Vibrio cholerae

**Холерадул вибрион** () буго грам-негативиял факултативиял анаэробиял бактериязул цояб, жидер форма вибрионалъул, ай кӀичӀ-тӀанкӀилаб бугел. Гьезул тӀабигӀияб рукӀел буго бацӀцӀадаб яги цӀамгӀалаб лълъелӀ, гьенир гьел бигьаго рекӀуна крабазул, каридеязул ва цогидал моллускабазул хитиналъул панциразда. *V. cholerae*-дул цо-цо штаммал руго чиясе патогениял, гьез лӀугьинабула хвалилаб унти — холера, жиб релъинаричӀел яги релъинчӀел ралъдал рухӀчӀаголъабазул гьан квиналдаса бахунеб. 

*V. cholerae* тӀоцебе рехсана Феликс-Архимед Пушеца 1849 соналъ протозаязул цо тайпа гӀадин. Филиппо Пачиница битӀун баян гьабуна гьеб бактери гӀадин, ва гӀелмияб цӀарги щвана гьесдаса. Холерадул гӀилла хӀисабалда гьеб бактерии рагьана Роберт Кохица 1884 соналъ. Самбху Натх Деца тӀоцебе щвезабуна холераялъул токсин ва гьеб сабаблъун унти лӀугьунеблъи чӀчӀезабуна 1959 соналъ. 

Бактериялъул буго рачӀчӀ цояб полюсалда ва чанго расал целлуладул кинабго тӀасалъуда. Эз гьабула респираторияб ва ферментативияб метаболизм. КӀиго серогрупа, жидер цӀарал O1 ва O139 бугел, сабаблъун багъаруна холера. Инфекти лӀугьуна аслияб куцалъ бактериял гъорлӀе ккараб гьекъолеб лъедасан, гьединлъидал хурхарабги буго санитациялда ва гьигиеналда. ЧорхолӀе ккедал, гьеб уна бакьазул мукозияб хъалалӀе, лӀугьинабула жиб бахарала чагӀазе диарея ва лагӀдей, 2–3 сагӀтидаса щуго къоде щун мех иналде. Пероралиял регьидратациониял журанжал ва антибиотикал, фторхинолонал ва тетрациклинал гӀадал, ккола холера лълъилъизабул тӀиритӀарал методал. 

Холераялъул вибрионалъул буго кӀиго горлъараб ДНЦӀ. Цояб ДНЦӀ-ялъ продукатинабула холераялъул токсин (CT), протеин, жинца лӀугьинабулеб цӀикӀкӀараб лъимхӀалаб диарея ("пиринчӀалъул лъимгун стул" хӀисабалда лъалеб). Амма ДНЦӀ-ялъ токсин битӀахъе кодинабуларо, щайгурелъул холераялъул токсиналъул ген босунинабула CTXphi-ялъ (CTXφ), рекъараб бактериофагалъ (вирус). Бактериалаб ДНЦӀ-ялъулӀе ккедал, вирусалъ гьабула гӀицӀго токсин.

## Биологиял хасиятал
*V. cholerae* гӀемерлъула планктоналъулӀ, жиб бацӀцӀадаб ва цӀамгӀалаб лъелӀ рукӀунел; гьелъул аслулъун гьединго ккола унтарал ва бактериял гъорлӀ ругел чагӀи. *V. cholerae* бактериялъул геном гӀуцӀараб буго кӀиго хромосомалдаса, тӀоцебеселъул роцен буго 2961149 п.н., гьелъул буго 2770 рикӀкӀинаб рагьараб гӀурхъи, кӀиабилелъул роцен буго 1072315 п.н., гьелъулӀ буго 1115 рикӀкӀинаб рагьараб гӀурхъи.

### Морфология

Грамнегативияб вибрионалъул буго гӀочӀол формаги 1,5–4 × 0,2–0,4 мкм роценги бугел, рачӀтӀанкӀалъухъего гьетӀарал. Багъа-бачарула, буго монотрихиалго  рекъон лъураб рачӀчӀ. ЛӀугьинаруларо спораби ва капсулаби.

### Културалиял хасиятал
Ккола Хемоорганогетеротроф, факултативияб анаэроблъ. ГӀемерлъула гӀадатал регьенал сверухълъабазда, гъункарал регьенал сверухълъабазда лӀугьинарула гургинал, токӀкӀарал, хъахӀилккарал колониял, жидер загӀипабгоопалесценлъи бугел, лъамаял регьенал сверухълъабазда — дагьабго хӀабургъин ва хъал. ГӀола алкалияб агаралда (элективияб сверухълъи), TCBS-агаралда (регьенаб агар, цадахъ натриялъул тиосульфатгт, цитратги, бромтимолалъулаб хъахӀилабги, сахарозаги ругел — дифференциалабгун диагностикияб сверухълъи *V. cholerae*-ялъе) гӀола чӀепарал, 2–3 мм диаметралда ругел тӀогьилал колониял гӀадин. Гьабула протеазаби, утилизатула карбогьидратал — лактоза, глюкоза, малтоза, маннит ва сахароза, лӀугьинабула индол, продукатула индофенолоксидаза, декарбоксилизатула лизин ва орнитин, лӀугьинабула  сулфогьидрат.

### Антигениял хасиятал
*V. cholerae* бактериялъул буго соматикияб О-антиген ва рачӀчӀелалъул H-антиген (цо-цояз гьединго батӀагьабула капсуларияб К-антиген). О-антигеналъул гӀуцӀуда рекъон гьеб гьоркьбикьула 155 серогрупалде. О1 серогрупалъул (биоварал *cholerae* ва *[[eltor]]*) ва серогрупаби О139  *V. cholerae* буго холера баккизабулеблъун. ТӀоцебесеб серогрупалъулӀе кколарел патогениял-гурел ва шартӀиял патогениял *V. cholerae*-язда абула «АГГь-вибрионал»–илан (О1 антигеналъе агглутинация гьабулареб риди). О1 сероруппаялда жаниб, А-, В-, и С-субцобутӀабазул цадахъккеялда рекъон, батӀагьабула 3 серотайпа: Огава (АВ), Инаба (АС) ва Гикошима (АВС). Ахирисеб серотайпа буго кӀиябго цебеселда гьоркьохъеб; гӀемерисез гьеб букӀинго рикӀкӀунеб гьечӀо.

## МугъчӀваял

## КъватӀисел регӀелал

*Copepods and cholera in untreated water 
*Vibrio cholerae El Tor N16961 Genome Page
*[hmepage]
*Type strain of ''Vibrio cholerae'' at Bac''Dive'' -  the Bacterial Diversity Metadatabase