open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ولانس، دروم

**ولانس، دروم** (فرانسجه: Valence, Drôme)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر و ۱۲۳ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۳۶٫۶۹ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۴-نجی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۲۴۸۱ نفر ایمیش.

## گؤرونتولر

File:Map commune FR insee code 26362.png
File:P1280096 - Valence.JPG
File:Ruines du chateau de Crussol depuis Valence - 2014-09-27- P1940399.JPG
File:Unités de paysage du Valentinois.JPG
File:Températures et précipitations en Valentinois.JPG
File:Location Valence between A7 and A49.jpg
File:L'autouroute A7 à Valence.JPG
File:Bus citea valence (004)-001.jpg
File:Valence-Gare.jpg
File:Gare de Valence TGV-1.jpg
File:Libelo Valence (001)-001.jpg
File:Vue de Valence dans la Drôme depuis le plateau de Lautagne.jpg
File:030 album dauphiné, Valence, Drome, by AD cropped.jpg
File:Carte allobrogie.PNG
File:Evocation de la porte Sud de Valentia.jpg
File:Valence-PorteStRuf.jpg
File:Cathédrale de Valence - 2014-09-28- P1940386-P1940389.jpg
File:LL 24 - VALENCE - La Gare.jpg
File:Valence - Pont suspendu.jpg
File:Valence place Republique train vapeur.jpg
Image:Mémorial de l'affiche rouge.jpg
File:Valence 2006-03-03 006.jpg
File:Nicolas Daragon.jpg
File:GS Valence facade rue.JPG
File:Imafinale5.jpg


## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
وینو دسک

**وینو دسک** (فرانسجه: Villeneuve-d'Ascq)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر و متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۲٫۶۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۴-نجی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۳۵۷۲ نفر ایمیش.

## گؤرونتولر

File:Église Saint-Sébastien - Villeneuve-d'Ascq.jpg



## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
سرژی

**سرژی** (فرانسجه: Cergy)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر و ۲۵ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۱۱٫۶۸ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۴-نجی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۸۲۶۵ نفر ایمیش.

## گؤرونتولر

Image:Cergy-préfecture-quartiers.jpg
Image:Port Cergy - L'horloge 03-03-06.jpg
Image:Cergylehaut gare.jpg
File:ESSEC campus Cergy.PNG
File:Tour EDF Cergy-Pontoise (France).jpg



## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
کمپر

**کمپر** (فرانسجه: Quimper)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر و ۶ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۸۴٫۴۵ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۴-نجی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۳۹۲۹ نفر ایمیش.

## گؤرونتولر

File:Bretagne Finistere Quimper 20055.jpg
File:Quimper Cathedral.jpg
File:Rivière de l'Odet Quimper.jpg
File:E. C. Fréron. G.10999(1).jpg


## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
بورژ

**بورژ** (فرانسجه: Bourges)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر و ۱۵۳ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۶۸٫۷۴ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۴-نجی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۶۷۸۶ نفر ایمیش.

## گؤرونتولر

File:Bourges place Gordaine 1.jpg
File:Jacques Cœur's palace.jpg



## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
آژاکسیو

**آژاکسیو** (فرانسجه: Ajaccio)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر و ۳۸ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۸۲٫۰۳ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۴-نجی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۸۵۸۷ نفر ایمیش.

## گؤرونتولر

File:Porto Ajacio.JPG
File:Baie_Ajaccio_voilier.jpg
File:Ajaccio_phare_citadelle.jpg
File:Ajaccio Sanguinaires 1.jpg
File:2016 Ajaccio (1).jpg
File:Ajaccio Bon Pl JPG.jpg
File:Ajaccio Grand Hôtel Continental.jpg
File:2016 Ajaccio - Napoleondenkmal.jpg
File:Ajaccio citadelle echauguette.jpg
File:2016 Napoleon Totenmaske.jpg
File:Mairie Ajaccio.jpg
File:Ajaccio Cité1JPG.jpg
File:Ajaccio-congrés-1.JPG
File:Ajaccio - rue cardinal Fesch.jpg
File:Aéroport Ajaccio Corse.jpg
File:Ajaccio Port JPG2.jpg
File:Port Ajaccio ferries.jpg
File:PSajaccio8629.jpg
File:Hôtel de préfecture de Corse-du-Sud.jpg
File:Population - Municipality code 2A004.svg
File:Ajaccio Maison de naissance de Napoléon.jpg
File:Ajaccio cathedrale barque.jpg
File:Chiesa di Saint-Roch ad Ajaccio.jpg
File:Ajaccio Plage.jpg
File:Ajaccio Golfe1JPG.jpg


## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
کلمار

**کلمار** (فرانسجه: Colmar)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر و ۱۹۷ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۶۶٫۵۷ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۴-نجی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۷۹۵۶ نفر ایمیش.

## گؤرونتولر

File:Maison Pfister Colmar 2011-04.jpg
File:Martinsmünster Colmar Vordere Seitenansicht.jpg
File:Vierge au Buisson colmar.jpg
File:FR Colmar 20080828 005.jpg
File:Bartoldi-Museum.JPG
File:Château d'eau, Colmar.jpg
File:Colmar capitale vins1.JPG
File:Maison des Têtes 2.jpg
File:*The Little Vintner of Colmar* by Frédéric Auguste Bartholdi (Princeton replica).jpg
File:Jean Rapp 3.jpg
File:Armand Joseph Bruat, amiral de France (1796-1855).jpg
File:Auguste Nefftzer 1863 (IZ 40-268).jpg



## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
سن-نزر

**سن-نزر** (فرانسجه: Saint-Nazaire)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر و ۶ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۴۶٫۷۹ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۴-نجی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۷۱۳۷۳ نفر ایمیش.

## گؤرونتولر

File:Zuidsluis van Saint-Nazaire.jpg
File:Base ssmarin stnazaire.jpg
File:St-Nazaire-pont1.jpg
File:St-Nazaire-theatre1.jpg
File:ChantiersAtlantique.jpg
File:Ville de Bordeaux.jpg



## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
درانسی

**درانسی** () فرانسه‌نین سن-سن-دنی ایلچه‌سینده و ایل-دو-فرانس بؤلگه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر. ۲۰۱۴-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۶۸۹۵۵ نفر دیر. بۇ باخیم‌دان اۆلکه‌نین ۷۲_اینجی شهری سایا گلیر.

## جوغرافی

فرانسه‌نین ۲۲ بؤلگهسی و ۹۶ دپارتمان یا (ایلچه)سی وار

## گؤرونتولر
## بیرده باخ
* فرانسه
* فرانسه شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی

## قایناق‌لار
Populations légales 2014 des départements et des collectivités d'outre-mer [archive] sur le site de l'Insee.

بؤلمه:فرانسه شهرلری
لا روشل

**لا روشل** (فرانسجه: La Rochelle)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر و ۴ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۸٫۴۳ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۴-نجی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۸۰۰۱۴ نفر ایمیش.

## گؤرونتولر

File:Carte du pays de Santones sous les Romains Pertuis d Antioche.jpg
File:Grand temple de La Rochelle.jpg
File:Entrance to La Rochelle harbour Claude Lorrain 1631.JPG
File:Siege of La Rochelle 1881 Henri Motte 1846 1922.jpg
File:Expulsion from La Rochelle of 300 Protestant famillies Nov 1661 Jan Luiken 1649 1712.jpg
File:La Rochelle slave ship Le Saphir 1741.jpg
File:LaRochelleHarbour1762.jpg
File:La Rochelle Faience de grand feu with Chinese manganese motif 18th century.jpg
File:La Rochelle Faience de grand feu plate with Chinese decorations 18th century.jpg
File:La Rochelle Faience de grand feu pot with Chinese decorations 18th century.jpg
File:UBootBunker LaPalice 2.jpg
File:La Rochelle SPOT 1250.jpg
File:La Rochelle 0004.jpg
File:La rochelle de nuit.jpg
File:Echafaudage Tour de la Lanterne La Rochelle.jpg



## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
کاله (فرانسه)

**کاله (فرانسه)** (فرانسجه: Calais)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر و متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۳۳٫۵ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۴-نجی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۷۲۵۸۹ نفر ایمیش.

## گؤرونتولر

File:LeDevouementDesBourgeoisDeCalais.jpg
File:VlaanderenArtesie1477.png
File:MarchesOfCalaisTempHenryVIII.jpg
File:Old bunkers at Calais 1 (Piotr Kuczynski).jpg
File:Bundesarchiv Bild 101I-383-0337-19, Frankreich, Calais, zerstörte Fahrzeuge.jpg
File:LondonCalaisParis.png
File:Map of Calais.png
File:Calais - Tour du Guet.jpg
File:Calais - Eglise Notre-Dame.jpg
File:P1040491 tour du guet et phare Calais.JPG
File:Citadelle de Calais - La Porte de Neptune.JPG
File:Calais theatre.jpg
File:Calais statue bourgeois.jpg
File:Calais colonne louis XVIII.JPG
File:Calais Port.JPG
File:Calais, rue Royale (France, August 2011).jpg



## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
بزیه

**بزیه** (فرانسجه: Béziers)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر و ۱۷ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۹۵٫۴۸ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۴-نجی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۷۵۷۰۱ نفر ایمیش.

## گؤرونتولر

File:Map commune FR insee code 34032.png
File:Beziers (the old bridge).JPG
File:Cathédrale Saint-Nazaire Béziers.JPG
File:Saint-Jean d'Aureilhan.JPG
File:Beziers2.jpg
File:Rochelongue 129 Béziers.JPG
File:Beziers Fonseranes 2.JPG



## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
آنتیب

**آنتیب** (فرانسجه: Antibes)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر و ۹ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۶٫۴۸ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۴-نجی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۷۵۵۶۸ نفر ایمیش.

## گؤرونتولر

File:Aqueduct Antibes Fontveille.jpg
File:Antibes aquaduct.jpg
File:Aqueduct Antibes Bouillide5.JPG
File:Aerial view of Antibes in 2012 (2).jpg
File:Antibes Beach.jpg
File:The Beach at Antibes.jpg
File:Antibes (1).jpg
File:Phare de la Garoupe.jpg
File:Cathedrale Antibes.jpg
File:Château Grimaldi, Antibes, Alpes-Maritimes, France.jpg
File:Antibes, Alpes Maritimes, France.jpg
File:Antibes, modern sculpture.JPG



## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
پو (فرانسه)

**پو (فرانسه)** (فرانسجه: Pau, Pyrénées-Atlantiques)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر و ۱۷۸ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۳۱٫۵۱ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۴-نجی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا ۸۴۹۷۸ نفر ایمیش.

## گؤرونتولر

File:Vue sur Pau depuis le Gave.JPG
File:MapOfGascony.png
File:ButteParcChateauPau.JPG
File:Drapeau Béarn et Pyrénées.JPG
File:Parlement de Navarre Pau.JPG
File:Château d'Henri IV à Pau - Fonds Ancely - B315556101 A GORSE 6 003.jpg
File:Usine des tramways de Pau NB.jpg
File:LL 128 - PAU - La Montée de la Gare.jpg
File:DT s%C3%A9rie 2 n%C2%B023 - PAU - Rue Nouvelle Halle.jpg
File:CC 88 - PAU - Le Pont de Juricon et le Chateau.jpg
File:Blason de Foix-Béarn.svg
File:Hôtel de Ville Pau.JPG
File:Hôtel de France.JPG
File:Groupeescpau2.jpg
File:ZénithdePau.jpg
File:Palais Beaumont.JPG
File:Edgar Germain Hilaire Degas 016.jpg
File:Pau Bernadotte rue Tran (2).jpg
File:Pavillon des arts et funiculaire de Pau.JPG
File:Sent Pançard.jpg
File:Stade d'Eaux Vives Pau Pyrénées.JPG
File:PalaisdesSportsPau.jpg
File:Boulevard des Pyrénées Féminine.JPG
File:Paucircuit.jpg
File:Grd prix historique.jpg


## قایناق‌لار

بؤلمه:فرانسه شهرلری
چکی بالیغی

**چکی بالیغی** یوْخسا **سازان بالیغی** شیرین سودا و دورموش سولاردا یاشایان بیر بالیقدیر.چکی بالیق کیمینلردن و یئمکی هر اشیاء اولابیلر.

## قالری

## قایناق
فارسیجا ویکی پدیا یوخلاما 2017 فوریه

بؤلمه:بالیق
سوله‌میش

**سۆله‌میش** (بۆتون آد: ملک العادل بدرالدین سۆله‌میش بن ملک الظاهر بایبارس البندقداری الصالحی النجمی) مملوک سۇلطانلیغینین آلتینجی سۇلطانی.

## گؤرونتولر


Bahri Dynasty 1250 - 1382 (AD)-ar.PNG


## قایناقلار

بؤلمه:میصر مملوک سولطانلیغی
بؤلمه:ایسلام تاریخی
بؤلمه:تورک تاریخی
فرانسه شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی

This is a **list of [[communes of France|communes]] in [[فرانسه]] ([[Overseas department]]s included)** with a population over 20,000 at the 2013 census. All figures reflect INSEE's *sans doubles comptes* counting method (*population municipale*).

[بندانگشتی|291x291پیکسل|[Tourcoing]]

For the Overseas territories the legal populations sources are:

* Saint-Pierre-et-Miquelon: 2010 census
* Saint-Barthélemy: 2013 census
* Saint-Martin: 2013 census
* Mayotte: 2012 census, was not yet a department in 2010
* French Polynesia: 2012 census
* Wallis and Futuna: 2008 census
* New Caledonia: 2014 census

## منابع
ایلبیز

**ایلبیز/شیطان** (فارسجا: حلزون)، یوموشاقچالارین قاستروپود دسته‌سیندن بیر نوع حئیواندیر. یئمک یئمه‌دن اوچ ایل یاتابیلیر. اونون بئلینده صدفه کیمی ائوی وار. خطر بیلنده صدفده گیزلنیر. اوچ نؤوعو وار: 
* قارین‌آیاقلیلار
* ایکی تازلیلار
* باش‌سایاقلیلار

## قایناق

بؤلمه:یوموشاقچالار
اۆچلر اتفاقی

**اۆچلر اتفاقی** - اوتو فون بیسمارکین تشببوسو ایله آلمان، اوتریش-ماجاریستان و ایتالیانین ۱۸۸۲-جی ایلده یاراتدیقلاری ساواش-سیاسی بلوک. اوْنون عکسینه اوْلاراق اینگیلیس، فرانسه و روسیه آنتانتانی یارات‌دیلار.

## گؤرونتولر


File:Triple Alliance Lustige Blatter.jpg



بؤلمه:بیرینجی دونیا ساواشی
بؤلمه:ایگیرمینجی عصر ساواشلاری
بؤلمه:تاریخ
آنتانتا

**آنتانتا** یا تفاهم مثلث . - ۱۹۰۴—۱۹۰۷-جی ایللرده روسیه نین، اینگیلیسین و فرانسه نین ساواش-سیاسی بلوکو اوْلموش‌دور. سوْنرالار ۱۹۱۵-جی ایلده ایتالیا و ژاپون دا بۇ اتفاقا قوْشولدو.

آنتانتا بلوکو - بیرینجی دونیا ساواشی زامانی ۱۹۰۴-۱۹۰۷جی ایللرده «اۆچلر اتفاقی»نا قارشی اوْلاراق یارانمیشدی. آنتانتا بلوکو «اۆچلر اتفاقینا» جواب اوْلاراق یارادیلمیش و اؤزون‌ده آلمان قوه‌لرینه قارشی اوْلان دؤولتلری جمع لشدیرمیشدی. فرانسه اوّلجه‌دن آلمانیا قارشی ایدی. روسیه و اینگیلیسنین ده  بۇرادا آلمان هژمونی سینا قارشی اوْلماسی بۇ دؤولتلری بیر بلوک آلتیندا بیرلشدیردی. ۱-جی دۆنیا ساواشی آنتانتا بلوکونون قالیبیتی ایله باشا چاتمیش‌دی. ساواشین نتیجه‌سی عثمانلی ایمپیراتورلوغون و «اۆچلر اتفاقینا» داخیل اوْلان اوتریش-ماجاریستانین سوقوطو، روسیه دا فوْریه و اۇکتوبر عۆصیانلارینا، آلماندا ایسه نوْامبر عۆصیانین باش وئرمه‌سی اوْلموش‌دو.

آنتانتا بلوکو - ۱-جی دۆنیا ساواشی زامانی ۱۹۰۴-۱۹۰۷-جی ایللرده «اۆچلر اتفاقی»نا قارشی اوْلاراق یارانمیشدی. آنتانتا بلوکو «اۆچلر اتفاقینا» جواب اوْلاراق یارادیلمیش و اؤزون‌ده آلمان قوه‌لرینه قارشی اوْلان دؤولتلری جمع لشدیرمیش‌دی. فرانسه  اوّلجه‌دن آلمان قارشی ایدی. روسیه و اینگیلیس‌نین ده  بۇرادا آلمان هژمونی سینا قارشی اوْلماسی بۇ دؤولتلری بیر بلوک آلتیندا بیرلشدیردی.

۱۸۹۱-جی ایلده- روسیه ایمپیراتورلوغو و فرانسه  جومهوریتی فرانسه-روس اتفاقینین یارادیلماسی ایله باغلی راضیلیغا گلدیلر.

۱۹۰۴-جو ایلده- اینگیلیس-فرانسه راضی‌لیغی الده اوْلون‌دو.

۱۹۰۷-جی ایلده- روس-اینگیلیس راضی‌لیغی ایمضاءلاندی.

آنتی-آلمان مؤقیعتی توتان دؤولتلرین سایی چوْخ اوْلسا دا، اوْنلارین بیر چوْخ آلمان قارشی ساواش عملیّاتلار دا ایشتیراک ائتمیردیلر. مثلاً، چین ۱-جی دۆنیا ساواش‌سینه آنتانتانین ترکیبینده باشلاسا دا، اوْ ساده‌جه فورمال اوْلاراق اۆزولوک داشیییردی. اوْ، یالنیز آلمان ایله دیپلوماتیک علاقه لری کسمک ایسه کیفایتلنمیش، هئچ بیر ساواش عملیّات آپارمامیشدی.

۱-جی دۆنیا ساواشی آنتانتا بلوکونون قالیبیتی ایله باشا چاتمیش‌دی. ساواشین نتیجه‌سی عثمانلی ایمپریاسینن و «اۆچلر اتفاقینا» داخیل اوْلان اوتریش-ماجاریستانین سوقوطو، روسیه دا فوْریه و اۇکتوبر  عۆصیانلارینا، آلماندا ایسه نوْامبر عۆصیانین باش وئرمه‌سی اوْلموش‌دو.

## گؤرونتولر


Image:Triple Entente.jpg



بؤلمه:بیرینجی دونیا ساواشی
بؤلمه:ایگیرمینجی عصر ساواشلاری
بؤلمه:تاریخ
سوسیالیست دوشرگه‌سی

**''سوسیالیست دوشرگه‌سی و یا سووت بلوکو**.سویوق ساواش دؤورونده شوروی سوسیالیست جومهوریتلر بیرلیگی طرفیندن مارکسیزم و لنینیزمی دستکلین دؤولتلری عایید ائتدیرمک اۆچون ترمین. باخمایاراق کی، شوروی سووت بلوکونون غیری رسمی ایداره ائدیردی، بیر سیرا سوسیالیست دؤولتلر (یوقوسلاوی، چین و آلبانی) ۱۹۷۵ - ۱۹۹۰-جی ایللرده شوروی ایله ایدئولوژی و سیاست قارشیدورمالار پی‌دا اوْلموش‌دور. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا و اوْنا اتفاق اوْلان اؤلکه‌لرده سوسیالیست بلوکونا عایید اؤلکه‌لری تئز-تئز کومونیست اؤلکه‌لری کیمی ده آدلان‌دیریلار.

## واختی ایله مؤوجود اوْلان

## مؤوجود اوْلان
یوقوسلاوی سوسیالیست فدراتیو جومهوریتی

**یوقوسلاوی سوسیالیست فدراتیو جومهوریتی** (۱۹۴۵-۱۹۹۲) - بالکان یاریم آداسیندا کئچمیش سوسیالیست اؤلکه‌سی. بوسنی و هرزقووین، کروواسی، مقدونیه جومهوریتی، مونتینیقرو، صربیستان، ایسلوونی، وویوودینا و کوزووودان عبارت اوْلموش‌دور. اوْندان قاباق یوقوسلاوی کرال‌لیغی (۱۹۱۸، دسامبرین ۱-دن ۱۹۴۳-۱۹۴۵ ایل نوْامبرین ۲۹-دا قدر)، سوْنرا ایسه یوقوسلاوی فدراتیو جومهوریتی (۱۹۹۲ ایل آوریلین ۲۷-دن ۲۰۰۳ (میلادی) ایل فوْریه نین ۴-دک) مؤوجود اوْلموش‌دور.

بؤلمه:تاریخی دؤولتلر
آلمان ایمپیراتورلوغو

**آلمان ایمپیراتورلوغو** (آلمان دیلی *Deutsches Reich*) بعضاً **کایزِر آلمانی** و یا **ایکینجی ریخ** – ۱۸۷۱-۱۹۱۸-جی ایللرده مؤوجود اوْلموش واحید آلمان دؤولتی. لاکین آلمان ۱۹۴۳-جو ایلدک رسمی شکیل‌ده بۇ آدی داشیمیش‌دیر. ۱۹۴۳-۱۹۴۵-جی ایللرده ایسه «بؤیوک آلمان ایمپیراتورلوغو» (آلمان دیلی *Großdeutsches Reich*) آدلانمیش‌دیر.

## گؤرونتولر

File:Karte Deutsches Reich, Verwaltungsgliederung 1900-01-01.png|Administrative map
File:Karte Deutsches Reich, Gliederung der oberen Verwaltungsebenen 1900-01-01.png|The Empire in 1900
File:Meyers b4 s0812a.jpg|Population density (ca. 1885)
File:Prussia in the German Reich (1871).svg|Kingdom of Prussia
File:Bavaria in the German Reich (1871).svg|Kingdom of Bavaria
File:Saxony in the German Reich (1871).svg|Kingdom of Saxony
File:Wurttemberg in the German Reich (1871).svg|Kingdom of Württemberg
File:German colonial.PNG|Colonies in 1914
File:Karte der Reichstagswahlkreise farbig-2011-11-09.svg|Election constituencies for the Reichstag
File:Karte der Reichstagswahlen 1912 en.png|Reichstag election results, 1912
File:Deutsche Rechts- und Gerichtskarte (1895).jpg| Different legal systems in Germany prior to 1900
File:Meyers b18 s0533a.jpg|Crime; convicts in relation to the population 1882–1886
File:Verbreitung der Konfessionen im deutschen Reich.jpg|Distribution of Protestants and Catholics in Imperial Germany
File:Sprachenkarte Kozenn 1906.jpg|Linguistic map of Central Europe, 1906


## قایناق‌لار
ایم 120 آمرام

**ایم -120 آمرام موشک** گؤیده اوچاق توتان موشک (اینگیلیس دیلی: AIM-120 Advanced Medium-Range Air-to-Air Missile) خولاصه سی AMRAM بوتون هاوادا و گؤیلرده ایشلئنیر و آزجا اوزاق گئدن اوچاقلاری توتور.سس گئدیمیندن یوخاری سرعتده و اوجا گؤیلرده گئزن اوچاقلاری رادیو دالغالاری ایله راداردا تانیر.آچیق رادار ایله هدفی تاپیر.نئچه میکرومیلیمتیر سیستمده اؤز راداری هدفی تاپیر و آنا راداردان اونجه اؤزو هدفه سورونور.بو اساسدا آتیشدان سونرا آنا راداردان آیریلیر و اؤزو دولانیر.

برک یوسخا جامید یانیشی وار.بو یانیش سرعتین 4 ماخ ائدیر و 48 کیلیومتیر اوزاق گؤیلری توتور.چوخ تیز و دولانان بیر موشکدیر.اونون الیندن قاچماق چوخ چتیندیر.20 کیلوگیرم پاتلام هدفی توتان زمان آچیلیر.

ایم-7 ایسپارو اوچاق توتان موشک یئرینه قوشولوب و آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین اوچاقلاری اۆچون قوشولوب.بو موشک اف 22 ساواش اوچاقلاریندا و هر جور ساواش اوچاقدا ایشلئنیر.

## قایناق

بؤلمه:موشک
اتفاق دؤولتلری

**اتفاق دؤولتلری** یا **مرکزی قودرتلر** (و یا *مرکزی دؤولتلر*) (، ، ، ) — بیرینجی دۆنیا ساواشی دؤورونده (۱۹۱۴–۱۹۱۸) «دوستلوق سازیشی» (آنتانتا) دؤولتلرینه قارشی اوْلان ساواش-سیاسی بلوک.

## بلوک عضولری
*  آلمان ایمپیراتورلوغو
*  اوتریش-ماجاریستان
*  عثمانلی ایمپیراتورلوغو
*  بولغار چارلیغی (۱۹۱۵-جی ایلدن)

## بلوکون یارانماسی
## اتفاق دؤولتلری‌نین موتتفیقلری
اتفاق دؤولتلری‌نین موتتفیقلری ۱۹۱۶-جی ایلده بریتانیا آغالیغینا قارشی عۆصیان قالدیرمیش ایرلند آزادلیق حرکاتی ("پاسخا عۆصیانی")، و ده کئچمیش روسیه ایمپراتورلوغونون اراضیسینده یارانمیش بعضی دؤولتلر ایدی.
*  لهیستان کرال‌لیغی (с ۵ نوْوامبر ۱۹۱۶)
*  اوکراین خالق جومهوریتی (۹ فوْریه-۲۹ آوریل ۱۹۱۸)
*  کورلیاند هرسوق‌لوغو (۸ مارس ۱۹۱۸)
*  بیرلشمیش بالتیک هرسوق‌لوغو (۸ مارس ۱۹۱۸)
*  اوکراین دؤولتی (۲۹ آوریل ۱۹۱۸)
*  شیمالی قافقاز داغ‌لیلار جومهوریتی (۱۱ مئی ۱۹۱۸)
*  بؤیوک دون اوْردوسو (۱۸ مئی ۱۹۱۸)
*  آذربایجان دموکراتیک جومهوریتی (۲۸ مئی ۱۹۱۸)
*  لیتوا کراللیغی (۱۱ جۇلای ۱۹۱۸)
*  (0 ژانویه ۱۹۱۸:  فنلاند - ۷ مارس ۱۹۱۸-جی ایلدن آلمان ایمپراتورلوغونون موتتفیقی)

## بلوکون سوقوطو

## بیرده باخ
* آنتانتا
ایثبات اولموش نفت ذخیره سی اؤلکه لرده

نفت ذخیره سی (میلیون بوشکا).

## قایناق
اینگلیسی ویکی پدیا

بؤلمه:جوغرافیا
بؤلمه:معدنلر
اوتریش-ماجاریستان

**اوتریش-ماجاریستان** - ۱۸۶۷-۱۹۱۸-جی ایللرده مؤوجود اوْلموش ایمپراتورلوغو. آوروپانین چوخ میلّت‌لی ایمپراتورلوغولاریندان اوْلان بۇ ایمپریانی هابسبورقلار سولاله‌سی ایداره ائدیردی. اوتریش-ماجاریستان ایمپراتورلوغو بیرینجی دۆنیا ساواش‌سینده آلمان، عثمانلی ایمپراتورلوغولاری و بولغاریستانلا موتتفیق ایدی.

۱۹۱۹-۱۹۲۰-جو ایللرده آنتانتا دؤولتلری‌له ایمضاءلانان سن-ژرمن، تریانون مۆقاویله لریله باغلی اوْلاراق ایمپراتورلوغو داغیلدی.

## گؤرونتولر


0
was continued by , making both Austria and  constituent monarchies. Kingdoms and countries of Austria–Hungary: ** (Austria)**: 1. , 2. , 3. , 4. , 5. , 6. , 7. , 8. , 9. , 10. , 11. , 12. , 13. , 14. , 15. ; ** (Hungary)**: 16.  proper, 17.  and ; 18. ****}}
0
0
0
0
0
0
0
0
0
(in German)}}



بؤلمه:بیرینجی دونیا ساواشی
بؤلمه:ایگیرمینجی عصر ساواشلاری
بؤلمه:تاریخ
کامرون

**کامرون جومهوریتی** (اینگیلیس دیلی:the Republic of Cameroon) باتی آفریقاد بیر اؤلکه‌دیر. ۲۲ میلیون یاریم یاشامی وار. رسمیتلی دیلی فرانسه دیلی و اینگیلیسجه‌دیر. باشکندی یائونده (۱٬۱۱۵٬۰۰۰ نفر) و لاپ بؤیوک شهری دوالا (۲٬۴۰۰٬۰۰۰ نفر) و تقریباً ۲۰۰ دیل بو اؤلکه‌ده دانیشیلیر.
۱۸۸۴ده آلمان بو اؤلکه‌نی توتدو. بیرینجی دونیا ساواشیندا بریتانیا و فرانسه بو اؤلکه‌نی ایکی بؤلدولر. ۱ ژوئن ۱۹۶۰ فرانسه الی آلتیندا اولان بؤلگه‌سی موختاریت قازاندی و ۱۹۶۱ده بریتانیا الینده اولان گونئی بؤلگه‌سی اونا قوشولدو.

## ایالتلری
۱۰ ایالت یا اوستان بو اؤلکه‌ده واردیر:
# **آدامائوآ** (Adamaoua)
# **سانتر** - مرکزی (Centre)
# **اِست** - باتی (Est)
# **اکسترِم نور** (Extreme-Nord)
# **لیتورال** - ساحیلده (Littoral)
# **نور** - قوزئی (Nord)
# **نور اوئست** - قوزئی دوغو (Nord-Ouest)
# **اوئست** - دوغو (Ouest)
# **سود** - گونئی (Sud)
# **سود اوئست** - گونئی باتی (Sud-Ouest)
## قایناق

## گؤرونتولر

Image:Flag of Cameroon.svg
Image:Coat_of_arms_of_Cameroon.svg
Image:LocationCameroon.svg
Image:Cameroon-CIA WFB Map.png
Image:Cameroon Map.svg
Image:Cameroon-Map-political-littoral.png



بؤلمه:آفزیقا
بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری
بؤلمه:ایسلام ایش‌بیرلیگی تشکیلاتی اؤلکه‌لری
آیفون

**آیفون** استیو جابز اپل شیرکتینده قوشان موبایل دیر. ۲۰۰۷اینجی ایلده بو موبایل چوخ اونملی صفحه و کامرا و تقویم ایله قوشلودور. بو موبایل اوستونده کلید صفحه‌سی یوخدور و تکجه بیر دوگمه‌سی home (ائویم) صفحه سینه گوره قوشولوب. ال سی دی صفحه سی ۳٫۵×۴٫۵ اینچ دیر. آیفون ۵ ده ۴ اینچ صفحه قوشولوب. مک اواس اوپرات سیستمی (سیستم عامل) یادا خلاصه‌سی ios و وب دولانان صفحه‌سی سافاری یا آیفون‌وب دیر.

## قایناق‌لار

https://en.wikipedia.org/wiki/IPhone

بؤلمه:بیلگی سایار
بؤلمه:IPhone
بؤلمه:Apple Inc. mobile phones
بؤلمه:Computer-related introductions in 2007
بؤلمه:Digital audio players
بؤلمه:IOS
بؤلمه:ITunes
بؤلمه:Mobile phones introduced in 2007
بؤلمه:Smartphones
بیرینجی هاوا گوجو (ایر فورس وان)

بندانگشتی|سام 28000 ، ایکی وی.سی25اس ایر فورس وان اوچاغی نین بیریسی، راشمور داغلاری نین اوستوندن اوچارکن
**بیرینجی هاوا گوجو** یا **ایر فورس وان **(اینگیلیسجه. Air Force One) آمریکا بیرلشمیش ایالتلر جومهور باشقانی نین گئت-گللرینه عایید اولان آمریکا هاوا گوجلری اوچاغی نین هاوا ترافیکینده ایشلنیلن رسمی علامت آدی دیر. بو اوچاق بویینگ طرفیندن آمریکا جومهور باشقانی اۆچون مخصوص اولاراق طراحلیق اولونوب و دوزلیبدیر. جومهور باشقانی اوچاغی آمریکانین پرزیدنتلیک و اونون گوجونو گؤسترمک اۆچون بیر علامت دیر. ایندی ایکی ایر فورس وان اوچاغی ایشلنیر و بیرینجی سی بویینگ 747 دیر و تکجه بیر دفعه بنزین وورماقلا 9700 کیلومتر (6000 مایل) اوچابیلرسول|بندانگشتی|تئودور روزولت و پیلوتو آرک هوکسی اوچوشدان اؤنجه، سنت لوییس ، اوکتوبر 11 ، 1910
بندانگشتی|پرزیدنت فرانکلین دلانو روزولتین سی-54 اسکای مستر اوچاغی، بو اوچاغین لقبی "قوتسال اینک(the Sacred Cow)" ایمیش!
ساغ|بندانگشتی|وی.سی-118 ایندیپندنس، ایلکده پرزیدنت ترومن اۆچون ایشلنیب
سول|بندانگشتی|وی.سی-121  کولومبین 3 جومهور باشقانی آیزنهاورین ایمیش
ساغ|بندانگشتی|بویینگ 707 سام 26000 ، پرزیدنت کندی دن کلینتونا قدر قوللانیمدایدی. کندی دن نیکسونا قدر بیرینجی ایرفورس وان ایدی

بندانگشتی|بویینگ 707 سام 27000 پرزیدنت نیکسوندان جورج اچ بوشا قدر قوللاندی. نیکسوندان رونالد ریقانا قدر بیرینجی ایر فورس وان ایدی

ساغ|بندانگشتی|بویینگ 747 اس ، سام 28000 هاوایی نین باشکندی هونولولو هاوا آلانی نین تارماک اوستونده. گؤرونتو جورج دبلیو بوش چاغینا عایید دیر.
ساغ|بندانگشتی|باراک اوباما ایر فورس وان ایچینده کی کونفرانس اوتاغیندا بیر جلسه قوروب. آوریل 3 ، 2009
بندانگشتی|بویینگ سی-32 (بویینگ 757) ایکینجی ایر فورس وان اولاراق قوللانیر

## قایناق
* اینگیلیسجه ویکیپ‌دیا صفحه‌‌سی

بؤلمه:اوچاقلار
اپل شیرکتی

**اپل شیرکتی** (اینگیلیس دیلی:Apple Inc) آمریکالی و نئچه میلتلر آراسی بیر شیرکتدیر.بیلگی سایار الکترونیک و الکتریک ایشلرینده چالیشیر.باشدا کالیفورنیا ایالتینده کوپرتینو شهرینده سیلیکون دره سینده بیر بیلگی سایار شیرکتی اولوردو.70 اینجی میلادی ایللرده کیچیک بیلگی سایار قوشوب و اپل I و اپل II و اپل III آدیندا و بیر بیلگی سایار سیستممکینتاش آدیندا بازارا وئردی.

## قایناق
فارسیجا ویکی پدیا

بؤلمه:شیرکتلر
بؤلمه:اپل شیرکتی
بؤلمه:1976 establishments in California
بؤلمه:1980s initial public offerings
بؤلمه:American brands
بؤلمه:Berkshire Hathaway
بؤلمه:Companies based in Cupertino, California
بؤلمه:Companies in the Dow Jones Industrial Average
بؤلمه:Companies in the PRISM network
بؤلمه:Companies listed on NASDAQ
بؤلمه:Computer companies established in 1976
بؤلمه:Computer companies of the United States
بؤلمه:Display technology companies
بؤلمه:Electronics companies of the United States
بؤلمه:Financial technology companies
بؤلمه:Home computer hardware companies
بؤلمه:Mobile phone manufacturers
بؤلمه:Multinational companies headquartered in the United States
بؤلمه:Networking hardware companies
بؤلمه:Portable audio player manufacturers
بؤلمه:Retail companies of
سین (تانریچا)

**سین** یا **ناننا**، مئزوپوتامیانین آککاد، آشور و بابل میفولوژی‌سینده آی تانریچاسی. ناننا سومر سولاله‌سی‌دیر، ائنلیل و نینلیل‌ین اوْغلو اولاراق سامیلرده سین اولموشدور. ایکی معبدی وار ایدی: بیری اور شهرینده  و دیگری حران شهرینده.  
## قایناق
* [اینگلیسجه ویکی پدیا یوخلاما فوریه 2017](https://en.wikipedia.org/wiki/Sin_(mythology))
بؤلمه:تانریچالار
ایلان بالیغی کیمیلر

**ایلان بالیقی ** (اینگیلیس دیلی: Anguilliformes) (آنادولو تورکجه سی:Müren balığı) سوموکلو بالیقلاردان و سووا اوزگه جیل بالیقلاردان .بو فورمدا بالیقلار 360 نوع دیر.بو بالیقلار ایلان کیمی گوروشور و ایلان ایله هئچ کؤکلری یوخدور.20 بؤلومده و 111 ژنومدا ایلان بالیقی بیلینیب.الکتریک ایلان بالیقی و اوروپا ایلان بالیقی آدلیم دیر.

## قایناق

بؤلمه:بالیق
الکتریک ایلان بالیغی

**الکتریک ایلان بالیغی** (اینگیلیسیجه: Electrophorus electricus) الکتریک بالیقلاردان تک بالیق، اؤز عاییله‌سیندندیر. آدینا گؤره ایلان بالیغی دئیل. هابئله بیرجور کسگین بالیقی (کارد بالیغی) دیر.

## قایناق

بؤلمه:بالیق
عرب دنیزی

**عرب دنیزی** (، ، )، هیند اوقیانوسونون بیر بؤلومو اوْلاراق، قوزئی‌دن پاکیستان و ایران، گۆنئی‌دن سومالی، دوْغودان هیندوستان  و باتی‌دان ایسه عربیستان یاریم آداسی ایله سرحددی وار دیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* عرب دنیزی (دۆنیا وحشی طبیعت فوندو)
دؤرد یول

**دؤرد یوْل ** **تقاطع** یوخسا **چارراه** ایکی یول بیر بیرینه توققوشماسی ایله یارانیر. ایکی یول بیر یئرده بیر بیرینه یئتشمکده دؤرد یول یا مئیدان دوزلیر. نئچه جوره دؤرد یول اولا بیلر. کؤرپولو دؤرد یول و چیراقلی دؤرد یول، کیچیک و بؤیوک دؤرد یول، اوچ یول و نئچه یول، مئیدان و ...

## قایناق

بؤلمه:تیرافیک
مهدویت

**مهدویت** شیعه مسلکینده ۱۲-جی ایمام (ایمام مهدی) ظهور ائتمگیدیر.

## آیریجا مسلکلر
چوخ دین و مسلکده بیر کیمسه موعود یا عدالت یارادان آدلانیبدیر.نصرانیلر بودائی و هندو و ... مسلکلرده بیر کیمسه گلمگی دوشونولوب.

## قایناقلار

* مهدویت فارسجا ویکی پدیا یوخلاما ۲۰۱۷ فوریه

بؤلمه:دین
سوموکلو بالیقلار

**سوموکلو بالیقلار** ( Osteichthyes) آغیز چنه لیلردن بیر بؤلوم دیر.

## فیزیولوژی
The phylogeny of living bony fishes is shown in the cladogram.
میشار بالیغی

**نجار بالیغی** یوخسا اره بالیغی. مارانگؤز  کوپسه بالیق یوخسا نجار کوپسه بالیق شوعاع اوزگجلی بالیقلاردان. بورنو بیر اوزون و یاستی سوموک‌دور اره کیمی دیش دیش اوْلوب اونون آدی بورنونا گؤره نجار(اره) سسله‌نیب. دیش دیش بورنو چوخ ایتی و کسگیندیر. بیر جور نجار بالیغی ۷ متیر اولابیلر.

## قایناق
* اینگیلیسجه ویکی پدیا یوخلاما 2017 فوریه

بؤلمه:بالیق
قیلینج بالیغی

**قیلینج بالیق** خانی کیمینلر دسته سینده و سوموکلو بالیقلاردان سووا اوزگه جیل بالیقلاردان دیر. بیر اوزون سوموک قیلینج کیمی اونون کله سینده گوروشور بو اساسدا آدی قیلینج بالیق سسلئنیر.بالیقلارین اوزونلوقو 3متیر و بؤیوک بالیقلاری 455سانتی متیر و مایا بالیق ارککدن بؤیوک دیر.بو بالیق پاسفیک واطلس و هیند اوقاینوسوندا ایتسی سولاردا یاشیر.بالیقلار 550 متیر درین سولاردا اوزگوندور.

## قایناق

بؤلمه:بالیق
بالتیک دنیزی

**بالتیک دنیزی** — قوزئی اوروپادا یئرلشن دنیز. سطحی ساحه‌سی (آدالاری اوْلمادان) - ۴۱۵ km². سۇ حجمی - ۲۱،۵ مین km³. بالتیک دنیزی اطلس اوقیانوسو حؤوضه‌سینه عاییددیر.

## تاریخی
بالتیک دنیزی‌نین سطحی سوْن بوزلاشما دؤورو زامانی تماماً بۇز باغلامیش‌دی. ۱۴ مین ایل بۇندان اوّل بوزلاقلار اریمه‌یه باشلادی. دنیز سویو تخمیناً ۱۰.۳۰۰ ایل بۇندان اوّل بوغاز واسطه‌سی‌له مرکزی سوئد رایوندا بوْشلوقلاری دولدورماغا باشلادی. یوکسلن دۆنیا اوقیانوسی سوییه‌سی (تخمیناً ۷-۷.۵ مین ایل بۇندان اوّل) چاغداش دانمارک بوغازیندان بیر کئچید یاراتدی. بئله‌لیک‌له، بالتیک دنیزی تدریجاً ایندیکی فوْرماسینا گلیب دۆشدو.

## فیزیکی-جوغرافی گؤستریجیلر
بالتیکا دنیزی آوروپانین قۇرو اراضیسینین درینلیینه داخیل اوْلور، روسیه، ایستونی، لتونی، لیتوانی، لهیستان، آلمان، دانمارک، سوئد و فنلاندین ساحللرینی ایحاطه ائدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:دنیز
آناتومی

**آناتومی** - اوْرقانیزمین اوْرقانلارینین، توْخومالارینین، سلول‌لری‌نین قورولوشونو و فوْرماسینی اؤیره‌نن علم. آناتومی سؤزو یونان دیلی "آناتمنو" سؤزون‌دن‌دیر و معناسی "یاریرام" دئمک‌دیر.
حئیوانلار ایله علاقه دار حئیوان آناتومیاسی (زووتومی) بیتکیلرله علاقه دار بیتکی آناتومیاسی دئییلیر کی، ایکی آلت بوداغا بؤلونور.

بۇ بیلیم بوداقلاریندان بیری اینسان آناتومیاسیدیر کی، اینسانین اوْرقانلارینین نئجه دوزولمه‌سینی و اوْنلارین اینسان حیاتین‌داکی خۆصوصیتینی اؤیرنیر.
 
## آناتومیانین قوْللاری
* بیتکیلرین آناتومیاسی
* حئیوانلارین آناتومیاسی
* اینسانین آناتومیاسی.

## خاریجی کئچیدلر
* آناتومی بیلگی‌سی 
* آناتومی

بؤلمه:آناتومی
بؤلمه:Anatomical terminology
بؤلمه:بیولوژینین بؤلمه‌لری
بؤلمه:Morphology (biology)
فوتوسینتز

بندانگشتی|فوتوسینتز
**فوتوسینتز** بیتکی و بیر سیرا باشقا اوْرقانیزم‌ده گئدن ایشیق انرژیسینین کیمیوی انرژییه چئوریلمه‌سی پروسه سیدیر.

بیتکی فوتوسینتزینده ایشتیراک ائدن اساس اوْرقانی یارپاق. آغیزجیقلاردان یارپاغا هاوا داخیل اوْلور کی، اوْنون دا ترکیبینده اوْلان کربون قازین‌دان بیتکی یئیجک کیمی ایستیفاده ائدیر. یارپاق سلول‌لرین‌ده‌کی کلوروپلاستلارندن ایستیفاده ائتمک‌له بیتکی کیمیوی چئوریلمه یوْلو ایله غئیری-اوْرقانیک ماده‌لردن (کربون قازی و سۇدان) مورکّب اوْرقانیک ماده‌لر یارادیر.

فوتوسینتز زامانی ایشیق‌دا اوْرقانیک ماده یارانماسی ایله برابر، هم ده اطراف مۆحیط‌ده اوکسیژن خاریج ائدیلیر. فوتوسینتز ائتمک قابیلیتی یاشیل بیتکیلرین اساس اؤزللیکلریندن بیریدیر. غئیری-اوْرقانیک ماده‌لردن اوْرقانیک ماده یارادان اوْرقانیزملر آوتوتروفلار آدلانیر ("آوتوس"-اؤزو، "تروفه" - قیدالانما).

بیتکیلر گۆنش انرژی‌سیندن اوْرقانیک ماده‌لرین سینتزینده ایستیفاده ائدیر و دیگر جانلیلار دا قئیدالانارکن اوْنلاردان یارارلانیر. جانلیلارین تنفوسونو تامین ائدن اوکسیژن ده فوتوسینتز نتیجه‌سینده آلینیر. فوتوسینتز پروسه¬سی یالنیز ایشیق‌دا گئدن پروسه‌دیر. اوْرقانیک ماده و اوکسیژن عمله گلیر. تنفّوس هم ایشیق‌دا هم ده قارانلیق‌دا گئدیر. تنفوس زامانی کربون قازی و غئیری-اوْرقانیک ماده عمله گلیر.

ایلک دفعه اوْلاراق فوتوسینتزی روس عالیمی کلیمنت آرکادیویچ تیمیریازو کشف ائتمیشدیر.

فوتوسینتز سؤزو یونانجا فوتوس (ایشیق) و سینتزیس (بیرلشمه) سؤزلریندن گلمک‌ده‌دیر.

بؤلمه‌:بیولوژی

بؤلمه:فوتوسینتز
بؤلمه:Agronomy
بؤلمه:Biological processes
بؤلمه:Botany
بؤلمه:Cellular respiration
بؤلمه:Ecosystems
بؤلمه:متابولیزم
بؤلمه:Plant nutrition
بؤلمه:Plant physiology
بؤلمه:Quantum biology
هئیکل

[thumb|220px|[بابک خورمدین نین هئیکلی]]
**هئیکل** — تصویری اینجه صنعتین بیر نؤوعو، اثرلری حجملی فوْرما مالیکدیرلر، برک و یا پلاستیک مادّه‌دن حاضیرلانیر.
هئیکللرین اساس ژانرلاری — حجملی پورتره، تاریخی، معیشت، سمبول و حئیوانلارین تصویرلری‌نین وئریلمه‌سی‌دیر.
هئیکللرین بدیعی حاضیرلانماسی — حجملی فورمون وئریلمه‌سی، پلاستیک موْدللشدیرمه و حتی هئیکلین رنگی‌نین وئریلمه‌سی ساییلیر.

## قایناقلار

بؤلمه:هۆنر
قطر اۇلدوزلار لیگی

**قطر اۇلدوزلار لیگی** () قطر فوتبال لیگلرینین ان اۆست سوییه‌سی‌دیر. لیگ ۱۹۷۳-جی ایلده قۇرولموش‌دور. ۱۴ تیمین ایشتیراک ائتدیی لیگدن هر فصل ۱ تیم چوخلوق دۆشمک‌ده و آلت لیگدن ۱ تیم بۇ لیگ یوکسلمک‌ده‌دیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* QSL Official website  
* QFA Official website 
* Qatar Stars League - worldfootball.net (multilingual)
* Qatar Stars League - goal.com 
* Qatar Stars League - Hailoosport.com  (Arabic)
* Qatar Stars League - Hailoosport.com 
* Qatari Football on Twitter


۱
بؤلمه:ان یوخاری سوییه‌لی فوتبال لیگلری آسیادا
خلیفه ایستادیومو

بندانگشتی|خلیفه ایستادیومو دییشدیریلیر
**خلیفه اۇلوسلار آراسی ایستادیومو**، قطرین باشکندی دوحه' دا چوْخ مقصدلی اوْلاراق اینشا ائدیلن ایستادیوم. اکثریت‌له فوتبول ماچلاری اۆچون ایستیفاده ایستادیوم‌دا ایدمان موسابیقه‌لری دا آپاریلیر. دوحه ۲۰۰۶ آسیا اوْیونلارینا ائو صاحیب‌لییی ائده‌جک ایدمان کومپلکسینین بیر حیصّه ‌سی اوْلان خلیفه اۇلوسلار آراسی ایستادیومو ۵۰.۰۰۰ تاماشاچی ظرفیّتی وار
معمار

**معمارلار** بینالارین و باشقا تیک‌لیلرین تکنیکی، ایقتیصادی ، فونکسیونال و گؤرونوشو باخیمیندان پلانلاشدیریلماسی و تیکیلمه‌سی ایشلرینی یئرینه یئتیرن شخصلردیر. اوْنلارین اساس وظیفه‌سی تیک‌لیلردن اؤنجه یئنی معمارلیق نومونه‌لری‌نین یارادیلماسیندان عبارت‌دیر. 

معمارلیق صنعتینه قدیمی اوْلاراق بؤیوک اؤ‌نم وئریلمیش‌دیر. اوْنلار کئچمیش‌ده تیکی‌لیلرین لاییه¬لندیریلمه‌سیندن توتموش ایشلرین یئرینه یئتیریلمه‌سینه کیمی رهبرلییی بیر نفرده جملَین دؤولته یاخین شخصیتلر ایدیلر. مۆختلیف  دؤورلردن وابسته اوْلاراق اوْنلارین ایش ایستیقامتلری ده مۆختلیف  اوْلموش‌دور. مثلاً، روم ایمپیراتورلوغو دؤورونده اوْنلارین چوْخو ساواش تیک‌لیلر اۆچون چالیشمیشلار (مس.ویترووی). زامان گئچدیکجه معمارلار داها چوْخ گؤزل بینالارین سالینماسی ایله مشغول اوْلموشلار (مس. عجمی نخچیوانی). رونسانس دؤورونده معمارلارین مشغول اوْلدوقلاری ساحه‌لره هئیکلتراش‌لیق دا داخیل اوْلموش‌دور.

۱۹-جو عصرده صنایع اینقیلابی عرفه‌سینده معمارلیق آرتیق عالی مکتبلرده بیر ایختیصاص کیمی اؤیردیلمه‌یه باشلاییر. تیکینتی تکنولوژیسندا بؤیوک ایرلیلییشلر باش وئریر. معمارلیق مکتبلری تأسیس ائدیلیر. تکنیکی ترقّی دؤورونده معمارلیق صنعتی‌نین تیکینتی موهندیسلیین‌دن آیریلماسی پروسسی باشلاییر. 
معمارلار اساساً تیکی‌لیلرین خاریجی گؤرونوشو ایله، دیگرلری ایسه تیکینتی ایشلری‌نین تکنولوژیسی اۆزره 
ایختیصاص¬لاشیرلار. ۲۰-جی عصرده تیکی‌لیلرین کونستروک‌سییالارینین مورکّب لشمه‌سی  سایه‌سینده بۇ ایستیقامت‌ده داها دا شاخلنمه باش وئریر. گئتدیکجه شهر، کند،  داخیلی، تیکینتی فیزیکی، هۆندور بینالارین تیکینتی‌سی و ... کیمی یئنی ساحه‌لر مئیدانا گلیر. 

## قایناقلار
 

بؤلمه:معمارلیق
بؤلمه:معمارلار
بؤلمه:Architecture occupations
بؤلمه:Professional certification in architecture
مینیاتور

**مینیاتور صنعتی** —مینیاتور صنعتی موسلمان شرقی خالقلارینین چوخسرلیک اینجه صنعت تاریخی‌نین ان ماراقلی صحیفه‌لریندن  بیریدیر.  دۇغرودور، اوْرتا عصرلرده موسلمان رسّاملاری و خالق صنعتکارلاری یارادیجی‌لیق  ایله ایندی ده بیزی حئیران ائدن و اوْنو یارادان خالقین بدیعی مدنیتی‌نین قدیملیینی، چوخ جهتلیینی، اؤزون مخصوص لوغونو ثبوت ائدن چوخسای‌لی معمارلیق، تصویری و دکوراتیو صنعت اثرلری یاراتمیشلار و اوْنلارین چوْخو دۆنیا اینجه صنعتی‌نین قیزیل فوندونا داخیل اوْلموش‌دور. بۇنا باخمایاراق، ایران خالقینین دۆنیا بدیعی مدنیتی خزینه‌سینه بخش ائتدیی ان سانبال‌لی و مؤهوم صنعت اینجه لری اوْنون صنعتکارلارینین مینیاتور رسّام‌لیغی ساحه‌سینده یاراتدیغی اثرلردیر.

تصویری صنعتین اؤزل بیر نؤعو اوْلان مینیاتور اۆز طبیعتی اعتباری‌له کیتاب ایلوستراسیاسی اوْلوب کلاسیک شرق شعرسینین (شعر) بیلاواسیطه  ائتکیسی آلتیندا اینکیشاف ائتمیشدیر.

شرق شعرلرینی کلاسیکلری‌نین، اؤزل‌له اوْنون فیردوسی و نظامی گنجوی کیمی مشاهیر اؤلمز اثرلری رسّاملار اۇزون توکنمز ایلهام قایناغی اوْلموش و اوْنلارین یارادیجی‌لیغینی یۆکسک اینسان ادّعالارلا زنگینلشدیرمیش‌دیر. فیردوسینین "شاهنامه" حماسه سی، نظامی‌نین فلسفی-آموزشی، رومانتیک-محبّت و تاریخی-قهرمان‌لیق شعرلری رسّاملارین یارادیجی‌لیغینا گۆج‌لو ائتکی(تاثیر) گؤسترمیش،ادّعا-ائستئتیک باخیمیندان تکرار اولونماز، دونیوی مضمونو ایله فرق‌له‌نن، دینی مجرّدلیک‌دن (سویوتلوق‌دان)، چَتین آسلئتیزین‌دن اۇزاق اثرلرین یارادیلماسی اۇزون گۆج‌لو ایستیمول اوْلموش‌دور. شرق شعرلرینی مینیاتور رسساملیغین هومانیست مضمونو و ادّعا ایستیقامتینی مُعیین لشدیرممیش‌دیر، هم ده اوْنون بدیعی فوْرماسینین اینکیشافیندا  بللی ایز بوراخمیش‌دیر. بدیعی تصاویر عالمی، شرق شعرسینین اینجه، الوان بدیعی دیلی، آهنگدارلیغی و موسیقی‌لییی رسّاملارا شعر ایله درین‌دن هماهنگ اوْلان شرطی دکوراتیو اۆسلوب، یۆکسک رومانتیک و پوئتیکلشدیریلمیش تصاویر ایفاده واسطه‌لری، شاعیرانه بدیعی قۇرولوش یاراتماغا کؤمک ائتدی. بۇنا گؤره‌دیر کی، یاخین و اوْرتا شرق خالقلارینین مینیاتور رسّام‌لیغی هم کۇنو عۆمومی‌لییی، هم ده بۇ صنعت نؤعونون اؤزونه خاص خۆصیّتلری ایله شرط‌له‌نن بعضی عۆمومی یؤنلره مالیک‌دیر. آنجاق اجتماعی حیاتین اینکیشاف خۆصیّتلری و هر بیر خالقین  گۆزل باخیشلاری اوْنون اینجه صنعتی‌نین کاراکترینده ده ایز بوراخمیش‌دیر. اوْنا گؤره ده عرب شرقی‌نین، تۆرکیه و ایران، آذربایجان، اوْرتا آسیا و موغول هیندوستانین مینیاتورلری تکرار اولونماز اؤزللیکلرله فرق‌لنیرلر.

بیر عصردن آرتیق‌دیر کی، شرق مینیاتورونون شاه اثرلری نَینکی عالیم و رسّاملارین، و  اله جه ده چوْخلو صنعت سئورلرین دیقّتینی جلب ائدیر. شرق مینیاتورونون تدقیقینه، نیسبتاً  یاخین زامانلاردا، عصریمیزین اوّلین‌دن باشلاماسینا باخمایاراق، حاضیردا دۆنیا صنعتشوناس‌لیغی علمینده چوْخ بؤیوک ماده توپلانمیش‌دیر. هم مادهین  گئنیش‌لییی، هم ده آنلام و علمی درین‌لییی اعتباری‌له مۆختلیف  سجییه‌لی مقاله‌لر، علمی-کۆتلوی(توده) کیتاب و کیتابچالار، اساس‌لی آراشدیرما اثرلری مئیدانا گلمیش‌دیر
رساملیق

**رسّاملیق** — تصویری اینجه صنعتین ان قدیم نؤعلریندن بیری. چَتین و یۇمشاق کتانا رنگلرین چکیلمه‌سی، رقم تکنولوژیسی و اؤزل تکنولوژیلارلا گئرچک کوْنو (موضوع ) و جانلییا اوْخشار بصری تصویرین یارادیلماسی.

رسّاملیق‌دا گئرچک عالمین حجمی، رنگی، مکان، اشیالارین مادی فوْرماسی، ایشیق و هاوا مۆحیطی و ... کیمی گؤزله قاورانیلان، حقیقی صورت‌ده مؤوجود اوْلان علامتلر جانلاندیریلیر. رسّام‌لیق صنعتی‌نین اساس علامتلری تصویرلیق، دۇیگوسال‌دیر. بۇ اثرلرین تصاویری ادّعا و مؤوزونون، طرح و کاراکترلرین وحدتینه اساس‌لانیر. بدیعی تصویرین بۇ اجزاءلری رسم، ترکیبی، رنگلندیرمه، ایشیق-کؤلگه، گؤرونوم، ریتم کیمی تصویر و ایفاده واسطه‌لری ایله کونکرئتلشدیریلیر.

رسّام‌لیق صنعتی بدیعی-گوزل خۆصوصیت لرین چوْخ جهت‌لی‌لییی ایله باغلی مۆختلیف نؤعلره بؤلونور:
*مونومنتال رسّام‌لیق؛ 
*تزیینی رسّام‌لیق؛ 
*تئاتر-دکوراتیو رسّام‌لیغی؛ 
*مینیاتور رسّام‌لیق؛ 
*دزگاه رسّام‌لیغی. 
هر نؤعون اؤزونمخصوص تکنیکی ایفاده اۆصوللاری و ماده لری وار.

رساملیغین ان گئنیش یاییلمیش فوْرماسی دزگاه رسّام‌لیغی‌دیر. کتان و آغاج اۆزرینده یاغ‌لی بوْیالارلا چکیلن بئله اثرلر "مولبرت" آدلانان اؤزل دزگاه‌دا یارائدیلیر. اۆزرینده، اساساً، یاغ‌لی بوْیا ایله چکیلیر. یاغ‌لی بوْیا ایله یاناشی رسّام‌لیق‌دا تمپرا، پاستل، آکوارل، قواش تکنیکلاری دا اۇیقولاما ائدیلیر. مونومنتال رسّام‌لیق اثرلریندن فرقلی اوْلاراق، دزگاه رسّام‌لیغی اثرلری سربست‌دیر و ایسته نیلَن یئرده آسیلا بیلر.

مضمون اعتباری‌له رسّام‌لیق صنعتی بۇ ژانرلارا بؤلونور* 
*تاریخی رسّام‌لیق؛ 
*میفولوژی رسّام‌لیق؛ 
*معیشت رسّام‌لیغی؛ 
*پورتره رسّام‌لیغی؛ 
*منظره رسّام‌لیغی؛ 
*ناتورمورت رسّام‌لیغی و ...

## بیرده باخ
* رسّام

## قایناق
* روسیه دؤولت شکیل قالریاسی.
* روسیه رسّام‌لیق آکادمیاسی 
* شبکه رسّام‌لیق موزه یی.

بؤلمه:نقاشلار
بؤلمه:رسّام‌لیق
بؤلمه:Painting techniques
سیپار

**سیپار** (سومریجه: Zimbir زیم بیر) (اینگیلیس دیلی: Sippar) **زیم بیر** اورتا دوغو و ایکی چای آراسیندا عیراق اؤلکه سینده اسکی تاریخده شهر آدی اولاراق.فرات چایلاقینین دوغو طرفی و ایندیکی تل ابو حباه (Tell Abu Habbah )چؤلونده.باغداد شهرینین 30 کیلومتیر گونئی طرفی و اسکی بابل شهرینین 60 کیلومتیر قوزئی طرفینده.اونون قارداش شهری سیپار آمنانیوم (سیپار آناسی) آدلانیردی.

## قایناق

بؤلمه:تاریخ
نوردراین-وستفالن

**نوردراین-وستفالن** () آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلین نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو 17837000 و 34085 کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره 4 -جی، اهالییه گؤره 1 -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اهالی سیخلیغی 523 نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی دوسلدورف شهر دیر.
## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* Official Government Portal
* The Landtag of North Rhine-Westphalia
* Holidays in NRW
* Information and resources on the history of Westphalia on the Web portal "Westphalian History" 
* Guidelines for the integration of the Land Lippe within the territory of the federal state North-Rhine-Westphalia of 17 January 1947
* North Rhine-Westphalia images from Cologne and Duesseldorf to Paderborn and Muenster 
* 

بؤلمه:نوردراین-وستفالن

بؤلمه:۱۹۴۶ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بایرن

**بایرن**  آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۱۲۵۴۲۰۰۰ و ۷۰۵۵۲ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره ۱ -جی، اها‌لییه گؤره ۲ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اها‌لی سیخلیغی ۱۷۸ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی مونیخ شهر دیر.

## آیریجا باخین
*آلمان
*آلمان ایالتلری

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Official government website
* Official website of Bayern Tourismus Marketing GmbH  
* Foreign Trade 
* statistics
* 
* CityMayors feature on Germany subdivisions

بؤلمه:بایرن
بادن-وورتمبرق

**بادن-وورتمبرق** ، آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۱۰۷۵۵۰۰۰ و ۳۵۷۵۲ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره ۳ -جی، اها‌لییه گؤره ۳ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اها‌لی سیخلیغی ۳۰۱ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی اشتوتقارت شهری دیر.

## آیریجا باخین
*آلمان
*آلمان ایالتلری

## ائشیک باغلانتیلار
* CityMayors feature on Germany subdivisions
 
## قایناقلار

* رسمی وئب‌سایتی
* 
* 

بؤلمه:۱۹۵۲ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
نیدرزاکسن

**نیدرزاکسن**  آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلین نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۷۹۱۴۰۰۰ و ۴۷۶۰۹ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره ۲ -جی، اهالییه گؤره ۴ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اهالی سیخلیغی ۱۶۶ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی هانوفر شهری دیر.

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* Official governmental portal
* Official website for tourism, holiday and leisure in Lower Saxony
* map with tourist highlights, notepad and personal guide 
* 

بؤلمه:۱۹۴۶ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
هسن

**هسن**  آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۶۰۶۶۰۰۰ و ۲۱۱۱۵ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره ۷ -جی، اها‌لییه گؤره ۵ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اها‌لی سیخلیغی ۲۸۷ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی ویسبادن شهری دیر.

## قایناقلار

### نوتلار

### کیتاب
* 
* 

## خاریجی لینکلر

* Official government portal (English version) 
* Wiki about Hesse in Hessian language 
* 
*
برمن ایالتی

**برمن ایالتی**  آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۶۶۱۰۰۰ و ۴۱۹ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا  ساحه‌یه گؤره ۱۶ -جی، اها‌لییه گؤره  ۱۶ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اها‌لی سیخلیغی ۱۵۷۷ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی برمن شهری دیر.
## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* Official state portal
* Official governmental portal
* Constitution of the state, German only 
* 

بؤلمه:برمن ایالتینین تاریخی

بؤلمه:۱۶۴۶ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
زارلاند

**زارلاند** () آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۱۰۱۸۰۰۰ و ۲۵۶۹ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا  ساحه‌یه گؤره ۱۳ -جی، اها‌لییه گؤره  ۱۵ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اها‌لی سیخلیغی ۴۰۰ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی زاربروکن شهری دیر.
## نوتلار

## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*Official governmental portal
*Statistics office 
*WorldStatesmen – Germany
* Describes the contest for the Saar over the centuries.
*

بؤلمه:۱۹۵۷ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
مکلنبورق-فورپومرن

**مکلنبورق-فورپومرن** () آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۱۶۳۹۰۰۰ و ۲۳۱۸۰ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره ۶ -جی، اها‌لییه گؤره ۱۴ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اها‌لی سیخلیغی ۷۱ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی شورین شهری دیر.
## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* Official Mecklenburg-Vorpommern portal
* 

;توریسم
* Off to MV - Official tourism website of Mecklenburg-Vorpommern
* Germany.Travel - Federal Tourism Association: Mecklenburg-Vorpommern 



بؤلمه:۱۹۴۶ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
راینلاند-فالتس

**راینلاند-فالتس** () آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۳۹۹۹۰۰۰ و ۱۹۸۵۳ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره ۹ -جی، اها‌لییه گؤره ۷ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اها‌لی سیخلیغی ۲۰۲ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی ماینتس شهری دیر.
## قایناقلار

## علاوه اوخو
* Kreuz – Rad – Löwe, *Rheinland-Pfalz und seine Geschichte*, Verlag Philipp von Zabern, Mainz 2012
**Band 1 (Von den Anfängen der Erdgeschichte bis zum Ende des Alten Reiches): 
**Bände 2 (Vom ausgehenden 18. Jahrhundert bis ins 21. Jahrhundert) und 3 (Historische Statistik): 
## خاریجی لینکلر

* Official governmental portal
* 

بؤلمه:۱۹۴۶ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
تورینقن

**تورینقن** () آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۲۲۳۱۰۰۰ و ۱۶۱۷۲ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره ۱۱ -جی، اها‌لییه گؤره ۱۲ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اها‌لی سیخلیغی ۱۳۸ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی ارفورت شهری دیر.
## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

*Official government site
*Tourist website for Thuringia 
*Official Directory 
*
*Thuringian flags at 
*#
*#
*

بؤلمه:۱۹۲۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر

بؤلمه:۱۹۹۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
براندنبورق

**براندنبورق**  آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۲۵۰۰۰۰۰ و ۲۹۴۷۹ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره ۵ -جی، اها‌لییه گؤره ۱۰ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اها‌لی سیخلیغی ۸۵ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی پوتسدام شهری دیر.

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

* Official website 
* Brandenburg Tourist Board
* 
* CityMayors feature on Germany subdivisions

بؤلمه:۱۹۹۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
شلسویق-هولشتاین

**شلسویق-هولشتاین** () آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۲۸۳۳۰۰۰ و ۱۵۷۹۹ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره ۱۲ -جی، اها‌لییه گؤره ۹ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اها‌لی سیخلیغی ۱۷۹ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی کیل شهری دیر.
## قایناقلار

## خاریجی لینکلر

* Official government portal 
* Official Directory
* Schleswig-Holstein Plebiscite Paper Money - 1919, 1920 Issues
* 360° Panoramas of Schleswig-Holstein
* 
* 

بؤلمه:۱۹۴۶ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
اینلیل

**اینلیل** (این :خان-لیل:یئل) یوخسا آنلیل سومری تانریچا. یئل، طوفان، نفس و ایلدیریم تانریچاسی ایمیش. باش معبدی نیپور شهرینده تیکیلمیشدی. نیپور شهرینه بو تانریچا آدینا گؤره اینلیل کور(اینلیل یئری){این:خان-لیل:یئل-کور:یئر} آدی وئریلمیشدی.

سومر، آکاد، کنعان و هیتی یازیلاریندا واردیر.

## قایناق
* اینگیلیسجه ویکی پدیا یوخلاما فوریه 2017
بؤلمه:تانریچالار
محسن فروزان

**محسن فروزان** () ایرانلی فۇتبولچو و قاپیچی. اوْ ایرانین رشت شهرینده آنادان اوْلوب. **محسن فروزان** ایران میلّی فوتبول تاخیمیندا اوْیناییب

## باشاریلاری
## قایناقلار

بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
بؤلمه:تراکتورسازی کولوبونون اویونچولاری
حمید استیلی

**حمید استیلی** () ایرانلی فۇتبولچو و هافبک. اوْ ایرانین،تهران شهرینده آنادان اوْلوب. **حمید استیلی** اصالتی آذربایجانلی و ساراب بؤلگه‌سی نین اسطلو کندیندن دیر. بو تورک فۇتبولچو ایران میلّی فوتبول تاخیمیندا توپ اوْیناییب.

## باشاریلاری
## قایناقلار

بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
نینلیل

**نین لیل**(نین:خاتون-لیل:یئل) سومر تانریچاسی آچیق گؤی یوخسا یئل خاتونو ایدی.
## قایناقلار
https://en.wikipedia.org/wiki/Antu_(goddess) اینگیلیسی ویکی پدیا یوخلاما فوریه 2017
بؤلمه:دین
ناظم گنجاپور

**ناظم گنجاپور** () ایرانلی فۇتبولچو و هۆجومچو. اوْ ایرانین اهواز شهرینده آنادان اوْلوب. **ناظم گنجاپور** ایران میلّی فوتبول تاخیمیندا اوْیناییب.

## باشاریلاری
## قایناق‌لار
http://www.national-football-teams.com

بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری

## منابع
یحیی گل‌محمدی

**یحیی گل‌محمدی** () ایرانلی فۇتبولچو. اوْ ایرانین ر، اردبیل اوستانی، شهرینده آنادان اوْلوب. **یحیی گل‌محمدی** ایران میلّی فوتبول تاخیمیندا اوْیناییب.

## باشاریلاری
## اوْیونلاری

* **Assist Goals**

## قایناقلار

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
بؤلمه:تراکتورسازی کولوبونون اویونچولاری
محمود فکری

**محمود فکری جویباری** — نساجی مازندران فوتبال کولوبو و ایستیقلال تهران فوتبال کولوبونون گئچمیش فوتبولچوسو.

## قایناقلار
 
بؤلمه:فوتبال