open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ایران جومهور باشقانلاری‌نین لیستی

**ایران جومهور باشقانلاری‌نین لیستی**، ۱۹۷۹-جو ایلده ایران ایسلام اینقیلابی‌نین آردیندان و پهلوی حؤکومتی‌نین یؽخیلیشیندان سوْنرا قۇرولان ایران ایسلام جومهوریتی جومهور باشقانی اوْلاراق وظیفه یاپمیش شخصلری شامیل اوْلان لیست دیر.

بۇ مقام، ۳ دسامبر ۱۹۷۹-جو ایلده ایران ایسلام جومهوریتی آنایاساسی‌نین قبول ائدیلمه‌سی ایله حوقوقی بیر شکیل آلدی.  جومهور باشقانی، قورویوجولار شوراسی طرفیندن سئچیلن و داها سوْنرا خالقین دوْغرودان سسی ایله دؤرد ایللیگینه سئچیلن جومهور باشقانی آدای‌لاری آراسیندان سئچیلیر. بیر شخص ان فازلا ایکی دفعه جومهور باشقانی سئچیله‌بیلیر.

آنایاسایا گؤره ایران جومهور باشقانی، عالی لیدردن سوْنرا ایکینجی ان یۆکسک سیاسی شخص دیر و حؤکومت باشقانی اوْلاراق قبول ائدیلیر. جومهور باشقانی‌نین اؤلوم، وظیفه‌دن آلینما، ایستعفا و یا خسته‌لیک کیمی نه‌دنلرله حوقوقی وظیفه‌لری‌نی یئرینه گتیرمه‌مه‌سی حالیندا، جومهور باشقانی یاردیمجی‌سی، لیدرین تصدیقی ایله گئچیجی اوْلاراق جومهور باشقانی‌نین وظیفه‌لری‌نی آلیب، نوبت‌دن کنار سئچیم‌لرینه شراییط یاراتمالی دیر.

## تاریخ
ایندیه‌جان ۸ نفر ۱۳ دوره‌ده ایرانین جومهور باشقانی اولوبلار. بو مقام پهلویلردن سونرا، ایران ایسلام اینقیلابینان سونرا ۱۱ آذر ۱۳۵۸ ایراندا قورولدو. جومهورباشقانلیقی ایراندا ۴ ایل اولار و ائیلیه بولر تازادان بیر دوره دالبه دال سئچیلسین. ایندیکی جومهورباشقان ۳ آقوست ۲۰۲۱دن ابراهیم رئیسی دیر.

## جومهورباشقانلاری لیستی
; سیاسی حیزب‌لر

;باشقا

## زامان قرافیکی

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:20
PlotArea  = top:11 bottom:51 right:130 left:21
AlignBars = late

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:1980 till:2021
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1980

Colors     =
  id:President value:rgb(0.5,1,1)

TextData =
  pos:(20,27) textcolor:orange fontsize:M

BarData =
  barset:PM

PlotData=
  align:left fontsize:S shift:(3,-4) anchor:from width:15 
  barset:PM

 from: 04/02/1980  till: 22/06/1981 color:President  text:"Banisadr" 
 from: 02/08/1981  till: 31/08/1981 color:President  text:"Rajaee" 
 from: 13/10/1981  till: 03/08/1989 color:President  text:"Khamenei" 
 from: 03/08/1989  till: 03/08/1997 color:President  text:"Rafsanjani" 
 from: 03/08/1997  till: 03/08/2005 color:President  text:"Khatami" 
 from: 03/08/2005  till: 03/08/2013 color:President  text:"Ahmadinejhad" 
 from: 03/08/2013  till: 03/08/2021 color:President  text:"Ruhani" 


## همچئنین باخ
*ایران جومهورباشقانی
*ایرانین باش‌وزیرلرینین لیستی

## قایناقلار

بؤلمه:ایرانین دؤولت قورولوشو
مجالس النفایس

**مجالس النفائس** ـ امیر علیشیر نوائی'نین تذکره تورونده‌کی اثری. تورک ادبییاتیندا وارلیغی بیلینن ایلک شعرا تذکره‌سی‌دیر. 

نوائی بو اثر ملا احمد جامی'نین بهارستانی ایله سمرقندلی دؤولتشاه تذکیره‌سینی اؤرنک آلاراق سککیز بؤلوم حالیندا یازمیشدیر. هر بؤلومه‌ "مجلس" آدی وئریلمیشدیر. بو تئذکیره 16. یوزایلدن اعتیباراً آنادولو'دا یازیلمایا باشلانان شاعیرلر تئذکیره‌لرینه‌ اؤرنک اولموشدور.

## مجالس النفائس متنیندن اؤرنک‌لر
مجالس النفایس بو عبارتلرله باشلانیر:قيلدي يا ساغاج بوباغ روح افزايي ٭ نظم اهلين اينك بلبل خوش الحانيو درود نامعدود اول خلاصه معدوم وجودقه كيم ...>**باشقا بؤلوملردن اؤرنک‌لر:**
:: حافظ سعد
:: میر قاسم مریدلاریدن دور چون لااوبالی‌وش و شوخ‌طبع‌راق کیشی ایردی هری شهرینینگ لوند و ایچگوچی ییگیتلری انگا مصاحب بولور ایردیلار بو جهتدین الاردین ناهموار معاش و بی‌اندام اطوار ظاهر بولور ایردی حضرت شیخغه معلوم بولغاچ آنی اؤز صحبتی‌دین محروم قیلیب خانقاه‌دین اخراج قیلدیلار و بویوردیلار کیم حجره‌سین بوزوب توفراقین خانقاه‌دین تاشقاری تاشلاسونلار...

:: ایکینجی مجلس
:: اول جماعت عزیرلار ذکری‌دا کیم فقیر الاردین بعضی‌نینک ملازمتی‌غه کیچیک‌لیکده یئتیپ‌مین و بعضی‌نینک صحبتیغه یگیت‌لیک‌دا مشرّف بولوب‌مین و حالا سنه سته و تسعین و ثمانمائه تاریخی‌دا کیم بو مختصر بیتی‌لادور الار بو فنا دامکاهی‌دین بقا آرامگاهی‌کا باریب‌دورلار. اول جمله‌دین مولانا شرف‌الدین علی یزدی دور. مولانینگ صاحب کمال‌لیغی عالم اهلی قارشی‌دا مسلم‌دور شاه‌رخ سلطان بوزوغلیغی‌دا فقیرنینگ والدی جماعت کثیر بیله روزگار حوادثی فتنه‌سی‌دین خراسان‌دین قاچیب عراق‌قه باروردا تفت‌غه کیم مولانینگ مولدی‌دور یاریم گئجه یئتیب توشتی‌لار اتفاقا منزل الارنینگ خانقاهی ایشیکی‌دا واقع ایردی تانگ اتقندا انداق کیم اویون اطفال دابی بولور اول جماعت‌نینگ اطفالی اول خانقاه‌غه اویناغالی گیردی‌لار فقیر هم الار بیله‌ایدیم تخمینا آلتی یاشیم‌دا بولغای ایردیم...

## الیازما نسخه‌لری
بو اثرین دونیا کیتابخانالاریندا بیر چوخ الیازماسی ساخلانیلیر. تبریز ملی كيتابخاناسيندا، تهران بیلیم‌یوردو ادبیات کیتابخاناسیندا، تهران سپهسالار کیتابخاناسیندا، کاخ گلستاندا یئرلشن سلطنتی کیتابخانادا، تهران مجلس کیتابخاناسیندا، ملک کیتابخاناسیدا، قوم مرعشی کیتابخاناسیندا و مشهدین آستان قدس کیتابخاناسیندا نوسخه‌لری ساخلانیلیر.

## یاییملاری
بو اثر ایلک دؤنه تاشکندده، اوزبيکستان س‌س‌ر فنلار آکاديميه‌سي نشرياتي طرفیندن 1961م ایلده 256+50 صفحه‌ده چاپ ائدیلیب یایینلانمیشدیر.

## چئویری‌لری
* لطائف‌نامه، فخری هراتی (فارسجایا)
* حکیم شاه محمد قزوینی ترجمه‌سی (فارسجایا). 

## قایناق
* تورکیه تورکجه‌سی ویکیپدیاسی چالیشانلاری طرفیندن یازیلان Mecâlisü'n-Nefâis مقاله‌سی.


بؤلمه:تورک ادبیاتی قارالامالاری
بؤلمه:تورک ادبیاتی
بؤلمه:امیر علیشیر
بؤلمه:چاغاتای ادبیاتی
بؤلمه:شاعیرلر
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه تذکره‌لر
عبدالعزیز خان

عبدالعزیز خان (۱۵۱۳-۱۵۵۰) بوخارا خانی و شاعیر. بوخارا خانلیغینی یؤنتمیش اولان شیبانی خانلاریندان آلتینجی خان. ۱۵۴۰ دان ۱۵۵۰نجی ایله قدر حؤکم سوردو.

## یاشامی
عبیدالله خانین بؤیوک اوغلو عبدالعزیز ۱۵۱۳ نجو ایل بوخارادا دونیایا گؤز آچدی.

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاهلار

بؤلمه:شیبانی خانلیغی
عبداللطیف خان

**عبداللطیف خان** (۱۴۹۵-۱۵۵۲) شاعیر و شاه. بوخارا خانلیغیندا شیبانی سولاله‌سیندن حؤکم سورموش آلتینجی خان.

## قایناق
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاهلار
بؤلمه:تورک تاریخی
بؤلمه:شیبانی خانلیغی
محمدرضا آگاهی

محمدرضا آگاهی ( 1809- 1874) — اؤزبک یازیچیسی، تاریخچیسی و ترجومه‌چیسی. 

## حیاتی
محمدرضا آگاهی 1809-جو ایلده خیوه‌ده آنادان اولموش و 1874-جو ایلده خیوه‌ده وفات ائدیب. 

## یارادیجیلیغی
محمدرضا آگاهی «ریاض الدوله» («خئیرخاهلیق باغلاری»)، «زبدة التواریخ» («تاریخین قایماغی»)، «ججامع الواقعات السلطانی» («سولطان حادیثه لرینین مجموعسو»)، «گلشن دؤولت» («سادت گولشه‌نی») و «شاهد الإقبال» («ایقبال شاهیدی») آدلی اثرلرین مؤلیفیدیر. 

مونیس آگاهینین قارداشی اوغلو محمدرضا "آگاهی تاریخی" آدلی اثرله اونون فعالییتلرینی داوام ائتدیرمیش و اثری بیتیرمیشدیر. مونیس و آگاهی تاریخی حادیثه لری آنلاتماقدا بیر طرفه یاخینلاشمیش اولسالار بئله، یئنه تورکمنلرین تاریخینی اؤیرنمکده ان قییمتلی اثرلردن بیری اولماغی حاق قازانمیشدیر. 

## قایناق
انور چینگیزوغلو، اوترا عصر قایناقلاری اوغوز-تورکمن طایفالاری حاقیندا، سومقاییت، سدو-نون نشریاتی، 2012، 136،-صحفه. 
* Ənvər Çingizoğlu, Otra əsr qaynaqları oğuz-türkmən tayfaları haqqında, Sumqayıt, SDU-nun nəşriyyatı, 2012, 136,-səh.
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:اؤزبک شاعیرلر
بؤلمه:اؤزبک یازیچی‌لار
آق‌ملا، مفتاح‌الدین

**آقملا** یا **آقمنلا، محمدیار اوغلو مفتاح‌الدین** (۱۸۳۱-۱۸۹۵) شاعیر و معاریفچی. تاتار و قازاق و باشقورد تورکجه‌سینده اثرلر یازان عالیم.

## یاشامی
[بندانگشتی|آقموللانین [سوی آغاجی]]
## اثرلری

***ملا شهاب‌الدین حضرت‌ننڭ مرثیه‌سی**؛ بو اثر بؤیوک تاتار عالیمی شهاب‌الدین مرجانی‌نین مرثیه‌سینده یازیلان شعرلردیر./ چاپ: قازان: 1892م، 15بیت.
***آقمنلا افندینڭ انشاد ایتدیکی منظوماتیله، باشقه بر قاچ منشاتینی و کندیسنڭ ترجمهء حالینی مشتمل بر مجموعه‌در. /** مرتب: عبدالباری بن عبدالله السیدی؛ چاپ: قازان: 1904م، 24بیت.
***آقمنلا** (مشهور شاعر آقمنلا شهاب‌الدین المرجانی مرثیه‌سی و باشقه شعرلری. شهاب‌الدین حضرتنڭ رسمی هم ترجمهء حالی علاوه اولندی)، جمع: رضاءالدین فخرالدین؛ چاپ: قازان: شرق مطبعه‌سی، ناشری ترویسکی‌ده  کتبخانه‌سی، هـ/1907م، 35ص.
* 

## گالری

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاعیرلر

بؤلمه:عالیملر
بؤلمه:باشقورد شخصیت‌لری
بؤلمه:باشقورد ادبیاتی
بؤلمه:باشقوردلار
القاص میرزا

**القاص میرزا** (1515-1550) — صفوی شاهزاده‌سی، شیروان ویلایتینین به‌ی‌لربه‌یی، شاعیر.

## یاشاییشی

## قایناق

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:صفوی ایمپیراتورلوغو
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:ایران تورک شاعیرلری
آدم آتباش

**آدم آتباش** (دوغوم گونو. 16 آوریل 1995، ایستانبول تورکیه)  تورکیه لی سینما و تئاتر اوْیونجوسودور. 
## قایناقلار

بؤلمه:کیمسه‌لر
تانری داغلاری

**تانری داغلاری** (اسکی تورکجه: 𐰴𐰣 𐱅𐰭𐰼𐰃، Tenğri tağ؛ اویغورجا: تەڭرىتاغ، Tengri Tagh؛ قازاقجا: Тәңіртау، Təñirtaw، تأڭئرتاۋ؛ قیرغیزجا: Ала-Тоо، الا-توو؛ چینجه: 天山؛) اوْرتا آسيا'دا اولان بؤيوک داغ سيستملريندن بيريني اولوشدوران سيراداغلاردير. ان اوجا نوقطه‌سی 7439 متر اوجالیغی اوْلان چنگیز ذیروه‌سی دیر.

بوگۆنکو سیاسی جوغرافيا نظره آلینیرسا، اؤزبکیستان، قازاخیستان، قیرغیزیستان و دوْغو تورکیستانين اوْرتا بؤلوملرینه یاییلیر. تانری داغلارینین 1،000،000 کیلومترمۆربع‌ليک ساحه‌نی قاپلادیغی حسابلانمیشدیر.

تانری داغلاری‌نین دوْغو قیسمتی 2013-جو ایلده  و باتی قیسمتی ایسه 2016-جی ایلده یونسکو‌نون دونیا میراثی اوْلاراق تانینمیشدیر.

## قایناق

بؤلمه:تانری داغلاری

بؤلمه:قیرغیزیستان‌داکی سیراداغلار

بؤلمه:اورتا آسیا جوغرافیاسی
بؤلمه:دوغو آسیا جوغرافیاسی

بؤلمه:چینده‌کی عوموم دونیا ارثی
بدیع‌الزمان میرزا

**بدیع‌الزمان میرزا** (۱۴۶۹-۱۵۱۵)، هراتدا تیمورلار دؤولتی حؤکمداری حسین بایقارانین اوغلو و سون تیمورلو دؤولتی حؤکمداری، شاعیر. بوخارادا ۱۴۹۶-۱۵۰۶ ایللری و هراتدا دا ۱۵۰۶-۱۵۰۷ ایللری آراسی حؤکم سوردو.

## حیاتی

## ادبی یارادیجیلیغی

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاهلار
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:تیمورلۇلار
بایسونقور میرزا

**بایسونقور میرزا** (فارسجا: بایسنقر میرزا؛ ۱۴۷۷-۱۴۹۹)، تیمورلو سولاله‌سیندن ماوراءالنهرده ۱۴۹۵ـ۱۴۹۷ ایللری حؤکم سورن دوققوزونجو حؤکمدار.

## یاشامی

## یارادیجیلیغی

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاهلار
بؤلمه:تورک شاعیرلر
دیریلی سورخای

**دیریلی سورخای** (۱۹۰۲-۱۹۴۵) آذربایجانلی آشیق.

## حیاتی

## یارادیجیلیغی
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:آشیقلار
بؤلمه:تورک شاعیرلر
کمینه

**محمدولی کمینه** (1770 - 1840) — اون دوققوز عصر تورکمن کلاسسیک ادبیاتینین ان بؤیوک نوماینده‌لریندن بیری. 

## یاشامی
محمدولی کمینه 1770 - 1840-جی ایللر آراسیندا یاشامیشدیر. تکه تورکمنلرینین توختامیش بویونون توخلولار قولونا منسوب اولان کمینه ماددی ایمکانسیزلیق سببییله ایسته‌دیگی تحصیلی آلا بیلمه‌میش، بونا باخمایاراق یاشادیغی بؤلگه‌نین مدنیت مرکزلرینی-دییار دییار گزمیش، گؤره‌رک و صؤحبتلرده ایشتیراک ائده‌رک اؤز اؤزونو یئتیشدیرمه‌یه چالیشمیش و بونو باجارمیشدیر. کمینه‌نین آکادمیک سویییه‌ده شرق ادبیاتینا بلد اولماماسینا باخمایاراق بو ساحه نین ادبیاتی حاقیندا اهمیتلی معلوماتلارا مالیک ایدی. اونون عرب و فارس دیللرینده تحصیل وئرن ادبی مکتبلردن خبرسیز اولدوغونو سؤیله‌مک مۆمکون دئییل. تورکمن شاعیری کمینه یونوس ایمره، بورهان‌الدین سیواسلی، لطفی، نوائی، فوضولی، نسیمی، قاراجاوغلان کیمی بؤیوک شخصیتلرین اثرلرینی بیلمیش و اونون صنعت آنلاییشینین مئیدانا گلمه‌سینده بو شاعیرلرین یارادیجیلیغینین بؤیوک تاثیری اولموشدور. 

کمینه، تورکمن کلاسسیک ادبیاتینین ان بؤیوک خلیفه‌سی اولان مختومقولونون شاگیردیدیر. کمینه ماخدیمقولونو سؤز صنعتینین، ادبیاتین شئیخی کیمی دیرلندیرمیشدیر. بیر مجلیسده اوندان "نئجه یازماق لازیمدیر؟" دئیه سوروشولدوغوندا بئله جاواب وئرمیشدیر: "اوستادیمیز ماخدیمقولو شاعیرلیک مئیدانینین دنه‌لرینی اوراغییلا ییغدی. بیزه یالنیز هوشاسی قالدی" دئمیشدیر. کمین، شاعیرلیک مزییتی ایله یاناشی لطیفه‌لرییله ده تانینان بیر شخصیتدیر. ایتی ذکاسی، حاضیرجاوابلیلیغی 0ونو دیگر تورکمن شاعیرلریندن فرقلندیریر.تورکمئن شاعیری کمینه‌نین اثرلری اؤز حیاتی و یاشادیغی دؤورون ایجتیماعی گؤرونوشو ایله یاخیندان علاقه داردیر. کمینه‌نین اثرلرینی شئیرلری و بندلری اولماقلا اوزره ایکی قروپدا آراشدیرماق مۆمکوندور. کئمینئنین آلتمیشا یاخین شئیری، ایکی یوز اللی اطرافیندا دا بندلیکلری مؤوجوددور. آنجاق یئتمیش ایللیک بیر حیات یاشامیش عاغیللی و یارادیجی بیر شاعیرین یالنیز آلتمیشا یاخین شئیر یازدیغینی قبول ائتمک چوخ دا ایناندیریجی دئییل. کمینه‌نین ادبی یارادیجیلیغینی بیر دیگر ایستیقامتینی مئیدانا گتیرن بندلیکلرین هامیسینین اونا عایید اولدوغونو سؤیله‌مک ده دوزگون اولماز. اونون بعضی بئله سؤزلری خالق طرفیندن کمینه‌یه عایید ائدیلمیشدیر. 

توپلومون آخسایان ایستیقامتلرینی ساتیریک بیر یاناشما ایله اله آلان، خوصوصیله یاشادیغی دؤورده‌کیسیاسی قورولوشو، عدالت سیستئمینی و دین آداملارینی تنقید ائتمگی بؤیوک بیر اوستالیقلا باجاران کمینه هونرینی هم شئیرلریند، هم ده حیکمتلی سؤزلرینده گؤستره‌رک حؤرمت ائدیلن بیر ایجتیماعی خادیمه چئوریلمیشدیر. باشقالارینا عایید بندلرین ده کمینه آدینا باغلاندیغی و اونون آدییلا خاطیرلاندیغی دا معلومدور. اونون آدینا چیخاریلانلار آراسیندا موللا نسرددینین آدینا قئیدلی اولانلار دا وار. 

## شئیرلری
اوغولبیکه 

آغمنلی 

اوغولبی 

اوغولمنلی 

سلبینیاز 

## قایناق
* آذربایجان تورکجه‌سی ویکی‌پدیاچیلاری طرفیندن یارادیلان Məmmədvəli Kəminə مقاله‌سیندن.

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورکمن شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
کوچکونچی‌خان

**عبدالخیر خان اوغلو کوچکونچی خان** (۱۵۱۰-۱۵۳۰) بوخارا خانلیغیدا شیبانیلر سولاله‌سی اوچونجو حؤکمداری.

## یاشامی

## یارادیجیلیغی

## قایناق

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاهلار
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:تیموریلر
بؤلمه:تیمورلولار
بؤلمه:شیبانی خانلیغی
لطفی

**لطفی هروی** (۱۳۶۶-۱۴۶۵) تیمورلو دؤورو خوراسانلی شاعیر، چاغاتای ادبیاتی‌نین اؤنملی نماینده‌لریندن.

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:چاغاتای ادبیاتی
مشرب، بابارحیم

**مشرب** تخلص ائدن **بابا رحیم نمنگانی جغتائی** (۱۶۵۷ ـ نمنگان ؛ ۱۷۱۱ بلخ) بؤیوک متصوف شاعیر.

## حیاتی
بابارحیم مشرب، مشهور چاغاتای شاعیری، دوغولدوغو یئردن آزادفیکیرلیلیک اوستونده سورگون اولونموش، درویش کیمی اورتا آسیا و هیندیستانی گزمیشدیر. شئعرلرینده اعیانلاری، مأمورلاری، فیتنه‌کار دیندارلاری ایفشا ائتدیگی اۆچون دیوانه چاغریلمیشدیر. بلخ حاکیمینین امری ایله اعدام ائدیلمیشدیر. 

بابارحیم مشربین یارادیجیلیغیندا صوفیلیک ایدئیالاری اؤز عکسینی تاپمیشدیر. شئیرلری (غزل، موخممس، موسددس و س.) صمیمیلیگی، دیلینین ساده‌لیگی ایله سئچیلیر. ردیفدن مهارتله ایستیفاده ائتمیشدیر. "نور منبعیی" دیداکتیک اثری وار. فیلوسوف، صوفی شاعیر بابارهیم مشرب حاقیندا یازیلمیش قیسا معلومات هر حالدا اونون طالعیی باره‌ده موعین ائپیزودلاری آیدینلاشدیریر.

## قایناق
* آذربایجان تورکجه‌سی ویکی‌پدیاچیلاری طرفیندن یارادیلان Babarəhim Məşrəb مقاله‌سیندن.
*

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:صوفیلر
بؤلمه:عاریفلر
بؤلمه:افغانستانلی‌لار
بؤلمه:اؤزبک شاعیرلر
ملا نفس

بندانگشتی|ملا نپس
**ملا نفس** (۱۸۱۰-۱۸۶۲) مشهور تورکمن شاعیری.

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:تورکمن شاعیرلر
عبیدالله خان

**عبیدالله خان** (۱۴۸۷-۱۵۴۰) بوخارا خانلیغی‌نین شیبانیلر خاندانیندان دؤردونجو خانی. ۱۵۳۳-۱۵۴۰ ایللری آراسیندا حؤکوم سوردو.

## ادبی یارادیجیلیغی

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاهلار
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:شیبانی خانلیغی
اوتیز ایمنی البلغاری

گبدرحیم (عبدالرحیم) اوتیز ایمنی البلغاری ـ  (اصل آدی عبدالرحیم عثمان؛ باشقوردجا. Ğәbdеrəhim әl-Bolğari غبدئرهیم ال-بولغاری، تاتارجا. Габдерәхим Гусман Утыз Имәни әл-Болгари قابدئرهیم قوسمان اوقیلی اوتیز-ایمنی ال-بولقاری؛ د.1752 — اؤ.1836 (بعضی منبعلره گؤره 1754—1834) — تاتار[4][5][6] و باشقورد[7] شاعیری، عالیم، دین خادیمی و معاریفچی. ایسلام دونیاسیندا همچنین قدیم قورآنین ایتیریلمیش حیصه‌لرینین برپاچیسی کیمی تانینان عالیم (خه‌لیفه عوثمانین یازدیغی قورانی).[8] 

## حیاتی
بیوقرافیک معلوماتلار ضیدیتلیدیر. بئله کی، ق. قاضیز، ک. ناسیری، ق. راهیم و ق. ساقدینین فیکرینجه قابدرهیم اوتیز ایمنی 1730-جو ایلده آنادان اولوب، و 1815-جی (یاخود 1816-جی) ایلده وفات ائدیب. لاکین عنعنه وی وئرسییالارا اینانساق قابدرهیم 1754-جو ایلده آنادان اولوب. آتاسی عوثمان، اونون آنادان اولماسینا قدر وفات ائدیب و آناسی قافیفا قابدرهیمین ده آنادان اولدوغو دوغما کندی اوتیز-ایمنه قاییتماغا مجبور اولموشدو. قابدرهیم این 2-3 یاشی اولاندا آناسی دا وفات ائدیر. او، قوهوملارینین هیمایه‌سینده بؤیویوب باشا چاتیر. ائرکن یاشدا آولون مدرسه‌سینده و موللا ویلدانین یانیندا تحصیل آلماغا باشلاییر. 

قابدراخیم تعلیمده (تهسیلد) بؤیوک مووففقیتلره نایل اولور و زامانلا مدرسه‌نین موعلیمی ده اولور. الده ائتدیگی بیلیکله کیفایتلنمیه‌رک اورئنبورق قوبئرنییاسینین تاتار کارقالاسی کندینه گئدیر. بو کندده او واخت جنوبی اورالداکی ان بؤیوک موسلمان تحصیل موسسیسه‌لری کومپلئکسی یارانمیشدی. بو کومپلئکسین مدرسه‌سینده والید ایبن محمد ال-امیندن درس آلمیشدیر (والید ایبن محمد امین ال-کایبیچی ال-کارقالی). والید ایشان صوفی قارداشلیغی جمعیتی اولان نقشبندیییه-موجددیدیییه‌نین شئیخی ایدی. بو جمعیت شئیخ فایزخان ایبن خوزیرخاندان اؤز باشلانغیجی گؤتورور. اونون مشهور طلبه‌لری آراسیندا آبدولجاببار ایبن آبدوررهمان ات-تایسوقانی، احمد ایبن حسن ال-مسته‌کی،قوبایدوللا ایبن جفر ال-کیزلئوی، جاقفار ایبن ایمای ال-بیکمتی، قوتلوهمد ایبن زاهید اد-دوسماتی، ماقاز ایبن بئگمهممد ال-کارامالی، نعمتوللا ایبن قوومار ال-اوتارینین آدلارینی قئید ائده بیلریک. 

## علمی و یارادیجیلیق فعالیتی
قابدرهیم اوتیز ایمنینین تخمیناً 60 اثری قورونوب ساخلانیلمیشدیر. اونلاردان یاریدان چوخو پوئزییا، دیگر قیسمی ایسه لینقویستیکا، فلسفه و دین اوزره علمی اثرلردیر. قابدرهیم اوسمان باشقیرد پوئزییاسینی قزل، حیکمت، مرثیه،بایاتی کیمی ژانرلارلا زنگینلشدیرمیشدیر. محمد قزه‌لینین "ایهیا ال-قولومد اد-دین" (دین حاقیندا ائلملرین یئنیدن جان وئریلمه‌سی") کیتابینا، جمعی ار-روموز" (یشاره‌لرین جمعی") درسلیگینه و دیگر اثرلره دایر شرحلری-لوغتلری ترتیب ائتمیشدیر. 

قابدرهیمین پوئتیک اثرلرینه میثال اولاراق "قاواریف از-زامان" (دؤورون تحصیللی اینسانلاری")، "ابیاتی تورکیفی-فزیلتی گیلم" ("بیلیگین مئیارلای حاقیندا تورک بایاتیلاری") "تنزیه ال-افکار فی نصیحت ال-اهیار" ("دوشونجه‌نی تمیزله‌ین تعلیملر") و باشقا اثرلرینی قئید ائده بیلریک. قابدرهیم اوسمان اؤز اثرلرینده وارلیلاری، حیله گر موللالاری و آجگؤز ایشانلاری موهاکیمه ائدیر.[9] 

## همچنین باخ
* مجید غفوری
* قولشریف 
* عبدالله توقای 
* موسا جلیل

## قایناق

بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:تاتار شاعیر
بؤلمه:باشقورد ادبیاتی
بؤلمه:موسلمان شاعیرلر
محمد باقریان بستان‌آباد (کوثری)

**استاد محمد باقریان بستان آباد**، چاغداش آذربایجانلی شاعیر.

## یاشامی
استاد باقریان، گونئی آزربایجانین چاغداش شاعری، ۱۳۲۵/۰۷/۲۱ تاریخینده بوستان آوا (اوجان) شهرینده دونیایا گؤز آچیب.ائل شاعری ۱۳۹۶/۱۰/۲۲ تاریخینده اوزون مدتلی خسته لیک دن سونرا حیاتین دییشیب و بوستان آوا شهرینین قبریستانلیغیندا توپراغا تاپشیریلدی.

## تورکجه اثرلریندن
▪قاینار بولاق

▪اودلی اوجاق

▪وطن سئوداسی

## فارسجا اثرلری
* خودآموز شنا

## خارجی کئچید
* بستان آباد شهرستانی مشاهیری ایله تانیشلیق، اوجان نیوز

## قایناق

بؤلمه:کیمسه‌لر
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر
بؤلمه:آذربایجان ادبیاتی
ایرانین قارداشلاشمیش شهرلری

قارداشلاشمیش شهرلرین سیاهه‌سی ایرانین شهرلر و یئرلرینن بۇ سیاهه‌ده گوستریلب.

## ایرانین قارداشلاشمیش شهرلری
ایران شهرلرینن قارداشلاشمیش شهرلر و یولداش شهرلرین سیاهه‌سی.

### ۲۰–۲۵
#### تهران
تهران ۲۲ شهرینن قارداشلانمیشده:
*  سئول، گونئی کوره: از ۱۹۶۳
*  لوس‌آنجلس، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری: از ۱۹۷۲
*  بیشکک، قیرغیزیستان: از ۲۳ مه ۱۹۹۴
*  دوزگونو، تاجیکیستان از ۱۱ جولای ۱۹۹۵
*  هاوانا، کوبا: از ۱۲ فوریه ۲۰۰۱
*  برازیلیا، برزیل از ۲۵ سپتامبر ۱۹۹۶
*  خرطوم، سودان: از ۲۱ اوْکتوبر ۱۹۹۶
*  پاریس، فرانسه: از ۱۷ آقوست ۲۰۰۰ (میلادی)
*  قدس، فیلیسطین: از ۱۷ نوْوامبر ۲۰۰۰ (میلادی)
*  کاراکاس، ونزوئلا: از ۷ مارس ۲۰۰۱
*  پرتوریا، گونئی آفریقا: از ۱۴ مارس ۲۰۰۲ (میلادی)
*  صنعا، یمن: از ۱۰ مه ۲۰۰۴ (میلادی)
*  مینس، بلاروس: از ۷ نوْوامبر ۲۰۰۶ (میلادی)
*  ایستانبول، تورکیه: از ۲۰۰۶ (میلادی)
*  بغداد، عراق: از ۲۶ فوریه ۲۰۰۸ (میلادی)
*  هانوی، ویتنام: از ۱ دسامبر ۲۰۱۲ (میلادی)
*  آنکارا، تورکیه: از ۱۸ دسامبر ۲۰۱۳ (میلادی)
*  پکن، چین: از ۲۷ فوریه ۲۰۱۴ (میلادی)
*  بوداپست، ماجاریستان: از ۴ مه ۲۰۱۵ (میلادی)
*  تفلیس، گورجیستان: از ۲۰ مئی ۲۰۱۵ (میلادی)
*  کابول، افغانیستان از ۲۶ مه ۲۰۱۵ (میلادی)
*  موسکو، روسیه: از ۱۶ نوْوامبر ۲۰۱۵ (میلادی)

تهران با شهرهای زیر پیمان‌نامهٔ همیاری (تفاهم‌نامهٔ همکاری) بسته است:
*  میلان، ایتالیا
*  سنت پترزبورق، روسیه: از ۹ نوْوامبر ۲۰۰۴ (میلادی)
*  کویت، کویت: از ۱۴ سپتامبر ۱۹۹۵
خواهرخواندگی ناشهری تهران:
*  راه‌آهن پاریس با راه‌آهن تهران
*  هنرستان موسیقی چایکوفسکی در موسکو با تماشاخانه سنگلج از ۴ آوریل ۲۰۱۵
تهران در سال ۲۰۱۶ با این شهرها خواهرخوانده می‌شود:
*  سارایوو، بوسنی و هرزقووین: تفاهم‌نامه در ۱۸ اوکتوبر ۲۰۱۶ (میلادی)

## قایناقلار

* مرکز توسعهٔ خواهرشهرهای ایران 

بؤلمه:شهرهای ایران
بؤلمه:فهرست‌های شهرهای خواهرخوانده
بؤلمه:فهرست‌های مربوط به ایران
بؤلمه:فهرست‌های مرتبط با جغرافیایی ایران
بؤلمه:فهرست‌های مناطق مسکونی در ایران
امل امین

**امل امین** (اینگیلیسجه: Aml Ameen) بریتانیالی اوْیونچو. ۳۰ ژولای ۱۹۸۵ ‏ ایلینده لندن شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
## اوْینادیغی فیلم‌لر

## قایناق‌لار

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Aml Ameen»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 

بؤلمه:بریتانیالی کیشی اویونچولار
شوکت علی‌اف

بندانگشتی|2008
**شوکت علی‌اف** (۱۹۲۸-۲۰۱۱) تاتار یازیچی، اوشاقلار شاعیری، عبدالله توقای آدینداکی دؤولت جایزه‌سینی آلمیش.

## یاشامی

## قایناق
* تاتار ویکی پدیاسی چالیشانلاری طرفیندن یارادیلمیش Шәүкәт Галиев مقاله.
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تاتار یازیچی‌سی
بؤلمه:تاتار شاعیرلر
بؤلمه:تاتار شاعیر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
یوسف عیسی حلیم

**یوسف عیسی حلیم** (رومانیجه: *Iusuf Isa Halim) حیاتی (۱۸۹۴-۱۹۸۲) [[تاتارلار|تاتار]] شاعیری، اؤیرتمنی و دیلچیسی، بیر نئچه رومانجا ـ تورکجه [[سؤزلوک]] یازیچیسی.*

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تاتار شاعیرلر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:سؤزلوک یازانلار
بؤلمه:رومانی یازیچیلاری
مهری خاتون

**مهری** تخلص ائدن فخرالنساء **مهر ماه سلطان** بنت قاضي بلايي آماسي (وفاتی: 912هـ/1506م) مشهور تورک قادین شاعیرلریندن.

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:تورکیه‌لی شاعیرلر
زینب خاتون

**زینب خاتون** (میلادی ۱۵یوزایل) دیوان ادبیاتی‌نین تانینان ایلک قادین شاعیری. مهری خانیم ایله معاصردیر.

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:قادینلار
بؤلمه:قادین شاعیرلر
نقی ایسن‌بت

بندانگشتی
**نقی ایسن‌بت** (تاتارجا: Нәкый Исәнбәт) تاتار یازیچی، انسایکلوپئدیست، و شاعیر.

## قایناق
* تاتارجا ویکی پدیا.
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تاتار یازیچی‌سی
بؤلمه:تاتارلار
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
عادل قوتوی

**عادل قوتوی** (تاتارجا: Гадел Кутуй) شوروی دؤورو تاتار یازیچیسی، ایکینجی دونیا ساواشینا قاتیلانلاردان.

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تاتارلار
بؤلمه:تاتار یازیچی‌سی
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
دردمند

**ذاکر صادق اوغلو رمی‌یئف** (تاتارجا: Закир Садыйк улы Рәмиев) آدلیم تاتار شاعیری، توپلوم چالیشانی. ادبی چالیشمالاریندا **دردمند** عنوانینی قوللاناردی.

## قایناق
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تاتارلار
بؤلمه:تاتار شاعیرلر
بؤلمه:تاتار یازیچی‌سی
بؤلمه:تورک شاعیرلر
هادی تاکداش

**هادی تاکداش** (۱۹۰۱-۱۹۳۱) تاتار شاعیر و دراماتورق. شوروی دؤورو تاتار شعری‌نین تمثیلچیلریندن بیری.

## یارادیجیلیغی
* گیزلی سیلاحلار
* ایتمیش گؤزه‌للیک
* کامیل
* عصر و دقیقه (ولادیمیر ایلیچ لئنینه حصر اولونموشدور. ۱۹۲۴نجو ایل).
* آلسو
* سئوگی پئشمانچیلیغی
* گه‌له‌جه‌یه مکتوبلار.

## قایناق
* آذربایجان تورکجه‌سی ویکی‌پدیاسی. «Hadi Takdaş». 
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تاتار یازیچی‌سی
بؤلمه:تاتارلار
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
شیخ صنعان و ترسا قیزی

**شیخ صنعان و ترسا قیزی** (۹هجری/۱۵میلادی) آذربایجانلی جمال رنجینین تورکجه بیر مثنوی‌سی دیر. دوققوزونجو یوزایلین ایکینجی یاریسیندا یازیلمیش بیر اثردیر.

## اثردن
سویلردیم اوزوم بعضی اشعاراولماز اولور هرزه هرزه گفتار.الجا ایله آیتدی بعضی یاران؛سویله بیزه شعر شیخ صنعان.گوردوم کی عجمده نظم تکراراتراکده یوخ ولی بو گفتار.تورکی له دئمک اراده قیلدیمبیر نئچه یئرین زیاده قیلدیم.

## ایراندا نشری
بو اثر 1390 ینجی ایل تهراندا فیروزان نشری طرفیندن 118 صحیفه ده فاکسیمیله و ایکی الیفا اوزه‌رینده یاییملانیب. 

## قایناق
* رضا همراز، علمدارلی دوْکتور فیروز رفاهی نین ادبی ارثیندن پارچالار.

بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
یای ساعاتی

upright=۱٫۶۷|thumb|alt=World map. Europe, Russia, most of North America, parts of southern South America and southern Australia, and a few other places use DST. Most of equatorial Africa and a few other places near the equator have never used DST. The rest of the land mass is marked as formerly using DST.|
یای ساعاتی دۆنیانین چوخلو اؤلکه‌لرینده ایستیفاده اولماز، آما غربی اؤلکه‌لرده ایستیفاده اولونار.
**یای ساعاتی‌نین دییشدیرمه‌سی** یادا **گۆنشین ایشیغی‌نین زامانیندا تصروف ائله‌مک (DST)** ـ چوخلو اؤلکه لرده **یای ساعاتی** ایله آدلانیر.
## قایناقلار

## قالری


فایل:DST Countries Map.png

فایل:Clepsydra-Diagram-Fancy.jpeg

فایل:George-Vernon-Hudson-RSNZ.jpeg

فایل:Time-differences-brz-us.png

فایل:Victory-Cigar-Congress-Passes-DST.jpeg

فایل:William-Willett.jpg

فایل:Greenwich GB DaylightChart.png

فایل:SpringFwd-FallBack.png

فایل:Willett memorial.JPG

فایل:Daylightsavings.svg



بؤلمه:یای ساعاتی
بؤلمه:زامان
چاغ بؤلگه‌سی

300 px|بندانگشتی|چاغ بؤلگه‌سینین خریطه‌سی (time Zones)
**چاغ بؤلگه‌سی** یا **ساعات قورشاغی** () یئرین ۱۵ درجه‌لی قاچلارینا دییلر که هر قاچین اوستونده کی یئرلشن اؤلکه‌لرین رسمی ساعاتی اونون اوزونن محاسبه اولار. بۇ قاچ لارین ساییسی ۲۴ دآنا ده. اگر بیر اؤلکه نین طولی ۳۰ درجه‌دن چوخ اولسا او اؤلکه‌نین نئچه رسمی ساعاتی اولار.

## نئچه مشهور نوقطه‌نین زامانی
200 px|بندانگشتی
# لوس‌آنجلس، کالیفورنیا ایالتی UTC−۸
# نیویورک UTC−۵
# سنت جان کاناداUTC−۴
# استکهلم سوئد UTC+۱
# کیپ تاون، گونئی آفریقاUTC+۲
# تهران، ایران UTC+۳:۳۰
# بمبئی، هیندوستان UTC+۵:۳۰
# سئول، گونئی کوره UTC+۹
# ملبورن، استرالیا UTC+۱۰

## قایناقلار

* جعفری، عباس، *فرهنگ بزرگ گیتاشناسی (اصطلاحات جغرافیائی)*. تهران: انتشارات گیتاشناسی، چاپ اول، خرداد ۱۳۶۶.

بؤلمه:چاغ بؤلگه‌سی
بؤلمه:Time zones
برایتون اند هوو آلبیون فوتبال کولوبو

**برایتون اند هوو آلبیون فوتبال کولوبو** ()، اینگیلیسین پرمیر لیگاسی‏ندا یئر آلان بیر فوتبول کلۇبۇ.

## ایندیکی اویونچولاری

## قایناقلار

* 

بؤلمه:برایتون اند هوو آلبیون فوتبول کولوبو
بؤلمه:چمپیونشیپ کولوبلاری
بؤلمه:باشگاه‌های فوتبال انگلستان
بؤلمه:باشگاه‌های فوتبال بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۰۱ (میلادی)
بؤلمه:باشگاه‌های لیگ برتر انگلستان
بؤلمه:باشگاه‌های لیگ برتر جنوبی
بؤلمه:باشگاه‌های لیگ فوتبال انگلستان
بؤلمه:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۰۱ (میلادی) در انگلستان
بؤلمه:اینگلیس فوتبول کلوبلاری
اورتون فوتبال کولوبو

**اورتون فوتبال کولوبو** ، اینگیلیسین پرمیر لیگاسی‏ندا یئر آلان بیر فوتبول کلۇبۇ.

بندانگشتی|چپ|گودیسون پارک ایستادیومو

## قایناقلار
لیورپول

**لیورپول**  اینگیلیسده بیر شهر.

## قایناقلار

بؤلمه:اینگیلیس
بؤلمه:بؤیوک بریتانیا شهرلری
بؤلمه:اوروپا
ساعات قاباغی

**ساعات قاباغی** یا دا **ساعات مئیدانی**، تبریزین بلدییه سارایی نین قارشیسیندا یئرلشیب. تبریز خالقی بو مئیدانا «ساعات قاباغی» دییرلر. بو مئیدان و بلدییه سارایی نوبر محلله‌سینه یاخین یئرلشیبلر.

## گئچمیشی

تبریزین بلدییه سارایی نین ساعات بیناسی (ساعات کوله‌سی) ۱۳۱۴ اینجی گونشلی ایلینده نوبر محلله سینده حاج ارفع الملک فرمان ایله، آلمانیانین موهندیسلرینین توسطیله آلمان بینالارینین شیوه‌سی ایله تیکیلیبدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:تبریز
اینگیلیس پرمیر فوتبال لیگی ۱۸–۲۰۱۷

**اینگیلیسین پرمیر فوتبال لیگاسی ۱۸–۲۰۱۷** اینگیلیسین پرمیر لیگاسینین ۲۶-نجی دؤورو اولور. بۇ دؤورده ۲۰ تاخیمین حضورو واردیرو ۱۱ اوت ۲۰۱۷ باشلانیب و ۱۳ مئی ۲۰۱۸ جان ادامه‌سی اولاجاق.
## تاخیملار

### ایستادیوملار

:*دیقت: جدولده کی تاخیملار الیفبا اساسیندا مورتب اولوبلار.

<small>۱:  Tottenham Hotspur plays at Wembley due to the [[Northumberland Development Project|rebuilding]] of their own stadium at [[White Hart Lane]]</small>

===شخصلر و ایدمان گئییملری===

* <small><sup>1</sup> According to current revision of [[List of current Premier League and English Football League managers]].</small>
* <small>Additionally, referee kits are made by Nike, sponsored by [[EA Sports]], and Nike has a new match ball, the Ordem V Premier League.</small>

===باش مشقچی‌لرین دییشیکلیکلری===


==لیگین جدولی==


==نتیجه لر==


==مووسومون آماری==

===قیمتلندیرمه===



====اوستون گوْل وورانلار====


====اوچ گوْللو====




;نوت
(H) – ائو ; (A) – قوناق

====گوْل پاسی/اؤتورمه‌سی====


===باغلی قاپی===


===دیسیپلیم===

====اویونچو====

*ان چوخ ساری کارت: *'۷**
**[[آیزاک هایدن]] (نیوکاسل)
**[[پابلو سابالتا]] (وست هام)

*ان چوخ قیرمزی کارت: **۲** 
**[[جونجو شلوی]] (نیوکاسل)

====کولوب====

*ان چوخ ساری کارت: **۵۱** 
**وست هام یونایتد


*ان چوخ قیرمیزی کارت: **۴'''
**واتفورد

## قایناقلار

*Official website

بؤلمه:پرمیر لیگا
بؤلمه:فوتبول
نیوکاسل یونایتد فوتبال کولوبو

**نیوکاسل یونایتد فوتبال کولوبو** ، اینگیلیسین پرمیر لیگاسی‏ندا یر آلان بیر فوتبول کلۇبۇ.
## قایناقلار

بؤلمه:اینگلیس فوتبول کلوبلاری
بؤلمه:فوتبول
چمپیونشیپ

**چَمپیونشیپ** اینگیلیسین پرمیر لیگاسینان سونرا بؤیوک بریتانیانین ان موعتبر فوتبول لیگاسیده. چمپیون‌شیپین اویونلاری ۲۴ تاخیمینان اینگیلیسین باشاباشیندا برگزار اولار و ۳ تاخیم اینگیلیسین پرمیر لیگاسینا صوعود ائیلر.

ساندرلند و ریدینگ  کولوبلاری ۲ شامپیونلیقینان ان باشاریلی تاخیملارداندی.

## قایناقلار

چمپیونشیپ
بؤلمه:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۰۴ (میلادی)
بؤلمه:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۰۴ (میلادی) در انگلستان
بؤلمه:لیگ فوتبال
بؤلمه:لیگ‌های فوتبال در انگلستان
بؤلمه:لیگ‌های ورزشی بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۰۴
بؤلمه:مسابقه‌های قهرمانی ملی در انگلستان
آلن شیرر

**آلن شیرر**  بلکبرن راورز و نیوکاسل تاخیملارینین اویونچوسویده. او اینگیلیسین پرمیر لیگاسینین تاریخینده ان اوستون گول وورانیده و اینگیلیسین میلّی فوتبول تاخیمینین یئددینجی یاخشی گول وورانیدی و نیوکاسل یونایتد فوتبول کولوبونون باش مشقچیسی اوْلوب.

## اوْیونلاری

:*Scores and results list England's goal tally first. "Score" column indicates the score after the player's goal.*
 

     @@@== قایناقلار ==

* 

## منابع

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:فوتبول
بؤلمه:۱۹۷۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:ساوت‌همپتون کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:بلکبرن روورز کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:نیوکاسل یونایتد کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۱۹۹۲ اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۱۹۹۶ اویونچولاری
بؤلمه:۱۹۹۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۰۰ اویونچولاری
الکس فرگوسن

**سر الکس فرگوسن** کامیل آدی **الکساندر چپمن فرگوسن**  (دوغوم تاریخی ۳۱ دسامبر ۱۹۴۱ - قلازقو) بؤیوک بریتانیالی ان آدلیم مشقچی و منچستر یونایتد قاباقکی باش مشقچی‌سی. دیوید مویس  ۹ مه ۲۰۱۳ (۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲) اونون یئرینه منچستر یونایتدین کولوبوندا باش مشقچی اولدو.

## قایناقلار

* Wikipedia contributors، «Alex Ferguson،» Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=197531634
بیوگرافی سرآلکس فرگوسن؛ کانون هواداران یونایتد http://www.manutd.ir/portal/index.php?action=players&type=مربی&id=42

بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
الاقيانوس البسيط في ترجمة القاموس المحيط

**الاقیانوس البسیط فی ترجمة القاموس المحیط** ـ محمد بن یعقوب فیروزآبادی‌نین عرب دیلینده یازدیغی القاموس المحیط و القابوس الوسیط الجامع لما ذهب من کلام العرب شماطیط آدلی سؤزلوگون عثمانلی تورکجه‌سینه ترجمه‌سی‌دیر. بو قاموس عینتابلی مترجم عاصم (م. 1235هـ/1819م) طرفیندن تورکجه‌یه ترجمه ائدیلمیشدیر.

## اثر حاقّیندا

## یایینلانماسی
بو مؤحتشم اثر ایلک دؤنه ایستانبولدا، سونرا میصیرین بولاق مطبعه‌سینده اوچ بؤیوک مجللدده نشر ائدیلمیشدیر.
* استانبول: 1230-1233هـ/1814-1817م؛
* استانبول: دارالطباعة العامرة، 1250هـ/م؛ 
* قاهره، بولاق مطبعه‌سی، محرم الحرام 1250هـ/م (3ج)، 943+939+973صص، رحلی؛ 
* قاهره: بولاق مطبعه‌سی، 1263هـ/1852م؛ 
* استانبول: 1268-1272هـ/م، 3ج؛ 
* استانبول: ناشری کتابچی ریزه‌لی حسن حلمی، 1304-1305هـ/1886م، 4ج، 1272+1299+1464+1263صص؛ 
* قاهره: بولاق مطبعه‌سی، 1304هـ/م.
* سون ایللرده بو سؤزلوک لاتین تورک الفباسیندا ۶ جیلدده چاپ ائدیلمیشدیر.

## باشقا کئچیدلر
* سؤزلوگون دیجیتال فورمتی Fîrûzâbâdî – Kâmus-u Okyanus Tercümesi

## قایناق


بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:عربجه سؤزلوکلر
احمد عاصم عینتابی

**موترجیم احمد عاصیم** یا **احمد عاصم عینتابی** (د. 1755، غازی‌عینتاب - اؤ. 28 کاسیم 1820)، 18. یوزایلین سون دؤنه‌می ایله 19. یوزایلین باشلاریندا اؤنملی بیر علم و کولتور مرکزی اولان گازیانتپ'ین کولتور یاشامی ایچینده یئتیشمیش، بیلیم اینسانی، شاعیر، یازیچی و موترجیمدیر.

## اثرلری
* الاقیانوس البسیط فی ترجمة القاموس المحیط 
* تاریخ عاصم
* تبیان نافع
* تحفه عاصم
* ترتیب ترجمه القاموس المحیط 
* ترجمة الشافیة
* ترجمة مظهر التقدیس بخروج طائفة الفرانسیس
* مرح المعالی فی شرح بدء الأمالی

## قایناقلار
# محمدطاهر؛ ***عثمانلی مؤلفلری***: استانبول: مطبعه عامره، 1333-1342هـ: ج1، ص375؛ 
# اسماعیل پاشا بغدادی، **هديّة العارفين**:  ج1، ص184.
# *مدرس تبریزی، میرزا محمدعلی*؛ **ریحانة الأدب**: ج4، صص81-82.
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری
بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر
بؤلمه:تورک شاعیرلر
بؤلمه:دیلمانجلار
بؤلمه:سؤزلوک یازانلار
آرین تورکجه اتیمولوژیک سؤزلوک

**آرین تورکجه اتیمولوژیک سؤزلوک** (لات: **Arın Türkce Etimolojik Sözlük**) لاتین الیفباسیندا یازیلان تورکجه ـ تورکجه بو سؤزلوگون یازیچیسی حسن بیگ هادی دیر.

## آرینا گؤره
آرین سؤزلوگو بیر نئچه دونه چاپ اولسادا، اونون سون چاپی تبریزده, حسن بیگین امگی ایله ۴۸۵ صحیفه‌ده ۱۳۸۳ اونجو ایل ایشیق اوزو گؤروب. کیتابین بیرینجی لوغتی A b ایله باشلاییب سونونجوسو ایسه Züvgan سؤزجوگودور.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
لسان العجم

**لسان‌ العجم** یا **نَوال‌ الفضلا** یا **فرهنگ شعوری** ـ بو سؤزلویون ترتیبچیسی  شعوری  دیرکی، ۱۱ بیرینجی قرن‌ده یازیلمیشدیر. 

بو کیتابین اؤن سؤزو تورکجه و یئری گلمیشکن تورکجه شعرلرده‌ن‌ده یئرلی ـ یئرینده فایدالانمیشدیر. یازدیقلارا گؤره بو فارسجا سؤزلوک فارسجانین مفصل سؤزلوک‌لرینده‌ن دیر کی تورکجه معنی و شرح یازیلمیشدیر. بو کیتاب ایلک دؤنه ابراهیم متفرقه مطبعه‌سینده چاپ ائدیلمیشدیر، سونرالار بیر نئچه دونه چاپ اولموشدو.

## قایناق
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری

بؤلمه:فارسجا سؤزلوکلر
لغات اربعه

**لغات اربعه** ـ عربجه، فارسجا، تورکجه و رومی‌جه اولان همین سؤزلۆیۆن یازیچیسی حانیه‌لی حافظ ابراهیم افندی دیر. بو ده‌یرلی سؤزلۆیۆن بیر الیازما نسخه‌سی تورکیه‌نین سلیمیه کیتابخاناسیندا ۲۱۷۳ نومره آلتدا قورونور. بو الیازما چوخ احتمال کی، هجری ۱۲ ینجی عصره عاید دیر.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
فرهنگ زنوزی

**فرهنگ زنوزی** ـ تورکجه ـ فارسجا اوْلان بو سؤزلۆیۆ میر ابراهیم شهیدی ترتیب وئرمیشدیر. هله ال یازما شکلینده اوْلان ایکی جلد‌لیک بو سؤزلۆک تبریز دانشگاهینین مرکزی کیتابخاناسیندا قورونور. بو سؤزلۆیۆن بیرینجی لوغتی آبا سؤزو ایله باشلاییب و  زویولده‌مک  لوغتی ایله بیتیب. یازار سؤزلۆیۆن سون صحیفه‌سینده بو عیبارتی قئید ائدیر:  پایان یافت در روز پنجشنبه ۳۰ / ۲ / ۱۳۷۸ شمسی .

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
تفاسیر فی لغة الفرس

**فرهنگ قطران** یا **تفاسیر فی لغة الفرس** ـ تبریزلی قطرانین فارسجا ـ فارسجا سؤزلۆیۆ دور. بو بئشینجی قرن‌ده یازیلان سؤزلۆک، فارسجانین اَن اسکی سؤزلۆک‌لریندن‌دیر.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:فارسجا کیتابلار
بؤلمه:فارسجا سؤزلوکلر
فتح الکتاب

**فتح‌ الکتاب** ـ  عربجه ـ فارسجا ـ تورکجه بیر سؤزلوک.

## اثر حاقّیندا
فتح‌ الکتاب سؤزلۆیۆ هجری ۹۹۱ده، ابوالخیر بن سعد الانصاری‌نین همتی ایله یازیلمیشدیر. او، بو سؤزلۆیۆ فتح خان الهی ـ نین آدینا ترتیب وئرمیشدیر. کیتاب عربجه، فارسجا و تورکجه‌ده‌ن عبارت اولان بیر سؤزلۆک‌دور.

## قایناق

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:فارسجا سؤزلوکلر
بؤلمه:عربجه سؤزلوکلر
فرهنگ درِّ دری

**فرهنگ درِّ دری** ـ دُرّدری سؤزلۆیۆن شیروانلی علی یوسوف ۱۰۱۸ده خسرو خان آدینا ترتیب وئرمیشدیر. بو کیتاب گویا فارسجا ـ فارسجا بیر سؤزلوک دور.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:فارسجا سؤزلوکلر
گویش کرینکان

گویش کرینکان ـ بیر سؤزلوک.

## اثر حاقّیندا
گویش کرینکان کیتابین تبریزلی یحیی ذکاء توپلامیشدیر. کرینکان آذربایجانین کلیبر شهرینین هنده ورینده اولان بیر کند دیر کی گویا اؤزونه گؤره بیر لهجه‌سی وار. بو سؤزلۆک ۱۳۳۲ده تهران‌دا ایشیق اۆزو گؤره بیلمیشدیر.

## قایناق

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
تاتی و هرزنی

**تاتی و هرزنی** ـ عبدالعلی کارنگین توپلادیغی بو سؤزلۆک ۱۳۳۳ده تبریزده ایشیق اۆزو گؤره بیلمیشدیر. بو سؤزلۆک‌ده ده تات و هرزند ده ایشله‌نیلن لوغت‌لر آچیقلانمیشلار.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
گویش گلین قیه

گویش گلین قیه ـ بیر سؤزلوکدور.

## اثر حاقّیندا
بو سؤزلۆیۆده تبریزلی یحیی ذکاء توپلامیشدیر. گلین قیه یا گلن قیه مرند ـ ین یاخین‌لیغیندا بیر کند آدی دیر کی، اورانین اؤزونه عاید بیر لهجه و دانیشیغی وار کی، یحیی ذکاء اونلاردان سؤز ـ صحبت آچمیشدیر. کیتاب گونش ایلی ۱۳۳۶دا فرهنگ ایران زمین ـ ین بئشینجی جلدینده چاپ اولموشدو.

## قایناق

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
کتاب لغت

**کتاب لغت** ـ فارسجا ـ تورکجه اولان بو سؤزلۆیۆن یازیچیسی بللی اولماسادا، اونون الیازمالارینین بیریسی هجری ۸۲۶دا یازیلمیش‌دیر. کیتابین الیازماسی‌نین بیر نسخه‌سی تورکیه‌نین ایستانبولونداکی امیر خواجه کمانگش کیتابخاناسیندا ۶۶۴ نومره‌ده قورونور.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:فارسجا سؤزلوکلر
تبیان نافع

**تبیان نافع ترجمه برهان قاطع** ـ برهان قاطعین تورکجه ترجمه‌لرینده‌ن دیر. بو سؤزلۆیۆ سید عاصم عنتابی، عثمانی فاضل‌لرینده‌ن تورکجه‌یه چئویرمیشدیر.

## اثر حاقّیندا
تبیان نافع تانینمیش سؤزلۆک برهان قاطع ـ ین تورکجه ترجمه‌سی دیر. بو ترجمه‌نی عثمانلی عالیم‌لرینده‌ن اولان سید احمد عاصم عنتابی اونوچونجو قرن ده باشا چاتدیرمیشدیر. سید احمد بو سؤزلۆک‌ده‌ن یالنیز ترجمه ایشینه باخماییب یئری گلمیشکن برهانین سهولرین‌ده دوغرولدوب، اونا بیر سیرا یئنی لوغت‌لرده‌ن داخیل ائتمیشدیر.

## چاپلاری
تبیان نافع اوچ جلدده دونه، دونه چاپ و یایینلانمیشدیر.
* استانبول: 1212هـ/م، 
* استانبول: دارالطباعه سلطانيه 1214هـ/م، 8+863ص؛ 
* قاهره: بولاق مطبعه‌سي، 1251هـ/م، 4+642ص؛ 
* مصر: بولاق، 1259هـ/م، 2ج، 496+399ص؛ 
* استانبول: مطبعهء عامره 1278هـ/م، 2جزء؛ 
* استانبول: 1287هـ/1870م؛ 
* استانبول: 1302هـ/م؛ 
* استانبول: 1314هـ/م؛ 
* قاهره: 1268هـ/م، 4+642ص.

## قایناق

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه کیتابلار
بؤلمه:فارسجادان تورکجه چئویریلمیش اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
لهجه عثمانی

**لهجه عثمانی** ـ احمد وفیق پاشانین یازدیغی بیر سؤزلوک دور.

## اثر حاقّیندا
کیتاب ایکی بؤلوم‌ده دیر کی، بیرینجی بؤلومو تورکجه‌ده‌ن تورکجه‌یه لوغت‌لر و ترکیب‌لر و ایکینجی بؤلومو ایسه فارسجا لوغت‌لر دیر تورکجه آچیقلامالارلا. لهجه عثمانی سؤزلۆیۆنون بیرینجی بؤلومونده اوْن مین لوغت، ایکینجی حیصه‌سینده ایسه، آلتی مین لوغت گلمیش‌دیر. کیتاب قمری ۱۳۰۶دا اوستانبولون درِ سعادت ینده محمود بیگ مطبعه‌سینده باسیلمیشدیر.

## قایناق

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:تورکجه کیتابلار
مکمّل عثمانی لغتی

**مکمل عثمانی لوغتی** یا **لوغت عثمانی** ـ بو سؤزلۆیۆ علی نظیما و رشا ترتیب وئرمیشلر. کیتاب ۹۹۹ صحیفه‌ده و ایکی ستون‌دا جیبی قطعینده قمری ۱۳۱۸ده اوستانبولدا ایشیق اۆزو گؤره بیلمیشدیر. بو کیتابدا ۲۰مین هنده‌ورینده لوغت آچیقلانمیشدیر کی، هامیسی دقت‌له اوْلموشلار.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
قاموس عثمانی

**قاموس عثمانی** ـ تورکجه بیر لوغت کیتابی.

## اثر حاقّیندا
بو کیتابدا عثمان تورکجه‌سینده اوْلان یابانچی لوغت‌لر گلمیش‌لر. سؤزلۆیۆن یازیچیسی علی سیدی بیگ دیر. کیتاب اوٍچ جلد ده ایستانبولدا ۱۳۳۰، ۱۳۲۵ و ۱۳۲۷ قمری ده ایشیق اۆزو گؤرموشدو.

## قایناق

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
گنجینه گفتار

**گنجینه گفتار** ـ یوسف ضیاءالدین شکونون توپلادیغی بو سؤزلۆک اوستانبولون معرفت باسماخاناسیندا ۱۹۴۴ ده ایشیق اۆزو گؤرموشدو. بو سؤزلۆک سول طرف ده‌ن ساغ طرفه ده ایکی ستون دا یازیلمیش و تورکجه شرحه قایل اوْلموشدو.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
فرهنگ فارسی به ترکی

**فرهنگ فارسی به ترکی** ـ فارسجا تورکجه اوْلان بو سؤزلۆیۆ عارف اتیک توْپلامیشدیر. کیتاب ۱۹۶۸ ده اوستانبول دا و ۴۵۰ صحیفه ده ایشیق اۆزو گؤرموشدو.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بهجة اللغات

**بهجة اللغات** ـ عربجه ـ فارسجا و تورکجه اوْلان بو سؤزلۆیۆ محمداسعد بن اسماعیل بن ابو اسحاق هجری ۱۲ ینجی قرن ده توْپلامیشدیر. بهجه‌اللغات یازارین باشقا کیتابی لهجه‌ اللغات آدلی سؤزلۆیۆن خلاصه‌سی‌دیر. کیتابین بیر الیازماسی قیصریه‌نین راشدافندی کیتابخاناسیندا ۱۰۳۷ نومره آلتدا قورونور.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
تحفة الملوک

**تحفه الملوک** یا **شرح شاهدی** ـ فارسجا ـ عربجه اوْلان بو سؤزلۆیۆن یازیچیسی عبدالرحمن القدوسی الرومی دیر. کیتاب هجری اونوچونجو قرنه عاید دیر. اونون بیر الیازماسی قیصریه‌نین راشد افندی کیتابخاناسیندا ۵۹۴ ینجی نومره ده قورونور.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
دقایق الحقایق

**دقائق الحقائق** ـ احمد بن سلیمان بن کمال ـ ین توپلادیغی بو سؤزلوک هجری اونونجو قرنه عاید دیر. دقائق الحقایق فارسجادا اوْلان مرکب‌لرده‌ن کی، اوْنلارین گزارش‌لری تۆرکجه وئریلمیشدیر. کیتابین بیر الیازماسی قیصریه‌نین راشد افندی کیتابخاناسیندا ۱۰۲۹ نومره آلتدا محافظت اوْلونور.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
لغت نعمت‌الله

**لوغت نعمت‌الله** ـ عربجه ـ فارسجا ـ تورکجه بیر سؤزلوک.

## اثر حاقّیندا
عربجه ـ فارسجا ـ تورکجه اوْلان بو سؤزلۆیۆ، نعمت الله بن احمد بن مبارک الرومی توْپلامیشدیر. هجری اونونجو قرنه عاید اوْلان بو سؤزلۆیۆن بیر الیازما نۆسخه‌سی تورکیه‌نین اوستانبولوندا یئر‌لشن راشدافندی‌نین کیتابخاسیندا ۱۰۵۶ نومره آلتدا قورونور. بو الیازما نۆسخه هجری ۹۳۷ ده قسطنطنیه ده یازی یا آلینمیش‌دیر. همین کیتابین باشقا بیر الیازماسی سلیمیه کیتابخاناسیندا ۵۲۰ ینجی نومره ده محافظت اوْلور. بو سؤزلۆیۆن الیازمالاریندان اوستانبولون عاطف افندی کیتابخاسیندا ایکی نوسخه ۲۷۴۸ و ۲۷۴۹ نومره‌لرده قورونور. ها بئله بیر نۆسخه‌ده ۱ / ۱۷۵۲۵ نومره آلتدا تورکیه‌نین گدیک احمد پاشا کیتابخاناسیندا قورونور.

## قایناق

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بایگانی فرهنگ سومر

**بایگانی فرهنگ سومر** ـ فارسجا متنی اوْلان بو سؤزلۆیۆ مهدی نقش‌آرا چئویرمیشدیر. متنین اصلی‌سی گویا انگلیسجه اوْلموشدور. A4 اندازه‌سینده اوْلان بو کیتاب ۴۵ صحیفه‌ده ـ تبریزده حسن بیگ هادی نین همتی ایله چاپ اولموشدو.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:سؤزلوکلر
نمونه‌ای چند از لغت آذری

**نمونه‌ای چند از لغت آذری** ـ تورکجه ـ فارسجا اولان بو متنی تبریز دانشگاهی‌نین کئچمیش معلیم‌لرینده‌ن اولان مشهدلی ادیب طوسی ترتیب وئرمیشدیر. بو سؤزلۆک ده گویا آذربایجاندا آذری ! دیلینده‌ن قالان سؤزلۆک‌لر بیر یئره توپلانمیشدیر. بو کیتاب ۱۳۶ صحیفه ده ۱۳۳۷ ده تبریز دانیشگاهی طرفینده‌ن چاپ اوْلموشدو.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
فرهنگ شاهنامه

**فرهنگ شاهنامه** ـ آدیندان بللی اولدوغو کیمی فردوسونون شاهنامه‌سینین سؤزلۆیۆ دور. بو کیتابی تبریزلی دوْکتور صادق رضازاده شفق ترتیب وئرمیشدیر. بو سؤزلۆیۆن بیرینجی چاپی گونش ایلی ۱۳۲۰ ده تهراندا ایشیق اۆزو گؤروب و سونرالار بیر نئچه دونه چاپ و یایینلانمیشدیر.

## قایناق

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
فرهنگ ترکی سؤزلوک

فرهنگ ترکی سؤزلۆک ـ تورکجه ـ تورکجه بو سؤزلۆک، تبریز یازیچی‌لاریندان اولان علی حسین‌زاده داشقینین چکدیک‌لری امک‌لر ایله ایشیق اۆزو گؤره بیلمیشدیر. کیتابین بیرینجی بؤلومو عمومی معلومات وئریلیب و داها سونرا آ سؤزو ایله باشلانیب و ی ـ ده یییه لیک ایله ۵۳۰ صحیغه‌ده سونا چاتمیشدیر.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:تورکجه اثرلر
هادرزفیلد تاون فوتبال کولوبو

**هادرزفیلد تاون فوتبال کولوبو** ، اینگیلیسین پرمیر لیگاسی‏ندا یر آلان بیر فوتبول کلۇبۇ.
## قایناقلار

بؤلمه:اینگلیس فوتبول کلوبلاری
بؤلمه:فوتبول
برهان قاطع

برهان قاطع ـ فارسجا بیر سؤزلوک.

## اثر حاقّیندا
برهان قاطع ان ده‌یرلی بیر سؤزلۆک‌لرده‌ن اولموشدو. کیتابی ۱۰۶۲ قمری‌ده برهان تخلص‌لو تبریزلی محمدحسین بن خلف ترتیب وئرمیشدیر کی بیر دونه رحمتلی تبریزلی محمد عباسی‌نین تشبثی ایله، و تهرانین علمی نشریاتی ورینده‌ن و بیر دونه‌ده رحمتلی دوْکتور محمّد معینین همتی ایله ۱۳۳۵ ده تهراندا امیر کبیر ناشرلییی طرفینده‌ن بیر نئچه نسخه‌نین اساسیندا چاپ و یایینلانمیشدیر. برهان قاطع ایندیه کیمی دفعه‌لر چاپ و اوخوجولارین رغبتین قازانمیشدیر. برهان قاطع ـ ین تورکجه ترجمه‌سی‌ده وار.

## آیریجا باخ
* تبیان نافع

## قایناق

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
فرهنگ منیری

**فرهنگ منیری** ـ حسن اردوبادی توپلایان فارسجا ـ فرانسیزجه بو سؤزلۆک‌ده گونش ایلی ۱۳۱۴ ده ۱۱۷۷ صفحه‌ده تبریزده چاپ اولموشدو.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
فرهنگ منینسکی

**فرهنگ منینسکی** ـ فارسجا، تورکجه، عربجه، لاتین‌جه، آلمانیاجا و ایتالیائی‌جه اوْلان بو سؤزلۆیۆ، فرانسیسکو منینسکی توپلامیشدیر. کیتابین بیر آدی گویا گنجینه مشرق دیر کی، میلادی ۱۷۸۵ ده چاپ اولموشدو.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
فرهنگ مختصر

**فرهنگ مختصر** ـ فارسجا ـ روسجا و تورکجه اوْلان بو سؤزلۆیۆن توپلایانی میر بابایئف و رئداکتورو عسکرلی و بابایئف دیر. بو سؤزلۆک ۱۹۴۵ ده باکی شهرینده چاپ اولموشدور. کیتاب ۳۳۹ صفحه‌ده و اوچ ستون دا ایشیق اۆزو گؤرموشدو.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
گویش آذری

**گویش آذری** ـ آدلی سؤزلوک انرجانلی روحینین دیر. انرجانلی روحی خیوو یاخینیندا اولان انرجان کندینده‌ن اولوب و اونونجو قرنه عاید دیر. بۇ اثرده‌ن بیر قاتیشیق متن مراغه‌لی رحیم رضازاده ملک وه‌رینده‌ن گونش ایلی ۱۳۵۲ ده چاپ اولدو. بۇ ۱۹۰ صحیفه‌لیک متن رضازاده ملک ـ ین اؤن سؤزو ایله باشلانیب، داها سونرا گویا متنین اؤزو و ترجمه‌سی قئید اولونموشدو. روحونون رساله‌سینین ۴۵ ینجی صحیفه‌سینده‌ن باشلایاراق بیر سیرا لوغت‌لر آچیقلانمیش‌دیر.

## قایناق
ک

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
سؤزلیک

**سؤزلیک** ـ تورکمن‌جه ترتیب وئریلمیش بو سؤزلۆک گونش ایلی ۱۳۶۴ ده ۳۵۳ صحیفه‌ده گنبد کاوس شهرینده ایشیق اۆزو گؤرموشدو. بو سؤزلۆیۆ ترتیب وئره‌ن قاضی گنبد یئتدینجی صحیفه‌ده‌ن باشلایاراق آبا سؤزو ایله باشلاییب و یئلماماق سؤزو ایله بیتیر.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:تورکمنجه اثر
بؤلمه:تورکمنجه کی
بؤلمه:تورکجه اثرلر
فرهنگ واژگان ترکی در زبان و ادبیات فارسی

**فرهنگ واژگان ترکی در زبان و ادبیات فارسی** ـ فارس ادبیاتیندا اولان تورکجه سؤزلرین سؤزلویو.

## اثر حاقّیندا
کیتابین یازیچیسی، عادل ارشادی‌فر، اون‌اوچ صحیفه‌لیک اون سؤزو و ایضاحلاریندان سونرا آباجی سؤزو ایله باشلانیب و یا بو سؤزو ایله تاماملانیر. فرهنگ واژگان ترکی در زبان و ادبیات فارسی ۷۹ ینجی ایل اردبیل‌ده، باغ اندیشه ناشرلییی همتی ایله چاپ و یایینلانمیش‌دیر.

## قایناق

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
وسیلة المقاصد

**وسیلة المقاصد** ـ فارسجا ـ تورکجه بیر سؤزلوک.

## اثر حاقّیندا
اولان بو سؤزلۆیۆ خطیب رستم المولوی چوخ احتمالا گؤره هجری اونونجو قرن‌ده یازییا آلمیش‌دیر. وسیله المقاصد ـ ین بیر الیازماسی اوستانبولون خواجه کمانکش کیتابخاناسیندا ۶۶۷ نومره آلتدا قورونور.

## قایناق

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه اثرلر
بؤلمه:تورکجه کیتابلار
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
لغت شاهدی

**تحفه شاهدی** یا **شاهیدی لوغتی** یا **لغت شاهدی** ـ ابراهیم دده شاهدی‌نین یازدیغی مشهور سؤزلوک.

گؤزه‌ل نسخ خطی ایله یازیلان لوغت شاهدی‌نین یازیچیسی ابراهم دده شاهدی دیر. کیتاب فارسجا ـ تورکجه سؤزلۆک دور. بو سؤزلۆیۆن بیر الیازماسی کی ظن ائدیلیر هجری ۹۲۰ ده کیتابت اولموشدو، اوستانبولون بشیر آغا کیتابخاناسیندا ۶۲۹ نومره آلتدا قورونور.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
فرهنگ آذربایجانی و فارسی

**فرهنگ آذربایجانی و فارسی** ـ آذربایجانجا ـ فارسجا بو سؤزلۆیۆ، اوستاد بهزاد بهزادی ۳۶۹ اینجی ایل تهراندا دونیا ناشرلییی طرفیندن نشر ائتدیرمیشدیر. کیتاب رحمتلی پروفسور حمید محمدزاده‌نین ایکی صحیفه‌لیک اؤن سؤزوندن سونرا، یازارین ۵۷ صحیفه‌ده تورکجه ـ فارسجا یازی‌لاری ایله باشلانیب ۶۵ ینجی صحیفه‌ده‌ن آ سوزونون ایضاحی ایله داوام تاپیب ی سؤزو ایله ۱۱۴۳ صحیفه‌ده بیتیر.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
بؤلمه:تورکجه اثرلر

بؤلمه:فارسجا سؤزلوکلر
فرهنگ سخنوران

**فرهنگ سخنوران** ـ اؤنجه بیر جلدده و داها سونرالار ایکی جلدده نشر اولان فرهنگ سخنوران رحمتلی تبریزلی دوْکتور عبدالرسول خیام‌پور (تاهباززاده) ـ نین شاه اثری دیر. فرهنگ سخنوران تورکجه ـ فارسجا یازیب ـ یارادان شاعیرلرین یارادیجیقلاری و یاشاسین‌لاری حاقدا یازیلان کیتابلارین و مقاله‌لرین یئرلرین گوستریر. بو سؤزلۆک اؤزلویونده اَن ده‌یرلی و قالارقی اثرلردن دیر.

فرهنگ سخنوران دوْکتور زرین‌کوب، یازارین بیبلوگرافیاسی، یازارین عائله‌سی‌نین ایکینجی چاپ حاقیندا ملاحظه‌لری و داها سونرا مؤلفین اؤن سوزوندن سونرا، سؤزلۆکده ایشله‌نیلن قایناقلارین اختصاری علامت‌لری وئریلیب و تواریخ فهرستیندن سونرا متن ارائه اولونموشدور. کیتابین بیرینجی نفری آبانی طهرانی نین حاقیندا اولان رفرنس‌لر قئید اولموش و سونونجوسو یونس ارغون دی.

## قایناق

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
صحاح الفرس

**صحاح‌ الفرس** ـ فارسجا ـ فارسجا اولان بو سؤزلۆیۆ ناخجیوانلی هندو شاه اوغلو محمد ترتیب وئرمیش‌دیر. سگیزینجی عصره عاید اولان بو اثری دوْکتور عبدالعلی طاعتی شاه ایلی ۲۵۲۱ ینجی ایلده ۳۴۳ صحیفه‌ده نشر ائده بیلمیشدیر. کیتاب مجموعه‌نین دبیری‌نین اؤن سؤزونده سونرا بیر صحیفه فهرست یازیلیب داها سونرا تصحیح ائده‌نین ۲۳ صحیفه‌لیک مقدمه‌سیندن سونرا ۱۸ صحیفه‌ده یازارین مقدمه‌سینه یئر وئریلیب و کیتاب آ حرفی ایله باشلانمیش‌دیر. سؤزلۆیۆن سون لغتی یک بس ایله بیتیر.

## قایناق

بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
فرهنگ لغات شهریار

**فرهنگ لغات شهریار** ـ یار ـ یاریمجیلیق بو سؤزلۆیۆ رحمتلی اوستاد شهریار ترتیب وئرمیش‌دیر. فارسجا ـ فارسجا اولان بو سؤزلۆک‌ده چتین لوغت‌لرین بیر سیراسی آچیق‌لانمیشدیر. اونون بعضی صحیفه‌لرین بو سطیرلرین یازیچیسی گؤرموش دور.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:فارسجا سؤزلوکلر
شوکت سؤزلوگو

**شوکت سؤزلوگو** ـ بو سؤزلوگون بیرینجی اؤن سؤزون یازان شیخ‌زاده محمد اسعد‌الحسینی النقیب علی الاشراف و القاضی لعساکر روم ایلی غفرلهما، ایکینجی‌سی ایسه صدر دوم رتبه‌سینده اولان عبدالقادر بن محمد امین اولموشدور. داها سونرا احمد عارف حسینی یازمیش‌دیر. اؤن سؤزلرین هامیسی عربجه دیرسه‌لر، آنجاق کیتابین باشلانیشی تورکجه، و عربجه گؤزل بیر نثر ایله باشلانمیشدیر. سؤزلوگو یازان سید محمد شوکت دیر. او، لوغت‌لری کیتابدا نثر کیمی یازسادا، کیتاب ۷۴۵ صحیفه اولموشدو. کیتاب ۱۲۶۸ ده عوْثمانی ده ایشیق اۆزو گؤره بیلمیشدیر. بئله‌لیک‌له دوشونمک اولور کی، شوکت بو سؤزلوگون یازماسینا ۳۲ ایل زحمت چکمیشدیر. سید محمد شوکت موسلمان و سونی مذهب اولموشدور. او نئچه یئرده اؤرنگ اولسون دئیه یازیز: تفلیس: نقریس و زننده عربیده بر مملکت اسمیدرکه حضرت عثمان رضی ا... عنهک خلافتلری اواننده فتح اولنمشد. ص ۱۵۰ . کیتابدا ۲۱ مین حودودوندا لوغت آچیقلانمیشدیر. فرهنگ شوکت ـ ین بیر نسخه‌سی تبریزده اولان میلّی کیتابخانانین رحمتلی حاج محمد آغا نخجوانی فوندوندا قورونور.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
صحاح العجمیه علی اسلوب صحاح العربیه

**صحاح العجمیه علی اسلوب صحاح العربیه** ـ فارسجا ـ تورکجه اولان بو سؤزلۆیۆ تقی الدین محمد بن ببر کلی ترتیب وئرمیش‌دیر. بو کیتابین بیر الیازماسی کی ۹۵۴ ده کیتابت اولموشدو تورکیه ده اوستانبولون مرادملا کیتابخاناسیندا ش ۱۸۰۲ / ج ۱۴۶۹ نومره‌لر آلتدا قورونور.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
فرهنگ نوبهار

**نوباهار سؤزلۆیۆ** ـ بو سؤزلویو تبریزلی محمد طاهر اوغلو، محمدعلی یازمیشدیر. کیتاب گونش ایلی ۱۳۰۸ ده تاریخ بویلو تبریزده ایکی جلد ـ ده ایشیق اۆزو گؤره بیلمیشدیر. تبریزلی ـ نین بو سؤزلۆیۆنده عربجه، فارسجا، انگلیس‌جه و تورکجه‌ده‌ن بول ـ بول اشاره‌لر وار.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر
فرهنگ عباسی

**فرهنگ عباسی** ـ بو سؤزلویو محمدرضا اوغلو تبریزلی صدرالدین محمد نایب الصدر ترتیب وئرمیش دیر. کیتاب هجری ۱۲۲۵ ده قلمه آلینمیشدیر. عباسی سؤزلۆیۆ فارسجا ـ فارسجا اولان بیر سؤزلۆک دور کی، اوندا دیلچی‌لییه عاید بیر سیرا معلومات‌دا توپلانمیشدیر.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
شمس اللغات

**شمس اللغات** ـ شمس اللغات هله گوٍنوموزه قدر تانینمامیش بیر یازیچی‌نین دیر کی، هجری ۱۲۱۹ دا قلمه آلینمیشدیر. شمس اللغات تورکجه، فارسجا و عربجه بیر سؤزلۆک‌دن عیبارت دیر. همین سؤزلۆک دونه ـ دونه چاپ اولموش و سون دفعه ۱۳۰۹ هجری ده ایشیق اۆزو گؤرموشدو.

## قایناق
بؤلمه:کیتاب قارالامالاری
بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر