open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سعیدلی (اورمو)

**سعیدلی** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بؤلومو و گونئی نازلی قصبه‌سینده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئعیت

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 245 نفر اهالی سی و 72 عائیله سی وار. 
 
## ایقتیصادیات
بۇ کندین ایقتیصادینان دئمیش اوْلساق ، یئری وار بۇ کندین چالیشقان اکینچی‌لریندن دئییَک،
بۇ کندده چوْخلو گۆنه‌باخان و بوْغدا ، هابئله که‌لم ، بۇ کندین ایقیتصادین گؤزه وۇرور ، و چوْخلو داملاردا اینک ساخلیرلار.

## گزملی و گورمه‌لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
سلطان‌آباد (اهر)

سلطان‌آباد كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين هوراندبولومو نده اولان دیکله قصبه سی  نده يئرلشيب .  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  28نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
سلیم به‌ی (اورمو)

**سلیم به‌ی** کندی اورمو بولگه‌سینین، سیلوانه بولومو و دشت قصبه‌سی نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین ۲۱۸ نفر اهالی سی و ۳۸ عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 

بؤلمه:اورمیه
بؤلمه:اورمیه بؤلگه‌سی
بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
سمرقند

**سمرقند** (اؤزبک تورکجه‌سی: Samarqand) تاشکند ایله نمنغان شهرلریندن سونرا ۵۹۶٬۳۰۰ نفر ایله اؤزبکیستانین اۆچونجو جمعیّتلی شهری دیر. سمرقندین آدلیم‌لیغی ایپک یولو اوستونده اولماغی و اورتا آسیادا ایسلاما باشکندلیک ائتمک اۆچون دور. ۱۴-نجی میلادی ایلده سمرقند شهری تیموری‌لر دؤولتنین باشکندی ایدی و امیر تیمور مزارلیغی بو شهرده دیر. بی‌بی خانیم مسجیدی و ریگیستان سمرقندین گؤروله‌جک یئرلریندن دیرلر.

۲۰۰۱-نجی میلادی ایلده یونسکو ساغیندان سمرقند مدنیّت‌لر دؤرد یولو آدی ایله دونیا میراثی تانینیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:اؤزبکیستان شهرلری
سنا (سایت)

ایران وارلیق بازاری‌نین خبریاییملاییجی مرکزی یادا قیساجا سنا (فارسجا: پایگاه اطلاع‌رسانی بازار سرمایه ایران)، (اینگیلیسجه: Securities & Exchange News Agency)، بورس قونوسوندا چالیشان بیر فارسجا خبریاییملاییجی سایت دیر.

## اؤنملی خبرلر

## یالانلامالار (تکذیبیه)

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار
* آنا یارپاغی 

بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
سنق (شوط)

**سنق** کندی ماکی بولگه‌سینین،  قوزئی قاراقویون قصبه‌سی نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 259 نفر اهالی سی و 58 عائیله سی وار.  
## قایناقلار

بؤلمه:شوط بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
سسنوک، یئنی گونئی ولز

**سسنوک** *([[اینگیلیسجه]]:Cessnock)*اوسترالیانین یئنی گونئی ولز اوستانی‌نین هانتر بؤلگه‌سینده یئر‌لشن بیر شهردیر.بو شهرین۲۰.۰۱۳ نفر جمعیتی واردیر.

## نوْت‌لار

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
* 

## بیرده باخ
* اوسترالیا شهرلری‌نین لیستی

## ائشیک باغلانتی‌لار



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
سعید آباد (ماکی)

**سعید آباد (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و قالادره‌سی قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 14 نفر اهالی سی و 4 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی
بؤلمه:ماکی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانینین کندلری
سن‌سیز (تلویزیون سریالی)

**سن‌سیز** نادر حمیدی شفیقین یؤنتمنلیگی ایله و هاشم چاووشی، ناصر هاشمی، حمید امجدآبادی، حمیده مقدس‌زاده، سعید حمیدی‌مشفق، زكیه كریمی، وحیده صحرانورد، نادیا اسرافیلی، شهرزاد شكوریانی، حسین جباروند، حمید نیكنام، ناصر حافظان، یوسف نامجو، صبا خاک‌نژاد و مظفر حسینیان ایونچولوقلاری ایله بیر تلویزیون سریالی‌دیر. بو سریال سهند کانالییندا 39، 40-دقیقه‌لیک بؤلوم‌دور کی 5 قیزاران 1392دن هر گئجه وئریله‌جک.

## قایناقلار

بؤلمه:ایراندا جورلانان تلویزیون سریالی
سه گرگان (اورمو)

**سه گرگان** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، سیلوانه بولومو و مرگور قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 615 نفر اهالی سی و 106 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
سهند بیلیم‌یوردو

**سهند بیلیم‌یوردو** ایراندا اوسکو بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر صنعتی بیلیم‌یوردی‌دیر. سهند بیلیم‌یوردو ۱۳۶۹-جی ایلده یارانیب و ایندی بو بیلیم‌یوردو ۲ فوق‌دیپلم ریشته‌سینده، ۱۱ لیسانس ریشته‌سینده، ۴۵ فوق‌لیسانس ریشته‌سینده و ۱۷ دکترا ریشته‌سینده چالیشیر.

## جوغرافیایی موقئع
سهند یئنی شهری تبریزین جنوب-غربی‌سینین 20 کیلومئتیرینده و تبریز-آذرشهر یولوندا و اوسکو بؤلگه‌سینه و سهند داغین اتکلرینده یئرلشیب.

## تاریخی
ایران نین ایسلام انقلابیندان سونرا، ایران نین فرهنگی باشچی‌لاری تحصیل امکاناتینی آرتیخلاتماق و گئنیش‌لندیرمه اساسیندا 1369-جی ایلده بو بیلیم‌یوردو قورولدو. بو بیلیم‌یوردونون قورولماسینا اؤتری 410 هکتار کامپوسونا و 1100 هکتار تحقیقاتی شهرینه  کی اوچ آذرشهر، اوسکو و خسروشاه شهرلرینین آراسیندا یئرلشیب، نظرده آلیندی.

## تحصیلی چالیشمالاری
بو بیلیم‌یوردونون تحصیلی چالیشمالاری 1369-جی ایلدن و 48 نفر اؤیرنجی ایله، مواد ریشته‌سینده باشلاندی. ایندی بو بیلیم‌یوردون 2 فوق‌دیپلم ریشته‌سینده، 11 لیسانس ریشته‌سینده، 45 فوق‌لیسانس ریشته‌سینده و 17 دکترا ریشته‌سینده چالیشیر. 1382-جی ایلینده ورزقان‌دا بیر تحصیل اوجاغی یاراتماغینان اؤز چالیشمالارین گئنیشلندیردی. بو بیلیم‌یوردو ریاضی، فیزیک ریشته‌لرینده‌ده اؤیرنجی‌سی فوق‌لیسانس و دکترا سطج‌لرینده وار.

## فاکولته‌لر و موسسیسه‌لر
سهند بیلیم‌یوردونون 8 فاکولته و 6 آراشدیرما مرکزی واری‌دیر.
### فاکولته‌لر
* برق موهندیس‌چیلیک فاکولته‌سی
* شیمی موهندیس‌چیلیک فاکولته‌سی
* ماده‌لر موهندیس‌چیلیک فاکولته‌سی
* معدن موهندیس‌چیلیک فاکولته‌سی
* عومران موهندیس‌چیلیک فاکولته‌سی
* میکانیک موهندیس‌چیلیک فاکولته‌سی
* پولیمئر موهندیس‌چیلیک فاکولته‌سی
* علم‌لر موهندیس‌چیلیک فاکولته‌سی
### موسسیسه‌لر
* پولیمئر ماده‌لر آراشدیرما مرکزی
* اطراف موحیط،سو و دواملی اینکیشاف موهندیس‌چیلیک آراشدیرما مرکزی
* رئآکتور و کاتالیست آراشدیرما مرکزی
* نانو ماده‌لر آراشدیرما مرکزی
* غشا جامع تئکنولوژی گلیشدیرمه مرکزی
* لابراتور وساییل‌لر طراح‌چیلیق و تؤرمه مرکزی

## بیرده باخ
* تبریز بیلیم‌یوردو
* شرقی آذربایجان اوستانی‌نین بیلیم‌یوردلاری

## قایناقلار

## خاريجی کئچیدلر
* سهند بیلیم‌یووردونون وئب‌سایتی
* سهندبیلیم‌یوردونون اؤیرنجی‌لر و کئچنکی اؤیرنجی لرین وئب‌سایتی 
* سهند بیلیم‌یوردونون ائلئکترونیکی تحصیل مرکزی‌نین وئب‌سایتی
*  آنلاین  ائلئکترونیکی تحصیل مجله‌سی - سهند بیلیم‌یوردونون ائلئکترونیکی تحصیل مرکزی‌نین وئب‌سایتی 
* سهند بیلیم‌یوردونون ائلئکترونیکی تحصیل مرکزی‌نین وئب‌فوتوسو 

بؤلمه:تبریز بیلیم‌یوردلاری
سورخای به ی لی

**  سورخاي به ي لي ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، آسلان دوز بولومو و آسلان دوز قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
سورخاي به ي لي كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 361 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* آسلان دوز بولومو
* آسلان دوز قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
سورمنه

﻿
** سورمنه**تورکیه جمهوریتی‌نين بؤیوک شهرلریندن بیری دير. بو شهرين ۲۰۰۹-اونجو ايلده ۱۳٬۶۶۷نفر اهاليسی واریمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
سوروچ

**سوروچ**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۵۰٬۹۹۱نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
سوتات

**سوتات** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان ورگهان قصبه‌سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  176نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجومنی

**سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجومنی** بین‌الخلق قلم انجومنی چرچیوه‌سینده فعالیت گوسترن قلم انجومنی. بو انجومنین بیرینجی قورولتایی 2011-جی ایلینده، سئپتامبر آیی‌نین بیر و ایکی‌سینده، تورنتو شهرینده کئچیریلیبدیر.

## انجومن اویه‌لری
انجومنین قوروجولار هیئتی‌نین آدلاری، سوی آدلارینین الیفبا دوزگوسونه گؤره آشاغیدادیر:

1- سودابه اردوان

2- علیرضا اصغرزاده

3- حسین انور حقیقی

4- احمد امید یزدانی

5- محمد آزادگر

6- رضا براهنی

7- اسماعیل جمیلی

8- علی رضا جوانبخت قولونجو

9- ابوالفضل جورابچی

10- سیف الدین حاتملویی

11- ماشالله رزمی

12- هادی سلطان القرائی

13- هدایت سلطان زاده

14- سویل سلیمانی

15- یونس شاملی

16- ضیاء صدر الاشرافی

17- فرزاد صمدلی

18- صدیقه عدالتی

19- شیوا فرهمندراد

20- فرهاد قابوسی

21- علی قره جه لو

22- علی رضا قزوینی

23- لیلا مجتهدی

24- ناصر مرقاتی

25- علیرضا مظفر (میانالی)

26- محمدرضا هیئت

## قایناقلار

بؤلمه:جنوبی آذربایجان
سلیمانلی

**سولئیمان لی** کندی (سلیمان لو) موغان بولگه سی نین، مركزی بولومو و باتی اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
سولئیمان لی کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا 13 نفر اهالی سی وار. بو كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانیشیرلار. 
## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی
* مركزی بولومو
* باتی اوجارود قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 
* موغان بولگه سی نین کندلرین وئبلاگی 

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
سوسورلوق

﻿

** سوسورلوق**تورکیه جمهوریتی نين  بير بؤيوك شهری دير. بو شهرين ۲۰۰۹ -نجی ايلده  ۲۴٬۳۲۲نفر اهاليسی وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
سولطان آباد

**سولطان آباد** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، انزل بولومو و گونئی انزل قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 567 نفر اهالی سی و 132 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
سولو اووا

﻿

**سولو اووا**تورکیه جمهوریتی‌نين بير بؤيوك شهری‌دير. بو شهرين ۲۰۰۹ -نجو ايلده ۳۷٬۲۹۷ نفر اهاليسی وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
سولوک قیشلاقی

** سولوک قیشلاقی ** کندی (روستای سلوک قشلاقی) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و باتی اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
سولوک قیشلاقی کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 45 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
سوما (مانیسا)

** سوما** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۷۴٬۱۵۸نفر اهاليسي وارمیش. 
## قایناقلار

توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
سولدوز بؤلگه‌سی

**نقده بؤلگه‌سی** (، ایلک آدی تورکجه‌ده: **سولدوز بؤلگه‌سی**) _ ایرانین باتی آذربایجان اوستانی‌ندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. سولدوز بؤلگه‌سی‌نین مرکزی سولدوز شهری‌دیر. بۇ بؤلگه‌نین ۱۳۸۵–جی هیجری گۆنشلی ایلده ۱۱۷٬۸۳۱ نفر جمعیتی وار'ایمیش.

## اهالی

### نوفوس
۱۳۹۵–جی هیجری گۆنشلی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا، سولدوز بؤلگه‌سی‌نین نوفوسو ۱۲۷٬۶۷۱ نفر ایمیش کی ۳۷٬۴۸۱ عائیله‌یه شامیل اولورموش. بو آمار اساسیندا ۱۲۷٬۶۷۱ نفردن ۶۳٬۰۸۴ نفر قادین و ۶۴٬۵۸۷ کیشی‌ایمشلار.

### خالق
نقده (سولدوز) بؤلگه‌سی‌نین اهالیسی، چوخونلوغو تورک دورلر، بو بؤلگه‌ده یاشایان تورکلرین چوخو قاراپاپاق ائلیندن دیرلر، آنجاق آز سایی‌دا افشارلار دا بو بؤلگه‌ده یاشاییرلار. تورکلرین یانیندا کوردلر ده بؤلگه‌نین بیر قیسمینی تشکیل ائدیرلر. 
تخمینی آمارلار اساسیندا اهالی‌نین ۷۱٪ی شیعه مذهب تورکلردن و ۳٪ سونی اینانجلی تورکلردن عیبارت‌دیر، اهالی‌نین ۲۵٪ی سونی شافعی مذهب کوردلردن عیبارت اولور. هابئله بؤلگه اهالیسی‌نین ۱٪ی ده باشقا اتنیکلردن‌دیرلر.

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhai Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

### اتک‌یازی

سولدوز بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
سولدوز قتل-عامی

**سولدوز قتل-عامی** و یا **سولدوز ساواشی** (فارسجا: قتل‌عام نقده) ۱۳۵۷-جی ایلده کوردیستان دموکرات حیزبی طرفیندن سولدوز شهرینین ایشغال اولونماسی و ۸۰ آذربایجانلی تورکون قتل-عام ائدیلمه‌سی حادیثه‌لرینه دئییلیر. کوردیستان دموکرات حیزبی‌نین آماجی، نقده (سولدوز) شهرینی ایشغال ائتمک و بو شهری کوردیستانا ضمیمه ائتمک‌ایدی. عئینی زاماندا آذربایجانین خانا (پیرانشهر) شهرینده تورکلری شهردن قوْواراق اتنیک‌ تمیزلنمه‌سی گئرچکلشمیش‌دیر.

کوردیستان دموکرات حیزبی بو ایقدامات‌لاری ایله، بو منطقه‌ده بیر اتنیک ساواشی‌نین باش وئرمه‌سینه سبب اوْلدو.

## سؤیقیریم‌
سولدوز سیاسی و اجتماعی حوزه سینده بیر اؤنملی شهر دی و بو سبب اؤلدو کی مصطفی بازرانی نین جسدین کرجدن سولدوزا آپارالار

کوردلر اول ایستدیلر کی سویوق بولاق نیظامی پادگان لاری اله گتیرلر چونکو قاسملو دئیردی:«سویوق بولاق سرین اورتاسی دی»

کوردلر جلدیان و پسوه پادیگان‌‌‌‌‌‌‌لارین توتمادیلار و بو حمله‌نین نتیجه سینده بیر نفر اؤلدو و اوچ نفر یارالاندی.کی ایتکین لرین آراسیندا ایکی نفر اؤیرنجی واریمیشی سونرا مجبور اولدولار کی سولدوزا قشون چکلر٫

کوردلر قؤیمادیلار کی سولدوزدا یاشایان خالق انتخابات و رفراندوم لاردا موشاریکت ائلیلر

کوردوستان دئموکرات حیزبی کی گؤردو خالق اؤلاری ایستدیک لرینه یئتیرمیر سؤزلریندن قئیدیب و اینتخابات‌دا موشاریکت ائلمکی مشروط ائلدیلر.

سولدوز تورک لری دئدیلر:«بیز سوزون قاباغوزدا باش أیمریک و کوردوستان دئموکرات حیزبی گرک شهردن چیخا چؤله»

بو سؤزدن سونرا ساواش باشلاندی و کوردوستان دئموکرات حیزبین جینایت لرین بهانه‌‌سی تاپدی  :«دوز گونو بیر ائوده ۱۱ نفرین باشین کسمیشدیلر. بیر اوچ یاشیندا قیزین باشین میل ایله آناسینین سینه سینه تیکمیشدیلر. بیر آیری ائوده بیر جاوانی تبرایله دوغراندیرمیشدیلار . ۲۲ نفری ده ایپ نن آسدامیشد

یلار»

سونرا شیخ حسنی اورمیه دن بیر قشون نان سولدوزا یاردیم ائتدی آما ۸۰ نفر اؤلدولر.

## بورا دا باخ
خانا تورکلری‌نین مجبوری کؤچو

## قایناقلار


بؤلمه:ساواشلار
بؤلمه:سوی‌قیریملار
سوموک لو جلیل قیشلاغی

**  سوموك لو جليل قيشلاغي ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، آسلان دوز بولومو و باتی قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
سوموك لو جليل قيشلاغي كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 10 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* آسلان دوز بولومو
* باتی قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
سوندا آدالاری

**سوندا آدالاری ** گونئی دوغو آسیادا ، مالای یاریم آداسینین باتی سینده و دوغوسوندا یرلشمیش آدالاردیر. سوندا آدالاری اکی اساس کیسیمدان اولوشور :

* بویوک سوندا آدالاری
** بورنئو
** جاوا
** سوماترا
** سولاوئسی
* کیچیک سوندا آدالاری
**بالی
**لامبوک
**سومباوا
**فلورس
**سومبا
**تیمور
**آلور آدالاری
**بارات دایا آدالاری
**تانیمبار آدالاری

## بیلگی‌لر

سوندا آدالاریندا اندونئزی،مالايزييا،برونئی و شرقی تیمور اؤلکه لری بولونور.فيليپپين آدالاری و کوینئیا سوندا آدالارینا داحیل دئیلدیر.سوندا آدالاری نین اهالیسی اکثر حیسه‌سی مسلمان دیر.آدادا اهالیسی نین دیللری مؤختار(اؤزرک) و دئییشیک(مؤهتئلیف) دیر.آدا دا کی بؤتؤن دیللره **سونداجا** دئنیر..;;;

بؤلمه:سوندا آدالاری
بؤلمه:بویوک سوندا آدالاری
بؤلمه:کیچیک سوندا آدالاری
سونگورلو

**سونگورلو**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۳۴٬۱۹۵نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
مهاباد شبکه‌سی

**مهاباد شبکه‌سی** یا دا **سویوق‌بولاق کانالی** و یا **ماهاباد کانالی** — ایران ایسلام جومهورتی‌نین یایینجیلیغینا باغلی بیر بؤلگه‌سل تلویزیون کانالی‌دیر کی چوخلوقلا غربی آذربایجان اوستانین باسدیریر. بو کانال اؤز وئرلیشلرین کوردجه و فارسجا یاییر و ایلک تیکینتی‌سی سویوق بولاقین خندا و تنین چیگینیده‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایران کاناللاری
بؤلمه:فارسجا کاناللار
بؤلمه:کوردجه کاناللار
سی++

**سی++** (اینگیلیسجه: ++C اوخونور: سی‌پلاس‌پلاس) بیر یازیلیملاما دیلی‌دیر. بو دیل دۆنیانین ان چوخ سئویلن پروقراملاما دیل‌لرین‌دن بیری‌دیر و چوخلو دونانیملار و ایشلتیم سیستملر اوستونده چالیشیر.

بو دیل ۱۹۷۹-جو ایل‌ده، بِل لابراتووارلاریندا، بییارنه استراستروپ الی ایله، سی دیلینین اوستون‌ده یارادیلمیش‌دیر و ایلک آدی *کلاسلار ایله C* ایمیش. سونرا باشقا دیل‌لر، او جومله‌دن #C و جاوا بو دیل‌دن یارادیلیب‌دیلار.

## دیل
سی++، سی دیلینین چوخلو سینتاکسینی میراث آلیر. آشاغی‌دا، «سلام دونیا پروقرامی» نین ایستاندارد سی++ کیتابخاناسی‌لا یازیلمیشی گؤرونور.

```cpp
# include <iostream>

int main()
{
   std::cout << "Hello, world!\n";
}
```


بؤلمه:یازیلیملاما دیللری
سیا

**سیا** کندی (سیه) گئرمی (موغان) بولگه سی نین، موران بولومو و دوغو اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب.
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
سیا كندی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 38 نفر اهالی سی وار. بۇ كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
سیارک (اورمو)

**سیارک** کندی اورمو بولگه‌سینین، صومای برادوست بولومو و برادوست قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 70 نفر اهالی سی و 8 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
سیبیر خانلیغی

**سیبیر خانلیغی** سیبرینین باتیسیندا یئرلشن تۆرک خانلیق‌دیر. سیبری تاتارلاری، خانتی‌لار، مانسی‌لار، نئنئت‌لر و سئلکۇپ‌لار خانلیق بایراغی آلتیندا یاشامیشلار. سیبیر خانلیغی توپلۇم باخیمیندان داغینیق بیر وضعیته صاحیب ایدی. بۇ خانلیق ایسلام تاریخینین ان قۇزئیده اولان دؤولتی و تۆرک تاریخینده ساقا تۆرکلریندن سونرا ان قۇزئیده اولان خانلیق‌دیر. سیبیر خانلیغینین توپراق‌لاری ۱۵۹۸-نجی میلادی ایلده یئرماک تیموفئیئویچ یۆروشو اثرینده رۇس‌لار الینه گئچیب‌دیر.

سیبیر خانلیغینا قاشلیق ایله چینکی تورا شهرلری باشکندلیک ائدیب‌لر.

سیبیر خانلیغیندا ایسلام یاییلیشی اۆچون برک چالیشانلارین بیری کۆچۆم خان دیر. کۆچۆم خانین ایلک یوردونون بوخارا اولدوغو سؤیلنیلیر لکن اونون اوتراغین قیرغیز صحراسی داها بیلیرلر.

ایتیل چایینین حوضه‌سینده و سیبری‌ده تۆرک خانلیق‌لارین ییخیلیشیندان سونرا، روس‌لار گوجونون چوخالماسی ایله بیر چاغ‌دا ایسلام ایله قارشی‌لیق باشلاییر. ۱۸-نجی میلادی عصرین باشلانیشیندان روس‌لارین ایسلام‌لا قارشی‌لیق سیاستی اۆچون سیبرینین ایندی توبولسک آدلانان بؤلگه‌سینده ۷۵-ه یاخین مسجید، ویران ائدیلیر. 
روس تزارلیغی قویان یاسالار، روس‌لار و مسیحی‌لیگه دؤنموشلر ساکین اولان تورپاق‌لارین یاخین‌لیغیندا مسجید سالدیرماغی قاداغان و جمعیت باخیمیندان ۲۰۰ ارکک دن آز یاشییان کندلرده مسجیدلرین ییخیلماسین گرک ائتمیشدی.

## قایناقلار

## گؤرونتولر


File:Herberstein-Moscovia-NE.png



بؤلمه:تورک تاریخی
بؤلمه:ایسلام تاریخی
سید علی آذری

**سید علی آذری**، آذربایجانلی چاغداش تاریخچی، شاعیر.

## یاشامی
آتاسی میرولایت نامی، مشروطه‌چیلردن دیر. ۱۲۹۸ گونش ایلینده باکی‌دا بلشویک طرفیندن اؤلدورولور. آناسی ایسه خوراسان درگز شهریندن دیر. علی آذری، فارسجا، عربجه، فرانسه‌جه و آنادیلی اوْلان تورکجه نی بیلیردی.

## اثرلریندن
* امید به شهریار؛ حیدر بابایا سلام منظومه‌سینه تورکجه نظیره؛
* زندگی فردوسی؛
* فردوسی و امیر ابوعلی و سیمجور؛
* قیام کلنل محمد تقی خان پسیان در خراسان
* قیام شیخ محمد خیابانی در تبریز؛
* پایمردی (مجموعه شعر)
* عشق و سرنوشت (رمان به قطع جیبی)
* خورشیدی که در تاریکی تبعید درخشید

## چاپ اولونمامیش اثرلری
* مجموعه اشعار ترکی
* مجموعه اشعار فارسی
* چند سناریو
* اپرای زن در قرن دیگر
* وصلتهای گوناگون
* اپرای وعده زرتشت یا روح سلحشوری
* مقالات چاپ ناشده
* مجموعه مقالات چاپ شده در مطبوعات

## شعرلریندن اؤرنک
۱.
بو عدالت دن اوزاقدیرکی انا دیلدن اوتور
بیلمه یک ایندی‌یه‌جن هانسی اورکلر دویولور؟
گله‌جک آیدین ائده‌ر کیمسه نه جور خادیم ایدی
خادیم و خائن او گون بیر بیریسیندن سئچیلیر
من اورکدن سئوه رم خدمت ائدن یوردوموزا
کی زمانلاردی آغاج باشینا ساقدان وئریلیر
نئچه ایل دیر کی ویریب‌لار باشیما تازیانا
دینمیره م چون بیلیره م کی بۇ بینوره پوزولور
دیری انسانلارا مندن بونو پیغام آپارین
کی بیلین اودلو اوجاقدا بیزه پیس آش بیشیلیر
" آذری " یاخشی ندا دیر دیری انسانلارا بو
اولولرده بۇ پیامی گر ائشیتسه دیریلر.

۲.

ویرما ال کونلومه نازک دی طپیشدن دایانیر
اود توتوبدور اوره ییم شعله سی گوزدن توگولور
عومرو قویدوم دالیا ایندی باخین گوز یاشیما
آمان الله نئجه تئز دفتر عومروم بوکولور
یاندیریردی منی او وعده وئرن سئومه‌لی یار
اود توتوردوم کی نیه گلمه‌میش او تئز اکیلیر؟
عشقیم آرتیردی گولوردوم؛ اوخویوردوم اوجادان
او باهارلار کی گلیر یادیما باغریم سوگولور
آذری بیلمه‌میسن قدر جوانلیق نه اولار
وئردین الدن او زمانلارکی دئمک آز تاپیلیر.

## ائشیک باغلانتی‌لار
* یادی از خادمان و پیشکسوتان تئاتر - سید علی آذری 

## قایناقلار

## قایناقلار

آذربایجان تاریخچی‌لری
بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:کیمسه‌لر
محمدکاظم شریعتمداری

**[[آیت‌الله|آیت الله العظمی]] سید محمدکاظم شریعتمداری** (دوغوم: ۱۲۸۴ ده ۱۵ ی- اؤلوم: ۱۳۶۵ فروردینین ۱۴ـو) شیعه‌نین بویوک فقیه و مرجعی، حزب جمهوری خلق موسلمانین معنوی آرخاسی و دارالتبلیغ اسلامینین قوروجوسو.

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلیلار
آذربایجان عالیم‌لری
بؤلمه:آذربایجان شخصیت‌لری
بؤلمه:ایرانلی اینقیلابچیلار
سولطان حسین بایقارا

**حسین ابن بایقارا ابن عمرشیخ ابن تیمور**، ٨٤٢-نجی هیجری ایلین محرّم آییندا هرات شهرینده آنادان اوْلوب، ١٤٦٩-نجی میلادی ایلدن ١٥٠٦-نجی ایله‌جه خوراسان ایله اوْرتا آسیا دا خانلیق ائدیب‌دیر. حسین بایقارانین خانلیق چاغیندا هرات شهری صنعت، بیلیم و شعرده گۆجلی بیر مرکزه دؤندی. حسین بایقارا شعر و ادبیات‌لا تانیشلیغی وار ایدی. اوْندان تۆرک ایله فارس دیللرینده شعر دیوانێ قالیبدیر. سۇلطان حسین بایقارانین تۆرک ادبیاتینین گۆجلنمه‌سی اۆچۆن چالیشمالاری، اوْ چاغدا بؤیۆک تۆرک شاعیرلر ایله یازیچیلارین ظهور ائتمه‌سینه سبب اولدی.

## بایقارا شعریندن اؤرنک
*:: وه کی کؤنگلوم ناله‌سی هردم بوْزولغان جان آرا ... گوییا بیر چغز ائرۆر فریاد ائتر ویران آرا
::حُقّه‌یی لعلینگ آراسیندا ائرۆرمۆ دۇر تیشینگ ... یا ائرۆر اوْل ژاله کیم بوْلغان گۆلی خندان آرا
*:: فۇرقتینگ‌دن یوْق ایدی جیسمیم‌ده جان، جانیمدا تاب ... گؤزده خون‌آب ایردی و غمگین کؤنگۆل‌ده پیچ و تاب
::نه دمی درد و غمینگ‌دن بار ایدی آرام و صبر ... نه زمانی داغی هجرینگ‌دن بار ایدی خۇرد و خواب

## قایناقلار

* باقی سطرلر، جمالینگ‌دن کؤزۆم روشن، سوییمه غنیئوا

بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
بؤلمه:چغتای ادبیاتی
سیدبنه

**سیدبنه** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين هوراندبولومو نده اولان دیکله قصبه سی  نده يئرلشيب .  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  0 نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
سیدقشلاقی

**سیدقشلاقی** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان ورگهان قصبه‌سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  32نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
سیدلر (اهر)

**سیدلر** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان قیشلاق قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  73نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
سیدلر زهرا

**سیدلر زهرا** کندی گئرمی (موغان) بولگه سی نین، موران بولومو و دوغو اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
سیدلر زهرا كندی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 89 نفر اهالی سی وار. بو كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانیشیرلار. 

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
سیدمحمدحسین طباطبائی

**علامه سید محمدحسین طباطبائی** (دوغی 1281 باتی 1360 تبریزده) فیلسوف، فقیه، قرآن مفسری.
## فلسفه و حکمت
علامه فلسفه و حکمتی کی صفویه زامانیندان داهی  یازانی و تفسیرائدنی یوخودی تازالاردی وفلسفه ده نئچه یاخشی سوزلرددی و فلسفه نی یئنی بیر فصل لره یتیردی اونون فلسفه ده بحث لری دنیاده بوتون فیلسوفلاری حیرت ده گویدی و فلسفه نین ینی یوللارا تانیدیردی.

او حکمت‌ده کتابلاری چوخ دیرلی دی و حکت صاحبلری اونون سوزلریندن فایدالانیب و ینی یولارا یتشیللر
## تفسیرالمیزان
بوکیتاب 20 جیلدده و20 ایلده یازیلیب و بوکتاب قران تفسیرینده دیرلی کتابلاردان دی بو کتابدا علامه قرانی قرانینان تفسیرائدیب کی یئنی بیر یولدی و حدیثلری قران تفسیرینده ایشله دیب .بوکتاب علامه نین دیرلی کتابی دی
## فلسفه ده
اوفلسفه ده اعتباریات قبل الاجتماع واعتباریات بعدالاجتماعی یاراتدی کی یاخشی پیس لیقلار اۆچون هامی اۆچون واعتبارلاراۆچون یئنی بیر سوزدی اویاخشی پیس لیقلاری عقلی واعتباریه بولدی وفلسفه نی یئنی یوللارا آپاردی 
## یاشایش
5 یاشیندا آناسی و 9 یاشیندا آتاسی دۆنیادان گئتدی و اونون قارداشی علامه الهی اونی دینی مکتبه یوللادی .علامه طباطبائی تبریزین طالبیه مدرسه سینده درس اوخودی و سوندا قارداشینان نجفه گئدیب               و اوردا درسین باشا وئردی و فسلفه وعرفاندا مرحوم ایت الله سیدعلی قاضی طباطبائی فلسفه ده اونون دیرلی اوستادی اولدی و ایت الله بادکوبه ای علامه نین درسین تکیمل ائتدی.

علامه بیرگون علی علیه الاسلامه عرض حال ائتدی و مولادن ایسته دی کی اونا یاردیم اولوسن وسیدعلی قاضی اونون یانینا گلدی و دئدی کی علی (ع) منی یولادی کی سنی یاردیم ائدم.

## قایناقلار

بؤلمه:ایرانلی فیلسوفلار
سیدنی

**سیدنی** (اینگیلیسجه:Sydney)یئنی گونئی ولز اوستانی‌نین مرکزی‌دیر. بو شهرین ۱۲,۳۶۷.۷ کم مساحت ایله ۸۲,۵۵۱نفر جمعیتی اولاراق اوستورالیا ایله اوقیانوسیه‌نین ان جمعیت‌لی شهری ساییلیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
*

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار
* سیدنی شهری‌نین رسمی سایتی 
* سیدنی‌نین توریسم سایتی
* سیدنی‌نین تاریخی گٰؤرونتولری

بؤلمه:اوستورالیا شهرلری
سیرت

**سیرت** یا دا **سعرد** () — تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۲۷٬۳۲۷نفر اهاليسي وارمیش 
## قايناق
توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

بؤلمه:تورکیه شهرلری
سیلانه (اورمو)

**سیلانه** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی باراندوزچای قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 75 نفر اهالی سی و 20 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
سیلیفکه

**سیلیفکه**تورکیه جمهوریتی نين  بير بؤيوك شهری دير. بو شهرين ۲۰۰۹ -نجي ايلده ۴۷٬۶۹۳نفر اهاليسی وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
قره‌عینی

**قره عینی** (**دولتی آد: سیه چشمه**) — غربی آذربایجان اوستانی یئرلشن بیر شهردیر. بو شهر چالدیران بؤلگه‌سی مرکزی‌دیر. بو شهرین اکثریت اهالی‌سی تورک دورلار و آذربایجان تورکجه‌سینه دانیشیرلار.

## گورملی و تاریخی یئرلر

* سید صدرالدین مقبره سی
* قره کلیسا

## قايناق


بؤلمه:باتی آذربایجان بولگه‌لری
بؤلمه:باتی آذربایجان بولگه لرین مرکز شهرلری
سیورک

** سیورک** تورکیه جمهوریتی نين  بير بؤيوك شهری دير. بو شهرين ۲۰۰۹ -نجی ايلده ۱۰۲٬۸۵۶نفر اهاليسی وارمیش

## قايناق
توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

بؤلمه:تورکیه شهرلری
سیچانلار و اینسانلار

**سیچانلار و اینسانلار** (اینگیلیسجه: Of Mice and Men) نوبل ادبیات اؤدولو صاحیبی یازار جان ایشتاین بک طرفیندن یازیلمیش بیر روماندیر. ایلک دفعه 1937-جی ایلده نشر اوْلونان اثر، ایکی سییاه فئرما ایشچیسی اوْلان جوْرج میلتوْن (George Milton) و لنین ایسمال(Lennie Small)ین بؤیوک بؤحران زامانی کالیفوْرنیادا یاشادیقلاری تراژیک حادیثه‌لری ایضاح ائدیر.

1920-جی ایللرده اؤزو ده ائوسیز گزینتیچی بیر چیفلیک ایشچیسی اوْلان ایستئین بئکین اؤز تجروبه‌لرینه اساسلانان رومانی‌نین باشلیغی، روْبئرت بۇرنسون (Robert Burns) To a Mouse (بیر سیچان) آدلی شعریندن آلینمیشدیر. اسکاتز (Scots) دیلینده یازیلان شعرین تئز-تئز آلینتیلانان ایکی سطری بئله‌دیر: "تThe best laid schemes o' mice an' men/Gang aft agley (ان یاخشی پلانلاری سیچانلارین و اینسانلارین / تئلئویزیا ترس گئدر").

آبش-دا اوْرتا تحصیلده اوْخونماسی گرکلی کیتابلاردان بیری اوْلان سیچانلار و اینسانلار، کاراکترلری‌نین تجاووزکار و خئیلی دیلی سببیله تئز-تئز سانسورا هدف اوْلموش، بۇنا گؤره ده آمریکان لایبراری آسسوْسیئیشین (American Library Association) طرفیندن 21. عصرین ان چوْخ سوْرغولانان کیتابلاری آراسیندا گؤستریلمیشدیر.
## موضوع
عاغیللی بیر آدام اوْلان جوْرج میلتوْن ایله آدییلا تضاد مئیدانا گتیره‌جک شکیلده ایری و چوْخ گۆجلو آمّا عاغیلی تارازلیغی خاراب اوْلان لنی ایسمال، بؤیوک بؤحران زامانی فئرمادان کنده گزرک ایش آختاران قاچقین توْرپاق ایشچیلریندن ایکیسیدیر. کالیفوْرنیاداکی سالیناس وادیسینده، سوْلداد یاخینلاریندا بیر فئرمادا ایش تاپارلار و پۇل یێغماق اۆچون ایشه باشلاییرلار. اؤزلری اۆچون بیر پارچا توْرپاق الده ائدیب اوْرایا یئرلشمه‌یه داییر اوْرتاق بیر خیاللاری واردیر. لنی بۇ خیالی جوْرجا دفعه‌لرله آنلاتدیریر و ان چوْخدا بسله‌ییب اوْخشایابیله‌جگی یۇمشاق تاوشانلارلا علاقه‌دار قیسیمینی سئور. جوْرج دا لنیه‌نین بۇ واسواسچیلیغی، اوْنو قوْروماق اۆچون، باشینی بلایا سوْخارسا دوْوشانلارا باخماسینا ایجازه وئرمه‌یه‌جه‌گینی سؤیله‌یه‌رک ایستیفاده ائدیردی. ایکیلی، داها اول چالیشماقدا اوْلدوقلاری ویید-ده‌کی فئرمادان، لنی‌نین یۇمشاق شئیلره توْخونما واسواسچیلیغی بیر گنج قادی‌نین پالتارینی اوْخشاماسی‌نین تجاووز جهدی اوْلاراق گؤرولمه‌سی سببییله قاچمیشلار.

یئنی فئرمادا، ایکیلی‌نین خیالی گئرچک اوْلماغا داها دا یاخینلاشار. یاشلی و بیر الینی فئرمادا ایتیرمیش بیر ایشچی اوْلان کاندی (Candy)، ایکیلیکله پۇلونو بیرلشدیرمه‌یی و بئله‌جه آی سوْنوندا خیاللارینداکی جۆتلویو ساتین آلماغی تکلیف ائدیر. آنجاق بۇ خیال، فئرما صاحیبی‌نین اوْغلو اوْلان جۇرلئی‌نین گنج و گؤزل آروادی‌نین لنی طرفیندن ساچینی اوْخشاماغا چالیشارکن سهواً اؤلدورولمه‌سییله سۇیا دۆشر. جۇرلئی درحال بیر لینچ قروپو مئیدانا گتیرر. دیگر ایشچیلر کیمی تکلیک و آجی دوْلو بیر حیات سۆرمه‌یه محکوم اوْلدوغونو آنلایان جوْرج، یوْلداشی‌نین، اینتیقام آرخاسینداکی جۇرلئی طرفیندن وحشیجه اؤلدورولمه‌سینی ایسته‌مز. لنی‌یی اوْنلاردان اول تاپار، خیاللارینداکی جۆتلویو ایضاه ائده‌رک ساکیتلشدیرر و باشی‌نین آرخاسینا دایادیغی سلاحی اوْدلایاراق اؤلدورور.

## قایناقلار

*آنادولو تورکجه‌سینده ویکی‌پئدیا

## گؤرونتولر

File:Of_Mice_And_Men_Poster.jpg



بؤلمه:جان ایستئین بئکین یازیلاری
بؤلمه:اینگیلیس دیلینده رومان
شاعیرلی

** شاعیرلی** کندی (روستای شاعرلو) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و دوغو اونگوت قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقع

## اهالی
شاعیرلی کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 226 نفر اهالی سی وار. بو كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانیشیرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
شام اسبی

** شام اسبی ** کندی اردبیل بولگه سینین، مرکزی بولومو و بالیقلی قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اينجی ايلين نوفوس سايی سی اساسی ندا بو کندین ۲۱۴۸ نفر اهالی‌سی وارایمیش. 
## ایقتیصادیات
## گزملي و گورمه لي يئرلر
## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* اردبیل اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
اردبیل اوستانینین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل بؤلگه‌سی‌نین کندلری
شام قازان

**شام قازان ** — تبریز شهرینده یئرلشن بیر قیدمتلی محله‌دیر.

## قایناقلار

 
 

بؤلمه:تبریز
بؤلمه:تبریز محله‌لری 
بؤلمه:تبریزین قدیم محله‌لری
شانلی‌اورفا

﻿

**شانلی‌اورفا** یادا **اورفا** تورکیه جمهوریتی‌نين بير بؤيوك شهری‌دير. بو شهرين ۲۰۲۱-جی ايلده ۲٬۱۴۳٬۰۲۰ نفر اهاليسی وارمیش 

## نوتلار

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* Şanlıurfa Governor's Office (English)
* Urfa Haber
* Old and new photos 
* Sanliurfa Mayor's Office
* Tourism information is available in English at the Southeastern Anatolian Promotion Project site.
* Photos from Balikli Gol in the old part of Urfa
* Over 1000 pictures of sites in town

بؤلمه:جنوب‌شرق آنادولو بؤلگه‌سی

بؤلمه:شهر-دؤولتلر
شاه بولاغی (شوط)

**شاه بولاغی (ماکی)** کندی ماکی بولگه‌سینین، شوط بولومو و گونئی قاراقویون قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 503 نفر اهالی سی و 124 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار
شارکوی

**شارکوی** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۶٬۷۱۹نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
شاه‌مرادلو

**شاه‌مرادلو كندی** دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان قیشلاق قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  53نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
شاوله

## شاوله
(تورکجه: شَوَله) سولدوز بؤلگه‌سینین مرکزی سولدوز بخشی، بیگم قلعه (تورکجه: بییم قالا) ماحالینا تابع اولان کند دیر.

## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 785( 129عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی کوردلر و سنی شافعی دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
شبیستر

**گۆنئی** یا دا **شبیستر**  ایران شهرلرین‌دن بیری‌دیر کی شرقی آذربایجان اوستانین‌دا یئرلشیب‌دیر و شبیستر بؤلگه‌سی‌نین مرکزی‌دیر. بو شهرین جمعیتی ۲۲،۱۸۱ نفردیر کی بو باخیم‌دان اوستانین ۱۴اینجی شهری سایاگلیر.

## آد
بو شهرین آدی شبیستر سسلنیر کی اصیل تورکی لغتده چویوستر گلیب چویوس تر تورکی یازیلاردا چوخلی یازیلیب.
## اسکی محله لر
شبسترین اسکی محله لری عیبارت دیر:
* قالا باغ محله سی 
* محله چای
*ملانگلی محله سی
*برآب محله سی
*سیس بیگ محله سی
*شتربان و شبگاه محله سی
## دیل
ائله کی بللی دیر شبستر آذربایجان دا یئرلشیب و اوبیری شهرلر و منطقه لره تای خالقین دانیشیق دیلی تورکجه دیر. 
## قایناق‌لار

بؤلمه:شبستر بؤلگه‌سی
بؤلمه:دوغو آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:تورک شهرلری
شبکه ایران (سایت)

**شبکه ایران**، بیر فارسجا خبر سایتی دیر. بو سایتین یییه‌سی ایران فرهنگی مطبوعاتی قورومو دور.شبکه ایران اؤز ایشین 1386 - جی ایلده باشلاییب، 1392 - جی ایلین سوْنوندا باغلاندی.

## اؤنملی خبرلر

## یالانلامالار (تکذیبیه)

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:ایرانلی سایتلار
بؤلمه:فارسجا خبر سایتلاری
شبستر بؤلگه‌سی

*
*

**شبیستر بؤلگه‌سی** () ایران بؤلگه‌لرینن بیری‌دیر کی شرقی آذربایجان اوستانین‌دا یئرلشیب‌دیر و بو بؤلگه‌نین مرکزی شبستر شهری‌دیر. بو بؤلگه‌نین جمعیتی ۱۲۴،۴۹۹ نفردیر کی بو باخیم‌دان اوستانین ۸ اینجی بؤلگه‌سی سایاگلیر.

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhai Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

شبستر از زاویه ای دیگر - راهنمای تصویری شبستر 


بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
شرقی آذربایجان اوستانی

**شرقی آذربایجان اوستانی** یا دا **دوغو آذربایجان اوستانی** ( ) — ایران ایسلام جومهوریتی‌نین ان بؤیوک، ساییملی، آدلیم و قوزئی باتیدا یئرلشن اوستان‌لاریندان بیری‌دیر. بۇ اوستان غربدن غربی آذربایجان اوستانی، شرقدن اردبیل اوستانی، شومالدان آذربایجان جومهوریتی و ارمنیستان و جنوبدان زنجان اوستانی ایله قونشودور. بۇ اوستان ۱۹۳۷-نجی ایلده، ایرانین بیرینجی تقسیم‌لر قانونو اساسیندا، تأسیس اوْلوبدور. بۇ اوستانین مرکزی و لاپ بؤیوک شهری تبریز شهری‌دیر. تبریزدن سوْنرا بؤیوک و اؤنملی شهرلری ماراغا، مرند، میانا و اهر شهرلری‌دیرلار.

### دیل
دوغو آذربایجان اوستانی‌نین اهالی‌سی عومومیت‌ده آذربایجان تۆرکجه‌سی'نده دانیشیرلار.

### دین
بو اوستانین اهالی‌سینین دینی ایسلام دینی و مذهبی شیعه مذهبی‌دیر، آمّا بۇ آرادا بیر آز سایی‌دا مسیحی و موسلمان سوننی مذهب‌ده یاشاییرلار.

### آمار
بو اوستانین جمعیتی ۲۰۱۶-نجی ایلده، ۳٬۹۰۹٬۶۵۲ نفر ساییلیب‌دیر، بۇ تعداددان، ۱٬۷۷۳٬۰۳۳ نفر، تبریز شهرینده ساکین‌دیرلر.

## گؤرمه‌لی یئرلر

آذربایجان موزه‌سی • آوارسین قالاسی • اولچو موزه‌سی • ائل‌گولو
 • اورمو گؤلو • بابک قالاسی • تبریز ارگی • تبریز بازاری
 • تبریزین جوما مسجیدی • تبریزین بلدییه سارایی • ترکین داش مسجیدی
* خارابا دییرمان • خودافرین کورپوسو • سرکنددیزه شلاله‌سی
* سنت‌استپانوس کیلیساسی • صابیلمی مسجیدی • ضحاک قالاسی
* عیش‌آوا شلاله‌سی • قافاریه گونبدی • قدمگاه کهولی
* قوری‌گول • قیرمیز گونبد • کبود گونبدی • کندوان
* کویتر کهولی • گوی مسجید • گول‌آخیر شلاله‌سی
 • مودور گونبدی • ماراغا رصدخاناسی • مشروطیت ائوی
 • مقبرةالشعرا • مقبرةالعرفا • مقبرةالوزرا • مهر معبدی
* مهرآوا مسجیدی • هوانس کیلیساسی

## ایداری بولونوش
* آذرشهر شهریستانی
* اوسکو شهریستانی
* اهر شهریستانی
* بوستان‌آباد شهریستانی
* بیناب شهریستانی
* تبریز شهریستانی
* جولفا شهریستانی
* چاراویماق شهریستانی
* خودافرین شهریستانی
* سراب شهریستانی
* شبیستر شهریستانی
* عجب‌شئر شهریستانی
* کلئیبر شهریستانی
* مراغا شهریستانی
* مرند شهریستانی
* ملیکان شهریستانی
* میانا شهریستانی
* ورزقان شهریستانی
* هئریس شهریستانی
* هشترود شهریستانی

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Official website 
* Cultural Heritage Organization of East Azerbaijan
* The Union for Handwoven Carpets of East Azerbaijan
* Recent Photos from Azerbaijan
* Arasbaran UNESCO Biosphere Reserve
* Lake Urmia UNESCO Biosphere Reserve
* East Azerbaijan Research Park net portal 
* Azerbaijan  entries in the Encyclopædia Iranica
* Bahram Moshiri's brief talk on Azerbaijan. http://video.google.com/videoplay?docid=304775902151936247 

بؤلمه:ایران اوستانلاری
بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی
دوغو تراکیا

**شرقی تراکییا** یا **تورکیه تراکیییاسی**، تراکییا رایونون تورکیه حیصه‌سینه وریلمیش آددیر. شرقی تراکییادا تورکیه‌نین ادیرنه، قیرخلارائلی، تکیرداغ، چاناق‌قالا و قیسمی ایستانبول اوستانلاری واردیر.
## اوستانلار

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه جوغرافیاسی
شیرناق

﻿

تورکیه جمهوریتی‌نين بير بؤيوك شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ -نجي ايلده  ۶۳٬۶۶۴ نفر اهاليسي وارمیش.
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
شریف آباد

**شریف آباد** کندی اورمو بولگه‌سینین، انزل بولومو و گونئی انزل قصبه‌سی نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 131 نفر اهالی سی و 27 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
شریف کندی (شوط)

**شریف کندی** کندی ماکی بولگه‌سینین،  قوزئی قاراقویون قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 299 نفر اهالی سی و 53 عائیله سی وار.  
## قایناقلار

بؤلمه:شوط بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
شرفه

**شرفه** کندی گئرمی (موغان) بولگه سی نین، اونگوت بولومو و آشاغا برزند قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
شرفه كندي، 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 174 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## قایناقلار

بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
شرفلی کوشحیصار

**شرفلی کوشحیصار** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۲۸٬۱۵۶نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
شعبانلی

** شعبانلی** کندی (روستای شعبانلو) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و دوغو اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیا موقعى

## اهالي
شعبانلی کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 108 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
شعریمیز زمانلا آدیملاییر

**شعریمیز زمانلا آدیملاییر**، گنجعلی صباحینین یازدیغی تنقید و ادبیاتشناسلیغا راجع سئچیلمیش مقاله‌لر مجموعه‌سی دیر. بۇ اثر دۆنیا یایین ائوی طرفیندن 1360-جو ایل تهران شهرینده یاییلیبدیر.

## موضوع
بۇ دَیَرلی کیتابدا ادبیاتشوناسلیغا عایید؛ یازیچی گنجعلی صباحی نبن بیر سیرا یازی لارین احتیوا ائدیر. شعریمیز زمانلا آددیملاییر کیتابی‌نین یازیلارین بئله سیرالاماق مۇمکوندور:
# شعریمیز زمانلا آددیم لاییر 
# خلق شاعیری سهند
# ادبیاتین اجتماعی حیاتیندا تاثیری 
# خلق شاعیری ساهرین یارادیجیلیغینا بیر باخیش 
# محزونون حیات و یارادیجیلیغی 
# ساز و سوز اۇستادی عاشیق علی عسگر 
# آغیر ایللر و عیسی نین صوْن شامی نا بیر نظر 
# مبارز شاعیر ( هاشیم ترلان ) 
# خلق شاعیری سهنددن خاطیره لریم 
# وطن و خلق محبتی

## قایناقلار

## بیرده باخ
* حیات فاجعه لریندن
* قارتال (حیکایه توپلوسو) 
* اؤتن گونلریم

__نمایه__
بؤلمه:آذربایجان تورکجه‌سینده کیتاب
بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:تورکجه اثرلر

بؤلمه:گنجعلی صباحی‌نین یازیلاری
شغالان

**شغالان** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين هوراندبولومو نده اولان دودانگه قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  65نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
شله‌بران

**شله‌بران** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان بوزقوش قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  583نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
شمس تبریزی

**شمس تبریزی** یا دا **تبریزلی شمس** (دوغوم ۵۸۲ - اولوم ۶۴۵ هجری قمری) _ تبریز اهالی‌سیندن دیر و مولانا نین ایلک اوستادی و همنشینی دیر، شمس تبریزی‌نین دقیق آتاسی‌نین آدی بللی دئییل اونون یاشاییشی‌نین باشلانیشین ۵۸۲-جی هیجری قمری ایلینده تبریز شهرینده ذکر ائدیلر . شمس تبریزی‌نین تباری مولانانین یازدیغی شعردن بللی اولور:

زهي بزم خداوندي، زهي مي‌هاي شاهانه

زهي يغما كه مي‌آورد شه قئبچاق تركانه 

بو سؤزون اساسیندا شمس تبریزی آذربایجان تورکلریندن دیر کی اصالت و کوکی قبچاق تورکلرینه یئتیشیر، هابئله ریتر و عبدالباقی گولپینارلی  شمس تبریزی قبچاق تورک‌لریندن بیلیردیلر.
## کیملیغی
شمس-ی تبریزی لقبینی ده آیدین اولاجاغی اۆچون، حال-حاضردا ایرانین شرقی آذربایجان اوستان‌نین رهبرلیک مرکزی اوْلان تبریز شهرینده، ۱۱۸۵-جی میلادی ایلده، ملیک داد اوْغلو علی آدیندا بیر شخصین اوْغلودور و "شمس‌الددین" یعنی "دینین گونشی" لقبیله خاطیرلانمیش‌دیر.

داها کیچیک یاش‌لاردا، منوی علم‌لری تحصیل گؤستردیگی قابیلیتله دقت چکن شمس، دین علم‌لری تحصیل‌دن سوْنرا، گنج یاش‌لاریندا تئبریزلی ابوبکر سئللافا مورید اوْلموش، اونونو دویدوغو بوتون مشهور شئیخ فئیز آلماغا چالیشمیش و بۇ سببله دیار دیار گزمیش‌دیر. بۇ گئزگینلیغیندئن گؤره اؤزونه "شمسددین پئرئنده" (اوچان شمسددین) دئییلمیش، آیریجا تبریزده تریقت پیرلری و حقیقت عاریف اونا *کمال-ی تبریزی* آدینی وئرمیش‌لر.

## اؤلومو حاقین‌داکی روایت‌لر
شمس هیجری ۶۴۵، میلادی ۱۲۴۷ تاریخینده مؤولانادا میدانا گلن بؤیوک دییشیک‌لیگی هزم ائده بیلمه‌ین‌لر ترفیندن اؤلدورولدو، یوخسا گلدیگی کیمی کیمسه‌یه خبر وئرمه‌دن کنیانی ترک ائتدیگی بیلین مکده‌دیر.بو گون کونیادا شمس مقامی اولاراق بیلینن، خالق و خصوصیله مئولئویلئرجئ توربه‌سینده اول زیارت ائدیلن بۇ توربه ده مؤوجود مزار، بوش بیر مزار می، یوخسا محممداؤندئربیین بیر خاطره‌سینده ایضاح ائدیلدیگی کیمی، شمس حقیقتاً بورادا توْرپاقا باسیلیب، بۇ دا ناملوم دیر.

## شمس مزارلیقی
نغده دکی کسیک باش توربه‌سی ده شمسه نیسبت وئریلیر. بون‌لاردان آیری اولاراق تبریز شهرینده "کئچیل" دئییلن قبیریستان‌لیقدا، عئینی بؤلگه‌ده خوی‌دا، پاکیستان نین مولتون شهرینده شمس توربه‌لری و یا مؤوقئ‌لری واردیر. بون‌لار موختلیف روایت‌لرله بزنمیش‌دیر. پاکیستان‌لی‌لارین سؤیلدیک‌لرینه گؤره ده شمس، کونیادان بیر گئجه یاری‌سی گیزلیجه آیریلمیش، خوی شهرینه حرکت ائتمیش و اورادا یئرلشمیش‌دیر. روایته گؤره شمسی تبریزی خوی دا وفات ائدر و اورادا توْرپاقا تاپشیریلار. مزاری، یونسکو دونیا مدنیت میراسینا نامیزد گؤستئریلیر. بیر روایته گؤره، مؤولانا جلالددین رومونون کیچیک اوغولو آلائددین ده، شمسی اؤلدورن‌لر آراسیندایمیش.

## رسیم خانا

File:Tomb of Shams Tabrizi 2.JPG|مزارداشی
File:Tomb of Shams Tabrizi 5.JPG|تکجه قالان تاریخی منار



## قایناقلار

بؤلمه:تبریزلی صوفیلر
بؤلمه:خویلو صوفیلر
بؤلمه:۱۱۸۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۲۴۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:Iranian Sufis
بؤلمه:12th-century Persian poets
بؤلمه:13th-century Persian poets
بؤلمه:Persian philosophers
بؤلمه:Medieval Persian people
بؤلمه:People from Tabriz
بؤلمه:12th-century Iranian people
بؤلمه:13th-century Iranian people
شمس حاجیان (اورمو)

**شمس حاجیان** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و قوزئی باراندوزچای قصبه‌سی نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 511 نفر اهالی سی و 129 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
شهاب‌الدین مرجانی

**شهاب‌ الدین مرجانی**، (شهاب‌ الدین هارون بن بهاء الدین بن سبحان بن عبد الکریم مرجانی قازانی (م. 1306هـ/1889م) ـ تاتار عالیمی، فیلوسوفو، تاریخچیسی، ائتنوقرافی، معاریفچیسی و نقشبندیه طریقتی‌نین شیخی.

## یاشامی
بهاء الدین اوغلو شهاب‌ الدین مرجانی 1818 نجی ایلده تاتارستانین یابانجی کندینده دونیایا گؤز آچدی. اون‌بیر یاشینا کیمی آتاسی یانیندا تعلیم آلدی. 20 یاشا چاتدیغی زامان درس آلماق اۆچون بخارایا گئتدی. و حسین کرمانی و نظام الدین الهامی کیمی اوستادلارین ائتگی‌سیندن دولایی، تاریخی و طبیعی علملره ماراقلاندی. بئش ایل بخارادا قالدیقدان سونرا، سمرقنده گئدیب شیردار مدرسه‌سینده درس آلدی. سونرا بخارایا گئری دؤنوب اونلو میر عرب مدرسه‌سینده اوخودو. او 1849 نجی ایلده قازانا گئری دؤنوب شهرین جامع مسجدینده امام و مدرس کیمی چالیشدی.

## تورک دیلینده اثرلری
* مستفاد الاخبار فی احوال قازان و بلغار ١-٢ جلدلر
* رحلة المرجانی = حج‌نامه
* نوادر القلیوبی ترجمه‌سی

## ائشیک باغلانتی‌لار
* مرجانی، شهاب‌الدین 

## قایناقلار

* الأعلام (زرکلی): ج3، ص178 و ج8، ص59؛ 
* معجم المؤلّفین (کحاله): ج13، ص128.

بؤلمه:تاتار سیاستچی‌سی
بؤلمه:تاتار یازیچی‌سی
بؤلمه:تاتارلار
بؤلمه:تاتاریستان
تورک یازیچی‌لار
روسیه مسلمانلاری
تاتارستان عالم‌لری
نقشبندیه شیخ‌لری
شهرک مهدی

## شهرک المهدی
سولدوز بؤلگه‌سی‌نین محمدیار شهرینه تابع اولان شهرجیک دیر. 
## اهالی
المهدی قصبه سی نین مرکزی دیر و 1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 689(168عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو قصبه نین بوتون اهالیسی تورک و شیعه دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
شور دره (اینی)

**شوردره** کندی (شوردرق) گئرمی (موغان) بولگه سی نین، مركزی بولومو و قوزای اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب.
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
شوردره کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا 7 نفر اهالی سی وار. بۇ كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانیشیرلار.
## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.

## گزملی و گورمه لی یئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
شوریستان

** شوریستان ** کندی (روستای شورستان) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و باتی اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
شوریستان کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 111 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
شوط

**شوط** یادا تاریخی آدی ایله **آشیط**، غربی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلریندن بیری دیر. آذربایجانین قوزئی باتی‌سیندا یئرلشن شهر شوط بؤلگه‌سینین مرکزی دیر.

## قایناقلار

*
*"Shot, Iran", Falling Rain Genomics, Inc.
*"Shot Map — Satellite Images of Shot", Maplandia

بؤلمه:شوط بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
شوهوت

** شوهوت**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۲٬۴۳۴نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
شيخ معروف

## شیخ معروف
سولدوز بؤلگه‌سینین مرکزی سولدوز بخشی، بیگم قلعه (تورکجه: بییم قالا) ماحالینا تابع اولان کند دیر.

## اهالی
1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 238( 48عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه دیرلر.
## گزمه لی و گؤرمه لی یئرلر
شیخ معروف کندینین یاخینلیغیندا قازلی سو بولاقلاری وار کی بو بولاقلار گؤل تشکیل ائدیر و اینسانلار شفا تاپماق اۆچون اونلاردا چیمیرلر. 
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
شوره‌ناب

**شوره‌ناب** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان ورگهان قصبه‌سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  77نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری