Кудалиб

**Кудалиб** (гlур. Кудали) — Гъуниб мухъалда бугеб росу.
## Росдал тарих
Кудалиб гӏуцӏун буго ичӏго росабаздасан: Ухичур, Къавохъ, Цӏадгьарихъ, Гъунабазул-Болола, Кӏибичӏараб-Ганчӏихъ, Сидохъ, Укикь, Кӏудаламаарда, Агьадиб, Кьодохъ, Багӏаралъул-Бакъдаб, Гӏенчӏасул-Гъегъ. Гьел росаби нахъа данделъуна, доб заман квешаб заманги букӏун.  

Доб мехалда цо квещаб заманги букӏун куделдерица базе байбихьана куллаби. Гьединал куллаби рукӏана Дарада, Мурада, Магӏлиб, Кулиб. 1837 соналъ анив вукӏарав цо гӏурусав Костеницкиясда Мурада росулӀ ратун руго 125 сон барав цо херав, гьесул чӏужуялъеги 117 сон букӏун буго, гьездаса ккун рагӏула гьеб росуги, гьезул рукӏана 6 васги 4 ясги. Цо заманаялдасан 100 чи гӏуна гьеб хъизамалдасан. Гьанжеги Хъвартихьуниб, Дарада, Мурада, Тунзиб, Магӏлиб, Кулиб, Хъварада, Горгониб, Баганиб, Хъуллиб, СилтӀа, Укикь, Ипутӏа, Гӏахъушалиб росабазда ругел гӏадамаз Кудалида Кӏудаб росу абулеб буго. Гьел киналго кӏалъалел руго куделдерил гаргаралда, жиб авар мацӀалъул гӀандалазул свералиде унеб.

Цере рукӏарал куделдерил росабазул бицилин: Укикь цӏар букӏун буго Икикь. *Ик* абула куделдерил гаргаралда цӏулакьода. Гьанжеги гьеб бакӏалда руго цӏулакьодул гъутӏби. Ухичурги букӏараб батила «ухи чурулеб бакӏги». *Цӏадгьарихъги* ккола «цӏад гьарулеб бакӏ»*.* Гьанжеги гьеб бакlалде рачӏула цӏад гьаризе. Сидохъ росуги букӏун буго бищун борхатаб 2005 метра бугеб магӏарда. Гьеб бакӏ букӀана хъаравуллъи гьабулеб бакӏ. Кӏибичӏараб-Ганчӏихъ росуги букӏана кӏибичӏараб ганчӏида. Къавохъ букӏараб росулӀ гьанже куделдерица гӏиял, гӏачи хьихьула. Гъуниб буго Рохьдол-Хъавохъ букӏараб росо. Гьунабазул-Болола букӏараб росу букӏана Ухичурги Кӏибичӏараб-Ганчихъги рукӏарал росабазда аскӏоб. Кӏудаламаарда букӏана Рохьомегӏералда. Гӏенчӏасул-Гъегъ букӏана Агьадиб лъаралда аскӏоб.

### Дин
Кудалиб росулӀ киналго гӏадамал бусурбаби ккола. Бусурбан динги куделдерица къабул гьабуна 14 гӏасруялда.

Кудалиб росулӀ кӏудияб кӏвар кьолаан гӏелмуялде. 33-ниги гӏалимчи вахъана росулӀ. Гьездаса гьоркьоса бищун цӏарарал гӏалимзаби рукӏана Кӏудияв Хӏасан, Гьитӏинав Хӏасан, Гӏумаржан, Салман, Давуд ва цогидал гӏалимзаби. Гьанжеги исламияб гӏелмуялъе кӏудияб кӏвар кьолеб буго куделдерица, кудел цӏалана батӏи-батӏиял улкабазда, масала, Мисриялда, Сириялда, Сагӏудиялда ва цогидал улкабазда. 

## Гаргар
Цо кӏиго рагӏи куделдерил гаргаралъулги бицилин. Куделдерил гаргар уна Гӏандалалазул свералиде гъорлӀе.

Болмацӏ: Метер дун хӏалтӏуде ине вуго. Лъимал цӏализе ине руго. Дир лъимал лъикӏго цӏалула. Дир лъималазда магӏарул мацӏ лъикӏго лъала. Дир лъималаз малълъараб жо гьабула. Лъимал рагьтӏа хӏалел руго. Дие бокьула тӏахьал цӏализе. Метер базаралде ине ккела цӏияб ретӏел босизе, цинги цӏияб ретӏелги ретӏун берталде ине ккола. Жакъа радалгоги вахъун векеризе ун вукӏана дун. Маркӏачул как кватӏулеб буго. Гьакалги гӏемерлъулел руго, ахир-къадги киналго лъелго хьвадизе руго. Мун щай велъулев? Рорхатал мугӏрул. Дур чвантиниб щиб бугеб? Кӏукьмахх буго. Гӏазу балеб буго. Гьаб квар тӏеренаб буго. Гьесул ботӏрода берцинаб тӏагъур бугоан. Жакъа цӏияб тӏажуги хьиталги ретӏине ккела. Хасало росулъ тӏимугъ къваригӏуна. Малълъараб гьабичӏони, тӏилаца чухӏизе ккола. Дие тӏорахь бокьула.

Куделдерил гаргар: Метер дун хӏалтӏоле энде вуго. Гьимал цӏалдоле энде руго. Дир гьимал лъикӏго цӏалиня. Дир гьималазда маарул мацӏ лъикӏго гьаня. Дир гьималаз малълъараб жо буня. Гьимал рагьла хӏанел руго. Де бокьиня ухьдул цӏалде. Метер базаралъе энде ккела цӏияб рел-эл босде, ценги цӏияб рел-элги рогьон бахӏаразде энде ккена. Якъад рогьолего вахъун векерде омо вукӏана дун. Маркӏаяде как кватӏинеб буго. Гьаркалги гӏемелинел руго, ахир-къадги киналго гьелдго хьвадте руго. Мун щимо вохинев? Роркӏадал муърул. Дур цахбиниб щиби бугеб? Кӏвецӏмахх буго. Гӏасо банеб буго. Гьаб квар эренаб буго. Гьесул болола берценаб угъур бугоан. Якъад цӏияб ажуги хьаталги регьеде ккела. Кьиндала росолъ имогъ къваригӏиня. Малълъараб бучӏони, илаца чухӏде ккена. Де орахь бокьиня.

## Миллатазул рикьи
Кудалиб росулӀ киналго аварал руго.

### Гӏадамазул къадар

### Гӏадамазул къадар гьанже бугеб

## Росу бугеб бакӏ
Кудалиб росу буго Дагъистан республикалъул Гъуниб мухъалда бугеб росу. Кудалиб росу буго ралъдал гьумералдаса тIадегIан 1463 метралъ. 

 

## Гьава-бакъ
Кудалиб росулъ хасало цӏакъго цӏорораб бакӏ гуро, риидала багӏарун букӏуна.

### '''Цӏар рагӏарал гӏадамал'''
Ахӏмадкъади Ахтаев - цӏар рагӏарав гӏалимчи, цевехъан.

Кудалиса Хасан - цӏар рагӏарав гӏалимчи.

Салманил Мухӏамад - цӏар рагӏарав гӏалимчи.

Жахӏпарилазул Мухӏамад - гӏурус пачаясул аскаралъул полковник.

Кудалиса Гӏумаржан - цӏар рагӏарав гӏалимчи.

Кудалиса Давуд - цӏар рагӏарав гӏалимчи.

Патагӏалиев Халил - пизика гӏелмуялъул гӏалимчи.

Муртаза Хӏасанов Кудалиса (1873–1937)

Хӏасанов Мухӏамадбасир - гӏалимчи, Московалда бугеб исламияб университеталъул декан

## Линкал
Односельчане сайталда бугеб росдал тарих 

Гӏурус википедиялда бахъараб тӏамач Кудалиб хӏакъалъулъ

Кудалиб росдал тарих - '''З.А. Магомедова С.Х. Газимагомедова'''

Кудалиб росдал тарих - '''З.А. Магомедова С.Х. Газимагомедова'''

Кудалиб росдал тарих - '''З.А. Магомедова С.Х. Газимагомедова'''

Кудалиб росдал тарих - '''З.А. Магомедова С.Х. Газимагомедова'''

Кудалиб росдал тарих - '''З.А. Магомедова С.Х. Газимагомедова'''

Кудалиб росдал тарих - '''З.А. Магомедова С.Х. Газимагомедова'''

Юкоз сайталда Кудалиб сайт 

Вики-вики сайталда Кудалиб росдал тарих

Цӏар рагӏарав гӏалимчи Гӏумаржанил хӏакъалъулъ

Кудалиб росдал тарих

Блогспоталда Кудалиб сайт

Кудалиб росдал шураялъул вакиллъи 

Кудалиса Кӏудияв Хӏасанил хӏакъалъулъ

Вконтакте сайталда