Транслатив

**Тра́нслатив**, яги **хи́сизабулеб борт**, яги **хи́сидул борт** – жинца щиб букIаниги жо сунлIан (сундулIан) ги кибехунали ин бихьизабулеб борт. Гьеб тун батIияб, гьелъ бихьизабула цо хIал цогиялде щвей, борчIи, хиси. Чанго батIияб мацIалда чанго батIияб чIел букIине бегьула гьелъул.

## Этимология
Авараб транслативияб **-an** суффиксалъул буго кавказияб лIугьин. Старостинил церерехазда рекъон, гьебгун гIагарлъуда ккола: аскIогIангIагараб гIахьвалаб **-(u)-ne** «аблативияб суффикс», чачанаб **-n**, ингушаб **-a** (< **-a-n**), **-n**, бацбияб **-Ṽ** «генитив (рижул борт); адъектив ги партисипалияб суффикс; инфинитив», лаказул **-n** «датив (кьовул борт), латив, инфинитив», цинги лезг. **-n** «генитив», табас. **-n** «генитив», **-an** «элатив», агул. **-n** «генитив», **-(a)na** «темпорал», роч. **-n** «генитив», удиназул **-n** «генитив; эргатив (хIалтIул борт)». Гьел киналго инскавказияб ***-nV** «генитив (рижул борт)» суффиксалдасан рачIун руго.

## Авар мацIалда

### ЛIугьин
ЛIугьуна локативиял (бакIазул) бортазде **-ан-**суффиксги жубан. Цинидаса гьезул аслиял суффиксаздеги жубан лIугьинарулел рукIун ратани, гьанже гьелъие квекуе хIалтIизабула **-с- **(*-с-ан*) суффиксги.

Транслативалда борх (цебеккун: *ударени*) кидагогIан гьелъул рагIирикьуде бортула. Гьеб кидаго ахирисеб рагIирикьуда кколелъул, цо-цо рагIабалI букIине рес буго кIиго борх – цо байбихьуда, йоги – лIугIуда. Гьебги бараб буго рагIул хвалисаб кьочIолI борх кибехун бортулеб букIудаса, масала: *эме́н* абураб рагIул хвалисаб кьучI ккола *и́н-су- *(борх бортулеб буго тIоцебесеб рагIирикьуде, гьединлъидал транслативияб бортода гьелъул букIуна кIигониги борх), гьенисан: *и́н-су-да-с-а́н*, *и́н-су-хъ-а́н* яги *и́н-су-хъа-с-а́н*, *и́н-су-лI-а́н* яги *и́н-су-лIа-с-а́н*, *и́н-су-кь-а́н* яги *и́н-су-кьа-с-а́н*.

Хвалисаб кьочIолI борх кIиабилеб рагIирикьуде бортулеб бугони, транслативалда букIуна цохIо борх – рагIул ахиралда, масала, босани *ах* абураб рагIи:  **ахи́-** ккола хвалисаб кьучI, гьелдасан лIугьуна, масала, жинхъа борт *ахи-хъ-а́н* («ахалдасан, ахалда жанисан, ах тун гIебеде»).

Борх транслативияб суффиксалде яги рагIул ахиралде бортул букIине бегьула жиндирго магIна. Долго бортаздасан, галгалазул кьалбазулI загьир гьабун бугеб хIалтIи чиясде буссинабулеб, гьесдехун гьелъул гьеси букIин бихьизабулеб -ан-суффиксги тIадежубан лIугьуна транслативиялда релълъарал суффиксал, масала: *-хъан* (гьезда гьоркьоб бищун тIибитIараб; жинхъа борт), -кьан (жалазул суффикс; жинкьа борт), *-тIан* яги *-дан* (жинда борт) ги гь. ц. Гьединал рагIабазулI борх бортула кидаго кIиабилеб рагIирикьуде: *ахи́-хъ-ан* (ахил хIалтIабазул ги хIалалъул чи), *хуру́-хъ-ан* (хурул хIалтIабазул ги хIалалъул чи), *макьи́-тI-ан* (хъаравул) ги гь. ц. Гьединаб тайпаял рагIабиги, транслативалги ратIа гьаризе кIола гьеб кIиябго рагIи цо рагIигIуцIулI данделъуни, масала: ***ахи́хъан ахихъа́н''' къватIиве вачIана'' (гьаниб: ахихъан ахалда жаниса къватIиве вачIанила); ***хуру́хъан хурухъа́н** рохьове ана'' (гьаниб: хурухъан хуралдасан, хуралда тIасан рохьове анила).

===ХIалтIизаби===
** Хисидул борт хIалтIизабула цо жо кисан кибехун ине бугебали, борчIулеб бугебали бихьизабизе (цо бакIалдаса кисан цоги бакIалде): 1) ''дида бихьана дир хури**-с-а́н** цакьу дир мадугьаласул хурибехун ине'' 2) ''дир вацас гIуру**-лI-а́н** цогияб рагIалде квачI кьабана'' 3) ''дурми́хъан дурми**-хъ-а́н** балагьана.''
**  Лъихъан яги сунхъан букIаниги щиб букIаниги щолеблъи бихьизабизе: 1) ''дитIе дуда**-с-а́н** унти бахана'' 2) ''дихъе инсу**-хъ-а́н** щвана ругьел.''

==Фин мацIалда==
Фин мацIалда транслатив лIугьуна рагIул гьартаб (къуватукъаб) кьочIоде бортолаб -**ksi**-суффиксги жубан. ГIемерлъул формалда суффиксалда цебе, гIемерлъул форма бихьизабулеб **-i-**маркерги жубала.

Транслатив хIалтIизабула чанго батIияб къагIидалъ:
** цIарчIвалел галгалал (''nimetä, nimittää, sanoa, julistaa, huutaa, kutsua, käskeä''): ''Bodom järvi tulisi **nimetä** Random **järveksi*** («Бодом хIорда Рандом '''хIоран''' '''цIарчIвазе''' '''кколаан'''»);
** интеллектуалиял хIалазул яги хIалтIабазул галгалал (''luulla, uskoa, kuvitella''): ''Keskiajan kristityt skolastikot '''luulivat''' häntä '''islamilaiseksi*** («ГьоркьохъегIасрудул схоластаз **рикIкIунаан** гьев **исламияв чилъун**»);
** гарул яги хабариял галгалал (*hyväksya, määrätä, tunnustaa, väittää*): *Professori Karstan on vaikea *'hyväksyä** naista **lainoppineeksi*** («Карстан профессорасе захIмалъула, руччаби '''юристаллъун рахъунаанин''' абураб жо рикIкIине»); ''Sano '''suomeksi'''!'' («'''Фин мацIалъ''' абе!», хIарпккун: «'''Фин мацIалдасан''' абе!»);
** лIугьинабулел, хисизабулел галгалал (''tulla, muuttua, tehdä, saada, valmistua, lukea''): ''Pitkähköksi suunniteltu lomamatka Yhdysvalloissa '''muuttui''' '''painajaiseksi''' jo heti Newarkin lentokentällä'' («ГIемер мехалъ АДШ-да хIадурлъулеб букIараб командировка '''гIарзалъун лIугьана''' Ню-Арк аэропорталдаго») ги гь. ц.

Транслативалъ бихьизабизе кIола:
** мех (кинаб мехалде? кигIансеб мехалде?): ''Hän oli hakenut Yhdysvaltoihin turistiviisumia '''seitsemäksi kuukaudeksi''', muttei ollut sitä saanut'' («Долъ анкьго моцIалде цIехон буго туристикияб виза АДШ-де, хIо гьелъие гьеб щвечIо»);
** кибехун (щиб) унебали: ''Tervo aloitti soolouransa menestyskappaleella'' ***«Tule lähemmäksi»**'' («Тервоца соло кариера байбихьана **„АскIобегIан къай“-шлягералдасан'''»)