open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بودا

**بۇدا**٬ سانسکریت دیلینده «اوْیانماق٬ ایدراک ائتمک٬ بیلینج‌لنمک» آنلامیندا گلن «بۇده» ائیلمی‌نین کئچمیش زامان تیپی‌دیر. «اوْیانمیش٬ ایدراک ائتمیش٬ بیلینج‌لنمیش آنلامیندا گلر.

«سیدارتا قۇتاما»٬ تاریخده «بۇدا» سؤزجوگونو اؤزونه گؤره ده٬ اوْنا اینانان و بیر یوْل گؤرسدیجی اوْلمادان اؤزوندن «اوْیانان» هرکس اۆچون ده ایشلتمیش‌دیر. بۇدیزمده «بۇدا» آنلاییشی ایله ایفاده ائدیلن: شخصین رۇحونون صافلیق٬ معصومیت و مۆکمّللیگی‌نین گۆجونه٬ اؤزلوگوندن چاتماسی و بؤیله‌جه داها اؤنجه اوْرتایا چیخارمادیغی آیدین‌لاشمیش (مۆکمّل) بیلگیه چاتمیش (پراژنا)٬ آیریجا شفقت و مرحمت‌دن اۇزاق سوْنسوز یاشامی سینیرسیزجا گلیشدیرمک‌دیر.

بۇدا٬ اؤزونو دۆنیاسال شئیلره آرتیق باغلی اوْلمایاجاق درجه‌ده هر شئی‌دن آریندیرماغی باجارمیش‌دیر (نیروانا). بئله‌جه بۇدیست اینانجینا گؤره آرتیق یئنی‌دن دوْغوش دؤنگوسونه باغلی قالمامیش اوْلاجاق‌دیر. بۇدیزم٬ شخصین اؤز بئینی ایله (عقلی ایله) دانیشامایاجاغی اۆچون٬ آیری بیر وارلیق اوْلاراق «من‌لیک» دۆشونجه‌سینی رد ائدیب‌دیر.

اوْیانیش: بیلینج‌لن‌مه‌میش (اوْیانمامیش)٬ اؤزونو دۆنیایا باغلاتمیش اینسان‌لاردان اۇزاق بیر آنلاییشدا٬ اوقیانوس کیمی درین و آنلاشیلماسی چتین٬ دۆنیاسال دۇیغولاردان آرینمیش بیر طبیعت‌دیر (ماهیت‌دیر٬ یارادیلیش‌دیر٬ کاراکتِردیر). بۇ سبب‌له٬ بۇ تجرۆبه‌لری سیرادان بیر دیل‌له یا دا بیلیم‌سل گؤروش‌لرله آچیقلاماق ایمکان‌سیزدیر. بۇ تجرۆبه‌لرین (بیلگی‌لرین) دَیَرینی٬ شخص اؤزو یاشامادیقجا آنلایانماز. بۇ بۇدا تجرۆبه‌سی٬ عئینی بۇدا گلنک‌لری ایله داوام ائتمه‌یه بیلر٬ بۇدانین اوْرتایا چیخدیغی مۇتلو٬ گؤزل زامانلاردان سوْنرا؛ بۇدانین اوْلمادیغی چوخ آرتیق قارانلیق٬ پیس دؤنملر یاشاندیغی اۆچون٬ هئچ‌بیر دوْکترانین سوْن قۇرتولوش تعلیمی آنلامینا گلمز.

## قایناقلار

بؤلمه:بودیزم
بؤلمه:عیرفان
نمین بؤلگه‌سی

**نمین بؤلگه‌سی** اردبیل اوستانی نین بؤلگه‌لریندن دیر. بو بؤلگه ۱۳۸۵ اینجی نوفوس ساییسی اساسیندا ۶۱٬۳۳۳ نفر اهالی وارایمیش. نمین شهری بو بؤلگه‌نین مرکزی دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل اوستانینین بؤلگه‌لری
بؤلمه:نمین بؤلگه‌سی
کوثر بؤلگه‌سی

**کوثر بؤلگه‌سی** اردبیل اوستانی نين بؤلگه‌لريندن دير. بو بؤلگه ۱۳۸۵ اینجی نوفوس ساییسی اساسیندا ۲۶٬۱۹۸ نفر اهالی وارایمیش. گیوی شهری بو بؤلگه‌نين مرکزی شهری دير.

## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل اوستانی
بؤلمه:کوثر بؤلگه‌سی
نمین

**نمین** اردبیل اوستانی نده بیر شهرده. بو شهرین نوفوسو ۱۳۹۵ جی ایلینده ۱۳،۶۵۹ نفریمیش کی بو باخیم دان اردبیل اوستانین یئدی اینجی بؤیوک شهری ساییلیر. بو شهرین اهالی سی تالشی و آذربایجان تورکجه سی ایله دانیشیرلار.
بندانگشتی|نمینین کولتور موزه سی

## هاوا دورومو
نمینین هاواسی مۆعتدیل دیر.قیش‌دا سویوق اولاراق یای‌دا ایسه مۆلاییم و سرین‌دیر.بو شهر حئیران گئدیینین یاخینلیقیندا یئرلشیب‌دیر و اوندا یاغینتی چوخ اولار چۆن‌کی خزر دنیزی ایله چوخ آراسی یوخ‌دور و چوخلارجا مئشه نمین شهرینی دؤرد یاندان ایحاطه ائدیب‌لر.

## قایناقلار

بؤلمه:نمین بؤلگه‌سی
بؤلمه:اردبیل اوستانینین شهرلری
پارساآباد

**موغان شهر** یا دا **پارساآباد** (اینگلیسجه: **Parsaabad**، ) اردبیل اوستانی نده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهر موغان‌شهر بؤلگه‌سی مرکزی بؤلومونده یئرلشیب.

## قایناق‌لار

### اتک‌یازی

بؤلمه:پارساآباد بؤلگه‌سی
بؤلمه:پارساآباد بؤلگه‌سی‌نین شهرلری
بؤلمه:پارساآباد بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سینین شهرلری
بؤلمه:اردبیل اوستانی‌نین شهرلری
نیر بؤلگه‌سی

**نیر بؤلگه‌سی** اردبیل اوستانینین بؤلگه‌لریندن دیر. بو بؤلگه ۱۳۸۵ اینجی نوفوس ساییسی اساسیندا ۲۳٬۵۷۳ نفر اهالی وارایمیش. نیر شهری بو بؤلگه‌نین مرکزی دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل اوستانی‏
بؤلمه:نیر بؤلگه‌سی
نیر

**نیر** شهری اردبیل اوستانینین نیر بؤلگه‌سینده یئرلشیب و بو بؤلگه‌نین مرکزی دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:اردبیل اوستانی
بؤلمه:نیر بؤلگه‌سی
حئیران

**حئیران** آذربایجانین جنگللی اؤلان بیر منطقه سی دیر کی اؤنون ساکینلری تورک دیلینه دانیشیرلار و بورانین آداملاری مین ایل بوننان قاباقدان، خزرلر قومینین زمانیندان تورکی دانیشیب و تازه ساکین حساب اؤلون مورلار.

بو منطقه اردبیل-آستارا شهرلرینین یولوندا واقع اؤلوب و ان گؤزل منظرلی داغ داش حساب اؤلونور.

حئیران جنگلینین آغاجلارینین اکثریتی فندق آغاجی دیر و بو منطقه یایلاق منطقسی حساب اؤلونور.

بو منطقه آذربایجان منطقه سینده اردبیل اوستانیندا یئرلشیب.


## حئیران کن<nowiki/>دل<nowiki/>ری

* یوخاری حئیران 
* اورتا حئیران 
* آشاغی حئیران 

## آدلانماق
حئیران آدی دمق معناسی سرگشتلیق و بو ناحیه نین گؤزللیق لرینه حیران قالماق اؤچون دیر.

حئیران آدی عربی بیر آددیر و تالیش لی لار اؤنو تحریف ائتمکده چوخ چالیشیبلار.

## گؤرۆنتۆلر
thumb|حئ<nowiki/>یران گئدیگی|272x272پیکسل 
thumb|حئیران گئدیگی‌نین گؤزللیغی|ساغ[بندانگشتی|گردنه حیران ،استان:[اردبیل اوستانی|اردبیل|وسط]]حئیران

## قایناق‌لار
 
 
 

بؤلمه:اردبیل اوستانی
بؤلمه:آذربایجان یایلاقلاری
بؤلمه:آذربایجان جوغرافیاسی 
بؤلمه:گیلان اۇستانی 
بؤلمه:آستارا بؤلگه‌سی
نور الدین محمود زنگی

**نور الدین ابوالقاسم محمود بن عماد الدین زنگی** (دوغوم: ۵۱۱-جی ق.ه، اؤلوم: ۵۶۹-جو ق.ه) زنگیلر دؤولتینین قۇروجوسو اوْلان آتاسیندان سوْنرا حلب شهرینین زنگی حاکیمی و صلیبی‌لر یۆروشلری قارشیسیندا دایانان بؤیوک ساواشچی‌دیر.

## نور الدین محمودون شخصیتی و ایجتیماعی ایشلری
نور الدین محمود تاریخچی‌لر آراسیندا عدالتی اۆچون آدلیم‌دیر. بونا گؤره و باشقا یاخشی‌لیقلارینا گؤره ابن اثیرین کیتابلاریندا چوخلو سؤز یازیلیب‌دیر. نور الدین محمود، امیرلیک چاغیندا چوخلو شفاخانالار و مدرسه‌لر تیکیب و بیلیم اۆچون اؤزل دگر وئررمیش.

ابن اثیر نور الدین محمودا گؤره دئییر:

#### خسته‌خانالار
نور الدین محمود، اؤز حؤکمی آلتیندا اولان حلب ایله دمشق شهرلرینده، خسته‌خانالار قۇرموشدو. بو آرادا دمشق‌ده یئرلشن **نوری خسته‌خاناسی** ایسلام دونیاسیندا طبّین گلیشمه‌سینده ائتدیگی ایشلر اۆچون داها آدلیم‌دیر. ایسلام دونیاسینین باشاباشیندان (ایران، عیراق، میصر و مغرب) اوستادلار بو خسته‌خانادا ییغیشیب و طبّی مسئله‌لر اۆزره بحث ائدردیلر.

## صلیبی‌لرله ساواش
[200px|thumb|سول|[مسجد الاقصی اۆچون نور الدین محمود زنگی دوزلدن مینبر]]
نور الدین محمود حلب شهرینین امیرلیگینه ایریشندن بیت المقدسی صلیبی‌لردن قورتارماق آماجی ایله اونلارلا اۆز اۆزه اولماغا حاضیرلاندی. امیرلیگی چاغیندا مسجد الاقصی‌دا ایشلنمک اۆچون بیر مینبرین دۆزدیلمه‌سینه بویورموشدو. بو مینبر نور الدین محمود اؤلندن سونرا، صلاح الدین ایوبی بیت المقدسی قورتاردیغی چاغدا مسجد الاقصی‌یا آپاریلدی (بونا گؤره صلاح الدین مینبری آدینا تانیندی). ۱۹۶۹-جو میلادی ایلین ۸-جی آیینین ۲۱-ده جۆیوتلر ساغیندان مسجد الاقصی‌نین اودا چکیلمه‌سینده بو مینبر یانیب آرادان گئتدی.

نور الدین محمود آتاسینین اؤلوموندن سونرا، باشچی‌لیغی قارداشی ایله بؤلوشوب، سیف الدین غازی موصل‌ده داها اؤزو حلب‌ده امیرلیگه باشلادی. حلب امیرلیگینه چاتغاچ اؤز یۆروشلرین صلیبی‌لره باشلاییب، انطاکیه پرنسلیگینه قوْشون چکیب، چوخلو قلعه‌لری بو گونکو سوریه‌نین قوزئیینده آچدی. انطاکیه ساواشلاری ایله بیر چاغدا نور الدین، ایکینجی ژوسلین اوردوسونو ادیسه‌دن (ریها، بوگونکو شانلی‌اورفا منطقه‌سی) گئری قایتاریب، آتاسی صلیبی‌لردن قورتاردیغی توپراقلارین گینه صلیبی‌لر الینه گئچمه‌سینین قاباغینی آلدی. مسیحی یازیچی‌لار دئدیگینه دایاناراق، بو اوْلایدا ادیسه‌ده دین آزادلیقلاری اوْلان مسیحی‌لر، صلیبی‌لر اوردوسونو یاردیملاییب، نور الدین محمود ساغیندان، زنگی‌لره خیانت ائتمک اۆچون، آغیر جزالاندیلار.

نور الدینین امیرلیک چاغینین اولایلاریندان بیری شام منطقه‌سینده اولان بؤیوک یئر تیتیره‌مه‌لری ایدی. ۵۵۲-جی ق.ه ایلده حماه، شیزر، کفر طاب، معره، افمیه، حمص، حصن الاکراد، عرقه، طرابلس، لاذقیه و انطاکیه بو حادیثه اثرینده پوْزولوب، توپراقلا بیر اوْلدولار. قلعه‌لر و شهر دۇوارلارینین یییخیلماسی فرانکلار یۆروشونون احتمالین آرتیریب، بو احتیمال‌دان قوْرخان نور الدین، فرانکلارا فۆرصت وئرمه‌دن اونلارا حمله ائدیب، ساواشدان قازاندیغی نسنه‌لرله ییخینتیلاری یئنی‌دن قالخیزماغا باشلادی.

## قایناقلار
*ابن الأثیر: الکامل فی التاریخ- دار صادر- بیروت 1399-1979 م.

## گؤرونتولر


File:Zengid_Dynasty_1127_-_1250_(AD).PNG

File:Kuppel Nur ad-Din Madrasa.JPG



## گؤرونتولر


File:Zengid_Dynasty_1127_-_1250_(AD).PNG
File:Kuppel Nur ad-Din Madrasa.JPG



## قایناق‌لار

ایسلام تاریخی
تورک تاریخی
بؤلمه:آتابگلر
رجب ایوئدیک ۲

**رجب ایوئدیک ۲**، رجب ایوئدیکین داوامی خۆصوصیّتینده اوْلان ۲۰۰۹ محصولو کوْمِدی تیپینده‌کی تۆرک فیلمی. رجب ایوئدیک ۲نین یؤنتمنی توْقان گؤک‌باکار اوْلموشدور.

## قوْنوسو
رجبین تک یاخینی٬ تۆکلو٬ یاشلی و زامانینی PlayStation اوْینایاراق گئچیرن آتا طرفدن ننه‌سی‌دیر. ننه‌سی رجبین یاشادیغینی کئفلی٬ علّاف و آوارا حیاتی بیراخیب ایش تاپماسینی٬ ائولنمه‌سینی و سایقین‌لیق قازانماسی‌نی ایستر. رجب ننه‌سینین ایستکلری اۆچون تئز-تئز اؤزونه ایش آختارماقدادیر. رجب ایوئدیک هر ایشه گئدر٬ گئتدیگی ایشلرده ده اوْرتالیغی بیربیرینه قاتار. عمی‌سی اوْغلو هاکان‌ین یاخین اطرافی چوْخ گئنیش اوْلدوغو اۆچون صاحیب اوْلدوغو ایش یئرینده اوْنا بیر ایش وئریر. توْرپیلله رجب٬ بیر یاندان ایش‌یئرینده موختلیف ماجرالار یاشارکن٬ بیر یاندان دا ایشی اؤیرنه‌جک‌دیر.

## تپکیلر
فیلم هوْموْفوْبیک اوْلدوغو سببی ایله رجب ایوئدیک کاراکتری ۲۰۰۹ «هوْرموْنلو دوْماتئز» اؤدولونه٬ قادین حاقلاری و جینسیت پوْزونتوسوندا تاپیلدیغی اۆچون ۲۰۰۸ ایلینده ایسه قیزیل بامیایا لاییق گؤرولموش‌دور. ۳۳/۴ میلیون تۆرک لیره‌سی قازانان فیلم تورکیهده ۴/۴ میلیون نفر طرفیندن ایزلنمیش‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه فیلملری
رجب ایوئدیک ۳

بندانگشتی
رجب ایوئدیک ۳، ۱۲ فِوریه ۲۰۱۰دا یاییلان شاهان گؤک‌باکارین اوْینادیغی رجب ایوئدیک ۲نین داوام فیلمی‌دیر. یؤنتمن‌لیگینی توْرقان گؤک‌باکارین دۆزلتدیگی فیلمین تهیه‌چی‌سی فاروق آک‌سوْی بوْینونا گؤتورموش‌دور.

## قوْنوسو
فیلم٬ جانی سیخیلان رجب ایوئدیکین سیخینتی‌دان قۇرتولماق اۆچون جین‌چی موْلّا٬ روانشۆناس٬ کاراته کورسو٬ فلوت کورسو٬ اوْوچولوق٬ کیتاب‌خانا٬ پئینت‌بال٬ تیاتر ایله جان سیخینتی‌سیندان قۇرتولما ماجرالارینی آنلاتیر.

## قازانجی
*فیلم٬ ۱۲ فِوریه ۲۰۱۰ ایلینده تورکیهده گؤستریمه گیرمیش‌دیر. ۲۸٫۷۱۰٫۹۸۷ تۆرک لیره‌سی قازانمیش‌دیر.
*فیلم تۆرکیه‌ده تام ۲۲ هفته گؤستریمده قالیب و اوْنو ایزله‌میش توْپلام ایزله‌ییجی سایی‌سی ۳ میلیون ۳۲۵ مین ۹۱۳ نفر اوْلموش‌دور.

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه فیلملری
رجب ایوئدیک ۴

رجب ایوئدیک ۴، ۲۱ فِوریه ۲۰۱۴ تاریخینده تورکیه ده یاییلان رجب ایوئدیک ۳-ۆن داوام فیلمی‌دیر. یؤنتمن‌لیگینی و سِناریست‌لیگینی توْقان گؤک‌باکار بوْینونا آلمیش‌دیر. فیلمین تهیه‌چی‌سی ائمراه چوْبان اوْلموش‌دور. فیلمین آنا کاراکتِری‌نی شاهان گؤک‌باکار ایجرا ائدیر.

## قوْنوسو
رجب ایوئدیک٬ محلّه‌سینده‌کی اۇشاق فۇتبال تاخیمی‌نا مشق‌چی‌لیک ائدیر. اؤزونون ده کیچیک‌لیگیندن بری فۇتبال اوْینادیغی٬ محلّه‌نین تک بوْش ساحه‌سی اوْلان مئیدانی ایشلدیرلر. رجب٬ بۇ مئیدانین بیر وارلیا ساتیلدیغینی دۆشونور و محلّه و اۇشاقلار اۆچون چوْخ دَیَرلی اوْلان بۇ مئیدانی الدن وئرمه‌مک اۆچون اؤزونه آلماق ایستر. آنجاق اؤز اۆصولو ایله مئیدانین پۇلونو توْپارلایامایین‌جا٬ چاره‌نی مالدیولرده ائدیلن اؤدول‌لو بیر یاریشمایا قاتیلماق‌دا تاپیر.

## گیشه
فیلم ۲۴ گۆن سوْنوندا ۶ میلیون ۶۰ مین ۹۸۳ گیشه ایله رِکورد قیرمیش‌دیر.

## قازانجی
فیلم٬ ۲۴ گۆن سوْنوندا ۶۰٫۴۸۶٫۴۳۰ تۆرک لیره‌سی قازانمیش‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه فیلملری
رجب ایوئدیک (کاراکتر)

**رجب ایوئدیک**؛ کوْمِدین شاهان گؤک‌باکارین جانلاندیردیغی قوْندارما بیر کاراکتِردیر. کاراکترین حیکایه‌سی٬ «دیقّت٬ شاهان چیخا بیلر» پروقرامین یؤنتمنی و یازارلاریندان آلپئر مئستچی‌نین میلّیّت قزئتینده٬ میرت کۆنجونده یازدیغی رجب گؤنگؤر آدلی قوْندارما کاراکتره دایانیر. رجب ایوئدیک آدی ایله ایلک دفعه٬ TV8ده٬ «دیقّت شاهان چیخا بیلر» پروقرامیندا٬ پنجره اؤنونده پیوه ایچن آدام اوْلاراق سئییرچی قارشی‌سینا چیخمیش‌دیر. اۆست قات قوْنوسو اوْلان حلیمه خانیم ایله یاشادیق‌لاری ایله قوْندارما خبرلره قوْنو اوْلان رجب ایوئدیک٬ اؤز دئییمی ایله خۆشونت‌لی٬ تضادلی؛ آنجاق اؤزونده ده اؤزو کیمی ایطاعت‌لی بیر اینسان‌دیر. پیوه ایچمگی چوْخ سئون رجب ایوئدیک٬ عئینی پروقرام‌دا٬ «کیم ۵۰۰ مین ایسته‌میز کی؟» آدلی قوْندارما یاریشما پروقرامینا قاتیلمیش و یاریشما سوْنوندا بؤیوک اؤدول اوْلان ۵۰۰ مین تۆرک لیره‌نی آلماغا حاق قازانمیش آنجاق پۇلا اؤنم وئرمه‌یَن بیری اوْلدونو سؤیله‌یه‌رک بؤ اؤدولو آلماقدان وازگئچمیش اوْنون یئرینه یاریشمانین سِروِرینه «بۇراداکی هرکسه مندن پیوه» امرینی دئمیش‌دیر. بۇ حرکتی ایله سئییرچی‌لرین کؤنلونو فتح ائدن رجب ایوئدیک٬ NTVده‌کی «کیمه دئییرم من» پروقرامیندا آسئنانین سئوگیلی‌سی اوْلدوغو ایدّیعا ائدیلن شخص اوْلاراق قارشیمیزا چیخمیش‌دیر. آیریجا ۲۱ فِوریه ۲۰۰۸ده گؤستریمه گیرن و اؤز آدینی داشیان فیلمین آنا کاراکتری‌دیر. 

اصالتاً قارصلی‌دیر. پئشه‌سی شۆشه‌نین اؤنونده اوْتورماق اوْلان رجب ایوئدیک٬ داغیناق قارا ساچلاری٬ دؤرد آیدان چوْخ گئیمه‌دیگی نارینجی کؤینَگی٬ آغزینداکی سیگار کۆلو و چیگنین‌ده‌کی سیگار کۆللری ایله دیقّت چکیجی بیر کاراکتر اوْلاراق خاطیرلاردا قالیب‌دیر.

## قایناقلار

بؤلمه:رجب ایوئدیک
رجب ایوئدیک (فیلم)

**رجب ایوئدیک**٬ ۲۱ فوریه ۲۰۰۸ده یاییلان٬ «شاهان گؤکباکار»ین اوْیاندیغی سینما فیلمی. رجب ایوئدیک کاراکتِری‌نین تلوزیون‌دا تۇتماسینین اۆزَرینه چکیلمیش‌دیر. قطعه‌سی٬ مارس ۲۰۰۸ اعتباری ایله یوتیوب آدلی ویدیو پایلاشیم سایتیندا یاخلاشیق ۵ میلیون ۷۵۰ مین دفعه ایزلنن فیلم٬ توْپلادیغی بؤیوک ایلگی‌نین آردیندان ۲۱ مارس ۲۰۰۸ده ۲۳۰ نۆسخه ایله یاییلنیش‌دیر. ایلک اۆچ  گۆنونده ۷۹۱٫۵۳۶ نفر طرفیندن ایزلنن رجب ایوئدیک٬ تورکیهده ایلک ۳ گۆنونده ان چوْخ ایزلنن فیلم‌لر سیرالاماسیندا ایکینجی سیرایا یئرلشمیش‌دیر. ۱۷ گۆنده ۳ میلیون ۱۵۰ مین نفر طرفیندن ایزلنمیش‌دیر.

## قوْنوسو
رجب ایوئدیک کۆچه‌ده تاپدیغی بیر کیفین آنتالیادامی جوْخ اؤنملی ایش آدامینا عایید اوْلدوغونو اؤیرنینجه گۆنئیه ساری یوْلا دۆشور. یوْل بوْیونجا بیربیریندن کوْمیک سۆرپریزلر ایله قارشیلاشان رجب٬ سوْنوندا آنتالیایا چاتیر و کیفی توریزم‌چی محسن بیه وئرر. محسن بی اوْنا پۇل ایله هوتِلـینده قالماسینی تکلیف ائدر. رجب بۇنو قبول ائتمز و تام گئدرکن٬ اۇشاقلیق عشقی سیبئلی گؤرور اوْنا اؤزونو بَیَن‌دیرمگه چالیشیر. آنجاق سیبئل اوْنو تانیماز. بۇنا گؤره رجب هوتلده قالماغی قبول ائدر. رجب هوتل‌ده سیبئله یارانماغا چالیشارکن بیربیریندن کوْمیک اوْلایلار اوْلار. گۆن‌گؤرندن چیخما اوْلایی آدامدیر.

## قایناقلار

*
## خاریجی لینکلر
*  for the film (Turkish)
* 
* 
* 

بؤلمه:تورکیه فیلملری
اینک شعبان (فیلم)

بندانگشتی
**اینک شعبان**٬ ۱۹۷۸ محصولو بیر تۆرک فیلمی.

## قوْنو
ماناودان شاگیردلیک ائتمک‌ده اوْلان شعبان بیر گۆن سئودیگی قیزین باشلیق پۇلونو اؤده‌مک اۆچون آلمانا گئتمک اۆزره فورودگاها گئدر. نه وار کی٬ شعبانی گوْلِر بۆلت سانان کارا میتهاتین آدام‌لاری شعبانی یاخا پاچا میتهاتا گؤتورورلر. شعبان٬ بۆلتین یئرینه مۆسابیقه‌لره چیخار٬ مۆسابیقه‌لرده عاغیلینا ماناودا آتدیغی قارپیزلار گلیر و گوْل‌دا ائله بیلکی دئولشیر. فیلمین سوْنلارینا دوْغرو بۆلت قاییدیر و گرچک آیدین‌لاشیر.

## اوْیونچولار
کمال سۇنال / اینک شعبان/ گوْلِر بۆلت٬ دفینه یالنیز٬ یاووز کاراکاش٬ سعادت گۆرسس٬ دینچر چکمز٬ عوثمان ف. سدن٬ ذکی سئزر٬ عبدی آل‌گۆل٬ ...

## قایناقلار
مهرداد بایرامی

**مهرداد بایرامی** آذربایجانلی فوتبال اویون‌چوسودور.مهرداد اردبیل شهرینده دوغولوب‌دور و ایندی *فولاد* تیمینده توپ اوْیناییر.
## قایناقلار

بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
بؤلمه:تراکتورسازی کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:ماشین‌سازی کولوبونون اویونچولاری
تورک دؤولتلر

**تورک دؤولتلر**، تاریخ بوْیونجا تورک خالقلاری طرفیندن قورولموش دؤولتلر اوْجومله‌دن  ایمپیراتورلوغلار، خانلیقلار، خاندانلیقلار، شاهلیقلار، سولطانلیقلار، بئی‌لیکلر، موختار جومهوریتلر و باغیمسیز جومهوریتلر دیر.

### ایندیکی موستقیل تورک دؤولت‌لر

## تاریخ‌ده قورولان تورک دؤولت‌لری
تاریخ‌ده قورولان تورک دؤولت‌لری‌نین تانینمیشلاری بونلاردیر.

## گونوموزده تورک دؤولتلری
**تورک دؤلتلر** اساسا آسیادا و شرقی اوروپادا یئرلشیرلر.

بوگۆن دۆنیادا رسمی اولاراق ۶ باغیمسیز تورک اۆلکه‌سی واردیر (قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی نین باغیمسیزلیغی یالنیز تورکیه طرفیندن تانینمیشدیر.)

اونلاردان بئشی آذربایجان جومهوریتی، قازاخیستان، قیرغیزیستان، اؤزبکیستان، تورکمنیستان ۱۹۹۱-جی ایلده شورویدن آیریلیبلار و بیری ده تورکیه دیر کی ۱۹۲۱-جی ایلده اؤز باغیمسیزلیغینی اعلان ائدیب.

۲۰۰۵-جی ایلین معلوماتلارینا گوْره دۆنیادا تورک دیلینده دانیشان اهالی ۲۳۰ میلیوندان چوخدور.

## باغیمسیز اؤلکه و اراضیلر

## موختار جومهوریتلر

## باشقا اؤلکه لره باغلی اولان تورک اراضی لر

## نقشه‌لر

## قایناقلار

بؤلمه:تورک دیللی اؤلکه‌لر
بؤلمه:تورک دیلی
بؤلمه:Historical Turkic states
بؤلمه:Turkic dynasties
بؤلمه:Turkic states
بؤلمه:Turkic rulers
بؤلمه:Lists of former countries
قیرغیزیستان

**قیرغیزیستان** اورتا آسیا اؤلکه‌لری‌نین بیریدیر. تۆرکلردن اولان قیرغیزلارین رسمی دیلی قیرغیز تورکجه‌سیدیر.

قازاخیستانلا شیمال و باتی‌شیمالدان،چین ایله چیخی و جنوبدان، و اؤزبکیستان و تاجیکیستان‌لا جنوب و باتی‌دان قونشودور. قیرغیزیستانین چوخلو یئرلری داغداش‌دیر. بیشکک قیرغیزیستانین باشکندی‌دیر. تانری داغلاری اؤلکه‌نین ۸۰%-ی ایحاطه ائتدیگی اۆچون اؤلکه‌نی بعضا "مرکزی آسیانین سوییسی" آدلاندیریرلار. تانری داغلاری شیمال-غربینده یئر‌لشن و اؤلکه‌نین ان بؤیوک گؤلو اوْلان ایسسیک‌کول گؤلو تیتیکاکادان سوْنرا دۆنیانین ان هۆندور داغ گؤلودور.

## گؤرونتولر

فایل:National emblem of Kyrgyzstan.svg
فایل:Kyrgyzstan in its region.svg
فایل:Kyrgyzstan (orthographic projection).svg
فایل:Kyrgyzstanmap.png
فایل:Kirgistan mapa.png
فایل:Bischkek.jpg

فایل:Bishkek City.jpg
فایل:42 kg chui alaarcha glacier3.jpg
فایل:36 kg chui alaarcha3.jpg
فایل:32 kg chui vers alaarcha.jpg
فایل:Osh State University.jpg
فایل:Osh184.jpg
فایل:Osh183.jpg
فایل:Osh182.jpg
فایل:Osh181.jpg
فایل:Osh180.jpg
فایل:Osh177.jpg
فایل:Osh176.jpg
فایل:Osh175.jpg
فایل:Jeti-Oguz.jpg
فایل:Kyrgyzstan179.jpg
فایل:Isik-köl161.jpg
فایل:Isik-köl160.jpg
فایل:Kyrgyzstan255.jpg
فایل:Kyrgyzstan-sovietmartyr250.jpg
فایل:Burana tower-repaired.jpg
فایل:Burana tower-stairway.jpg
فایل:Kyrgyzstan Topography.png

## قایناقلار

## بیرده باخ

قیرغیزیستان دؤلت هیمنی

بؤلمه:آسیا اؤلکه‌لری
بؤلمه:اورتا آسیا
بؤلمه:تورک دیللی اؤلکه‌لر
بؤلمه:قیرقیزیستان
بؤلمه:قیرغیزیستان
بؤلمه:اورتا آسیا اؤلکه‌لری
بؤلمه:دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکه‌لر
بؤلمه:ایسلام ایش‌بیرلیگی تشکیلاتی اؤلکه‌لری
ژولیوس سزار

ژولیوس سِزار، (میلاددان اؤنجه ۱۲ ژوئیه ۱۰۰ - میلاددان اؤنجه ۱۵ مارس ۴۴)، روملو عسگری سیاسی باشچی. عئینی زاماندا یاخشی بیر خطیب و گۆجلو بیر یازار اوْلان سِزار، دۆنیا تاریخینده ان ائتگیلی اینسانلاردان بیریسی اوْلاراق قبول ائدیلیر. ایشلری ایله روم جۆمهوریتی‌نین روم ایمپراتوْرلوغونا دؤنوشمه‌سینده اساسی بیر رول اوْینامیشدیر.

## قایناقلار

بؤلمه:روم ایمپیراتورلاری
بؤلمه:ژولیوس سزار
بؤلمه:کلئوپاترا
بؤلمه:First Triumvirate
بؤلمه:100 BC births
بؤلمه:44 BC deaths
بؤلمه:1st-century BC clergy
بؤلمه:1st-century BC historians
بؤلمه:1st-century BC Romans
بؤلمه:1st-century BC rulers
بؤلمه:1st-century BC writers
بؤلمه:Ancient Roman dictators
بؤلمه:Ancient Roman generals
بؤلمه:Ancient Roman politicians
بؤلمه:Ancient Roman writers
بؤلمه:Assassinated heads of state
بؤلمه:Assassinated military personnel
بؤلمه:Assassinated Roman politicians
بؤلمه:Characters in Book VI of the Aeneid
بؤلمه:Characters in works by Geoffrey of Monmouth
بؤلمه:Correspondents of Cicero
بؤلمه:Deaths by stabbing in Italy
بؤلمه:Deified people
بؤلمه:Golden Age Latin writers
بؤلمه:Julii
بؤلمه:Latin-language writers
اشکانیلر

**اشکانیلر**(۲۴۷ پ. م. ۲۲۴ م) و یا پارت امپراتورلوغو ایرانین بیر ایمپیراتورلوغو. اشک بوْ امپراتورلوغو یارادانین آدی ایمیش.بۇ ایمپیراتورلوق ۳ یۆزایل میلاددان اؤنجه ایرانین قوزئین باتی‌سیندا یاراندی.

## اشکانیلر مدنیتی

اشکانیلر دؤولتین‌ده شهر مدنیتی، صنعتکارلیق و تیجارت اینکیشاف ائدیب. ایپک یولونون اۆزرینده یئرلشه‌ن اشکانیلر دۆنیا تیجارتین‌ده موهوم واسطه‌چی رول اوینامیش‌دیر. اشکانیلر اؤز اراضیلرین‌دن کئچه‌ن کاروانلارین قورونماسینا خصوصی فیکیر وئریر، لاکین چین تاجیرلرینه روم ایله بیرباشا علاقه ساخلاماغا ایجازه وئرمیردیلر. اشکانیلرنین مدنیتینه یونان مدنیتینین گۆج‌لو تأثیری اوْلموشدور. بونو اشکانیلر پوللارینین عومومدونیا صحیّه تشکیلاتینینون‌ده‌کی یونان یازیلاری دا ثبوت ائدیر. اشکانیلر دؤولتینین آذربایجانین آتروپاتنا و آلبانی دؤولتلری ایله ده سیاسی ایقتیصادی علاقه‌لری اوْلموشدو.
## قایناقلار

بؤلمه:شاهلار
بؤلمه:اشکانی شاهلاری
بؤلمه:اشکانیلر
بؤلمه:ایراندا تاریخی سیلسیله‌لر
بیرینجی بالاش

**بیرینجی بالاش**یوخسا **ولوگاسس**، ایگیرمی ایکینجی ارشک، (م۷۸-۵۲) ایللرینده اشکانی شاهی.

## شاهلیغی
وونون، مۆختلیف آروادلاریندان، اوچ اوغلو وارایدی:پاووکر، تیرداد، بالاش. بو اوچ قارداشدان بالاش هامیدان کیچیک همده غیرعقدی یونانلی قیزدان ایدی. هر اوچ قارداشین رضایتی ایله کیچیک بالاش پارتین عومومی شاهی اولدو و قارداشی پاووکری آتروپاتین تعیینی شاهی ائتدی. سونرالار بالاش ارمنیستاندا باش وئرن دیدیشمه‌لردن ایستیفاده ائدرک اورانی توتدو و اورتانجیل قارداشی تیردادی اورانین شاهی ائتدی. 

## قایناقلار

بؤلمه:شاهلار
بؤلمه:اشکانی شاهلاری
ایکینجی بالاش

**ایکینجی وولوگاسس**، (پارت دیلی :Parthian: 𐭅𐭋𐭂𐭔 Walagash) یادا آرامی دیلده **بلاش** ایگیرمی بئشینجی پارتیلر شاهی ایدی، پادیشاهلیق ایللری (م.۱۴۹-۱۳۰). هلنیسم رویه سینده پارتیلر شاهی سئچیلدی.

## پادیشاهلیق
خسرودان سوْنرا ایکینجی بالاش آدیله تانینمیش ۲۵-جی ارشک اشکانی شاهی اولدو. معلوم اوْلان بالاش خسروون اوْغلو یوخ اونون رقیبی اولموشدور. ایکینجی بالاش زامانی نسبتن آسوده‌لیک، امن-امانلیق و دینجلیک حوکم سورموشدور. . 

## قایناقلار

بؤلمه:شاهلار
بؤلمه:اشکانی شاهلاری
خسرو (اشکانی)

**خسرو** یادا **کسری** ایگیرمی دؤردونجو ارشک، (م.۱۳۰-۱۰۸) کسری هلنیسم رویه سینده اسکی یونان دیلیندن گلیب و معناسی بیلینمیر.پارتیلر فیلهلنیست ایدی و چوخلو آدلار و شهرلر هلنیستی آد ایله چاغیریلیب.

## پادیشاهلیق
پاووکر اؤلندن سونرا اونون اوغلانلاری یاشجا کیچیک اولدوقلاری اۆچون پارت آغ‌ساققاللاری شوراسی(بای آدادیس) پاووکرین قارداشی خسرونو اونون یئرینه شاه تعیین ائتدیلر.

بو دوور عومومیتله پارت دؤولتی ضعیفله‌ییر و روم ایمپیراتورو تراژان، سیحون و سیند چایلارینا چاماق هوسینه دوشور . 

## قایناقلار

بؤلمه:شاهلار
بؤلمه:اشکانی شاهلاری
دؤردونجو فرهاد

**دؤردونجو فرهاد** (اوْن‌دؤردونجو اشک) اشکانلی شاهلارین اوْن‌دؤردونجو شاهی. آتاسی ایکینجی ارد شاهلیقدان ایستیعفا ائدیب فرهادی اؤز یئرینه شاه ائتدی. فرهاد تخته چیخدیقدا قارداشلارینی اؤلدوردو. ارد فرهادی بۇ ایشینه گؤره دانلادی٬ بۇنا گؤره فرهاد آتاسی‌نی دا اؤلدوردو.

## قایناقلار

بؤلمه:شاهلار
بؤلمه:اشکانی شاهلاری
قورومبات

**قورومبات** ()، هون‌لارین شاهیدی. اوْ ساسانی شاهی، ایکینجی شاپور ایله ساواشدی.

## قایناقلار
* 

بؤلمه:کیمسه‌لر
عباس میرزا

بندانگشتی
**عباس میرزا قاجار** (۱۷۸۹ (میلادی) ناوا٬ ۱۸۳۳ (میلادی) مشهد) فتحعلی‌شاهین اوْغلو٬ قاجار خاندانی‌نین ولیعهدی و آذربایجان والی‌سی.

عباس میرزا فتحعلی شاه قاجارین اوغلو، و محمدشاه قاجارین آتاسیدی، عباس میرزا نئچه ایل فتحعلی شاهین ولیعهدیدی، اما نوخوشلوق فورصت وئرمدی کی عباس میرزا شاهلیغا چاتا و سلطنته یئتیشه و عباس میرزا آتاسیندان تز دونیاسین دئییشدی.

عباس میرزا آتاسی طرفیندن کیچیک یاشدا گئنل والیلیگینه٬ داها سوْنرا دا سلطنت ناییب‌لیگینه چاتدی. فرانسه‌لیلره دایاناراق اوْردوسونو یئنی‌له‌مگه و روسلارا قارشی چیخماغا چالیشدی. آنجاق فرانسه‌لیلر دوْغو سیاستلرینی دییشدیرینجه روسلارلا گۆلیستان صۆلحونو ایمضالایاراق (۱۸۱۳)٬ گۆرجیستانی بۇراخماغا مجبور قالدی. ۱۸۲۶-دا گنجه‌ده و ۱۸۲۷-ده عابّاس‌آباددا مغلوب اوْلوب٬ تۆرکمانچای صۆلحو ایله (۱۸۲۸) ایروان خانلیغی و ناخچیوان خانلیغی توْرپاقلارینی دا روسیه‌یه بۇراخماغا مجبور قالدی.

## قایناقلار

بؤلمه:آذربایجان والیلری
بؤلمه:قاجارلار
بؤلمه:ایرانلی ژنراللار
دؤردونجو بالاش

**دؤردونجو بالاش**، ایگیرمی یئددینجی ارشک، سلطنت ایللری (م.۲۰۸-۱۹۱)

## پادیشاهلیق
اوچونجو بالاشدان سونرا ۲۷-نجی ارشک دؤردونجو بالاش آدیله اشکانی شاهی اولدو. اکثر تاریخچیلرین فیکرینه گؤره اوچونجو بالاشین بؤیوک اوغلوایدی.

بو زامانلار روم ایمپیراتورلوغوندا جیدی دیدیشمه‌لر باش وئریر و بو حادیثه‌لرده ایکی قیصر اؤلدورولور. نهایت سوروس اوزون دؤیوشلردن سونرا غلبه چالیر. دؤردونجو بالاش میلادی ۲۰۸-جی ایلده اؤلدو. اونون ایکی اوغلو وارایدی و هر ایکیسی اؤلکه‌نین موختلیف یئرلرینده شاه‌ایدیلر. 

## قایناقلار

بؤلمه:شاهلار
بؤلمه:اشکانی شاهلاری
اوچونجو بالاش

**اوچونجو بالاش**، ایگیرمی آلتینجی ارشک، سلطنت ایللری (م.۱۹۱-۱۴۹)

## پادیشاهلیق
ایکینجی بالاشدان سونرا اوچونجو بالاش اشکانی شاهی اولدو. احتیمالن اوچونجو بالاش ایکینجی بالاشین اوغلوایدی.

اوچونجو بالاش روملارلا موحاریبه‌یه باشلاماق ایسته‌ییردی، لاکین روم قیصری آنتونیتوس اونو بو ایشدن منصرف ائدیر. روم قیصری میلادی ۱۶۱-جی ایلده اؤلور و اوغلو مارکوس اورلیوس روم قیصری اولور. بو قیصر زامانیندا ارمنیستان شاهی‌نین پارتلار طرفیندن تعیین اولونوب روم قیصری الیندن تاج آلماسی عنعنه‌سی پوزولور. بوندان علاوه ایکینجی بالاش، تراژان زامانی روملارین الینه دوشموش پارتلارین قیزیل تختینین قایتاریلماسینی طلب ائدرسه‌ده، روم قیصری رد ائدیر. بو سببلره گؤره‌ده اوچونجو بالاش روملارلا موحاریبه‌یه باشلاییر. 

## قایناقلار

بؤلمه:شاهلار
بؤلمه:اشکانی شاهلاری
قروه (سنقر)

قروه کندی کرمانشاه اوستانین سنقر بولگه سینین اورتا بولومون کندلریندن بیری دیر بو کند سراب قصبه سینده یئرلشیب و 1385 جی آمارلار اساسیندا 199 نفر (59) ائو جکعیتی واریمیش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:سنقر بولگه سینین کندلری
قزلجه (اهر)

قزلجه كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان ینجه‌بل قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  90نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
قیزیل‌تپه (تورکیه)

﻿

**قیزیل‌تپه** تورکیه جۆمهۇریتی‌نين بؤیوک شهرلریندن‌دیر. بو شهرين ۲۰۰۹-جو ايلده ۱۲۳٬۷۶۲ نفر نۆفۇسو وار ایدی. 
## قایناقلار

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

بؤلمه:تورکیه شهرلری
۱۷ اوْکتوبر

**۱۷ اوکتوبر**:

۱۳۴۶ — اینگیلیستان و ایسکاتلند آراسیندا باش وئرن نویلس-کروسس دؤیوشو نتیجه‌سینده ایسکاتلند اوردوسو وئران ائدیلدی، ایسکاتلند شاهی ۲-جی داوید اسیر دوشدو.

۱۶۱۲ — صفویلر دؤولتی و عثمانلی ایمپیریاتوریسی آراسیندا سراب صولحو ایمضالانمیشدیر.

۱۸۵۵ — اینگیلیس هئنری بسمر پولاد ایستحصالی گئدیشینی ثبته یئتیردی.

۱۹۰۲ — دترویتدا «جادیلاج» مارکلی ایلک اوتوموبیل ایستحصال ائدیلمیشدیر.

۱۹۰۵ — روس ایمپیراتوری ۲-جی نیکولای دؤولت دوماسینا قانون‌گوذار حاکیمیتین و لیبرال آزادلیغین وئریلمه‌سی حاقیندا بیانیه ایمضالادی.

۱۹۶۱ — سوو.آی‌کاپی‌نین ۲۲-جی کونگره‌سی کئچیریلدی. کونگره‌ده اؤلکه‌ده کومونیزمی ۲۰ ایل مودتینه قورماق قرارا آلیندی.

۲۰۰۷ — تورکیه مجلیسی حوکومته قوزئی عراقدا ضیدترور عملیاتلاری کئچیرمه‌یه ایجازه وئردی.

بؤلمه:۱۷ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
قشلاق ارض‌بیگ

**قشلاق ارض‌بیگ** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين هوراندبولومو نده اولان چهاردانگه قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين    0 نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
۱۸ اوْکتوبر

**۱۸ اوکتوبر**:

۱۸۶۷ — آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آلاسکانی روسیه‌دن ۷،۲ میلیون دولارا ساتین آلدی.

۱۸۹۲ — شیکاقو و نیویورک آراسیندا ایلک اوزون مسافتلی تلفون خطی قورولدو.

۱۹۱۲ — ایتالیا-تورکیه موحاریبه‌سینه سون قویان لوزان سازیشی ایمضالاندی.

۱۹۶۷ — شوروی‌یه مخصوص «ونرا-۴» اوتوماتیک سفینه‌سی علمی-تحقیقاتی فضایی ایستگاهی ونرانین سطحینه ائندی.

۱۹۹۱ — آذربایجان جومهوریتی عالی شوراسی «آذربایجان جومهوریتینین دؤولت موستقیللیگی حاقیندا» آناقانون عملینی قبول ائتدی.

۱۹۹۱ — شوروی عالی شوراسینین سون ایجلاسی کئچیریلدی.

۲۰۰۷ — موهاجیرتدن قاییدان پاکیستانین کئچمیش باش ناظیری بینظیر بوتویا قارشی حیاتا کئچیریلن پارتلاییش ۱۴۰ نفرین هلاک اولماسی، ۴۰۰ نفرین یارالانماسی ایله نتیجه‌لندی. بوتو اؤزو حادیثه‌دن سلامت قورتاردی.

بؤلمه:۱۸ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
بئشینجی بالاش

**بئشینجی بالاش**، ایگیرمی سککیزینجی ارشک، سلطنت ایللری (م.۲۱۶-۲۰۸)

## پادیشاهلیق
بالاش و اردوان بالاشین اوغلانلاری اولاراق هر ایکیسی سلطنت ایدیعاسینداایدیلر. روم منبعلرینین وئردیگی بیلگیلره اساساً اولجه اردوان شاه اولموشدور. ایکی قارداش ۲۱۶-جی ایله قدر، یعنی ۸ ایل موجادیله ائتدیکدن سونرا، اشکانی بؤیوکلری و شاید مغستان بۇ ایلده مجلس ائده‌رک اردوانی شاهلیغا سئچمیشلر. 

## قایناقلار

بؤلمه:شاهلار
بؤلمه:اشکانی شاهلاری
۱۶ اوْکتوبر

left|100px
**[[۱۶ اوکتوبر]]**:
 

۱۸۰۶ — روسیه و عثمانلی آراسیندا یئنی موحاریبه باشلادی.

۱۸۳۰ — روسیه ایشغالینا قارشی ۲۱ ژوئنده باشلایان زاقاتالا عوصیانی یاتیریلدی.

۱۹۴۶ — نورنبرق گئدیشینده باره‌سینده اؤلوم حؤکمو چیخاریلان حربی جانیلر اعدام ائدیلدیلر.

۱۹۵۱ — آی.ایستالین آدینا جومهوری ایستادیومو ایستیفاده‌یه وئریلدی.

۱۹۵۹ — شورویده ایلک دفعه اولاراق موسکودا یئرآلتی پیادا کئچیدلری آچیلدی.

۱۹۷۸ — تاریخده ایلک اسلاو و ۱۵۲۳-جو ایلدن بری روملی اولمایان ایلک شخص روم پاپی سئچلدی.

۲۰۰۴ — باکی-تیفلیس-جیهان نفت لوله خطینین آذربایجان و گورجوستان اراضیلریندن کئچن قیسمتلری جشنلی مراسیمله بیرلشدیریلدی.

بؤلمه:۱۶ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
۱۹ اوْکتوبر

left|100px
**[[۱۹ اوکتوبر]]**:
 

۱۷۸۱ — اینگیلیسلرین جورج واشینقتونا تسلیم اولمالاری ایله آمریکانین ایستیقلال موحاریبه‌سی باشا چاتدی.

۱۸۱۲ — ناپلئون موسکونی ترک ائتدی.

۱۸۶۷ — روسیه ایمپیراتوری ۶ میلیون دولارا آلاسکانی آمریکایا ساتدی.

۱۸۷۲ — اوسترالیانین یئنی جنوبی ولز اوستانینده دونیانین ان بؤیوک قیزیل شیمشی (۲۱۵ کیلوگرم) تاپیلدی.

۱۹۳۴ — آنادولو و تراکیادا یاشایان یونانلارین یوناندا یاشایان موسلمان-تورک اهالی ایله موبادیله ائدیلمه‌سی اۆچون یارادیلمیش تورکیه-یونانیستان بیرگه کومیسیونو اؤز فعالیتینی باشا چاتدیردی.

۱۹۵۱ — بؤیوک بریتانییا اوردوسو سوئز کانالینی اله کئچیردی.

۲۰۰۴ — موسکودا ایکینجی بوتون روسیه آذربایجانلیلاری کونگره‌سی کئچیریلدی.

۲۰۰۶ — بان کی مون بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین باش کاتیبی سئچیلدی.

بؤلمه:۱۹ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
۲۰ اوْکتوبر

left|100px
**[[۲۰ اوکتوبر]]**:
 

۱۹۱۱ — آموندسن شومال قوطبونا یولا دوشدو.

۱۹۲۳ — آذربایجان جومهوریتی شوروی رسمی اولاراق لاتین قرافیکلی الیفبایا کئچدی.

۱۹۴۵ — فرانسهده خانیملار سئچکی حوقوقو الده ائتدیلر.

۱۹۸۰ — یونان یئنیدن ناتویا قبول اولوندو.

۱۹۸۲ — تورکیهده رئیس‌جومهور کنان اورنین آناقانون ایله باغلی چیخیشلارینی نقد ائتمک قاداغان ائدیلدی.

۱۹۹۷ — «مایکروسافت» شیرکتی ضیداینحیصار قانونونو پوزدوغو اۆچون جریمه‌لندی.

۲۰۰۸ — تورکیه‌ده «ائرگئنئکون» مسئله‌سی چرچیوه‌سینده ایلک محکمه گئدیشی سیلیوریده کئچیریلدی.

بؤلمه:۲۰ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
۲۱ اوْکتوبر

**۲۱ اوکتوبر**:

۱۵۲۰ — پورتوغاللی سیاح و تحقیقاتچی فردیناند ماژلان جنوبی آمریکانی جنوبی قوطبدان آییران و سونرادان اونون آدی ایله آدلاندیریلان بوغازی کشف ائتدی.

۱۸۷۹ — توماس ادیسون ایلک کؤزرمه لامپینی تستدن چیخاردی.

۱۹۱۵ — ایلک اطلس اوقیانوسی تلفون رابیطه‌سی ویرجینیا و پاریس آراسیندا قورولدو.

۱۹۳۵ — آلمان میلتلر جمعیتیندن رسماً آیریلدی.

۱۹۳۸ — ژاپون چینین کانتون شهرینی ایشغال ائتدی.

۱۹۴۰ — ارنست همینقویین اجل زنگی اثری نیویورکدا چاپ اولوندو.

۱۹۴۵ — فرانسهده خانیملارا ایلک دفعه سس‌وئرمه حوقوقو الده ائتدیلر.

۱۹۵۰ — چین تبتی ایشغال ائتدی.

۱۹۷۱ — پابلو نرودا نوبل ادبیات جاییزه‌سینی آلدی.

۱۹۹۹ — چچنین پایتختی قروزنیده بازاردا راکت پارتلاییشی نتیجه‌سینده ۱۱۰ نفر اؤلدو، ۴۰۰ نفر یارالاندی.

بؤلمه:۲۱ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
قشلاق کنه‌لو

**قشلاق کنه‌لو** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان ورگهان قصبه‌سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  30نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
۲۲ اوْکتوبر

**۲۲ اوکتوبر**:

۲۰۲ میلاددان قاباق — هانیبالین رهبرلیک ائتدیییی کارفاگن اوردوسو زاما دؤیوشونده روم لژیونلارینا مغلوب  اوْلموشدور.

۳۶۲ — دافنئ شهرینده یئرلشن آپولون معبدی سببی بیلینمه‌ین یانغیندا محو  اوْلموشدور.

۱۶۰۰ — عثمانلی اوردوسو، مجاریستانین کانیژئ قالاسینی فتح ائتمیشدیر.

۱۷۴۶ — پرینستون دانیشگاهی قورولموشدور.

۱۹۳۱ — آمریکالی مافیا رهبری آل کاپون مالیات وئرمه‌مه‌سینه گؤره ۱۱ ایل حبس جزاسی آلمیشدیر.

۱۹۶۰ — بوکسچو محمدعلی حرفه‌ای رینقده ایلک غلبه‌سینی قازانمیشدیر.

۱۹۶۲ — آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رئیس‌جومهورو جان اف کندی کوبادا شوروی آتوم باشلیقلاری اولدوغونو آچیقلامیشدیر و کاریب بوحرانینین قیزغین واختیندا کندی کوبایا قارشی ایقتیصادی تحریم قویماغی تکلیف ائتمیشدیر.

۱۹۶۴ — ژان پول سارتر نوبل ادبیات جاییزه‌سینی قازانمیش، آما جاییزه‌نی گئری قایتارمیشدیر.

۱۹۸۰ — روم پاپی قالیلئو قالیله حاقیندا ۱۶۳۳-جو ایلده چیخاریلمیش حؤکمو لغو ائتمیشدیر.

۱۹۸۳ — غربی آلمان و فرانسه‌ده ۱ میلیون ۵۰۰ مین نفر آتوم سیلاحی علیهینه اعتیراض نوماییشی کئچیرمیشدیر.

۱۹۹۶ — آذربایجان جومهوریتی جیبوتی ایله دیپلوماتیک علاقه‌لر قورموشدور.

۲۰۰۰ — طالیبان حرکاتی افغانیستاندا آخشاملار ورزیشله مشغول اولماغی قاداغان ائتمیشدیر.

۲۰۰۶ — آلمان اوتوموبیل سورنی مایکل شوماخر کاریراسینا سون قویموشدور.

بؤلمه:۲۲ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
۲۳ اوْکتوبر

left|100px
**۲۳ اوکتوبر**:
￼

۷۳۲ — پواتیئ دؤیوشونده عربلر مغلوب اولدولار.

۱۷۱۴ — صفوی حؤکمداری سولطان حوسینین نوماینده‌سی محمدرضا بی مارسیده فرانسه شاهی ۱۴-جو لودوویک طرفیندن قبول ائدیلدی.

۱۹۵۴ — غربی آلمان ناتویا قبول ائدیلدی.

۱۹۵۶ — مجاریستانی ضیدشوروی عوصیانی بورودو.

۱۹۵۸ — شوروی «هیدروپرویکت» انستیتوسو طرفیندن حاضیرلانمیش لاییحه اساسیندا آسوان بندینین تیکینتیسینه مالیه وساییطی آییردی.

۱۹۹۶ — روم پاپی داروین نظریه‌سینین فرضیه اولدوغونو ایدیعا ائتدی.

۲۰۰۰ — پنسیلوانیا دانیشگاهی عالیملری یاشی ۲۵۰ مین ایل اولان باکتری آشکار ائتدیلر.

بؤلمه:۲۳ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
قصریک (اورمو)

**قصریک (اورمو)** کندی اورمو بولگه‌سینین، سیلوانه بولومو و دشت قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 238 نفر اهالی سی و 40 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار


بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
قطران تبریزی

**قطران تبریزی** ایرانلی شاعیر و عالیمدیر. بوعالیمین قبری تبریزده مقبرةالشعرادا دیر.

## نوتلار

## قایناقلار

## اتک‌یازی

*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

بؤلمه:تبریزلی شاعیرلر
خالد شفیعی

**خالد شفیعی** ایرانلی فوتبال اویونچوسودور. بو اویونچو ایندی تراختور تیمینده اویناییر.
## قایناقلار

بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
بؤلمه:تراکتورسازی کولوبونون اویونچولاری
۲۴ اوْکتوبر

left|100px
**۲۴ اوکتوبر**:

۱۶۴۸ — کاتولیک و پروتستان آلمان کنیازلیقلاری آراسیندا ۳۰ ایل داوام ائدن موحاریبه وستفالن صولحو ایله باشا چاتمیشدیر.

۱۹۰۴ — نیویورک متروسو آچیلمیشدیر.

۱۹۱۹ — نخجیواندا آمریکا ژنرال-قوبرناتورلوغو تأسیس ائدیلمیشدیر.

۱۹۴۵ — بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی اساسنامه‌سی قووه‌یه میندی و بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی فعالیته باشلادی.

۱۹۵۶ — شوروی مجاریستانا قوشون یئریتدی.

۱۹۶۰ — بایکونور ایستگاهیندا پارتلاییش نتیجه‌سینده ۷ نفر، او جمله‌دن بیر مارشال هلاک اولدو. بو سببدن ایلک اینسانین فضایا اوچماسی تقریباً ۱ ایل گئجیکمیشدیر.

۱۹۷۵ — تورکیه‌نین فرانسه‌ده‌کی سفیری ایسماعیل عرض، ارمنی ترورچولاری طرفیندن قتله یئتیریلدی.

۱۹۹۲ — آمریکا کونگره‌سی «آزادلیغا دستک» عملینه ۹۰۷-جی دوزلیشی قبول ائتمیشدیر.

۲۰۰۳ — سسدن سورعتلی سرنیشین طیاره‌سی — «جونجوردئ» سونونجو اطلس اوقیانوسی اوچوشونو حیاتا کئچیردی.

۲۰۰۸ — آذربایجان رئیس‌جومهورو ایلهام علییوین آند ایچمه مراسیمی کئچیریلمیشدیر.

بؤلمه:۲۴ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
قلات

**قلات**  سولدوز بؤلگه‌سی‌نین محمدیار شهرینه تابع اولان کند دیر. 
## اهالی
بو کند المهدی قصبه سی نه تابئعدیر و 1385 نجی ایلین نفوس سایینا گؤره 171(30عائیله) نفر اهالیسی واردیر.

## ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.

## دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی کوردلر دیر و سنی  شافعی دیرلر. 
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:نقده بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
۲۵ اوْکتوبر

left|100px
**[[۲۵ اوکتوبر]]**:
￼

۱۹۱۳ — «آرشین مال آلان» اوپراسینین ایلک تاماشاسی تاغییو تئاتریندا صحنه‌لشدیریلدی.

۱۹۶۲ — کاریب بوحرانی: آمریکانین بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینداکی سفیری آدلای ایستیونسون بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی ایجلاسیندا کوُبادا یرلشمیش شوروی راکِتلرینین فضادان چَکیل‌میش شَکیل‌لرینی نوُماییش ائتدیردی.

۱۹۷۱ — چین بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینا قبول ائدیلدی.

۱۹۸۴ — هپاتیت ویروُسوُ کشف ائدیلدی.

۱۹۹۱ — قزاقیستان شورَویدن موستقیل‌لی‌یینی اعلان ائتدی.

۲۰۰۱ — مایکروسافت Windows XP عملیات سیستیمی ساتیشا چیخاریلدی.

۲۰۰۶ — آمریکادا ایلک آذربایجان مدرسه‌سی آچیلدی.

۲۰۰۷ — ایرباس آ۳۸۰ ایلک اوُچوُشونو حیاتا کئچیردی.
بؤلمه:اوکتوبر
بؤلمه:۲۶ اوکتوبر
بؤلمه:اوکتوبر آیی‌نین گونلری
بؤلمه:ایلین گونلری
قلعه‌باشی

**قلعه‌باشی** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان قیشلاق قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  84نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناقلار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
قلعه‌جیق

قلعه‌جیق كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين هوراندبولومو نده اولان دیکله قصبه سی  نده يئرلشيب .  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  50نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:هوراند بؤلگه‌سی‌نین کندلری
قلعه‌کندی

**قلعه‌کندی** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين هوراندبولومو نده اولان چهاردانگه قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين    293نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
فردین عابدینی

**فردین عابئدینی** آذربایجانلی فوتبال اویون‌چو سو دور.فردین ۱۹۹۱ ایلینده تبریز شهرینده دوغولوب دور.او ایندی تراختور تیمینه مئیدانا گئدیر.
## قایناقلار

بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
بؤلمه:تراکتورسازی کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:تبریزلیلر
سینا عشوری

**سینا عشوری** ایرانلی فوتبال اویون‌چو سو دور.سینا ایصفاهان شهرینده دوغولوب دور .بو اویون‌چو ایندی تراختور تیمینده اوینیور.

## قایناق‌لار
*
بؤلمه:تراختور فوتبول کولوبو
علی حمودی

**علی حمودی** ایرانلی فوتبال اویون‌چو سو دور.او ایندی تراختور فوتبال کولوبونده اوینیور.
## قایناقلار

## خاریجی لینکلر
* 

بؤلمه:۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:ایران فوتبالچیلاری
بؤلمه:خلیج فارس لیگی‌نین فوتبولچولاری
بؤلمه:سیپاهان کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:ایستیقلال فوتبال کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:ایستیقلال اهواز کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:فولاد خوزیستان کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:مس کیرمان کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:ایران میلّی فوتبال تیمی فوتبولچولاری
بؤلمه:فوتبالدا مودافعچیلر
آتا

**آتا، دده، بابا** یا دا **قاغا** اینسانین کیشی والدینی.

آتا، بؤیوک شخصیتلره وئریلن بیر لقب کیمی ده قوللانیلیر. مثلاً: آتا بابک، آتاتورک

## آیریجا باخ
*آنا
## قایناق‌لار

بؤلمه:جامیعه
میرهانی هاشمی

**میرهانی هاشئمی** ایرانلی فوتبال اویون‌چو سو دور. او 1983 ایلینده شیراز شهرینده دوغولوب دور و ایندی تراختور تیمینده توپ اوینیور.
## قایناقلار

بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
بؤلمه:تراکتورسازی کولوبونون اویونچولاری
بابک خورمدین

**بابک خورمدین** خؤرمدین‌لر حرکتی‌نین آذربایجانلی باشچی‌سی، عربلر خیلافتینه قارشی آذربایجانداکی اؤسیانا (شورشه) باشچی‌لیق (رهبرلیک) ائلیین بؤیوک اینسان.

## حیاتی
۱۷۴-اینجی گونشلی ایلده اردبیلده دونیایا گلیب.

۱۹۷-اینجی گونشلی ایلینده اؤسیان ائلییب و ۲۰ ایل عباسی خلافتی'نین قاباغیندا دوروب و اونلارا قارشی حرکاتلاری رهبرلیک ائدیب و عباسی خلافتی‌له موقابله ائلییب.

۲۱۷-اینجی گونشلی ایلینده عباسی خلافتی‌نین توسوطیله اؤلدورولوب و دونیاسین دییشیب.

## بابک قالاسی
**بابک**ین اؤسیان قالاسی کلیبر شهرینده‌دیر.

**[[بابک قالاسی]]** :

## قایناقلار

https://az.wikipedia.org

بؤلمه:۷۹۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بؤلمه:838 deaths
بؤلمه:Iranian Zoroastrians
بؤلمه:Iranian rebels
بؤلمه:9th-century executions by the Abbasid Caliphate
بؤلمه:8th-century Iranian people
بؤلمه:9th-century Iranian people
بؤلمه:Rebellions against the Abbasid Caliphate
بؤلمه:Khurramites
بؤلمه:Azerbaijan under the Abbasid Caliphate
بؤلمه:Converts to Zoroastrianism
قلعه ملک

**قلعه ملک** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين مركزي بولومو نده اولان اوچ‌هاچا قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 49نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
داخیلی موغولیستان

**داخیلی موغولیستان موختار اوستانی** چین ده اۇلان موختار اوستان.

اهالی سی تخمیناً 25 میلیون نفر دیر.

##
دؤردونجو اردوان

**دؤردونجو اردوان**، ایگیرمی دوققوزونجو ارشک، سلطنت ایللری (م.۲۲۰-۲۰۸)

## پادیشاهلیق
بالاش و اردوان بالاشین اوغلانلاری اولاراق هر ایکیسی سلطنت ایدیعاسینداایدیلر. روم منبعلرینین وئردیگی بیلگیلره اساساً اولجه اردوان شاه اوْلموشدور. ایکی قارداش ۲۱۶-جی ایله قدر، یعنی ۸ ایل موجادیله ائتدیکدن سوْنرا، اشکانی بؤیوکلری و شاید مغستان بۇ ایلده مجلس ائده‌رک اردوانی شاهلیغا سئچمیشلر. بۇ پادیشاهدان سوْنرا ساسانیلرین غلبه‌سی‌ایله اشکانیلر حوکومتی سوْنا چاتیر.

## قایناقلار

بؤلمه:اشکانی شاهلاری
خاکاسیا

**خاکاسیا، خاکاس جمهورییتی**،  روسيه فدراسيونونا تابع بیر جمهوريت دیر. پایتختی آباکان شهری دیر.

خاکاس لار روسیه ده یاشایان تۆرک بۇیلاریندان بیریدیرلر.

بؤلمه:تورک دیللی اؤلکه‌لر
آلتای جومهوریتی

**آلتای جومهوریتی** (روسجا: Респу́блика Алта́й؛ آلتای تورکجه‌سی: Алтай Республика)، روسیه فدراسیونونون ان گۆنئینده یئر آلان، فدراسیونا باغلی بیر موختار جومهوریت دیر.

## گؤرونتولر
## بیرده باخ
* اوبلاست
* روسیه
* روسیه شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی
* روسیه‌نین فدرال بؤلگه‌لری
* روسیه‌نین اکونومیک بؤلگه‌لری
## قایناق‌لار
* http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm 
 

بؤلمه:تورک دیللی اؤلکه‌لر
یاقوتیستان جومهوریتی

**یاقوتیستان جومهوریتی** (به روسجا: Республика Саха (Якутия)،‌ [رئسپوُبلیکا ساخا (یاکوتیا)]) (به  یاقوتجا Саха Өрөспүүбүлүкэтэ،‌ [ساخا ؤرؤسپۆۆبۆلۆکه‌ته]) (دیگر آدلار: **یاکوت**، **یاکوتیه**، **ساخا**) روسيه فدراسيونونا تابع بیر جمهوريت‌ دیر. پایتختی یاکوتسک شهری دیر. یاقوتیستان اهالیسی 1.1 میلیون دیر. اهالی سینین %55 یاقوتلار (ساخالار) تشکیل ائدیرلر. یاقوتلار تۆرک اصیلی خالق دیلار.

## قایناقلار


بؤلمه:تورک دیللی اؤلکه‌لر
یعقوبیه کؤرپوسو

**یعقوبیه کؤرپوسو** اردبیل شهرینین اورتاسیندان سوووشان بالیقلی چایین اوستونده تیکیلمیش کؤرپونون آدی دیر. بو کؤرپو صفویلر زامانیندا احداث  اوْلموشدور.

بؤلمه:اردبیل شهرینین تاریخی تیکینتیلری
قلیلی (اورمو)

**قلیلی** کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و بکشلو قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 239 نفر اهالی سی و 65 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:بکیشلو چای قصبه‌سی
بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
شینجان اویغور موختار بؤلگه‌سی

**شینجان اویغور موختار بؤلگه‌سی** چین‌ین قوزئی دوْغوسوندا یئرلشن موختار بؤلگه‌لریندن بیری دیر. اسکی متنلرده بو منطقه‌نین  آدی **دوْغو تورکیستان** و **چین تورکیستانی** اوْلاراق ایشلنیلمیشدیر.

شینجان 1.6 میلیون کیلومترمۆربع مساحتی و 25 میلیون نفر جمعیتی اوْلاراق، چین‌ین ان بؤیوک ایداری بؤلومو کیمی تانینیر. باشکندی ایسه اورومچی شهری دیر.

شینجان موغولیستان، روسیه، قازاخیستان، قیرغیزیستان، تاجیکیستان، افغانیستان، پاکیستان و هیندوستان اؤلکه‌لری ایله اوْرتاق مرزی واردیر.

## ایداری بولونوش

## بیر ده باخ
* دوغو تورکیستان

## قایناقلار

بؤلمه:سین کیانق اویغور

بؤلمه:دوغو آسیا

بؤلمه:۱۹۵۵ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:۱۹۵۵ - جی ایلینده چین اؤلکه‌سینده یارانانلار

بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
تووا

**تووا جمهورییتی**، روسيه فدراسيونونا تابع بیر جومهوريت‌دیر. پایتختی قیزیل شهری‌دیر.

تووانلار تۆرک اصیلی خالق‌دیرلار.

بؤلمه:تورک دیللی اؤلکه‌لر
قمیشلو

**قمیشلوكندی** دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی  نين هوراندبولومو نده اولان چهاردانگه قصبه سی  نده يئرلشيب.  1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين    490نفر اهاليسي وارايميش.  
## قایناقلار

بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
قمیشلی (اورمو)

**قمیشلی** — () غربی آذربایجان اوستانینین، اورمیه بؤلگه‌سینین، مرکزی بؤلومونون دول قصبه‌سینده کند.

## اهالی
۲۰۱۶-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره کندده ۱۵۰ نفر یاشاییر.(۴۳ عائیله).
## ایقتیصادیات
اهالیسی اساسا اکینچیلیک و مالدارلیق ایله مشغول اولورلار.
## اتنیک و دین
بو کندین اهالیسی کورد و سوننو شافعی موسلمان‌دیرلار.

## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
قنبرلی حاج موحممد حسن قیشلاغی

**  قنبرلي حاج محمد حسن قيشلاغي ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، آسلان دوز بولومو و باتی قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقع

## اهالي
قنبرلي حاج محمد حسن قيشلاغي كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 141 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* آسلان دوز بولومو
* باتی قیشلاق قصبه سی

## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
قهرمان (اورمیه)

**قهرمان** کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، انزل بولومو و گونئی انزل قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقع

## اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 135 نفر اهالی سی و 21 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
*غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناقلار

بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
قوتاز

**قۇتاز** اۇزون تۆکلو تبّت‌دن باشلاییب، چین، موْغولیستان، آلتای و سیبری ده یاشایان حئیوان دیر.

## گؤرونتولر

File:Bos grunniens01.jpg
File:Duglha yaks.jpg
File:Bos grunniens at Letdar on Annapurna Circuit.jpg
File:In Tibet, yaks are decorated and honored by the families they are part of.jpg
File:Yaks still provide the best way to plow fields in Tibet.jpg
File:Yak Drawing historic.jpg
File:Jak052004.jpg
File:Yak_Yama.jpg
File:Yaks_auf_der_Enzianwiese.JPG
File:Yak_Kailash.JPG
File:Yak calf in Austria 2009.jpg
File:Bos mutus.JPG
File:Schwarzer Yakbulle.JPG
File:Yakbulle.JPG
File:Yakrind.jpg
File:Yaks in Manali.jpg|
File:LitangMonastery.jpg|
File:Yaks still provide the best way to plow fields in Tibet.jpg
File:The Yak.jpg
File:Bos grunniens at Yundrok Yumtso Lake.jpg
Dole, Dudh Koshi Valley, Yaks, Khumbu, Nepal.jpg
Yak, Pheriche, Nepal.jpg
Yak 2, Pheriche, Nepal.jpg
Black yak, Pheriche, Nepal.jpg


## قایناقلار

بؤلمه:حئیوانلار
قهرمان مرعش

**قهرمان مرعش** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بیر بؤیوک شهری دیر. بو شهرین ۲۰۲۱-جی ایلده ۳۸۴٬۹۵۳ نفر اهالیسی وارمیش 

## همچینین باخ

* تورک قورتولوش ساواشی گونی جبهه‌سی

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه شهرلری
قوجاائلی اوستانی

**قوجاائلی اوستانی** تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير اوستانی دير.

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

## قایناقلار

بؤلمه:تورکیه اوستانلاری
قوجه (تیکان تپه)

**قوجه (تیکان تپه)** کندی تیکان تپه بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و کرفتو قصبه‌سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 646 نفر اهالی سی و 128 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*غربی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* غربی آذربایجان اوستانی

## خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی 
## قایناق‌لار

بؤلمه:تیکان‌تپه بؤلگه‌سی
بؤلمه:تیکان‌تپه بؤلگه‌سی‌نین کندلری
قورتالان (تورکیه)

**قورتالان **تورکیه جۆمهوریتی‌نین  بير بؤیوک شهري دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجي ايلد ۲۸٬۴۴۷نفر اهاليسي وارمیش.

## قايناق
توركجه ويكيپديا
## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
قوردالدرن عجم (شوط)

**قوردالدرن عجم** کندی شوط بؤلگه‌سینین، و یولاگلدی قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 150 نفر اهالی سی و 33 عائیله سی وار.  
## قایناقلار

بؤلمه:شوط بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
قورشاقلی (پولدشت)

**قورشاقلی** کندی پولدشت بؤلگه‌سینین، قاراعین بولومو و دوغو گچلرات قصبه‌سی نده یئرلیشیب. 
## جوغرافیایی موقئع

## اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 31 نفر اهالی سی و 8 عائیله سی وار.  
## ایقتیصادیات
## گزملی و گورمه لی یئرلر
## بیرده باخ
*باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
* باتی آذربایجان اوستانی

## قایناقلار

بؤلمه:پولدشت بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
قورچی‌کندی

**قورچی‌کندی** كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی  نين مركزي بولومو نده اولان ینجه‌بل قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين  251نفر اهاليسي وارايميش.
## قایناق‌لار

بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
قوزئی وزیریستان

**قوزئی وزیریستان** پاکیستاننین قوزئینده بیر منطقه‌دیر.

بؤلمه:پاکیستان
قوزوجولو

﻿

**قوزوجولو** تورکیه جمهوریتی نين  بير بؤيوك شهريدير.  ۲۰۰۹ اينجي بو شهرين ۱۱٬۶۵۹نفر اهاليسي وارمیش.

## قایناقلار

توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
قوشا قیشلاق حسن

**  قوشا قيشلاق حسن ** کندی موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین، آسلان دوز بولومو و باتی قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.  
## جوغرافیایی موقع

## اهالي
قوشا قيشلاق حسن كندي 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 31 نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.  

## ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
## گزملي و گورمه لي يئرلر

## بیرده باخ
*اردبیل اوستانی نین كندلری
* موغان‌شهر بؤلگه‌سی
* آسلان دوز بولومو
* باتی قیشلاق قصبه سی
## خاریجی کئچیدلر
*[www.moghanshahr.com  موغان شهر سایتی]
*موغان‌شهر بؤلگه‌سی نین فرمانداری / فرمانداری شهرستان پارساآباد 
## قایناق‌لار

بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
قوزلو (تورکیه - شهر)

**قوزلو** تۆرکیه جۇمهوریتی‌نین  بير بؤیۆک شهری‌دير. بو شهرين ۲۰۰۹ اينجی میلادی ايلده ۳۳٬۲۳۲نفر اهالی‌سی وارمیش. قوزلو آدی، گیرده‌کانلی آنلامیندا اولان قوز سؤزوندن آلینمیشدیر.

## قايناق
توركجه ويكيپديا

## بیرده باخ
تورکیه شهرلرینین سییاهه‌سی

تورکیه

بؤلمه:تورکیه شهرلری
لیتوانی

**لیتوانی** یا دا رسمی آدیلا لیتوانی جومهوریتی اوروپانین شمال‌شرقینده و لهیستانین شومالیندا یئرلشن بیر اوْلکه دیر.

## نوتلار

## قایناقلار

## ائشیک باغلانتیلار

; Government
* The Lithuanian President  – Official site of the President of the Republic of Lithuania
* The Lithuanian Parliament – Official site of the Parliament of the Republic of Lithuania
* The Lithuanian Government  – Official site of the Government of the Republic of Lithuania
* Statistics Lithuania  – Official site of Department of Statistics to the Government of Lithuania
* Lithuania – Real is Beautiful  – The Official Travel Guide by the Lithuanian National Tourism Development Agency

; عومومی معلومات
*The Baltic States and geopolitics 
* Lithuania  – Lithuanian internet gates
* Lithuania . *[[The World Factbook]]*. مرکزی ایطلاعات تشکیلاتی.
* Lithuania. CIA Chiefs of State and Cabinet Members of Foreign Governments 
* Lithuania from *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Lithuania from the بی‌بی‌سی نیوز
* 

; باشقا
* Key Development Forecasts for Lithuania from International Futures
* Heraldry of Lithuania
* 


*
بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر
بؤلمه:شومالی اوروپا اؤلکه‌لری
بؤلمه:ناتو اؤلکه‌لری
بؤلمه:اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر

بؤلمه:جومهوریتلر
بؤلمه:۱۹۱۸ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:۱۹۹۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر