মণিপুৰ

**মণিপুৰ** উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এখন ৰাজ্য। ইয়াৰ ৰাজধানী ইম্ফাল। মণিপুৰৰ উত্তৰে নাগালেণ্ড, দক্ষিণে মিজোৰাম, পশ্চিমে অসম ৰাজ্য আৰু পূৱ দিশত ম্যানমাৰ আছে। 

## ইতিহাস

এখন ক্ষুদ্ৰ অতি উৰ্ব্বৰ সমতল ভূমিৰে ৰাজ্যখন গঠিত হৈছে। চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ পৰা এশাৰী পৰ্ব্বতমালাই এই ৰাজ্যখন কেউদিশে আবৰি আছে। এই পৰ্ব্বতীয়া অঞ্চলত বন্য আৰু যুঁজাৰুজাতি কেতবোৰে বসবাস কৰিছিল। মণিপুৰ বহুদিন ধৰি এখন স্বাধীন ৰাজ্য আছিল। টাই-ছানসকলে এই ৰাজ্যখনক কা-ছে আৰু মানসকলে কা-থে বুলিছিল। দুয়োটা শব্দই মূলতে একে আছিল যেন লাগে। টাই-আহোম সকলে এই ৰাজ্যখনক মেখেলি বুলি অভিহিত কৰিছিল। কছাৰীৰ মতে এই ৰাজ্যখনৰ নাম আছিল মেগলি আৰু পুৰণি অসমীয়াৰ মতে মগলৌ। পেমবটৰ্ণৰ মতে মণীপুৰীসকল দৰাচলতে এটা তাৰ্তাৰ উপনিবেশৰহে লোক। খৃষ্টীয় ১৩শ আৰু ১৪শ শতিকাত চীন আৰু তাৰ্তাৰ ৰাজবংশসমূহৰ মাজত সঘনে হৈ থকা স্ংঘৰ্ষৰ ফলত চীনৰ উত্তৰ পশ্চিম সীমাঞ্চলৰ পৰা কিছুমান তাৰ্তাৰলোক পলাই আহি এই ৰাজ্য সোমাইছিলহি। এই লোকসকলৰ চেহেৰা পাতি মঙ্গোলিয়ান আৰু তেওঁলোকৰ ৰাজ্যৰ দক্ষিণ সীমাত থকা কুকি জনজাতিৰ সৈতে তেওঁলোকৰ ভাষাৰ মিল আছে। খৃষ্টীয় তেৰশ শতিকাৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা কেতবোৰ নথিপত্ৰও তেওঁলোকৰ ওচৰত পোৱা গৈছিল। ১৩ শ শতিকাৰ পৰা ১৭১৪ খৃ:লৈ মাত্ৰ ৪৭জন ৰজাৰ নামো জানিব পৰা গৈছে। সেইমতে গড় হিচাপে হিচাপ কৰিলে প্ৰতিজন ৰজাই প্ৰায় ৩৬ বছৰকৈ ৰাজত্ব কৰিছিল। তদুপৰি এই গোটেই সময়ছোৱাত মাত্ৰ এটাই গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনাৰ উল্লেখ আছে আৰু সেইটো হ’ল খুমবাত বিজয়। ১৪৭৫ খৃ: ত প্ং আৰু মণিপুৰে একেলগে খুমবাত আক্ৰমণ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কুবো সমতল ভূখণ্ড মণিপুৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হৈছিল। এই সময়ৰ সৰহভাগ তথ্যই আখ্যানৰ ওপৰত প্ৰতিস্থিত।

## ভূগোল

ৰাজ্যখনৰ অক্ষাংশ ২৩°৮৩'উত্তৰ – ২৫°৬৮'উত্তৰ আৰু দ্ৰাঘিমাংশ ৯৩°০৩'পূব – ৯৪°৭৮'পূব। ৰাজ্যখনে সামৰি লোৱা মুঠ মাটিকালি ২২,৩২৭ কিলোমিটাৰ (৮,৬২১ বৰ্গমাইল)। ৰাজধানীখন সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ৭৯০ মিটাৰ (২,৫৯০ ফুট) উচ্চতাত প্ৰায় ৭০০ বৰ্গমাইল (২,০০০ কিলোমিটাৰ) নীলা পৰ্বতমালাৰে আগুৰি থকা অণ্ডাকাৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। উপত্যকাটো উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ ঢাল খাইছে। পৰ্বতমালাবোৰে মধ্যমীয়া জলবায়ুৰ সৃষ্টি কৰে, যাৰ ফলত উত্তৰ দিশৰ পৰা অহা ঠাণ্ডা বতাহ উপত্যকাত উপস্থিত হোৱাত বাধা দিয়ে আৰু ঘূৰ্ণীবতাহৰ ধুমুহা বন্ধ কৰে।

ৰাজ্যখনৰ উত্তৰে ভাৰতৰ নাগালেণ্ড, দক্ষিণে মিজোৰাম, পশ্চিমে অসম আৰু পূবে ম্যানমাৰৰ সৈতে আন্তৰ্জাতিক সীমান্ত আছে।

ৰাজ্যখনৰ চাৰিটা প্ৰধান নদী অৱবাহিকা আছে: পশ্চিমে বৰাক নদী অৱবাহিকা (বৰাক উপত্যকা), মধ্য মণিপুৰৰ মণিপুৰ নদী অৱবাহিকা, পূবে ইউ নদী অৱবাহিকা আৰু উত্তৰে লানে নদী অৱবাহিকাৰ এটা অংশ।
বৰাক আৰু মণিপুৰ নদী অৱবাহিকাৰ জলসম্পদ প্ৰায় ১.৮৪৮৭ মহম (লাখ হেক্টৰ মিটাৰ)। ৰাজ্যখনৰ সামগ্ৰিক পানীৰ বেলেঞ্চ বাৰ্ষিক পানী বাজেটত ০.৭২৩৬ মেহাম। 
(তুলনামূলকভাৱে ভাৰতত বছৰি ৪০০ মেহাম বৰষুণ হয়।)

মণিপুৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বৰাক নদীৰ উৎপত্তি মণিপুৰ পাহাৰৰ পৰা আৰু ইয়াৰ লগত ইৰাং, মাকু, টুইভাই আদি উপনৈয়ে সংযুক্ত হৈ আছে। টুইৱাইৰ সৈতে সংযোগ হোৱাৰ পিছত বৰাক নদী উত্তৰ দিশলৈ ঘূৰি অসম ৰাজ্যৰ সীমা গঠন কৰি, তাৰ পিছত লক্ষীপুৰৰ ঠিক ওপৰত কাছাৰ অসমত প্ৰৱেশ কৰে। মণিপুৰ নদী অৱবাহিকাত আঠখন প্ৰধান নদী আছে: মণিপুৰ, ইম্ফল, ইৰিল, নামবুল, চেকমাই, চাকপি, থৌবাল আৰু খুগা। এই সকলোবোৰ নদীৰ উৎপত্তি চাৰিওফালৰ পাহাৰৰ পৰা।

## ফ্ল'ৰা

প্ৰাকৃতিক গছ-গছনিয়ে প্ৰায় ১৭,৪১৮ কিলোমিটাৰ বৰ্গফুল (৬,৭২৫ বৰ্গমাইল)[90] বা ৰাজ্যখনৰ মুঠ ভৌগোলিক আয়তনৰ ৭৭.২% অঞ্চল দখল কৰে আৰু ই চুটি আৰু ওখ ঘাঁহ, নল আৰু বাঁহ, আৰু গছ-গছনিৰে গঠিত। মণিপুৰৰ প্ৰায় এক তৃতীয়াংশ বনাঞ্চল সুৰক্ষিত: ৮.৪২% বনাঞ্চল সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ অধীনত, আৰু ২৩.৯৫% সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ অধীনত।

মণিপুৰত ছয়টা প্ৰধান বনাঞ্চল, আৰু ১০টা উপপ্ৰকাৰ। ৰাজ্যখনৰ বন বিভাগৰ মতে ছয়টা প্ৰধান বন প্ৰকাৰৰ ভিতৰত ক্ৰান্তীয় ভিজা চিৰসেউজ বনাঞ্চল, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী বনাঞ্চল, উপ-গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় পাইন বনাঞ্চল, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় শুকান পৰ্ণপাতী বনাঞ্চল, মণ্টেন ভিজা নাতিশীতোষ্ণ বনাঞ্চল আৰু উপ-আলপাইন বনাঞ্চল অন্যতম।

চেগুন, পাইন, ওক, উনিংথৌ, লেইহাও, বাঁহ, বেতৰ অৰণ্য আছে। পাহাৰীয়া অঞ্চলত ৰবৰ, চাহ, কফি, কমলা, ইলাচি আদি খেতি কৰা হয়। মণিপুৰীসকলৰ বাবে চাউল এক প্ৰধান খাদ্য।

## জলবায়ু
মণিপুৰৰ জলবায়ু অঞ্চলটোৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ দ্বাৰা বহু পৰিমাণে প্ৰভাৱিত। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ৭৯০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত মণিপুৰ চাৰিওফালৰ পৰা পাহাৰৰ মাজত সোমাই আছে। ভাৰতৰ এই উত্তৰ-পূব কোণত সাধাৰণতে মৰমলগা জলবায়ু উপভোগ কৰা হয় যদিও শীতকাল ঠাণ্ডা হ’ব পাৰে। গ্ৰীষ্মকালত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা ৩২ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৯০ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)। আটাইতকৈ ঠাণ্ডা মাহটো জানুৱাৰী, আৰু আটাইতকৈ উষ্ণ জুলাই।

## সংস্কৃতি

মণিপুৰ মণিপুৰী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ বাবে বিখ্যাত। ই ভাৰতৰ প্ৰধান আঠটা শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ অন্তৰ্গত। প্ৰাচীনকালত এই ৰাজ্যখন গান্ধৰ্বৰ দেশ বুলি খ্যাত আছিল। মণিপুৰ গীত মাতৰ বাবে অতি বিখ্যাত।

## তথ্য সংগ্ৰহ

## বাহ্যিক সংযোগ
* Manipur Official Website মণিপুৰৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট
* United Manipur Researcher's Organisation,Delhi 
* E-Pao! Complete e-platform for Manipuris
* E-Pao Manipur channel
* Kangla Online 
* Manipur Map 
* Manipur Online 
* Official website of the Government of Manipur
* ManipurOnline
* Manipur Freedom: Iron sharmila Channu's Hungerfast against AFSPA 
* Manipur History 
* Voice of Northeast India
* Manipur - Culture and Heritage
* The Sangai Express - Manipur's main English Newspaper web site
* Poetry in Manipuri - Meitei Mayek
* "A safe house for dangerous men"
* Ethnic Races/People of Manipur

শ্ৰেণী:পোখালি (ভাৰত)
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্য
শ্ৰেণী:সাতভনী ৰাজ্যসমূহ
শ্ৰেণী:উত্তৰ পূব ভাৰত
শ্ৰেণী:মণিপুৰ