ৰাই

**ৰাই** (Secale cereale) হৈছে একপ্ৰকাৰ শস্য। ইয়াক মূলতঃ পূব আৰু উত্তৰ ইউৰোপৰ পৰা ৰাছিয়ালৈকে খেতি কৰা হয়। এই শস্য ঠাণ্ডা বতৰৰ অঞ্চলবোৰত উপযোগী; ইয়াৰ জোৰদাৰ বৃদ্ধিয়ে অপতৃণ দমন কৰে আৰু বছৰৰ আৰম্ভণিতে জীৱ-জন্তুৰ বাবে প্ৰচুৰ খাদ্যৰ যোগান ধৰে। ই ঘেঁহু আৰু যৱ জাতীয় শস্য। ৰাই শস্যৰ পৰা ৰুটি, বিয়েৰ, ৰাই হুইস্কি আৰু পশু খাদ্য তৈয়াৰ কৰা হয়৷ ইউৰোপত বিশ্বৰ প্ৰায় আধা ৰাই উৎপাদন হয়। 

ইউৰোপীয় লোককথাত Roggenwolf ("ৰাই পহু") হ'ল মাংসভোজী  দানৱ বা Feldgeist.

## বিৱৰণ
ৰাই হৈছে বীজৰ বাবে খেতি কৰা ওখ ঘাঁহ জাতীয় শস্য; ই বাৰ্ষিক বা দ্বিবাৰ্ষিক হ'ব পাৰে। পৰিৱেশৰ অৱস্থা আৰু বৈচিত্ৰ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ উচ্চতা ১ৰ পৰা ৩ মিটাৰ (৩ ফুট ৩ ইঞ্চিৰ পৰা ৯ ফুট ১০ ইঞ্চি) পৰ্যন্ত হয়। ইয়াৰ পাতবোৰ নীলা-সেউজীয়া, দীঘল আৰু জোঙা। বীজবোৰ প্ৰায় ৭ৰ পৰা ১৫ চেণ্টিমিটাৰ (২.৮ৰ পৰা ৫.৯ ইঞ্চি) দীঘল বক্ৰ মূৰ বা ডাল এটাত কঢ়িয়াই নিয়া হয়। মূৰটো বহুতো ডালৰে গঠিত, যিবোৰৰ প্ৰতিটোতে দুটা সৰু সৰু ফুল থাকে; স্পাইকলেটবোৰ মূৰৰ ওপৰলৈ বাওঁ আৰু সোঁফালে পৰ্যায়ক্ৰমে থাকে।


File:Illustration Secale cereale0.jpg|উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ চিত্ৰণ।
File:Secale cereale - cereal rye 2 - Steve Hurst USDA-NRCS PLANTS Database.jpg|খোলাত থকা বীজ।
File:Secale cereale - cereal rye - Steve Hurst USDA-NRCS PLANTS Database.jpg|বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শস্য।
File:Rye grains rotated (cropped).jpg|ৰাইৰ বীজ ঘেঁহুৰ তুলনাত প্ৰায় ৭ বা ৮ মিলিমিটাৰ দীঘল, বহুত ডাঙৰ আৰু কম ঘূৰণীয়া।


## কৃষি

মধ্যযুগৰ পৰাই মধ্য আৰু পূব ইউৰোপত মানুহে ৰাইৰ খেতি ব্যাপকভাৱে কৰি আহিছে৷ ই ফ্ৰান্স-জাৰ্মানী সীমান্তৰ পূব আৰু হাংগেৰীৰ উত্তৰত থকা বেছিভাগ অঞ্চলতে মূলতঃ ৰুটি প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবে শস্য হিচাপে কাম কৰে। দক্ষিণ ইউৰোপত ইয়াৰ খেতি প্ৰান্তীয় ভূমিত কৰা হৈছিল।

ৰাইৰ ভৌতিক ধৰ্মই চূড়ান্ত খাদ্য সামগ্ৰীৰ বৈশিষ্ট্য যেনে বীজৰ আকাৰ, পৃষ্ঠভাগ, আৰু ছিদ্ৰতা আদিত প্ৰভাৱ পেলায়।  বীজৰ পৃষ্ঠভাগৰ ক্ষেত্ৰফল শুকান আৰু তাপ সঞ্চাৰণৰ সময়ৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে সম্পৰ্কিত। সৰু বীজত তাপ সঞ্চাৰণ বৃদ্ধি পায়, যাৰ ফলত শুকোৱাৰ সময় কম হয়। কম ছিদ্ৰযুক্ত বীজ শুকুৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত অধিক লাহে লাহে পানী হেৰুৱায়।

শীতকালীন ৰাই হ’ল শৰৎ কালত ৰোপণ কৰা যিকোনো জাতৰ ৰাই। শীতকালৰ উষ্ণ দিনত যেতিয়া সূৰ্যৰ পোহৰে গছজোপাক জমা হোৱাৰ ওপৰত সাময়িকভাৱে গৰম কৰি পেলায়, আনকি সাধাৰণ বৰফৰ আৱৰণ থকাৰ সময়তো ই বৃদ্ধি পায়। শীতকালত প্ৰতিৰোধী অপতৃণৰ বৃদ্ধি ৰোধ কৰিবলৈ ইয়াক আৱৰণ শস্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

নেমাটোড Ditylenchus dipsaci আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ তৃণভোজী পোককে ধৰি কীট-পতংগই ৰাইৰ বৃদ্ধিৰ ওপৰত গুৰুতৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।

## উৎপাদন আৰু ব্যৱহাৰ
thumb|upright=1.7|দেশ অনুসৰি ৰপ্তানি (২০১৪)

thumb|upright=1.7|বিশ্বব্যাপী উৎপাদনৰ মানচিত্ৰ। ৰাই মূলতঃ মধ্য আৰু উত্তৰ ইউৰোপৰ মাজেৰে ৰাছিয়ালৈকে খেতি কৰা হয়।

ৰাই প্ৰধানকৈ পূব, মধ্য আৰু উত্তৰ ইউৰোপত খেতি কৰা হয়। মূল ৰাই বেল্টটো উত্তৰ জাৰ্মানীৰ পৰা পোলেণ্ড, ইউক্ৰেইন আৰু পূবলৈ গৈ মধ্য আৰু উত্তৰ ৰাছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উত্তৰ আমেৰিকা, আৰ্জেণ্টিনাসহ দক্ষিণ আমেৰিকা, ওচেনিয়া (অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু নিউজিলেণ্ড), তুৰস্ক আৰু উত্তৰ চীনতো ৰাই খেতি কৰা হয়। ১৯৯২ চনৰ পৰা উৎপাদক দেশবোৰৰ অধিকাংশতেই ৰাইৰ উৎপাদন হ্ৰাস পাইছে; উদাহৰণস্বৰূপে, ৰাছিয়াত ৰাইৰ উৎপাদন ১৯৯২ চনত ১৩.৯ মেট্ৰিক টনৰ পৰা ২০২২ চনত ২.২ মেট্ৰিক টনলৈ হ্ৰাস পায়।

আন শস্য যেনে ঘেঁহুৰ তুলনাত ৰাইৰ বিশ্ব ব্যৱসায় যথেষ্ট কম। ২০১৬ চনত ৰাইৰ মুঠ ৰপ্তানি আছিল ১৮৬ মিলিয়ন ডলাৰ আৰু ঘেঁহুৰ ৰপ্তানি আছিল ৩০.১ বিলিয়ন ডলাৰ।

পোলেণ্ডে প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে সৰ্বাধিক ৰাই খায় (২০০৯ চনত ), তাৰ পাছতে নৰ্ডিক আৰু বাল্টিক দেশসমূহ আহে। ইউৰোপীয় সংঘত সাধাৰণতে প্ৰতিজন ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে  ৰাই খোৱা হয়। সমগ্ৰ বিশ্বত জনমূৰিৰ ভিত্তিত মাথোঁ  ৰাই খোৱা হয়।

## হাইব্ৰিডৰ উৎপাদন

১৯ শতিকাৰ পৰা জাৰ্মানী আৰু স্কটলেণ্ডত উদ্ভিদ প্ৰজননকাৰীসকলে, বিশেষকৈ ১৯৫০ চনৰ পৰা ঘেঁহু আৰু ৰাইৰ উত্তম গুণসম্পন্ন সংকৰ শস্য প্ৰস্তুত কৰিবলৈ কাম কৰিছিল, যাক বৰ্তমান ট্ৰাইটিকেল বুলি কোৱা হয়। আধুনিক ট্ৰাইটিকেলবোৰ ছটা ক্ৰম’জমৰ গোটৰ সৈতে হেক্সাপ্লয়ড; বছৰি লাখ লাখ টন শস্য উৎপাদন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

## খাদ্য আৰু পানীয় হিচাপে ব্যৱহাৰ

Oval rye pumpkin bread 2024-03-10 08.jpg|ৰাইৰ ৰুটি
Naturaplan Bio Pumpernickel.png|পাম্পাৰনিকেল
IKEA knäckebröd.JPG|চুইডিছ ৰাই ক্ৰিছ্পব্ৰেড ()
File:Sultsina.png|চুল্‌ছিনা, ঐতিহ্যবাহী খাদ্য, যাৰ ভিতৰত চুজি থাকে
Old Overholt Rye Whiskey bottle and tumbler.jpg|ৰাই হুইস্কি
Terrapin Brewing Co. Rye Squared Imperial Pale Ale.jpg|ৰাই বিয়েৰ 


## লোকবিশ্বাস

ইউৰোপীয় লোককথাত Roggenwolf ("ৰাই পহু") এটা মাংসভোজী দানৱ বা Feldgeist, এটা পহুৰ দৰে আকৃতিৰ এটা ক্ষেত্ৰ আত্মা। ৰগেনউলফে শিশু চুৰি কৰি খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। শেষৰ শস্যৰ মূৰবোৰ প্ৰায়ে কৃষি আত্মাৰ বাবে বলিদান হিচাপে নিজৰ ঠাইত এৰি দিয়া হয়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:শস্য