open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جنوبی آذربایجان درگیلری

تبریزده ایلک مطبعه نین قورولماسینین (سربی چاپ 1196 گونش ایلی – 1233 قمری؛ داش باسماسی 1203 شمسی-1240 قمری)، عمومیته ایران مطبوعاتینین یاییمیندا  بؤیوک رولو  اوْلموشدور.
## گونئی آذربایجان قزئت‌لری نین تاریخی

### 1228 -اینجی ایل‌دن 1300-اونجو ایله قدر

گونئی آذربایجانین ایلک قزئتی، "زارزاریت باهرا" (ایشیق‌لیق شوعاسی) ایمیش. بو درگی 1265  (بعضی قایناق‌لاردا 1267 ه.ق ) ایلینده نشره باشلاییر. 1260-اینجی ایل‌لری‌نین سونوندا قزئت‌لرین سایی 7 قزئته چاتیر. 1270 –اینجی ایل‌لرده بونلارین سایی 9 قزئت‌دیر و بوتونلوک‌له مشروطه فرمانی اعلان اولان زاماناجان 14 قزئت گونئی آذربایجان‌دا یاییلیب‌میش.

مشروطه اینقیلابی‌ندان (1284 شمسی، 14 جمادی الثانی 1324 قمری) قزئت‌لرین یاییلماسی گئنیش میقیاس‌دا آرتیر و اونلارین سایی 1280 –اینجی ایل‌لرده 84 قزئت و 1284 –دونجو ایلدن 1300 ایلینه‌جن 90 قزئته آرتیر.

### رضاخان زامانی
رضاخانین حکومتی زامانیندا، ایستیبدادین گئنیشلشمه‌سی‌له قزئت‌لرین سایی آزالیر. 1300-اونجو ایل‌دن 1320 یه‌جن بوتونلوک‌ده 23 قزئت یاییلیر و 1310-اونجو ایل‌لری‌نین سونلاریندا ان آشاغی حددینه یانی 5 قزئته یئنیر.

### 1320-دن 1332-اینجی ایله قدر
ایکینجی دونیا موحاریبه‌سیندن سونرا موتتفیق‌لر ایرانا گیریب و ریضاشاه ایشدن کانارا قویولور. بو تاریخ‌دن قزئت یایماق بویوک سورعت‌له گئنیشلشیر. گونئی آذربایجان‌دا یاییلان درگی‌لر 1320-اینجی ایل‌لرده 84 و 1320 دن 1332 ایل‌لری آراسیندا 110 قزئته آرتیر. بو  دووره آذربایجان درگی‌لرینین ان اوغورلو دوورلریندیر.

### 1332-دن 1375-ه قدر
1325-اینجی ایل‌ده، گونئی آزبایجانین ایشقالیندان سونرا و همچینین دوکتور موصددیق‌ین نخست‌وزیرلییندن سونرا درگی‌لرین یاییلماسی دایاندیریلیر و بیر روکود وضعیت حاکیم اولور. 1332-اینجی ایل‌دن 1357 –اینجی ایله‌قدر قزئت‌لرین سایی ان آشاغی حدده یئنیر بئله کی 1340-ایل‌لرده گونئی‌ده تکجه بیر دنه یئنی درگی ایشه باشلاییر و بوتونلوک‌ده بو 1332 –اینجی ایل‌دن 1357-اینجی ایله‌جن بوتون یایلمیش درگی‌لرین سایی 7 دنه‌دیر.
### 1375-دن 1376-اینجی ایله قدر
ایسلام اینقیلابیندان سونرا (1357-اینجی ایل) یئنی‌دن قزئت یایماق گئنیشلنیر و 1357-اینجی ایل‌دن 1361-اینجی ایله‌جن 30 قزئت گونئی آذربایجان یاییلیر. 1361-اینجی ایل‌دن آزادلیق‌لار آزالیر و 1360-اینجی ایل‌لرده تکجه 15 قزئته یاییلماغا ایجازه وئریلیر. بوتونلوک‌ده 1361-اینجی ایل‌دن 1376-اینجی ایله‌جن 22 دنه یئنی قزئت یاییلیرمیش.

1376-اینجی ایل‌دن 1380-اینجی ایله‌جن یئنی‌دن آزادلیق‌لار گئنیش‌لشیر و دورد ایل عرضینده 21 یئنی قزئت یاییلماغا باشلاییر.

## قایناق‌لار

## بیرده باخ
گونئی آذربایجان

بؤلمه:جنوبی آذربایجان قزئتلری
بؤلمه:درگی
جنوبی خوراسان اوستانی

**جنوبی خوراسان اوستانی**  ایران اوستانلاریندان بیریدیر. بو اوستانین مرکزی، بیرجند شهری‌دیر.

## قایناقلار

* ایرانین آمار مرکزی

بؤلمه:جنوبی خوراسان اوستانی
بؤلمه:ایران اوستانلاری
گونئی سراجوی قصبه‌سی

** گونئی سراجلوی قصبه سی ** ماراغا بؤلگه‌سی نين سراجوبولومو نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسيندا بو قصبه نين 2961نفر اهالي سي وارايميش.  

## قایناق‌لار

بؤلمه:ماراغا بؤلگه‌سی
بؤلمه:ماراغا بؤلگه‌سی نین قصبه لری
گونئی قافقاز

**گونئی قافقاز** شرقی اوروپا و گونئی باتی آسیا سرحدینده یئر‌لشن ژئوسیاسی منطقه.

## ایستینادلار


بؤلمه:قافقاز
جنوبی گرمه قصبه‌سی

**گونئی گرمه   قصبه سی ** میانا بولگه‌سی نين مرکزی بولومی نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسيندا بو قصبه نين  8205نفر اهالي سي وارايميش.  

## قایناقلار

بؤلمه:میانا بؤلگه‌سی
بؤلمه:میانا بؤلگه‌سی‌نین قصبه‌لری
گونبد کاووس

**گۆنبد کاووس** (فارسجا:گنبد کاووس) ایرانین گولوستان اوستانیندا یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین،1390-اینجی ایلین اطلاعاتینا گؤره ۳۲۵٬۷۸۹ نفر جمعیتی واردیر.

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار

## بیرده باخ

## ائشیک باغلانتی‌لار



بؤلمه:گولوستان اوستانی‌نین شهرلری
بؤلمه:گۆنبد کاووس بؤلگه‌سی
گونتای گنج‌آلپ

**گونتای گنج‌آلپ ـ** چاغداش آذربایجان یازار، شاعیر و دوشونورو.

## یاشاییشی
گونتای گنج‌آلپ آدیلا تانینان منوچهر جاوانشیر شاعیر، یازیچی، گونئی آذربایجاندا میلّی حرکاتین ایشتیراکچیسی. 1966-جی ایل 21 دئکابردا گونئی آذربایجانین موغان منطقه‌سی، خوروزلو ماحالی‌نین لیملی کندینده آنادان اوْلوب. آدی عاییله‌سی طرفیندن منوش قویولسادا پاسپورتدا فارسجا منوچهر یازیلیب. فارسجا یازیلان بۇ  آد عاییله‌سی طرفیندن هئچ واخت تلفظ ائدیلمه‌دی. سوی‌آدی جاوانشیردیر.

## اثرلری
* سئزه‌نین سئوگیسی
* یوکسل بیرول
* طاهیره قره العین (دؤرد پرده‌لی اویناو)
* قیرمیزی بالیق
* قارانلیقدا چاخان ایلدیریملار
* یولاتای خاطیره لری
* بابیلیک و طاهیره قورره العین
* صفوی لر
* قافقاز تورکلرینین اویانیش دئوری
* حوروفیلیک نه دیر نه دئییلدیر
* یاغیز قاریشقالار
* تاریخین پرده آرخاسی
* صمد بهرنگی (اویناو، نمایشنامه)
### چئویری‌لر
* پرده‌لر آرخاسیندا گیزله‌دیلن تاریخ- فاطیمه مئرنیسی 
* قاراجا بالیق- ص. بهرنگی
* اون ایکی عصر سکوت- ناصیر پورپیرار
* عباس میرزه و آذربایجان- امینه پاکروان
* محمد تانینماسی گرکن پئیقمبر
* صیفیر نؤقطه سینده قادین- نوال السعداوی
* وارلیغین پئیقمبرانه اوخونوشو- محمد مجتهد شبستری
* ائرمنیستان آذربایجان گورجوستان 1917-1923 - سئرژ آفاناسییان
* بوتون اینسانلار قارداش دیر (ماهاتما گاندی ) - یونسکو

### مقاله‌لر
* الیفباسی اوزرینه سؤیله‌شی 
* فدرالیزم و ایستیقلال اوزرینه
* دیل و میلّی کیملیک 
* موغام و موغام ایفاچیلیغی اوزَرینه تنقید 
* کابوس علی شریعتی 
* ایواز طاها قومساللیقدا بوی آتان چینار
* فوضولی نین شعر فلسفه سی 
* ماهیت نهضت ترکی 
* آته‌ئیست اولما جسارتی

### سؤیله‌شی‌لر
* گونئی آذربایجاندا ادبی گلیشمه‌لرله باغلی سؤیله‌شی

## گؤرونتولر

file:Qaranliqda Caxan ildirimlar.jpg|قارانلیقدا چاخان ایلدیریملار
file:Sezenin sevgisi.jpg|سئزنین سئوگیسی
file:Yuksel Birol likatab uzu.jpg|یوکسل بیراول (رومان)
file:Gunay Cavanshir tercumeleri on iki esr sukut.jpg|اون ایکی عصر سکوت (چئویری)
file:Perdeler araxsinda gizledile tarix.jpg|پرده‌لر آرخاسیندا گیزله‌دیلن تاریخ
file:Abbas mirzə və Azərbaycan (kitab).jpg|عباس میرزا و آذربایجان


## قایناقلار

## بیرده باخ
http://menimsheirim.blogspot.com/
http://gencalpguntay.blogspot.com/ 
http://guntayhikaye.blogspot.com/
http://chevrilerim2.blogspot.com/
http://guntaytarix.blogspot.com/
http://qocabeyli.blogspot.com/

## قایناق‌لار

بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
گوندک موللا (اورمو)

**گوندک موللا** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، صومای برادوست بولومو و برادوست قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 198 نفر اهالی سی و 38 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گوناز تی‌وی

**گۆناز تی‌وی** یا دا **گوناز کانالی** (لاتین تۆرکجه: *Günaz TV*) — بیر کیمسل اویدوسال تلویزیون کانالی‌دیر کی ۲۰۰۵-جی میلادی ایلینده احمد اوبالی اَلیله قورولدو. بو کانال ۲۴-ساعاتلیق وئرلیشلرین ۸ ساعاتی جانلی اولاراق تورکجه یاییر و اؤزللیکله گونئی آذربایجانی باسدیریر. بو کانالین ایلک تیکینتی‌سی آمریکانین و شیکاقو اوستانینده یئرلشیب‌دیر.

گوناز (لاتین تورکجه: *Günaz*) "گونئی آذربایجان" (لاتین تورکجه: Güney Azərbaycan) سؤزونون قیسالمیشی‌دیر. 

## بیر ده باخ

آذربایجان دیللی تلویزیون کاناللارینین لیستی

## قایناقلار
 

بؤلمه:آمریکا کاناللاری
بؤلمه:تورکجه کاناللار
گونشلی قیشلاغی

**  گونشلي قيشلاغي ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، مرکزی بولومو و قوزای قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
گونشلي قيشلاغي كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 99 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* مرکزی بولومو
* قوزای قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گونن

**گونن**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۴۳٬۰۴۵نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
گونئی کند

**گونئی کند** (روستای گونی کند) موغان بؤلگه سی نین، اونگوت بؤلومو و باتی اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب.

## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
گونئی کند کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 225 نفر اهالي سي وار. بۇ كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
گوهر (طاروم)

**گوهر (طاروم)** کندی طاروم بولگه‌سینین، چورزق بولومو و چورزق قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 741 نفر اهالی سی و 205 عائیله سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*زنگان اوستانی نین كندلری
* زنگان اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
زنگان اوستانی‌نین پورتالی 

## قایناقلار
گوهرشاد مسجیدی

**گوهرشاد مسجیدی**، مشهدده بیرنجی عظمتلی و بویوک تیموری دوره سینین عابیده و تاریخی اثرلریندن ساییلیر.،**گوهرشاد مسجیدی** امام رضا (ع) حرمینین گونئی قیسمتینده یئرلشیب. بو بینانین 2855 متر مربع و 6048 متر مربع یئر بیناسی ایله ، 4 ایوان ، 7 شبستانی واردیر. 

## قایناقلار
گوکسون

﻿

** گوکسون**تورکیه جمهوریتی‌نين  بؤیوك بير شهری دير. بو شهرين ۲۰۰۹ -نجو ايلده ۱۹٬۹۱۴نفر اهاليسی وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
گوگان

**گوگان** دوغو آذربایجان اوستانی و توفارقان بولگه‌سینین شهرلریندن بیری دیر. بۇ شهر گوگان بؤلومونون مرکزی‌دیر و ۱۳۸۵-اینجی نوفوس سایی‌سی اساسیندا ۱۱٬۱۰۳ نفر اهالی‌سی وار. ایندیلیکده گوگانون نوفوسو ۲۰٬۰۰۰ نفردن چؤخ دور و بۇ نظردن توفارقان بؤلگه سینده ایکینجی شهر ساییلیر. بۇ شهرین یوکسلیگی دنیزدن ۱٬۳۴۰ متر دیر.

## دیل و مذهب
بو شهرین بوتون اهالیسی آذربایجان تورکجه سی ایله دانیشیرلار و اؤنلارون چؤخ لاری شیعه دیر. هابئله بۇ شهرده گوران و قیزیلباش تؤرکلرده یاشویور.

## سوغاتلار
*گوگان باقلواسی(جویز ، بادام و پیسته لی)
*لقمه ای گز
*قورو آرموت میان پری
*قیصی

## محله لر
پاسگاه ، شهرداری ، درمانگاه ، نصیرآوا ، میرجان ، باباخان ، علمدار ، سیدلر ، حوضلی باغ ، دالی کوچه ، پؤست خانا ، نوروز ، چشمه باشی ، میر آغاسی ، هلال احمر ، ینگجه و...گوگانین محله لری دیر.

## محصول لار
بو شهر سرومساق نظرینده آذربایجان دا بیرینجی شهر دیر . سرومساق دان سووای سؤغان ، اییده ، آرموت ، آلما ، پامادور(قیرمیزی گؤیجه) ، اریگ ، اوزوم و بادام اؤنون آیری محصول لاری دیر.

## بیرده باخ
*ائحقاقی لر

## قایناقلار

بؤلمه:آذرشهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری

بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری
گویجه علی آسلان (اورمو)

**گویجه علی آسلان** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و باش قالا قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 127 نفر اهالی سی و 38 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گونش

بندانگشتی|گۆنش

**گۆنش** یا **گۆن** (سیمگه: ) – یئر کوره‌سینه ان یاخین ساری جیرتدان تیپینه عایید اولان اولدوز. گونش سیستئمینین عومومی کوتله‌سینین ۹۹٫۸ ٪ تشکیل ائدیر. سود یولو قالاکتیکاسینین قوللاریندان بیرینده یئرلشیر. پلانئتلرده باش وئرن پروسسلرده گونش ائنئرژیسینین اهمییتلی رولو واردیر، یئر کوره‌سی اوزرینده جانلی حیاتین مؤوجودلوغو بۇ ائنئرژی ایله بیرباشا باغلیدیر. گونشین سطحینده هرارت سئلسی ایله ۶۰۰۰ درجه‌دیر. بئله تئمپئراتوردا هر شئی اریگیر. اونون نووه‌سینده ایسه هرارت ۱۶ ملن. درجه‌دیر. گونش اؤز حیاتینین اورتا مرحله نسینده‌دیر. بئله گومان ائدیلیر کی، او تخمیناً ۵ ملرد ایل بوندان اول یارانمیشدیر. یقین کی، بۇ پلانئت داها ۵ ملرد ایل ایشیق ساچاجاق و ائله گوجلو پارتلاییشلا محو اولاجاق کی، یئر کوره‌سینی ده یاندیریب محو ائده‌جک. گونشین سطحینده گؤرونن لکلر ائنی ۱۰۰۰ کم حجمده، اؤزو ده عادتن جوت عمله گلیر. اونلار پلانئتین دیگر ساحه لرینه نیسبتن سویوق اولدوقلاریندان توتقون گؤرونورلر. گونش دؤوره ووردوغو زامان لکلر اونون اوزری ایله یاواش-یاواش حرکت ائده‌رک ائکواتوردا ۳۷ گون، قوتبلرده ایسه ۲۶ گون عرضینده تام دؤوره وورورلار. گونشده لکلر هر ۱۱ ایلدن بیر عمله گلیر. بئله حاللاردا یئرده ماقنیت بورولغانلاری داها چوْخ اولور.

## قایناقلار

بؤلمه:آسترونومی
بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
بؤلمه:Astronomical objects known since antiquity
بؤلمه:G-type main-sequence stars
بؤلمه:Light sources
بؤلمه:Plasma physics
بؤلمه:Space plasmas
بؤلمه:Stars with proper names
بؤلمه:گونش
گگيران

**گگيران** کندی آذربایجان جمهوریتینين لنکران،منطقه اينضيباطي اراضي واحيدينده یئرلیشیب. 
## اهالی
## ایقتیصاد
گگيران كندي اهاليسي ایقتیصاد باخيميندان اكين ومال‌وحيوان ساخلاماقلا چاليشيرلار 
## جغرافیایی یئر
گگيران كندي جوغرافيا باخيمدان سرين و داغلي بير منطقه‌دا يئرلشيب
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
لنکران،منطقه
## ائشیک باغلانتی‌لار

## قایناقلار
آذربایجان جمهوریتی‌نین  رسمي امار مركزي
گیدای (شوط)

**گیدای** کندی شوط بؤلگه‌سینین، و یولاگلدی قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 365 نفر اهالی سی و 101 عائیله سی وار.  
## قایناقلار

بؤلمه:شوط بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
گیدای لی قیشلاغی

**  گيداي لي قيشلاغي ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، آسلان دوز بولومو و آسلان دوز قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
گيداي لي قيشلاغي كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 94 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* آسلان دوز بولومو
* آسلان دوز قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گیلارلی

** گیلارلی ** کندی (روستای گیلارلو) موغان بولگه سی نین، مركزی بولومو و باتی اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
گیلارلی کندی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 341 نفر اهالی سی وار. بو كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانیشیرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
گیلان دئه

**گیلان دئه** کندی اردبیل بولگه سینین، مرکزی بولومو و کالخوران قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالي
1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا بو کندین 877 نفر اهالي سي وار. 
## ایقتیصاد
## گزملي و گورمه لي يئرلر
## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* اردبیل اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
اردبیل اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل بؤلگه‌سی‌نین کندلری
گیوی

**گیوی** یادا **کویو** اردبیل اوستانینین گونئينده و کوثر بؤلگه‌سی نده شهر و بو بولگه نین مرکزی دیر. ۲۰۱۶-جی ایل سیاهییا آلینماسی اساسیندا بو شهر ۷٬۱۰۱ نفر و ۱٬۷۲۱ عاییله ده ن عیبارت ایدی..اهالیسی نین اکثرییتی آذربایجانلیلاردان عیبارت دیر و آذربایجان دیلینده دانیشیرلار. خالخال-اردبيل يولونون ۲۵ كيلومئترليیينده دير و اردبيلين ۷۵ كيلومئترليیينده دير.

## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل اوستانی
بؤلمه:کوثر بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین شهرلری
یئددی‌گؤز کؤرپوسو

**یئددی گؤز کؤرپو** یا دا **داش‌کَسن کؤرپوسو** — اردبیل شهری‌نین اورتاسیندان سوووشان بالیقلی چایین اوستونده تیکیلمیش کؤرپونون آدی‌دیر. بو کؤرپو صفوی‌لر زامانیندا احداث  اوْلموشدور.

## قایناق‌لار
 

بؤلمه:صفویلر دؤنمی‌نین اثرلری اردبیل‌ده
بؤلمه:ایرانین میلّی اثرلری
بؤلمه:اردبیل تاریخی کؤرپولری
بؤلمه:اردبیل بولاق‌لاری
یئر

[thumbnail|sağ| دسامبر ۱۹۶۸، [آپولو ۸ دن یئرین آی اوزرینده دوغوشو]]
**یئر** (سیمگه: ) یا دا یئرکوره‌سی () گونش سیستمی گونشه ان یاخین اوچونجو سیاره‌دیر. گونش سیستمینده‌کی بئشینجی بؤیوک سیّاره‌در. زهره و مریخ سیّاره‌لرینین آراسیندا یئرلشیر. حیاتین اولدوغو بیلینن تک سیّاره‌دیر. یئرین سطحی ۵۱۰ میلیون موربع کیلومتردیر. بونون ۳۶۲ میلیون موربع کیلومتری و یا ۷۱٪-ی اوقیانوس، ۱۴۸ میلیون موربع کیلومتری و یا ۲۹٪-و قورو اراضیلرین پایینا دوشور. یئر سطحینین شمال یاریم‌کوره‌سینده قورولوغون ساحه‌سی عومومی اراضینین ۳۹٫۴٪-و، سویون ساحه‌سی ایسه ۶۰٫۶٪-سینی تشکیل ائدیر. جنوب یاریمکوره‌سینده قورولوغون ساحه‌سی ۱۹٪، سویون ساحه‌سی ایسه ۸۱٪ دیر. قورولوغون ساحه‌سی قوزئی یاریمکوره‌سینده گونئی یاریمکوره‌سینه نیسبت ۱۰٫۴٪ آرتیق‌دیر. سویون ساحه‌سی ایسه عکسینه، قوزئی یاریم‌کوره‌سینده گونئی یاریمکوره‌سینه نیسبت ۱۸٬۴٪ آزدیر. یئر سطحینده سو ایله قورو غئیری-برابر پایلانماقدان باشقا، قوزئی و گونئی یاریمکوره‌لرینده ده غئیری-برابر پایلانمیشدیر.

## تاریخ
### یارانماسی
ائدیلن آراشدیرمالار نتیجه‌سینده یئرین یاشی ۴٬۴۶۷ میلیارد ایل اولاراق حسابلانمیشدیر و عؤمرونو اوّلدن تاماملامیش بیر جاوان-تیپ اولدوزون داغیلمیش آرتیقلارینین و اولدوزلار آراسی مادّه‌نین بیر مرکز اطرافیندا دؤنه‌رک گئتدیکجه یوغونلاشماسییلا مئیدانا گلمیشدیر.
### حیات و تکامول

### گلجک

## فیزیکی خوصوصیاتی
### ایچَری قورولوش

### ایستیلیک

### سسی

## یاشاییش

## قایناقلار

## منابع

بؤلمه:یئر
بؤلمه:سیاره‌لر
بؤلمه:Astronomical objects known since antiquity
بؤلمه:قلوبال طبیعی موحیط
بؤلمه:Habitable zone planets
بؤلمه:طبیعت
بؤلمه:Planets of the Solar System
بؤلمه:Terrestrial planets
توپوقرافی

**توپوقرافی** () بوتون بیر ایضاحلا دئیه بیلریک کی یئر اؤلچمه ایشلری دوغانین اؤلدوغو آلچاق-اوجا و یا قاییرما آلچاق-اوجا لارین سورغولاماق و اؤلچمه‌یه دئییلیر.

## یئر اؤلچمومونون ایش بؤلمه‌لری
یئر اؤلچمه ایشلری بوتونلوکده ایکی بؤیوک بؤلمه‌یه بؤلونور: 
یئرین دوزن‌لیگی‌نین نئجه دورومون گؤرستمک(پیلانی مئترئ). 
یئرین بیر ساحه‌سی‌نین آلچاق-اوجاسینی گؤرستمق(آلتی مئترئ).

## یئر دوزن‌لییی ایشلری
بو ایشدن اوتور گرک بیر گوزه آلینمیش یئر ساحه‌سی‌نین آلچاق-اوجالارینی یول و یا چای‌لارین توشی،یول‌لارین کئسیشمه نؤقتالاری،تیکینتی‌لرین دورومو و داها آیریجا آلچاق-اوجالار بیر پلان اوزرینده چکیله.اؤرنک: 
(D) توشون پلان اوزرینده چکمک اۆچون، بیر نفر (A) نؤقتاسی‌نین اوستونده دورور و (AL)،(AM)و...بوی‌لاری اؤلچور هابئله بو اؤلچولرین (AN)-ا گؤره بوجاق‌لاریدا اؤلچور.بو اؤلچولر اله گلدیک‌دن سؤنرا نققاله و ختکئشنن(D) توشون صحیفه اوزرینه چکمک اولار.N همان قوزئی(Norh)دیر و (AN) آزیموت یا ژیزمان دئییلیر.

بیرساحه‌نین توپوقرافیاسی اۆچون گؤرولن نوقتالارین دورومی گرک الده اولا کی بو دوروم‌لار توپوقرافیا کانوواسی ایله (توپوقرافیا تورو) ایله گئلیر کی بو کانووالار اؤزلری ژئودئزیا نؤقتالارینا باغ‌لی‌دیرلار.

## توپوقرافیا(یئر اولچوم)تورونون یاراتماغی‌نین ندنی
اگر بیربیرین‌دن آیری ساحه‌لری اؤلچوب و سؤنرا اونلاری بیرلشدیرسک، اونلارین کانوواسی گرک بیربیرینه باغ‌لی اولا، اگر اولماسا دقت‌لی بیربیرلرینه یاپیشمازلار.

## آلتی مئترئ ایشلری
نئجه کی یوخاریدا دئییلدی پلانیمئترئ ده بیر شوبهه قالمیر و یوخاریا باخاراق هر بیر نؤقتایا (X،y)((جوغرافیا بوی،ائن))ی وئریلیر کی بیر کووردینات سیستم سئچرکن، صحیفه اوزرینه گتیرمک اولار. نهایت آلچاق-اوجانی(X،x،z)کیمی گؤسترمک اۆچون آیریجا یول‌لار وار.

## آلچاق-اوجالاری پلان اوزرینده گؤسترمک یول‌لاری

قاباریق پلان: 
آلچاق-اوجالار ائشل‌ایله قاباریق شکیلده گؤستریلیر.بو پلان آدی گؤروجولر اۆچون آیدین دیر آما تئکنیکی ایشلر اۆچون ایشه گلمز. 
کؤلگه باغلاماق: 
بو یؤنتمده بیر آلچاق-اوجا ساحه‌یه بل‌لی بیر بوجاق‌دان ایشیق ساچیلیر کی کؤلقه ایشیق اثرینده دوزلیر. کولگه بیر ائشل‌ایله پلانین اوزرینه چه کیلیر بو یؤنتمده یوخاریداکی کیمی آیدین‌دیر آما تئکنیکی ایشلر اۆچون چوخ ایشه گلمز. 
اویون ساحه‌لر: 
ان کئچرلی یؤنتم‌دیر.بو یؤنتمدا اویون صحیفه‌لر قاباریق‌لی ساحه‌لری کسرکن یاتای رسمینی صحیفه‌یه چکیر.

## قایناقلار
سوروئیینگ-موهندیس شمس نوبخت
یئرکوی

﻿

**یئرکوی**تورکیهده یئرلشمیش  بیر شهردير. بو شهرين 2014-جی میلادی ایلینده 37.247 نفر نوفوسو واریمیش.

## قايناق


## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سیاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
گیلانار

**گیلانار** یا **آلبالی**، بیر نوع یئمیش‌دیر کی گیلانار آغاجیندان اله گلر. گیلانار آغاجین آنا یوردو یئرین قوزئی یاریم‌کوره‌سی‌دیر کی چوخلوقلا اوردا اولار. گیلانارین چوخلو نوعلاری چیخی آسیادا تاپیلار. گیلانار آغاجی یئرین بوتون اؤلکه‌لرینده کی قیش چوخ سویوق و یای چوخ ایسدی اولمایا چیخار.گیلانار آغاجی یازدا چیچک آچماق اۆچون قیشین سویوغونا احتیاجی وار. گیلانار آغاجی یاز فصلینده هولودان سونرا و آلمادان قاباق چیچک آچار. دونیادا ان چوخ گیلانار آمریکانین‌دیر کی ایلده ۲۳۰۰۰۰ تون گیلانار اوردا دریلر.

## قایناقلار

بؤلمه:میوه
قیمپی

**گیمپی** اوسترالیانین کوئینزلند اوستانی‌نین وید بای بورنت بؤلگه‌سینده یئر‌لشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۸۶۰۲ نفر جمعیتی واردیر.

## نوْت‌لار

## اتک یازی‌لار

## قایناق‌لار
* 

## بیرده باخ
* اوسترالیا شهرلری‌نین لیستی

## ائشیک باغلانتی‌لار
* کوئینزلند بیلیم‌یوردونون گیمپی شعبه‌سی
* توریسم سایتی 
* گیمپی بؤلگه‌سی



بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
یئریین اؤلو (سریال)

**یئریین اؤلو**  — آمریکان‌لی پوستاپوکالیپسیس ژانریندا سریال. فرانک دارابونت ایله اینکشاف ائدیییب، عئینی آدلی کومیکس اساسیندا یارادیلیب. کومیکسی روبرت کیرکمان، تونی مور و چارلی آدلارد یارادیب‌لار. سوژئتین مرکزینده بیر آدام قروپودور، هانسی کی زامبی-آپوکالیپسین‌دن سوْنرا یاشاماقا چالیشیر.

ایلک باخیش ۳۱ اوْکتوبر ۲۰۱۰-جی ایلده آمج کانالیندا اوْلوب. بیرینجی سئزوندا ۶ سئریا وار، ایکینجی سئزوندا ۱۳ سئریا. بیرینجی سئزون تنقیدچی‌لر ایله یاخشی قبول اولونموش‌دور و بیر نئچه موکافات‌لارا تقدیم اولونموش‌دور، قیزیل قلوبوس موکافاتینا او جمله‌دن (گؤرکم‌لی درام سریالی کاتئقوریاسیندا). اوْکتوبرین ۲۵ آمج سریالی اوچونجو سئزونا اوزادئمیش‌دیر.

## نقش‌لر
### باش اویونچولار
* ائندرو لینکولن — ریک قرایمس
* جون بئرنتال — شئین اوولش
* سارا اوئین کئللیس — لوری قرایمس
* لوری هولدئن — آندرئا
* جئففری دئمانن — دئیل هوروات
* ایستیوئن یون — قلئنن
* چئندلئر ریققز — کارل قرایمس
* نورمان ریدوس — دئریل دیکسون

### باشقا اویونچولار
* مئلیسسا ماکبراید — کئرول (۱–۲ سئزون‌لار)
* آیرون سینقلتون — تی-دوق (۱–۲ سئزون‌لار)
* مئدیسون لینتز — سوفیا (۱–۲ سئزون‌لار)
* مایکس روکئر — مئرل دیکسون (۱–۲ سئزون‌لار)
* ائمما بئلل — ائمی (۱ سئزون)
* جئریل پرئسکوتت سئیلس — جئکی (۱ سئزون)
* ائندرو روتئنبئرق — جیم (۱ سئزون)
* هوان پارئیا — مورالئس (۱ سئزون)
* آدام میناروویچ — ائد (۱ سئزون)
* نوا ائممئریه — هکیم ائدوین جئننئر (۱ سئزون)
* لئننی جئیمس — مورقان جونس (۱ سئزون)
* ایسکوتت اویلسون — هئرشئل قرین(۲ سئزون)
* لورئن کوئن — مئققی قرین (۲ سئزون)
* ائمی‌لی کیننی — بئت قرین (۲ سئزون)
* پرویتت تئیلور وینس — اوتیس (۲ سئزون)
* جئین ماکنئیل — پاتریسیا (۲ سئزون)
* جئیمس ماککیون — جیممی (۲ سئزون)
* مایکل زئقئن — رئندالل (۲ سئزون)

## ائشیک باغلانتی‌لار
* یئریین اؤلو اینتئرنئت موویئ داتاباسئ سایدیندا
* آمج-دا سریالین رسمی سایتی
* یئریین اؤلو تو.جوم-دا 
## قایناقلار

بؤلمه:The Walking Dead (franchise)
بؤلمه:The Walking Dead (TV series)
بؤلمه:2010 American television series debuts
بؤلمه:2010s American drama television series
بؤلمه:2010s American LGBT-related drama television series
بؤلمه:AMC (TV channel) network shows
بؤلمه:English-language television programs
بؤلمه:American horror fiction television series
بؤلمه:Lesbian-related television programs
بؤلمه:Post-apocalyptic television series
بؤلمه:Saturn Award-winning television series
بؤلمه:Serial drama television series
بؤلمه:Television programs based on comics
بؤلمه:Television series by Entertainment One
بؤلمه:Television shows filmed in Atlanta
بؤلمه:Television shows filmed in Georgia (U.S. state)
بؤلمه:Television shows set in Georgia (U.S. state)
بؤلمه:Televi
یئل ده ییرمانی

**یئل ده ییرمانی** کندی (یل دگرمانی) گئرمی (موغان) بولگه سی نین، موران بولومو و دوغو اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
یئل ده ییرمانی كندي، 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 224 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار


بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
یئل سویو

**یئل سویو** کندی (روستای یل سویی) موغان بولگه‌سینین، اونگوت بولومو و دوغو اونگوت قصبه‌سینده یئرلشیب.

## جوغرافیایی موقئع
## اهالی
یئل سویو کندی ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس  سایی سی اساسی ندا، ۲۷۰ نفر اهالی سی وار. بۇ کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه سی نده دانیشیرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی‌سی اکینچی‌لیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.

## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
* اردبیل اوستانی نین کندلری
* موغان بولگه سی

## خاریجی کئچیدلر
* موغان بولگه سی نین فرمانداری سی 

## قایناقلار

بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سینین کندلری
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
یئلپیک

**یئلپیک**-سرینله مک و هاوا آخینی تامین ائتمک اۆچون ایستیفاده ائدیله ن قاتلانان و قاتلانمایان نوعلری اولان ال واسیطه سی.

قاتلانمایان یئلپیکلر ثابیت بیر یارپاقلا بیر ساپدان مئیدانا گلر.قاتلانان یئلپیکلر،بیر اوجلاریندان سانجاقلا بیر-بیرینه توتدورولموش یاستی کیچیک سوتونو وار.سوتونلارین اوستونه یئلپییین آچیلیب باغلانماسینا ایمکان وئره جک شکیلده قاتلانان بیر پارچا یا دا کاغیذ یاپیشدیرلیر.

## قایناقلار
*Rhead, G. Wooliscroft. The History of the Fan, Kegan Paul, 1910
یئنگجه (اورمو)

**یئنگجه** کندی اورمو بولگه‌سینین، صومای برادوست بولومو و قوزئی صومای قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 474 نفر اهالی سی و 91 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
یئنی ایسلام آباد

** يئني ايسلام آباد ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، مرکزی بؤلومو و قوزئی قیشلاق قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالي
يئني ايسلام آباد کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 1726 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* مرکزی بؤلومو
* قوزئی قیشلاق قصبه‌سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
یئنی بوناب

**یئنی بوناب (تازا بیناب)** (زعفران شهری - مرندشهری نین بینابی) ایران اؤلکه سی نین شهرلریندن بیری دیر. بۇ شهر دوغو آذربایجان اوستانی نده هابئله مرند بؤلگه‌سی نده یئرلشیب دیر. بۇ شهر 1383 اینجی ایلده کندن دن شهر چئوریلیب دیر.

## جغرافیایی یئر
تازا بیناب شهری، مرند بولگه‌سی‌نین مرکزی بولومونده و مرند شهرینین گون چیخان یندا واقیع اوْلوبدور . بۇ شهر مرند شهر ایله 10 کیلومئتیر آراسی واردیر.هابئله بۇ شهر تبریز شهرینین قوزای دوغوسوندا یئلشیب و تبریزله 72 کیلومئتیر آراسی واردیر. بۇ شهر، شهرداری روتبه بندیلیغیندا نومره بیر روتبه سی واردیر. تازا بیناب شهری قوزای دان زنوز، گونئی دن صوفیان، گون چیخان دان ورزقان و گون باتان دان مرنده محدود اولور.

## یئنی بیناب ین آدی
تازا بیناب، شهره چئوریلمه دن اونجه "بیناب" آدی لا تانینیردی. آنجاق شهره چئوریله ندن سوْنرا "تازا بیناب" (بیناب جدید) آدلاندی.

## تاریخ
بو شهرین چوخلو تاریخ سل سابیقه سی واردیر. نئجه كی بۇ شهرین **آلادر** آدلا اوْلان منطقه سینده اوْلان قبریستان لیغ لار بونو گورسدیر كی بۇ منطقه ضحاكین سربازلارینین اوتوراقیمیش . ولی بۇ منطقه طمعكار آداملارین  الینن محفوظ قالمیییب و موجویزسیز قازینتیلارلا بۇ منطقیه آسیب ووروبدور.

## اقلیم
تازا بیناب داغیلیق منطقه ده یئرلشیب و بونا گوره ده هاواسی سویوق و موعتدیل دیر. یاز فصلینده گوزل و ماراغلی هاواسی اۆچون، چوخلو قوناق لار قبول ائدیر.

## آدام‌لار

### اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سیندا، بۇ شهرین 1236 عائیله ائو و 4430 نفر اهالی واری دیر. اونلارین 2095 نفری كیشی و 2335 نفری آروادیمیش.
### ایش
بو شهرین جماعتینین غالیب ایشی اکین چی لیک دیر، بونونلا برابر فرش توخویورلار . تازا بیناب آذربایجان منطقه سینده بیرجه منطقه دیر کی اوندا زعفران اکیلیر و بوشهرین زعفرانی چوخ مشهور و بیردانادیر . بونا گوره ده بۇ شهری زعفران شهری ده آدلاییب و بۇ شهردن هر یئره زعفرانی سوقت آپاراللار.
## گورملی یئرلر
بیناب شهرینین چوخلو گورملی یئرلری واردیر. اونلارین یاب ان آدلیم لاری نین آدی بئله دی:
1-بینابین تورپاخ سدی
2-آلادر دره سی
3علی داشی
4-بینابین داغلاری
5-آذا قاپی و.....

## بیلیم یوردلار
بیناب شهرینین بیلیم اماکینی چوخ ده ییرلر ولی عیبارتدیلر : 
2دانا قیز مدرسه سی
2دانا اوغلان مدرسه سی
1 دانا دا پیام نور بیلیم یوردو
2 الی 3 دانا دا مهد کودک بۇ شهرده فعالیت ائله ییرلر. همیده بۇ شهرین کیتابخاناسیدا جورلانماغدادیر.
## سیاست
تازا بیناب شهری، شهره چئوریلندن سوْنرا ایکی شهرداری اوْلوب:
1-	میر ارشد مؤمنی
2-	موهندیس حسین طهمزی (ایندیکی شهردار)

بو شهرین ایندیکی شورالاری نین آدلاری بئله دیر:
1-	جواد آتشبار
2-	حبیب پهلوانی
3-	حسن هرمزدی
4-	یحیی پورسعید
5-	رضا سنبلی

## قایناقلار

بؤلمه:ایران
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی
بؤلمه:شرقی آذربایجان اوستانینین شهرلری
بؤلمه:دوغو آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری
یئنی‌شهر

**یئنی شهر**تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۲۹٬۸۰۲نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
یئنی ماندایی دیلی

**یئنی ماندایی دیلی** سامی دیل عاییله سی نه داخیل اولان دیل.ایرانین خوزیستان اوستانیندا و عراق توپراق‌لاریندا یاییلمیش دیل‌دیر .

## سؤزلر قارشیلاشدیرماسی

## قایناق‌لار

بؤلمه:دیللر
اؤزگه (رومان)

**یابانچی** آلبر کامونون ادبیات ساحه‌سینده ان اونملی کیتابی‌دیر. بۇ رومان ایلک دفعه ۱۹۴۲-اینجی ایلده یاییلیب‌دیر.

## موضوع
رومانین موضوع‌سو چوْخ ساده‌دیر. رومان‌داکی هر شئي چوْخ قێسا بیر زامان آرالیغیندا اوْلوب بیتير. الجزایرده، بیر تصادوف نتیجه‌سینده، بیر عربی اؤلدورن اوْرتا طبقه‌دن بیر فرانسه‌لی، مئرساولت Mersault، اؤزونو آددیم-آددیم اؤلومه آپاران مدتی لاقئيد شکیلده ایزلر. دیگر شخصلرین آدی خاطیرلانسا دا، روْمان قهرمانی‌نین آدینی اؤیره‌نه بیلمیرسیز (بۇرادا کافکا تأثیریندن سؤز گئده بیلر). کامونون يابانچیسی‌نین(تورکییه تورکجه‌سینده: یابانجی) يابانچيلاشماسینی اؤز آغیزیندان بئله گوستریلیر؛ 'يعنی بۇ ایشین منیم خاریجیمده گؤرولور کیمی بیر حالی واردی. هر شئي، من قاریشمادان اوْلوب بیتیردی، آلین‌یازیم منه سوْروشولمادان تعیین اوْلونوردو (...) ياخشی دۆشونونجه دئيیله‌جک بیر شئيیم اوْلمادیغینی آنلاماقدايدیم. اؤز اؤزومو سئير ائدن کیمی بیر حیصه قاپیلدیم. "کیتابدا، مئورساولتون جمعیته، اؤزونه، اؤلومو بئله قبول ائده بیله‌جک قدر حیاتا، قێساجاسی بۆتون يارانمايا خاریجیلشمه‌سی ساده بیر دیلله ایضاح ائدیلیر. کیتابین تورکیه‌ده "yabancı" آذربایجان جومهوریتینده "yad" و "yabançı" آدلاریلا فرقلی نشرلری اوْلدوغو حالدا ایران دا ایسه ان سون نشری باتی آذربایجانین اورمو شهرینده بوتا یایین ائوی طرفیندن اوْلموشدور. بۇ کیتاب "یابانچی" آدی ایله موعاصیر یازیچی حسین واحدی طرفیندن ترجومه و نشره بوراخیلمیشدیر.

بندانگشتی|278x278پیکسل|اؤزگه محمد رحمانیفر چئویریمی

## قایناقلار

بؤلمه:آلبر کامونون رومانلاری
بؤلمه:فرانسه دیلینده رومان
بؤلمه:آلبر کامو
یاجوج و ماجوج

**یاجوج وماجوج** (عربجه: يَأْجُوج وَ مَأْجُوج؛ عبرانیجه: גּוֹג וּמָגוֹג **Ye'cûc ve Me'cûc**) ابراهیمی دینلرین قایناق‌لاریندا آدی کئچن بیر توپلولوق. ایسلامی قایناق‌لار اساسیندا ذوالقرنین دؤنه‌مينده اورتايا چيخان و قیامتین قوپماسينا ياخين زاماندا ظهور ائده‌رک يئراوزونده فساد ائده‌جک اولان توپلولوق.

## یأجوج مأجوج اسلامی روایتلرده
روایته گؤره، یافثین نسلیندن اولان ایکی طایفانین آدی، بو طایفالارین آدام‌لاری بست بوی و دؤیوشکن اولموشلار. احتمالا گؤره، چین سدی اونلارین هوجومونون قارشیسینی آلماق اۆچون چکیلمیشدیر. بعضی تاریخچی‌لر بونلارین مغول و تاتار اولدوغونو ایدعا ائدیرلر.

قرآن اساسیندا  ذو القرنین (احتمالا گوره اسکندر یا هوجینگ یا منذر بن سما یا یمن‌ین بیر شاهی‌دیر) بو مردمون هوجومنین قاباقین الماق چون، دمیردن بیر مهره چکیب دور.

وحی اساسیندا -که یالان و خطا اونا یولی یوخدور- بو بیوک خالق، عالمین قوزپی طرفینده (شیمال) چینین تا اطلس دریاسینی قدر یالمیشلار. چون که قرآن ذوالقرنینون  گونیئه سفر ائتدیگینی اشاره ادیب. و دمیر سدی گورجیستان و قفقاز داغلاری‌نین آراسیندا قرار تاپیب دور. بوتون تاریخچی‌لر یأجوج و مأجوج تورکلرین (مغول) اجدادی بیلیر که تاریخدا هون یا اسکیت (سکا) یا موغول تانینیرلار. ذوالقرنین کوروش اولما تئوریسی دوغرو اولسا، اسکیت‌لرین (سکا و ماساگات)، تورک اولماسی قطعی بیر مسأله اولار؛ چونکی ذوالقرنین او قومون قاباقین آلماق اۆچون سد دوزلتدی.

## یأجوج و مأجوج، قیامت چاغی
روایات اساسیندا بو قوم، دمیر سدی سنان و آرادان گئدندن سونرا، فسادلاری یئر اوزنده آپارماقی چون بوتون عالمه هوجوم ادئیب. اوقدر بو ساوشی داوم  ائده‌جک‌لر  تا زمین ظلمنن دولاجاق.  او وقت عالم قورتاریجیسی (منجیسی)نین ظهور چاغی دیر. اگر پانفارسلارون سوزی دوغری دور و سکالار ایرانلی قوم حساب اولونور، بتون ایران تیار قوملار (کئچمیشده و گلجکده) چوخ بیر فسادلی و منفی قوم دولار که تانری قران کیتابیندا اونلارا لعنت کوستریر.

## قایناق
یئنی ایل بایرامی

**یئنی ایل بایرامی** دونیانین موختلیف خالق‌لاری اۆچون عنعنه‌وی بایراما چئوریلدیگی کیمی، آذربایجاندا اینسان‌لارین معیشتینه داخیل اوْلوب. بعضی فرضیییه‌لره گؤره یئنی ایلی ایلک دفعه قدیم چینلی‌لر قئید ائدیب‌لر. باشقا بیر منبع‌ایسه عنعنه‌نی ایلک دفعه اورتاآسیادا یارانماسین قئید ائدیب.

## قایناقلار
یارمقیه (همدان)

**یارمقیه** کندی فامنین بؤلگه‌سینین، فامنین بؤلومو و پیشخور قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالی
۱۳۸۵اینجی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسی‌ندا بو کندین ۳۳ نفر اهالی سی و ۱۰ عائیله سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*همدان اوستانی‌نین کندلری
* همدان اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
همدان اوستانی‌نین اوستانداری‌سی

## قایناق‌لار
یادگارلو

## یئدی یار
(فارسجا: یادگارلو) سولدوز بؤلگه‌سی‌نین محمدیار شهرینه تابع اولان کند دیر. 
## اهالی
بو کند المهدی قصبه سی نه تابئعدیر و 1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 607(137عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی تورک و شیعه دیرلر.

## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
یارعلی(سویوق‌بولاق)

**یارعلی** کندی مهاباد بؤلگه‌سینین، خلیفان بؤلومو و کانی بازار قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جغرافیایی یئر

## اهالی
۱۳۸۵-نجی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا بو کندین ۱۸۳ نفر اهالی سی و ۲۲ عائیله‌سی وار.  
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 

## قایناقلار

بؤلمه:باتی آذربایجان اوستانی بؤلمه:مهاباد بؤلگه‌سینین یاشاییش یئرلری
یارپیز (حیوان)

**یارپیز** بیر نوع بیتگی و حیوان  آدیدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:حئیوانلار
یارپیز

**یارپیز** ، بیر نوع بیتکی‌دیر.بندانگشتی|یارپیز
## قایناق

بؤلمه:بیتکیلر
یارکند خانلیغی

**یارکند خانلیغی** (سعیدیه خانلیغی) چنگیزخان اولادی، داها دوْغروراق شرقی جاغاتای خانلیغینداکی قوتلوغ تیمور اولادی سلطان سعید خان، طرفیندن ۱۵۱۴-جی میلادی ایلده قوُرولان دؤلت دیر. بوُ خانلیق بؤلگه باخیمیندان بۆتون شرقی تۆرکیستانا شامیل بیر دؤلت اوْلوب و یارکند شهری (بوُ گۆنکو یئکن شهری) اوْنا باشکندلیک ائدیب‌دیر. بوُ خانلیق شرقی تۆرکیستانین سیاسی تاریخینده بؤیوک نقشی اوْلوب، قاشقار شهرینی اسلامیت مرکزی ائدرکن، تورفاندان مانی‌لیق و بوُدالیغی ییغیب بۆتون بؤلگه‌نی ایسلام بایراغی آلتیندا بیرلشدیریب‌دیر. داها بوُنو دئمک گرک دیر کی اوُیغورلارین کلاسیک موسیقی‌سینین بؤیوک تانیدیچیسی اوْلان "اوُیغور اوْن‌ایکی موغام" بوُ دؤنمده بۆتونلشیب اؤز ایندیکی شکلینی تاپیب‌دیر. 

## یارکند خانلیغیندان بیلگی وئرن تاریخی قایناقلار
:#تاریخ رشیدی: میرزا حیدر دوغلات طرفیندن ۱۵-جی میلادی یۆزلوک‌ده یازیا چیخان تاریخ کیتابی.
:#سعیدیه خاندانلیغینا دائیر تاریخی ماتریاللار: بوُ کیتابین یازاری شاه محمود جوراس دیر، بوُ کیتابین اصل یازیسی بوگنه‌جه تاپیلماییب‌دیر و الیمیزده اوْلان بیلگی بوُ کیتابدان، ۱۹۱۵-جو میلادی ایلده تاپیلان کؤچورمه (دیل باخیمیندان بوگۆنلشدیریلمیش) نۆسخه‌سیندن دیر.
:#انیس الطالبین: بو کیتاب داها شاه محمود جوراس طرفیندن ۱۶۶۹-جو میلادی ایلده فارس دیلینده یازیلیب‌دیر. بوُ کیتاب انبیا تذکیره‌سی دیر اما یارکند خانلیغینین دؤنمینده ایسلام عالیملری و قاراداغلیلار ایله آغ‌داغلیلار آراسیندا اوْلان چکیشمه‌لره گؤره بیلگیسی وار.
:#بحر الاسرار فی منکب الاخیار
:#تاریخ حیدر
:#قاشقار تاریخی
:#تاریخ امنیه
:#بابورنامه
:#تذکره عزیزان
## یارکند خانلیغینین قوُروچوسو
سلطان سعید خان، شرقی جاغاتای خانلیغینین خاقانی اوْلان احمدخانین اۆچونجو اوْغلو، یارکند خانلیغینین قوُروچوسو دیر. سعید خان ۸۹۲-جی هیجری ایلده تورفان‌دا آنادان اوْلوب‌دور. اوْن‌دؤرد یاشیندا، داییسی محمود خانین، شیبانلی اؤزبک خان قارشیسیندا اوْلان ساواشینا یاردیم اوْلماق اۆچون، تاشکنته گئدیب‌دیر. بوُ ساواشدا جاغاتای خانلیغینین اوردوسو اوُدوزوب ساواش میدانیندان قاچاندا سعید خان بیر اوْخ ایله یارالانیب اسیر اوْلور. بیر ایلدن سوْنرا سعید خان اسارت‌دن قاچیب اؤزون یئنه داییسی محمود خانا یئتیریر. سلطان سعید خان بیر مدت محمود خان یانیندا خیدمت ائدیب اوْنون اردمسیزلیگین گؤرندن سوْنرا ایصلاح فیکرینه تۆشوب 200دن آرتیق ساواشچی ایله اوْندان آیریلیر. محمود خان اؤز گۆجون بو ایشدن سوْنرا تهلۆکه ده گؤروب اؤز اوْردوسون سعید خانا قارشی یوْللاییر. بو ساواش دا سعید خان اسیر اوْلوب و ایکی ایل محمود خانین طرفیندن نظر آلتینا آلینیر. بو ایکی ایللیک چاغ دا سعید خان اؤزی ایله بیر فیکرده اوْلان آداملاری اؤز دؤره‌سینه ییغیب 913-نجی هیجری ایلده یئتتی سوُنین والیسی اوْلان کیچیک قارداشی، خلیل سلطانین یانینا قاچیب، محمودخانین خانلیغین ییخماق اۆچون حربی حرکتلره باشلاییر.
## رسیم‌خانا


File:Yarkand-tumbas-reyes-d05.jpg|
File:Yarkand-tumbas-reyes-d07.jpg|
File:Yarkand-tumbas-reyes-d06.jpg|
File:Yarkand-tumbas-reyes-d02.jpg|
File:Yarkand-tumbas-reyes-d03.jpg|
File:Yarkand-tumbas-reyes-d04.jpg|
File:Yarkand-tumbas-reyes-d09.jpg|


## اتک یازی‌لار

## قایناقلار
تذکره عزیزان، محمد صادق قاشقری؛ قاشقار اویغور نشریاتی

بؤلمه:تورک تاریخی
بؤلمه:ایسلام تاریخی
یارکندی (ایجرود)

**یارکندی (ایجرود)** کندی ایجرود بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و یوخاری‌ایجرود قصبه‌سی نده یئرلیشیب.

## جغرافیایی یئر

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 35 نفر اهالی سی و 7 عائیله سی وار. 
## ایقتیصاد
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
* زنگان اوستانی نین كندلری
* زنگان اوستانی

## ائشیک باغلانتی‌لار
زنگان اوستانی‌نین پورتالی 

## قایناقلار

بؤلمه:ايجرود بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
یاریم‌آدا

**یاریم‌[[آدا]]** بیر طرفی قورولوغا یئتیشن اؤچ طرفی سو ایله دؤوره‌لنمیش قورولوق پارچاسینا دئیلر. یاریم آدا بورون شکلینده ده اولا بیلر کی بو معمولا قیسا و ائنسیز یاریم آدا یا دئیلر.

## آدلیم یاریم‌آدالار

### اروپا
- آبشئرون یاریم آداسی ، آذربایجان

- بریتانی ، فرانسه

- بوتجادینقن، آلمان

- کانتنتین ، فرانسه

- قریم (کریمه) ، یوکراینا
- قالیبولی ، ترکیه

- قئرنئن ، دانمارکا

- هل یاریم آداسی ، لهستان

File:Arabian Peninsula dust SeaWiFS-2.jpg|عربستان یاریم‌آداسی
File:Dardanelles landsat.jpg|گلیبولو یاریم‌آداسی
File:Iberian peninsula.jpg|ایبری یاریم‌آداسی
File:Satellite image of Italy in March 2003.jpg|ایتالیا یاریم‌آداسی
یاس سایاسی

ائلات ایچینده یاسلاردا **یاس سایاسی** دا تورکجه ده اوخونار یاس سایاسینین باشلانقیجی بئله دیر.

قارا، قارا گئیینیز،

سایا ،سایا دئیینیز.

گلدیگین یاس یئریدی ؛

گل ایلش یاس یئریدی.

سونرا اؤلنین كیملیگی، یاشی وكیشی یاخود قادین اولماسینی نظرده توتاراق اونا ان سایالار اوخونار. مثلا ایگیت اوغلانین یاسیندا بئله اوخونار:

یاس سایالارینین سونو بئله قورتارار:

قالانلاریز ساغ اولسون؛

گلین اوزون آغ اولسون!

چیخار یاس پالتارلارین !

هامیزا سون داغ اولسون.

سایا ،سایانی دئیك،

یولا سالین بیز گئدك.

بایرام گونو قاییداق ،

ائلییزی تویلو گؤرك

قویونلار بویلو گؤرك

غمیز، غصه ز آزالسین

ناسازلاریز سازالسین.

سایا ، سایانین باشی

كؤچن بونون قارداشی .

وئر كؤچنین یولوندا

سایایا تورتا آشی

## قایناقلار
*تورک خلق ادبیاتی - یازان: علیرضا صرّافی

بؤلمه:ادبیات
بؤلمه:شفاهی ادبیات
یاسوج

**یاسوج** ایران شهرلرین‌دن بیری و کوهگیلویه و بویراحمد اوستانی‌نین مرکزی‌دیر. بو شهرین جمعیتی ۱۰۸٬۵۰۵	 نفردیر کی بو باخیم‌دان اؤلکه‌نین ۷۸ اینجی شهری سایاگلیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*Official website  
*Photo of Yasuj city
*Videos of Yasuj powerplant construction
*"Persian Gates"  from Livius.org



بؤلمه:ایران اوستان‌لاری‌نین مرکزلری
یاسوکند

**یاسوکند** شهری کۆردوستان اوستانی و بیجار بؤلگه‌سینین شهرلریندن اوْلاراق کرانی بخشینین مرکزی دیر. کرانی بؤلومو قوُزئی‌دن تکاب بؤلگه‌سی، دوْغودان زنجان اوستانی، گۆنئی‌دن سیلیتان بؤلومو و باتی‌دان دیواندره بؤلگه‌سی ایله قوْنشودور. بوُ شهر ۱۳۸۵-جی ایلین آمارلاری‌نین اساسیندا ۳٫۸۴۶ نفر جمعیتی واریدی. بوُ شهرین خالقی آذربایجان تۆرکجه‌سینده دانیشیرلار.

## آد
یئرلی اهالی بوُرا یاسی‌کند دئییرلر. یاسی یانی چوخور هابئله یاسلی آنلامیندا دا تعبیر ائدیب‌لر.

## خالق
### دیل
یاسوکند شهری‌نین خالقی تۆرکجه دانیشیرلار.

### سوی
بوتونلوکده کۆردوستان اوستانی‌نین دوْغو بؤلگه‌لرینده یئرلشن تۆرکلر باخیما گلن آوشار طایفالاریندان دیرلار کی ایندیلیکده بیجار شهرین قوُزئینده نئچه کنده مالیک دیرلر.

### جمعیت

یاسوکند شهرین ۱۳۸۵-جی آمارلاری‌نین اساسیندا ۳٫۸۴۶ نفر جمعیتی وار ایمیش هابئله سوُسوزلوق اثرینده بوُ شهرین جمعیتی ۷۰۰۰ نفردن ۳۰۳۰ نفره آزالیب‌دیر و خالقین تهران و زنجانا کؤچمه‌لری چوْخالیب‌دیر.

## سیاست
ایندیلیکده یاسوکند بیجار بؤلگه‌سینین کرانی بؤلومونون مرکزی دیر. هابئله بیجار نوماینده‌سی بوُ شهرین شهریستان اوْلماغیندان خبر وئریب و او دئمیشکن یاسوکند شهریستانی ۱۰-جو دؤلتین سونوناکیمین قورولاجاق دیر. بوُ ایش هله گؤرونمَیب‌دیر.
یاسوکند شهری‌نین جامع و تفصیلی طرحی ۱۲/۱۰/۷۸ده اوْلان هیئت وزیران، «شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران» توپلانتی‌سیندا ۳-جو وزارت آبادانی و مسکن آدین مسکن شهرسازی دییشمه نین ایکینجی یاساسی‌ایلا ویزارتخانا الیله تعین و تصویب اولونوب.

## شهر سورون‌لاری
### ایجازه‌سیز تیکینتی‌لر
یاسوکند شهرینین اؤنملی سورون‌لاریندان بیری ایجازه‌سیز تیکینتی‌لردیر. بوندان باشقا آیری بیر پیس دوُروملار بوُ شهرین گئری‌ده قالماغینا داوام وئریر. هابئله بوُ شهرده جیب تئلفونون آنتن وئرمه‌مزلیگی و دیجیتال شبکه‌سی دیر. ائله‌جع بوُ شهرین یوْلو و ایشیغی اؤنملی سورون‌لاردان‌دیر کی بیجار بؤلگه‌سینین مسئول‌لاری اؤز وئردیگی سؤزلره عمل ائتمه‌ایب‌لر.

## هاوا دورومو
هاوا باخیمیندان یاسوکندین هاواسی سوْیوق و داغلیق دیر. هاوانین اوْرتالاما درجه‌سی ان ایستی آی‌دا ۳۲ درجه اولاراق، ان سوْیوق آی‌دا ایسه ۶ درجه سانتیگیراددیر. یاغینتی باخیمیندان ایللیک یاغینتی میقداری ۳۲۰ میلی‌متر و نیسبی روطوبتی ایل‌ده ۶۴٪ دیر.

## ایقتیصاد و اکین
منطقه‌نین هاوا دوُرومونا باغلی اوْلاراق، بورادا اکینچیلیک دَمیَه‌دیر. شهرین مۆختلیف یئرلرینده و اطرافیندا ساحه‌لی اۆزوم باغلاری یئرلشیب‌دیر. بوُ باغلارین محصولو قوْنشو بؤلگه‌لره‌ده گؤندریلیر. بوُ باغلار شهر اهالی‌سینین ایقتیصادینا اؤنملی گلیردیر. یاسوکندین اۆزومو اوْ بیری‌سی منطقه‌لره گؤره یاخشی کئیفیتی وار. یاسوکندین اوزومدن باشقا اَن اؤنملی اکین محصوللاری بوُنلاردیر: بوُغدا، آرپا، اۆزوم، آلما، آرمود، اریک.

## گؤرمه‌لی و تاریخی یئرلر

* عقیل ایمامزاده‌سی
* یاسوکند حامامی

## قایناقلار

بؤلمه:بیجار بؤلگه‌سی
بؤلمه:کوردوستان اوستانی‌نین شهرلری
یارپاق (درگی)

**یارپاق** ایواز طاهانین ایراندا یاییم‌لادیفی قزئتین آدی‌دیر. تام آذربایجان تورکجه‌سینده چیخان. قزئتین نشری 2011-جی ایلین باشلانغیجیندا ایران دؤولتی‌نین امریله دایاندیریلدی.البته گونئی آذربایجانین 2006-جی ایل مای حادیثه‌لری آردینجا باش‌یازار و بعضی امکداش‌لارین حبس اولماسیندان سونرا، قزئتین آردیجیل چیخماق ایمکانی یوخ ایدی.

يارپاق قزئتي 2004-جو ايلين اورتالاريندان آرديجيل اولاراق چيخماغا باشلادي. بو، تام آذربايجان ديلينده، 12 صحيفه ده، گؤزل ترتيبات‌لا چيخان موستقيل قزئت ایدی. قزئت آذربايجانلي‌لار، قاشقاي‌لار، خوراسان و خلج تورک‌لري ياشايان بؤلگه‌لرده ياييليردي.  " يارپاق"ين مرکزي اوفيسي تهراندا يئرلشيردي، آمّا اونون ماتئريال‌لاري‌نين بؤيوک بؤلومو تبريز، اردبيل، اورمو و باکيدا حاضيرلانير، سون مقامدا اينتئرنئت واسيطه‌سيله بيربيرينه جالانيردي. قزئتده عوموميتله، آذربايجان مدنيتي، ديلي و آذربايجان تورکجه‌سي‌نين تدريسي و تبليغي ايله مشغول اولان درنک‌لر 4 صحيفه‌ده ايشيقلانديريليردي. بير صحيفه  شعره، بير صحيفه  ايسه بديعي نثره آيريليردي. بير صحيفه‌ليک ساتيرا، يومور و کاريکاتورا گئدير، بير صحيفه ده ايسه تورک دونياسينا عاييد بللی مؤوضوع آيري-آيري بوجاقدان آراشديريليردی. تام 4 صحيفه ده ايسه هومانيتار علم‌لر، فلسفه و تنقيده يئر وئريليردي. "جاهان" ژورنالي‌نين گؤره بيلمه‌ديیي ايش‌لردن بيري پست‌مدرنيزمين ادبياتدا تطبيقي ايدي. سؤز يوخدور کي، پست‌مدرنيزم، فلسفه‌دن اؤنجه معمارليقدا ياراندي. سونرالار بو تئرمينین نظري کؤک‌لري ادبياتدا دا آختاريلماغا باشلادي. يارپاق′دا بو مفکوره‌نين ادبياتدا ياييلماسينا زمين ياراتماق اۆچون دونيا اوزره بو دوشونجه طرزينده يازيلميش اثرلره يئر وئريريليردي. آنجاق بو، پلان‌لي و گئنيش اؤلچوده گؤرولموش بير ايش دئييلدي. واختييله گونئي آذربايجانلي اوخوجونون اؤز ديلينده فلسفي ماتئريال‌لرالا تانيش‌لیق سويه‌سيني  نظره آلاراق يارپاق بو چاتيشمامازليغي آرادان قالديرماق ايسته‌ييردي

اوسته ليک، يارپاق غئيري-سياسي بير قزئت اولساق دا، سيياستين مدنيت اوزرينده بوراخديغي تاثيري قولاق‌آردينا وورماغي به‌يه‌نمه‌دي. سياست چونکي گونئيين سياياسي دورومو نظره آلينديقدا مدني-ايجتيماعي بير قزئت موعين بير ايجتيماعي بوجاقدان آدي‌چکيلن قايدالارا توخونمالي‌دير. چونکي ايسته‌نيلن سياسي حاديثه  آنجاق بيزيم گومان ائتديیيميز ايستيقامتده دئييل، چوخ‌اؤلچولو بير بيچيمده گليشير. اولايلارين بئله گليشمه‌سي اورا گتيريب چيخارير کي، یالنیز بيلگين‌لر، يازيچي‌لار، شاعيرلر و اينجه‌صنعت خاديم‌لري دئییل، حتتا سياستچي‌لر ده تاريخ آراباسي‌نين تکرلري آلتيندا قابيرغالاري‌نين سينديغيني گؤرورلر. بئله بير آندا منليیي دانيليب اونودولموش خالق‌لار اؤز پاي‌لاريني اورتاشرقين کئچميشينه جالانميش سولغون خاطيره‌لرده دئييل، وارليق‌لاريني قورويا بيله‌جک سياسي، ايجتيماعي و مدني قورولوش‌لاردا آختاريرلار. اونلار حاقلي اولاراق گومان ائديرلر کي، سؤز، ويجدان و عقيده آزادليغي آنجاق دئموکراتيک سياسي قورولوش‌لاردا گئرچکلشه بيلر. هانسي اؤلکه‌نين و يا هانسيسا بير حؤکومتين دئموکراتيک اولدوغو ايدئاسينا باخماياراق، دئموکراتيانين معياري اينسان‌لارين سؤز، ويجدان و عقيده آزادليغينا نه قده‌ر سايقي بسله‌ييب اونلاري قورودوغوندان آسيلي‌دير. بو کسکين سورونون نظري و فلسفي کؤک‌لريني آراشديرماغي يارپاق ياراديجي هئيتي اؤزونون بؤيوک بورجو سانميشدي.

## بیرده باخ

*http://eyvaz.org/page/38.aspx/'''www.eyvaz.org'''

بؤلمه:درگی
بؤلمه:آذربایجان تورکجه‌سینده درگی
یارپاق دولماسی

**یارپاق دولماسی** -  عمومی آدی دولما اولان یئمک لرین.  اوزوم یارپاغی ایستیفاده ائدیله ره ک بیشیریلن خصوصی بیر نؤوعو . یارپاق دولماسینین ترکیبی دیگر دولمالاردان بیر آز فرق لی دیر. حاقّیندا دقیق تاریخی معلومات چوخ آز اولسا دا تورک – آذربایجان مطبخینین اساس یئمک لریندن بیری دیر. بونو دولمانین آدی ثبوت ائدیر. سونرالار عثمانلی ایمپری یاسی واسیطه سی له خالق لارین مطبخینده داخیل اولموشدور. ات ایستیفاده ائتمه دن بیشیریلن نؤوع ده لی دولما و  یا یالانچی دولما آدلانیر.

## حاضیرلانما اوصولو
قویون اتی – 108 گرم ، دویو – 30 گرم ، باش سوغان  - 20 گرم ،گؤیه رتی (کئشنیش ، شویود و نعناع) – 15 گرم ، تنک یارپاغی – 40 گرم ، قاتیق – 20 گرم ، ارینمیش یاغ – 10 گرم  ، دوز ،ایستی اوت ،دارچین.

قویون اتینین یومشاق حیصّه‌سی باش سوغانلا بیرلیکده ات چکن ماشین دان کئچیریلیر. قییمه یه دویو ، گؤیه رتی (کئشنیش ، شویود و نعناع) ، دوز ،.. ایستی اوت  و بعضی حاللاردا ایسلادیلمیش نخود لپه سی قاتیلیر. تزه اوزوم یارپاقلاری قاینار سودا پؤرتولور ، دوزا قویولموش یارپاقلار ایسه یاریم حاضیر وضعیته گلینجیه دک سودا بیشیریلیر. قییمه یاخشی قاریشدیریلیر . هر یارپاغا اورتا حسابلا 25 گرم. قیمه بوکولوب قازاغا ییغیلیر، اوزه رینه  سو تؤکوب حاضیر اولانا (بیر ساعات) بیشیریلیر. ستولا وئریلدیکده آیریجا قابدا قاتیق قویولور.
یاشیل کوی

** یاشیل کوی**  تورکیه جمهوریتی نده  یئرلشمیش بیر شهر دیر. بو شهرین ۲۰۰۹-اینجی ایلده ۱۱٬۹۴۵نفر اهالیسی وارمیش.

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

## قایناقلار
یالقوزآغاج (مرند)

**یالقوزآغاج** (یانلیزآغاج)کندی شرقی آذربایجان اوستانی نین مرند بولگه‌سی  نین مرکزی بولومو نده اولان کشکسرای قصبه سی  نده یئرلشیب. 1385 اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین    3208نفر اهالیسی وارایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:ایران
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی نین کندلری
یالواچ، اسپارتا

** یالواچ** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۱۸٬۷۹۱نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
یالووا

**یالووا** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۹۴٬۷۲۲نفر اهاليسي وارمیش. 
## بیرده باخ
*تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی
*تورکیه

## قايناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
یامچی

**یامچؽ** — () شرقی آذربایجان اوستانینین، مرند بؤلگه‌سینین، یامچی بؤلومونده شهر.

## آد
یامچی آدی یام کلمه‌سی و چی شکیلچی‌سینین بیرلشمه‌سیندن عمله گلیب‌دیر. یام کلمه‌سی اورتا چینجه کؤکنلی بیر کلمه اولاراق؛ اصلی واریانتی ژان شکلینده‌دیر. بو کلمه زان بیچیمینده موغول دیلینه؛ بو دیلدن ایسه یام بیچیمینده تورک دیل‌لرینه کئچمیشدیر. چی شکیلچی‌سی ایسه تورک دیل‌لرینده بیر آدین سونونا یاپیشاراق؛ بیر شخصین پئشه‌سینی، مشغولیتینی و یا بیر شئیه اولان باغلیلیغینی بیلدیریر. یامچی سؤزجوگو ایسه چاپار و یاخود چاپارچی دئمک‌دیر.

## طبیعی دوروم
### جغرافیا
يامچى، تبریزدن ۸۰ کیلومتر قوزئی‌ده، مرند-جولفا یولونون غربینده و مرند-خوی-بازرگان ترانزیت یولونون شیمالیندا یئرلشیر. بو شهر بؤلگه‌نین مرکزی مرند شهریندن ۱۵ کیلومتر اوزاقلیقدادیر. یامچی شهری ۳۸ درجه و ۳۰ دقیقه‌دن ۳۸ درجه و ۳۲ دقیقه‌یه قدر شیمالی ان‌لر و ۴۵ درجه و ۳۷ دقیقه‌دن ۴۵ درجه و ۳۹ دقیقه‌یه قدر شرقی اوزونلوق‌لار آراسیندا یئرلشیب و دنیز سویون‌دان اورتالاما اوجالیغی تخمیناً ۱٬۲۰۰ متردیر.

## اتنیک، دیل و دین
بو شهرین اهالیسی تورکدورلر و تورکجه‌نین یامچی لهجه‌سینده دانیشیرلار. شهر اهالیسی دینی باخیم‌دان شیعه موسلمان‌دیرلار.
### یامچی لهجه‌سی
بعضی قایناق‌لارا اساساً بو لهجه شبستر بؤلگه‌سی ایله مرند بؤلگه‌سینین بیر چوخ یئرینده یایغین اولاراق؛ خوی بؤلگه‌سینین ائواوغلو شهرینده ده یایغین‌دیر. بو لهجه داها چوخ اوردوباد و ناخچیوان لهجه‌لری ایله بنزردیر. یامچی لهجه‌سینده گؤرونن خصوصیت‌لردن بیریسی کلمه‌نین اورتاسینداکی "آ" صائیتینین "اَ" صائیتینه چئویریلمه‌سی‌دیر. اؤرنک اولاراق قابلاما یئرینه قَبلَمه (qəbləmə)، قاپاق یئرینه (qəpəq) و قارداش یئرینه قَردَش (qərdəş) دئییلیر. بو لهجه‌ده فعل‌لرین تلفظو تبریز لهجه‌سی قدر اوزون اولماسا دا قاراداغ لهجه‌سینه گؤره داها اوزوندور و بو باخیم‌دان بو ایکی لهجه آراسیندا یئر آلیر.

## ایقتیصادیات
شهر اهالیسی اساساً کند تصرفاتی ایله مشغولدورلار. بو شهرده ان چوخ یئتیشدیریلن محصول‌لاردان پوسته‌دیر.

## شهرین گؤرونوشو

## قایناقلار

بؤلمه:ایران
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی
بؤلمه:مرند بؤلگه‌سی‌نین شهرلری
بؤلمه:دوغو آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری‎‏