open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Unyun jisk'a suyu

**Unyun jisk'a suyuxa** (kastilla aru: Provincia de La Unión Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ariqipa jach'a suyu.

Unyun jisk'a suyu nayriri marka: Kutawasi.
## Nayra sarnaqawi
Kamasqa Llamayu phaxsi 4 1835 mara, Luis José de Orbegoso Umalliq.

4 746,4 km2
 
## Jisk'a t'aqa suyunaka
Unyun jisk'a suyu: 11 jisk'a t'aqa suyunaka:
# Kutawasi 
# Allqa 
# Pampamarka
# Puyka
# Qichuwalla
# Sayla
# Tumipampa
# Turu
# Tawriya
# Waynakuta
# Charkana
## Waki
### Jaqinaka
15 662 jaqi (7 814 chacha, 7 848 warmi)

### Iñiy
#### Markap amachana santun
* Kandilarya Pallan.

## Jisk'a suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Angel Ybarhuen Ortegal, Acción Popular Partidupi.
* 2007-2010: Justo Totocayo Garate, Arequipa Avancemos .
* 2003-2006: Gregorio Elfer Ale Cruz, Independiente. 
* 1993-1995, 1999-2002: Víctor Genaro Alarcón Rubina, L.I. No.3 / L.I. La Unión. 
* 1990-1992: José Mario Ramírez Cahuana, Izquierda Unida. 
* 1987-1989: Paolo Fonseca García, Partido Aprista Peruano.
* 1984-1986 / 1996-1998: Hugo Efraín Benavides Vera, Acción Popular / Lista indepeniente No. 7.
* 1981-1983: Victorio Benavides Fuentes, Acción Popular. 
* 1967-1969 Julia Pérez Martínez de Pérez. 
* 1964-1966: Alvaro Pérez Carbajal, AP-DC . 

### Hatun taytakura
* Uwispu: Mons. Mario Busquets Jordá.
## Kaypipas qhaway
* Ariqipa.

## Hawa t'inkinaka

* Unyuns Munisipyu Pruwinsyal
* INEI - Instituto Nacional de Estadística e Informática
* Tour Kutawasi
* Kutawasi
Lila Downs

**Ana Lila Downs Sánchez**, warmi, (* Oaxaca Mïxiku, 1968 mara 9 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - ),  jacha marka q'uchu arsuyaña.

Qusan: Paul Cohen (1990-)Yuqanaka: 	Benito Dxuladi Cohen Downs (2010-)

## Q'uchu isch'ukiña
### Jaylliphust'a
* 1999: *[[La Sandunga]]*
* 2000: *[[Árbol de la Vida]]*
* 2001: *[[La Línea]]*
* 2004: *[[Una Sangre]]*
* 2006: *[[La Cantina]]*
* 2008: *[[Ojo de Culebra]]*
* 2011: *[[Pecados y Milagros]]*
### Videiuphust'a
* 2007: *[[Lotería Cantada]]* (DVD)
* 2007: *[[El Alma de Lila Downs]]* (DVD)
* 2010: *[[Lila Downs y La Misteriosa en París - Live à Fip]]*

## Aruskipäwi
* Q'uchu (Mïxiku)

## Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka
Ariqipa jisk'a t'aqa suyu

**Ariqipajisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Arequipa*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ariqipa markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
61 519 jaqi (28 798 chacha, 32 721 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Chapi Pallan.
* Hisus Kautivu

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2019-2022: Omar Julio Candia Aguilar. 
* 2011-2014: Florentino Zegarra.
* 2007-2010: Simón Balbuena Marroquín, PNP.
* 2003-2006: Yamel Peyson Romero Peralta, APRA. 
* 1999-2002: Juan Manuel Guillén Benavides, Mov. Independiente Tradiciión y Futuro. 
* 1996-1998: Roger Luis Cáceres Pérez, FNTC L.I.No.9. 
* 1993-1995: Sebastián Fernando Ramírez Alfaro, L.I.No.3.
* 1987-1992: José Luis Cáceres Velásquez, FNTC. 
* 1984-1986: Luis Rafael Bragagnini Zapater, APRA. 
* 1981-1983: José Villalobos Ampuero, IU. 

### Hatun taytakura
* Arzuwispu: Mons. Javier Del Río Alba.

## Aruskipäwi
* Ariqipa

## Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka

*  Ariqipa Munisipyu
* INEI Piruw
Ariqipa jisk'a suyu

**Ariqipa jisk'a suyuxa** (kastilla aru: Provincia de Arequipa Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ariqipa jach'a suyu.

Unyun jisk'a suyu nayriri marka: Ariqipa.
## Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.

9 682,02 km2
 
## Jisk'a t'aqa suyunaka
Ariqipa jisk'a suyu: 29 jisk'a t'aqa suyunaka:
# Alto Selva Alegre
# Ariqipa 
# Cerro Colorado
# Characato
# Chiriwata 
# Jacobo Hunter
# José Luis Bustamante y Rivero 
# La Joya
# Mariano Melgar
# Mulliwaya
# Miraflores
# Pawqarpata
# Puluwaya
# Puqsi
# Qayma
# Qiqiña
# Sabandía
# Sach'aka
# San Juan Siwas
# San Juan Tarukani
# Santa Isabel Siwas
# Santa Rita Siwas
# Suqawaya
# Tiyawaya
# Uchumayu
# Vítor
# Yanawara
# Yarapampa
# Yura

## Waki
### Jaqinaka
864 250 jaqi (415 972 chacha, 448 278 warmi)

### Iñiy
#### Markap amachana santun
* Chapi Pallan.

## Jisk'a suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2019-2022: Omar Julio Candia Aguilar.
* 2011-2014: Florentino Zegarra.
* 2007-2010: Simón Balbuena Marroquín, PNP.
* 2003-2006: Yamel Peyson Romero Peralta, APRA. 
* 1999-2002: Juan Manuel Guillén Benavides, Mov. Independiente Tradiciión y Futuro. 
* 1996-1998: Roger Luis Cáceres Pérez, FNTC L.I.No.9. 
* 1993-1995: Sebastián Fernando Ramírez Alfaro, L.I.No.3.
* 1987-1992: José Luis Cáceres Velásquez, FNTC. 
* 1984-1986: Luis Rafael Bragagnini Zapater, APRA. 
* 1981-1983: José Villalobos Ampuero, IU. 

### Hatun taytakura
* Arzuwispu: Mons. Javier Del Río Alba.

## Aruskipäwi
* Ariqipa.

## Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka

* Ariqipa Munisipyu Pruwinsyal
* INEI - Instituto Nacional de Estadística e Informática
* Tour Ariqipa
* Ariqipa
Alto Selva Alegre jisk'a t'aqa suyu

**Ariqipajisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Arequipa*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 16 1992 mara, Alberto Fujimori Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Selva Alegre markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
72 696 jaqi (34 712 chacha, 37 984 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Chapi Pallan.
* Pachakamilla Kristu.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Omar Julio Candia Aguilar.
* 2007-2010: Jesús Antonio Gamero Márquez.

### Taytakura
* Parroquia El Buen Pastor: R.P. Hans Wornero, MCCJ. 
* Parroquia Espíritu Santo: Pbro. Antonio Corzo Chullo.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

*  Alto Selva Alegre Munisipyu
* INEI Piruw
Qayma jisk'a t'aqa suyu

**Qayma jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Cayma*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara, Simuna Wuliwqar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qayma markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
74 776 jaqi (35 513 chacha, 39 263 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Kandilarya Pallan.
* Llamayu phaxsi crusnaka.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Oswaldo Alvaro Muñiz Huillca.
* 2007-2010: Santiago Ulises Torres Montes Revilla.

### Taytakura
* Parroquia San Miguel Arcángel: Pbro. Rolando Vera Rosas.
* Parroquia San Juan de Dios: R.P. Ezequiel Villanueva Palacios, OH. 

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

*  Qayma Munisipyu
* INEI Piruw
Cerro Colorado jisk'a t'aqa suyu

**Cerro Colorado jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Cerro Colorado*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Anata phaxsi 26 1954 mara, Manuel Odría Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qayma markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
113 171 jaqi (54 920 chacha, 58 251 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Chapi Pallan.
* Rusaryu Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Manuel Enrique Vera Paredes.
* 2007-2010: Kelly Zulema Alvarez Tupayachi.

### Taytakura
* Parroquia Nuestra Señora de la Asunta: Pbro. Juan Carlos Armejo Vásquez. 
* Parroquia Nuestra Señora de los Dolores: Pbro. Alberto Condori Chambilla.
* Parroquia Beata Sor Ana de los Angeles: Pbro. César Augusto Huerta Ramírez.
* Parroquia Sagrados Corazones: R.P. Alaín-Marie Leroux, CPV.
 
## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

*  Cerro Colorado Munisipyu
* INEI Piruw
Jacobo Hunter jisk'a t'aqa suyu

**Jacobo Hunter jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Jacobo Hunter*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 2 1990 mara, Alan García Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Jacobo Hunter markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
46 092 jaqi (22 253 chacha, 23 839 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Fatima Pallan.
* Karmin Pallan.
* Asunta Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Santiago Manrique Véliz.
* 2007-2010: Aurelia Lupe Pila Barreda.

### Taytakura
* Parroquia Virgen de Fátima: Pbro. Antonio Morales Ramos. 

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Jacobo Hunter Munisipyu
* INEI Piruw
Chiriwata jisk'a t'aqa suyu

**Chiriwata jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Chiguata*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chiriwata markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
2 686 jaqi (1 352 chacha, 1 334 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Chapi Pallan.
* Hisus Nazareno.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Gregorio Angel Corrales Delgado.
* 2007-2010: Peter Humberto Benavente Ramos.

### Taytakura
* Parroquia Espíritu Santo: Pbro. Franz Hülsen Nickl. 

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Chiriwata Munisipyu
* INEI Piruw
José Luis Bustamante y Rivero jisk'a t'aqa suyu

**José Luis Bustamante y Rivero jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de José Luis Bustamante y Rivero*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 23 1995 mara, Alberto Fujimori Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ciudad Satélite markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
76 410 jaqi (35 681 chacha, 40 729 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Chapi Pallan.
* Asunta Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Oscar Felipe Zúñiga Rosas.
* 2007-2010: Florentino Alfredo Zegarra Tejada.

### Taytakura
* Parroquia Nuestra Señora de Guadalupe: R.P. José Lochedino, Izaguirre IVE.
* Parroquia San José Obrero: R.P. Neri Menor Vargas OFM.
* Parroquia San Miguel: Pbro. Ramón Tito Ramos.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa
* José Luis Bustamante

## Hawa t'inkinaka

* José Luis Bustamante y Rivero Munisipyu
* INEI Piruw
La Joya jisk'a t'aqa suyu

**La Joya jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de La Joya*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 25 1952 mara, Manuel Odría Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri La Joya markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
24 192 jaqi (12 273 chacha, 11 919 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* La Joya Tayta
* Pachakamilla Kristu.
* San Martín de Porras.
* Ana de los Angeles.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Juan Basilio Herrera Obando.
* 2007-2010: David Santos Inofuente Mamani.

### Taytakura
* Parroquia San José de Vítor: Pbro. Pascual Corahua Torres.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* La Joya Munisipyu
* INEI Piruw
Mariano Melgar jisk'a t'aqa suyu

**Mariano Melgar jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Mariano Melgar*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Thaya phaxsi 27 1965 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: Misti urqu.
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Mariano Melgar markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
52 144 jaqi (25 009 chacha, 11 919 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Rosa de Lima.
* Ana de los Angeles.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2007-2014: Oscar Alfredo Ayala Arenas.
* 2003-2006: Joaquín Genaro Peralta.
* 1999-2002: Artidoro Ojeda Suclla.
* 1993- 1998: Senén Augusto Del Castillo Valdivia.
* 1990-1992: Gersy Paredes Valdivia. 
* 1987-1989: Julio Velásquez Calienes
* 1984-1986: Adolfo Prado Cardenas.
* 1981-1983: Martín Begazo Begazo.
* 1977-1980: Marcelino Guevara Paz.
* 1976: Enrique Postigo Benavides.   
* 1975: Alex Paredes Paulette
* 1974: Oswaldo Gonzales Pérez 
* 1973: Francisco Neyra Llamosas.
* 1970-1972: Agustín Calderón Gonzales

* Benjamín Gutiérrez Medina (Primer Alcalde)

### Taytakura
* Parroquia Nuestra Señora del Perpetuo Socorro: R.P. Martín Teófilo García Ramos, CSSR.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa
* Mariano Melgar.

## Hawa t'inkinaka

* Mariano Melgar Munisipyu
* INEI Piruw
Miraflores (Ariqipa) jisk'a t'aqa suyu

**Miraflores jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Miraflores*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: Misti.
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Miraflores markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
50 704 jaqi (24 390 chacha, 26 314 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Llamayu phaxsi crus.
* Chapi Pallan.
* Wanka Tayta.
* Pachakamilla Kristu.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Germán Torres Chambi.
* 2001-2010: Luis Aguirre Chávez.
* 1990-1992: Juan Carrión.
* 1987-1989, 1993-2000: Arturo Valderrama Chávez.
* 1984-1986: Yleano Acosta Torres. 
* 1981-1983: Hernán Vela Espinoza.

### Taytakura
* Parroquia Inmaculado Corazón de María: R.P. Francisco Rolando Málaga Montoya, CMI.
* Parroquia Nuestra Señor da Chapi: Pbro. Nelson Marroquín Pantigoso.
* Parroquia San Antonio Abad: Pbro. Iván Luna Carpio.
* Parroquia San Fernando Rey: Pbro. Mario Fernández Revilla.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Miraflores Munisipyu
* INEI Piruw
Mulliwaya jisk'a t'aqa suyu

**Mulliwaya jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Mollebaya*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 27 1952 mara, Manuel Odría Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: Misti
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Mulliwaya markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 410 jaqi ( 754 chacha, 656 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Santa Ana
* Pachakamilla Kristu.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Alberto Donato Juárez Palaco.
* 2007-2010: Tito Edilberto Zegarra.

### Taytakura
* Parroquia de Santa Ana: Pbro. René Pinto Guevara.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Mulliwaya Munisipyu
* INEI Piruw
Jaqi aru

**Jaqi Aru**x walja amuyunakaniwa.
*Nayrïr amuyu, Jaqi Aruxa nayrapachanakawa parlasiritayna, jichhurkamasa ukax Jaqaru sutimp uñt'atarakiwa. Uka arux khaysa Pirwa tuqinrakwa parlasiski jichhurunakkamasa.
*Payïr amuyu, Jaqi Arux markasan arupa sañrak muni, ukjamarusi kawknir artix jaqix arsustanxa ukaw jaqi aruxa.
*Kimsïr amuyu, Jaqi Aru ukxa layqanakarakiwa apnaqapxi. Kunawsatix quqat uñxatt'ayarix saratakixa ukjax jupanakaxa, akax jaqi arurakisa sañ yatipxi. Ukax sañ muniwa yaqha jaqiw parlasisktama, yaqha jaqiw arunak apnaqi, sañrak muni.
*Pusïr amuyu, Jaqi Aru x  mä aymara mayacht’äwiwa. Taqi jupanakaxa taqi kunaymanat yatxatat wayna tawaqunakawa, ukjamarak internauta pä arut kimsa arut  (Aymara, Inklis, Qhichwa, Kastillanu) yatxatat arsur qillqirinakawa. Juk'ampisa, Aymar aru juk’amp jach’añchayapxañanakapawa, amtäwinak amtapxañanakapawa, arut ar jaqukipapxañanakapawa, juk’ampinakatak mayacht’atapxiwa aka web 2.0 internet tuqi (blogs, facebook, youtube, dotsub jkpnaka).
Pawqarpata jisk'a t'aqa suyu

**Pawqarpata jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Paucarpata*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara, Simuna Wuliwqar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: Misti
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pawqarpata markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
120 446 jaqi (58 177 chacha, 62 269 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Amargura Tayta.
* Santunaka.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2007-2014: Marcio Félix Soto Rivera.

### Taytakura
* Parroquia de Santa Ana: Pbro. Máximo Málaga del Carpio.
* Parroquia Cristo Salvador: Pbro. Leonardo Antonio Aranibar Tejada.
* Parroquia Nuestra Señora de la Providencia: Pbro. Julio Herrera Mormontoy.
* Parroquia San Ignacio de Loyola: Pbro. Jesús Estofanero Sucapuca.
* Parroquia San Martín de Porres: R.P. Martin Cardenas Benavente, OP.
* Parroquia San Pedro Nolasco: R.P. Justo Germán Yepes Cañan O.de M.
* Parroquia Santa Rosa de Lima: Pbro. Patricio Amézquita Revilla.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Pawqarpata Munisipyu
* INEI Piruw
* Coord. geográficas e imágenes satelitales de ''Paucarpata''
Qiqiña jisk'a t'aqa suyu

**Qiqiña jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Quequeña*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 29 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: Misti
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qiqiña markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 219 jaqi (597 chacha, 622 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Husy.
* San Isidru.
* Inmaculada Kunsipsyun.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: José Antonio Palomino Aguilar.
* 2007-2010: Julio Leónidas Rodriguez Castillo 
### Taytakura
* Parroquia San José de Quequeña: Pbro. R.P. Tomy Moozhayil, CMII.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Qiqiña Munisipyu
* INEI Piruw
Sabandía jisk'a t'aqa suyu

**Sabandía jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Sabandía*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Yapu apthapi phaxsi 22 1822 mara, Jusiya San Martin Libertadur.

## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: Misti
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Sabandía markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
3 699 jaqi (1 819 chacha, 1 880 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Lourdes Pallan.
* Asunsyun Pallan.
* Rusaryu Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Santos Alberto Salinas Valencia.
* 2007-2010: Lauriano Roberto Rosado Linares.
### Taytakura
* Parroquia Nuestra Señora del Rosario: Pbro. René Gregorio Pinto Guevara.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Sabandía Munisipyu
* INEI Piruw
Sach'aka jisk'a t'aqa suyu

**Sach'aka jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Sachaca*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: Misti
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Sach'aka markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
17 537 jaqi (8 511 chacha, 9 026 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Hisus Nazareno.
* Perpetuo Socorro.
* Santa Gertrudis.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Emilio Godofredo Díaz Pinto.
* 2007-2010: Alejandro Monico Carpio Valencia.
### Taytakura
* Parroquia Santa Gertrudis: Pbro. Gregorio Sucari Ramos.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Sach'aka Munisipyu
* INEI Piruw
San Juan Siwas jisk'a t'aqa suyu

**San Juan Siwas jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de San Juan de Siguas*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: Misti
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Juan Siwas markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 295 jaqi (686 chacha, 609 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Huwan.
* Llamayu phaxsi crus.
* Santa Rosa.
* Pachakamilla Kristu.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Bernabé Llosa Briceño.
* 2007-2010: Jesús Alberto Giraldo del Pratt.
### Taytakura
* Parroquia : Pbro. .

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* San Juan Siwas Munisipyu
* INEI Piruw
Tarujani jisk'a t'aqa suyu

**Tarujani jisk'a t'aqa suyu**x (kastilla arupi: *Distrito de San Juan de Tarucani*) Perú jach'a markana mä jisk'a t'aqa suyuwa, Ariqipa jach'a suyuna, Ariqipa jisk'a suyuna.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 15 1962 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: Misti
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tarujani markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
2 129 jaqi (1 094 chacha, 1 035 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Huwan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2007-2014: Floro Choque Vilca.
### Taytakura
* Parroquia : Pbro. .

## Hawa t'inkinaka

* San Juan Tarukani Munisipyu
* INEI Piruw
Santa Rita Siwas jisk'a t'aqa suyu

**Santa Rita Siwas jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Santa Rita de Siguas*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 30 1944 mara, Manuel Prado Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: Misti
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santa Rita Siwas markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
4 456 jaqi (2 268 chacha, 2 188 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Santa Rita de Casia.
* San Isidru.
* Pachakamilla Kristu.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2007-2014: Rufo Demetrio Minaya Contreras.

### Taytakura
* Parroquia Santa Isabel: Pbro. Pbro. Florentino Gómez Flores.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Santa Rita Siwas Munisipyu
* INEI Piruw
Suqawaya jisk'a t'aqa suyu

**Suqawaya jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Socabaya*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: Misti
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Suqawaya markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
59 671 jaqi (29 160 chacha, 30 511 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Chapi Pallan.
* Remedius Pallan.
* Pachakamilla Kristu.
* Qoyllorit'i

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2007-2014: Wuilber Mendoza Aparicio.

### Taytakura
* Parroquia Francisco de Asís: Pbro. Pbro. Florentino Gómez Flores.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Suqawaya Munisipyu
* INEI Piruw
Yanawara jisk'a t'aqa suyu

**Yanawara jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Yanahuara*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: Misti
* **[[Jawira]]naka**: Chili
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Yanawara markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
22 890 jaqi (10 446 chacha, 12 444 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Chapi Pallan.
* San Huwan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Elvis David Delgado Bacigalupi.
* 2007-2010: Milton Edilberto Filiberto Vera Gamero.
### Taytakura
* Parroquia San Juan Bautista: Pbro. Edmundo Alarcón Caro.
* Parroquia Madre de Misericordia: José Ariel Zúñiga Oblitas, OFM. 
* Parroquia Nuestra Señora de Monserrate: R.P. Jonh de la Cruz Vila OFM.
* Parroquia Señor de la Caña: Cango. Justo Pastor Cornejo Calderón.
## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Yanawara Munisipyu
* INEI Piruw
* Portal Municipal
Mullintu jisk'a t'aqa suyu

**Mullintu jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Mollendo*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 3 1879 mara, Manuel Ignacio Prado Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Mullintu markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
24 028 jaqi (12 163 chacha, 11 865 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Santunaka
* Pachakamilla Kristu.
* San Martin de Porras.
* Inmaculada Kunsipsyun.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 1999-2014: Miguel Román Valdivia, Acción Popular Partidupi. 
* 1996-1998: Antonio Luciano Liu Soisar, Indep. Cambio 95. 
* 1990-1992 / 1993-1995: Pastor C. Céspedes Rodríguez, Izquierda Unida / L.I.No.7. 
* 1984-1989: Hernán Gonzalo Montoya Valdivia, Partido Aprista Peruano. 
* 1981-1983: Alberto Chang Alvarez, Acción Popular. 
* 1967-1969 Jorge Zuzunaga Flores. 
* 1964-1966: Aureliano Navarrete Carmelino, Ind.Prov. de Mollendo 

### Taytakura
* Parroquia Inmaculada Kunsipsyun: Pbro. Domingo Perca Ramos.
* Parroquia San Martín de Porres: Pbro. José Andrés Márquez Quintanilla.
## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Mullintu Munisipyu
* INEI Piruw
Kukachakra jisk'a t'aqa suyu

**Kukachakra jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Mollendo*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Islay jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 3 1879 mara, Mariano Ignacio Prado Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kukachakra markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
9 342 jaqi (4 875 chacha, 4 467 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Asunsyun Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Abel Gregorio Suárez Ramos. 
* 2007-2010: Juan Alberto Guillén López. 

### Taytakura
* Parroquia Asunsyun Pallan: Pbro. Faustino Jordán Guzmán.
## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Kukachakra Munisipyu
* INEI Piruw
Dean Valdivia jisk'a t'aqa suyu

**Dean Valdivia jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Dean Valdivia*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Islay jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 23 1952 mara, Manuel Odría Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri La Curva markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
6 318 jaqi (3 085 chacha, 3 233 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Chapi Pallan.
* Santa Rosa.
* Mercedes Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2007-2014: Richard Hitler Ale Cruz. 

### Taytakura
* Parroquia Mercedes Pallan: Pbro. .
## Kaypipas qhaway
* Ariqipa
* Deán Valdivia

## Hawa t'inkinaka

* Dean Valdivia Munisipyu
* INEI Piruw
Mejía jisk'a t'aqa suyu

**Mejía jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Mejía*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Islay jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 27 1920 mara, Augusto Leguía Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Mejía markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 132 jaqi (629 chacha, 503 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Chapi Pallan.
* San Pidru.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Juana Rosa Arenas Aspilcueta de Meza. 
* 2007-2010: Marta Violeta Socorro Franco de Zimmermann.
### Taytakura
* Parroquia San Isidro Labrador: Pbro. Domingo Perca Ramos.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Mejía Munisipyu
* INEI Piruw
Punta de Bombón jisk'a t'aqa suyu

**Punta de Bombón jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Punta de Bombón*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Islay jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 3 1879 mara, Mariano Prado Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Punta de Bombón markan.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
6 621 jaqi (3 430 chacha, 3 191 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Desamparadunaka Kristu
* Chapi Pallan.
* San Isidru.
* San Pidru.
* Karmin Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Héctor Abdul Concha Ascuña. 
* 2007-2010: Guillermo Mamani Coaquira.
### Taytakura
* Parroquia Nuestro Señor de los Desamparados: Pbro. Diego James Nedumparzmb CMI .

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* .gob.pe Punta de Bombon  Munisipyu
* INEI Piruw
Achuma jisk'a t'aqa suyu

**Achuma jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Achoma*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kaylluma jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Achuma markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 139 jaqi (591 chacha, 548 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Belen Pallan.
* San Isidro Labrador
* Karmin Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2007-2014: Juan Eloy Condori Taco. 
* 1998-2001: Jesús Mesías Mamani Medina.
### Taytakura
* Parroquia Santoa Reyes Magos y Nuestra Señora de Belén: Pbro. .

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Achuma Munisipyu
* INEI Piruw
* Achoma Blogspot
Qhawanakunti jisk'a t'aqa suyu

**Qhawanakunti jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Cabanaconde*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kaylluma jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qhawanakunti markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
2 842 jaqi (1 425 chacha, 1 417 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Kandilarya Pallan.
* San Pedro
* Karmin Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Jorge Alfredo Guerra Bernedo. 
* 2007-2010: Julián Guillermo Cayani Valcárcel.
### Taytakura
* Parroquia : Pbro. .

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Qhawanakunti Munisipyu
* INEI Piruw
Kaylluma jisk'a t'aqa suyu

**Kaylluma jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Caylloma*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kaylluma jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 3 1955 mara, Manuel Odría Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kaylluma markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
4 332 jaqi (2 252 chacha, 1 789 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Natiwidad Pallan
* Rusaryu Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Mario Eduardo Mena Mercado. 
* 2007-2010: Jorge Modesto Cueva Tejada.
### Taytakura
* Parroquia San Francisco de Asís: Pbro. Franz Windischhofer Raffetseder.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Kaylluma Munisipyu
* INEI Piruw
Wampu jisk'a t'aqa suyu

**Wampu jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Huambo*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kaylluma jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 4 1899 mara, Eduardo López de Romaña Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**:  Kulka.
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wampu markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
895 jaqi (455 chacha, 440 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Lorenzo

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Glenn Jimmy Begazo Bejarano. 
* 2007-2010: Jorge Saúl Robles Alvarez Pari.
### Taytakura
* Parroquia : Pbro. .

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Wampu Munisipyu
* INEI Piruw
* Wampu-Kulka (inlish aru).
Chiway jisk'a t'aqa suyu

**Chiway jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Chivay*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kaylluma jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chiway markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
6 532 jaqi (3 220 chacha, 3 312 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Kandilarya Pallan.
* Asunsyun Pallan.
* Inmaculada Kunsipsyun.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Elmer Cáceres Llica. 
* 2007-2010: Jorge Modesto Cueva Tejada.
* 2003-2006: Elmer Cáceres Llica, Lista Independiente. 
* 1999-2002: Bernardo Yajo Ocsa, Vamos Vecino. 
* 1996-1998: Carlos A. Picha Chuquicondor, Movimiento al Siglo XXI 
* 1993-1995: Bernardo Yajo Ocsa, Lista Independiente No.7 
* 1990-1992: Simón Wenceslao Panta Lupa, Izquierda Unida. 
* 1987-1989: Francisco Pachao Ayerbe, APRA. 
* 1984-1986: Justo Germán Zapana Gallegos, AP. 
* 1981-1983: Hernán López Chalco, AP.

### Taytakura
* Parroquia Nuestra Señora de la Asunción: Pbro. Marcos Alarcón Vásquez.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Kaylluma - Chivay Munisipyu
* INEI Piruw
Wanka jisk'a t'aqa suyu

**Wanka jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Huanca*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kaylluma jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Anata phaxsi 14 1927 mara, Augusto Leguía Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**:  Kulka.
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wanka markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 841 jaqi (974 chacha, 867 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Wanka Tayta
* San Antonio de Padwa.
* Santiagu
* Santa Rosa de Lima.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Enrique Cerafín Gómez Begazo. 
* 2007-2010: Edwin Daniel Teves Zapana.
### Taytakura
* Parroquia : Pbro. .

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Wanka Munisipyu
* INEI Piruw
Hualqui

**Hualqui**, Chili marka. Ekka: 531 km2. Jaqinaka: 20,660 (2002).

## 
* Gran Concepción

## Net
* Sitio Oficial {es}
Maqhis jisk'a t'aqa suyu

**Maqhis jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Majes*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kaylluma jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 20 1999 mara, Alberto Fujimori Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**:  Maqhis.
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Maqhis markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
39 445 jaqi (20 279 chacha, 19 166 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Chapi Pallan.
* Santiagu.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Elard Adrián Hurtado Retamozo. 
* 2007-2010: Renee Dionicio Cáceres Falla.

### Taytakura
* Parroquia Virgen de Chapi: Pbro. Goyo Palomino Hurtado.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Maqhis Munisipyu
* INEI Piruw
Chuka jisk'a t'aqa suyu

**Chuka jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de San Antonio de Chuca*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kaylluma jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 14 1944 mara, Manuel Prado Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Urqu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**:  Kulka.
* **[[Quta]]naka**:
 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chuka markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 415 jaqi (748 chacha, 667 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Hisus Nazarinu.
* Llamayu phaxsi crus.
* Santa Rosa de Lima.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Bibiano Quispe Cayllahua. 
* 2007-2010: Ricardo Benito Tola Arhui.

### Taytakura
* Parroquia San Antonio: Pbro. .

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Chuka Munisipyu
* INEI Piruw
Curva Qhathu

### Qhathu

Mä arux Curva Qhathuruw ch’usastana. Ukawjarux niya llätunka pacharuw ukankata; aka qhathux Tambillo qullu khursäxankiwa, akan sapa juywisaw aljasirinakax niya taqi phuqhat aljapxi. Jupanakax taqi chaqat awtut awtut purjañ yatipxi. Jilpachapinix El Alto jach’a markatapxiwa. Taqi uka qhathuchirinakatx warminakaw jiläpxi. Chachanakax juk’anikipxiwa. Ukat ukawjan  akjamanakaw alsiñtak utjaraki: tumati, lichuja, sanawri, t’ant’a, naranja, lima, rayru ukat juk’ampinakampi.

Ukanak alasirix walja chiqanakat jutapxi, jisnawa Sak'asak'ani, Qantapa, Qallamarka, Ch'uñuch'uñuni, Wallaqiri, Phirk'uta, ukat pachpats ukankapxakirakiwa. Jupanakatx jilïrinaka, wayn tawaqunaka ukat wawanak kunapxarakiwa. Taqi jupanakax janïr inti jalsuw aljasirinakjam miniwusat miniwusat jutapxi. Purinitatx mäkiw kuntï munapki ukanak althapt’asipxi ukat niya llätunka jan ukax tunka pacharuw kutsxapxi. Yaqhiphanakkiw chika urkam qhiphaqtxañ yatipxi.

### Waka qhathu

Ukat waka qhatus utjakirakiwa. Akkïri ukax maysäxan utt’ayatawa. Ukawjan wakakamak aljapxi. Ukawjarux uka jak’an jakasirinakaw uywanakap aljañtak irpanipxi. Ukat alasirinakax kunaymanipiwa; maynïrinakax uywasiñtakiw waka thaqhapxi, yaqhiphanakasti khariñtakirakiw alasin jach’a karunakat apxapxi. Chaninakapasti jisk’at jach’atjama ukat ch’amanit jan ch’amanitjamarakiwa ukat yaqhiphpachax junt'utuqinakat jan La Paz jach'a markar aljañtak apsunipki ukjarakiw aljasiñax walïri. Ukat ukjam niya taqikun utjipan akawjarukipiniw jan jach’a markakam jutaskañtakix jak’ankirinakax kunïpans alaqt’asirix jutapxi.
Thapay jisk'a t'aqa suyu

**Thapay jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Tapay*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kaylluma jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**:  Kulka.
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Thapay markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
671 jaqi (334 chacha, 337 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Kandilarya Pallan.
* Santa Mariya Magdalena.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Concepción Gusmán Huacallo Tejada, Alianza para el Progreso. 
* 2007-2010: Isidro Ulises Llanquecha Salas, Fuerza Democrática.

### Taytakura
* Parroquia : Pbro. .

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Thapay Munisipyu
* INEI Piruw
* Costumbres en Tapay-Perú
* En la profundidad del Cañón del Colca Perú
* El Wititi de Tapay
Aplaw jisk'a t'aqa suyu

**Aplaw jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Aplao*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Castilla jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Aplaw markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
8 851 jaqi (4 410 chacha, 4 441 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Las Peñas Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Héctor Raúl Cáceres Muñoz. 
* 2003-2006: Luis Alfredo Chávez Yañez, Lista Independiente.
* 1990-2002; 2007-2010: Gilder Edy Medina Collado, AP-FREDEMO / Movimiento Independiente Regional Castilla Avanza / Fuerza Democrática.
* 1987-1989: Luis Zúñiga Rosas, APRA.
* 1967-1969 / 1981-1989: Rómulo Moisés Postigo Rendón, AP.
* 1964-1966: Enrique Aníbal Estremadoyro Rojas, AP-DC. 

### Taytakura
* Parroquia San Pedro: Pbro. Nicolás Schembri Farrugia MSSP.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Aplaw Munisipyu
* INEI Piruw
Indunisya

**Indunisya**, jach'a marka sureste uksankiri  Asya.

Nayriri marka: Jakarta.

Mallkuchawi: República presidential.

Presidenta: Joko Widodo.

Independencia: 17 de agosto de 1945.

Llapan hallka k'iti k'anchar: 1.904.570 km²

Taqpacha: 237.556.363 (2010).

T'iqisqa kay: 123 hab./km²

Kañina: Rupiah (IDR) (Rp)

Pacha suyu: UTC+7

Internet chimpu: .id

Tiliphunu chimpu: +62


File:Flag of Indonesia.svg
File:Coat of Arms of Indonesia Garuda Pancasila.svg
File:Indonesia (orthographic projection).svg
Ayu jisk'a t'aqa suyu

**Ayu jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Ayo*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Castilla jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Yapu apthapi phaxsi 3 1928 mara, Augusto Leguía Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ayu markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
360 jaqi (202 chacha, 158 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Sebastián.
* San Husiy.
* San Isidru.
* San Antonio.
* Rusaryu Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: José Justo Vilca Yato. 
* 2007-2010: Víctor Luis Mejía Mejía. 

### Taytakura
* Parroquia Virgen Rusaryu de Ayu: Prb..

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Ayu Munisipyu
* INEI Piruw
Chachas jisk'a t'aqa suyu

**Chachas jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Chachas*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Castilla jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.

## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chachas markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 947 jaqi (980 chacha, 967 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Llamayu phaxsi crusnaka.
* San Isidru.
* San Antonio.
* Karmin Pallan.
* Inmaculada Kunsipsyun.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Mario Magdaleno Alcasihuincha Layme. 
* 2007-2010: Mario Cecilio Huayhua Funes. 

### Taytakura
* Parroquia San Pedro de Chachas: Prb..

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Chachas Munisipyu
* INEI Piruw
Ch'illkaymarka jisk'a t'aqa suyu

**Ch'illkaymarka jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Chilcaymarca*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Castilla jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 29 1923 mara, Augusto Leguía Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ch'illkaymarka markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
842 jaqi (409 chacha, 433 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Santiagu.
* Natiwidad Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Mario Eliseo Yauri Yauri. 
* 2007-2010: Jaime Angel Ramos Chuquitaype. 

### Taytakura
* Parroquia Santiagu Ch'illkaymarka: Prb..

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Ch'illkaymarka Munisipyu
* INEI Piruw
Antawa jisk'a t'aqa suyu

**Antawa jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Andagua*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Castilla jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Antawa markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 311 jaqi (701 chacha, 610 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Isidru.
* San Antonio.
* Asunsyun Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Jesús Juan Purguaya Sánchez. 
* 2007-2010: Santiago Juan Aguilar Herrera. 

### Taytakura
* Parroquia Virgen de la Asunta del Valle de los Volcanes: Prb..

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Antawa Munisipyu
* INEI Piruw
* Parroquia Antawa
Mach'aqway jisk'a t'aqa suyu

**Mach'aqway jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Machaguay*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Castilla jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 4 1889 mara, Andrés Cáceres Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Mach'aqway markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
911 jaqi (477 chacha, 434 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Asunsyun Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Mario Serafín Del Carpio Vizcardo. 
* 2007-2010: Luis Enrique Eusebio Del Carpio. 

### Taytakura
* Parroquia Virgen Asunta: Prb..

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Mach'aqway Munisipyu
* INEI Piruw
* Información y vista por satélite
* Villa hermosa de Machahuay
* Lo mejor de la tierra del rico mambo
Pampaqullqa jisk'a t'aqa suyu

**Pampaqullqa jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Pampacolca*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Castilla jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.

## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pampaqullqa markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
3 171 jaqi (1 590 chacha, 1 581 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Karmin Pallan.
* Asunsyun Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
* Juan Pablo Vizcardo.
### Kurakanaka
* 2011-2014: Pedro Florencio Huamaní Ancasi, Ariqipa Renace. 
* 2007-2010: Vicente Justino Cárcamo Huamaní. 

### Taytakura
* Parroquia Virgen Asunta: Prb..

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Pampaqullqa Munisipyu
* INEI Piruw
* Pampaqullqa
Tipan jisk'a t'aqa suyu

**Tipan jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Tipán*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Castilla jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 13 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.

## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tipan markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
591 jaqi (307 chacha, 284 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Karmin Pallan.
* Mircidis Pallan.
* Santa Ursula.
* Inmaculada Kunsipsyun.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Eustacia Janet Arias Cárdenas. 
* 2007-2010: Hugo Galo Reymer Fernández. 

### Taytakura
* Parroquia : Prb..

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Tipan Munisipyu
* INEI Piruw
Kamana jisk'a t'aqa suyu

**Kamana jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Camaná*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kamana jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.

## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kamana markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
14 758 jaqi (7 425 chacha, 7 333 warmi)

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Pachakamilla Kristu.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Víctor Antonio Chávez de la Cadena, Fuerza Arequipeña. 
* 2007-2010: Sergio Dávila Vizcarra, Arequipa, Tradición y Futuro.
* 2003-2006: Víctor Manuel Lazo Carazas, Lista Independiente. 
* 1995: Gino Magagna Menghini
* 1990-1994: Herbert Samalvides Dongo, Izquierda Unida, Lista independiente. 
* 1987-1989: Franz René Fernández Revilla, APRA. 
* 1981-1986 / 1996-2002: Enrique Gutiérrez Sousa, AP / Frente Democrático Popular. 

### Taytakura
* Uwispo prelado: Mons. Mario Busquets Jordá.

## Kaypipas qhaway
* Ariqipa

## Hawa t'inkinaka

* Kamana Munisipyu
* INEI Piruw