open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گولوزان (زولا چای)

**گۆلۆزان** (فارسجا:**گلعذان**) - ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌نینسالماس شهریستانی اراضی‌سینه، زولا چای کندیستانینا داخیل اولان کند.

## اهالیسی
  2006-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساّ کندد 657 نفر(176 عاییله) یاشاییر .  

## اتک‌یازی‌لار

بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
جونقان

**پردنجان** چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌ فارسان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۴٬۴۳۳ نفر جمعیتی واردیر.
اهالیسی‌نین اکثریتی قاشقای تورکلریندن عیبارتدیر، قاشقای تورکجه‌سینده دانیشیرلار و شیعه موسلماندیرلار.  

## تاریخی و گؤرمه‌لی‌ یئرلری
جونقانین گؤرمه‌لی و تاریخی یئرلری بونلاردیر:  

*کربلایی موسی تاریخی حامامی  
*جونقان قالاسی   
*کره‌دیت شلاله‌سی  
*خان ائوی داش تاغ بیناسی  
*روستم باغی فوواره‌لری  
*بولبول بولاغی و صالح بولاغی  
*ساراب‌جونقانین داش یازیسی  
*قیزقالاسی 
*مین زر داشی 
*قورد دلیگی  
*کنده باخان  
*پیرویس  
*باکان باغلاری  
*جونقان قیزکؤرپوسو 

## قایناقلار

بؤلمه:فارسان بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری
فارسان بؤلگه‌سی

**فارسان بؤلگه‌سی** ()، چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. فارسان بؤلگه‌سی‌نین مرکزی فارسان شهریدیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره بو بؤلگه‌‌نین ۹۵٬۲۸۶ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو

## اهالیسی
2016-جی ایل نوفوس ساییمنا اساساً، فارسان بؤلگه‌سی‌نین اهالیسی 95.286 نفر ایدی. 

## اتنیک و دیل
فارسان اهالیسی‌نین اکثریتین لورلار تشکیل ائدیرلر و بختیاری لهجه‌سینده دانیشیرلار؛ آنجاق بؤلگه‌نین بعضی قیسمتلرینده اؤزللیکله جونقان شهرینده قاشقای تورکلری اکثریتده‌دیرلر و قاشقای تورکجه‌سینده دانیشیرلار. 

## گؤرمه‌لی یئرلری

*جونقانداکی کره‌دیت شلاله‌سی (ایراندا ان گورولتولو شلاله).  
*جونقان قالاسی (سردار اسعد بختیاری)  
*جونقانداکی تنگ درکش ورکش
*جونقانداکی خان ائوی داش تاغ بیناسی  
*ده چشمه‌ده‌کی پیرغار  
*ده چشمه‌ده‌کی پیرغار مشروطه کتیبه‌لری 
*اومیدابادداکی ساراب ماغاراسی  
*اومیدآبادداکی ساراب چایی  
*فارسانداکی سالداران زیروه‌سی  
*لاغرک گؤلو 
*فارسانداکی جامع مسجیدی  
*فارسانداکی چیغاپنجه‌لی تپه‌سی  
*فارسانداکی قالابولاغی 

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:فارسان بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
فارسان

**فارسان** چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌ فارسان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳۰٬۵۰۴ نفر جمعیتی واردیر. بو شهر فارسان بؤلگه‌سی‌نین مرکزی‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:فارسان بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری
گور دختر

**گور دختر** دشتیستان بؤلگه‌سی‌نین "میانکوهی پوشت‌پَر" دۆزۆنده یئرلشن و ایرانین جنوبوندا بوشهر اوستانی‌نین گؤرمه‌لی یئرلریندن بیری اولان هخامنشیلر دؤورونه عائید داشلی بیر مقبره‌دیر. بو مقبره‌نین قیدمتی میلاد دان اؤنجه آلتینجی یوزایله یئتیشیر.

## قایناقلار
بولداجی

**بولداجی** (فارسجا، بُلْداجی)– ایراندا چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین بوروجن بؤلگه‌سینده بیر شهر‌دیر. بو شهر ایرانین گز پایتاختی کیمی تانینیر.بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۱٬۹۸۰ نفر جمعیتی واردیر.

## اهالیسی
2016-جی ایل نوفوس ساییمینا اساسا، بو شهرین اهالیسی 11980 نفر (3546 عاییله) اولموشدور.  

## جوغرافیاسی
بولداجی شهری اؤلکه‌نین قوزئیدن گونئی‌یه موهوم نقلیات دهلیزی‌نین کسیشمسینده یئرلشیر، بئله‌کی، باتیدان شهرکورد یولو ایله لورستان، همدان و اراک اوستان‌لارینا، گونئی-باتیدان خوزیستان یولو ایله  فارس کؤرفزی لیمان‌لارینا، دوغودان ایصفاهان یولونا و فارس  اوستانی و بندرعباسا گئدن یاسوج یولونا. کئچمیشده تیجارت و بین الخالق یول اولان تاریخی لینچ یولو ارجنه بولداجی یوکسکلیگیندن کئچه‌رک ایرانین مرکزی یایلاسینی خوزیستان و شوشتره بیرلشدیردی و اینگیلیس تیجارت کاروان‌لاری اؤز یوکلرینی بو یول ایله ایله شوشتره و دنیز یولویلا اوروپایا آپاریردی.   

  بو شهرین یوکسکلیگی دنیز سویه‌سیندن 2270 متردیر و ایرانین دامی  کیمی تانینیر. بولداجی شهری قوزئیدن گینی (برآفتاب) و ارجنه، گونئیدن ایسه تیکمه‌داش و کلار داغی ایله محدود اولوب.  

## دیل و خالق
  بولداجی ساکین‌لری‌نین اکثریتی قاشقای‌لاردیر و قاشقای تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

## ایرانین گزی‌نین پایتاختی
  بو بؤلگه‌نین ان موهوم سووغاتی و ایستحصالی گزدیر، چونکی ایرانین ان یاخشی و کئیفیتلی گزلری بو شهرده ایستحصال اولونور و ایرانین گز پایتاختی کیمی تانینیر.  

**بولداجی گزی-** 1973-جو ایلدن چاهارماهال و بختیاری اوستانی‌نین بولداجی شهرینده ایستحصال اولونور بولداجی شهرینده آیدا 800 تون گز ایستحصال ائدن 87 گز اعمالاتخاناسی وار. 

## قایناقلار

بؤلمه:بوروجن بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری
بوروجن بؤلگه‌سی

**بروجن بؤلگه‌سی** ()، چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیریدیر. بروجن بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بروجن شهریدیر. ۱۳۹۵-جی شمسی ایلین آمارلارینا گوره بو بؤلگه‌‌نین ۱۲۲٬۴۸۳ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوشو
* بخش مرکزی شهرستان بروجن
** دهستان حومه
شهرلر: بروجن، فرادنبه، سفیددشت و نقنه
* بخش گندمان
* دهستان گندمان
* دهستان دوراهان
* دهستان امام قیس
شهر: گندمان
* بخش بلداجی
** دهستان امامزاده حمزه علی
** دهستان چغاخور
شهر: بلداجی

## دیل و خالق
بو بؤلگه‌نین اهالیسی‌نین چوخونلوغو  فارسجا و قاشقای تورکجه‌سینده دانیشیر. 

بوروجن و گندمان شهرلرینده فارس دیلی، سفیددشت، فرادونبه، بولداجی و نقنه شهرلرینده ایسه قاشقای تورکجه‌سی گئچرلی‌دیر.  

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:بوروجن بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
مرودشت بؤلگه‌سی

**مرودشت بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی مرودشت شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۳۲۳٬۴۳۴ نفر جمعیتی واردیر. 
## ایداری بؤلونوش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:مرودشت بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
پرسپولیس (دقیقلشدیرمه)

**پرسپولیس** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*پرسپولیس یوخسا **تخت جمشید** ایرانین فارس اوستانیندا یئرلشن تاریخی بیر بینا.
*پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو
*پرسپولیس فوتسال کولوبو
*پرسپولیس شمال فوتبال کولوبو
*پرسپولیس قناوه فوتبال کولوبو
هفتوان (سالماس)

**هفتوان** ویا **هفتیوان**  - ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سلماس شهریستانی اراضی‌سینده زولاچای  قصبه‌سینه  داخیل اولان کند.  

## اهالیسی
۱۳۹۵-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۸٬۲۰۳ نفر (۱٬۹۳۵ عاییله)یاشاییر. 

## تاریخی یئرلری

* '''هفتوان تپه'''
* **مقدس گئورگ کیلیساسی**

مقدس گئورگ کیلیساسی  صفوی‌لر دؤورونه (میلادی۱۳-جو عصر) عاییددیر و هفتوان کندینده یئرلشیر، ۱۶۵۲-جی ایلده و همچنین ۱۳۰۹-جو ایل سالماس زلزله‌سیندن (۱۹۳۰) سونرا یئنیدن تیکیلمیشدیر.

بو اثر ۱۹ اسفند ۱۳۸۰جی ایلده ۴۸۴۲  قئیدیات نؤمره‌سی ایله ایرانین میلّی اثرلریندن بیری کیمی قئیده آلینمیشدیر .  

## اتک‌یازی‌لار



بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
سفیددشت

**سفیددشت** چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌ بوروجن بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۵٬۴۷۱ نفر جمعیتی واردیر.

## اهالیسی
2006-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً، شهرین اهالیسی 5،880 نفر و 1،333 عاییله‌دن عیبارت ایدی. اهالیسی‌نین چوخونلوغو قاشقای تورکلریندن عیبارتدیر، قاشقای تورکجه‌سینده دانیشیرلار و شیعه موسلماندیرلار.   

سفیددشت اهالیسی داها چوخ اکینچی‌لیک، حئیواندارلیق و صنایع ایله مشغول اولور، آیریجا بختیاری و نائین خالچا و کیلیم‌لری‌نین توخونماسیینا  دا دیقت یئتیریرلر. 

چاهار-ماحال پولاد شیرکتی و سفیدرود صنعتی شهرجیکی بو شهرده یئرلشیر.  

## تاریخی و گؤرمه‌لی یئرلری
بویاما بولاغی، کؤهنه قالا، سفیددشت بؤیوک جامع مسجیدی، شاه عباس حامامی، حسینی مسجیدی، آق تپه، بابا باباگرد آلو ایمامزاداسی، شیر سنگی پارکی

## قایناقلار

بؤلمه:بوروجن بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری
پاسارقاد

**پاسارقاد** () ایرانین فارس اوستانیندا یئرلشن تاریخی بیر مجموعه‌دیر. بو تاریخی مجموعه فارس اوستانی‌نین پاسارقاد بؤلگه‌سینده یئرلشیبدیر. بو مجموعه بیر چوخ اؤزللیکلرینه گؤره ۲۰۰۴–جی میلادی ایلینده چین ده کئچیریلن یونسکو–نون ایجلاسیندا عوموم‌دونیا ایرث لیستینده یوزده‌یوز سسله قئیده آلینمیش ایرانداکی دونیا عابیده‌لری لیستینده بئشینجی مجموعه‌دیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

بؤلمه:ایران‌داکی دونیا میراثلاری
بؤلمه:ایران میلّی اثرلری
پاسارقاد (دقیقلشدیرمه)

**پاسارقاد** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*پاسارقاد ایرانین فارس اوستانیندا یئرلشن تاریخی بیر مجموعه.
*پاسارقاد بؤلگه‌سی ایراندا فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لریندن بیری.
*پاسارقاد بانکی
*پاسارقاد مانیل فوتبال کولوبو
یان‌چشمه

**یان‌چشمه**- ایرانین چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین بن بؤلگه‌سی و زاینده‌رود سدّی‌نین کناریندا یئرلشن ساحیل شهری‌دیر. بو شهرین اهالیسی شاهسئون ائلیندندیر و تورکجه دانیشیر .  یان‌چشمه شهری زینده‌رود سدّ گؤلونه یاخین اولدوغونا گؤره اؤلکه‌نین هر یئریندن گلن اینسان‌لارین توریزم مکان‌لاریندان بیری‌دیر. یئنی یان‌چشمه شهری، کؤهنه کند زاینده‌رود سدّی‌نین تیکینتیسی زامانی سو آلتیندا قالدیقدان سونرا ایندیکی یئرده سالینمیشدیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲٬۲۴۴ نفر جمعیتی واردیر.

## اهالیسی
2006-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً، شهرین اهالیسی 2،244 نفر و 564 عاییله‌دن عیبارت ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:بن بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری
فرادونبه

**فرادونبه** چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌ بوروجن بؤلگه‌سینده مرکزی بؤلومونده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۳٬۳۱۷ نفر جمعیتی واردیر.

## اهالیسی
2006-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً، شهرین اهالیسی 12،697 نفر و 2،823 عاییله‌دن عیبارت ایدی. اهالیسی‌نین چوخونلوغو  قاشقای‌لار و سلجوق‌لاردان عیبارتدیر، قاشقای  و سلجوق تورکجه‌سینده دانیشیرلار و شیعه موسلماندیرلار. 

## تاریخی یئرلری

* باباخان حامامی  (۱۲۷۶ه.ق)
* گولشن حامامی (کؤهنه حامام)
* ضرغام السلطنه قالاسی  (۱۲۷۹ ه‍.ق)
* رحمت آباد حامامی
* فرادونبه قبریستانی

## بیرده باخ
* سلجوق دیلی

## قایناقلار

بؤلمه:بوروجن بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری
سودجان

**سودجان** چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌ شهرکورد بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۲٬۵۸۱	نفر جمعیتی واردیر.

## اهالیسی
2006-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً ، شهرین اهالیسی 5،415 نفر و 1،214 عاییله‌دن عیبارت ایدی.

اهالیسی‌نین چوخونلوغو قاشقای تورکلرییندن عیبارتدیر و قاشقای تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:شهرکورد بؤلگه‌سی
بؤلمه:چاهارماحال و بختیاری اوستانی‌نین شهرلری
خانقاه (سالماس)

**خانقاه** ویا **خه‌نه‌یه** - ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون  زولاچای قصبه‌سینده یئرلشن  کند.  

## اهالیسی
 1390-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساّ کندد 212 نفر(55 عاییله)  یاشاییر.  

## اتک‌یازی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
اوله (سالماس)

**اۆله** (فارسجا: **اولق**) -  ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون زولاچای قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
1385-جی ایل نوفوس ساییمینا اساساّ کندد654نفر (189 عاییله) یاشاییر  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
پته‌ویر (سالماس)

**پته‌ویر** -    ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون زولاچای قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵جي ايل نوفوس ساییمینا اساساً کندده 1070 نفر(270 عاييله) ياشايير.

## اتک‌یازی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
اینگیلیسجه ویکی‌پدیا

**اینگیلیسجه ویکی‌پدیا ** (اینگلیسجه: English Wikipedia) اینگیلیس دیلینده اولان بیر ویکی‌پدیادیر. بو ویکی‌پدیا اوبیرسی ویکی‌پدیالار کیمی ویکی‌مدیا وقفی'نین آلت پروژه‌لریندن‌دیر. ویکی‌پدیا'نین بو نوسخه‌سی ۲۰۰۱ (میلادی) ایلی‌نین ۱۵ ژانویه‌سینده قورولدو. ۲۰۰۵ (میلادی) ایلی‌نین نووامبر آییندا بو ویکی‌پدیا ۸۸۰,۰۰۰ مقاله‌یه یئتیشدی. ۲۰۰۷ (میلادی) ایلینده بوتون ویکی‌پدیا نوسخه‌لری‌نین مقاله‌لری ۴–دن بیری بو نوسخه‌ده ایمیش‌. ۲۰۱۵ (میلادی) ایلینده بو ویکی‌پدیانی سیخدیلار و ۱۱,۵ گیگابایت بو نوسخه‌نین حجمی ایمیش‌. بو ویکی‌پدیا ایندی **۶٬۵۰۰٬۰۵۷** مقاله ایله ان بؤیوک ویکی‌پدیادیر‌.

## قایناقلار

بؤلمه:دیللرینه گؤره ویکی‌پدیالار
بؤلمه:اینگیلیسجه بیلیکلیکلر
شوشا دؤیوشو

**شوشا دؤیوشو** یادا **شوشا اوغروندا دؤیوش** و یا **شوشانین آزاد ائدیلمه‌سی** (قوزئی آذربایجانجا:Şuşa döyüşü) (ائرمنیجه:  Շուշիիճակատամարտ) ایکینجی قاراباغ ساواشیندا آذربایجان سیلاحلی گوجلری و ارمنیستان سیلاحلی گوجلری‌نین آراسیندا اۆز وئرمیشدیر. بو دؤیوش ساواشین ان اؤنملی دؤیوش‌لریندن‌ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:ساواشلار
زئوه‌‌جيک (سالماس)

**زئوه‌‌جیک** (فارسجا، **زیوه‌جیک**) - ایرانینغربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون زولاچای قصبه‌سینده یئرلشن کند. 

## اهالیسی‌
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده 1،245 نفر (226 عاییله) یاشاییر.  

## اتک‌یازی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
قالاسر (سالماس)

**قالاسر** (فارس. قلعه‌سر) - ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون زولاچای قصبه‌سینده یئرلشن کند.      

## اهاليسی
  2006-جي ايل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ياشاييش يوخدور.   

## اتک‌یازی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
جمعی امنیت آنلاشماسی تشکیلاتی

**جمعی امنیت آنلاشماسی تشکیلاتی** ؛ (اینگیلیسجه: Collective Security Treaty Organization) روسجا:Организация Договора о Коллективной Безопасности)  — 15 مئی 1992-جی ایل تاریخینده اساسی قویولموش حؤکومت‌لرآراسی حربی ایتتیفاقدیر. 1992-جی ایلده موستقیل دؤولت‌لر بیرلیگینه عوضو اولان آلتی کئچمیش شوروی دؤولتی اولان روسیه، ارمنیستان، قازاخیستان، قیرغیزیستان، تاجیکیستان و اؤزبکستان کوللکتیو تهلوکه‌سیزلیک موقاویله‌سی ایمضالادیلار. اوچ دیگر کئچمیش شوروی اؤلکه‌سی اولان آذربایجان، بلاروس و گورجوستان ایسه 1994-جو ایلده بو موقاویله‌نی ایمضالادی. بئش ایلدن سونرا بو موقاویله‌نی ایمضالامیش دوققوز دؤولتدن آلتیسی (آذربایجان، گورجوستانو اؤزبکستان ایستیثنا اولماقلا) موقاویله‌نین مودّتینی داها بئش ایل آرتیرماق باره ده راضی‌لیغا گلدی. 2002-جی ایلده ایسه همین آلتی اؤلکه‌نین راضی‌لیغی ایله کوللکتیو تهلوکه‌سیزلیک موقاویلهسی تشکیلاتی آدی آلتیندا حربی ایتتیفاق تشکیل اولوندو. اؤزبکستان 2006-جی ایلده یئنیدن کتمت-یه عوضو اولسا دا، 2012-جی ایلده تشکیلاتی ترک ائتدی.   

  یئنی یارادیلمیش تشکیلاتین باش کاتیبی وظیفه‌سینه نیکولای بوردیوژا تعیین اولوندو. 23 ژوئن 2006-جی ایلده اؤزبکستان کتمت-نین تام حوقوقلو عوضوو اعلان اولوندو و 28 مارس 2008-جی ایلده اؤزبک مجلیسی عوضولوکله باغلی قانونو تصویب ائتدی. 2012-جی ایلده ایسه اؤزبکستان تشکیلاتا عوضولوکدن ایمتیناع ائتدی. کتمت بمت باش قورولونون گؤزلمچی تشکیلات کیمی قئیدیاتدان کئچمیشدیر.     

  کتمت نیظامنامه‌سینه اساساً بوتون عوضو اؤلکه‌لر گوج تطبیق ائتمکدن چکینمه‌یه سسله‌نیلیر. عوضو اؤلکه‌لر هر هانسی باشقا بیر حربی ایتتیفاقا و یا اؤلکه قروپ‌لارینا قوشولا بیلمز، همچنین عوضو اؤلکه‌لردن هانسیسا بیرینه قارشی تهلوکه یاراناجاغی تقدیرده بو تشکیلاتا عوضو اولان دیگر اؤلکه‌لره قارشی دا سالدیری کیمی قبول ائدیلیر. تشکیلات‌داخیلی امکداشلیغی اینکیشاف ائتدیرمک مقصدیله کتمت اؤلکه‌لری هر ایل مونتظم اولاراق حربی تعلیم‌لر تشکیل ائدیر.  "روبژ 2008 "  آدی آلتیندا ارمنیستاندا تشکیل اولونان حربی تعلیمده عوضو اؤلکه‌لرین هر بیریندن عومومی‌لیکده 4000 نفر ایشتیراک ائتمیشدیر. بو جور تعلیم‌لر زامانی عوضو اؤلکه‌لر آراسیندا کوللکتیو تهلوکه‌سیزلیک ساحه‌سینده امکداشلیغی اینکیشاف ائتدیرمک مقصدیله اوپراتیو، تاکتیکی وایستراتژی مشق‌لر تشکیل اولونور. بئله تعلیم‌لردن ان گئنیش‌میقیاسلیسی ایسه 2011-جی ایلده اورتا آسیا و جنوبی روسیه‌ده تشکیل اولونموشدور. بو زامان عومومی‌لیکده 10.000 نفر حربچی و 70 دؤیوش هاواجی‌لیق تعلیم‌لره جلب اولونموشدور.روسیه‌نین تشکیلاتین دیگر عوضولرینه اؤز اراضی‌لرینده خاریجی دؤولت‌لره مخصوص یئنی حربی بازالارین یئرلشدیریلمه‌سینه وتو قویماق حوقوقو وار. اوچونجو اؤلکه‌یه مخصوص حربی بازالارین هر هانسی کتمت عوضوو اولان دؤولتده یئرلشدیریلمه‌سی اوچون موطلق تشکیلاتین قالان بوتون عوضولری‌نین رسمی شکیلده راضی‌لیغی اولمالی‌دیر.     

  کتمت-ده  " روتاسیون قایداسیندا صدرلیک "  سیستئمی فعالیت گؤستریر کی، بونون دا نتیجه سینده تشکیلاتا رهبرلیک ائدن اؤلکه هر ایل دَییشیر. 

### حاضیرکی عوضولر

### کئچمیش عوضولر

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:تشکیلاتلار
ارمنیستان‌داکی دونیا میراثلاری لیستی

**ارمنیستان‌داکی دونیا میراثلاری لیستی** ، ارمنیستانین یونسکودا ثبت اولنان اوچ میراثی (ایکی‌سی فرهنگی و بیری ترکیبی) واردیر، کی تاریخی، فرهنگی و طبیعی مکان‌لاردان اولوشماقدادیر. ارمنیستان ۱۹۹۳–جو ایلده، سپتامبر آیی‌نین ۵–جی گونونده بو کنوانسیونا قوشولدو و ۲۰۲۰ ایلنه قدر، او اوچ اثردن آرتیق، ۴ آیری سایت‌دا بو اولکه‌نین آزمایشی فهرستلرینه آرتیرمیشدیر. میراث جهانی‌نین ایرمیمینجی جلسه‌سینده هاقپات عبادتگاهی، بو نظره‌کی یوخاری جهانی ارزش‌دن بهره آپارماقدادیر و کلیسا معماری‌سینده بیر ایستیثنا نومونه‌دیر، ارمنیستان اؤلکه‌سی‌نین اول‌مینجی اثری آدیندا یونسکودا ثبت اولموشدور.

ارمنیستانین ثبت ائتدیگی اثرلر بولاردیر:

* هاقپات و ساناهین عبادت‌گاهی
*اچیمادزین کلیسا‌سی و زوارتنوتس باستان‌شناسی محوطه‌سی
*گغارد عبادت‌‌گاهی و آزات چایی

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار
*UNESCO World Heritage in Armenia 

بؤلمه:ارمنیستان‌داکی دونیا میراثلاری
بتمن

**بتمن** یادا **خفاش کیشی** (اینگلیسجه:Batman) بیر خیالی شخصیت دیر. بو شخصیت باب کین(طراح) و بیل فینگیر (یازیچی) الی له دوزلیب دیر. بیرینجی دفعه بتمن ۱۹۳۹ مه اینده کمیک لر ده گوروشوب‌ . بتمن ایل‌لر بویو چوخلو ویدیو گیم‌لری ، فیلم‌لر و انیمیشن‌لر ده حوضورو اولوب.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* 
* Batman Bio at the Unofficial Guide to the DC Universe
* 
* Batman (1940–present) Comics Inventory
* 

بؤلمه:بتمن
بؤلمه:۱۹۳۹ - جو ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکه‌سینده یارانانلار
بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری مدنیتی
بؤلمه:سوپرقهرمان فیلمی پرسوناژلاری
زند خاندانی

**زند خاندانی** یا دا **زند سولاله‌سی** زندیلر حؤکومتینده حاکیم خاندان ایمیشلار.

## زندلرین کؤکو
زندیه دؤولتی کریم خان زند الی‌ایله، کی زند طایفاسی'نین باشچی‌سی‌ایدی، بینا اولدو. زند طایفاسی، لک طایفالاریندان‌ایمیش. لک خالقی بعضی قایناقلار اساسیندا موستقیل بیر خالق‌دیر، آنجاق بعضی قایناقلار لکلری کورد و بعضی قایناقلار لکلری لور بیلیبلر. هابئله بیر سایی قایناقلارا گؤره زند خانلاری اؤزلرین لور بیلیرمیشلر.

## کریم خان زند
زند طایفاسیندان اولان ایناق خان اوغلی کریم خان، نادرشاه اؤلندن سونرا شیرازدا شاهلیق ایدعاسی ائتدی.

## شاهلاری
*کریم خان زند؛ ۱۱۷۹-۱۱۹۳ (هیجری قمری)؛ زندلرین بیرینجی شاهلاری. اؤزون وکیل‌الرعایا آدلاندیریردی.
*زکی خان زند؛ 
*ابوالفتح خان زند؛ ۱۱۹۳-۱۱۹۳؛ ۷۰ گون شاه ایمیش.
*صادق خان زند؛ ۱۱۹۳-۱۱۹۶؛ کیرماندا شاهلیق ایدعاسی ائتدی و نئچه آی شیرازی آلدی.
*علیمرادخان زند؛ ۱۱۹۶-۱۲۰۱؛ ایصفاهاندا خان ایدی آمّا سونرا شیرازی آلدی.
*جعفرخان زند؛ ۱۲۰۱-۱۲۰۳؛ گئجه باشینا تؤکولدولر و اؤلدوردولر.
*لطفعلی‌خان زند؛ ۱۲۰۳–۱۲۰۸ (هیجری قمری)؛ زندلرین سونونجو شاهلاری، قاجارلارا مغلوب اولوب و زندلرین حؤکومتی آرادان گئدیب.

## قایناقلار
زند طایفاسی

**زندلر** یوخسا **زند طایفاسی** لک خالقی‌نین طایفالارینداندیر. زندلرین چوخو لوریستان و کیرمانشاه اوستانلاریندا یاشاییرلار، بیر آزلاری ایسه همدان و تهران اوستانلاریندا آزینلیق اولاراق یاشاییرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:لکلر
په‌یه‌جیک (سالماس)

**په‌یه‌جیک** ویا **په‌یه‌جۆک** (فارسجا **پكاجیك**) -  ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌‌نینسالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون زولاچای قصبه‌سینده یئرلشن کند.   

## اهالیسی
 ۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۴۴۱ نفر(۱۰۹ عاییله) یاشاییر.  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
موهر بؤلگه‌سی

**موهر بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی موهر شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۶۴٬۸۲۷ نفر جمعیتی واردیر. 
## ایداری بؤلونوش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:موهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
آخیان (سالماس)

**آخیان** (فارسجا، **اخیان** )-ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین‌سالماس بؤلگه‌سی‌نینمرکزی بؤلومونون کنارپوروژ قصبه‌سینده یئرلشن کند.  

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۳۶۵ نفر(۶۵ عاییله) یاشاییر.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بیرلیک (ب.ا. ایالتی)

**بیرلیک** ()، بیرلشمیش ایالتلرین ۵۰ ایالتلریندن دوردونون تام رسمی دوولت آدلاریندان ایستیفاده ائتدییی بیر ایصطیلاح دیر. دورد ایالت - کنتاکی، ماساچوست، پنسیلوانیا، و ویرجینیا – شرقی بیرلشمیش ایالتلرینده‌دیر و ۱۷۷۹-جی ایلده بیرلشمیش ایالتلرین یارانماسیندا علاوه بریتانیا موستملکه مولکلری ایدی.

## نوتلار

## قایناقلار

بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ایداری بؤلونوشو
حاصار (سالماس)

**حاصار** (فارسجا. **مزرعه حصار**) - ایرانینغربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون زولاچای قصبه‌سینده یئرلشن کند.    

## اهالیسی
  2006-جی ایل معلوماتینا گؤره کندده یاشاییش یوخدور.  

## اتک‌یازی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
کنارپوروژ قصبه‌سی

**کنارپوروژ قصبه‌سی** (فارسجا، **دهستان کنارپروژ**) -  ایرانین غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونده یئرلشن قصبه .

## اهالیسی
۱۳۸۵.جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً قصبه‌ده ۶۱۷۵ نفر(۱۳۰۳ عاییله) یاشاییر.

## قصبه‌نین کندلری
مرکزی تمر اولاراق قصبه‌نین 12 کندی وار:

# ایستی سو
# آخیان
# آغ زیارت
# کانی‌سفید
# خان‌تختی
# میناس
# موغول
# قاباق‌تپه
# شورگؤل
# تمر
# تئزخاراب
# زیندشت

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
علیرضا نجف‌زاده

**علیرضا نجف‌زاده** (زاده ۱۶ دی‌ ۱۳۵۱در تهران)-ایرانلی سینما ، تئاتر و تلویزیون اوْیونجوسودور.

## قایناقلار

بؤلمه:ایرانلی اویونچولار
زند (دقیقلشدیرمه)

**زند** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*زند طایفاسی
*زندیه حؤکومتی
*زند خاندانی
*کریم خان زند
آذربایجان جومهوریتینده‌کی دونیا میراثلاری لیستی

**آذربایجان جومهوریتینده‌کی دونیا میراثلاری** ()، آذربایجان جومهوریتینده یئرلشن ۳ مدنیت اثرینه شامیل اولونور.

## دونیا میراثلاری
یونسکو سایت‌لاری ۱۰ معیارلا لیست ائدیر.

راست|75px

## جوغرافیایی موقعیت

## تست لیست

## قایناقلار
چغازنبیل

بندانگشتی|چغازنبیل اصلی شیکلی
بندانگشتی|چغازنبیل ایندی کی دورومی
**چغازنبیل** (اینگیلیسجه Chogha Zanbil )  (ایلام دیلینده Āl Untaš dNapiriša) بیر زیقورات شیکلینده اولان بینا بو بینا اصل ده بیر عیبادت چیلیک بیناسی میش و ۱۲۵۰ ایل میلاددان اؤنجه تیکیلمیش و عیلام اویقارلیغین وارلیغی یوخسا میراثی اولاراق تانیلیر. بو بینا ۱۹۷۹ میلادی ایلینده یونسکو طرفیندن ثبت ائدیلمیشدیر.

چغازنبیل دوراونتاش دا یوخسا اونتاش شهرینده ( ایندیکی خوزیستانین شوش شهرینده ) تیکیلمیش. دوغو تانینان لار (شرق شیناسلار) بو بینانی ایران تاریخینین یوخسا اؤتکین أن قیدمتلی عبادت چیلیک بیناسی اولاراق تانیرلار.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* 6,000-Year-Old Ziggurat Found Near Chogha Zanbil In Iran - 2004 
* Chogha Zanbil 
* World Heritage profile
* guide to Choga Zanbil
ایران‌داکی دونیا میراثلاری لیستی

ایرانین میراث جهانی اثرلری ۲۶ تاریخی-فرهنگی و طبیعی اثر ایله دونیا بو سازمانیندا ثبت اولونموشدور. بو فهرست ۲۴ مورد فرهنگی میراث و ۲ مورد طبیعی میراث‌دان اولوشماقدادیر. میراث جهانی بیر بین‌المللی پیمان‌نامه‌نین آدی‌دیر کی ۱۹۷۲-جو ایلده یونسکونون عمومی کنوانسیونونون تصویبینه یتیشمیشدیر و موضوع‌سی، بشرین جهانی اهمیتی اولان تاریخی، طبیعی و فرهنگی اثرلرینی نژاد، مذهب و خاص ملیت‌دن آزاد و ایلشکی‌سیز شکیلده قوروماقدیر. بو کنوانسیون نظره، یونسکودا عضو اولان اولکه‌لر، اوز تاریخی، طبیعی یا فرهنگی اثرلرین یونسکو دا نامزد ثبت اله‌ماق قابلیتینه صاحبدیرلر. بو آثار ثبت اولدوق‌‌دان سورا اونلارین قورماقی نه تنها او اثرین اولدوغی اولکه‌نین حاکمیت‌اینین بوینونا دوشور، بلکه بوتون یونسکو‌ عضوی اولان اولکه‌لر اونون قورماقینی عهده‌لرینه آلمیشدیرلار. یونسکودا ثبت اولان مکان‌لار چوخلو وقت جنگل‌لردن، داغ‌لاردان، آبگیر‌لردن، صحرالاردان، بقعه یا ساختمان‌‌لاردان، مجموعه یا شهرلردن تشکیل تاپمیشدیرلار.

ایران اوچ ایل بو یونسکونون عمومی کنفرانسینی ۱۹۷۵-مینجی ایلین فوریه آیینین ۲۶-سیندا تصویب الدیق‌دان سورا بو پیمان‌نامیه عضو اولموشدور.

چغازنبیل، تخت جمشید و میدان نقش جهان اولین اوچلو مکان‌‌‌لارایدیلر کی ایراندا میراث جهانی فهرستینه اضافه‌لشدیلر. اوندان بِله ۲۴ ایله یخین هئچ پرونده بیر اثری بو لیست‌ده ثبت الماق اوچون آچیلیمادی، اما ایرمی ایل‌دن سورا، تخت سلیمان و ارگ بم مجموعه‌سی و پاسارگاد یونسکو دا جهانی ثبته یتیشدیلر..

ارمنی‌لرین رهبانی  اثرلری ایران‌دا ۴ کلیسای تادئوس مقدس، سن استپانوس، زُر زُر و کلیسای چوپان دان عمله گلیر و سازه های آبی شوشتر دوقوزمونجی و اونومونجی  اثرلردیلر کی ایرانین آدینا یونسکودا ثبت اولونموشدور. بو روندین ادامه‌سینده ایران ایکی آیری اثری بو لیسته علاوه‌اله‌ماقی باشاردی؛ تبریز بازاری و شیخ صفی‌الدین اردبیلی‌‌، یوخاری و خاص معماری و تاریخی ویژگی‌لردن بهره آپارماغی (حافظه جهانی) بخشینده قرار تاپدیلار.

ایرانین ثبت ائتدیگی اثرلر بولاردیر:

* چغازنبیل
* پرسپولیس
* میدان نقش جهان|
* بم ارگی
* پاسارقاد
* اولجایتو توربه‌سی
* سنگ نوشته بیستون
* مجموعه‌آثار رهبانی ارامنه ایران
* سازه‌های آبی شوشتر
* تبریز بازاری
* شیخ صفی‌الدین‌ اردبیلی‌نین مقبره‌سی
* باغ ایرانی
* مسجد جامع اصفهان
* برج گنبد قابوس
* گولوستان سرایی (تهران)
* میمند
* شوش
* دشت لوت
* یزد شهری
* چشم‌انداز باستان‌شناسی ساسانی منطقه فارس
* هیرکانی جنگل‌لری
* راه‌آهن سراسری ایران
* منظر فرهنگی اورامانات
|}

## قایناقلار

بؤلمه:ایران‌داکی دونیا میراثلاری
قاباق‌تپه (سالماس)

**قاباق‌تپه** ویا **قاباخ تپه**-  غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین‌سالماس بؤلگه‌سی‌نینمرکزی بؤلومونون کنارپوروژ قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۱۵۷نفر (۲۸  عاییله) یاشاییر.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
تاجیکیستان‌داکی دونیا میراثلاری لیستی

تاجیکستان‌داکی دونیا میراثلاری ۲ فرهنگی و طبیعی اثردن بیرلشیک‌دیر.
تاجیکستان ۱۹۹۲مونجو ایلین اوت آیینین ۲۸-اینده بو کونوانسیونا عضو اولدو و تا ۲۰۲۰مونجو ایله قدر ۲ مکان ثبت الماقی باشاردی کی ۱۶ سایت دا فهرست آزمایشی‌ده قرار تاپمیشدیر.

تاجیکستان‌دا اولمینجی اثر ۲۰۱۰ ایلینده و کمیته‌نین برزیل‌‌‌ده اوز ورن اوتوز دوردومونجو جلسه‌سینده ثبته یتیشدی. اوتوز یدی‌مینجی جلسه‌ده ده کی کامبوجون پایتخت‌اینده برگزار اولوندو، تاجیکستان ملی باغی بو فهرست ده ثبته یتیشدی.

کوئیچیرو ماتسوئورا، مدیر کل سازمان علمی فرهنگی یونسکو، بو نکته‌‌نی ذکر الیه‌‌رق کی داها آرتیق مکان‌لاری از جمله سرزم باغی، پارک ملی، بودایی تپه عبادتگاهی، هولبوک، تخت سنگی، قلعه حصار و خواجه مشهد مدرسه‌سی‌نی بو فهرسته آرتیرماق اوچون تدبیر گورور.

تاجیکستان‌دا ثبت اولان اثرلر بونلاردان عبارت‌دیر:
* سرزم
* پارک ملی پامیر

## قایناقلار
لکیستان قصبه‌سی

**لکیستان قصبه‌سی** (فارسجا،**دهستان لکستان**) -   غربی آذربایجان اوستانینینسالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونده یئرلشن قصبه .

## اهالیسی
۱۳۸۵.جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً قصبه‌ده 11,486 نفر(2,773 عاییله) یاشاییر. قصبه‌نین اهالیسی بوتونلوکله لک‌  تورک‌لریندن اولوب شیعه مذهبینده‌دیر.

## قصبه‌نین کندلری
مرکزی قره قیشلاق اولاراق قصبه‌نین 15 کندی وار:

# آختاخانا
# باخشی‌کندی
# برگۆشاد
# یوخاری چوبانلی
# آشاغی چوبانلی
# حبشی
# حمزه کندی
# کنگرلی
# خانادام
# قره قیشلاق
# قیزیلجا
# صدقیان
# سلطان‌احمد
# یالقیز‌آغاج
# یووشانلی

## تاریخی
سالماسدا  لک‌لرین یئرلشمه‌سی‌نین دقیق تاریخی معلوم دئییل، لاکین ثوبوت‌لارا گؤره، او جومله‌دن صفوی سارای حاکیم‌لری‌نین سیاهی‌سینا اساساً تخمین ائتمک اولار کی، سالماسدا لک‌لرین یئرلشمه‌سی  شاه عباس‌ین دؤوروندن اوّل اولوب. قئید ائدک کی، آدی‌چکیلن سیاهیدا قیزیلباش‌لارین اویماق‌لاریندان اولمایان آنجاق "بؤیوک امیرلرین جرگه‌سینده یئرلشمیش" دئیه   " ساروخان سلطان سلماسی میر جماعت لك سلماسی " نین آدی چکیلیر.  

  آغا محمد خان قاجارین حاکیمیتی نین اوّلینده سلطان احمد لک‌ سالماس لک‌لری‌نین باشچیسی اولموشدور.گؤرونور، سلطان احمد‌کندی‌نین آدی سالماس لک طایفاسی نین باشچی‌سیندان گؤتورولموشدور.  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
آمریکا بیرلشمیش ایالتلری سیلاحلی گوجلری

**آمریکا بیرلشمیش ایالتلری سیلاحلی گوجلری** (اینگیلیسجه:United States Armed Forces) آمریکا نین نیظامی گوجو دیر. بو سیلاحلی گوجلر ۶ گوج دن عیبارت دیر. یئر قووه‌لری، هاوا قووه‌لری، دنیز قووه‌لری، دنیز پیادالاری قوشونو، فضایی قووه‌لری و ساحلی گارد. آمریکا سیلاحلی گوجلری دونیانین ان بؤیوک حربی گوجلریندن دیر. دئمک اولار بو سیلاحلی گوجلر دونیا نین ان گوجلو، اوردوسو دیر. بو سیلاحلی گوجلری نین تشکیلی آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایستیقلال ساواشی نا قاییدیر و چوخلو ساواشلار دا اولوب بیر میثالی ایکینجی دونیا ساواشی دیر.

## قایناقلار
باخشی‌کندی (سالماس )

**باخشی‌کندی** (فارسجا، **بخش کند** ) - غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون لکیستان قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۵۸۷نفر (۱۲۹ عاییله) یاشاییر.

## اتیمولوژی
باخشی / بخشی – آشیق ویا  اوزان دئمکدیر. قازاق و قیرغیز تورکلرینده باقسی/باکسی کیمی سسلنیر.  قدیم تورکلرده باخشی‌لار ائلین قضاوت، وکالت و روحانی ایشلری ایله اوغراشماقلا یاناشی چالیب اوخوماقلا روحی خسته‌لری تداوی ائدرمیشلر.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
برگۆشاد (سالماس )

**برگۆشاد** ویا  **برکۆشلۆ** (فارسجا، **برگشاد** )- غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون لکیستان قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۴۳۷نفر (۱۰۳  عاییله) یاشاییر.

## اتیمولوژی
برگۆشاد توپونیمی هله تامامیله اؤیر‌نیلمه‌میشدیر. برگۆشاد تورک طایفاسینا منسوب آددیر.  برگۆشاد سؤزو ادبیاتا 15. عصردن معلومدور. 16. عصره عایید منبع‌لرده گؤستریلیر کی، برگۆشاد طایفا آدی اولماقلا قیزیلباش طایفالارینداندیر. صفوی‌لر دؤورونده برگۆشاد قیزیلباش طایفالاری‌نین ترکیبینه داخیل اولموشدور. بیر سیرا عالیم‌لره گؤره توپونیمین بیرینجی حیصه‌سینی تشکیل ائدن  برگۆ سؤزو قدیم تورک منشالی  "‌بارق‌"  طایفاسی نین آدی‌دیر.  

  موغول حؤکمداری چنگیز خانین اوغلو چوجی‌نین 1207-جی ایلده غربه دوغرو یوروشو زامانی باشقا طایفالارلا یاناشی  برگۆ طایفاسی‌نین دا تورپاق‌لاری نین توتولماسی معلومدور. ایران سالنامه‌چیسی فخرالدین مبارک شاه 12. عصرده 58 تورک طایفاسی آراسیندا  برگۆ طایفاسی‌نین دا آدینی چکیب. فضل‌الله رشیدالدین 13. عصرده بو اتنونیمینی  " برگۆت "  (  برگۆلر کیمی قئیده آلمیشدیر). 

  تدقیقاتچی‌لارین فیکرینجه،  برگۆلر موغول ایشغالیندان خئیلی اول آذربایجاندا مسکونلاشمیشلار. توپونیمین ترکیبینده کی  شاد (شات) سؤزو اولان یاشاییش منطقه‌سی آدلاری گئنیش یاییلمیشدیر. برگۆشاد " برگۆلرین کندی "  معناسینی بیلدیریر. 

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
آذربایجان شوروی سوسیالیست جومهوریتی‌نین مارشی

**آذربایجان شوروی سوسیالیست جومهوریتی‌نین مارشی** — ۱۹۴۴–۱۹۹۲-جی ایللرده آذربایجان  شوروی سوسیالیست جومهوریتی‌نین دؤولت مارشی. 

## عومومی بیلگی
[بندانگشتی|[اوزئییر حاجی‌بَی‌اوو|اؤزئییر حاجی‌بیگوف]]
مارشین موسیقی‌سی اوزئییر حاجی‌بیگووا، سؤزلری ایسه صمد وورغون ، سلیمان رستم و حسین عارفه مخصوصدور. 1978-جی ایلده مارشین سؤزلرینده موعین دییشیکلیک‌لر ائدیلمیش، همچنین ژوزف  ایستالینحاقداکی سؤزلر متندن چیخاریلمیشدیر. 

## مارشین سؤزلری

### ۱۹۷۸–۱۹۹۲-جی ایللرده
  آذربایجان! چیچکلنن رسپوبلیکا، شانلی دیار!  

  قادیر سووئت ائللرینده هم آزادسان، هم بختیار.  

  اوکتیابردان قووّت آلیب سن قوووشدون سعادته،  

  آلقیش اولسون بو هونره، آلقیش اولسون بو قودرته! 

   

  یولوموز لنین یولودور، پارتییادیر رهبریمیز،  

  کومونیزمین گونشیله نورلاناجاق سحریمیز.  

  بیز گئدیریک گله‌جگه غالیب‌لرین جرگه‌سینده،  

  یاشا، یاشا، آذربایجان، بؤیوک سووئت اؤلکه‌سینده! 

   

  اودلار یوردو، بو آغ گونلر ائل گوجونون بهره‌سی‌دیر، 

  قهرمانلیق، بیر ده هونر آزاد اینسان هوسی‌دیر.  

  نسیل‌لردن-نسیل‌لره یادیگاردیر دیانتین،  

  کومونیزمه بیز گئدیریک، سیرا مؤحکم، آددیم متین.  

   

  یولوموز لنین یولودور، پارتیادیر رهبریمیز،  

  کومونیزمین گونشیله نورلاناجاق سحریمیز.  

  بیز گئدیریک گله‌جگه غالیب‌لرین جرگه‌سینده،  

  یاشا، یاشا، آذربایجان، بؤیوک سووئت اؤلکه‌سینده! 

   

  رشادتلی روس خالقی‌دیر دوستلوق، بیرلیک بایراقداری، 

  موقدس‌دیر، سارسیلمازدیر دوست ائللرین بو ایلقاری.  

  قارداش خالقل‌ار بیرلیگیندن آلدیق گوجو، قودرتی بیز، 

  قوی وار اولسون بو ایتیفاق — شانلی سووئت وطنیمیز! 

   

  یولوموز لنین یولودور، پارتیادیر رهبریمیز،  

  کومونیزمین گونشیله نورلاناجاق سحریمیز.  

  بیز گئدیریک گله جگه غالیب‌لرین جرگه‌سینده،  

  یاشا، یاشا، آذربایجان، بؤیوک سووئت اؤلکه‌سینده!      

### ۱۹۴۴—۱۹۷۸-جی ایللرده
     آذربایجان — دونیا گؤرموش بو شرفلی، شانلی دیار،  

  وطن عشقی بابالاردان قالمیش عزیز بیر یادیگار،  

  قانلی دؤیوش مئیدانیندا بیز یاراتدیق آغ گونلری - 

  نسیل‌لردن نسیل‌لره یوردوموزون شؤهرتی وار.  

   

  قوی وار اولسون آذربایجان، اودلار یوردو — آنا وطن 

  قوجا شرقه گونش دوغور یوردوموزون قودرتیندن.  

  بایراغیمیز سوسیالیزمین قارداش ائللر دونیاسی‌دیر،  

  یاشا وطن! خالقیمیزین شرفی‌سن، شؤهرتی‌سن.  

   

  اوستادیمیز بؤیوک لنین — شانلی ظفر بایراغیمیز،  

  رهبریمیز ایستالین‌دیر — بیزیم حیات نؤوراغیمیز.  

  گؤزل باکی! قودرتیندن ایلهام آلیر آذربایجان -  

  آزاد ائللی، آزاد گونلو دوغما سووئت تورپاغیمیز.  

   

  قوی وار اولسون آذربایجان، اودلار یوردو — آنا وطن 

  قوجا شرقه گونش دوغور یوردوموزون قودرتیندن.  

  بایراغیمیز سوسیالیزمین قارداش ائللر دونیاسی‌دیر،  

  یاشا وطن! خالقیمیزین شرفی‌سن، شؤهرتی‌سن.  

   

  قارداشیمیز روس خالقی‌دیر آزادلیغین بایراقداری،  

  قانیمیزلا سووارمیشیق بو دوستلوغو، بو ایلقاری،  

  یئر اوزونون شؤهرتی‌دیر شانلی سووئت تورپاغیمیز -  

  بو تورپاقدا چیچک آچدی اینسانلیغین ایلک باهاری…  

   

  قوی وار اولسون آذربایجان، اودلار یوردو — آنا وطن 

  قوجا شرقه گونش دوغور یوردوموزون قودرتیندن.  

  بایراغیمیز سوسیالیزمین قارداش ائللر دونیاسی‌دیر،  

  یاشا وطن! خالقیمیزین شرفی‌سن، شؤهرتی‌سن.  

## بیر ده باخ

* آذربایجان جومهوریتی‌نین میلی مارشی

## قایناق
بؤلمه:میلی مارشلار
یوخاری چوبانلی (سالماس )

**یوخاری چوبانلی** (فارسجا،  **چوبانلوی علیا**) - غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون لکیستان قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۱۷۰نفر (۴۱  عاییله) یاشاییر.

## اتیمولوژی
پروفسور بهارلی‌نین یازدیغینا گؤره چوبانلی‌لار اصلینده اوغوزلارین چپنی طایفاسیندان اولوب آذربایجان جومهوریتینده خان‌چوبان آدی ایله تانینیرلار.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
کنگرلی (سالماس )

**کنگرلی** (فارسجا، **کنگرلو** ) – غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون لکیستان قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۱۲۴۷نفر (۲۹۸ عاییله) یاشاییر.

## اتیمولوژی
  کنگرلر آذربایجانین اتنوگنزینده ایشتیراک ائتمیش ان قدیم و اؤنملی 4 پروتوتورک طایفالاریندان (هون، قوز-اوغوز، قیپچاق، کنگ) بیری‌دیر. آرال دنیزی ایله بالخاش گؤلو آراسیندا تورک اصیللی کانگ (کنگ) دؤولتی مؤوجود اولموشدور. اونلار اؤزلرینی کنگ-ار کنگ ارلری آدلاندیریردیلار. سونرالار آنتیک — یونان منبع‌لرینده *patszmak* آدلاندیریلان کنگرلر روس منبع‌لرینده پچنک آدینی آلمیشدیر. 

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
صدقیان (سالماس )

**صدقیان** ویا **سده‌غان**– غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون لکیستان قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده 954نفر (197عاییله) یاشاییر.

## آدلیم شخصیت‌لری

* حسین صدقیانی( ایران فوتبالی‌نین آتاسی)
* پرویز خان صدقیانی ( عارف)
* میرزا رسول صدقیانی  ( تانینمیش مشروطه‌چی)

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
قره قیشلاق (سالماس )

**قره ‌قیشلاق** (فارسجا، **قره قشلاق** ) – غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون لکیستان قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۲۱۲۶نفر (۵۵۲ عاییله) یاشاییر. قره‌قیشلاق کندینده یاشایانلار  تورکدورلر و آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار.اهالی‌نین هامیسی موسلمان‌ و شیعه‌‌دیرلر. کندین اکثریتی اکینچیلیک و حئیواندارلیقلامشقولدورلار. کندین اؤنملی محصول‌لاریندان شکر چوغوندورو ، بوغدا،  آرپا و گونه‌باخان اولاراق یئتیشدیریلیر.

## آد و جوغرافیا
  قره‌قیشلاق  شرقدن کنگرلی کندی، غربدن سلطان‌احمد کندی، شیمالدان یالقیز آغاج کندی و گونئیدن آغ‌زیارت کندی ایله احاطه‌لنیر. بو کندین آدی ایکی حیصه‌دن عیبارتدیر (قره‌) و (قیشلاق). قیشلاقین آنلامی بو گون بیزیم اوچون داها آیدین و بللی‌دیر. بو آدین معناسی ائللرین قیش فصلینده قالدیغی یئرلردیر. آما  " قره‌ "  سؤزو بو گونکو تورک دیلینده ایلک نظرده رنگی بیلدیرسه ده، اسکی تاریخده داها آرتیق معناسی و آنلامی وار ایدی. قره‌ بؤیوکلوک، چتینلیک و یا یوکسک اولماق آنلامیندا ایشله‌دیلیردی. بو باخیمدان قره‌قیشلاق - بؤیوک قیشلاق معناسی کسب ائدیر.  

## تاریخ
بندانگشتی|مسعود دیوان آبیده‌سی
  کند اهالیسی اؤزلرینی قاشقای تورکلری حساب ائدیرلر. بو کند، تاریخ بویوندا اوز وئریلمیش آجی خاطیره‌لر ایله تانینیر کی، اسماعیل آغا شیکاکی (سیمیتقو ) آدییلا باغلی‌دیر. 1919-جو ایلده بیرینجی دونیا ساواشی زامانیندا، قره‌قیشلاغا سیمیتقونون تابع‌لیگینده اولان کوردلر طرفیندن هوجوم اولونموشدور. کوردلرین قارشی‌سینی آلماق مقصدی ایله یوسف خان قره‌قیشلاقلی‌نین (مسود دیوان) باشچیلیغی ایله قره‌قیشلاق قوو‌ه‌لری تشکیل ائدیلیر. پهلوی رژمی‌نین یاردیم ائتمه‌مه‌سی و کوردلرین باشدان آیاغا سیلاحلانماسی سببی ایله دؤیوشده مسعود دیوان و 3500 نفره یاخین گوناه‌سیز اینسان شهید اولموشدور. 

  

## گؤرمه‌لی یئرلر و عادت‌لر
  کندین گؤرمه‌لی یئرلریندن مسعود دیوانین مزاری و ها بئله گؤزل، صفالی طبیعتی، منظره‌سی و لذتلی بولاق سویودور. هر ایل طبیعت گونونده (باهارین ایلک آیی نین 13-جو گونو) کندین اهالیسی قوشا تپه‌ده (کندین یاخینلیغیندا اولان داغ) و اونون اطرافیندا ییغیشیب شنلیک ائدیر. هر ایل محرم آییندا امام حسینه گؤره مراسیم کئچیرمک قره‌قیشلاقلی‌لارین اسکی عادت‌لریندن بیری‌دیر. بو آیدا زنجیر دسته‌لری، سینه دسته‌لری و نؤوحه اوخویانلار مئیدانا چیخارلار و اؤز سئوگی لرینی ایمام حسینه بیلدیریرلر. عاشورا گونونده عاشورا شبئه مراسیمی کئچیرمکدن سونرا مزارلیغا گئده‌رک اؤز اؤلولرینی زیارت ائدیرلر. کندین اهالیسی یئنی ایلی (نووروز بایرامی)، فیطیر بایرامینی و چیلله گئجه‌سینی شنلیکلرله قارشیلاییرلار.  

## آدلیم شخصیت‌لری

* مسعود دیوان (جیلولوق و کوردلوک فاجیعه‌لرینده قره‌قیشلاقین باش مودافیعه‌چیسی )
* نیمتاج سلماسی (شاعیره )
* تئیمور لکیستانی (ایراندا برق صنعتی‌نین آتاسی )

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
یالقیز‌آغاج (سالماس )

**یالقیز‌آغاج** (فارسجا،**یالقوزآغاج**) -  غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون لکیستان قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵.جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً قصبه‌ده ۱۲۴۷نفر (۲۹۳ عاییله) یاشاییر.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
محمدعلی فروغی

**میرزه محمدعلی‌خان میرزه محمدحسین‌خان اوغلو ذکا الملک فروغی** (1877-1942) — پهلوی دؤنمینده ایرانین باش وزیری. 

## یاشامی
محمدعلی میرزه محمدحسین خان اوغلو فروغی 1877-جی ایلده ایرانین تهران شهرینده دوغولموشدو. آتاسی میرزه محمدحسین خان اصلا ایصفاهانلی ایدی. ناصرالدین شاه قاجارین یاخینلاریندان اولموشدو. محمدحسن خان مقدمین وزیرلیگی دؤورونده چالیشمیشدی. عرب دیلیندن ترجومه‌لر ائدیردی. 

محمدعلی فروغی تهران دارولفونونو بیتیرمیشدی. ادبیاتلا، قزئته‌چی‌لیکله ایله مشغول اولموشدو. سونرا سیاسته باشلامیشدی.  

  فارس میلتچی‌لیگی‌نین و رضا پهلوی‌نین ایقتیدارا گلمه‌سینده محمدعلی فروغی‌نین موستثنا رولو اولموشدور. محمدعلی فروغی اصلا بغدادلی بیر یهودی ایدی. اونون آتاسی ذکاالملک ایرانین مشهور ضیالی‌لاریندان، ماسون تشکیلاتی‌نین قوروجولاریندان، غرب و اینگیلیس‌پرست سیاستین طرفدارلاریندان بیری ایدی. محمدعلی فروغی ماسون تشکیلاتی نین نیظامنامه‌سینی فرانسه دیلیندن فارسجایا ترجومه ائتمیشدی. او، قاجارلارین دئوریلمه‌سینده و پهلوی‌لرین حاکیمیته گلمه‌سینده بؤیوک رول اوینامیشدی. 

محمدعلی فروغی 1942-جی ایلده تهران شهرینده وفات ائدیب.  

## قایناق
بؤلمه:سیاستچیلر
تهران (دقیقلشدیرمه)

**تهران** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛

*تهران: ایرانین پایتختی.
*تهران اوستانی
*تهران بولگه‌سی
کوره‌سوننو قصبه‌سی

**کۆره‌سۆننۆ  قصبه‌سی**(فارسجا، دهستان کره سنی )- غربی آذربایجان اوستانینین سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونده یئرلشن قصبه .

## اهالیسی
۱۳۹۰.جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً قصبه‌ده ۲۲۳۰۰ نفر (در ۵۴۶۳ عاییله) یاشاییر. قصبه‌نین چوخونلوغونو شافعی مذهبینده اولان سوننی تورکلر تشکیل ائتمکده‌دیر.

## قصبه‌نین کندلری
مرکزی سیلاو اولاراق قصبه‌نین 21 کندی وار:

# عیان
# چارسوتون
# چیچک
# دئرعلی
# گولن
# گۆبه
# هؤدر
# قره‌تپه دمیریول دوراغی
# لشگیران
# مافی‌کندی
# په‌یه‌جیک
# ایرک‌آوا
# سره‌مریک
# شکریازی
# شئیدان
# شیره‌کی
# شوریک
# سیلاو
# اوربان
# وردان
# یئنگیجه

## اتیمولوژی
کۆره‌سۆننۆ آدی‌نین منشاسی دقیق اولاراق بلیرلنمه‌ییبدیر و هله ده موباحیثه‌‌لی‌دیر. یئرلی اهالی کۆره‌‌سیننی اولاراق سالماس اهالیسی ایسه کۆره‌سۆننۆ اولاراق تلفوظ ائتمکده‌دیر. تورک دیلی قایدالارین نظرده آلیرساق بو آد کۆره‌سین+لی دن اورتایا چیخیب. کۆره‌‌سین اهالیسی، کۆره‌‌سیندن گلن اینسان‌لار، کۆره‌‌سینه منسوب آدام‌لار کیمی معنالانیر. بئله نظره گلیر؛ کۆره‌‌سین، بیر جوغرافی‌ آددیر و بیر بؤلگه آدی اولمالی‌دیر. توحید ملک‌زاده،  " سالماسین اون مین ایل‌لیک تاریخی "  کیتابیندا یازیر: کۆره‌سینلی‌لر صفوی دؤورونده گیره‌سون بؤلگه‌سیندن کؤچوبلر و تورکلرین چپنی بویونا منسوبدورلار. شهرام قاسم‌زاده  " کۆره‌‌سینلی‌لرین تاریخ و سیویلیزاسیاسی "  کیتابیندا یازیر: کۆره‌‌سینلی لهجه‌سی  ایله، اورتا آسیادا اؤزبک‌لرین لهجه‌سی ایله بنزرلیک‌لر وار و کۆره‌ سینلی‌لر تورکوستانین قدیم خوراسانین خارزم بؤلگه‌سیندن کؤچدوکلری مؤحتمل گؤرونور. او دئییر، کۆره‌‌سینلی خوراسانلی ایله عئینی سینونیم‌لر اولا بیلر و بونا گؤره ده تاریخده کی  خارزمشاه‌لاری بو مسله‌ ایله ایلگی لندیریر. اؤزبک‌لر خارزمی خورازم اولاراق تلفوظ ائدیرلر و بیرده خارزمشاه‌لارا اؤزلرینی خوْرئسمن‌لر آدلاندیریردیلار.نتیجه ده، خوْراس ایله کوْرس کلمه لرینی بیرگه کؤکدن اولدوغون مومکون بیلیر. خارزم‌لرین موغول‌لارین هوجومو اثناسیندا آذربایجانا یئرلشمه‌سینه داییر سندلر واردیر.

## بیر ده باخ

* کوره سوننو

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
شازدا باغی

بندانگشتی|شازدا باغی، تبریز
**شازدا باغی** یادا **باغ‌شومال** (فارسجا:باغشمال) — تبریزین جنوب-شرقینده یئرلشن بیر مجموعه ایدی. بو مجموعه آغ قویونلولار دؤنمینده اینشا ائدیلمیشدیر. صفوی و قاجار دؤنملرینده چوخلو سارای‌لار بو مجموعه‌یه آرتیریلمیشدیر.

عباس میرزا و دیگر قاجار ​​شاهزاده‌لری‌نین حاکیمیتی دؤورونده باغ شومالدا موختلیف بینالار و سارای‌لار تیکه‌رک اونا ان چوخ فیراوانلیق و اینکیشاف بخش ائتدیلر کی، بو باغ عباس میرزادان سونرا «‌شازدا باغی» کیمی تانیندی.

قاجار سولاله‌سی‌نین دئوریلمه‌سیندن سونرا رضا پهلوی دؤورونده باغ‌شومال پهلوی حؤکومتی طرفیندن اله کئچیریلدی ​​و نهایت زامانلا بوتون بینالار و سارای‌لار محو ائدیلدی.

## قایناقلار

بؤلمه:تاریخی تیکینتیلر
بؤلمه:تبریز بؤلگه‌سی‌نین تاریخی سارای‌لاری
سلطان‌احمد (سالماس )

**سلطان‌احمد**- غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون لکیستان قصبه‌سینده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۱۳۷۹نفر (۳۴۶ عاییله) یاشاییر.

## توپونیمی
آغا محمد خان قاجارین حاکیمیتی نین اوّلینده سلطان احمد لک‌ سالماس لک‌لری‌نین باشچیسی اولموشدور.گؤرونور، سلطان احمد‌کندی‌نین آدی سالماس لک طایفاسی نین باشچی‌سیندان گؤتورولموشدور.  

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
عیان (سالماس )

**عیان** ویا **اَیَن** - غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون کۆره‌سۆننۆ قصبه‌سی‌نده یئرلشن کند.

## تاریخ
۱۹۵۱-جی ایلده اَیَن کندی خوی بؤلگه‌سینین سلماس بؤلومونه داخیل اولان بیر کند اولاراق ۱۲۸ نفر اهالیسی واریمیش. کند اهالیسی تورکلردن عیبارت اولاراق شیعه مذهبینه اعتیقاد ائدیرمیش‌لر. کندین سویو گول‌اندام دره‌سیندن تأمین اولوناراق؛ اساس محصول‌لاری تاخیل و پاخلالی بیتکی‌لر ایمیش. کند اهالیسی اکینچیلیک و حیوانچیلیق‌لا مشغول اولاراق؛ جئجیم توخوماق دا اَیَن کندینده یایغین ایمیش. کندین یولو آرابایلا گئدیله بیلن یول ایدی.

## اهالیسی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۳۵۹ نفریاشاییر (۱۰۰ عائیله).

## ایقتیصادیات
اهالیسی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.

## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی تورک و شیعه موسلمان‌دیرلار.

## قایناق‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
قره‌تپه دمیریول دوراغی

**قره‌تپه دمیریول دوراغی** ویا **سالماس دمیریول دوراغی** (فارسجا:ایستگاه راه‌آهن قره تپه ) -غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونونکۆره‌سۆننۆ قصبه‌سی‌نده یئرلشن دمیریول دوراغی و کند.

 غربی آذربایجانین ان بؤیوک و ایلک دمیریول دوراغی و آذربایجانین اوچونجو ان بؤیوک دمیر‌یول دوراغی ساییلان قره‌تپه دمیریول دوراغی،سالماسدان 11 کم شيمالدا، خویدان 26 کم جنوبدا و خوی طیاره مئیدانی‌نین 20 کم جنوب-غربده يئرلشير.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده۱۱۹نفر (۲۶عاییله) یاشاییر.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
موقدس هؤرومجک

**موقدّس هؤرومجک**(اینگیلیسجه: Holy Spider ؛ فارسجا: عنکبوت مقدس) — ۲۰۲۲-جی ایلده علی عباسی و افشین کامران بهرامی طرفیندن یازیلان و علی عباسی طرفیندن یؤنتیلن قورخو درامی و گئرچک جینایت  ژانریندا چکیلمیش فیلمدیر. زهرا امیرابراهیمی، مهدی بجستانی، فروزان جمشیدنژاد، آرش آشتیانی، سینا پروانه، نیما اکبرپور و سارا فضیلت بو فیلمین اویونچولاری آراسیندادیر. فیلم اوردون‌دا چکیلیب و ۲۰۰۰-۲۰۰۱-جی ایللرده مشهدده سکس ایشچی‌لرینی هدف آلان و ۱۶ قادینی اؤلدورن هؤرومجک قاتیل کیمی تانینان سریال قاتیلی سعید حنایی‌نین گئرچک حکایه‌سیندن  بحث ائدیر.

  موقدس هؤرومجک ۲۰۲۲-جی ایلده کن فیلم فستیوالیندا قیزیل نخل اوغروندا یاریشماق اوچون سئچیلیب ۲۲ مئی ۲۰۲۲-جی ایلده گؤستریلدی.  زهرا امیربراهیمی فستیوالدا ان یاخشی قادین اویونچو اؤدولونو قازاندی. فیلمین۱۳ ژوئیه ۲۰۲۲-جی ایلده فرانسه سینمالاریندا نوماییشی پلانلاشدیریلیر.  

## فیلمین خولاصه‌سی
عاییله صاحیبی اولان سعید سکس ایشچی‌لرینی اؤلدورمک اوچون مشهده گئدیر. بیر نئچه قادینین اؤلدورولمه‌سیندن سونرا توپلومون  " ایلاهی بیر وظیفه "  دوشوندوگو بو قتل‌لری خوش  قارشیلامادیغیندان راحات‌سیز اولور.

بیر قادین قزئته‌چی، مدیا طرفیندن هؤرومجک قاتیل لقبلی وئریلن بیر آدامین اییرنج ایشلرینی سوردوردوگو بیر دونیایا داخیل اولور. سعید توتوقلاناراق اعدام جزاسینا چاتدیریلدیغیندا خالق دوشونجه‌سینده او قهرمانا چئوریلیر..  

## قایناق
بؤلمه:سینما
بؤلمه:فیلملر
بؤلمه:فیلم
بؤلمه:ایران سینماسی
نی‌ریز بؤلگه‌سی

**نی‌ریز بؤلگه‌سی** ()، ایران فارس اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی نی‌ریز شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۸۱٬۰۶۷ نفر جمعیتی واردیر. 
## ایداری بؤلونوش

* بخش مرکزی
** دهستان رستاق
** دهستان هرگان
شهر: نی‌ریز
*  بخش مشکان
** دهستان دهچاه
** دهستان مشکان
شهر: مشکان
* بخش قطرویه
** دهستان ریزآب
** دهستان قطرویه
شهر: قطرویه

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:نی‌ریز بؤلگه‌سی
بؤلمه:فارس اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
چارسوتون (سالماس )

**چارسوتون** (فارسجا، چهارستون ) -غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون کۆره‌سۆننۆ قصبه‌سی‌نده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۴۴۶نفر (۸۷  عاییله) یاشاییر.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
قاشقای یورد

**قاشقای یورد** ایرانین جنوبوندا یئرلشن بیر منطقه‌دیر. بو منطقه فارس اوستانی و بوشهر اوستانی نین اؤنملی قیسمتلرینه هابئله ایصفاهان و چاهارماحال و بختیاری اوستانلارینین دا بعضی قیسمتلرینه شامیل اولار. قاشقای یورد منطقه‌سینده قاشقای تورکلری اکثریت اولاراق یاشاییرلار.

## اتک‌یازی

بؤلمه:قاشقای تورکلری
بوزرجمهر

**بوزرجمهر** (فارسجا:**بُزرگمهر بُخْتَگان**) کی اونا **حکیم بوزرجمهر** ده دئیرلر سوخرا نین اوغلو و انوشیروان نین وزیر ایدی. چوخلو حیکمت لی سؤزلر اونا منسوب دیر.

## قایناقلار
آرکین

**آرکین** (بوتون آدی : **آرکین افسانه‌لر لیگی**) بیر آمریکالی-فرانسه‌لی تلویزیونی مجموعه دیر. بو مجموعه ۲۰۲۱ین نوامبریندا یاییلدی بو مجموعه چوخ طرفدارلی اولان افسانه‌لر لیگی کی رایت گیمز کمپانی سینین محصولو دیر ، اساسی ایله دوزلیب.

## قایناقلار
نتفلیکس

**نتفلیکس** (اینگلیسجه: Netflix) بیر آمریکالی محتوا یاراتماق و محتوایا باخماق پلتفرمی دیر. نتفلیکس ۲۹ اوت ۱۹۹۷ ده قۇرولدو.

## قایناقلار
کانیان (سالماس)

**کانیان**  ویا **کانقیان** –غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونونکۆره‌سۆننۆ قصبه‌سی‌نده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۱۱۵۱نفر (۲۲۵ عاییله) یاشاییر.

## توپونیمی
یئرلی اهالی کندین آدینی کانقیان/ کانڭیان کیمی تلفوظ ائدیرلر. کانقلی‌لار یا کنگرلی‌لر قدیم تورک ائل‌لری‌نین بیری‌نین آدی اولوب.  سالماس‌‌ینلکیستان قصبه‌سینده کنگرلی کندی ده مؤوجوددور.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
علی‌اکبر صالحی

**علی‌اکبر صاحی** ایرانین گئچمیش خاریجه ایشلر وزیری.

## قایناقلار
یوموت‌لار

**یوْموُت‌لار** و یا **یوْموُدلار** (تورکمنجه. Ýomutlar) گورگاندان تورکمن باشینا، خزر دنیزی ساحیل‌لریندن خیوه و داش‌اوغوزا قدر اوزانان بؤیوک بیر بؤلگه‌ده یاشایان تورکمن طایفاسی‌دیر.   

  یوموت خالچاسی عنعنه‌وی اولاراق یوموت‌لار طرفیندن توخونان خالچا نؤوعودور. 

## قایناق
بؤلمه:تورکمن طایفالاری
چیلیسبان

**چیلیسبان**، مرکزی اوستانی‌نین زرندیه بؤلگه‌سینین قاراقان بؤلومونون الویر قصبه‌سینده یئرلشن بیر کنددیر. 

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده 557 نفر (169 عاییله) یاشاییر. اهالی‌نین دیلی تورکجه‌دیر و آذربایجان تورکجه‌سی‌نین گونئی قولونا عایددیر.

## مسجد
کندین مسجدی بیر بویوک و قدیمکی مسجد اولاراق کندین اونملیینی گوستریر. بو بینا صفوی لر دوره سیندن قالان بیر بینا دیر

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:زرندیه بؤلگه‌سی
تکه‌لر (طایفا)

**تکه‌لر** - تورکمنیستاندا تورکمن‌لرین بؤیوک و سیاسی نوفوذلو طایفاسی‌دیر.  

## تاریخ
  تکه‌لر 1880-جی ایللرده روسیه ایمپیراتورلوغونون حاکیمیتی آلتینا کئچدی. تکه‌لر ان بؤیوک و ان گوجلو طایفا اولدوقلاری اوچون دیگر تورکمن طایفالاری اوزرینده بؤیوک تاثیره مالیک ایدی. تکه‌لر 19-جو عصرده ده ایرانین هوجوم‌لارینا قارشی حربی موقاویمت گؤسترمیشدی.  

  تاریخی اولاراق هر بیر تورکمن طایفاسی‌نین اؤزونه‌مخصوص خالچا ناخیشی، گئییمی، بورکو و لهجه‌سی واردیر.

## دموقرافیک
تکه طایفاسی‌نین عوضولری اساسا  تورکمنیستانین جنوب-شرق بؤلگه‌لرینده یاشاییرلار. تورکمنیستانین سیاسی قورولوشوندا عنعنه‌وی اولاراق تکه‌لر و خوصوصیله ده آخال تکه اوستونلوک تشکیل ائدیردی.  2014-جو ایلده 1،6 میلیوندان چوخ اهالیسی اولان اونلار تورکمنیستان اهالیسی‌نین اوچده بیریندن چوخونو تشکیل ائدیر.تورکمنیستانین بؤیوک طایفالاری اساساً اؤلکه‌نین موختلیف یئرلرینده مسکونلاشیبلار. 

  تکه طایفاسی آخال تکه و مرو تکه اولاراق ایکی آلت حیصه‌یه بؤلونور. رسمی تورکمن دیلی آخال تکه و مرو تکه لهجه‌لرینه دایانیر. 

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:تورکمن طایفالاری
په‌یه‌جیک (کوره‌سوننو ‌)

**په‌یه‌جیک**  (فارسجا، ‌پکاچوک)- غربی آذربایجان اوستانی‌‌نین ‌سالماس بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونون کۆره‌سۆننۆ قصبه‌سی‌نده یئرلشن کند.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً کندده ۲۲۸نفر (۳۹ عاییله) یاشاییر.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی
بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
بلورد قصبه‌سی

**بلورد** - ایرانین کیرمان اوستانی‌‌نین ‌سیرجان بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومونده  یئرلشن قصبه‌. قصبه‌نین 31 کندی وار.

## اهالیسی
۱۳۸۵ -جی ایل نوفوس ساییمینا اساساً قصبه‌ده ۴۹۲۷ نفر (۱۱۲۷ عاییله) یاشاییر. قصبه‌ اهالیسی‌نین چوخونلوغو بیچاقچی تورکلریندن عیبارتدیر.

## اتک‌یازی‌لار
بؤلمه:سیرجان بؤلگه‌سی
بؤلمه:کیرمان اوستانی
وان اوستانی

**وان اوستانی** (, , ارمنی: Վանի մարզ) تورکیه اوستانلاریندان بیری دیر کی شرقی آنا دولو-دا وان گولو و ایران سرحدینین آراسیندا یئرلشیب.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* Pictures of the capital of this province

وان اوستانی