال لارینین حسابلانماسی سیستمی.اساسینی گؤی جیسیم لرینین حرکتی ایله علاقه دار اولان دؤوری طبیعت حادیثه لری تشکیل ائدیر. مختلیف تقویم نؤوع لری موجود دور.
*آستئک تقویمی
*مایا تقویمی
*گریگوری تقویمی
*یولی تقویمی
*هیجری تقویمی
*قمری تقویمی

## قایناق‌لار
 
 
بؤلمه:تقویم
تقی‌کندی

**تقی‌کندی** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه‌سی  نين هوراندبولومو نده اولان دودانگه قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  24نفر اهاليسي وارايميش.  
## قايناق


بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
تل اسود(اهواز)

**تل اسود(اهواز)** کندی اهواز  بولگه‌سینین، اهواز  بولگه‌سی نین مركزئ بولومو و اسماعيليه قصبه سی نده یئرلیشیب.
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 467 نفر اهالی سی و 83 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*اهواز بولگه‌سی‌نین کندلری
*اهواز بولگه‌سی
*اهواز بولگه سينين گورملي يئرلري 
## خاریجی کئچیدلر

## قایناق‌لار

بؤلمه:اهواز بولگه‌سی
تلخاب

**تلخاب** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین سراسکند بولگه‌سی نین مرکزی بولومی نده اوْلان قارانقی قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۵۱نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:سراسکند بولگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:قارانقی قصبه سی
تله جرد (ایجرود)

**تله جرد (ايجرود)** کندی ايجرود بؤلگه‌سینین، ایجرود بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو و گلابر قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر. 
## جوْغرافیایی موْقع
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.

## اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۶۹۳ نفر اهالیسی و ۱۵۵ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۲۹۵ نفری کیشی و ۳۹۸ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۴۶۹ نفری ساوادلی و ۱۵۲ نفری ساوادسیزدیرلار.

## بیرده باخ
* زنجان اوستانی‌نین كندلری
* زنجان اوستانی

## ائشیگه باغلانتی
* زنجان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی 

## قایناقلار

بؤلمه:ايجرود بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
تلعفر

**تلعفر** شهری عراق شهرلریندن بیری دیر. بۇ  شهر نینوا اوستانیندا یئرلشمیش بیر شهر اولاراق ۱۸۳۶۵۴ نفر جمعیتی اوْلوب موصول شهریندن سوْنرا نینوا اوستانینین ایکینجی جمعیتلی شهری دیر . 

بۇ  شهرین اکثریت جمعیتی عراق تورکمان‌لاریندان تشکیل تاپیب دیر.

## قايناق


بؤلمه:عراق شهرلری
بؤلمه:عراقین تورکمان شهرلری
تلیم‌کندی

**تلیم‌کندی** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين میانا بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان باتی کله‌بوزقصبه سی نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 199نفر اهاليسي وارايميش. <
## قایناق‌لار

بؤلمه:باتی کله‌بوزقصبه سی
بؤلمه:میانا بولگه‌سینین کندلری
تامای (تیکان‌تپه)

**تامای (تیکان تپه)** — () غربی آذربایجان اوستانینین، تیکان‌تپه بؤلگه‌سینین، مرکزی بؤلومونون انصار قصبه‌سینده کند.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۴۰۸ نفر یاشاییر.(۱۲۲ عائیله).

## ایقتیصادیات
اهالیسی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.
## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه موسلمان‌دیرلار.

## قایناق‌لار

بؤلمه:تیکان‌تپه بؤلگه‌سی
بؤلمه:تیکان‌تپه بؤلگه‌سی‌نین کندلری
تمتمان (اورمو)

**تمتمان** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، نازلی بولومو و نازلی چای قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 99 نفر اهالی سی و 16 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
تمپل گراندین

**تمپل گراندین**(اینگلیسجه:Temple Grandin) (آگوست 29, 1947)  آمریکالی بیر پروفوسور ، حئیوانلار دوکتورو و کلرادو اوستانینده بیلیم‌یورد اوستادی..
## تمپل گرادین فیلمی
2010-جو ایلده آمریکادا میک جکسون آدیندا کارگردان تمپل گراندین آدیندا بیر فیلم دوزلتدی .
## قوجاقلاماق جعبه‌سی
گراندین اوتیسم ناخوشلوقو وارمیش بونا سبب اوتیسملری اولانلار اۆچون   قوجاقلاماق جعبه‌سی آدیندا بیر ایختراع ائتدی بو جعبه اوتیسم اولانلاری ریلکس و آرام ائدیر .
## قایناقلار

بؤلمه:آمریکا ساغلاملیق فعاللاری
تلکری

**تلکری كندی** دوغو آذربایجان اوستانی نين جولفا بولگه‌سی  نين قارا عئین بولومو نده اولان نیجه‌میر قصبه‌سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 132 نفر اهاليسي وارايميش.  <

## قایناق‌لار

بؤلمه:جولفا بؤلگه‌سی
بؤلمه:نیجه‌میر قصبه‌سی
تنباکولوق

**تنباکولوق كندی** دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه‌سی  نين هوراندبولومو نده اولان چهاردانگه قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  180نفر اهاليسي وارايميش.  
## قايناق


بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
تندیرآغاج

تندرآغاج کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین اوجان بولگه سی (بوستان آوا بولگه سی) نین مرکزی
بولومو نده اوْلان باتی اوجان قصبه سی (اوجان غربی قصبه سی) نده یئرلشیب

## قایناق‌لار

بؤلمه:بستان‌آباد بؤلگه‌سینین کندلری
بؤلمه:غربی اوجان دهیستانی
تنه‌ده

**تنه‌ده** کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین سراسکند بولگه‌سی نین مرکزی بولومی نده اوْلان کوهسار قصبه‌سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس ساییسی اساسیندا بۇ کندین (۰) نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناق‌لار

بؤلمه:سراسکند بولگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:کوهسار قصبه‌سی
تنگ

**تنگ** **کندی** (ته‌ی) - ایرانین اردبیل اوستانی‌نین گئرمی (موغان) بولگه‌سی‌نین، مركزی بؤلومو و اینی قصبه‌سینده یئرلیشیب. 

## جوغرافیایی مؤوقع

## اهالیسی
تنگ كندی، 1385 اینجی ایلین نوفوس ساییمینا اساساً، 187 نفر اهالیسی وار.
## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیقلا یاشاییش سورولر. اؤنملی محصول‌لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزمه‌لی‌و گؤرمه‌لی یئرلر
## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
*موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
تهران اوستانی

**تهران اوستانی** (انگلیسجه: Tehran Province، فارسجا: استان تهران) — ایران اوستانلاریندان بیری‌دیر. بو اوستانین مرکزی، تهران شهری‌دیر.
تهران اوستانی بیر بؤیوک تورک اوستانی دیر دونیادا. تهران شهری  تاریخده قاجارلار یاشایش الیه‌ن بیر یئردیر.

## جوغرافیاسی

## تاریخی

## بؤلگه‌لری
تهران اوستانی ۱۶ بؤلگه‌دن عیبارت‌دیر:

*دماوند بؤلگه‌سی
*اسلامشهر بؤلگه‌سی
*فیروزکوه بؤلگه‌سی
*پردیس بؤلگه‌سی
*ری بؤلگه‌سی
*روباط‌کریم بؤلگه‌سی
*شمیرانات بؤلگه‌سی
*تهران بؤلگه‌سی
*ورامین بؤلگه‌سی
*پاکدشت بؤلگه‌سی
*پیشوا بؤلگه‌سی
*شهریار بؤلگه‌سی
*ملارد بؤلگه‌سی
*قدس بؤلگه‌سی
*بهارستان بؤلگه‌سی
*قرچک بؤلگه‌سی 

## خالق

## آیریجا باخ

## قایناق‌لار

* ایرانین آمار مرکزی

بؤلمه:ایران اوستانلاری
توبه سوره‌سی

بندانگشتی|200px

**توبه سوره‌سی** یا **برائت سوره‌سی**، قورآن-کریمین ۹-جو سوره‌سی‌دیر و ۱۲۹ آیه‌سی واردیر.

## بیر ده باخ

قورآن سوره‌لری

## قایناقلار

## ائشیگه باغلانتیلار

بؤلمه:سوره‌لر
بؤلمه:جیهاد