Аваразул кицаби ва абиял

**Аваразул кицаби ва абиял ва бицанкӀаби**

## А
*АбичӀого тараб рагӀи хазина буго.
*Абундачазда хадуй лъугьарай, хварай цо гӀаданалъул хабаде ккарайила.
*Абураб нахъ буссунаро, хъвараб бацӀцӀунаро.
*Абураб рагӀи — рехараб чӀор.
*Абурай ясалда аскӀов гӀадин кванай.
*Абурасе гуро йикӀуней, ячарасейин.
*АбухӀанипаца хӀама биччачӀони, ХӀанукаца оц биччаларо.
*Авал гьечӀеб ахирги букӀунаро, ахир гьечӀеб авалги букӀунаро. 
*Аварагасул цӀани парсахъа тӀаде унел рукӀун ратиларо.
*Авлахъалда гӀи тӀагӀани, тӀехӀаб гъвалица бетӀepлъи гьабула.
*Агъаз гьечӀес черх чӀвала, чехь квешас рукъ чӀвала.
*Азарго галул нух цо галудалъун бай бихьула.
*Азарго оц бугев цо релълъмаххалде ккаравила.
*Аздагьодул рокьи росул бералъухъ ккарабила.
*Алазан рагӀалда бицараб ици гохӀилъ батула.
*Алипалъ би ккун, биялъ ти ккун.
*Алипалъ таниги, тиялъ йосила: Тела магӀарулав, щвела лъарагӀав.
*Аллагьас хъвай цо жо буго, вехьасги хӀисаб гьабизе ккелаан.
*Аллагьас бегӀерараб жо зазила, гӀадамас бегӀерараб гӀучӀила.
*Аллагьасеги хур рак чӀвараб бокьула.
*Аллагьасги хъвала, хъвазабуни.
*Аллагьасде таваккал тӀаме, хӀамаги бухьун.
*Аниб берцинаб, доба сурукъаб те, доба берцинаб, аниб сурукъаб ккве (росасе уней ясалда эбелалъ).
*Анисан бох бегьичӀони, бохсан ратӀа бегьуларо.
*Анищазул хур бекьун, мискин бечелъиларо.
*Анкь бараб лъалалде лъагӀел уна, лъагӀел бараблъалалде гӀумру уна.
*Анкьица гӀалалъуналдаса, цо къоялъ бартилъун лъикӀ.
*АнцӀул борце, цин къотӀе.
*Анщинахъе нух лъие битӀулеб, бекьанщинахъе хур лъие бачӀунеб.
*Араб батуларо, тараб щоларо.
*Араб те, щвараб ккве.
*Араб, хвараб хвезе те, хинаб, цӀияб тӀаде цӀай.
*Аралда хадув хапоге. 
*Аралда хадув гӀандулев вехь: Таралда хадуб гӀандулеб бацӀ.
*Арас таниги, тарас кквела.
*Ах таниги — цо хӀакъ, кӀоркӀона кваниги-цо хӀакъ.
*Ах цӀехоге, цӀибил кванай.
*АхӀмакъ анищаз бечелъула.
*Ахир гьечӀеб авалбукӀунаро, хиси гьечӀеб балъ букӀунаро.
*АхӀараб бакӀалде инчӀони — я барщунилан кколеб, я хӀинкъунилан кколеб.
*АхӀарасул къватӀиб, тӀупарасул рокъоб. АхӀи басра гьабуге.
*АхӀичӀого бачӀараб гьойде ракьа чухӀичӀого рехула,
*АхӀичӀого вачӀарав гьобол вачӀаравго нухалъ уна.
*АхӀун биччаге, вахчун кванаге.

## Б
*Бавудаса гуребила оц лъалеб бугьудасайила.
*Багъарараб гӀусалъе дару—бахъи.
*Багъарараб хӀатӀида хӀатӀ рекӀуна.
*Багъарараб квералъ квасул нухи къала.
*Багьа гьечӀеб гьанал гьагӀу лъикӀаб букӀунаро.
*Багьана батизе бигьаяб жо.
*Багьана гьечӀого барщарав, мухь кьечӀого рекъола.
*Багьаралда лъимараб бани, лъеберго къо тӀокӀаб бала.
*БагӀараб кколебилан нихьваб борчӀизе гурин.
*Бадиве веццуге, нахъасан какуге.
*Баккудаса хинлъичӀеб бакъалъ, нахъа хинлъуларо.
*Бакъ агиян къулун, къо агиян ворхун.
*Бакъ бокьарал ракьанда, рокьи ккарал рагӀалда.
*Бакъалда хинлъун букӀунеблъи халкъалдаги лъала.
*Бакъан лъикӀаб буго, цӀалулеб жоги лъикӀаб батани.
*Бакъ-моцӀ тӀерхьараб мехалъ цӀваби раккула.
*Бакъидал бацӀица жиндирго тӀинчӀ хӀурулъ квакун кванала.
*Бакълъухъа оц босе, Аргъваниса куй босе.
*Бакъуца бухӀун хадуб лъалъан хур бачӀунаро.
*Балагь букӀуна бачӀарабги бачарабги.
*Балагь бачӀиндал гьудул рехун тоге.
*Балагьана, батана; Букарана, хъасана.
*Балъго рахь босани, тӀатун къинлъула.
*Балъгояб тӀатӀиялдаса, тӀатараб гьоэр бокьила.
*Балъда нахъа хӀалихьат, хӀарччда нахъа багьадур.
*Басрияб гордида цӀияб къвал гъуни, къоролалъе гьебги гьвел буго.
*Басрияб наккдалъа цӀияб бугӀа бахъуге.
*Басрияб тӀагӀел тӀамун гъоркь.
*Басрияй цӀулалъул цӀияб гъалдибер; ЦӀияй бахӀаралъул херав бахӀарав.
*Бархъалисес хъабида гӀоркь бокьаралъуб гъола.
*Барщараб пихъалъе дару — кванай.
*Барщарасе кьей гьечӀеб, кьижарасе тей гьечӀеб. (Гьузарасе кьоларо — кьижарасе толаро).
*Барщидал квинчӀеб гӀеч гӀодобе бортун турула.
*Бассарун квералдаса кванан эбел бергьана. Ххенон гьобоялдаса гьанщун лъимал бергьана.
*Батараб гьабе, гьабураб кванай.
*Батаралъуб батараб гьабе.
*Бахилав чиясулгун гьудуллъи гьабуни, бищун дуе къваригӀараб бакӀалда живго гӀодов чӀола.
*Бахъараб бералда хъат чӀван щибилеб.
*Бахъунареб бакӀалде туманкӀ кьвагьуге.
*Бахъунареб ццин букӀунареб, холареб ракӀ букӀунареб.
*Бахьинаб надалдаса гьоко богӀол цӀоларо. Халатаб гарбидаса къвал харил бахъуларо.
*БахӀарав чи рогӀокълъугеги херав чи канлъукълъугеги.
*БахӀарго херлъугеги, херлъун хъарсинлъугеги.
*БахӀарчиясул къайи буго чучаб бутӀ гӀадаб жо.
*БахӀарчиясул кӀиго рачел буго, цоябниги чучани чилъи холеб.
*БахӀарчиясдаса хӀинкъуге, хӀалихьатав гьудуласдаса цӀуне.
*Бацизе кӀолареб кӀалтӀуги рагьуге, бичизе кӀолареб гарацӀги баге.
*БацӀ бихьараб хӀама хӀохьокьаги хӀинкъулеб.
*БацӀ унтуе кьижулеб, кьалуе борчӀулеб.
*БацӀ хӀинкъизе хӀамица гӀундул кӀорокӀулел.
*БацӀги циги багъана, цараца би чӀикӀана.
*БацӀгун багъун, чахъу бергьинаро, чугун дурун, хӀама бергьинаро.
*БацӀикьа хӀинкъарас гӀи гьабуларо.
*БацӀил бетӀер тарщида чӀинтӀе.
*БацӀилгун гьудуллъиги те, гьойдулгун махсароги те.
*БацӀица гурони цӀцӀе чӀваларо, цӀцӀеца гурони бурутӀ гьабиларо.
*БацӀица гьабураб гьойца куна.
*БацӀица кӀал чӀвараб жо бацӀие те.
*БацӀица цӀцӀедуе гӀадин багьана гьабуге.
*Бачалъ чудак гӀадин чи бегьиларр.
*БачӀинеб, бачӀинареб лъалареб гӀурус, бачӀинчӀого букӀунареб хасел.
*БачӀинилан къо бачӀунаро ккелилан зияде кколаро.
*БачӀунаго лълъар кквечӀони, лъутун унаго рачӀчӀ щоларо.
*БачӀунебги борце, унебги борце.
*Бащалъи гьабунагӀан, гьуинлъи цӀицӀкӀунеб.
*Бащдаб бугӀа бичун данде жо босе.
*Бегараб бакъун хвараб, бахъараб гӀорцӀун хвараб. КӀалдибе борта, багӀар гӀеч.
*Бегараб бацӀ бакъараб, бахъараб бацӀ гӀорцӀараб.
*Бегун кьаралъиларо, кьижун бечелъиларо.
*Бегун хвараб гъалбацӀалдаса бахъун хвараб гьой лъикӀ.
*Бекани бох я халалъулеб, я къокълъулеб.
*Беканиги кьоларев чиясулгун хоно чӀваге.
*Бекарасда гурони бохдул унти лъаларо, бихьарасда гурони гӀосол xlapa лъаларо.
*Бекьарасе бекьараб ракьалдасан буссуна.
*БекьичӀес хур бецуларо.
*БекӀкӀулеб гьецӀохъги валагьуге, бичӀулеб цӀулахъги валагьуге.
*Бер гӀункӀрукъалъ бацӀцӀе.
*Бер хъантӀуге, боцӀудаса чӀухӀуге.
*Беразда гуреб канлъи бихьулеб, рекӀедайин.
*Беразда квер лъураб мехалда гьабиялдаса, михъазда квер лъураб мехалъ гьаби лъикӀаб.
*Беразе макьу хирияб, рокьуе свади хирияб.
*Бералда бихьараб битӀараб, гӀиналда рагӀараб гьереси.
*Бералда бихьараб гӀадаб даран букӀунаро.
*Бергьараб хьечӀого къуралъе лъин щоларо.
*Бергьарасул ярагъ магӀида букӀаго, къурасул ярагь чвархъулеб.
*Бергьунгеги, къогеги, къацандулел чӀогеги.
*Берцинаб кӀалзуе кӀиго бутӀа бараб.
*Берцинаб бихънялдаса сурукъаб букъи лъикӀаб.
*Берцинаб рагӀуца борхатаб мегӀер кьухъур гьабула.
*Берцинаб рагӀуца маххул каву рагьула.
*Берцинавги сурула, санагӀалъи гьечӀони, Сураралги рокьула, рокьул дангъва бугони.
*БетӀер бекилалде къай.
*БетӀер бичун, чед босуге.
*БетӀер бокьаии, гьа, хӀатӀал!
*БетӀер бугони тӀагъур камуларо, тӀажу бугони рухьен камуларо.
*БетӀер квачан хьихье, чехь бакъун хьихье.
*БетӀер радал батулеб бакӀалда лъе.
*БетӀералда лъезе тажалдаса гъоркь лъезе бакӀ лъикӀаб.
*БетӀералдасан тӀокӀкӀинчӀеб лъин, ахадасан тӀокӀкӀунаро.
*БетӀергьанчиясул чехь унтичӀони, чияр мугъ унтуларо.
*БетӀергьанчи хвадилан гӀакдае чуриги кьун, чӀаго хутӀадилан оцое накку баге.
*Беццав чияс нух малъун, нухда витӀун ккеларо.
*Бечедасул рокъоб къойил бертин.
*Бечелъи хола, махщел холаро.
*Бидаяб чу гӀадин вукӀа, чалияб куй гӀадин вукӀа.
*Бидул чӀорто — чӀегӀераб жо.
*Бидуласул гьой кьарияб, гьардухъанасул къвачӀа кӀудияб.
*Бикъарав вакъула, вагъарав къола.
*Бикъила — вакъила.
*Бикъула — вакъула, вакъула — бикъула.
*Бикъуге — хӀинкъуге, гьереси бицунге — нечоге.
*Билараб жо хӀатӀаца балагьуге, ботӀроца балагье. Гьереси бицунге, дуе хайирабгӀаги.
*Бихъарас букъе къохьол зоб, (хъабарча) Tlypac бацӀцӀе квасул кун.
*Бихьа-бихьараб бицине гуребила рохьобе хӀама унеб.
*Бихьарасда гурони, балагьалъул кьогӀлъи лъаларо.
*Бихьарасда рагӀарас бицунге.
*Бихьарасул рагӀи рагӀарас гьереси гьабуге.
*Бихьизе — хӀан, хӀанчӀизе — муч.
*Бихьиларилан цӀогьги гьабуге, рагӀиларилан рагӀиги бицунге.
*Бихьинчи вокьила, кьурун михъ ккурав, кьурдухъан вокьила свери гӀатӀидав.
*Бихьинчи ватани, бихьинчи гӀадин вукӀа.
*БихьунгутӀи гурони, хӀехьонгутӀи гьечӀеб.
*БитӀараб бицине бокьани, гьитӀинасда гьикъе.
*БитӀараб бицине ккола, бицараб кквезе ккола.
*БитӀараб жо лъеца гъанкъуларо, цӀеца бухӀуларо.
*БитӀараб натӀид борце, тӀекъаб къалмиде рехе.
*БитӀун ккараб — рокьи, мекъса ккараб — кьал.
*БитӀун ккани, рокьи, мекъса ккани, кьал, КьучӀ гьечӀеб жо буго берзул ба-лагьи.
*БитӀун кӀалъай гьабурав кӀодолъиялде щола.
*БицанагӀан рагӀи гӀемерлъула, бухъанагӀан ракь гӀемерлъула.
*Бицани бабалабги, бицани дадалабги.
*Бица-бицарасда хадув вилълъунге.
*Бицанщинаб рагӀиги букӀунаро, хӀамагӀанаб бацӀги букӀунаро.
*Бицараб рагӀи кӀочарасда бицарад чиги кӀочола.
*Бициндал тӀекъав лъала, вилълъиндал рекъав лъала.
*Бицине вортуге, гьабизе ворта.
*Бицун бахъунареб чӀамучӀаб хабар, ЧӀаран бахъунареб рачӀ халатаб хур.
*Бицунге рагӀи, тӀаде чи вачӀингун къотӀизе толеб.
*Бицунеб мехалъ гьоцӀо гьекъолеб мехалъ загьру.
*Бицухъе букӀунеб гъаримаб рагӀи, Абухъе букӀунеб хӀатӀал гьечӀеб кечӀ.
*Бичараб жо — бортараб жо.
*Босараб жо — батараб жо.
*Бичулеб жоялда тӀад ратӀал гьанал чӀвани, томен тӀокӀаб щола.
*Бичун нух босуге боцӀи кьун кьал босуге.
*Бищун гьуинаб жо — макьу.
*Бищун рахӀатаб мех буго дида бахӀриги бахӀриялда дунги рихьичӀеб мех.
*Бищун халатаб жо — мацӀ.
*Бищун чӀухӀараб жо — хӀелеку.
*Богол рагӀ — ризаб жо.
*Богун вагъарав хекко къола.
*БогӀол мугьгӀан цоязе рокьани, гьалил мугьгӀан цоязеги рокьула.
*БогӀол рокьи букӀунеб.
*Бода гьоркьоб тӀон биххани бетӀергьанчиясе тӀукъби камула.
*Божарав чи вугилан рекӀелъ бугеб бицунге.
*Божи бугеб магӀардайила хӀамил гӀундул хутӀарал.
*Божуда рекӀкӀ гьабуге гьерсиде реччеб тӀоге.
*Бокьа-бокьараб гьабунила хӀамил гӀундул халалъарал.
*Бокьани, цебе къотӀун билълъунебйла дуниял, бокьани хадуб цӀан бачӀунебила.
*Бокьоб гьечӀеб гӀи къватӀибе бачӀунаро.
*Бокьулареб жо рагӀуларо.
*Бокьуниш хӀамида хӀучч бахъунеб (гьучч бахъунеб).
*Болъо борхалъана, нух рикӀкӀалъана.
*Болъонид хӀур кванан, хӀамил гӀулдул чухӀун (чӀахъадерил).
*Боржалида хабар кьара гьабуге.
*Бортаян гьойда абун, гьаян гӀанкӀида абун.
*Бортун араб нусалдаса нахъе хутӀараб лъел лъикӀаб.
*Бортун унеб генуда гибигун унеб гӀеч речӀчӀараб.
*Борхатаб магӀарде гьури кколаро, берцинай ясалде рагӀи холаро.
*Борхатаб тӀасан биччай, тӀуцаб гъоркьан биччай.
*Борхьил аздагьо гьабуге.
*Борхьил бетӀер аздагьо лъугьиналде чӀинтӀе.
*Бох бекараб цӀцӀеде рицӀцӀил гьветӀ бегараб.
*Бохъ валагье, чохъ валагье. БоцӀи бахӀарчиясда хӀатӀикь букӀунеб.
*БоцӀи къваригӀуна лъабго къоялъ: хвараб къоялъги гӀураб къоялъги, гьобол вачӀараб къоялъги.
*БоцӀудаса чӀухӀуге, чияр гьумер бухӀуге.
*БоцӀул квешлъи — хӀалакълъи, хӀамил квешлъй — гӀин дали.
*БоцӀул хьон рагӀийила, гӀакдал рахь руссунила.
*БоцӀул хӀисаб цӀаге, хӀара босе.
*БоцӀухъ гӀумру бичуге, чадихъ намус бичуге.
*Бригадир лъикӀав вугони, бригадаги лъикӀаб букӀуна.
*Бугеб бикъун чӀарасда квешдб къо чӀаги.
*Бугеб гурони, кьезе кколаро, кьураб гурони квине кколаро.
*Бугелда ракӀ рази гьабе, гьечӀелде хьулхьудуге.
*Бугъие бугъа камуларо.
*Бугъил лълъаралдаса цӀуне, чол малалдаса цӀуне, квешаб, чиясдаса кинабго рахъалъ цӀуне.
*БугӀа хӀурулъ бекье, роль хӀарщулъ бекье.
*БукӀараб квеш, ккараб лъикӀ.
*БукӀаралдаса бугеб лъикӀ.
*БукӀунареб чӀанкӀкда кӀиго чӀаву бадулеб (гьерекӀдерил).
*Бурулъ чӀагӀаги чӀвавулъ квасги квешав рососда бихьуге.
*Бусен тамахаб тӀамулеб буго, вегизе къвакӀараб букӀинин ккола.
*Бусен цӀилъани, ракӀ цӀилъула.
*БухӀараб кьечӀони, бокьараб щоларо.
*БухӀаралъусайила къехь тӀолеб.
*БухӀарас гурони хӀал абуларо, унтарас гурони агь абуларо.
*БухӀилаго кванаге, квандеги пударуге.
*БуцӀцӀа, кӀал! БуцӀцӀинчӀони, борта, зар!

## В
*Вагъулев ккве чи.
*Вакъарав вехьасда гирун унеб гьорчо чедилан кколебила.
*Вакъарав квен гьабизеги виччаге, квачарав цӀа бакизеги виччаге.
*Вакъарасда лъорове вугьарав лъугьаравила.
*Вакъиларилан къаде квенги тоге, роцӀцӀун бугилан буртинаги тоге.
*ВакъичӀого кванаге, кеп щвечӀого велъуге.
*Вакъиялъе дару — кванай, налъиялъе дару — бецӀи.
*Вакъун вугиш? — ГьечӀо. МагӀарал бахӀарчиясул жавабал. Къечон вугиш? — ГьечӀо. Квачан вугиш? — ГьечӀо.
*Валагьарасе бигьаяб жо буго гӀодоб расанди.
*ВалагьичӀого векерарасул квергӀаги гӀодоб чӀвала.
*Вас вугев эбелалъул гӀеретӀ борхуге.
*Вас гогьдаризавуни, чухъа халат лъугьуна, яс гогьдаризаюни, мерго тӀалаялда тумакӀ речӀчӀула.
*Вас квешав вугониги, нус лъикӀай щваги.
*Вас хварай эбелалъул гӀадаб магӀу букӀунареб.
*Васаз кочӀолъ ахӀулареб, ясаз магӀилъ бахъулареб.
*Васал чанадулеб чиярги гӀадат, Эбел чанадиялъ чара хун буго.
*Васасе ригьин гьабиги, ясалъул рагӀи бицинги рагӀулъе нуцӀа рагьи буго.
*Васасул лъималаз нилъеран абурабила, ясалъул лъималаз нижеран абурабила.
*Васниги ясниги гурони чӀужуялъ басриял хьалбал гьаруларо.
*Вахъине лъаларев гӀодов чӀезавуге. ВахӀалда хӀатӀал рукӀунаро, гьарчида берал рукӀунаро.
*Вахъун чӀун хӀалтӀарав вегун кваналев.
*Вацан кьабуниги, къотӀула, тушманан кьабуниги, къогӀула.
*Вацго вац вугониги къолол бетӀер гьабе.
*ВацӀцӀадав вахъинчӀони, хъубав тӀатунаро.
*ВачӀаги лъала дида вачӀ-вачӀги лъала.
*ВачӀинеги лъай, инеги лъай.
*ВачӀуневги гӀадат, вахъуневги гӀадат.
*Вегизеги лъай, вахъинеги лъай.
*ВелъанагӀан гӀодизе ккола.
*Вере, гъапу рагьуге, гъванкан чияца къалеб.
*Вере, тӀокӀлъуге! ТӀоклъани, камула.
*Вереялъ гьорчо кколаро.
*Вехь вокьарасе гьойги бокьулеб.
*Вехь гӀияда нахъа лъикIав, гӀел руккалилъ лъикӀав.
*Веццуге, какизе ккезе гурин, какуге, веццизе ккезе гурин.
*Векьарухъан къуни, кьал къолеб.
*ВитӀунчиясда нич гьечӀеб, гьарчида бер гьечӀеб.
*Вихьизе гохӀдеги вахун, вахчизе кӀкӀал балагьуге.
*Виччун чи холаро.
*Вокьуларев чияс гьабураб жо кинабго квешаб.
*Вокьуларев чиясда аскӀоялдаса ракьул гвандинир лъикӀаб.
*Вуссине свери тӀагӀунгеги, сверизе ватӀан тӀагӀунгеги.

## Г
*Гагу хунилан хур бекьичӀого толаро.
*Галица буххун ралъад тӀагӀинаро.
*Гама лъикӀаб букӀиналъ ракъдада хьвадуларо.
*ГамачӀ речӀчӀаниги, хоно, хоно речӀчӀаниги, хоно.
*Гамач гебегунилан мугӀрул багьа хвеларо.
*ГамачӀ гъогъол гохӀда лъикӀ.
*Гамидаги вукӀун, гамихъангун вагъуге.
*Гамихъан кьал гьавуге, кьурулъан на бахъуге.
*Ганщида данде бани, бече тӀомода лъола.
*Гаргадизе лъачӀони, гаргадичӀого вукӀинегӀаги лъазе ккола.
*ГаячӀилъ речӀчӀаниги руз холеб, гамачӀ речӀчӀаниги руз холеб.
*Гважуда кӀалдибе тӀил бегьуге.
*Гважуца рачӀчӀ хьвагӀичӀони, гьой хадуб бачӀунаро.
*Гванзаб хӀал, хӀораб рахь.
*Гурга кварал, чед кварал чиядаго рагӀичӀо, Цо квараб дир макари годекӀаниб лъун буго.
*Генул гьотӀодаса гӀечӀ чӀваге.
*Гирулеб гьецӀоялда хӀет бижуларо.
*ГодекӀан цӀакъаб жо, хӀикматал щвани, ХӀалихьатал чагӀалъ гӀодов чӀечӀони.
*ГодекӀаниб лъикӀаб жо — миккихӀехь.
*Гозо сверичӀеб жоялъ чан гьабуларо.
*Гордилъ цӀул гьабе, цӀулалъ гъабу гьабе.
*Горил рагӀал гьечӀеб, рагӀул ахир гьечӀеб.
*ГохӀда гьабун хӀор чӀеларо, къан хӀамил рачӀчӀ чӀеларо.
*Гудрада тӀатӀи гӀункӀ гӀорцӀизе гуребила бухьунеб, гудраца гӀункӀкӀ кквезейила.
*Гулгун хурибе инаро, хума чӀарадиларо.
*Гулла-хер гьечӀони, чан щоларо.
*Гуллида гӀанкӀ речӀчӀун буго.
*Гуллица цо чи чӀвала, мацӀица нусго чи чӀвала.
*Гунаш магӀна гьабуге, битӀаралъе нух биччай. (Гунаш магӀна абула гӀаксалда бичӀчӀиялде).
*Гургинаб тӀад чӀеларо, чӀинтӀараб гириларо.
*Гучид ца бихьичӀого, царад магъ хьвагӀуларо.

## Гъ
*Гъабу релълъараб бугониги, цӀибил батӀи-батӀияб букӀуна.
*Гъадица гъадил бер бахъулареб. Гъадица нухъил бер бахъараб.
*ГъалбацӀ гьечӀеблъи лъани, рохьоб ци басандула.
*ГъалбацӀ царае хан буго.
*Гъанкъилищан абурабила тӀохоца, балагьилинха цоян абурабила родоца.
*Гъасда кватӀани, я гӀемер лъин гьекъола, я лъадулгун рагӀи ккола.
*Гъасда гьудул гьавуге.
*ГъветӀ бахӀаргойин гьетӀулеб.
*ГъветӀалда релълъараб пихъги букӀуна.
*Гъеду къакъадунилан лочнол къадру хвеларо.
*Гъогъолъейила гьорчо рехулеб.
*Гъодоца буххун, ралъад тӀагӀарабила.
*ГъотӀое къимат пихъ бихьун кьола, гӀадамасе хӀалтӀи бихьун кьола.
*ГъотӀол рагӀад хӀохьоде сверичӀого букӀунаро.
*ГъотӀол хал гьабуге, пихъ кванай.
*ГъоцӀоца махх ккола, росас чӀужу ккола.
*Гъутабазда гӀазу — гъудузе бертин.

## Гь
*Гьаб кӀочараб бихьугегиян абурабила гирун унеб бетӀералъ.
*Гьабигьанасда гьабил дваргъи рагӀулареб.
*Гьабигьанасул чед кӀудйяб, чанахъанасул гьан кӀудияб.
*Гьабизе бокьаии, кӀоларебги лъаларебги жо букӀунаро.
*Гьабизе жо тӀагӀарас как бала, кваназе жо тӀагӀарас кӀал ккола.
*Гьабизе Карим — кваназе ГӀаща.
*Гьабизе лъарасе квасул дуниял, квине лъарасе нахул дуниял.
*Гьабихъги къвачӀа мах бахараб рекъарабила. (гӀонкӀкӀол кици).
*Гьабихъ вугев вакъуларо, корохъ вугев вугьуларо.
*Гьабихъа хъанда гӀадин вуссана.
*Гьабихъего сверулеб дуниял, чадихъего бекулеб.
*ГьабичӀеб жоялъул цӀар рагӀиларо.
*ГьабичӀесе ечӀилан магъилъ хӀинчӀги ахӀдола.
*ГьабичӀони, жо букӀунаро, бекьичӀони, хур букӀунаро.
*Гьабулаго квинчӀони, кунаго хутӀула.
*Гьабун-гьабунила гьндалъесул гъвала лъугьараб.
*Гьабун куцараб квер, кванан куцараб чехь.
*Гьабуни букӀунеб жо буго кеп. КӀваричӀеб гьабуни, кӀваричӀеб лъугьуна.
*Гьабунщиналде бухӀун лъин щвана.
*Гьабураб квание чи камуларо.
*Гьабурас какулеб, кварас беццулеб.
*Гьабурасе гьабизе цо къоги — нусго сон, нусго сонги — цо къо.
*Гьабурасе гьабураб батула, гьабичӀесе гьабичӀеб батуларо.
*Гьабухъе букӀунеб жо буго дуниял.
*Гьавудила — гӀорцӀила, гӀодов чӀела — вакъила.
*ГьарудичӀони, кваналаро, квалквадичӀони, букӀунаро.
*Гьарудуларел квераз квасул нухи къаларо.
*Гьир бакӀлъани, хӀама чӀола, хӀос бекани, гьоко чӀола.
*Гьирда къачӀони, къвачӀида батуларо.
*Гьиридаса тӀутӀ бачахъе. Гьури хӀалакъазул хӀалтӀуда цӀа рекӀуна.
*Гьойдул хвалчен – чурийила, чодул малъар - кIалцIийин.
*Гьорол къояль куй биче, цIадал къоялъ чу биче.

## ГӀ
*ГӀака бечӀчӀизе лъаларелъ «лолон гьетӀун бугилан» абурабила.
*ГӀакъуба бихьичӀес къо хӀехьоларо.
*ГӀедал течӀони, хведал толеб.
*ГӀемераб рокъоб лъикӀаб, рекъараб ургьиб лъикӀаб.
*ГӀемер чӀейги цӀар гуро, чӀечӀого вилълъинги рецц гуро.
*ГӀолохъанчи дицаги реханин, херав чияс дунги реханилан абурабила нухалъ.
*ГӀор щун букӀаго цӀул бахъе.
*ГӀурай яс рокъой йигони, нусалъе рахӀат толаро. (КӀиабилей якьадалъ нусалъе рахӀат толаро).
*ГӀурул рагӀалде щвечӀого хьитал рахъуге.
*ГӀурул хӀарим гӀоралъ уна, лъарал хӀарим лъаралъ уна.
*ГӀурусазул незнаю нусго томеналъул багьаяб.
*ГӀухьби гӀемераб гӀи бацӀица гьурула.

## Д
*Дагьав гаргаде, гӀемер хӀалтӀе.
*Дагь кӀалъалесул хӀалтӀи гӀемераб.
*ДагӀнил цӀоко кьун, цӀел хъвайи босуге.
*Дадил ургъел гӀоркь ккурас гьабила, гӀиял тӀалаб тӀил ккурас гьабила.
*Дангизеги дун дангун, донкӀинивги дун тӀамун.
*Дандежоялъул хур бекьулареб.
*Данде ккарав чи чӀвараб, чанай араб гьой чӀвараб.
*Даран рекӀкӀалъ гьабула, ригьин реццалъ гьабула.
*Дармил эбел-эмен гьечӀел.
*Дармица къей — анкьил ургъел, Хуруца къей — лъагӀалил ургъел, Ригьнаца къей — гӀумруялъул ургъел.
*Дару камураб унти букӀунареб, багьана камураб гьереси букӀунареб.
*Дида ракӀалда цӀани, цӀаназда ракӀалда цӀанкьеро.
*Дида чанги бакъан лъалаанилан абурабила къоркъоца, щокъробе лъин кӀанцӀун, гъанкъилебилан гуребани.
*Дие хъвалеб чагъана, чахъабазе бачунеб наку.
*Дие щибан абун буго гъоркьа палугьанас.
*Дир-дуралъул бицани, рос-лъадулцин рагӀи ккола.
*Дир хур багъарулеб гьечӀо, дур гӀи багьарулеб буго.
*Дир хӀатӀал свакачӀого, дир къваригӀел тӀубаларо.
*Дирго боцӀи чияеги кьеларо, чияр чулпа диеги бокьиларо.
*Дида абилеб дуца абуни, дица щиб абилеб!
*Дица кьуни, диеги кьола.
*Дицани как бала, амма дир куйдуз баларо.
*Долого бекьараб хуралдаса квер босе.
*Доморун вегарав диндарун вахъуна.
*Дуда тӀил кьабизегӀан чӀа кьурдизе.
*Дуда цо лъала, царада кӀиго лъала.
*Дуда ццин бугони, дандеясдаги ццурараб гьоло букӀунареб.
*Дудаго натӀ букӀаго чияда бугеб рокьоб борцунге.
*Дуени дир РахӀматги йокьила, амма кьеларо.
*Дуего бокьулареб жо чияеги гьабуге.
*Дун вазнивги дица вазнивги чи дида чабхитӀасан ваккаравго лъала, (магӀладерил кици).
*Дун кибе! Дун кибе — ян букӀунебила талихӀ, ахирги рощногохӀде кколебила/
*Дун хӀежалде инилан абурабила мочол мугьалъ. (гьунар гьечӀев веццарухъан).
*Дун чияда хъваларо, чи дидаги хъваге.
*Дунан абуге, нил-ъан абе, диран абуге, нилъеранабе.
*Дуниял буго баиДихъего билълъунеб жо.
*Дунял гьабизе ккани, я рокьи букӀине ккола, я жахӀда букӀине ккола.
*Дуниял-гӀаламги гӀуцӀцӀун, рокӀкӀен гӀицӀго хутӀулебила.
*Дуниял къваридав чи вуго чи чӀварав чи.
*Дуниял роцӀцӀун бугилан буртинаги тоге, вакъиларилан къаде квенги тоге.
*Дуниял буго гьобо гӀадаб жо.
*Дур-дурун хьонде унарей, хъан-хъамун бакъде унарей.
*Дур ургъел гьабуларесдехун ургъел бикьуге, Мун вокьуларезул кумекалде хьул лъоге.
*Дур хӀал дица бихьилаан, хӀарщукъали, гьадаб аллагьасул тушман гьаваялда гьечӀебани.
*Дур цӀар ахӀичӀого, ияян жаваб кьоге.
*Дураб бихьун дираб, дираб бихьун дураб.
*Дурго гӀайибал рахчун, чиярал къватӀир чӀваге.
*Дурго рагӀад кӀодолъун бихьуге.
*Дурго рагӀи ккун чӀоге, дандеясухъги гӀенекке.
*Дурго чода барахщун, чияр чу рекӀунге.
*Дургояб чвантиниб тун, чияр квен кванаге.
*Дургун бакъан рекъоларесулгун къайицадахълъи гьабуге.
*Дургун ракӀ сукӀарав, салам кьун нечезаве.
*Дуца эмен кзаназавураб щурминисан васас мунги кваназавизе вугев.
*Дуцаго дудаго зинкӀкӀе, чияда зинкӀкӀани кин букӀунаян бихьизе.
*Дуцаго рехичӀел хинкӀал хӀарччиниса ралагьуге.
*Дуцагр гьабуралъулги багьа гьабе.
*Дуцаго гьабураб лъикӀлъи кӀочене те, дуего гьабураб кӀочон тоге.

## Е

## Ё

## Ж
*Жавгьар кисинибги тун, капек балагьуге.
*Жадул лълъар гьекъезегӀан, цӀадул лълъар гьекъей лъикӀаб.
*Жакъа кунеб квен метералде те, метер гьабизе бугеб хӀалтӀи жакъа гьабе.
*Жакъа тани, метер гьабизе ккола.
*ЖамагӀаталъул пуруц кьурдаги рекӀуна.
*Жаниб жо гьечӀеб къвачӀа гӀункӀкӀаца букъуларо.
*Жиб-жиб росолъ гьобол лъикӀав.
*Жиб гьитӀинабгӀан цӀунцӀраялъ ракь гьобогьуна.
*Жибго-жибго биччани, ябу чуги бергьуна.
*Жибго къвакъвадунила мокъокъица бусен тӀатинабулеб.
*Живго гӀодов ккарав хекко вуцӀцӀуна.
*Живго жинцаго веццаниш — хвана хӀалтӀи.
*Живго цохӀо сапаралдё унесул берал мугъалда нахъа рукӀине ккола.
*Жинда бугеб рухӀ бихьунила хӀанчӀидаса би баккулеб.
*Жиндего ккараб мехалъ чучун, чияде ккараб мехалъ хӀамалъун.
*Жиндирго рокъоб къадацаги кумек гьабула.
*Жиндирго чорхолъ гьечӀеб чияца босуларо.
*Жинцаго бухъаралъубе живго ккола.
*Жинцаго живго квегъарав каламалъулъ цӀунула.
*Жого гьечӀого жо букӀунаро.
*Жого гьечӀого санде рахъу щваларо.

## З
*Загьруги лъазабе, гьекъечӀого тезе.
*ЗагӀипасде къавукъунге, къадарав чиясулгун хоноги чӀваге.
*Заз бекьани, заз бижула, унти бекьани, толо бижула.
*Заман букӀана боз щолареб,
*Заман бачӀана дарай гӀолареб.
*Заманалъ гурони чи квегъуларо.
*Заман нилъеда рекъечӀони, цилъ заманалда рекъезе ккола.
*Заназда кьурдуге, майданалда кьурде.
*ЗахӀмат бихьичӀого, рахӀат бокьарас, бекьичӀого лъилъе, нилъ гьечӀого хур. 
*ЗахӀмат бокьичӀого, рахӀат бокьарас, Бакьулъа гӀункӀрукьалъ кьурун бацӀе кӀал.
*ЗахӀмат бихьун щвараб шагьи чӀобого швараб гъурушалдаса кӀудияб.
*ЗахӀматалъ цагъур цӀола, царгъица рукъзал рала.
*Зобалда кьвагьараб ракьалда тӀатарабила.
*Зобалъул кьералъухъ валагьуге, ракьул куцалъухъ валагье.
*Зулму гьабуге: мун кьижула, дуца зулму гьабурав ворчӀун вукӀуна.
*Зулмучиясда зулмучи гъеждасан ваккун вукӀуна.
*Зурма рекъезе къали к!утӀулеб.

## И
*Инаро дун хӀорихъе, хӀатӀазде бакъ щвечӀого, (кӀухӀаласул кици); ХӀетӀеги бахъиларо, гурга кодоб кьечӀого.
*Инсул гьоболги тоге, эбелаб нухги тоге.
*Инсул рател бичарас бачагохӀал росула.
*Инсул хӀатӀ босуларев вас вукӀунаро.
*ИнчӀого къоги беццуге, вихьичӀого чиги веццуге.
*Исана сон савуд хварабгӀаги.
*Их бащалъизегӀан божи бугеб хур тоге.
*Их лъамалъичӀого, лъидир бакъвалъуларо.
*Их тӀеренаб бачӀани, тӀил бегӀераб букӀуна.
*Ихдал кьижани, кьиндал вакъула.
*Ихдалия лъалъ — гъотӀол карае, Хасалил лъалъ — кьолбое.
*Ихдалил къоялъ лъагӀалица кваназарула.
*Ицикоги кетоги цого жойила.
*Иццазулин лъар лъугьунеб, лъаразулин гӀор лъугьунеб.
*Иццул бетӀер — тӀохил гомог.
*ИчӀгоялъ гьабе, лъабгоялъ кванай.

## Й

## К
*Каву къаси рахай, радал ричӀе.
*Каву тезегӀан тӀех, тӀох тезегӀан карш.
*Какни базабунин, алхӀамгӀаги цӀализабе кӀолеб батани.
*Капек камун, шагьи босуларо, шагьи камун гъуруш босуларо.
*Камиллъигун моцӀ тӀаса бекула.
*Каранцайин МухӀама рехарав.
*КартӀинибе квер бегьани, гӀонкӀкӀоцаги хӀанчӀула.
*Карщ бухӀун тӀей, хӀисабин.
*Катида цебе мохмохги тоге, гӀун хадуй ясги рокъой тоге.
*Катие махсара — гӀонкӀкӀое — гажи.
*Катил кумек бугони, гӀункӀкӀазул хӀал кколаро.
*Кваназе бокьараб мехалъ катица тӀинчӀ рахъдалъ чӀвачӀвалебила.
*Кваназе лъачӀони, хӀалакълъула, хӀалтӀизе лъачӀони, мискинлъула.
*Кванан гӀорцӀичӀев чӀчӀикӀун гӀорцӀиларо.
*Кванан рахъараб мехалъ рукъ чиярлъула.
*Кваналареб хӀамица ХӀоцо мегӀер бегуларо.
*КваначӀого хӀалтӀуге, хӀалтӀичӀого кванаге.
*КваначӀого хӀалтӀуге: черх нахъе ккола, хӀалтӀичӀого кванаге: рукъ нахъе ккола.
*КвинчӀониги гьан кьарияб лъикӀаб, кьечӀониги мадугьал бечедав лъикӀав.
*Кварабги гьекъарабги — нилъер, квинчӀого, гьекъечӀого тараб — чияр.
*Кваралъ эхеде, ххуралъ гӀебеде.
*КвартӀил гӀуж лъунилан гӀарцул къимат холаро.
*Квасул куналъ зоб кквеларо, зулмучияс ракь кквеларо.
*Квачан цо рас бортизегӀан, хинлъун цӀоко хӀулизе бокьилилан абурабила цараца.
*Квен гьабизе жо тӀагӀараб мехалъ, жибги бичеян абулебила хьагицаги!
*Квен дудаго цебеса кванай.
*Квен цӀехон гьобол вачӀунарев.
*Квер багъаричӀони, кӀал багъаруларо.
*Квер кӀобокӀунилан килищ бортуларо.
*Квер ракул цӀечӀони, кӀал нахул цӀоларо.
*Кверал хӀалтӀула, бетӀералъ малъула.
*Квералъ бичизеги кӀолареб, кӀалалъ бичизеги бегьулареб.
*Квеш хӀалтӀарасул — хӀамица, ХӀал барасул — гьакица.
*Квешаб нухдасан рештӀунилан хварав чи цониги вихьичӀо, рекӀун хварав гӀемер вихьана.
*Квещалде мутӀигӀасда хӀакъаб жо бичӀчӀуларо.
*Квешасдасан квешлъи, лъикӀасдасан лъикӀлън.
*Квешасдасан квешлъи, хьагидаса лахӀ.
*Квешасе вагӀза гьабе, гьуинлъи бердин гьабун.
*Квешлъиялъ лъикӀлъи гьабуларо, гважуца кьегӀер гьабуларо.
*Квинарищан абураб жо — кванагеян абураб жо, гьекъеларишан абураб жо — гьекъогеян абураб жо.
*Кето хӀалакъасеги хӀама кьариясеги яс кьоге.
*Кибе гъугъаниги, Гъунибе цӀад.
*Кибе ун букӀараб, гьитӀинаб, кӀудияб балагьизейиш?
*Киве аниги хадув, хабалъеги цадахъ.
*КигӀан битӀарабгӀаги, мунго дуцаго беццуге.
*КигӀан гӀадалавниги, гӀебеде нух бокьила, ГӀемерго гьагавниги, гьакил шагьра бокьила.
*КигӀан дунго битӀаниги, каратӀ битӀуларин диран абулебила борхьица.
*КигӀан лъухьаниги къотӀуларо тӀухьиялъ жо.
*КигӀан хьихьаниги, бацӀ рохьобе гурони балагьуларо.
*Кидаго вехь гванзаб чол бетӀергьан.
*Кидадай дун херлъила, бахӀараб мехалъ гьарурал гьунарал рицине.
*Кинабго оцода гуребила рекӀелъ ракьа букӀунеб.
*Кинавго чияс пуни, гьури багъарулеб.
*Кинидасанго бай бихье, хвезегӀан цӀалде.
*Киниса гьабуниги — дие гъедо. (Киниса гьабуниги, дие мекъса ккола).
*Киса катие бахъухъ (КвинчӀо катица бахъухъ).
*Киса щварабали лъалареб боцӀи, кибе арабали лъачӀого тӀагӀуна.
*Кисан гирарабги гьорчо кӀкӀалахъе.
*Кодоб кватӀани, болъонил цӀоко цӀеллъун бихьулебила.
*Кодоб кквезе гӀоркь гуреб, гӀодоб лъезе тӀино гуреб. (ХӀасил кколареб рагӀи, рагӀалде бахъунареб хӀалтӀи).
*Кодобе кьураб рукӀкӀен тӀад гьабураб маргъалалдаса лъикӀаб.
*Колол гьойда хӀапизе лъалареб.
*Корохъ гьабизе яс, гьабихъе ине нус.
*Куркьби рижани, хӀинчӀ босада чӀоларо.
*Кутул гьечӀеб гьорор гӀункӀкӀал расандула.

## Къ
*Къад кьерхун, къаси роцӀцӀен — хур-хералъе балагь, Херав чиясул бах!арай лъади-рукъалъе балагь.
*Къададаги гӀундул ругел, гӀалхудаги берал ругел.
*Къадал кьучӀ х!амайила, хӀуби кьекӀкӀелила.
*Къадарал жал гьаризе бегьуларебл'ьи лъазе кколеб гӀадин, къадараб цӀар лъеларедухъ хьвадизеги лъазе ккола.
*Къаденахъе мегӀерги бегуге, бакъанида росоги тоге.
*Къан хӀамил рачӀ чӀчӀоларо, хӀурул гьабун чед чӀоларо.
*Къандалъоялъубе рехун, гӀебу бахчиларо.
*Къаралас гважи беццун бичараб.
*Къарз ваццасе гьабуге, гьоркьоблъи хунгутӀизе.
*Къасд бихьун гӀамалила, гӀамал бихьун хӀалтӀийила.
*Къасд кканщинаб жоги щоларо, тӀалаб гьабунщинаб жоги батуларо.
*Къаси бусада лъечӀеб бетӀер радал тӀаде босизе батуларо, (Къаси вега, радал вахъа).
*КъачӀеб хариниб хер бижуларо.
*КъваригӀани ахӀизе, ХӀохьочида цӀар лъала.
*КъваригӀел ккун ахӀулеб мехалъ ХӀажимурадил Давуд, къваригӀараб жо гьечӀеб мехалъ ХӀинкӀил Давуд.
*КъваригӀинчӀеб жо босани, къваригӀараб бичизе ккола.
*КъватӀул цӀогьор кӀулаца ккола, рукъалъул цӀогьор сунцаго кколаро.
*Къебед чӀвалароан, къаси бетӀер къаданиб жоялда лъун букӀарабани.
*Къед биххараб мехалъ бахъинчӀеб хӀур нахъа бахъунаро.
*Къинаб квер хӀорго тани, хӀажатаб жо щоларо.
*Къинал кверал хӀор гьарун, хӀалихьалъи баччуге.
*Къинал ккарал хӀор гьарун, хӀалихьалъи баччуге.
*Къо радалго буго.
*Къого бихьичӀого чилъи бокьарас, Ярагъго гьечӀого рагъде къасд гьабе.
*Къойилго букӀуна дун аниб (XӀамил xlакъалъулъ).
*Къокъид арав хутӀарав, халат арав вуссарав.
*КъотӀун гӀодобе рехун бугониги, чол бохалда божуге.
*КъочӀчӀоде гӀебо гӀадин ккана.
*Къуларасе раччи, баччарасе магь.
*Къулиладайилан могьода гьикъарай, къотӀиладайилан сумада гьикъарай.
*КъулчӀизе кӀолареб жо хӀанчӀуге.
*Къурасул рекӀел унти - бергьарав чӀвалеб чӀор.

## Кь
*Кьабураб зар гьанада унтула, абураб рагӀи рекӀеда унтула.
*Кьарияб чу — лъикӀаб чу, хӀлакъаб чу — квешаб чу.
*Кьвагьизе-ккани, цӀун букӀине ккола.
*Кьвагьи гьечӀеб бакӀалде гӀарада баге,
*Кьвагьун бахъунареб бакӀалда гӀуж баге.
*Кьерхаде хъвараб хер роцӀаде бакӀарула.
*Кьерханкъо къалъуларо, къокъав чи херльуларо.
*Кьерхахъе зоб букӀунаро, рештӀухъе бо букӀунаро.
*Кьижарав чи — хварав чи.
*Кьижарасе инсул бутӀа кьечӀеб.
*Кьили чӀванилан гӀурцӀмадул айгъир бахъинаро.
*Кьодукьа гурелила хӀинкъулел, гӀурукьайила.
*Кьолаго босе, кьабулаго лъуте.
*Кьолесда гьарула, гьабулесда малъула.
*Кьураб босун барще.
*Кьураб квералда лъала, квараб чехьалда лъала.
*Кьурасул квералда гурони, кварасул кӀалалда лъаларо.
*Кьурда хоно чӀваге.
*Кьурдун свакаравги кванде, гӀодун свакаравги кванде.
*Кьуру биххана, борохь нахъе тана.

## КӀ
*КӀал биччан къоялъ гьечӀеб хоно дие щай? Шал богӀое те.
*КӀал бугеб чода, чу бугев лъелго.
*КӀал цӀунарав воххула, хехлъарав пашманлъула (КӀал гӀемерав воххичӀо, вуцӀцӀарав пашманлъичӀо).
*КӀалги хъатги Хъандулалъе, хъатиниб жо Денгасе.
*КӀалдибе борта багӀаргӀеч. КӀвахӀ буго сахлъиялъул тушман, хӀалтӀи буго гьелъул гьудул.
*КӀал цӀуне, бер цӀуне, чияр бицунев вукӀунге.
*КӀалалъ рии бицун, рекӀелъ хасел ккоге.
*КӀалалъ реххулаго, хвалчаде квер бегьуге.
*КӀалдиса цаби гъиналде пиштӀе, гьаракь кӀудияб бахъине.
*КӀалдисан араб бадиб речӀчӀула.
*КӀалдисан унеб калам пайда гьечӀеб бицунге, ГӀияда гъорлъ речӀчӀараб бацӀ гӀадйнан вукӀунге.
*КӀалзул гьуриялда гьод букӀунаро, Гьягал рагӀабазда дун божуларо.
*КӀалзул рагӀи ругьнадаса ссудула.
*КӀалцӀи бани, чу бекерула, чури тӀуни гьой багъула.
*КӀалъалареб кӀал букӀунареб, бакъвалареб ракӀ букӀунареб.
*КӀанцӀани бох бекулеб, борхалъуде вахуге.
*КӀандӀун вахъунареб бакӀалда хӀуч хъваге.
*КӀвахӀ месед гуро, хӀалхьи гӀарац гуро.
*КӀвахӀалъ вас гьавуларо. KlвaxӀaлъ унтизавула, хӀалтӀуца сах гьавула.
*КӀиго балагь тӀаде ккани, бигьаяб тӀаса бище.
*КӀиго бетӀерги рекъани, ункъо кверги хӀалтӀани, рукъ цебе тӀола.
*КӀиго бетӀергьанчи разияб гуреб даран битӀун кколаро.
*КӀиго гӀанкӀида хадув векерани, цонигияб щоларо.
*КӀиго чи данде гъуни, гъветӀ чӀезе кколеб.
*КӀиго чӀужу йигев чиясул рукъ лъухьичӀого хутӀулеб.
*КӀиго чӀужу ячине бацӀ биччан те.
*КӀиго харил квацӀиялъул кинаб тӀаса бищилебали лъачӀого, хӀама бакъуда хварабила.
*КӀилъилалъул гьин гуро, ГьетӀарасул си гуро.
*КӀиябго бералда чияр лъимал рихьараб мехалъ, цояб бералданиги нилъерго лъималги рихьизе ккола.
*КӀудияб оцоца рахъ кӀудияб цӀала.
*КӀудияб унти макъица унеб, гьитӀинаб унти кваница унеб.
*КӀудияв чи хвани рукъ бухӀула, гьитӀинав чи хвани, керен бухӀула.
*КӀудиял ургъалабаз гьитӀинал ургьалаби кьеркьезарула.
*КӀухӀал гӀодов вукӀун кьижула, вегун кванала.
*КӀухӀал гӀодов чӀунги свакала.

## КІкӀ
*КӀкӀара боржани, гьоко къирула.

## Кк
*Кколареб къо босун хвараб хӀама.
*Кколаребила чӀегӀераб цер, кквезе ккани, ункъабго цадахъ кколебила.

## Л
*Лабалда хурги бекьуге, бугьаоцги хьихьуге.
*Лабаллъуда хур гьабуге, лъарал рагӀалда рукъ гьабуге.
*Лагъ гӀадин хӀалтӀе, хан гӀадин кванай.
*Ладе валагьарасе — рахъу, бухъулесе — кани.
*Лал тӀамизе бегьулареб къоялъ, къед гьабизеги бегьуларо.
*Ламадур кьуни, дадила, кьечӀони, Тиш ХӀасан.
*Лачен боржаралъуб гъеду рештӀуна.
*Лачен — чанабе, гъеду — рощноде.
*Лачеиги чучула чи гӀемерлъани, чаранги биуна цӀа гьалаглъани.
*Ле, гӀакълу дагь, тӀуруге, гӀи тун гӀангис киниги; ГӀадамал тун хьвадани, хьитал хун басралъулин.
*Ле ян абурасда я, — ян абизе кӀоларев чи къватӀиве вахъунге.
*Лочнол бетӀералда чаргъеду чӀезабуге.

## Лъ
*Лъабго къоялъиш хьихьилел? Лъабго моцӀалъиш?—ан гьикъулебила цараца тӀанчӀазда.
*Лъабкъого сон барав чи — лъилъизе мех щвараб гьохъил хур.
*ЛъабцӀул къинлъичӀого гӀака лъалареб.
*Лъадал бериш?Рокьол гӀусиш?
*Лъади лъикӀав лъикӀ вуго, лъади квешав квеш вуго.
*Лъади ячине анцӀгоявгун ургъе, йиччазе нусгоявгун ургъе.
*Лъадул букӀунила букарараб бакӀ цо-цо бухичӀони рукен (букари) сунареб (къотӀулареб).
*Лъадулгун кколеб къецалдаса тӀагӀан гьечӀеб дандежо букӀунареб.
*ЛъазегӀан харбил багьа — нусго томен, лъан хадуб — цо капек.
*Лъай гьечӀевгун ургъани, ургъалабалъе ккола.
*Лъалареб бакӀалда адабги гьабуге, гӀорцӀулареб бакӀалда вакъиги лъазабуге.
*Лъаларилан аби — кӀалзуе бигьалъи, кӀоларилан аби — чорхое бигьалъи.
*Лъалев чиясе гьабида гӀаитӀеро базе бигьаяб жо.
*Лъалес малъараб гьабичӀев мурадалде щоларо.
*Лъалес чу босе, лъаларес куса босе.
*ЛъарагӀалда магӀаруяасулъеги унге, магӀарухъ дибирасулъеги унге.
*ЛъарагӀалда чехь цурав, чачаналда мугъ цурав (хур бекьизе кӀухӀалав чи).
*ЛъарагӀасул гьакица гӀанкӀ ккурабила.
*ЛъарагӀ мацӀ бицунилан цӀамухӀор бетиларо.
*ЛъаргӀий цӀанде, цӀорой билде (къункъраби).
*Лъаракьа гурелила хӀинкъулел, гӀурукьайила.
*ЛъаралтӀе гӀор кӀанцӀана.
*Лъебелазул кун, куралазул рукъи (кӀиябго бецаулеб буго).
*Лъеда бараб полоп гӀадаб жойила рослъадиялда гьоркьоб кколеб кьал.
*Лъеде мугъ чӀваге, гьерсиде ракӀ гьоге.
*Лъеда гьабун накъиш чӀоларо.
*Лъезе лъаларес тӀагъур бахъуге.
*Лъеца гьобо, цӀеца кор.
*ЛъикӀ букӀаго, «патихӀа!»
*ЛъикӀ хьвадарав квеш холаро, квеш хьвадарав лъикӀ холаро.
*ЛъикӀаб батани, канае, квешаб батани, цӀадуе.
*ЛъикӀаб дару кьогӀаб букӀунеб.
*ЛъикӀаб гьудуллъи хазинаялдаса лъикӀаб.
*ЛъикӀаб жоялъе къей гьечӀеб, къадаралъе бергьенлъи гьечӀеб.
*ЛъикӀабги бихьаги, квешабги бихьаги.
*ЛъикӀаб рагӀуда мал баге.
*ЛъикӀаб хӀама бакӀаб букӀуна.
*ЛъикӀаб дӀарагӀалда цӀадул бетӀер букӀуна.
*ЛъикӀав бахӀарчиясул вас къадараванги тоге, къадарав чиясул вас бахӀарчиянги тоге.
*ЛъикӀалда мал бани, квешалда къвал базе ккола.
*ЛъикӀасул лъикӀлъиги квешасул квешлъиги кидаго кӀочонареб.
*ЛъикӀлъи бихьарасул кар, квешлъи бихьарасул малъ.
*ЛъикӀлъиялда дебе — квешлъи, квешлъиялда цебе — лъикӀлъи.
*Лъин бахунеб мехалъ гурони чахъдада бацӀ кӀочонареб.
*Лъин гьечӀеб магӀарда чу кӀутӀулареб, къачӀеб магӀардаса хер бедулареб.
*Лъин дагьлъигун, гьабил гӀузраби тӀатуна, херлъигун чорхол гӀузраби тӀатуна.
*Лъин рахънибе ккола, чи нухде ккола.
*Лъин дӀоровулъ цӀо бурут!
*Лъимал гьаричӀесда рокьи лъалареб, лъимал хвечӀесда рухӀел лъалареб.
*Лъималазда релъул даги бихьуге, ццидал расги бихьуге.
*Лъималазул унти эбел-инсул гьумер ничараб жо.
*Лълъурдул гъезе араб гъвала, гӀундул къотӀун бачӀарабила.
*Лъун бихьараб кьили лъикӀаб, къвагьун бихьараб ярагъ лъикӀаб.
*ЛъутӀарав щив, букъарав хвад? (махщаликъав устар гӀад гьавун).

## М
*МархӀабаян кьабуниги, къотӀула, ма, хӀамаян кьабуниги къотӀула.
*Ма дуе, ма дие (даран лъикӀаб, маян дуцаги кьураб, маян дицаги кьураб).
*Ма, сахӀан гӀака бачӀунеб, кье сахӀан чу бачӀунеб.
*Мавул — кьей, кьовул — божи (маян кьураб жоялде божи цӀикӀкӀараб).
*Магъал гьанахъ гьоэр щоларо(нилъее къваригӀараб къоялъ лъикӀалъулъ квешаб щолареб).
*Магьахъ балагьун кьурде.
*Магъил ургъел гьабулагойила хӀанчӀил бохдул тӀеренлъарал.
*Магьихъ ралагьуге, гьакихъ ралагье.
*МагӀарда чан букӀаго, чурун хьаг цӀеда лъоге.
*МагӀарде гъуниги, хӀамида заз гурони букъ-улареб.
*МагӀарде гӀазу бани, гӀурдаде саву ккола.
*МагӀарзухъан кӀалдибегӀан къокъаб жойила гьереси.
*МагӀарухъ хур хвани, хьиндалазул пихъги хола.
*МагӀу рекъезе — рагӀи, риба хӀалаллъизе — хӀилла. (МагӀу рекъезе — далай).
*Мадугьаласул хӀелеку хъазлъун бихьулебила.
*Макьие сабру гьечӀеб, рокьуе берцинлъи гьечӀеб.
*Макьу толеб жо — ургъел, гӀадан холеб жо — хиял.
*Макьу щварал кьижула, рокьи ккарал свердула.
*Малла-Насрудинил далай лъугӀаниги, чӀанда хабаралъе лъугӀел букӀунаро.
*Маяълъа цебеялда хадуб.
*Малъараб гьабе, гьикъараб биде.
*Малъараб гьабуни, дагӀба кколаро.
*Малъараб гьабичӀев ХӀавал Палица.
*Малъарасул кӀал бекуларо, кӀанцӀарасул бох гурони.
*Малъизе чи тӀагӀунаро, малъараб босаги.
*МалъичӀеб гьабуге, гьикъичӀеб бицунге.
*МалъичӀого хӀалтӀи гьабуге, ахӀичӀого кваназе унге.
*Маргьабаца кантӀула, магьалуялъ кӀвекӀула.
*МаслигӀаталъ рекъезарула, мацӀица ратӀа гьарула.
*Махсара гьабе бакӀ бихьун.
*Махсара гьабе, махсара лъалев чиясе.
*Махсара лъикӀаб кӀиго чи велъараб.
*Маххул нуцӀа цӀулал нуцӀаялде ккараб.
*Махщалица квен гьабуларо, жинцаго кьола.
*MaxӀ квеш — сег, сум квеш — огоб.
*МахӀалда хӀал букӀаго, хӀетӀ босе.
*МацӀ гӀадамасул кунге, хӀайваналъул кун.
*МацӀалда ракьа гьечӀо, амма гьелъ ракьа бекула.
*МацӀалде гьоцӀо тӀун, гьодилъ жо баге.
*МацӀалда кӀолаго, кӀудиялде ваккуге.
*МацӀид чи чӀвала, цӀогьод оц хъола.
*Маялда мал бани, кьеялда кьили чӀвазе кколеб.
*Маян кьураб босичӀони, кьеян гьаризе кколеб.
*МегӀер бичилалде хер биче, хер бичилалде хьацӀ биче (цин къадараб биче, хадуб гурони лъикӀаб бичугеян абураб жо).
*МегӀер кӀкӀваниш, гӀор кӀкӀваниш? (яшав гьабизе, гӀадамазулгун хӀал рекъезабизе гьедигӀан бакӀаб-захӀматаб жоян абураб магӀна).
*МегӀер мегӀералде кколареб, гӀадан гӀадамасде кколев.
*МегӀер мегӀералде щун бугилан абуни, божа, гӀадамас ругьунаб гӀамал тун бугилан абуни божуге.
*МегӀер радал беге, гӀор къаденахъе бахе.
*МегӀергун барщун гӀанкӀ тӀубаларо.
*Месед балагьизе арав бухъулаго хваравила.
*Месед хъванилан хъирмил багьа холаро.
*Меседил кверазул багьа гьечӀеб, гьел ричун росизе щдоларел.
*Метер гьабулеб жоялде жакъа ургъе.
*Метер гьабилилан хӀалтӀиги тоге, регӀараб мехалъ гьабилилан гӀаданлъиги тоге.
*Метер кунеб мохмохалдаса жакъа кунеб гьоэр лъикӀаб.
*Метер къоялъул хӀисаб гьабичӀев нахъа пашманлъула.
*Метер семиялдаса жакъа рагъи лъикӀаб.
*Метериса бохха, цер.
*Минуталъ нахъа хутӀарав сагӀаталъ хадув гъоларев.
*Мискинлъиялъе дару хӀалтӀиййла, хӀинкъиялъе дару таваккалила.
*МичӀ бекьаралъуб — мичӀ, жух бекьаралъуб—жух.
*МичӀчӀил кьолбода кьагӀрил тӀегь баларо.
*Могьой гьали, гьанай кватӀи.
*Мокъиде хъазги бахинабун, хӀелкида къинлъеян абуге.
*Мокъокъида чӀор речӀчӀани, чӀоролида зунула.
*Мокърукь бетӀер тункичӀого, гӀадамасда гӀакълу щоларо.
*Мохмохида нах бахунге.
*Мохмохиде хьул лъун, хьолбодаса ватӀалъуге.
*Мохмохил маргьа бице, дада, мохмох кварал гӀадин рукӀине.
*МоцӀ нилъехъан бугони, цӀвабзазул ургъел кколаро.
*МочӀолъан рагӀи бугин, рагӀал чӀван вилълъа.
*Мугъ биччичӀого, хур биччуларо.
*Мугъ чӀвазе къед бугони, зарул тирхи букӀуна.
*Мугъалъ баччиялдаса чехьалъ баччи лъикӀаб (квен).
*Мугъзада чед букӀаго, чехь бакъизе биччаге.
*МугӀрул гӀин цӀодораб, гӀалхул бер цӀодораб.
*МугӀрул каву гӀатӀидаб.
*МугӀруя рукъги рукъалъул хӀубиги гьабуге (Буртинаги чӀужуги).
*Мун гъалбацӀ ватани, гӀадамал гӀанкӀал гуро.
*Мун квазавурав чи — мун вокьулев чи, мун гьекъезавурав — мун рихарав чи.
*Мун кида биххилебан гьикъанила къадада. ХӀарщуда гьикъеян жаваб кьунила кьадаца.
*Мун кида холебан гьикъараб мехалъ, нахуда гьикъеян абунила къородисесул лакаялъ.
*Мун лъикӀабилан абуни, хӀамикӀертги бохулебила.
*Мун цӀализе иналде, дун цӀалун вуссун вукӀана.
*Мунги-хан, дунги-хан, чуязе хер лъица балеб?
*Мунго дудаго лъачӀого, чияда гӀайиб чӀваге.
*Мунго дуцаго.
*Мунго дуцаго веццуге, халкъалда веццизаве.
*Мунго цӀакъавилан ккун, чи хӀакъир гьавуге.
*Мунилан холев дун, хабалъе дун восагиян мун.
*Мун лъил гьакида рекӀаниги, кечӀ гъосул бакъаналда ахӀе.
*Муниш наиб? Дуниш наиб?
*МутагӀиллъун вугев васасда битӀараб гьумер бихьуге.
*Мухь гуреб жо кьун, вехь гурев чи тоге (вехь те, мухь кьун те).
*МухӀама хӀалтӀун, ХӀажица кӀутӀун.

## Н
*Нагагь лъаларилан лъабго хьит гьабурабила.
*Наги тӀутӀги цадахъ хӀалтӀуларо.
*Наги тӀутӀги цо тӀалинир хӀалтӀиларо.
*НагӀадалаялъул бетӀер чӀахъаги.
*Наккдалъ бахчун варани тӀубаларо.
*Наку щвараб мехалъ щибго кьурдула.
*Налъи бецӀиялъ берцин гьабула, гӀадан битӀараб бициналъ берцин гьавула.
*Насибалдаса ратӀалъиларо, гӀажалалдаса хвасарлъиларо.
*Нах гӀемерлъун карщ холаро.
*Нах тӀад ккола, тӀухьи гъоркь ккола.
*Нухда букӀараб гьой чуруде ккани, чури хӀехьолебила, чуруда букӀараб нахде ккани, нах хӀехьоларебила.
*Нахда чӀечӀеб гъуд родода чӀолеб.
*Нахъ буссун дудаго речӀчӀулеб чӀор реххуге.
*Нахъа бугеб куйдаса кодоб бугеб гӀечго лъикӀ.
*Нахъа гъезегӀан тунила къоркъода рачӀ гъечӀого хутӀараб.
*Нахъасан чухъа ккурасул чухъил квенчӀел дуцаги ккве.
*Нахъе валагьун гьури биччай, цеве валагьун гьорчо биччай.
*Нахъе валагьун кӀалъай, цеве валагьун вилълъа.
*Нахъе лъураб жо лъималазегӀаги батулеб.
*Нахъе тараб квен катица уна.
*Нахъе тараб порччое гьобол лъикӀав вачӀуна.
*Нахъеги бицани, рузманалъе гӀела (цого жо такрар гьабиялде).
*НацӀие квешезе цӀаха бухӀуге.
*Наял рагъила — гьоцӀо тӀагӀина.
*НекӀсияб сон гуро, сонсияб къо гуро.
*Неккияб сонги букӀунареб, сонсияб къоги букӀунареб.
*Нилъ кьижаниги, мегъ кьижулареб.
*Нилъго нилъехъангойилан абун буго гӀатӀахинкӀаз.
*Нилъедаса бечедаб бакӀалдасан ригьин гьабизегӀан, гьорода бадире рилълъин лъикӀаб.
*Нилъерго рагӀиян абун буго цӀргьабаз.
*Нилъер къвачӀид кколареб чияр цӀалкӀид кколаро.
*Нилъер чияда, чияр нилъеда.
*Нилъерго хьитинибе ккечӀеб цӀаялъ хӀецӀе бухӀуларо.
*Нилъер цабзаз кквечӀеб чияр кӀутӀбуз кколаро.
*Нилъер чехь унтун букӀин чияда лъалареб.
*Нилъер чехьги чияр тӀехги бугилан чохьол чӀоло чучуге.
*Нилъерабго чинква (чинкир), чияраб курак.
*Нилъерго лъарал гьаракь бугони, чияр гӀоралъул хъуй рагӀуларо.
*Нилъерго хӀал нилъедаго лъала.
*Нилъеца квараб чияр, чияца квараб нилъер.
*Нилъецаго абураб бокьулеб, чияца абураб бокьулареб. (Нису тӀамун тӀех кванан рукӀин лъикӀ, тӀад вугев чиясе наку чӀвазегӀан)
*Нилъецаго гьабичӀеб нилъее батуларо.
*Нилъеца цӀали лъабго къоялъ тани, цӀалиялъ нилъ лъабго моцӀалъ тола.
*Нич гьечӀелъуб яхӀ гьечӀеб.
*Носоца гуреб къотӀулеб, квералъин.
*Нохъо тун, нохъо бацӀцӀалъиларо, нохъо чороклъулеб гӀамал течӀони.
*НугӀ гьечӀеб жо — гьереси.
*Нусалда бичӀчӀизе ясалда абулеб.
*Нусго томеналъул багьаябги букӀуна гьереси.
*Нух бекьуге, хур бекье.
*Нух гьечӀеб кьуру букӀунареб, кьо гьечӀеб гӀор, букӀунареб.
*Нух къваридав чи — хьитал къарав чи.
*Нух лъикӀабани, нухда хер бижилаан.
*Нух цо гьабе, роцен кӀиго гьабе.
*Нухда иналде гьалмагь валагье.
*Нухда унаго, радал хекко вахъа, бакъанида хекко рештӀа.
*Нухда лъин, лъеда гьобо.
*Нухлул халалъиялде валагьуге, чӀолеб бакӀалде валагье.
*Нухъа бахъаралъуб хъвек рештӀуна.
*НуцӀа гъезегӀан гъелдареч, хур бачӀинегӀан пурчӀина.
*НуцӀил кӀалтӀаго — хӀеж, хӀобокьго — алжан (лъадилъун ячинесей яс мадугьалихъго ятараб мехалъ).

## О
*Огь, бачӀораб чӀагӀа, чӀегӀераб тӀокӀкӀел, ЧӀартил ракӀ бугесда маххул ракӀ гъолеб (халкъиял рагӀаби).
*Огь, берцинай, берцинай, бецичӀого ссан тарай;
*Огь, чӀухӀарай, чӀухӀарай, чӀарачӀого хур тарай.
*Огьогьоялъ гьорчо кколаро.
*Ордекалъул тӀанчӀида ханинибго лъин лъалеб.
*Охолиса бекьичӀеб хаслихъе босулареб.
*Охолиса карш лъама, хаслихъе хинкӀал чӀахӀа.
*Оц бегьиниб жо басиялдаго лъала.
*Оц бихьун рихьи бай, басиялда гӀурдул рай.
*Оц кьурул рагӀалде къайгун, хӀамида ургъел чӀвалеб.
*Оц рукьалда квегъула, чи заманалъ квегъула.
*Оц мацӀ лъалес хъун батаги.
*Оцал гьечӀесул рекьи хӀалакъаб.
*Оцал магӀарда, МухӀама рагӀдукь.
*Оцал тӀуричӀони тӀор баларо, тӀаде ракь хъвачӀони, хур бачӀунаро.
*Оцода бече гьабеянги абуге, гӀака гьакидаги баге.
*Оцода бичӀчӀизе, булагъада кьабулеб.
*Оцол лълъаран хӀамил гӀин ккоге.
*Оцол тӀомол бицинчӀого, тӀомохьитазул бицунге.
*Оцол хъири бахъинчӀони, магӀил хъуй бахъунаро.
*Оцол хъири гуреб, хъурмил гьаракь гуреб.
*Оцолаб босе, басидулаб те.

## П
*Пикру гӀемерлъани, чи гӀадаллъула.
*Пикруялда кӀалъани, рагӀулъ мекъи кколаро.
*Пихъ бижулареб гъветӀ гьуршуларо.
*Пурцил гьаракь къотӀани, къолол бетӀер камула.

## Р
*Рагъ хинкӀазулгун лъикӀаб.
*Рагъалдаса рекъел лъикӀаб.
*РагьумахӀугӀан бегизе захӀматаб мегӀер гьечӀеб. (Рукъалъул рагьумахӀу ГӀакару мегӀергӀанаб).
*РагӀал бахъун хур бекье, ракьан бахъун бокь хъваштӀе.
*РагӀал гьечӀеб кьуру гьечӀеб, рагӀал гьечӀеб авлахъ гьечӀеб.
*РагӀалалдаса ракьан лъикӀаб (нухлул).
*РагӀи бугеб рукъалдаса, рукъго гьечӀого, къватӀир лъикӀ.
*РагӀи бугеб рукъалдаса магӀу бугеб рукъ лъикӀаб.
*РагӀи гьабизе — нус, нису квине — яс.
*РагӀи гьабуларес боцӀи хьихьиларо.
*РагӀи гӀарац буго, гӀин тӀами месед буго.
*РагӀи жаниб лъоларев чиясда балъгояб жо бицинегӀан, квенчӀел цӀун босун къотӀнобе бай.
*РагӀи къватӀиб, дун рокъов. (КӀал бугев чода, чодулав лъелго)
*РагӀи рагӀуде бачӀуна, гӀор кьодукье бачӀуна.
*РагӀи ургъун бице, кици бакӀ бихьун тӀаме.
*РагӀи хӀалакъаб биде, гьан кьарияб кванай.
*РагӀуда гугьар гьечӀин, гьурал жалго те.
*РагӀул гьоло гьабуге, гьалил мигъир гьабуге.
*РагӀул гӀомо гьабуге, гӀабдалгун щагъадуге.
*РагӀул гӀоммоялъул гӀарщал гьаруге.
*РагӀул квешлъи — халалъи, ххамил квешлъи — гьечӀолъи.
*РагӀул квешлъи — халалъи, харбил квешлъи — гӀемерлъи.
*РагӀул тӀанчӀи риччаге, тӀулида ццин бихъуге.
*РагӀуца рагӀи бахъула, бакъуца чӀетӀ бахъула.
*Радал вахъарасул кьегӀер цӀуяб.
*Радал къед биххун, къаденахъе хӀур бахъун.
*Радал яхъаралъул балъ тӀокӀаб.
*Радалго гьабураб хӀалтӀи лъйкӀаб, гьитӀинго ячарай чӀужу лъикӀай.
*Ражи — мискинчиясул данде жо.
*Ражидулъ анкьго дару бугеб.
*Ражихуялъул тӀиналда гьабуниги, бертин бетичӀого хутӀулареб.
*Рак гьечӀого, бокь бичуге, бекьичӀого хур бичуге.
*Ракъи-хьул, свак-кӀвахӀ.
*Ракьулъе рехханиги, месед холаро.
*Ракъдада чугӀа чӀоларо, чвантиниб гӀарац чӀоларо.
*РакъичӀого кванаге, къасд букӀаго жибго те.
*Ракъун кванани, квен гьуинлъула, гьимун бицани рагӀи гьуинлъула.
*Ракь бижилалде рак бижараб.
*Ракьул бетӀергьан вуго бекьарав чи.
*Ракьул гӀанкӀ ракьул гьойца гурони кколареб.
*РакӀ битӀизегӀан мацӀ битӀуларо.
*РакӀ бухӀун гӀодани, беццаб бадисаги магӀу бачӀуна.
*РакӀ гурхӀи гьечӀеб хӀал — хӀанчӀун кунеб гьан.
*РакӀ гурхӀун аскӀобе бачараб бурутӀ ццин бахъун бачахъиялде ккола.
*РакӀ щваралъубе хӀетӀ щола.
*РакӀалда бугеб жо бицинчӀогойила нухъа чӀегӀерлъараб.
*РачI халатаб гьойдасаги цIуне, гьод халатаб чодасаги цIуне.
*РекӀедаса рекӀеде — кьо.
*Ралъдадаги гел лъе (исрап гьабуге).
*Ралъдаеги щуб къваригӀунеб, щубаеги бакъ къваригӀунеб.
*Ралъдалъе чӀимих бортаниш, ана нилъедаса.
*Ралъдалъе лъинги тӀоге, рохьобе тӀилги босуге.
*Рас хӀеренаб бихьунила хӀанчӀаз руз бетӀулеб.
*РатӀа тӀамиледухъ вачӀунге, бох тӀамиледухъ вачӀа.
*РатӀалги щоларо, щигат диеги гӀоларо.
*РатӀлица — чи, чоца — багьадур.
*Рахараб гъансиеги буцӀцӀараб кӀалалъеги рахӀат букӀуна.
*Рахь баккулареб гӀакдае чури кьоге.
*Рахь гьечӀеб гӀакдаца гӀартилъ мал бала.
*Рахь хахулелъул бече хӀалакъаб.
*Рахьдал тӀанкӀ гьечӀони, бече лъугьунареб.
*Рахьдалъ рас хекко бихьула.
*РахӀатгун хӀалихьалъи, захӀматгун бахӀарчилъи.
*Раччи бачче черхалда рекъараб.
*РачӀ бухьун, хӀама чӀоларо.
*РачӀ къотӀун борохь къелъе биччаге.
*РачӀ кӀудияб лъугьинебилан дегӀен хьихьун букӀарабила, лълъурдул кӀудиял лъугьун, чехь бихъизе ккарабила.
*Регьел гӀуралъубе щуб гӀолеб.
*«РегӀуларо, щоларо» гӀиллалъун рикӀкӀунаро:
*Рекьи басандичӀони, хӀалтӀул хӀур бахъунаро.
*Рекъав чиясул рагӀад рекъаб букӀуна.
*Рекъараб рехъалъ хъумур речӀчӀуларо.
*Релълъаралда рекъарабила рохьдолъ хӀайван данделъулеб.
*РекъечӀеб бицарасда бокьулареб рагӀула.
*Рекъон хӀалтӀарабгӀан колхоз бечедаб.
*Рекъон кванай, къец бан хӀалтӀе.
*Рекъон чӀикӀаре.
*РекӀарасда лъелав велъуге.
*РекӀарасухъ ралагьун рекӀа, рештӀарасухъ ралагьун рештӀа.
*РекӀее ихтияр кьуни, ихтияр гьечӀеб бакӀалде ккола.
*РекӀел бер балагьичӀони, бералда канлъи бихьуларо.
*РекӀел гӀин гӀенеккичӀони, гӀиналда рагӀи рагӀуларо.
*РекӀел хӀал хьарав ХӀариколосесда хӀатӀикь цӀа бакарав кӀахъияв рекъеларо.
*РекӀел хӀуби — чехь, Чохьол хӀуби — чед.
*РекӀелъ бугеб лъаларо, Лъороб бугеб бихьуларо.
*РекӀкӀ гьабурасе хӀучч битӀуларо.
*РекӀун бихьун чу босе, лъун бихьун кьили босе.
*Релълъаралда рекъарабила ратӀлида рукъи балеб.
*РетӀине гурони къоги бачӀинчӀо,
*РетӀинчӀого хвараб дарайдул горде.
*Рецц гьабун гаргадиялъ бецц гьарула, ГӀунгутӀаби рициналъ кантӀизарула.
*РештӀине лъаларев рекӀинавуге.
*РекӀинеги лъай, рештӀинеги лъай.
*Ригь богоде, бог радакье.
*Ригьда вега, ригьда вахъа.
*Ригьин чияргун лъикӀаб, чи нилъерго лъикӀав.
*Ригьинги ригьги ургъун гьабе.
*Риди меседлъи лъалебани, нахъеясухъе щвелароан.
*Рии кьижун apace кьиндал мискинлъиялъ макьу толаро.
*Риидал бакънал рачуней йикӀарай, хасало кьурдулей йикӀа.
*Риидал борохь бихьарав хасало гӀарщикьа хӀинкъула.
*Риидал гвангвара гьаличӀони, хасало гереги гьалуларо.
*Риидал гӀодобе бегьараб квер чӀобого бачӀунаро.
*Риидал гӀор те, хасало мегӀep те.
*Риидал дие гӀоло чӀвай, хасало нужеего гӀоло чӀвай (чол кици).
*Риидал кьижани, кьиндал гӀака хола.
*Риидал риди ххуй, хасало нах кун.
*Риидал тӀимугъ босе, хасало буртина босе.
*Риидал херабги босуге, хасало хӀалакъабги босуге.
*Риидал хур бекье, кьиндал печь бокье.
*Риидал хурив хва, хасало рокъов хва.
*Риидал чӀар гьабичӀони, хасало гьороб жо букӀунаро.
*Риидала Хасбика, хасало къватӀул бика.
*Риидалиде гъакал хасало къачӀай, хасалоялде чанагъ риидал къачӀай.
*Риидалил цого хур, хасало гӀазулъ къараб.
*Рии-риидал чӀанчӀорол! Хаса-хасало гуд-гудучӀ!
*Рикьунибе къали баге.
*РикӀкӀада бугеб меседалдаса гӀагарда бугеб гӀараш лъйкӀаб.
*РикӀкӀадаса квараб къалиялдаса гӀагардаса квараб сахӀl лъикӀаб.
*РикӀкӀадегӀан вугев гӀагарав чиясдаса гӀагардегӀан вугев мадугьал лъикӀав.
*РитӀухълъи рекӀараб хвалчадаса рекӀараб.
*Рихханжоялъул жо гӀолареб, гургил чед гӀолареб.
*Рододаса нах буххуге.
*Родолъа бахъараб гел, нахулъ лъейгун кьватӀарабила.
*Рокъоб къир-къвар бугони, дуниял къварилъула.
*Рокъоб кьечӀеб талихӀ рохьоб кьелиш.
*Рокъобе рукъгӀанаб гьецӀо босулеб.
*Рокъов квешас рохьоб квешаб бачӀуна.
*Рокъоса квеш арав къватӀивги квеш хутӀула.
*Рокьи ккани, кочӀохъан яхъуна, чехь бухӀани, магӀихъан яхъуна.
*Рокьи ккечӀей гӀаданалда росода нахъа чӀун квен гьабизе лъалареб.
*Рокьи кьерилъ букӀуна.
*Рокьое баге, гьанае бай.
*Ролъул чадал рукӀаго, мучариги квинаро: Бугъби цере рукӀаго, бусбиги квегъиларо. 
*Роол къо хасалил анкьида бащалъулеб. Росдал газа кьурда рекӀунеб.
*Роол рукъ — буртина, рукъалъул хӀуби — чӀужу.
*Рос-лъади цолъичӀони, рукъ беххе балагьула.
*Рососе ине гӀурай яц йигев вацасда къаси макьу щолареб.
*Росасе ани, рос ватула, чӀужу ячани, чӀужу ятула.
*Росдае гӀоло бицараб рагӀи — росдае гӀоло гьабураб хъулухъ.
*Росдае хиянат гьабурав росдал цӀеца вухӀаги.
*Росдал гӀадат хвеялдаса, гӀадатаб росу хвей лъикӀаб.
*Росдаца хӀелеку хъуни, хӀарпиеги бутӀа кьезе кколеб.
*Росу бихьун си борхатаб бай.
*Росо кӀодо, ясал гӀемер.
*Росогун дагӀбадани, чиякълъула, ЧӀужугун дагӀбадани, кваникълъула.
*Росдал анцӀилъ, бол нусилъ.
*Росулъ гьудул гьаве, нухда гьалмагъ ккве.
*Росолъе унти я базарганасул гьираца бачӀунеб, я гьардухъанасул къвачӀица *бачӀунеб.
*Росасда лъади лъабго къоялъ юхӀулейила, чӀужуялда рос лъабго моцӀалъ вухӀулевила.
*Росасулал лъадаре, лъадулал кӀалалъ.
*Рохьдолъ чӀа. (Халкъалъ гьабураб гьабе).
*Рохьобе кватӀи гурони пайда гьечӀнлан абун буго гъадица.
*Рохьобе тӀил босуге, тӀилаца хур бекьуге.
*Роцадаса цӀикӀкӀун чуги кӀанцӀуларо.
*Роцен гьечӀеб тӀох ханасулги букӀунареб.
*РоцӀцӀагиян цӀцӀани, цӀад багиян буртӀал.
*РоцӀцӀада ракӀ чӀоге, гӀорцӀалида божуге.
*Ругьунаб оцалъ гӀадин хур бекьуларо.
*Рукъ гьечӀесда чи лъала, чед гьечӀесда мацӀ лъала.
*Рукъ къваридав чи — лъади квешав чи.
*Рукъ лъухьараб мехалъ хӀур бахъунеб гӀадат.
*Рукъалъ басра гьавурав къватӀалъ цеве кколаро.
*Рукъалъ бетӀергьанчи гуро берцин гьавулев, бетӀергьанчияс рукъин.
*Рукъалъул къварилъи къадада лъала: Дир рекӀел къварилъи дидаго лъала.
*Рукъалъул кӀудияв мехтичӀони, бертин бетуларо.
*Рукъалъул кӀалтӀа хклекоги багьула.
*Рукъалъул хӀал лъималазда лъала; КъватӀалъул хӀал гӀабдаласда лъала.
*Рукъи бай каратӀ кӀодолъилалде, дару гьабе унти халалъилалде.
*РукӀниб букӀун гъулгъудун: ГъалбацӀалъ чан чӀваларо.
*Руссун херлъичӀони, чу херлъуларо.
*РутӀби жанире сверараб, бохдул щинкӀил хъахӀаб, квараниде бухӀи кьурараб, квегӀиде жал бегараб магӀарул гӀаларча хадуб ккогеги.
*РухӀ речӀчӀйлалде тушман чӀвачӀев, рухӀ речӀчӀараб мехалъ тушманас чӀвалев.
*РухӀалица гӀадин чи херлъуларо.
*РухӀел кванала, ццин кваналаро.
*Ручун кӀудияб, жаниб рак гьечӀеб, тӀину кӀудияб, жаниб мугь гьечӀеб.
*Руччабазул базаралъ рукъ цебе тӀоларо.
*Рущи щваралъубе гӀанкӀу буссуна.

## С
*Сабаб тӀагӀараб жо — гӀажал, гӀадан холеб жо — хиял.
*Сабурасе бох, виххарасе рахӀа.
*Саву кьун, кьаву босуге.
*Сагъри кьода гьабураб Гьима гӀурухъ батулеб.
*Садакъаги къаде квенги — дагьаб жо.
*Сапаралдаса вачӀунаго, гамачӀ босунги, чӀобого вачӀунге.
*СахӀихъ сахӀ гурони щолареб.
*СахӀил роцен лъазе ккола.
*СахӀица къеларо, къолоца бергьинаро. (Жо гуреб жоялъул бицунге).
*СвакачӀого чӀани, чӀечӀого вилълъине ккола.
*Сверухъе валагьичӀого, рагӀи кьвагьуге. Сордо базе къадар, къо базе гӀажал, КъватӀиса юссара цӀар тӀамурай яс! (Кицилъун лъугьарал, пашманай эбелалъул рагӀаби).
*Сордо къватӀиб, хинкӀ рокъоб.
*Сордо сардие те.
*Сордойилго вачӀани, вокьулевги чӀалгӀуна
*Суалалда рекъон, къокъ гьабун кье жаваб.
*Сумал чӀалу гьабуге.

## Т
*Тайидул чу лъугьинегӀан, бетӀергьанчиясул гьой лъугьуна.
*Тайпа лъикӀалдаса жибго лъикӀаб лъикӀ.
*ТалихӀ бугеб рокъове къоркъочилай лъугьинаро.
*ТалихӀ бугев чиясул бихьинхӀамаги къинлъулеб.
*ТалихӀ бугесул оц ияхӀ бугесухъе ккела.
*ТалихӀ бугев ригьнадаса воххила.
*ТалихӀ бугесул хӀама хӀортӀа къинлъила.
*ТалихӀ къосарасул кверде къо бухӀарав кколев.
*ТалихӀ къосиналдаса къо тӀагӀинго лъикӀ.
*Талмикьа талмикьеги хьиндаллъийилан абурабила гӀанкӀица.
*ТечӀони катицаги хъат балеб.
*Тирун жо батуларо, цӀехон гурони.
*Туризе лъугьараб гъотӀое дару — къотӀун рехи.
*Туркидул кири гьечӀеб, кочӀол хӀакъ гьечӀеб.
*Тухум лъикӀай дуего те, жийго лъикӀай дие кье.
*Тушманасда бицунареб жо гьудуласдаги бицунге.
*Тушманасухъе кваранаб рахъ кьоге.
*Тушманлъи бекьани, бекьарас лъилъула.

## ТӀ
*ТӀавус зодобе боржуна, гӀункӀкӀ ракьулъе лъугьуна.
*ТӀад бугеб пихъ бихьун гурони, гъотӀол багьа лъаларо.
*ТӀад рекӀараб чол квелъ кквезеги лъай.
*ТӀадаб гуреб гьабуни, гьабизе кколеб бегула.
*ТӀадагьаб чвантидаса бакӀаб гьир гьечӀо.
*ТӀаде къо ккани, къоркъолги бацӀ лъугьунеб.
*ТӀадегӀан ругезул хӀурмат лъицаго цӀунула, хӀурмат цӀуне гъоркьехун ругезул.
*ТӀалайдухъа гьоркье гӀарац баниги, чӀужуялъ кквечӀеб рукъ бечелъуларо.
*ТӀанчӀиги ханалги гьарила.
*ТӀанчӀи ругеб гъадие гьосол бутӀа щолареб.
*ТӀанчӀил гьоцӀо хъахӀабила.
*ТӀасан бараб рукъи тӀасан холеб.
*ТӀегь гӀемералдаса гъветӀ тӀамах гӀемераб лъикӀаб.
*ТӀегьалареб гъотӀоде на буссунаро.
*ТӀегьги херги бижилалде, лъинги, ракьги бижараб.
*ТӀекъалда тӀад рекъоге, къуралде вортахъуге.
*ТӀекълъи киб бахчаниги, къватӀибе баккичӀого хутӀуларо.
*ТӀелекье ГӀалибулат гӀадин унге. (ТӀелекьа ГӀалибулат гӀадин вуссана).
*ТӀимугъ хинаб бокьун, чахъаби рихун.
*ТӀингъилъ векьарани, гордилъ лъилъарула.
*ТӀину гьечӀеб гьагьинире, гьарудуге. (гьабунщиналъул ох унеб хӀалтӀи гьабуге).
*ТӀогьиса хӀетӀе гурони хӀарщуда хъвазе теларилан лъугьарав магӀарулас хӀарщулъ дегӀен чӀвалебила.
*ТӀоларев гьудуласда бихӀунареб рагӀи абуге.
*ТӀоноцӀ букаригун нако хъасуге.
*ТӀогьоде хьвадичӀеб найица гьоцӀо гьабуларо.
*ТӀорол лалидаги тӀорахьдал щаридаги щаклъуге.
*ТӀорщел оцонибе бай.
*ТӀохде ине кӀухӀалал рохьоре ине ккола.
*ТӀохол гьоболасдасаги гьанал гӀагарлъиялдасаги хабар лъикӀ гьабе.
*ТӀоцебесеб соналъ бугӀаги хӀунчулеб, кӀиабилеб соналъ гьолоцин хӀуичулареб.
*ТӀоцее гьагорай яс — хекко бекьараб пурчӀина.

## У
*Умумазул адаб тарас, халкъалъул нусцӀул тола.
*Умумазул кици цониги гӀодоб хутӀуларо.
*Умумузул малъи-магъилъе балеб цӀад.
*Унареб гӀертӀихъ балагьун, унеб парччи тоге.
*Унаревила хӀалихьат рохьове, ани, рохьго баччун вачӀуневила.
*Унесе нух битӀаги, чӀолесе рукъ битӀаги.
*Ункъабго хъахӀалъул ункъабго къотӀаги.
*Унтарав чи меседил тахидасаги разилъуларо.
*Унти раххнаца чӀвалебила, рокӀкӀаца бищулебила.
*Унтиги, тушманги, цӀаги хӀакъираблъун бихьуге.
*Унтулареб черх букӀунареб, чурулареб боцӀи букӀунареб.
*Ургъалица черх квараб, чоца гьор квараб.
*Ургъел гьечӀеб жоялъе хьихьари дагьаб.
*Ургьел гьечӀеб рукъ гьечӀеб.
*Ургъел гьечӀев чи ватичӀев, чехь бухӀичӀеб черх батичӀеб.
*Ургьел гьечӀесе ворчӀи дагьаб.
*Ургъел гьечӀесул гӀагӀай кӀудияб.
*Ургъел макьигъдулеб, рокьи гьабудулеб.
*УргъичӀого борчӀараб рагӀи — ишан кквечӀого рехараб чӀор.
*УргъичӀого кӀалъарав кӀицӀул хола.
*Ургъул рагӀи гъваридаб, гъвалил тӀатӀи биццатаб.
*Ургъун гьабе, аралда хадуб ракӀ бухӀуте.
*Ургъун гьагӀеян абун буго игьалисес хӀамида.
*Ургьиб бугеб лъаларо, лъороб бугеб бихьуларо.
*Ургьиб кӀвекӀун, кӀалдиб чӀамун гурони рагӀи бицунге.
*Ургьибе борохь биччани, ракӀиш хӀанчӀилеб, тӀулилъ борлъилебилан гьикъулебила.
*Ургьибе ккараб жоялда саву кколаро.
*Урхъукье вачӀа, дадал.
*Устар лъала къайи бихьун.
*Устарасул къед квешаб, къебедасул нус квешаб.
*Учузаб жо лъикӀаб букӀунаро.

## Х
*Хабалъ жаназа лъезегӀанго, гӀурай яс росасе кье.
*Хабар гӀемералъуб иш дагьаб.
*Хабаралъул лъикӀлъи— къокъдъи биццалъи (ЦӀадаса ХӀамзат).
*Хадуб ккараб жо бацӀица чӀвала.
*Хадув пашманлъиялъ хайир щоларо.
*Хаслихъе дагӀнида — гьаб гӀи лъилан гьикъараб мехалъ— гьав бахӀарчиясул ругилан абурабила. Ихдал гьикъараб мехалъ — бетӀергьабазул батилилан абурабила.
*Хахизе ракӀалдабуртӀида, лъутизе ракӀалда цӀцӀеда.
*Хвезе вокьарав чи кьолбрца вецце.
*Хвезе гӀажалги кӀудияб лъикӀаб.
*Херав эмен вугес рагьда хъазахъ тоге. (ЛъарагӀалдасан босараб, лъималаз умумул хӀалтӀизариялда гӀайиб чӀвараб кици).
*Херав эмен гъоркье рехараб гьегь мунго рехизеги нахъе цӀунун те.
*Херлъунилан бацӀил цер лъугьинаро, цаби гъунилан ритӀучӀил нахъа багьа хвеларо.
*Херлъун хадуб хъарчигьа тӀанчӀаца балъаргъунеб.
*Хехаб гважуца беццаб когӀо гьабула.
*Хехаб лъин ралъдахъе щоларо.
*Хвелилан давлад унаро, тӀатинилан жо бикъуларо.
*Хинаб цӀаги цӀияв росги.
*Хазинаде гӀарац те, гӀедал яс росасе кье.
*Халалъани хабар чӀалгӀуна.
*Халат бухӀаги чохӀол мугъзада бакъ.
*Халатаб жо — чохӀол бакь.
*Халкъалда нух къосунаро.
*Хамиз сордо кинаб магӀида.
*Ханжар цӀулал бугониги гӀола, ракӀ маххул бугони.
*Харахьибго бугеб тӀенкел, тӀукъбиго чӀвачӀеб гӀала.
*Хасалил хинлъиялдаги ханасул чучлъиялдаги божуге.
*Хаслихъе бечелъуге.
*Хаслйхълъйялде къараб мехалъ никӀкӀицаги цӀакъ хӀаичӀула.
*Хасало мегӀер бацӀие те.
*Хвараб гӀака рахьдалаб.
*Хвараб бацӀица гӀи чӀваларо.
*Хварав чидай молода вугев, чӀагоявдай?
*Хварав чиясдаса тӀохол къайи лъикӀ.
*Хваразе гурони, росас риччаразе хоб бухъуларо.
*Хварал чӀегӀер ракьулъ, чӀагоял багӀар бакъукь.
*ХинкӀ босарас тӀор босе.
*ХинкӀазде щвартӀихалат, хурибе рагӀадхалат.
*Хиял букӀанила хераб гӀанкӀудул, ханал гьарилилан, къинлъарилилан.
*Хоб тӀупанагӀан ракӀ тӀупулеб.
*Хунзахъ бетӀер бахъизе ккани, лъабго накӀкӀигъветӀ кӀкӀвине ккола.
*Хунздерил гӀадат хвани, гӀандалазул балъ холеб.
*Хур бухӀаниги, бакъ, рукъ бухӀаниги, цӀа.
*Хур гуккуге, гьолъ мун дагьавги цӀакъ гуккизе гурин.
*Хур гъоркьехун лъикӀаб, рукъ тӀадехун лъикӀаб.
*Хурги дуцаго бекье, гьабихъеги мунго а.
*Хурде туманкӀ кьвагьани, гьолъ нилъеде гӀарада кьвагьула.
*Хуриб тӀепаб, тӀохда ганжаб гамачӀ тоге.
*Хурибе ккараб хӀамица кӀал кӀудияб цӀола.
*Хурибе хьон, хьагинибе хинкӀ.
*Хуриш бокьилеб, хурлъун дуниш?
*Хурул хьон боцӀцӀийила, боцӀцӀул хьон рагӀийила.
*Хурулги рукъзабазулги бутӀа бакьулъа босе.
*Хурулги хьолболги цӀину лъикӀаб.
*Хух кодобе босани, куй гӀодобе биччазе ккола.

## Хх
*Ххунги ччунги ярамас.

## Хъ
*Хъабчида рекъараб рукъи камиларо.
*Хъазихъего къвакъвадун, къадкил кӀал бихъарабила.
*Хъархъилъ гӀанкӀ букӀаго цӀеда гереги лъоге.
*Хъат цӀун цӀан чӀикӀарас гел цӀун лъин гьекъезе ккола.
*ХъахӀаб гӀарац чӀегӀераб къоялъе къваригӀуна.
*ХъахӀаб чол чӀоло заманалда къай.
*ХъахIаб чоцаги, къоролалъул васасги рагъда къо хIехьоларо.
*ХъахӀал кверазе хӀалтӀи бокьуларо.
*ХъахӀал кверазе чияр захӀмат бокьула.
*Хъвезе кьарияб бокьулеб, квине хӀалакъаб бокьулеб.
*Хъизаналъул гӀайибал гӀадамазе гьурщуге.
*Хъизаналъул рокьи—рукъалъул хазина.
*Хъирис бараб чу хъирис бараб чода лъулъалеб.
*Хъирмида месед гӀадин.
*Хъукь бекьараб бугӀаялдаса цудун бекьараб богӀол накку лъик!
*Хъукьаб бугӀаялдаса цудунаб сусур лъикӀаб.

## Хь

## XӀ
*ХӀалихьатил хӀетӀе нахъе кколеб, квер цебе кколеб.
*ХӀалтӀарасда лъала хинкӀазул тӀагӀам.
*ХӀалтӀи бокьулев лъугьине лъабго сон къваригӀунеб, кӀухӀал лъугьине лъабго къо гӀолеб.
*ХӀалтӀи буго рухӀ гьечӀеб жо.
*ХӀалтӀи гьечӀесе къо халатаб.
*ХӀалтӀи гьечӀесул чед гьечӀеб.
*ХӀалтӀи гьечӀо, лъикӀлъи гьечӀо.
*ХӀалтӀи къола, гӀадамал бергьуна.
*ХӀалтӀи тӀагӀун чи холаро.1
*ХӀалтӀи рихарасул гӀусал-цаби чӀола.(Кверал хӀалтӀичӀони, цаби хӀалтӀуларо.)
*ХӀалтӀуда рекъараб букӀуна мухь.
*ХӀалтӀуе квалквад — квание гъалбацӀ.
*ХӀалтӀул квешлъи — гьабунгутӀи, гьудуласул квешлъи — хӀалккунгутӀи.
*ХӀалтӀул лъикӀлъи лъугӀидал лъала.
*ХӀалтӀул свак хӀалтӀун гурони бахъуларо.
*ХӀамида аскӀобе гӀари бачӀунарр, гӀорода аскӀобе хӀама гурони.
*ХӀиллаялъ балагьуге, хӀалтӀун балагье.
*ХӀуличӀого бана гӀака магӀида.

## Ц
*Цараца бацӀида гьикъарабила, гьадигӀан цӀакъ дур габур щиб гьабун биццалъарабилан. БацӀица жаваб кьурабила, дирго къваригӀелалъ дунго ун биццалъанилан.
*Цебе цӀа бакани, нахъа рахъу ккола.
*ЦебетӀамалъе тӀил бигъараб.
*Цин гьабизе кӀухӀаллъани, кӀицӀул гьабизе ккола.
*Цин хӀалтӀизе, цин кваназе кӀицӀул дунялалде риччаларо.
*Цо къоялъ цебе бекьараб жо анкьица цебе бижула.

## Цц

## ЦӀ
*ЦӀад хӀаллъани, рокъове, бакъ хӀаллъани, гьорове.
*ЦӀадал къоялъе бакъул къо камулареб, лабалда хуралъе цӀадал къо камулареб.
*ЦӀел хӀалтӀи цӀеца гурони гьабулареб.

## ЦІцӀ

## Ч
*Чарухъида хӀур бахинчӀони, хӀарчида нах бахунаро.
*Черхалда гӀакъуба бихьичӀони, чехьалда рахӀат бихьуларо.
*Чияр кумекалде хьул лъоге, хӀалтӀун балагье.
*Чорхое рахӀат гьабурав, нахъа разилъуларо.
*Чулла гӀуруда уна.

## ЧӀ
*ЧӀала мегӀер гӀанаб цӀа ургьибе ккечӀони, ЧӀохъ бетӀер бахъуларо.

## ЧІчӀ
ЧIчIанагIан кIанцIизе кколебилан абурабила гIанкIица.

## Ш

## Щ

## Э

## Ю

## Я

## ХӀалтӀизабураб адабият
*Авар халкъалъул кицаби ва абиял, З. Алиханов, МахӀачхъала, 1991