ایران میلی بانکی

تشکیلات
**ایران میللی بانکی** (اینگیلیسجه: Bank Melli Iran) ایرانین ایلک میللی و دولتی بانکیدیر و ۱۳۰۷ ایلده (۱۹۲۸) قۇرولوب.

بو بانک اؤلکه نین اقتصادی توسعه و خالقا و اقتصادی ساحه لره مالی خدمات گؤسترمک اوچون قورولدو. ایران میللی بانکی ایرانین ان بؤیوک بانک لریندن بیری اولاراق، بؤیوک میللی پروژئکتلرین تمویل ائدیلمه سی و موستفیدلرینه موختلیف بانکدیرمه سینده بؤیوک رول اویناییر.بانکین بؤلوملری ایران و بعضی اؤلکه لرده یاییلیب و مالی و اعتباری خدماتلرینین چوخو وئریر. ایران میللی بانکی ایلیکترونیک بانکدیرما و نوین بانکدیرمه ساحه سینده ده پیشه لی دیر و همیشه اؤز خدماتی نین کیفیتینی آرتیرماق اوچون چاليشیر. بو بانکین برندو ایرانین ملی صنعت قهرمانلاری فستیوالوندا ایرانین ۱۰۰ بؤیوک برندلاریندان بیری اولاراق تانینمیش دیر. ایران میللی بانکی، دونیا اسلام و اورتا شرقینین ان بؤیوک بانک لری ساییلیر.
ایرانین ان بؤیوک شرکتلریندن بیری دیر. ۲۰۱۵-جی ایلده ایرانین ان یوکسک بیر شیرکت اولدوغو ایفاده اولونور. بو قارجین ۱۴۰۱-جی ایلده ۹۹۱ میلیارد ریالدا آرتماسی ایله، ایندی ۹۹۱ میلیارد رئالدا یئرلشیب. نَیَل بانکین ۳۳۲۸ ایشچی بؤلومو وار، ۱۴ ایشچی بوداق و ۴ فرقه ایشچی بولومو وار و ۱۸۰ بؤلوم وار. ایران میللی بانکی نین ایلک باش ناظیری کورت لیندن بلات آلمانلی اوْلدو.

## گچمیشی

یئنی بیر بانکئن یارادؽلماسی، ایلک دفعه شاه‌ی بانکؽن قۇرولماسیندان ۱۰ ایل اول، تهرانؽن بؤیوک پۇل دَییشدیریجیلرین‌دن بیری اوْلان محمد امین الضرب، لاکین بۇ تکلیفی ایرانؽن و اوْنلارین آگئنتلرینین مۆداخیله‌سی سببین‌دن رئاللاشدؽرمادی و ایراندا ایراندا یارادؽلدی.
کونستیتوسیا، ۲۳-جی ایلده آبان ۱۲۸۵-ده میرزه آبۇلقاسئم ناسسئرۇل مالیک، مۆذاکیره ناظیری مظفرالدین شاه‌، اؤلکه‌نین غیر-ثابیت مالیه وضعیتی باره‌ده معلۇمات وئردی و هؤکومتین نۆماینده‌لردن گۆجلو مۆخالیفله قارشؽلاندیغی بۇ پروْبلئمی حل ائتمک اۆچون هؤکومتین کرئدیت آلدؽغینی بیلدیردی. گئچمیش کرئدیتلر و خاریجی بانکلارؽن داورانؽشلارینا زرر وئرمیش میللی حیسلر هَیجانلاندؽ و خالق نۆماینده‌لری خاریجی بوْرجلارین سیاسی و ایقتصادی تأثیرینی دایاندؽرماق و بۇ بانکدا ایشتیراک ائتمک اۆچون بیر قروپ تاجیر و پۇل دَییشدیریجیلرینین مالیه وضعیتینی برپا ائتمک اۆچون میللی بانکؽن قۇرولماسینی طلب ائتدیلر.
هوسدن و تعقیبدن سوْنرا، عینی ایل ۹ دیسامبر تاریخینده نۆماینده‌لر اؤلکه‌یه فایدا گتیره بیله‌جک بیر بانک قۇرماق و اؤلکه‌نین و خالقؽن خیرینه خالقؽن امانتلری ایله ایشله‌یه بیله‌جک بیر بانک قۇرماق باره‌ده راضؽلیغا گلدیلر. اللی میلیوْن توْمان-آ قدر آرتان اوْن بئش میلیوْن (اوْتوز جروْرئس) کاپیتالؽ اوْلان میللی بانکؽن قۇرولماسی خبرلری بۆتون میلتین سئوینجی ایله بیر آرایا گلدی.
لاکین سیاسی وضعیت‌ده‌کی قفیل دَییشیکلیکلر و رۇسیه و اینگلیس هؤکومتلری ایله ایران حؤکومتلری ایله ایران هؤکومتلری آراسؽندا بیرینجی دۆنیا مۆحاریبه‌سی و ایشغالچؽ قۆوه‌لرین ایرانا داخیل اوْلماسی، میللی بانکؽن یارادؽلماسی اۆچون بۆتون سَیلر هئچ بیر نتیجه وئریلدی و بۇ بؤیوک ایستکلر ایللردیر تاخیره سالؽندی.
بیرینجی دۆنیا مۆحاریبه‌سی و ۱۲۹۹-جی ایلین مارچئندا اۆچونجو چئوریلیشینین سوْنوندان سوْنرا، یئنی بیر سیفاریش حؤکم سۆردویو و اؤلکه ثابیت اوْلدو، آرتۇر میللسپوْ، آمئریکانؽن مالیه وضعیتینی تشکیل ائتمک اۆچون آمئریکا مالیه مصلحتچیسی اوْلاراق دعوت ائدیلدی. بۇ دفعه‌، میللی بانکؽن قۇرولماسی پلانؽنی فوْرمالاشدیردی و بۇنو هؤکومته تکلیف ائتدی. بۇ تکلیفه اساساً، ۱۳۰۵-جی ایلده هؤکومت خۆصوصیتلری و زرگرلیکلرین ساتؽشینا دایر قانۇنلارین تصدیقلنمسی، میللی پروْقنوزلاشدیرما میللی مجلیسین پایتخاتؽ و ۱۴ مای ۱۳۰۶-جی ایلده تصدیق ائدیلمیش بۇ بانکؽن یارادؽلماسی اۆچون قانۇن لاییحه‌سی، میللی مجلیسده پایتخاتؽ.
اولجدن، آمریکا مصلحتچیلرینین بانکؽ قۇرماق اۆچون ایستیفاده ائدیلمه‌سی ائحتیمال اوْلونوردو، آنجاق بیر نئچه آی سوْنرا هؤکومت، مصلحتچیلرین آلمانییادان و یا ایسوئچره‌دن، ۱۳۰۶-جی ایلین نووامبرین ۱۳۰۶-دا قرار وئرمه‌سی ایله باغلؽ قرار وئردی. بانکؽن نیظامنامسی  ۱۳۰۷-جی ایل اییۇلون تاریخینده مالیه کوْمسییاسی طرفیندن تصدیق ائدیلمیشدیر و چارشنبه آخشامؽ، ایران آیی ۱۳۰۷-ده ​​ایران میللی بانکؽ تهراندا رسمی اوْلاراق ایشه باشلادؽ.

میللی بانکئن ایلک باش اداره‌ جیسی کۇرت لیندئنبلاتت (آلمان دیلینده‌:  Kurt Lindenblatt) و اوْنون مۆعاوینی فوْگئل آلمان دان یئتمیش مۆتخصیص ایرانا گلدی. لیندئنبلاتت بۇندان اول بولقاریستان میللی بانکؽندا چالؽشیردی. ۱۳۱۱-جی ایلین یایؽندا، تیمورتاش عصبیلشدی و مالیه خرجلری ایله باغلؽ جهد ائتدیکده‌، بانک مئللی باش دیرئکتوْرو دا ایخراج و ایراندان قوْوولدو و مۆعاوینی فوْگئل‌ده ایراندان قاچدؽ.
۱۳۰۹-جۇ ایلده ایمپئریال بانکؽن اینحیصارچؽسی اوْلان (اینگیلتره‌یه عائید)، بۇ بانکدان ایکی یۆز مین لیرنی ۱۳۱۰-جی ایلدن ۱۳۱۰-جۇ ایل، اۆچون میللی مجلیسین راضؽلیغینی اؤده‌مک حۆقوقو و اوْن ایلدیر کی، ایران میللی بانکؽنا رسمی اوْلاراق وئریلمیشدیر. ۱۳۱۱-جی ایلین آپریلینده ایران میللی بانکؽنین ایلک اسکیناسؽ بۇراخیلدی.
بانکین یارادؽلماسینین اولینده مرکزی شۇبدن علاوه‌، تهران و  بۇشهرده بۇ دؤورده ان اۇنملی تیجارت لیمانؽ اوْلان ایکی شۇبه یارادؽلدی. اوْ دؤورده ایراندا بانک مۆتخصیصلرینین اوْلمادیغینا گؤره، قانۇنا گؤره، سوئیس و یا آلمان وطنداشلارؽنین بانکؽ ایشلتمک اۆچون ایشه قبۇل اوْلونماسینا ایجازه وئریلدی. آچؽلیش گۆنو بانکؽن ایشچیلرینین سایؽ، هم ایران، هم‌ده آلمان، ۲۷ نفردن چوْخ دئییلدی. حاضؽردا ایران میللی بانکؽنین ایشچیلرینین سایؽ ۵۸ مین‌دن چوْخ اینساندؽر.
۱۳۱۴-جو ایله قدر میللی بانکؽن پایتخاتؽ اوْتوز میلیوْن توْمانایا چاتدؽ. ۱۳۱۶-جؽ ایلده ریضا شاه‌، پایتخاتؽنی آرتؽرماق اۆچون روْیال جاواهیرلرین بیر حیصّه‌سینی میللی بانکا وئردی. ۲۲ قوراپیشیرن ۱۳۱۷-ده میللی بانکؽن یئنی اساسنامسی، میللی بانکؽن ایسکیناس چاپئنی  میللی مجلیس طرفیندن تصدیق ائدیلدی. بۇ اساسنامه، بانکئن باش مئنئجئری و ویتسئ-پرئزیدئنتی و ویتسئ-پرئزیدئنتلری و بانکؽن عالی شۇراسینین یئددی عۆضوو ایرانلؽ اوْلمالارینی دا نظرده تۇتدو. بۇ مجلیس اسکیناسلارؽ چاپ ائتمک اۆچون ایجازه‌نین وئریلمه‌سینی و یا دؤورییه‌یه قوْیماغا و تیراژدان چؽخارتماغا، باش مئنئجئرین تکلیفینی (فاعیضلری) تعیین ائتمه‌سینی و والیۇتانین آلقؽ-ساتقیسینین قیمتینی تعیین ائتدییینی و تیراژؽنی تعیین ائتدییینی و تیراژؽ اۆزرینه سالماغؽ تاپشؽرمیشدی. 

۱۳۱۸-جی ایلده ایران میللی بانکؽنین اداره نزدینده‌کی "میللی امانت فوْندو" نؽن میدانا گلمه‌سی ایله امانت حئسابلارئ امانتچیلره ماراق گؤستردی. ۱۳۱۸-جی ایلین قئزاران آیؽندا تصدیقلنن بۇ فوْندو مۆعیین ائدن قانۇنا گؤره، ۵۰۰-دن آز توْماندان امانت ۴٪ فاعیض،۵۰۰دن ۲۰۰۰قدر ۳٪ فاعیض،  لاکین ۲۰۰۰ دن آرتئق ماراق گؤسترمه‌دی. امانتده بیر قاپاق قوْیماق مقصدی، یالنؽز آز میقداردا اوْلانلارین ماراقلارؽن‌دان و داها چوْخ مبلغی اوْلانلار، امانتلرینی گلیر یئری حاقؽندا امانت ائتمک عوضینه، اوْنو دؤورییه ائتمکدن فایدالانا بیلمه‌سی ایدی.
۱۳۳۱-جی ایلده میللی بانکؽن کاپیتالؽ حؤکومت طرفیندن اؤدنیلن ایکی یۆز میلیوْن توْمانا قدر آرتدؽ. بۇ بودجه حاضؽردا ۲۰۱۵-جی ایلده اوْلدوغو آرتان آرتؽملا ۱۸۷ مین میلیارد ریال تشکیل ائدیر. ۱۳۲۷-جی ایلده هامبۇرقدا میللی بانکؽن خاریجده‌کی ایلک نۆماینده‌لی‌یی یارادؽلدی.

## قایناقلار