বাজাৰ (১৯৮২ চনৰ ছবি)

***বজাৰ*** হ'ল১৯৮২ চনত নিৰ্মিত সাগৰ সাৰহাদীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ নাট্য ছবি৷ উপসাগৰীয় অঞ্চলৰ দৰিদ্ৰ পিতৃ-মাতৃয়ে এগৰাকী কণমানি ছোৱালীক ধনী প্ৰবাসী ভাৰতীয়ক বিক্ৰী কৰাৰ ট্ৰেজেডীৰ মাজেৰে ভাৰতৰ হায়দৰাবাদত পৰিৱেশিত ছবিখনে ভাৰতত কইনা ক্ৰয়ৰ বিষয়টোক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে।

## পটভূমি
চিনেমাখনৰ আৰম্ভণিতে নাজমা (স্মিতা পাটিল) মুম্বাইৰ এটা ফ্লেটত নিজকে ডেক আপ কৰি আছে। অতি সোনকালেই তাই আখতাৰ হুছেইন নামৰ এজন অতিথিক মনোৰঞ্জন দিয়ে, যিজন তাইৰ প্ৰেমৰ আগ্ৰহ হৈ পৰে। তেওঁ ঘৰত হোৱা কাজিয়াৰ কথা কয়, যিজনে তেওঁক এজন ধনী চিমেণ্ট কাৰখানাৰ মালিকৰ ছোৱালীক বিয়া কৰাবলৈ কৈছিল। আখতাৰে দাবী কৰে যে তেওঁ এই প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰিছিল আৰু পিতৃক কৈছিল যে তেওঁ নিজৰ পছন্দৰ মহিলাগৰাকীক বিয়া কৰাব। নাজমাই তেওঁলোকৰ বিয়া কেতিয়া হ’ব সেই বিষয়ে সোধাত আখতাৰে প্ৰকাশ কৰে যে পৰিয়ালৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে বিয়া হ’বলৈ হ’লে তেওঁ নিজৰ জীৱিকা উপাৰ্জন আৰম্ভ কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। তেওঁ আৰু শিখৰত পৰা নাজমাক আশ্বাস দিয়ে যে উপসাগৰীয় অঞ্চলত কাম কৰা এজন আদবয়সীয়া ব্যক্তি ছাকিৰ খানে, যিজনে অতি সোনকালে তেওঁলোকৰ ঠাইলৈ আহিব, তেওঁ তেওঁক কিছু ব্যৱসায় স্থাপন কৰিবলৈ ধনেৰে সহায় কৰিব। নাজমা ছাকিৰ খানৰ লগত থকাৰ বাবে আশংকা কৰিছে যদিও আখতাৰে কয় যে ইয়াৰ বাহিৰে আন কোনো উপায় নাই কাৰণ আটাইবোৰৰ পিছতো ফ্লেটটোৰ ব্যৱস্থা নিজেই কৰিছে ছাকিৰ খানে। সন্ধিয়াটো আগবাঢ়ি যোৱাৰ লগে লগে প্ৰকাশ পায় যে নাজমাই যোৱা ছবছৰ ধৰি ঘৰৰ পৰা বহু চিঠি আহিছে যদিও, পৰিয়ালটোৰ বাবে কিছু ধন উপাৰ্জনৰ বাবে নিজকে বিক্ৰী কৰিবলৈ বাধ্য কৰাবলৈ পৰিয়ালটোক এতিয়াও ক্ষমা কৰা নাই বাবে তাই সেইবোৰ কেতিয়াও পঢ়া নাই। তাই আন কোনো কামত লিপ্ত হ’বলৈ ইচ্ছুক আছিল যদিও মাকে জোৰ দি কৈছিল যে এসময়ত নৱাবসকলৰ যি গৌৰৱ আছিল, সেই গৌৰৱ তাই শ্ৰমিক মহিলা হ’লে কলংকিত হ’ব আৰু সেয়েহে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে শৰীৰটো বিক্ৰী কৰাটো ভাল হ’ব কাৰণ ই কেৱল এৰাতিৰ বাবেহে আৰু গোপনে সম্পন্ন কৰিব পাৰি। আখতাৰে নাজমাৰ ঘৰত ৰাতিটো কটাওঁতে তাইৰ মনত পৰে যে কেনেকৈ তাৰ এটা ভ্ৰমণত আখতাৰে তাইক সোনকালে বিয়াৰ আশাৰে লগত লৈ যাবলৈ আগবঢ়াইছিল আৰু তাইও তাৰ লগত পলাই গৈছিল।

পিছদিনা নাজমাৰ ওচৰলৈ যায় যোৱা ছবছৰ ধৰি প্ৰেমত পৰা প্ৰখ্যাত কবি চেলিম; অৱশ্যে তাই তাৰ মৰম মানি লোৱা নাই। দুয়োৰে মাজত বন্ধুত্বপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছে আৰু ইজনে সিজনৰ লগত অতি আৰামদায়ক। চেলিমে আকৌ এবাৰ পুনৰ কয় যে তেওঁ প্ৰায়ে তাইৰ কথা চিন্তা কৰে আৰু যদিও ৬ বছৰ আগতে তাইক বিয়া কৰাব পৰা নাছিল, আজি সি তেনে কৰিবলৈ যথেষ্ট সক্ষম। চেলিমে তাইক কয় যে তাই মিছাৰ জীৱন কটাব ধৰিছে কাৰণ আখতাৰে তাইক কেৱল ৰাতিটো কটাবলৈহে তাইৰ ওচৰলৈ যায় আৰু তাইৰ লগত বিয়া হোৱাৰ কোনো উদ্দেশ্য নাই।

নাজমা আৰু আখতাৰে বিমানবন্দৰত ছাকিৰ খানক গ্ৰহণ কৰে। পিছদিনা ৰাতিপুৱা শ্বাকিৰে নাজমাক আখতাৰৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰে, তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কৰ যৌনতাপূৰ্ণ স্বভাৱৰ ইংগিত দিয়ে আৰু গোটেই সময়খিনি নাজমাক চকুৰে চাই থাকে। নাজমাই আখতাৰৰ প্ৰতি থকা প্ৰেমক পুনৰ দৃঢ় কৰে য’ত ছাকিৰে কয় যে তেওঁ সদায় তাইক থিতাপি লোৱা দেখিব বিচাৰিছিল আৰু আখতাৰক তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাত সহায় কৰিবলৈ সুখী হ’ব। তেওঁ আৰু কয় যে তাইৰ দৰে মহিলাক বিয়া কৰাবলৈ নিজৰ উদ্দেশ্য প্ৰকাশ কৰে যিয়ে তাই অলপ আচৰিত কৰি পেলায়।

ছাকিৰ খানে নাজমাক সন্ধিয়া এক প্ৰকাৰৰ পাৰ্টি থ্ৰ’ কৰিবলৈ কয় য’ত তেওঁ পৃথকে পৃথকে আখতাৰক কয় যে তেওঁ ঘৰ আৰু পৰিয়ালৰ আৰাম হেৰুৱাই এগৰাকী মহিলাক বিয়া কৰাবলৈ ইচ্ছা কৰে। এটা ফ্লেছবেকত দেখা গৈছে যে ছাকিৰ খানৰ নিজা পত্নী আৰু সন্তান আছে; কিন্তু স্পষ্ট যে তেওঁ গালি-গালাজ কৰিছিল আৰু সেয়েহে তেওঁৰ ঘৰত আদৰণি জনোৱা হোৱা নাছিল। তেওঁ বিচাৰে নাজমাই তেওঁৰ গৃহ চহৰ হায়দৰাবাদৰ পৰা তেওঁক কইনা বিচাৰি উলিয়াওক। যেতিয়া আখতাৰে নাজমাক এই কথা কয় তেতিয়া তাই ইয়াক বিদ্ৰোহী বুলি বিবেচনা কৰে, অৱশ্যে এই কাৰ্য্যই তাইক আৰু আখতাৰক দম্পতী হিচাপে জীৱন স্থাপন কৰাত সহায় কৰাৰ সম্ভাৱনাত তাই ছাকিৰৰ বাবে এগৰাকী ধুনীয়া কইনা বিচাৰিবলৈ সন্মত হয়।

দৃশ্যটো সলনি হয় হায়দৰাবাদলৈ য’ত সৰ্জু আৰু শ্ববনম ইজনে সিজনৰ প্ৰেমত পৰে। গোপনে চাৰ্জুক ভালপোৱা নাছৰীনক ছাৰ্জুৱে কয় যে হঠাতে তাইৰ বন্ধু হোৱা শ্ববনামৰ সৈতে এখন মিটিং স্থাপন কৰাত সহায় কৰিবলৈ। নাছৰিন হৃদয় বিদাৰক যদিও বাস্তৱৰ সন্মুখত তাই নিজৰ অনুভৱবোৰ নিজৰ মাজতে ৰাখিবলৈ সিদ্ধান্ত লয় কাৰণ সৰ্জু আৰু শ্ববনম দুয়োজনেই বহুত প্ৰেমত পৰিছিল। ইফালে নাজমাই বিয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় হ’বলগীয়া গহনা আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী কিনি লয় আৰু সাধাৰণ বন্ধু চেলিমকে ধৰি বিয়াৰ দলটোৱে হায়দৰাবাদলৈ ৰাওনা হয়। ৰেলত যাত্ৰা কৰি থাকোঁতে এটা ফ্লেছবেকত প্ৰকাশ পাইছে যে কেনেকৈ চেলিমে নাজমাক হায়দৰাবাদৰ ঘৰত লগ কৰি নিজৰ অনুভৱ প্ৰকাশ কৰিছিল যদিও নাজমাই বাৰে বাৰে নাজমাক নাকচ কৰিছিল যে তাই নিজৰ পৰিয়ালৰ বাবে সেই সোণালী চৰাই যাৰ গোপন কথা তেওঁৰ অজ্ঞাত। তাই কয় যে তাই তাক বিয়া কৰাব নোৱাৰে আৰু সি তাইক পাহৰি যোৱাটোৱেই ভাল হ’ব। তাই প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে যে যদিহে সিহঁতৰ বাট আকৌ কেতিয়াবা পাৰ হৈ যায় তেন্তে তাই তাক বন্ধু হিচাপে স্বীকাৰ কৰিব।

হায়দৰাবাদলৈ উভতি আহি শ্ববনামৰ মাকে ডাঙৰ ছোৱালীজনীৰ বাবে ভাল মিল এৰিবলগীয়া হৈছে কাৰণ দৰাৰ পক্ষৰ দাবী পূৰণৰ সামৰ্থ্য নাই। মেচমেকাৰ হাজ্জন বিয়ে শ্ববনামৰ মাকক তিৰস্কাৰ কৰে যে এইদৰে তেওঁলোকে কেতিয়াও মিল নাপাব; কিন্তু ভাল মেচ আহিলে তাইক ক’ম বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দি তাই গুচি যায়। ইফালে বৰ্তমান হায়দৰাবাদত থকা নাজমাই কইনাৰ সন্ধানত ৰাওনা হয়। তাইৰ শেষত এনে এখন ঠাইত হয় য’ত দুখীয়াসকলে আক্ষৰিক অৰ্থত নিজৰ ছোৱালীক প্ৰদৰ্শন কৰি আছে, বিনিময়ত কিছু পৰিমাণৰ ধন লাভ কৰাৰ উদ্দেশ্যে নিজৰ সৰু ছোৱালীকেইজনীক বিয়া কৰাব বুলি আশা কৰি, যাৰ কিছুমানে যৌৱনকাল কষ্টেৰে পাৰ কৰিছে। এই কথাত নাজমাই আতংকিত হৈ এই গোটেই বিয়াৰ পৰিকল্পনাত নিজৰ ভূমিকাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। তথাপিও তাই হায়দৰাবাদত থকা পৰিয়ালটোক লগ কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লয় আৰু দেখিলে যে তাইৰ মাকে তাইক আকৌ এবাৰ চাবলৈ সকলো চেন্টিমেণ্টেল হৈ পৰে। সৰু ভাই বুলি গণ্য কৰা শৈশৱৰ বন্ধু ছাৰ্জুকো লগ পায়। সি তাইক কয় যে সি বিয়া কৰাব বিচৰা ছোৱালী এজনী পাইছে। নাজমাই বৰ সুখী অনুভৱ কৰে আৰু তেওঁক বিয়া কৰাবলৈ সহায় কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে আৰু সেইটোও যথেষ্ট ভৱিষ্যৎ। যোৱাৰ সময়ত তাই নাছৰিনৰ সন্মুখীন হয় আৰু তাইক সুধিলে যে তাই সৰ্জুক লগ কৰিবলৈ আহিছে নেকি, তাৰ উত্তৰ তাই হ’ব বুলি কয়। নাজমাই শেষত ভাবিছে যে নছৰিন সেইজনী ছোৱালীজনীয়ে যাৰ কথা সৰ্জুৱে কৈছিল।

মুম্বাইৰ পৰা অহা বিয়াৰ পাৰ্টি, সৰ্জু, নাছৰিন আৰু শ্ববনামক লৈ গঠিত এটা সৰু সমাৱেশত শ্ববনমে এটা সুন্দৰ গীত গাইছে যিটোত ছাকিৰ খান যথেষ্ট আপ্লুত হোৱা যেন লাগে। পিছত তেওঁ শ্বাবনামক বিয়া কৰাবলৈ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে যিয়ে নাজমাক স্তম্ভিত কৰে কাৰণ শ্ববনমৰ বয়স যথেষ্ট সৰু আৰু এতিয়াও ১৬ বছৰ হোৱা নাই।কিন্তু আখতাৰে তাইক বিয়াখন স্থাপন কৰিবলৈ বুজাই দিয়ে কাৰণ তাই অস্বীকাৰ কৰিলেও দুখীয়া পিতৃ-মাতৃয়ে নিজৰ এগৰাকী কন্যাক ইমান ধনী মানুহৰ লগত বিয়া কৰাই দিলে অধিক আনন্দিত হ’ব। কইনাৰ পৰিয়ালে এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰে যদিও পৰিয়ালটোৰ বাবে ৫০০০ টকা (ডাঙৰ কন্যাৰ বিয়াত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ) আৰু মেচমেকাৰ হাজ্জন বিক ১০১ টকা বাকচিছ হিচাপে বিচাৰি নিজৰ দাবী নিজেই স্থাপন কৰে। বিয়াখন স্থাপন হোৱাৰ লগে লগে চেলিমে গোটেই কথাটো দেখি আতংকিত হৈ পৰে আৰু মদ্যপানৰ অৱস্থাত দৰিদ্ৰতাৰ বাবে ছোৱালীকেইজনীক কেনেকৈ ধনীসকলৰ হাতত বিক্ৰী কৰা হৈছে তাক লৈ নিজৰ ক্ষোভ প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ বিয়াৰ চেটিং আপক মানুহক নিলাম কৰা ব্যৱস্থাৰ সৈতে সমান কৰে। যেতিয়া সৰ্জুই বিয়াখনৰ কথা গম পায়, তেতিয়া তেওঁ শ্ববনমৰ মাক-দেউতাকৰ সৈতে মুখামুখি হয় আৰু তেওঁ আৰু শ্ববনমে যে ইজনে সিজনক ভাল পায় আৰু তেওঁ তাইক বিয়াৰ উদ্দেশ্যেৰে জীৱিকা উপাৰ্জনৰ বাবে কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰি আছিল বুলি জানি কেনেকৈ কৰিব পাৰিলে। তেওঁ আঙুলিয়াই দিয়ে যে তেওঁলোকে তাইৰ সুখ নিলাম কৰিছে আৰু শপত খাই কয় যে তেওঁ হয় এই বিয়াখন হ’বলৈ নিদিব নহয় নিজকে ধ্বংস কৰিব। আনহাতে, নাজমাই সমগ্ৰ পৰিস্থিতিৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিব নোৱাৰে আৰু তাত নিজৰ ভূমিকাক লৈ অহৰহ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। চেলিমে তাইক কয় যে বিয়া মাথোঁ মানুহ বিক্ৰী আৰু কিনাৰ এক সামাজিকভাৱে গ্ৰহণযোগ্য উপায় আৰু তাইও একেধৰণৰ বজাৰৰ বলি হৈছে। তেওঁ তাইক কয় যে যেতিয়ালৈকে তাই এজন পুৰুষৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ’ব তাই কেৱল খেলনা হৈ থাকিব, যেতিয়া তাই নিজৰ ভৰিৰ ওপৰত থিয় হ’ব তেতিয়াহে তাই নিজৰ ব্যক্তি হ’ব, নিজৰ পৃথক পৰিচয়ৰ সৈতে। সেই সময়তে সাৰ্জুৱে নাজমাৰ ওচৰলৈ আহি কয় যে তাই ছাকিৰ খানৰ সৈতে তাৰ জীৱনৰ প্ৰেম স্থাপন কৰিছিল। নাজমাৰ ভয়ংকৰ অনুভৱ হয় আৰু বিয়াখন বাতিল কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে কিন্তু কোনো ফল নাপায়। তাই ভাঙি যায় আৰু গোলমাল কৰাৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰে। সাৰ্জুৱে কথাবোৰ নিজৰ হাতত লৈ ছাকিৰ খানক বিয়াখন ভাঙিবলৈ অনুৰোধ কৰে, তেওঁৰ সকলো অসুবিধাৰ কথা কয়, কিন্তু বিনিময়ত আখতাৰ আৰু বিয়াৰ দলৰ আন কিছুমানক বোবা দৰ্শক হিচাপে লৈহে তেওঁৰ দ্বাৰা থেতেলিয়াই পৰে।

পৰিয়ালে গঢ়ি তোলা সম্পৰ্কত শ্বাবনম বিদ্ৰোহ কৰে যদিও তেওঁৰ হাতত আন উপায় নাই। তাই বিয়া নকৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে যদিও তাইৰ সকলো অনুৰোধ বধিৰ কাণত পৰে। তাই মাজাৰলৈ গৈ এসময়ত সৰ্জুক স্বামী হিচাপে লোৱাৰ ইচ্ছাৰে বান্ধি থোৱা সূতাডাল খুলি দিয়ে। তাই আঙুলিয়াই দিয়ে যে তাই মাজাৰত ইচ্ছাৰ এই সূতাডাল বান্ধি থাকোঁতে জীৱন বিচাৰিছিল যদিও এতিয়া তাইৰ সকলো ইচ্ছাৰ মৃতদেহহে ঘূৰাই লয়। নাছৰিনৰ সহায়ত ছাৰ্জুয়ে শেষবাৰৰ বাবে শ্ববনমক লগ পায় আৰু ঘটনাৰ পৰিৱৰ্তনত দুয়োজনে দুখ অনুভৱ কৰে। শ্বাবনমৰ বিয়া হয় ছাকিৰ খান। চেলিমে মুম্বাইলৈ উভতি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয় আৰু নাজমাই থিয় হৈ থকাৰ পৰিকল্পনা কৰে। তাই আখতাৰক নাকচ কৰে, যিজন যথেষ্ট উল্লাসিত হৈ পৰিছিল কাৰণ এতিয়া ইয়াৰ অৰ্থ আছিল যে ছাকিৰ খানে তেওঁক নিশ্চয়কৈ এটা ভাল জীৱন স্থাপন কৰাত সহায় কৰিব। নাজমাই আঙুলিয়াই দিয়ে যে যদি তেওঁ টকাৰ বিনিময়ত এনেকুৱা কাম কৰিব পাৰে তেন্তে তেওঁ হয়তো এদিন তাইক নিজৰ সুবিধাৰ বাবে বিক্ৰী কৰি দিব পাৰে। আখতাৰ ভাঙি যায় আৰু কয় যে তাইৰ অবিহনে তেওঁ ধ্বংস হ’ব, যাৰ উত্তৰত তাই কয় যে তেওঁ ইতিমধ্যে ছাকিৰ খানৰ প্ৰচেষ্টাত পণ্য হৈ নিজকে ধ্বংস কৰি পেলাইছে। বিয়াৰ নিশা ছাকিৰ খানে নিজৰ নতুন কইনাক কইনাৰ বিচনাত মৃত অৱস্থাত পায়। শ্ববনমে নিজকে বিষাক্ত কৰি আত্মহত্যা কৰিছিল। এই খবৰ পাই ছাৰ্জুৰ হৃদয় বিদাৰক। নাজমাই নিজকে অপৰাধী অনুভৱ কৰি মুম্বাইলৈ যোৱা ৰেলখন ধৰে, যাৰ মাজেৰে চেলিম ওলাই আহিছিল। তাই চেলিমৰ সন্মুখীন হয় আৰু শেষত তাইৰ মালিকীস্বত্ব থকা শ্ববনামৰ মৃত্যুৰ খবৰটো এই অন্যায়, এই অপৰাধৰ অংশ হোৱালৈকে কয়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:নাৰীবাদী
শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰীবাদী চলচ্চিত্ৰ
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী সম্পৰ্কীয় চলচ্চিত্ৰ