Авар цӀарубакӀал

Авар мацӀалда цӀарубакӀ хӀалтӀизабула цӀаралъул, сифаталъул, рикӀкӀеналъул бакӀалда, ва гьеб магӀнаялъул рахъалъан цӀаралдаса, сифаталдаса, рикӀкӀеналдаса жиндир магӀна дагьабги цӀикӀкӀун гӀаммаб букӀиналдалъун батӀалъула. МагӀнаялде балагьун, цӀарубакӀал рикьула:

# ***Гьумералъул цӀарубакӀал***: 1-себ гьумер — *дун*, *ниж*, *нилъ*; 2-леб гьум. — *мун*, *нуж*; 3-леб гьум. — *дов*, *дой*, *доб*, *дол*; *жив*, *жий*, *жиб*, *жал*. ТӀоцебесеб гьумералъул цӀарубакӀазул гӀемерлъул формаялъе авар мацӀалда буго эксклюзивияб *ниж* ва инклюзивияб *нилъ* (*нилӀ*) формаби. *Ниж* хӀалтӀизабула жиндехун кӀалъай буссарав чи гъорлъ гьечӀолъи бичӀчӀизабизе. *Нилъ* цӀарубакӀ хӀалтӀизабула жиндехун кӀалъай буссарав чи гъорлъ вукӀин бичӀчӀизабизе.
# ***Ишараялъул цӀарубакӀал***: *ав*, *эв*, *гьав*, *дов*, *гьадав*, *гъов*, *гьагъав*, *лъов*, *гьалъав*. Гьумералъул цӀарубакӀазул цо-цо формаби ишараялъул цӀарубакӀаздаги хӀалтӀизабула, масала: *дов*. Цо-цо мехалда гьел цӀарубакӀазул авалалда *гьа-* жубала (гьа- тӀаде жубараб форма лъугьунаго аслуялъулъ *о* гьаракь *а* гьаракьалде сверула): *дов > гьадав*. Ишараялъул цӀарубакӀаз манзилги бичӀчӀизабула: *гьав* — кӀалъалесда аскӀов цун вугев; *гьев* — жинда кӀалъалесда аскӀов чӀун вугев; *дов* — рикӀкӀад вугев; *лъов* — кӀалъалесдаса ворхалъуда вугев; *гъов* — кӀалъалесдаса гъоркьехун вугев;
# ***Суалиял цӀарубакӀал***: *щив? щий? щиб? щал? кинав? кинай? кинаб? кинал? чан?*
# ***Баяналъул цӀарубакӀал***: *щибав*, *щибай*, *щибаб*, *щибай*, *кинавго*, *киналго*, *тӀолго*;
# ***Баянлъи гьечӀолъиялъул цӀарубакӀал***: *щивалиго*, *щиялиго*, *щибалиго*, *щалалиго*, *кинавалиго*, *кинаялиго*, *кинабалиго*, *киналалиго*;
# ***Абсолютиял цӀарубакӀал***: *щивниги*, *щалниги*;

ЦӀарубакӀ жумлаялда жаниб гӀемерисеб мехалъ субъектлъун букӀуна, гьединго гьеб, жиб хӀалтӀизабун бугеб магӀнаялъухъ ва формаялъухъ балагьун, букӀуна батӀиял гӀахьалбутӀабилъунги: битӀараб тӀадежубайлъун (объект), предикатлъун, баянлъун, хъвалсараб тӀадежубайлъун.

#### ЦӀарубакӀ игӀрабазде свери
Гьумералъул, суалиял, ишариял ва гьездаса лъугьарал цӀарубакӀал хисиялъул руго хадусел хаслъалаби:

* цолъул формаялъул гумералъул цӀарубакӀазул ва суалиязул букӀуна супплетивияб хъвалсараб аслу: *ди-е*, *ду-е*, *лъи-е*, *сунду-е* — кьовул игӀраб.
* стандартияб гуреб къагӀидаялда лъугьуна хъвалсараб аслу гӀемерлъул формаялда ругел гьумералъул цӀарубакӀазул: *ниже-е*, *нуже-е*, *жинди-е*, *жиде-е* — кьов. и.
* *щиб* ва *жив* цӀарубакӀазул актив игӀрабалда тӀагӀуна аслуялъул кӀиабилеб къотӀел: сун-ца, жин-ца;
* нахъруссиналъул ва гьумералъул цӀарубакӀазул хаслъул падеж лъугьуна *-*'р*** суффиксалъул кумекалдалъун: ''ди-'''р***, *ду-*'р***;
* жал гьумералъул цӀарубакӀаллъун хӀалтӀизарулел баяналъул цӀарубакӀазул хъвалсараб аслу лъугьуна ***-с-*** (Ӏ кл.), -***лъ-*** (II—III), ***-з-*** (гӀем. ф.) суффиксазул кумекалдалъун ва класс бихьизабуле ахир къотӀиялдалъун;
* рихьизарул цӀарубакӀазул кьовул падеж лъугьуна ***-ие*** суффиксалдалъун: ''гьес-'''ие***, *гьелъ-*'ие**'.

Ишараялъул цӀарубакӀал

Суалиял цӀарубакӀал:

Баяналъул цӀарубакӀал (лъугьуна суалиял цӀарубакӀаздаса *-а-* ва классалъул ахиралъул суффиксазул кумекалдалъун: *щиб* — *щиб-а-в*, гьанире гъорлъе рачӀуна гьединго *тӀолго* ва *гьадинаб* (-*в*/-*й*/-*л*) цӀарубакӀалги).

Баянлъи гьечӀел цӀарубакӀал (лъугьуна суалиял цӀарубакӀаздаса *-алиго* тӀаде жубан: *щиб* — *щиб-алиго*).

Абсолютиял цӀарубакӀал

Нахъбуссиналъул цӀарубакӀал (лъугьуна гьумералъул цӀарубакӀаздаса гьезде тӀаде *-го* суффикс жубаялдалъун: дун — дун-го, мун — мунго; лъабабилеб гьумералъе нахъбуссиналъул цӀарубакӀлъун хӀалтӀизбула *жив*/*жий*/*жиб*/*жал*)