open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
অষ্টিম্কি (উৎসৱ)

**অষ্টিম্কি** নেপালৰ পশ্চিম অঞ্চলত প্ৰচলিত কৃষ্ণ জন্মাষ্টমীৰদিনা পালন কৰা থাৰু জনগোষ্ঠীৰ সাংস্কৃতিক উৎসৱ।  এই উৎসৱৰ সময়ত থাৰু সম্প্ৰদায়ৰ ৰাইজে অষ্টিম্কি চিত্ৰ নামেৰে পৰিচিত এক বিশেষ শিল্পকৰ্ম আঁকে। গাঁৱৰ জ্যেষ্ঠজনৰ ঘৰৰ বহা কোঠাৰ বেৰত এই শিল্পকৰ্ম তৈয়াৰ কৰা হয়। চিত্ৰকলাৰ শিল্পকলা বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড সৃষ্টিৰ সৈতে জড়িত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
## ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান
অষ্টমী আৰু টিকা, যাৰ অৰ্থ তিলক বা ফোঁট, শব্দ দুটাৰ পৰাই অষ্টিম্কি শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। অষ্টমী হিন্দু মাহৰ অষ্টম দিন আৰু ভাদ্ৰ মাহৰ কৃষ্ণ পক্ষৰ অষ্টম দিনৰ দিনা ভগৱান কৃষ্ণৰ জন্ম হৈছিল আৰু টিকা(ফোঁট) হৈছে সাধাৰণতে কপালত আঁকি লোৱা পৱিত্ৰ চিন।
## উদযাপন
এই উৎসৱত থাৰু সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে গোটেই দিনটো উপবাসে থাকে। উপবাসৰ আগেয়ে থাৰুসকলে ৰাতিপুৱা কাউৰী-কুকুৰা সাৰ পোৱাৰ আগতে শোৱাৰ পৰা উঠি কিছু খাদ্য (ধাৰ ভাত) খাই উপবাসৰ বাবে সাজু হয়। সন্ধিয়া মানুহে নদী বা কুঁৱাত গা ধুই তাৰ পিছত মথাৱা (গাঁৱৰ বয়োজ্যেষ্ঠ)ৰ ঘৰত গোট খাই ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি কৰে। মথাৱাৰ ঘৰত অষ্টিম্কি গীত গাই থাকোঁতে বেৰত আঁকি থোৱা অষ্টিম্কি ছবিখনত সকলোৱে পাল পাতি পূজা কৰে। এই অষ্টিম্কি উৎসৱৰ পৰাই থাৰু জনগোষ্ঠীৰ *হাৰিয়া গুৰাই* যুগ আৰম্ভ হয়। বৈশাখ বা জেঠ মাহত *ধূৰ্ৰায় গুৰাই* উদযাপন কৰা হয়, তাৰ পিছত নৃত্য-গায়নত বাধা আৰোপ কৰা হয়। হাৰিয়া গুৰাইৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ হয় নৃত্য-গীতৰ উৎসৱ।

পিছদিনা অষ্টিম্কিৰ দ্বিতীয় দিনা ৰাতিপুৱা উঠি মানুহে আগদিনা পূজা কৰা গাঁৱৰ বয়োজ্যেষ্ঠজনৰ ঘৰত গোট খাই পূজাৰ সামগ্ৰী লৈ ওচৰৰ নদীত পেলাই দিয়ে। পূজাৰ সামগ্ৰী নদীত উটুৱাই দিয়াৰ পিছত ভক্তসকলৰ উপবাস সম্পূৰ্ণ হয় আৰু নিজ নিজ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ পৰম্পৰা আছে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:নেপালৰ সংস্কৃতি
ৰাণা থাৰু

**ৰাণা থাৰু** সাধাৰণতে নেপাল আৰু ভাৰতৰ থাৰু জনগোষ্ঠীৰ অংশ হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা এটা জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকে সুদূৰ পশ্চিম নেপালী তৰাইৰ কৈলালি আৰু কাঞ্চনপুৰ জিলাত আৰু লগতে ভাৰতত, উত্তৰ প্ৰদেশৰ উত্তৰাখণ্ডৰ উধম সিং নগৰ জিলা আৰু খেৰী জিলাত বাস কৰে। ২০০১ চনলৈকে উত্তৰাখণ্ডৰ পাঁচটা অনুসূচিত জনজাতিৰ ভিতৰত ৰাণা থাৰু জনগোষ্ঠী আছিল আটাইতকৈ ডাঙৰ, ২৫৬,১২৯ জন জনসংখ্যা সকলো অনুসূচিত জনজাতিৰ ৩৩.৪%।

কৈলালি আৰু কাঞ্চনপুৰ জিলাৰ ৰাণা থাৰু সম্প্ৰদায়ে দীৰ্ঘদিন ধৰি আন থাৰুৰপৰা পৃথক পৰিচয়ৰ দাবী জনাই আহিছে। ১৮ মে ২০২০ তাৰিখৰ নেপাল চনদত ৰাণা থাৰুসকলক এক সুকীয়া জনগোষ্ঠী হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে; এই তালিকাখন সমগ্ৰ কলিয়ালি আৰু কাঞ্চনপুৰত ৰাণা থাৰুসকলে উদ্‌যাপন কৰিছিল।

## উৎপত্তি
পশ্চিম নেপালৰ ৰাণা থাৰুসকলে নিজকে ৰাজপুত মূলৰ বুলি দাবী কৰে আৰু ষোড়শ শতিকাত মহাৰাণা প্ৰতাপৰ এজন মোগল সম্ৰাটৰ বিৰুদ্ধে পৰাজয়ৰ পিছত ৰাজস্থানৰ থৰ মৰুভূমিৰ পৰা নেপালৰ সুদূৰ পশ্চিম তৰাই অঞ্চললৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। বেছিভাগ পণ্ডিতে এই দাবীক খণ্ডন কৰে। ভাৰতীয় মূলৰ বুলি উৎপত্তিৰ ৰাণা থাৰু কাহিনীৰ সংস্কৰণ দীৰ্ঘদিনীয়া আৰু স্থানীয়ভাৱে নেপালৰ সুদূৰ পশ্চিমৰ সকলো থাৰুৰ মাজত ভাগ কৰা হৈছে, যিটো সংস্কৰণ ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সময়ৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে নৃতত্ত্ববিদ আৰু ভ্ৰমণকাৰীসকলে তথ্য দাখিল কৰি আহিছে।
## বিবাহ ব্যৱস্থা
পৰম্পৰাগতভাৱে ৰাণা থাৰুসকলে সমাজে বিধান কৰা সামাজিক বিবাহত বিশ্বাস ৰাখে, যি সন্তানৰ পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰায়ে সন্তানমৰ শৈশৱৰ সময়ছোৱাতে স্থিৰ কৰে। দৰা-কইনা বিবাহৰ বয়সত উপনীত হ’লেই বিবাহ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। এই অনুষ্ঠান কেইবাদিনো চলি থাকে, দুয়োটা পৰিয়ালৰ সকলো আত্মীয়ই অংশগ্ৰহণ কৰে। বৰদিয়া জিলাৰ ৰাণা থাৰুসকলৰ মাজত পুত্ৰৰ বাবে কইনা পোৱাৰ বিনিময়ত কন্যাৰ বিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ প্ৰথাও আছে। পিতৃ-মাতৃয়ে শহুৰেকৰ পৰিয়ালৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থাতকৈ দৰা-কইনাৰ কৰ্মক্ষমতাৰ প্ৰতি বিশেষ গুৰুত্ব দিয়ে। থাৰু লোকসকলৰ মাজতো বহুবিবাহ বিবাহ প্ৰথা, ধনী মাটিৰ মালিকসকলে দুগৰাকীৰ পৰা পাঁচগৰাকী মহিলাক বিয়া কৰায়।
## ভাষা
ৰাণা থাৰুৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত খিলঞ্জীয়া জাতিৰ ভাষা হৈছে ‘ৰাণা থাৰু ভাষা’। নেপালত ৰাণা থাৰু সমাজৰ ছত্ৰছায়াত ৰাণা থাৰু ভাষাক সুদুৰপাছিম প্ৰদেশৰ অন্যতম চৰকাৰী ভাষা হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ দাবীত প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰা হয়। কাঞ্চনপুৰত মাতৃভাষাৰ শিক্ষা ৰাণা থাৰু ভাষাত তৃতীয় শ্ৰেণীলৈকে প্ৰদান কৰা হয়। নেপালৰ ভাষা আয়োগে ৰাণা থাৰুক সুদুৰপছচিম প্ৰদেশত চৰকাৰী ভাষা হিচাপে পৰামৰ্শ দিছে। লখিমপুৰ খেৰী জিলাকে ধৰি ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ বিশেষ অঞ্চলত, বিশেষকৈ ভাৰত–নেপাল সীমান্তত অৱস্থিত পালিয়া কালান আৰু চন্দন চৌকি ব্লকতো ৰাণা থাৰু ভাষা কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰিও উত্তৰাখণ্ড ৰাজ্যৰ উধাম সিং নগৰ জিলাত এই ভাষা কোৱা হয়।

ভাৰতৰ উপভাষাৰ সৈতে এই ভাষাৰ ভাষিক পাৰ্থক্য আছে আৰু অৱধিৰ সৈতেও আভিধানিক সাদৃশ্য দেখা যায়। ইয়াৰ উপৰিও বুকছা ভাষা, ৰাণা থাৰুৰ সৈতে বহুলাংশে পাৰস্পৰিকভাৱে বুজিব পৰা।

ঘৰত, বন্ধু-বান্ধৱীৰ সৈতে, ধৰ্মীয় প্ৰেক্ষাপটতো জীৱনৰ বিভিন্ন দিশত ৰাণা থাৰু ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ঘৰৰ বাহিৰত যেনে কৰ্মক্ষেত্ৰ আৰু শিক্ষাত ইয়াক সক্ৰিয়ভাৱে কোৱা হয়। এই ভাষাটো সম্প্ৰদায়ৰ সকলো সদস্যই ব্যাপকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে আৰু হিন্দী আৰু নেপালী ভাষাৰ ব্যৱহাৰৰ সৈতে সলনাসলনিকৈ ব্যৱহাৰ কৰে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:নেপালৰ জনগোষ্ঠী
নেৱাৰ শিল্পকলা

**নেৱাৰ শিল্পকলা** নেৱাৰ সম্প্ৰদায়ৰ মানুহে যুগ যুগ ধৰি ব্যৱহাৰ কৰি অহা শিল্পকলা। এই চিত্ৰ শিল্পকলাৰ ভিতৰত আছে:

*পৌভা
*দেৱাল চিত্ৰ (murals)
*মন্দিৰৰ দেৱালত চিত্ৰ অংকন
*পাণ্ডুলিপিৰ চিত্ৰকল্প
*তাম আৰু পিতলৰ ভাস্কৰ্য
*শিলৰ ভাস্কৰ্য
*কাঠৰ ভাস্কৰ্য

নেপালৰ শিল্প আৰু স্থাপত্যৰ বেছিভাগৰেই সৃষ্টিকৰ্তা নেৱাৰসকল।. পৰম্পৰাগত নেৱাৰ শিল্প মূলতঃ ধৰ্মীয় শিল্প। নেৱাৰৰ ভক্তিমূলক পৌভা চিত্ৰকলা, ভাস্কৰ্য আৰু ধাতুৰ কাৰুকাৰ্য ইয়াৰ সুন্দৰ সৌন্দৰ্যৰ বাবে বিশ্ববিখ্যাত। এতিয়ালৈকে আৱিষ্কাৰ হোৱা আটাইতকৈ প্ৰাচীন তাৰিখযুক্ত পৌভা হৈছে বসুধৰা মণ্ডল যিটো ১৩৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত অংকন কৰা হৈছিল (নেপাল সংবাট ৪৮৫)। নেপাল হিমালয়ৰ পূৰ্বৰ মুস্তাংগ ৰাজ্যৰ পঞ্চদশ শতিকাৰ দুটা মঠৰ দেৱালত থকা মিউৰেলত কাঠমাণ্ডু উপত্যকাৰ বাহিৰৰ নেৱাৰৰ কৰ্মৰাজিৰ চিত্ৰ পোৱা যায়। শিলৰ ভাস্কৰ্য, কাঠৰ খোদিত, ৰিপ’ছ শিল্প আৰু গলিত লা ঢালাই প্ৰক্ৰিয়াৰদ্বাৰা নিৰ্মিত বৌদ্ধ আৰু হিন্দু দেৱতাৰ ধাতুৰ মূৰ্তি নেৱাৰৰ শিল্পকৰ্মৰ নমুনা। ভক্তপুৰৰ ময়ূৰ খিৰিকী আৰু কাঠমাণ্ডুৰ দেশাই মাদু ঝ্যা কাঠৰ খোদিত কামৰ বাবে পৰিচিত। 

অট্টালিকা আদিত খোদিত নেৱাৰ খিৰিকী, মন্দিৰৰ ওপৰত ছাদৰ গঠন আৰু মন্দিৰ আৰু মন্দিৰৰ ঘৰৰ টিম্পানামৰ দৰে নিৰ্মাণ উপাদানে পৰম্পৰাগত সৃষ্টিশীলতা প্ৰদৰ্শন কৰে। সপ্তম শতিকাৰ পৰাই দৰ্শকে তিব্বত আৰু চীনৰ শিল্পত নিজৰ প্ৰভাৱ এৰি যোৱা নেৱাৰ শিল্পী আৰু শিল্পীসকলৰ দক্ষতা লক্ষ্য কৰি আহিছে। নেৱাৰসকলে ভূটানৰ গলিত লাৰ শিল্প কৌশল প্ৰৱৰ্তন কৰে আৰু তেওঁলোকক তাত থকা মঠসমূহৰ দেৱালত মিউৰেল আঁকিবলৈ প্ৰয়োগ কৰা হয়। উৎসৱ-পাৰ্বন আৰু মৃত্যু-অনুষ্ঠানৰ সময়ত বনোৱা মণ্ডলৰ বালিশিল্প আঁকি দিয়াটো নেৱাৰ শিল্পৰ আন এক বিশেষত্ব।

পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় শিল্পত উচ্চ পৰ্যায়ৰ দক্ষতা প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উপৰিও নেপালত পশ্চিমীয়া শিল্প শৈলীৰ প্ৰৱৰ্তনৰ ক্ষেত্ৰত নেৱাৰ শিল্পীসকলে আগৰণুৱা হৈ আহিছে। ৰাজ মান সিং চিত্ৰকাৰে (১৭৯৭-১৮৬৫) দেশত জলৰঙী চিত্ৰকলা আৰম্ভ কৰাৰ কৃতিত্ব লাভ কৰে।
ভাজু মন চিত্ৰকাৰ (১৮১৭–১৮৭৪), তেজবাহাদুৰ চিত্ৰকাৰ (১৮৯৮-১৯৭১) আৰু চন্দ্ৰ মান সিং মাস্কেই আন আন অগ্ৰণী শিল্পী আছিল যিয়ে পোহৰ আৰু দৃষ্টিভংগীৰ ধাৰণা সন্নিবিষ্ট কৰি আধুনিক শৈলীৰ চিত্ৰকলাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।

পৌভা বা থাংকা পৰম্পৰাগতভাৱে চিত্ৰকৰসকলে অংকন কৰিছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:শিল্প
শ্ৰেণী:নেপালৰ সংস্কৃতি
ইন্দ্ৰ যাত্ৰা

**ইন্দ্ৰ যাত্ৰা**, যাক নেপালী ভাষাত *ইয়েন্না পুঁহি* বুলিও কোৱা হয়, নেপালৰ কাঠমাণ্ডুৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ধৰ্মীয় ৰাজপথত উদযাপিত উৎসৱ। "ইয়ে"ৰ অৰ্থ হৈছে "কাঠমাণ্ডু"ৰ পুৰণি নেৱাৰী নাম, "ইয়া"ৰ অৰ্থ হৈছে "উদ্‌যাপন", আৰু "পুহনি"ৰ অৰ্থ হৈছে পূৰ্ণিমা; গতিকে একেলগে অৰ্থ হৈছে পুৰণি কাঠমাণ্ডু চহৰৰ জন্মদিন। উদ্‌যাপনত ইন্দ্ৰ যাত্ৰা আৰু কুমাৰী যাত্ৰা নামৰ দুটা অনুষ্ঠানেৰে সম্পন্ন হয়। ইন্দ্ৰ যাত্ৰাত স্বৰ্গৰজা ইন্দ্ৰ দেৱতাৰ সন্মানত দেৱতা আৰু অসুৰৰ মুখা পিন্ধা নৃত্য, পৱিত্ৰ প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। কুমাৰী যাত্ৰা হৈছে জীৱিত দেৱী কুমাৰীৰ ৰথ শোভাযাত্ৰা। 

বিগত বছৰটোত মৃত্যু হোৱা পৰিয়ালৰ লোককো এই উৎসৱৰ সময়ত স্মৰণ কৰা হয়। এই মহোৎসৱৰ মূল স্থান কাঠমাণ্ডু দৰবাৰ চৌহদ।  শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশ তিথিৰপৰা নেপালৰ চন্দ্ৰ পঞ্জিকাৰ একাদশ মাহ *ইয়ান্লা* (লা)ৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীলৈকে আঠ দিন ধৰি এই উদ্‌যাপন চলি থাকে।

দশম শতিকাত কাঠমাণ্ডু নগৰ প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ স্মৃতিত গুণকামদেৱ-(गुणकामदेव) ৰজাই ইন্দ্ৰযাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল। কুমাৰী যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল ১৮ শতিকাৰ মাজভাগত। চন্দ্ৰ পঞ্জিকা অনুসৰি উদ্‌যাপন কৰা হয়, গতিকে তাৰিখ সলনি কৰিব পৰা যায়। 
## আৰম্ভণি অনুষ্ঠান
 
কাঠমাণ্ডু দৰবাৰ চৌহদত ইন্দ্ৰৰ বেনাৰ মেলি দিয়া খুঁটা *যোচিন থানেগু* স্থাপনৰ জৰিয়তে উৎসৱৰ আৰম্ভণি হয়। কাঠমাণ্ডুৰ পৰা ২৯ কিলোমিটাৰ পূবে থকা সৰু চহৰ নালাৰ ওচৰৰ অৰণ্যৰ পৰা গছৰ ডাল কাটি বাকলি উলিয়াই লোৱা এই খুঁটাটো প্ৰস্তুত কৰা হয়।
ইয়াক পৰ্যায়ক্ৰমে ৰছী লগাই টানি মানুহে দৰবাৰ চৌহদলৈ লৈ যায়।

প্ৰথম দিনটোত আন এটা অনুষ্ঠান হ’ল উপাকু ৱানেগু, যেতিয়া অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে পৰিয়ালৰ মৃত সদস্যক সন্মান জনোৱাৰ বাবে জ্বলোৱা ধূপ ধৰি মন্দিৰলৈ যায়। বাটত সৰু সৰু ঘিউৰ চাকিও ৰখা হয়। কিছুমানে গৈ থাকোঁতে গীত গায়। বিয়লি প্ৰায় ৪ বজাৰ পৰা শোভাযাত্ৰা আৰম্ভ হয়।
## শোভাযাত্ৰাসমূহ
### কুমাৰী যাত্ৰা

কুমাৰী যাত্ৰা অৰ্থাৎ কুমাৰীৰ ৰথ উৎসৱ ইন্দ্ৰ যাত্ৰাৰ লগত প্ৰায় একেই। ১৭৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত **জয় প্ৰকাশ মল্ল**ৰ ৰাজত্বকালত ইয়াৰ আৰম্ভণি হৈছিল।

এই উৎসৱৰ সময়ত গণেশ, ভৈৰৱ আৰু কুমাৰী দেৱতাৰ মানৱীয় প্ৰতিনিধি কঢ়িয়াই নিয়া তিনিখন ৰথ সংগীতৰ দলৰ সৈতে কাঠমাণ্ডু হৈ মহোৎসৱৰ পথত তিনিদিনত টানি লৈ গৈ থকা হয়। বিয়লি প্ৰায় ৩ বজাৰপৰা শোভাযাত্ৰা আৰম্ভ হয়। 

কুমাৰী যাত্ৰাৰ প্ৰথম দিনটো কোৱানেয়া (क्वनेया:) নামেৰে জনাজাত চহৰৰ দক্ষিণ অংশৰ মাজেৰে ৰথবোৰ টানি অনা হয়। দ্বিতীয় দিনটো পূৰ্ণিমা দিন যাক *ইয়েন্যা পুঁহি* নামেৰে জনা যায়। থানেয়া (থনেয়া:) নামেৰে জনাজাত অংশত শোভাযাত্ৰাৰ সময়ত উত্তৰ অংশৰ মাজেৰে আসনলৈকে ৰথবোৰ টানি অনা হয়। আৰু তৃতীয় দিনা নানিচায়া (নাছানিয়া:) কিলাগালৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ মাজেৰে শোভাযাত্ৰা পাৰ হয়। ২০১২ চনৰপৰা কুমাৰীৰ ৰথ উৎসৱৰ তৃতীয়দিনাৰপৰা ৰথখন কেৱল মহিলাৰ দলে টানি লৈ যোৱা হয়।
### মাতা বিয়ে
মাতা বিয়ে মানে মাখন বা ঘিউৰ চাকি আগবঢ়োৱা। ৰথ উৎসৱৰ প্ৰথম দিন কোৱানেয়াৰ দিনটোত নেৱাৰসকলে শোভাযাত্ৰাৰ পথত সৰু সৰু ঘিউৰ চাকি আগবঢ়াই যোৱা বছৰটোৰ ভিতৰত মৃত্যু হোৱা পৰিয়ালৰ সদস্যসকলক সন্মান জনায়। লগতে বাটত আত্মীয়-স্বজন আৰু বন্ধু-বান্ধৱীক সন্মানৰ চিন স্বৰূপে ঘিউৰ চাকি উপহাৰ দিয়ে। সন্ধিয়া প্ৰায় ৬ বজাৰ পৰা আৰম্ভ হয় শোভাযাত্ৰা।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:নেপালৰ সংস্কৃতি
বাঘচাল

**বাঘচাল ()** হৈছে নেপালত উৎপত্তি হোৱা এটা কৌশলগত, দুজন খেলুৱৈৰ ব'ৰ্ড খেল।ক খেলখন অসমতাপূৰ্ণ, এজন খেলুৱৈয়ে চাৰিটা বাঘ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে আৰু আনজনে বিশটা ছাগলীলৈকে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। বাঘে ছাগলীক ‘চিকাৰ’ কৰে। আনহাতে ছাগলীবোৰে বাঘৰ গতিবিধি বাধা দিবলৈ চেষ্টা কৰে। দক্ষিণ ভাৰততো এই খেল দেখা যায়, ফলকখন যদিও বেলেগ। কিন্তু নিয়ম একে। দেশৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত এই খেল জনপ্ৰিয়। 

## অৱলোকন
এই খেলখন ৫x৫ বিন্দুযুক্ত গ্ৰীডত খেলা হয়, অলবুকাৰ্ক(Alquerque) খেলৰ দৰেই। টুকুৰাবোৰ ৰেখাবোৰৰ ছেদ বিন্দুত ৰখা হয়, ইহঁতে সীমাবদ্ধ কৰা অঞ্চলৰ ভিতৰত নহয়। এই বিন্দুবোৰৰ মাজত আইনী গতিৰ দিশবোৰ ৰেখাৰে সংযোগ কৰা হয়। খেলখন দুটা পৰ্যায়ত অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত ছাগলীক ফলকত ৰখা হয় আৰু বাঘক স্থানান্তৰ কৰা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ত ছাগলী আৰু বাঘ দুয়োটাকে স্থানান্তৰ কৰা হয়। বাঘৰ বাবে জয়ী হোৱাৰ উদ্দেশ্য হ'ল পাঁচটা ছাগলী "ধৰা।" ছাগলীৰ ওপৰেৰে জঁপিয়াই ধৰাটো সম্পন্ন কৰা হয়, যেনে আলকুৱেৰক আৰু ড্ৰাফ্টত, যদিও ধৰাটো বাধ্যতামূলক নহয়। বাঘৰ সকলো আইনী খোজক বাধা দি ছাগলীয়ে জয়ী হয়। ভাৰতীয় খেল আদু পুলি আট্টম (The Game of Lambs and Tigers)ৰ লগত বাঘচালৰ বহু সাদৃশ্য আছে যদিও বৰ্ডখন বেলেগ। 
## খেলৰ নিয়য

খেলৰ আৰম্ভণিতে চাৰিওটা বাঘক গ্ৰীডৰ চাৰিওটা চুকত, কেন্দ্ৰৰফালে মুখ কৰি ৰখা হয়। প্ৰাৰম্ভিক ছেটআপৰ সময়ত বৰ্ডত কোনো ছাগলী ৰখা নহয়। 

ছাগলীবোৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা খেলুৱৈজনে প্ৰথমে গতি কৰে, বৰ্ডৰ মুক্ত প্ৰান্তত ছাগলী এটা ৰাখি। বাঘবোৰে এটা প্ৰান্তৰপৰা আন এটা প্ৰান্তলৈ ৰেখাৰে গতি কৰিব পাৰে। ছাগলীৰ সকলোবোৰ বৰ্ডত ৰখাৰ পিছত ছাগলীবোৰে বাঘৰ দৰে একে ধৰণেৰে এটা ছেক্সনলৈ আন এটা ছেক্সনলৈ গতি কৰিব লাগিব। খেলুৱৈৰ মাজত গতিবিধি পৰ্যায়ক্ৰমে হয়। 

বাঘে ছাগলীৰ ওপৰেৰে জঁপিয়াই কাষৰ মুক্ত অৱস্থানলৈ লৈ যায় চেকাৰৰ দৰে, যদিও বাঘ-চালত ধৰাটো বাধ্যতামূলক নহয়)। 
বাঘৰ বাবে নিয়ম:
* ৰেখাৰ কাষেৰে কাষৰ মুক্ত স্থানলৈ যাব পাৰে। 
* যিকোনো খোজৰ সময়ত ইহঁতে ছাগলী ধৰিব পাৰে, আৰু সকলো ছাগলী ৰখালৈকে অপেক্ষা কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। 
* এটা সময়ত মাত্ৰ এটা ছাগলী ধৰিব পাৰে। 
* ইহঁতে ছাগলীৰ ওপৰেৰে যিকোনো দিশত জঁপিয়াই যাব পাৰে, যেতিয়ালৈকে বাঘটোৱে নিজৰ পাল সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ মুকলি ঠাই থাকে। 
* বাঘে আন বাঘৰ ওপৰেৰে জঁপিয়াই যাব নোৱাৰে। 

ছাগলীবোৰে এই নিয়ম অনুসৰি চলাচল কৰিব লাগিব:
* সকলো ছাগলী বৰ্ডত স্থাপন নকৰালৈকে ছাগলী লৰচৰ কৰিব নোৱাৰে। 
* বন্দী হ’লে ব’ৰ্ড এৰিব লাগিব। 
* বাঘ বা আন ছাগলীৰ ওপৰেৰে জঁপিয়াই যাব নোৱাৰে। 

হয় বাঘে পাঁচটা ছাগলী ধৰিলে নহয় ছাগলীবোৰে বাঘবোৰক লৰচৰ কৰিব নোৱাৰাকৈ বাধা দিলে খেল শেষ হয়। 

কেতিয়াবা খেলখন পুনৰাবৃত্তিমূলক অৱস্থানৰ চক্ৰত পৰিব পাৰে। বিশেষকৈ ছাগলীবোৰে এই ৰিজ’ৰ্টটো ব্যৱহাৰ কৰি বন্দী হোৱাৰপৰা নিজকে ৰক্ষা কৰিব পাৰে। এই পৰিস্থিতিৰপৰা হাত সাৰিবলৈ এটা অতিৰিক্ত নিয়ম স্থাপন কৰা হৈছে: যেতিয়া সকলো ছাগলী ৰখা হ’ব, তেতিয়া কোনো পদক্ষেপে ব’ৰ্ডখনক খেলৰ সময়ত ইতিমধ্যে ঘটা পৰিস্থিতিলৈ ঘূৰাই আনিব নোৱাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে তলৰ স্থানত ছাগলী খেলুৱৈয়ে ওপৰৰ সোঁ প্ৰান্তত চিৰদিনৰ বাবে লৰচৰ কৰিব নোৱাৰে আনহাতে বাঘ খেলুৱৈয়ে ছাগলী এটাই নিজকে বলি দিবলৈ অপেক্ষা কৰি মাজৰ তলৰ প্ৰান্তৰ বাঘটোক অবিৰতভাৱে খেলিব পাৰে। 

## তথ্যৰ উৎস

* 

## বাহ্যিক সংযোগ
* Play Baghchal game online
* Description of the bagh-chal rules
* BoardGameGeek's page about bagh-chal
* Computing Tigers and Goats, a research paper by Lim Yew Jin & J. Nievergelt 
* Java applet that plays bagh-chal
* Shockwave version of bagh-chal
* Play Baghchal game with online friends
* Bagchal game for Android
* Bagchal 3D game for Android
শ্ৰেণী:নেপাল
শ্ৰেণী:খেল
ৰাণীমহল

**ৰাণীঘাট প্ৰাসাদ বা ৰাণী মহল** () হৈছে নেপালৰ পাল্প জিলাৰ কালি গণ্ডক নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক ৰাণা প্ৰাসাদ। ১৮৯৩ চনত জেনেৰেল খডগা শমশ্বেৰ জং বাহাদূৰ ৰাণাই এই ৰাজপ্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। 

## ইতিহাস

১৮৮৫ চনত খদগা শমশ্বেৰ ৰাণাই বীৰ শমশ্বেৰ জং বাহাদূৰ ৰানাক প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু নিজে নেপালৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ হ’বলৈ বিচাৰি দিবলৈ ৰানাউদ্দিন শ্বমশ্বেৰ ৰানাক হত্যা কৰে। তেওঁ পৰৱৰ্তী প্ৰধানমন্ত্ৰী পদৰ বাবে দৌৰত নামিছিল। ১৮৮৭ চনত খদগা ছামশ্বেৰে বীৰ শমশ্বেৰ জং বাহাদূৰ ৰানাক প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ পদৰপৰা অপসাৰণ কৰাৰ ষড়যন্ত্ৰ ব্যৰ্থ অভ্যুত্থানৰ চেষ্টা চলাইছিল। ইয়াৰ বাবে তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি ৰাজকীয় উপাধি আৰু মুখ্য সেনাধ্যক্ষৰ পদ ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়। তেওঁক পশ্চিম নেপালৰ গুলমি জিলাৰ থাডালৈ নিৰ্বাসিত কৰা হয়। ১৮৮৮ চনত তেওঁক পশ্চিম নেপালৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল আৰু কমাণ্ডাৰ ইন চিফ (টাইনাথি) হিচাপে নিযুক্তি দি সীমিত ক্ষমতা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় আৰু তেওঁক পলপা-গৌডালৈ যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয়।

পলপা-গৌডাত ১৮৯২ চনত খদগা ছামশ্বেৰৰ কনিষ্ঠ পত্নী তেজ কুমাৰী দেৱীৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ দুখ আৰু ৰাণীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ শেষ ইচ্ছাৰ স্মৃতিত খাডগাই এটা ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাণী মহলৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হ'ল ৰাণী প্ৰাসাদ। 

ৰাজপ্ৰাসাদটোৰ ডিজাইন এজন বৃটিছ স্থপতিে কৰিছিল, আৰু নিৰ্মাণৰ বাবে ভাৰতৰপৰা শ্ৰমিক আনিছিল। পাল্পাত চাৰিটা সেনা দল আৰু স্থানীয় গাঁৱৰ লোকসকলকো সংগঠিত কৰা হৈছিল নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ চুবুৰীয়া গাঁৱৰ লোকসকলকো বলপূৰ্বক শ্ৰমৰ বলি কৰা হৈছিল। ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু ৰাজপ্ৰাসাদ ভৱনৰ ভেটিলৈ যোৱা পথৰ শিলবোৰ ভাঙিবলৈ আগ্ৰি নামৰ এটা বিশেষ জাতি সম্প্ৰদায়ক নিয়োগ কৰা হৈছিল। নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ হ'বলৈ চাৰি বছৰ সময় লাগিছিল।  তেওঁলোকে ঘাটবোৰৰ নাম ৰাণী ঘাট আৰু ওচৰৰ অৰণ্যক ৰাণী বান (ৰাণীৰ অৰণ্য) নামেৰে নামকৰণ কৰে।  ১৯০২ চনত খদগা সমশ্বেৰ ৰাণাই ৰাণী মহল এৰি পৰিয়ালসহ ভাৰতলৈ পলায়ন কৰে। 

## বৰ্তমানৰ অৱস্থা, পুনৰ্গঠন আৰু পুনৰুদ্ধাৰ
 
খদগা চমশ্বেৰে ৰাজপ্ৰাসাদ পৰিত্যাগ কৰি ভাৰতলৈ পলায়ন কৰাৰ লগে লগে ৰাণী মহল কোনো উপযুক্ত মালিক বা তত্ত্বাৱধায়ক নোহোৱাকৈয়ে ৰৈ গ’ল। ২০ শতিকাৰ শেষৰফালে ৰাণী মহল ধ্বংসাৱশেষলৈ পৰিণত হোৱাৰ উপক্ৰম হৈছিল। ৰাজপ্ৰাসাদৰ দুৰ্বল অৱস্থা স্থানীয় ৰাইজে উপলব্ধি কৰি নেপাল চৰকাৰৰ চিন্তাৰ বিষয় হৈ পৰিছিল। ২০১৭ চনত নেপাল চৰকাৰে বাজেট আবণ্টন দি ৰাজপ্ৰাসাদটো পুনৰ মূল অৱস্থালৈ ঘূৰাই আনে। এই ভৱনটোত এটা সংগ্ৰহালয়ো স্থাপন কৰা হৈছিল। অঞ্চলটোৰ পৰ্যটন বৃদ্ধিৰ বাবে ব্ৰাংদী নদীৰ পাৰত নতুনকৈ এটা পথো নিৰ্মাণ কৰা হয়।
## প্ৰৱেশাধিকাৰ
তানচেনৰপৰা মটৰচালিত পথেৰে ৰাণী মহললৈ যাবলৈ প্ৰায় আধা ঘণ্টা সময় লাগে। লগতে কৈলাস নগৰৰপৰা তানচেনৰপৰা প্ৰায় ১৩ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত বাটাছে দাণ্ডাৰ ওচৰেদি খোজকাঢ়ি ৰাণীমহললৈ যাব পাৰি।

## উত্তৰাধিকাৰ
ৰাণী মহলক নেপালৰ তাজমহল বুলি কোৱা হয় কাৰণ দুয়োটা অট্টালিকা প্ৰেমিকৰ স্মৃতিত নিৰ্মাণ কৰা আৰু নদীৰ পাৰত অৱস্থিত।

## চিত্ৰসমূহ

File:RaniMahal, Palpa.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ দৃশ্য,অকাশৰপৰা লোৱা। 
File:Palpa, Ranighat Palace, Rani Mahal, Nepal.jpg|কালিগণ্ডাকী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এই ৰাজপ্ৰাসাদ। 
File:Palpa, Kali Gandaki River 2, Nepal.jpg|কালি গণ্ডকী নদী


## তথ্যৰ উৎস

শ্ৰেণী:নেপালৰ পৰ্যটনস্থলী
পাল্পা দৰবাৰ

**টানচেন দৰবাৰ বা পাল্পাা দৰবাৰ এণ্ড মিউজিয়াম** নামেৰেও জনাজাত টানচেন দৰবাৰ এটা ঐতিহাসিক ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু সংগ্ৰহালয়। ১৯২৭ চনত প্ৰতাপ শমশ্বেৰ জং বাহাদূৰ ৰাণাই ইয়াক নিৰ্মাণ কৰিছিল। নেপালৰ টানচেন চহৰৰ এটা ভৱিষ্যৎ প্ৰাসাদ দৰবাৰ। নেপালৰ ৰাণা শাসনৰ সময়ত ই ৰাণা ৰাজ্যপালসকলৰ আসন আছিল। 

২০০৫ চনত নেপালৰ গৃহ-যুদ্ধত মাওবাদীয়ে ধ্বংস কৰি পেলোৱা এই ৰাজপ্ৰাসাদটো ২০০৮ চনত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰি পুনৰ মুকলি কৰা হয়।

## চিত্ৰসমূহ

File:Tansen0463.JPG
File:Tansen0457.JPG
File:Palpa Darbar.jpg


## তথ্যৰ উৎস

শ্ৰেণী:নেপাল
নেৱাৰ সংগীত

**নেৱাৰ সংগীত ()** নেৱা সংগীত বা নেৱাৰ সংগীত বুলিও কোৱা হয়। এই সংগীত নেপালত নেৱাৰসকলে বিকশিত কৰা পৰম্পৰাগত সংগীত। এই সংগীতৰ শিপা ক্লাছিক হিন্দু আৰু বৌদ্ধে সংগীতৰপৰাই আছে। কাঠমাণ্ডু উপত্যকা আৰু ইয়াৰ পৰিধিৰ লোকসংগীতৰ অন্তৰ্ভুক্তিৰ লগে লগে ইয়াৰ বিকাশ ঘটিছিল। বাদ্যযন্ত্ৰ মূলতঃ পাৰ্কাচন আৰু বতাহৰ বাদ্যৰে গঠিত। 

## পৰম্পৰাগত সংগীত
পৰম্পৰাগত সংগীত বুলিলে ষোড়শ শতিকাৰ ৰজা মহেন্দ্ৰ মল্লৰ ৰাজত্বকালৰপৰা ২০ শতিকাৰ প্ৰথম দশকলৈকে সংগীতক বুজোৱা হয়। পৰম্পৰাগত গীতসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন দেৱ-দেৱীক চিত্ৰিত কৰা গীত, প্ৰেম আৰু বিয়াৰ গীত, বেলাড, ধান ৰোপণৰ ঐতিহাসিক গীত আৰু আখ্যান আদি অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগত সংগীতজ্ঞসকলে সংগীত আৰু নৃত্যৰ নেৱাৰ দেৱতা নাছাহ দ্যাহক পূজা কৰে।

পৰম্পৰাগত নেৱাৰ সংগীতক বিশেষ অনুষ্ঠানত আয়োজন কৰা হয়। পৰম্পৰাগত নেৱাৰ সংগীতৰ অন্যতম প্ৰধান ৰূপ হৈছে ডাফা সংগীত। ডাফা সংগীত হৈছে শাস্ত্ৰীয় নেৱাৰ সংগীত যিটো সম্ভৱতঃ লিচাভি যুগৰ শেষৰফালে উৎপত্তি হৈছিল আৰু মল্ল যুগত বিকশিত হৈছিল। মূলতঃ ডাফা সংগীত শাস্ত্ৰীয় ৰাগৰ আধাৰত ভক্তিমূলক গীতেৰে গঠিত। ডাফা সংগীত ডাফা খালাহছ নামৰ বাদ্য বজায়, যিটো গুঠি নামৰ পৰম্পৰাগত গোটৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। ৰাগৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি দিনটোৰ নিৰ্দিষ্ট সময়ত বা ঋতুত কিছুমান বিশেষ গীত বজোৱা হয়। এই গীতবোৰে সাধাৰণতে এটা বিশেষ ঋতুৰ আৱেগক বৰ্ণনা বা চিত্ৰিত কৰে। ঋতুভিত্তিক আৰু নিৰ্দিষ্ট ৰাগৰ উপৰি বিশেষ অনুষ্ঠানত বিভিন্ন ৰাগ বজোৱা হয়, যেনে দীপক ৰাগ (ৰজাৰ মৃত্যুত বজোৱা)। 

ঋতু, ইয়াৰ উৎসৱ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত সংগীত তলত দিয়া ধৰণৰ। 

দিনটোৰ বিভিন্ন সময়ত দপাই বজোৱা বিভিন্ন ৰাগৰ সূচী এনেধৰণৰ-

## ইতিহাস

পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি মঞ্জুশ্ৰীয়ে তেওঁৰ শিষ্য শান্তিকাৰাচাৰ্য আৰু গুণাকাৰচাৰ্য্যক সংগীতৰ শিক্ষা দিছিল। শান্তিকৰাচাৰ্য্যই বন্ধুদত্ত বজ্ৰচাৰ্য্য আৰু শ্ৰী গুণদত্তাচাৰ্যক শিকাইছিল আৰু নেৱাৰসকলৰ শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ আধাৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠা শিক্ষা লিখিছিল। লগতে পৰম্পৰাগত কাহিনী অনুসৰি পাচ্চিমা বাদ্যযন্ত্ৰ ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা হৈছিল আৰু ভগৱান শিৱই আৱিষ্কাৰ কৰিছিল ধিমে। 

এই কাহিনীবোৰে অনুমান কৰে যে নেৱাৰ সংগীত মূলতঃ ক্লাছিক হিন্দু আৰু বৌদ্ধ সংগীতৰপৰাই উদ্ভৱ হৈছে। সংস্কৃত আৰু নেপাল ভাষাত ৰচিত প্ৰায়বোৰ পৰম্পৰাগত মহাকাব্য আৰু নাটকৰ লগত সংগীতৰ অপৰিহাৰ্য অংশ আছিল। এই সংগীত ৰাগ আৰু তাল ব্যৱস্থাৰ ওপৰত আধাৰিত। নেৱা সংগীতৰ আটাইতকৈ আগতীয়াকৈ আৱিষ্কৃত গ্ৰন্থখন হৈছে সংগীত চন্দ্ৰ গ্ৰন্থ নামৰ এখন পাণ্ডুলিপি। ভক্তপুৰৰ ৰজা জগতজ্যোতি মল্ল আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰী বংশমণি ওঝাই লিখিছিল। পাণ্ডুলিপিখনত মূলতঃ নৃত্য, নাটক আৰু মঞ্চ নাটকৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। এই গ্ৰন্থখন সংস্কৃত ভাষাত লিখা হৈছিল আৰু ইয়াৰ অনুবাদ আৰু ব্যাখ্যা নেপালী ভাষাত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ৰজা জিতামিত্ৰ মল্লৰদ্বাৰা ৰচিত গায়নলোচন নামৰ আন এখন পাণ্ডুলিপি। বাদ্যযন্ত্ৰৰ ওপৰত বিভিন্ন পাণ্ডুলিপিও পোৱা গৈছে। ইয়াৰে বিখ্যাত কেইটা হ'ল তাল অনুকৰণম, মৃদংগ অনুকৰণম, পঞ্চতাল বাজা। 

## বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ
বাদ্যযন্ত্ৰসমূহক এনেদৰে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিব পাৰি:

*মেম্ব্ৰানোফোন: ধিময়, পাছিমা, খিন, কোৱানচাখিন, দামাখিন, ধায়া, নায়েখিন, ধোলক, নাগাৰা, কান্তন ডাব ডাব
*কৰ্ডোফোন: পিৱাঞ্চ, সাৰংগী
*এৰোফোন: বানছুৰী, বায়ে, মোৱালি, পংগা, কাহান
*ইডিয়ফোন: তা, বাভু, চুষ্য, কয়নপিন, ভূষ্য

## তথ্যৰ উৎস
শ্ৰেণী:নেপালী লোক-সংগীত
মহাগুৰু ফাল্গুনন্দ

**মহাগুৰু ফাল্গুনন্দ** বা **ফাল্গুনন্দ** () ফাল্গুনন্দ লিংডেন নামেৰেও পৰিচিত আৰু তেখেত নেপালৰ কিৰাত জনসাধাৰণৰ বাবে কিৰাত ধৰ্মৰ এজন নেতা হিচাপে পৰিচিত।
## প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পৃষ্ঠভূমি
১৮৮৫ চনৰ ১০ নৱেম্বৰ (২৫ কাতি ১৯৪২ বিএচ)ত নেপালৰ ইলাম জিলাৰ চুক্চিনাম্বা গাঁৱত মহাগুৰু ফাল্গুনন্দ লিংডেনৰ জন্ম হৈছিল। জন্মৰ সময়ত তেখেতৰ নাম আছিল ফাল্গু নাথ আনন্দ। তেখেতৰ পিতৃৰ নাম আছিল জগনবাজ লিংডেন আৰু মাতৃৰ নাম আছিল হংসমতী লিংডেন। অতি কম বয়সতে তেখেতে ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সেনাবাহিনীত এজন নেপালী গোৰ্খা সৈনিক হিচাপে যোগদান কৰি সেৱা আগবঢ়াইছিল আৰু প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ব্ৰিটিছ ভাৰতত তেখেতে প্ৰায় এটা দশক কটাইছিল আৰু সামৰিক সেৱাৰপৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত এগৰাকী আধ্যাত্মিক নেতা হিচাপে পৰিচিত হৈ পৰিছিল।

## কৰ্মজীৱন
তেখেত বিশেষকৈ লিম্বু, ৰায়, সুনুৱাৰ, যখখা, লোহৰুং, ধিমল আৰু জুৰেল কিৰাত লোকসকলৰ মাজত 'মহাগুৰু' নামেৰে পৰিচিত আছিল। নিৰামিষভোজী, মদ নিষিদ্ধকৰণ, লিম্বু পৰম্পৰা আৰু লিপি অনুসৰণ আদিকে ধৰি পিউৰিটান নীতিৰ ওপৰত প্ৰাচীন কিৰাত ধৰ্ম অব্যাহত ৰখাৰ কৃতিত্ব তেথেতক দিয়া হয়। সামাজিক-সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় বাৰ্তাৰ বাবে তেখেতক স্মৰণ কৰা হয়। তেখেতৰ মূল বাৰ্তাসমূহৰ ভিতৰত আছিল পশু বলি নিষিদ্ধ কৰাৰ আহ্বান, কিয়নো ইয়াৰ ফলত জন্ম, বিয়া, অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া আদি উদযাপনৰ বাবে সামাজিক ব্যয় বৃদ্ধি পায়।

## বিশ্বাস আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি
তেখেতে‍ বিশ্বাস কৰিছিল যে শিক্ষাই মানুহৰ হৃদয় পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ জ্ঞান দি‍য়ে‍, যিটোক তেখেতে‍ মুক্তিৰ একমাত্ৰ চাবি-কাঠি বুলি জ্ঞান কৰিছিল। ফাল্গুনন্দৰ মতে ঈশ্বৰক উপলব্ধি কৰাৰ বাবে মুক্তিয়েই চূড়ান্ত সত্য। তেখেতে তেখে‍তৰ দৰ্শনত প্ৰেম আৰু অহিংসাত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল৷ তেখেতে বহুতো মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৯৪৯ চনত তেখেতৰ মৃত্যু হয়৷

২০০৯ চনত চিৰস্থায়ী প্ৰভাৱৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে শ্ৰী পাচ কো চৰকাৰে (তেতিয়াৰ নেপাল চৰকাৰ) তেখেতক নেপালী ইতিহাসৰ বিশিষ্ট ব্যক্তিসকলৰ লগতে‍ ঠাই দিছিল আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জ্যোতিষ্ক হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল। তেখেতক নেপালৰ ষোড়শ জ্যোতিষ্ক বুলি কোৱা হয়৷

১৯৯৩ চনত নেপাল ডাক সেৱা বিভাগে বিভাগৰ "বিশিষ্ট ব্যক্তিত্ব ধাৰাবাহিক"ৰ অংশ হিচাপে ফাল্গুনন্দৰ সন্মানত এক ডাক টিকট জাৰি কৰিছিল।

## লিগেচি
বিশেষকৈ নেপাল আৰু কাঠমাণ্ডুৰ পূব প্ৰান্তত, এক সম্বৰ্ধনা অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে তেখেতৰ জন্ম বাৰ্ষিকী *ফাল্গুনন্দ জয়ন্তী* হিচাপে ব্যাপকভাৱে উদ্‌যাপন কৰা হয়। সাধাৰণতে নেপালী চান্দ্ৰ পঞ্জিকাত কাতি মাহৰ ২৫ তাৰিখে এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়।

## তথ্যসূত্ৰ
অয়লা (পানীয়)

**অয়লা** () নেপালৰ এবিধ পৰম্পৰাগত পানীয়; ভাত, আন শস্য আৰু বজৰা আদিৰ পৰা কিন্বন পদ্ধতিৰে উপাদানসমূহ ডিষ্টিলেচন কৰি প্ৰস্তুত কৰা ই এক নেৱাৰী পানীয়। সাধাৰণ মদ্যপানৰ উপৰি অয়লা নেপালৰ উৎসৱৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। এই সুৰা সাধাৰণতে ঘৰতে তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। নেপালত ইয়াৰ প্ৰস্তুতি এতিয়াও বাণিজ্যিক নহয়, অৱশ্যে ইয়াক নেৱা খাদ্য পৰিৱেশন কৰা ৰেষ্টুৰেণ্টত বিক্ৰী কৰা হয়। ইয়াক স্থানীয় নেৱাৰী ৰেষ্টুৰেণ্টত কিনিব পাৰি। চিএনএনে ইয়াক "বিশ্বৰ ৫০টা আটাইতকৈ সুস্বাদু পানীয়"ৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি উল্লেখ কৰিছে।
## প্ৰস্তুতি
সাধাৰণতে যিকোনো উৎসৱ বা সামাজিক-সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ আগত নেৱাৰী মানুহে ঘৰতে অয়লা প্ৰস্তুত কৰে। সিজোৱা চাউলৰ লগতে আন বহুতো উপাদান স্থানীয় জৈৱিক কিন্বন যৌগ *মাৰ্চা*ৰ সৈতে মিহলাই কমেও চাৰিৰপৰা পাঁচ দিন কিন্বন কৰি উৎকৃষ্ট মানৰ অয়লা প্ৰস্তুত কৰাটো নিশ্চিত কৰা হয়। আৰু অধিক শক্তিশালী সোৱাদৰ বাবে চাউলৰ সলনি বজৰা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সামগ্ৰীসমূহ ডিষ্টিলেচনৰ পিছত চূড়ান্ত উৎপাদন পোৱা যায়। ইয়াৰ বাবে বিশেষভাৱে ডিজাইন কৰা পৰম্পৰাগত মাটি আৰু তামৰ পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি এই কাম কৰা হয়। কেঁচা সামগ্ৰী কিন্বন কৰা মিশ্ৰণটো কাঠৰ জুইৰ চৌকাত সিজাই লোৱা হয়। শিখাৰ উষ্ণতা আৰু শীতল পানীয়েই এই পানীয়ৰ ডিষ্টিলেচনৰ সময়ত গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণ কৰা দুটা কাৰক।

## ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য
নেৱাৰী সংস্কৃতিত সামাজিকভাৱে সুৰা সেৱন কেৱল অনুমোদিতই নহয়, সাধাৰণতে ইয়াৰ বাবে উৎসাহিত কৰা হয়। তান্ত্ৰিক পৰম্পৰাৰদ্বাৰা প্ৰচাৰিত এই ধৰ্মীয় প্ৰথা। তান্ত্ৰিক পদ্ধতি অনুসৰি খাদ্যক তিনিটা ভাগত ভাগ কৰা হয়: মাংস, মৎস আৰু মদ্য (মদ্যপান)। 
বিশ্বাস কৰা হয় যে, মদ আগবঢ়ালে তান্ত্ৰিক দেৱতাসকলক সন্তুষ্ট কৰিব পৰা যায়, যিয়ে পাছলৈ অনুগামীসকলক শুভকামনা প্ৰদান কৰে। প্ৰতিটো ধৰ্মীয় উৎসৱ আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰ আগতে প্ৰথমে অয়লা দেৱতাক অৰ্পণ কৰা হয়, তাৰ পিছত ইয়াক ভক্তৰ মাজত পৰিৱেশন কৰা হয়। তেনে এক বিখ্যাত নেৱাৰী উৎসৱ হৈছে ইন্দ্ৰ যাত্ৰা।

অয়লাৰ দৰে অসমৰ ডিমাছা জনজাতীয় লোকসকলৰ মাজত প্ৰচলিত জুডিমাও ডিমাছা সমাজৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক অনুষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা এক পানীয়। সিজোৱা চাউলৰ পৰাই এই সুৰাও প্ৰস্তুত কৰা হয়।

অসমৰ মিছিংসকলে সিজোৱা চাউলৰ পৰা প্ৰস্তুত সুৰাক আপং বোলে। চাউলৰ আপংটো প্ৰথমে অসমত মিছিং সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে বিকশিত কৰিছিল। বিভিন্ন জনগোটৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত, নিৰ্মাণ পদ্ধতিৰ কিছুমান পাৰ্থক্য আছে, কিন্তু ফাৰ্মেণ্টেচনৰ বাবে ব্যৱহৃত পদ্ধতি একেই।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:সুৰা
শ্ৰেণী:নেপালৰ সংস্কৃতি
ৰাজশ্বাহী ৰেচম

বাংলাদেশৰ ৰাজশ্বাহীত উৎপাদিত ৰেচম বা চিল্ক উৎপাদক **ৰাজশ্বাহী ৰেচম** বুলি কোৱা হয়। নাৰীসমাজত ই বিখ্যাত, কাৰণ ই পৰিধানৰ বাবে এক উচ্চমানৰ কাপোৰ, বিশেষকৈ শাড়ী। ২০২১ চনত ইয়াক বাংলাদেশৰ উৎপাদন হিচাপে ভৌগোলিক ইংগিতৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়।
## ইতিহাস

প্ৰাপ্ত তথ্য অনুসৰি বাংলাদেশৰ ৰাজশ্বাহী অঞ্চলত ৰেচম উৎপাদনৰ আৰম্ভণি ত্ৰয়োদশ শতিকাৰপৰাই হৈছিল। তেতিয়া ইয়াক বংগ ৰেচম বা গংগা ৰেচম বুলি জনা গৈছিল। পাকিস্তান চৰকাৰে ১৯৫২ চনত ৰাজশ্বাহীত ৰেচম উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল। ৰাজশ্বাহী ৰেচম কাৰখানা ১৯৬১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এটা চৰকাৰী কাৰখানা। ১৯৭৮ চনত, বাংলাদেশৰ ছেৰিকালচাৰ ডেভেলপমেণ্ট ব’ৰ্ডৰ হাতত এই উদ্যোগ গতাই দিয়া হয়। লক্ষণীয়ভাবে, তেতিয়াৰপৰাই ই লোকচান কৰি আহিছে। ২০০২ চনৰ ৩০ নৱেম্বৰত ইয়াক বন্ধ কৰা হয়। ২০০২ চনৰ আগতে এই কাৰখানাটোৱে ৩০০ টন ৰেচম উৎপাদন কৰিছিল। ২০১১ চনত ইয়াৰ পৰিমাণ আছিল মাত্ৰ ৫০ টন। ২০১১ চনত বাংলাদেশৰ বিত্তমন্ত্ৰী আবুল মাল আব্দুল মুহিথে ৰাজশ্বাহী ৰেচম কাৰখানাটো পুনৰ মুকলি কৰাৰ বাবে আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে যদিও ব্যক্তিগতকৰণ আয়োগে ইয়াক লোকচানৰ কাৰণ বুলি দোহাই দি নাকচ কৰে।
## প্ৰকাৰ

ৰাজশ্বাহী ৰেচম ৰেচম পলুৰ লেটাৰপৰা তৈয়াৰী আন সকলো ধৰণৰ ৰেচমৰ দৰেই এবিধ সূতা। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত হোৱা অতি পাতল আঁহবোৰ চেৰিচিন নামৰ বিশেষ প্ৰটিনেৰে আবৃত কৰা হয়। এই ৰেচমৰ প্ৰধানকৈ তিনিটা প্ৰজাতি আছে: মালবেৰী ৰেচম, এড়ি ৰেচম (এণ্ডি ৰেচম) আৰু টছৰ ৰেচম। 

এই জাতবোৰৰ ভিতৰত টছৰ ৰেচম আটাইতকৈ উন্নত আৰু সেয়েহে ই আটাইতকৈ মূল্যৱান। 

ৰাজশ্বাহী ৰেচমৰপৰা তৈয়াৰী শাড়ী সমগ্ৰ বাংলাদেশতে অতি জনপ্ৰিয়।  বিভিন্ন ডিজাইন কৰা ৰাজশ্বাহী ৰেচম কাপোৰ সাধাৰণ কাপোৰ হিচাপেও বিক্ৰী কৰা হয় আৰু ই বিভিন্ন ৰং আৰু ডিজাইনত উপলব্ধ।
## তাৎপৰ্য
২০১১ চনত ৰাজশ্বাহীত সাতটা ৰেচম কাৰখানা আৰু বাংলাদেশ ছেৰিকালচাৰ ৰিচাৰ্চ এণ্ড ট্ৰেইনিং ইনষ্টিটিউট আছিল। বাংলাদেশৰ বেছিভাগ ৰেচম এই অঞ্চলৰ ছেৰিকালচাৰৰ দ্বাৰা উৎপাদন কৰা হয়। প্ৰায় এক লাখ লোক এই খণ্ডত প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে নিয়োজিত আছিল। ৰাজশ্বাহী ৰেচম উদ্যোগ আৰু কাৰখানা শ্ৰমিক সংঘই ৰেচম উদ্যোগৰ শ্ৰমিকসকলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে।
## চিত্ৰ
ৰাজশ্বাহী ৰেচম সংক্ৰান্তীয় কেইখনমান বিশেষ চিত্ৰ:

File:Silk cocoon, Sopura Silk Mills Ltd (03).jpg|ৰেচম লেটা
File:Silk cocoon, Sopura Silk Mills Ltd (01).jpg|ৰেচম লেটা
File:Silk cocoon, Sopura Silk Mills Ltd (02).jpg|ৰেচম লেটা
File:Silk cocoon, Sopura Silk Mills Ltd (04).jpg|ৰেচম লেটা
File:Silk weaving, Sopura Silk Mills Limited (01).jpg|ৰেচম বয়ন
File:Waxing on Rajshahi silk, Sopura Silk Mills Ltd (02).jpg|ৰেচমত ৱাক্সিং কৰা
File:Rajshahi silk fabric, Sopura Silk Mills Ltd (01).jpg


## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:বস্ত্ৰ
শ্ৰেণী:বাংলাদেশ
চালা শিল্পশৈলী

**চালা শিল্প শৈলী** হৈছে বংগ মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ এটা শৈলী, যি পঞ্চদশ শতিকাৰপৰা বংগত উৎপত্তি হৈছিল। হিন্দু মন্দিৰ স্থাপত্যত আঞ্চলিক শৈলী হিচাপে উৎপত্তি লাভ কৰিছিল। এই শৈলীৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল ওপৰৰ ভাগ বক্ৰ আৰু অলংকৃত। পশ্চিম বংগৰ চালা শৈলীৰ মন্দিৰবোৰ বোকাৰ দেৱাল আৰু খেৰৰ চালিৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু, পূব বংগত (বৰ্তমান বাংলাদেশ) ইয়াক বাঁহৰ গঠন আৰু খেৰৰ চালৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।

সমগ্ৰ বংগত চালা শৈলীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিন্তু বেছিভাগ মন্দিৰ পশ্চিম বংগত পোৱা যায়। বৰ্তমান সময়ত এই মন্দিৰসমূহ বৰ্তমান দুটা পৃথক ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-খণ্ডত অৱস্থিত: ভাৰতৰ পশ্চিম বংগ আৰু বাংলাদেশত। 
## ইতিহাস
মৌৰ্য যুগত চালা-শৈলীৰ উপস্থিতি দেখা যায়। মৌৰ্য শস্যৰ ভঁৰাল চালা শৈলীৰ অন্যতম প্ৰকাৰ চৰচলাৰ সৈতে মিল আছে। চতুৰ্দশ শতিকাত নিৰ্মিত পশ্চিমবংগৰ পশ্চিম বৰ্ধমান জিলাৰ গৰুইস্থিত শিলৰ মন্দিৰৰ চালা শৈলী বা বংগৰ জুপুৰি আকৃতিৰ চাল আছে। চালা শৈলীৰ আটাইতকৈ পুৰণি মন্দিৰটো হৈছে ঘটালৰ সিংহবাহিনী মন্দিৰ। কিন্তু কিৰিতেশ্বৰী মন্দিৰক চালা শৈলীৰ আটাইতকৈ পুৰণি মন্দিৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ১৪০৫ চনত মূল কিৰিতেশ্বৰী মন্দিৰ ধ্বংস কৰা হয়।

## প্ৰকাৰসমূহ
চালা-শৈলীত বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ মন্দিৰ আছে। এই প্ৰকাৰসমূহ চালৰ সংখ্যা অনুসৰি নিৰ্দিষ্ট কৰা হয়। মূলতঃ ৪প্ৰকাৰৰ চালা শৈলীৰ মন্দিৰ দেখা যায়। চালা-শৈলীৰ অধীনত চাৰিটা প্ৰচলিত মন্দিৰ প্ৰকাৰ হ’ল- দো-চালা, চৰ-চালা, আট-চালা আৰু বড়ো-চালা। 
; দো চালা:বাংলা ভাষাত ব্যৱহৃত "দো" শব্দৰ অৰ্থ দুটা। এই চালা শৈলীত নিৰ্মিত মন্দিৰসমূহৰ দুখন চাল (ছাদ) থাকে। এই শৈলীৰ মন্দিৰসমূহ সম্মুখ আৰু পিছফালে দুখন এঢলীয়া চালৰে গঠিত। মন্দিৰৰ মজিয়া আয়তাকাৰ। দো-চালা শৈলীত নিৰ্মিত প্ৰায়বোৰ মন্দিৰৰ সন্মুখত তিনিটা তোৰণ আছে। দো-চালা মন্দিৰত এটা বা তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ থাকে। একক প্ৰৱেশদ্বাৰ থকা মন্দিৰত সন্মুখত প্ৰৱেশদ্বাৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ফৰিদপুৰৰ ভাঙাত থকা নাৰায়ণ মন্দিৰ একক প্ৰৱেশদ্বাৰ থকা মন্দিৰ। কিছুমান দো-চালা মন্দিৰ তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়, মন্দিৰৰ সম্মুখ, বাওঁ আৰু সোঁফালে প্ৰৱেশদ্বাৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। মুৰ্ছিদাবাদ জিলাৰ বৰনগৰত দো-চালা শৈলীত নিৰ্মিত পঞ্চমুখী শিৱ মন্দিৰত তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে।

মন্দিৰৰ গঠন আৰু অধিক শক্তিশালী কৰিবলৈ দুটা দো-চালা মন্দিৰ ওচৰাওচৰিকৈ যোৰ কৰা হৈছে, যাক জনপ্ৰিয়ভাৱে *জোৰ-বাংলা শৈলী* বুলি জনা যায়। টাৱাৰৰ বাহিৰেও; জোৰ-বাংলা শৈলীৰ কেইটামান বিশিষ্ট মন্দিৰ হ'ল কলনা চহৰৰ সিদ্ধেশ্বৰী কালি মন্দিৰ, পাবনাৰ গোপীনাথ মন্দিৰ আৰু বীৰনগৰৰ ৰাধা-কৃষ্ণ মন্দিৰ। বহুক্ষেত্ৰত জোৰ-বাংলা শৈলীৰ মন্দিৰৰ দুই দো-চালাৰ মাজত চৰ-চালাৰ চাল নিৰ্মাণ কৰা হয়। বিষ্ণুপুৰৰ জোৰ বাংলা মন্দিৰ (কেষ্ট ৰায় মন্দিৰ বুলিও কোৱা হয়) এই শৈলীতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ডেভিদ মেককাচিয়নৰ মতে জোৰ বাংলা শৈলীৰ মন্দিৰবোৰ বেছিভাগেই পুৰুলিয়াৰ পৰা ফৰিদপুৰলৈকে (অৰ্থাৎ গংগাৰ দক্ষিণে আৰু পদ্মাৰ পশ্চিমে) এই অঞ্চলত দেখা যায়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:স্থাপত্য
ডোকো

**ডোকো** ( ) বাঁহৰপৰা তৈয়াৰী একপ্ৰকাৰৰ টোপোলা। ইয়াক শংকু বা "V" আকৃতিত হাতেৰে বোৱা হয়। বিশেষকৈ নেপাল, ভূটান আৰু উত্তৰ ভাৰতৰ পাহাৰীয়া ছিকিম আৰু উত্তৰাখণ্ড ৰাজ্যত সামগ্ৰী কঢ়িয়াই নিবলৈ পৰ্টাৰে ডোকো ব্যৱহাৰ কৰে। 

## সামগ্ৰী
শুকান বাঁহৰ ফিতাৰপৰা ডোকো তৈয়াৰ কৰা হয়। বাঁহ টেকসই আৰু কঠোৰ বতৰ সহ্য কৰে। ইয়াৰ নিৰ্মাণত কাপোৰৰ ফিতা আৰু কেঁচিও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

## ব্যৱহাৰ

ডোকোৰ আয়তন সাধাৰণতে ০.১ৰপৰা ০.২ মিটাৰ৩ হয়, গতিকে এজন ব্যক্তিয়ে গড় ২০-৫০ কিলোগ্ৰাম কঢ়িয়াব পাৰে। ইহঁতৰ কান্ধৰ ষ্ট্ৰেপ থাকে, আৰু সাধাৰণতে **নাম্লো** () নামৰ মূৰৰ ষ্ট্ৰেপ থাকে যিয়ে বাহকৰ কান্ধৰপৰা বোজাৰ এটা অংশ লয়। 

ডোকোৱে সামগ্ৰী, শাক-পাচলি, শস্য, পানীৰ পাত্ৰ আদি কঢ়িয়াই নিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে। সৰু জীৱ-জন্তু আৰু হাঁহ-কুকুৰা কঢ়িয়াই নিয়াৰ লগতে জীৱ-জন্তুৰ বাবে অস্থায়ী পিঞ্জৰা হিচাপেও কাম কৰে। য’ত মটৰ পথ নাই, তাত খোজ কাঢ়িব নোৱাৰা লোকক কঢ়িয়াই নিয়াৰ বাবে বিশেষ অভাৰছাইজ ড’কো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ডোকো উৎপাদনো আয়ৰ এক ভাল উৎস হৈ আহিছে। নেপালত জীৱিকা উপাৰ্জনৰ বাবে অন্ধ লোকক ডোকো উৎপাদনৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়। নেপালৰ প্ৰায় প্ৰতিটো গ্ৰাম্য অঞ্চলতে ডকোক গধুৰ বোজা কঢ়িয়াই নিয়াৰ বাবে সাধাৰণ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

## তথ্যসমূহ

শ্ৰেণী:নেপাল
শ্ৰেণী:নেপালৰ সংস্কৃতি
ছাকেলা নৃত্য

**ছাকেলা**, যাক ছাকেৱা বা ছাকেনৱা বুলিও জনা যায়, পূব নেপাল আৰু ভাৰতৰ ছিকিম, কালিম্পং, আৰু দাৰ্জিলিং অঞ্চলৰ খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী খাম্বু (ৰাই জনগোষ্ঠী)ৰ অন্যতম প্ৰধান উৎসৱ আৰু এই উৎসৱত নচা নৃত্য। বছৰত দুবাৰকৈ উদ্‌যাপন কৰা ছাকেলাক উভৌলি আৰু উধৌলি দুটা নামেৰে পৃথক কৰা হয়। ব’হাগৰ পূৰ্ণিমা (বৈশাখ মাহৰ পূৰ্ণিমাৰ দিন)ত ছাকেলা উভৌলি আৰু মংছিৰ বা পুহ মাহৰ পূৰ্ণিমাৰ দিনত ছাকেলা উধৌলি পালন কৰা হয়।

## তাৎপৰ্য্য
কিৰাটসকলে শ্বেমানিজমত বিশ্বাস কৰে আৰু প্ৰকৃতিৰ উপাসক। ছাকেলা উদযাপন হৈছে ভাল শস্য উৎপাদন আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ পৰা মানুহৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰকৃতি মাতৃৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰা। নেপালী ব’হাগ মাহৰ পূৰ্ণিমাত আৰম্ভ কৰা এই উৎসৱ, ব’হাগৰ (এপ্ৰিল–মে’) পোন্ধৰ দিন কৃষি বৰ্ষৰ আৰম্ভণি হিচাপে পালন কৰা হয়। ঠিক তেনেদৰে মংছিৰ অৰ্থাৎ পুহ মাহৰ (নৱেম্বৰ–ডিচেম্বৰ) অৰ্থাৎ শস্য চপোৱাৰ বতৰত ছাকেলা উধৌলি উদযাপন কৰাটোৱেই হৈছে প্ৰকৃতি মাতৃক ভাল শস্য যোগান ধৰাৰ বাবে ধন্যবাদ জনোৱা।
## নৃত্য
এই উৎসৱৰ মূল বৈশিষ্ট্য হ’ল কিৰাটি মানুহৰ বৃহৎ দলে নিজৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি পৰম্পৰাগত ছাকেলা নৃত্য পৰিৱেশন কৰে। সকলো বয়সৰ মানুহে একেলগে এটা বৃহৎ বৃত্তত নাচি থাকে। প্ৰতিটো মহলত ক্ৰমে চিলিমাংপা আৰু চিলিমাংমা নামেৰে জনাজাত পুৰুষ আৰু মহিলা নেতা থাকে। তেওঁলোকে চিলি নামেৰে জনাজাত নৃত্যৰ খোজবোৰ সঞ্চালন কৰে আৰু আন কিছুমানে অনুসৰণ কৰে। "চিলি" শব্দটোৱে মানুহৰ জীৱনৰ বিভিন্ন দিশ আৰু প্ৰকৃতিৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্ক প্ৰতিফলিত কৰে।

## তাৰতম্য
 
কিৰাটৰ মাজত সুনুৱাৰ আৰু ৰায়ে এই উৎসৱ পালন কৰে, আনহাতে যক্ষ আৰু লিম্বুসকলৰ নিজস্ব ইউচিয়াং আৰু চাচোক টাংনাম আছে। স্থানীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ ভিন্নতা সত্ত্বেও খিলঞ্জীয়াসকলে এই নৃত্যসমূহক সকলো কিৰাটৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট আৰু সাধাৰণ বুলিও ভাবে।
## নামৰ ভিন্নতা
বিভিন্ন খাম্বু ভাষাত ছাকেলাৰ বিভিন্ন নামকৰণ আছে। চামলিং উপ জনগোষ্ঠীয়ে ইয়াক ছাকেলা বুলি কয়। বান্টাৱাসকলে ইয়াক ছাকেৱা বা ছাকেনৱা বুলি কয় আনহাতে থুলুংসকলে ইয়াক টোছি বুলি কয়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:নৃত্য
শ্ৰেণী:নেপালৰ সংস্কৃতি
থাপাথলী দৰবাৰ

**থাপাথলী দৰবাৰ** (নেপালী: थापाथली दरवार) আছিল নেপালৰ ৰাজধানী কাঠমাণ্ডুস্থিত এটা মহল। **থাপাথলী** শব্দৰ অৰ্থ ‘থাপাসকলৰ নিবাস’। এই দুৰ্গটো প্ৰথমে নয়নসিংহ থাপাই নিৰ্মাণ কৰিছিল যদিও পিছত জঙ্গবহাদুৰ ৰাণাই ইয়াক অধিকাৰ কৰি প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বাগমতী নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত এই দৰবাৰত বহুকেইখন চোতাল, উদ্যান আৰু প্ৰাসাদবিলাক আছিল।

## ইতিহাস
দুৰ্গটো কাঠমাণ্ডুৰ কেন্দ্ৰত, বাগমতী নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল।

### থাপা বংশৰ অধীনত
থাপা বংশৰ নয়ন সিংহ থাপাক থাপাথলি দুৰ্গৰ নিৰ্মাণাৰম্ভৰ কৃতিত্ব দিয়া হয়।

### ৰাণা বংশৰ অধীনত

১৮৮৭ চনত যুদ্ধপ্ৰতাপ জংগক শমশেৰ ৰাণাই হত্যা কৰাৰ পাছত চন্দ্ৰ শমশেৰ জেবিয়াৰে থাপাথলী দুৰ্গ অধিকাৰ কৰি ১৯০৪ চনলৈকে ১৮ বছৰব্যাপী ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চন্দ্ৰ শমশেৰৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰ সিংহ শমশেৰ জেবিয়াৰে দুৰ্গটো লাভ কৰি ‘‘সিংহ মহল’’ বুলি নতুনকৈ নামকৰণ কৰে।

## সিংহ মহল
চন্দ্ৰ শমশেৰৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰ সিংহ শমশেৰ জেবিয়াৰে থাপাথলি দৰবাৰ অধিকাৰ কৰি ইয়াক ‘‘সিংহ মহল’’ নামেৰে নামকৰণ কৰে। বৰ্তমানে ইয়াত নেপাল ৰাষ্ট্ৰ বেংক অৱস্থিত।

## কালমোচন মন্দিৰ

কালমোচন মন্দিৰটো দৰবাৰৰ অংশ আছিল আৰু বিষ্ণুদেৱৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গিত। এই মন্দিৰটো ১৯শ শতিকাৰ মাজভাগত দৰবাৰৰ বাহিৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ স্থাপত্যৰ ক্ষেত্ৰত মোগল শিল্প আৰু নেপালী শিল্পৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে। ইয়াক ‘‘জঙ্গ হিৰণ্য হেমনাৰায়ণ মন্দিৰ’’ বুলিও কোৱা হয়। জংগবহাদুৰ ৰাণাই নিজৰ পত্নী হিৰণ্যগৰ্ভা আৰু হেমৰ নাম চিহ্নিত কৰি মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। 

কথিত আছে যে কোট পৰ্বৰ হত্যাকাণ্ডত নিহত লোকসমূহক জংগবহাদুৰ ৰাণাই এই মন্দিৰৰ তলত সমাধিস্থ কৰিছিল।

২০১৫ চনৰ নেপাল ভূমিকম্পত এই মন্দিৰ একেবাৰে ধ্বংসস্তূপত পৰিণত হয়। ২০১১ চনৰ ছিক্কিম ভূমিকম্পৰ পিছতেই ইয়াত বৃহৎ ফাঁট মেলা দেখা গৈছিল। বৰ্তমান সমগ্ৰ কালমোচন ঘাট এলেকাটো অত্যন্ত জীৰ্ণবস্থাত আছে।

## টোকা

শ্ৰেণী:নেপাল
সুকুটি

**সুকুটি ()** নেপালৰ নেপালী মূলৰ শুকান মাংস উৎপাদন, ভাৰত আৰু তিব্বতৰ হিমালয় অঞ্চলতো খোৱা হয়। সাধাৰণতে ম’হ, ভেড়া পোৱালি বা ছাগলীৰ মাংসৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। সুকুতি লিম্বু জনগোষ্ঠীৰ এটা প্ৰধান খাদ্য  আৰু লিম্বু ভাষাত ইয়াক সাখেক্য বুলি জনা যায়। ইয়াক প্ৰটিনৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু লগতে পাহাৰীয়া অঞ্চলত শীতকালত খাদ্যত বৈচিত্ৰ্য যোগ কৰা হৈছিল। আজি এই খাদ্য সাধাৰণতে পাহাৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাজত উপলব্ধ, আৰু এইদৰে বছৰজুৰি খাব আৰু বিক্ৰী কৰিব পাৰি। নেপালৰ বহু মাংসজাত সামগ্ৰীৰ ভিতৰত সুকুটি অন্যতম; আৰু বহু ধৰণে গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। 

## ইতিহাস

হিন্দু মন্দিৰত পশু বলিদানৰ অনুষ্ঠানৰ সময়ত পুৰোহিতে পৰিয়ালৰ লোকৰ উপস্থিতিত দেৱতাৰ মন্দিৰৰ সন্মুখত ম’হ আগবঢ়ায়। ম’হটোক চিঙুনীয়া (আবীৰ) লেপি দিয়া হয়। তেজ দেৱতাসকলক উৎসৰ্গা কৰা হয়, আৰু ইয়াৰ মূৰ মন্দিৰত স্থাপন কৰা হয়। তাৰ পিছত গাঁৱৰ মানুহে ম’হটোক প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰে আৰু যিহেতু দুৰ্গম অঞ্চলত মাংস বিলাসী বস্তু, গতিকে জন্তুটোৰ কোনো অংশই অপচয় নহয়। মাংসৰ কিছু অংশ সেইদিনা ৰাতিৰ আহাৰত সিজোৱা হয়, আৰু বাকীখিনি শুকুৱাই পিছত শুকান ফিতা কৰি প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা হয়। নেপালত ৰেষ্টুৰেণ্ট আৰু দোকানৰ সৈতে গঢ়ি উঠা নগৰীয়া জীৱনৰ আগতে মানুহে সদায় মাংস গ্ৰহণ কৰা নাছিল। কঠোৰ শীতকালত এই ক্ষীণ, শুকান মাংস খাদ্য যোগান হিচাপে কাম কৰিছিল। 

## পদ্ধতি

সুকুটি তৈয়াৰ কৰিবলৈ যিকোনো প্ৰাণী বা চৰাইৰ মাংস পাতলকৈ কাটি চৰ্বি সাৱধানে আঁতৰাই পেলোৱা হয়। মাংসৰ ফিতাবোৰ চাদত চুলহো (কাঠৰ জুইৰ ধোঁৱা)ৰ ওপৰত ওলোমাই আৰ্দ্ৰতা আঁতৰাই ইয়াক এক সুকীয়া ধোঁৱাময় সোৱাদ দিয়ে। শুকুৱাইলেও অপ্ৰীতিকৰ গোন্ধৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে, গতিকে ফিতাবোৰত প্ৰায়ে নিমখ, জিৰা, জলকীয়া, মৰিচাৰ গুড়ি, হলুদ আদি মচলাৰে আৱৰণ দিয়া হয়, কেতিয়াবা আদা আৰু নহৰুৰ পেষ্টেৰে আৱৰণ দিয়া হয় আৰু তাৰ পিছত পৰিষ্কাৰ কাপোৰত বিস্তাৰ কৰি ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত মাংসত তিতা সোৱাদ পোৱা যায় আৰু পোক-পৰুৱাক বিকৃত কৰে। সকলো আৰ্দ্ৰতা আঁতৰাই মাংসখিনি পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে শুকুৱাই লোৱাৰ পাছত ইয়াক সম্পূৰ্ণ সামগ্ৰী বুলি গণ্য কৰা হয়। গ্ৰেভিত সিজায়ো ইয়াক খাব পাৰি; কিন্তু ইয়াক সাধাৰণতে শুকান বা তেলত ভাজি দিয়া হয়।

## প্ৰস্তুতি আৰু পৰিৱেশন

নেপালী মানুহে মাংস শুকুৱাই নোযোৱালৈকে পাকঘৰত সুকুটি ৰান্ধি থাকে। সোৱাদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি চুকুটি প্ৰস্তুত কৰাৰ কেইবাটাও উপায় আছে। নেপালী মানুহৰ মাজত চুকুটি প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰধান পদ্ধতি হ’ল ডিপ ফ্ৰাই বা গ্ৰীল ৰোষ্টিং। চুকুটি বনাবলৈ নিমখ, জলকীয়া, জিৰা, হলুদ, আৰু মৰিচাৰ গুড়ি লাহে লাহে ব্ৰাউন হোৱালৈকে পোৰা হয় আৰু তাৰ পিছত পিহি পেষ্ট কৰা হয়। তাৰ পিছত এই মচলাবোৰৰ লগত সুকুটি মিহলাই তেলত ভাজি লোৱা হয়। সুকুতি বহুমুখী; ইয়াক প্ৰায়ে কটা পিঁয়াজ আৰু টমেটোৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হয়, তাৰ ওপৰত সেউজীয়া পিঁয়াজ বা ধনীয়া পাতৰ পেষ্ট দিয়া হয়। ফলত পোৱা জলপান প্ৰায়ে অতিৰিক্ত ব্যঞ্জন, ৰুচিকৰ খাদ্য বা মদ্যপানৰ সৈতে অতিৰিক্ত ব্যঞ্জন হিচাপে পৰিৱেশন কৰা হয়। 

## তথ্যৰ উৎস

শ্ৰেণী:নেপালৰ খাদ্য
ডাফা সংগীত

**ডাফা সংগীত** নেপালৰ এক *নেৱা কলা* য'ত গায়ক আৰু সংগীতজ্ঞসকলে শাস্ত্ৰীয় ৰাগ আৰু তাল ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ভক্তিমূলক সংগীত পৰিৱেশন কৰে। ডাবু নামৰ ঠাইত *ডাফা খলাহ* নামৰ সংগীতজ্ঞৰ দল এটাই এই সংগীত পৰিৱেশন কৰে। ডাফা নেপালৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু এতিয়ালৈকে বৰ্তি থকা ভক্তি সংগীত, ইয়াৰ উৎপত্তি ১৭ শতিকাত। ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত ডাফা সংগীতৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশ দেখা যায়। সেই যুগত ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটি নটা ভিন্ন ড্ৰামৰ ছেট অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় যিবোৰ বৰ্তমান মান্যতাপ্ৰাপ্ত বাদ্য।

## ইতিহাস
নেপালত শাস্ত্ৰীয় ভক্তিমূলক সংগীতৰ অস্তিত্ব এহেজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি প্ৰচলিত হৈ আছে। একাদশ শতিকাৰপৰা ১৭ শতিকাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত কাঠমাণ্ডুত সাহিত্যিক কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি পায়। এই যুগৰপৰা অসংখ্য ভক্তিমূলক সংগীত, নৃত্য আৰু নাটক পোৱা গৈছে। বেছিভাগ বিশেষজ্ঞই বিশ্বাস কৰে যে এই যুগত ডাফা সংগীতৰ ৰূপত কলা-সাহিত্য বিকাশৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল।

আজিলৈকে পোৱা ডাফাৰ প্ৰাচীন গ্ৰন্থখন হৈছে নেপালী ভাষাত ৰচিত *সংগীত চন্দ্ৰ* নামৰ এখন গ্ৰন্থ। ভক্তপুৰৰ ৰজা জগত জ্যোতি মল্ল আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰী বংশমণি ওঝাই নাট্য শাস্ত্ৰৰ পৰিশিষ্ট হিচাপে এই গ্ৰন্থখন লিখিছিল। গ্ৰন্থখনত ভৰত মুনিৰ নাট্য শাস্ত্ৰ আৰু অভিনৱগুপ্তৰ অভিনৱভাৰতীৰ বিষয়ে বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ পিছত জিতামিত্ৰ মল্লৰ ৰাজত্বকালত ৰচিত *গায়নলোচন*। গায়নলোচনত ৰাগ (আৰু ৰাগিনী), ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য আৰু অভিনয়ৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। ডাফাত ব্যৱহৃত বাদ্যযন্ত্ৰৰ বিভিন্ন গ্ৰন্থ যেনে তাল অনুকৰণ, মৃদংগ অনুকৰণ, পঞ্চতাল বাজা আদিয়েও দফাক শতিকাজুৰি পথ প্ৰদৰ্শন কৰি আহিছে।
## পৰিৱেশন
উৎস:

ডাফা সংগীত সমষ্টিটো *মু [[ধিময়]]*, *খিন*, *পশ্চিমা*, *ন্যাহ খিন*, *জ’ নাগাৰা*, *ডামাৰু,* তাৰ লগত টা, ভূষ্য আৰু কায়নপিন আদি তাল বাদ্য থাকে। সংগীতৰ সুৰত বাঁসুৰি নামৰ বাঁহীৰ দ্বাৰা লহৰ তোলা হয়। ডাফাৰ সংগীত পৰিৱেশনৰ আৰম্ভণিৰ পৰা শেষলৈকে একাধিক আচাৰ-অনুষ্ঠান আছে। বাদ্য সংগীতৰ টুকুৰাবোৰক *গৱাৰা* বোলা হয় আৰু প্ৰথম গৱাৰা সদায় *"নাছা দ্যা গৱাৰা*" বা *"দ্যাহ লাহায়"* বুলি কোৱা হয়, যিটো নাছা দ্যৰ বাবে উৎসৰ্গিত এটা ভক্তিমূলক গীত। গোৱা ৰাগবোৰৰ আগত এটা চুটি আলাপ থাকে।. ডাফা সংগীত দ্যাহ লাহায় (द्यः ल्हाय्)ৰ পৰা আগবাঢ়ি যায়, তাৰ পিছত ছুমা (छुमा), ভটৱা (भात्वा),, লজ (लज), চালি (चाली), গৌ (गौ), ধোচা (धोचा), আৰতি (आरती) লৈ শেষ হয় আৰু শেষত দ্যাহ লহয় (द्या ल्हाय्)  লৈ শেষ হয়।

বিভিন্ন ঠাইৰ বিভিন্ন ডাফা খালাৰ নিজস্ব নিয়ম থাকিব পাৰে। ডাফা সংগীতকো তান্ত্ৰিক সংগীতৰ অন্যতম হিচাপে লোৱা হয়। গতিকে, এটা কঠোৰ নিয়ম আছে আৰু ডাফাত মাইকী মানুহ নিষিদ্ধ। বাঁসুৰি খালাক ডাফা খালা বুলি লোৱা নহয়। বাঁসুৰি খালা, চিগৱো/য়েলেপো ধিমে ইন পিছলৈ মনোৰঞ্জনৰ বাবে অস্তিত্বলৈ আহিছিল, যিটো যিকোনো লিংগই পৰিৱেশন কৰিব পাৰে।

নিৰ্দিষ্ট সময়সূচী অনুসৰি ডাফা সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। নিৰ্দিষ্ট ঋতু, সপ্তাহৰ নিৰ্দিষ্ট দিন আৰু দিনৰ নিৰ্দিষ্ট ঘণ্টাত বজোৱা নিৰ্দিষ্ট সংগীত আছে। তলত সংগীতৰ ৰচনাৰ তালিকা আৰু ইয়াৰ সময় দিয়া হৈছে।

ডাফা সংগীতৰ ঋতুকালীন বিভিন্নতা:

দিনৰ বিভিন্ন সময়ত ডাফা সংগীত গোৱা বিভিন্ন ৰাগৰ সূচী তলত দিয়া ধৰণৰ-

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:সংগীত
শ্ৰেণী:নেপালৰ সংস্কৃতি
ধিময়

**ধিময়**, ধীমায়া, বা (নেৱাৰ ভাষাত: धिमय्) নেৱাৰ জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত নেপালী ঢোল। বাদ্যৰ শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি ই অনৱদ্ধ বাদ্য, ইয়াৰ নলাকাৰ মূল গঠনটোৰ দুয়োমূৰে চামৰাৰে ঢকা। 

## বিৱৰণ
নেপালৰ নেৱাৰসকলে বজোৱা আন ঢোলৰ তুলনাত এই ঢোলটো যথেষ্ট ডাঙৰ। এই বাদ্যযন্ত্ৰৰ আকাৰ ৪০ ইঞ্চিৰপৰা ৫১ ইঞ্চি আৰু দৈৰ্ঘ্য ১৭ ইঞ্চিৰপৰা ২১ ইঞ্চিলৈকে ভিন্ন হয়। ঢোলৰ খোলা কাঠ বা ধাতুৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। কেতিয়াবা কাঠৰ ঢোলবোৰ আংশিকভাৱে ধাতুৰ ফয়েলেৰে আবৃত কৰা হয়। পুৰণি ধিময় ঢোলৰ আকৃতি বেছিভাগেই অনিয়মিত, ঢোলৰ দেহ বনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কাঠৰ টুকুৰাটোৰ প্ৰাকৃতিক আকৃতিৰদ্বাৰা গঠিত। আধুনিক ড্ৰামবোৰ হয় নলাকাৰ বা সামান্য বেৰেল আকৃতিৰ। দুয়োটা মূৰ ছাগলীৰ ছালেৰে ঘেৰা হয়। বাওঁ পৰ্দাৰ ভিতৰত, যাক মানখাহ (ভক্তপুৰত হাইমা) বুলি কোৱা হয়, তাত ৰঙা টিউনিং পেষ্ট (কাৰ্য্যত শ্যাহিৰ দৰেই) প্ৰয়োগ কৰা হয়, যাৰ ফলত গভীৰ শব্দ পোৱা যায়। 

ধিময় দুবিধ। সৰুবোৰক "ধাচা ধিময়" আৰু ডাঙৰ ধিময়বোৰক "মা ধিময়" বোলে।

## বজোৱাৰ কৌশল
ঢোলৰ বাঁওফালটোক মানখাহ বোলে আৰু পৰ্দাৰ ওপৰৰ অংশত (ঘে) হাতেৰে বজাই পোনপটীয়াকৈ বজাই হয় দীঘলীয়া অনুৰণিত শব্দ উৎপন্ন কৰা হয়, নহয় তললৈ ষ্ট্ৰ’ক (খা) কৰি চোকা কুটিল শব্দ উৎপন্ন হয়। সোঁফালৰ পৰ্দা, যাক নাছাহ বোলা হয়, বেতৰপৰা তৈয়াৰী এমূৰে সামান্য বেঁকা পাতল লাঠিৰে বজোৱা হয়। এই তিনিটা মূল ষ্ট্ৰ'কৰ উপৰি চতুৰ্থ ধৰণৰ ষ্ট্ৰ'ক (dha) বজোৱা হয়, য'ত বাঁওহাতৰ কম অনুনাদী শব্দ অৰ্থাৎ ওপৰৰ অংশত আৰু সোঁহাতৰ ষ্ট্ৰ'ক সংযুক্ত কৰা হয়। 

## ইতিহাস
স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি এই বাদ্যটো মহাদেৱৰ আৱিষ্কাৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কিৰাট ৰাজ্যৰপৰাই এই ঢোল বজোৱা হৈছে। ঢোলটো বেছিভাগেই বজায় জ্যাপু সম্প্ৰদায়ে; জ্যাপু সম্প্ৰদায় নেৱাৰসকলৰ ভিতৰুৱা, যাৰ বৃত্তি হৈছে খেতি। অৱশ্যে আন জাতিবোৰেও ইয়াক বজায় কাৰণ নেপাল এক ঐক্যবদ্ধ জাতিলৈ গঢ় লৈ উঠিছে য’ত সকলো জাতিয়ে যিকোনো সাংস্কৃতিক বাদ্যযন্ত্ৰ বজাব পাৰে। 

## প্ৰদৰ্শন
পৰম্পৰাগত প্ৰেক্ষাপটত স্থানীয় পৰম্পৰাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ধিময়ক অন্যান্য বাদ্যযন্ত্ৰৰ সৈতে একেলগে বজোৱা হয়, বেছিভাগেই বিভিন্ন ধৰণৰ ইডিয়ফোন। *ধিময়বাজা* বুলি কোৱা ধিময়-সংগীতত ঢোলৰ লগত ভূচ্যয়, সিঁচ্যায়ৰ দৰে তাল বাদ্য আৰু কেতিয়াবা টাই-নাই নামৰ গং সদৃশ বাদ্যযন্ত্ৰও থাকে। বিশেষ অনুষ্ঠানত আনকি দৰ্জী আৰু পেছাদাৰী সংগীতজ্ঞৰ জাতি কাপালী (মাননীয়) বা জুগী (কল.)ৰ শ্বাউম সংগীতজ্ঞসকলকো কোৱা হ’ব পাৰে। বৌদ্ধ নৱবাজা (বা নৌবাজা)-এনচেম্বলতো ধিময় বজোৱা হয়। শেহতীয়াকৈ সংগীতজ্ঞসকলে পৰম্পৰাগত সংগীতৰ শিপাৰে জনপ্ৰিয় সংগীত গঢ়ি তোলাৰ নতুন উপায় বিচাৰিছে, ধিময়ক গীটাৰৰ দৰে পশ্চিমীয়া বাদ্যযন্ত্ৰৰ সৈতে একপ্ৰকাৰৰ বেছ ড্ৰাম হিচাপে বজোৱা হয়।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:বাদ্যযন্ত্ৰ
শ্ৰেণী:নেপাল
টংবা

**টংবা ()** হৈছে নেপালৰ পূব পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু চুবুৰীয়া ভাৰতীয় অঞ্চল চিকিম আৰু দাৰ্জিলিংত পোৱা বজৰা ভিত্তিক তৈয়াৰী দেশীয় সুৰা।

টংবা এজন অতিথিৰ প্ৰতি সন্মানৰ চিন আৰু এই পানীয় বিশেষ অনুষ্ঠান আৰু উৎসৱৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদানো। টংবা লিম্বু জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত আৰু থলুৱা পানীয়।

## প্ৰস্তুতি

টংবা মেণ্ডোকপেনা নামৰ কিম্বন কৰা বাজৰাৰ পানীয় জমা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰটোৰ নাম।  টংবা পাহাৰীয়া অঞ্চলত খেতি কৰা বাদামী বাজৰাৰপৰা (Eleusine coracana, ভাৰতত ৰাগি বা নেপালত কোডো বুলিও জনা যায়) তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে খেতি কৰা খেছুং, মাইক্ৰ’বায়’লজিকেল কলনী বা ষ্টাৰ্টাৰ কালচাৰৰ সৈতে ৰান্ধি মিহলি কৰা হয়। ‘খেছুং’ নেপালী শব্দ ‘মূৰ্ছা’ৰ লিম্বু ৰূপ; লেপচাসকলে ইয়াক ‘থামিখ’ বুলি কয়, আৰু ভূটীয়াসকলে ইয়াক ‘ফাব’ বুলি কয়। 

## নৃতাত্ত্বিক-ঔষধিয় গুণ

টংবা হৈছে হিমালয়ৰপৰা অহা কিম্বন কৰা বাজৰাৰ বিয়েৰ য'ত জৈৱিকভাৱে সক্ৰিয় উপাদান থাকে যিবোৰৰ উচ্চ উচ্চতাৰ ৰোগৰ চিকিৎসামূলক গুণ থাকিব পাৰে। কিম্বন কৰা বাজৰা কেইমিনিটমান ডুবাই ৰাখি, তাৰ পিছত তাৰপৰা ওলোৱা ডাৱৰীয়া তৰলখিনি বীজ চেপি ধৰা তলৰ বাঁহৰ খেৰৰ মাজেৰে চুহি লোৱা হয়। ই মৃদুভাৱে মদ্যপান কৰা, মসৃণ আৰু ইয়াৰ মৃদু, গাখীৰৰ দৰে, ভেঁকুৰৰ দৰে মিশ্ৰিত সোৱাদ থাকে আৰু ইয়াৰ লগত ৰুটিৰ কিছু আভাস থাকে।

পিঠিত খাদ্য কঢ়িয়াই নিয়া ভ্ৰমণকাৰীৰ বাবে টংবা হৈছে এক প্ৰধান পানীয়। ঠাণ্ডা অঞ্চলত বাস কৰা লোকৰ বাবেও ই ভাল কাৰণ ই হজম শক্তি বৃদ্ধি কৰে আৰু ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে। 

টংবাত গ্লাইকোঁচাইড, এমিনো এচিড, ফেটি এচিড, টাৰ্পিন'ইড আৰু ফেনল থাকে, যিবোৰৰ এণ্টিঅক্সিডেণ্ট আৰু এণ্টিবেক্টেৰিয়েল গুণ থাকে।  আৰু উচ্চ উচ্চতাৰ ৰোগৰ বাবে চিকিৎসামূলক গুণ আছে, য'ত উচ্চ উচ্চতাৰ ঠাণ্ডা আৰু শুকান জলবায়ুত শৰীৰৰ আৰ্দ্ৰতা বজাই ৰখাও অন্তৰ্ভুক্ত। অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে টংবা বিপাকীয় দিশৰপৰা জাপানীজ চেকেৰ সৈতে মিল আছে।

## তথ্যৰ উৎস

## বাহ্যিক সংযোগ
*https://www.researchgate.net/publication/381790986_Tongba_Traditional_Nepali_Beverage
শ্ৰেণী:নেপালৰ খাদ্য
ৰাটো মচ্ছিন্দ্ৰনাথ যাত্ৰা

**ৰাটো মচ্ছিন্দ্ৰনাথ যাত্ৰা**, () বুংগা দ্যাঃ যাত্ৰা নামেৰেও জনাজাত যাত্ৰা হৈছে নেপালৰ ললিতপুৰত অনুষ্ঠিত হোৱা নেপালী ৰথ উৎসৱ। মহানগৰীৰ অন্যতম বৃহৎ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু দেশৰ ভিতৰতে পালন কৰা আটাইতকৈ দীঘলীয়া ৰথ উৎসৱ। 

এই উৎসৱ বুংগ দ্যাহক উৎসৰ্গিত কৰা হয়, যিজনক বোধিসত্ত্ব অৱলোকিতেশ্বৰৰ এটা দিশ কৰুণাময় হিচাপেও পূজন কৰা হয় আৰু জনপ্ৰিয়ভাৱে বিশ্বাস কৰে যে ই বাৰিষাৰ বৰষুণ আনে। তেওঁক হিন্দু সন্ত মচ্ছিন্দ্ৰনাথৰ এটা দিশ হিচাপেও চিনাক্ত কৰা হয়। অধিক নিৰ্দিষ্টভাৱে ক’বলৈ গ’লে তেওঁক নেপালী ভাষাত ৰাটো মচ্ছিন্দ্ৰনাথ বুলি কোৱা হয়, য’ত ৰাটো অৰ্থাৎ "ৰঙা" অৰ্থাৎ দেৱতাৰ প্ৰতিমূৰ্তিৰ ৰঙা ৰঙৰ উল্লেখ। চন্দ্ৰ পঞ্জিকা অনুসৰি ৰথ উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়, গতিকে তাৰিখ পৰিৱৰ্তনশীল। চন্দ্ৰ নেপাল সম্বত কেলেণ্ডাৰৰ সপ্তম মাহৰ বচলাৰ শুক্লপক্ষৰ ৪ তাৰিখৰপৰা আৰম্ভ হয়। 
## ৰথ যাত্ৰা
নেপালত বুংগা দ্যাহৰ আগমন আৰু ভয়াবহ খৰাং পৰিস্থিতিৰ অন্ত পৰাৰ উপলক্ষ্য্যে এই ৰথ শোভাযাত্ৰা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। নৰেন্দ্ৰ দেৱ ৰজা হৈ থকাৰ সময়ত (৬৪০-৬৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) ইয়াৰ আৰম্ভণি হৈছিল। 

এই উৎসৱৰ প্ৰস্তুতি পৰ্ব আৰম্ভ হয় ললিতপুৰৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ পুলচোকত ৬০ ফুট ওখ ৰথ নিৰ্মাণৰপৰা। ৰথ সম্পূৰ্ণ হ’লে তেওঁৰ মন্দিৰৰপৰা বুংগা দ্যাহৰ প্ৰতিমূৰ্তি তাত স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ পিছতে উদ্‌যাপন কৰা লোকসকলে এমাহৰ ভ্ৰমণত ললিতপুৰৰ ৰাজপথেৰে ৰথখন টানি লৈ যায়। বুংগা দ্যাহৰ ৰথৰ লগত যাত্ৰাত একেধৰণৰ কিন্তু সৰু ৰথ চাকুৱা দ্যাহ(चाकुवा द्यः) থাকে। 

পুলচোকৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই ৰথ শোভাযাত্ৰাৰ পথ গব্হল, মংগলবজাৰ, হাখা, সুন্দৰা, চক্ৰবাহিল, লগানখেলৰ মাজেৰে গৈ জাৱালাখেলত শেষ হয়। বৰ্তমান-সন্মানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি ইতি আৰু থাটিৰ স্থানীয় অঞ্চলৰ মাজৰ অংশত কেৱল মহিলাসকলেহে ৰথখন টানি আনে। ৰথ শোভাযাত্ৰাৰ এই অংশটোক যাক মিছায়া ভুজ্য (যাক মাজ্য) বুলি জনা যায়।

ললিতপুৰৰ পশ্চিম দিশত অৱস্থিত জাৱালাখেলৰ মুকলি খেলপথাৰত যাত্ৰা শেষ হয়। তাত ভোটো যাত্ৰাৰ অনুষ্ঠানেৰে উৎসৱৰ সামৰণি পৰে, ভোটো, পৰম্পৰাগত নেপালৰ ভেষ্ট প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।

"বৰহা বৰষা যাত্ৰা"ৰ সময়ত, যিটো প্ৰতি ১২ বছৰৰ মূৰে মূৰে এবাৰ ঘটে, বুংগামাটিত মচিন্দ্ৰনাথৰ ৰথ নিৰ্মাণ কৰা হয়। বুংগামাটিৰপৰা ভাইচেপতি, নক্খু, ভানিমণ্ডল, ঝামচিখেল আৰু পুলচৌকলৈকে গোটেই বাটটো ৰথ টানি লৈ যোৱা হয়। ঝামচিখেল (আইডিয়াল মডেল স্কুলৰ ওচৰত)ৰপৰা পুলচৌকলৈ ৰাতি টানি ৰথখন টানি অনা হয়। তাৰ পিছত ৰথখন চহৰখনৰ মাজেৰে স্বাভাৱিক পথত টানি অনা হয়। 
জাৱালাখেলত ভোটো যাত্ৰা অনুষ্ঠানৰ পিছত ৰাটো মচিন্দ্ৰনাথৰ মূৰ্তিটো পুনৰ বুংগামাটিলৈ লৈ যোৱা হয়, য'ত ই বছৰৰ ৬ মাহ কটায়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:নেপালৰ সংস্কৃতি
লাংগলবন্দ

**লাংগলবন্দ** বাংলাদেশৰ নাৰায়ণগঞ্জ জিলাৰ চোনাৰগাঁ উপাজিলাৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষত অৱস্থিত এটা পৱিত্ৰ হিন্দু তীৰ্থস্থান। চ'ত মাহৰ শুক্লাপক্ষৰ অষ্টমী তিথিত ইয়াত পুণ্যস্নান অনুষ্ঠিত হয়। এই সময়ত লাখ লাখ ভক্ত পুণ্যস্নানৰ উদ্দেশ্যে ইয়াত আহে। কিংবদন্তি অনুসৰি, লাংগলবন্দৰ এই পৱিত্ৰ জলধাৰাত স্নান কৰি পৰশুৰাম মুনিয়ে পাপমোচন কৰিছিল। সেই স্মৃতি অনুসৰি বহু শতাব্দীৰপৰা পুণ্যাৰ্থীয়ে এই অষ্টমী-পুণ্যস্নান পালন কৰি আহিছে। মান্যতা অনুসৰি, এই তিথিত জগতৰ সকলো পৱিত্ৰ স্থানৰ পুণ্য ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত মিলিত হয়। ভাৰত, নেপাল, শ্ৰীলংকা, ভূটান, মালদ্বীপ আদি দেশৰ বহু পুণ্যাৰ্থীয়ে উক্তদিনা লাংগলবন্দত আগমন কৰে।

## ঘাট
পুণ্যাৰ্থীসকলে নিৰ্বিঘ্নে স্নান কৰিবলৈ ইয়াতে বহু ঘাট নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই ঘাটসমূহৰ নান্দনিক নাম আছে — যেনে অন্নপূৰ্ণা ঘাট, প্ৰেমতলা ঘাট, জয়কালী ঘাট, বৰদেশ্বৰী ঘাট, গান্ধী ঘাট, শংকৰ ঘাট, কালীদহ ঘাট, শিখৰী ঘাট আদি। ঘাটসমূহৰ ওচৰত বহু মন্দিৰ আৰু আশ্ৰমো গঢ় লৈ উঠিছে।

## নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা
লাংগলবন্দ স্নানোৎসৱত ৫০টা চি.চি.টি.ভি কেমেৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয় আৰু প্ৰায় ১২০০ গৰাকী সশস্ত্ৰ আৰু বগা পোশাকৰ আৰক্ষী মোতায়েন কৰা হয়। পুণ্যাৰ্থীৰ ভিৰৰ বাবেই পথত যান-জঁটৰ সৃষ্টি হয়, যাক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ বহুতো ট্ৰেফিক আৰক্ষীয়ে কাম কৰে।

## ২০১৫ চনৰ পদদলিত ঘটনা
২০১৫ চনৰ ২৭ মাৰ্চত অনুষ্ঠিত স্নানোৎসৱত প্ৰায় ১.৫ মিলিয়নৰো অধিক লোকৰ সমাগম হৈছিল। এই দিনা 'অষ্টমী স্নান' চলাকালীন ভিৰত পদদলিত হৈ ১০ গৰাকী হিন্দু ভক্তৰ মৃত্যু হয় আৰু প্ৰায় ৩০ গৰাকী আহত হয়। অপ্ৰত্যাশিত ভিৰ আৰু প্ৰয়োজনীয় প্ৰস্তুতিৰ অভাৱে এই দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হয় বুলি জানিব পৰা যায়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:বাংলাদেশ
শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰথা
শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম
শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ উৎসৱ
নেপালৰ জাতীয় প্ৰতীক

**নেপালৰ জাতীয় প্ৰতীক** () নেপাল চৰকাৰ আৰু ইয়াৰ সংস্থাসমূহে ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰাথমিক প্ৰতীক। ২০০৮ চনৰ ২৮ মে’ত আনুষ্ঠানিকভাৱে গ্ৰহণ কৰা এই প্ৰতীকটোক পিছলৈ ২০২০ চনত সংশোধন কৰি নেপালৰ সংশোধিত ৰাজনৈতিক মানচিত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।

আধুনিকীকৰণ কৰা আৰ্হিটোত কালাপানী ভূখণ্ড, লিপুলেখ পাছ, আৰু লিম্পিয়াধুৰাৰ ওপৰত দেশৰ ভূখণ্ডৰ দাবী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, যিবোৰ নেপালৰ চৰকাৰী মানচিত্ৰত যোগ কৰা হৈছে। এই পৰিৱৰ্তন ২০২০ চনৰ ১৩ জুন তাৰিখে প্ৰতীকত প্ৰতিফলিত হৈছিল।

প্ৰতীকটোত মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ প্ৰতীক হিচাপে সেউজীয়া পাহাৰ আৰু হালধীয়া পটভূমিত উৰ্বৰ তেৰাই সমভূমিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও লিংগ সমতাৰ প্ৰতীক হিচাপে সংযুক্ত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ হাত, হাতৰ চাৰিওফালে জাতীয় ফুল ৰ’ড’ডেণ্ড্ৰনৰ মালা— অন্তৰ্ভূক্ত কৰা হৈছে।

কিছুমান ক্ষেত্ৰত ব্যৱহৃত প্ৰতীকৰ বিকল্প সংস্কৰণত, বিশেষকৈ মানচিত্ৰ আৰু জাতীয় ফুলৰ চিত্ৰণত সামান্য শৈলীগত পাৰ্থক্য উপস্থাপন কৰা দেখা যায়।

## বৈশিষ্ট্যসমূহ
প্ৰতীকটোত নেপালৰ পতাকা, মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, নেপালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ প্ৰতীক সেউজীয়া পাহাৰ আৰু উৰ্বৰ তেৰাই অঞ্চলৰ প্ৰতীক হালধীয়া ৰং, লিংগ সমতাৰ প্ৰতীক হিচাপে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ দুখন হাতৰ সংযোগ আৰু ৰোড’ডেণ্ড্ৰন (জাতীয় ফুল)ৰ মালা, যাক ললি গুৰংশ (লালি গুৰাংশ) বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ ওপৰত নেপালৰ আকৃতিৰ বগা চিলোৱাট আছে।
## মূলমন্ত্ৰ
আৰ্হিটোৰ গুৰিতে এটা ৰঙা স্ক্ৰলত সংস্কৃতত জাতীয় মূলমন্ত্ৰ লিখা আছে:जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपी गरीयसी, যাৰ অনুবাদ হৈছে 'মাতৃ আৰু মাতৃভূমি স্বৰ্গতকৈও শ্ৰেষ্ঠ।'

তলৰ বাক্য খণ্ড ৰামে উদ্ধৃত কৰিছিল যেতিয়া তেওঁৰ ভাতৃ লক্ষ্মণে পুনৰ লংকাত থকাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰিছিল।

## ঐতিহাসিক অস্ত্ৰ
২০০৮ চনৰ ২৮ মে'ৰ আগতে আধুনিক প্ৰতীকৰ আগত ৰজাৰ আধিপত্যৰ চিন “বাহু’’ আছিল, সাধাৰণতে এটা বগা গৰু, এটা সেউজীয়া ফেচেণ্ট, দুজন গোৰ্খা সৈনিক (এজনে কুক্ৰি আৰু ধনু লৈ; আনজনে ৰাইফল লৈ), হিমালয়ৰ শৃংগ, দুটা ক্ৰছ কৰা নেপালৰ পতাকা আৰু কুক্ৰি, গোৰক্ষনাথ (ৰক্ষক দেৱতা)ৰ ভৰিৰ ছাপ গুৰখাসকলৰ), আৰু ৰাজকীয় মূৰৰ পোছাক। ইয়াত জাতীয় মূলমন্ত্ৰ থকা একেখন ৰঙা নিচানো আছিল। ১৯৩৫ চনৰ পৰা ১৯৬২ চনলৈকে এই অস্ত্ৰসমূহত লেটিন ভাষাত গৌণ মূলমন্ত্ৰও আছিল: *Dulce et decorum est pro patria mori*।
### উপ-ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক
নেপাল মুঠ সাতটা প্ৰদেশত বিভক্ত আৰু প্ৰত্যেকেই একোটা সুকীয়া প্ৰতীক গ্ৰহণ কৰিছে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:প্ৰতীক
শ্ৰেণী:নেপাল