Авар тӀадрагӀи

: *Каламалъул бутІа: «*'Адверб**»''.

**Адвербалъ** [[авар мацІ|авар мацІалда]] баян гьабула фигӀлуялъ бихьизабулеб иш лӀугьараб куц, заман, бакІ ва гьеб лӀугьиналъе гІилла-мурад. Жумлаялда жаниб Адверб букІуна хІаллъун, ва гьеб хурхун букІуна : ''жакъа дун цудунго вахъана'' — гьаниб ***цудунго*** абураб Адвербялъ бихьизабун буго иш лӀугьараб заман, ва гьеб ***вахъана**' абураб предикатгун бухьараб буго. Адвербялъе жаваблъун рачІуна *кин?* *кибе?* *киб?* *киса(н)?* *щай? щиб гІиллаялъе гІоло?* *щиб мурадалда?* гІадал суалал.

Адвербялъул букІунаро рагІи хисиялъул формаби, амма авар мацІалда руго цо-цо Адвербял, жидер данде ккезариялъул суффиксал ругел: *аскІо-б*, *аскІо-в*, *жани-б*, *це-б-е*, *хаду-б*, *гьани-б* (чанго бакІалъул Адверб хІалтІизабула заманалъул магІна кьезеги). ГІемерисел бакІалъул тІадрагІабазул дифференциация гьабула локативалъул, аллативалъул ва аблативалъул формабазде: *жани-б*, *жани-б-е*, *жани-са*, *жани-сан*.

ГІуцІиялъул рахъалъ авар тІадрагІаби рикьула кІиго тІелалде: асляздеги лӀугьараздеги. Аслиял ккола жал цоги каламалъул бутІаяздаса жал лъугьинчІел, ай жал гӀодосанго тӀадрагӀабилъун кколел: *сон*, *метер*, *жакъа*, *сах*, *лъикІ*, *хъахІ*, *берцин* ва гь. ц. Гьездехун рекІинабизе бегьула кутаклъизабулеб бутІа *-го*: *сон-го*, *метер-го*. Аслиял адвербаздаса лӀугьуна цогидал каламалъул бутІаби:

* адйективал: *сахаб*, *лъикІаб*, *хъахІаб*, *берцинаб*;
* цІарелал: *сахлъи*, *лъикІлъи*, *хъахІлъи*, *берцинлъи*;
* вербал: *сахълъизе*, *лъикІлъизе*, *хъахІлъизе*, *берцинлъизе*;
* партиципал: *сахлъараб > сахлъун*; *лъикІлъараб > лъикІлъун*, *берцинлъараб > берцинлъун*;
* конвербал: *хъахӀлъараб* > *хъахӀлъулаго*.

== ТӀадрагӀаби лӀугьунеб къагӀида ==
Авар мацӀалда тӀадрагӀиял лӀугьуна хадусел къагӀидабаздалъун:


== МагӀнаялъул рахъалъ классификация ==
Авар мацІалъул тӀадрагӀаби рикьула хадусел тайпабазде:

* Кинлъи бичІчІизабулел тІадрагІаби (кин? щиб куцалда?): *циндаго*, *гьартІан*, *гьединго*, *лъикІ*, *квеш*;
* Заманалъул тІадрагІаби (кида? кидалъагІан?): *сон*, *жакъа*, *нолӀ*, *риидал, метер*, *сезе*, *лезе*, *гьанже*, *кидаго*, *рогьинегІан*;
* БакІалъул тІадрагІаби (киб? кибе? кисан?): *квараниса*, *квегІиса*, *рикІкІад*, *тІасан*, *добасан*;
* Къадаралъул тІадрагІаби (кигІан? кигІаналъ?): *гІемер*, *дагь*, *миркалъ*;
* ГІилла-мурадалъул тІадрагІаби (щай? щибизе?): *щайго*, *чІалгІаде*, *махсараде*;

== ТӀадрагӀи жинсгун формаялда ва хӀалатазда рекъон свери ==
ГӀесериселъ жидер рагӀи свериялъул формаби гьечӀониги, авар тӀадрагӀабазул буго цогидал мацӀазул тӀадрагӀабазул гьечӀеб хасаб тӀабгӀ: сифаталго гӀадин, цо-цо тІадрагІаби, жинсалде ва цолъул яги гІемерлъул формалде балагьун, хисула, амма тІадрагІабазулӀ бачІуна *-р*, сифатазда гІадин *-л* бачІунаро: *хадув*, *хадуй*, *хадуб*, *хадур*.

Гьединго руго цо-цо тӀадрагӀаби, жидер лӀугьунеб лъабго хӀалатияб форма, ай чӀовул, рачӀул ва ратӀалъул хӀалатазул:


== ТӀадрагӀаби цогидал каламазул бутӀабазде ссвери ==
Аслиял тІадрагІабаздаса лӀугьуна цогидал каламалъул бутІаби:
* сифатал: *сахаб*, *лъикІаб*, *хъахІаб*, *берцинаб*;
* цІарелал: *сахлъи*, *лъикІлъи*, *хъахІлъи*, *берцинлъи*;
* фигІлаби: *сахълъизе*, *лъикІлъизе*, *хъахІлъизе*, *берцинлъизе*;
* сифат-фигІлаби: *сахлъараб > сахлъун*; *лъикІлъараб > лъикІлъун*, *берцинлъараб > берцинлъун*;
* конвербал: *хъахӀлъараб* > *хъахӀлъулаго*.

== ТӀадрагӀабазул битӀунхъвай ==

# О хӀарп хъвала хадусел тӀадрагӀабазулӀ: 
#* -го бутӀагун ругел: лъикӀго, берцинго, бигьаго 
#* локативазда (кӀиябго рагьараб): кодоб, гӀодоб, босноб 
#* хекко тӀадрагӀиялъулӀ
# И хӀарп хъвала локативиял *жаниб*, *къватӀиб* ва ц. гӀадал ва *къаси* тӀадрагӀабазулӀ.
# Е хӀарп хъала хадусел тӀадрагӀабазулӀ: *метер*, *сезе*, *лезе*, *цебе* ва ц.
# *Абухъе*, *бицухъе*, *рагӀухъе* ва ц. тӀадрагӀабазулӀ ахирал хъвала Е.
# *БукӀунедухъ*, *абуледухъ* гӀадал тӀадрагӀабазулӀ ахирисеб гьижаялда хъвала У, цебеселъе — Е.
# КӀиго, я цӀикӀкӀун рагӀудаса лӀугьарал журарал тӀадрагӀаби рекӀун хъвала: *гьабсагӀат*, *гьебмехалъ*, *бакъинегӀан*, *кӀалагъоркье*, *чехьатӀаде*, *чӀванкъотӀун*, *цӀанбитӀун*.
# Дефисгун хъвала хадусел тӀадрагӀаби:
#* кӀиго цокьибилаб рагӀи такрарлъун лӀугьарал: *гьенже-гьанже(ги)*, *нахъ-нахъ*, *цебе-цебе*, *добе-добе*;
#* кӀиго магӀна гӀаксал (антонимиял) рагӀабаздаса лӀугьарал: *тӀаде-гъоркье*, *цебе-хадуб*, *жаниб-къватӀиб*, *доба-гьаниб''.

## РегӀелал

## Адабият