open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بیلیم سسی.کام

**بیلیم سسی** 2012جی ایلدن بَری آذربایجان تورکجه‌سینده یاییندا اولان اوجرت‌سیز ایلک بیلگی سایتی‌دیر.

## تانیتیم

بیلیم سسی دات کام، بیر تورکجه بیلیم سایتی اولاراق، بیلیم و تئکنولوژی‌یه عایید اولان قونولاردا یازی یاییر. بو سایت بیلیم و تئکنولوژی قونولارلا بیرگه، شهرسالما، کولتورل، کیتاب تانیتیمی کیمی قونولاری دا یایینلاییری. 
بو سایت، تورکجه نین بیلیم اوزونو گؤسترمک اۆچون، ۱۳۹۲جی گونش ایلینین قوراپیشیرن (تیر) آیی‌نین دوققوزوندا ایشه باشلاییب‌دیر.

## بیلیم سسی سایتیندا یاییلان دیللر

بو سایتدا یالنیز آذربایجان تورکجه‌سی عرب الیفباسی ایله یازی پایلاشیلیر.

## بیلیم سسی سایتی‌نین یازیچی‌لاری

1. علی مترجمی، یازیچی

2. حسین واحدی، یازیچی

3. حامد مرسلی، یازیچی

4. افشین شهبازی، یازیچی

5. محسن کسایی، یازیچی

6. سعید حبیب پور، تکنسین

## قایناقلار

بؤلمه:تورکجه علمی سایتلار
بؤلمه:تورکجه سایتلار
دول‌لو اباذر

**دول‌لو اباذر**، آذربایجانین اورمیه بؤلگه‌سینین دول ماحالینین دول دیزه‌سی کندینده ۱۳-جو هـ.ق یوز ایللیگینین سون ایللرینده آنادان اوْلوبدور. سوْنرالار آذربایجان جمهورتی‌نین بورچالی شهرینه کؤچرک اورادا یاشامینین سونونادک قالارگی اوْلوبدور. بۇ بؤیوک اوستا آذربایجان ین سنتی موسیقی‌سینین اوستونلریندن‌دیر. او آشیق‌لیق اینجه‌صنعتینین ان ائتکیلندیرجی شخصیت‌لریندن بیری اوْلوبدور. اؤرنک اۆچون دول هیجران هاواسی اونون آذربایجان موسیقیسینه وئردیگی قالارغی پای‌لارداندیر.

## شعرلریندن بیر اؤرنک

دولاندیریر

ائی آغالار بیر زامانه گلیبدیر

دؤولتلی یانیندا قول دولاندیریر

کسیلیب محبت یاد اوْلوب حؤرمت  
   
ایندی زامانه‌نی پول دولاندیریر

کؤچ ائله‌ییب بۇ دونیادان کؤچمه‌ین

اینسانلیغین شربتینی ایچمه‌ین

ائوده آروادینا سؤزو کئچمه‌ین 
    
کنددا اوْلوب ائل دولاندیریر

«ابوذر» احوالین اوْلدو پریشان 
    
اوزونده خال‌لارین دوردانه نیشان

بی‌غیرت قوهومدان ناموسلو دوشمان  
   
گلسه قبریم اوسته گول دولاندیریر.

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی موغنی‌لر
مراغا بؤلگه‌سی

**مراغا بؤلگه‌سی** () شرقی آذربایجان اوستانین‌دا یئرلشن بیر اسکی بؤلگه دیر و مرکزی مراغا شهری‌دیر. بۇ بؤلگه‌نین  نۆفوسو ۲۳۵،۷۰۲ نفردیر ، و بۇ باخیم‌دان اوستانیمن ایکینجی بؤلگه‌سی دیر.

## قایناقلار


بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
آشیق عزیز مرادخانی

**آشیق عزیز مراد خانی**  ۱۳۰۱- جی ایلده اورمیه بؤلگه‌سینین اورتا بؤلومونون دول قصبه‌سینده یئرلشن ثمرتو کندینده آنادان اوْلدو. آشیق عزیز مراد خانی ۱۳۵۱-جی ایلده اؤلدو.

## یاشاییشی
اوْنون اۇستادی آشیق فرهاد شاگیردی ده آشیق عباسعلییدی. اوْ توْی مراسیم٬لریندن آرتیق اورمیه رادیوسوندا مۆختلیف برنامه‌لرده اجراسی اوْلموش‌دور. اوْ آسم مرضیلیگی ندنی ایله  ۱۳۵۱/۱۰/۰۷ ده اؤلوب، دوْغوم یئرینده قۇیلاندی.

## قایناقلار

بؤلمه:کیمسه‌لر
علی دایی

**علی دایی** ایران آذربایجانینین اردبیل شهریندن اوْلان کئچمیشده بیر فوتبالچی و ایندیلیکده بیر مربی اولاراق چالیشیر. او ۱۳۴۸جی گونش ایلی نین فروردین آیینین بیرینده اردبیل شهرینده دونیایا گلیبدیر.
بندانگشتی|علی دایی
علی دایی، فوتبال اویناماغی ۲۰۰۷-جی ایلده بیتیریب. دونیانین میلّی فوتبال تیملرینین تاریخ بویو أن چوْخ قول ووران اویونچوسودور. میلّی تیمی فوتبال اوزره دونیا قهرمانلیغی ۲۰۰۶-دان سوْنرا ترک ائدیب. او یونیسفن یاخشی قلب‌لی (خوشمرام‌لی) سفیری‌دیر.

## یاشاییشی
علی دایی ۱۳۴۸-جو ایل فروردین آییندا اردبیلین خئیرال محلّه‌سینده آنادان اولموش‌دور. آذربایجان دیاریندان اوْلان بۇ فوتبالچی میلّی مونتخب‌لر آراسیندا میلتلر آراسی گؤروش‌لرده برزیل‌لی پِله، آرژانتین‌لی مارادونا و ماجار پوشکاش کیمی فوتبال آدلیملاریندان داها چوْخ قول وورموش‌دور (۱۰۹ قول).
علی دایی ایران میلّی فوتبال تیمی‌نین و ایرانین (ایستیقلال، پرسپولیس، سایپا و ب)، قطرین (السد)، اماراتین (الشباب)، آلمانین (آرمینیا، بایرن مونیخ، هرتا) ایچینده چیخیش ائتمیش‌دیر.

## باشاریلاری
اوْینادیغی تیملرده:
۱۹۹۹ — آلمان قهرمانی.
۱۹۹۹ — شامپیونلار لیگینین فینالچی‌سی.
۱۹۹۸ — آسیا اویون‌لاری‌نین قهرمانی.
۱۹۹۶ و ۲۰۰۴ — آسیا کاپینین بورونج اؤدولو.
اؤزو اۆچون:
ایران میلّی فوتبال تیمینین ترکیبینده دونیانین أن چوْخ قول ووران فوتبولچوسو - دونیا رئکوردونون ییه‌سی-۱۰۹ قول
۱۹۹۹ — آسیانین أن یاخشی فوتبالچی‌سی.
۱۹۹۶ و ۲۰۰۴ — دونیانین أن یاخشی قول وورانی (IFFHS اؤدولو)
۱۹۹۶ — آسیا کاپی‌نین قول کرالی (۸ توپ)
۱۹۹۸ — آسیا اویون‌لاری‌نین أن یاخشی قول وورانی (۹ توپ)
۱۹۹۶ — ایران میلّی فوتبال تیمینین ترکیبینده رسمی اویون‌لاردا ۲۰ توپ (دونیا رئکوردو)، ائله بۇ ایل ۲ توپ دا یولداش‌لیق گؤروش‌لرینده وورموش‌دور.
۲۰جی یوز ایللییین آسیا فوتبالچیلاری آراسیندا IFFHS رنکینگینده ۷-جی یئری توتور.
۲۰۰۴ — ایران لیگینین أن یاخشی قول وورانی.

## اوْینادیغی تیم‌لر
ایستیقلال (اردبیل، ایران)
تاکسیرانی (اردبیل، ایران)
بانک-تجارت (تهران، ایران)
پرسپولیس (تهران، ایران)
السدد (قطر)
آرمینیا (آلمان)
بایر مونیخ (مونیخ، آلمان)
هرتا (برلین، آلمان)
الشباب (امارات)
صبا باتری (تهران، ایران)
سایپا (کرج، تهران)

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
علی دایی: موجوزه دییلدی، مقصدلریمه چاتماقا چالیشدیم
* Ali Daei News Magazine
* 
* RSSSF archive of Ali Daei's century of international appearances and goals
* علی دایی‌نین ویدئو آرشیولری

بؤلمه:۱۹۶۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار

بؤلمه:ایران فوتبالچیلاری
بؤلمه:ایران میلّی فوتبال تیمی فوتبولچولاری

بؤلمه:پرسپولیس فوتبال کولوبونون فوتبولچولاری
بؤلمه:آرمینیا بیله‌فلد کولوبونون اویونچولاری

بؤلمه:هرتابرلین کولوبونون اویونچولاری

بؤلمه:صبا کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:سایپا تهران کولوبونون اویونچولاری

بؤلمه:ایرانلی فوتبال مشقچیلری

بؤلمه:۱۹۹۶ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۰۰ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۰۴ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:اردبیللی‌لر

بؤلمه:السد قطر کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:الشباب کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:خلیج فارس لیگی‌نین فوتبولچولاری
حوجره

**سللوْل** یا **حۆجره** و یا **گؤزه** — جانلیلارین اولوشوم تملی بیر میکرو اُرقاندیر. میکرونلا اؤلچوله جک قدر کیچیک اولماقلا برابر چوْخ قاریشیق قورقودور. ایلک دفعه اولاراق اینگیلیس عالیمی روبرت هوگ Robert hooke کشف ائتمیشدیر. **سللول** یا حوجره لاتینجه کیچیک اوتاق آنلامینا گلن "Cellula" سؤزجویوندن روبرت هوک طرفیندن آلینمیشدیر. حوجره لر باغیمسیز اولدوقلاری حالدا چوْخ حوجره لیلرده بیرلیک ده ایش گؤرورلر. بوتون جانلیلار حوجره لردن و حوجره لرین مئیدانا گتیردیگی مادّه لردن دوزلمیشلر. بیر حوجره یا تک باشینا بیر جانلیدیر یادا چوْخ حوجره لی بیر جانلی نی مئیدانا گتیرن میلیونلارجا حوجره دن بیریدیر.
ویروسلار جانلی اولسالاردا حوجره حسابلانمازلار. قورقولاری چردک مادّه سیله (دی.ان. ای و ار.ان. ای) بیر چئشیت قیلیفدان عیبارتدیر.

## بیر ده باخ
کؤک سللول

بیولوژی

## قایناقلار

بؤلمه:بیولوژی
بؤلمه:Cell biology
بؤلمه:Cell anatomy
بؤلمه:1665 in science
جانلی‌لار

**جانلی‌لار**

**جانلی** یا دا **اورقانیزم**؛ بیولوژی و اکولوژی ده، وظیفه لرینی حیاتا مۆمکون اولدوغونجا اویغونلاشدیراراق دوام ائتدیرن ساده قورولوشلو مولکوللارین ویا کمپلکس اورقانلار سیستملرینین بیر آرایا گلمه سیله یارانان وارلیقلار اۆچون ایشله نیلن بیر آنلامدیر. جانلیلار چئوره یه اویغونلاشما و چوْخالما خصوصیت لره مالیک طبیعی وارلیقلار قوروپونون و حیاتین تَمَل عضولریدیر. دونیادا بیر چوْخ جانلی واردیر و بیلیم اینسانلارینین بونلارین هر بیرینی تک تک اینجه لمه سی مۆمکون دئییلدیر. بۇ اووزدن جانلیلارین بَلیرلی خصوصیت لرینی گؤز اؤنونه آلاراق اونلاری قوروپلاندیریرلار. بۇ قوروپلاندیرماغا، سینیف لاندیرما ویا بیوسیستماتیک دئییلیر.

## جانلیلارین موشترک خصوصیت لری
* ۱- حوجره سل قورولوش
* ۲- بسلنمه
* ۳- تنفس
* ۴- چوْخالما
* ۵- حرکت
* ۶- متابولیزم
* ۷- سیندیریم (هضم)
* ۸- بوشالتما

بوتون جانلیلاردا بۇ خصوصیت لرین هامیسی گؤرسه نمه کده دیر

بؤلمه:اوْرقانیزم‌لر
مهدی باکری

**مهدی باکری**  ایران آذربایجانینین میاندوآب (قوشاچای) شهرینده دونیایا گؤز آچیبدیر.

شهید مهدی باکری، ایران-عراق ساواشی‌نین قهرمانلارینداندیر. ایران ایسلام اینقیلابی زامانی اینقیلابا قوشولور و اینقیلاب‌دان سوْنرا اورمیه شهری‌نین بلدیه باشقانی سئچیلیر. عراق قوْشون‌لاری طرفین‌دن ایرانین خوزیستان ویلایتینده شهید ائدیلمیشدیر.

## ساواشدان قاباق یاشاییشی
مهدی باکری  ۱۳۳۳-جی ایلینده قوشاچایدا بیر مذهبی عائیله‌سینده آنادان اوْلدو. اوشاق اولارکن آناسینی الدن وئردی. مهدی باکری نین خانواده سی اورمو بولگه سینده نوشین شهر ده ساکین اولودولار لاکین سوْنرالار اورمیه شهرینه کوچوب ساکین اوْلوب لار مهدی باکری ابتدایی و متوسطه مکتب تحصیلاتین اورمیه شهرینده باشا آپاریب و قارداشی ایله بیرلیکده دبیرستان تحصیلاتیندان سیاسی حرکات جریانینا داخیل اوْلموش دیر. او یولداشلاری ایله تبریزین  ۱۳۵۴ و  ۱۳۵۵-جی ایل‌لرین قیزارانین ۱۵-ده‌کی اوْلان تظاهراتلاردا اؤنملی رول اویناییبلار. او واخت ساواک نئچه یول توتولدو، آنجاق بلگه‌لری اولمایاراق اؤتورولدو. دیپلم آلاندان سورا تبریز بیلیم‌یوردوندا مئکانیک موهندیس‌چیلیک ریشته‌سینده درسه باشلادی. قارداشی‌نین اؤلومو، علی باکری، بیلیم‌یوردوندا اولارکن اونا وئریلدی. بئله‌لیکده او عائیله‌سینین ایکینجی نفرینده الدن وئردی.
## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی شهیدلر
۴ آقوست

۱۷۹۱ — عثمانلی ایمپئریاسی ایله اوتریش آراسین‌دا زیشتووی سوله موقاویله‌سی ایمضالانمیش‌دیر.

۱۹۱۴ — بیرینجی دونیا مۆحاریبه‌سی ارفه‌سین‌ده آلمان بلژیک تورپاقلارینا سوخولموش‌دور.

۱۹۱۶ — بیرینجی دونیا مۆحاریبه‌سی ارفه‌سین‌ده لیبئریا آلمانا مۆحاریبه اعلان ائتمیش‌دیر.

۱۹۲۴ — مکزیک و سووئت اتفاقی آراسین‌دا دیپلوماتیک علاقه‌لر یارادیلمیش‌دیر.

۱۹۴۰ — لاتویا سسری-یه بیرلشدیریلمیش‌دیر.

۱۹۹۲ — آذربایجان جومهوریتی پورتوقال ایله دیپلوماتیک علاقه‌لر قورموش‌دور.

۱۹۹۵ — کورواسی موستقیل‌لیک اوغرون‌دا مۆحاریبه ارفه‌سین‌ده فیرتینا عملیاتی باشلامیش‌دیر.

بؤلمه:۴ آقوست
بؤلمه:ایلین گونلری
۵ آقوست

آقوست بشینجی گونونکی ایتفاقلار:

۱۷۷۲ — لهیستان‌دا ایلک پارچالانما باش وئرمیش‌دیر.

۱۸۷۶ — ایسکندریه‌ده ایلک عرب مجله‌سی "الاهرام" نشره باشلامیش‌دیر.

۱۸۸۲ — نیوجرسی‌ده ایستاندارد اویل شیرکتی‌نین فیلیالی آچیلمیش‌دیر.

۱۸۹۰ — اینگیلیستان ماداقاسکارین فرانسایا عایید اولدوغونو تانیمیش‌دیر.

۱۹۲۴ — تورکیه‌ده چوخ آرواد آلماق قاداغان ائدیلمیش‌دیر.

۱۹۴۹ — ائکوادوردا زلزله نتیجه‌سین‌ده ۵۰ شهر داغیلمیش، ۶ مین‌دن چوخ اینسان حیاتینی ایتیرمیش‌دیر.

۱۹۶۲ — نئلسون ماندئلا حبس ائدیلمیش و ۱۹۹۰-جی ایله کیمی آزاد ائدیلمه‌میش‌دیر.

بؤلمه:۵ آقوست
بؤلمه:ایلین گونلری
۶ آقوست

۱۵۳۸ — قونزالو خیمئنئز دئ کئسادا طرفین‌دن بوقوتا شهری‌نین اساسی قویول‌دو.

۱۸۰۶ — ایمپئراتور ۲-جی فرانسین آلمان تخت-تاجین‌دان ایمتیناع ائتمه‌سی نتیجه‌سین‌ده مقدس روما ایمپئریاسی بوراخیل‌دی.

۱۸۲۵ — بولیوی ایسپانیادان موستقیل‌لیک الده ائتدی.

۱۸۹۶ — ماداقاسکار فرانسه کولونیاسی اعلان اولون‌دو.

۱۹۱۴ — بیرینجی دونیا مۆحاریبه‌سی: صئربیا آلمان، اوتریش ایسه روسیه مۆحاریبه اعلان ائدیر.

۱۹۴۵ — ایکینجی دونیا مۆحاریبه‌سی: ژاپونون هیروشیما شهری آتومی بومباران اولدی.

۱۹۶۲ — جامائیکا بویوک بریتانیادان موستقیل‌لیک الده ائتدی.

۲۰۰۸ — موریتانی‌ده دولت چئوریلیشی باش وئرمیش‌دیر.

بؤلمه:۶ آقوست
بؤلمه:ایلین گونلری
۲ آقوست

۱۴۹۲ — یهودی‌لر ایسپانیادان قووولموش‌دور.

۱۷۹۰ — آبش وطنداش‌لاری‌نین ایلک سیاهیا آلینماسی حیاتا کئچیریلمیش‌دیر.

۱۸۹۸ — آذربایجان‌دا چکیلمیش کینوسوژئت‌لرین ایلک کینوسئان‌سی حیاتا کئچیریلمیش‌دیر.

۱۹۰۶ — پورتوقالیادا پورتوفوتبول کلوبو قورولموش‌دور.

۱۹۳۴ — آدولف هیتلر آلمان فورئری اوْلموشدور.

۱۹۶۷ — ترابزونسپور کلوبو یارادیلمیش‌دیر.

۱۹۹۰ — عیراق کوئیت اراضی‌لرینه سوخولموش‌دور.

بؤلمه:۲ آقوست
بؤلمه:ایلین گونلری
۳ آقوست

۱۷۸۳ — ژاپون‌دا وولکان پوسکورمه‌سی ۳۵ مین اینسانین حیاتینا سون قوی‌دو.

۱۸۶۰ — یئنی زئلاندیادا ایکینجی ماوری مۆحاریبه‌سی باشلامیش‌دیر.

۱۹۱۴ — بیرینجی دونیا مۆحاریبه‌سی ارفه‌سین‌ده آلمان فرانسایا مۆحاریبه اعلان ائتمیش‌دیر.

۱۹۳۰ — سووئت اتفاقی و ایتالیا آراسین‌دا تیجارت موقاویله‌سی ایمضالانمیش‌دیر.

۱۹۴۹ — آبش-دا میلتلرآراسی بسکیتبال آسسوس‌سییاسییاسی یارادیلمیش‌دیر.

۱۹۶۰ — نیجریه فرانسه دان موستقیل‌لیک الده ائتمیش‌دیر.

۱۹۹۹ — آذربایجان جومهوریتی میانمار ایله دیپلوماتیک علاقه‌لر قورموش‌دور.

بؤلمه:۳ آقوست
بؤلمه:ایلین گونلری
۷ آقوست

۹۳۶ - آلمان کرالی ۱ اوتونون تاج قویما مراسیمی باش توتموشدور.

۱۶۲۰ - کاتارینا کئللئر جادوگرلیکده اتهام اولوندو.

۱۷۸۹ - آبش موحاریبه ناظرلیگینین اساسی قویولموشدور.

۱۹۶۰ - کوت-د ایواردا مستقللیک الده ائدیلدی.

۱۹۷۰ - ایلک دفعه اولاراق بیلگی سایاردا شاه-مات یاریشی کئچیریلمیشدی.

۱۹۷۶ - ۱۱ آیلیق اوچوشدان سونرا ویکینق ۲ آدلی کوسمیک گمی مارس گزه گه نینین مدارینا یئتیشیر.

۱۹۹۹ - ایکینجی چئچئن موحاریبه سی باشلامیشدیر.

بؤلمه:۷ آقوست
بؤلمه:ایلین گونلری
۸ آقوست

**۸ آقوست** بوتاندا موستقیللیک گونو، چینده آتالار گونو
100x100px|left|بوتان بایراق نقشه‌سی

۱۶۲۸ - هلندلیلرین کوبا ساحیللرینده، ایچینده ۸۰ تن گوموش اوْلان اسپانیا گمی سین اله کئچیریر.

۱۸۳۲ - شاهزاده اوتتو باواریا کرالینین اوْغلو یونانیستان کرالی اعلان اولونور.

۱۹۱۵ - آلمان قوه لری پراقی اله کئچیریر.

۱۹۱۹ - لهستان قوه لری مینسک و روونو شهرلرینی اله کئچیریر.

۱۹۲۵ - تورونتودا ایلک دفعه ایشیق فور قوراشدیریلمیشدیر.

۱۹۳۷ - ژاپون لیلار پکنی اله کئچیریر.

۱۹۴۹ - بوتان موستقیللیک الده ائتمیشدیر.

بؤلمه:۸ آقوست
بؤلمه:ایلین گونلری
۹ آقوست

**۹ آقوست** سنگاپوردا جمهوریت گونو

۱۱۷۳ - پیزا قوللـه سی نین تیکینتیسینه باشلانیلدی.

۱۴۸۳ - سیکستین کاپئللاسی ایستیفاده یه وئریلمیشدیر.

۱۹۴۰ - برلین و بغداد آراسیندا دمیریولونون اینشاسی باشا چاتمیشدی.

۱۹۴۵ - ایکینجی دونیا ساواشی: ژاپونون ناکازاکی شهری اتوم بومباردمانینا معروض قالدی.

۱۹۶۲ - ۲۰۱۶ ایلینده ادبیات نوبل اؤدولونو قازان موغنّی **روبرت زیمرمن** آدینی دَییشرک باب دیلن کیمی تانینماغا باشلادی.

۱۹۶۵ - سنقاپور مالزی دن آیریلاراق باغیمسیز اولدو.

۱۹۷۴ - واترگیت قالماقالی سونوجوندا ریچارد نیکسون آمریکانین جومهوریتچی (ریپابلیکن) جومهور باشقانی گؤرَویندن (وظیفه سیندن) استعفا وئردی.

بؤلمه:۹ آقوست
بؤلمه:ایلین گونلری
یووا

قوشلار و بعضی حیوانلارین یومورتالارینی و بالالارینی یئتیشدیرمک اۆچون دوزلتدیکلری یئردیر. قوشلاردا یوا دوزلتمک عمومی بیر ایشدیر. بالیقلاردا، بؤجک لرده و سورونگن لرده و ایکی یاشایان لاردا دا چئشیت لی یووالار گؤرونور. ایستر موریانالارین قالاسی و قوندوزلارین(سو ایتی) ائولری، ایستر آری پتگی و باراما(ایپک قوردو) پیله سی، هامیسی بو جانلیلاری و بالالارینی، اُوچولاردان و هاوا دَییشیکلیک دوروموندان قوروماغا، شاشیرتیجی درجه ده دوزنلی اینشا ائدیلن ائولردیر. جانلی لار بو ائو لری، یارپاقلار و قوروموش اغاج بوداقلاری و چور-چوب و پالچیق، یادا بدنلرینده اولوشان ایپک و موم کیمی دوغال ماده لرله دوزلدیرلر. بعضی لری ده اوبیری جانلیلارین ائوینده، سؤز گلیمی موریانالار قالاسیندا یادا بیزیم ائولرده یاشار.

بؤلمه:جانلیلارین تیکیلیلری
۱ اوت

**۱ اوت**: بئنین‌ده موستقیل‌لیک، آبش-دا ۳۸-جی ایشتات
 

۱۴۷۳ — اوغورلو محمدین رهبرلیک ائتدیی آغ‌قویون‌لو اوردوسو موراد پاشانین رهبرلیک ائتدیی عثمانلی اوردوسونو مالاتیا دؤیوشون‌ده مغلوب ائتمیش‌دیر.

۱۵۷۱ — تورک‌لرین قیبریسی فتح ائتمه‌سی باشا چاتمیش‌دیر.

۱۸۷۶ — کولورادو آبش-این ۳۸-جی ایشتاتی کیمی قبول ائدیلمیش‌دیر.

۱۹۱۴ — بیرینجی دونیا محاربه‌سی باشلانمیش‌دیر.

۱۹۴۱ — ایلک ژئئپ آوتوموبیلی ایستئحصال اولونوب.

۱۹۶۰ — بئنین فرانسادان موستقیل‌لیینی اعلان ائتمیش‌دیر.

۱۹۷۵ — هئلسینکی‌ده صولح و امکداش‌لیق موقاویله‌سی ایمضالانمیش‌دیر.

بؤلمه:۱ اوت
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:اوت آیی‌نین گونلری
بوناب بؤلگه‌سی

*
*

**بۆناب بؤلگه‌سی** یادا **بوناب شهریستانی** () ایران شهریستان‌لارین‌دان بیری‌دیر کی شرقی آذربایجان اوستانین‌دا یئرلشیب‌دیر و اونون مرکزی بوناب شهری‌دیر. بو بؤلگه‌نین جمعیتی ۱۲۹٬۷۹۵ نفردیر کی بو باخیم‌دان اوستانین ۷ اینجی شهریستانی سایاگلیر.

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhai Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:بیناب بؤلگه‌سی
بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
ملیکان بؤلگه‌سی

*
*

**ملیکان بؤلگه‌سی** () ایران بؤلگه‌لرینن بیری‌دیر کی شرقی آذربایجان اوستانین‌دا یئرلشیب‌دیر و اونون مرکزی ملیکان شهری‌دیر. بو بؤلگه‌نین جمعیتی ۱۰۶،۱۱۸ نفردیر کی بو باخیم‌دان اوستانین ۱۰ اونجو بؤلگه‌سی سایاگلیر.

## قایناقلار


بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
هئریس بؤلگه‌سی

*
*

**هئریس بؤلگه‌سی** یادا **هئریس شهریستانی**  ایران شهریستان‌لارین‌دان بیری‌دیر کی شرقی آذربایجان اوستانین‌دا یئرلشیب‌دیر و اونون مرکزی هئریس شهری‌دیر. بو بؤلگه‌سی‌نین جمعیتی ۶۷،۸۲۰ نفردیر کی بو باخیم‌دان اوستانین ۱۳ اونجو شهریستانی سایاگلیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

بؤلمه:هئریس بؤلگه‌سی
بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
سراسکند بؤلگه‌سی

*
*

**سراسکند بؤلگه‌سی** یادا **سراسکند شهریستانی** یادا **هشترود بؤلگه‌سی** یادا **هشترود شهریستانی** () شرقی آذربایجان اوستانین‌دا گونئیینده یئرلشن بؤلگه لردن دیر.قونشولاری گونئی چاراویماق،قوزئی دن بوستان آوا(اوجان)، دوغودان مییانا و باتی دان ماراغا شهریستانلاری دیر.بولگه نین مرکزی اسکی آدی خان سراسکندی اولان و بو گون (هشترود)آدلانان شهردیر.بۇ بؤلگه نین  نۆفوسو ۶۰،۸۲۲ نفردیر و بۇ باخیم‌دان اوستانین ۱۵-جی بؤلگه سی دیر.اهالی نین چوخلوغو دئم اکین چی لیگی و مالدارلیقلا مشغول اولورلار.

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhai Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)


بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
خوداآفرین بؤلگه‌سی

**خوداآفرین بؤلگه‌سی** () ایران بؤلگه‌لریندن بیری‌دیر کی شرقی آذربایجان اوستانین‌دا یئرلشیب‌دیر و اونون مرکزی خومارلو شهری‌دیر. بو بؤلگه‌نین جمعیتی ۳۴،۹۷۷ نفردیر کی بو باخیم‌دان اوستانین ۱۹ اونجو بؤلگه‌سی سایاگلیر.

## قایناقلار

* http://www.dolat.ir/NSite/FullStory/?id=196474 


بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
سو دؤورانی

**سو دؤورانی ([[هیدرولوژی]] دؤورانی)** سویون همیشه‌لیق آتموسفر، هیدروسفئر و لیتوسفئر آراسین‌دا دولانماسینا دئییلیر. بو چرخه‌نین باشلانیش و قورتولوش یئری یوخ‌دور و میلیاردلار ایل‌دیر کی ایدامه‌سی واردیر.

بؤلمه:هیدرولوژی
سو منبع‌لری

**سو منبع‌لری** او سو منبع‌لری‌دیرلر کی اینسانا فایدالاری اولابیلر. سویون مصرفی اکین‌چیلیق، صنعت و ائو فعالیت‌لرینه مربوط اولور کی اکین‌چیلیق‌دا بونلارین هامی‌سین‌دان چوخ سو ایشلنیر. یئرین سولاری‌نین یوزده ۹۶٫۷ شور و بقیه‌سی (یوزده ۲٫۳) شیرین‌دیرلر. شیرین سولارین اوچ‌دن ایکی‌سی طبیعی شیمال و جنوب قوطب‌لارین‌دادیر. شیرین سویون اصلی منبعی، سو دؤورانین‌دا اولان سودور کی اودا تدریج‌له جمعیتین چوخالماسینا گؤره آزالیر. یئرین چوخ بیر قیسمت‌لرین‌ده سویون تقاضاسی اونون تأمینین‌دن یوخاری‌دیر و گله‌جک‌ده شیرین سو منبع‌لری‌نین آزالماسی‌نین ایدامه‌سی اولاجاق.

## قایناقلار
بؤلمه:هیدرولوژی
یئرآلتی سولار

**یئرآلتی سولار** او سولارا دئییلیر کی یئرآلتی‌نین سودان دولو اولان لایه‌لرین‌ده جمع اولوب‌لار. بو سولار سو دؤورانی‌نین تکجه یوزده ۴ون تشکیل وئریرلر؛ آما دونیا جمعیتی‌نین یوزده ۵۰سی ایچمه‌لی سو بابتین‌دن همین بو یئرآلتی سولارا باغلی‌دیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:هیدرولوژی
سووارما

**سۇوارما** سویون مصنوعی حالت‌ده یئرده و توْرپاق‌دا ایشلدمه‌سی‌دیر؛ آیری عیبارت‌له، سووارما سویون یئر اوزون‌ده سپ‌مه‌سی‌دیر تا بۇ سو تورپاغا داخیل اوْلوب و بیتگی اوندان ایستیفاده ائدسین. دونیا اکین یئرلری‌نین تکجه یوزده ۱۵ی سووارما آلتین‌دا‌دیرلار و آیری اکین یئرلر (یوزده ۸۵) دئیم شکیلین‌ده ایستیفاده اوْلونورلار؛ آما دونیانین اکین محصول‌لاری‌نین یاری‌سی همین سووارما طریق ایله ایستیفاده اوْلونان یئرلردن حاصیل اولور و بۇ اوصولی سووارمانی‌نین اهمیتی‌نی اکین‌چیلیق‌دا گؤستریر.

بؤلمه:سووارما
آکیفر

**آکیفِر (سو سوفره‌سی)** یئر قابیغی‌نین بیر قیسمتی‌دیر کی اونون داش‌لاری‌نین دلیک‌لری (خولل و فورج) سودان دولودور. بو دلیک‌لی داش‌لار ایدامه‌لی یاغمالار اثرین‌ده سودان دولوب و بو سو دلیک‌سیز داش‌لارا (روس داش‌لاری) چاتان‌دا دایانیر و دای یوخاری گله‌بیلمیر. آکیفرین ایضافه سولاری یئره طرف یول تاپان زمان، بولاغ کیمی یئر اوزون‌ده گؤسته‌ریلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:هیدرولوژی
قوراقلیق

**قوراقلیق** بیر اوزون سوره یاغیش یاغماماق یا آز یاغماسینا دئییلیر. اونون سونوجلاری، سویون آزلیغی، بیتکی‌لرین آرادان گئتمه‌سی و آخار سولارین درین‌لیکلری‌نین آزالماسی‌دیر. بو ایتتفاق او زمان باش وئریر کی آخار بۇخارلاشما و بیتکی‌لردن اولان ترلمه نوْرمال سوییه‌دن آرتیق اولور. قوراقلیغین ائتکی‌لرینی آزاتماق اۆچون، بولودلاری بارور ائتمک اولار.

بؤلمه:هاوا
بؤلمه:هیدرولوژی
یئراوستو آخینتی

**یئراوستو آخینتی**— یاغما زامانی یاغان سویون بیر قیسمتی یئره جذب اولونور کی «نوفوذ» آد ایله تانیلیر. بیر آیری قیسمت‌ده آغاجلار و بیتکیلره جذب اولونور کی اونادا «یارپاق سویو» دئییلیر. آما قالان قیسمت آخینتی کیمی یئرین سطحین‌ده آخیر و چای‌لار و دنیزلره توکولور. بو قالمیش و آخار سویا **یئراوستو آخینتی** دئییرلر.

بؤلمه:هیدرولوژی
هیدرولوژی

**هیدرولوژی** یا دا **سو بیلیمی** ( ،  ، )، (یونان دیلینده: ، تلفوظو «hýdōr»، معناسی «سو» و ، تلفوظو «lógos»، معناسی «اؤیره‌نمه») طبیعی سولاری، اونلاردا گئدن حادیثه‌لری و فرآیندلری اؤیره‌نن بیر علم. هیدرولوژی سو ایمکانات‌لاری‌نین و اونلاری اؤیره‌نمه مئتودلاری‌نین ویژه خصوصیت‌لری ایله علاقه‌دار اوقیانوس‌شوناس‌لیق (اوقیانوس و دنیزلرین هیدرولوژی‌سی) و قورونون هیدرولوژی‌سینی (قورونون سطح سولارینی) اؤیرنیر؛ پوتامولوژی (چای‌لارین هیدرولوژی‌سی)، لیمنولوژی (گؤل‌شوناس‌لیق)، قلیاسیولوژی، باتلاق‌شوناس‌لیق ساحه‌لری وار؛ قورونون هیدرولوژی‌سینا هیدرومئتری، هیدروقرافی، هیدروشیمی داخیل‌دیر.

موعاصر هیدرولوژی‌نین اساس مسئله‌لری طبیعت‌ده سو چرخه‌سی‌نین تحقیقی، اینسانین تصروفات فعالیتی‌نین اونا تأثیری، سو ایمکانات‌لاری‌نین و اراضی‌لرین و عومومیت‌له یئرین هیدرولوژی ائلئمئنت‌لری‌نین (سویون سویه‌سی، صرفی، دماسی)، زامان، مکان آنالیزی، همین ائلئمئنت‌لرین تردودونون قانونا اویغونلوق‌لاری‌نین آشکار ائدیلمه‌سی عیبارت‌دیر. همیشه‌لیق هیدرولوژی موشاهیده‌لر و تحقیق‌لر آراسین‌دا، هیدرولوژی پیش‌بینی‌لر ترتیب ائدیلیر.
## دؤوران

## قایناقلار



بؤلمه:فیزیکی جوغرافیا
قدیم میصر

بندانگشتی|left|240px|Qədim Misir dövləti e. ə. 1450-ci ildə
[بندانگشتی|left|220px|Firon [II Ramzesin (e. ə. 1279-e. ə. ۱۲۱۳) Əbu-Simbel məbədindəki daş təsviri]]
**قدیم میصر** — آفریقانین شومال-شرقینده نیل چایی‌نین آشاغی آخاریندا قدیم بیر دؤولت.

## تاریخی
دؤولتین تاریخی ۶ دؤوره بؤلونور:
# ائرکن پادشاهلیق *(ئ.. ۳۰۰۰ – ائ.. تقر. ۲۸۰۰)*
# قدیم پادشاهلیق *(ئ.. تقر. ۲۸۰۰ – ائ.. تقر. ۲۲۵۰)*
# اورتا پادشاهلیق *(ئ.. تقر. ۲۰۵۰ – ائ.. تقر. ۱۷۵۰)*
# یئنی پادشاهلیق *(ئ.. تقر. ۱۵۸۰ – ائ.. تقر. ۱۰۷۰)*
# لیوییا-سایس و ایران دؤورو *(ئ.. تقر. ۱۰۷۰ – ائ.. تقر. ۳۳۲)*
# یونان روما دؤورو *(ئ.. ۳۳۲ – ائ. ۳۹۵)*.

### ان قدیم (سولالؤنجسی) دؤور
مصر آفریقا قاره‌سی‌نین شومال-شرق حیصه‌سینده یئرلشیر. اؤلکه‌نین شومالی آرالیق دنیزی‌نین سولاری ایله ایحاطه اولونور. اورادا سینا یاریماداسی واسطه‌سی ایله اؤلکه‌نین یاخین شرقه چیخیشی واردیر. بورادا قدیم زامانلاردا یالنیز نیل چایی حوزه‌سینین اطرافی مصر اؤلکه‌سی ساییلیردی. بۇ چایین مؤوجود اولماسینا گؤره اورادا ان قدیم زامانلاردا اکینچیلیک و حیواندارلیق اۆچون ال‌وئریشلی ایمکانلار یارانمیشدیر و بۇ منطقه بین النهرین ایله بیرلیکده بشریت‌ین ان قدیم مدنیت اوجاقلاریندان بیری اولموشدور. نیل چایینین و اوراداکی اراضیلرین آرالیق دنیزینه یاخینلاشان حیصه‌سی اوچ‌بوجاق شکیللی اولدوغونا و عئینی آدلی یونان حرفینه بنزدیگی‌نه گؤره اورایا «دلتا» دئییلیر. «دلتا» دا یئرلَشن ویلایتلر بۇ چایدان، بیر چوْخ مجرالارلا آخدیغینا گؤره همده خاریجی باسقینلاردان قورونماق اۆچون ایستیفاده ائدیردیلر.

## گؤرونتولر


File:All Gizah Pyramids.jpg

File:Ancient Egypt map-en.svg

File:Vase with gazelles-E 28023- Egypte louvre 316.jpg

File:Túmulo 100.JPG

File:NarmerPalette ROM-gamma.jpg

File:Egypte louvre 231 visage.jpg

File:Egypt NK edit.svg

File:WLANL - koopmanrob - Maat-ka-Re Hatsjepsoet (RMO Leiden).jpg

File:SFEC EGYPT ABUSIMBEL 2006-003.JPG

File:Alexander the Great, 100 B.C.E. – 100 C.E., 54.162.jpg

File:Fayum-22.jpg

File:Pharaoh.svg

File:Slavebeating.jpg

File:Louvre-antiquites-egyptiennes-p1020372 Cropped and bg reduced.png

File:Tomb of Nakht (2).jpg

File:Measure and Harvest005.jpg

File:Maler der Grabkammer des Sennudem 001.jpg

File:Relief of Hatshepsut's expedition to the Land of Punt by Σταύρος.jpg

File:Heiroglyphs.jpg

File:Rosetta Stone BW.jpeg

File:Edwin Smith Papyrus v2.jpg

File:Ostracon04-RamessidePeriod MetropolitanMuseum.png

File:LowClassAncientEgyptianStatuettes.png

File:Ägyptischer Maler um 1400 v. Chr. 001.jpg

File:Karnak Tempel Hypostyl 05.jpg

File:Nefertiti 30-01-2006.jpg

File:The judgement of the dead in the presence of Osiris.jpg

File:Ka Statue of horawibra.jpg

File:tutmask.jpg

File:Anubis attending the mummy of Sennedjem.jpg

File:Egyptian-Chariot.png

File:Egyptian glass jar.jpg

File:Ancient Egyptian medical instruments.jpg

File:Ancient Egyptian Seafaring Ship.jpg

File:Senenmut-Grab.JPG

File:The Sphinx and Pyramid of Khafre (8838365561).jpg

File:EgyptFrontispiece.jpg



## قایناقلار

بؤلمه:میصر تاریخی
بؤلمه:تاریخ
بؤلمه:اسکی میصر
بؤلمه:Former empires in Africa
بؤلمه:Former empires in Asia
ورزقان بؤلگه‌سی

*
*

**وَرزَقان بؤلگه‌سی** ایران بؤلگه‌لرینن بیری‌دیر کی شرقی آذربایجان اوستانین‌دا یئرلشیب‌دیر و اونون مرکزی ورزقان شهری‌دیر. بو بؤلگه‌نین جمعیتی ۴۵،۷۰۸ نفردیر کی بو باخیم‌دان اوستانین ۱۸ اینجی بؤلگه‌سی سایاگلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ورزقان بؤلگه‌سی
بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
اؤیرنجی

**اؤیرنجی** بیر اوخول ویا بیر آموزشگاهدا اؤیرنن شخص. دونیانین بیرچوخ اؤلکه لرینده تمل اؤیرتیم و ائییتیم آلماق اجباری دیر.
250px|بندانگشتی|اؤیرنجی لر

بؤلمه:اؤیرتیم
آذربایجان ایسلام حیزبی

**آذربایجان ایسلام حیزبی** (لاتین تورکجه: *Azərbaycan İslam Partiyası*) آذربایجان جومهوریتینده قورولموش اون‌ایکی ایماملی شیعه ایسلامچی بیر حیزب دیر. حیزبی آذربایجان ملتچیسیدیر، اما پانتورکیسم استئمیر. حیزبی ده مسیحی دشمنیدیر.

## قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتی‌نین حیزب‌لری
بؤلمه:آذربایجان حیزب‌لری
بؤلمه:حیزب‌لر
بؤلمه:سیاست
احمد آغااوغلو

**احمد آغااوغلو** (احمد بیگ آغا اوغلو) اجتماعی خادیم، ژورنالیست، پداقوق و یازیچی
## حیات
احمد آغااوغلو (احمد بیگ آغایف) 1869 جو ایلده آذربایجانین شوشا شهرینده دونیایا گلیب.آتاسی میرزا حسن وارلی پانبیقچی فرمر،آناسی تازه خانیم شوشانین ساریجی علی نسلیندن زین العابدین بیگ رفیبیگوف ون باجیسیدیر
1888 جی ایلده پاریس شهرینه گئدن احمد بیگ بورادا مشهور فرانسه لی شرقشناس لاری ارنست رئنان و پروفسور جیمز دارمستته ایله تانیش اولور. احمد بیگ بۇ ایل لرده  سنت پترزبورگ و پاریس مشهور سوربون ئونیورسیته سینده تحصیل آلیر.
5 دیلده کامیل صورت ده یییلنن احمد بیگ او زامان هم یئرلی و هم اجنبی مطبوعاتدا ماراقلی مقاله لره چیخیش ائتمگه باشلاییر
1894-جو ایلده قفقازا، فرانسوی دیلینی تدریس ائتمک اۆچون قاییدان ادیب تئزلیکله باکی یا کؤچور. فرانسه ده تحصیل آلدیغی دؤوره ده آوروپا دموکراتیک ایده لرینددن و فرانسوی عالیم لرین اثرلریندن تاثیرلرینن احمد بیگ تئزلیکله آذربایجان خالقین میلّی اؤزونو درک ائتمه و تورکچولوک ایده آلگرینین یاییلماسی ایشیده باشلییب.

## فعالیتی

آتاسی میرزا حسن وارلی پانبیقچی فرمر،آناسی تازه خانیم شوشانین ساریجی علی نسلیندن زین العابدین بیگ رفیبیگوف ون باجیسیدیر
1888 جی ایلده پاریس شهرینه گئدن احمد بیگ بورادا مشهور فرانسه لی شرقشناس لاری ارنست رئنان و پروفسور جیمز دارمستته ایله تانیش اولور. احمد بیگ بۇ ایل لرده  سنت پترزبورگ و پاریس مشهور سوربون ئونیورسیته سینده تحصیل آلیر.
5 دیلده کامیل صورت ده یییلنن احمد بیگ او زامان هم یئرلی و هم اجنبی مطبوعاتدا ماراقلی مقاله لره چیخیش ائتمگه باشلاییر
1894-جو ایلده قفقازا، فرانسوی دیلینی تدریس ائتمک اۆچون قاییدان ادیب تئزلیکله باکی یا کؤچور. فرانسه ده تحصیل آلدیغی دؤوره ده آوروپا دموکراتیک ایده لرینددن و فرانسوی عالیم لرین اثرلریندن تاثیرلرینن احمد بیگ تئزلیکله آذربایجان خالقین میلّی اؤزونو درک ائتمه و تورکچولوک ایده آلگرینین یاییلماسی ایشیده باشلییب

احمد بیگ اثرلریند ه میلّی قورتولوشا گئدن یولون  جمعیتین مدنی و تحصیل اینکیشافیندا گئچدیگینی بیلدیریب.
قادین آزادلیغین ایده آل لارینی یایان و بونو آزادلیق موجادیله سینین اساس فاکتور کیمی گؤرستن آغااوغلو آذربایجان ضیالی لارین آراسیندا قادین برابر حقوق لارین وئریلمسینی چاغیران ایلک ضیالی لاردان ایدی
1901-جی ایلده چاپدان چیخان "اسلام دونیاسیندا قادین" آدلی کیتابیندا "آزاد قادینسیز میلّی اینکیشاف او بیلمز" فیکرینی سوبوتا یئتیریر. احمد بیگ آغااوغلونون بۇ آرزی و ایده آلگری لری تئزلیکله حقیقته چاتاجاق (1918- جی ایلده قورولموش شرق ده ایلک دموکراتیک جومهوریت آذربایجان دموکراتیک جمهوریتی نده  قادین سئچکی لرینده سس وئرمه حقوق لارینین وئریلمه سی احمد بگین آرمانی گرچک لشیر)

آقااوغلو ترانس قافقازییا سئیمینه کئچیریلن سئچکیلرده مسلمان فراکسیاسیندا عضو سئچیلیر و بۇ مدتدکی فعالیتی ایله 1905-جی ایلده ائتننیک ارمنی و مسلمان قارشی دورمالارینین قارشیسینین آلینماسیندا بؤیوک رول اوینامیشدیر.بیر قدر سونرا اونون میللتچی فیکیرلرینده و سوسیال انقلابی دوشونجه لرینده تشویش دوشن ارمنی داشناکلارینین تهدیدلرینه جواب اولاراق "دیفاعی" آدلی اؤزونو مودافی تشکیلاتی یارادیر.

## اثرلری

بؤلمه:آذربایجانلی عالیملر
بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار
شاهی آداسی

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          45.508203650853886,
          37.84685557408342
        ]
      }
    }
  ]
}
بندانگشتی|380x380پیکسل|شاهی آداسی
**شاهی آداسی** یا دا **اسلامی آداسی**، اورمو گؤلونون شرق بؤلومونده یئرلشن آدادیر. بو آدا گؤلون قورودوغونا گؤره ایندی قوراقلیقدا قالمیش دیر. آدا اورموگؤلونون تک مسکونی آداسی‌دیر. بو آدادا، ۷ کند واردی.

شاهی آداسی شبیستر بؤلگه‌سی‌نین محسوب اولور.

## کندلر
بو آدادا، یئدی کند واردی:

* سارای (ان‌بویوک کند)
* بوراچالو
* گمیچی
* آق گونبد
* تیمورلو
* قپچاق
* رئیحان‌آباد یوخسا *بهرام آباد*

## قایناقلار

بؤلمه:اورمو گؤلونون آدالاری
بؤلمه:آدالار
درویش وهاب‌زاده

**درویش وهاب زاده** آشیق/عاشیق درویش آدی ایله تانینان درویش فرهاد اوغلو 1309-جو گونش (شمسی) ایلینده اورمیه نین «كَردی‌لر» (تابلودا کردلر یازیبلار) كندینده دونیایا گؤز آچمیشدیر. او  آشیق فرهاد كیمی آذربایجانین سنتی موسیقی‌سینین آدلیملاریندان ساییلیر.

## یاشاییشی

آشیق درویشین گؤزل سسینه گؤره آشیق فرهادین شاگیردی اولموشدور. درویش چالان ساز سسی جانلارا كئچیب و گؤزل سسیله اونودولموش  اثرلره جان باغیشلاییردی. بو اونودولماز اوستاد 1372 ـ نجی ایلین قویروق دوغان(مورداد) آیینین دوققوزوندا، گؤزلرین دونیایا یوموب، اؤز دوغوم یئری اولان «كردی لر» كندینده تورپاغا تاپشیریلدی. 
آشیق درویش ایرانین بوتون میلّی موسیقی فئستیواللارینا قاتیلب و یوكسك یئرلره أل تاپیب، اؤدول‌لر قازانیب‌دیر. او نئچه ایللرده اورمیه رادیو، تلویزیونویلادا ایش بیرلیگی آپاریبدیر. او ده‌یرلی اوستاد چوخلو شاگیردلرده موسیقی دونیامیزا تربیه ائدیبدیر. اونلاردان، آشیق اسمعلی (اورمیه – اونون بیرینجی شاگیردی)، آشیق صبور شریفی (اورمیه)، آشیق عبدالله اشرفی (قورد تپه)، آشیق ذكریا ملكی(قولونجو)، آشیق رضا پوینده (سولدوز) و …آد آپارماق اولار.
آشیق درویش، متین، ویقارلی و عاریف بیر كیشی ایدی، دئمك اولار او خصلت ایله صنعت ده، اصیل و نمونه بیر آشیق و اوزان‌دیر. رحمتلیك درویش آشیق صنعتینده اؤزونه مخصوص اولان نئچه هاوا یادیگار قویوب. اونلاردان «شكر یازی هاواسی» و «غربتی هاواسی»- نی آد آپارماق اولار. بو هاوالار ایندیده اورمو آشیقلارینین آراسیندا چالینماقدادیر.

## آشیغین اؤز سسی ایله ایکی ماهنی

1. قربتی هاواسی

2. تَرَکمه گؤزللـه‌مه‌سی

## قایناقلار

بؤلمه:اورمیه‌لی آشیقلار
۱۰ آقوست

**۱۰ آقوست** اکوادوردا موستقیللیک گونو (1809)، ایلک شهرلرآراسی تلفون زنگی

۸۴۳ — وردِن موقاویله‌سینه گؤره بؤيوک کارلین ایمپرياسی اونون 3 اوْغلو آراسیندا بؤلوندو.

۱۵۱۹ — فرنان ماژللان ایلک دونيا سياحتی ایله نتیجه‌لنن دنیز سفرینه باشلادی.

۱۷۹۳ — پاریسده لوور موزه سی رسمی اولاراق آچیلدی.

۱۸۷۶ — اونتاریودا (کانادا) آرالارینداکی مسافه 13 کم اوْلان ایکی شهر آراسیندا ایلک شهرلرآراسی تلفون زنگی ائدیلدی.

۱۹۱۳ — بخارست صولح موقاویله‌سی‌نین ایمضالانماسی ایله ایکینجی بالکان محاربه‌سی باشا چاتدی.

۱۹۴۴ — ایکینجی دونيا محاربه‌سی: آمریکا اوردوسو گوامداکی سون ژاپون قوه‌لرینی مغلوب ائتدی.

۲۰۰۳ — يوری مالنچنکو کوسموسدا ائولنن ایلک اینسان اولدو.

بؤلمه:۱۰ آقوست
بؤلمه:آقوست آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
۱۱ آقوست

**[[11 آوقوست]]** زیمبابوه ده میلّی قهرمانلار گونو، چاددا موستقیللیک گونو

۱۴۷۳ — آغ‌قويونلولار و عوثمانلیلار آراسیندا باش وئرن اوتلوق‌بئلی دؤيوشونده عوثمانلیلار غالیب گلدی.

۱۴۹۲ — آلتینجی الیکساندیر روم پاپاسی سئچیلدی.

۱۹۱۹ — آذربایجان خالق جومهوریتی آذربایجان وطنداشلیغی حاقیندا قانون قبول ائتدی.

۱۹۱۹ — وئيمار جومهوریتی‌نین آنایاساسی قبول ائدیلدی.

۱۹۵۲ — ۱۶ ياشلی حسین بن تالال اوردون پادشاهی اعلان اولوندو.

۱۹۷۲ — ويئتنام مۆحاربه‌‌سی: سونونجو آمریکا حربی بیرلشمه‌سی جنوبی ويئتنامی ترک ائتدی.

۱۹۷۹ — ۲ تو-۱۳۴ طياره‌سی‌نین توققوشماسی نتیجه‌سینده ۱۷۸ نفر، او جومله‌‌دن پاختاکور داشکند فوتبول کلوبونون عۆضولری هلاک اولدولار.

بؤلمه:۱۱ آقوست
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:آقوست آیی‌نین گونلری
۱۲ آقوست

**[[۱۲ آوقوست]]**  ایستانبولدا طياره قضاسی، تایلانددا آنالار گونو

 
۹۴۵ — روسلار بردعه شهرینی ترک ائتمیشدیر.

۱۸۳۳ — شیکاقو شهری‌نین اساسی قويولدو.

۱۸۸۳ — آمستردام زووپارکیندا سون قواققا نسلیندن اولان حئیوان اؤلموشدور.

۱۸۹۶ — کلوندايک گؤلونده قیزیل تاپیلمیشدیر. کلوندايک گؤلو آلاسکادا يئرلشیر.

۱۹۱۲ — کانادايا بیر ایل عرضینده قارادریلی اینسانلارین گلمه‌سی قاداغان ائدیلیب.

۱۹۳۳ — اوکراينا میلّی فوتبول کومانداسی تورکیيه‌يه قارشی ایلک رسمی ماچا چیخدی.

۲۰۱۰ — ایستانبولدا طياره حادثه سی

بؤلمه:۱۲ آقوست
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:آقوست آیی‌نین گونلری
۱۳ آقوست

**۱۳ آقوست** تونسده قادینلار گونو، بئين الخالق سولاخايلار گونو

۱۹۰۷ — نيويورکدا ایلک تاکسی فعالیته باشلامیشدیر.

۱۹۱۴ — روسیه ده حربی سانسور باش وئرمیشدیر.

۱۹۳۷ — شانگهای محاربه‌‌سی باشلامیشدیر.

۱۹۴۶ — بریتانيا قوه‌لری فلسطین دن قبرس -ه قانوندان کنار کؤچنلری کؤچورتمه‌يه باشلامیشدیر.

۱۹۵۲ — آلمان و ژاپون بئين الخالق پول صندوقونا عضو اولدولار.

۱۹۶۰ — مرکزی آفریقا جومهوریتی فرانسه دن موستقیللیگینی اعلان ائتمیشدیر.

۱۹۶۶ — تونس ده قیسا دامن گئيینمک قاداغان ائدیلدی.

بؤلمه:۱۳ آقوست
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:آقوست آیی‌نین گونلری
قوزلو

**قوزلو** کندی (قوْزلو کندی) اردبیل اوستانیندا یئر‌لشن موغان بؤلگه‌سینین مرکزی بخشی و اینی دهیستانینین گؤزل کندلریندن بیریدیر. بۇ کند ۳۹ درجه و صیفیر دایاغا قوزئی ائنلملرینده و ۴۸ درجه و ۸ دایاغا دوغو بویلاملاریندا یئرلشیب.

## قوْزلونون آدی
قوزلو آدی، گیرده‌کانلی آنلامیندا اولان قوز سؤزوندن آلینمیشدیر. بعضی یئرلی اهالی، بۇ کندده چوْخ گیردکان آغاجی اوْلدوغو اۆچون اوْنو قوْزلو آدلاندیرماغین ایدیعا ائدیرلر. آما آذربایجاننین آیری گیردکان اوْلمایان یئرلرینده قوْزلو آدلا اوْلان کندلره دفعه‌لرله راست گلمک اولار. جیناب عادیل ایرشادی فر بئله یازیر کی بۇ کندلر اوْغوزلارین ایلک مسکون‌لاشدیغی یئرلردیرلر. عرب‌لر بۇ یئرلره غوْزلو دئییرمیشلر. تۆرکجه‌ده سؤزلرین اولینده غ سؤزجویو گلمیر و بۇ آد ایندی قوْزلو آدیلا آدلانیر.

## اهالی
قوْزلو کندی ۱۳۶۵، ۱۳۷۰ و ۱۳۷۵ ایللرینده ترتیبله ۵۸، ۶۰ و ۵۰ ائو عائیله هابئله ۴۰۳، ۳۵۷ و ۲۹۵ نفر جمعیتی وارایمیش. بۇ کندین اهالیسی‌نین دیلی، بۇتون بؤلگه کیمین آذربایجان تۆرکجه‌سیدیر و مذهبی اوْن ایکی ایماملی شیعه‌دیر. ۱۳۸۵ -جی ایلین نۆفوس سایییسی اساسیندا بۇ کندین ۲۲۲ نفر اهالیسی وار. ۱۳۹۰-جی ایلین نۇفوس ساییسی اساسیندا بۇ کندین جمعیتی ۱۶۳ نفر و ۴۱ عاییله‌دن عیبارتدیر.

## ایقتیصادیات
قوزلو کندی‌نین اهالی‌سی اکینچی‌لیک، مال داوارچیلیق، باغدارلیق، آری چیبین چیلیق و ساییره ایشلرله یاشاییش سورورلر.

## جوغرافیایی موقعیت
قوزلو کندی قوزئی‌دن قنبرلی و ایزمارا کندلرینه؛ گونئی‌دن اینی کندی‌نه، دوغودان بی اره، یوخاری شاوون و تپه کندلری‌نه و باتی‌دان گئرمی داغی‌نا محدوددور.

## گوزل و گزمه‌لی یئرلر
قوزلو کندی باغ-باغاتلی کند اولماقلا، گئرمی شهری‌نین هابئله یان-دوره‌ده اوْلان کندلرین اهالیسی اۆچون بیر گزمه‌لی یئر حیساب اولونور. بۇ کندین گزمه‌لی یئرلریندن شوله لر دره سی، گیردکان باغ‌لاری و اسکی تپه‌لردن آد آپارماق اولار.

## قوزلونون رسیم خاناسی

File:Qozlu.jpg|قوزلو کندیندن بیر منظره
File:Qozlu71.jpg|قوزلو کندیندن گوزل منظره
File:Coma_sulesi.jpg| جوما شوله‌سی، شوله‌لر دره‌سینده


## بیرده باخ
* اردبیل اوستانینین کندلری
* گئرمی بؤلگه‌سی
* شوله لر دره سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 
* قوزلو کندی‌نین خریطه‌سی-ویکی‌مپیا
* قوزلو کندی‌نین خریطه‌سی-قوگئل مپ
* قوزلو کندی‌اۆچون وئبلاگ
* قوزلو کندی اۆچون آذربایجان تورکجه‌سینده وئبلاگ 

## قایناقلار

بؤلمه:قوزلو
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سینین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
۱۴ آقوست

**[[۱۴ آقوست]]** ایلک گنجلر آراسیندا یای اولمپیک اویونلاری، پاکیستاندا موستقیللیک گونو 

۱۹۰۸ — ایلک گؤزللیک یاریشماسی اینگیلتره‌ده کئچیریلمیشدیر. 

۱۹۴۷ — پاکیستان موستقیللیک الده ائتدی. 

۱۹۵۳ — شوروی اتفاقی هیدروژن بومباسی حاضیرلادیغینی اعلان ائتدی. 

۱۹۵۹ — آمریکا فوتبول لیقاسی یارادیلمیش و ایلک ایجلاس باش توتموشدور. 

۱۹۷۳ — ۱۹۷۳-جو ایل آنایاساسی پاکیستاندا قوه‌یه میندی. 

۱۹۹۲ — گورجوستان اوردوسو آبخازیایا داخیل اولدو. 

۲۰۱۰ — سنگاپوردا گنجلر آراسیندا ایلک یای اولمپیک اویونلاری باشلاندی.

بؤلمه:۱۴ آقوست
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:آقوست آیی‌نین گونلری
۱۵ آقوست

**۱۵ آقوست** آذربایجان معلملری‌نین بیر  قورولتايی کئچیریلیب، پرودا دهشتلی زلزله‌‌ اوْلوب.

۱۵۱۹ — پانامانین باش کندی پاناما شهری‌نین اساسی قويولموشدور.

۱۹۰۶ — آذربایجان معلملری‌نین بیر  قورولتايی کئچیریلمیشدیر.

۱۹۶۰ — کنگو جومهوریتی‌ فرانسه دن موستقیللیک قازانمیشدیر.

۱۹۷۱ — بحرين بریتانیادان موستقیللیک قازانیر.

۱۹۹۲ — آذربایجانین میلّی پول واحیدی - مانات دؤوریه‌يه بوراخیلمیشدیر.

۱۹۹۴ — آذربایجان جومهوریتی‌ سنگاپور ایله دیپلوماتیک ایلگی قورموشدور.

۲۰۰۷ — پرودا زلزله‌‌ ۵۱۴ نفرین حیاتینا سون قويدو، ۱۰۹۰ نفر ایسه يارالاندی.

بؤلمه:۱۵ آقوست
بؤلمه:ایلین گونلری
بؤلمه:آقوست آیی‌نین گونلری
بهرام اسدی

**بهرام اسدی**، اورمیه لی یازار، آراشدیرماچی و شاعیردیر. بهرام اسدی، اورمیه ده هم ده "یاز" یایین‌ائوی‌نین مدیریدیر.

## یاشاییشی و ادبی چالیشمالاری

بهرام اسدی، ۱۳۴۳-نجو گونش ایلی اورمودا دوغولوبدور. ایلک و اوْرتا تحصیلاتینی بۇ شهرده بیتیرندن سوْنرا تربیت مۆعلیم تحصیلی آلیب ۱۳۶۵-دن بویانا مۆعلیم اوْلوبدور.
قاباقجادان آرا-سیرا یازیلاری اولسا دا ۱۳۶۴-دن جدّی شکیلده یازماغا دؤنوب و او زاماندان بری بیر چوْخ شعرلر و مقاله‌لرین مؤلفی اوْلوبدور.
اثرلری مۆختلیف نشریه‌لرده چاپ اوْلوب و اونلاری توپلوم حالدا کتابلارینا توپلاییب.
۸ ایل بویوندا(۷۰-۷۷) اورمونون شعر و ادبیات درنه‌گینین هیئت امنا عضوی و او درنه‌گین آپاریجیسی کیمی چالیشیبدیر.
چاغداش تۆرکجه‌ یازانلارین چوخو ایله علاقه‌سی اوْلوب و اونلاری یاخیندان تانی‌ییب، اونلارلا گؤروشوبدور.
او، بیر چوْخ ادبی- هنری برنامه‌لرده بولونوب چیخیش ائدرک، بیر نئچه اورمو نشریه‌سینده تۆرکجه‌ صحیفه آچیب نئچه ایل اونلاری دولدوروبدور. اورمونون رادیو- تلویزیونو ایله أمکداشلیق ائدیب و چوخلو برنامه‌لرینده آپاریجی، یازان، کارشناس و مشاور کیمی فعالیت ائتمیشدیر.
بهرام اسدی ۱۳۸۲-نجی ایلدن یاز نشریاتین یولا سالیب و بۇ نشریاتدا اؤزونون و آیری یازارلار و شاعیرلرین اثرلرین نشر ائتدیرمیشدیر.
بهرام اسدی، گنج شاعیر احمد اسدینین آتاسی دیر.

## چاپ اولونموش اثرلری

۱- آختاریش لار و آراشدیرمالار

۲- آذربایجان اوْغلویام (شعر توپلوسو)

۳- آذربایجان بایاتیلاری(کؤچورمه)

۴- آذربایجانین آشیق داستانلاریندان

۵- آشیق مکتبینده (شعر توپلوسو)

۶- اوچوروم (شعر توپلوسو)

۷- اولینهای ادبیات آذربایجان

۸- ایران آشیقلاری

۹- ایل آخیر چرشنبه‌لر (کؤچورمه)

۱۰- باباطاهرین دیوانی (ترجمه)

۱۱- تۆرکجه‌‌نی قورویاق (رسم‌الخط)

۱۲- حیوانلاری تانییاق (اوشاق شعرلری)

۱۳- دده قورقوت داستانلاری (۴ جلد)

۱۴- دده‌میز قورقوت(۱۲ داستانین متنی)

۱۵- دونیا تقویم‌لری و تورک تقویمی

۱۶- دویغولارین بندی (شعر توپلوسو)

۱۷- شعر تونقالی(۱۰۰ نفر غربی آذربایجان شاعیرلری)

۱۸- شعرلر و شاعیرلر(شعر توپلوسو)

۱۹- عرفان مجلسینده (شعر توپلوسو)

۲۰- علی علیه‌السلامین دیوانیندا اخلاقی نؤکته‌لر(شرح و ترجمه)

۲۱- غمنامه(شعر توپلوسو)

۲۲- کلاس شعر

۲۳- گون چیخدی (اوشاق شعرلری)

۲۴- لیریک شعرلر

۲۵- مجموعه مقالات

۲۶- مقاله‌لر

۲۷- موللا پناه واقف دیوانی

۲۸- موللا ولی ودادی دیوانی

۲۹- نسیمی دیوانی

۳۰- یاشیل بایراغین آلتیندا (شعر توپلوسو)

۳۱- یاغدی یاغیش‌لار (اوشاق شعرلری) 

## بیر شعر نمونه‌سی

ایللر بیزه گؤر نئیله‌دی

زامان قوجالمیسان دئدی

ایللر بیزه گؤر نئیله‌دی

عؤمروموزو اودوب یئدی

ایللر بیزه گؤر نئیله‌دی

قار یاغدیردی باشیمیزا

اون سپدیردی قاشیمیزا

ایل آرتیردی یاشیمیزا

ایللر بیزه گؤر نئیله‌دی

باهاریمیز اوْلدو پاییز

عؤمروموزدن قالدی فاییز

ای ایللریم، آزدی ساییز

ایللر بیزه گؤر نئیله‌دی

آلنیمیزا سالدی قیریش

یول گئدیریک قاریش-قاریش

حاضرلاش اجل‌له باریش

ایللر بیزه گؤر نئیله‌دی

اللریمیز اسیر داحی

گؤز بیلمه‌ییر مسیر داحی

ایللر بیزی کسیر داحی

ایللر بیزه گؤر نئیله‌دی

ایللر بیزه آغارتدی گؤز

آغزیمیزدا یول آزیر سؤز

اؤزگه گؤرسنیر بیزه اؤز

ایللر بیزه گؤر نئیله‌دی

ائللر بیزه خوجا دئدی

گئده‌جکسیز حاجا دئدی

ایللر بیزه قوجا دئدی

ایللر بیزه گؤر نئیله‌دی.

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:اورمولو شاعیرلر
بؤلمه:اورمیه‌ده دوغولانلار
بؤلمه:اورمیه‌لیلر
بؤلمه:بؤلمه:تورک یازیچیلار
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:کیمسه‌لر
سیخلیق

**سؽخلؽق** - (چگالی) بلیرلی ایستیلیک و باسینج آلتیندا، حجم بیریمینده‌کی ماده‌نین کۆتله‌سیدیر.  جیسمین کوتلسینین، حجمینه نسبت فیزیک‌سل میقداریدیر. بس-ده واحدی kg/m³-دیر. سیخلیق اسکالر میقداردیر. ماده‌لرین سیخلیقلاری بیربیریندن فرقلیدیر. سویون سیخلیغی ۱۰۰۰&nbsp;kg/m³ دیر.

## فورمولو
سیخلیق فورمولو آشاغیداکی کیمی ایفاده اولونور ::
:  \rho = \frac{m}{V},

بورادا "m" — جیسمین کوتلسی، "V" — جیسمین حجمیدیر. سیخلیغین بس-ده واحدی kg/m³, SQS-ده ایسه g/sm³-دیر.
* بعضاً قازلارین سیخلیقلارینی حسابلایان زامان آشاغیداکی فورمولدان ایستیفاده ائدیلیر. 
:  \rho = \frac{M}{V_m},
بورادا "m" — قازین مولیار کوتلسی، V_m  — قازين موليار حجميدير (نورمال حجمده قازين حجمي 22،4 l/mol-دور).

## بیر سیرا قازلارین سیخلیغی

## قایناقلار

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:Density
بؤلمه:Physical quantities
قیر

بندانگشتی|دوغال قیر اؤلموش دئنیزدن
بندانگشتی|قیر بوشکه‌سی، اوسترالیا، ۱۹۳۸
**قیر** (قیر) — کاربوهیدروژئنلردن و اونلارین اوکسیژنلی، گوگوردلو، آزوتلو تؤرملریندن عیبارت قاترانا اوخشار طبیعی و یا سونی‌ مورکب عوضوو ماده‌لرین عمومی آدی. 

ایکی نؤعه بؤلونور – سونی‌ و طبیعی. برک و اؤزلو نئفت قیرلاری یئر قابیغیندا قومداشی و آهکداشی لایلارینا هوپاراق همچئنین چاتلاری دولدوراراق یاتاقلار عمله گتیریر. قیر یاتاقلاری نفتلی، قازلی ساحه‌‌لرله علاقه‌داردیر. سونی‌ (تئخنیکی قیر) اساساً، ترکیبینده آسفالت–قاتران ماده‌لری چوخ اولان آغیر نفت قالیقلارینی (مازوت، قودرون و س.) 300 – 350° C-ده یوکسک واکویومدا دیستیلله ائتمکله و نئفت اعمالی قالیقلارینی (قودرون و س.) 260 – 280° C-ده هوانین اوکسیژنی ایله اوکسیدلشدیرمکله آلینیر. 

قیر عادتن یول اینشیاتیندا، پلاستیک کوتله و س. حاضیرلانماسیندا ایشلدیلیر. صنایع‌ده ایشلدیلن قیرین عمومی مقدارینین 90% سونی‌ قیر نؤعلرینین پایینا دوشور.

بؤلمه:شیمی
چیلینگ آغاج

**چیلینگ آغاج**، آذربایجانین اوشاق اویونلاریندان بیری. 

## اویونون قورولوشو
بو اویونا لازیم اولانلار:
آغاج: بیر متیره یاخین آغاج (دسته)، چیلینگ: ایگیرمی سانتا یاخین آغاج، چولا: چیلینگی اوستونه قویارلار، آغاج آلتینا گیرسین.
بو اویوندا اوشاقلار ایکی قوروها بؤلونوب، پوشک آتاندان سونرا بیر قوروپ چولا باشیندا دایانار، باشقا قوروب ایسه بیر معین فاصیله‌ده اوزاقلاشیب چیلینگی توتماغا حاضیرلاشارلار. چولا باشیندا اولان قوروهون عوضولری، آغاجی چیلینگین آلتینا یئرلشديريب اونو گؤيه آتیب، رقیب قوروهونا ساری ضربه ووراجاق، چیلینگی اونلار توتسالار بو عوضو یاناجاق، توتماسالار آلتی یول آتاندان سونرا، باشقا عوضولری بو ایشی دؤنه_دؤنه ائدجکلر، چیلینگی رقیب قوروهو توتارسا، یئرلرينی دَییشیلیر، آنجاق باشاریلی اولمادیلار، چولا باشینداکی لارین باشچی سی، چیلینگی گؤيه آتیب گینه رقیب قوروپونا ساری ضربه ووراجاق (ضربه‌لرین سایی‌سی وار، چیلینگی گؤيه آتیب اونا ضربه ووراجاق، هر نئچه دنه ضربه وورسا بو قدر ده قوروها طرف چیلینگی آتاجاق)، هابئله اونلار توتمایینجاق چولادان اوزاقلاشاجاقلار، ضربه‌لرین سایی‌سی قورتاردی، رقیب قوروپو چیلینگی اللرینه آلیب، " زوو" دئيه‌رک چولایا ساری قاچاجاقلار، نفسلری چاتماسا چولا چان اویونو اوتوزاجاقلار، آنجاق چولا چاتدیرسالار، ظفر قازانیب قوروهارین یئري دَییشیر.
دئمه لی، بو اویونون قوراللاری هر بؤلگه ده فرقلی دیر.


بؤلمه:آذربایجانین اوشاق اویونلاری
بؤلمه:آذربایجان کند اویونلاری
بؤلمه:آذربایجان خالق اویونلاری
ایشیق سایتی

**ایشیق سایتی**، آذربایجان ادبیات و اینجه‌صنعت سایتی‌دیر. ایشیق آدیندا ادبیات و اینجه‌صنعت سایتی، ۱۳۹۲-جی گونش ایلینین زومار (شهریور) آیی‌نین ۱۲سیندن اؤز ادبی مدنی فعالیتینه باشلامیشدیر.

## ایشیق سایتی‌نین آماجی
ایشیق‌ین تَمَل آماجی آذربایجان ادبیات و اینجه‌صنعت نمونه‌لرینی و آذربایجان مدنیتی حاقیندا یازیلان اثرلری یایماقدیر.

## ایشیق سایتی‌ندا یاییلان دیللر
ایشیق هم آذربایجان تورکجه سینده، همی‌ده فارسجا یازیلان ادبی، مدنی اثرلری یاییر.

## قایناقلار
جاکومو کازانووا

جاکومو جیرلامو کازانووا دو سینگال (2 آپریلده 1725-جی ایلده دوغولوب و 4 جون 1798 ده وفات ائتمیش) ونیز جمهوریتیندن ایتالیالی مشهور یازیچی، ماجرا پرست و سیاحیدیر.
## حیاتی
کازانووا 18-جی عصرین 28 نووامبر 1742-جی ایلده پادووا ئونیوئرسیته سینده دونیوی و کیلیسا حوقوقو اؤیرنه رک دوْکتور تیتولو آلیر.  ناپل،رم، ایستانبول و پاریس شهرلرینی سیاحت ائتدیکدن سونرا ونیزه دؤنور و کوفورلیکده گوناهلاندیزیلاراق 1755-جی ایلده دوستاغا آتیلیر.
اونون اساسا حبس اولماغی اوندا  زوهر کیتابی تاپیلدیغی اولموشدور.
1756-جی ایلده او،پاریسه قاچاراق ،اورادا یئرلی ایجتماعی و شخسی حیات طرزینی اؤیرنمه گه باشلاییر. اونون خاطیراتیندا یازمیش اولوغو کیمی،یئنی ایمیجله آوروپادا پیدا اولان کازانووا برلینه گلرک بؤیوک فریدریک ین پرستیشینی قازانیر.1760-جی ایلده پاپ کلمنت 13ـه معرفی اولونور.ائله بو واخت کازانووا "قیزیل شپور" اوردئنینه لاییق گؤرولور.
1767-1765 ایللرده روسیه یه گئدرک سنتپترزبورگ دا کاترین 2 ایله گؤروشور. داها سونرا او، اوتریش،آلمان،فرانسه،ایسپانیا و ایتالیا دا سیاحت ائدیر و سرگردان بیر حیات سورور.
اونون تانیشلارینین ایچینده وولتر،یوهان وولفانگ گوته و وولفقانق آماد موتزارت کیمی موتفککیرلر اولموشلار.1775-جی ایلده ونیزه دؤنمک اۆچون ایجازه آلان کازانووا شهری داخیلی ایشلر خیدمتینین اینویزیسیا تریبولانین گیزلی مامورو اولور.1782-جی ایلده آللقریک رومانیندا زادگن گریمالدینی نحقیر ائتدی دینه گؤره ونیزی ترک ائدرک چک ـه گلرک کیمیا و کابالا ایله مشغول اولان گراف والدشتین قصرینه یئرلشیر
## قایناقلار
## گؤرونتولر

Image:Casanova_ritratto.jpg
File:Calonghi.jpg
Image:Condoomgebruik_in_de_19e_eeuw.png
Image:GiacomoGirolamoCasanova.jpg
Image:Casanova_1788.jpg
File:Giacomo Casanova by Francesco Narici.jpg



بؤلمه:ایتالیالی یازیچی
بؤلمه:فرانسه دیللی یازیچیلار
بؤلمه:یازیچیلار
بؤلمه:ایتالیالی کیتابخاناچیلار
ویکتور لوستیگ

20 ینجی عصرین ان بؤیوک فیریلداقچی و کلاهبردار لاردان بیری
بو کوبود و چوف جسارتلی آدام 1890-جی ایلده ایندیکی چک مملکتینین هوستین شهرینده آدانادان اولوب.مکتبی بیتیردیکده آرتیق 5 دیلده ــ چکی،آلمانی فرانسوی،اینگلیسی و ایتالیایی دیللرینده دانیشان ویکتور لوستیگ ائودن گئدیر و بوتون آوروپانی سیاحت ائتمگی باشلیر
کاربوهیدرات

[300px|left|بندانگشتی|[سودون ترکیبنده اولان لاکتوزون قورولوش فورمولو]]
**کاربوهیدرات** -  یالنیز کاربون، هیدروژن و اوکسیژن آتوملاریندان تشکیل تاپان بیومولکوللاردیرلار.
هیدروکربون

300px|left|بندانگشتی|هیدروکربن
**هیدروکربون** یا **کربون هیدروژن** - مولکول قورولوشلاریندا یالنیز کربون و هیدروژن آتوملاریندان تشکیل تاپان آلی مادّه‌لردیرلر.

## قایناقلار

*
۱۶ آقوست

left|100px
**۱۶ آقوست**: پرودا طبیعی فلاکت‌لر، قیبریسده موستقیللیک.

۱۸۶۸ — پرودا زلزله و دالیسیجا گلن سونامی ۷۰ مین اینسانین حیاتینا سون قویدو.

۱۹۶۰ — قیبریس جومهوریتی اینگیلیستاندان موستقیللیک قازاندی.

۱۹۷۴ — آندراس پاپاندرو ۷ ایللیک تبعیددن سونرا یونانا گئری دؤندو.

۱۹۷۷ — الویس پرس‌لی قریسلندده وفات ائتدی.

۱۹۸۷ — دترویت فورودقاهیندا ۱۵۵ نفرین اؤلومو ایله نتیجه‌لنن طیاره قضاسیندا ۴ یاشلی سسیلیا سیچن ساغ قالدی.

۲۰۰۹ — قهرمان اوسین بولت برلینده کئچیریلن دونیا سورعت قاچما موسابیقه‌سینده ۱۰۰ متره قاچیشدا دونیا رکوردونو یئنیله‌دی.

۲۰۱۲ — جنوبی آفریقا پولیسینین اعتراضچیلارا آتش آچماسی نتیجه‌سینده ۳۴ نفر اؤلدو و ۷۸ نفر یارالاندی.

بؤلمه:۱۶ آقوست
بؤلمه:آقوست آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
۱۷ آقوست

100px|left
**۱۷ آقوست**: قابون (۱۹۶۰) و اندونزیده (۱۹۴۵) موستقیللیک گونو.
 

۱۵۰۲ — کریستوف کولومب هوندوراسی ایسپانیا اراضیسی اعلان ائتمیشدیر.

۱۸۹۲ — فرانسه و روسیه آراسیندا گیزلی حربی قرارداد ایمضالاندی.

۱۹۲۸ — موسکودا «دینامو» فوتبال ایستادیومونون آچیلیشی  اوْلموشدور.

۱۹۶۰ — قابون فرانسه‌دن موستقیللیک قازانمیشدیر.

۱۹۶۴ — بروس لی عائیله حیاتی قورموشدور.

۱۹۹۹ — تورکیهده زلزله ۱۷ مین اینسانین حیاتینا سون قویموش، ۴۴ مین اینسانین ایسه یارالانماسینا سبب  اوْلموشدور.

۲۰۰۸ — مایکل فلپس اولمپیک اویونلاریندا ۸ قیزیل میدال قازانان ایلک ایدمانچی اولور.

بؤلمه:۱۷ آقوست
بؤلمه:آقوست آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
آلکان

[بندانگشتی|left|ان ساده آلکان اولان [مئتان]]

**آلکانلار** ( **دویموش کاربوهیدروژنلر** و یا **پارافینلر**) المنتلری آنجاق کاربون (C) و هیدروژئن (H) اولان و **C<sub>n</sub>H<sub>۲n+۲</sub>** فورمولونا جواب وئرن دویموش کاربوهیدروژئنلردیر. مثلاً بیر کاربونو اولان مئتانین فورمولو CH4، ایکی کاربونو اولان ائتانین فورمولو C۲H6 کیمی یازیلیر.

آلکانلاردان بیر هیدروژن چیخاریلماسی ایله الده ائدیلن گروپا آلکیل گروپو (رادیکال گروپ) دئییلیر و 'R' ایله گؤستریلیر. مثلاً متاندان بیر هیدروژن چیخاریلیرسا متیل (CH۳)، ائتاندان بیر هیدروژن چیخاریلیرسا ائتیل (C۲H5) الده اديلير. بو موليکوللار داها بير رابيطه داها ياراداراق کربوهيدروژن زنجيرينه باغلانير.

یوخاریدا قئید اولوندوغو کیمی آلکانلارین عمومی فورمولو **C<sub>n</sub>H<sub>۲n+۲</sub>** کيمي يازيلير. آلکانلارين شاخلنمه‌سي اۆچون، فورمولداکي ن ساييسينين ۳-دن بؤيوک (n>۳)، حالقالي (تسيکلو) حاليندا اولا بيلمه‌سي اۆچونسه ۲-دن بؤيوک اولماليدير (n>۲).

## آلکانلاردا ایزومرلیک
اوچ کاربوندان آرتیق کاربونو اولان آلکانلاردا ایزومئریلیک خوصوصیتی واردیر. ان ساده ایزومئر، شاخلنممیش اولان *نورمال* (n-) ایزومئردیر. بو ایزومر شاخه‌لنرک چوخ سایلی ایزومرلر یارادا بیلر. کاربونون سایی آرتدیقجا شاخلنمه نوعو و سایی آرتدیغیندان ایزومر سایی دا آرتار.

## آدلاندیرما
آلکانلارین سیستئملی اولاراق آدلاندیریلمالاری IUPAC آدلاندیرما سیستئمی ایله، ینی، بین الخلق نومنکلاتورادان ایستیفاده اولونور:
# مولئیکولدا ان اوزون کاربون زنجیری سئچیلیر و شاخلنمه یاخین اولان طرفدن باشلایاراق کاربون آتوملاری مؤمرلنیر؛
# کیچیک رادیکاللاردا  (CH۳- və s.) بيرلشميش کاربون آتوملاريندان باشلاياراق اونلارين نؤمره‌سي و مووافيق عوضئديجي قروپون آدي گؤستريلير؛ 
# کاربوهیدروژئن زنجیریندکی کاربون آتوملارینین سایینا اویغون گلن آلکانین آدی دئییلیر. عئینی رادیکاللار یونان سایلاری دی-، تری-، تئترا-، پئنتا-، و س. ایله گؤستریلیر.

آشاغیدا آلکانلارین هومولوژی آرتیمی وئریلمیشدیر:
* CH4: *metan*
* C۲H6: *etan*
* C۳H8: *propan*
* C4H۱0: *butan*
* C5H۱۲: *pentan*
* C6H۱4: *heksan*
* C7H۱6: *heptan*
* C8H۱8: *oktan*
* C9H۲0: *nonan*
* C۱0H۲۲: *dekan*

بؤلمه:کیمیا
بؤلمه:اورقانیک کیمیا
۱۸ آقوست

left|100px
**۱۸ آقوست**: تگزاسدا توفان، هلیومون کشفی
 

۲۹۳ میلاددان اؤنجه — ونرا ایلاهه‌سی شرفینه رومدا ان قدیم معبد اینشا اولونموشدور.

۱۲۰۱ — ریقا شهرینین اساسی قویولموشدور.

۱۸۶۸ — فرانسهلی اولدوزشوناس پیر ژانسن گونش طیفینده بیر یئنی عونصوری (هلیومو) کشف ائتمیشدیر.

۱۹۱۹ — آذربایجان دموکراتیک جومهوریتینین ایلک سرحد موحافیظه‌سی تأسیس ائدیلمیشدیر.

۱۹۵۸ — آمریکادا ولادیمیر نابوکووون «لولیتا» اثری نشر ائدیلمیشدیر.

۱۹۸۳ — تگزاسدا توفان نتیجه‌سینده ۲۲ نفر هلاک اوْلموش، دؤولته ۱ میلیارد دولار زیان ائتمیشدیر.

۲۰۰۸ — پاکیستان رئیس‌جومهورو پرویز موشرف ایستعفا وئردی.

بؤلمه:۱۸ آقوست
بؤلمه:آقوست آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
۱۹ آقوست

left|100px
**۱۹ آقوست**: دونیادا ایلک گؤزللیک موسابیقه‌سی، افقانیستاندا موستقیللیک گونو

۱۵۶۱ — ۱۸ یاشلی ماریا ایستوارت ۱۳ ایل فرانسه‌دن قالدیقدان سونرا ایسکاتلنده گئری دؤنموشدور.

۱۸۸۸ — بلژیکده دونیادا ایلک دفعه گؤزللیک موسابیقه‌سی کئچیریلمیشدیر.

۱۹۱۹ — افغانیستان بؤیوک بریتانیادان موستقیللیک آلمیشدیر.

۱۹۵۳ — ایراندا محمد موصدیقین باشچیلیق ائتدیگی حوکومتی ایشدن دوشوب، محمدریضا پهلوی حاکیمیته گلمیش‌دیر.

۱۹۶۰ — دونیادا ایلک دفعه جانلی مخلوق فضایا گؤندریلمیش و ساغ-سلامت گئری قاییتمیشدیر. بلکا آدلی ایت شورویده "ایسپوتنیک-۵" راکتی ایله فضایا گؤندریلمیش و آقوستون ۲۰ سینده ساغ-سلامت گئری دؤنموشدور.

۱۹۹۵ — آذربایجان جومهوریتی اوقاندا ایله دیپلوماتیک علاقه‌لر قورموشدور.

۲۰۰۹ — عراقین بغداد شهری بومبالانمیش، نتیجه‌ده ۱۰۱ اینسان حیاتینی ایتیرمیش، ۵۶۵ ایسه یارالانمیشدیر.

بؤلمه:۱۹ آقوست
بؤلمه:آقوست آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری