open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
সুলতাল

**সুলতাল** (ইংৰাজী: Sultaal) হৈছে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ এবিধ প্ৰাচীন তাল। এই তালটো বিশেষকৈ অসমীয়া আৰু পূৰ্ব ভাৰতীয় সংগীত পৰম্পৰাত ব্যৱহৃত হয় আৰু ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যমূলক ছন্দিক গাঁথনিৰ বাবে পৰিচিত।

## ব্যুৎপত্তি আৰু ইতিহাস

"সুলতাল" শব্দটো সংস্কৃত মূলৰপৰা অহা বুলি ধাৰণা কৰা হয়। "সুল" অৰ্থ সুন্দৰ বা সুমধুৰ আৰু "তাল" অৰ্থ ছন্দ বা মাত্ৰা। প্ৰাচীন সংস্কৃত গ্ৰন্থসমূহত তালৰ বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত সুলতালকো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তাল হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। 

## গাঁথনি আৰু বৈশিষ্ট্য

### মাত্ৰা বিভাজন
সুলতাল সাধাৰণতে **দহ মাত্ৰা** (১০ বিট) বিশিষ্ট এক জটিল তাল। ইয়াৰ মাত্ৰা বিভাজন নিম্নৰূপ:

### তালি আৰু খালী
* **তালি** (সম): ১ম, ৩য় আৰু ৮ম মাত্ৰাত
* **খালী** (ফাঁকা): ৬ষ্ঠ মাত্ৰাত

## সংগীতত প্ৰয়োগ

সুলতাল মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত, ঠুমৰী, টপ্পা আৰু বিশেষকৈ অসমীয়া শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ বিভিন্ন ৰাগত ব্যৱহৃত হয়। এই তালৰ জটিল গাঁথনিয়ে গায়কক বিশেষ কলাগত দক্ষতা প্ৰদৰ্শনৰ সুযোগ দিয়ে। 

### প্ৰধান ব্যৱহাৰ
* ধ্ৰুপদী সংগীত
* খেয়াল
* অসমীয়া লোকগীতৰ শাস্ত্ৰীয় ৰূপায়ণ
* সত্ৰীয়া আৰু অন্যান্য শাস্ত্ৰীয় নৃত্যত

## লয় আৰু গতি

সুলতালক তিনিটা প্ৰধান লয়ত পৰিৱেশন কৰা হয়:

1. **বিলম্বিত লয়** - অতি ধীৰ গতি (৬০-৮০ BPM)
2. **মধ্য লয়** - মধ্যম গতি (১০০-১২০ BPM)
3. **দ্ৰুত লয়** - দ্ৰুত গতি (১৪০-১৮০ BPM)

## বাদ্যযন্ত্ৰত প্ৰয়োগ

### তবলা
তবলাত সুলতালৰ পৰম্পৰাগত বাদন কৌশল:
* **বায়া** (বাঁও হাত): গা, কে, ধা
* **দায়া** (সোঁ হাত): তা, তি, ৰি, কিট

### অসমীয়া বাদ্যযন্ত্ৰ
* খোল
* মৃদংগ
* ঢোল

## উল্লেখযোগ্য শিল্পী

### অসমীয়া শিল্পী
* ভূপেন হাজৰিকা
* ড° ভুৱনেশ্বৰ হাজৰিকা (সংগীত গৱেষক)
* জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা (সংগীত পৰিচালক)

### ভাৰতীয় শিল্পী
* পণ্ডিত যশৰাজ
* উস্তাদ আল্লাউদ্দিন খান

## আধুনিক প্ৰয়োগ

সমকালীন সংগীতত সুলতাল:
* ফিউজন সংগীত
* বলীউড চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত
* জাজ-ভাৰতীয় সংগীতৰ মিশ্ৰণ
* আধুনিক অসমীয়া আধুনিক গান

## শিক্ষাক্ৰম

### প্ৰাৰম্ভিক স্তৰ
* তালৰ মূল গাঁথনি শিকা
* তানপুৰাৰ সৈতে মাত্ৰা গণনা
* সৰল বোল অভ্যাস

### মধ্যম স্তৰ
* জটিল বোল আৰু লয়কাৰী
* বিভিন্ন ৰাগত প্ৰয়োগ
* তবলা সংগতৰ কৌশল

### উচ্চ স্তৰ
* তিহাই আৰু মোহৰা ৰচনা
* ৰাগ-তালৰ মিশ্ৰণ
* নৱ সৃষ্টিৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা

## আনুষংগিক তাল

সুলতালৰ লগত সম্পৰ্কিত আন তালসমূহ:
* **ঝপতাল** (১০ মাত্ৰা)
* **ৰূপক তাল** (৭ মাত্ৰা)
* **একতাল** (১২ মাত্ৰা)

## তথ্যসূত্ৰ

## বাহ্যিক সংযোগ

* তাল সম্পৰ্কীয় বিস্তৃত তথ্য
* অসমীয়া সংগীত আৰু সংস্কৃতি

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীত
শ্ৰেণী:তাল
শ্ৰেণী:অসমীয়া সংগীত
শ্ৰেণী:ছন্দ
শ্ৰীধৰ

**শ্ৰীধৰ** বা **শ্ৰীধৰাচাৰ্য** (অষ্টম–নৱম শতিকা) এজন ভাৰতীয় গণিতজ্ঞ আছিল, গাণিতিক আৰু ব্যৱহাৰিক গণিতৰ বিষয়ে প্ৰচলিত দুখন গ্ৰন্থ *পাটিগণিত* আৰু *পাটিগণিত-সাৰ* আৰু বীজগণিত সম্পৰ্কীয় এখন বীজগণিতৰ অধুনালুপ্ত গ্ৰন্থৰ বাবে পৰিচিত।

## জীৱন
শ্ৰীধৰৰ জীৱনৰ বিষয়ে পৰৱৰ্তী গণিতজ্ঞসকলে তেওঁৰ গাণিতিক কাম আৰু তেওঁৰ বৰ্তমানৰ গ্ৰন্থসমূহৰ বিষয়বস্তুৰ উল্লেখৰ বাহিৰে অতি কমেইহে জনা যায়। সিবিলাকত তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ, শিক্ষক বা জন্মস্থানৰ দৰে জীৱনীমূলক কোনো তথ্য নাই। বিভিন্ন পণ্ডিতে তেওঁক বংগ অঞ্চলৰ পৰা বা দক্ষিণ ভাৰতৰ পৰা অহা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। শিৱৰ উল্লেখ থকা তেওঁৰ ৰচনাসমূহৰ উদাহৰণ সমস্যাৰ ভিত্তিত, আৰু পাটিগণিত-সাৰৰ সমৰ্পণৰ ভিত্তিত তেওঁ সম্ভৱতঃ শৈৱ হিন্দু আছিল বুলি ধৰিব পাৰি।

দ্বিতীয় ভাস্কৰে(দ্বাদশ শতিকা) আৰু ব্ৰহ্মগুপ্ত (৭ম শতিকা)ৰ তেওঁৰ বিষয়ে স্পষ্ট উল্লেখ কৰিছিল। গোবিন্দস্বামীনে (নৱম শতিকা) পাটিগণিত-সাৰত পোৱা এটা অংশ উদ্ধৃত কৰিছে আৰু মহাবীৰৰ (নৱম শতিকা) গ্ৰন্থত ওপৰত সোমাই থকা তথ্য পোৱা যায়, য’ৰ পৰা ইতিহাসবিদসকলে শ্ৰীধৰ ৮ম বা নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বাস কৰা বুলি অনুমান কৰিছে।

কেতিয়াবা তেওঁক শ্ৰীধৰ নামৰ আন মধ্যযুগীয় ভাৰতীয় পণ্ডিতসকলৰ সৈতেও সনা-পোতকা কৰা হৈছে।
## কৰ্ম
শ্ৰীধৰে দুখন প্ৰচলিত গাণিতিক গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। প্ৰথমখন পাটিগণিত, যাক বৃহৎ-পাটি আৰু নৱশতি ("৯০০ থকা") বুলিও কোৱা হয়, ইয়াত সেই সময়ৰ ব্যৱহাৰিক গণিতক অংক আৰু জোখ-মাখ (জ্যামিতিৰ আকাৰ, দৈৰ্ঘ্য, ক্ষেত্ৰফল আৰু আয়তন গণনাৰ সৈতে জড়িত অংশ)কে ধৰি ব্যাপকভাৱে সামৰি লোৱা হৈছিল। ইয়াত প্ৰথমে ৯০০টা স্তৱক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয় যদিও মাত্ৰ ২৫১টা স্তৱকহে আছে আৰু বিষয়বস্তুৰ তালিকাত উল্লেখ কৰা বহু বিষয় হেৰাই গৈছে। দ্বিতীয়খন পাটিগণিত-সাৰ, যাক তিনিশ পদত লিখাৰ বাবে ত্ৰিশতীকা ("৩০০ থকা") বুলিও কোৱা হয়, ই পটিগণিতৰ সংক্ষিপ্ত সাৰাংশ। ইয়াত সংখ্যা গণনা, প্ৰাকৃতিক সংখ্যা, শূন্য, পৰিমাপ, গুণন, ভগ্নাংশ, বিভাজন, বৰ্গ, ঘনক, তিনিৰ নিয়ম, সুত-গণনা, যৌথ ব্যৱসায় বা অংশীদাৰিত্ব, আৰু জোখ-মাখৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে।

তেখেতে বীজগণিত বিষয়ক বীজগণিত নামৰ এখন গ্ৰন্থও ৰচনা কৰিছিল, যিখন হেৰাই গৈছে যদিও কিছু উদ্ধৃতি পিছৰ গণিতজ্ঞসকলৰ গ্ৰন্থত ৰৈ গৈছে। কিছুমান ইতিহাসবিদৰ মতে শ্ৰীধৰে হয়তো গণিত-পঞ্চবিংশি নামৰ আন এখন গাণিতিক গ্ৰন্থও ৰচনা কৰিছিল।

তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত–
*শূন্যৰ ওপৰত তেওঁৰ বৰ্ণনা। তেওঁ লিখিছে, "যদি যিকোনো সংখ্যাত শূন্য যোগ কৰা হয়, তেন্তে যোগফলটো একে সংখ্যা; যিকোনো সংখ্যাৰ পৰা শূন্য বিয়োগ কৰিলে সংখ্যাটো অপৰিৱৰ্তিত হৈ থাকে; যদি শূন্যক যিকোনো সংখ্যাৰে গুণ কৰা হয়, তেন্তে গুণফল শূন্য"।
*ভগ্নাংশক ভাগ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ ভগ্নাংশটোক হৰণকাৰীৰ পাৰস্পৰিক গুণেৰে গুণ কৰাৰ পদ্ধতি বিচাৰি উলিয়াইছে।
*তেওঁ দ্বিঘাত সমীকৰণ সমাধানৰ বাবে বৰ্গ সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পদ্ধতি উপস্থাপন কৰিছিল, যাক কেতিয়াবা শ্ৰীধৰৰ পদ্ধতি বা হিন্দু পদ্ধতি বুলিও কোৱা হয়। যিহেতু প্ৰতীকী সহগ থকা সাধাৰণ দ্বিঘাত সমীকৰণ এটাৰ বাবে বৰ্গ সম্পূৰ্ণ কৰি দ্বিঘাত সূত্ৰটো উলিয়াব পাৰি, সেয়েহে ইয়াক কোনো ঠাইত *শ্ৰীধৰাচাৰ্যৰ সূত্ৰ* বুলি কোৱা হয়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:গণিতজ্ঞ
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় গণিতজ্ঞ
কৰ্দম

**কৰ্দম** প্ৰাচীন হিন্দু সাহিত্যত প্ৰচলিত এটা চৰিত্ৰ। সৃষ্টিকৰ্তা ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ কৰ্দমক সৃষ্টিৰ অন্যতম পূৰ্বপুৰুষ প্ৰজাপতি বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিষ্ণুক প্ৰসন্ন কৰি উপযুক্ত পত্নীৰ বাবে তেওঁৰ পৰামৰ্শ বিচাৰি প্ৰথম পুৰুষ মনুৰ এগৰাকী কন্যা দেৱাহুতিক বিয়া কৰায়। তেওঁৰদ্বাৰা ন গৰাকী কন্যাৰ লগতে এজন পুত্ৰ কপিল ঋষিৰ জন্ম হয়।
## কিংবদন্তি
ভাগৱত পুৰাণৰ মতে ব্ৰহ্মাই পুত্ৰ কৰ্দমক সন্তান জন্ম দিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল বুলি কোৱা হয়। কৰ্দমে সৰস্বতী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত বিন্দুসাৰ আশ্ৰমলৈ যায় আৰু তাৰ পিছত বিষ্ণুক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ দহ হাজাৰ বছৰ ধৰি চলা তপস্যা আৰম্ভ কৰে। সন্তুষ্ট হৈ বিষ্ণুৱে কৰ্দমৰ আগত উপস্থিত হোৱাত ঈশ্বৰক অনুৰোধ কৰে যাতে তেওঁক সন্তান জন্ম দিব পৰাকৈ এগৰাকী পত্নী প্ৰদান কৰে।
বিষ্ণুৱে তেওঁক বৰদান দিছিল যে, দুদিন পাছত স্বয়ম্ভু মনু আৰু তেওঁৰ পত্নী শতৰূপাই তেওঁৰ কন্যা দেৱাহুতিক তেওঁলৈ পত্নীৰূপে আগবঢ়াব। তেওঁ আৰু কয় যে, তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁৰ ন গৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম দিব, যিসকলৰ সকলোৱে ঋষিসকলক বিয়া কৰাব আৰু তেওঁৰ এটা অংশ তেওঁৰ পুত্ৰ হিচাপে জন্ম হ’ব। মনু আৰু শতৰূপাই যেতিয়া বিবাহৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, তেতিয়া কৰ্দমই এই চৰ্তত সন্মতি দিছিল যে, তেওঁলোকৰ সন্তান জন্ম হোৱাৰ পিছত তেওঁ সংসাৰ ত্যাগী হ’ব। তেওঁলোকৰ বিয়াৰ পাছত দেৱাহুতিয়ে স্বামীক ইমানেই ভক্তি আৰু অনাসক্তিৰে সেৱা কৰিছিল, যে ইয়াৰ ফলত তেওঁ ক্ষীণ হৈ পৰিছিল। যেতিয়া কৰ্দমই তেওঁৰ গুণৰাশি প্ৰশংসা কৰিছিল আৰু দেৱাহুতিয়ে তেওঁক তেওঁৰ সন্তান প্ৰদানৰ চুক্তিৰ কথা সোঁৱৰাই দি তেওঁক উপযুক্ত বাসস্থানৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ কয়। 

তপস্যাৰ জৰিয়তে আহৰিত শক্তি ব্যৱহাৰ কৰি কৰ্দমই এখন বিমান সৃষ্টি কৰিলে, যি প্ৰকৃততে এটা উৰন্ত ৰাজপ্ৰাসাদ, যাৰ দ্বাৰা নিজৰ ইচ্ছামতে য’তেই মন যায় উৰা মাৰিব পাৰে। দেৱাহুতিৰ সৈতে তেওঁ পৃথিৱী ভ্ৰমণ কৰিছিল, তেওঁলোকৰ মনোৰঞ্জনৰ বাবে কেইবাখনো বাগিছা আৰু সৰগীয় স্থান ভ্ৰমণ কৰিছিল। তেওঁৰ আশ্ৰমলৈ উভতি অহাৰ পাছত এশ শৰৎকাললৈকে তেওঁলোকে সংগম কৰিছিল। 
কৰ্দমই নিজৰ বীজ জমা কৰাৰ লগে লগে নিজকে ৯ ভাগত বিভক্ত কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ঠিক সেইদিনা দেৱাহুতিয়ে কলা, অনসুয়া, শ্ৰদ্ধা, হবীৰ্ভূ, গতি, ক্ৰিয়া, খ্যাতি, অৰুন্ধতী, শান্তি- এই নজনী কন্যা সন্তান জন্ম দিয়ে। কিন্ত, ইয়াৰ পিছতে
স্বামীয়ে তেওঁক এৰি যোৱাৰ সম্ভাৱনা আৰু ছোৱালীকেইজনীয়ে নিজৰ বাবে যোগ্য স্বামী বিচাৰিব লাগিব বুলি তেওঁ চিন্তিত হৈ পৰিল। 
যেতিয়া তেওঁ কৰ্দমক তেওঁৰ ভয় আৰু সংসাৰৰপৰা মুক্তি দিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ দেৱাহুতিক জনাইছিল যে বিষ্ণু অতি সোনকালে তেওঁৰ পুত্ৰ হিচাপে জন্ম ল'ব আৰু এই ক্ষেত্ৰত দেৱতাই তেওঁক জ্ঞান প্ৰদান কৰিব। 

দম্পতীহালৰ সন্তানৰূপে বিষ্ণু কপিল ঋষি ৰূপে জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল, যাৰ জন্মৰ লগে লগে শুভ লক্ষণ আৰু অলৌকিক ঘটনাও আছিল। 
নজন মহান ঋষি আৰু ব্ৰহ্মা নিজেই কপিলক পূজা কৰিবলৈ উপস্থিত হয়। এই নজন ঋষিয়ে ক্ৰমে- মৰিচি, অত্ৰি, অংগিৰস, পুলস্ত্য, পুলহা, ক্ৰতু, ভৃগু, বশিষ্ঠ। অথৰ্বন মুনিয়ে কৰ্দমক মাতি আনি নিজৰ কন্যা সন্তানক বিয়া দি দিলে।  তেওঁ কপিলক দেৱাহুতিৰ তত্ত্বাৱধানত এৰি পৃথিৱী ত্যাগ কৰিছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি
পুলহ (ঋষি)

**পুলহ** হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীৰ এটা চৰিত্ৰ। তেওঁ সৃষ্টিকৰ্তা দেৱতা ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ আৰু লগতে প্ৰথম মন্বন্তৰত(মনুৰ যুগত) সপ্তৰ্ষি(সাতজন মহান ঋষি)ৰ অন্যতম আৰু আন কেইজন হ'ল মৰিচি, অত্ৰি, অংগিৰস, ক্ৰতু, পুলস্ত্য আৰু বশিষ্ঠ। আন এটা শ্ৰেণীবিভাজনত ব্ৰহ্মাই সৃষ্টি কৰা সৃষ্টিৰ পূৰ্বপুৰুষ দহজন প্ৰজাপতিৰ ভিতৰত পুলহ অন্যতম।কিমপুৰুষসকল পুলহৰ সন্তান বুলি মহাভাৰতত উল্লেখ আছে।
## কিংবদন্তি
প্ৰথম মন্বন্তৰৰ জন্মৰ সময়ত পুলহ দক্ষৰ কন্যা ক্ষমাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। দুয়োৰে একেলগে কৰ্দমা, কনকপীঠ আৰু উৰ্ৱৰীৱট তিনিজন পুত্ৰ আৰু পীৱাৰী নামৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান জন্ম হয়। ভাগৱত পুৰাণৰ মতে পুলহ ঋষিৰ বিবাহো কৰ্দমা আৰু দেৱাহুতিৰ কন্যা গতিৰ লগত হৈছিল। দুয়োৰে তিনিজন পুত্ৰ আছিল – কৰ্মশ্ৰেষ্ঠ, বৰিয়াংসু আৰু সহিষ্ণু।  পুলহ ব্ৰহ্মৰ মূৰৰপৰা ওলোৱা পঞ্চম পুত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ব্ৰহ্মাই সপ্তৰ্ষি (সাত ঋষি) আৰু দহজন প্ৰজাপতি (কিছুমান বিৱৰণীত ইয়াক ২১ বুলি কোৱা হৈছে) সৃষ্টি কৰিছিল, যাৰপৰা সকলো মানুহৰ জন্ম হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পুলহই সনন্দন ঋষিৰপৰা জ্ঞানৰ শক্তি শিকি পাছলৈ সকলো জ্ঞান গৌতম ঋষিৰ ওচৰলৈ প্ৰেৰণ কৰে। তেওঁ অলকানন্দ নদীৰ পাৰত তীব্ৰ তপস্যা কৰিছিল আৰু ইন্দ্ৰৰ দৰবাৰত উপস্থিত থকাৰ বাবে পুৰস্কৃত হৈছিল। ৰজা ভৰতে নিজৰ সমস্ত ৰাজ্য ত্যাগ কৰি পুলহৰ আশ্ৰমত আশ্ৰয় লৈছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি
হৰি ঔম

**হৰি ওঁম** বা **হৰি ঔম**() হিন্দু মন্ত্ৰ। হিন্দু ধৰ্মৰ অনুগামীসকলে পৱিত্ৰ ওঁম মন্ত্ৰৰ দৰেই হৰি ওঁম শুভ কামৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত বা ধ্যান-ধাৰণৰ সময়ত জপ কৰে। ইয়াক অভিবাদন হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

## বিৱৰণ

হৰি হৈছে হিন্দু দেৱতা বিষ্ণুৰ উপনাম, যাক এই মন্ত্ৰত সম্বোধন কৰা হয়। 

অগ্নি পুৰাণৰ মতে, হৰিৰ নাম স্মৰণ কৰিলে পাপ কৰা ব্যক্তিৰ প্ৰায়শ্চিত্ত হয় বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে আৰু ওঁম মন্ত্ৰৰ পুনৰাবৃত্তিৰ দ্বাৰাও একে ফল পোৱা বুলি কোৱা হৈছে। 

ইয়াক জপকাৰীক মোক্ষ লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয় বুলি গণ্য কৰা হয়।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:মন্ত্ৰ
শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম
হৰ হৰ মহাদেৱ

**হৰ হৰ মহাদেৱ** হিন্দু দেৱতা শিৱৰ প্ৰশংসাত সংস্কৃত আমন্ত্ৰণ। এই আমন্ত্ৰণত শিৱৰ দুটা উপনাম হৰ আৰু মহাদেৱ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণতে ইয়াক শিৱৰ অনুগামীসকলে শুভ অনুষ্ঠান যেনে প্ৰাৰ্থনা আৰু শিৱ মন্দিৰত প্ৰৱেশৰ সময়ত জপ কৰে।

কিংবদন্তি ৰাণী পদ্মিণী আৰু লাখ লাখ মহিলাই আলাউদ্দিন খিলজীৰপৰা নিজৰ সন্মান বচাবলৈ জৌহৰ(বিষপান)ৰ অভ্যাস কৰাৰ সময়ত শিৱৰ এই আমন্ত্ৰণ আওৰাইছিল। মাৰাঠা সাম্ৰাজ্যৰ সৈনিক আৰু ৰজাসকলৰ যুদ্ধৰ উৎসাহজনক চিঞৰ হিচাপেও ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:মন্ত্ৰ
শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম
মৰিচি

**মৰিচি** বা **মাৰিচি** () ব্ৰহ্মাৰ মানস পুত্ৰ, আৰু হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীৰ সপ্তৰ্ষিসকলৰ ভিতৰত অন্যতম। তেওঁ কাশ্যপৰ পিতৃ, আৰু দেৱতা আৰু অসুৰৰ ককাক। 

জৈন ধৰ্মত তেওঁক ২৪তম তীৰ্থংকৰ মহাবীৰৰ পূৰ্বৰ পুনৰ্জন্ম আৰু প্ৰথম তীৰ্থংকৰ ঋষভনাথৰ নাতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।
## সপ্তৰ্ষি
সপ্তৰ্ষি, সংস্কৃত দ্বিগু সমাসবদ্ধ শব্দ, অৰ্থাৎ "সাতজন ঋষি" হৈছে বেদ আৰু হিন্দু সাহিত্যৰ বহু ঠাইত প্ৰশংসাৰে উল্লেখ কৰা সাতজন ঋষি। বৈদিক সংহিতাত এই ঋষিসকলৰ নামৰ কেতিয়াও গণনা কৰা হোৱা নাই যদিও পিছৰ বৈদিক গ্ৰন্থ যেনে ব্ৰাহ্মণ আৰু উপনিষদত তেনেকৈ গণনা কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ গ্ৰন্থসমূহত মৰিচিক সাতজনৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি উল্লেখ কৰা হোৱা নাই যদিও মহাকাব্য মহাভাৰতত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ভাৰতৰ কিছুমান অঞ্চলত মানুহে বিশ্বাস কৰে যে, এইবোৰ হৈছে মহাবিশ্বৰ সাতজন তাৰকা, যাৰ নাম বশিষ্ঠ, মৰিচি, পুলস্ত্য, পুলহা, অত্ৰি, অংগিৰস আৰু ক্ৰতু। ইয়াৰ ভিতৰত আন এটা তাৰকাও অলপ দেখা যায়, যাক "অৰুন্ধতী" বুলি জনা যায়। তেওঁক সাতজন মহান ঋষিৰ ভিতৰত এজন বুলি গণ্য কৰা হয়।  মৰিচিয়েও আন কিছুমান ঋষিৰ দৰে সম্পূৰ্ণ বৈৰাগ্যক নিন্দা কৰি লৌকিক কৰ্তব্যৰ পথ অনুসৰণ কৰিছিল। তেওঁৰ বহু সন্তান আছিল, উল্লেখযোগ্য সন্তান কাশ্যপ ঋষি।
### ধৰ্মব্ৰতৰ শিলা অভিশাপ
ঋষিৰ বহু পত্নীৰ ভিতৰত ধৰ্মব্ৰত অন্যতম আছিল। এবাৰ স্বামীয়ে তেওঁক ভৰি দুখন মালিচ কৰিবলৈ কৈছিল, সেই সময়ত তেওঁৰ টোপনি আহিছিল। এই সময়ছোৱাত ব্ৰহ্মাই তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিছিল, তেতিয়া তেওঁৰ মন দ্বিধাগ্ৰস্ত হৈ আঘাত পাইছিল যে, প্ৰথা অনুসৰি দেৱতাক উপযুক্ত সন্মানেৰে গ্ৰহণ কৰিব নে স্বামীৰ নিৰ্দেশ পালন কৰিব। তেওঁ দেৱতাক গুৰুত্ব দিয়াটো ঠিৰাং কৰি লৈছিল। মৰিচিয়ে যেতিয়া পত্নীৰ অনুপস্থিতি দেখা পাই তেওঁ তেওঁক শিল হ’বলৈ অভিশাপ দিলে। ধৰ্মব্ৰতে নিজৰ নিৰ্দোষিতাৰ প্ৰমাণ ল’বলৈ অনুৰোধ কৰিলে, আৰু জুইৰ মাজত তপস্যা কৰি সেই কথা প্ৰমাণ কৰিলে। বিষ্ণু তেওঁৰ ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈছিল। সেয়ে তেওঁ বিষ্ণুক অভিশাপ ঘূৰাই দিবলৈ অনুৰোধ কৰিলে, কিন্তু বিষ্ণুৱে ক’লে যে অভিশাপ ঘূৰাই দিব নোৱাৰি, কিন্তু অভিশাপৰ ফলত ধৰ্মব্ৰতক কৰি দিয়া শিলটোক *দেৱশিলা* বুলি গণ্য কৰাৰ বৰ দিলে, যিটো পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হ'ব আৰু ইয়াত ত্ৰিমূৰ্তি আৰু লক্ষ্মীৰ সাৰমৰ্ম থাকিব।

## প্ৰজাপতি
সৃষ্টি আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে হিন্দুৰ সৃষ্টিৰ দেৱতা ব্ৰহ্মাক বাকী থকা বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টিৰ বাবে দায়বদ্ধ হ’ব পৰা দুই এজন মানুহৰ প্ৰয়োজন আছিল। সেয়েহে তেওঁৰ মন (মন)ৰ পৰা দহজন প্ৰজাপতি (জনতাৰ শাসক) আৰু শৰীৰৰ পৰা নজন সৃষ্টি কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। মৰিচি ব্ৰহ্মাৰ অন্যতম মানসপুত্ৰ। দহজন প্ৰজাপতি এনেধৰণৰ-

*মৰিচি
*অত্ৰি
*অংগিৰস
*পুলহা
*পুলস্ত্য
*ক্ৰতু
*বশিষ্ঠ
*প্ৰচেথাসা
*ভৃগু
*নাৰদ
## জীৱন
মৰিচিৰ জীৱনৰ বিষয়ে তেওঁৰ বংশধৰসকলৰ বিৱৰণৰ দ্বাৰা অধিক জনা যায়, বিশেষকৈ কাশ্যপ ঋষিৰ ৰচনাৰ দ্বাৰা। তাৰ পিছত মৰিচিয়ে কলাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়, আৰু কাশ্যপৰ জন্ম দিয়ে (কাশ্যপক কেতিয়াবা প্ৰজাপতি হিচাপেও স্বীকৃতি দিয়া হয়, যিয়ে পিতৃৰ পৰা সৃষ্টিৰ অধিকাৰ উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছে)। হিন্দু দেৱতা বিষ্ণুৰ স্থায়ী শক্তিৰ পৰাই তেওঁ গঠিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
তেওঁ নাৰদৰ সৈতে মহাভাৰতৰ সময়ত শৰশয্যাত পৰি থকা ভীষ্মৰ ওচৰলৈ গৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। মৰিচিক ডেকা ধ্ৰুৱৰ উপদেষ্টা হিচাপেও উদ্ধৃত কৰা হৈছে, যিয়ে তেওঁক তপস্যাত সহায় কৰিছিল। ব্ৰহ্মমাণ্ড পুৰাণ আৰু বেদৰ দৰে একাধিক হিন্দু শাস্ত্ৰত তেওঁৰ নাম উল্লেখ কৰা হৈছে।

কৃষ্ণই ভাগৱতত কৈছে, "আদিত্যৰ মই বিষ্ণু, পোহৰৰ মই উজ্জ্বল সূৰ্য, মৰুৎৰ মই মৰিচি আৰু তৰাৰ ভিতৰত মই চন্দ্ৰ।"

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি
মৰুৎ

হিন্দু ধৰ্মত **মৰুৎ** (;  ), যাক মৰুতগণ বুলিও কোৱা হয় আৰু কেতিয়াবা ৰুদ্ৰৰ সৈতেও চিনাক্ত কৰা হয়, ধুমুহা দেৱতা আৰু ৰুদ্ৰ আৰু প্ৰিষ্ণিৰ পুত্ৰ। মৰুতৰ সংখ্যা ২৭ৰপৰা ষাঠি (আৰভি ৮.৯৬.৮ত তিনিগুণ ষাঠি)লৈকে। ইহঁত অতি হিংস্ৰ আৰু আক্ৰমণাত্মক, সোণৰ অস্ত্ৰ অৰ্থাৎ বিজুলী আৰু বজ্ৰপাতেৰে সজ্জিত, লোহাৰ দাঁত থকা আৰু সিংহৰ দৰে গৰ্জন কৰা, উত্তৰ-পশ্চিমত বাস কৰা, ৰঙা ঘোঁৰাৰদ্বাৰা টানি অনা সোণৰ ৰথত উঠি যোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। 

বৈদিক পৌৰাণিক কাহিনীত মৰুৎসকলে ইন্দ্ৰৰ সংগী হিচাপে যুৱ যোদ্ধাৰ দল হিচাপে কাম কৰে। ফৰাচী তুলনামূলক পৌৰাণিক কাহিনীবিদ জৰ্জ ডুমেজিলৰ মতে, ইহঁত *আইনহাৰ্জাৰ*(:en:Einherjar) আৰু বন্য চিকাৰ(:en:Wild Hunt)ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। 
## শাস্ত্ৰত
পৱিত্ৰ গীতৰ প্ৰাচীন সংকলন ঋগবেদৰ ষষ্ঠ মণ্ডলৰ ৬৬ নং গীতটোত বৰষুণৰ ধুমুহাৰ প্ৰাকৃতিক পৰিঘটনা কেনেকৈ ধুমুহা দেৱতালৈ ৰূপান্তৰিত হয় তাৰ এক আকৰ্ষণীয় বিৱৰণ দিয়া হৈছে।

ঋগবেদৰ মতে তেওঁলোকে সোণৰ মুকুট আৰু বুকু ঢাল পিন্ধিছিল, আৰু বৰষুণ হ’বলৈ কুঠাৰেৰে ডাৱৰবোৰ ফালি পেলাইছিল। সিহঁতে
পাহাৰ কঁপাবলৈ সক্ষম হৈছিল। যদিও তেওঁলোক ৰুদ্ৰৰ সন্তান আছিল, তথাপি তেওঁলোকক পূৰ্বতে ইন্দ্ৰই স্বৰ্গৰ মূল নায়ক বুলি গণ্য কৰিছিল, যাক মাৰুত্বন্ত ("মৰুতৰ সৈতে") বুলি উপাধি আছিল। তেওঁলোকৰ লগত ৰ’দাছি নামৰ এগৰাকী নাৰী দেৱতাও থাকে, যিয়ে তেওঁলোকৰ সৈতে আকাশৰ মাজেৰে ঘোঁৰাত উঠি যায়। তেওঁক বিভিন্ন ধৰণে বৰ্ণনা কৰা হৈছে, কেতিয়াবা তেওঁলোকৰ মাতৃ আৰু কেতিয়াবা ৰুদ্ৰৰ পত্নী, যি ডাৱৰৰ ওপৰত যিবোৰ মৰুতৰ ৰথত থিয় হৈ আছে, বা তেওঁলোকৰ সামূহিক পত্নী আৰু প্ৰিয়, যি বিজুলীৰ প্ৰতীক।

মৰুৎসকলে স্বৰ্গৰ ৰজা ইন্দ্ৰক সহায় কৰে, বৃত্ৰাসুৰক পৰাস্ত কৰিবলৈ তেওঁলোকৰ ক্ষমতা উপহাৰ দিয়ে। ইন্দ্ৰই যুদ্ধত তেওঁলোকৰ ভূমিকাক সন্দেহ কৰি যুদ্ধৰ আগতে তেওঁক উৎসাহ দিয়াৰ পাছত তেওঁক পৰিত্যাগ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে আৰু এই কথা চলি থাকে; অগস্ত্য ঋষিয়ে দিয়া বলিদানৰ বাবে তেওঁলোকৰ মাজত কাজিয়া হয়। কিন্তু পৌৰাণিক কাহিনীত ইন্দ্ৰৰ পক্ষত তেওঁলোকৰ স্থান গ্ৰহণ কৰা হয়, তেওঁৰ সৈতে অন্য ঠাইত দেখা দিয়ে।

পিছৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, যেনে পুৰাণ, ইন্দ্ৰই শক্তিশালী পুত্ৰ জন্ম নিদিবলৈ বজ্ৰপাত নিক্ষেপ কৰাৰ পাছত [দিতি]] দেৱীৰ আঘাতপ্ৰাপ্ত গৰ্ভৰপৰাই মৰুতৰ জন্ম হৈছিল। ইন্দ্ৰক ভাবুকি দিব পৰা পুত্ৰ সন্তান জন্ম দিয়াৰ উদ্দেশ্যে দিতিয়ে এশ বছৰ ধৰি গৰ্ভৱতী হৈ  আছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:কাল্পনিক চৰিত্ৰ
মানসপুত্ৰ

মানসপুত্ৰ হিন্দু ধৰ্মমতে ব্ৰহ্মৰ 'মনৰপৰা উৎপত্তি হোৱা সন্তান' বা 'মন-জন্মা' পুত্ৰক বুজায়। হিন্দু ধৰ্মত ব্ৰহ্মাই নিজৰ মনৰপৰাই কেইবাজনো সন্তান সৃষ্টি কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। 

কেতিয়াবা, মনৰ এই সন্তানসকলক প্ৰতিটো সৃষ্টিৰ সকলো সত্ত্বাৰ পূৰ্বপুৰুষ প্ৰজাপতিসকলৰ সৈতে একে বুলি কোৱা হয়। মানসপুত্ৰসকলে প্ৰথম পুৰুষ স্বয়ম্ভুৱ মনু আৰু প্ৰথম মহিলা শতৰূপাৰ সৃষ্টি কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যাৰ পাঁচটা সন্তান আছিল, যিয়ে পৃথিৱীত বসতি স্থাপন কৰিছিল।
## তালিকা
বিষ্ণু পুৰাণৰ মতে ব্ৰহ্মৰ নজন মানসপুত্ৰ হ’ল- ভৃগু, পুলস্ত্য, পুলহ, ক্ৰতু, অংগিৰস, মৰিচি, দক্ষ, অত্ৰি, আৰু বশিষ্ঠ। এই ঋষিসকলক ব্ৰহ্মৰ্ষি বুলি কোৱা হয়।

ভাগৱত পুৰাণৰ মতে কিছুমান মানসপুত্ৰ হ'ল- অংগিৰস, অত্ৰি, পুলস্ত্য, মৰিচি, পুলহ, জাম্বৱন, ভৃগু, বশিষ্ঠ, দক্ষ, নাৰদ, চিত্ৰগুপ্ত, চাৰি কুমাৰ, হিমৱত আৰু শতৰূপা।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি
হিমৱত

**হিমৱত** হিন্দু ধৰ্মত হিমালয়ৰ পৰ্বতৰ মূৰ্তি। তেওঁ হিমালয়ৰ ৰক্ষক দেৱতা, আৰু মহাকাব্য মহাভাৰত আৰু অন্যান্য হিন্দু শাস্ত্ৰসমূহত তেওঁৰ উল্লেখ পোৱা যায়।
## নামকৰণ
বিভিন্ন হিন্দু শাস্ত্ৰত হিমালয়ৰ ব্যক্তিত্বক বিভিন্ন নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু সেয়েহে হিমৱতক হিমৱন্ত (Sanskrit: हिमवन्त), (Sanskrit: हिमराज: হিমৰাজ- হিমৰ ৰজা), আৰু পাৰ্বতেশ্বৰ (Sanskrit: पर्वतेश्वर) পৰ্বতৰ ঈশ্বৰ বুলিও কোৱা হয়। 
## কিংবদন্ত

হিমৱত নদী দেৱী গংগাৰ লগতে ৰাগিনী আৰু শিৱৰ দ্বিতীয় পত্নী পাৰ্বতীৰ পিতৃ তেওঁৰ পত্নী আৰু ৰাণী পত্নী ৰামায়ণ অনুসৰি মেৰু পৰ্বতৰ কন্যা বৈদিক দেৱী মাইনাৱতী বা বিষ্ণু পুৰাণৰ দৰে আন কিছুমান উৎসৰ মতে পিতৃ পৰ্বৰ সদস্য স্বাধা আৰু তেওঁৰ স্বামী কবিৰ কন্যা। 

শিৱ পুৰাণত হিমৱত আৰু মেনাৰ বিবাহৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

দেৱী-ভাগৱত পুৰাণৰ সপ্তম স্কন্ধৰ শেষৰ নটা অধ্যায়ত (৩১-৪০) পোৱা দেৱী গীতাৰ পৱিত্ৰ গ্ৰন্থখন পাৰ্বতী আৰু পিতৃ হিমৱতৰ সংলাপ। 
ইয়াত দেৱীৰ সৰ্বজনীন ৰূপ, উপনিষদৰ প্ৰধান গ্ৰন্থৰ ধ্যান, অষ্টংগ-যোগ, জ্ঞান, কৰ্ম আৰু ভক্তিৰ যোগ, দেৱীৰ বাবে উৎসৰ্গিত মন্দিৰৰ স্থান আৰু তেওঁৰ পূজাৰ লগত জড়িত আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। 

ব্ৰহ্মাণ্ড পুৰাণ আৰু কেনোপনিষদতো তেওঁৰ কাহিনীৰ উল্লেখ পোৱা যায়।

হিমৱতক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৃষ্ণই এবাৰ হিমালয়ৰ শৃংগত তপস্যা কৰিছিল, যাৰ ফলত তেওঁৰ প্ৰিয় পত্নী ৰুক্মিণীৰপৰা তেওঁৰ ডাঙৰ পুত্ৰ প্ৰদ্যুম্নৰ জন্ম হৈছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:দেৱ-দেৱী
শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱতা
জয় শ্ৰী কৃষ্ণ

**জয় শ্ৰী কৃষ্ণ** ভাৰতীয় ভাষা অনুসৰি *জেয় শ্ৰী কৃষ্ণ* বুলিও উচচাৰণ কৰা হয়, এক সংস্কৃত অভিব্যক্তি, যাৰ অনুবাদ হৈছে বৈষ্ণৱ হিন্দু ধৰ্মৰ এটা প্ৰধান দেৱতা "কৃষ্ণৰ বিজয়।" এই অভিবাদন বৈষ্ণৱসকলৰপৰা পোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই অভিবাদনে আন এজন ব্যক্তিক তেওঁলোকৰ সফলতা কামনা কৰি জনোৱা বুলি কোৱা হয়, আৰু ইয়াক অঞ্জলি মুদ্ৰা বা শিৰ নত কৰি অভিবাদন জনোৱা হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, বিশেষকৈ নিজৰ বয়োজ্যেষ্ঠসকলক সম্ভাষণ জনোৱাৰ সময়ত।

জয় শ্ৰী কৃষ্ণ অভিব্যক্তি হৈছে কৃষ্ণৰ জন্ম উদ্‌যাপন কৰা হিন্দু উৎসৱ জন্মাষ্টমীৰ সময়ত মানুহক সম্ভাষণ জনোৱাৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত অভিব্যক্তি। বৰ্তমান সময়ত ভাৰতৰ ভিতৰত আৰু বাহিৰত বৈষ্ণৱ সম্প্ৰদায়ৰ ভিত্তিত, গুজৰাটী আৰু ৰাজস্থানীসকলৰ মাজত জয় শ্ৰী কৃষ্ণৰ বহুল ব্যৱহাৰ দেখা যায়।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:সংস্কৃতি
শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰথা
মুখৰা আৰু মোহৰা

**মুখৰা/মোহৰা** (দেৱনাগৰী: मुखड़ा/मोहरा; ইংৰাজী: Mukhra/Mohra) হৈছে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতত ব্যৱহৃত এক বিশেষ ধৰণৰ সাংগীতিক বাক্যাংশ যি তবলা আৰু অন্যান্য তালবাদ্যত প্ৰয়োগ কৰা হয়। এই বাক্যাংশসমূহে তালৰ সম (১ম মাত্ৰা)ৰ দিশে এক চমৎকাৰ উত্তেজনা সৃষ্টি কৰে আৰু তিহাইৰ সৈতে বা তিহাই অবিহনে ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে।

## শাব্দিক অৰ্থ
**মুখৰা** শব্দৰ শাব্দিক অৰ্থ হৈছে "মুখ", "আগভাগ" বা "মুখমণ্ডল।" আনহাতে, **মোহৰা** শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "আগভাগ" বা "মুখ।"  এই নামকৰণৰ কাৰণ হৈছে এই বাক্যাংশসমূহে সাধাৰণতে কোনো সংগীত ৰচনাৰ আৰম্ভণিত বা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানত ব্যৱহাৰ হয়। 

## সংজ্ঞা আৰু বৈশিষ্ট্য
মুখৰা আৰু মোহৰা হৈছে **কেডেন্সিয়েল** (cadential) বাক্যাংশ যি তালৰ সমৰ দিশে গঢ় লৈ উঠে। এই বাক্যাংশসমূহ সাধাৰণতে চুটি হয়, যদিও কেতিয়াবা দীঘল হ'বও পাৰে। যেতিয়া মুখৰা চুটি হয়, ই পশ্চিমীয়া জনপ্ৰিয় সংগীতৰ **ড্ৰাম ফিল**ৰ দৰে কাৰ্য সম্পাদন কৰে - ই উত্তেজনা সৃষ্টি কৰে আৰু তাৰ পাছত সমত শেষ হৈ সমাধানৰ সৃষ্টি কৰে।

### মুখৰা আৰু মোহৰাৰ পাৰ্থক্য
কিছুমান সংগীতজ্ঞৰ মতে মুখৰা আৰু মোহৰা একেই বস্তু। কিন্তু আন কিছুমানৰ মতে ইহঁতৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে। যিসকলে পাৰ্থক্য স্বীকাৰ কৰে, তেওঁলোকৰ মতে:
* **মোহৰা**ত অৱশ্যেই তিহাই থাকিব লাগিব
* **মুখৰা**ত তিহাই নাথাকিলেও হয়

তথাপি, ছোটেলাল মিশ্ৰৰ পৰম্পৰাত মুখৰা আৰু মোহৰা একেই বস্তু বুলি গণ্য কৰা হয়।

## প্ৰকাৰভেদ

### ৪-মাত্ৰাৰ মুখৰা/মোহৰা
এইবিধ মুখৰা/মোহৰা তিনতালৰ ১৩তম মাত্ৰাৰপৰা আৰম্ভ হয় আৰু পৰৱৰ্তী চক্ৰৰ সমত শেষ হয়। এনে মুখৰা চাৰি মাত্ৰা আৰু এটা 'ধা'ৰদ্বাৰা গঠিত।

### ১৬-মাত্ৰাৰ মুখৰা/মোহৰা (সৰপৰা সমলৈ)
এই ধৰণৰ মুখৰা/মোহৰাত তিহাই থাকে আৰু ই তুকৰা নামেৰেও পৰিচিত হ'ব পাৰে।

## ব্যৱহৃত বোলসমূহ
মুখৰা সৃষ্টি কৰিবৰ বাবে বিভিন্ন ধৰণৰ বোল (ছন্দময় শব্দ) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। তাৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক ব্যৱহৃত হয় **তিৰকিতা** ধৰণৰ বোলসমূহ। প্ৰতিটো ঘৰানাই এনে মুখৰা/মোহৰা শিকায় যিবোৰ পৰস্পৰৰ সৈতে অতিশয় সাদৃশ্য থকা। 

## অন্যান্য ৰূপৰ সৈতে সম্পৰ্ক
মুখৰা, মোহৰা, তুকৰা আৰু উঠানৰ মাজৰ পাৰ্থক্য সদায় স্পষ্ট নহয়। বিভিন্ন ঘৰানা আৰু সংগীতজ্ঞসকলে প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰসংগ অনুযায়ী এই শব্দসমূহ বিনিময়যোগ্যভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে। 

উদাহৰণস্বৰূপে:
* ফাৰুকাবাদ ঘৰানাৰ প্ৰাক্তন মুৰব্বী কেৰামতুল্লাহ খানে তেওঁৰ গ্ৰন্থ "৪২ লেছনছ ফৰ তবলা"ত এক বিখ্যাত ৰচনাক মোহৰা বুলি অভিহিত কৰিছে
* একে ৰচনাক ছোটেলাল মিশ্ৰই "তবলা গ্ৰন্থ"ত তুকৰা বুলি উল্লেখ কৰিছে

## ব্যাৱহাৰিক প্ৰয়োগ
মুখৰা আৰু মোহৰা তবলা একক বাদন আৰু সংগতি দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে ব্যৱহাৰ হয়। এইবোৰ প্ৰায়ে:
* কোনো তবলা একক পৰিৱেশনৰ আৰম্ভণিত ব্যৱহাৰ হয়
* মুখ্য সংগীত ৰচনাৰ সৈতে সংগতি কৰোঁতে প্ৰয়োগ কৰা হয়
* এক ৰচনাৰপৰা আন এক ৰচনালৈ উত্তৰণৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়

## আধুনিক শিক্ষাব্যৱস্থাত স্থান
বৰ্তমান তবলা শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰমত মুখৰা আৰু মোহৰা অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। উন্নত পৰ্যায়ৰ তবলা শিক্ষাত নতুন আৰু উপস্থাপনযোগ্য মুখৰা, মোহৰা, তিহাই, কায়দা, পলটে, ৰেলা, তুকৰা আৰু পৰণৰ প্ৰস্তুতিত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়।

## তথ্যসূত্ৰ

## বাহ্যিক সংযোগ
* মুখৰা/মোহৰা বিষয়ে বিস্তৃত তথ্য - DigiTabla.com (ইংৰাজী)
* তবলা শিক্ষাৰ সমল - Carnatic Circle (ইংৰাজী)

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীত
শ্ৰেণী:তবলা
শ্ৰেণী:সংগীত তত্ত্ব
শ্ৰেণী:তাল
অথৰ্বন

**অথৰ্বন** হিন্দু ধৰ্মৰ এজন কিংবদন্তি বৈদিক ঋষি, যিয়ে অংগিৰসৰ সৈতে অথৰ্ববেদ ৰচনা কৰা("প্ৰচলিত কথা") বুলি ধৰা হয়।
তেওঁ প্ৰথমে অগ্নিযজ্ঞ বা যজ্ঞৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা বুলিও কোৱা হয়। কেতিয়াবা তেওঁক সপ্তৰ্ষিৰ মাজৰো এজন বুলি গণ্য কৰা হয়।
তেওঁৰ বংশ অথৰ্বন নামেৰে জনাজাত। অথৰ্বনে প্ৰজাপতি কৰ্দমৰ কন্যা শান্তিৰ লগত বিবাহপাশত আবদ্ধ হয় আৰু পুত্ৰ হিচাপে এজন মহান ঋষি দধীচি জন্ম দিয়ে। তেওঁক ভৃগু বংশৰ সদস্য বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।

মুণ্ডক উপনিষদ আৰু অন্যান্য গ্ৰন্থ অনুসৰি তেওঁ সৃষ্টিকৰ্তা দেৱতা ব্ৰহ্মাৰ মনৰ পৰা জন্ম হোৱা জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ (মানসপুত্ৰ) আছিল।

## ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান
বৈদিক অথৰ্বন আভেস্তান āθrauuan / aθaurun, "পুৰোহিত"ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, কিন্তু শব্দটোৰ ব্যুৎপত্তি এতিয়াও নিৰ্ণায়কভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হোৱা নাই। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ব্যুৎপত্তিগতভাৱে আভেস্তান আটাৰৰ সৈতে জড়িত বুলি ভবা হয় যদিও কিছুমানে ইয়াক খণ্ডন কৰাৰ চেষ্টা কৰিছে।
## উৎস
*Boyce, Mary (2002). "Āθravan". Encyclopædia Iranica. New York: Mazda Pub. pp.&nbsp;16–17. Available online at http://www.iranicaonline.org/articles/atravan-priest (accessed on 30 December 2012).
*
*Witzel, Michael (2003). "Linguistic Evidence for Cultural Exchange in Prehistoric Western Central Asia". *Sino-Platonic Papers* Volume 129. Philadelphia: University of Pennsylvania, Department of East Asian Languages and Civilizations.

শ্ৰেণী:ঋষি
জয় চিয়া ৰাম

**জয় চিয়া ৰাম** (বা জয় সিয়াৰাম) এক হিন্দী অভিব্যক্তি, যাৰ অনুবাদ হৈছে "সীতা আৰু ৰামৰ বিজয়"। চিয়া বা সিয়া সীতাৰ নামৰ এটা আঞ্চলিক ৰূপ। সমাজবিজ্ঞানী জন ব্ৰেমেনে কয় যে, ইয়াক "আদি কালৰে পৰা গ্ৰাম্য অঞ্চলত আদৰণি জনোৱাৰ অভিবাদন" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
## ব্যৱহাৰ
### প্ৰাৰ্থনাত
ৰাম আৰু সীতাক পূজা কৰোঁতে *জয় চিয়া ৰাম* ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰামায়ণ, ৰামচৰিতমানস, বিশেষকৈ সুন্দৰাকাণ্ডৰ আবৃত্তিৰ সময়ত ইয়াক প্ৰায়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। জয় চিয়া ৰাম শীৰ্ষক বহুতো ভক্তিমূলক গীত জগজিৎ সিং, মহম্মদ ৰফি আদি গায়কে গাইছে। বিভিন্ন আঞ্চলিক ভাষাত একেধৰণৰ গীত গোৱা হৈছে।  ধৰ্মীয় স্থান আৰু সমাৱেশ যেনে কুম্ভমেলাত জয় চিয়া-ৰামৰ গীত অতি সাধাৰণ।

### ৰাজনীতিত
২০২০ চনৰ ৫ আগষ্টত প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে জয় চিয়া ৰামৰ সৈতে ৰাম মন্দিৰৰ ভূমি পূজন অনুষ্ঠানৰ ভাষণ আৰম্ভ কৰে। তেওঁ উপস্থিতসকলক জয় চিয়া ৰাম ধ্বনি দিবলৈও আহ্বান জনায়। মোদীয়ে লগতে কয়, "জয় চিয়া ৰামৰ আহ্বান আজি কেৱল ভগৱান ৰাম নগৰতে নহয়, সমগ্ৰ বিশ্বতে প্ৰতিধ্বনিত হৈছে। এই পুণ্য অনুষ্ঠানত এই জাতিৰ সকলো নাগৰিক, সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ভগৱান ৰামৰ সকলো ভক্তৰ প্ৰতি মই কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰিছোঁ।" 

প্ৰিয়ংকা গান্ধীয়েও ৪ আগষ্ট ২০২০ তাৰিখে ৰাম মন্দিৰৰ সৈতে জড়িত এটা টুইটত এই অভিব্যক্তি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী ঋষি চুনাকয়েও ২০২৩ চনৰ এটা অনুষ্ঠানত এই বাক্যাংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যেতিয়া তেওঁ নিজৰ হিন্দু বিশ্বাসৰ কথা কৈছিল।

### অন্যান্য ব্যৱহাৰ
পাঞ্জাবী লোকগীত "আজিৰ পত্নীৰ প্ৰত্যাশা"ৰ প্ৰতিটো স্তৱক জয় চিয়া ৰাম, জয় জয় চিয়া ৰাম শাৰীটোৰে আৰম্ভ হয়। ১৯৯০ চনত জয়পুৰত দাঙ্গাৰ সময়ত এই বাক্যাংশটো হিন্দু বুলি বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:সংস্কাৰ
শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰথা
ৰাগ দীপক

**ৰাগ দীপক** হিন্দুস্থানী শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ একটি বিশেষ ৰাগ। এই ৰাগটি মূলতঃ তানসেনৰ সৈতে জড়িত কিংবদন্তি কাহিনীৰ বাবে পৰিচিত। কঠোৰভাৱে ক'বলৈ গ'লে, দীপক এটা 'হেৰুৱা ৰাগ', যিটো তানসেনৰ কিংবদন্তি অগ্নি-আনয়নকাৰী সুৰ হিচাপে আমাৰ ওচৰত জনাজাত - যিটোৱে নিয়ন্ত্ৰণহীন অগ্নিকাণ্ডৰ সৃষ্টি কৰা বুলি কোৱা হয়। 

## ইতিহাস

ৰাগ দীপকৰ ইতিহাস মূলতঃ মোগল সম্ৰাট আকবৰৰ সভাগায়ক তানসেনৰ লগত জড়িত। যেতিয়া তানসেন তেওঁৰ উচ্চতাত পৰিছিল, তেওঁক আকবৰৰ নৱৰত্নত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। সম্ৰাট আকবৰ তানসেনৰ সংগীতৰ এনে ৰসিক হৈ পৰিছিল যে তেওঁ সকলো কথা মানি চলিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। 

### কিংবদন্তি

তানসেনৰ সফলতা দেখি অন্যান্য সভাগায়কসকলে ঈৰ্ষান্বিত হৈ পৰিছিল। এই লোকসকলে তানসেনৰ ধ্বংসৰ বাবে এটা পৰিকল্পনা কৰিছিল। তেওঁলোক সকলোৱে সম্ৰাট আকবৰক তানসেনক 'দীপক' ৰাগ গাবলৈ কোৱাৰ অনুৰোধ কৰিছিল। আকবৰক কোৱা হৈছিল যে তানসেনৰ বাহিৰে আন কোনেও এই ৰাগ সঠিকভাৱে গাব নোৱাৰে। 

পৰম্পৰাগত কাহিনী অনুসৰি, তানসেনৰ ৰাগ পৰিৱেশনে জন্তুবোৰক নিৰ্মল কৰিব পাৰিছিল আৰু দিনক ৰাতিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰিছিল। দীপক ৰাগৰ ক্ষেত্ৰত এনে কোৱা হয় যে ইয়াৰ পৰিৱেশনৰ ফলত অগ্নিৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে।

## সংগীততাত্ত্বিক বিশেষত্ব

ৰাগ দীপকৰ সংগীততাত্ত্বিক গঠন সম্পৰ্কে আজিকালি অধিকাংশ সংগীতশিল্পীয়ে এই ৰাগটো পৰিৱেশন নকৰে আৰু ইয়াৰ সুৰৰ গাঁথনিও সাধাৰণতে জনা নাযায়। 

এই ৰাগৰ স্বৰ সংগতি **SRGmPDnNS** বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।

## বৰ্তমানৰ অৱস্থা

কঠোৰভাৱে ক'বলৈ গ'লে, দীপক এটা 'হেৰুৱা ৰাগ'। আধুনিক সংগীতত এই ৰাগৰ পৰিৱেশনা অত্যন্ত দুৰ্লভ। তথাপি কেইজনমান সংগীতজ্ঞই এই ৰাগৰ পুনৰ নিৰ্মাণ আৰু পৰিৱেশনৰ চেষ্টা কৰি আছে। 

## সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱ

হিন্দুস্থানী শাস্ত্ৰীয় সংগীতত ৰাগ দীপকৰ স্থান বিশেষ কাৰণ ই তানসেনৰ অসাধাৰণ প্ৰতিভাৰ প্ৰতীক। এই ৰাগটোৱে ভাৰতীয় সংগীতত অতিপ্ৰাকৃতিক শক্তিৰ ধাৰণাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।

## তথ্যসূত্ৰ

## বাহ্যিক সংযোগ

* Hindustani Raga Index - Deepak
* Scroll.in - Interpretations of Raag Deepak

শ্ৰেণী:হিন্দুঃস্থানী শাস্ত্ৰীয় সংগীত
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাগ
শ্ৰেণী:তানসেন
ৰাধে ৰাধে

**ৰাধে ৰাধে**,ৰাধেই ৰাধেই বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ ব্ৰজ অঞ্চলত শুভেচ্ছা আৰু প্ৰণাম বিনিময় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা ব্ৰজ ভাষাৰ অভিব্যক্তি। এই অভিবাদন হিন্দু দেৱী ৰাধাৰ সৈতে জড়িত, যি কৃষ্ণৰ সংগী। বৃন্দাবন, বৰসনা, গোকুল, নন্দগাঁও, মথুৰা, গোবৰ্ধন আৰু ভান্দিৰবন আদি ব্ৰজ অঞ্চলৰ ৰাণী হিচাপে তেওঁক পূজা কৰা হয়।

## প্ৰভাৱ
জয় শ্ৰী কৃষ্ণ, হৰে কৃষ্ণ আৰু ৰাধে কৃষ্ণ আদি সাধাৰণ শুভেচ্ছাৰ লগতে বৈষ্ণৱ সমাজৰ মাজত ৰাধে ৰাধে অন্যতম ব্যৱহৃত শুভেচ্ছা। জয় শ্ৰী ৰাধে হৈছে মন্দিৰত সততে ব্যৱহৃত ৰাধে ৰাধেৰ এটা ৰূপ, যাৰ অৰ্থ হৈছে "ৰাধাৰ মহিমা।"

ব্ৰজ অঞ্চলৰ ঘৰৰ বেৰত, গছৰ ডালত ৰাধে ৰাধে বাক্যাংশ লিখা আৰু পুৰোহিত আৰু ভক্তৰ কাপোৰত ছপা কৰা দেখা যায়।

## জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত
“ৰাধে ৰাধে’’ ২০১৯ চনৰ বলীউডৰ ছবি ড্ৰিম গাৰ্লৰ বাবে অমিত গুপ্তাই পৰিৱেশন কৰা এটা গীত।
## লগতে চাওক

* জয় শ্ৰী কৃষ্ণ
* জয় শ্ৰী ৰাম
* জয় চিয়া ৰাম

## তথ্যসূত্ৰ
বৰসনা

**বৰসনা**, (অসমীয়া উচ্চাৰণ **বৰচনা**) ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যৰ মথুৰা জিলাৰ এখন ঐতিহাসিক চহৰ আৰু নগৰ পঞ্চায়ত। কৃষ্ণৰ মুখ্য পত্নী হিন্দু দেৱী ৰাধাৰ জন্মস্থান হিচাপে এই চহৰখনে সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য লাভ কৰিছে। বৰসনা ব্ৰজ অঞ্চলত অৱস্থিত। চহৰখনৰ মূল আকৰ্ষণ হৈছে ঐতিহাসিক ৰাধা ৰাণী মন্দিৰ যিয়ে বছৰটোৰ ভিতৰতে বিপুলসংখ্যক ভক্তক আকৰ্ষণ কৰে।

মথুৰা, বৃন্দাবন, গোবৰ্ধন, কুৰুক্ষেত্ৰ আৰু দ্বাৰকাকো সামৰি লোৱা কৃষ্ণ তীৰ্থ চক্ৰৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ বৰসনা। 

## জনগাঁথনি
২০০১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি বৰসনাৰ জনসংখ্যা ৯২১৫ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৩% পুৰুষ আৰু ৪৭% মহিলা। বৰসনাৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৫৩%, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ৫৯.৫%তকৈ কম; ৬৬% পুৰুষ আৰু ৩৪% মহিলা সাক্ষৰ। ১৯% জনসংখ্যা ৬ বছৰৰ তলৰ। 
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ
গোকুল

ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যৰ মথুৰা জিলাৰ এখন চহৰ **গোকুল**। মথুৰাৰপৰা ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) দক্ষিণ-পূবে অৱস্থিত। 
## ইতিহাস
বিষ্ণু পুৰাণ আৰু ভাগৱত পুৰাণত “গোকুল’’ শব্দটোৱে কোনো নিৰ্দিষ্ট স্থানক বুজোৱা নাছিল, বৰঞ্চ কেৱল "গৰু জাক" বা অস্থায়ী গোপালকৰ শিবিৰক বুজাইছিল। ভাগৱত পুৰাণৰ মতে গোকুলত কৃষ্ণই শৈশৱৰ বেছিভাগ সময় লীলা কৰিছিল।

ষোড়শ শতিকাৰ পূৰ্বৰ গ্ৰন্থসমূহত মহাবন আৰু গোকুল একে, কিন্তু ষোড়শ শতিকাৰ শেষৰফালৰপৰা দুয়োটা স্থান পৃথক হৈ পৰে। পুষ্টিমাৰ্গৰ ভৰ্ত অনুসৰি ১৫৫০ চনত বল্লভ ব্ৰজত উপস্থিত হৈ গোকুল আৰু মহাবনক বিচাৰি বিফল হয়, যিবোৰক সেই সময়ত হেৰুওৱা/অদৃশ্য হোৱা স্থান বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। তাত দেৱী যমুনা বল্লভৰ আগত উপস্থিত হৈ চোমকাৰ/শমি গছৰ কাষত থকা গোকুলাৰ হেৰাই যোৱা ঠাইখন তেওঁক আঙুলিয়াই দিলে।

বল্লভৰ পুত্ৰ বিত্থলনাথে গোকুলত নিজৰ বাসগৃহ স্থাপন কৰিছিল, আৰু চহৰখন সম্প্ৰসাৰণ কৰি ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। 
তেওঁ আকবৰৰ নামত সাম্ৰাজ্যিক ফৰমান লাভ কৰিছিল যিয়ে গোকুলত বিত্থলনাথৰ মাটিৰ মালিকীস্বত্বক ৰাষ্ট্ৰৰ সুৰক্ষাৰ সৈতে কৰমুক্ত কৰিছিল, আৰু তেওঁৰ গৰুবোৰক ৰাষ্ট্ৰৰ সম্পত্তি আৰু সম্ভ্ৰান্ত লোকৰ বাগিছাৰ মাজেৰে ঘূৰি ফুৰাৰ স্বাধীনতা প্ৰদান কৰিছিল। গোকুল পূৰ্বতে নৱনীতপ্ৰিয়া আৰু সাতটা পুষ্টিমৰ্গ স্বৰূপৰ ঘৰ আছিল।
## যাতায়াত
উৎস:

হিন্দুসকলৰ সুপৰিচিত তীৰ্থস্থান মথুৰাৰপৰা দহ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত গোকুল সুবিধাজনকভাৱে অৱস্থিত। এই তীৰ্থস্থান ভাৰতৰ প্ৰতিখন উল্লেখযোগ্য চহৰৰ সৈতে বিমান, ৰেল, আৰু পথৰদ্বাৰা ভালদৰে সংযুক্ত। 
### পথ
গোকুলৰ পথ সংযোগ উৎকৃষ্ট। উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগমে মথুৰা আৰু গোকুললৈ অহা-যোৱা কৰি অসংখ্য বাছ চলায়। 
ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত ৰাজ্যিক আৰু ফেডাৰেল ঘাইপথৰ এক মান্য নেটৱৰ্ক আছে যিবোৰ গোকুলৰ ওচৰৰপৰা পাৰ হৈ যায়, যমুনা এক্সপ্ৰেছৱে আৰু তাজ এক্সপ্ৰেছৱেকে ধৰি।

### ৰেল
চহৰৰপৰা ৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত থকা মথুৰাত আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেলৱে ষ্টেচন আছে। ৰেল ষ্টেচনৰপৰা গোকুললৈ নিবলৈ কেব ৰিজাৰ্ভ কৰিব পাৰি। দিল্লী, লক্ষ্ণৌ, মুম্বাইকে ধৰি ভাৰতৰ অন্যান্য চহৰসমূহ মথুৰা ৰেলহেডৰপৰা সহজে যাব পাৰি। 
### আকাশীপথ
গোকুলৰপৰা ৫৪ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত আগ্ৰাৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰ। আগ্ৰা বিমানবন্দৰৰপৰা গোকুললৈ যাবলৈ টেক্সিৰ ব্যৱস্থা কৰিব পাৰি। কম বিমান সেৱাৰ বাবে আগ্ৰা বিমানবন্দৰৰ বিমান সংযোগ আটাইতকৈ উন্নত নহয়। বিকল্প হিচাপে জয়পুৰৰ বিমানবন্দৰৰপৰা ২৩২ কিলোমিটাৰ বা দিল্লীৰ ইন্দিৰা গান্ধী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰপৰা ১৮৬ কিলোমিটাৰ যাত্ৰা কৰি ইয়ালৈ যাব পাৰি। যিকোনো এটা বিমানবন্দৰৰপৰা গোকুললৈ যাবলৈ কেব ৰিজাৰ্ভ কৰিব পাৰি। 
## জনগাঁথনি
২০০১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গোকুলৰ জনসংখ্যা ৪০৪১ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৫% পুৰুষ আৰু ৪৫% মহিলা। গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৬০%, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ৫৯.৫%তকৈ বেছি: পুৰুষৰ সাক্ষৰতা আছিল ৬৮%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা আছিল ৪৯%। ১৮% জনসংখ্যাৰ বয়স ৮ বছৰৰ তলৰ আছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ
নন্দগাঁও

**নন্দগাঁও** ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যৰ মথুৰা জিলাৰ এখন ঐতিহাসিক চহৰ আৰু নগৰ পঞ্চায়ত। নন্দগাঁও ব্ৰজ অঞ্চলৰ এটা ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। 

শিৱৰ বাহন নন্দীৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এই নগৰখনৰ নাম আছিল পূৰ্বতে নন্দীগ্ৰাম। এই নগৰৰ পাহাৰখন পূৰ্বতে নন্দীশ্বৰ বা ৰুদ্ৰপৰ্বত নামেৰে জনাজাত আছিল আৰু ইয়াক শিৱ-স্বৰূপ (শিৱৰ নিজৰ ৰূপ) বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। ষোড়শ শতিকাৰ আগতে এই চহৰখন কৃষ্ণৰ লগত জড়িত নাছিল। ষোড়শ শতিকাৰপৰা বৰসনা (ৰাধাৰ জন্মস্থান)ৰ ওচৰত থকাৰ বাবে এই নগৰখনক কৃষ্ণৰ পিতৃ নন্দৰ সৈতে সংযোগ কৰা মুখে মুখে চলা কাহিনীৰ বাবে এই নগৰখন কৃষ্ণৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।

পাহাৰৰ শিখৰত থকা *নন্দৰায়জী কা মন্দিৰ*ত নন্দ আৰু যশোদাৰ কাষে কাষে কৃষ্ণ আৰু বলোৰামৰ একেধৰণৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে। বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো অষ্টাদশ শতিকাৰ মাজভাগত চিনচিনৱাৰ জাট ৰূপ্প সিঙে নিৰ্মাণ কৰিছিল। চহৰখনৰ চাৰিওফালে কৃষ্ণৰ জীৱনৰ পৰিঘটনাৰ সৈতে জড়িত কেইবাটাও জলাশয় আৰু পুখুৰী আছে।
## ভৌগলিক পৰিৱেশ
নন্দগাঁও ,(২৭.৭২° উত্তৰ ৭৭.৩৮° পূব) আৰু ইয়াৰ গড় উচ্চতা ১৮৪ মিটাৰ (৬০৩ ফুট)। নন্দগাঁৱৰ ভিতৰতে প্ৰাচীন জলভাগ পাৱন সৰোৱৰ নিহিত হৈ আছে। এই প্ৰাচীন স্থান ব্ৰজ ফাউণ্ডেচনে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছে।
## জনগাঁথনি
২০০১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি,  নন্দগাঁৱৰ জনসংখ্যা আছিল ৯৯৫৬ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা।
নন্দগাঁৱৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৪৫%, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ৫৯.৫%তকৈ কম: পুৰুষৰ সাক্ষৰতা ৫৯%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা ২৯%।
নন্দগাঁৱত ১৯% জনসংখ্যা ৬ বছৰৰ তলৰ।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ
শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল
ভান্দিৰবন

ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ মথুৰা জিলাৰ মন্ত তহচিলৰ এক প্ৰাচীন ধৰ্মীয় স্থান **ভান্দিৰবন**। এই ঠাইডোখৰ হিন্দু দেৱতা কৃষ্ণআৰু দেৱী ৰাধাৰ কাহিনীৰ সৈতে জড়িত।

## পৰিবহন
মথুৰা চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৩০ কিলোমিটাৰ দূৰত আৰু বৃন্দাবন চহৰৰ পৰা ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত মথুৰা জিলাৰ ভান্দিৰবন বনাঞ্চল অৱস্থিত। ভান্দিৰবনলৈ যাবলৈ বৃন্দাবনৰ পৰা ব্যক্তিগত বাহন পোৱা যায়।

## মূল আকৰ্ষণ
ৰাধা কৃষ্ণৰ ভক্তসকলৰ মাজত ভান্দিৰবন অতি জনপ্ৰিয়। ই ধৰ্মীয় স্থান; ৰাধা কৃষ্ণ বিবাহ স্থলীৰ বাবে জনাজাত, য’ত ৰাধা কৃষ্ণৰ বিবাহ ব্ৰহ্মাদেৱতা আৰু বংশীৱতে কৰিছিল, যিটো কৃষ্ণই ৰাধা আৰু গোপীসকলক মহাৰাস পাতিবলৈ বাঁহী বজাই মতাৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল
গোবৰ্ধন

**গোবৰ্ধন**ক গিৰিৰাজ বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ এখন মূল তীৰ্থ কেন্দ্ৰ আৰু পৌৰসভাৰ চহৰ; এখন নগৰ পঞ্চায়ত; উত্তৰ প্ৰদেশৰ এজন বিধায়ক (বিধানসভাৰ সদস্য)ৰ আসন; ই এটা তহচিল, ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যৰ মথুৰা জিলাত। মথুৰাৰপৰা প্ৰায় ২৩ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত এই চহৰখন মথুৰা আৰু দীগৰ মাজৰ পথ সংযোগস্থলত অৱস্থিত।
## ভূগোল
গোবৰ্ধন ().২৭.৫° উত্তৰ ৭৭.৪৭° পূবত অৱস্থিত। ইয়াৰ গড় উচ্চতা ১৭৯ মিটাৰ (৫৮৭ ফুট)। উত্তৰ প্ৰদেশ চৰকাৰে মথুৰা জিলাত গোবৰ্ধনক এখন তহচিল কৰি তুলিছে।
## জনগাঁথনি
২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়লত গোবৰ্ধনৰ জনসংখ্যা আছিল ২২,৫৭৬ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৫% পুৰুষ আৰু ৪৫% মহিলা। গোবৰ্ধনৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৬২%, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ৫৯.৫%তকৈ বেছি: পুৰুষৰ সাক্ষৰতা ৭০%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা ৫২%। গোবৰ্ধনত ১৭% জনসংখ্যা ৬ বছৰৰ তলৰ।
## গোবৰ্ধন পৰ্বত

### তীৰ্থযাত্ৰা
প্ৰতি বছৰে হিন্দু আৰু অন্যান্য মানুহে ভাৰতৰ বিভিন্ন ঠাইৰপৰা আৰু বিশ্বৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰপৰা গোবৰ্ধন আৰু ইয়াৰ পৱিত্ৰ গোবৰ্ধন পাহাৰলৈ তীৰ্থভ্ৰমণ কৰিবলৈ আহে। তেওঁলোকে গোবৰ্ধন প্ৰদক্ষিণ কৰি হিন্দু ধৰ্মৰ মূল দেৱতা কৃষ্ণ আৰু ৰাধাক প্ৰণাম জনায়। 
গোবৰ্ধনত উদযাপিত অন্যতম প্ৰধান উৎসৱ হৈছে গোবৰ্ধন পূজা, যি পূজা গোবৰ্ধন পাহাৰ (গিৰিৰাজ পৰ্বত) আঙুলিৰে উঠাই লৈ  বজ্ৰপাত আৰু বৰষুণৰ দেৱতা ইন্দ্ৰৰদ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা বানপানীৰপৰা ব্ৰজবাসীক ৰক্ষা কৰাৰ স্মৃতিত কৰা হয়।
গোবৰ্ধনত উদ্‌যাপন কৰা এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিন হৈছে গুৰু পূৰ্ণিমা (যাক "মুদিয়া পুনো" বুলিও কোৱা হয়)।
আগদিনা পোহৰৰ উৎসৱ বা দীপাৱলীৰ পিছত ভক্তসকলে পৰিক্ৰমাৰ বাবে গোবৰ্ধনলৈ আহে।
চৈতন্য মহাপ্ৰভুৱে চৈতন্য চৰিতামৃতম অনুসৰি এই মন্দিৰ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।
### ঐতিহাসিক ধৰ্মীয় স্থান
এই পাহাৰৰ স্থানসমূহৰ ভিতৰত কুসুম সৰোবৰ, হৰিদেৱ মন্দিৰ, আৰু অন্যান্য মন্দিৰ যেনে দান-ঘাটি মন্দিৰ আৰু মুখৰবিন্দ মন্দিৰ আদি। বিখ্যাত গোৱৰ্ধন পাহাৰৰ ২১ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ পৰিক্ৰমাৰ বাবেও বিখ্যাত চহৰখন।
### মানসী গংগা পবিত্ৰ হ্ৰদ

এই চহৰখনত মানসী গংগা নামৰ এটা বন্ধ হ্ৰদও আছে। এই পবিত্ৰ হ্ৰদৰ পাৰত যথেষ্ট সংখ্যক মন্দিৰ আছে, তাৰ ভিতৰত বিশিষ্ট মুখৰবিন্দ মন্দিৰ।

### কুসুম সৰোৱৰ আৰু সুৰজ মলৰ সমাধি

১৩০ বৰ্গমিটাৰ বহল পৱিত্ৰ কৃত্ৰিম হ্ৰদ কুসুম সৰোৰব (কুসুম কুণ্ড)ৰ পশ্চিম পাৰৰ গোবৰ্ধন পৰিক্ৰমা পথত সুৰজ মলৰ (ৰাজ্য ১৭৫৫ – ২৫ ডিচেম্বৰ ১৭৬৩) আৰু ২ গৰাকী পত্নীৰ সমাধি থকা তিনিটা দৌল আছে, এই সকলোবোৰ স্মৃতিসৌধ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী জৱাহৰ সিংহই নিৰ্মাণ কৰিছিল। 

স্থাপত্য আৰু খোদিত শিলৰ বিন্ধা শৈলীৰ আৰু চেনোটাফৰ চিলিং ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ জীৱনৰ সুন্দৰ চিত্ৰৰে সজাই তোলা হৈছে। অধিকাংশ আড়ম্বৰপূৰ্ণ দৌল সুৰজ মলৰ, দুয়োফালে তেওঁৰ দুগৰাকী পত্নী "মহাৰাণী হান্সিয়া" আৰু "মহাৰণী কিশোৰী"ৰ দুটা সৰু দৌল আছে।.
## যাতায়াত
দিল্লীৰপৰা প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ (৯৩ মাইল) দূৰত্বত গোবৰ্ধন অৱস্থিত। মথুৰাত এটা ৰেলৱে ষ্টেচন আছে, য’ৰপৰা টেক্সি ভাড়া কৰি যিখন চহৰখন প্ৰায় ২৩ কিলোমিটাৰ (১৪ মাইল) দূৰৈৰ চহৰখনলৈ যাব পাৰি। মথুৰাৰপৰা যাত্ৰাৰ বাবে পৰ্যটন বাছ আৰু একক লাইন ইলেক্ট্ৰিক ৰে’লৰো চলাচল আছে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল
শ্ৰেণী:ভাৰত
শ্ৰী লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী ৰাষ্ট্ৰীয় সংস্কৃত বিশ্ববিদ্যালয়

**শ্ৰী লাল বাহাদূৰ শাস্ত্ৰী ৰাষ্ট্ৰীয় সংস্কৃত বিশ্ববিদ্যালয়**, পূৰ্বতে **শ্ৰী লাল বাহাদূৰ শাস্ত্ৰী ৰাষ্ট্ৰীয় সংস্কৃত বিদ্যাপীঠ**, ভাৰতৰ নতুন দিল্লীত অৱস্থিত এখন কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়। 
## ইতিহাস
বিশ্ববিদ্যালয়খন ১৯৬২ চনৰ ৮ অক্টোবৰত স্থাপন কৰা হয়। তাৰে পৰৱৰ্তী সময়ত বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগদ্বাৰা স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু ১৯৮৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত বিদ্যাপীঠাক *ডিমড বিশ্ববিদ্যালয়*ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰে।
২০২০ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰতীয় সংসদে বিশ্ববিদ্যালয়খনক কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মৰ্যাদালৈ উন্নীত কৰিবলৈ *কেন্দ্ৰীয় সংস্কৃত বিশ্ববিদ্যালয় আইন ২০২০* গৃহীত কৰে। আৰু লগতে আন দুখন বিশ্ববিদ্যালয় ক্ৰমে **কেন্দ্ৰীয় সংস্কৃত বিশ্ববিদ্যালয়** আৰু **ৰাষ্ট্ৰীয় সংস্কৃত বিশ্ববিদ্যালয়** আইনো গৃহীত কৰে।
## শৈক্ষিক বিষয়
বিশ্ববিদ্যালয়খনে সংস্কৃত আৰু আনুষংগিক বিষয়ত বি.এ., এম.এ., বি.এড, এম.এড, এম.ফিল আৰু পি.এইচ.ডি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। 
## তথ্যসূত্ৰ
ৰাগ ভীমসেন

**ভীমসেন** হৈছে কৰ্ণাটকী সংগীত আৰু হিন্দুঃস্থানী শাস্ত্ৰীয় সংগীতত এটা ৰাগ (ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ স্কেল) যি সংগীত সুৰকাৰ ৰদ্বাৰা সৃষ্ট। এই ৰাগৰ নামকৰণ কৰা হৈছে ‘ভাৰত ৰত্ন’ পণ্ডিত ভীমসেন যোশী (BHIM) আৰু মিয়া তানসেন (SEN)ৰ নামেৰে। এইটো কাৰ্ণাটক সংগীতৰ ৭২ মেলকৰ্তা ৰাগম পদ্ধতিৰ ১১তম *[[মেলকৰ্তা]]* ৰাগম কোকিলপ্ৰিয়াৰ জন্য ৰাগ। ই দুটা হিন্দুঃস্থানী বন্দিশ ৰচনা কৰি এই ৰাগ ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
## গঠন আৰু লক্ষণ

ভীমসেন হৈছে এটা অসম্পূৰ্ণ ৰাগ (অসমতৰ স্কেল) য’ত আৰোহণত ঋষভ আৰু ধৈৱত নাথাকে। এইটো এটা ঔড়ৱ-সম্পূৰ্ণ ৰাগ (অৰ্থাৎ আৰোহণত পঞ্চটোনিক স্কেল)। এই ৰাগৰ  তলত দিয়া ধৰণৰ।

: 
: 

## ৰচনাসমূহ

**গিৰিধৰ গোপাল শ্যাম** ৰূপক তাল, বিলম্বিত আৰু মধ্যলয় বন্দিশ ৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু সুৰাৰোপিত, জয়তীৰ্থ মেভুন্দিৰদ্বাৰা গীত। 

**মন কে মন্দিৰ আয়োৰে** তিনতাল দ্ৰুত বন্দিশ ৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু সুৰাৰোপিত, জয়তীৰ্থ মেভুন্দিৰদ্বাৰা গীত। 

## টোকা

## তথ্যসূত্ৰ
সোংখ

**সৌংখ** বা সততে **সোংখ** বুলি বানান কৰা (অসমীয়া উচ্চাৰণ চৌংখ বা চোংখ), ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ মথুৰা জিলাৰ এখন চহৰ আৰু নগৰ পঞ্চায়ত।
## প্ৰত্নতত্ত্ব
১৯৬৯-৭০ চনত হাৰ্বাৰ্ট হাৰ্টেলৰ নেতৃত্বত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ বাবে এই স্থান সুপৰিচিত। সোংখৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা বহুতো শিল্পকৰ্ম মথুৰা সংগ্ৰহালয়ত দেখা যায়। সোংখ আৰু অন্যান্য স্থানত স্তৰীয় বিশ্লেষণে দেখুৱাইছে যে মথুৰাৰ অঞ্চল প্ৰায় অবিকশিত আছিল আৰু মথুৰা বেছিভাগেই মৌৰ্য যুগৰ আগতে এখন গাঁও আছিল।

মিত্ৰ বংশৰ মুদ্ৰা সোংখত পোৱা গৈছিল, যিবোৰ প্ৰায় ১৫০-৫০ খ্ৰীষ্টপূৰ্বৰ স্তৰৰ সৈতে মিল আছে, সেই সময়ত ভাৰত-গ্ৰীকসকলে এই অঞ্চলত শাসন কৰিছিল। আটাইতকৈ প্ৰাচীন মিত্ৰ মুদ্ৰাসমূহ গোমিত্ৰৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৫০-৫০)।
## চিত্ৰশালা


File:Sonkh Apsidal Temple.jpg|সোংখ অপ্সিদাল মন্দিৰ, এটা নাগ মন্দিৰ।
File:Salabhanjika - Circa 100 CE - Sonkh Mound - ACCN SOI-27 - Government Museum - Mathura 2013-02-23 5598.JPG|শালভঞ্জিকা ভাস্কৰ্য
Sonkh Matrika.jpg|সোংখ মাতৃকা মূৰ্তি 
Kubera and Hariti - Bronze - Kushan Period - ACCN SOI-173 - Government Museum - Mathura 2013-02-24 6630.JPG|কুবেৰ আৰু হৰিতিৰ সোণখ ব্ৰঞ্জৰ প্ৰতিমূৰ্তি। কুশন যুগ
Naga Noble Man Coming Out of Crocodile Jaws - Circa 100 CE - Sonkh Mound - ACCN SOI-37 - Government Museum - Mathura 2013-02-23 5607.JPG|ঘঁৰিয়ালৰ মুখৰ পৰা ওলাই অহা নাগা সম্ভ্ৰান্ত মানুহ। আনুমানিক ১০০ খ্ৰীষ্টাব্দ
Fragment of Beam Showing Fish-tailed Elephant with Stalked Lotus in His Trunk - Circa 100 CE - Sonkh Mound - ACCN SOI-39 - Government Museum - Mathura 2013-02-23 5591.JPG|মাছৰ ফিছাযুক্ত হাতীৰ শূঁৰত ঠাৰিযুক্ত পদুম। আনুমানিক ১০০ খ্ৰীষ্টাব্দ
File:Naga Court, Sonkh, Mathura, 100 CE.jpg|নাগ দৰবাৰ, সোংখ, মথুৰা, আনুমানিক ১০০ খৃ:


## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহ
মথুৰা

**মথুৰা** ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যৰ মথুৰা জিলাৰ এখন চহৰ আৰু প্ৰশাসনিক মুখ্য কাৰ্যালয়। ই দিল্লীৰপৰা ১৬২ কিলোমিটাৰ (১০১ মাইল) দক্ষিণ-পূবে অৱস্থিত; আৰু বৃন্দাবন চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ (৯.৩ মাইল) দূৰত। প্ৰাচীন কালত মথুৰা আছিল এক অৰ্থনৈতিক কেন্দ্ৰ, গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰাভান পথৰ সংযোগস্থলত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত মথুৰাৰ জনসংখ্যা ৪৪১,৮৯৪ জন বুলি ধাৰ্য কৰা হৈছে। 

হিন্দু ধৰ্মত অন্যতম প্ৰধান দেৱতা কৃষ্ণৰ জন্মস্থান মথুৰাত কৃষ্ণ জন্মস্থান মন্দিৰ প্ৰাসাদ অৱস্থিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হিন্দুসকলে পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা সাতখন নগৰ বা সপ্ত পুৰীৰ ভিতৰত ই অন্যতম, যাক মোক্ষদায়িনী তীৰ্থ বুলিও কোৱা হয়। প্ৰাচীন কালত কৃষ্ণৰ জন্মস্থান(ভূ-গৰ্ভস্থ কাৰাগাৰ)তেই কেশৱ দেও মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। মথুৰা আছিল কৃষ্ণৰ মাতৃৰ ককায়েক কংস শাসিত সুৰসেন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী। মথুৰা কৃষ্ণ লীলাভূমি(মথুৰা, বৃন্দাবন, বৰসনা, গোবৰ্ধন, কুৰুক্ষেত্ৰ, দ্বাৰকা আৰু ভালকা)ৰ অংশ। প্ৰতি বছৰে মথুৰাত কৃষ্ণ জন্মাষ্টমী মহা আড়ম্বৰেৰে পালন কৰা হয়।

ভাৰত চৰকাৰৰ *ঐতিহ্য নগৰ উন্নয়ন আৰু বৃদ্ধি যোজনা আঁচনি*ৰ দ্বাৰা মথুৰাক অন্যতম ঐতিহ্যমণ্ডিত চহৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছে।
## ইতিহাস
পৰম্পৰাগতভাৱে এইটো বিশ্বাস কৰা হয় যে, শত্ৰুঘ্নই মধুৱনৰ স্থানত যাদৱ লৱণক হত্যা কৰি মথুৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ৰামায়ণৰ মতে ইয়াক মধুই (যাদু জনগোষ্ঠীৰ এজন ব্যক্তি) প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পিছলৈ মধুৰ পুত্ৰ লৱণাসুৰ শত্ৰুঘ্নৰ হাতত পৰাস্ত হয়।

মথুৰা, ব্ৰজৰ সাংস্কৃতিক অঞ্চলৰ কেন্দ্ৰভূমি, ইয়াৰ প্ৰাচীন ইতিহাস আছে আৰু ইয়াক যদু বংশৰ অন্তৰ্গত কৃষ্ণৰ গৃহভূমি আৰু জন্মস্থান বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়। মথুৰা সংগ্ৰহালয়ত থকা ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ ফলক অনুসৰি এই চহৰখনৰ উল্লেখ আটাইতকৈ পুৰণি ভাৰতীয় মহাকাব্য ৰামায়ণত পোৱা যায়। মহাকাব্যখনত ইক্ষ্ৱাকু ৰাজকুমাৰ শত্ৰুঘ্নই লৱণাসুৰ নামৰ এটা অসুৰক বধ কৰি সেই ভূমি অধিকাৰ কৰে। পাছত, সেই ঠাইখন মধুৱন নামেৰে জনাজাত হ’ল কাৰণ ইয়াত ডাঠ কাঠনি আছিল, তাৰ পিছত মধুপুৰা আৰু পিছলৈ মথুৰা নাম পালে। মথুৰাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থান আছিল *কাটৰা* (‘বজাৰ স্থান’), যিটো বৰ্তমান কৃষ্ণ জন্মস্থান (‘কৃষ্ণৰ জন্মস্থান’) বুলি কোৱা হয়। এই স্থানত খননত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ মৃৎশিল্প আৰু টেৰাকোটা, গুপ্ত যুগৰ যশ বিহাৰ নামৰ মঠকে ধৰি এটা বৃহৎ বৌদ্ধ কমপ্লেক্সৰ অৱশিষ্ট আৰু একে যুগৰ জৈন ভাস্কৰ্য্যও পোৱা যায়।

## তথ্যসূত্ৰ
ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়, মণিপুৰ

**ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়** এখন কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় যিখন ভাৰত ৰ মণিপুৰ ৰাজ্যৰ ইম্ফলত অৱস্থিত। বিশ্ববিদ্যালয়খনত ক্ৰীড়াত বিশেষজ্ঞতা আছে। ২০১৮ চনৰ ১৬ মাৰ্চত ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আধাৰশিলা প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে স্থাপন কৰে।

## পাঠ্যক্ৰম
পাঠ্যক্ৰমসমূহ ক্ৰমে 
শাৰীৰিক শিক্ষা আৰু ক্ৰীড়াত স্নাতক, বি.এছ.চি., এম.এছ.চি আৰু এম.এ।
## তথ্যসূত্ৰ
ৰাগ বাহাৰ

**বাহাৰ** হৈছে এটা হিন্দুস্থানী শাস্ত্ৰীয় ৰাগ। এই ৰাগটো ৰাগ মিয়া কি মলহাৰ ৰাগৰ সৈতে অতি সাদৃশ্যপূৰ্ণ (কিন্তু তথাপি পৃথক)। এই ৰাগটো কাফী ঠাটৰ অন্তৰ্গত। 
## তত্ত্ব
ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ সংগীত তত্ত্বৰ বিষয়ে লিখাটো ইয়াৰ জটিল আৰু বিশদ প্ৰকৃতিৰ বাবে জটিলতাৰে ভৰা। প্ৰথমতে, কোনো নিৰ্দিষ্ট, আনুষ্ঠানিক লিখিত স্বৰলিপিৰ পদ্ধতি নাছিল। ভাৰতীয় সংগীত হৈছে এটা শ্ৰৱণমূলক পৰম্পৰা, আৰু সেয়েহে লিখাটো তালিম (পদ্ধতিগত অধ্যয়ন) প্ৰাপ্ত কৰাৰ এটা অপৰিহাৰ্য অংশ নহয়। 
কিন্তু শেহতীয়া বছৰবোৰত, হিন্দুঃস্থানী শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ বাবে কেইবাটাও স্বৰলিপিৰ পদ্ধতি (স্বৰলিপি) বিকশিত হৈছে। ইয়াৰে এটা উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ হৈছে পণ্ডিত বিষ্ণু নাৰায়ণ ভাটখাণ্ডেৰদ্বাৰা প্ৰণয়ন কৰা ভাটখাণ্ডে স্বৰলিপি (বৰ্তমান বহুলভাৱে ব্যৱহৃত)। 
এই ৰাগৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিল হজৰত আমিৰ খুশ্ৰু। 
### আৰোহণ আৰু অৱৰোহণ
আৰোহণ: 
অৱৰোহণ: 
### বাদী আৰু সমবাদী
বাদী: ম
সমবাদী: স
### জাতি
ষড়ৱ - ষড়ৱ
### ঠাট
এই ৰাগটো কাফী ঠাটৰ অন্তৰ্গত। 
### পকড় বা চলন
এই ৰাগৰ খালী স্কেলৰ সংগীতৰ দিশৰপৰা বিশেষ কোনো অৰ্থ নাই, আৰু সেয়েহে ইয়াক ইয়াৰ জিগজেগ ফ্ৰেজিং পেটাৰ্ণৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি নথিভুক্ত কৰাৰ প্ৰয়োজন। 
R N. S M/ M M P g M / n P M P g M/ P g M n D n P/ g M n D N S' [বা] g M D - N S'/ g' M' R' S'/ R' N S' D n P/ n n P M P g M/ P g M R S
### সময়
এই ৰাগটো মধ্যৰাতিৰ সময়ত গোৱা হয়। 
### ঋতুসংক্ৰান্তি
কিছুমান ৰাগৰ ঋতুৰ সৈতে সম্পৰ্ক থাকে। ৰাগ বাহাৰ সাধাৰণতে বসন্ত ঋতুত গোৱা হয়। 
### ৰস
যিহেতু এইটো বসন্তৰ ৰাগ, এই ৰাগত শৃঙ্গাৰ ৰস থকা বুলি ধৰিব পাৰি। 
## অন্য ৰাগৰ সৈতে সংযোজন
ৰাগ বাহাৰ বহুতো ৰাগৰ সৈতে সংযুক্ত হ’ব পাৰে কাৰণ ই বিপৰীতি প্ৰদান কৰে, ই একক মেজাজৰ একঘেয়ামিতা ভাঙিব পাৰে আৰু ৰাগত দ্বৈত আৱেগ প্ৰদান কৰিব পাৰে। এই কাৰণে ৰাগ বাহাৰ বহুতো যোড় ৰাগ গঠনত অংশগ্ৰহণ কৰে। তলত ৰাগ বাহাৰৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ নতুন যোড় ৰাগ গঠন কৰা কিছুমান ৰাগৰ নামৰ তালিকা দিয়া হৈছে:

আড়ানা বাহাৰ

বাগেশ্ৰী বাহাৰ

ৰাগ বসন্ত বাহাৰ

ভৈৰৱ বাহাৰ

হিন্দোল বাহাৰ

জয়ন্ত বাহাৰ

কানাড়া বাহাৰ

কেদাৰ বাহাৰ

খামাজ বাহাৰ

নায়কী বাহাৰ

ৰাগেশ্ৰী বাহাৰ

শাহানা বাহাৰ

শুদ্ধ বাহাৰ

সোহিনী বাহাৰ

সুহা বাহাৰ

## ৰাগ বাহাৰত নিৰ্মিত উল্লেখযোগ্য বন্দিশ (ৰচনা)

## চলচ্চিত্ৰৰ গীত
**<big>ভাষা</big>: <big>[[হিন্দী]]</big>**

## টোকা

## তথ্যসূত্ৰ

## উৎস

## বাহ্যিক সংযোগ
এছআৰএত সময় আৰু ৰাগ
এছআৰএত ৰাগ আৰু ঠাট
ৰজন পৰিকৰৰ ৰাগৰ ওপৰত
ৰাগ বাহাৰত চলচ্চিত্ৰৰ গীত
লক্ষ্মী তন্ত্ৰ

**লক্ষ্মী তন্ত্ৰ** হিন্দু ধৰ্মত লক্ষ্মী আৰু নাৰায়ণ(বিষ্ণু) প্ৰতি উৎসৰ্গিত পঞ্চৰাত্ৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম এখন গ্ৰন্থ। ই আগমশাস্ত্ৰৰ এটা গোট গঠন কৰে। লক্ষ্মী তন্ত্ৰ লক্ষ্মী দেৱীৰ পূজা (বিষ্ণু-নাৰায়ণৰ শক্তি)ৰ বাবে নিবেদিত যদিও ইয়াত সাধাৰণতে সকলো নাৰীক মহিমামণ্ডিত কৰা হয়।

এই গ্ৰন্থখন নৱম আৰু দ্বাদশ শতিকাৰ মাজৰ কোনোবা এটা সময়ত ৰচনা কৰা হৈছিল।
## বিষয়বস্তু
লক্ষ্মী তন্ত্ৰ গ্ৰন্থত পঞ্চৰাত্ৰ দৰ্শন, মহাবিশ্ববিজ্ঞান আৰু মন্ত্ৰ শাস্ত্ৰৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। লক্ষ্মী-নাৰায়ণ আৰু বিষ্ণুৰ ব্যুহসমূহৰ চিত্ৰাৱলীও আলোচনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত পূজাৰ আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ, মন্দিৰৰ স্থাপত্য আৰু পূজাৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিবিষ্ট কৰা হোৱা নাই।

এই গ্ৰন্থখনক বৈষ্ণৱ বুলিও শ্ৰেণীভুক্ত কৰিব পাৰি, কিয়নো ইয়াত লক্ষ্মী-নাৰায়ণক পৰম বুলি মহিমামণ্ডিত কৰা হৈছে।

লক্ষ্মী তন্ত্ৰৰ দেৱী মহাত্ম্যৰ প্ৰতীক ৰহস্যমৰ সৈতে স্পষ্ট সাদৃশ্য থকা দেখা গৈছে, য’ত বৈষ্ণৱসকলৰ শাক্ত-কথাৰ সৈতে মিলি যোৱা দেখা গৈছে, যিটো অত্যন্ত বিৰল। পৰম শক্তি আদি মহালক্ষ্মীয়ে তেওঁৰ সম্পূৰ্ণ অৱতাৰ মহালক্ষ্মী বা মহাশ্ৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা খণ্ডটোত দেৱীগৰাকীয়ে গদা, ঢাল, নেমুটেঙা আৰু বাটি লৈ থকা দেখুওৱা হৈছে। তেওঁ সোণালী ৰঙৰ আৰু মুকুটত তেওঁ ধাৰণ কৰি আছে এটা লিংগ আৰু বহুফণাযুক্ত সাপ যিটো ত্ৰিদেৱৰ প্ৰতীক; লিংগ অৰ্থাৎ শিৱ, যোনি অৰ্থাৎ বিষ্ণু আৰু ব্ৰহ্মাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাপ। তেওঁ ৰজঃ গুণক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ইয়াৰ পৰা ই প্ৰতীক ৰহস্যমত দেখা পোৱাৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে, মহালক্ষ্মীয়ে ক্ৰমে তমঃগুণ আৰু সত্বঃ গুণক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা মহাকালী/মহামায়া আৰু মহাসৰস্বতী/মহাবিদ্যাৰ সৃষ্টি কৰে। কিন্তু প্ৰতিকা ৰহস্যমত দেৱীসকলে নিজাববীয়াকৈ ত্ৰিমূৰ্তি আৰু ত্ৰিদেৱী সৃষ্টি কৰাৰ দৰে নহয়, লক্ষ্মী তন্ত্ৰত আদিপুৰুষ বা পৰম বাসুদেৱে চতুৰ্ভ্যুহ, প্ৰদ্যুম্ন, অনিৰুদ্ধ, আৰু শংকৰ্ষণৰ তিনিটা সৃষ্টি কৰে। প্ৰদ্যুম্ন ব্ৰহ্মা আৰু লক্ষ্মী (পদ্মা নামেৰে নামাকৰণ কৰা) সৃষ্টি কৰা মহাশ্ৰীৰ সৈতে জড়িত, শংকৰশন মহামায়াৰ সৈতে জড়িত, শিৱ আৰু সৰস্বতী সৃষ্টি, আৰু অনিৰুদ্ধ আৰু মহাবিদ্যাৰ সৈতে জড়িত হৈ বিষ্ণু আৰু গৌৰী/পাৰ্বতী সৃষ্টি কৰে। ইয়াত পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিৰ সংমিশ্ৰণে সৃষ্টি বা জীৱন সৃষ্টি কৰে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম
ৰাগ দুৰ্গা

**দুৰ্গা** হৈছে হিন্দুস্থানী শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ এটা ৰাগ। ই কৰ্ণাটকী সংগীতৰ *শুদ্ধ সৱেৰী*ৰ সৈতে কিছুমান বৈশিষ্ট্য (যেনে স্বৰৰ অৱস্থান) ভাগ কৰে, কিন্তু ৰাগৰ *সঞ্চাৰ*ৰ দিশৰপৰা ইয়াৰ সৈতে যথেষ্ট পৃথক। 
অন্যথা উল্লেখ নকৰিলে, স্বৰসমূহে ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ স্বৰৰ ধাৰণাক বুজায়, যাক হিন্দুস্থানীত ‘স্বৰ’ বোলা হয়। 
দুৰ্গা ৰাগে শৃঙ্গাৰ ৰস জাগ্ৰত কৰে – ৰোমাণ্টিক প্ৰেম।
## কাৰিকৰী বিৱৰণ

### স্বৰ আৰু বৈশিষ্ট্য
# সকলো স্বৰ শুদ্ধ। 
# গান্ধাৰ আৰু নিষাদ ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। 
### উদাহৰণ ৰচনা
*ৰে ম প ধ; প ধ ম; ম প ধ ধ ম; ধ ম প ধ সা'; ধ ধ সা' সা' ধ ধ ম; ম প ধ; ম ৰে, ধ সা; *
ইয়াত ম হৈছে *শুদ্ধ মধ্যম*, এম হৈছে * মধ্যম* কিন্তু দুৰ্গাত ইয়াক একেবাৰে ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। 
## সময়
ৰাতিৰ দ্বিতীয় প্ৰহৰ : ৰাতি ৯:০০ৰপৰা মধ্যৰাতি ()
## তুলনীয়
### মল্হাৰ
দুৰ্গাৰ একে স্বৰ আছে মল্হাৰৰ দৰে, যি আন এটা জনপ্ৰিয় ৰাগ আৰু পুৰণি বংশৰ। দুয়োটাৰ শ্ৰৱণ অভিজ্ঞতা যথেষ্ট পৃথক। কাৰিকৰীভাৱে, ইহঁতক ৰিষভৰ (ৰে) ব্যৱহাৰৰদ্বাৰা পৃথক কৰা হয়। দুৰ্গাৰ *সা ৰে ধ সা* বাক্যাংশৰ প্ৰধান ব্যৱহাৰৰদ্বাৰা ইয়াক সহজেই পৃথক কৰা হয়। 
১) **সাধাৰণ বাক্যাংশ ''ৰে প'', ৰেৰ ব্যৱহাৰৰদ্বাৰা পৃথক**
দুৰ্গা আৰু মলহাৰ দুয়োটাতে *ৰে প* যুগ্ম (**') আছে, কিন্তু মল্হাৰত ''ৰে প'' যুগ্মত ''ৰে'' দুবাৰ বা তিনিবাৰ পুনৰাবৃত্তি হয়। অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে, ''ৰে''ত শুদ্ধ মধ্যমৰ (ম) এটা ''কণ'' থাকে। 
* মল্হাৰ: ''ম ৰে ৰে **ৰে[ম] প**''
* দুৰ্গা: ম প ধ সা’ ৰে ধ প ধ ম **ৰে প**.
ইয়াত, মল্হাৰত, ৰেৰপৰা পলৈ স্থানান্তৰত, ৰেৰ এটা মৰ ''কণ'' থাকে, আৰু ইয়াক স্বতন্ত্ৰভাৱে উচ্চাৰণ কৰা নহয়। মক বৰ্গাকাৰ বন্ধনীত ৰেৰ সৈতে সাঁটা দেখুওৱা হৈছে। 
শৈলীগতভাৱে, ‘ৰে’ৰ দ্বৈতকৰণো উল্লেখ কৰা হয়। 
২) **বিভিন্ন বাক্যাংশ*'<br />
ৰাগৰ পকড়তো উপস্থিত, *সা ৰে, ধ সা* হৈছে দুৰ্গাৰ সাৰাংশ বাক্যাংশ, যি মলহাৰত নাই। (*ধ*ই নিম্ন সপ্তকৰ ধৈৱত (ধ)ক বুজায়, অৰ্থাৎ *মন্দ্ৰ সপ্তক*)

=== জলধৰ কেদাৰ ===
জলধৰ কেদাৰ হৈছে মুখ্য ৰাগ [[ৰাগ কেদাৰ|কেদাৰ]]ৰ এটা প্ৰকাৰ, আৰু ইয়াৰ নামৰ ৰাগাংৰ এটা অংশ। 
== চলচ্চিত্ৰৰ গীত ==

=== বলীউডৰ গীত ===
#গীত গায়া পাথৰো নে - *গীত গায়া পাথৰো নে* (১৯৬৪)
#চন্দা ৰে মোৰী পতিয়া লে জা - *বাঞ্জাৰিন*
#বৃন্দাৱন কা কৃষ্ণ কানহাইয়া - *মিছ মেৰী*
#হাম ইন্তেজাৰ কৰেঙ্গে – *বাহু বেগম*
#বে নজাৰা - *মম*
#হোগা তুমছে প্যাৰা কৌন - *জমানে কো দিখানা হে''
## তথ্যসূত্ৰ

## বাহ্যিক সংযোগ
* ৰাগ দুৰ্গাৰ বিষয়ে অধিক বিৱৰণ
* দুৰ্গা, আইটিচি সংগীত গৱেষণা একাডেমী
ৰাগ বসন্ত

**বসন্ত** বা **ৱসন্ত** হৈছে এটা হিন্দুস্থানী শাস্ত্ৰীয় ৰাগ। 
## ৰাগ
প্ৰতিটো ৰাগৰ এটা কঠোৰ নিয়মৰ গোট থাকে যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা স্বৰৰ সংখ্যা, কোনবোৰ স্বৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, আৰু সুৰৰ ৰচনাৰ বাবে মানি চলিবলগীয়া তেওঁলোকৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া নিৰ্ধাৰণ কৰে। গুৰু গ্ৰন্থ সাহিব জীত, মুঠ ৬০টা ৰাগৰ ৰচনা আছে আৰু এই ৰাগটো শৃংখলাত ৪৯তম ৰাগ হিচাপে প্ৰকাশ পায়। এই ৰাগত ৰচনাসমূহ মুঠ ২৯ পৃষ্ঠাত প্ৰকাশ পায়, পৃষ্ঠা সংখ্যা (অংগ) ১১৬৮ৰপৰা ১১৭০লৈ। 
বসন্তে ঋতুৰ পৰিৱৰ্তন আৰু বসন্তৰ নতুনত্বক বুজায়। এই ৰাগে মনক স্বাৰ্থপৰতা দূৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে, ঠিক যেনেকৈ বসন্তৰ পৰিচ্ছন্নতাই সকলো জাল আৰু ধূলি আঁতৰাই নতুন আৰম্ভণিৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াত আশা আৰু নতুন আৰম্ভণিৰ প্ৰত্যাশাৰ ভাবনা থাকে, নতুন চক্ৰৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে। কিন্তু, এই আৱেগসমূহ ঋতুৰ শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়, বৰং ইয়াৰ ভিতৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে এক প্ৰেৰণা। 
## উৎপত্তি
ৱসন্ত হৈছে সংস্কৃত শব্দ যাৰ অৰ্থ "বসন্ত।" এই শব্দ শিখ ধৰ্মৰ তুলনাত বহুত পুৰণি আৰু সুৰ বা শিখ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত যিকোনো ব্যৱহাৰ এই শব্দৰ পিছৰ ৰূপ। 
গুৰু গ্ৰন্থ সাহিবত উল্লিখিত প্ৰকাৰসমূহ হৈছে বসন্ত-হিন্দোল আৰু শুদ্ধ বসন্ত, যাক স্থানীয় ভাষাত দেশী বসন্ত বুলিও কোৱা হয়। বসন্ত এটা অতি পুৰণি ৰাগ, যাৰ উৎপত্তি ৮ম শতিকাত। গুৰু নানক জী, গুৰু অমৰ দাস জী, গুৰু ৰাম দাস জী, গুৰু অৰ্জন দেব জী আৰু গুৰু তেগ বাহাদূৰ জীয়ে এই ৰাগত শব্দসমূহ ৰচনা কৰিছিল। মন্থৰ গতিত পৰিৱেশিত, এই মৃদু সুৰে নিস্তব্ধ আনন্দক চিত্ৰিত কৰে। অৱৰোহণ স্কেল সাধাৰণতে ৰচনাৰ আৰম্ভণিতে পোৱা যায় আৰু আৰোহণ স্কেল পিছত অনুসৰণ কৰে। 

* আৰোহ: 
* অৱৰোহ: 
* বাদী: 
* সমবাদী: 
## প্ৰকাৰ
* শুদ্ধ বসন্ত
* আদি বসন্ত
* বসন্ত বহাৰ
* হিন্দোল বসন্ত
## চলচ্চিত্ৰৰ গীত
### তামিল

## টোকা

## তথ্যসূত্ৰ

## উৎস
* 
## অধিক চাওক
* কীৰ্তন
## বাহ্যিক সংযোগ
* গিয়ানী দৰ্শন সিং সোহল
* গুৰমত সংগীত প্ৰকল্প
* ৰাজ একাডেমী অৱ এছিয়ান মিউজিক
* শিখনেট: মুদ্ৰণৰ বাবে শব্দ
* ৰাগ বসন্তত চলচ্চিত্ৰৰ গীত 
* ৰাগ ৱসন্তৰ বিষয়ে অধিক বিৱৰণ