চাঁওতালি সাহিত্য

**চাঁওতালি সাহিত্য** (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ) বুলিলে চাঁওতালি ভাষাত ৰচিত সাহিত্যৰ সামগ্ৰিক সংকলনক বুজোৱা হয়। এই ভাষাটো মূলতঃ চাঁওতাল জনগোষ্ঠীৰদ্বাৰা ব্যৱহৃত, যিসকল ভাৰত, বাংলাদেশ, নেপাল আৰু ভূটানত বসবাস কৰে। চাঁওতালি ভাষা হ'ল ভাৰতৰ সংবিধান স্বীকৃত ২২টা ভাষাৰ অন্তৰ্গত এটা ভাষা। এই ভাষাটো লিখিবলৈ অল চিকি লিপি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

চাঁওতালি সাহিত্য দুটা প্ৰধান শৈলীত ৰচিত — ᱠᱟᱹᱛᱷᱱᱤ (কাথনি–গদ্য), আৰু ᱜᱟᱹᱛᱷᱱᱤ (গাঁথনি–পদ্য)। ইতিহাসগত ৰূপান্তৰ অনুসৰি এই সাহিত্য দুটা উল্লেখযোগ্য ধৰণত বিভক্ত —
* **ৰড় সাংহেদ** (ᱨᱚᱲ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ) – অষ্টাদশ শতিকালৰ আগৰ আৰু সন্মিলিত সময়। ই মুখ্যতঃ মৌখিক সাহিত্য (পদ্য, উপাখ্যান, লোকগাথা আদি)ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লোৱা। 
* **অল সাংহেদ** (ᱚᱞ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ) – ঊনবিংশ শতিকাৰ পৰপৰা আৰম্ভ হোৱা সাহিত্যিক পৰ্ব। এই যুগত সৃষ্টিশীল লেখা আৰু আধুনিক ধাৰাৰ সাহিত্যই বিকাশ লাভ কৰে। 

চাঁওতালি লেটিন বৰ্ণমালা ১৮৯০ দশকত নৰৱেজীয় মিছনৰী প'ল ওলাফ ব'ডিঙে সৃষ্টি কৰিছিল। এতিয়াও কিছুমান চাঁওতাল, বিশেষকৈ নৰ্থান ইভেঞ্জেলিকেল লুথাৰান চাৰ্চ (NELC)ৰ সদস্যসকলে এই বৰ্ণমালাটো ব্যৱহাৰ কৰে। অল চিকি লিপি ১৯২৫ চনত পণ্ডিত ৰঘুনাথ মুৰ্মুৱে আবিষ্কাৰ কৰিছিল।

## ঐতিহাসিক বিকাশ
চাঁওতালি সাহিত্যৰ শিপা প্ৰাচীন কালৰপৰাই পোৱা যায় যেতিয়া ই মূলতঃ মৌখিক আছিল। চাঁওতাল সম্প্ৰদায়ৰ মৌখিক সাহিত্যৰ এক চহকী পৰম্পৰা আছে, য'ত আছে লোককথা, গীত, আৰু মিথ, প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্ম ধৰি চলি আহিছে। খ্ৰীষ্টান মিছনেৰী আৰু চাঁওতাল বুদ্ধিজীৱীসকলৰ প্ৰচেষ্টাত ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰফালে আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰাই চাঁওতালিৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন জ্ঞাত লিখিত গ্ৰন্থসমূহ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। 

## প্ৰাৰম্ভিক প্ৰভাৱ
লিখিত চাঁওতালি সাহিত্যৰ বিকাশত খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসকলে উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল। বাইবেলৰ অনুবাদ চাঁওতালি ভাষাত লিখা প্ৰথমখন কিতাপ ১৮৯৫ চনত নৰৱেৰ এগৈ মিছনেৰী লাৰ্ছ অলচেন স্ক্ৰেফছৰুডে প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ পিছত আন কেইবাজনো মিছনেৰী আৰু চাঁওতালি পণ্ডিতে চাঁওতালি সাহিত্যৰ বিকাশত অৰিহণা যোগাইছিল।

## সাহিত্যিক ৰূপ

চাঁওতালি সাহিত্যই কবিতা, গদ্য, নাটক, লোকসাহিত্যকে ধৰি বিভিন্ন ৰূপক সামৰি লৈছে। পৰম্পৰাগত চাঁওতালি সাহিত্যত প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্মৰ মাজেৰে মৌখিকভাৱে প্ৰচাৰিত হোৱা লোককথা, মিথ আৰু কিংবদন্তিৰ এক সমৃদ্ধ সংকলন অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই মৌখিক পৰম্পৰাই সমসাময়িক চাঁওতালি সাহিত্যক প্ৰভাবিত কৰি আহিছে।

## উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি
* তুৰিয়া চান্দ বাস্কে
* দময়ন্তী বেশ্ৰা (জন্ম ১৯৬২)
* শ্যাম সুন্দৰ বেছৰা (জন্ম ১৯৬১)
* গংগাধৰ হান্সদা (জন্ম ১৯৫৮)
* ৰূপছন্দ হান্সদা
* সুচিত্ৰা হান্সদা (জন্ম ১৯৮৩)
* ছালগে হান্সদা (জন্ম ১৯৮৯)
* অৰ্জুন চৰণ হেমব্ৰম (জন্ম ১৯৫২)
* কালি চৰণ হেমব্ৰম (জন্ম ১৯৬০)
* অঞ্জলি কিস্কু (জন্ম ১৯৯২)
* জামাদাৰ কিস্কু (জন্ম ১৯৪৯)
* ছাৰদা প্ৰসাদ কিস্কু (জন্ম ১৯২৯)
* সোমাই কিস্কু (জন্ম ১৯৫৯)
* গোবিন্দ চন্দ্ৰ মাজি (জন্ম ১৯৫৬)
* আদিত্য কুমাৰ মাণ্ডী (জন্ম ১৯৭৪)
* জবা মূৰ্মু
* ৰবীন্দ্ৰনাথ মুৰ্মু (জন্ম ১৯৬৭)
* ৰঘুনাথ মুৰ্মু (১৯০৫–১৯৮২)
* ৰাণী মূৰ্মু (জন্ম ১৯৮৮)
* সাধু ৰামচান্দ মুৰ্মু (১৮৯৭—১৯৫৪)
* ঠাকুৰ প্ৰসাদ মুৰ্মু (১৯৩১–২০১৮)
* হন্সদা সৌৱেন্দ্ৰ শেখৰ (জন্ম ১৯৮৩)
* গোমস্তা প্ৰসাদ সোৰেন (জন্ম ১৯৪৩)
* খেৰৱাল সোৰেন (জন্ম ১৯৫৭)
* বাপি টুডু (জন্ম ১৯৯৮)
* মাইনা টুডু (জন্ম ১৯৮৪)
* মাঝি ৰামদাস টুডু (১৮৫৪–১৯৫১)
* ৰবিলাল টুডু (জন্ম ১৯৪৯)
* তালা টুডু (জন্ম ১৯৭২)

## আধুনিক চাঁওতালি সাহিত্য
বিংশ শতিকাৰ শেষ ভাগ আৰু একবিংশ শতিকাৰ প্ৰাৰম্ভিক কালত চাঁওতালি সাহিত্য আধুনিকতাৰ নতুন দিশলৈ আগবাঢ়িল। এই সময়ছোৱাত শিক্ষিত চাঁওতাল সমাজৰ এক নতুন সাহিত্যিক শ্ৰেণী উদ্ভৱ হয়, যিসকলে মৌখিক পৰম্পৰাক সংৰক্ষণ কৰাৰ লগতে আধুনিক ৰুচি আৰু সমাজ–বাস্তৱৰ লগত সংযুক্ত নতুন ধাৰাৰ ৰচনা সৃষ্টি কৰা আৰম্ভ কৰে। সমসাময়িক চাঁওতালি কবিতাত ব্যক্তি স্বাধীনতা, সামাজিক চেতনা, সাংস্কৃতিক পৰিচয়, আদিবাসী অধিকাৰ, ঔপনিৱেশিক অভিজ্ঞতা, স্থানচ্যুতি, জংঘল–জীৱন আৰু পৰম্পৰাগত ৰীতি–নীতিৰ গভীৰ অভিব্যক্তি দেখা যায়। 

আধুনিক গদ্য সাহিত্যত গল্প, উপন্যাস, সমালোচনা, আত্মকথা আৰু শৈক্ষিক গৱেষণাধৰ্মী ৰচনা বৃদ্ধি পাইছে। বহু লেখকে চাঁওতালি লোকসংস্কৃতি, বিশ্বাস–ব্যৱস্থা আৰু সমাজজীৱনৰ বিৱৰণ আধুনিক দৃষ্টিকোণৰ সৈতে নথিভুক্ত কৰিছে, যাৰ ফলত ভাষাটোক আধুনিক সামগ্ৰিক সাহিত্য–ভাণ্ডাৰৰ যোগ্য ভাষাৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত কৰিবলৈ সাহায্য কৰিছে। লগতে চাঁওতালি লিপি চৰ্চা, অল চিকি লিপিৰ ডিজিটেলীকৰণ, অনলাইন অভিধান, ই–বুক আৰু সাহিত্য সংৰক্ষণৰ আধুনিক প্ৰকল্পসমূহ চাঁওতালি সাহিত্যৰ বিকাশত নতুন গতিশীলতা যোগাইছে। 

বিগত দুটা দশকত চাঁওতালি ভাষাত শিক্ষাৰ বিস্তাৰ, বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত বিভাগীয় গৱেষণা, সাহিত্য অকাডেমীৰ স্বীকৃতি আৰু বিভিন্ন আন্তৰ্জাতিক মঞ্চত চাঁওতালি সাহিত্যৰ উপস্থিতিৰে সাহিত্যখনৰ স্বকীয় পৰিচয় উন্নত হৈছে। বহু চাঁওতালি লেখকে ভাৰতৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি আন্তঃদেশীয় সাহিত্য–মঞ্চতো স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। সৰু–ডাঙৰ বহুতো প্ৰকাশনে চাঁওতালি সাহিত্য প্ৰকাশৰ উদ্যোগ লৈছে, যাৰ ফলত নতুন লেখক–কবিৰ জন্ম ঘটিছে আৰু পাঠকৰ নতুন প্ৰজন্ম গঠিত হৈ উঠিছে। 

## স্বীকৃতি আৰু প্ৰভাৱ
২০০৩ চনত ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৯২তম সংশোধনীৰদ্বাৰা স্বীকৃতি দিয়াৰ পাছত ২০০৪ চনত সাহিত্য অকাডেমীয়ে চাঁওতালি ভাষাক স্বীকৃতি দিয়ে

## বাহ্যিক সংযোগ
*Santari hor sereng re sawnhed ar lacture (ৰতন হেমব্ৰম, মাৰ্শ্বাল বাম্বাৰ পাব্লিকেচন, ২০১৯)

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:সাহিত্য
শ্ৰেণী:চাঁওতালি ব্যক্তি