open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عربیستان پادیشاه کاپی

**عربیستان پادیشاه کاپی،** رسمی آدی **ایکی موقدس مسجیدین خادیمینین کاپی** ()، سعودی عربیستاندا بیر فوتبال لیگی دیر کی  سعودی عربیستان فوتبال فئدراسیونونون طرفیندن قورولار و بو اویونلار حذفی شکلیده اوینانار.

## سئچیلمه و جایزه‌نین پولو
بو کاپی قازانان آسیا قهرمانلار لیگینده بیر یئر قازانار.

جایزه‌نین پولو:
* **فینالی قازانان**: ۵٬۵۰۰٬۰۰۰ سعودی ریال.
* **فینالین ایکینجیسی**: ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ سعودی ریال.

## هر ایلین قهرمانی

## ایفالار کولوب اساسیندا
### کاپلار

قایناق:

### فیناللار

قایناق:

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
*Saudi Arabia - List of Cup Winners, RSSSF.com
* Champions Cup current season results and dates - Soccerway
* Saudi Champions Cup - Hailoosport.com (Arabic)
* Saudi Champions Cup - Hailoosport.com
باروق بؤلگه‌سی

**باروق بؤلگه‌سی** آذربایجاندا غربی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. باروق شهری بو بؤلگه‌نین مرکزیدیر.

باروق بؤلگه‌سی ۲۸ تیر ۱۴۰۰-ده قوشاچای بؤلگه‌سی‌ندن آیریلیب.

## اهالی
### جمعیت
۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره باروق بؤلگه‌سی‌نین ۲۲،۳۸۵ نفر جمعیتی واردیر.

### دیل و دین
بو بؤلگه‌نین اهالیسی بوتونلوکده آذربایجان تورکلریندن عیبارتدیر کی شیعه مذهبی‌نه اعتیقادلاری وار.

## جغرافیا موقعیتی
باروق بؤلگه‌سی شومالدان مراغه بؤلگه‌سی ایله، شومال شرق و شرقدن چاراویماق بؤلگه‌سی و شومال غربدن ملکان بؤلگه‌سی ایله، جونوب غربدن قوشاچای بؤلگه‌سی ایله و جونوبدان شاهیندژ بؤلگه‌سی و جونوب شرقدن تیکاب بؤلگه‌سی ایله قؤنشودور.

## اؤلکه بؤلوشمه‌لری
**باروق بؤلگه‌سی** **۲** بؤلوم، **۴** قصبه و **۱** شهره شامیلدیر.

### باروق بؤلگه‌سی

## قایناقلار

بؤلمه:باروق بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
بؤلمه:ایران بؤلگه‌لری
افشار خاندانی

**افشار خاندانی** — تورک کؤکنلی و تورک دیللی بیر خاندان'ایدیلار کی بوگونکو ایران و ایرانین بعضی اطراف اؤلکه‌لری‌نین توپراقلاریندا ۱۷۳۶–جی میلادی ایلده افشار ایمپیراتورلوغو'نو قوردولار. افشار خاندانی‌نین کؤکو تورک ائللریندن اولان افشار ائلی'ندن‌ایمیش.

## قایناقلار
پهلوی حؤکومتی

**پهلوی شاهلیغی** و یا **پهلوی حؤکومتی** یا دا **پهلوی دؤولتی** — ایراندا بیر شاه سولاله‌سی‌ایمیش کی ۱۳۰۴-اونجو گونشلی ایل دن ۱۳۵۷-اینجی گونشلی ایله قدر ایران اؤلکه‌سینه حوکومت ائدیب. شاه‌لاری دا رضاشاه پهلوی و محمدرضا پهلوی‌دیر.
اسلامی اینقلاب نتیجه‌سینده پهلویلر سولاله‌سینه سون قویولدو.

## پهلویلرین منشألری حاقّیندا

تاریخچیلرین چوخو پهلویلرین منشأین مازانداران‌لی‌لاردان بیلیرلر.

آمّا بعضی تاریخچیلرین باخیشینه گؤره پهلویلر، کورد کؤکنلی بیر خاندان کیبی تانینمیشلار. بو تاریخچیلرین نظرینه گؤره نادرشاه اوشار کیرمانشاهدان نئچه کۆرد ائلینی مازندرانین آلاشت شهرینه کؤچدوردو و پالان کوردلری ده کیرمانشاهدان آلاشت شهرینه کؤچمَگه مجبور اولدولار. بو تاریخچیلرین نظرینه گؤره پهلویلر بو اساسدا تورکلره قارشی دوروبلار.

بعضی تاریخچیلر ده پهلویلرین منشأین تورک بوْی‌لاریندان اوْلان آیرملو بویونا باغلی بیلیرلر.

## تاریخچه‌سی
رضاخان میرپنچ ایسفندین اۆچونجو گۆنو بیر عوصیان اساسیندا ۱۲۹۹-جو هیجری گۆنشلی ایلینده قاجارلار علیه‌اینه عوصیان ائتدی، اما اؤلکه حاکیمیتی هله‌لیق قاجار ایمپیراتورلوغونون الینده قالدی، لاکین رضاخان حاکیمیته داخیل اوْلۇب و اؤزونو موحاریبه ناظیری اعلام ائتدی و سیدرضا باش ناظیر اوْلدو.
اۆچ آیدان سوْنرا سیدرضا دؤولتی سوغوطا اوغراییب قوام السلطنه باش ناظیر اوْلدو و رضاخان موحاریبه ناظیری اولاراق قالدی.
داها اوندان سوْنرا  ایرانین باش ناظیری درجه‌سینه یئتیشدی. رضاخان پهلوی ۱۳۰۴–جی هیجری گۆنشلی ایلی اؤزونو **شاه** بیلدیریب و قاجارلارین حاکیمیت‌دن تۆشمه‌سینی و **پهلوی شاهلیغی** نین ایش اۆسته گلمه‌سینی اعلام ائتدی. رضاشاه پهلوی ۱۳۰۴-جی دن ۱۳۲۰-جی ایله قدر ایرانین شاهی و پهلوی سولاله‌سی‌نین و باشچی‌سی و بانی‌سی‌ایمیش.

۲۵ شهریور ۱۳۲۰ دن ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ایلینه قدر، محمدرضا پهلوی ایرانین شاهی ایدی. او  ۲۸ مردادین کودتاسیندان سوْنرا، آنا یاسایا دییشیکلیک ائده‌رک شاهلیق حاکیمیتی‌نی گۆجلندیردی.
بۇ دؤولت اسلامی انقلاب حادثه‌سینده رد اوْلوب و ایرانین پادشاهلیق سیستئمینه سون قویولدو.

## ایشلری
پهلوی رئژیمینده تورکلر باسقی آلتیندا ایدی و تورکجه یازیلماسی و اؤیرتمه‌سی عملده دایاندیریلمیشدی.
بو دؤولت بۆتون تۆرک‌دیللی کیتابلاری و یازیلارین توپلاییب و اونلاری آرادان آپارمیش‌دیر. 

## قالری



## قایناقلار
 

بؤلمه:پهلویلر
پهلوی

**پهلوی** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*پهلوی دیلی
*پهلوی خاندانی
*پهلوی حؤکومتی
سئلجان خاتون

**سئلجان خاتون** — «کیتابی-دده قورقود» اثرینده قانتورالین نیشانلیسی.  

## مضمونو
  ساری تونلو سئلجان خاتون. 6-جی بویدا ایشله‌دیلمیشدیر. قانتورالین نیشانلیسی‌دیر.  " ساری تونلو "  لقبی  " سئلجان خاتون "-ون حددیندن آرتیق گؤزل اولدوغونو گؤستریر. سئلجان خاتونون  " گؤزل‌لر سروری " ،  " اینجه تونلو "  اپیتت‌ری ده اونون گؤزل‌لیگینه ایشاره‌دیر. ب.عبدالله‌یئف گؤستریر کی،  "‌سئلجان قدیم تورک دیلینده کی   " سئل "  و فارس دیلینده کی   "‌جان‌"  سؤزلریندن دوزه‌یب،  " جان دینجلیگی، غرب ساکیت‌لیگی "  دئمکدیر. ن.محمدوف ایسه  " سئلجان "-ین  " ایشیقلی سیما " ،  "پارلاق ووجود "  معناسیندا اولدوغونو گؤستریر.     

  «قانلی قوجا اوغلو قانتورالی» بویوندا قانتورالین سئودیگی سئلجان خاتون ساری لیباسدا تصویر اولونور.      اودور، ساری دونلو سئلجان خانیم کؤشکدن باخیر،   

  کیمه باخسا، اؤز عشقی ایله اودا یاخیر!  

  قانتورالی ساری دونلو قیزین عشقی ایله بیر «هو»! دئدی.  

## آیریجا باخ

* دده قورقود کیتابی

بؤلمه:دده قورقود کیتابی
بؤلمه:دده قورقود کیتابی‌نین شخصیتلری
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
قاراجا چوبان

**قاراجا چوبان**—کیتابی-دده قورقود داستانیندا پئرسوناژ.  

    

" دده قورقود "  ائپوسوندا اوغوز جمعیتی‌نین یوکسک طبقه‌سینه منسوب قهرمان‌لارلا یاناشی، آشاغی طبقه‌نین مرد آدام‌لاری حاقیندا دا تصویرلر واردیر. بئله قهرمان‌لاردان بیری ده قاراجا چوبان‌دیر. قاراجا چوبان اؤز مردلیگی، جسورلوغو، صداقتی ایله سئچیلیر. اوغوز ائلینه دوشمن‌لر هوجوم ائدن زامان قاراجا چوبان یوردونون مودافیعه‌سینه قالخیر، دوشمنین حربه-زورباسیندان قورخمور، اونلارین تکلیف ائتدیگی وار-دؤولتدن ایمتیناع ائدیر.  

  قاراجا چوبان صورتی گؤستریر کی، خالق ادبیاتیندا زحمتکش طبقه‌نین نوماینده‌لرینه بؤیوک حؤرمت و محبتله یاناشیلیر.  

## آیریجا باخ

* دده قوردقود کیتابی

بؤلمه:دده قورقود کیتابی
بؤلمه:دده قورقود کیتابی‌نین شخصیتلری
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
پئیغمبر

**پئیغمبر** یا دا **یالواچ** () — ایسلام دینی‌نین عنعنه‌سینه گؤره الله'این ائلچی‌سی، دیگر دینلرین عنعنه‌لرینه گؤره الله‌ین گؤستریشلرینی، بویروقلارینی، وحی‌لرینی اینسانلارا چاتدیران مؤمن شخص، واعظ، گله‌جه‌یی اؤنجه‌دن خبر وئرن شخص.

## قایناقلار
جوزم

**جوزم** کیرمان اوستانی‌ شهربابک بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۰٫۶۷۷  نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:شهربابک بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
یالواچ

**یالواچ** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*یالواچ، اسپارتا
***یالواچ** پئیغمبر آنلامیندا
پاین لئوئل، آوتاوقا بؤلگه‌سی، آلاباما

**پاین لئوئل** آلاباما ایالتینین آوتاوقا بؤلگه‌سینده بیر سیاهیه‌آلما اوچون نظرده توتولموش یئر و بیرلشممیش ایجماع یئری دیر. بو یئر پرتویل‌ین شومالیندا و دیتسویل‌ین غربینده یئرلشیب و جمعیتی ۴٬۱۸۳ نفر دیر.

## قایناقلار
سینوفارم

**سینوفارم** چینی داوا جورلمه شیرکتیدیر.

## تاریخ

## بیرده باخ
*داوا

## قایناقلار
چترود

**چترود** کیرمان اوستانی‌ کیرمان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۱٫۲۱۶ نفر جمعیتی واردیر.

## قالری

## قایناقلار

بؤلمه:کیرمان بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
دومینو

**دومینو** (Domino) - سوموک داش(دومینو داشی) ایله اوینانیلان بیر اویوندور. اویونون اساس شرطی عینی خاللی داشلاردان عیبارت دومینو زنجیری یاراتماقدیر.

## تاریخ

## اویناماق یولی

## بیرده باخ

## قایناقلار

بؤلمه:اویونجاقلار
بؤلمه:چین ایختیراعلاری
بؤلمه:قومار اویونلاری
بؤلمه:اویناتمالی
شائولین معبدی

**شائولین** - سونشان داغیندا یئرلشن بیر معبددیر.

## تاریخ

## معبد بیناسی

## گورونتولر

## بیرده باخ

## قایناقلار
آلپ ارن

**آلپ ارن**-دده قورقود کیتابیندا، سالوُر قازانین ائوی یاغمالاندیغی بویدا آدی چکیلن اوغوز قهرمان‌لاریندان بیری ایلک قوجا اوغلو آلپ ارن‌دیر. آلپ ارن اسکی تورک دیلینده «ایگید»، «قهرمان دؤیوشچو» معناسینی ایفاده ائدیر.

بؤلمه:دده قورقود کیتابی
بؤلمه:دده قورقود کیتابی‌نین شخصیتلری
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
محمدعلی رجایی

**محمدعلی رجایی** (; ۱۵ ژوئن ۱۹۳۳ – ۳۰ آقوست ۱۹۸۱) ۲-دن ۳۰ آقوست ۱۹۸۱ جان بنی صدرین دوولتینین باش‌وزیرلیقیندان سونرا، ایرانین ایکینجی جومهور باشقانیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۳۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۸۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر

بؤلمه:ایرانین جومهور باشقانلاری

بؤلمه:ایرانلی اینقیلابچیلار
جیرفت

**جیرفت** کیرمان اوستانی‌ جیرفت بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۳۰٬۴۲۹ نفر جمعیتی واردیر.

## قالری

File:شهر دقیانوس و تپه‌های کنار صندل.jpg|Ruins in Jiroft County.
File:Jiroft.Iran.jpg|Jiroft Map
File:Chlorite object Jiroft, Kerman ca. 2500 BCE, Bronze Age I, National Museum of Iran.jpg|Master of animals in chlorite, Jiroft, Kerman ca. 2500 BC, Bronze Age I, National Museum of Iran


## قایناقلار

بؤلمه:جیرفت بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
سیاهیه‌آلما اوچون نظرده توتولموش یئر

**سیاهیه‌آلما اوچون نظرده توتولموش یئر** ()(**CDP**) تکجه آمریکا بیرلشمیش ایلتلرینین سیاهیه‌آلما ایداره‌سینین طرفیندن  تعیین ائدیلمیش اهالینین تکجه آمار مقصدلر اوچون بیر یئردیر.

## قایناقلار

* U.S. Census Bureau, Geography Division, "Cartographic Boundary Shapefiles – Places (Incorporated Places and Census Designated Places)". Cartographic Operations Branch, December 11, 2014.
* U.S. Census Bureau, , Census Designated Places (CDPs) – Census 2000 Criteria.
* U.S. Census Bureau, *[https://www.census.gov/programs-surveys/geography/guidance/geographic-areas-reference-manual.html Geographic Areas Reference Manual]*, United States Department of Commerce.
محمدجواد باهنر

**محمدجواد باهنر** (، ۵ سئپتامبر ۱۹۳۳ – ۳۰ آقوست ۱۹۸۱) ۱۹۸۱-جی ایلین آقوستوندا بیر آیدان آز مودتده ایرانین باش وزیریلیک وظیفه‌سینده چالیشان بیر شیعه ایرانلی روحانی و سیاستچیدیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۳۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۹۸۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر

بؤلمه:ایرانلی اینقیلابچیلار
ایرانین باش‌وزیری

**ایرانین باش وزیری**، قاجار دووروندن باشلایاراق پهلوی سولاله‌سینین سونونا قدر ایراندا بیر نئچه فرقیلی دوورده مووجود اولان بیر سیاسی وظیفه ایدی. ایران اینقیلابیندان سونرا ۱۹۷۹-دان ۱۹۸۹-آ قدر مووجود ایدی، لالین ۱۹۸۹-جو ایلده لغو ائدیلدی.
## تاریخ
### قاجار دوورو
### پهلوی دوورو
### ایران ایسلام جومهوریتی
## باش‌وزیرلرین لیستی

## قاباقکی یاشاین باش وزیرلر

## قایناقلار

*For a full list of Viziers of Iran in the last 2000 years, see: "Iranian Viziers: From Bozorgmehr to Amir Kabir" (وزیران ایرانی از بزرگمهر تا امیر کبیر) by Abdolrafi' Haqiqat (عبدالرفیع حقیقت). Perry–Castañeda Library collection DS 271 F34 1995
* محمدتقی بهار, *Taarikh-e Mokhtasar-e Ahzaab-e Siaasi-e Iraan* (A Short History of Political Parties of Iran), Amirkabir, 1978.
* ایرانیکا بیلیکلیگی's entries on "Ala-al-Saltana, Mohammad-Ali" and "Akbar Sepahdar-e Azam, Fathallah"
* various articles in The Persian Encyclopedia
*'Alí Rizā Awsatí (عليرضا اوسطى), *Iran in the Past Three Centuries* (*Irān dar Se Qarn-e Goz̲ashteh* - ايران در سه قرن گذشته), Volumes 1 and 2 (Paktāb Publishing - انتشارات پاکتاب, Tehran, Iran, 2003).  (Vol. 1),  (Vol. 2).

بؤلمه:ایرانین دؤولت قورولوشو
*
میرحسین موسوی

**میرحسین موسوی خامنه** (; دوغوم ۲ مارس ۱۹۴۲)۱۹۸۱-جی ایلدن ۱۹۸۹-جو ایله‌جان ایرانین یئتمیش دوققوزونجو و سون باش وزیریلیک وظیفه‌سینده چالیشان ایرانلی ایصلاحاتچی سیاستچی، رسام و معماردیر.

## قایناقلار

* 
* 

## خاریجی لینکلر

* Official site 
* "The Political Evolution of Mousavi", *[[Tehran Bureau]]* on *[[PBS Frontline]]*, 16 February 2010

|-

|-

بؤلمه:۱۹۴۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
علیقولو غمگسار

**علیقولو غمگسار** (دوغوم آدی: علیقولو مشدی علی اکبر  اوغلو نجفوف؛ 24 مئی 1880 – 4 مارس 1919) — آذربایجان شاعیری، پوبلیسیستی. یازی‌لاری ایله  " ملا نصرالدین" ،  " یئنی فویوضات " ،  " حیات " ،  " ایرشاد " ،  " صدایی-حق " ،  " آل بایراق " ،  " گله‌جک "  و س. قزئت و درگی‌لرده ایشتیراک ائتمیشدیر. اثرلری " اوتایلی " ،  " جووللاغی " ،  " جووللاغی بیگ " ،  " سارساق‌ قولو بیگ " ،  " غمگسار "  و باشقا ایمضالارلا نشر ائدیلمیشدیر. ضیالی معاریفچی نسیل اولان نجفوف‌لارین نوماینده‌سی‌دیر.      

## یاشاییشی
  علیقولو نجفوف غمگسار 1880-جی ایلده ناخچیواندا دوغولموشدور. آتاسی مشدی علی اکبر  حاجی نجف اوغلو اوّل‌لر پاپاقچی‌لیق، سونرالار ایسه جولفا کؤمروک‌خاناسیندا کومیسسیونچولوق ائتمیشدیر. آنا باباسی مشدی اسد  " مداح "  تخلوصو ایله شعیر یازمیشدیر. عمیسی  " فانی "  تخلوصلو محمد حسین نجفوف ناخچیوانین قووّتلی شاعیرلریندن ساییلمیشدیر.      

  غمگسار سککیز یاشیندان موللا مکتبینده عربجه و فارسجانی اؤیرنمیشدیر. هله مکتبده ایکن شعیر یازماغا باشلامیش، 1892-جی ایلده اوچ صینیفلی شهر روس مکتبینه داخیل اولموش، ایل یاریم اورادا اوخوموشدور. 1896-جی ایلین اوّلینده، خسته آتاسی موعالیجه اوچون تبریزه گئدیر و غمگساری دا تحصیلدن آییریب اؤزو ایله آپاریر. دؤرد آی تبریزده قالدیقدان سونرا آتاسی وفات ائدیر. آغیر کولفتین قایغیسی اوزرینه دوشدوگوندن غمگسار درسه داوام ائده بیلمیر. تبریز موحیطی شاعیرین خوشونا گلمیر، تأثوراتینی بئله ایفاده ائدیر:        قورتارمادیمی آغلاماغین مؤوسیمی، یارب؟  

  هر گونده موناجات اولونور مسجیدیمیزده.  

  آغلار گونه قالدیق، یئنه ال چکمه‌یه‌جکلر،  

  بو مرثیه خوان‌لار نه گؤروبلر بیله‌میزده.     

  1897-جی ایلده آناسی و داییسی ایله خوراسان زیارتینه گئتمه‌سی و اورادا گؤردوکلری غمگساردا مؤوهوماتا اولان نیفرتی داها دا آرتیریر.  

  1912-جی ایلین آخیرینا قدر جولفادا و بعضاً ناخچیواندا یاشاییر.  " ملا نصرالدین"  و باشقا باکی قزئت و درگی‌لرینده شعیر و مقاله‌لر یازیر. 1907-1909-جو ایل‌لرده ایران اینقیلابی ایله یاخیندان ماراقلانیر، بو مؤوضودا شعیرلر چاپ ائتدیریر. 1912-جی ایلین اوکتوبر آییندا غمگسار تیفلیسه کؤچور و میرزه جلیل ایله بیرلیکده  " ملا نصرالدین"  درگیسینده یاخیندان ایشتیراک ائتمگه باشلاییر. 1916-جی ایلین مئی آییندا درگی مووقّتی اولاراق دایاندیریلیر. غمگسار میرزه جلیل ایله بیرلیکده سیاحته چیخیر.  "اؤلولر‌"  کومدی‌سینی سیاحتدن اول باکیدا، سونرا داغیستاندا، سمرقندده، داشکندده و وولقابویو شهرلرینده اویناییرلار. غمگسارین  " اؤلولر " ده شئیخ نصرالله رولونو بؤیوک بیر مهارتله اویناماسی مشهوردور. 1917-جی ایلین آخیریندا تیفلیسده چیخان  " آل بایراق " ، سونرا  " گله‌جک "  قزئت‌لرینده شعیر و فلیئتون‌لار چاپ ائتدیریر.  

  ع.غمگسار 1919-جو ایلده، مارسین 4-ده آخشام ائوینه قاییدارکن منشویک‌لر طرفیندن اؤلدورولموش و تیفلیسین بوتانیکا باغی‌نین اراضیسینده یئرلشن موسلمان قبیریستان‌لیغیندا دفن ائدیلمیشدیر.  

## قایناق

* Əliqulu Qəmküsarın bioqrafiyası - www.adam.az  Arxivləşdirilib 2016-03-05 at theWayback Machine
* Qəzənfər Kazımov. "Qəmküsar yadigarı"  Arxivləşdirilib 2007-03-04 at the Wayback Machine
* Kamal Camalov. "Əliqulu Qəmküsarın Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixinin in­ki­şaf etməsində xidmətləri çoxdur"
* Kamal Camalov. Mollanəsrəddinçilərin maarifçilik ideyaları. Bakı: Elm və təhsil, 2015.

   

  

بؤلمه:یازیچیلار
ایرانین باش‌وزیرلرینین لیستی

ایران باش وزیرچیلیقی ۱۹۰۶-جی ایلده مشروطه اینقیلابی زامانی قورولدو و ۱۹۸۹-جو ایله‌دئک اساسی قانون رئفراندوموندان سونرا لغو اولونماسینا قدر مووجود ایدی. باش‌وزیر ایرانین حوکومت باشچی‌سی ایدی. نصرالله مشیرالدوله بیرینجی‌سی، میرحسین موسوی ده ایرانین سون باش‌وزیری ایدی. مشروطه اینقیلابیدان قاباق ایرانین حکومت باشچی‌سی بویوک وزیر آدلاناردی ()

## لیست
;سیاسی حیزبلر کیلیدی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## همچئنین باخ
*ایرانین باش‌وزیری
*ایران باش‌وزیرلری‌نین لیستی
*ایران جومهورباشقانی
**ایرانین جومهور باشقانلاری
*List of vice presidents of Iran
*List of speakers of the Parliament of Iran

## قایناقلار
* 
* 
* 
* 
*  However, the birth year indicated there (1858) does not agree with his WorldCat entry and with his VIAF entry, both of which give 1857.
ایران فوتبالی حذفی کاپ ۱۴۰۰-۱۳۹۹

**ایران فوتبالی حذفی کاپ ۱۴۰۰-۱۳۹۹** ایرانین حذفی کاپینین ۳۴-جی دورو دیر.  فولاد تیمی فینالدا ایستیقلال قاباقیندا اویندادی و کاپی قازاندی. 

## تیملر
۱۳۹۹-۱۴۰۰-جی ایلینده کی حذفی کاپیندا ۹۶ تیم ایشتیراک ائده بیلر. تیملر دورد اساس قروپا بولوندو.

**[[ایران سوپر لیگی ۱۴۰۰-۱۳۹۹|سوپر لیگین]] ۱۶ تیمی:** (۳۲-جی دووردن بو اوینلارا گیردیلر)

* ۱۶ تیمین هامیسی ایشتیراک ائتملی ایدی.

**[[آزادگان لیگی ۱۴۰۰-۱۳۹۹|آزادگان لیگینین]] ۱۸ تیمی:**  (اوچونجو دووردن بو اویونلارا گیردیلر)

* ۱۸ تیمدن ۱۳ تیم یازیلمیشدیلار.

**[[ایکینجی لیگ ۱۴۰۰-۱۳۹۹|ایکینجی لیگینین]] ۲۸ تیمی:** (ایکینجی دووردن قوشولانلار)

* ۲۸ تیمدن ۱۷ تیم یازیلمیشدیلار.

**اوستانی لیگین ۳۴ تیمی:** (کیش، خورمشهر و تهران ایضافه نوماینده‌سی اولا بیلر.) (بیرینجیدووردن قوشولدولار)

* ۳۴ تیمدن ۲۵ تیم یازیلمیشدیلار.

## زامانلار جدولی
موسابیقه‌نین تقویمی آشاغیدکی کیمیدیر.

## بیرینجی مرحله

### موقدماتی دوور

ثابیت قایناقلار:
نتیجه‌لرین قایناقلاری:

### بیرینجی دوور
ثابیت قایناقلار:
نتیجه‌لرین قایناقلاری:

### ایکینجی دوور

ثابیت قایناقلار:

نتیجه‌لرین قایناقلاری:
بو دوورده، بیرینجی دوورون ۱۱ قهرمان تیمی و ۱۷ تیم ایکینجی لیگیندن (یازیلان تیملر) حضورلاری وار.

### اوچونجو دوور

بو دوورده، بیرینجی دوورون ۱۴ قهرمان تیمی و ۱۸ تیم آزادیگان لیگیندن حضورلاری وار. 
شهرداری بردسکان (۴)، خوشه طلایی ساوه (۲)، ویستا توربین (۳)، هوادار پاکدشت (۲) و شاهین بندر عامری (۳) گلن دووره یول تامادیلار.

## ایکینجی مرحله
### دؤردونجو دوور (۳۲-جی دوور)
ایکینجی مرحله‌دن ۱۶ تیم سوپر لیگدن ریقابتلره قوشولدولار.

### بئشینجی دوور (۱۶-جی دوور)

### آلتینجی دوور (دورده‌بیر فینال)

### یئدینجی دوور (یاری فینال)

### سگیزینجی دوور (فینال)

## براکئت

## آمارلار

## همچئنین باخ
* Iran Pro League 2020–21
* Azadegan League 2020–21
* Iran Football's 2nd Division 2020-21
* Iran Football's 3rd Division 2020–21
* ایرانین سوپر کاپی

## نوتلار

## قایناقلار

بؤلمه:حذفی کاپ مووسوملر
ایران فوتبالی حذفی کاپ فینال ۱۴۰۰

**ایران فوتبالی حذفی کاپ فینال ۱۴۰۰** فولاد و ایستیقلال تیملرینین آراسیندا تشکیل ادیلن حذفی جامینین ۳۴-جی دورونون فینال اویونودور. بو اویون ایصفاهان شهرینین نقش جهان ایستادیوموندا قورولدو. قانونی زامانلاردان سونرا بو اویونون نتیجه‌سی ۰-۰ قوتاردی و پنالتی ضربه‌لرینده فولاد خوزیستان ۴-۲ ایله ایستیقلالدان بو اویونو اوودو و جامی قازاندی.

## تیملر

## فینالا یول تاپماق

### [[فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو|فولاد]]




Foolad, as an خلیج فارس سوپر لیگی club, started in the Round of 32 against another Pro League side Mashin Sazi and won 3–0 with a hattrick from لوسیانو پریرا مندز at بنیان‌دیزل تبریز ایستادیومو, Tabriz. In the next round, they won an ایرانین آزادگان لیگی side, Qashqai at Pars Shiraz Stadium 2–1 with both goals from Shervin Bozorg. In the quarter final round they drew 1–1 against a Pro League club Sepahan at their home stadium, فولاد آرنا ایستادیومو with a goal from صالح حردانی in extra times and they won 5–4 in penalty shoot-outs. Mehran Mousavi, Moussa Coulibaly, حسین ابراهیمی, Chimba and Mohammad Miri scored and وحید حیدریه missed their penalties while محسن فروزان saved two penalties as the goalkeeper. In the semi-final they hosted against Malavan, an ایرانین آزادگان لیگی team, at فولاد آرنا ایستادیومو with a goals from وحید حیدریه and آیاندا پاتوسی.

### ایستیقلال




Esteghlal, as a خلیج فارس سوپر لیگی club, started in the Round of 32 against another Pro League side Paykan and won 2–1 with goals from Cheick Diabaté from penalty mark and محمد دانشگر at Shohadaye Shahr-e Qods Stadium. In the next round, they faced another Pro League team ZobAhan at Azadi Stadium and they won 2–1 with goals from فرشید اسماعیلی. In the quarter final round they were drawn with Persepolis to play the 96th Tehran Derby. Like previous season, Esteghlal won this derby match at آزادی ایستادیومو 4–3 in penalty shoot-outs after the 0–0 draw during 120 minutes. وریا غفوری, فرشید اسماعیلی, Babak Moradi and امیرارسلان مطهری scored and مهدی قائدی missed their penalties, while Hossein Hosseini saved one penalty as the goalkeeper. In the semi-final at آزادی ایستادیومو, Esteghlal played with Gol Gohar. Esteghlal won semi-final match 2-1 and وریا غفوری scored both goals from penalty mark.
Esteghlal played all of the matches before final against the teams from خلیج فارس سوپر لیگی. Except the quarter final match, which tied 0-0, they won all other matches with 2–1 score. Also, after the first match in round of 32, which was played at Shohadaye Shahr-e Qods Stadium, Esteghlal played their matches at آزادی ایستادیومو. This means Esteghlal did not exit from تهران اوستانی before the Final.

## جوزییات

{| style="width:100%; font-size:100%"
|

## همچنین باخ
* 2020–21 Persian Gulf Cup
* آزادگان لیگی ۱۴۰۰-۱۳۹۹
* 2020–21 Iran Football's 2nd Division
* 2020–21 Iran Football's 3rd Division
* ایران فوتبالی حذفی کاپ ۱۴۰۰-۱۳۹۹
* ایرانین سوپر کاپی

## قایناقلار
جنوب اهواز فوتبال کولوبو

**جنوب اهواز فوتبال کولوبو** () ایرانین اهواز شهرینده بیر فوتبال کولوبودور. بوکولوب ۱۹۷۳-جی ایلده خوزیستان اوستانیندا قورولوب. 

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا
شهید شیرودی ایستادیومو

**شهید شیرودی ایستادیومو** () امجدیه ایستادیومو آدینا تانیلان و قاباقکی آدی اولان، بیر فوتبال ایستادیومودور. بو ایستادیوم ایرانین تهران شهرینده ۱۹۳۹-جی ایلده قورولدو. ۱۹۷۱-جی ایله جان ایرانین میلی فوتبال تیمینین ائو ایستادیومو سایا گلیردی. بو ایستادیومون آدی اینقیلابدان قاباق امجدیه آدیله تانینیردی و ۳۰٬۰۰۰ نفر یئرلشیمی واریدی.

## قالری

File:Amjadie Stadium.jpg|Amjadieh Stadium in 1950s
File:Tajgozari at Amjadieh Stadium.jpg|Parts of the Coronation ceremony of محمدرضا پهلوی and Farah Pahlavi held in Amjadieh Stadium
File:Persepolis Taj Amjadieh.jpg|پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو - استقلال تهران فوتبال کولوبو derby in Amjadieh
File:Amjadieh Staduim-October 1948.jpg|High school students in a Ceremony in Amjadieh Stadium, Tehran, 1948
File:Sedarati and Ghiasi.jpg|Maryam Sedarati and Teymour Ghiasi in 1973 during a practice in the Amjadieh Stadium
File:Shaboon Jafari.jpg|شعبان جعفری during the performance of زورخانا(اویون) in Amjadieh Stadium 


## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۳۹ - جو ایلینده ایران اؤلکه‌سینده یارانانلار
پارس شیراز ایستادیومو

**پارس شیراز ایستادیومو** شیراز شهرینده یئرلشن بیر فوتبال ایستادیومودور.

## قایناقلار

بؤلمه:۲۰۱۷ - جی ایلینده ایران اؤلکه‌سینده یارانانلار
شومال

**شومال** یا دا **قوزئی** ()، دؤرد اساس سمتلردن یادا قوطب‌گؤسترنین نوقطه‌لرینین بیریدیر. بو سمت جنوبون عکس نوقطه‌سیدیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* 

بؤلمه:جهت‌لر (هندسه)
شیراز طب علم‌لری بیلیم‌یوردو

**شیراز طب علم‌لر بیلیم‌یوردو** شیراز و ایران‌ین آدلیم بیلیم‌یوردلاری‌ندان‌دیر. بو بیلیم‌یوردو، اولجه شیراز بیلیم‌یوردونون فاکولته‌لری‌نین بیری ایدی و سونرا لاردا آیریلیب و اؤزو موستقیل بیر بیلیم‌یوردو ساییلدی.

## بیرده باخ
*شیراز بیلیم‌یوردو

## قایناقلار

بؤلمه:طب علم‌لر بیلیم‌یوردلاری
ایران فوتبالی حذفی کاپ ۹۷–۱۳۹۶

**ایران فوتبالی حذفی کاپ ۹۷-۱۳۹۶** ایرانین حذفی کاپینین ۳۱-جی دورو دیر. بو اویونلار ۲۰۱۷-جی ایلین آقوست آییندا باشلادی و ۲۰۱۸-جی ایلین مئی آیینین ۳-ده سونا چاتدی. مهدی شریفی تیراختور اویونچوسو، بئش قولیله بو دووره‌نین لاپ یاخچی قول وورانی اولدو. ایستیقلال تیمی فینالدا خونه‌به‌خونه قاباقیندا اویندادی و کاپی ۱-۰ قازاندی. فینال اویونونون تکجه قولون مامه تیام، ۳۵-جی دقیقه‌ده ووردو. بو ایستیقلالین ۷-جی دفعه‌سیدیر کی بو کاپی قازانیر.

## تیملر
A total of 62 teams participated in the 2017–18 Hazfi Cup. The teams were divided into three main groups.

**16 teams of the [[ایران سوپر لیگی ۹۷-۱۳۹۶|Persian Gulf Pro League]]:**

**18 teams of [[آزادگان لیگی ۹۷-۱۳۹۶|Azadegan League]]:**

## بیرینجی مرحله
In the first stage of "2017–18 Hazfi Cup", 28 teams from  Provincial Leagues were presented. Following the competition of the first stage, 14 teams qualified for the second stage.

### بیرینجی دوور

## ایکینجی مرحله
The 18 teams from Azadegan League are entered to competition from the second stage. They compete together with 14 winner teams of First stage.

### ایکینجی دوور

### اوچونجو دوور (۳۲-جی دوور)
The 16 teams from خلیج فارس سوپر لیگی entered the competition from the second stage.

### دؤردونجی دؤور (۱۶-جی دؤور)

### بئشینجی دؤور (دؤرده بیر فینال)

### آلتینجی دؤور (یاری فینال)

### یئدینجی دؤور (فینال)

## همچئنین باخ
* Iran Pro League 2017–18
* Azadegan League 2017–18
* Iran Football's 2nd Division 2017–18
* Iran Football's 3rd Division 2017–18
* ایرانین سوپر کاپی

## قایناق

بؤلمه:حذفی کاپ مووسوملر
صبا باتری فوتبال کولوبو

**صبا باتری فوتبال کولوبو**  ایراندا تهران شهرینده ۲۰۰۲-جی ایلده قورولان بیر فوتبال کولوبودور

## تیملر
*صبا قوم فوتبال کولوبونون ریقابتلری سوپر لیگده

## خاریجی لینکلر
*Official website
ایقتیصادی اینکیشاف

بندانگشتی|  دونيا بانکی‌نين 2014-جي ايله اولان معلوماتينا اساساً آلیجی‌لیق قابیلیتی اوزره آدام‌باشينا دوشن عومومی داخیلی محصول سويه‌سينه گؤره دونيا اؤلکه‌لری نين وضعيتی
  **ایقتیصادی اینکیشاف** — ایقتیصادیات و ایستحصال قووّه‌لری، تحصیل،علم و مدنیتین، اینسان‌لارین حیات سویه‌سی نین مونتظم اولاراق کئیفیت و استروکتور باخیمیندان موثبت ایستیقامتده دَییشمه‌سی ایله کاراکتریزه اولونان ایقتیصادی پروسه‌دیر. ایقتیصادی اینکیشاف هم ده ایجتیماعی علاقه‌لرین اینکیشافینی نظرده توتور و بونا گؤره ده تاریخاً فورمالاشمیش تکنولوژی و مادّی نعمت‌لرین بؤلگوسونون موختلیف سیستم‌لرینده بیر-بیریندن فرق‌له‌نیر.  

  اؤلکه‌نین ایقتیصادی اینکیشافی‌نین اساس گؤستریجی‌لری - اهالی‌نین حیات سویه‌سی، ایقتیصادیاتین رقابت قابیلیتی، اؤلکه‌نین عومومی داخیلی محصولو، عومومی میلّی محصولو، آدام‌باشینا اینسان کاپیتالی و ایقتیصادی آزادلیق ایندکسی‌دیر.    

  ایقتیصادیاتین اینکیشافی‌نین اساس حرکت‌وئریجی قووّه‌سی اینسان کاپیتالی و اونون یاراتدیغی یئنی‌لیک‌لردیر. اینسان کاپیتالی دئیرکن، اینسان‌لارین تحصیل، صحیه، علم، امک شراییطی و حیات سویه‌سی‌نین یوکسلدیلمه‌سینه چکیلن خرج‌لر نظرده توتولور.  

بؤلمه:ایقتیصاد
قندهار

**قندهار** (پشتوجا:کندهار‎)، قندهار ویلایتی‌‌‌نین مرکزی و افغانیستانین ان بؤیوک ایکینجی شهری دیر کی افغانیستانین گونئینده، ترناک چای و ارغنداب چایی‌‌نین آراسیندا یئرلشیب دیر. 

## قایناقلار
خانوک

**خانوک** کیرمان اوستانی‌ زرند بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲٬۶۲۸ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:زرند بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
شورلار

بندانگشتی|شوْرلار
 **شوْرلار** — آلتای خالق‌لاری تورک قروپونون هوُن قولونا منسوب خالق. روسیه ایمپراتورلوغو واختیندا شوْرلارا آبا-توُرا تاتارلاری (روس. Кузнецкие татары) دئییردیلر.  

  اؤزلرینی شوْر (شوْر کیژی، شوْر آدامی، شوْر کیشیسی، همچنین، تاتار کیژی، تاتار کیشیسی، تاتار آدامی) آدلاندیریرلار. اونلار حاضیردا روسیه فدراسیونوندا غربی سیبیرین جنوب-شرقینده، اساساً جنوبونداکی کِمِروْووْ دایره‌سینده (داشداقوْل، نوْووْکوُزنِتسکی، موٌژدوُرِچ، میسکوْو، اوْسیننیکوْو رایون‌لاریندا)، ائله‌جه ده خاکاس و آلتای جومهوریت‌لری نین رایون‌لاریندا یاشاییرلار.  .

  2002-جی ایلده روسیه فر - دا 13.975 نفر شوْر سیاهیا آلینمیش ، بو زامان اونلاردان 11.554 نفری کِمِروْووْ‌سکی ویلایتینده ، 1.078 نفری خاکاس‌ جومهوریتنینده ، 141 نفری آلتای جومهوریتنینده یاشامیشدیر .    

  ایکی اتنیک قروپا بؤلونور: جنوب (داغلیق شوْر) و شیمال (آبین‌لر).      

  آنتروپولوژی قورولوش‌لارینا گؤره شوْرلار بؤیوک مونقولوید عیرقی نین اورال تیپینه عایید ائدیلیر.      

  شوْرلارین اکثریتی شوْر دیلینده دانیشیر. 

## شوْر دیلی
 شوْر دیلی آلتای دیل عاییله‌سی نین تورک قروپونون اویغور یاریم‌قروپونا منسوب‌دور.      

## دین
  شوْرلار تاریخاً قدیم تورک‌لر کیمی شامانیست اولوبلار19. عصردن روسیه‌نین دینی سیاستی نتیجه‌سینده مسیحی‌لشدرمگه معروض قالدیقلاریندان شوْرلار آراسیندا مسیحی‌لرین سایی اهمیتلی درجه ده آرتمیشدیر.  

## اتک یازی‌لار
بؤلمه:تورک ائللری
بؤلمه:تورک خالقلاری
بیلیک

**بیلیک** — اینسانین اؤزو و اونو احاطه ائدن عالَم و بو عالَمین عامیل‌لری حاقیندا معلومات توْپلۇسۇدور. بیلیک موقدسلیک باخیمدان فوْرملاشدیریلمیش بیلگی‌دیر. بیلیک پراکتیکی فعالیت و حرفه‌سل تجروبه نتیجه‌سینده آلینان پردمت ساحه‌سی‌نین قانونا اویغونلوقلاری اولوب همین ساحه‌ده موتخصیصلره مسئله قویماغا و حل ائتمه‌گه ایمکان وئریر.

## بیر ده باخ
بیلیم

بیلگی

بیلیشیم

## قایناقلار
باباباغی

**باباباغی** ایران، شرقی آذربایجان اوستانی، تبریز بؤلگه‌سی، تبریز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو، اسپران قصبه‌سینده بیر کند یادا یاشاییش یئری دیر. بو کندین ۴۰۹ نفر جمعیتی وار کی ۱۵۰ نفری خانیم دی.

## قاینایلار

بؤلمه:تبریز بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی
کردکندی، تبریز

**کرد کندی** ایران، شرقی آذربایجان اوستانی، تبریز بؤلگه‌سی، تبریز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو، اسپران قصبه‌سینده بیر کند دیر. بو کندین جمعیتی ۴۳ نفر دی.

## قایناقلار

بؤلمه:تبریز بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
دیوبندی

**دیوبندی** (پشتوجا:دیوبندی‎، اوردوجا:دیوبندی، بنقالجا:দেওবন্দ ، هیندجه:देवबन्दी)، هیندیستانین دیوبند شهریندکی دارالعلوم مکتبلریندن چیخان حنفی ایسلامینا اساسلانان حرکته وئریلن تئریم دیر. اؤزللیکله هیندیستان، پاکیستان، افغانیستان و بنقلادش مرکزلی اوْلوب و سوْن زامانلاردا بیرلشمیش شاهلیق و گونئی آفریقایا دا داغیلمیش دیر.

حرکت شاه ولی‌الله دهلوی (۱۷۰۳-۱۷۶۲) آدینداکی نقشبندیه عالیمینین روحانیتی طرفیندن ایلهام آلمیش، بریتانیا حاکیمیتینه قارشی یاپیلان باشاریسیز عۆصیاندان اوْن ایل سوْنرا، ۱۸۶۷ده قورولموشدور.

## قایناقلار
موموتارو

بندانگشتی|موْموْتاروْ شفتالی‌نین ایچیندن چیخیر
 **موْموْتاروْ** (桃太郎؟، تورکجه. شافتالی اوشاق‎) – ژاپون فولکلوروندا پوپولیار قهرمان. 

## ناغیل
  ناغیلین تاریخی إدوْ دؤورونه قدر اوزانیر. موْموْتاروْ نهنگ بیر شافتالی‌نین ایچینده دونیایا گلیر. چای کناریندا پالتار یویاین اوشاق‌سیز بیر قوجا قادین آخان چایدان بو نهنگ شافتالینی آلیر. قادین و اری شافتالینی یئمک اوچون آچاندا اوشاغی تاپیرلار. اوشاق اونلارا جنّتدن اوغول‌لاری اولاراق گؤندریلدیگینی دئییر. جوتلوک اونا موْموْ (شافتالی) و تاروْ (عایله‌ده ان بؤیوک اوغول) سؤزلریندن عیبارت موْموْتاروْ آدینی وئریر.  

  ایل‌لر کئچندن سونرا موْموْتاروْ کمرینه اوچ عدد مئیوه‌لی بؤره‌ک تاخاراق قولدور بیر قروپ اولان اوْنی‌لر ایله دؤیوشمک اوچون ائودن آیریلیر و آدایا طرف یول آلیر. یولدا قارشیسینا دانیشان ایت چیخیر و کمرینده نه داشیدیغینی سوروشور. موْموْتاروْ ایته یانیندا ژاپونون ان یاخشی داری بؤره‌گی‌نین اولدوغونو دئینده ایت اونا بیر آز اوندان وئرسه، اونا یولداش‌لیق ائده‌جگینی دئییر. عئینی شکیلده بیر مئیمون و بیر قیرقووول دا موْموْتاروْیا قوشولور.     

  موْموْتاروْ و حئیوان یولداش‌لاری آداداکی اوْنی‌لرین قالاسینا گیریب دؤیوشمگه باشلاییرلار. موْموْتاروْ اوْنی‌لرین باشچیسینا غالیب گلیر. بئله‌لیکله، موْموْتاروْ و دوست‌لاری اوْنی لرین تالان ائتدیکلری خزینه‌نی اله کئچیریرلر و باشچینی اسیر آلیرلار. موْموْتاروْ ائوه قاییدیر و او زاماندان عاییله‌سی ایله بیرلیکده خوشبخت حیات یاشاییر. 

## موْموْتاروْ مدنیتده
بندانگشتی|موموتارو
بندانگشتی|موموتارو جیزگی فیلمی
  موْموْتاروْنون حکایه‌سی اساسیندا موختلیف کیتاب‌لار، فیلم‌لر و دیگر اثرلر ایستحصال اولونموشدور. 1885-جی ایلده هاسه‌قاوا تاکه‌جیروْ طرفیندن ایلک دفعه  اینگیلیس دیلینه ترجومه ائدیلمیشدیر. حکایه‌نین منشایی اوکویاما پرفکتوراسی ایله سیخ باغلی‌دیر. حکایه‌ده کی  اوْنی آداسی اولان اونیقاشیما گئنیش ماغارالارینا گؤره تاکاماتسو یاخینلیغینداکی مِقیجیما آداسی ایله علاقه‌لندیریلیر.    

  موْموْتاروْ ایله باغلی پوپولیار اوشاق ماهنیسی  " ماموْتاروْ-سان نوْ اوُتا "  ایلک دفعه  1911-جی ایلده یاییملانمیشدیر. یازاری آنونیم، بسته‌کاری تئییچی اوکانودور.   

  همچنین هر ایلین 5 مئی‌ینده موْموْتاروْ معبدینده موْموْتاروْ فستیوالی کئچیریلیر. 

## حربی تبلیغات
  موْموْتاروْ ایکینجی دونیا موحاریبه‌سینده موختلیف موحاریبه فیلم‌لرینده و جیزگی فیلم‌لرده ایستیفاده اولونموش پوپولیار پئرسوناژ ایدی. موْموْتاروْ ژاپونو، حئیوان‌لار وطنداش‌لاری، شئیطان فیقورو آمریکانی تمثیل ائدیردی. اونیقاشیما آداسی ایسه پؤرل هاربورو سیمبولیزه ائدیردی. ژاپونون گوجلو آمریکایا  قارشی غالیب گله‌جگی، آما بونون اوچون وطنداش‌لارین حؤکومته دستک وئرمه‌سی‌نین لازیم اولدوغو وورغولانیردی. بونونلا باغلی چکیلمیش  "Momotaro: Sacred Sailors"  هم ده ایلک اوزون‌متراژلی آنیمئیشین فیلمی ایدی.

## اتک یازی‌لار

بؤلمه:ژاپون
بؤلمه:ژاپون مدنیتی
گلوجه، تبریز

**گلوجه** تبریز بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومونون اسپران قصبه‌سینده بیر کند دیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:تبریز بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
اکینچیلیک تاریخی

**اکینچیلیک تاریخی** — اَهالینین یئیه‌جکینی ایٛـله تامین اوْلونماسینا و بیر سیرا ساحه‌‌‌‌لر اۆچون خام اَلده ائدیلمه‌سینه یؤنَلمیش ایقتصادیاتین بیر ساحه‌سی.
اکینچیلیک دۆنیانین مۆختلیف  یئرلَرینده مۆستقیل اوْلاراق باشلامیش و مۆختلیف  قایدا,قورغولاری اؤزونده جمع‌لَشدیریردی. کؤهنه و یئنی دۆنیانین اَن آزی اوْن بیر آیری بؤلگه‌سی مدنی بیتکیین منشأ مرکزلَری کیمی اشتراک ائدیردی.

یابانی  تاخیل  اَن آز ۱۰۵.۰۰۰ ایٛـل اوّل توْپلانمیش و یئییلمیشدیر. لاکین,اهللَشدیرمه چوخ سوْنرا باش وئرمه‌دی. میلاددان اوّل 9 مینیللیکدن ایٛـلدن باشلایاراق, ,تک‌دنه‌لی بۇغدا,آرپا,اکین نوخودو,مرجیمک (نؤع),کوروشنه,نوخود (نؤع) و عادی کتان - شام (یورد) بئجریلیردی. اکین چووداری داها اوّل بئجَریلمیش اوْلا بیلَر,لاکین بۇ مۆباحیثه‌لی اوْلاراق قالیر.  دۆیو,۶۲۰۰ ایٛـل بۇندان اوّل چینده مدنی بیتکییَ,۵۷۰۰ ایٛـل بۇندان اؤنجه  اِرکَن ‌اکینچی‌لیکده، ماش لوْبیا,سویا و  لوْبیا مدنی بیتکی حالینا گتیریلیب. اینکیشاف ائتمیشدیر.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اکینچیلیک تاریخی
مزو آمریکا

مزو آمریکا ,شومالی آمریکادا تاریخی بیر بؤلگه و کولتور بؤلگه‌سیدیر. تخمیناً اورتا آمریکادا، مکزیک، بلیز ,قواتمالا ,السالوادور ,هندوراس ,نیکاراقوئه و کاستاریکانین شمالینا قدر اۇزانیر. 
۱۶ -جی عصرده،  سۆمورگه جیلَر آراسیندا اِندمیک اوْلان  مریضلیکلَری (چیچک و قیزیلجا کیمی اوْراسیا مریضلیکلَری), شومالی آمریکانین یئرلی اَهالینین ۹۰% -دن چوخونون اؤلومونه سبب اوْلدی.
## گؤرونتولر

File:San Lorenzo Monument 3.jpg|
File:WLA metmuseum Olmec Baby Figure.jpg|
File:WLA metmuseum Olmec Jadeite Mask 3.jpg|
file:Piramide Cuicuilco 1.jpg|
Image:Nakbe str.JPG|
Image:San Jose Mogote Pyramid.jpg|
Image:Monte_Albán_archeological_site,_Oaxaca.jpg|


## قایناقلار

بؤلمه:مزوآمریکا
بؤلمه:السالوادور تاریخی
بؤلمه:بلیز تاریخی

بؤلمه:قواتمالا تاریخی
بؤلمه:مکزیکین تاریخی
بؤلمه:نیکاراقوئه تاریخی
بؤلمه:هندوراس تاریخی
کومیک

**کومیک** و یا **چیزگی رومان** و  **قرافیک رومان** ,حیکایه‌لَری سطرله ایضاح ائتمک اۆچون آردیجیل پانللَرین (چرچیوَلی شَکیل) ایٛـستیفاده ائدیلدییی بیر صنعت نؤوعودور.
ژورنال کومیکلَر مۆختلیف  کولتورلَرده چوخ فَرقلَنیرلَر. آمریکا قاره‌سینده چیخان کومیکلَر اساساً رنگلی شَکیلده چیخیرلار. ژاپون  و اوروپا کومیکلَری اساساً هفته‌لیک و یا آیلیق ژورناللاردا سریاللار شَکیلده چیخیرلار ژاپوندا بۇنلار عادتاً آغ-قارا اوْلورلار. ژاپون کومیک ژورناللاری یۆزلَرله صحیفه‌لَردن عیبارت اوْلا بیلَرلَر

 
## قایناق‌لار
آسم

آسم – ایٛـلک نؤوبَده آغجییر برونشلارین–  تَنَففوس یوللارینین ایٛـلتیهابی-آلرژیک خَسته‌لیییدیر. لاکین ایٛـلتیهابین آلرژیک تئپکی و یا کرونیکی مریضلیک اوْلماسیندان وابسته اوْلاراق رینیت آلرژیک و سینوزیتدن فَرقلَندیریرلَر.
thumb|left|400px|آسم زامانی نَفَس بوروسونون وضعیتی
thumb|آسم هۆجومو
## قایناق‌لار
دهج

**دهج** کیرمان اوستانی‌ شهربابک بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵٬۰۴۵ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:شهربابک بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
پیرموسی تپه‌سی

**پیرموسی تپه‌سی ** — تاریخدن اؤنجه و اشکانیلر دؤرونه مربوط اولور و تبریز بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومونده اولان سهلان کندینده  یئرلشیب. بو اثر  تاریخینده ۷۸۴  ثبت ساییسی ایله ایرانین میللی اثرلری سیراسیندا  ثبته چاتیب.

thumb|300px|ساغالانین پیرموسی تپه‌سیندن بیر گؤرونتو

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:آثار دوره اشکانیان در شهرستان تبریز
بؤلمه:تپه‌های باستانی شهرستان تبریز
حمورابی

**حمورابی**  — بابیل تمدونو حؤکمداری.قدیم بابیل تمدونو ایمپیراتورلوقونون بانیسی و آماریلَرین اَن قۆدرَتلی حؤکمداری.

## حاکیمیتی
اوْنون حاکیمیته گلدییی وقت آماریلَر گونئی بین النهرینده ساواش آپاران بیر نئچه طایفه دن بیری ایٛـدی. لاکین حمورابی  بۆتون سومری ایٛـشغال ائتدی و اوْ سوریه سرحدلَرینده‌‌‌‌کی اَن سوْن توپراقلارا قدر ,بین النهریننین یئرده قالان  بۆتون اراضیلَرینی ده فتح ائتمیش دی. غلبه لَرینین عدد آرتدیغینا گؤره حمورابی اؤزونو سومر و آکد ایمپراتورلوغوین حؤکمداری ,داها سوْنرا ایٛـسه دۆنیانین دؤردده بیرینین حؤکمداری آدلاندیرمیشدی. ایمپراتورلوغونون مؤهتَشَملییینه باخمایاراق ,بۇ ایمپراتورلوغو قیسا عؤمورلو اوْلموشدو.

## حمورابی قانونلاری

او ,مرکزی حاکیمیتی مؤحکملَندیرمیش ,قانونلار وئرمیشدی. بۇ قانونلاردا اؤزل مولکیییَتین ,اینسانلارین حوقوقلارینین مؤحکملَندیریله سی و طبیعتین قورونماسی مسئله‌لَرینه اؤزل دیقّت یئتیریلمیشدی. حمورابینین تیتول‌لاریندان بیری "عدالتین حؤکمداری" اوْنون سارسیلماز شؤهرَتیندن قایناقلانیر ,بئله کی ,حمورابی قایناقلاردا قئیده آلینمیش ایٛـلک قانونلار توپلوسونون بانیسیدیر. بیلیمجیلَر داش کتابه اۆزرینده یازیلمیش ,۲۸۲ ماده دن عیبارت حمورابی قانونلارینی سامیلر یئنیلیکشیلییی ایٛـله سومر قانونلارینین قاریشیغینا بازلاندیغینی قئید ائدیرلَر ,لاکین اوْنلار هانسی قانونون سومر ,هانسینین سامی‌لره آید اوْلدوغو بارَده قَرارا گله بیلمَدیکلَری اۆچون  بۆتون متنی سادجه اوْلاراق بین النهرین قانون‌شوناسلیغی کیمی قَبول ائدیرلَر. قانون‌نامه‌نین بعضی شرطلَرینه نظر سالمازدان اوّل ,اوْنو دا دئمَک لازیمدیر کی ,حمورابی قانونلاری چاغداش "قانونی برابرلیک" آنلاییشینا ضدیر.

## گؤرونتولر
فایل:Hammurabi's Babylonia 1.svg
فایل:Walls of Babylon 1 RB.JPG|بابیل شهری‌نین قالا دیواری
فایل:The historical city of Babylon.jpg|قدیم بابیل
فایل:Plan of Babylon RB.JPG|

فایل:CodeOfHammurabi.jpg
فایل:Code-de-Hammurabi-2.jpg
فایل:Code-de-Hammurabi-3.jpg
فایل:Detalle del Código de Hammurabi.jpg
فایل:Hammurabi.jpg
فایل:Stèle du Code d'Hammurabi.jpg
فایل:Milkau Oberer Teil der Stele mit dem Text von Hammurapis Gesetzescode 369-2.jpg

## قایناق‌لار



بؤلمه:دوغولدوغو ایل بیلینمز
حسین امیرعبداللهیان

**حسین امیرعداللهیان** (, دوغوم ۱۹۶۴) ایرانلیسیاستچی و دیپلومات و سید ابراهیم رئیسی نین دوولتینده ایرانین ایندیکی خاریجی ایشلر وزیری دیر. او بوندان قاباق خاریجی ایشلر ویزارتینده، ۲۰۱۱ دن ۲۰۱۶-یه جان عرب و آفریقا ایشلرینده، وزیرین موعاوینی دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۶۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:ایرانلی دیپلوماتلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار

بؤلمه:ایرانین بحرئینده‌کی سفیرلری
خاریجی ایشلر ویزارتی (ایران)

**خاریجی ایشلر ویزارتی** ( *Vezārat-e Omūr-e Khārejeh*) ایران حوکومتینین ویزارتلرینده بیری دیر کی خاریجی ایشلر وزیری بو ویزارتین باشچی‌سی دیر و کابیننین عوضولریندن بیر ساییلیر. ایندیکی خاریجی ایشلر وزیری، رییس‌جومهور طرفیندن اعلام اولاندان سونرا ۲۵ آقوست ۲۰۲۱-جی ایلده مجلیس طرفیندن تصدیقلنن، حسین امیرعبداللهیان دیر.

## وزیرلر
ایرانین ایلک خاریجی ایشلر وزیری ۱۸۲۱-۱۸۲۳-جو ایللرده خیدمت ائدن میرزا عبدالوهاب خان ایدی. ایندیکی وزیر، ۲۵ آقوست ۲۰۲۱-جی ایلده محمدجواد ظریف ین یئرینه تعیین اولونان حسین امیرعبداللهیان دیر.

## تعیین ائدیلمیش فعالیتلر
بو ویزارتخانا ۵ سپتامبر ۲۰۱۳-جو ایلدن بو طرفه ایرانین اتم برنامه‌لرینین باره‌سینده دانیشیقلارینا مسولدور.
## بیناسی
بو ویزارتین بیناسی ۱۹۳۹-جو ایلده تکمیللشدی.


File:Iran Ministry of Foreign Affairs building.jpg|وزیرین دفتری
File:FM.IRAN.jpg|ویزارتخانانین سرایی
File:Ministery of Foreign Affairs.JPG|شهربانی کاخی
File:MFA IRAN.JPG|ویزارتین بینالارینین بیری
File:Ministry of Foreign Affairs of Iran.jpg|۸-جی بینانین گیریش یئری 
File:Kakh Shahrbani Bagh-e Melli.jpg|اصل بینانین گیریش یئری 
File:IRAN.FM.jpg|بیرلشمیش میلتلر خیابانی


## همچئنین باخ

## قایناقلار

بؤلمه:۱۸۲۱ - جی ایلینده ایران اؤلکه‌سینده یارانانلار
خاریجی ایشلر وزیری (ایران)

**ایرانین خاریجی ایشلر وزیری** ایرانین خاریجی ایشلر ویزارتینین باشچی‌سی دیر.

## وزیرلر لیستی

### قاجار دوورانی

### پهلوی دوورانی

### ایران ایسلام جومهوریتینین دوورانی
}
| acting            = y
| alt_party         = بی‌طرف سیاستچی
| cabinet           = مووقت حؤکومت
}}

|}

## همچنین باخ

* خاریجی ایشلر ویزارتی (ایران)
* Cabinet of Iran
تقویم وقایع (قزئت)

**تقویم وقایع** -عوثمانلی ایمپراتورلوغو سرحدلری ایچینده 11 نووامبر 1831ده یاییملاناغا باشلایان ایلک عوثمانلی تورک رسمی قزئتی‌دیر.      

  هفته لیک اولاراق عوثمانلی تورکجه‌سی  ایله یاناشی ؛ عرب، ارمنی، فارس، فرانسه، یونان دیلینده باسقی‌لاری دا یاییملانان بیر قزئت ‌ایدی. رسمی اعلان‌لار و غئیری رسمی بیلدیری‌لر، ایچری و دیشاری گلیشمه‌لرله ایلگیلی  خبرلر ده باسیلماقدایدی.  

  تقویم وقایع، رسمی بیر قزئت اولماسی اوچون مقاله‌لر اساس اولاراق دؤولتین گؤروش‌لرینی عکس ائتدیریردی. 1860-دان اعتیباراً ساده‌جه رسمی بیلدیری‌لر و قبول ائدیلن یاسا متن‌لری یایینلانیردی.         

## قورولوشو
  1828ده میصیرده "وقایع مصریه**"** قزئتی یایینلانماغا باشلامیشدی. میصیر والیسی کاوالالی محمد عالی پاشا طرفیندن تورکجه و عربجه اولاراق باسدیریلان بو یایین اورقانی، میصیرین عوثمانلی دؤولتینه قارشی ائتکین بیر تبلیغات آراجی اولاراق مئیدانا چیخمیشدی. سولطان 2. محمود و باب عالی، یوروتمکده اولدوقلاری مرکزییتچی رفورم‌لار چرچیوه‌سینده دؤولت ایداره‌سی‌نین سسینی داها ائتکین اولاراق دویورابیلمک آماجی‌یلا رسمی بیر قزئته‌نین یایینلانماسینی گرکلی ایدی. بو آماجلا داها اؤنجه دن ایزمیرده یئرلی فرانسه‌ دیلینده  قزئت یایینلامیش اولان الکساندر بلک ایله آنلاشماق صورتی ایله رسمی بیر قزئت چیخارما  قراری آلیندی. 11 نوامبر 1831ده تقویم وقایع یایین حیاتینا باشلادی.     

## باغلانماسی
  2. عبدالحمید دؤورونون بؤیوک بیر کسیمینده تقویم وقایع یایینلانمادی. ایلک یایین کسینتیسی 1878 ایلینده اولدو و 1891-ه قدر سوردو. 1891-ده یئنیدن چیخماغا باشلایان تقویم وقایع‌نین باسیمی، 1892ده یئنیدن دوردورولدو. 1908 ژؤن تورک‌لر سونراسیندا یئنیدن یایین حیاتینا گئچدی. تورکیه جومهورییتی قورولدوقدان سونرا تقویم وقایع‌نین گؤروینی رسمی قزئت آلدی.  

## قایناق

* Takvim-i Vekayi, "Belgeler", Prof. Dr. Nesimi Yazıcı, Gazi Üniversitesi Yayını, Ankara, 1983

بؤلمه:قزئتلر
بؤلمه:درگیلر
طرفسیز سیاستچی

**بی‌طرف**، **طرفسیز**، **موستقیل** و یا **حیزبسیز** سیاستچی هئچ بیر سیاسی حیزب باغلی اولمایان سیاستچیدیر. بیرینین بی‌طرف و یا موستقیل تانینماق اوچون، سیاست عالمینده، چوخ سببلر وار. بیر سیاستچینین موستقیل اولماقی اؤلکه‌دن اولکه‌یه فرقیلی پارامترلره باغلی دیر.

## قایناقلار

* 
* 

## خاریجی لینکلر
* Independent Political Candidate Directory


بؤلمه:سیاسی ترمینلر
روح

**رۇح** یوخسا **تین** یا دا **تیٛن** () — عامیانه اینانج‌دا، روح، مادّه‌نی آشدیغی دۆشۆنۆلن بیر خیال، پری و یا مَلَک کیمی فوق‌الطبیعی بیر وارلیق‌دیر. تۆرک و آلتای خالق اینانجیندا تیٛن کلمه‌سی روح یئرینده ایشلنیب. اینسان وارلیغی‌نین سوْمۇتدیٛشیٛ و نِسنِسِل اوْلمایان قیسمتی. سوْیۇت وارلیق. دۆشۆنسل و دۇیغۇسال یاپیٛ. ابراهیمی دینلری آراسین دا رۇح و‌ اؤلۆم نن سؤرا یاشاما تأکید اؤلۆنوب دور.

## قایناقلار

*
گلشهری

**شیخ احمدگلشهری**(13.-14. عصر)، (1250 ؟ - 1335 ؟) تورک تصووف شاعیری. تورکجه‌نین آنادولودا بیر کولتور دیلی اولماسی اوچون سعی گؤسترمیشدیر.   

  اثرلرینده وئریلن بیلگی‌لره و بونلارین یازیلیش تاریخ‌رینه گؤره 13. عصر سونو ایله 14. عصرین ایلک یاریسیندا قیرشهیرده یاشادیغی، منطیق، ریاضیات، فیقه و تفسیرله مشغول اولدوغو آیدین اولماقدادیر. 1297 تاریخلی وقفیه صاحیبی سلیمان تورمانی‌ین‌گلشهری ایله عئینی آدام اولدوغونو ایره لی سورن‌لر واردیر. مولانا جلا‌ل الدین رومی‌نین اؤلوموندن سونرا، سلطان ولدین اؤزونو مولوی درگاهلاری قورماق اوزره قیرشهیره گؤندردیگی دئییلر. قبیری قیرشهیر مرکزده یئنه عئینی آدی داشییان " احمد گلشهری پارکی"  ایچریسینده بیر توربه‌ده‌دیر.  

گلشهری‌نین ان اؤنملی اثری فریدالدین عطار عئینی آدلی اثرینی تمل آلاراق یازدیغی و گولشن‌نامه اولاراق دا بیلینن "منطق‌الطیر" دیر (1957). ایسلام فلسفه‌سینده کی  مبدأ و معاد (باشلانغیج و سون) مؤوضوسونو ایشله‌ین فارسجا مثنوی فلک‌نامه (گلشهری و فلک‌نامه، 1982)، ف. F. Taeschner-ین چئویریسی‌ ایله یاییملانان 167 بئیت‌لیک تورکجه مثنوی کرامتی آهی ائوران (*Gülschehris Mesnevi auf Achi Evran*, 1955)، عروض قالیب‌لرینی اؤرنک‌لری ایله گؤسترن فارسجا عروض گلشهری او بیری اثرلری‌دیر. منظوم کودوری چئویریسی هله اورتایا چیخاریلامامیشدیر.  

بؤلمه:شاعیرلر
راین (شهر)

**راین** کیرمان اوستانی‌ کیرمان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۰٬۲۸۶ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:کیرمان بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
غربی مرمره بؤلگه‌سی (آمار)

**غربی مرمره بؤلگه‌سی** () تورکیه‌نین بیر آمار بؤلگه‌سی دیر و کودو (تی‌آر۲) دیر.

## آلت بؤلگه‌لر و اوستانلار

* تکیرداغ آلت بؤلگه‌سی (TR21)
** تکیرداغ اوستانی (TR211)
** ادیرنه اوستانی (TR212)
** قیرخلارائلی اوستانی (TR213)
* بالیق‌اسیر آلت بؤلگه‌سی (TR22)
** بالیق‌اسیر اوستانی (TR221)
** چاناق‌قالا اوستانی (TR222)

## یاش قروپلاری

## داخیلی موهاجیرت

### غربی مرمره ساکین‌لرینین دوولت قیدیات یئرلری

## جینسیت اساسیندا ۱۵+ نوفوسون عائیله وضعیتی

## جینسیت اساسیندا ۱۵+ اهالینین تحصیل وضعیتی

## سئچکی نتیجه‌لری

### [[تورکیه پرزیدنت سئچکیلری ۲۰۱۴]]

### [[تورکیه عمومی سئچکی‌سی ژوئن ۲۰۱۵]]

### [[تورکیه عمومی سئچکی‌سی نوامبر ۲۰۱۵]]

## همچئنین باخ

* NUTS of Turkey

## خاریجی لینکلر
* TURKSTAT  

## قایناقلار

* ESPON Database 

بؤلمه:آمار بؤلگه‌لری تورکیه‌ده
ایستانبول بؤلگه‌سی (آمار)

**ایستانبول بؤلگه‌سی** (آنادولو تورکجه‌سی: *İstanbul Bölgesi*) (تی‌آر ۱) تورکیه ده بیر آمار بؤلگه‌سی دیر.

## آلت بؤلگه‌لر و اوستانلار

* ایستانبول آلت بؤلگه‌‌لر (تی‌آر۱۰)
** ایستانبول اوستانی (تی‌آر۱۰۰)

## یاش قروپلاری

## داخیلی موهاجیرت

### ایستانبول ساکین‌لرینین دوولت قیدیات یئرلری

## جینسیت اساسیندا ۱۵+ نوفوسون عائیله وضعیتی

## جینسیت اساسیندا ۱۵+ اهالینین تحصیل وضعیتی

## همچئنین باخ

* NUTS of Turkey

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* TURKSTAT  

## منبع‌لر
* ESPON Database

بؤلمه:آمار بؤلگه‌لری تورکیه‌ده
طایفا

**طایفا** یا دا **بوْی** و یا **طایفه** ( ، ) — بیر قروپ اینسانین کی بیربیرلری‌ایله قانداشلیق و یا قوهوملوق موناسیبتلری اولسا طایفا دئیلیر.

## قایناقلار
اؤلومجول یارا

***اؤلومجول یارا*** ()، محمدحسین مهدویان طرفیندن چکیلَن و محمدرضا تخت کشیان  طرفیندن حاضیرلانان ایرانلی درام سریال‌دیر. ایلک مؤوسۆم 1400-جو ایلین ایون آییندا گوستریلدی و 15 اپیزودلا باشا چاتدی. ایکینجی مؤوسۆم 1402 سنتیابرین اورتالاریندا یاییملانماغا باشلایاجاق. 

## فیلمین مؤوضوعسو
*زخم کاری* سریالینین حکایه‌سینین خۇلاصه‌سی بئله‌دیر: "مالکی (جواد عزتی)، ابراهیم ریزآبادی (سیاوش طهمورث) طرفیندن ایداره اوْلونان اۇغورلو بیر شیرکتین مۆدیرلریندن بیریدیر. ریزآبادی ایسته‌ییر کی مالکی  نوروژ بیر بؤیوک نفت مۆقاویله‌سی دانیشیقلارینی آپارسین. مالکی نوروژلیلر مۆقاویله باغلاناندان سوْنرا بیر نئچه میلیون دوللار  مۆقاویله‌نین مبلغینی شیرکتین حسابینا تؤکمک ایسته‌ییرلر، آمّا ... "

## اویونچولار

## قایناقلار
قاراقوروم

**قاراقوروم** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*قاراقوروم (شهر)
*قاراقوروم داغلاری
قبیله

**قبیله** یا دا **عشیره** — دیل و کولتور یۇنۆندن بؤیۆک بیر تۆردشلیک گؤسترن، بیرچوخ سۆلاله‌دن اولوشان، یاپیسینداکی عائیله'لر آراسیندا کؤکن، اکونومی، دین، قان و یا ائولیلیک باغلاری بولونان کوچری و یا یئرلشیک نیتلیکتکی توْپلولوق، اویماق'دیر.

## قایناقلار
مالاریا

**مالاریا** — اؤلومجول کۆره‌سل نوخوشلوق‌لاردان بیری. خوصوصیله آفریقادا گئنیش یاییلیب. 
## نوخوشلوق‌ یارانماسی
مالاریا انگللری اینسانین قانینا دۆشدوکده دؤور ائدرک باغیره دۆشورلر، اوْنون هوجئیره‌لرینه نفوذ ائدیرلر، اوْرادا بؤیویه‌رک چوْخالیرلار. سوْنرادان انگللر باغیری ترک ائدرک اریتروسیتلره داخیل اوْلورلار. بۇ پروسس بیر هفته‌دن بیر نئچه آیا کیمی چکه بیلر. انگللر باغیرده اوْلدوقدا اینسان هئچ بیر ناراحاتلیق حیس ائتمیر. اریتروسیتلره داخیل اوْلان انگللر اؤز اینکیشافینی دوام ائتدیریر و چوْخالیرلار. اریتروسیتلرین قیلافی پارتلادیقدان سوْنرا اوْنلار دیگر اریتروسیتلره داخیل اوْلماغا ایمکان اَلده ائدیرلر. بۇ جۆر حالدا انگللر توکسین لر ایفراز ائدیرلر (زهرلر). قان دؤورانینا دۆشنده انگللر دیگر اوْرقانلارا، اوْ جومله‌دن بئیینه ده خطر یئتیره بیلر، بۇنون سببی آغیر عفونته معروض قالمیش اِریتروسیت لاختالارینین قانین کاپیللیارلاردا حرکتینه مانع‌شیلیک تؤرته‌‌‌‌مسیدیر (بئله اوْلدوقدا بدن توخوم آلاری ضعیفله‌ییر). بۇ مرحله‌یه چاتدیقدا اینسان آرتیق حالسیزلیق و ضعیفلیک حیس ائتمه‌یه باشلاییر.

## نوخوشلوق‌ علامتلری
مالاریانین علامتلرینین سیراسینا، یۆکسک قیزدیرما، اۆشوتمه ، باش آغریلارینی، عضله آغریلارینی و یورغونلوغو عاید ائتمک اوْلار. بۇندان سوْنرا عینی زاماندا اۆرک بولانماسی، قۇسما و ایسهال دا مۆشاهیده اوْلونا بیلیر. اریتروسیتلرین پارچالانماسی سببیندن مالاریا قان سیزلیقنین یارانماسینا و ائلجه ده اریتروسیتلرین داغیلماسینا (دری و گؤزلرین سارالماسی) گتیریب چیخارا بیلر. 

## قایناقلار
ایقلیم

[thumb|300px|left| ۱۹۶۱-جی ایلدن ۱۹۹۰-جی ایله قدر یئر سطحینین [حرارت درجه‌سی‌نین دَییشمه‌سی.]]
**ایقلیم** ( (klimatos)) — هاوانین چوْخیللیک رژیمی. هاوا شرایطینین بیر-بیرینی عوض ائدن بۆتون مۆختلیف لیکلرینین مجموع‌سو. گزگن میقیاسدا، زونالار داخیلینده ایقلیم ماکرو ایقلیم آدلانیر.

یئر سطحینه یاخین طبقه‌سینین ایقلیمینه ده میکرو ایقلیم دئییلیر. 
## ایقلیم عامیللری
ایقلیمین اساس المنتلری: گونش رادیاسیاسی (ایشیق، ایستیلیک)، آتموسفر چؤکونتولری و آتموسفر تضییقی، هاوانین رۆطوبتلیگی، توْرپاغین رۆطوبتلیگی، هاوانین سیرکولیاسیاسی (یئل)، آتموسفر تضییقی. ایقلیم عامیللری بیوسنوزون اینکیشافی اۆچون شرایط یارادیر. ایستی‌لیک و رۆطوبتین یاغینتیلاری کلیماتوقراملاردا گؤستریلمه‌سی قبول اوْلونموشدور.

بَللی اراضی اۆچون خاص اوْلان و ایل‌دن ایله تکرارلانان هاوا تیپلرینین چوْخیللیک رئژیمینه ایقلیم دئییلیر.

## ایقلیم قورشاقلاری

## قایناقلار

بؤلمه:طبیعت
شهر منطقه‌سی

بیر **شهر منطقه‌سی**، **شهر ساحه‌سی** () و یا **قورولموش بیر اراضی** ()، یوخاری اهالی سیخیلیغینا و قورولموش موحیطین اینفراستراکنورونا ( )  مالیک، اینسانین یاشاییش منطقه‌سیدیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* United Nations Statistics Division (UNSTAT): Definition of "urban"
* World Urban Areas All identified world urbanized areas 500,000+ and others: Population & Density.
* Geopolis: research group, University of Paris-Diderot, France for world urban areas
* Gridded Population of the World  – contains links to urban area definitions and maps for over 230 countries/territories
* City Mayors – The World's Largest Urban Areas in 2006
* City Mayors – The World's Largest Urban Areas Projected for 2020
* PopulationData – World's largest urban areas 1,000,000+ population 



بؤلمه:شهر پلانلاماسی
کند منطقه‌سی

عمومیتله، بیر **کند منطقه‌سی** ()، شهرلرین و شهرکلرین خاریجینده یئرلشن بیر جوغرافی منطقه‌دیر. بیرلشمیش ایالتلرین بهداشت و اینسانا گوره خیدمتلر دپارتمانی، کند منطقه‌سین بوجور تعیین ائدیر: «...شهر منطقه‌سینه داخیل اولمایان بوتون اهالی، منزیل و اراضی. شهرده اولمایان هر شئی کند حساب اولونور.»

معمولی کند یئرلرینده آشاغی اهالی سیخیلیغی و کیچیک یاشاییش منطقه‌لری وار. اکینچیلیک منطقه‌لری و مئشه‌لر کند منطقه‌لرینین آلتیندا حساب اولور.  فرقیلی اؤلکه‌لرده آمار و ایداری مقصدلر اوچون کند آنلاییشلاری (تعریفلری) بیری بیریندن فرقیلی و دییشیک اولور.

## قایناقلار

*&nbsp; Thomas C. Ricketts, Karen D. Johnson-Webb, Patricia Taylor. Chapel Hill: North Carolina Rural Health Research Program, Cecil G. Sheps Center for Health Services Research, University of North Carolina, 1998. 13 p.

## خاریجی لینکلر

*Census 2000 Urban and Rural Classification
*North West Rural Affairs Forum (England)
*Canadian Rural Partnership
*The Better India- Rural India
*India Rural Population

بؤلمه:شهر
بؤلمه:اکولوژی
زرند

**زرند** کیرمان اوستانی‌ زرند بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۶۰٬۳۷۰ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:زرند بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری