open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chaqlla jisk'a t'aqa suyu

**Chaqlla jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de San Antonio*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1945 mara 5 uru Chichu phaxsin , Manuel Prado Prisidinti.

## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chaqlla markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 690 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Pidru
* San Antuniu.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
## Irpirinaka
### Kurakanaka
* 2019-2022: Marisol Ordoñez Gutiérrez. 
* 2011-2018: Eveling Geovanna Feliciano Ordoñez, Concertación para el Desarrollo Regional.
* 2007-2010: Cayetano Donato Rímac Ventura.

### Sutiyiri
* Uwispu: Ricardo García García (Prelatura Yawyu).

## Aruskipawi
* Matukana

## Wali uñt'at chiqanaka

## Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyawinaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Qinti jisk'a t'aqa suyu

**Qinti jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de San Lorenzo de Quinti*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa [Juyphu phaxsi 22] 1825, [Simuna Wuliwar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Lorenzo Qinti markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 631 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Mariya Pallan
* San Lorenzo.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Fidel Angeles Vales, Partido Aprista Peruano (APRA).
* 2007-2010: Justo David Traslaviña Dávila.

### Taytakura
* Uwispu: Ricardo García García (Prelatura Yawyu).

## Irpirinaka
* Matukana

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Kanta jisk'a t'aqa suyu

**Kanta jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Canta*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kanta jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 22 uru Juyphi phaxsin 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kanta markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
3 196 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Santa Rosa.
## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

## Irpirinaka
### Kurakanaka
* 2019-2021: Arturo Oscar Paredes Salcedo, Patria Joven.
* 2011-2014: Samuel Ramón Ruffner, Concertación para el Desarrollo Regional.
* 2007-2010: Francisco Roberto Osorio Montoya, Identidad Canteña. 
* 2003-2006: Samuel Ramón Ruffner, Lista Independiente. 
* 1999-2002: Adan Efrey Becerra Garay, Unidos por Canta.
* 1996-1998: Manuel Ramos Andres, Lista Independiente No.17. 
* 1993-1995: Yolanda Vicuña de Balli, Lista Independiente No.3. 
* 1990-1992: Ignacio Antezana Calderón, AP-FREDEMO. 
* 1987-1989: Guillermo Elmerk Vento Rodríguez, APRA. 
* 1984-1986: Abelardo Sánchez Pérez, APRA. 
* 1981-1983: Rosa Peña de Bazo, AP. 

### Sutiyiri
* Parruqu: Preb. Benjamín Roldán Huari (Parruqia Inmaculada Concepción de Santa María).

## Arusqipäwi
* Kanta

## Wali uñt'at chiqanaka

## Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Wamantanga jisk'a t'aqa suyu

**Wamantanga jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Huamantanga*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kanta jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wamantanga markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 076 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Wamantanka Kristu.
* Santa Rosa.
## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Bernardo Alcides Espinoza Jiménez, Siempre Unidos.
* 2007-2010: Bernardo Alcides Espinoza Jiménez. 

### Taytakura
* Parruqu: Preb.   (Parruqia  ).

## Irpirinaka
* Kanta

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Waral jisk'a t'aqa suyu

**Waral jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Huaral*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waral jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 31 1890, Remigio Morales Bermúdez Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Waral markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
86 844 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Karmin Pallan.
* Santa Rosa.
* Pachakamilla Kristu.
* San Martin de Porres.
## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
## Irpirinaka
### Kurakanaka
* 2019-2022: Jaime Cirilo Uribe Ochoa, Fuerza Regional
* 2015-2018: Ana Aurora Kobayashi Kobayashi de Muroya, Movimiento Concertación para el Desarrollo Regional.
* 2004-2014: Jaime Cirilo Uribe Ochoa, Alianza para el Progreso / Concertación para el Desarrollo Regional.
* 2003-2004: David Victor Perea Collantes, Lista Independiente. 
* 1999-2002: Melchor Cárdenas Vásquez, Frente Popular Independiente.
* 1998: César Flores Estrada, independiente. (Sucesión) 
* 1996-1998: Alejandro Marin Valentin, Lista Independiente No.3. 
* 1990-1995: Melchor Cárdenas Vásquez, Lista Independiente No.3.
* 1987-1989: Carmen Pilar Carvallo Gauthier, APRA 
* 1984-1986: Augusto Fernando Ramírez Bonifacio, Lista Independiente No.3.  
* 1981-1983: Melchor Cárdenas Vásquez, Acción Popular . 
* 1976: José Pinasco Elguera (Primer Alcalde Provincial), 11 de mayo de 1976 - 22 de junio de 1976. 

### Sutiyiri
* Parruqu: Preb. José Martínez Fernández (Parruqia San Huwan Bawtista).

## Aruskipäwi
* Waral

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Awqallama jisk'a t'aqa suyu

**Awqallama jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Aucallama Alto*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waral jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 29 1940, Manuel Prado Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Awqallama markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
15 846 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Rusaryu Pallan.
* Santa Rosa.
* Pachakamilla Kristu.
* San Martin de Porres.
## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Abraham Luciano Castillo Lluque, Fuerza Regional.
* 2007-2010: Pedro Félix Salguero Dulanto. 

### Taytakura
* Parruqu: Preb. Carlos Alberto Velásquez (Parruqia Nuestra Señora del Rosario ).

## Irpirinaka
* Waral

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Qaraq jisk'a t'aqa suyu

**Qaraq jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de 27 de Noviembre*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waral jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 18 1957, Manuel Prado Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qaraq markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
518 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Huwan.
* San Miguel.
* Pachakamilla Kristu.
* Rusaryu Pallan.
## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Edith Giovanna Félix Marcos, Concertación para el Desarrollo Regional .
* 2007-2010: Lilian Gladys Pascual Mattos.

### Taytakura
* Parruqu: Preb.  (Parruqia ).

## Irpirinaka
* Waral

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Wachu jisk'a t'aqa suyu

**Wachu jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Huacho*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wawra jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wachu markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
54 887 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Pidru.
* Pachakamilla Kristu.
* San Bartulumi.
* San Judas Tadiu
## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Santiago Yuri Cano La Rosa, Alianza para el Progreso Partidupi.
* 2010: Juan Nicho De la Cruz.
* 2007-2010: Pedro Julio Zurita Paz, Concertación para el Desarrollo Regional.
* 1999-2006: Guillermo Agüero Reeves, Somos Perú. 
* 1996-1998: José Arakaki Oshiro, L.I.No. 21. 
* 1993-1995: Carlos Meza Velásquez, APRA. 
* 1990-1992: Miguel Díaz La Rosa, FREDEMO-PPC. 

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Antonio Santarsiero (Parruqia San Bartolomé).

## Irpirinaka
* Wachu
* Bandurria marka 

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Leoncio Prado jisk'a t'aqa suyu

** Leoncio Prado jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Leoncio Prado*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wawra jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 30 1953, Manuel Odría Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Awkimarka
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Leoncio Prado markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
2 156 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Pidru.
* Pachakamilla Kristu.
* Karmin Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Máximo Saulo Carmín Barreto, Militantes Organizados para el Desarrollo.
* 2007-2010: Valentín Torres Pacheco.

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Antonio Santarsiero 
* Parruqu: Presb. (Parruqia ).

## Irpirinaka
* Leoncio Prado
* Wachu

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Walmay jisk'a t'aqa suyu

** Walmay jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Hualmay*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wawra jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 6 1918, José Pardo Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Wawra
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Walmay markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
26 603 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Pidru.
* Pachakamilla Kristu.
* Hisus wawa.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Crispulo Eddie Jara Salazar, Concertación para el Desarrollo Regional.
* 2007-2010: Críspulo Eddie Jara Salazar.

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Antonio Santarsiero 
* Parruqu: Presb. Juan Fernández Salvador (Parruqia Sagrada Familia).

## Irpirinaka
* Wachu

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Nawan jisk'a t'aqa suyu

**Nawan jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Naván*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Uyun jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 27 1953, Manuel Odría Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Nawan markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
823 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Llamayu phaxsi krus.
* Asunsyun Pallan.
## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Antenógenes Rosales Emeterio, Unyun por el Piruw Partidupi.
* 2007-2010: Antenógenes Rosales Emeterio.

### Taytakura
* Parruqu: Preb. (Parruqia Santo Tomás).

## Irpirinaka
* Uyun

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Qaqatampu jisk'a t'aqa suyu

**Qaqatampu jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Cajatambo*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qaqatampu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 12 uru Anata phaxsin 1826 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qaqatampu markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
2 968 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Llamayu phaxsi krus.
* Asunsyun Pallan.

## Wali uñt'at chiqanaka

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
## Irpirinaka
### Kuraka
* 2019-2022: José Del Carmen Flores Fuentes Rivera.
* 2011-2014: Miguel Angel Carlos Castillo, Concertación para el Desarrollo Regional. 
* 2007-2010: Miguel Angel Carlos Castillo, Coordinadora Nacional de Independientes. 
* 2003-2006: Miguel Angel Carlos Castillo, Lista Independiente. 
* 1999-2002: Fernán Quinteros Gonzáles, Somos Perú. 
* 1996-1998: Trinidad Inga Camacho, Lista Independiente No.5. 
* 1993-1995: Hermenegildo Reyes Pumachagua, Lista Independiente No.3. 
* 1990-1992: Fidelino Espinoza Avila, Cambio 90. 
* 1987-1989: Felipe Vergara Avila, APRA. 
* 1984-1986: Alejandro Calero Leiva, AP. 
* 1981-1983: Saturnino Robles Atachagua, AP. 

### Sutiyiri
* Parruqu: Preb. Ezio Borsani (Parruqia Santa María Magdalena).

## Aruskipäwi
* Lima 
* Qaqatampu

## Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Manas jisk'a t'aqa suyu

**Manas jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Manás*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qaqatampu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 22 1921, Augusto Leguía Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Manas markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 591 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Salvador.
* Inmaculada Kunsipsyun.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Edson Saúl Loli Arredondo, Concertación para el Desarrollo Regional. 
* 2007-2010: Edson Saúl Loli Arredondo. 

### Taytakura
* Parruqu: Preb. Ezio Borsani (Parruqia Santa María Magdalena).

## Irpirinaka
* Qaqatampu

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
* Blogspot Manas
Barranca jisk'a t'aqa suyu

**Barranca jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Barranca*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Barranca jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Patiwillka
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Barranca markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
61 513 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Idelfonso.
* Inmaculada Kunsipsyun.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Romel Ullilen Vega, del Movimiento Concertación para el Desarrollo Regional. 
* 2007-2010: Romel Ullilen Vega, Partido Socialista.
* 2003-2006: José Elgar Marreros Saucedo, Independiente. 
* 1999-2002: Paulino León Soto, Movimiento Integración Regionalista.
* 1996-1998: Romel Ullilen Vega, L.I.No. 39.
* 1993-1995: Paulino León Soto, IU-UNIR . 
* 1990-1992: Dora Luz Alvarado de la Torre, FREDEMO-PPC. 
* 1987-1989: Luis Alfredo Seminario Murillo, APRA. 
* 1984-1986: Jorge Solórzano Herrera. 
* 1981-1983: Carlos Bravo Aldave. 

### Taytakura
* Parruqu: Preb. Víctor Augusto Rapray Roble (Parruqia San Idelfonso).

## Irpirinaka
* Barranca

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
* Blogspot Manas
Paramonga jisk'a t'aqa suyu

**Paramonga jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Paramonga*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Barranca jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 23 1976, Francisco Morales Bermúdez Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Patiwillka
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Paramonga markam.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
25 191 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Idelfonso.
* Mircidis Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Roberto Manuel Díaz De La Cruz, Agrupación Vecinal Recuperemos Paramonga. 
* 2007-2010: Carlos Raymundo Tamayo Conde.

### Taytakura
* Vicario Wachu: Mons. Alejandro Albites 
* Parruqu: Preb. Hugo Risco L.L (Parruqia Nuestra Señora de laa Mercedes).

## Irpirinaka
* Barranca

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Winterthur

**Winterthur** marka Switsira.

## Links

* Winterthur (aliman aru)
* Oficina de turismo de Winterthur (inlish aru)
Supe jisk'a t'aqa suyu

**Supe jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Supe*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Barranca jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Patiwillka
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Supe marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
21 693 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Santa María Magdalena.
* Mircidis Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Julián David Nishijima Villavicencio, Partido Aprista Peruano (APRA). 
* 2007-2010: Angel Rogelio Flores Lanegra.

### Taytakura
* Vicario Wachu: Mons. Alejandro Albites 
* Parruqu: Preb. Baudelio Fuertes Villar (Parruqia Santa María Magdalena).

## Irpirinaka
* Barranca

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Supe Puerto jisk'a t'aqa suyu

**Supe Puerto jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Supe Puerto*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Barranca jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa JJallu qallta phaxsi 5 1906, José Pardo Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Supe
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Supe Puerto marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
10 543 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Pidru.
* Mircidis Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Evedardo Vitonera Herrera, Padin - Movimiento Independiente Regional. 
* 2007-2010: Enoch Teodoro Sánchez Prudencio.

### Taytakura
* Vicario Wachu: Mons. Alejandro Albites 
* Parruqu: Preb. Herminio Astocóndor Vilcapoma (Parruqia San Pidru).

## Irpirinaka
* Barranca

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Ayaquchu jisk'a t'aqa suyu

**Ayaquchu jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Ayacucho*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wamanqa jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 22 uru Juyphi phaxsin 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ayaquchu marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
96 939 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Kristu nazarinu.
## Wali uñt'at chiqanaka
## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
## Irpirinaka
### Kurakanaka
* 2019-2022: Yuri Alberto Gutiérrez Gutiérrez.
* 2011-2014: Pánfilo Amílcar Huancahuari Tueros, Movimiento Independiente Regional Todos con Ayacucho. 
* 2007-2010: Germán Salvador Martinelli Chuchón, Movimiento Independiente Innovación Regional.
* 2003-2006: Gerardo Francisco Ludeña Gonzales, Partido Aprista Peruano (APRA). 
* 1999-2002: Félix Ciriaco Solar La Cruz, Vamos Vecino. 
* 1996-1998: Hernán García Zárate, Lista Independiente Por Huamanga . 
* 1993-1995: Walter Humberto Ascarza Olivares, Lista Independiente No.19. 
* 1990-1992: Jorge Guillermo García Prado, Accion Popular. 
* 1987-1989: Fermín Darío Azparret Taipe, IU. 
* 1984-1986: Leonor Zamora Concha, PADIN. 
* 1981-1983: Víctor J.Jaúregui Mej¡a, AP. 

### Sutiyiri
* Uwispu: Mons. Salvador Piñeiro 

## Aruskipäwi
* Wamanqa

## Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Aquqru jisk'a t'aqa suyu

**Aquqru jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Acocro*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wamanqa jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 23 1964, Fernando Belaúnde Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Aquqru marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
9 287 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Kristu nazarinu.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Raúl Alberto Bautista Gómez, Alianza para el Progreso Partidupi. 
* 2007-2010: Auberto Morote Enciso.

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Salvador Piñeiro 

## Irpirinaka
* Wamanqa

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Ayllu

**Ayllu**x mä  jakäwiwa Qhichwanak  Aymaranak markanakap taypinxa.

Ayllux  Inka  Tawantinsuyu nayraqatatpach utjapunitayna. Mä Ayllunsti waljan wilamasinakarakiw qamapxi, yapunaks yapuchapxaraki, ukajamarak uywanaks uywapxaraki  Mä ayllunx  Wak'anakaw utji, ukanakarakiw marka uywirinakaxa, achachilanak awichanakas qullunakankiwa, ukjamarus jupanakarakiw awatiripxi. Mä Ayllux   ( Jilaqata)nakaw mamat'allamp chikt'at uñjapxi, ukjamarak taqi kuns Ayllu taypinx amuyapxi.  Ayllu taypinx yatiqäwisa manqä'wis maynit maynikam yatichatawa, ukjamarak jan walt'awinak kuna manq'at t'aqhisiwinak utjipans taqiniw yanapt'asipxi.  Ayllu taypinx taqikunas jakawiniwa, ukhamaraki jakäwitak utt'ayatawa 

Sapa Aylluw uraqini, ukjamarak taqikunas taqinitakiwa, janiw jichhapachnakxam uñisisiñax utjkanati. 


“Ayllu solidarity is a combination of kinship and territorial ties, as well as symbolism. (Albo 1972; Duviols 1974; Tshopik 1951; and Urioste 1975). These studies, however, do  not explain how the ayllu  is a corporate whole, which includes social principles, verticality, and metaphor... Ayllu also refers to people who live in the same territory (llahta) and who feed the earth shrines of that territory”


## Amuyunaka


## Juk'ampinaka
*Godoy, R. 1986. The Fiscal Role of the Andean Ayllu. *Man* 21(4): 723-741.

## Ankaxan utjirinaka
*Inca model
*Alessandro Vigiani (Università di Siena, Italia), ''Storia e attualità dell'ayllu nel contesto boliviano'', "Achab. Rivista di Antropologia", n. 12, febbraio 2008, pp. 2-12
Jararankhu

Kunapachati pata sartan ukjax kunas uñstasipiniwa, ukatpï mä urux qullu amstanak sartan ukat mä charka jararankhuw uñstistu. Jichhax ukatuqit uñicht’ayañäni; jararankhux mä jisk’a tantiy wali t’ijtir jan uywat uywawa. Ukjamarakiw ukanakax wali qamasaniwa ukampins janiw kamachasirïkarakisa. Ukat akjamanakaw utjarakistu:

## Sutiwallu

Sutiwallux taqi jararankhunakat sipan jisk’pachakiwa. P’iqipax turtujan p’iqipar uñtatawa. Kayunakapax pusiwa ukat sapa mayan jaqjam pusi jisk’a luk’ananakanirakiwa. Wich'inkhapax niya kimsa luk’ananiwa. Samipax qaqa ch’umphiwa. Ukat ukjam saminïpan uraqimp kipkakiwa. Jaqimpix janiw jasak uñjayasirïkiti, t’ijtkï ukjakiw qhana. Ukanakax jichhu taypina, qala chhaxwana jan ukax qala manqhanakan putuniwa. Ukat jaqi uñjasax ukarukipiniw jalantxañ yatipxi.

## Charka

Kunjamati jamuqan uñjasixa, akkirï ukax nayrïrit mäk’ jach’pachawa. Akjam jararankhux mayjam niya pachpakirakiwa; ukampins samipax janiw mayjamäxiti, p’iqi tuqix qaqa ch’iyaramp janq’umpi, chika taypix q’illump qaqa ch’iyarampi ukat wich’inkh tuqix p'iqituqjam saminirakiwa. Ukanakax kawkjans utjakiwa.

Ukat maysat saraksnawa, akax usuchjasitanakatakirakiw wali aski. Ukatakix nayraqatax katjañawa ukat kuchillump jakkirpach kharjañawa ukjarux asukaramp willxatasin jikhanit aphxatasiñawa.

## Ch’uxña jararankhu

Ch’uxña ukax taqit sipan jach’awa, akax janiw kuns kamachasirïkiti ukat janirakiw taqi chaqan utjkiti. Askpachapinix qallpanakana jan ukax qhullit taypinakan jakañ yati; ukanx khula manqhan putunïñ yati, mayanakjam urukiw anqar manq’a thaqhir mistsu. Ukat akjan ukjan manq’apax utjaraki.

### Chuxri qulla

Jichhax akax charkat sipan askpach qullawa ukat taqin wali thaqhatapiniwa. Ukat katuñakiw mäk’ ch’ama kunatti wal t’ijtapxiri, jach’ätapat jaqin t’ijnaqayatax mäkiw qarxapxiri ukat illapt’añax jasakïxarakiriwa. Ukjarux qullasiñtakix charka jararankhjamarakiw wakt’ayaña.

## Manq’apa

Manq’apax jisk’a jan wali laq’unakarakiwa, sañäni: ch’uqi laq’u, chhichhillankha ukat yaqhanakamp kunaraki.

## Jakäwipa

Akax niya taqi chaqan utji, jilpachapinix qullu iramananakan jaki ukat taqi ukanakax k’awnanakat uñsti. Jakäwipax mä pusi mara jan ukax phisqha mara ukjamakirakiwa. Yuritatx ukanakax janiw yaqha uywanakjam taykan suma uywatäpkiti jan ukax kunjas jaytarpätakipxiwa. Ukat urunakkiw lupï ukjanakax qala patar lupirasir mistsupxi, arumax janiw anch sarnaqapkiti.

**Säwi**
. Jararankh wich’inkh k’utuqatax iwij jakhur siwa.

Akjam jan uywat jararankhunakax wali t’ijt’iri, qamasani, qullani, ukat säwin kunäpxarakiwa; ukat sawïkirix jaqin yatiñanakaparjam utt’atawa. Yaqhippachax jan kuna yatisax jararankh uñisiksnawa ukampirus jakäwisatakix ukanakax wali askiwa kunatti kunayman yapu tukjir jisk’a laq’unak tukjapxiritayna.

## Jiskt'atanaka

* Patan jakirinaka

## Llikan qillqatanaka

* anipedia.net. (2024, 11 de enero). *Lagartos.* https://www.anipedia.net/lagartos/
Wanta jisk'a t'aqa suyu

**Wanta jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Huanta*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wanta jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 22 uru Juyphi phaxsin 1825 mara, Simuna Wuliwar Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wanta marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
40 730 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Ascensyon Kristu.
* Santiagu.
* Asunsyun Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
## Irpirinaka
### Kurakanaka
* 2019-2022: Renol Silbio Pichardo Ramos.
* 2011-2014: Carlos Rúa Carbajal, Musuq Ñam. 
* 2007-2010: Edwin Bustios Saavedra, Qatun Tarpuy.
* 2003-2006: Alejandro Córdova La Torre, Somos Perú. 
* 1999-2002 / 1996-1998: Milton Córdova La Torre, Vamos Vecino / Paz y Desarrollo.
* 1993-1995: Omar Quesada Martínez, Partido Aprista Peruano (APRA). 
* 1990-1992: Jorge Gonzales Alonso Rey Sánchez, Partido Aprista Peruano (APRA).
* 1987-1989: Fermín Darío Azparrent Taipe, Izquierda Unida. 
* 1984-1986: Víctor Raúl Yangali Castro. Partido Aprista Peruano (APRA).
* 1981-1983: Simón Enrique Sánchez Torres, Izquierda Unida (IU). 
* 1973-1980: Manuel Eloy Molina Robles 

### Sutiyiri
* Uwispu: Mons. Salvador Piñeiro 
* Parruqu: Preb. Feliciano Ramirez (Parruqia San Pidru - Matriz Wanta).
## Aruskipäwi
* Wanta

## Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Ayawanku jisk'a t'aqa suyu

**Ayawanku jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Ayahuanco*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wanta jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 20 1955, Manuel Odría Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wirakuchan marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
5 261 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Ascensyon Kristu.
* Santiagu.
* Asunsyun Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Rubén Limache Tapia, Movimiento Independiente Regional Todos Con Ayacucho. 
* 2007-2010: Pablo Maldonado Quispe.

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Salvador Piñeiro 
* Parruqu: Preb. Manuel Arroyo  (Parruqia Sagradu Curazun de Hisus).
## Irpirinaka
* Wanta

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Siwya jisk'a t'aqa suyu

**Siwya jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Sivia*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wanta jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 6 1992, Alberto Fujimori Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Siwya marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
11 956 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Sam Husiy.
* San Huwan Bawtista.
* Inmaculada Kunsipsyun.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Wilfredo Juárez Rojas, Frente Regional Tuna
* 2007-2010: Alejandro Gutiérrez Escajadillo. 
### Taytakura
* Uwispu: Mons. Salvador Piñeiro 
* Parruqu: Preb.  (Parruqia Inmaculada Kunsipsyun).
## Irpirinaka
* Wanta

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Para jisk'a t'aqa suyu

**Para jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Paras*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kankallu jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 18 1962, Manuel Prado Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Para marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
3 330 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Ascensyun Kristu.
* San Pidru.
* Asunsyun Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Cirilo Teodoro Quispe Ramos, Restauracion Nacional Partidupi. 
* 2007-2010: Luis Enriquez Jayo. 

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Salvador Piñeiro 
* Parruqu: Preb.  (Parruqia ).
## Irpirinaka
* Kankallu

## Wali uñt'at chiqanaka

*  Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Qarapu jisk'a t'aqa suyu

**Qarapu jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Carapo*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wankasanku jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qarapu marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
2 548 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Antuniu.
* San Huwan.
* San Miguel
* San Hierunimu

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Deciderio Pillhuamán Sosa, Movimiento Independiente Regional Todos Con Ayacucho. 
* 2007-2010: Abraham Quispe León.
 
### Taytakura
* Uwispu: Mons. Salvador Piñeiro 

## Irpirinaka
* Wankasanku

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Sanku (Wankasanku) jisk'a t'aqa suyu

**Sanku jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Sancos*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wankasanku jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wankasanku marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
4 144 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Santiago.
* Mamacha de la O.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2007-2014: Cirilo Pacheco Vilchez, Movimiento Independiente Innovación Regional. 
* 2003-2006: Wilfredo Arnulfo Molina Alvarado, Partido Piruw Pusible Partidupi.
* 1999-2002: Fausto Gilber Curitomay Quispe, Vamos Vecino. 
* 1996-1998: José Amador Alfaro Guillén, Lista independiente No. 5. 
* 1993-1995: Elecciones anuladas.
* 1992: Iraido Chávez Salcedo. 
* 1990-1992: Ananías Sumari Mendoza, Lista independiente No.5. 
* 1987-1989: Clemente Romilio Jiménez Malqui, Partido Aprista Peruano (APRA). 
 
### Taytakura
* Uwispu: Mons. Salvador Piñeiro 

## Irpirinaka
* Wamanqa

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Awqara jisk'a t'aqa suyu

**Awqara jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Aucará*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lukana jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Sondondo
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Awqara marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
2 744 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Hisus Praha.
* Untuna Kristu.
* Llamayu phaxsi krus.
* Santa Ana

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Raúl Arnulfo Barrientos Huallpatuero, Piruw Pusible Partidupi.
* 2007-2010: Ismael Tito Ccoyllo.  

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Juan Carlos Vera Plasencia MSC.
* Parruqu: Preb. Eusebio V. Ramírez Suárez MSC (Parruqia Niño Jesús).
## Irpirinaka
* Pukyu

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
* Puquio
Wakwas jisk'a t'aqa suyu

**Wakwas jisk'a t'aqa suyu** ; (kastilla arupi: *Distrito de Huac-Huas*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lukana jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Yapu apthapi phaxsi 8 1929, Augusto Leguía Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: Sondondo
* **[[Quta]]naka**: 

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wakwas marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
2 637 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Asunsyun Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Jhonny Quintanilla Yalle, Juntos Si Se Puede.
* 2007-2010: Ysrael Alcides Atoccza Torres.  

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Juan Carlos Vera Plasencia MSC.
* Parruqu: Preb. Luca Papa  (Parruqia Virgen de la Asunción (Laramati)).
## Irpirinaka
* Pukyu

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Coronel Castañeda jisk'a t'aqa suyu

**Coronel Castañeda jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Coronel Castañeda*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Pariwanaqucha jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 28 1955, Manuel Odría Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Aniso marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
1 120 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Karmin Pallan.
* Santa Rosa de Lima

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Elias Aurelio Panuera Villavicencio, Movimiento Independiente Regional Todos con Ayacucho
* 2007-2010: Wilman Accilio Crespo Alvarez.

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Juan Carlos Vera Plasencia MSC.
* Parruqu: Preb. Marco A. Navarro Mendizábal CSsR. (Parruqia Niño Jesús).
## Irpirinaka
* Qura Qura

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
* Blogspot
Kulta jisk'a t'aqa suyu

**Kulta jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Colta*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sarasara Pawqar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Huillka kuti phaxsi 24 1952, Manuel Odría Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: Sarasara qullu 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kulta marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
587 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Hisus Nazarenu.
* Lourdes Pallan.
* San Huwan.
* Rusaryu Pallan
* Santa Rosa

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Tito Martín Chirhuana Vargas, Movimiento Independiente Regional Todos con Ayacucho. 
* 2007-2010: Eulogio José Cayo Quispe.

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Juan Carlos Vera Plasencia MSC.
* Parruqu: Preb.  (Parruqia San Juan Bautista).
## Irpirinaka
* Pawsa
* Sarasara qullu

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
* Puquio
Pullu jisk'a t'aqa suyu

**Pullu jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Pullo*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Pariwanaqucha jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 24 1821, Jusiya San Martin Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pullu marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
4 064 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Antuniu Padwa.
* San Ildefonso.
* Santa Rosa de Lima

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Luis Serafín Tello Ataucusi, Movimiento Independiente Innovación Regional.
* 2007-2010: Erasmo César López Risther.

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Juan Carlos Vera Plasencia MSC.
* Parruqu: Preb.  Adán N. Falcón Díaz . (Parruqia San Ildefonso).
## Irpirinaka
* Qura Qura

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Uswa jisk'a t'aqa suyu

**Uswa jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de San José de Ushua*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sarasara Pawqar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 20 1955, Manuel Odría Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: Sarasara qullu 
* **[[Jawira]]naka**: Wanka Wanka
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Husiy Uwwa marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
193 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Hisus wawa Uswa.
* Llamayu phaxsi krus.
* Santa Rosa

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Percy Manuel Alatta Rubio, Juntos Si Se Puede. 
* 2007-2010: Julián Teófilo Loaiza Velásquez.

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Juan Carlos Vera Plasencia MSC.
* Parruqu: Preb. Benito Torres Quispe (Parruqia Santiago Apostol).
## Irpirinaka
* Pawsa
* Sarasara qullu

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Qirupampa jisk'a t'aqa suyu

**Qirupampa jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Querobamba*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sucre jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qirupampa marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
2 737 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* San Antonio
* Santo Domingo de Guzmán.
* Santa Rosa

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Juan Fabio De La Cruz Huamaní, Movimiento Independiente Regional Todos con Ayacucho. 
* 2007-2010: Angel Rudesindo Jorge Quispe, Movimiento Independiente Innovación Regional. 
* 2003-2006: Juan Fabio De La Cruz Huamaní, Partido Perú Posible. 
* 1999-2002: Saturnino Demetrio Espinoza Caballero, Vamos Vecino. 
* 1996-1998: Aparicio Quintana Zevallos, Lista independiente No. 9. 
* 1990-1995: Fructuoso Julián Poma Ramírez, Izquierda Unida. 

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Salvador Piñeiro.
* Parruqu: Preb.  (Parruqia Santo Domingo de Guzmán).

## Irpirinaka
* Qirupampa

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Pararka jisk'a t'aqa suyu

**Pararka jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Pararca*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sarasara Pawqar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: Sarasara qullu 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pararka marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
628 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Llamayu phaxsi krus.
* San Huwan.
* Exaltaciun Kristu
* Rusaryu Pallan
* Inmaculada Kunsipsyun.
## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Pologina Virginia Medina Sermeño, Alianza para el Progreso.
* 2007-2010: Eden Máximo Mayorga Falcón.

### Taytakura
* Uwispu: Mons. Juan Carlos Vera Plasencia MSC.
* Parruqu: Preb. Adán N. Falcón Díaz (Parruqia Santísima Cruz).
## Irpirinaka
* Pawsa
* Sarasara qullu

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
* Uyulu
Wankapi jisk'a t'aqa suyu

**Wankapi jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Huancapi*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Víctor Fajardo jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Thaya phaxsi 16 1920, Augusto Leguía Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wankapi marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
2 460  jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Santiago
* San Luis.
* Santa Rosa

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Julio Chillcce Jayo, Alianza para el Progreso Partidupi. 
* 2007-2010: Onofrio Huamani Garcia. 
### Taytakura
* Uwispu: Mons. Salvador Piñeiro.
* Parruqu: Preb.  (Parruqia San Luis Wankapi).

## Irpirinaka
* Víctor Fajardo

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
* Víctor Fajardo jisk'a suyu Munisipyu Uficial Web
Willkawaman jisk'a t'aqa suyu

**Willkawaman jisk'a t'aqa suyu**; (kastilla arupi: *Distrito de Vilcas Huamán*) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Willkawaman jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Anata phaxsi 1 1944, Manuel Odría Umalliq.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**:

## Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Willkawaman marka.

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
8 406 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Santiago
* Karmin Pallan.
* Santa Rosa

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Rubén Rodny Obregón Muñoz, Movimiento Independiente Regional Todos con Ayacucho. 
* 2007-2010: José Luis Delgado Palomino. 
### Taytakura
* Uwispu: Mons. Salvador Piñeiro.
* Parruqu: Preb.  (Parruqia San Huwan Bawtista).

## Irpirinaka
* Willkawaman

## Wali uñt'at chiqanaka

* Munisipyu Uficial Web
* INEI Piruw
Chukuwitu

**Chukuwitu**; (kastilla arupi: *Chucuito*) nisqaqa huk marka Chukuwitu jisk'a t'aqa suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi. 15°53'00*S  69°53'00*W

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Yapu apthapi phaxsi 1 1564.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**: Titiqaqa.

## Markanaka - Uchuy markanaka

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
7 913 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Rusaryu Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Juan Ludgerio Aguilar Olivera.

### Taytakura
* Juli Uwispu: Mons. José María Ortega Trinidad.

## Irpirinaka
* Punu

## Wali uñt'at chiqanaka

* INEI Piruw
Chulli

**Chulli**; (kastilla arupi: *Juli*) nisqaqa huk marka Chulli jisk'a t'aqa suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi. 
## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1539 mara.
## Uraqipa
16°13'00*S  69°27'00*W
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**: Titiqaqa.

## Markanaka - Uchuy markanaka

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
8 157 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Rusaryu Pallan.
## Wali uñt'at chiqanaka
## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
## Irpirinaka
### Kuraka
* 2019-2022: Justo Apaza Delgado.
* 2011-2014: Juan Ludgerio Aguilar Olivera.
### Sutiyiri
* Juli Uwispu
**2008-2018: Mons. José María Ortega Trinidad.

## Aruskipäwi
* Punu

## Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka

* INEI Piruw
Makusani

**Makusani **; (kastilla arupi: *Macusani*) nisqaqa huk nayri marka Makusani jisk'a t'aqa suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi. 14°05'00*S  70°26'00*W

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1586 watapi.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: Kallawaya 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**: Titiqaqa.

## Markanaka - Uchuy markanaka

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
11 707  jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Rusaryu Pallan.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Augusto Ronald Gutiérrez Rodrigo, Movimiento Moral y Desarrollo .

### Taytakura
* Ayawiri Uwispu: Mons. Kay Martin Schmalhausen Panizo SCV.

## Irpirinaka
* Punu

## Wali uñt'at chiqanaka

* INEI Piruw
Lampa

**Lampa**; (kastilla arupi: *Huancané*) nisqaqa huk nayri marka Lampa jisk'a t'aqa suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

15°21'00*S  70°22'00*W

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Huillka kuti phaxsi 25 1678 watapi.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**: Titiqaqa.

## Markanaka - Uchuy markanaka

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
4 780 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Santiagu apustul.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: José Luis Hañari Monzón, Movimiento Reforma Regional Andina Integración, Participación Económica y Social (RAICES).

### Taytakura
* Punu Uwispu: Mons. Jorge Pedro Carrión Pavlich.

## Irpirinaka
* Punu

## Wali uñt'at chiqanaka

* INEI Piruw
Muju

**Muju **; (kastilla arupi: *Moho*) nisqaqa huk nayri marka Muhu jisk'a t'aqa suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

15°21'00*S  69°30'00*W

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ? watapi.
## Uraqipa
* **[[Qullu]]naka**: 
* **[[Jawira]]naka**: 
* **[[Quta]]naka**: Titiqaqa.

## Markanaka - Uchuy markanaka

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
16 847 jaqi 

### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Tata Exalto.

## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka

### Kurakanaka
* 2011-2014: Alvaro Peralta Turpo, Restauración Nacional Partidupi.

### Taytakura
* Chulli Uwispu: Mons. é María Ortega Trinidad.

## Irpirinaka
* Punu

## Wali uñt'at chiqanaka

* INEI Piruw
Wankayu jisk'a suyu

**Wankayu jisk'a suyuxa** (kastilla aru: Provincia de Huancayo) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Hunin jach'a suyu.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 15 uru Awti phaxsin 1864 mara, Ramón Castilla Umalliq.

## Uraqipa
3 558,10 km2
12° 04´00” S y 75° 14´00” O

* Urqunaka: 
* Jawiranaka: Mantaru 
* Qutanaka: Wichiqucha
## Markanaka - Uchuy markanaka
Wankayu jisk'a suyu nayriri marka: Wankayu.

## Jisk'a t'aqa suyunaka
Wankayu jisk'a suyu: 28 jisk'a t'aqa suyunaka:

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
439 699 jaqi ( chacha, warmi)
### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Kucharkas Pallan.
 
## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
## Qhapaq jaqi
### Kunsijiru suyuxa
* 2011 - 2014: Eddy Ramiro Misari Conde, Movimiento Político Regional Perú Libre. 
### Kurakanaka
* 2011-2014: Dimas Rudy Aliaga Castro, Alianza Regional Junín Sostenible
* 2007-2010: Freddy Arana Velarde, Junín Sostenible con su Gente. 
* 2003-2006: Pio Fernando Barrios Ipenza, APRA.
* 1999-2002: Dimas Rudy Aliaga Castro, Frente Vecinal Independiente.
* 1990-1992/ 1993-1998: Pedro Morales Mansilla, FREDEMO-AP / Accion Popular Partidupi.
* 1987-1989: Ricardo Guillermo Bohorquez, PAP.
* 1984-1986: Luis Saúl Muñoz Menacho, Izquierda Unida.
* 1981-1983: Carlesi Bastarrachea, Accion Popular Partidupi.
* 1967-1969: Félix Ortega Arce, Accion Popular Partidupi.
* 1964-1966: Fernando Calmell del Solar Zúñiga, AP-DC 

### Taytakura
* Uwispu: Pedro Ricardo Barreto Jimeno.

## Irpirinaka
* Wankayuq

## Wali uñt'at chiqanaka

* Wankayuq Munisipyu Web
Chanchamayu jisk'a suyu

**Chanchamayu jisk'a suyuxa** (kastilla aru: Provincia de Chanchamayo) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Hunin jach'a suyu.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llsmp'u phaxsi 24 1977 mara, Francisco Morales Bermúdez Umalliq.

## Uraqipa
4 723,4 km2
11°03´21” S y 75°19´43” O

* Urqunaka: 
* Jawiranaka: 
* Qutanaka: 
## Markanaka - Uchuy markanaka
Chanchamayu jisk'a suyu nayriri marka: La Merced (Chanchamayu).

## Jisk'a t'aqa suyunaka
Chanchamayu jisk'a suyu: 6 jisk'a t'aqa suyunaka:

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
142 127 jaqi ( chacha, warmi)
### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Mircidis Pallan.
 
## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2011-2014: Hung Wong Jung.
* 2007-2010: Liv Haug.

### Taytakura
* Uwispu: Pedro Ricardo Barreto Jimeno.

## Kaypipas qhaway
* Wankayuq

## Hawa t'inkinaka

* Jisk'a suyu Munisipyu Web
Chupaka jisk'a suyu

**Chupaka jisk'a suyuxa** (kastilla aru: Provincia de Chupaca) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Hunin jach'a suyu.

## Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 5 uru Chichu phaxsin 1995 mara, Alberto Fujimori Umalliq.

## Uraqipa
1 153,05  km2
11°03´21” S y 75°19´43” O

* Urqunaka: 
* Jawiranaka:   
* Qutanaka: 

## Markanaka - Uchuy markanaka
Chupaka jisk'a suyu nayriri marka: Chupaka.

## Jisk'a t'aqa suyunaka
Chupaka jisk'a suyu: 8 jisk'a t'aqa suyunaka:

## Qullqinchäwi
### Jaqinakapa
51 340 jaqi ( chacha,   warmi)
### Yupaychäwi
#### Markap amachana santun
* Mircidis Pallan.
## Jisk'a t'aqa suyu asu jaqinaka
### Kurakanaka
* 2007-2014: Luis Alberto Bastidas Vásquez, Movimiento Independiente Fuerza Constructora.
* 2003-2006: José Ochoa Cajahuaringa, Lista independiente.
* 1998-2002: Augusto Palacios Cordova, Sumus Piruw.
* 1995-1998: Eusebio Javier Aliaga Alfaro,  Lista independiente.No. 7.

### Taytakura
* Mons. Pedro Ricardo Barreto Jimeno (Wankuyu Arzuuwispu).

## Kaypipas qhaway
* Wankayu

## Hawa t'inkinaka

* Jisk'a suyu Munisipyu Web