ایسکاتلند

**ایسکاتلند** اوروپا قیطعه سینده بیر اؤلکه. **ایسکاتلند** بؤیوک بریتانییا کرال‌لیغینا داخیل اوْلان تاریخی و اینضیباطی اراضی. بؤیوک بریتانییا آداسینین قوزئی حیسه‌سین‌ده یئرلشیر. باشکندی ادینبورقدور. ایسکاتلندنین ان بؤیوک شهری قلاسقودور. ایسکاتلند اؤزونون قالالاری و داغ‌لیق پئیزاژی ایله تامامیله باشقا اؤلکه تسوراتینی یارادیر. ایسکاتلنددا ۷۸۷ آدا واردیر، دئمک اولار کی، هامی‌سین‌دا اهالی مسکونلاشیب. مشهور هایلندس ("یوکسک یئرلر") ویلایتی، اؤلکه‌نین قوزئی-قربین‌ده داغلار دنیزلرله، چمه‌نلر، مئشه‌لرله اوز اولونان تکرارولونماز طبیعی لاندشافت‌دیر. ایسکاتلند اطرافی اوکئان و دنیز دونیادا بیلوژی جان‌لیلارین ان چوْخ یاشادیغی سو هؤوزه‌سی ساییلیر، اورادا ۴۰ مین نؤو وار.
۱۷۰۷-جی ایلده‌ن بیرلشمیش کراللیغین بیر حیسه‌سی کیمی یاشایان، بؤیویه‌ن و اینکیشافا چالیشان ایسکاتلند، بیرلشمیش کرال‌لیغی میدانا گتیره‌ن دؤرد بؤیوک قورو پارچاسین‌دان بیری‌دیر. هر نه قدر ایسکاتلند پارلامئنتی لوندونا باغلی اولسا دا، ایسکاتلندنین آوتونوم بیر حقوق سیستئ‌می و کیل‌سه‌سی مؤوجوددور.

## ائتیمولوگییا
"سجوتلاند" سؤزو لاتین دیلین‌ده قائللری آدلان‌دیریلان — "*سجوتی*" سؤزون‌دن یارانمیش‌دیر. گئج لاتین سؤزو اوْلان "*سجوتیا*" ایلکین زامانلاردا ایرلان‌دییایا مراجعت ائتمک اۆچون ایستیفاده ائدیلمیش‌دیر.

## حاکمیت و سیاست
### کونستیتوسییا دییشیک‌لیکلری
### اینضیباطی اراضی بؤلگوسو
## حقوق و عدالت سیستئ‌می
## جوغرافیا و طبیعی تاریخی
### گئولوگییا و گئومورفولوگییا
### ایقلی‌می
### فلورا و فاونا
## اقتصادیات و اینفراستروکتورا
### فلورا و فاونا
### والیوتا
بانک اوف ائنگلاند بؤیوک بریتانییا اۆچون مرکزی بانک اولسا دا، اوچ شوتلاند کلیرینق بانکلاری هله ده اؤز ایستئرلینق بانکنوتلارین بوراخیلماسین‌دا ایشتیراک ائدیر: بانک اوف سجوتلاند، رویال بانک اوف سجوتلاند و جلیدئسدالئ بانک. ۲۰۱۳-جو ایلده دؤورییه‌ده اوْلان ایسکاتلند پول نیشانلارینین دیری بانک اوف ائنگلاند طرفین‌دن £۳٬۸ میلیارد مبلغین‌ده دیرلنمیش‌دیر.

### نقلیات
[thumb|left|[باررا هاوا لیمانی، دونیادا تعیین خیدمتلری اۆچون، چیمرلیگی اوچوش-ائنمه زولاغینی کیمی ایستیفاده دونیادا یئگانه هاوا لیمانی‌دیر.]]

ایسکاتلنددا بئش اساس بئینلخالق هاوا لیمانی (قلازقو، ائدینبورق، آبئردین، اینوئرنئسس، پرئستویک) یئرلشیر؛ هان‌سی کی، بیرلیک‌ده ۱۵۰ بئینلخالق مکان ایستیقامتین‌ده موختلیف تعیین و نیزامنامه اوچوشلاری خیدمت ائدیر. گیپ ائدینبورق هاوا لیمانینی، اینفراتیل پرئستویکی، Heathrow آیرپورت هولدینگس آبئردین و قلازقو بئینلخالق هاوا لیمانلارینی، هالبوکی هیگهلاندس آند ایسلاندس آیرپورتس ۱۱ رئگیونال هاوا لیمانینی، او جمله‌دن، اینوئرنئس‌سی، هان‌سی کی، داها اوزاق یئرلره خیدمت ائدیر.

## اهالی

### تحصیل
بیرلشمیش کراللیغ‌دان فرق‌لی اولاراق، ایسکاتلندنین تحصیل سیستئ‌می همیشه گئنیش تحصیل خاراکتئریکلری اوزرین‌ده یؤنلمیش‌دیر.

### دین

[thumb|left|[ایونا آببات‌لیغی، ایسکاتلنددا مسیحیتین ائرکه‌ن مرکزی]]
۲۰۱۱-جی ایل سیاهییاالماسین‌دا ایسکاتلند اهالی‌سینین یاری‌دان چوْخو (۵۴٪) اؤزونو خریستیان‌لیق دینینه عایید ائتسه ده، اهالینین ۳۷٪-i آتئیست کیمی قئید اولونوب.]]-جی ایل ایسکاتلند رئفورماسییاسین‌دان سوْنرا، میلّی کیل‌سه (ایسکاتلند کیل‌سهسی، بزه‌ن کیرک کیمی ده تانینیر) پروتئستانت‌لیق و کالوینیزم‌دن عبارت‌دیر. ۱۶۸۹-جو ایلده‌ن میلّی کیل‌سه پرئسبیتئریان کیل‌سه حؤکومت سیستئ‌می مؤوجود اولموش و دؤولت‌دن موستقیل‌لییه مالیک‌دیر. اؤلکه اهالی‌سینین حاضردا ۱۲٪-i ایسکاتلند کیل‌سه‌سینین عضوو، ۴۰٪-i ایسه کیل‌سه‌یه یاخین اوْلدوغو ادعا اوْلونور. کیل‌سه ایسکاتلنددا هر ایجمادا یئرلی جامااتی اوْلان اراضی کیلسئ ایستروکتورو سیستئمین‌ده فعالیت گؤستریر.

ایسکاتلنددا اهمیت‌لی روما کاتولیک اهالی‌سی وار، اهالینین ۱۹٪-i، خصوصیله باتی‌ده، کاتولیک کیمی قئید اولونوب. رئفورماسییادان سوْنرا، ایسکاتلنددا کاتولیک‌لیک هایلئندس و اویست و باررا کیمی باتی آدالارین‌دا داوام ائتدیریلمیش و ۱۹-جو عصرده ایرلان‌دییادان گلن ایممیقراسییا نتیجه‌سین‌ده گوجلنمیش‌دیر. ایسکاتلنددا دیگر خریستیان مذهبلردن آزاد ایسکاتلند کیل‌سه‌سی، موختلیف پرئبیستئریان جرهیانلاری و ایسکاتلند یئپیسکوپ کیل‌سه‌سی مؤوجوددور.

اؤلکه‌ده ایسلام ان بؤیوک غئیری-خریستیان دین‌دیر (۴۰٬۰۰۰ اطرافین‌دا قیمتلندیریلیر، اهالینین ۰٫۹٪-i تشکیل ائدیر)، و خصوصیله قلازقودا، همچینین اهمیت‌لی یهودی، هین‌دو و سیکخ ایجمالاری وار. Eskdeylmyurda Kagyu Samye Ling Monastırı, 2007-ci ildə 40 illiyini qeyd etmiş və Qərbi Avropada ilk Buddist monastırdır.

### سهییه
ایسکاتلنددا سهییه اساساً ایسکاتلندنین دؤولت سهییه سیستئ‌می اوْلان «نهس سجوتلاند» طرفین‌دن تعمین ائدیلیر.

## اوردو
۲۰۱۳-جو ایلده بؤیوک بریتانییانین مدافعه‌یه‌سینه خرج‌لنه‌ن پولون، تخمیناً £۳٬۳ میلیون ایسکاتلندیا عایید ائدیله بیلر.

## مدنیت

ایسکاتلند موسیقی‌سی میلّی مدنیتینین اهمیت‌لی بیر حیسه‌سی‌دیر. مشهور اننوی ایسکاتلند موسیقی آلتی قرئیت هایلئند تولوق زورناسی — چالغیچینین قولتوغو آلتین‌دا یئرلشه‌ن اوفورولموش تولوق تدریجه‌ن سیخیلیر و بۇ زامان موسیقی آلتینین بوروسون‌دان چیخان هاوا بارماقلارلا چالینیر. تولوق زورناسی و موختلیف نؤو زرب آلتلرین‌دن عبارت اوْلان تولوق زورنا دسته‌لری، شوتلاند موسیقی اوسلوبلارینی نوماییش ائتدیریر و دونیادا گئنیش شکیل‌ده یاییلمیش‌دیر. کلارساخ (آرفا)، سکریپکا و آککوردئون دا اننوی ایسکاتلند آلتلری ساییلیر و سونونجو ایکی موسیقی آلتی سیخ شکیل‌ده ایسکاتلند کانتری رقصی دسته‌لرین‌ده یئر آلیر. بۇ گون ایسکاتلنددا موختلیف ایندیویدوال و موسیقی قروپلاری موختلیف اوسلوب‌دا اوغور قازانیر، اونلاردان ائننی لئننوکس، ائمی ماکدونالد، رونریگ، یوونگ فاتهئرس، جوجتئاو Twins، دئاجون بلوئ، فرانز فئردیناند، سوزان بویل، پاولو نوتینی، کئلوین هارریس، ائمئ‌لی ساندئ، تئخاس، تهئ View، تهئ فراتئللیس، Twin آتلانتیج، بیففی جلیرو و شیرلی مئنسوننو قئید ائتمک اولار.
ایسکاتلند اورتا عصرلردن باشلایان ادبی ارثه مالیک‌دیر. ائرکه‌ن قالمیش ادبیات‌دا، ۶-جی عصردن قالمیش بریتونیک نیطق ایسکاتلنددا یاران‌سا دا، اوئلس ادبیاتینین حیسه‌سی کیمی ساخلانیلیر. گئج اورتا عصرلر ادبیاتینا لاتین، شوتلاند کئلت، قدیم اینگیلیس و فران‌سیز دیللرین‌ده اثرلر داخیل‌دیر. ائرکه‌ن شوتلاند دیلین‌ده ایلک اساس قالان متن، ۱۴-جو عصر شاعری جون باربورون داستانی اوْلان *[[بریوس]]*، ۱-جی روبئرتین حیاتی حاقین‌دا یؤنلمیش، و تئزلیکله بیر سیرا آنا رومانس و نسر اثرلری ایله داوام ائدیلمیش‌دیر. ۱۶-جی عصرده کرال حمایه‌سی شوتلاند دراما و پوئزییاسینین اینکیشافینا یاردیم ائتدی، لاکین ژامئس ۶-جی-اونون اینگیلیس تاجینا قوشولماسی ادبی حمایه‌سی اوْلان اساس مرکزینی چیخارت‌دی و شوتلاند ادبی دیلینی خاریج ائتدی. ایسکاتلند ادبیاتینا ماراق ۱۸-جی عصرده جئیمس ماکفئرسون کیمی خادیملرین نتیجه‌سین‌ده برپا ائدیلمیش‌دیر. ماکفئرسونون اوسسیان دؤورو
اونو بئینلخالق نفوذ قازانان ایلک ایسکاتلند شاعری ائتدی و آوروپا مااریفچیلیینه بؤیوک تأثیری اولموش‌دور. اثر ایسکاتلندنین خالق شاعری کیمی تانینان روبئرت بئرنسه و والتئر سکوتتا بؤیوک تأثیر ائتمیش‌دیر. ویکتورییا دؤورونون سونون‌دا روبئرت لیویس ایستئوئنسون، آرتور کانن دویل، ج. م. بئرری و جورج ماکدونالد کیمی ایسکاتلند یازی‌چیلاری بئینلخالق نفوذ قازانمیش‌دیلار. ۲۰-جی عصرده ایسکاتلند اینتیباه دؤورو ادبی فعالیتین دالغاسینی گؤردو و شوتلاند دیلی جدی ادبیات اۆچون ایستیفاده اولونماغا باشلادی. حرکاتینین عضولری مۆحاریبه سوْنراسی یئنی نسیل شاعرلری ل طرفین‌دن تعقیب ائدیل‌دی: ۲۰۰۴-جو ایلده ائدوین مورقان، ایلک ایسکاتلند حؤکومتی طرفین‌دن، ایلک ایسکاتلند ماکاری سئچیل‌دی. ۱۹۸۰-جی ایلده‌ن ایسکاتلند ادبیاتین‌دا خصوصیله ایروین اوئلش و او جمله‌دن بیر قروپ یازی‌چی ایله باغلی یئنی بؤیوک دیرچلیش یاران‌دی. عئینی دؤورده اورتایا چیخان ایسکاتلند شاعرلرین‌دن، کئرول ائنن داففی، هان‌سی کی، ۲۰۰۹-جو ایلده، بؤیوک بریتانییا شاعری لاورئاتینا آدینا گؤروله‌ن ایلک شوتلاند اوْلدو.

ایسکاتلنددا تلویزیون اساساً بریتانییادا گؤستریله‌ن وئریلیشلرله عئینی اولسا دا، میلّی یاییم‌چی ببج سجوتلاند-دیر. ببج سجوتلاند-آ اوچ میلّی تلویزیون ایستان‌سییالاری، و میلّی رادیو ایستان‌سییالاری - ببج رادیو سجوتلاند، ببج رادیو نان گایدهئال و باشقالاری داخیل‌دیر. ایسکاتلنددا بعضی وئریلیشلر شوتلاند کئلت دیلین‌ده یاییم‌لانیر. ببج آلبا شوتلاند کئلت دیلین‌ده یاییم‌لانان میلّی کانال‌دیر. اساس ایسکاتلند کوممئرسییا تلویزیون ایستان‌سییاسی ایسه ایستو-دیر.
میلّی قزئتلر اوْلان دایلی رئجورد، تهئ سجوتسمان و تهئ هئرالد، ایسکاتلنددا ایستئهسال اوْلونور. واجیب رئگیونال قزئتلردن، ائدینبورقون ائدینبورگه ائوئنینگ News، داندینین تهئ جووریئر و آبئردینین تهئ پرئسس آند ژوورنال قزئتلرینی قئید ائتمک اولار. ایسکاتلند هم ده جئلتیج مدیا فئستیوالدا تمثیل اوْلونور، هاردا کی، کئلت اؤلکه‌لری فیلم و تلویزیون وئریلیشلرینی سرگیلییرلر. ۱۹۸۰-جی ایلده‌ن باشلایان فئستیوال‌دا ایسکاتلندنین نماینده‌لری چوْخ موکافات قازانمیشلار.
دیگر کئلت خالقلاری کیمی، ایسکاتلند و ایسکاتلند مدنیتی اؤلکه‌ده و دونیادا اینتئرکئلت تدبیرلرده تمثیل اوْلونور. ایسکاتلنددا موختلیف موسیقی فئستیواللاری کئچیریلیر، بونلاردان جئلتیج جوننئجتیونس و ت این تهئ پارک فئستیواللارینی قئید ائتمک اولار. فئستیوال اینتئرجئلتیقوئ دئ لوریئنت، پان جئلتیج فئستیوال و میلّی کئلت فئستیوال کیمی کئلت مدنیتینی قئید ائدن فئستیواللار، ایسکاتلند مدنیتین‌دن موسیقی، دیلینی و رقصلرینین ائلئمئنتلرین‌دن عبارت‌دیر.

### ایدمان
ایدمان ایسکاتلند مدنیتینین موهوم حیسه‌سی‌دیر. ایسکاتلند بیر چوْخ بئینلخالق ایدمان تدبیرلرین‌ده، او جمله‌دن فیفا دونیا کوبوکو، رئقبی دونیا کوبوکو، رئقبی لیقاسی دونیا کوبوکو، کریکئت دونیا کوبوکو و بیرلیک اویونلاریندا موستقیل اؤلکه کیمی، اولیمپییا اویونلاریندا ایسه، شوتلاند ایدمان‌چیلار بؤیوک بریتانییا کومان‌داسینین بیر حیسه‌سی کیمی تمثیل اوْلونور. ایسکاتلندنین ایسکاتلند فوتبول فئدئراسییاسی (دونیادا ایکینجی ان قدیم میلّی فوتبول آسسوسیاسییاسی) و ایسکاتلند رئقبی بیرلیگی کیمی اؤز میلّی ایدارئتمه اورقانلاری وار. فوتبولون موختلیف واریانتلاری ایسکاتلنددا عصرلر بویو، ائرکه‌ن ۱۴۲۴-جو ایلده‌ن مؤوجود اولموش‌دور. فوتبول ایسکاتلنددا ان پوپولیار ایدمان نؤوودور؛ دونیانین ان قدیم میلّی کوبوک ایسه ایسکاتلند کوبوکودور.
۱۸۷۲-جی ایلده قلازقودا فوتبول اوزره ایلک بئینلخالق گؤروش کئچیریلمیش‌دیر و بۇ زامان ایسکاتلند میلّی فوتبول کومان‌داسی و اینگیلیس میلّی فوتبول کومان‌داسی قارشیلاشمیش‌دی. ایسکاتلند فوتبول کلوبلاری آوروپا یاریشلارین‌دا اوغورلو اولموش‌دور: سئلتیک ۱۹۶۷-جی ایلده آوروپا کوبوکونو، رئینجئرس ۱۹۷۲-جی ایلده اوئفا کوبوکلار کوبوکونو، آبئردین ۱۹۸۳-جو ایلده اوئفا کوبوکلار کوبوکونو و اوئفا سوپئرکوبوکونو قازانمیش‌دیر. ۱۹۸۷-جی ایلده دان‌دی یونایتئد اوئفا کوبوکونون فینالینا چات‌سا دا، ایفک گؤتئبورق کومان‌داسینا آقرئقات‌دا ۲–۱ مغلوب اولموش‌دور.
مۆعاصیر قولف اویونو ایسکاتلنددا ۱۵-جی عصرده یارانمیش‌دیر و اؤلکه قولفون ائوی کیمی تبلیغ اوْلونور. ۱۵۷۴-جو ایلده سئنت-ائندریوسده یئرلشه‌ن «اولد جوورسئ»، بیر چوْخ قولف‌چولار اۆچون زیارت بیر مکانی کیمی حساب اوْلونور. دونیانین ان کؤهنه قولف تورنیری اوْلان تهئ اوپئن جهامپیونسهیپ، ایلک دفعه پرئستویجک قولف کلوبون‌دا ۱۷ اوْکتوبر ۱۸۶۰-جی ایلده کئچیریلمیش‌دیر. ایسکاتلنددا چوْخ‌لو قولف کورسلاری، او جمله‌دن مویرفیئلد، گلئنئاگلئس، رویال تروون و جارنووستیئ یئرلشیر. اؤلکه‌نین میلّی ایدمان مدنیتینین دیگر فرق‌لی خصوصیتلرینه هایلئند اویونلاری، کؤرلینق و شینتی عاییددیر. ایسکاتلنددان ۱۳ دونیا بوکس چئمپیونو اولموش‌دور، او جمله‌دن آلئکس آرتور، بئننی لینچ و جیم اووتت و قئید ائتمک اولار.
۱۹۳۰-جو ایلده‌ن ایسکاتلند هر بیرلیک اویونلارین‌دا ایشتیراک ائتمیش و ۳۵۶ مئدال (۹۱ قیزیل، ۱۰۴ گوموش و ۱۶۱ بورونج) قازانمیش‌دیر. بیرلیک اویونلارینا ائدینبورق ایکی دفعه — ۱۹۷۰ و ۱۹۸۶-جی ایللرده، قلازقو ایسه ۲۰۱۴-جو ایلده ائو صاحب‌لیگی ائتمیش‌دیر.

### میلّی سیمووللاری

ایلک دفعه ایسکاتلند کرال‌لیغیندا ۱۰-جو-فورمالی چارمیخ‌دا هواری آندرئیین رس‌می، اویلیام I-نین دؤورون‌ده میدانا گلمیش‌دی.۱۲۸۶-جی ایلده کرال آلئکساندر III-نون اؤلومون‌دن سوْنرا، هواری آندرئیین رس‌می ایسکاتلند گؤزت‌چیلرینین مؤهورون‌ده ایستیفاده اولونموش‌دور. آندرئی خاچینین ایسکاتلند بایراغیندا ایشلنیلمه‌سی ۱۴-جو عصره تصادف ائدیر؛ ۱۳۸۵-جی ایلده ایسکاتلند پارلامئنتینین فرمانینا گؤره، ایسکاتلندنین عسگرلری اؤن و آرخا فورمالارین‌دا آغ رنگ‌لی آندرئی خاچینی گئیینمه‌لی ایدیلر. آندرئی خاچی اۆچون ماوی فونون ایستیفاده اولونماسی ان آزی ۱۵-جی عصره تصادف ائدیر. ۱۶۰۶-جی ایلده‌ن آندرئی خاچی بؤیوک بریتانییا بایراغیندا ایستیفاده اولونموش‌دور. ایسکاتلندنین دیگر رس‌می و یا غئیری-رس‌می رمزلرین‌دن شئیتانقانقالی، آربروت بیاننامه‌سی، ایسکاتلند کرال ایستاندارتیندا عکس اولونان قیرمیزی رنگ‌لی شیری قئید ائتمک اولار. ۱۷۸۲-جی ایلده جئیمس قرئام، مونتروزون ۳-جو هئرسوقونون ۱۷۴۷-جی ایل آکتینی لغو ائتمه‌سی نتیجه‌سین‌ده، هایلئندلیلر قاداغادان سوْنرا یئنی‌دن تارتان گئیینه بیلمیش‌دیلر.
ایسکاتلندنین رس‌می هیمنی اولماسا دا، *[[Flower اوف سجوتلاند]]* ایسکاتلندنین میلّی ایدمان کومان‌دالاری و اؤلکه‌ده کئچیریله‌ن ایدمان یاریشلاری، و بیرلیک اویونلاری زامانی ایستیفاده اوْلونور. ایسکاتلندنین میلّی هیمنی اۆچون حاضردا پوپولیار نامیزدلرینه: *[[سجوتلاند تهئ براوئ]]*، *[[هیگهلاند جاتهئدرال]]*، *[[سجوتس Wha هائ]]*، *[[جالئدونیا (ماهنی)|جالئدونیا]]* و *[[ایس تهئرئ فور هونئست پووئرتی|آ مان'س آ مان فور آ' تهات]]* ماهنیلاری داخیل‌دیر.
۳۰ نویابردا کئچیریله‌ن مقدس آندرئی گونو، ایسکاتلنددا میلّی بایرام کیمی قئید اولون‌سا دا، بؤرنس شام یئمیی داها گئنیش قئید اوْلونور. ۲۰۰۶-جی ایلده ایسکاتلند پارلامئنتینین چیخارتدیغی فرمانا گؤره، مقدس آندرئی گونو رس‌می بانک استراحت گونو کیمی قئید اوْلونور.
۱۲-جی عصردن ایسکاتلندنین هئرالدیکاسین‌دا ایستیفاده اولونان تکبوینوز — ایسکاتلندنین رس‌می حیوانی‌دیر.

## همچینین باخ
* قلازقو

## شکیللر
## ایستینادلار

## خاریجی کئچیدلر

ایسکاتلند

## قایناقلار

## منابع

بؤلمه:اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:ایسکاتلند
بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:آدا دؤولت‌لر
بؤلمه:Autonomous regions
بؤلمه:Celtic nations
بؤلمه:اینگیلیسجه دانیشان اؤلکه‌لر و اراضی‌لر
بؤلمه:Great Britain
بؤلمه:NUTS 1 statistical regions of the United Kingdom
بؤلمه:United Kingdom by country