open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اَت يئيين مریضلیگی/نئکروتیزینگ فاسسیتیز

**نکروتيزینگ فاسسيتیز** (**NF**) ، و **اَت يئيين ناخوشلوغو** آدلاناراق، بدنين يويون توخونماسي نين عوضولرئنئن اؤلومونه ندن اولان بیر عفونتدير. بو، قفلتن باشلانان، تز یاییلان آغیر بئر ناخوشلوقدور. علامتلر معمولاً بو بؤلگه دهکی قيرميزي و یا ارغوان دری، آغری، قيزديرما و قوسماقلار واردیر. ان چوخ ایستیفاده اولونان بؤلگه لر، پایلار و پروینوم دیر.

نورمال اولاراق، اينفئژن ديلدهکي پارچالامادان، اؤرنک، ييرتيجي و يا يانميشدان بدنگه گتيرير. خطر فاکتورلاری، دیابتی یا سرطان، کؤکلوک، الکول، ایندیرن دارو و دوروم آریتیریاسیندان اولان مدافعه سی نین ضعیف اولماسیندان عیبارت دیر. او، نورمال اولاراق آداملار آراسيندا ياييلماز. بو مرض، اینفئکتئراتورون اولدوغو کیمی دؤرد نوعا بؤلونور. 55- 80%-ا قدر کیشیلیک لرین بیردن چوخ باکتری تئنلینده دیر. میتسیلین- رئسستنت Staphylococcus aureus (MRSA) ، ۳- دن بیر حاديثه دن عیبارت دیر. طیبی تصویرلر چوخ واخت دیگنوزون تأکید ائدیلمه سی اوچون کؤمکلی دیر.

نکروتيزه نين فاسسيتيني يارايا دوزگون باخيش و ال يويماقلا ساقايتماق اولار. عادي اولاراق، اينفیجيت ائتميش توخو گؤتورمک اوچون جراحليق و اينتي بايوتيکلرله درمان اولونور. چوخ واخت، آنتی بیوتیک لرین بیر ترکیبی ایستیفاده اولونور، کیمی پنیسیلین جی، کلیندامیسین، ونکومایسین و جنتامایسین. جراحاتین تاخیرلانماسی اؤلوم خطرینین چوخو آرتیرماسی ایله باغلی دیر. عالیم کیمیاتلی درمانا باخمایاراق اؤلوم خطرینین ۲۵-۳۵% آراسین دا دیر.

نکروتيزه نين فاسسيتسي هر 100000 نفرين هر ايلده ايليکده 0.4 کیشی ده و باتئی اوروپادا هر 100000 نفردن 1 نفرده باش وئرير. هر ایکی جئنس ده برابر تأثیرلندیریر. بو، بؤیوکلر آراسيندا داها دا چوخ ياييلير و اوشاقلاردا دا چوخ آز اولور. او، هئپوکرات زامانيندان بري شرح اولونوب. "نکروتيزه فاسسيت" اصطلاحي 1952-جي ايلده ايسته ييلدي.

## قایناقلار
هاجکین اولمایان لیمفوما

**هودجکین اولمایان لیمفوما** (این. اچ. ایل) هودجکینین اولمایان لیمفوماسیندان باشقا بوتون لئمفوملارین داخیل اولان قان ناغیللارین بیر قروپودور. علامتلرین دن عیبارت دیر لئمف گوزللرینین بؤیوکلندیریلیشی، یاخینلیق، گجه لرین سویقلاییش، چکیلیش و یورغونلوق. باشقا علامتلرده سوموکلرده آغری، سينه آغری و یا خارقشي دا اولا بیلر. بعضي فورمالارين بؤيويوشو آهستي، بعضي لرين ده بؤيويوشي تئزلیکله باشلايير.

لیمفوملار، لئمفوسیتلردن، آغ قان حجري نين بير جوروندن باش وئرن سرطانلارين تئرئپلريدير. خطر فاکتورلاری دا گۆونلیگی نین ضعیفلندیگی، اؤز گۆونلیک سیستئمینین ایداری یوللارینین آتو- مدافعه یوللاری، هلیکوباکتئر پایلوری اینفئکسییاسی، هئپاتیت سی، چاقلیق و ایپشتین- بار ویروسین اینفئکاسییاسی واردیر. دونیا ساغلیق قورومو لئمفوملاری بش بؤلومه بؤلونور، بونلاردان بیری هودجین اولمایان لیمفوماسی دیر. NHL-ه گؤره دؤرد گروهدا ۶۰-دن چوخ لنفوم نؤوعو وار. تشخيص سوموغو آغزي و يا لیمف گئجه سي نین بيوپسيياسي ائله يئرلشير. طیبی تصویرلر سرطانین مرحله سینده یادیم اوچون یارادیلیر.

درمان، لیمفومون یا آز یا چوخ بؤلگه ده بؤلونمه سینه باغلی دیر. درمانلار کیمیا درمانی، رادیو، ایمونوتراپی، هدفونلوک درمان، کؤک حجری پیوند، جراحی، یا گؤزله مک. اگر قان چوخ چوخ آنتی بادیلارین ندنینه چوخ قیساملی اولسا، پلاسما فئریز ایستیفاده اولونور. آمما ایش شعاع و بعضی کیمیا درمانی، سونرالارین اونلیکلرینده باشقا سرطان، اۆرک مرضلر و یا عصبلرین سورونلاری نین خطرینی آرتیرار.

۲۰۱۵-جی ایلده ۴.۳ میلیون کیشی ده هودجکین اولمایان لیمفوم وار و ۲۳۱۴۰۰ نفر اؤلوب. آمریکادا، 2.1% آدام، اؤز یاشامینین بیر مرحله سینده بو اثردن دوچار اولور. معاینه نین ان چوخ گؤرن یاشی 65 و 75 ایللر آراسین دا دیر. آمریکادا بش ایللیک یاشامین داوام ائتمه لی  لیک ۷۱% دیر.
جئیک فوی

**پل جیکوب فوی** (اینگیلیسجه: Paul Jacob Foy) کانادالی اوْیونچو. ۱ نوْوامبر ۱۹۹۰ نیاگارا فالز، اونتاریو دوغولدو.

## قایناق‌لار

بؤلمه:اویونچولار
اولوباتلی حسن

**اولوباتلی حسن** (د. ۱۳۹۰، اولوبات، بورسا، عثمانلی ایمپیراتورلوغو - اؤ. ۲۹ مئی ۱۴۵۳، ایستانبول، عثمانلی ایمپیراتورلوغو)، ایستانبولون فتحی سیراسیندا بیزانس ایمپیراتورلوغو سۇرلارینا ایلک سانجاغی دیکن عثمانلی اوردوسو سکبان‌باشی‌‌سی دیر.

## حیاتی
حاققیندا چوْخ فازلا بیلگیه صاحیب اوْلونمایان اولوباتلی حسن‌ین گرچکلیگی بئله بیر دؤنم تارتیشما قوْنوسو اوْلموش، آنجاق سوْن یاپیلان آراشدیرمالار نتیجه‌سینده حیاتینا داییر یئنی بیلگی‌لره اۇلاشیلمیشدیر. باباسی‌نین آدی عبدالله اوْلوب، دوْغوم تاریخی ایسه ۱۳۹۰ ایلی دؤوره‌سینده دیر.

اولوباتلی علمدار بابا حسن اوْلاراق بیلینن اولوباتلی حسن، بورسادا اولوآباد گؤلونون بیر نئچه کیلومتر دوْغوسوندا یئر آلان "*قیزیلجیغلی*" یادا ایندیکی آدیلا "*حسن آغا*" کندی ایله اسکی باشکند ادیرنه‌ده "*سؽغیرلیجا-موسی*" کندینده وقف‌لر قۇرموشدور. ربیع الاول ۸۲۸ده (فوریه ۱۴۲۵) دۆزنله‌نن وقفیه‌یه گؤره اؤزو، ایستانبولون فتحیندن ۲۸ ایل اؤنجه "*نصیب اللوا الاسلام*" یعنی "*ایسلام سانجاغی‌نین دیکیجی‌سی*" عونوانی ایله آنیلماقدا و فاتیح سولطان محمدین آتاسی ایکینجی مراد زامانیندا دا رسمی بیر علمدار اوْلاراق ایش یاپماقدادیر.

عئینی وقفیه‌ده رسمی سانجاقدارلیغی‌نین یانیندا “*ملیک الامرا العظام*” و “*اکابیر تعظیم*”  ایفاده‌لر ایله بیر آرادا آنیلیب، سولطان ایکینجی مراد دؤنمی دؤولت آداملاری‌نین ان بؤیوک و ان اؤنده گلنلری آراسیندا گؤستریلمیشدیر. محمد ثریانین *سیجیللی عثمانی‌*ده “حسن آغا” حاققیندا: “*سولطان مراد خان ثانی (ایکینجی مراد خان) حضرتلری‌نین دؤنمینده سکبان‌باشی اوْلوب، ۸۵۷ده (۱۴۵۳) ایستانبول فتحینده شهید اوْلدو.*” شکلینده وئردیگی اؤنملی بیلگی، اوْنون رسمی وضیفه‌سی‌نین “*علمدارلیق*”لا سینیرلی قالماییب، بو دؤنمده اۇزون بیر سۆره *[[سکبان‌باشی]]‌لیق* دا یاپمیش اوْلدوغونو گؤسترمکده دیر.

علمدار بابا حسن بۇ دؤنمده واقیف کندی "قیزیلجیغلی" دا مسجید،  زاویه، مدرسه و حامام کیمی خئیر اثرلری‌نین یانی سیرا سلطنت باشکندی ادیرنه‌ده، رسمی وظیفه‌سینه عطفاً “*علمدار محله‌سی*” دیه آنیلان بؤلگه‌ده بیر مسجید و اؤزو اۆچۆن بیر توربه یاپمیشدی.

## قایناقلار
علمدار (عونوان)

**علمدار**، **سانجاقدار** و یا **بایراقدار** یا دا **پیشدار**، عثمانلی اوردوسوندا بیر بیرلیگین بایراغی‌نی و سانجاغی‌نی یاخود دؤولت بایراغی‌نی داشیان عسگره وئریلن آد دیر. پادیشاه بایراق و سانجاقلاریندان سوْروملو نفره ایسه "*میر علم*" سانجاق بگی آدی وئریلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:عوثمانلی سیلاحلی قوه‌لری
سکبان‌باشی

**سکبان‌باشی**، یئنی‌چئری اوجاغینا باغلی بیر بیریم اوْلان سکبان‌لارین باشیندا اوْلان کوْموتاندیر. *سکبان‌باشی*، یئنی‌چئری آغاسی ایستانبولدا اوْلمادیغی زامان اوْنا وکالتاً، شهرین امنیتیندن اوْ سوْروملو اوْلوردو.

فاتیح سولطان محمد ۱۴۵۱ده یئنیدن تخته چیخدیغیندا جولوس تؤره‌نین‌ده عیصیان ائدن *یئنی‌چئری‌لری* جزالاندیرماق اۆچۆن *یئنی‌چئری آغالیغی* مقامی‌نی اوْرتادان قالدیردی. یئنی‌چئری اوجاغی، یئنی‌چئری آغاسی مقامی بیرینجی سلیم طرفیندن ۱۵۱۵ ایلینده تکرار ایحداث ائدیله‌نه قدر *سکبان‌باشی‌لار* طرفیندن ایداره اوْلوندو.

۱۴۵۱–۱۵۱۵ ایللری آراسیندا یئنی‌چئری اوجاغینی ایداره ائدن *سکبان‌باشی‌لار* سیرا ایله؛
* اولوباتلی علمدار حسن آغا
* عبدالرحمان آغا
* بالابان آغا
* ترابزونلو محمد بی
* یعقوب آغا
* رمضان آغا
* قاراگؤز محمد آغا
*ابراهیم آغا
* قاراگؤز محمد آغا (یئنی‌دن)
* یونس آغا
* بال‌یئمز عثمان آغا

*سکبان‌لیغین* دا ۱۸۲۶دا یئنی‌چئری اوجاغی ایله برابر اوْرتادان قالدیرماسی ایله *سکبان‌باشی* عونوانی دا اوْرتادان قالدیریلدی.

## قایناقلار

بؤلمه:عوثمانلی سیلاحلی قوه‌لری
ائوریشیملی عصبی شبکه‌سی

**ائوریشیملی عصبی شبکه‌سی** (اینگیلیسجه: Convolutional neural network)، درین اؤیرنمه نین فرقلی دیر و گئنللیکله بصری بیلگینین آنالیزینده ایستیفاده اولونور. یایقین ایستیفاده ساحه لری تصویر و ویدئو تانینماسی، اؤنریجی سیستئملری تصویر، طبقه سیزلیگی، طبی گؤرونتو آنالیزی و دوغال دیل ایشلمسی اولاراق طبقه بندی اولا بیلر.

## تانیماق
"ائوریشیملی سینیر آغلاری" سینیر آغینین ائوریشیم آدی وئریلن بیر ریاضیاتین ایشینه قۇللاندیغینی گورسدیر. ائوریشیم (اینگیلیسجه: Convolusion) بیر خطی (linear) ایشین تۆرودور.

## قایناقلار
صیفر

**صیفر**، **صیفیر** یا **صیٛفیٛر** بو موْریدلره ایشاره ائده بیلر:

۰ (سایی) دوْغال ساییلارین ایلک سایی‌سی

صیفر (کومپلکس آنالیز) هوْلوْموْرفیک تابعلرین صیفری
الکترونیک پول

**الکترونیک پۇل** ایقتیصادی فعالیّتده الکترونیک شکیلده ساخلانیلان و صیفر و بیر اساسلانان والیوتا دئییلیر.

## قایناقلار
ویرتوال والیوتا

**ویرتۇال والیۇتا** بیر والیوتا کیمی فعالیت گؤسترن، لاکین بیلگی‌سایار پروقراملاری طرفیندن یارادیلان و ایداره اوْلونان بیر مۆبادیله اینترفئیسی دیر.

## قایناقلار
آپاریجی

thumb|center|دۆزنله‌نن بیر پروْقرامین آپاریجی‌لاری
**آپاریجی** یادا **سونوجو**، رادیو و تلویزیون دا بیر پروْقرامی سۇنماق، یۆروتمک، تقدیم ائتمک یا آچیقلاماقلا وظیفه‌لی بیر شخص دیر.

بیر آپاریجی، تاماشاچی یا موخاطب ایله تأثیرلی بیر اۆنسیت قۇرماسی اساس شرط دیر. اوْ، تاماشاچی و پروْقرام یادا وئرلیشین مقصدینه اۇیغون اوْلاراق هانسی اۆصول‌دان ایستیفاده ائده‌جگینی بیلمه‌لی دیر.

## قایناقلار
دوققوز ائیلول بیلیم‌یوردو

**دوققوز ائیلول بیلیم‌یوردو** ()، ایزمیرده یئرلشن بیر دؤولت بیلیم‌یوردو دور. ۱۹۸۲ده قورولان بیلیم‌یوردو تورکیه‌نین ان اؤنده گلن بیلیم‌یوردولاردان بیری دیر. تورکجه و اینگیلیسجه اوْلماق اۆزره اؤیرنجی‌لر ایکی دیلده تحصیل گؤرمکده دیرلر.

## گؤرونتولر

## قایناقلار

بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
هریسون بؤلگه‌سی، میزوری

**هریسون بؤلگه‌سی** () بیر بؤلگه دیر کی میزوری ایالتینین شومال غربینده یئرلشیب.
## قایناقلار

## چوخ اوخو
* Wanamaker, George W. *هریسون بؤلگه‌سی، میزوری-نون تاریخی* (۱۹۲۱) online

## ائشیک باغلانتیلاری
* Digitized 1930 Plat Book of Harrison County  from میزوری بیلیم‌یوردو Division of Special Collections, Archives, and Rare Books
* Harrison County Sheriff's Office


بؤلمه:میزوری بؤلگه‌لری
نیو همپتون

**نیو همپتون** بیرلشمیش ایالتلرده بیر نئچه شهرین آدی دیر:

*نیو هامپتون، آیووا, county seat of Chickasaw County
*New Hampton Township, Chickasaw County, Iowa
*نیو همپتون، میزوری
*New Hampton, New Hampshire, a New England town
**New Hampton (CDP), New Hampshire, the main village in the town
*نیو هامپتون، نیوجرسی
*New Hampton, New York
اسماعیل حقی آلتون‌بزر

**اسماعیل حقی آلتون‌بزر** (د. ۸ فوریه ۱۸۷۳؛ ایستانبول، عثمانلی ایمپیراتورلوغو - اؤ. ۱۹ جولای ۱۹۴۶؛ ایستانبول، تورکیه)، تورک خطاط، تذهیب صنعتچی‌سی و طوغراکش اوستادی دیر.

[thumb|center| اسماعیل حقی آلتون‌بزر و آتاسی‌نین [قاراجااحمد مزارلیغینداکی قبری]]

## قایناقلار
تبریزین ان یوکسک بینالار لیستی

**تبریزین ان یۆکسک بینالار لیستی**، آذربایجانین ان بؤیوک شهری و بؤلگه‌نین ایقتیصادی و تیجاری مرکزی اوْلان تبریز سوْن زامانلاردا، گۆن به گۆن اینشاعاتی سورعتله دوام ائتمکده دیر. شهرده کی ان یۆکسک بینا، گؤی‌دلن عونوانی ایله **۱۹۲** متر اوجالیغلا تبریز دونیا تیجارت مرکزی دیر. بۇ صفحه‌ده تبریز شهرینده یئر آلان یۆکسک بینالار و گؤی‌دلن‌لر (ان آز ۱۰۰ متر) لیسته‌لنمیش دیر.

## تاماملانمیش گؤی‌دلن‌لر

## اینشاسی دوام ائدن گؤی‌دلن‌لر

## باشقا بینالار

## ایللره گؤره ان یۆکسک بینالار

## آیریجا باخ
*تبریز

## قایناقلار
شهران بورجو

**شهران بورجو**، آذربایجانین ان یۆکسک یاشاییش بورجو و تبریزین گؤی‌دلن‌لریندن بیری دیر. ۲۰۰۴ده اینشاسی باشلایان بورج ۱۰۰ متر اۇجالغیندا و ۲۷ مرتبه‌ده و ۳ یئر آلتی مرتبه‌ده تیکیلیب دیر. شهران بورجو ۲۰۱۳–۲۰۱۷ ایللری آراسیندا *تبریزین ان یۆکسک بیناسی* مؤوقعیتینده ایدی.

## قایناقلار
کوردوستان بیت‌المقدس قول‌اوردوسو

**کوردوستان بیت‌المقدس قول‌اوردوسو،** سپاه و بسیج‌ن تابعلی‌ینده اولان حربی بیرلشمه‌دیر. اونلارن قرارگاهی سنندجده یئرلشیر و اونلار ان بویوک‌دور و کوردوستان اوستانینداکی بوتون سپاه قول‌اوردوسو و بسیج بؤلمەلرنه نظارت ائتمکدن مسؤول‌دورلار.

## تاریخ
بو بؤلمەنن یارانما تاریخی ۱۹۷۴جو ایله گدیب چخر و ایران-عراق محاربه‌سی زامانی ۶۶۲جی قدس نیرویو ایله بیرلیک‌ده تأسیس‌لاشب. بو بؤلمه نصر ۱, کربلا ۱, کربلا ۴ و کربلا ۵, والفجر ۸, والفخر ۹ و والفجر ۱۰ عملیت‌لارندا دویوش هیسەسی کیمی اشتراک ائدیب. ایران ایسلام اینقیلابی کشیکچیلاری قول‌اوردوسو ایله بسیج قورو قوَّت‌لری‌نن بیرلشمەسیندان سونرا ایالت قول‌اوردوسونون تأسیس‌لاشدرلماسی یارادلی‌دی.

بو بؤلمەنن بیر هیسەسی اولان ان بویوک آلت بیرلیکلر ۲۲جی قدس اوردوسو, سَنَندَج اوردوسو, سَقِّز اوردوسو, مَریوان اوردوسو و بانه اوردوسودور کی, اونلارن حامی‌سی کوردلاردی. حاضردا بو بؤلمەنن فرماندەیی ژنرال صادق حسینی‌دیر.

## فعالیتلر
۲۰۱۹جو ایلن فبرال اینده قول‌اوردوسون یوخسولوق‌دان اذیَّت چکن کوردوستان ایالتی‌نن خلقی‌نه کومک ائتمک اوچون تخمیناً ۶۰۰۰ لایحەسی وار ایدی. اونلار کدپی (ایران کوردوستانن دیموکرات پارتیسی) ایله چوخلو توقوشمالاردا اشتراک ائدیبلر. ۱۹۹۶جی ایلده کدپی ایران‌داکی بوتون حربی فعالیت‌نی دایاندرماغا راضی اولدو. ۲۰۱۸جی ایلده کدپی ایله کورپوس آراسنده یئنی قارشیدورما دالغاسی یاراندی و نتیجەده ۲۰ کورپوس اوزوونون و ۱۱ کدپی عصیان‌چی‌سی‌نن اولومونه سبب اولدو. ۲۰۱۸جی ایلن سنتیابرندا کورپوس کدپی‌نن عراق‌داکی قرارگاهی‌نا صاروخ ضربەسینه گوره مسؤولیَّتی اوز اوزرینه گوتوردو. ضربه نتیجەسینده ۱۵ نفرن اولدویو, ۵۰ نفرن یارالاندغی بیلدیریلیر.

کوردوستان بَیتُ‌المَقدِس قول‌اوردوسو همچینین اوراداکی کوردلار آراسنده مهم یئر توتان سونی افراطی‌لیک‌نه قارشی مبارزه اپاران تیرورقارشی گروپ‌لاشماسی کیمی خدمت ادیب. اونلارن رهبری “کوردوستان خلقی‌نن صادق مسلمان اولدوغونو و تکفیرچی گروپ‌لارا نفرت اتدینی” افاده ادرک, داعش اشاره ادیب.

سپاه بویوک بودجەدن استفاده ادرک, ایران‌ن هر بیر ولایت‌ینده اونلارلا حربی, مدنی, اجتماعی و ادمان تدبیرلارینی مالیەلشدیریر. بونلاردان کوردوستان بیت‌المقدس قول‌اوردوسو و کیرمانشاه نبی‌اکرم قول‌اوردوسو اوز تدبیرلارینه کورد دیلینی و کورد گئیمینی داخل ادن ایکیسیدیر.

## قایناقلار
عثمانلی بایراقلاری

[thumb|left|۱۸۴۴ده قبول ائدیلن و سوْن دؤنمه‌دک ایستیفاده ائدیلن [عثمانلی ایمپیراتورلوغو بایراغی]]
[left|thumb|۱۹۰۸ده  [ایکینجی مشروطیت‌‌ین اعلانیندا *عثمانلی بایراقلاری*]]
**عثمانلی بایراغی**، عثمانلی ایمپیراتورلوغونون وارلیغی سۆره‌سینجه ایستیفاده ائتدیگی موختلیف بایراقلاری ایفاده ائدیر.

## بایراقلاری

## باشقا بایراقلاری


فایل:Kayi_flag.png|عثمانلی قۇرولمادان اؤنجه قایی بویو بی‌لیگی طرفیندن ایستیفاده ائدیلن تامغالی بایراق
فایل:Zulfiqar flag at Guruslău (1601).svg|۱۶۰۱ده قوروسلا موحاریبه‌سی سؽراسیندا ایستیفاده ائدیلن ذوالفقارلی سانجاق
فایل:Zulfikar_flag.svg|۱۶ و ۱۷. یوز ایلده ایستیفاده ائدیلن ذوالفقار بایراغی
فایل:HGM Türkische Standarte 1683.jpg|وین دؤیوشو سؽراسیندا ایستیفاده ائدیلن سانجاق
فایل:Türkei Seidenfahne makffm.jpg|۱۹. یوز ایلدن بیر ذوالفقارلی سانجاق
فایل:Ottoman emblems and military flags - Castellan Antoine-laurent - 1812.jpg|عثمانلی اوْردو سانجاقلار و توغلاری، ۱۸۱۲
فایل:94_Cemaat_Orta_banner.svg| یئنی‌چئری اوْجاغی اۆچ رنگلی بایراغی
فایل:Fictitious_Ottoman_flag_8.svg|ساواش بایراغی
فایل:Bölük bayrağı.png|۱۹۰۵ عثمانلی بؤلۆک سانجاغی
فایل:Kolordu bayrağı.png|۱۹۰۵ عثمانلی قوْل‌اوْردو سانجاغی
فایل:Osmanlo ordu karargah bayrağı (1885-1909).png|۱۸۸۵–۱۹۰۵ عثمانلی اوردو قرارگاهی سانجاغی 
فایل:Osmanlo kolordu karargah bayrağı (1885-1909).png|۱۸۸۵–۱۹۰۵ عثمانلی قول‌اوردو قرارگاهی سانجاغی 
فایل:Osmanlı bölüm karargah bayrağı (1885-1909).png|۱۸۸۵–۱۹۰۵ عثمانلی بؤلوک قرارگاهی سانجاغی 
فایل:Muslim_Merchant_Flag_1453-1793.svg|موسلمان تاجیرلرین سانجاغی (۱۴۵۳–۱۷۹۳)
فایل:Jewish_Merchant_Flag_1453-1793.svg|یهودی تاجیرلرین سانجاغی (۱۴۵۳–۱۷۹۳)
فایل:Latin_(usually_Albanian)_Merchant_Flag_1453-1793.svg|لاتین تاجیرلرین سانجاغی (۱۴۵۳–۱۷۹۳)
فایل:Roman_(Orthodox_Christian)_Merchant_Flag_1453-1793.svg|روْمالی تاجیرلرین (اوْرتودوکس خریستیان) بایراغی (۱۴۵۳–۱۷۹۳)
فایل:Οθωμανικό λάβαρο το οποίο απέσπασαν οι Βενετοί ως τρόπαιο όταν εκ - Peeters Jacob - 1690.jpg|مورا ساواشی اثناسیندا ایستیفاده ائدیلن بایراق 
فایل:Ottoman army banner in the 1721 Hamse.svg|اوْردو سانجاغی، ۱۷۲۱
فایل:Blue Ottoman Flag.svg|ماوی عثمانلی بایراغی، ۱۷۸۰
فایل:Turkish Purple (Danker & Bowles).svg|عثمانلی بایراغی، ۱۷۸۰
فایل:"Grand Standard of the Grand Turk" naval flag, according to Bowles (1783).svg|عثمانلی دوْنانما بایراغی، ۱۷۸۳
فایل:Ottoman army banner as rendered by Hochenleitter (1788).svg|۱۷۸۷-۱۷۹۱ عوثمانلی-اوتریش ساواشی سیراسیندا ایستیفاده ائدیلن عثمانلی بایراغی
فایل:Fictitious Ottoman flag 4.svg|عثمانلی دوْنانما بایراغی
فایل:Fictitious Ottoman flag 10.svg|عثمانلی ایمپیراتورلوغو کاپتان دریاسی اؤزل بایراغی
فایل:Fictitious Ottoman flag 6.svg|فیلوْ بایراغی
فایل:Fictitious Ottoman flag 5.svg|روم‌ائلی ایالتی بایراغی 
فایل:Soldiers 1900.png|عثمانلی اوْردو سانجاق و سمبوللری (۱۹۰۰)
فایل:Kut-el Amara kuşatma bayrağı 1916.png|کوت‌العماره دؤیوشو سانجاغی 
فایل:Ottoman War Flag.svg|بالکان ساواشلاری و بیرینجی دونیا ساواشیندا ایستیفاده ائدیلن ساواش سانجاغی
فایل:Osmanlı alay sancağı 3.png|آلای سانجاغی
فایل:Osmanlı alay sancağı2.png|آلای سانجاغی
فایل:Osmanlı tabur sancağı.png|آلای سانجاغی 



## آیریجا باخ
* عثمانلی ایمپیراتورلوغو

## قایناقلار

## باغلانتیلار
*
کیرمانشاه نبی‌اکرم قول‌اوردوسو

**کیرمانشاه نبی‌اکرم قول‌اوردوسو** سپاه و بسیج-ه تابع اولان حربی بیرلیکدیر. اونلارن قرارگاهی کیرمانشاهدا یئرلشیر, و اونلار کیرمانشاهداکی اساس بؤلمەدیر و کیرمانشاه اوستانیندا یئرلشن بوتون قول‌اوردو و بسیج هیسەلرینه فرماندەلیق ائتمکدن مسؤولدورلار.

## تاریخ
بو بؤلمه 1983-جو ایلده ایران-عراق محاربەسی زامانی یارادلب. بو کورپوسداکی ان بویوک بیرلیکلار 29-جو نبی اکرم تیپی, 4-جو باسط اوردوسو, 59-جو مسلم ابن عقیل تیپی, 100-جو انصار الرسول تیپی, کیرمانشاه اوردوسو, پاوه اوردوسو, غربی ایسلاماباد اوردوسو, سرپل ذهب اوردوسو, سنگهر اوردوسو, صحنه اوردوسو, گیلانغرب اوردوسو و بوتون عضولری کیرمانشاه ایالتیندان اولان کوردلاردن عبارت اولان. حاضرده نبی اکرم قولاوردوسونون فرماندەیی بهمن ریحانی دیر.

## فعالیتلر
نبی اکرم قولاوردوسو داعش قارشی محاربه زامانی عراق و سوریەیه یئرلشدریلیب. مهسا امینی اعتراضلری زامانی عسکرلری طرفندن چوخلو انسان حقلاری پوزونتولری تورەدیلیکدن سونرا مباحثه یاراندب. اونلار “الله اکبر” قشقرارکن اعتراضچیلارا قارشی گوزیاشاردیجی قاز و آتش اچارکن اوزلرینی لنته آلبلر. داها سونرا اونلار همین ویدیولری دیگر اعتراضچیلارا “پیام” کیمی یایملادلر. نبی اکرم دویوشچولری "اوز کوردلرینه هجوم اتدکلرینه" و همچینین بیر چوخ فعالی حبس اتدکلرینه گوره آغر تندیقلارا معروض قالبلر.

سپاه بویوک بودجەدن استفاده ادرک, ایرانن هر بیر ولایتینده اونلارلا حربی, مدنی, اجتماعی و ادمان تدبیرلارینی مالیەلشدیریر. بونلاردان کیرمانشاه نبی‌اکرم قول‌اوردوسو و کوردوستان بیت‌المقدس قول‌اوردوسو اوز تدبیرلارینه کورد دیلینی و کورد گئیمینی داخل ادن ایکیسیدیر.

## قایناقلار
انصارالاسلام

**انصارالاسلام** (کوردجه: ئەنسارولئیسلام)، کورد ایسلامچی یاراقلی و آیریمچی گروپدور. او, 2001-جی ایلده افغانیستاندان قاییدان کچمش طالبان و کچمش القاعده عضولری اولان کورد ایسلامچیلار طرفندن کوردوستان بؤلگەسی اطرافنده شمالی عراقدا یارادلب. اونون مقصدی کوردوستان ایسلام دولتی یاراتماق و کوردلری قوروماقدر. 2001-جی ایلده بیاره ایسلام امیرلیگینی قوردولار.

رهبری ملا کریکار دیر. تشکیلات اوروپا کشفیت اورگانلارینن معلومتنه گوره, اوروپا اتفاقینن بیر چوخ اولکەلرنده اوز هوجرەلری وار.

## قایناقلار
۲۰۲۳ قاراباغ دؤیوشلری

**۲۰۲۳ قاراباغ دؤیوشلری**، ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۳ده، سحر ساعاتلاریندا قاراباغدا آذربایجان جومهوریتی سیلاحلی گوجلری و ارمنی سیلاحلی بیرلشمه‌لری آراسیندا سیلاحلی توْققوشما باشلامیشدیر. مۆناقیشه، آذربایجان جۇمهوریتی سیلاحلی گوجلری‌نین و روسیه صۆلح مراملی گۆجلری‌نین ۱۰ نوْوامبر ۲۰۲۰-جی ایل تاریخلی بیاناتینا اساساً یئرلشدیریلدیگی اراضیلرده باشلامیشدیر. آذربایجانین مۆدافیعه ناظیرلیگی‌نین **آنتی-ترور عملیاتی** آدی وئردیگی سیلاحلی توْققوشمادان بیر نئچه ساعات اؤنجه خوجاوند رایونو اراضیسینده مین پارتلاییشلاری اوْلموشدور و نتیجه‌ده آذربایجانین داخیلی ایشلر ناظیرلیگی‌نین پوْلیس‌لری ده داخیل اوْلماقلا ۹ نفر حیاتینی ایتیرمیشدیر.

۲۰ سپتامبر ۲۰۲۳ده حربی عملیاتلارین دایاندیریلماسی باره ده راضیلیق الده اوْلوندو و بئله‌لیکله سیلاحلی توْققوشمالار ۲۰ سپتامبر ساعات ۱۳-ده دایاندیریلمیشدیر و ۲۱ سپتامبردان باشلایاراق آذربایجان مرکزی حؤکومتی و قاراباغ ارمنی‌لری آراسیندا صۆلح دانیشیقلاری باشلامیشدیر.
۲۴ ساعات حۆدودوندا گئدن بو دؤیوشلرده آذربایجان اوْردوسو ۶۰-دان چوْخ دؤیوش مؤوقعینی نظارت آلتینا آلمیشدیر.

## آیریجا باخ
* داغلیق قاراباغ موناقیشه‌سی
* بیرینجی قاراباغ ساواشی
* ۲۰۱۶ آذربایجان-ارمنیستان آتیشماسی
* ایکینجی قاراباغ ساواشی

## قایناقلار

### اتک‌یازی

بؤلمه:قاراباغ ساواشی
بؤلمه:ائرمنیستان-آذربایجان مرزی
توران طابورو

**توران طابورو** — روسیه اوکراین ساواشیندا دؤیوشن اؤکرانیا سلاحلی قوەلرنده تورک خلقلارندان تاسیسلشمش کونوللو طابور.

## تاریخ
٢٠ نویابر ٢٠٢٢-جی ایلده آیدوس صادقوف آدلی قازاقستانلی مخالفت فعالی اوز "Telegram" کانالنفا گروپون یارادلماسینی اعلان اتمشدر. او, قرغزستان اصللی, روسیەدا سلمانی اشلین آلماز قودابیی گروپا کوماندیر تعیین اتمشدر. آلماز قودابیی گروپون تقدیمات ویدیوسوندا چخش ادرک گروپون مقصدینن روسیەنن "تورک خلقلارنه قارشی سویقیریمی" ائله مبارزه آپارماق اولدوغونو بیلدیرمیش, همچنین ولادیمیر پوتن و رمضان قدیروف هدلەمیشدر. قرغزستانن اؤکرانیاداکی سفیری ادریس قدیرقولوف قودابیی قرغزستانا قایطماغی تکلیف اتمش, لاکن قودابیی بو تکلیفی رد اتمش و اؤکرانیا دویوشمیه گتمشدی. 2023-جو ایلن یانوارندا وردیی مصاحبەده آلماز قودابیی توران طابوروندا 600-ا یاخن دویوشچونون اولدوغونو دمیش و قدیروفون اونون قتلی اوچون باشنا 500 مین دولار قویدوغونو ادیه اتمشدر. توران طابورونون ترکیبنده روسیەدان و شمالی قوقاز اولان ملی قازاقلار، قرغزلار، آذربایجانلیلار، اویغورلار، تاتارلار، قرمتاتارلاری، و دیگر مختلف تورک خلقلاری وار. طابورا روسیه-اؤکرانیا محاربەسینین دویوشچو, "قازاقستان رامبو"سو آدلاندرلان یاصولان دویسمبن ده قوشولموشدور.

## قایناقلار
مووازی دۆنیا

بندانگشتی|پارالئل دۆنیا
مووازی دۆنیا اینگیلیسجه (Parallel universe) 
بندانگشتی|مولتی دۆنیا
مووازی دۆنیا بیر تئوری دیر ۱۹۵۴ ده هیو اورت آدیندا اولان اویرنجی پریستون بیلیم یوردوندان بو تئوری نی طرح ائتمیش کی بیزیم دۆنیامیزا چوخ بیر دۆنیا لار وار . مووازی دۆنیانین باشقا آدی مولتی وئرس دیر یعنی نئچه دۆنیا هر تور دۆنیا یا بیر پارالئل دۆنیاسی دئییلیر باشقا لاری بو دۆنیانین اۆزۆندن دیر کی آلترنئیت دۆنیا لار دئر لار بلکی بیز ده بیر پارالئل دۆنیانین آلترنئیتیریک یعنی بیر پارالئل و بونون اۆزۆندن چوخ سایی دا آلترنئیت دۆنیا سی وار . اؤرنک بیری سی بو دۆنیا دا دوکتور دور (پارالئل دۆنیا) دیگر دۆنیا لار دا (آلترنئیت دۆنیا) ایقتیصادچی و دیگر دۆنیا دا اوغری یا خلاف کار دیر و دیگر دۆنیا دا سیاستچی دیر .

## قایناقلار
سلطان یعقوب داغی

**سلطان یعقوب داغی** غربی آذربایجان اوستانی نین سولدوز بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر داغدیر. بو داغ سولدوز شهریندن ۵ کیلومتر آرالیدیر. بو داغین اوجالیغی ۲۰۰۰ متر جیواریندادیر.

## قایناقلار
سیدی بوسحاقی

**سيدي بوسحاقي** (اینگیلیس دیلی: Sidi Boushaki) (1394-1453) جزاييرلی ایسلام عالیمی ایدی.

## قایناقلار

بؤلمه:الجزاییرلیلار
بؤلمه:۱۳۹۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:۱۴۵۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
بؤلمه:عالیم
بوسحاقي

**بوسحاقي** بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛
* مصطفى إسحاق بوسحاقي - جزاييرلی فیزیک عالیمی ایدی. 
* سيدي بوسحاقي - جزاييرلی ایسلام عالیمی ایدی.
آذربایجان جومهوریتی‌نین هاوا لیمانلارین سیاهه‌سی

اقلیم اولان هاوالیمان‌لارین آدلاری برنامه‌ای سفرلری وار.
حیدر علیئو اولوسلار آراسی هاوالیمانی

**حئیدر علیئو اولوسلار آراسی هاوالیمانی** () (یاتا: **GYD**، ایکائو: **UBBB**) آذربایجان جومهوریتین یئدی اولوسلار آراسی هاوالیمانلاریندان بیری دیر و باکی شهرینین ۲۰ کیلومترلیغینده یئرلشیب.

## دؤنانیم

### ترمینال
بندانگشتی|بیرینجی ترمینالین ایچی
هاوالیمان‌دا ایکی دنه موسافیر ترمینالی و ایکی دنه داشئیجی ترمینال واری

### هوتل
شراتون هوتلی ۲۵۵ اوتاق‌ایله هاوالیمان‌دا یئرلشیب.

## ساییم‌لاما
بندانگشتی|Terminal 1
بندانگشتی|Airport second floor Elevators
بندانگشتی|Go Sleep, Capsules

## بیرده باخ

* آذربایجان جومهوریتی‌نین هاوا لیمانلارین سیاهه‌سی

## قایناق

## باشقا کئچیتلر

* Heydar Aliyev International Airport official website
* 
* 
* Heydar Aliyev International Airport Renovation Project
هیپوتالاموس

[thumb|هیپوتالاموسون [بئیین‌دکی یئری]]
**هیپوتالاموس** ()، بئیین‌ده تالاموسون آلتیندا یئرلشن اؤن بئیین بؤلگه‌سی دیر و اۆچۆنجۆ معده‌جیگین دؤشه‌مه‌سینی تشکیل ائدیر. اوْ، کیچیک نۆوه‌لردن عیبارت دیر و اوْنون ان اؤنملی وظیفه‌لریندن بیری هیپوفیز واسیطه‌سی ایله بئیین و اندوکرین سیستمی آراسینداکی باغلانتی‌نی تأمین ائتمکده دیر.

## قایناقلار
قلیکوژن

thumb|upright=1.25|سیستماتیک ایکی اؤلچولو قلیکوژنین شکیلی 
thumb|400px|قلیکوْژن ترکیبی
**قلیکوژن** ()، اینسانلاردا، حئیوانلاردا، گؤبه‌لکلرده و باکتری‌لرده انرژی ساخلاما فورماسی کیمی خیدمت ائدن چوْخ داللی بیر قلوکوْز پولی ساکارید دیر. پولی ساکاریدین قۇرولوشو بدن‌ده قلوکوْز ساخلاماغین اساس فوْرماسی دیر.

## قایناقلار
قیتلیق

**قیتلیق**، فرقلی جانلی اوْرقانیزم نؤوعلری‌نین باشینا گله‌بیله‌جک یایقین بیر یئیه‌جک اکسیکلیگی دیر. بۇ پدیده عومومیتله یئمک چاتیشمازلیغی، آجلیق، سالقین خسته‌لیکلر و آرتان اؤلوم آمارلاری ایله ایلیشکیلی دیر.

## آیریجا باخ
* یوخسوللوق
* آجلیق
* یئمک چاتیشمازلیغی
* تورم

## قایناقلار
ایستانبول بوغازی

**ایستانبول بوغازی** یادا تاریخی آدی ایله **بوسپوروس** (، )، آسیا ایله آوروپا قاره‌لری‌نی بیربیریندن آییران و مرمره دنیزی و قارا دنیزی بیربیرینه باغلایان بیر بوغاز و بین الخالق سو یوْلودور. بوْغاز عومومیتله قوزئی دوْغو-گۆنئی باتی ایستیقامتینده اۇزانیر و ایستانبول شهری‌نی آوروپا یاخاسی و آنادولو یاخاسی اوْلاراق ایکیه بؤلر. بوْغازین هر ایکی یاخاسینا یاییلان یئرلشیم بؤلگه‌سینه بوغازایچی آدی وئریلیر.

## آیریجا باخ
* تورک بوغازلاری
* چاناق‌قالا بوغازی
* کانال ایستانبول

## قایناقلار
آوروپا یاخاسی

thumb|upright=1.36|ایستانبول خریطه‌سی؛ سوْل بؤلوم آوروپا یاخاسی دیر.
**آوروپا یاخاسی**، **روم‌ائلی یاخاسی** یادا **روم‌ائلی طرفی** ()، ایستانبول شهری‌نین آوروپا اۆزرینده قالان توپراقلاری دیر.

## آوروپا یاخاسیندا اوْلان ایلچه‌لر
* آرناووت‌کؤی
* آوچی‌لار
* باغچی‌لار
* باغچالی‌ائولر
* باکیرکؤی
* باشاک‌شهر
* بایرام‌پاشا
* بشیکتاش
* بی‌لیک‌دوزو
* بی‌اوغلو
* بؤیوک چکمجه
* چاتالجا
* اسن‌لر
* اسن‌یورد
* ایوب سولطان
* فاتیح
* غازی عثمان‌پاشا
* گون‌گؤرن
* کاغیذخانه
* کیچیک چکمجه
* ساری‌یئر
* سیلیوری
* سولطان غازی
* شیشلی
* زئیتون‌بورنو

## آیریجا باخ
* آنادولو یاخاسی
* ایستانبول ایلچه‌لری‌نین لیستی

## قایناقلار

بؤلمه:ایستانبول
آنادولو یاخاسی

thumb|upright=1.36|ایستانبول خریطه‌سی؛ ساغ بؤلوم آنادولو یاخاسی دیر.
**آنادولو یاخاسی**، **آسیا یاخاسی** یادا **آنادولو طرفی** ()، ایستانبول شهری‌نین آسیا اۆزرینده قالان توپراقلاری دیر.

## آنادولو یاخاسیندا اوْلان ایلچه‌لر
* آدالار
* آتاشهر
* بی‌کوز
* چکمه‌کؤی
* کادی‌کؤی
* قارتال
* مال‌تپه
* پندیک
* سانجاق‌تپه
* سولطان بی‌لی
* شیله
* توزلا
* عمرانیه
* اوسکودار

## آیریجا باخ
* آوروپا یاخاسی
* ایستانبول ایلچه‌لری‌نین لیستی

## قایناقلار

بؤلمه:ایستانبول
راسک بؤلگه‌سی

**راسک بؤلگه‌سی** ()، ایران سیستان و بلوچیستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی راسک شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹۴،۸۹۱ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:راسک بؤلگه‌سی
بؤلمه:سیستان و بلوچیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
بوغازایچی

thumb|بوْغازایچینده بیر سیاحت
**بوغازایچی** ()، ایستانبول بوغازی ایله ایکی ساحیلی‌نی ایچینه آلان شهر پارچاسی دیر.

ساحیل کرانه‌سیندکی سمت‌لر **[[آوروپا یاخاسی|روم‌ائلی یاخاسی]]**، *[[بشیکتاش]]* دا، اورتاکؤی، قوروچشمه، آرناووت‌کؤی، ببک، *[[ساری‌یئر]]* ده، روم‌ائلی حیصاری، بالتالیمانی، امیرگان، ایستینیه، تارابیا، کیرچ بورنو، بؤیوک‌دره و روم‌ائلی کاواغی دیر. **[[آنادولو یاخاسی]]** ایسه، *[[اوسکودار]]* دا، قوزقونجوق، بیگلربیگی، چنگل‌کؤی، وانی‌کؤی، قندیللی، *[[بی‌کوز]]* دا، آنادولو حیصاری، قانلیجا، پاشاباغچا و آنادولو کاواغی بۇ بؤلگه‌ده دیر. بوغازایچی بؤلگه‌سینده املاک قیمت‌لری عومومیتله ایستانبول اورتالاماسی‌نین چوْخ اۆستونده دیر. بۇ اۆزدن و تاریخی سبب‌لردن ساحیل کرانه‌سینده کؤشک‌لر گؤرمک دیگر یئرلردن داها چوخ مومکون دور.

## آیریجا باخ
* بوغازایچی قانونو
* بوغازایچی بیلیم‌یوردو

## قایناقلار

بؤلمه:ایستانبول
دهیدراتاسیون

thumb|دهیدراتاسیون اوْلان بیر خسته
**دهیدراتاسیون** ()، فیزیولوژی و طیب‌ده بدن‌ده آرتیق مایع‌نین ایتیریلمه‌سی کیمی تعیین اوْلونان بیر خسته‌لیک دیر. بئله حاللاردا خسته اینسان، حقیقی معنادا سو ایتیریر و داخیلی اوْرقانیزم‌لردن مایع و سویون، دری‌دن و یا سئلیکلی غیشادان ایتیریلمه‌سینی گرکدیریر.

## قایناقلار
قوطور بؤلومو

**قوطور بؤلومو** غربی آذربایجان اوستانی نین خوی بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر بؤلومدور. بو بؤلومون مرکزی قوطور شهری‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:خوی بؤلگه‌سی
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلوم‌لری
کتبان

**کتبان** غربی آذربایجان اوستانی نین کندلریندن‌دیر. بو کند سالماس بؤلگه‌سی نین کوهسار بؤلومونده یئرلشیبدیر و کوهسار بؤلومونون مرکزی‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:سالماس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
آنادولو آژانسی

**آنادولو آژانسی** () قیساجا **AA**، تورکیه جومهوریتی‌نین رسمی خبر آژانسی دیر. تورکیه قورتولوش ساواشی حاققینداکی خبرلری دویورماق مقصدی ایله مصطفی کمال پاشانین تعلیماتی ایله خالده ادیب آدیوار و یونس نادی آبالی‌اوغلو طرفیندن ۶ آوریل ۱۹۲۰ده آنکارادا قورولدو.

## مضمونو
*آنادولو آژانسی*، تورکجه، اینگیلیسجه، عربجه، بوشناکجا، روسجا، فرانسیزجا، کوردجه، فارسجا، آلمانجا، ماکدونجا، اندونزجه و ایسپانیولجا اوْلماق اۆزره ۱۲ دیلده یایین یاپماقدادیر.

۱۲۴ فرقلی میللت‌دن توپلام ۳۰۰۰دن فازلا چالیشانی اوْلان آژانس؛ گۆنلوک اوْرتالاما ۲۰۰۰ خبر، ۲۰۰۰دن فازلا شکیل، ۱۰-ا یاخین اینفوقرافیک و ۴۰۰دن فازلا ویدئو یایین‌لاماقدا و ۲۰-ه یاخین جانلی یایین یاپماقدادیر. خاریجده ۴۱ ایداره و ۱۰۰ اؤلکه‌ده تمثیلچیلیگی واردیر.

## قایناقلار
عراق کوردوستانی

**عراق کوردوستانی** عراق اؤلکه‌سی‌نین شومالیندا یئرلشن تاریخی بیر ویلایت دیر. عراق کوردوستانی اصلینده تاریخی کوردوستان منطقه‌سی‌نین بیر بؤلومودور، کی بوگونکو عراق اؤلکه‌سینده یئرلشیبدیر.

## قایناقلار
داریوش مهرجویی

**داریوش مهرجویی** (فارسجا : داریوش مهرجویی ؛ 1939 دسامبر 8 - 2023 اکتبر 14 ) ایرانلی بیر فیلم یاپیجیسیدی.

## قایناقلار
جکسون وایت

**جکسون جیمز وایت** (اینگیلیسجه: *Jackson James White*) آمریکالی اوْیونچو. ۱ مارس ۱۹۹۶ تاریخینده لوس‌آنجلس، کالیفورنیا شهرینده حیاتا گؤز آچیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:آمریکالی کیشی فیلم اویونچولار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
فنوج بؤلگه‌سی

**فنوج بؤلگه‌سی** ()، ایران سیستان و بلوچیستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی فنوج شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴۹٬۱۶۱ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:فنوج بؤلگه‌سی
بؤلمه:سیستان و بلوچیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
عراق کوردوستان ایقلیمی‌نین حؤکومتی

thumb|250x250px|عراق کوردوستان ایقلیمی‌نین اینضیباطی بؤلگوسو
**عراق کوردوستانی‌نین بؤلگه‌سل موختار حؤکومتی** یا **عراق کوردوستان ایقلیمی‌نین حؤکومتی** (KRH; *, Hikûmeti Herêmî Kürdistan*; ) — عراق کوردوستان ایقلیمی نین حؤکومتی‌دیر. عراق کوردوستانی نین رسمی ایداره‌ائتمه اورقانی‌دیر. اربیل، دهوک، سولیمانیه و حلبچه اوستانلارینی ایداره ائدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:۲۰۰۵-جی ایلده عراق
ماکنیو

**ماکنیو آراتا** (اینگیلیسجه: *Mackenyu Arata*) آمریکالی-ژاپونلو اویونچو. ۱۶ نوْوامبر ۱۹۹۶ تاریخینده لوس‌آنجلس، کالیفورنیا شهرینده حیاتا گؤز آچیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:آمریکالی اویونچولار
باتی آفریقا

thumb|باتی آفریقا
**باتی آفریقا**، آفریقا قاره‌سی‌نین باتیسیندا دیر. ژئوپولیتیک اوْلاراق بیرلشمیش میلتلر قورومو، *باتی آفریقا*نی آشاغیدا اوْلان ۱۶ اؤلکه‌نین تقریباً ۵ میلیون کیلومتر موربع‌لیک بیر ساحه اۆزریندکی داغیلیمی اوْلاراق تانیملار.

## اؤلکه‌لر
*  بنین
*  بورکینافاسو
*  کئیپ ورد
*  قامبیا
*  غنا
*  قینه
*  قینه بیسائو
*  فیل دیشی ساحیلی
*  لیبریا
*  مالی
*  موریتانی
*  نیجر
*  نیجریه
*  سنقال
*  سیرالئون
*  توقو

## قایناقلار
غوادالاخارا (المكسيك)

**وادي الحجارة**  هي عاصمة ولاية خاليسكو، المكسيك. تقع في منطقة المحيط الهادي الغربية. تعرف بعدة ألقاب منها "La Perla del Occidente" (لؤلؤة الغرب)، و"Ciudad de las Rosas" (مدينة الورد). وتشتهر المدينة بصناعة الزجاجيات والفخاريات. عدد سكانها 1&nbsp;646&nbsp;183 نسمة. مساحتها تبلغ 187.9 ، وهي ثاني أكبر مدن المكسيك.

تأسست وادي الحجارة بواسطة الإسبان في عام 1531. في عام 1810 احتلها زعيم الاستقلال ميغيل هيدالغو إي كوستيا. منذ عام 1940 أصبحت إحدى المدن الصناعية الرئيسية بينما لا تزال تحتفظ بالتجارة الزراعية الغنية. بني قصر الحاكم في عام 1743، وهو أحد الأمثلة المعمارية المكسيكية الإسبانية المشهورة. يوجد في وادي الحجارة جامعتان جامعة وادي الحجارة وجامعة أخرى. تعرف المدينة بمناظرها الخلابة، وهي محاطة بالجبال.

تأتي تسمية المدينة نسبة إلى مدينة تحمل نفس الاسم في إسبانيا، التي ينحدر اسمها من التسمية العربية للمدينة «وادي الحجارة» أثناء حكم المسلمين للأندلس.

## توأمة
## مراجع

## انظر أيضا

* معرض وادي الحجارة للكتاب https://web.archive.org/web/20160305041118/http://www.albayan.ae/books/library-visit/2014-11-28-1.2254665

غوادالاخارا
تصنيف:أماكن مأهولة أسست في 1542
تصنيف:أماكن مأهولة في ولاية خاليسكو
تصنيف:تأسيسات سنة 1542 في إسبانيا الجديدة
تصنيف:تأسيسات عقد 1540 في المكسيك
تصنيف:عواصم ولايات المكسيك
[
گریس ون پاتن

**گریس وان پاتن** (اینگیلیسجه: *Grace Van Patten*) آمریکالی اویونچو. ۲۱ نوْوامبر ۱۹۹۶ تاریخینده نیویورکدا آنادان اوْلوب.

## قایناق‌لار

 

بؤلمه:آمریکالی خانیم اویونچولار
بؤلمه:نیویورک دوغوملولار
اقتل الترک ولو کان اباک

**اقتل الترک ولو کان اباک** (عثمانلی‌جه: اقتل الترک ولو کان اباک) قدیمی تخلصو ایله یازان و ایکینجی بایازید دوروندا دیوان هومایوندا کاتبلیک ایدن حافظ حمدی چلبی‌نن 1499-cu سالده یازدغی تورک قارشتی شعر ایدی.

## شعر
شعر بله اوخونور:

دور ازل‌دن بری شاهم افلاق

زمولور عالم ایچینده اتراک

ورمه‌مش تورکه خدا هیچ ادراک

عقل اول ده اولورسا بیباک

اقتل الترک ولو کان اباک

ددی اول کان کرم, شاه جلال

تورکو قتلیلینز قانی حلال

دائم اولدو بونلارن ایشی دلال

جمله‌سیندن بونو اهزیله مثال

اقتل الترک ولو کان اباک

تورک اگر علمده اولورسا دریا

مفتی اولوپ وریر ایسه فتوی

همنشین اولما بونلارلا قتا

بو کلام ایچره محصل جانا

اقتل الترک ولو کان اباک

تورکو زانتمکی اولا آدم

تورک ایله دورما اوتورما بیر دم

شکر آلسا الینه, اولا سم

سر اتراک کثیب هیچ یمه گام

اقتل الترک ولو کان اباک

ای قدیمی تورکه هیچ اولنا یاقن

سوزلری اولور ایسه دور و سمین

زنهار اولما تورکه یاقن

کس باشن, قانن دوک, چکمه گام

اقتل الترک ولو کان اباک

## آذربایجان تورکجه‌سی‌نه ترجمه
"پادشاهم, کائنات یاراناندان بو یانا تورکلر بو دنیادا ذلیل اولوب. خدا (الله) تورکه هیچ بیر ادراک ورمه‌دی. تورک آغللی اولسا دا، قفلتدیر. تورکو اولدور, حتی اگر او سنن باباندرسا.

یاخشیلیق منبعی شاه جلال (محمد رسول الله) دمیش: “اولدورون تورکو, قانی حلالدیر”, تورکون ایشی همیشه تحریف اولوب. بونو سوزلرندن اورنک گوتور، بابانن اولسا دا تورکو اولدور.

تورکلر علم دریاسی اولسالار دا، مفتی اولوب فتوی ورسلر ده، اونلارا هیچ وقت یاخنلاشمازلار. ای عزیز دوستوم، بو سوزلرده خلاصه اولوندوغو کیمی، بابانن اولسا دا تورکو اولدور.

تورکون کیشی اولاجاغینی دوشونما. تورکون یانندا بیر آن دورما، اوتورما. تورک الینه قند آلسا، او قند ظهر اولار. تورکون باشینی کسین، هیچ اوزولمه‌یین. بابانز اولسا بلا تورکو اولدورون.

ای قدیمی, تورکه هیچ یاخن اولما. اونلارن سوزلری چوخ قیمتلی اینجی کیمی اولسا بلا. تورکلره یاخنلاشماین. باشینی ایتیر، قان توک، هیچ اوزولما. تورکو اولدور, حتی اگر او سنن باباندرسا."

## اتک‌یازی‌لار
شقرا (سعودی عربیستان)

**شقرا** سعودی عربیستانین بیر بؤیوک شهری دیر.
## قایناقلار

بؤلمه:سعودی عربیستان شهرلری
آذربایجان جومهوریتی هاوا گوجلری

**آذربایجان جومهوریتی هاوا گوجلری** یادا **آذربایجان جومهوریتی حربی هاوا گوجلری** ()، آذربایجان جومهوریتی‌نی هاوادان گله‌بیلجک هر نوع هوجوما قارشی قوْروماقلا وظیفه‌لی دیر. آذربایجان سیلاحلی گوجلری قۇروملاری آراسیندا هاوا گوجلری، ان بؤیوک ایکینجی گۆجه صاحیب قۇرومدور.

## آیریجا باخ
* آذربایجان جومهوریتی سیلاحلی گوجلری
* آذربایجان جومهوریتی قورو قوشونلاری

## قایناقلار
مهریستان بؤلگه‌سی

**مهریستان بؤلگه‌سی** ()، ایران سیستان و بلوچیستان اوستانیندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بو بؤلگه‌نین مرکزی مهریستان شهریدیر. بو بؤلگه‌نین 1395-جی ایلین آمارلارینا گوره ۷۰٬۵۷۹ نفر جمعیتی واردیر.

## ایداری بؤلونوش

## قایناقلار

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhaye Iran] (*[https://web.archive.org/web/20070522192425/http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 Gitashenasi Province Atlas of Iran]*)

بؤلمه:مهریستان بؤلگه‌سی
بؤلمه:سیستان و بلوچیستان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
ایوانا ساکنو

**ایواننا آناتولیویونا ساکنو** (اینگیلیسجه: Ivanna Anatoliyivna Sakhno، اوکراینجا: Іванна Анатоліївна Сахно) اوکراینلی اویونچو. ۱۴ نوْوامبر ۱۹۹۷ تاریخینده کی‌یئف شهرینده حیاتا گؤز آچیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:اویونچولار
بؤلمه:اوکراینلیلار
اجتهاد

**اجتهاد**، قرآندا و یا حدیثده حرام-حلال وظعیتی قئید اولونمایان بیر سؤالا جواب تاپماق اوچون بیر فقیه و یا اسلام حقوقو متخصصی طرفندن ملاحظه‌لاردان استفاده اتمکدر. اجتهاد عربجه، کلام، نازل اولان متن‌لر و اصول الفقه، هم سنیلر هم ده شیعه‌لر اجتهاد ادیرلر. اجتهاد، اونو یئرنه یتیرمک قابلیتنه مالک اولانلار اوچون دینی بیر وظیفه ساییلیر. اجتهاد اتمک قابلیتنه مالک اولان اسلام عالمی «مجتهد» آدلانر.اخباریلار اجتهادی رد ادیرلر، چونکی یالنز 14 معصومون قرزسز حکم وره بیلجیینه اینانرلار. اخباری‌لار بیر شیءن حرام و یا حلال اولدوغونا امین دییللارسا، اونو حرام حساب ادیرلر.

## قایناقلار
غیبت صغرا

**غیبت صغرا** (عربجه: ٱلْغَيْبَة ٱلصُّغْرَىٰ؛ کیچیک غیبه‌سی)، و یا **‌غیبت اولا** (ٱلْغَيْبَة ٱلْأُولَىٰ؛ ایلک غیبه‌سی) ده تنینیر، اون ایکیجی شیعه اسلامنده گزلی امام محمدالمهدینین گزلندیی و اردجل دورد نوابلار واسطه‌سیله اردجلاری ایله منتزم علاقه صاخلادیغی تخمینا یتمش ییل (میلادی 874-941، حیجری 260-329) بیر دوره اشاره ادیر اونلارا گوندردیی پیاملار. بو دورون آردنجه غیبت کبرا (941-حالا) گلدی، بورادا گزلی امامین هیچبیر نوابی یوخدور، اونون ظهورو اون ایکیجیلار طرفندن آخر زماندا ییر اوزونو عدالت و صلحله دولدوراجاق.

## قایناقلار
غیبت کبرا

**غیبت کبرا** (عربجه: ٱلْغَيْبَة ٱلْكُبْرَىٰ؛ بویوک غیبه‌سی) گزلی امام محمدالمهدینین ییر اوزوندا صلح و عدالتی برقرار اتمک اوچون قیامته قایدانا قدر دوام ادجیی گوزلنیلن ایکینجی غیبتدیر. غیبت کبرا حیجری 329-جو حالا (میلادی 941-جی ایل) گزلی امامین دوردونجو نوابی ابوالحسن السامرائینین وفاتی ایله باشلادی و غیبت صغرا (260-329, میلادی 874-941) باشا چاتدی. اون ایکی منبعی گوره, السامرائی اولوموندان بیر مدت اول گزلی امامدان اونون قاچلماز اولومونو تنبؤو، اونا جانشین تأیین اتممیی امر ادن و «تام غیب»ین باشلادغنی بیلدیران مکتوب آلدی. اون ایکیلر انانرلر کی، او، غیب زمانی انسانلارن ایشلارنا و اونلارن دخیلی منوی رهبرلیغینه جوابده اولاراق قالر.

## قایناقلار
لیو هیوسن

**لیو هیوسون** (اینگیلیسجه: Liv Hewson) اوسترالیالی اویونچو. ۲۹ نوْوامبر ۱۹۹۵ ایلینده کانبرا شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.

## قایناقلار

بؤلمه:۱۹۹۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:اویونچولار
تورک بوغازلاری

[thumb|upright=1.14|[ایستانبول بوغازی (قیرمیزی) و چاناق‌قالا بوغازی (ساری) تۆرک بوْغازلاری اوْلاراق بیلینیر.]]
**تورک بوغازلاری**، بیر طرفده مرمره دنیزی ایله اژه دنیزی، دیگر طرفدن ایسه قارا دنیزی بیربیرینه باغلایان ایکی دار بوْغازا وئریلن آد دیر.

تورکیه‌نین قوزئی باتیسیندا یئر آلان بۇ بوْغازلار، آوروپا و آسیا قاره‌لری آراسیندا سرحد اوْلاراق قبول ائدیلیرلر.

* **[[ایستانبول بوغازی]]** و یا  **[[بوغازایچی]]** تقریباً ۳۰ کیلومتر اۇزونلوغوندا و ساده‌جه ۷۰۰ متر گئنیشلیگینده اوْلوب، قوزئی‌ده مرمره دنیزی ایله قارا دنیزی بیربیرینه باغلار. ایستانبولا دوْغرو آخار و اوْنو قاره‌لر آراسی شهرلردن بیری یاپار. قارشی‌دان قارشی‌یا کئچیش اۆچ آسما کؤرپو (۱۵ تموز شهیدلر کؤرپوسو، فاتیح سولطان محمد کؤرپوسو، یاووز سولطان سلیم کؤرپوسو) و بوْغازین آلتیندان کئچن بیر دمیر یوْلو تونل کئچیدی (مارمارای تونلی) و بیر قارا یوْل تونل کئچیدی (آوراسیا تونلی)  ایله ساغلانیر.
[thumb|[ایستانبول بوغازی، قوزئی‌دن (آلت) گۆنئیه (اۆست) هاوادان گؤرونومو]]
* **[[چاناق‌قالا بوغازی]]**، ۶۸ کیلومتر اۇزونلوغوندا و ۱٫۲ کیلومتر گئنیشلیگینده اوْلوب، گۆنئی‌ده چاناق‌قالا یاخینیندا مرمره دنیزی ایله اژه دنیزینی بیرلشتیریر. تاریخسل اوْلاراق *هلسپونت* آدی ایله بیلینیر. بیرینجی دونیا ساواشیندا چاناق قالا ساواشینا صحنه اوْلموشدور. تورکیه حؤکومتی‌نین ۱۹۳۶ ایلینده ایمضالادیغی مونترو بوغازلار سؤزلشمه‌سیندن سوْنرا بین الخالق سۇ یوْلو اوْلموشدور. قارشی‌دان قارشیا کئچیش ۱۹۱۵ چاناق قالا کؤرپوسو ایله یاپیلماقدا دیر.
[thumb|[چاناق‌قالا بوغازی، ان دار اوْلدوغو بؤلگه و چاناق‌قالا شهری هاوادان گؤرونومو.]]

## آیریجا باخ
* چاناق‌قالا بوغازی
* ایستانبول بوغازی
* بوغازایچی
* کانال ایستانبول
* لوزان آندلاشماسی
* مونترو بوغازلار سؤزلشمه‌سی
* چاناق‌قالا بوحرانی
* تورک بوغازلاری بوحرانی

## قایناقلار
ژورژ مئلیئس

بندانگشتی
**ژوْرْژ مئلْیئس** ( ؛ د. ۸ دئسامبر ۱۸۶۱، پاریس – اؤ. ۲۱ ژانویه ۱۹۳۸، پاریس) – فرانسه‌لی بیر اویونچو. 

بؤلمه:فرانسه‌لی کیشی اویونچولار
ایستامبول قاپیسی

**ایستامبول قاپیسی** تبریزین تاریخی قاپاچیقلاریندان دیر کی تبریز شهری‌نین غرب طرفینده یئرلشیب. بو قاپاچیق قدیم زامانلاردا تبریزدن ایستانبول شهرینه و عثمانلی ایمپیراتورلوغو (بوگونکو تورکیه) اراضیلرینه و اوردان اوروپایا گئدن کروانلار اوچون ایستیفاده ائدیلیرمیش. تاریخ وصاف، بو قاپی‌نین آدین «روم قاپی‌سی» عونوان ائدیب، کی بوردا منظور روم‌دن، همن شرقی روم ایمپیراتورلوغو یا عوثمانلی دیر.

مشروطه اینقیلابی چاغیندا، ایستانبول قاپی‌سی‌نین مشروطه‌چی‌لرین مرکزیّتی‌نه و ستارخانین شخصی ائوی‌نه امیرخیز محلله‌سینده و ایرانچیلار کوچه‌سی و ایرلی‌لر مسجید و مئیدانی‌نا  یاخین اولماغینا گؤره، بو قاپاچیق استراتژیک و خاص موقعیته صاحیبیدی نیظامی و ایجتیماعی لحاظ‌دان.

## قایناقلار

## قایناقلار

بؤلمه:تبریزین تاریخی قاپاچیق‌لاری
تاریخ وصاف

**تاریخ وصّاف** (دیگر آدی: تجزیة الامصار و تزجیة الاعصار) ائلخانیلر دؤورونه عائید شرف‌الدین عبدالله شیرازی طرفیندن فارس دیلینده یازیلمیش ان قدیم قایناقلاردان بیریدیر. وصافین سؤزلرینه گؤره، اونون کیتابی عطاملک جوینی نین «تاریخ جهانگشای» کیتابیندن تاثیرلنیب و اونون داوامی‌دیر و عطاملک جوینی همیشه اونون طرفیندن تعریفلنیر. وصاف اؤز تاریخینی ۶۹۹ هیجری قمری ایلده یازماغا باشلامیش و اونون بیر حیصه‌سینی ۷۰۲–جی ایلده شام اراضیلرینده غازان خانین علمینه و نظرینه چاتدیرمیش و بو اثرین ایلک دؤرد حیصه‌سینی هیجری قمری ۷۱۲–جی ایلده سولطانیه‌ده اولجایتو خانا تقدیم ائتمیشدیر. اونون بئشینجی حیصه‌سی هیجری قمری ۷۱۶—جی ایلده (۱۳۲۶ میلادی) تاماملاندی.

## قایناقلار
آلترناتیو مودل

**آلترناتیو مودل** یا یئرشدیرمه مدل، ایستدیگیمیزلرین سونوجو (نتیجه) نون آسان اؤلچولمه سی و یا حساب اولونمادیغی زامان ایستیفاده اولونان مهندسلیک یولودور، دئملی ریاضیات مۆدل تخمینی سونوجون یئرینه ایستیفاده ائدیلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:ریاضی مودل‌لشدیرمه
اویون تئوریسی

اویون تئوریسی، استراتژی قرار قبول ائتمنی اؤیرنن بیر علم ساحه سی دیر. داها دوغروسو، میئرسونا دئییب کی، اویون تئوریی "آذاق عقللی قرار ورنلر آراسیندا موناقئشه و ایشتیراکین ریاضیات مدللرینی اؤیرنیر" . اوْیونلار تئوریسی اساساً اقتصاد ، سیاسی علم، روانشناسی، منطق و بیولوژیده ایشلنیر. ایلک دؤورلرده بو ساحه یه صفر-جومله اویونلاردان ساییلیردی کی، بو تیپ اویونلاردا بیر اویونچونون قازانجی آیری اویونچولارین خالیص ایستکلرینن برابر ایدی. آنجاق بو گونلر اويون تئوريسي داها گئنيش و دولاشیق علاقه لره تطبیق اولونور.
بؤلمه:قایناق‌سیز مقاله‌لر
توپ‌قاپی سارایی

**توپ‌قاپی سارایی** ( **؛ *[[عثمانلی تورکجه‌سی]]*: طوپقپو سرایی)، ایستانبول سارای‌بورنوندا، عثمانلی ایمپیراتورلوغونون ۶۲۳ ایللیک تاریخی‌نین ۳۷۸ ایلی بوْیونجا، دؤولتین ایداره مرکزی اوْلاراق ایستیفاده اوْلونان و عثمانلی سولطانلاری‌نین یاشادیغی سارای دیر. ۱۸۵۶-جی ایلده دولماباغچا سارایی‌نین اینشاسی ایله ایداره مرکزی و سولطان ایقامتگاهی اوْرایا داشینمیش دیر. گۆنۆمۆزده سارای *موزه* اوْلاراق ایستیفاده اوْلونور.

## آیریجا باخ
* دولماباغچا سارایی
* اسکی سارای
* عثمانلی معمارلیغی

## قایناقلار
کوئنتسا سويندل

**کوئنتسا سویندل** (اینگیلیسجه: Quintessa Swindell) آمریکالی اویونچو. ۸ فوریه ۱۹۹۷ ایلینده نیویورک شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:۱۹۹۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:آمریکالی اویونچولار
بیزیم حکایه‌لر

**بیزیم حکایه‌لر**(حکایه آنتولوژیسی)،  — اورمو شهریندن اولان حسین واحدی -نین ۱۴۰۲-جی گونش ایلینین آذر آییندا چاپ اولان یئنی کیتابیدیر.

## موضوع

آذربایجان تورکجه‌سینده اولان حکایه آنتولوگییاسیندا کئچن یوز ایل عرضینده آرازین گونئی‌ده، آذربایجان تورکجه‌سینده حکایه یازانلاردان ۷۱-نین حکایه‌سی یئر آلیب. جلیل‎ مممد قولوزاده‌دن باشلایاراق، ایندییه کیمی بیر چوخ تانینمیش و یئنی نسلین یازیچیلارینین یئر آلدیغی ۶۲۰ صحیفه‌لیک کیتاب تبریزین اختر نشریاتین‌دا نشر اولونوب. 

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجان ادبیاتی
سئلیکلی غیشا

**سئلیکلی غیشا** ()، بدنین قۇرومامالی اوْلان حیصه‌لری‌نی قوْرویان حوجره‌سل لایه‌لری وار دیر.  بۇ پرده‌لر آغیز و بورونو، گؤز قاپاقلاری‌نین ایچی‌نی، هضم و تنفوس یوْللاری‌نی ایحاطه ائدیر. یۇموشاق و نم اوْلان لایه بیر چوخ ناحیه‌لرده بۆکۆشلو، چؤهره‌یی و تۆند قیرمیزی رنگینده اوْلور آیریجا آرتیق درجه‌ده گئنلمه قابیلیتینه مالیک دیر.

## قایناقلار
یاشاییش منطقه‌سی

**یاشاییش منطقه‌سی** یوْخسا **یاشاییش ساحه‌سی** ()، صنعتی منطقه و تیجارت منطقه‌سیندن فرقلی اوْلاراق یاشاییش ساحه‌لری‌نین اۆستونلۆک تشکیل ائتدیگی اراضی دیر.  یاشاییش یئری تک عاییله‌لی ایقامتگاه، چوْخ عاییله‌لی ایقامتگاه و یا موْبیل ائودن اهمیتلی درجه‌ده فرقله‌نه بیلر.

## قایناقلار
تای وود

**تایسون وود** (اینگیلیسجه: *Tyson Wood*)، **تاي وود** (اینگیلیسجه: *Ty Wood*) آديندا تانينميش، کانادالی اویونچو. ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۵ تاریخینده وینیپئق، منیتوبا شهرینده آنادان اوْلوب.

## اوْینادیغی فیلم‌لر

## قایناق‌لار

بؤلمه:۱۹۹۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:وینیپق دوغوملو کیشی اویونچولار
دومان

[thumb|[سان فرانسیسکو کؤرفزینده دومان]]
[left|thumb|200px|دومان [قاراداغ مئشه‌لرینده]]
**دومان**، **چَن** و یا **سیس** هاوادا خیردا سو بوخاری حیصه‌جیکلری‌نین کوندنساسیا محصول‌لارینین توپلانماسی، داها دوغروسو سو بوخاری‌نین یئر سطحینه یاخین هاوا قاتیندا کوندنساسیا و یا سوبلیماسیایا اوغراماسی ایله مئیدانا چیخان آتموسفر حادیثه‌سی. آتموسفرین یئر سطحینه یاخین هاوا قاتیندا میکروسکوپیک سو داملالارینین و یا بوز کیریستال‌لاری‌نین توپلانماسی ایله موشایعت اولونور.

## قایناقلار

بؤلمه:آتموسفر
سن-پیئر، سن-پیئر و میکلون

**سن-پیئر** () سن-پیئر و میکلوندا، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر.

## گؤرونتولر

## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
لادا گرانت

لادا گرانت اینگیلیسجه (LADA Granta)  روسجا (Лада Гранта)
بندانگشتی|لادا گرانت
بیر نووع اوتوموبیل دیر بو اوتوموبیل ساب کومبا مودلینده دۆزلتیلمیش لادا گرانت آوتوواز AVtovaz شیرکتین طرفیندن اۆرتیلمیش دیر بو شیرکت بیر روس شیرکتی دیر و اوتوموبیلین دۆزلتمسینده رنو شیرکتینن ایش بیرلیگی یاپمیش.

## قایناقلار
توگ تی۱۰ایکس

توگ تی ۱۰ایکس اینگیلیسجه (Togg T10X)
بندانگشتی|توگ اوتوموبیلین ایچی
تۆرکیه نین میلی اوتوموبیل لریندن دیر بو اوتوموبیل توگ شیرکتین طرفیندن اۆرتیلمیش دیر و بیر الکتیریکی اوتوموبیل ساییلیر. ۲۰۲۲ ایلیندن بو اوتوموبیلین اورتیلمه سی باشلانمیش.

## قایناقلارا
داچیا لوگان

بندانگشتی|داچیا لوگان
داچیا لوگان اینگیلیسجه (Dacia Logan) 
بندانگشتی|داچیا لوگان آر دی
داچیا لوگان بیر اوتوموبیل دیر بو اوتوموبیل ۲۰۰۴ میلادی ایلینده فرانسه لی شیرکت رنو و رومانیالی داچیا شیرکتین بیرلیکده اورتیلمه سی باشیلامیشدیر.

## قایناقلار
تانر بوکانان

**تانر امانوئل بوکانان** (اینگیلیسجه: *Tanner Emmanuel Buchanan*) آمریکالی اویونچو. ۸ دسامبر ۱۹۹۸ ایلینده اوهایو ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب.

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tanner Buchanan»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.(۱۸ دسامبر ۲۰۲۳ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:آمریکالی کیشی فیلم اویونچولار
بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی کیشی اویونچولار
مدیسون ایزمن

**مدیسون ایزمن** (اینگیلیس: *Madison Iseman*) آمریکالی اویونچو. ۱۴ فئوریه ۱۹۹۷ ایلینده مرتل بیچ، گونئی کارولینا شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.

## قایناق‌لار

## ائشیک باغلانتیلار

*مدیسون ایزمن — IMDb
*مدیسون ایزمن — Facebook
*مدیسون ایزمن — Twitter
*مدیسون ایزمن — Instagram

بؤلمه:۱۹۹۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:آمریکالی اویونچولار
کورانی بؤلومو

**کورانی بؤلومو** یوخسا **کورانی بخشی** () ایرانین کوردوستان اوستانیندا یئرلشن بیجار بؤلگه‌سینین بخشلریندن دیر. بو بخشین مرکزی یاسوکند شهری‌دیر. بو بخشین اهالیسی آذربایجان تورکلری اولاراق آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. بو بخشین جمعیتی ۲۰۰۶ میلادی ایلینده ایرانین نوفوس ساییسی اساسیندا ۱۴٬۲۷۱ نفر و ۳٬۴۰۹ عائیله‌دن عیبارت‌ایمیش. کورانی بخشی‌نین جمعیتی ۲۰۱۱ میلادی ایلینده ۱۳٬۶۱۵ نفر و ۳٬۵۳۲ عائیله قئید اولونوب. بو بخشین جمعیتی ۲۰۱۶ میلادی ایلینده ۱۲٬۵۳۷ نفر و ۳٬۸۰۰ عائیله‌دن عیبارت‌ایمیش.

## قایناقلار

بؤلمه:بیجار بؤلگه‌سی
کیتی دوغلاس

**کاترین ایمیلی دوغلاس** (اینگیلیس: Kathryn Emily Douglas) کانادالی اویونچو. اونتاریو, کانادا.

## قایناق‌لار

بؤلمه:اویونچولار
آیو ادبیری

**آیو ادبیری** (اینگیلیسجه: Ayo Edebiri) آمریکالی اویونچو و کومدین. ۳ اوْکتوبر ۱۹۹۵ ایلینده بوستون، ماساچوست شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.

## قایناق‌لار

بؤلمه:آمریکالی خانیم اویونچولار
بؤلمه:آمریکالی اویونچولار
هفتکل

**هفتکل**، خوزیستان اوستانی‌ هفتکل بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۱۵٬۸۰۲ نفر جمعیتی واردیر.

## قایناقلار

بؤلمه:هفتکل بؤلگه‌سی
بؤلمه:خوزیستان اوستانی‌نین شهرلری
مکائیل رفیعلی

**میکائیل حسن‌اوغلو رفیعلی** (۱۲ آوریل ۱۹۰۵، بورسونلو-۲۵ آوریل ۱۹۵۸، باکی شهری- شاعیر، ادبیات‌بیلن، تنقیدچی، ۱۹۳۵-جی ایلدن آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین عضوو، فیلولوژی بیلیملری دوکتورو (۱۹۴۴)، پروفسور (۱۹۴۵) و آذربایجان تورکجه‌سیینده سربست شعرین ایلک یازانی (آتاسی) 
.
## حیاتی و عاییله‌سی
میکائیل رفیعی ۱۹۰۵-جی ایل، آوریلین ۲۵-ینده یئلیزاوئتپول بؤلگه‌سینین (ایندیکی گورانبوی بؤلگه‌سی) بورسونلو کندینده وارلی کندلی عاییله‌سینده دوغولموشدور. او همین یئرده ده تحصیلینی آلمیشدیر. بو دؤورده بدیعی یارادیجیلیغا باشلامیشدیر. اونون «میکائیل رفیع‌زاده» امضاسی ایله ایلک قلم تجروبه‌لری «مجادله حیات» حیکایه‌سی، «علمه دوغرو» شعری و «غرب مدنیتی» مقاله‌سی «افکار متعلمین» ژورنالیندا (۱۹۱۹، ۲٬۳ نؤمره‌لرینده) درج اولونموشدور.
آذربایجاندا سووئت حاکمیتی قورولدوقدان سونرا بورسونلو کندینده معلم و مکتب مودیری اولموش، کندین مدنی حیاتیندا فال چالیشمیش، کومسومول سیرا‌لارینا قبول اولونموشدور. ۱۹۲۱-جی ایلده اورتا تحصیل آلماق مقصدیله گنجه‌یه گلمیش، عینی زاماندا اجتماعی ایشلرده فال‌لیق گؤسترمیش، ۳-جو آذربایجان قورولتایینا نماینده سئچیلمیشدیر. «روستا» قزئتینده اشتراک ائتمیشدیر.

## اثرلری
* ۱. پنجره (شعرلر). باکی: آذرنشر، ۱۹۲۹، ۷۲ ص.
* ۲. لیریک شعرلر. باکی: آذرنشر، ۱۹۳۰، ۵۰ ص.
* ۳. م.قورکی. باکی: آذرنشر، ۱۹۳۲، ۷۱ ص.
* 4. و.مایاکووسکی. باکی: آذرنشر، ۱۹۳۲، ۴۸ ص.
* ۵. دورنا (شعرلر). باکی: آذرنشر، ۱۹۳۴، ۱۶۸ ص.
* ۶. یئنی تاریخ (شعرلر). باکی: آذرنشر، ۱۹۳۵، ۱۱۳ ص.
* ۷. سئرافیموویچ. باکی: آذرنشر، ۱۹۳۸، ۱۴ ص.
* ۸. ت.شئوچئنکو. باکی: آذرنشر، ۱۹۳۹، ۵۰ ص.
* ۹. م.ف.آخوندوو. باکی: آذرنشر، ۱۹۳۹، ۳۶ ص.
* ۱۰.آ.س.پوشکین. باکی: آذرب.س.س.ر ائ.آ نشریاتی، ۱۹۴۱، ۲۴ ص.
* ۱۱.آ.پ.چئخوو. باکی: آذرنشر، ۱۹۴۴، ۴۶ ص.
* ۱۲.م.ف.آخوندوو (حیات و یارادیجیلیغی). باکی: آزرنشر، ۱۹۵۷، ۳۹۳ ص.
* ۱۳.ن.نریمانوو. باکی: آذرنشر، ۱۹۵۶، ۵۶ ص.
* ۱۴.ادبیات نظریه‌سینه گیریش. باکی: آذرنشر، ۱۹۵۸، ۲۸۲ ص.
* ۱۵.میرزه فتحعلی آخوندوو (حیاتی، محیطی و یارادیجیلیغی). باکی: علم، ۱۹۹۰، ۲۵۶ ص.

## خاریجی کئچیدلر

## قایناقلار
صور

**صور** (عربجه: صُور) آرالیق دنیزی اوزرینده لبنانین بندرلریندن بیریدیر. صور اوستانینین مرکزیدیر.
## قایناقلار

بؤلمه:لوبنان
زاویه (عیبادتگاه)

[thumb|تاریخی [قیروان زاویه‌سی، تونیس.]]
**زاویه** ()، اساساً کند منطقه‌سینده قۇرولان، دینی مذهب فعالیت‌لری‌نین حیاتا کئچیریلدیگی، خانگاه‌لار کیمی موختلیف طریقت‌لر واسیطه‌سی ایله صوفی‌لیک ایشلم‌لری‌نین یۆروتولدوگو یاپیلاردیر.

## قایناقلار
پولی ساکارید

left|thumb|پولی ساکارید ترکیبی
**پولی ساکارید** ()، بیردن فازلا و آیری (بیرلشیک اوْلمایان) مونوساکاریدلرین قلیکوزید باغلاری ایله بیرلشمه‌سیندن اوْلوشان شیمیایی ماده دیر.

## قایناقلار
الکسیس رن

**الکسیس رنه گلاباک** (اینگیلیس: *Alexis René Glabach*) آمریکالی اویونچو و مودل. دوغوم ۲۳ نوْوامبر ۱۹۹۶ سنتا مونیکا، کالیفورنیا.

## قایناق‌لار

بؤلمه:آمریکالی اویونچولار
اردبیل لهجه‌سی

**اردبیلی دیالکتی** یا **اردبیل لهجه‌سی** آذربایجان تورکجه‌سی نین لهجه‌لریندن اولان مخصوص بیر لهجه‌دیر.

بو لهجه اردبیل، گرمي، آستارا، نمین، سرعین، خلخال، مشکین شهر کیوی و اردیموسی، آلني و هیر کیمی شهرلر و بو شهرلرین اطرافينداکی کندلر ده ایستیفاده اولونور.

اردبیل لهجه‌سی‌نين دانیشانلاری بیر میلیون نفردن چوخ تخمین وورولور کی اکثرا اردبیل شهریستانین اطرافیندا یاشاییرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:دیل
بؤلمه:اردبیل
بؤلمه:تورک