open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فرانسه ۱ لیگی

**فرانسه ۱ لیگی** یا **لیگ ۱** (فرانسیسجا: Championnat de France de football)، فرانسه نین ان اوست فوتبال لیگی دیر کی ۱۹۳۲-جی ایلدن اوُیناییلیر. سن-اتین تاخیمی ۱۰ شامپیونلیق نان فرانسه ۱ لیگی نین ان باشاریلی تاخیمی دیر.

لیگ ۱، آوروپا داخیلینده ان کیفیت‌لی ۵ لیگ لردن بیری حیساب اولونور.

## قهرمانلار

## قایناقلار
*Ligue1.com (اینگیلیسجه)
*Ligue1.fr  (فرانسیسجا)
فهد الكلدي

**فهد احمد شیخ الكلدي** (اینگیلیسجه:Al-Keldi Fahad Ahmed Sheikh) (دوْغوم: قطر) بیر فوتبالیست. الدحیل ایدمان کولوبوندا چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
خالد الدرمكي

**خالد الدرمكي** (اینگیلیسجه: Khalid Al-Darmaki) (دوْغوم: ایمارات) بیر فوتبالیست. الظفره فوتبال کولوبوندا چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:اتحاد کلباء کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:الظفره کولوبونون اویونچولاری
آذربایجان اوستانی

**آذربایجان اوْستانی** — تاریخی بیر اوْستان‌ایمیش کی بۇگۆنکۆ آذربایجان منطقه‌سی‌نین چوْخلۇ قیسمتلرینه شامیل اوْلۇرمۇش. بو تاریخی اوْستانین قۇرولوش تاریخی ان آزی عباسی خلافتینین دؤورۆنه یئتیشیر. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:آذربایجان 
بؤلمه:آذربایجان تاریخی
آذربایجان اوستانی (دقیقلشدیرمه)

**آذربایجان اوستانی** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛ 

* آذربایجان اوستانی 

* شرقی آذربایجان اوستانی 

* غربی آذربایجان اوستانی
اوا قرین

**اوا قرین** و یا **ائوا گرین** یا دا **ائوا قائل قرین** ( ،  دوغوم: ۶ ژوئن ۱۹۸۰) — فرانسه‌لی بیر اویونچودور. اوْ اؤز هۆنرلی چالیشمالاری‌نی تئاتر دا و ۲۰۰۳ میلادی ایلیندن اؤنجه باشلامیش‌دیر، اما ۲۰۰۳–جو میلادی ایلده ایلک اوْلاراق سینمایی تجروبه‌سینی اله گتیردی و *[[رؤیاپردازان (فیلم ۲۰۰۳)|رؤیاپردازان]]* فیلمینده کی برناردو برتولوچی اثرلرین‌دن ایدی فیلم اوینادی. بیرآزدان سوْنرا  اوْ ریدلی اسکات اثرینده اوْلان *[[قلمرو بهشت (فیلم)|قلمرو بهشت]]* فیلمینده اوینادی و بین‌الخالق بیر اویونچویا تبدیل اوْلۇندۇ. اوْندان سوْنرا وسپر لیند نقشی‌نی جیمز باند مجموعه‌سینده اؤز بوینونا آلدی و *[[کازینو رویال (فیلم ۲۰۰۶)|کازینو رویال]]* فیلمینده ده چوْخ یاخشی حالت‌ده نقشی‌نی ایفا ائتدی. ۲۰۰۶ ایلینده اوْ مؤوفق اوْلدۇ کی بافتانین ۶۰–جی دؤورۆن جایزه‌سین اؤزۆنه قازانسین. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:اویونچولار
فضا

بندانگشتی|بیر اۆچ بوْعدلۇق مۆختصات سیستمی 

**فضا** یا دا **اوزای** یا دا **فیزیکی فضا** — محدود اوْلمایان بیر اۆچ بوْعدلۇق گؤستره‌دن عیبارت اوْلۇر کی اجسام و حادیثه‌لر اونون ایچینده ایتیفاق توشور و بۇ اجسام و حادیثه‌لر نیسبی فاصیله و جهت‌لری واردیر. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:فیزیک 
بؤلمه:فضا 
بؤلمه:علم
آذربایجانین ایستیقلال بیان‌نامه‌سی

بندانگشتی|آذربایجانین باغیم‌سیزلیک بیان‌نامه‌سی 

**آذربایجانین ایستیقلال بیان‌نامه‌سی** یا دا **آذربایجانین باغیمسیزلیک بیان‌نامه‌سی** — ۱۹۱۸–جی میلادی ایلین مئی آیی‌نین ۲۸–جی گۆنو تیفلیس شهرینده ایمضالانمیش بیر سند دیر. 

آذربایجان خالق جومهوریتی ۲۳ ایل فعاليت  گؤسترميش و ۱۹۲۰–جی میلادی ایلده بولشئويک‌لرين حربی موداخيله‌سی‌له سوقوُت ائله‌میشدیر.
اونون یئرینه گلن آذربایجان شوروی سوسیالیست جومهوریتی سونرادان شوروی‌نین ترکیبینه داخیل اولدو. شوروی‌نین داغیلماسین‌دان سونرا، ۱۹۹۱-جی ایل ۱۸ اوکتیابردا آذربایجان مجلیسین قبول ائتدیی «آذربایجان رئسپوبلیکاسینین دؤولت موستقیل‌لیگی حاقین‌دا» کونستیتوسییا آکتی آذربایجان جومهوریتینین سیاسی و اقتصادی تملینی قویموش‌دور.

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین تاریخی
بؤلمه:آذربایجان خالق جومهوریتی
تورک الیفباسی

**تۆرک الیفباسؽ** و یا **عرب قرافیکالی تۆرک الیفباسی** یا دا **تۆرکجه‌نین عرب الیفباسؽ** و یا **گۆنئی آذربایجان الیفباسؽ** — ۳۸ حرف‌دن عیبارت عرب قرافیکالی بیر الیفبا دیر. آذربایجان تۆرکجه‌سینین فونِم ترکیبینده ۹ سائد و ۲۵ صامت سس واردیر. بو ۳۴ سس آذربایجان الیفباسیندا ۳۸ حرفله ایشاره ائدیلیر. آذربایجان تۆرکجه‌سینده ۳۲ حرف و ۳۴ سس وار. بۇ الیفبا ایران تورک‌لری توسوطی ایله ایران و گونئی آذربایجان منطقه‌سینده تۆرک دیلینی یازماق اۆچون قوللانیلیر. هابئله بۇ الیفبا عراق تورکمانلاری، سوریه تورکمانلاری و افغانیستان تورکلری توسوطی ایله ده ایستیفاده اوْلۇنۇر. بۇ الیفبا تاریخی الیفباسی اوْلان عثمانلی الیفباسینا چوْخلۇ بنزرلیک‌لری واردیر.

## قوزئی آذربایجان الیفباسی ایله موقایسه‌سی
آ، ب، ج، چ، د، اَ-ه، اِ-ائ، ف، گ، ق، غ، ح-ه، خ، ای، ایٛ، ژ، ک، ل، م، ن، اوْ، اؤ، پ، ر، س-ث-ص، ش، ت-ط، اۇ، اۆ، و، ی، ز-ذ-ظ-ض.

Aa, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Əə, Ff, Gg, Ğğ, Hh, Xx, Iı, İi, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Üü, Vv, Yy, Zz.

## بیرده باخ

## قایناقلار

بؤلمه:الیفبالار
بؤلمه:تورک دیللری
ایرانشهر بؤلگه‌سی

**ٰایرانشهر بؤلگه‌سی** ()، ایران سیستان و بلوچیستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی ایرانشهر شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۹۳٬۷۵۷ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:ایرانشهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:سیستان و بلوچیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
اوغوز یابغو دؤولتی

**اوغوز دؤولتي** یا دا **اوغوز یابغو دؤولتی** — ميلادی ۷۵۰-۱۰۵۵-جی ایللرده مؤوجوُد اولموُش تۆرک دؤولتی.

## قایناقلار

بؤلمه:تورک دؤولتلر
مرکزیت

**مرکزیّت** یا دا **اوْرتالیق** — چیزگه تئوری‌سینده و شبکه تئوری‌سینده، **مرکزیت** شاخیص‌لری اؤنملی رأس‌لری چیزگه ایچینده تانیتدیریرلار. اونلارین ایشه‌گلمه‌سی بعضی موردلره شامیل اولور، مثلاً بیر سوسیال مدیا دا ان چوخ ائتکیلی شخصی تاپماق و تانیتدیرماق، اینترنتده اوْلان ائتکیلی گره‌لری و یا شهر شبکه‌سینده اوْلان گره‌لری و یا خسته‌لیق‌لاری تاپماق و تانیتدیرماق دیر. 

## بیرده باخ
* فاصله در گراف

## قایناقلار
 

* 

بؤلمه:الگوریتم‌های گراف
بؤلمه:تحلیل شبکه
بؤلمه:شبکه‌ها
بؤلمه:نظریه شبکه
بؤلمه:چیزگه تئوری‌سی
بؤلمه:نظریه گراف جبری 
بؤلمه:علم
اورتالیق

**اورتالیق** — توزیع بیلگی‌سینده  آمار جامعه‌سینده بیر سئچیلمیش اؤلچو دور کی باشقا اؤلچولار اونون اطرافیندا توزیع اوْلوب‌لار. **اورتالیق** و میانه، مرکزه گرایش‌لری اوْلان ان متداول اوْلان معیارلار دیرلار.

200px|thumb|اوْرتالیق تصویری شیوه‌سینده 

## قایناقلار
 

بؤلمه:آمار 
بؤلمه:علم
پناهعلی خان

**پناهعلی‌ خان**، جوانشيرلر سوُلالسيندن قاراباغ خاني. قاراباغ خانلیغینين يلک خاني و قوُروُجوُسوُ.

## قایناقلار

بؤلمه:داغلیق قاراباغ جومهوریتینین تاریخی
مریانا مراش

**مریانا مرّاش** () سوریه‌لی شاعیر و یازیچی.

## بیرده باخ
*ادبیات تاریخی
## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Maryana Marrash»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۳ آوریل ۲۰۲۰ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
## ائشیک باغلانتی‌لار

بؤلمه:یازیچیلار
نور (قؤشما اویدو)

**نور 1** ایراندا قؤشولان بیر قؤشمااویدودیر.ایران اینقلاب اوردوسو 1399 جی ایلین اردیبهشت آیی نین 3و بو قؤشما اویدونو اوزای گؤیه آتدی.بو اویدو 425کیلیومتیر یئرده آرالی مداردا دؤلانیر.کامپوزیت ایله دوزئلینیب و نئچه جوره تکنولوژیلر ایله اوزای گؤیدن یئره باخیر.

بو قؤشما اویدو ایرانین بیرینجی اوردو ایشلرینده چالیشان اویدودیر.

بو اویدو ان یئنی تکنولوژی ایله قؤشولان موشک ایله آتیلدی و تکجه ایکی ساعاتدا بو موشک شارژ اولموشدور.

## قایناق

بؤلمه:اوزای
بؤلمه:اوردو
اولیور استون

**ویلیام اولیور ستون**William Oliver Stone (دوغوم:15 سپتامبر 1946)آمریکالی آکتور فیلم دوزلدن و یازیچی دیر.

## قایناق

## آرتیق اوخو
**مقاله‌لر**
* Wills, Garry. “Dostoyevsky Behind a Camera: Oliver Stone is Making Great American Bovels on Film”. *[[The Atlantic Monthly]]*, Vol. 280, No. 1, July 1997. pp.&nbsp;96–101.

**کیتابلار**
* Hamburg, Eric. ''Nixon: An Oliver Stone Film''. New York: Hyperion Books. . 598 pages.
* Riordan, James. ''Stone: The Controversies, Excesses, and Exploits of a Radical Filmmaker''. New York: Hyperion Books, 1996. . 618 pages.
* Salewicz, Chris. ''Oliver Stone: The Making of His Movies''. New York: Thunder's Mouth Press. . 143 pages.
* Scott, Ian and Henry Thompson. ''The Cinema of Oliver Stone: Art, Authorship and Activism''. Manchester University Press, 2016. 

## ائشیک باغلانتیلار

* The Oliver Stone Experience (official Oliver Stone website) 
* 
* 
* A biography of Oliver Stone
* Oliver Stone Bibliography (via UC Berkeley) 
* Oliver Stone, an Independent American Director 
* 
* Oliver Stone – a Timeline 

بؤلمه:۱۹۴۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:آمریکالی سیاسی یازیچیلار
بؤلمه:منهتن دوغوملولار
بؤلمه:استمفورد، کنتیکت دوغولان یازیچیلار
آمریکا اینگیلیسجه‌سی

**آمریکان اینگیلیسجه‌سی** — اساساً آبد–دا ایستیفاده اوْلۇنان بیر سیرا  اینگیلیس دیلینین لهجه‌لری. تخمیناً دۆنیادا اینگیلیسجه آنا دیل‌لری اوْلان شخصلرین اۆچده ایکی‌سی آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده یاشاییرلار.

## قایناقلار

## آیریجا باخ
* بیریتانیا اینگیلیسجه‌سی 

بؤلمه:اینگیلیس دیلی 
بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری‌نین دیللری
تیراختور فوتبال کولوبو ۹۹–۱۳۹۸ مووسومونده

**تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو ۹۹–۱۳۹۸ مؤوسۆمۆنده** — ایرانین اۆست لیگی‌نین اوْن‌دوققوز–جو دؤورۆنده و حذفی کوپاسی‌نین ۱۳۹۸–۹۹ دؤورۆنده‌کی حاضیر اوْلان تیراختور فوتبال کولوبو'نون مجموعه‌سینه ایشاره ائدیر. بو مووسوم، تیراختورون اون‌بیرینجی حوضورو ایرانین اۆست لیگاسی (خلیج فارس جامی) ندا دیر. آیریجا بو ریقابت‌لر ایران‌دا ان اۆست فوتبال لیگاسی‌نین اوتوز دوردونجو دؤورۆ ساییلیر. تیراختور تاخیمی بو دؤورده ده گئچمیش دؤورلره تای قهرمانلیق (شامپیونلوق) عونوانی‌نین کسب ائده‌جک مۆدعی‌لردن بیری‌دیر. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:فوتبال 
بؤلمه:ایدمان تبریزده
یاتیریمجیلیک

**یاتیریم** یا دا **یاتیریمجیلیک** () — گلیر (منفعت) و یا سوسیال ثمره الده ائتمک مقصدی‌له صاحیبکارلیق و دیگر چالیشما نؤعلری اوْبیئکتلرینه قوْیۇلان مالیّه وسائیتیندن، هابئله مادی و اینتللکتۇال ثروتلردن عیبارت‌دیر. بۇنلارا پۇل وسائیتی، مقصدلی بانک امانتلری، کرِدیتلر، پای‌لار، سهم‌لر و دیگر قئیمتلی کاغیذلار و سایره. عائید دیر. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:ایقتیصاد
بیریتانیا اینگیلیسجه‌سی

**بیریتانیا اینگیلیسجه‌سی** یا دا **اینگیلیس اینگیلیسجه‌سی** (**EN–GB** یا دا **EN–UK**) — بیرلشمیش شاهلیقدا ایستیفاده اوْلان اینگیلیس دیلینی باشقا یئرله‌ده ایستیفاده ائدیلن فوْرمالاریندان آییرماق اۆچۆن ایستیفاده اوْلۇنان گئنیش تِرمین.

## ائشیک باغلانتی‌لار

## قایناقلار
 

* Peters, Pam (2004). *The Cambridge Guide to English Usage*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-62181-X.

بؤلمه:اینگیلیس دیلی
بربر دنیز قولدورلاری

thumb|بربر دنیز قولدورلاری‌نین دؤیۆشۆ، ۱۶۸۱ (میلادی) 

[thumb|بیر بربر دنیز قولدورو، رسیم [پیر فرانسیسکو مولا|فرانسیسکو مولا طرفیندن ۱۶۵۰–جی میلادی ایلینده چکیلینیب‌دیر.]] 

**بربر دنیز قولدورلاری** یا دا **عثمانلی دنیز قولدورلاری** — سلا، رباط، الجزیره، تونوس و طرابلس لیمانلاریندا (بندرلرینده) اۆسله‌نن قوزئی آفریقالی قولدورلار دیرلار. آدینی بربر‌لردن آلماقدا اوْلۇب قولدورلارین فعالیت گؤستردیکلری یئرلر بربری کییسی (ساحیلی) اولاراق آدلاندیرماقدایدی. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:دنیز قولدورلاری 
بؤلمه:دنیز قولدورلوغو 
بؤلمه:بربر دنیز قولدورلاری 
بؤلمه:کاراییب دنیزی‌نین قولودورلاری
عبدالرحيم اهلي

**عبدالرحیم اهلي** (اینگیلیسجه: Abdulrahim Ahli) (دوْغوم: ایمارات) بیر فوتبالیست. دبا الفجیره فوتبال کولوبوندا چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:الوحده ایمارات کولوبونون اویونچولاری
گنجه زلزله‌سی

بندانگشتی|گنجه قالا قاچیٛلاریٛ
**گنجه زلزله‌سی**،ميلادي ١١٣٩-جۇ يلده گنجهده باش ورميش زلزلدير. زلزله گنجهدن ۵٠ کم گۆنیده باش وريب. ۹ بالليق زلزله نتيجسينده کبز داغي ۇچاراق آغسۇ چایينين قاباغيني کسيب و عراظيده بير نچه گول يارانيب.

زلزلهدن ايستيفاده ئدن گورجۆلر گنجهیه حۆجۇما کئجديلر. گنجه قالا قاچیٛلاریٛنیٛ عله کئچيرعرک گئري دئندئلر.
بؤلمه:آذربایجاندا زلزه‌له‌لر

## قایناقلار
جمال معروف

**جمال معروف** (اینگیلیسجه: Jamal Maroof) (دوْغوم: ایمارات) بیر فوتبالیست. العین فوتبال کولوبوندا چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:الامارات ایمارات کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:الشارجه کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:العین کولوبونون اویونچولاری
نیوکتا

بندانگشتی|نیوکتا|269x269پیکسل
**نیوکتا**، قدیم یونان میمولوگیاسیندا گجه یلاحسینین ادی.

## قایناق‌لار
بؤلمه:قدیم یونان‌دا دین
کوتله چکیمی ثابیتی

**[[کوتله]] چکیمی ثابیتی** یادا **جاذیبه ثابیتی** — SI سیستمینده G  حرفی ایله قؤللانیر. نیوتون کوتله چکیمی قانونوندا و آینشتاین نظریه سینده بیلینیر. نیوتون جیسملرین آراسیندا اولان چکیملری، اونلارین فاصیله‌سی و کوتله‌سینه باغلی بیر فورمولدا بلیب. بو فرمولدا چکیم گوجو ایکی جیسمین کوتله‌سین، فاصیله‌سینه بؤلماقدا بیر ثابیت چارپیا باغلیدیر.

:F =  G\frac{m_1m_2}{r^2} \,.

## قایناقلار
**Footnotes**

**قایناقلامالار**

### Sources

* *(Complete report available online: [http://ssd.jpl.nasa.gov/iau-comm4/iausgnsrpt.ps PostScript] ; [http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/iausgnsrpt.pdf PDF] . Tables from the report also available: [http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants  Astrodynamic Constants and Parameters])*
* 

## ائشیک باغلانتیلار
* Newtonian constant of gravitation  at the National Institute of Standards and Technology  References on Constants, Units, and Uncertainty
* The Controversy over Newton's Gravitational Constant — additional commentary on measurement problems

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:مکانیک
گیزلین کیشی (فیلم 2020)

**گیزلین کیشی** علمی خیالی و قؤرخولو بیر فیلمدیر.2020جی میلادی ایلده لی ونل طرفیندن قؤشولدو.الیزابت واس و اولیور جکسون کوهن بو فیلمده اصلی آکتور اولوب.بو فیلم اچ.جی ولز طرفیندن یازیلان گیزلین کیشی رومانی اؤزوندن قؤشولوب.1937جی ایلده بیرینجی گیزلین کیشی فیلمی اؤزه چیخمیشدیر و یئنی دن ایکینجی ژانردا قؤشولوب.

یونیورسال ایستودیوز  2019جی ایلده بو فیلمی اوسترالیاده باشلادی و 28 فوریه 2020ده یونیورسال پیکچرز بو فیلمی پایلاشدی.

## دستان
سیسسیلیا کاس بیر فیزیک بیلیم اینسانی نین آروادی دیر و ائودن قاچیر. بیر هفته سونرا اری نین اؤلوم خبرین ائشیدیر و چوخلو ثروته صاحیب اولور.سونرا آیریجا حدیثه لر و توتوشمالار اؤز وئریر و فیلم ژانری قؤزخولو و اکشن اولور.

## قایناق

## ائشیک باغلانتیلار
* 
* 

بؤلمه:۲۰۲۰-جی ایلین فیلملری
بؤلمه:آمریکا فیلملری
بؤلمه:اوسترالیا فیلملری
بؤلمه:سینما
بؤلمه:آمریکالی فیلملر
بؤلمه:فیلم
نیوتون رویه‌سی

**نیوتون رویه‌سی** (Newton's method) یادا نیوتون-رافسون اوصولو. بیر تابع ده ریشه تاپماق القوریتمدیر. بیر تابع ده باشدا تابع ریشه‌سین ظن ایله تاپیب و سونرا فورمولدا اونو تقریبی اله گتیریر. ان یاخین سایی تابع ریشه‌سی و کؤکودور.

:x_{1} = x_0 - \frac{f(x_0)}{f'(x_0)} \,.

 

## قایناقلار

## References
* 
* 

## آرتیق اوخو
* Kendall E. Atkinson, *An Introduction to Numerical Analysis*, (1989) John Wiley & Sons, Inc, 
* Tjalling J. Ypma, Historical development of the Newton–Raphson method, *SIAM Review* **37** (4), 531–551, 1995. .
* 
* P. Deuflhard, *Newton Methods for Nonlinear Problems. Affine Invariance and Adaptive Algorithms.* Springer Series in Computational Mathematics, Vol. 35. Springer, Berlin, 2004. .
* C. T. Kelley, *Solving Nonlinear Equations with Newton's Method*, no 1 in Fundamentals of Algorithms, SIAM, 2003. .
* J. M. Ortega, W. C. Rheinboldt, *Iterative Solution of Nonlinear Equations in Several Variables.* Classics in Applied Mathematics, SIAM, 2000. .
*. See especially Sections 9.4 , 9.6 , and 9.7 .
* 

## ائشیک باغلانتیلار

* 
*
*Newton's method, Citizendium.
*Mathews, J., The Accelerated and Modified Newton Methods, Course notes.
*Wu, X., Roots of Equations, Course notes.

بؤلمه:فیزیک
بؤلمه:سایی
اؤزل شیرکت

**اؤزل شیرکت** و یا **سهامی خاص شیرکتی** ()، بیر شخصه و یا بیر یاتیریمجیا مخصوص اولان تیجاری شیرکت دیر.

اؤزل شیرکت‌لر، خالقا آچیق شیرکت‌‌‌‌لر دن داها آز گؤرۆنسه‌لر ده، دونیا ایقتیصادیندا بؤیوک اهمیت لری واردیر.

## قایناقلار
*https://www.forbes.com/2008/11/03/largest-private-companies-biz-privates08-cx_sr_1103private_land.html
گوموشخانا اوستانی

**گوموشخانا اوستانی** تورکیه نین شومالیندا بیر اوستاندی.

## قایناقلار

*

*
حسین غفاری

**حسین غفاری اردبیلی** آذربایجانلی مۆعاصیر شاعیر و خطیب‌دیر.

## یاشاییشی

حسین غفاری ۱۳۳۶-جی گۆنش هیجری ایلینده دۆنیایا گؤز آچمیشدیر. اردبیلین حاجی قهرمان محلّه‌سینده یاشاییر. آذربایجان تورکجه‌سینده و فارسجا شعر یازیر.

## یارادیجیلیغی

حسین غفاریدن آلتی مذهبله باغلی شعر کیتابی یاییلمیشدیر.

چاپا وئریلمیش کیتابلاری:

صلاه عاشورا

صراط عاشورا

برات عاشورا

حیات عاشورا

زکات عاشورا

بساط عاشورا

تۆرکجه شعرلریندن بیر نۆمونه:

مۆشتری رۇحون اگر مۆشکیل‌گۆشا درمانه‌دیر

بیر طبیبه آشینایم طیبّده فرزانه‌دیر

هر دمینده مین دم-جانبخش-عیسی گیزلنیب

جۆرعه‌ی-عشقین ایچنلر خیضر تک مستانه‌دیر

بیر نظر قانلی گؤزویله باخسا گر احوالینه

رۇحۆنۆن مئیلی گؤررسن ساحت-ریضوانه‌دیر

مئیل-ریضوان ائیله‌یَر رۇحون دئدیم شکّ ائیله‌مه

بو طبیبین چۆن اؤزو جنّتده صاحیب‌خانه‌دیر

ایسته‌سن امّا نیشانین قوْی دئییم یاز قلبینه

منزیل-جانآن‌دیر عاشیقلری دیوانه‌دیر

راه-عشقین آخیرینده کۇچه‌ی-دارالشّفاء

قاره پرچم گؤرجگین بیل آرم-داروخانه‌دیر

## قایناق‌لار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
ریتم اند بلوز

**ریتم اند بلوز** () کی قیسالتمیش شکلینده **آر اَند بی** (*R'n'B*, *R&B* یا *RnB*) دا آدلانیر، موسیقینین بیر نؤوعو ساییلیر، جَز ، گاسپل و بلوز شیوه‌لری‌نین ترکیبیندن یارانیب کی ۱۹۴۰ اون‌ایللری و ۱۹۵۰ اون‌ایللری آفریقالی کؤکنلی آمریکالیلار توسوطی‌ایله ایبداع اوْلۇنۇب.

۱۹۹۰ اون‌ایللرینده یئنی بیر شیوه "آر اند بی" دن متداول اوْلدۇ کی موعاصیر آر اند بی تانینمیش‌دیر. 

## قایناقلار

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:موسیقی
امیر تتلو دیسکوقرافی‌سی

**امیر تتلو دیسکوقرافی‌سی** — امیرحسین مقصودلو هۆنرلی آدی‌له امیر تتلو ایندیه‌جن ۱۹ استادیو آلبومو، ۱ جانلی آلبوم، ۵۰ ویدئو کلیپ و ۱۲۶ رسمی تک ماهنی منتشر ائله‌ییب. 

## قایناقلار
 

## ائشیک باغلانتی‌لار

## اتک‌یازی
 

بؤلمه:موسیقی 
بؤلمه:دیسکوقرافی‌لار
رپ

**رپ** () — موسیقی شیوه‌لریندن دیر کی رپچی طریفیندن ایفاده اوْلۇنۇر. 
رپ، رپچی طرفیندن ایفا ائدیلن دانیشیلان و یا اوْخۇنان قافیه‌لشمیش لیریکادیر.

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:موسیقی 
بؤلمه:رپ
کلش آو کلنز

**کلش آو کلنز** یا دا **قبیله‌لرین مۆباریزه‌سی** () — هلسینکی، فنلاند مرکزلی اویون شیرکتی سوپرسل طرفیندن یارادیلمیش اولان چوخ اویونچولو، رئال زامانلی، پریمیوم، چوخ‌نفرلی استراتژی اویونو. کلش آو کلنز اویونوندا اویونچولار هۆجوملارا قارشی اؤز شهرلرینی قوْرۇماق اۆچون مۆختلیف مۆدافیعه مکانیزم‌لاری اینشا ائدیرلر و هۆجوم ائتمه مقصدی ایله ده عسگر یارادیرلار. اویونچولار ان چوخو ۵۰ نفردن عیبارت اولان کلن‌لره قاتیلا، توْپلۇلۇق اوْلاراق و یا کلنین اؤز داخیلینده صؤحبت ائده، کلن یۆیه‌لری بیر–بیرلری‌نین کلن قالاسینا عسگر گؤندره بیلرلر. 

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:اویونلار
حرمسرا

[thumb|«Hovuzda hərəm», [جان لئون جروم، ۱۸۷۶–جی میلادی ایلی|200px]]

**حرمسرا** یا دا **حرم‌خانا** ( ، عثمانلی تورکجه‌سی: **الحریم من أنا همایون** یا دا **حریم–ی هۆمایون**) — لۆغت‌ده قوْرۇنان، مۆقدّس و مؤحترم یئر معناسی‌نی وئریر. ائو و سارای‌لاردا عۆمومیّت‌له ایچری حیاطه باخاراق بیر شکیلده پلانلاشدیریلمیش، قادینلارین باشقا کیشی‌لرله قارشیلاشمادان راحاتجا گۆنده‌لیک حیات‌لاری‌نی دوام ائتدیردیکلری یئر ایدی. بورادا یاشایان قادینلارا دا حرم دئییلیردی. ایسلامیّتین بو یئرلرله، خۆصوصی‌له حرم‌خانا قادینلاری‌لا هر هانسی بیر قان باغلی‌لیغی اوْلمایان کیشی‌لرین (نامحرم) داخیل اوْلماسی قاداغان ایدی. 

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:مکان‌لار
دیسکوقرافی

**دیسکوقرافی** () — هر هانسی بیر موسیقی هۆنرمندی‌نین بۆتۆن آلبوم‌لاری‌نین و ماهنی‌لری‌نین خرونولوژی لیستی‌دیر. دیسکوقرافیانین احاطه ائتدیغی کادرلار نؤوعۆنه گؤره دییشیر. اساساً، بۇ کادرلارین اوْلماسی لازیم‌دیر: هونرمندلر حاقّیندا بعضی معلوماتلار، قیدیّات واقتی و یئری، حیسه‌لرین باشلیقلاری، چیخیش تاریخلری، سیاهی مؤوقعیت‌لری و ساتیش رقملری.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتی‌لار
* Discogs.com
* FreeDB.org
* MusicBrainz.org
* All Music Guide

بؤلمه:دیسکوقرافی‌لار
آدانا اوستانی

**آدانا اوستانی** تورکیه جومهوریتینین اوستالاریندان بیری دیر.

## قایناقلار

* Adana Governorship
* Adana Metropolitan Municipality
* Pictures of the capital of this province
* Adana Guide 
* Adana News 

*
آدی‌یامان اوستانی

**آدی‌یامان اوستانی** تورکیه جومهوریتینین اوستانلاریندان بیری دیر.

## قایناقلار

*


بؤلمه:تورکیه اوستانلاری
افیون قاراحیصار اوستانی

**افیون قاراحیصار اوستانی** تورکیه جومهوریتینین اوستانلاریندان بیری دیر.

## قایناقلار

* Afyonkarahisar governor's official website 
* Afyonkarahisar municipality's official website  
* Pictures of the capital of Afyonkarahisar province. With old Fortress of Opium, nice old centre. }
* https://web.archive.org/web/20060622072815/http://www.turkeyforecast.com/weather/afyon/
آکسارای اوستانی

**آکسارای اوستانی** تورکیه جومهوریتینین اوستانلاریندان بیری دیر.

## قایناقلار

* Site di Aksaray  

* 
* Aksaray municipality's official website
* High resolution pictures of the city 
* Aksaray weather forecast information
* Aksaray University student websites 

*
آماسیا اوستانی

**آماسیا اوستانی** تورکیه جومهوریتینین اوستانلاریندان بیری دیر.

## قایناقلار

*  Pictures of the city of Amasya
*  Amasya Weather Forecast Information
*  Amasya VR Photography

*
آنکارا اوستانی

**آنکارا اوستانی** (, ) تورکیه جومهوریتینین اوستانلاریندان بیری دیر.

## قایناقلار

*Ankara travel information
آنتالیا اوستانی

**آنتالیا اوستانی** () تورکیه نین جنوب-غربینده کی آرالیق دنیزی نی قیراقیندا یئرلشن بیر اوستان دیر.

## همچینین باخ

## قایناقلار

* 

بؤلمه:۱۹۲۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
*
آرداهان اوستانی

**آرداهان اوستانی** تورکیه اوستانلاریندان بیری دیر.

## قایناقلار


بؤلمه:تورکیه اوستانلاری

بؤلمه:۱۹۲۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
غازی عینتاب اوستانی

**غازی عینتاب اوستانی** تورکیه جومهوریتنین اوستانلاریندان بیری دیر.
## قایناقلار

## لینکلر

* Pictures of Gaziantep 
* Pictures of the capital of this province
* Pictures of Gaziantep
سی ان ان

**سی ان ان ** (اینگیلیس دیلی:CNN، مخفف Cable News Network) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری نین تلویزیونوندا بیرینجی ۲۴ ساعات خبر کانالی دیر. ۱۹۸۰–جی میلادی ایلده ترنر برادکستینق سیستم بو کانالی ۱ ژوئیه ده قوردو.

۱۹۸۵–جی میلادی ایلده بیرینجی دفعه ۲۴ ساعاتلیق خبر کانالی اوْلدۇ. بۇ خبر کانالیندا بۆتۆن دۆنیا و آمریکا خبرلری پایلاشیلیر. بۇگۆن بۇ کانالین سایتی و نئچه مجموعه‌سی وار. بو کانال باشدا تد ترنری تانیدیریب و سونرا کابلی تلویوزیوندا خبر پایلاشماغی باشلادی. بو گون ۳۶ ایداره قیسمتی و اینترنت سایتلاری رادیو اینترنت و اینترنت تلویزیونو و ۹۰۰ محلی خبر مرکزی نئچه دیلده پایلاشیر.

## سی ان ان ۲

۱۹۸۲–جی ایلده سی ان ان ۲ کانالی ۳۰ دقیقه خبر پایلاشماق ایله قورولدو هابئله سون ایللر آدی هئدلاین نیوز اولدو و بو گون اچ ال ان (HLN) آدی ایله تلویزیوندا پایلاشیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* 
* CNN Live Stream

بؤلمه:تلویزیون
بؤلمه:خبر
آرتوین اوستانی

**آرتوین اوستانی** (; , *Artvinis p’rovincia*; لز دیلی: ართვინიშ დობადონა *Artviniş dobadona*; ارمنی دیلی: Արդվինի մարզ, *Ardvini marz*) تورکیه نین اوستانلاریندانبیری دیر.

## قایناقلار

*  the provincial governorate
*  Artvin Weather Forecast Information
* Çoruh River Valley and future of artvin city
*  Armenian History and Presence in Artvin
*  Artvin has a Wikipedia all of its own including...
* photos of Artvin
* HQ pictures of Artvin
* more photos 
* World Wildlife Fund report on the area
*  photos and villages of Artvin

بؤلمه:آرتوین اوستانی
آیدین اوستانی

**آیدین اوستانی** () تورکیه نین اوستانلاریندان بیری دیر.

## قایناقلار

* Aydın governor's official website
* Aydın municipality's official website
* Aydın weather forecast information
* Local information 
* Aydın figs information
* Aydın otelleri
بارتین اوستانی

**بارتین اوستانی** تورکیه اوستانلاریندان بیری دیر.

## قایناقلار

* Bartın governor's official website
* Bartın municipality's official website 
* Bartın weather forecast information
* Bartin - Amasra
* Bartin - Amasra

بؤلمه:بارتین اوستانی|*]]
ياينجلى سريچومپول

**ياينجلى سريچومپول** (تایجا: หญิงลี ศรีจุมพล) - (دوغوم: 1984) تایلندلی موغنی.

## قایناقلار

بؤلمه:تایلندلی موغنیلر
بؤلمه:۱۹۸۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده شارکیچیلار
کلارا هیتلر

**کلارا هیتلر** (اینگیلیس دیلی:Klara Hitler) اصلی آدی کلارا پولتزل (1880-1907) آدولف هیتلرین آناسی ایدی.

اوتریش ین اشپیتال کندیدنده دونیایه گؤز آچدی و آلویس هیتلر ایله ائولندی و بئش اوشاق صاحیبی اولدو.

## قایناقلار
 

https://en.wikipedia.org/wiki/Klara_Hitler

بؤلمه:نازی آلمان
قهوه‌خانا

[thumb|right|۱۹-جو عصرده [ایستانبول'دا بیر قهوه‌خانا]]
[thumb|right|قهوه‌خانا [دمشق'ده]] 

**قهوه‌خانا** — مۆشتریلرینه اساساً قهوه و دیگر ایستی ایچکی‌لر تکلیف ائدن ایشه اوْبیئکتی. مدنی باخیمدان قهوه‌خانالار اساساً سوسیال قارشیلیقلی علاقه مرکزلری کیمی خیدمت ائدیرلر: قهوه‌خانا، سوسیال عۆضولری‌نین فردی و یا ایکی و یا اۆچ نفر کیچیک قوروپلاردا گؤرۆشۆب دانیشماق، یازماق، اوخوماق، بیر–بیرلری‌نی اَیلَندیرمه و یا واقت گئچتیرمه یئرلری‌نی تأمین ائدیر. قهوه‌خانا مۆنتظم عۆضولری اۆچۆن رسمی کولوپ کیمی خیدمت ائدیر.

## قایناقلار
 

 

## آیریجا باخ
* چای‌خانا 

## اتک‌یازی
 

بؤلمه:کافه‌لر 
بؤلمه:قهوه 
بؤلمه:قهوه‌خانالار
بۆتؤو آذربایجان

بندانگشتی|200x200پیکسل|بویوک آذربایجان نقشه‌سی
**بۆتؤو آذربایجان** () یا **بؤیوک آذربایجان** — آذربایجانلی‌لارین یاشادیغی و اساسدا تاریخی آذربایجانلی‌لار یاشامیش اراضیلرین بیرلشدیرمه‌سی ایده‌سی‌دیر.

## تاریخی
بۆتؤو آذربایجان ایده‌سی ۱۹۹۱-جی ایلده پیروز دیلنچی طرفیندن دئییلدی و ۱۹۹۲-جی ایلده آذربایجان جومهور باشقانی ابوالفضل ائلچی‌بی طرفیندن مۆعیّن اوْلوندو. ابوالفضل ائلچی‌بی ۱۹۹۷-جی ایلده بۆتؤو آذربایجان تشکیلاتینی تأسیس ائتدی. ائلچی‌بی ۱۹۹۸-جی ایلده **بۆتؤو آذربایجان یولوندا** کیتابینی نشر ائدیب و اوندا قئید ائتدی کی آذربایجان سرحدّی دربنددن فارس کؤرفزینه دک اۇزانمالیدیر. ائلچی‌بی تکلیف ائتدی کی بۆتؤو آذربایجان توپراقلاری «بیرلشمیش آذربایجان یوردلاری» آدی ایله ایداره اوْلونسون. او مۆستقیل جنوبی آذربایجان فیکرینه قارشی چیخدی.

## اراضی
*  ایران — شرقی آذربایجان، غربی آذربایجان، اردبیل، زنجان، قزوین، همدان، مرکزی،‌ قوم و گیلان دا (آستارا و تالیش).
* ائرمنیستان — بۆتون اراضی‌سی. 
* روسیه — داغیستان دا (دربند، آختی، دوققوزپارا، محررم کند، خیو، قۆراه، سولیمان ستالسکی، تاباساران).
* گورجیستان — کومو کارتلی و کاختی.
* تورکیه — ایغدیر و قارص.
* آذربایجان جومهوریتی — بۆتون اراضی‌سی.
* عیراق — کرکوک، اربیل، موصیل، دهوک، تیکریت و دیالا

## قایناقلار
*
۲ مورداد

۲ مورداد، ایران تقویمینده ایلین ۱۲۶-جی گۆنی دیر و ایلین سونونا ۲۳۹ گۆن (نورمال ایل) یا ۲۴۰ گۆن (اۇزون ایل) قالیر.

## حادیثه‌لر
## آد گۆن‌لری
## اؤلۆم‌لر
## قایناقلار
کلان‌شهر

**آناشهر** یا دا **متروْپوْلیس** () — اراضی‌نین مرکزینه دئییلیر. آنا شهر معناسیندا دا اوْلا بیلر. جوْغرافی بؤلگه‌نین متروپول – هم اهالی سایی‌نا گؤره، هم ده ایقتیصادی و شبکه‌سی‌نین مرکزی ساییلیر. 

کلانشهر موطلق پایتخت اوْلمۇر. مثلاً، نیویورک شهری آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ان بؤیۆک شهری اوْلسا دا، پایتخت شهری واشینقتوندۇر.

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:شهر 
بؤلمه:کلان‌شهر
تبریز آدلیم‌لاری‌نین لیستی

آشاغی‌دا **تبریز آدلیم‌لاری‌نین** لیستی کی تبریز شهرینده دوْغولوب‌لار یا دا اوزون بیر مودّت تبریز شهرینده ایقامت‌لری اوْلوب، گتیریلیب‌دیر:

## شاعیرلر

## پادیشاه‌لار و شاه‌زاده‌لر

## یازیچی‌لار

## هۆنرمندلر

## ایدمانچی‌لار

## ایسلام عالیم‌لری

## باشقا موردلر

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:تبریز 
بؤلمه:تبریز اهالی‌سی
آریانیسم

**آریانیسم** یادا **آریانلیک** و یا **آریوسچولوک** — نصرانیلیک دؤنوشونده بیر مذهب‌دیر. میصرده ایسکندریه شهرینده آریوس (250-336م)آدیندا بیر کشیش (پاپا) اونو قوردو. بو اینانیش تثلیث یا اوچلوق اینانماغی اسادا تبلیغ ائدیردی. آتا (تانری) ، اوغلان (عیسی) و  روح‌القدس (جبرئیل) اوچ بؤیوک اولیادیر. هابئله بو اینانیشدا عیسی ناصری تانری یارادیلمیشی و مخلوق سایلدی و اونا تانریلیق مقامی ساییلمادیر. اؤنجه ده بیرینجی نیقیه شوراسی بو عقیده‌نی دوغرو بیلمیشدیر، هابئله سون ایللر ۳۲۵–جی میلادی ایلده نیقیه شوراسی عیسی اوچون تانریلیق مقامی سایدی و بو عقیده‌نی کافرلیق بیلدی و آریانیسم ایله قارشی دوردو. ایکی روم ایمپراطوری ایکینجی کنستانتیوس و والنز آریانیسم دؤنوشونده ایدی. آریوس اؤلومونه بیرینجی کونستانتین (قوسطنطنیه) شوراسی اونو تکفیر ائتدی.

## قایناقلار
https://en.wikipedia.org/wiki/Arianism

بؤلمه:نصرانیلیک

بؤلمه:روم
کؤکه

**کؤکه**، آذربایجانین ان تانینمیش و سئویلن چؤرک نؤوع لریندن بیری دیر. چؤچه‌نین ایلک گلدیگی یئر، باتی آذربایجانین خوی شهری اولماقدا دیر، تاریخی جهت‌دن بو شهر آذربایجان اۆزرینده یوخ بلکه دونیا گنلینده چؤچه‌چی‌لر شهری آدی‌ایله تانینمیش بیر شهر دیر. بو شهرین چؤچه‌چی‌لری ایرانین چوخلو شهرلرینده، خوی چؤچه‌سی یاپماق ایله بو چؤرگین آرتیق یاییلماسینا سبب اولورلار. شهرین هر خیابانی و هر کوچه‌‌‌‌‌‌ سینده چؤچه خانا اولماقدا دیر. سحر آخشام بو چؤچه خانالار چالیشیر و هر زامان موشتری لری وار. خوی دان چؤچه یاییلدیقدان سونرا، آذربایجانین باشقا باشقا شهرلرینده بو چؤرگه آدلار وئریلدی.

اؤرنک اولاراق:

**اورمو** دا `یاغلی`

**تبریز** ده `کۆکه`

**ماکی و چایپارا** دا `پاپان`

و بعضی شهرلرده **سومون**  دا دئییلیر، آما بو چؤرک خوی شهری نین سوْوقات لاریندان اولدوغو اوچون، **چؤچه**  اصلی آدی اولاراق تانینیر.

بئله کی اسکی زامانلاردا عثمانلی دؤولتی و باشقا اؤلکه لره بو شهردن چؤچه سوْوقاتی آپاریلیب دیر.

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:چؤرکلر
تافتون

**تافتان** یا دا **تافتون** — بیر چؤرک نؤوعو'دور. 

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:چؤرکلر
بربری چؤرگی

**بربری**، **بربری چؤرگی** یا دا **یاوان چؤرک**— بیر چؤرک نؤوعو'دور کی بو چورک اَن قالین یاستی چورکلردن بیریدیر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:چؤرکلر
حلف الفضول

**حلف الفضول** عهدنامه‌سی. ایسلامدان اؤنجه عربلر آراسیندا مکه جوانانلاریندان بیر دسته عهد باغلادیلار. اوْنلار دار الندوه ده ییغیشیب و عهد ائدیب و آنداوچدولر. بو عهدنامه ده اولار مظلوم حقین آلماغا و یازیق و مظلوم اینسانلارا یاردیم ائتماغا آنداوخودولار.

## احلاف
عربلر بیربیرنه دایاق اولماغا و شهرلردن و ائل اوبالاردان حمایت ائتماغا نئچه دسته لر قورموشدولار و نئچه عهدنامه لر باغلامیشدیلار بو بیرلشمیش دسته لر عربجه ده حلاف آدلانیردیلار.بو احلاف دسته لریندن «حلف‌المطیبین» و «حلف‌اللعقه» و آیریجا احلاف آدلیمدیر.

## قایناقلار

https://en.wikipedia.org/wiki/Hilf_al-Fudul

بؤلمه:عربیستان تاریخی
بؤلمه:عربلر
یئنی قافقازیا(درگی)

**یئنی قافقازیا** (تورک.  Yeni Kafkasya) — تورکیه جومهوریتینده قورولموش اولان درگی.

۱۹۲۳-جو ایلین سپتامبرین ۲۶-دان ایستانبول‌دا محمد امین رسول‌زاده‌نین تشکیلاتچی‌لیغی ایله نشره باشلایان «یئنی قافقازیا»درگیسی آذربایجان موهاجیرت مطبوعاتی‌نین ایلک نومونه‌سی‌دیر ۱۵ گونده بیر نشر اولونوردو. ۱۹۲۷ جی ایلده نشری دؤولت طرفیندن دایاندیریلمیش‌دیر.

## یازارلاری
محمد امین رسول‌زاده

میرزه بالا محمدزاده

حسین جاوید- شعیرلری

احمد جاواد- شعیرلری

آلماس ایلدیریم

امین عابد گول‌تکین

مصطفی چوقای

صدری مقصودی آرسال

محمود فواد توکتار

## اتک یازیلار



بؤلمه:درگی
بؤلمه:درگیلر
۱۱ مورداد

۱۱ مورداد، ایران تقویمینده ایلین ۱۳۵-جی گۆنی دیر و ایلین سونونا ۲۳۰ گۆن (نورمال ایل) یا ۲۳۱ گۆن (اۇزون ایل) قالیر.

## حادیثه‌لر
## آد گۆن‌لری
## اؤلۆم‌لر
## قایناقلار
ارتيوارا كونجمالاى

**ارتيوارا كونجمالاى** (تایجا: อาทิวราห์ คงมาลัย) - (دوغوم: 1979) تایلندلی موغنی.

## قایناقلار

بؤلمه:تایلندلی موغنیلر
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده شارکیچیلار
یاکاموز

**یاکاموز** (روم: diakamós) — اۇیاریلدیغیندا ایشیق ساچان تک حۆجره‌لی بیر دنیز جانلی‌سی‌دیر. دنیزین آتش بؤجه‌غی اوْلاراق دا دۆشۆنۆله‌بیلیر چۆنکۆ ایکی جانلی‌نین بیولوژیک اوْلاراق ایشیق ساچماسی (biyolüminesans) اوْنلاری اؤزل قیرار. 

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
مایع اوکسیژن

**[[مایع|آخیچکان]] اوکسیژن**(LOX).اوکسیژنین بیر فیزیکی حالتی دیر.اوکسیژن دوغالدا قاز دیر هابئله اونو باسینج آلتیندا سرین ائتماقدا آخیچکان اولار.آخیچکان اوکسیژن گؤی بؤیاقدادیر و طبابتده و صنعتده و اوزای موشکلرینده و دنیزآلتی گمیلرده و اوزای گمیلرینده ایشلئنیر.اوکسیژنین آخیچکانلیق دماسی -182 درجه سانتی قراددیر.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Liquid_oxygen

بؤلمه:فیزیک

بؤلمه:ماده
اون‌آلتینجی لوئی

**اوْن‌آلتینجی لوئی** (اینگیلیسی‌جه: Louis XVI of France) — فرانسهنین شاهلاریندان‌ایمیش.  ۱۰ مئی ۱۷۷۴ – ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب. مسیحیت دینینه اعتیقاد ائتمیشدی.

## قایناقلار

بؤلمه:شاهلار
ساری (اینگیلیس)

**ساری** () — اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشن تشریفاتی بیر بؤلگه دیر. 

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:اینگیلیس
هدیه

**هدیه** یا دا **توحفه** — مال–مۆلکۆ کیمسه باغیشلاماق. هدیه عادتاً دوْغوم گۆنلرینده، بایرام‌لاردا و یئنی ایلده وئریلیر. هدیه وئرمه‌نین سببلری مۆختلیف اوْلا بیلر. بۇنلاردان ان گئنیش یاییلانی آشاغیداکیلاردیر: 

* عادت و بایراملار (دوْغۇم گۆنلری، بایراملار، توی و باشقا هدیه‌لر) 
* مینّت‌دارلیغین و احتیرامین ایفاده‌سی 
* دوستلوق و یا سئوگی اعترافی 
* تسلّی کاراکترلی. 

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
فاى فونجساثون

**فاى فونجساثون** (تایجا: ไผ่ พงศธร) -  (دوغوم: 1982) تایلندلی موغنی دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:١٩٨٢-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:تایلندلی موغنیلر
سجاد محمدی

**سجاد محمدی** —(دوغۆم: ۲۳ سپتمامبر ۱۹۸۷ قره‌ضیاالدین)ایران دان اولان ارابسک وه پاپ مؤغنیسیدیر. بو اوخوجو **سجاد تاتلیسس** آدی‌یلا دا تانیشدیر.

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:هونر
بؤلمه:هۆنر
بؤلمه:هونرمند 
بؤلمه:شارکیچی 
بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:اوخوجولار 
بؤلمه:موغنیلر
قره‌سو چایی (اردبیل)

**قره سو** — اردبیل اوستانی نین ان اؤزون و ان سولو چایی حیساب اوُلونور. بو چای، تالیش داغلاریندان سو آلیب، اردبیل دۆزو و موغان دۆزوندان کئچیر و نهایت ده آراز چایینا تؤکولور. بو چایین اوزونلوغو ۲۱۰ کیلومتر دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:جوغرافیا قارالامالاری
ساققیز

**سقِّز** یا دا **ساققیز** — کوردیستان اوستانینین شهرلریندن‌دیر. بۇ شهر کوردیستان اوستانی‌نین قوزئی‌اینده یئرلشیبدیر و غربی آذربایجان اوستانیله قونشودور. ایرانین ۱۳۹۵–جی هیجری شمسی ایلین نوفوس ساییمی اساسیندا بو شهرین ۱۶۵٬۲۵۸ نفر جمعیتی واریمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:ساققیز بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین شهرلری
قیشلاق قصبه‌سی

**قیشلاق قصبه‌سی** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛ 

* قیشلاق قصبه‌سی (اهر) 

* قیشلاق قصبه‌سی (کلئیبر)
جورج فلوید اؤلومو

25 مای 2020 میلادی **جورج فلوید** آدلی بیر آفریقالی-آمریکالی پولیس توتاندا جانین ایتیردی.آمریکانین مینسوتا ایالتی نین مینیاپولیس شهری نین داونتاون محله سی نین گونئی طرفی،پودرهورن بؤلومونده بیر پولیس افسری دیزی ایله جورج فلویدون بؤغازین سیخدی و بو حالدا جورج فلوید بؤغولدو.

بو بؤغولمادا چوخلو اعتراضلار باش تاپدی و مینلر مین ایگیت آمریکانین ایالترینده خیاوانا چیخیب و بو ایشدن آجیخلی اولدولار.آمریکا جومهور باشکانی دونالد ترامپ اعتراضلارا قارشی تهدید ائدیب و جماعتی قورخوددو هابئله قارشیلار چوخالیب و اعتراضلار اوجالدی.

جورج فلوید اؤلومو اریک قارنرین 2014جی ایلده اؤلومونه چوخ شباهتی اولوب و بو اساسدا پولیس ایشلری یالنیز و پیس تانیندی.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Death_of_George_Floyd

بؤلمه:قره دریلر
بؤلمه:فاشیسم
راکی بالبوآ

**راکی بالبوآ** یا دا **رابرت "راکی" بالبوآ** (انگلیسجه: Robert "Rocky" Balboa, Sr.) — راکی سری فیلملری‌نین موفق کارکتری دیر کی سیلوستر استالونه بو کاراکتر ده اویناییب. 

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
واترقیت روسوالیغی

**واترقیت روسواچیلیغی** (اینگیلیس دیلی:Watergate scandal) آمریکادا بیر سیاست پیسلشماغی دیر. ریچارد نیکسون بو جریاندا جومهور باشکانلیقدان دالی چکیلماغا مجبور اولدو. ۱۹۷۲-۱۹۷۵ ده واشینقتون شهرینده واترقیت آدلی بیر هوتلده اوز وئرن حادیثه‌لر روسواچیلیغا چکدی. 

## اولاریشلار
اف. بی . آی افسرلری واترقیت هوتلینده اولان دموکرات پارتیسینین مرکزینده جاسوسلوق میکروفونلاری یئرلی ائتدیلر و بعضی سندلر و مدرکلری اوغورلادیلار.سونرادا هوتل ماموری بیر نوار تاپدی و افسرلرین ایشلری روسوا اولدو. واشینقتون پوست باب وودوارد و کارل برنستین قلمی ایله بو روسواچیلیغی پایلاشدیردی و سونرا بللی اولدو بو ایشلر چوخلو یئرلرده اوز وئریب و جمهوری پارتیسی دموکرات پارتیسینی مغلوب ائتماقدا چوخلو جاسوسلوق ائدیب و مدرکلر قؤشوبدور.

## قایناقلار
https://en.wikipedia.org/wiki/Watergate_scandal
بؤلمه:آمریکا
باب وودوارد

**باب وودوارد**(اینگیلیس دیلی: Bob Woodward‎)(دوغوم:26 مارس 1943) آمریکالی یازیچی و ژورنالیست(خبرچی)دیر. او و کارل برنستین واترقیت روسوالیغینی پایلاشدیلار و ریچارد نیکسون بو پیس جریانا گؤره جمهور باشکانلیقدان دالی چکیلماغا مجبور اولدو.اونون آیریجا کیتابی قؤرخو:ترامپ آغ ائو آدیندا 11 سپتامبر 2018 پایلاشدی و ترامپ ایشلرینه گؤره بیر آچیخلاما اولدو.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Bob_Woodward

بؤلمه:آمریکالی یازیچی
راکی بالبوآ (دقیقلشدیرمه)

**[[راکی بالبوآ]]** اصلی کاراکترین آدی راکی فیلم‌لرینده دیر. 

**راکی بالبوآ** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛ 

* راکی بالبوآ (فیلم)

* راکی بالبوآ (ویدئو اویونو)
راکی بالبوآ (فیلم)

**راکی بالبوآ** () — آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده دۆزه‌لمیش بیر فیلم دیر. 
۲۰۰۶ آمریکا یاپیمی، سناریوسونو، یاپیمجیلیغی‌نی، یؤنتمن‌لیغینی و باش روْل اوْیۇنجۇلۇغۇنۇ سیلوستر استالونهنین یاپدیغی فیلم. 

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
هولند کارائیپ آدالاری

**هولند کارائیپ آدالاری** () — کارائیب دنیزینده هولند اؤلکه‌سینه عایید ۳ اؤزل بلدیّه‌دن عبارت اوْلان اراضی. مۆدافیعه و بین‌الخالق مسئله‌لری هولند شاهلیغینین صلاحیتلرینده‌دیر. هولند کارائیپ آدالارینده‌کی ۶ آدادان ۳–جۆ کارائیپ هولند بیرلشیمی‌دیر. بونلار بونیر، سینت-یوستیشس و سابا آدالاری‌دیر. قانونی فوْرمادا بو اۆچ آدا آیریجا **BES آدالاری** (آدلاری‌نین باش حرفلریندن عبارت اوْلان آبرویاتورا) اولاراق دا آدلانیرلار. 

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:هولند
بؤلمه:کارائیپ
ائرتنا بی‌لیغی

**ائرتنا بی‌لیغی** ویا **ائرتنا دؤولتی** 
– بیر موغول و تورک بی‌لیغ دیر کی ۱۳۳۵-جی ایلده آنادولو دا قوُرولدو. بو بی‌لیغ ۸۱ ایل حوکومت ائتدی و نهایت ده ۱۳۸۱-جی ایلده آرادان گئتدی.

## قایناقلار
وانی بوژان

**وانی بوژان** (اینگیلیسجه: Vani Bhojan)، (هیندیجه: नयनतारा) هیندوستانلی مانکن و اوْیونچو
وانی بوژان

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vani Bhojan»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:وانی بوژان
هولند کارائیپی

**هولند کارائیپی** یا دا **هولند باتی هیند کومپانی‌سی** — کارائیب دنیزینده هولند شاهلیغینه عایید اوْلان آلتی آدا اؤلکه‌له‌سی و بلدیّه‌سی. بۇنلار هولند شاهلیغی‌نین تشکیل ائدن آروبا، کۆراسائو، سینت-مارتن دؤولتی و هولند کارائیپی‌نین اؤزل بونیر، سینت-یوستیشس، سابا بلدیّه‌لری‌دیر. 

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:هولند 
بؤلمه:کارائیپ
کارائیپ (دقیقلشدیرمه)

**کارائیپ** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛ 

* کارائیپ 

* کارائیب دنیزی 

* کارائیپ‌لر 

* هولند کارائیپی 

* هولند کارائیپ آدالاری 

* عثمانلی کارائیپی 

* آلمان کارائیپی
وینرزنیتزل

**وینرزنیتزل** (اینگیلیسجه: Wienerschnitzel) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت رستوران ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت John Galardi طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۲۲٬۰۰۰ نفر اوْلوب.

## گؤرونتولر

بؤلمه:شیرکت‌لر
سؤز یازیچی‌سی

**سؤز یازیچی‌سی** — اؤزو و یا آیری‌سی طرفیندن سسلندیریلجک ماهنی نین سؤزلرین یازان شخص دیر.

## قایناقلار
 
بؤلمه:موسیقی  
بؤلمه:هونر 
بؤلمه:هونرمند
افشین آذری

**افشین آذری** (Əfşin Azəri) —  ایرانلی آذربایجانلی مۆغننی و بسته‌چی دیر کی ۱۹۸۵-جی ایلده تبریز شهرینده آنادان اۇلوب.

## قایناقلار
 
بؤلمه:هونر 
بؤلمه:هونرمند 
بؤلمه:شارکیچی 
بؤلمه:موسیقی
بؤلمه:اوخوجولار 
بؤلمه:موغنیلر
لینچ ائدمک

**لینچ ائدماق** یادا **لینچ ائله ماق** چوخلو جماعت ایله بیر یا نئچه نفری مجازات ائدماق دیر.بو عملده چوخلو کیمسه لر ییغیشیب و بیر نفری یا نئچه نفری عمللرینه گؤره یا دوشمانلیغا گؤره محکمه سیز مجازات ائدیر و دارا چکیر.بو ایش چوخلو سس و های قوپاتماق ایله اولار و بیر خاص جمعیت آیریجا قارشیلارینا حربه و زوربا گلماق اوچون اولاردان بیر نفری یا نئچه نفری کؤتک آلتیندا داراچکر.

ایجتماعی قاریشیقلاردا یا ایقتصادی و مافیائی ایشلرده لینچ اؤلومو اوز وئرر و چوخلو جماعت آزلی جماعتی قؤرخودماق اوچون اولارین آداملارین لینچ ائدر.هابئله آمریکادا قاچان قوللاری لینچ ائدیب و آیریجا قوللاری قاچماقدان قؤرخوداردیلار.دونیانین هر اؤلکه سینده لینچ ائتماق باش تاپیب و آسیاده هیندوستان و چینده چوخ گؤروشوب هابئله ان چیرکین لینچلیق شومالی آمریکادا اؤز وئریب.شومالی آمریکادا قوللار و قیرمیزی دریلر و یئرلی اقلیتلر چوخ چیرکین حالتده لینج اولوبلار.

## لینچ
بو کلمه نین کؤکو یاخچی بئللی دئیل هابئله بریتانیاده مشهور اولموش بیر عمله لینچ ائدماق دئیلیب.بو آد لینچ کلمه سی اسکی چاغدا بیر کیمسه ایدی

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Lynching

بؤلمه:حقوق
بؤلمه:قانون
بؤلمه:جامیعه
کدر

thumb|کدرلی بیر اوشاق خارابالیق دا

**کدر** و یا **غم** — منفی دویغو و یا بدبخت اوْلماق حیسی دیر. کدرلی اوْلماقین سبب لریندن عاییله مۆشکۆل‌لری، یاخین‌لاری الدن وئرمک، تک‌لیق و یوخسوللوقو آد آپارماق اوْلار.

## قایناقلار
بؤلمه:دویغولار
قول ساخلاماق

**قول ساخلاماق** یا **قول توتماق** یوخسا **قولدارلیق** بیر کیمسه‌نی قول ائدیب و اونون ایقتصادی ایشلریندن منفعت آپارماق دیر. تورک دیلینده نُوکر موغول دیلیندن گلمیشدیر.

قول توتماق باشدا اورتادوغو اؤلکه‌لرده باش تاپدی و سون ایللرده اسکی یونان و روم اؤلکه‌لرینده بیر کلاسیک ایقتصادی فعالیت تانیندی.

اسکی چاغدا چوخلو اؤلکه‌لرده و میلتلرده قوللار اوچون قانون و سیستملر یارانمیشدیر و ایسلامدا قوللارین آل وئری و ساخلاماغی اوچون قانونلار گئچیلمیشدیر.

کیشیلر قول یا نُوکر آدیندا و خانیملار کنیز یا کولفت آدیندا آل وئر اولاردی و بو کیمسه‌لر اؤز مالیکلرینه مجانی خدمات وئرردیلر.

## قایناقلار
https://en.wikipedia.org/wiki/Slavery

بؤلمه:جامیعه
بؤلمه:فاشیزم
۲۷ شهریور

۲۷ شهریور، ایران تقویمینده ایلین ۱۸۲-جی گۆنی دیر و ایلین سونونا ۱۸۳ گۆن (نورمال ایل) یا ۱۸۴ گۆن (اۇزون ایل) قالیر.

## حادیثه‌لر
## آد گۆن‌لری
## اؤلۆم‌لر
## قایناقلار
مارکوس ایوانز

**مارکوس پاؤل بروس ایوانز **Marcus Paul Bruce Evans دوغوم 18 اوت 1963 اینگیلیسلی سرمایاچی و ایپسویچ تاون فوتبال کولوبونون مالیکی دیر.

## قایناقلار
https://en.wikipedia.org/wiki/Marcus_Evans

بؤلمه:سرمایه‌چی
بؤلمه:کاپیتالیسم
مارکوس روئیز ایوانز

**مارکوس روئیز ایوانز** آمریکالی سیاستچی دیر.کالیفرنیا آیریلیغینا چالیشیر و کالیفرنیادا ایستیقلال اوچون باش لیدر ساییلیر.اولارین پارتیسی بئله کالرفرنیا  «Yes California» آدلانیب و سیاسی چالیشیمالاری کالیفرنیا ایالتینده دیر.

2020جی ایلده مارکوس روئیز ایوانز ایران دؤولیتنه بیر دانیشیقدا دئدی: اگر ایران دؤولتی بیلیندیرسه کالیفرنیا ایستیقلایندا بو یئنی دؤولتی رسمیتلی تانیاجاق کالیفرنیادا آیریلیق چالیشمالاری گوجلو اولار.

## قایناق
http://tnews.ir/site/b11e157847451.html?refc=1 

بؤلمه:کالیفرنیا
سولوجانلار

**سولوجانلار** و یا **سولوجان** یا دا **قورت** — بعضی اونورغاسیز حئیوان تۆرلری‌نین آدی. سولوجانین وۆجودو، هر بیرینده همن عینی اورقانلارین بولوندوغو بیر بؤلۆملردن و هالکالارین دیزی‌سیندن اولوشور. ایچینده و ائشیگینده هیچبیر سرت پارچاسی یوخدور. 

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:حئیوانلار 
بؤلمه:سولوجانلار 
بؤلمه:اونورغاسیزلار
قوللوق

**قوللوق** یادا **قول اولماق** (عربجه:عبد) بیر کیمسه‌نی ارباب یا تانریچا بیلماقدیر. قول اولماق بیر کیمسه‌دن فرمان آلماق و اونون اسیری اولماق و اونون سؤزونده قالماق دیر. عبد یا قول بیر کیمسه‌نین مالیک اولماغین قبول ائتمک و اونو ارباب و صاحیب بیلماقدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:جامیعه
بؤلمه:دین
گتاب

**گتاب**، ایران مازندران اوستانی بابول بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۷،۳۷۴ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:مازندران اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:بابول بؤلگه‌سی
عزرا

**عزرا** (عبریجه: עֶזְרָא،) — بنی اسرائیل پئیغمبری ایدی. جویوتلرین ایکینجی دسته‌سین اسیرلیقدان اورشلیمه قایتاردی.

## غزار کیتابی
عزار کیتابیندا بو پئیغمبر پنجاس نسلیندن و اهاران نوه سی یازیلیب.او سرایا اوغلو ایدی.عزرا توارت کیتابین ازبر ائدمیشدیر و بوتون موسی دؤنوشونده قانونلاری اوخوموشدور.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Ezra

بؤلمه:یهودیلر
بؤلمه:دین
بؤلمه:پئیغمبرلر
۲۱ ژوئن ۲۰۲۰ گون توتولماسی

**21 ژوئن گون توتولماسی ** (Solar eclipse of June 21, 2020) بو گون توتلماق حلقوی توتولماقدیر.ان چوخ مدت توتاشی 6:41:53 گرینویچ ساعاتیندا باش تاپایب و تکجه 38 ثانیه گونون هامیسی توتولوب.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Solar_eclipse_of_June_21,_2020

بؤلمه:آسترونومی
بؤلمه:گونش دوزگه سی
خالد الزری

**خالد الزری** (اینگیلیسجه: Khaled Al-Zari) (دوْغوم: ایمارات) بیر فوتبالیست. عجمان ایمارات فوتبال کولوبوندا چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:الشارجه کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:عجمان ایمارات کولوبونون اویونچولاری
اوتو

**اوتو** یوخسا **شاماش ** (آکاد دیلی: Šamaš شاماش) سومریجه :UD 𒀭𒌓 -آکاد و سومرده گونش و عدالت تانریسی ایدی.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Utu

بؤلمه:تانریچالار
فاینانشال تایمز

**فاینانسیال تایمز** یادا فاینانشیال تایمز (اینگیلیس دیلی:Financial Times یا FT)لندن ده پایلاشان بیر گون خبری دی.ایقتیصاد سیاست آل وئر(بیزینس) ده اونملی خبرلر و تحلیللر یازیر.دونیادا ان دئیرلی و چوخ اوخونان گون خبری دیر.

پایلاشمادا دونیانین هر طرفینده بیر زماندا پایلاشیر و چوخلو شهرلرده بیر زماندا اوخونور و خبر یاییر.دونیاین بورس بازارلارین اونملی تحلیل ائدیر و اونون آل وئرلرین و آزالیب چوخالماسین هر گون یایزیر.

## قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Financial_Times

بؤلمه:خبر
اخلاط‌شاهلار بی‌لیغی

اخلاط شاهلار بَیلیگی (۱۱۰۰-۱۲۰۷) — اخلاتدا ۱۲جی عصرین اوللرینده قۇرولموش اوْلان بیر تۆرک دؤلتیدیر.
بۇ دؤلته **ارمنشاهلار**، **سؤکمنلیلر‌**ده دئییلیر. سۇلطان ملیکشاه عمیسی اوْغلو اوْلان قۆطب الدین ایسماعیل ۱۰۸۰-جی ایلده آذربایجان عۆمومی والیلیینه تعیین ائدیلمیشدی. قۆطب الدین ایسماعیلؽن باشچیلارؽنان اوْلان سؤکمه‌یین بؤیوک سلجۇق سۇلطانی ملیکشاهؽن عمیسی یاقۇتالدین اوْغلو اوْلان قۆطب الدین ایسماعیلؽن قۇلامی ایدی. قؽسا زاماندا اؤزونو گؤسترمیش و سۆرعتله یۆکسه‌له‌رک باشچی اوْلموشدور. عدالت و یاخچؽلیغی ایله شؤهرت قازانان سؤکمه‌یین آخلاطتا دعوت ائدیلدی. سؤکمه‌یین عسگرلری ایله اخلاط شهری تسلیم آلدؽ. بۇرادا بیر حؤکومت، یعنی بَیلیک قۇردو. عائله‌یه‌ده بۇندان سوْنرا آخلاط شاه‌لارؽ (آخلاطشاهلار) و ارمنشاهلار دئییلدی.

## بی‌لر
# سؤکمن القطبی (۱۱۰۰–۱۱۱۱)
# ظاهیرالدین ایبراهیم (۱۱۱۱–۱۱۲۷)
# احمد (۱۱۲۷–۱۱۲۸)
# نصیرالدین محمد (۱۱۲۸–۱۱۸۵)
# سیف‌الدین باتیمور (۱۱۸۵–۱۱۹۳)
# بدرالدین آق‌سونگو (۱۱۹۳–۱۱۹۷)
# مالیک المنصور محمد (۱۱۹۷–۱۲۰۶)
# عزت‌الدین بالابان (۱۲۰۶–۱۲۰۷)

## قایناقلار
کیامکی داغی

**کیامکی داغی** یا **کمچی داغ** یوخسا **کمچه داغی** ۳۳۴۷ متیر دنیز سولاریندان اوجا دوغو آذربایجان اوستانی آراز چایی گونئی طرفینده کیامکی منطقه‌سینده یئرلشن بیر داغ‌دیر.
بو داغ اوجالیغی اؤز اتکیندن 22 کیلومتیردیر و 60 کیلومتیر اتکلری چکیلیب.داغچیلار اوچون ان چتین داغلارداندیر و اونون چیخماغی درین نفس ایستیر چون ارس سویه‌سی 1000 متیر دنیز سولاریندا اوجادیر و بو داغ بؤیو 2200 متیر اتکلریندن اوسته چکیلیب.

## قایناق

بؤلمه:داغلار
بؤلمه:ایران داغلاری
بؤلمه:داغچیلار
بؤلمه:داغ
کیامکی

**کیامگی** یا دا **کیامکی** — بیر وحشی دوغا سیغیناجاغی دیر کی دوغو آذربایجان اوستانی قوزئی‌باتی‌سیندا یئرلشیب‌دیر. کیامکی داغی دا بو منطقه‌ده یئرلشیب. 

## قایناق
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی
روستمکلا

**روستمکلا**، ایران مازندران اوستانی بهشهر بؤلگه‌سی یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۱۱٬۶۸۶ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:مازندران اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:بهشهر بؤلگه‌سی
نارین قالا (اردبیل)

**نارین‌قالا** یا دا **نارین قالاسی** — بؤیۆک و موستحکم بیر قالا ایمیش اردبیل شهری‌نین ایچینده و بالیقلی چاینین یانیندا کی بو قالانین قیدمتی چوخ گۆمان‌لارا گؤره بؤیۆک سلجوقلو ایمپیراتورلوغونون دؤنمی‌نه یئتیشیر. بو قالا ۱۳۱۵–جی هیجری گۆنشلی ایلده رضا پهلوی زامانیندا تخریب اوْلۇنۇب. نارین قالا اردبیل شهری‌نین حاکیمیت قالاسی ساییلیردی. بو قالا ایران-روس ساواش‌لاریندا ساواش تجهیزاتی‌نین ذخیره ائتدیغی مرکزی ساییلیردی. بو قالا ۱۳۱۵–جی ایلده تخریب اوْلدۇ و چوْخ تأسوف‌لر کی بو تاریخی قالا دان بۇگۆن اؤنملی اوْلان بیر اثر قالماییب. بۇ قالا اردبیل حاکیم‌لری‌نین اقامتگاهی‌دی و اردبیل حاکیم‌لری بۇ قالا دا یاشاییردیلار. هابئله شهرین پادیگانی و حبس‌خاناسی دا بو مکان‌دا یئرلشمیش‌دی. بۇ قالانین قاییرما تاریخی چوْخ بللی دئیل اما گۆمان‌لارا گؤره بۇ قالانین تاریخی ان آزی سلجوقلو ایمپیراتولوغو زامانینا یئتیشیر. 
بۇ قالا فتحعلی شاه قاجار زامانیندا فتحعلی‌شاه فرمانی‌له ژنرال گاردان باشچی‌لیغی‌له فرانسهلی اوْلان بیر نیظامی هیأت طرفیندن تحکیم و مرمّت اوْلۇندۇ. بۇ نیظامی هیأت قالانی موْدرن ساواشلار اساسیندا و موْدرن سیلاح‌لار و ساواش وسیله‌لری‌له تحکیم ائتدیلر و قالانین اطرافینداکی اسکی خندق کی یئنی دیوارلارین ایچری‌سینده یئرلشمیش‌دی، باشقا بیر خندق ده دیوارلارین ائشیک قیسمتینده قازدیلار کی بۇ خندق چوْخ عریض و عمیق بیر خندق اولموشدو کی شاه‌باغی محله‌سیندن گئچن چای‌دان دا بو خندقه سو چکمیشدیلر. بو قالا ایران و روس ساواشلاریندا ایران اوردوسونون ان یاخشی تحکیمات‌لاریندان ساییلیردی و ان اؤنملی اوْلان سیلاحلاری و تجهیزاتی بۇ قالا دا ذخیره ائدیردیلر. 

## قایناقلار
 

### اتک‌یازی
 

بؤلمه:قالالار 
بؤلمه:ایران قالالاری 
بؤلمه:آذربایجان قالالاری
عقبة بن ابی معیط

**عقبة بن ابی معیط** بن ابی عمرو بن امیه بن عبدشمس بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرة بن کعب بن لؤی بن غالب بن فهر بن مالک بن النضر بن کنانة بن خزیمة بن مدرکة بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان قریش باشچیلاریندان ایدی.

ایسلام پئیغمبری ایله قارشی اولدو و پئیغمبری مکه ده چوخ آزار و اذیت ائدیب و ایشکنجه وئردی.بعضی کیتابلاردا عقبه پئیغمبر اوستونه دؤوه نین قارین قورساغین آتدی. پئیغمبر سجده ده اولاندا اونون بویونون ایاقلادی و پیئغمبر حالدان چیخدی.

## قایناق
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D9%82%D8%A8%D9%87_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%A8%DB%8C_%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%B7

بؤلمه:ایسلام تاریخی
مقبره

**مقبره** و یا **آرامگاه** یا دا **بُقعه** — بیر بینایا دئییلیر کی اِلمان عونوانیندا بیر شخص و یا اشخاص اۆچۆن دۆزه‌لدیرلر کی او شخص و یا شخص‌لرین مزاری بو بینانین ایچینده یئر آلیب‌دیر.



فایل:Maqbaratoshoara 4.JPG|مقبره‌الشعرا، تبریز
فایل:Mausoleo de Saadi, Shiraz, Irán, 2016-09-24, DD 02.jpg|آرامگاه سعدی، شیراز



## قایناق

### اتک‌یازی

بؤلمه:مقبره‌لر
رده:بناهای زیرسطحی
رده:خاک‌سپاری
رده:سازه‌ها و یادمان‌های خاک‌سپاری
علی‌اکبر دهخدا

**علی‌اکبر دهخدا** یا دا **میرزا علی اکبر دهخودا** — ایجتیماعی–سیاسی خادیم، یازی‌چی، لوغت ترتیبچی‌سی و شاعیر. دهخودانین تخلّوصو **علامه** ایدی. 

## یاشاییشی
علی‌اکبر دهخودا اصالتاً ایران آذربایجانلی‌سی ایدی. 
اصالتاً تۆرک اوْلان **دهخودا** تهران‌دا قزوین (خان باباخان) آنادان اولموش‌دور. آتاسی خان باباخان شهری‌نین اوْرتاباب مۆلکه‌دارلاریندان اولموش‌دور. 

## چالیشمالاری

## قایناق

### اتک‌یازی

بؤلمه:شاعیرلر
۱۶ آبان

۱۶ آبان، ایران تقویمینده ایلین ۲۳۳-جی گۆنی دیر و ایلین سونونا ۱۳۲ گۆن (نورمال ایل) یا ۱۳۳ گۆن (اۇزون ایل) قالیر.

## حادیثه‌لر
## آد گۆن‌لری
## اؤلۆم‌لر
## قایناقلار
حئیران تله‌کابینی

**حیران تله‌کابینی** یا دا **حیران–فیندیقلی تله‌کابینی** — آذربایجان گؤرمه‌لی و توریستلیک مکان‌لاریندان دیر کی بۇگۆنکۆ اردبیل و گیلان اوستان‌لاری‌نین آراسیندا یئرلشیب. بۇ گؤرمه‌لی و توریستلیک مکان‌دا بؤیۆک بیر تله‌کابین دا تأسیس اوْلۇنۇب. بۇ تله‌کابین نمین و آستارا بؤلگه‌لری‌نین آراسیندا یئر آلیب. حیران تله‌کابینی بیر طرفدن حئیران و بیر طرفدن ده فیندیقلی مئشه‌سی محدود اوْلۇنۇر. 

## قایناقلار

### اتک‌یازی
اشپیتیم آرفی

**اشپیتیم آریفی**  (۳ مه ۱۹۷۹ در پریشتینا؛ یوگسلاوی) یا دا ایراندا تانیلان **اشپیتیم آرفی** و **اشپیتن آرپی و اشپی تصادفی**  ،  آلبانیلی فۇتبولچو. و اویونچودور. اونون آلمان تابعیتی ده واردیر.

## یاشاییشی

## باشاریلاری

## اوْینادیغی تیم‌لر
اشپیتیم آریفی تراختور و استیل‌آذین مئیدانا گئدیب

## قایناقلار


* 

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
بؤلمه:تراکتورسازی کولوبونون اویونچولاری