open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خاویر ماسچرانو

**خاویر ماسچرانو** (اینگیلیسجه: Javier Mascherano) (دوْغوم: سان لورنسو) بیر فوتبالیست. هبی چین فورچون فوتبال کولوبو و آرژانتین میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۸۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:ریورپلاته کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:کورینتیانس کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:وستهام یونایتد کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:لیورپول کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری
بؤلمه:هبی چین فورچون کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
قاتای

**قاتای خان** - تۆرک و آلتای میفوْلوْژیسینده زلزله‌‌ ایلاهه‌سی. قادای و یا کێتای (کێدای) اوْلاراق دا دئییلیر. دمیرچی ایلاهی اوْلاراق دا گؤرونور. 40 بۇینوزلو بوْغاسییلا زلزله‌‌ مئیدانا گتیریر. بۇ اؤکوز غضبله‌نیب عصبیلشدیگینی آیاقلارینی یئره سۆرتمه‌یه باشلاییر بئله‌جه یۆنگول سارسینتیلار اوْلار. بۇرنوندان سوْلوماسی ایسه یۆنگول سسلره چئوریلیر. داها چوْخ قێزدیغیندا ایسه آیاقلارینی یئره وۇرور. داها دا قێزینجا بۇینوزلارینی توْرپاغا کئچیریب یئر اۆزونو یئلله‌یر. هوْمورتولاری ایسه زلزله‌‌نین گۇرولتوسونو مئیدانا گتیریر. قاتای خان، دوْققوز داووللودور. تانریلارین نسلیندن گلیر. اؤزونه قێرمیزی اینک قۇربان ائدیلیر. دمیرچیلر بۇ اینه‌یین قانینی چکیج، اؤرس، کؤروک کیمی آلتلرینه سۆررلر و حئیوانین اۆرگینی ده دمیرچی اوْجاغینا آتاردیلار. دمیرچی اوْجاغیندا یاندیریلان ماس (پالید) آغاجی دا مقدس ساییلیر. دمیرچیلرین واسطه‌‌لری ده مقدسدیر. بۇ واسطه‌‌لرین هر بیری‌نین قوْرویوجو رۇحو (اییئسی) تاپیلار. هئچ بیر اۆستون گۆجون سۇوئرنلیگی آلتینا گیرمه‌یی قبول ائتمز. یئرآلتینداکی دمیر ائوینده یاشاییر. یئرآلتیندا یاشادیغی اۆچون پیس بیر وارلیق اوْلاراق تانیندیغی حالدا اصلینده خئیریه‌چیدیر. ارگنه‌قوْندان دمیر قایانی اریدن دمیرچیلری اوْ کؤمکچی اوْلموشدور. دمیرچیلیگه قبول مراسیمینده ایشتیراک ائدن اۇستا کؤمکچیلری‌نین گۆجونو سێناماق اۆچون اوْنلارا ضرر وئرر لاکین سوْنرا بۇ وئردیگی ضررلری آرادان قالدیریر.
## ائتیموْلوْژی
(قات/کات) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. مجاز اوْلاراق يئری گؤيو بیر-بیرینه قاتان معناسینی وئرر. قاتیلیق و سرتلیک مظمونونا ده مالیکدیر. مغولجادا هاتاه، چتینلیک معناسی وئرر. کاتای کۇمان دیلینده يوْلداش، يوْلداش دئمکدیر. کؤهنه تۆرکجه کات/کاد سؤزو کۆلک، فێرتینا، تايفون دئمکدیر.
## بیرده باخین
*تنگری‌چیلیک
*تۆرک میفوْلوْژیسی
## قایناقلار
*
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  

بؤلمه:تورک میفولوژیسی
بؤلمه:تورک تانریلاری
مایقیل

**مایقیل آنا** - تۆرک، یاقوت و آلتای میفوْلوْژیسینده سۇ تانریچاسی. آلتایلارین و یاقوتلارین تئنگریجیلیک اینانجلاریندا قوْرویوجو تانریچالارینداندیر. یئر اۆزونده‌کی سۇلاردان مسئولدور.
## ائتیموْلوْژی
(مای/بای) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. وارلیق، زنگینلیک، اۇلولوق، مۆدریکلیک، ایداره ائتمک معنالارینی وئریر. "بايماق" فعلی، بؤيومک و اینکیشاف معناسینادا گلیر.
## بیرده باخین
*تنگری‌چیلیک
*تورک میفولوژیسی

## قایناقلار
*
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  

بؤلمه:تورک میفولوژیسی
بؤلمه:تورک تانریلاری
ائلبیس

**ائلبیس خان** - تۆرک و آلتای میفوْلوْژیسینده دؤیوش ایلاهه‌سی. ایلویس (ایلبیس، ائلویس، ییلبیس) خان شکلینده ده تانینیر. ائلبیس کۇها (ایلبیس کێغها) اوْلاراق دا خاطیرلانیر. مرحمتسیزدیر و اینسانلارا مرحمتسیزلیگی تلقین ائدر. دؤیوشجو بیر کاراکتری واردیر. شیطانی خصوصیتلره مالیکدیر. ایسلامین تأثیرییله بۇ سؤز "ایبلیس" حالینی آلمیشدیر. لاکین اصلینده تۆرکجه‌ده بیر چوْخ منفی معناسی ساخلایان (یال/یئل/حال/آل/ائل) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. دؤیوشلردن اول چاغیریلیر و آدینا مراسیملر ائدیلر. اوْنون سایه‌سینده دۆشمنین آتدیغی اوْخلار گئری اؤزونه دؤنر. دۆشمنی‌نین اؤلمه‌سینی ایسته‌ین کیم وارسا اوْندان کؤمک دیله‌یر.
## ائتیموْلوْژی
(ال/ائل/آل/يال/يئل) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. شیطانی خصوصيتلری ایضاح ائدن يئلبی/يئلوی سؤزجويو ایله عئینی کؤکدن گلیر.
## بیرده باخین
*تنگری‌چیلیک
*تورک میفولوژیسی
## قایناقلار
*
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  

بؤلمه:تورک میفولوژیسی
بؤلمه:تورک تانریلاری
باراک آتا

**باراک آتا** - تۆرک میفوْلوْژیسینده ایت تانری. ایت آتا و يا کؤپک آتا و مغوللاردا نوْکای ائچئگه اوْلاراق دا بیلینر. بعضی مغول طایفالاری ایتدن تؤره‌دیکلرینه اینانارلار. باراک سێراوی بیر ایت اوْلمايیب مقدس سايیلار. ایت آتايا داها چوْخ مغوللاردا راست گلینیر. افسانوی کؤپک باشلی اینسانلارادا باراک آدی وئریلر. تاردوشلارین آتالاری دا قۇرد و يا باراک باشلی بیر اینساندیر. اۇروپا منشأ‌لی هۇن / ماجار افسانه‌لرینه گؤره ده اۇروپا هۇنلاری (ماجارلار) تازی آتادان تؤره‌میشلردیر. ماجارلار ایته کۇتيا دئيیرلر و بۇ آدین تۆرکجه / مغولجا کۇت سؤزو ایله بنزرلیگی دقت چکیجیدیر. اینسان يارادیلارکن اینسانین گؤزتچیلیگینی تانری بیر ایته وئرمیش، لاکین اوْ وظیفه‌‌سینی دۆزگون ائتمه‌يه‌رک خيانت ائتمیشدیر. مغوللارین بعضی طایفالارین و کێتانلارین آتاسی اوْلاراق قبول ائدیلیر. بۇ سببله کؤپک قۇربان ائدیرلر. بیر شاهزاده ایله ائولنن کؤپک آتادان تؤره‌دیکلرینه اینانان کؤهنه مغولل قبیله‌لری واردیر. تۆرک-مغول مدنیتینده ياری اینسان، ياری حئیوان اوْلان وارلیقلاردا، اۆست طرف اینسان آلت طرف حئیوان شکلینده‌دیر. آمّا باشقا بعضی مدنیتلرده ایسه تام ترسیدیر. مثلا مصر مدنیتینده آلت طرف اینسان، باش قیسیمی حئیوان اوْلان تانریلار واردیر. باراک آتا بۇ باخیمدان تۆرک میفوْلوْژیسینده کی عمومی آنلايیشا ترس بیر شکیلده ایشتیراک ائدر. عینیله مصر افسانه‌لرینده اوْلدوغو کیمی باش طرفی ایتدیر. ناغیللاردا "کؤپوک" کیمی ترجومه ائدیلن کؤبئک، کۆبئک آدلی قهرمانین بۇ موْتیولی علاقه دار اوْلما احتیمالی يۆکسکدیر.
## ائتیموْلوْژی
*باراک: (بار / وار) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. افسانوی بیر ایت نوْعو. 
*نوْکای: مغول دیلینده کؤپک دئمکدیر.
## بیرده باخین
*تنگری‌چیلیک
*تورک میفولوژیسی
## قایناقلار
*
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  

بؤلمه:تورک میفولوژیسی
بؤلمه:تورک تانریلاری
گئییک آتا

**گئییک آتا** - تۆرک، مغول و آلتای میفوْلوْژیلرینده گئییک تانری. مۆختلیف تۆرک دیللرینده کئییک (کیگیک، گیگیک) آتا اوْلاراق دا دئییلر. سێغین (سێگون) آتا و یا بۇلان (بوْلان) آتا تعبیرلری ده ایستیفاده ائدیلر. مغوللار الی ائجئگه دئیرلر. گئییک سۆرولری‌نین باشیندا تاپیلیب ایداره ائدن مارالا گؤی‌گئییک و گؤی‌سیغین آدی وئریلر. ماسال قهرمانلاری و یا افسانه کسلری بیر مارالی قوْوار و آرخاسیندان بیر ماغارایا گیریر. بۇرادا چوْخ واخت گؤزل بیر قێزا راست گلیر. گئییکلی بابا کیمی کسلره خالق مدنیتینده سێخلیقلا ایشتیراک ائدیلیر. حاجی بئکتاش ولی کیمی اوْلیالار دا مارال دوْنونا بۆرونه‌بیلیرلر.
## ائتیموْلوْژی
(گئی/گز) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. اۇزون و چنگل بۇينوزلاری اوْلان ممه‌لی حئیوان معناسینی وئرر. مغولجادا گیگیه سؤزجويو ایشیقلی معناسینی وئرر و بۇ حئیوانین مقدسلیگی ایله ده علاقه‌‌لیدیر. مثلا آلانقوْوا سؤزو ده ایشیغین گئيیغی کیمی بیر معنا ایفاده ائدر.
## بیرده باخین
*تنگری‌چیلیک
*تورک میفولوژیسی
## قایناقلار
*
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  

بؤلمه:تورک میفولوژیسی
بؤلمه:تورک تانریلاری
پاقانیزم

**بۆت پرستلیک** – طبیعتین جیسیم و اشيالارینی ایلاهی‌لشدیرن، ایبتیدایی دینلرین (آنیمیزم، فتیشیزم، توْتمیزم، شامانیزم و س.) زمینینده يارانمیش دینی اعتیقاد. بۆت پرستلیک مۆختلف فوْرمالاردا تظاهور ائتمیش، مۆعاصر دینلرین عمله گلمه‌سی ایله تدریجاً آرادان چێخمیشدیر. لاکین اوْنون عۆنصورلاری همین دینلرده قالمیشدیر. بعضی آداملارین پیرلره، مۆختلف اشيالارا اعتیقادی بۆت پرستلیگین قالیغیدیر.

## قایناقلار

*Dinlərin tarixi 

بؤلمه:بوت پرستلیک
عرفان

**عرفان** (يۇنانجا. μυστικός - ميستیکوْس) یعنی اولوهیت سیرلرینه "قاتیلان آدام" و سیرلره ایشتیراک معناسینی وئرن μυστήρια (ميستِریا) تِرمینیله ایلگی‌لیدیر. سؤزون منشأ‌يی حاقینداکی فیکیرلردن بیری يۇنانجادا دوْداق و گؤزلری باغلاماق معناسینی وئرن مۇئیندن گلدیگی ایستیقامتینده‌دیر. آنجاق ایندیکی واختدا عرفان سؤزو اولوهیت سیرلریندن داها چوْخ نئوْپلاتوْنجو معنوی حقیقت و يا تانری ایله دوْغرودان تجروبه، حیس و يا ایچه باخیش يوْلويلا قايناشما و يا يئنی بیر ایدراک سویه‌سینه چاتما معناسیندا ایستیفاده ائدیلمکده‌دیر. بۇ تجروبه يوْلويلا مۆدریکلیه چاتیلار.
## بیرده باخین
*تنگری‌چیلیک
*تۆرک میفوْلوْژیسی

## قایناقلار
*
*Philosphy, Psycohology, Mysticism, Hazrat Inayat Khan, International Headquarters Sufi Movement, 1979
*Sufi Mysticism, Hazrat Inayat Khan, International Headquarters Sufi Movement, 1979

بؤلمه:عرفان
سکینه نوری

**سکینه نوری** اورمیه‌لی قیلینج ایدمانچی‌سی .سکینه نوری اپه و فلوره اسلحه‌سینده ایران شمشیر لیگینده ایشتیراک ائدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایدمانچیلار
بؤلمه:کیمسه‌لر
جوردی آلبا

**جوردی آلبا**، (دوغوم: 21 مارس 1989 ) ایسپانیالی فوتبالچیدیر.

## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۸۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:لوسپیتالد د یوبروات دوغوملولار
بؤلمه:والنسیا کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:خیمناستیک تاراقونا کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۲ اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۱۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری
بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
یوتی‌سی ۱۰:۳۰-

**یوتی‌سی ۱۰:۳۰-**  بیر زمان اولچوسوده.

## قایناق‌لار

بؤلمه:تقسیمات ساعت هماهنگ جهانی

بؤلمه:زامان منطقه‌لری
یوتی‌سی ۱۰:۰۰-

**یوتی‌سی ۱۰:۰۰-**  بیر زمان اولچوسوده.

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر


File:Timezones2008 UTC-10.png



بؤلمه:تقسیمات ساعت هماهنگ جهانی
بؤلمه:زامان منطقه‌لری
اریترومایسین

**اریترومایسین** (آیوپاک آدی: (3R,4S,5S,6R,7R,9R,11R,12R,13S,14R)-6-, , ، ، ) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. نیمه عمر یا یاریلانما سۆرعتی ۱٫۵ ساعات زامان آپاریر. متابولیسمی قاراجییرده باش وئریر.
## بیرده باخ
*دواء شیرکت‌لرین لیستی
*بیوفارماسی
*دواء کیرلیلیغی
*اؤن دواء
*فارماکولوژی
*کپسول (دواء)
*آنتی‌بیوتیک‌
*آنتی سایکوتیک‌ یا ضد روان پریشی
*آغری کسیجی یا ضد درد
*آنتی‌دپرسان یا ضد افسردگی
## قایناقلار

*اینگلیسیجه ویکی پدیا

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:دواء
یوتی‌سی ۱۱:۰۰-

**یوتی‌سی ۱۱:۰۰-**  بیر زمان اولچوسی‌ده.

thumb|500px|گرینویچ-۱۱: آبی (دسامبر)، نارنجی (ژوئن)، زرد (در تمام طول سال)، آبی روشن - مناطق دریایی

## قایناق‌لار
دائرة البروج (آسترونومی)

دائرة البروج یا منطقة البروج اینگیلیسی دیلده :Zodyak زودیاک -اؤزای گؤیده 18 درجه یئردی و 9 درجه گونئی و 9 درجه قوزئی گؤیده بیلینیر و یئردن باخاندا گونش آی و ناهید و مریخ و عطارد بو گؤیده دولانیر.

12 برجدا بؤلونوب.

## قایناق
https://tr.wikipedia.org/wiki/Zodyak_ku%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1 

آسترونومی
الکس ویدال

**الکس ویدال** (دوغوم:21 آقوست 1989) ایسپانیالی فوتبالچیدیر.

## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۸۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:بایس دوغوملولار
بؤلمه:خیمناستیک تاراقونا کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:المریا کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:سویا کولوبونون اویونچولاری
آندرومدا (اولدوز شکیلی)

200px|بندانگشتی|
**آندرومدا تاخیم اولدوز**  (خاتون زینجیرده) اؤزای گؤیون قوزئی یاریم کوره سینده بیر تاخیم اولدوزودور. آندرومدا قالاکسی سی، بیزم سامان یولو قالاکسییه ان یاخین قالاکسی اولاراق، اولدوزلار کیمی گؤروشور.

آندرومدا تاخؽم اولدوزو، ۸۸ یئنی تاخیم‌اولدوزلاردان بیریدیر. یونان افسانه لرینده کاسیوپه قیزی آندرومده داشلارا زینجیر ایله باغلانمیشدیر.دنیز اژدری کئتوس اونی یئه دی.گؤیده ۷۲۲ کؤب درجه یئردی.

## قایناقلار

https://az.wikipedia.org/wiki/Andromeda_(b%C3%BCrc)

بؤلمه:آسترونومی
یوتی‌سی ۴:۳۰+

**یوتی‌سی ۴:۳۰+**  بیر زمان اولچوسوده.

## رسمی ساعات (تام ایل)
* افغانیستان

## گؤرونتولر


File:Timezones2008G UTC+430.png



بؤلمه:تقسیمات ساعت هماهنگ جهانی
بؤلمه:زامان منطقه‌لری
سیردان

**سیردان** قزوین اوستانینین شهرلریندن بیری و آشاغی تاریم بؤلومونون مرکزی‌دیر.

## اهالی و دیل
بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱٬۴۶۵ نفر جمعیتی واردیر. کی بوتونلوکله تورکجه دانیشاراق طریقت لری ایسه شیعه‌لیک دیر.

## ایقتیصادیات
بو شهرده اهالی نین چؤخونلوغو اکینچیلیک ، تاخیلیچیلیق و مئیوه‌چیلیک و قیسما ده داوار ساخلاماق ، زیتون‌چولوق و بالیقچیلیغا مشغول دور. شهرین اؤنملی محصول لاری اریک ، گیلاس ، آلچا ، قوز و زیتون دور.

## قایناقلار

بؤلمه:قزوین بؤلگه‌سی
بؤلمه:قزوین اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:آشاغی تاریم بؤلومونون یاشاییش یرلری
خیارج

**خیارج** قزوین اوستانینین ، بوئین زهرا بؤلگه سینین ، رامند بؤلومونده بیر کند دیر.

## اهالی
اهالی نین سایی ۱۳۹۰جی ایلینین سایینا گؤره ۱۰۷۰نفریمیش کی تورک و تاتلار دان عیبارت‌دیر.

## دیل و دین
بو کندین اهالیسی شیعه اینانجلی تورکلر و تاتلاردیر. کندین طایفالاریندان آقاعلیخانلی ، علیخانلی ، آقاعلی و نئچه باشقا طایفانی اؤرنک گؤسترمک اولار.

## ایقتیصادیات
اهالی نین چوخونلوغو اوزومچولوگه مشغول‌دور.

## گؤرملی یئرلر
*کندین اسکی تپه‌سی
*اوزوم باغلاری
*بیر نئچه ایمام زادا توربه‌سی

فایل:خیارج.png|خیارج کندینین گؤرۆنۆشۆ
فایل:خیارج و خانه های قدیمی.png|خیارج کندینین اسکی ائولری
فایل:خیارج و خانه های قدیمی.2.png|کندده یئرلشن اسکی ائولر و تیکینتی‌لر


## قایناق لار
قزوین اوستانینین کندلری
سکزناب

سکزناب(Azəricə:سکگیزناو و یا səkgiznav) قزوین اوستانین ، آوج بؤلگه سینین ، آبگرم بؤلومونده بیر کند دیر.

## اهالی
۱۳۸۵جی ایلینین سایینا گؤره کندین تؤپلامی ۱۶۶نفریمیش آمّا کئچمیش لرده کندین تؤپلامی ۴۲۷نفریمیش کی آزالیب.اهالی سی ائتنیک آذربایجان تورکلرینه منصوب اؤلان آوشارلار دیر.اهالی نین چؤخو اوزومچولوق و تاخیلیچیلیقا مشغول دور.

## دیل و دین
بو کندین بوتون اهالی سی آذربایجان تورکلری و شیعه دیرلر.

## سوقت لر
کندین سوقت لری اوزوم ، یئمیش و باسلیق دیر.

## قایناق لار
یوتی‌سی ۱۱:۰۰+

**یوتی‌سی ۱۱:۰۰+**  بیر زمان اولچوسوده.

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر


File:Timezones2011 UTC+11.png



بؤلمه:تقسیمات ساعت هماهنگ جهانی
بؤلمه:زامان منطقه‌لری
یوتی‌سی ۱۱:۳۰+

**یوتی‌سی ۱۱:۳۰+**  بیر زمان اولچوسوده.

## قایناق‌لار

## گؤرونتولر


File:Timezones2008G UTC+1130.png



بؤلمه:تقسیمات ساعت هماهنگ جهانی
بؤلمه:زامان منطقه‌لری
خسرود

خسرود(تورکجه:خسرود ، Xosrud) قزوین اوستانین باتی الموت بؤلومونده بیر کند دیر. بو کند قزوین شهرینین قوزئینده یئرلشیب دیر.خسرود کندی عرشه کوه داغینین اتیینده یئرلشیب دیر و اؤنون هاواسی، داغ هاواسی دیر.

## اهالی
۱۳۸۵جی سایینا گؤره کندین ۲۴۸نفر تؤپلامی واریمیش.

## دیل و دین
بو کندین بوتون اهالی سی تورکلر و شیعه دیرلر.

## ایقتیصادیات
اهالی سی دویو اکمگه ، جویزچیلیقه و فیندیقچیلقه مشغول اؤلار.کندین ان اؤنمەلی محصول لاری دویو ، جویز و فیندیق دیر.
## رسیم‌لر
وسط|بی‌قاب|249×249پیکسل|خسرود‌ دا بیر‌باغ
وسط|بندانگشتی|354×354پیکسل|عرشه‌داغی

## قایناق لار
بیگلر (آوج)

بیگلر قزوین اوستانینین ، آوج بؤلگه‌سینده بیر کند دیر.

## اهالی
۱۳۸۵جی ایلینین سایینا گؤره تؤپلامی ۱۲۰نفر(۲۶ائولی)میش کی بوتونلوکده آذربایجان تۆرکجه‌سی دانیشیرلار.

## قایناق‌لار

### اتک‌یازی
هیوندای موتور

**هیوندای موتور** (هانجا:現代自動車株式會社 هانقول: 현대 자동차 주식회사)گونئی کوره ده بیر اوتوموبیل شیرکتی دیر.1967 اینجی ایلده چانق جو یانق بو شیرکتی قوردو.هیوندای زنجیره شیرکتینه باغلی اولان آدلیم بیر شیرکتدیر.

## قایناق
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%87%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%88%D8%AA%D9%88%D8%B1

بؤلمه:اوتوموبیل
بنؤوشه‌یی اوستو ایشیغی

بندانگشتی|

**بنؤوشه‌یی اوستو ایشیغی ** یوخسا **اولترا بنؤوشه‌یی ایشیغی ** () مۆخفّفی: UV، الکترومغناطیس دالغاریندا  ۱۰ nm دن ۴۰۰ nm جا دالغا بؤیو اولان ایشیق ساچلارینا بنؤشه یی اوستو ایشیقلار دئیلیر. بو ایشیق ساچلاری گؤرونمئز و گؤرمک اۆچون اولارین دالغالارین توتان گؤزلوکلار ایشله نیر. بو ایشیق ساچلارینین دالغا بؤیلاری گؤروشن ایشیق دالغالاریندان آز و ایکس ایشیقی دالغالاریندان چوخدور.

گونش ایشیقیندا یوزه ۱۰ بنؤشه یی اوستو ایشیقلاریدیر. الکتریک تخلیه سینده و چوخلو الکتریک و الکترو مغناطیس ایشلرده بو ایشیق دالغالاری یارانیر.

## قایناقلار

https://en.wikipedia.org/wiki/Ultraviolet

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:الکترومغناطیس دالغا
بؤلمه:Electromagnetic spectrum
بؤلمه:Ultraviolet radiation
فرومون

**فئرمون**Pheromone شیمیایی ماده دیر و حئیوانلار یا بیتگیلر بو ماده ایله بیربیرنه سؤز وئریر.

## قایناق
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%85%D9%88%D9%86

بؤلمه:فرومونلار
قیرمیزی آلتی ایشیغی

**قیرمیزی آلتی ایشیغی** یا **قیزیل آلتی ایشیغی** یوخسا **اینفرا قیرمیزی ایشیغی**() دالغالاری. گؤرونن ایشیقدان دالغا بویو اۇزون اولان ایشیق دالغالاریدیر. بو ایشیق دالغالاری الکترومغناطیس دالغالاری و تکنولوژیسینده آدلاری اینفرارِد (infrared) دیر. بو دالغالارین بوْیو ۷۵۰ نانومتردن ۱ میکرومترجا و ۱۰ میکرومتر دالغا بوْیوندا ایشیق ساچلاری تکنولوژیده ایشلنیر.

## قایناق
https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l%C3%B6tesi

بؤلمه:الکترومغناطیس
کریستال قورولوشو

کریستال ایچره اتوملار یونلار و مولکوللارین نئجه اولماسین آرالاشدیرماقدیر.برک یوخسا مایع ایچره کریستال بیر کیچیک باغلانتی کیمی ایشلنیر.

## قالری

Image:Lattic_simple_cubic.svg|Simple cubic (P)
Image:Lattice_body_centered_cubic.svg|Body-centered cubic (I)
Image:Lattice_face_centered_cubic.svg|Face-centered cubic (F)


## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Crystal_structure

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:متالوژی
سیمون بیکر

**سیمون بیکر**(اینگیلیس دیلی: Simon Baker) (دوغوم:30 ژوئن 1969) اوسترالیالی اویونچودور.

## قایناق

## اوْینادیغی فیلم‌لر

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:اوسترالیالی اویونچولار
ایستیون دئیویس

**ایستیون دئیویس** - دوغوم تاریخی:  - اینگیلیسلی حرفه‌ای ایسنوکئر (بیلیارد) اویونچوسودور.۱۹۸۰ اینجی اون ایللرده ۶ دفعه دونیادا بیرینجی چیخدی. ۲۰۱۶-جی ایلده ایسنوکردن ال چکدی.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
سعد حریری

**سعد الدین رفیق حریری** (۱۸ آوریل ۱۹۷۰ ریاض) رفیق حریری نین ایکینجی اوغلو.لوبنانلی سیاستچی و بیرینجی وزیر اولموشدور.۲۰۰۹-۲۰۱۱ اینجی ایللرده بیرینجی وزیر اولدو و ۲۰۱۶ اینجی ایلده یئنی دن ایکنجی دفعه بیرینجی وزیر سئچیلدی و ۴4 نوامبر ۲۰۱۷ ده ایشدن دالی چکیلدی.المستقبل پارتیسی نین باش لیدری ۱۴ مارس بیرلشمگی نین باشچیلارینداندیر.

## قایناقلار

*https://en.wikipedia.org/wiki/Saad_Hariri

بؤلمه:سیاستچیلر
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
زادگان ۱۹۷۰
بؤلمه:زادگان ۱۹۷۱ (میلادی)
بؤلمه:لژیون دونور شوالیه‌لری
بؤلمه:میلّی رهبرلرین اوشاقلاری
بؤلمه:لوبنانلی سنی موسلمانلار
بؤلمه:لبنانین میلیادرچیلری
بؤلمه:لوبنانین باش وزیرلری
انق لی

**انق لی**  (چین دیلی:李安 ) (دوغوم:23 اوکتبر 1954) تایوانلی آمریکالی میللیتده فیلم دوزلدندیر.ایکی دفعه اوسکار جایزه سینی قازانیبدیر.
## قایناق
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%86%DA%AF_%D9%84%DB%8C

بؤلمه:سینما
ترازودون

**ترازودون** (, ، ) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۳۷۱٫۸۶۴۱ دیر. متابولیسمی قاراجییرده باش وئریر. ترازودون آنتی‌دپرسان یا ضد افسردگی اۆچون ایستیفاده اوْلونور.
## بیرده باخ
*دواء شیرکت‌لرین لیستی
*بیوفارماسی
*دواء کیرلیلیغی
*اؤن دواء
*فارماکولوژی
*کپسول (دواء)
*آنتی‌بیوتیک‌
*آنتی سایکوتیک‌ یا ضد روان پریشی
*آغری کسیجی یا ضد درد
*آنتی‌دپرسان یا ضد افسردگی
## قایناقلار

*اینگلیسیجه ویکی پدیا

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:دواء
عیفریت ایله سورمک (فیلم)

عیفریت ایله سورماق  (Ride with the Devil)انق لی دوزئلدن 138 دقیقه بیر فیلمدیر.آدلیم اویونچولاری توبی مقوایر و سیمون بیکر دیر.

## دستان
جیک رودل (توبی مقوایر) یوخسول آلمانلی نین اوغلودیر و میزوریده بؤی آچیب.«جک بول چایلز» (آلریش) بیر کند اوشاغی جیک رودل ایله یولداش قارداشدیر.آمریکا ساواشیندا جک بول جایلزین آتاسی اؤلور و ائولری داغیلیر.جک و جیک ایکی یولداش (گونئی اوغلانلاری) ساواش اۆچون گئدیر.
سول|بندانگشتی|300x300پیکسل|Illustration of Southern Bushwhackers engaging in the destruction of Lawrence, Kansas in 1863.

## قایناق
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D8%A7_%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%85%D9%86_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)

بؤلمه:سینما
آغ آنا

**آغ آنا** – تۆرک، تاتار، آلتای، یاکوت میفوْلوْژیلرینده دنیز ایلاهه‌سی. مۆختلیف تۆرک دیللرینده آک آنا، اۆرونگ ائنئ، شۇرا (سۇرا، سوْر) ائنئ اوْلاراق دا بیلینر. مغوللار ایسه ساگان (ساگاغان) ائجئ اوْلاراق خاطیرلایارلار. هله هئچ بیر شئی یارادیلمامیشکن و یالنیز اۇجسوز-بۇجاقسیز بیر سۇ وارکن، سوْنسوز سۇلاردان چێخاراق، تانری اۆلگئنه یاراتما ایلهامینی وئره‌رک سۇلارا تکرار بۇداقمیشدیر. اێشیقدان (جیسمانی اوْلمایان) بیر بدنی واردیر. باشیندا گۆجو ایشاره‌له‌یَن و تاجا بنزه‌ین ظریف بۇینوزلاری وار. آلت قیسیمینده دنیزقیزی کیمی چوْخ اۇزون بیر بالیق قۇیروغو مؤوجوددور. قۇیروغو یۆنگول ماویه‌‌ چالان بیر رنگده‌دیر. اطرافیندا دنیزاولدوزلاری گزر. حیاتین باشلانغیجینا دایر نه وارسا هامیسینا رۇح وئره‌رک حیات دؤورونو باشلاتمیشدیر. آرالیق دنیزینده یاشاییر. بعضی سؤیلنجلری، گئییک شکلینه گیرن سۇ آنا ایله گؤی تورکلرین آتاسی ائولنمیشدیر. مۆختلیف سؤیلنجلری همیشه دنیزدن چێخان وارلیق بیر مارال اوْلاراق بیلینیر. آغ رنگ سۇیو و تمیزلیگی ایشاره‌لر. یاقوتجاداکی اۆرونگ سؤزجویو آغ و گۆموش دئمکدیر. مغول دیلینده ائکهئ اۆرئنگ اوْلاراق بیلینر. مغوللارا گؤره ائکهئ خاتون، درینلیکلرده گلن پالچیغی بیر کاپلومباغانین کۆرگینه قوْیاراق یئر اۆزونو یاراتمیشدیر.
## ائتیموْلوْژی
(آغ / آک) کؤکوندن تؤره‌میشدیر. آغماک، آخماق، یازلاماق، ایشیلداما، يۆکسلمک، يۇخاری چێخماق و يا آشاغی ائنمک، ياراتماق کیمی معنالار داشیيار. چیرکلنمه‌میشلیک، ال ديَمه‌میش و گۆناهسیزلیک مجازی معنانین ترکیبینده ایشتیراک ائدر.
## بیرده باخین
*تنگری‌چیلیک
*تۆرک میفوْلوْژیسی
## قایناقلار

*
* Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  
* Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Cilt-1, Sayfa 570)

بؤلمه:دستانلار
بؤلمه:میفولوژی
بؤلمه:تورک میفولوژیسی
داوا

**داوا** (عربجه: دواء) یا **درمان** — اینسان و حیوانلاردا خسته‌لیکلری مۆالیجه ائتمک اۆچون ایستیفاده ائدیله‌ن فارموکولوژی واسطه.طیبی عملده اولدوقجا چوْخ داوالار ایشلدیلیر. اودور کی، اونلار حاقین‌دا تام تصوّر یاراتماق اۆچون داوالاری اوخشار خصوصیتلرینه گؤره قروپلاش‌دیریرلار. ان گئنیش یاییلمیش سینیفلان‌دیرما داوالارین هم فارماکولوژی تأثیر خصوصیتلری و هم ده کیمیوی ترکیبی اساس گؤتوروله‌ن قاریشیق سینیفلان‌دیرمادیر.

## ان باهالی داوالار

بعضی آزتاپیلان داوالارلا مۆالیجه کورسونون ایللیک خرجی خسته‌یه یوز مینلرله دوللارا باشا گلیر. فوربس ژورنالی دۆنیانین ان باهالی داوالارینین سیاهی‌سینی ترتیب ائتمیش‌دیر.

ژورنالین معلوماتینا گؤره، دۆنیادا ان باهالی داوا الکسیون فارموکولوژی شیرکتینین اۆرتیم (تولید)ی اولان سولیریس داروی‌دیر. بۇ داوالا ایللیک مۆالیجه کورسو ۴۰۹،۵ مین دوللارا باشا گلیر. سولیریس ایمنی سیستمینین اونیکال پوزغونلوغون‌دان اذیّت چکه‌نلره یاردیم ائدیر. اینسان یاتان‌دا اونون قانین‌دا قیرمیزی قان هیسسجیکلری (پاروخیسیمال نوجتورنال هئموگلوبینوریا) پارچالانیر. داوا بازارا ایکی ایل اؤنجه داخیل اولوب.

سولیریس داواسینین یازیلدیغی ایمنی سیستمینین پوزولماسی خسته لییندن آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا ۸ مین اینسان اذیّت چکیر. بۇ داوانین ساتیش حجمی ۲۰۰۹-جو ایلده ۳۰۰ میلیون دوللارا چاتیب.

ژورنال قئید ائدیر کی، خسته‌لیک نادر اولدوق‌دا اونون داواسی دا باها اولور. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا جمعی‌سی ۵۰۰ نفر هانتئرا سیندرومو کیمی تانینان ژنتیک خسته‌لیک‌دن اذیّت چکیر. بۇ خسته‌لر اۆچون حاضیرلانمیش ائلاپراسئ داواسینین ایللیک خرجی ۳۷۵ مین دوللاردیر. شیره دارویی شیرکتی طرفین‌دن ایشلنمیش ائلاپراسئ داواسی اؤت‌ن ایل تکجه آمریکا بیرلشمیش ایالتلری بازارلارین‌دا ۳۵۳ میلیون دوللار حجمین‌ده ساتیلیب.

داها بیر نادر دارو بیومارین دارویی شیرکتینین اۆرتیم (تولید)ی اولان ناگلازیمئ داواسی‌دیر. بۇ داوا خسته‌یه ایلده ۳۶۵ مین دوللارا باشا گلیر.

ان باهالی داوالار سیاهی‌سین‌دا مۆالیجه کورسو ۲۰۰ مین دوللاк اولان ۹ آدلی داوا داخیل ائدیلیب.

## بیر ده باخ

تورکه داوا

## قایناقلار
* داوا (بؤلمه) 

## ایستینادلار


بؤلمه:داوالار
بؤلمه:طیب
بؤلمه:Drugs
آلفا-پیرولیدینوپنتیوفینون

**آلفا-پیروْلیدینوْپنتیوْفینوْن** (آیوْپاک آدی: (RS)-1-Phenyl-2-(1-pyrrolidinyl)-1-pentanone, , ، ،) بیر شیمیایی بیلشیک دوْاء.

## بیرده باخ
* دوْاء شیرکت‌لرین لیستی
* بیوْفارماسی
* دوْاء کیرلیلیغی
* اؤن دوْاء
* فارماکوْلوْژی
* کپسوْل (دوْاء)
* آنتی‌بیوْتیک
* آنتی سایکوْتیک یا ضد روْان پریشی
* آغری کسیجی یا ضد درد
* آنتی‌دپرسان یا ضد افسردگی

## قایناقلار

* اینگلیسیجه وْیکی پدیا

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:دوْاء
بازالت

[بندانگشتی|بازالت سوتونلاری [مجاریستان ]]
بندانگشتی|آریزونا ایالتینده بازالت داش

**بازالت**  Basalt بیر نوع قارا برک داشدیر.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Basalt

بؤلمه:معدن
تورکوستان

[thumb|تۆرکیستان، [اوْرتا آسیا|اوْرتا آسیادا، اؤزبکیستان، قازاخیستان، تۆرکمنیستان،قرقیزستان تاجیکیستان، رۇسیه و چین توْرپاقلاری‌نین بیر قیسیمینی ایحاطه‌‌ ائدن اکثریتله تۆرک خالقلارین ياشادیغی جغرافی بیر بؤلگه‌دیر.]]

**تۆرکیستان** (فارسجا: ترکستان توْرکئستان، معنا: تۆرکلرین اوْتوردوغو یئر؛ عربجه: بلادالترك، معنا: تۆرک اؤلکه‌سی)، اوْرتا آسیادا غربده خزر دنیزی و آشاغی ایدیلدن باشلاماق اۆذره شرقده مغولیستانداکی آلتای داغلارینا، جنوبدا کوْپئت - هیندوکوش - کۇئنلون داغلارینا، شیمالدا آرال و بالکاش گؤللری‌نین کناریندا قێرغیز چؤلونه قدر اۇزانان ساحه‌‌ 6 میلیوْن ک.م²دن گئنیش جغرافی و تاریخی بؤلگه. اهالیسی 2001 ایلی اعتبارییلا 43.210.802 نفردیر.
## جغرافیایی موْقعیت
بؤلگه غرب و شرق تۆرکیستان اوْلاراق ایکیيه آيریلماقدادیر.
### غرب تۆرکیستان
غرب تۆرکیستان؛ بۇ گۆنکی اؤزبکیستان، تۆرکمنیستان، قێرغیزیستان، تاجیکیستانین هامیسی ایله قازاخیستانین بؤيوک بیر حیصه‌‌سی و افغانیستانین بیر قیسیمینی ایحاطه‌‌ ائتمکده‌دیر. غرب تۆرکیستانین افغانیستاندا اوْلان حیصه‌‌سی افغان تۆرکیستانی اوْلاراق خاطیرلانار و مزار شریف و اطرافیندان مئيدانا گلر.

بۇنون خاریجینده آنادوْلو ایله غرب تۆرکیستان آراسیندا قالان ایرانین شیمال بؤلگه‌سینه ده ایران تۆرکیستانی دئيیلمکده‌دیر. آراز چايی‌نین خزر دنیزینه تؤکولدويو نؤقطه‌‌دن باشلاياراق ایرانین شمال-غرب، شمال و شمال-شرق بؤلگه‌لری اوْلان آذربایجان، مازندران، تۆرکمن صحراسی و خراسانی دا ایچینه آلان بؤلگه تخمیناً 800 مین کم² اوْلوب 40 میليوْنا ياخینلاشان تۆرک اهالی ياشاماقدادیر.

شمالدا شرق رۇسیه دن باشلايیب اۇرال داغلارینا، جنوبدا آراز چايی و قارادنیز ساحللرینه، غربده موْلدوْوا قاقاوزلی و شرقده اۇرال داغلاری ایله خزر دنیزی‌نین سرحدلرینی مئيدانا گتیرن بؤلگه‌يه ده تۆرک ائلی دئيیلمکده‌دیر.
### شرق تۆرکیستان
شرق تۆرکیستان، چینه باغلی اوْلان داها چوْخ اۇيغور تۆرکلری‌نین ياشادیغی سینجان اۇيغور آوتوْنوْم بؤلگه‌سی توْرپاقلارینا وئریلن آددیر.
## قایناقلار

*

بؤلمه:اورتا آسیا اؤلکه‌لری
بؤلمه:تورکوستان
آصلاندوز

**آصلاندوز** — ایراندا گونئی آذربایجانین اردبیل اوستانینین آصلاندوز بؤلگه‌سینده یئرلشیب و بۇ بؤلگه‌نین مرکزی‌دیر. ۲۰۰۶-جی میلادی ایلین سیاهییا آلینماسی اساسیندا بۇ شهر ۳٬۹۱۰ نفر و ۸۶۲ عائیله‌دن عیبارت‌ایدی. اهالی‌سی‌نین چوخونلوغو آذربایجانلیلاردان عیبارتدیرلار و آذربایجان تۆرکجه‌سینده دانیشیرلار.

## آیریجا باخ
* آصلاندوز دویوشو

## قایناق‌لار

بؤلمه:آصلاندوز بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین شهرلری
ناوارو (سریال)

**ناوارو سریالی** فرانسه ده دوزلینن بیر سریالدیر.

## قایناق
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%88

بؤلمه:سریاللار
اتورواستاتین / املودیپین

**اتورواستاتین / املودیپین**  بیر شیمیایی بیلشیک دواء.
## بیرده باخ
*دواء شیرکت‌لرین لیستی
*بیوفارماسی
*دواء کیرلیلیغی
*اؤن دواء
*فارماکولوژی
*کپسول (دواء)
*آنتی‌بیوتیک‌
*آنتی سایکوتیک‌ یا ضد روان پریشی
*آغری کسیجی یا ضد درد
*آنتی‌دپرسان یا ضد افسردگی
## قایناقلار

*اینگلیسیجه ویکی پدیا

## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:دواء
بؤری شاد

**بؤری شاد** - ایکینجی فارس-تۆرک مۇحاریبه‌‌سی و اۆچونجو فارس-تۆرک مۇحاریبه‌‌سی دؤورونده قافقازین شادی، يابقوسو و تۇدونو اوْلموشدو. 627-جی ایلده دربند شهرینی اله کئچیرمیشدی. اوْ زامان بردعه‌ده اوْتوران ساسانی جانیشینی سئما وشنوْسل و اؤلکه‌نین دینی حاکمی ویروْنون يانینا ائلچی گؤندریب، اؤلکه‌نی اوْنا تابع ائتمگی تکلیف ائتدی. کنياز بۇندان بوْيون قاچیراراق ساسانیلره سێغیندی. کاتوْلیکوْس ویروْ اوْنا بیرآز مقاومت گؤسترسه ده تئزلیکله تسلیم اوْلدو. 630-جۇ ایلین آوریلینده ارمنیستاندا چوْرپان تارخان باشچیلیغیندا شاه شهروراز اێن کوْماندانلیق ائتدیگی 10000 عسگردن عبارت اوْلان ساسانی اوْردوسونو مغلوب ائتدی. همین ایل توْنق يابقو خاقانین اؤلوم خبرینی ائشیدیب گئری قايیتدی.
## قایناقلار
*

بؤلمه:گؤی‌تورکلر
بؤلمه:گؤی تورک شاهزاده لری
تامقان شاد

**تامقان شاد** — گؤی تورک شاهزاده‌سی. ایستمی خاقانین اوْغلو ایدی. 576-جێ ایلده آتاسی ایستمی خاقان اؤلنده ایدیل چایی بؤلگه‌سینه قارداشی تاردو خاقان طرفیندن گؤندریلمیشدی. تامقان شاد هم ده بیزانس ایمپریاسی ایله علاقه‌‌لردن مسئول شخص ایدی. بیزانسلیلارین اوْنلارا خیانت ائده‌رک آوارلارلا مۆقاویله ایمضالاماسینا هیددتلنه‌رک بیزانسین قارا دنیز ساحلی بؤلگه‌سینی و کریمه نی اله کئچیره‌رک گؤی تورک دؤولتینه بیرلشدیرمیشدی.
## اؤلومو
تامقانین اؤلوم تاریخی بللی دئيیل. لاکین آپا خاقانین طرفینی تۇتدوغو بیلینیر. چوْخ گۆمان 584-جۆ ایلدن سوْنرا وفات ائتمیشدیر.
## قایناقلار
*

بؤلمه:گؤی تورک شاهزاده لری
بؤلمه:گؤی‌تورکلر
کورشاد

**کۆرشاد**، (؟-639) - بیر گؤی تورک شاهزاده‌سیدیر. اۇشاقلیقدا آدی "شۇ تیگین" اوْلموش، "قارا خاقان" طرفیندن "کۆر شاد" چاغریلدی.
## یاشاییشی
چین اوْردوسوندا ژنرال وظیفه‌‌سینه‌جن یۆکسلمیش بیر گؤی تورک شاهزاده‌سیدیر. کۆرشاد، شرقی گؤی تورک خاقانی شیبی خاقانین اوْغلودور. عمیسی چۇلا خاقانین چینه تسلیم اوْلماسیندان سوْنرا چینده حربی رۆتبه قازانیر. تؤلیس خاقانین کیچیک قارداشیدیر. اوْ قارداشینا نیفرت ائدیردی و امپراتورا قارداشی‌نین عصیان ائتمک اۆزره اوْلدوغونو دئدی. جیئشئشوای 639-جۇ ایلین آوقوستوندا تزه‌لیکجه اؤلن تؤلیس خاقانین اوْغلو آشینا هوْلوْکو ایله 40 نفردن عبارت بیر قروپلا، امپراتورو شهرده گیروْو گؤتورمک پلانینی حاضیرلاییر. آنجاق باسقین پلانی حاضیرلاندیغی گۆن اوْلان 19 مای 639-جۇ ایلده دهشتلی بیر فێرتینا و یاغیش باشلادیغیندان چین امپراتورو سارایدان چێخمیر. بۇنا قارشیلیق پلانین پوْزولماسینی ایسته‌مه‌ین کۆرشاد و اوْنون دوْستلاری سارایا باسقین ائدیرلر. اۇزون سۆرن چارپیشما نتیجه‌سینه یۆزلرله چینلی کئشیکچی مهو ائدیلسه ده، کۆرشاد دوْستلاری‌نین بؤیوک بیر حیصه‌‌سینی ایتیریر و سارایدان چکیلمک مجبوریتینده قالیر. سارایدان آتلاری اوْغورلایاراق شهردن چێخیب وئی چایینی کئچیرلر  و چین اوْردوسو طرفیندن قێریلیرلار.
## عصیاندان سوْنرا
امپراتور عصیاندان گؤی تورکلری سربست بۇراخیر و یئنیدن خاقانلیق قۇرمالارینا ایجازه وئریر. خۇایخوای شاهزاده‌سی آشینا سیموْنو کیلیبی خاقان آدی ایله خاقان اعلان ائدیر. تؤلیس خاقانین اوْغلو آشینا هوْلوْکو ایسه سۆرگون ائدیلیر.
## قایناقلار
*

## گؤرونتولر


File:Li Sixun peizazh.jpg



بؤلمه:گؤی‌تورکلر
بؤلمه:گؤی تورک شاهزاده لری
کیرمانشاه زلزله‌سی ۱۳۹۶

بندانگشتی
**کیرمانشاه زلزله‌سی** - ایرانین غربینده یئرآلان کیرمانشاه ویلایتی‌نین ۷٫۳ ریشتر اؤلچوسو بؤیوکلوگونده وۇردوغو بیر زلزله‌دیر. بۇ زلزله‌نین مرکزی ایران-عیراق سرحدینه یاخین اوْلدوغو اۆچون ایرانین غربی و مرکزی منطقه‌لرینده ده حیس اوْلوندو.

ایران دؤولتی خبر آژانسی‌نین دئدیگینه گؤره بۇ زلزله‌نین نتیجه‌سینده ۴۳۰ اؤلوب و ۶۷۰۰ نفر یارالانیبدیر.

## زلزله‌نین مرکزی
کیرمانشاه اوستانینین ازگله شهرینین ۵ کیلومئتریسینده واقع اولوب. بو زلزله‌نین درینلیکی یئرین ۱۱ کیلومتریسینده باشلانیب.

## گالری

2017 Kermanshah earthquake by Alireza Vasigh Ansari - Sarpol-e Zahab (05).jpg
2017 Kermanshah earthquake by Alireza Vasigh Ansari - Sarpol-e Zahab (04).jpg
2017 Kermanshah earthquake by Farzad Menati - Sarpol-e Zahab (07).jpg
2017 Kermanshah earthquake by Farzad Menati - Sarpol-e Zahab (02).jpg
2017 Kermanshah earthquake by Farzad Menati - Sarpol-e Zahab (04).jpg
2017 Kermanshah earthquake by Alireza Vasigh Ansari - Sarpol-e Zahab (21).jpg
2017 Kermanshah earthquake by Alireza Vasigh Ansari - Sarpol-e Zahab (15).jpg
2017 Kermanshah earthquake by Alireza Vasigh Ansari - Sarpol-e Zahab (26).jpg|
2017 Kermanshah earthquake by Farzad Menati - Sarpol-e Zahab (21).jpg|
2017 Kermanshah earthquake by Farzad Menati - Sarpol-e Zahab (22).jpg|
2017 Kermanshah earthquake by Farzad Menati - Sarpol-e Zahab (23).jpg|
2017 Kermanshah earthquake by Farzad Menati - Sarpol-e Zahab (15).jpg|
2017 Kermanshah earthquake by Farzad Menati - Sarpol-e Zahab (56).jpg|
2017 Kermanshah earthquake by Farzad Menati - Sarpol-e Zahab (67).jpg|
2017 Kermanshah earthquake by Farzad Menati - Sarpol-e Zahab (70).jpg|


## قایناقلار

بؤلمه:ایران زلزله‌لری
آندره قومز

**آندره قومز** (اینگیلیسجه: André Gomes) (دوْغوم: Grijó) بیر فوتبالیست. اورتون فوتبول کولوبو و پورتوقال میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:بنفیکا کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:والنسیا کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری
بؤلمه:اورتون کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۱۷ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
ایسنوکئر

ایسنوکئر (اینگیلیس دیلی:Snooker) بیرجور بیلیارد اؤیونودیر.بؤیوک بیر میز اوسته اؤینانیر بو میز فلانل پارچاسی ایله اؤرتولوب.6 پاکات یا باجاسی وار.دؤرد پاکات قیراخلاردا و ایکی پاکات آرادا.

یاشیل بؤیاقدا فلانل پارچاسی چیمن اوستونده اؤیناماقدان بیر سیمگه دیر.اسکی چاغدا بو اؤیون چیمن اوسته اؤنانیردی.اسکیده چلیک ایله شارلار ویریلاردی.ایندی گیو(ال آغاجی) ایله شارلار ویریلیر و میز اوسته دیر.

بندانگشتی|ایسنوکر میزی و 21 شار باشلانیشدا .قیراخدا و آرادا پاکاتلار و آغ شارین یئری یاریم دایره ایچره باشلانیشدا گؤرونور.
سول|بندانگشتی|قیرمیز شار آغ شار ایله قیراخدا  پاکات اولور.

## میز
370*180 سانتی متیر ان بؤیو اولور و میزین بؤیو انیندن ایکی قات چوخدور. 21 شار یا توپدور 15 قیزمیزی شار ایله   بیر قره شار و بیر قهوه ای شار بیر ساری شار بیر گؤی شار  بیر یاشیل و بیر شاردا صورتی بؤیاقدادیر.آغ شار پئتؤک آدلانیر و شارلار آغ شار ایله ویریلیر.

## اینگلیسی ایسنوکئر
بو نوع ایسنوکئرده هر بیر قیرمیز شار سالماقدا بیر بؤیاقلی شار سالماق اولار و ان چوخ سایی 147 اولا بیلر ماکزیم بریک یا لاب چوخ سایی 147 سایی بیردفعه میدان آچماقدا اولا بیلر.

## خطا
ساری و قهوه ای و یاشیل شاردا یا پئتوک پاکات اولماقدا 4 سایی خطا چیخیلار و گؤی شاردا 5 صورتی شاردا 6 و قره شاردا 7 سایی خطا چیخیلار.

## سایی

توپلار پاکات اولماقدا سایی چوخالیر.

* قیزمیز شار :1

* ساری شار :2

* یاشیل شار:3 

* قهوه ای شار:4

* گؤی شار:5

* صورتی شار:6

* قره شار :7 

## قایناق

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B3%D9%86%D9%88%DA%A9%D8%B1

بؤلمه:ایدمان
ازگله

**ازگله** ایرانین کیرمانشاه اوستانین دا بیر شهر ده . بو شهر ثلاث باباجانی بؤلگه‌سینین ازگله بؤلومونده یئرلشیب.بو شهرین ۱۳۹۵ جی آمارلار اساسیندا ۱٬۵۰۲ نفر نوفوسو واریمیش.

## زلزله‌سی

عیراقین حلبچه شهرینین ۳۲ کیلومتیر جنوب‌غربی‌سینی ۷٫۳ ریشتر اؤلچوسو بؤیوکلوگونده وۇدوغو بیر زلزله‌باش ورده که بو زلزله **ازگله** شهرینده چوخلی خیسارت وؤرده. بو شهرین فاصیله‌سی حلبچه شهرینن ۵ کیلومنئترده.

## قایناقلار

بؤلمه:کیرمانشاه اۇستانی
ساموئل اومتیتی

**ساموئل اومتیتی** (اینگیلیسجه: Samuel Umtiti) (دوْغوم: Yaoundé) بیر فوتبالیست. بارسلونا فوتبال کولوبو و فرانسه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.

## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:اولمپیک لیون کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری
بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
منصور

**منصور** کیشی آدی‌دیر. عرب دیلینده اوتکولو و ظفرلی معناسین وئریر. 

منصور بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛
* منصور مدرسه‌سی
* منصور منصور محله‌سی، تبریزین تاریخی محله‌لریندن بیری‌دیر. 
* منصور (موغنی)
## قایناقلار
مقصودیه

**مقصودیه** ، مقصودیه محله سی، تبریز شهری نین محله لریندن بیری دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:تبریز
بؤلمه:تبریز محله‌لری
باغمئشه

*


*'باغمئشه** یا دا **باغ مئشه محله‌سی''' — تبریزین تاریخی محله‌لرین دن بیری دیر. بو محله، تبریزین قوزئی دوغوسوندا یئرلشیب.

## قایناقلار

بؤلمه:تبریز محله‌لری
امیره‌قیز

**امیرخیز محله‌سی** یا دا **امیره‌قیز محله‌سی** — تبریزین تاریخی محله‌لریندن بیری‌دیر، ستارخان بو محله‌دن مشروطه موباریزه‌لرین باشلادی و بیر زامان بو محله‌ده یاشامیش‌دیر. 

## قایناقلار

بؤلمه:تبریز
بؤلمه:تبریز محله‌لری
اهراب

**اهراب** محله سی، تبریزین تاریخی محله لریندن بیری دیر. بو محله ده ائرمنی لر تورکلرله برابر یاشاماقدادیرلار.
## قایناقلار

بؤلمه:تبریز
بؤلمه:تبریز محله‌لری
گولوستان باغی

**گولوستان باغی** — تبریز شهری‌نین پارک‌لاریندان بیری‌دیر. 
بندانگشتی|300px|چپ| 

## قایناقلار
 
 
 

بؤلمه:تبریز 
بؤلمه:تبریز محله‌لری 
بؤلمه:تبریز پارک‌لاری
سئلاب

**سئلاب** محله سی، بویوک تبریزین تاریخی محله لریندن بیری دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:تبریز محله‌لری
آذ کیتابی

**آذ کیتابی** یا کتیبه‌های شفاهی (11)ناصر منظورینین یازیلمیش کیتابلاریندان بیری دیر. آذ کیتابی 1395 تهراندا 608 صفحه‌ده چاپا یئتیرمیش ویایلمیش دیر. بوُ کیتابین مووضوع‌سو تورکی دیلین قایناقی دیر(زبانشناسی زبان ترکی).
## قایناق
آذ کیتابی  بیرینجی صفحه.یازار ناصر منظوری.

بؤلمه:کیتاب
پارک

**باغچا** یوخسا **پارک** بیر محفوظ یئره دییرلر کی طبیعی یوخسا یاریم طبیعی دولت توسط ایله یارالدیرمیش و اونون یانیندا خالقین تفریحاتینا و لذت آپارماقلارینا گؤره و همده حیات وحشی ساخلاماق و قورماق آماج ایله یارالدیرمیش یئره پارک دییرلر. پارک لار معمولاً  آغاج،چمن،توپراق،داش،گول،سو،فواره دن،عیبارت اولورلار. پارک لارین چوخو قانوناً دولت طرفیندن حفاظت اولورلار.

## قایناقلار
باغلارباغی

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          46.346076464895425,
          38.06244954504243
        ]
      }
    }
  ]
}
**باغلارباغی**، تبریزین بوستان لارین‌دان و تفریحی مرکزلرین‌دن بیری دیر.
ساغ|بندانگشتی|266x266پیکسل
قاووت

**قاوۇت**، قوْورولموش و دؤوۆلمۆش غلات و حبوبات اۇنو، شکر یا آیری شیرینلدن یئمیشین قاریشیمی ایله دۆزلن، حالوایا بنزر یئمکدیر. معمول اولاراق بۇغدا ایله دوزلیر.
تختی ایستادیومو (تهران)

**تهرانین تختی ایستادیومو** ایرانین ۵اینجی بویوک ایستادیوموده بو ایستادیومون ۳۰٬۱۲۲ نفر تاماشاچی توتومو وار و تهرانین شرق طرفینده یئرلشیب. بو ایستادیومون قاباقکی آدی *فرح ایستادیومو* ده.

## قایناقلار

بؤلمه:شابلون:فوتبول
بؤلمه:ایدمان بیلگی قوتوسو
بؤلمه:ایراندا ایستادیوملار
بؤلمه:ایستادیوملار
معمارلیق شیوه‌سی

**معمارلیق طرزی** یا دا **معمارلیق شیوه‌سی** — معمارلیق خوصوصیتلرینین و علامتلری‌نین مجموعه‌سیدیر. معمارلیق طرزینی موعیّن دؤورون و یئرین کاراکتریک خوصوصیتلرینی، فونکسیونال کانستروکتیو و اینجه‌صنعت طرفلری‌نین فرقی‌لیغی فورمالاشدیریر و اونون اینکیشافی اقلیم، دینی و مدنی عامیل لردن اساسیدیر. معمارلیقین اینکیشافی زاماندان بیر باشا اصیلی اولماسینا باخمایاراق، همشه اوصلوبلار آردیجیللیقلا دگیشمیر. موعیّن دؤوره‌لرده، فرقیلی طرزلرین (اوصلوبلرین) عئینی زاماندا موجودلوغو تاریخده موشاهیده اولونموشدور (مثلاً؛ کلاسیزم، موْدرن و اکلکتیکا).

آذربایجان دا و ایراندا دا بیر نئچه معمارلیق طرزلری وار کی او جومله‌دن آذربایجان معمارلیق طرزی، رازی معمارلیق طرزی و خوراسان معمارلیق طرزلری واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:معمارلیق
آذربایجان معمارلیق شیوه‌سی

[چپ|بندانگشتی|[اولجایتو توربه‌سی|سولطانیه گونبدی، اولجایتو توربه‌سی (سلطان‌محمد خدابنده)]]
**آذربایجان معمارلیق طرزی** یا دا **آذربایجان معمارلیق شیوه‌سی**، بیر معمارلیق شیوه‌سیدیر کی ایسلام معمارلیقلارینداکی آذربایجان یوردونا منسوب‌دور. بو معمارلیق طرزینه موغول شیوه‌سیده دییرلر، چونکو ائلخانلار دؤوره‌سینده (۶۵۴-۷۳۶ ه.ق /۱۲۵۶ -۱۳۳۶میلادی) بو معمارلیق شیوه‌سی چوخ رواج تاپدی.

بندانگشتی|ربع رشیدی

محمدکریم پیرنیا *سبک شناسی معماری ایران* کیتابیندا (۱۳۴۷) معمارلیق طرزلرینی اونلارین دوغولموش یئرلرینه نیسبت وئریر و آذربایجان معمارلیق شیوه‌سیندن آد آپاریر. بو معمارلیق طرزینی ائلخانلار دوره‌سینده‌کی اسلامی معمارلیقینان برابر و بیر توتماق اولار.

دونالد ویلبر «سلجوق معمارلیغین» یا همن "شیوه رازی"نی، شکل ابتدایی «سبک ایلخانی» بیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:معمارلیق
بؤلمه:آذربایجان معمارلیق شیوه‌سی
پاکو آلکاسر

**پاکو آلکاسر**، (دوغوم:۳۰ آقوست ۱۹۹۳)  ایسپانیالی فوتبالچیدیر.

## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:تورنت (والنسیا) دوغوملولار
بؤلمه:والنسیا کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:ختافه کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بوروسیا دورتموند کولوبونون اویونچولاری
عثمان دمبله

**عثمان دمبله** (اینگیلیسجه: Ousmane Dembélé) (دوْغوم: ورنو، اور) بیر فوتبالیست. بارسلونا فوتبال کولوبو و فرانسه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:ورنو، اور دوغوملولار
بؤلمه:رن کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بوروسیا دورتموند کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری
بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
نلسون سمدو

**نلسون سمدو** (اینگیلیسجه: Nélson Semedo) (دوْغوم: لیسبون) بیر فوتبالیست. بارسلونا فوتبال کولوبو و پورتوقال میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
## اوْیونلاری

;Notes

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
تختی ایستادیومو (تبریز)

**تختی ایستادیومو** یادا قاباقکی آدی **باغ شومال ایستادیومو** تبریز ده بیر ایستادیومده که ایرانین و تبریزین لاپ قدیمی ایستادیوملارینناندی. بو ایستادیوم ۱۳۲۷ اینجی شمسی ایلنده آچیلیب. تبریزین یادیگار ایمام ایستادیوموننان قاباق بو ایستادیوم تبریزین اصلی ایستادیومو حسابا گلردی. 

## قایناقلار

بؤلمه:ایراندا ایستادیوملار
بؤلمه:تراختور فوتبول کولوبو
بؤلمه:ایستادیوملار
تختی ایستادیومو (آبادان)

**آبادانین تختی ایستادیومو** آبادان شهرینین بیر ایستادیوموده و ایندی بو ایستادیوم نفت آبادانین ائو ایستادیومو حسابا گلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ایراندا ایستادیوملار
بؤلمه:ایستادیوملار
بنیان‌دیزل تبریز ایستادیومو

**بنیان‌دیزل تبریز ایستادیومو** تیراختور
ایستادیوموده. بو ایستادیومون تاماشاچی توتومو ۱۲٬۰۰۰ نفرده.

## ایستادیومون آدی
بو ایستادیومون آدین تبریزین بونیان‌دیزل فابریکاسی‌نین یاخینلیغیندا اولدوغو اوچون بونیان‌دیزل ایستادیومو آدلاندیردیلار. اما سونرالار ۱۳۹۸–جی ایلین بهمن آییندا بو ایستادیومون وقت مالیکی محمدرضا زنوزی مطلق طرفیندن ایستادیومون آدی قاسم سلیمانی خاطیرلاماسی اوچون **شهید سپهبُد قاسم سلیمانی ایستادیومو** آدینا دییشیلدی.

## قایناقلار

بؤلمه:ایراندا ایستادیوملار
بؤلمه:ایستادیوملار
ربع رشیدی

بندانگشتی|ربع رشیدی
**رَبع رشیدی** ،رَبع رشیدی تبریز شهری نین تاریخی و دگرلی بینالاریندان دیر کی باغمئشه محلله سینده یئرلشیب، ربع رشیدی ائلخانلار دوره سینده تیکیلینیب و بینانین معمارلیق طرزی ده آذربایجان معمارلیق طرزی دیر. 

تقریباً ۶۵۰ ه.ش ایلی‌نده تبریزده رشیدالدین فضل‌الله همدانی آدی‌ندا بیر بیلیم یؤرد یارادیلدی. رشیدالدین، غازان خانین باشباخان ایدی، غازان خان دا ائلخانلارین شاهلاریدی. ائلخانلار دوره سینده تبریز ائلخانلارین باشکند ایدی.

او زاماندا بو بیلیم یورد، دؤرد دانا بؤیوک قیسمته بؤلونوردی کی بیلیم یوردون دؤرد یانیندایدیلار و بو بینانی اربع (عرب دیلینده دؤرد کلمه سینه اربع دییرلر) آدلاندیردیلار. سونرالار، رشیدالدین فضل‌اللهین زحمتلرینه گؤره، بو بینایا ربع رشیدی دئدیلر.
## گؤرونتولر
     

     

## قایناقلار

بؤلمه:معمارلیق
بؤلمه:تیکینتی
اییئ

**اییئ ** (تاتارجا: ия و یا اییا، چۇواشچا: ийе، یاقوتجا: иччи، تۆرکمنجه: ائیئ، قازاقجا: ие، تۇواجا: ээ، اؤزبکجه: ائگا، قێرغیزجا: ээ، عوْثمانلیجا: ای و یا ٳی، رۇسجا: ийе) - تۆرک، آلتای و تاتار میفوْلوْژیلرینده قوْرویوجو رۇح. مۆختلیف تۆرک دیللرینده یئیه، ایه، ایچی، اێس، از شکلینده ده دئییلر. موْغولجادا ازن، ائژئن، ائچئن، ائدین اوْلاراق بیلینر. عۆمومی و اؤزل اوْلماق اۆزره ایکی معناسی واردیر.

*عۆمومی معنا: صاحیب. قوْرویوجو. بیر شئیین مالیکی. 
*اؤزل معنا: بیر شئیین قوْرویوجو رۇحو. بیر وارلیغین ایچینده‌کی گیزلی گۆج.
## قایناق‌لار
*
*Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)  (türk.)
*Türk Mifologiyası Ensiklopedik Lüğət, Cəlal Bəydili, Yurt Nəşriyyat
*Türk Mitoloji Sözlüğü, Pınar Karaca (İççi), (İdi-İzi), (İye-Yiye)  (türk.)

بؤلمه:تورک میفولوژیسی
بؤلمه:تورک تانریلاری
طبیعت

**طبیعت** یوخسا **دوغا**  اوُزونو سورکلی اولاراق یئنیله‌ین و دئگیشتیرن، جانلی و جانسیز مادّه لردن اولوشان وارلیقلارین هامّیسینی کاپسار. اینسانی فاکتورلر اتکین دئیلدیر. مادّه و انرژی عونصورلاریندان اولوشتوغو قبول ائدیلیر. اینسان ائتکینلیقی نین دیشندا اوُزو اوُزونو سورکلی اولاراق یئنیدن یارادان و دئگیشتیرن گوج، جانلی و جانسیز مادّه لردن اولوشان وارلیقین تومونو ایفاده ائدر. بعضاً ساده جه، اینسان الی له بویوک دئگیشیکلیگه اوغرامامیش دوغال گوزللیکلرینی قُرویان، گئنللیکله کنت دیشی کسیمی آنلاتماقدا ایشلنیلیر.

جانلی لارین ان گئنیش یاشام آلانینا "دوغا" دئییلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:طبیعت
یاشاییش

**یاشاییش اینگیلیسجه :Life**
بندانگشتی|یاشاییش
بندانگشتی|یاشاییش
بندانگشتی|یاشاییش
بیر بیولوژیک آنلام دیر ، یاشاییش اؤزلیک لر ، نئجه لیگینه گؤره دیر کی اؤلمۆش بیر شئی دیری دن آیریر. یاشاییش دیری شئی لر یوخسا دیریه باغلی اولان لارا دیر. و بو آنلام یاشاییش بیر دؤنم دیر کی دیری اولان شئ یاشاییر. یاشاییش بیلیمینه بیولوژی یوخسا جانلی بیلیم و بو بیلیمین آراشدیرانلارینا بیولوژیست دئیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشام
بؤلمه:Main topic articles
توماس فرمایلن

**توماس فرمایلن** (اینگیلیسجه: Thomas Vermaelen) (دوْغوم: Kapellen) بیر فوتبالیست. بارسلونا فوتبال کولوبو و بلژیک میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۸۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری
بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
بؤلمه:آژاکس امستردام کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:آرسنال کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری
بؤلمه:ا.اس. رم کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:فلامانلار
بؤلمه:کپولان دوغوملولار
لوکاس دینیه

**لوکاس دینیه** ()، (دوغوم: ۲۰ ژوئیه ۱۹۹۳) فرانسه‌لی فوتبالچیدیر.

## اوْیونلاری

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:مو، فرانسه دوغوملولار
بؤلمه:لیل کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:پاریسن ژرمن کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:ا.اس. رم کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:اورتون کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری
گجیل

**گجیل محله سی** تبریزین محله لرین دن بیریدیر.

گجیل قاپیسی دا تبریزین تاریخی قاپی لارین دان بیری دیر کی بو محله ده یئرلشیب. گجیل و یا گزیل ایکی معنا دا اولا بیلر؛۱-شلوغ و آدام لاردان دولو یئر ۲-میوه و اکینچیلیق محصولاتی ساتیش یئری.

بورا کاروان لار اۆچون ایستیراحت ائدن بیر یئر ایمیش و گجیلین اطرافی دا قاباخجان شاعیر لر ، عالیم لر و بؤیوک آدام لارین قبریستانی یرلشیرمیش کی پهلوی زامانی سؤکولوب و گلستان باغی تیکیلیب دیر.

حبیب شیری آذر ، ۱۳۸۷-اینجی ایلده مدارک و قدیم نن قالمیش یازیلاردان ددی کی :

شمس تبریزی ( مولانا نین لاب یاخین یولداشی ) نین ده قبری گجیل قبریستانین دا یرلشیرمیش و گرک کی بو قبریستان یئنی دن تیکله .

البته دهخدا دا اؤز لغت نامه سینده بو سؤزی دوغرو ساییب .

## قایناقلار
اولجایتو توربه‌سی

[چپ|بندانگشتی|[اولجایتو توربه‌سی|سولطانیه گونبدی، اولجایتو توربه‌سی (سلطان‌محمد خدابنده)]]
**اولجایتو توربه‌سی** یا دا **سولطانیه گونبدی** — اولجایتو خودابنده توربه‌سی، ایرانین زنجان اوستانینین سولطانیه شهرینده یئرلشن بیر تاریخی بینا دیر. بینا نین سگگیز طرفلی حجمی  عظمتلی،گوزل و بویوک قورولوشو، داخیل بزکلری و جسارتلی موهندیس قوروشونا گؤره آذربایجان اورتا عصرلر معمارلیقیندا چوخ اونملی و دئگرلی بیر بینا دیر.
سولطانیه گونبدینه، سولطان محمدخودابنده اولجایتونون مزاری اولماغینا گؤره، اولجایتو توربه‌سی ده دئییرلر. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:ائلخانیلر
اولجایتو

**سولطان موحمّد اولجایتو خان** — قازان خانین قارداشی، آرغو خانین ایکینجی اوغلو، بیر ائلخان سولطان‌ایمیش.

## قایناقلار
 

بؤلمه:ائلخانیلر
بؤلمه:ائلخانیلر_ایمپراتورلاری
حسین مؤید

**آیت الله شیخ حسین مؤید** ـ (عربجه: حسين المؤيد) عراقین اصلاحاتچی دین عالیملریندن، 2005-جی ایلدن شیعی عقیدده‌دن سوننی ایسلام (اهل سنت و جماعت) مذهبینه کئچمیش.

## حیاتی
حسین مؤید بغدادین کاظمیه منطقه‌سینده ۱۹۶۵نجی ایلده دونیایا گؤز آچدی، ایلک درسلرینی بغداد مدرسه‌لرینده آلدی، ایران ایسلامی دئوریمیندن سونرا ۱۹۸۲نجی ایلده عراقدان ایرانا کؤچدو. تحصیلاتینی قوم علیمه حوزه‌سینده اجتهاد سویه‌سینه قدر دوام ائتدیردی. صدام سقوط ائدندن سونرا عراقا دؤندو و اورادان اوردنا کئچه‌رک، شیعه‌لیکدن سوننولوگه کئچدیگینی بیلدیردی. حال-حاضیردا عمان شهرینده یاشاییر و گئنیش سیاسی و مدیا فعالیتینه مالیکدیر. اونون اؤز فقهی مکتبی وار. و مذهبلردن آسیلی اولمایان بوتون قایناقلارا اساسا اؤز استنباطلارینی و اجتهادلارینی بیان ائدیر.

## عائله‌سی
مؤید عائله‌سی کاظیمه محله‌سی‌نین تانینمیش طایفالاریندان اولموش. آتاسی عبدالقادر مؤید، کاظمیه ده آدلیم بیر دوکتور و آناسی ایسه سید محمدهادی الصدر، شرع قاضیسی، سید حسن صدرین نوه‌سی دیر. صدرلر عراقین مشهور عائله‌لریندن دیر.

## سیاسی باخیشلاری
حسین مؤید عراقی اشغال ائدن قدرتلر ایله مخالفتینی بیلدیرمیش بیریسی دیر. او سیاسی ـ نظامی مقاومتین یانلیسی دیر. مؤید، ایرانین عراقدا دخالت ائتدیگی سیاستلرینه ده اؤز مخالفتلرینی بیلدیرمیشدیر.

## اثرلریندن
* دراسات في العروة الوثقى.
* مسائل من الفقه الاستدلالي.
* علم الدراية.
* مباني القضاء والشهادات.
* بحوث استدلالية في فقه الأحوال الشخصية.
* معالم الحضارة الإسلامية.

## قایناق
* عربجه ویکی پدیا.


بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:دین عالیملری
بؤلمه:عراقلیلار
جرارد دلوفئو

**جرارد دلوفئو** (اینگیلیسجه: Gerard Deulofeu) (دوْغوم: Riudarenes) بیر فوتبالیست. واتفورد فوتبال کولوبو و ایسپانیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
ایکی آینه اورته‌سنده بِر آلما

**ایکی آینه اورتاسیندا بیر آلما** (تورکجه: İki ayna ortasında bir alma) ـ نجیب‌الدین علی بن بزغش شیرازی طرفیندن شیراز شهرینده تورک دیلینده یازیلمیش بیر اثردیر.

## یازیلیش تاریخی
بو اثرین یازیلدیغی ایل، دقیقا بیلینمیر. آما نجیب‌الدین ۶۷۸هجری/۱۲۷۹-۱۲۸۰میلادی یاشادیغی اۆچون، بو تاریخدن قاباق یازیلمیشدیر.

## قونوسو
بو اثر عرفان قونوسوندا یازیلمیشدیر.

## قایناق


بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:شیرازدا یازیلان اثرلر
نجیب‌الدین علی بن بزغش شیرازی

**نجیب‌الدین علی بن بزغش شیرازی** ـ هجرتین یئددینجی یوز ایلی عاریفلریندن و ایکی آینه اورته‌سنده بِر آلما آدلی تورکجه اثرین یازیچیسی دیر.

## حیاتی

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:عاریفلر
تحفة الأمثال

**تحفة الأمثال** ـ ۷نجی هجری یوز ایلده (13-جو میلادی یوز ایل) یازیلان تورکجه اثردیر. بو کیتاب خوی‌لی یازیچی حسام‌الدین حسن بن عبد المؤمن خویی طرفیندن یازیلمیشدیر.

## قایناق

بؤلمه:تورکجه اثرلر
ديوان بايرک قوشچو اوغلو

**بایرک قوشچو اوغلو دیوانی** ـ سککیزینجی یا اونونجو یوز ایلده بایرک قوشچو اوغلو طرفیدن سؤیلنمیش شعر دیوانی دیر.

## الیازمالاری
بو اثردن بیر چوخ الیازمالار ایران کیتابخانالاردا و ائولرده ساخلانیلیر. اونلاردان مجلس شورای اسلامی کیتابخاناسیندا و همچنین سيد امرالله شاه ابراهيمي، سيد کاظم، پيرداوري، سيد فتاح و گولدولو نسخه‌لری تانیتدیریلمیشدیر.

## آراشدیرمالار و یاییملاری
گونوموزه قدر بو اثر دؤنه‌لرله یاییملانمیشدیر. اونلاردان:
* تهران: 1369شـ/هـ/م؛ 
* ترکيه: ایلی؟؛ ؛ 
* آذربايجان جمهوریتی: ایل؟، ؛ 
* تبريز: نداي شمس، 1388شمسی/م، 186ص.
آیریجا بو دیوان بابک جوانشیر طرفیندن یوکسک لیسانس تئزی کیمی ایشله‌نیلمیشدیر.

## قایناق
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه دیوانلار
برندا شیفر

**برندا شیفر** () — آمریکالی-ایسرایللی پروفسوردور. آمریکا علمی سیاسی آسسوسیاسیاسینین خاریجی سیاست بؤلمه‌سینین کئچمیش پرئزیدئنتیدیر. هاروارد اونیوئرسیتئتی نزدینده‌کیکئننئدی حؤکومت مکتبینده خزر تحصیل پروقرامینین آراشدیرما صدری کیمی فعالیت گؤستریب. حال حاضیردا سیاسی ائلملر ساحه سی اوزره هایفا اونیوئرسیتئتینده و آذربایجان دیپلوماتیک آکادئمییاسیندا چالیشیر. پروفسور شاففئر "ائنئرژی سیاستی" کیتابینین مؤلیفی و بین‌الخلق موناسیبتلرده ائنئرژی و قافقاز رئگیونوندا ائنئرژی تهلوکه‌سیزلیگی اوزره ائکسپئرتدیر. در.شاففئر همچنین قافقازدا کیملیک و مدنیت مؤوزوسو اوزره کیتاب مؤلیفیدیر. 

آمریکا بیرلشمیش شتاتلاریندا آنادان اولموشدور. دوکتورلوق دیسسئرتاسیاسینی تل-اویو اونیوئرسیتئتینده مودافیعهئتمیش، بیر نئچه ایل همین اونیوئرسیتئتده تدقیقاتچی و ایسرایل دؤولتی اۆچون سیاسی تحلیلچی اولاراق چالیشمیشدیر. اینگیلیس، تورک، روس، آذربایجان و ایوریت دیللرینی بیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
سرجی روبرتو

**سرجی روبرتو**، (دوغوم: ۷ فوریه 1992) ایسپانیا فوتبال.

## قایناقلار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری