open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
আলাপ

**আলাপ** হৈছে উত্তৰ ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী সংগীতৰ একটি সাধাৰণ প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰাৰম্ভিক অংশ। ই এটা সুৰৰ উন্নতিৰ ৰূপ যিয়ে এটা ৰাগৰ পৰিচয় দিয়ে আৰু বিকশিত কৰে। ধ্ৰুপদ গায়নত আলাপ মিটাৰবিহীন, উন্নত (ৰাগৰ ভিতৰত) আৰু সংগতবিহীন (কেবল তানপুৰা ড্ৰোনৰ বাহিৰে), আৰু ধীৰ গতিত আৰম্ভ হয়।

ৰাগৰ ৰূপৰ সৈতে অপৰিচিত লোকৰ বাবে, ই শ্ৰোতাক ঠাটৰ পৰিচয় দিয়ে। ই ৰাগ, ইয়াৰ মেজাজ, আৰু জোৰ দিয়া স্বৰ আৰু গৌণ ভূমিকা থকা স্বৰবোৰ সংজ্ঞায়িত কৰে।

সম্পূৰ্ণ মুক্ত উন্নতিৰ পৰিৱৰ্তে, বহু সংগীতজ্ঞই আলাপক পদ্ধতিগতভাৱে প্ৰদৰ্শন কৰে, উদাহৰণস্বৰূপে *বিস্তাৰ*ৰ জৰিয়তে, য’ত ৰাগৰ স্বৰবোৰ এটা এটাকৈ পৰিচয় কৰোৱা হয়, যাতে বাক্যাংশবোৰ পূৰ্বে আৱৰণ কৰা স্বৰৰ এটা স্বৰৰ ওপৰ বা তললৈ কেতিয়াও নাযায়। এনে ক্ষেত্ৰত, নতুন অষ্টকত প্ৰথম প্ৰৱেশ এটা শক্তিশালী ঘটনা হ’ব পাৰে।

ইন্সট্ৰুমেণ্টেল সংগীতত, যেতিয়া আলাপত এটা স্থিৰ স্পন্দন প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়, তাক জোৰ বুলি কোৱা হয়; যেতিয়া গতি বহুত বৃদ্ধি পায়, বা যেতিয়া ছন্দময় উপাদানে সুৰৰ উপাদানক অতিক্ৰম কৰে, তাক ঝালা (ধ্ৰুপদত: *[[নমতম]]*) বুলি কোৱা হয়। জোৰ আৰু ঝালাক প্ৰদৰ্শনৰ পৃথক অংশ হিচাপে দেখা যায়, বা আলাপৰ অংশ হিচাপে; একেদৰে, ঝালাক জোৰৰ অংশ হিচাপে দেখা যায়।

## শ্ৰেণীবিভাগ
কেইবাজনো সংগীতবিদে আলাপৰ বহুত জটিল শ্ৰেণীবিভাগ আৰু বিৱৰণ প্ৰস্তাৱ কৰিছে। পৰম্পৰাগত চাৰিখণ্ডী ৰচনাৰ দৰে য’ত *স্থায়ী*, *অন্তৰা*, *সঞ্চাৰ* আৰু *অভোগ* থাকে, কিছুমানে আলাপক একে নাম ব্যৱহাৰ কৰি চাৰিখণ্ডী পদ্ধতিৰে ব্যৱহাৰ কৰে। বঙ্গৰ গৱেষক বিমলকান্ত ৰায়চৌধুৰীয়ে তেওঁৰ *ভাৰতীয় সংগীতকোষ*ত দৈৰ্ঘ্য অনুসৰি শ্ৰেণীবিভাগ প্ৰস্তাৱ কৰিছে (*আওচাৰ* আটাইতকৈ চুটি, তাৰ পিছত *বন্ধন*, *কায়েদ* আৰু *বিস্তাৰ*) আৰু প্ৰদৰ্শন শৈলী অনুসৰি (চাৰিটা প্ৰাচীন *বাণী* বা গায়ন শৈলীৰ ওপৰত – *গোহাৰ*, *নৌহাৰ*, *ডাগৰ* আৰু *খণ্ডাৰ*), আৰু তেৰটা পৰ্যায়ত তালিকাভুক্ত কৰিছে:
** *[[বিলম্বিত]]*
** *[[মধ্য লয়]]*
** *[[দ্ৰুত]]*
** *[[ঝালা]]*
** *[[থোক]]*
** *[[লড়ী/লড়ি]]*
** *লৰগুঠৱ*
** *লৰলপেট*
** *পৰণ*
** *সাথ*
** *ধুয়া*
** *মথা*
** *পৰমথা*

ৰায়চৌধুৰীয়ে স্বীকাৰ কৰে যে তেৰটা পৰ্যায় সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত, কাৰণ আমি চতুৰ্থ পৰ্যায়ত ইতিমধ্যে ঝালাত প্ৰৱেশ কৰিছো; স্থায়ীৰ পৰা অভোগলৈ গতিবিধি প্ৰথম পৰ্যায়ৰ (বিলম্বিত) অংশ। ষষ্ঠ আৰু তাৰ ওপৰৰ পৰ্যায়সমূহ কেৱল যন্ত্ৰবাদকৰ বাবে। অন্য কৰ্তৃপক্ষই অন্য শ্ৰেণীবিভাগ আগবঢ়াইছে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া আলাপ সুৰ বা কমেও শব্দাংশৰ সৈতে গোৱা হয়, যেনে ধ্ৰুপদত, তাক *সাক্ষৰ* বুলি কোৱা হয়, *অনক্ষৰ*ৰ বিপৰীতে।

## অধিক চাওক
* আল্পনা
* বুকা

## তথ্যসূত্ৰ
- Kamien, Roger, and Anita Kamien, Music: An Appreciation, McGraw-Hill Education, 2018, ISBN 978-1259870545, pages 72–74.
- Bagchee, Sandeep, Nad: Understanding Raga Music, Eeshwar, 1998, ISBN 978-8186982075, pages 112–115.
- Rao, Suvarnalata, Ragas of Hindustani Music, Amar Publications, 2000, ISBN 978-8190076127, pages 56–58.
- Raychoudhuri, Bimalakanto, Bharatiya Sangeetkosh, Sangeet Natak Akademi, 1988, pages 89–92.
- Sharma, Prem Lata, Indian Music: A Historical Perspective, Sangeet Research Academy, 1993, ISBN 978-8185261034, pages 67–70.
পখ্টা

**পখ্টা** দক্ষিণ এছিয়াৰ উত্তৰ সীমান্ত অঞ্চলত বাস কৰা এটা প্ৰাচীন বৈদিক ভাৰত-আৰ্য জনগোষ্ঠী আছিল। আধুনিক পাখতুন লোকসকলৰ অন্যতম সম্ভাৱ্য পূৰ্বপুৰুষ বুলি গণ্য কৰা হয়। কেতিয়াবা হেৰোড'টাছৰ "পেক্টিয়ান"ৰ সৈতে তেওঁলোকৰ যোগ-সূত্ৰ চিনাক্ত কৰা হয়।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী
ভৰত মুনি

**ভৰত** (দেৱনাগৰী: भरत) প্ৰাচীন ভাৰতৰ এজন *মুনি* (ঋষি) আছিল। তেওঁক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰভাৱশালী প্ৰদৰ্শন কলাৰ গ্ৰন্থ *নাট্যশাস্ত্ৰ*ৰ লেখক হিচাপে গণ্য কৰা হয়, যিয়ে প্ৰাচীন ভাৰতীয় নৃত্য, কাব্য, নাট্যকলা, আৰু সংগীতৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে।

## পৰিচয়
ভৰত মুনিৰ জীৱনকাল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০ৰপৰা খ্ৰীষ্টাব্দ ২০০ৰ মাজত ধৰা হয়, যদিও অনুমান খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০ৰপৰা খ্ৰীষ্টাব্দ ৫০০ৰ মাজত ভিন্ন হয়। তেওঁৰ ঐতিহাসিক অস্তিত্বৰ বিষয়ে সুনিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণৰ অভাৱ আছে, আৰু তেওঁৰ পৰিচয় মূলতঃ পৰম্পৰা আৰু নাট্যশাস্ত্ৰৰ লেখকত্বৰ জৰিয়তে প্ৰতিষ্ঠিত।

## নাট্যশাস্ত্ৰ
ভৰতক কেৱল *[[নাট্যশাস্ত্ৰ]]* গ্ৰন্থৰ পৰম্পৰাগত লেখক হিচাপে জনা যায়। প্ৰাচীন সংস্কৃত গ্ৰন্থসমূহ প্ৰায়ে একেদৰে পৌৰাণিক ঋষিসকলৰ নামত গণ্য কৰা হৈছিল। এই গ্ৰন্থই জনসাধাৰণৰ কল্পনাত তেওঁৰ কৰ্তৃত্বৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

*নাট্যশাস্ত্ৰ* প্ৰদৰ্শন কলাৰ এখন প্ৰাচীন বিশ্বকোষীয় গ্ৰন্থ হিচাপে উল্লেখযোগ্য, যিয়ে ভাৰতত নৃত্য, সংগীত আৰু সাহিত্যিক পৰম্পৰাক প্ৰভাবিত কৰিছে। ইয়াৰ নান্দনিক "ৰস" তত্ত্বৰ বাবেও ই উল্লেখযোগ্য, যিয়ে দাবী কৰে যে প্ৰদৰ্শন কলাৰ কাঙ্ক্ষিত প্ৰভাৱ হৈছে মনোৰঞ্জন, কিন্তু এইটো প্ৰাথমিক লক্ষ্য নহয়। প্ৰাথমিক লক্ষ্য হৈছে দৰ্শকৰ ব্যক্তিক এটা সমান্তৰাল বাস্তৱত লৈ যোৱা, য’ত তেওঁ আশ্চৰ্য্যৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে, নিজৰ চেতনাৰ সাৰাংশ অনুভৱ কৰে আৰু আধ্যাত্মিক আৰু নৈতিক প্ৰশ্নৰ ওপৰত চিন্তা কৰে।

## তথ্যসূত্ৰ
- Katz, Jonathan, 2001, "Bharata", Grove Music Online, Oxford University Press, doi:10.1093/gmo/9781561592630.article.48131, ISBN 978-1-56159-263-0.
- Lidova, Natalia, 2014, Natyashastra, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-947134-8, pages 15–20.
- Mehta, Tarun, 1995, Sanskrit Play Production in Ancient India, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-1057-0, pages 25–30.
- Dace, Wallace, 1963, "The Concept of 'Rasa' in Sanskrit Dramatic Theory", Educational Theatre Journal, volume 15, issue 3, page 249, doi:10.2307/3204783.
- Pollock, Sheldon I., 2016, A Rasa Reader: Classical Indian Aesthetics, Columbia University Press, ISBN 978-0-231-17390-2, pages 47–50.
- Vatsyayan, Kapila, 2001, Bharata, the Nāṭyaśāstra, Sahitya Akademi, New Delhi, ISBN 978-81-260-1220-6, pages 45–50.
- Winternitz, Maurice, 2008 (originally 1922), History of Indian Literature, volume 3, Motilal Banarsidass, New Delhi, ISBN 978-81-208-0056-4, pages 9–11.

## অধিক পঢ়ক
- Pramod, Kale, 1974, The Theatric Universe: a Study of the Natyashastra, Popular Prakashan, Mumbai, ISBN 978-81-7154-118-8, pages 8–9.
- Vatsyayan, Kapila, 2001, Bharata, the Nāṭyaśāstra, Sahitya Akademi, New Delhi, ISBN 978-81-260-1220-6.
- Winternitz, Maurice, 2008 (originally 1922), History of Indian Literature, volume 3, Motilal Banarsidass, New Delhi, ISBN 978-81-208-0056-4, pages 9–11.
মাদ

**মাদ** হিন্দু ধৰ্মতত্ত্ব আৰু পৌৰাণিক কাহিনী দুয়োটাতে ব্যৱহৃত এটা শব্দ। ই ষড়ৰিপুৰ অন্যতম। ইয়াৰদ্বাৰা মনৰ ছয় শত্ৰুৰ ভিতৰত এজন বা হিন্দু শাস্ত্ৰ অনুযায়ী কোনো কু-অভ্যাসক বুজোৱা হয়। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মতত্ত্বৰপৰা পোৱা সাতটা মাৰাত্মক পাপৰ লগত গৌৰৱৰ হিন্দূৰ সমতুল্য।

## হিন্দু ধৰ্মতত্ত্ব
হিন্দু ধৰ্মতত্ত্ব অনুসৰি ই "অহংকাৰ, অত্যধিক অহংকাৰ, হঠকাৰিতা, জেদী মন" আদি নেতিবাচক বৈশিষ্ট্যক বুজায়। ইয়াক মোক্ষ বা মোক্ষ লাভৰ ক্ষেত্ৰত এক ডাঙৰ বাধা হিচাপে দেখা যায়। যদি কোনোবাই আন এজন ব্যক্তিৰ প্ৰতি মাদ বা মদ বা অহংকাৰ বহন কৰে তেন্তে তেওঁলোকে মোক্ষ লাভ কৰিব নোৱাৰে। ব্যক্তিৰ মাজত মাদৰ উপস্থিতিয়ে অজ্ঞানতাৰ সৃষ্টি কৰে যিয়ে পাছলৈ মনৰ দুৰ্নীতিৰ সূচনা কৰে। হিন্দু শাস্ত্ৰ মতে মাদ প্ৰায়ে বিভিন্ন কাৰণত প্ৰকাশ পায়। 

## হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী
হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত মাদ হিন্দু গ্ৰন্থ মহাভাৰতৰ এক বিশাল অসুৰ (দানৱ)। অশ্বিনসকলে তেওঁৰ যৌৱন আৰু দৃষ্টিশক্তি ঘূৰাই অনাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে ইয়াক চ্যাৱন ঋষিয়ে সৃষ্টি কৰিছে। মাদৰ নাম (মদ) মানে মাদক, তেওঁৰ শক্তিক দেৱৰজা ইন্দ্ৰই ভয় কৰে। 
ইয়াৰ আকাৰ সলনি কৰাৰ ক্ষমতা আছে, ইমান ডাঙৰ হৈ গোটেই বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডখনক একেলগে গিলি পেলাব পৰাকৈ সক্ষম। 

যেতিয়া অশ্বিনসকলে সোম (অমৰত্বৰ অমৃত) পান কৰি সম্পূৰ্ণ অমৰ হ’ব বিচাৰিছিল, তেতিয়া ইন্দ্ৰই তেওঁলোকক স্বৰ্গত নিজৰ দললৈ নিমন্ত্ৰণ কৰা নাছিল বুলি আৱিষ্কাৰ কৰি তেওঁলোকক অপমান কৰা হৈছিল। অশ্বিন ভাতৃদ্বয়ে ইন্দ্ৰৰ লগত কথা পাতিবলৈ লৰালৰিকৈ গ’ল, যিয়ে সোম আৰু স্বৰ্গ দুয়োটাকে অস্বীকাৰ কৰিছিল, এই ভিত্তিত যে তেওঁলোকে মৰ্ত্যলোকৰ সৈতে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল আৰু অত্যধিক মুক্তভাৱে ৰূপ সলনি কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁলোকে মহামুনি চ্যাৱনৰ সহায় বিচাৰিলে। 

চ্যাৱনে অশ্বিনৰ নামত যজ্ঞৰ সাজু কৰিবলৈ ধৰিলে। এই কথাই ইন্দ্ৰই ক্ষুব্ধ কৰি তুলিছিল, যিয়ে যমজ সন্তান দুটা অৰ্থাৎ অশ্বিন ভাতৃদ্বয়ক যোগ্য বুলি স্বীকাৰ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি এহাতে পৰ্বত আৰু আনখন হাতত বজ্ৰপাত লৈ চ্যৱনক আক্ৰমণ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। এই কথা আৱিষ্কাৰ কৰাৰ লগে লগে চ্যাৱনে প্ৰতিশোধ ল’লে অসুৰ মাদ সৃষ্টি। মাদৰ দুটা গোটৰ বিশাল দাঁত আৰু চোলা আছিল বুলি কোৱা হৈছিল, ইমানেই বিশাল যে এটাই পৃথিৱীখনক আগুৰি ধৰিব পাৰে আৰু আনটোৱে আকাশক গিলি পেলাব পাৰে। 

মাদই সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডখন (দেৱতাকে ধৰি) গিলি পেলাব বুলি উপলব্ধি কৰি ইন্দ্ৰই আত্মসমৰ্পণ কৰি ঋষিক অসুৰক সম্বৰণ কৰিবলৈ ক’লে। চ্যাৱনে এই চৰ্তত সন্মতি দিলে য, দেৱতাসকলে অশ্বিনসকলক স্বৰ্গত তেওঁৰ ভোজত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে, আৰু তেনেকৈয়ে দেৱসকলৰ মাজত নিজৰ উচিত স্থান লাভ কৰে।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:কাল্পনিক চৰিত্ৰ
ঔৰ্ব

**ঔৰ্ব** হিন্দু ধৰ্মৰ এজন উগ্ৰ ঋষি, ভাৰ্গৱ গোত্ৰৰ সদস্য। ক্ষত্ৰিয় আৰু ভৃগু বা ভাৰ্গৱ বংশৰ মাজত হোৱা ৰক্তাক্ত কাজিয়াৰ সময়ত তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ বৎসৰো ককাক, যাৰ নামেৰে শ্ৰীবৎস গোত্ৰৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। 

বিষ্ণুৰ ষষ্ঠ অৱতাৰ পৰশুৰামৰ ককাদেউতাক ঋষিক তেওঁৰ পুত্ৰ আছিল।
## কিংবদন্তি
### জন্ম
মহাভাৰতৰ মতে, ভৃগু বংশৰ পুৰোহিতসকলৰ প্ৰতি অতি উদাৰ *কৃতবীৰ* নামৰ এজন হাইহায়া ৰজা আছিল। সেই হিচাপে তেওঁৰ উদাৰতাৰ বাবে তেওঁলোক অতি প্ৰখ্যাত হৈ পৰিছিল। ৰজাৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ বংশধৰসকল দৰিদ্ৰতাত পৰিল। তেওঁলোকে সেই সময়ত অতি ধনী ভৃগুসকলৰপৰা সহায় বিচাৰিছিল; কিন্তু ভৃগুসকলে ৰজাসকলক সহায় কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি ক’লে, যি ধন এবাৰ ব্ৰাহ্মণক দিয়া হয়, সেই ধন ঘূৰাই ল’ব নোৱাৰি। নিজৰ ধন-সম্পত্তি ৰক্ষা কৰিবলৈ তেওঁলোকে নিজৰ ধন-সোণ গোপন ঠাইত পুতি থৈছিল। এই কথা জানি ক্ষত্ৰিয় ৰজাসকলে ভৃগুসকলৰ আশ্ৰম আক্ৰমণ কৰি সকলো ভৃগুক হত্যা কৰিলে, আনকি মাকৰ গৰ্ভত গজি উঠা শিশুকো ৰেহাই নিদিলে। যদিও ভৃগুসকলো যোদ্ধা শ্ৰেণীৰ বংশধৰ আছিল, তথাপি ৰজাই তেওঁলোকক বধ কৰাত বাধা দিব পৰা নাছিল। আৰুষী নামৰ এগৰাকী মহিলাই গৰ্ভস্থ সন্তানক বধৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ নিজৰ ভ্ৰুণক উৰুত লুকুৱাই ৰাখিছিল। এই কথা জানিব পাৰি ক্ষত্ৰিয়সকলে কেঁচুৱাটোক হত্যা কৰিবলৈ ভদ্ৰমহিলাগৰাকীৰফালে লৰালৰিকৈ গ’ল। কেঁচুৱাটো তেওঁৰ বাওঁ উৰুৰপৰা ইমান উজ্জ্বলতাৰে ওলাই আহিল যে সকলো অত্যাচাৰীৰ চকু চাট্ মাৰি ধৰাত নিমিষতে অন্ধ হৈ পৰিল। যিহেতু সন্তানটো এগৰাকী মহিলাৰ উৰুৰপৰা উৎপন্ন হৈছিল, গতিকে তেওঁক ঔৰ্ব বুলি কোৱা হৈছিল।
### তপস্যা
ডাঙৰ হৈ পৰিয়ালৰ বধৰ প্ৰতিশোধ হিচাপে সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক ধ্বংস কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈছিল। গতিকে, তেওঁ কঠোৰ তপস্যা কৰিলে।
পৃথিৱীখন শেষ হ’বলৈ ওলাইছে বুলি দেখি পিতৃসকলে তেওঁৰ ওচৰলৈ নামি আহিল। মন সলনি কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। তেওঁলোকে ক’লে যে ক্ষত্ৰিয়ৰ হাতত মৃত্যু হোৱাটো তেওঁলোকৰ নিজৰ সিদ্ধান্ত, কাৰণ তেওঁলোকৰ দীঘলীয়া আয়ুসত বিৰক্ত হৈছে। কিন্তু তেওঁলোকে আত্মহত্যাৰ আশ্ৰয় ল’ব নোৱাৰিলে, কাৰণ আত্মহত্যাৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে স্বৰ্গলাভ নহয়, নৰকত উপনীত হ’ব আৰু সেয়েহে তেওঁলোকে যোদ্ধাসকলক ক্ষুব্ধ কৰিবলৈ মাটিৰ তলত নিজৰ সকলো ধন লুকুৱাই ৰাখিছিল। মৃত্যুৰ পিছত তেওঁলোকে স্বৰ্গ লাভ কৰিছিল। এই কথা শুনি ঔৰ্বই ব্ৰহ্মাণ্ডখন ধ্বংস নকৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। পৰামৰ্শ দিয়াৰ দৰে তেওঁ নিজৰ তপস্যাৰ অগ্নিসম শক্তি সাগৰত পেলাই দিলে, যিয়ে ঘোঁৰাৰ ৰূপ ধৰি মুখেৰে পানী খাই পেলায়, যাৰ নাম বদ্ৱমুখ, যাৰ ফলত বদৱাগ্নি, সাগৰীয় অগ্নিৰ জন্ম হয়।

### আশ্ৰম
হাইহায়াসকলে অযোধ্যা দখল কৰাৰ পিছত সুবাহু নামৰ এজন ইক্ষ্বাকু ৰজা আৰু তেওঁৰ ৰাণী যাদৱীয়ে অযোধ্যাৰ পৰা পলায়ন কৰি ঔৰ্বৰ আশ্ৰমত আশ্ৰয় লয়। সুবাহুৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পত্নীয়ে পৰম্পৰা অনুসৰি স্বামীৰ চিতাত সতী যাবলৈ সিদ্ধান্ত লয় যদিও ঔৰ্বই তেওঁক গৰ্ভৱতী বুলি জনাই তেনে কৰাৰ পৰা বিৰত কৰে। কেইমাহমানৰ পিছত তেওঁৰ এজন পুত্ৰৰ জন্ম হয়, যাক ঔৰ্বই সাগৰ নাম দিছিল, আক্ষৰিক অৰ্থত 'বিষাক্তজন', কাৰণ যাদৱী গৰ্ভৱতী অৱস্থাত বিষাক্ত হৈছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি
শ্ৰেণী:কাল্পনিক চৰিত্ৰ
শৌনক

**শৌনক** (, ) শিক্ষকৰ বাবে আৰু অথৰ্ববেদৰ এটা শাখাৰ বাবে প্ৰয়োগ কৰা নাম। তেওঁ বিশেষকৈ এজন প্ৰখ্যাত সংস্কৃত ব্যাকৰণবিদ, ঋগ্বেদ-প্ৰতিশাখ্যা, বৃহদ্বতা, কাৰণ-ব্যূহ, ঋগ্বেদৰ ছটা অনুক্ৰমণী (সূচী) আৰু ঋগবেদৰ বিধানৰ ৰচক। তেওঁ কাত্যায়ন আৰু অশ্বলায়নৰ গুৰু আৰু ঋগবেদৰ বাস্কল আৰু শকল শাখাৰ সংমিশ্ৰণ কৰা বুলি কোৱা হয়। 
মহাভাৰতত তেওঁক ৰুৰু আৰু প্ৰমদ্বাৰৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে আৰু ভাগৱত পুৰাণত তেওঁক ভৃগু বংশৰ অন্তৰ্গত গ্ৰীৎসমদাৰ নাতি আৰু সুনকৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।

## সাহিত্য
বিষ্ণু পুৰাণৰ মতে শৌনাক গ্ৰীৎসমাদৰ পুত্ৰ আছিল আৰু তেওঁ মানৱ জীৱনৰ চাৰিটা স্তৰৰ ব্যৱস্থা উদ্ভাৱন কৰিছিল। সূত মহামুনিয়ে শৌনক মহামুনিৰ নেতৃত্বত এদল ঋষিৰ আগত পৌৰাণিক কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছিল। 

উৱতাৰ ঋগ্বেদ-প্ৰতিশাখ্যাৰ টীকাকাৰ চম্পা চহৰৰ বিষ্ণুমিত্ৰৰ মতে, নৈমিষত অনুষ্ঠিত হোৱা সত্ৰযজ্ঞত (১২ দিনীয়া অতি বৃহৎ পৰিসৰৰ সামূহিক যজ্ঞ) আনক শিক্ষাদান কৰা শৌনকৰ বাবেই ঋগবেদ-প্ৰতিশাখ্যা বুলি কোৱা হয়। 

ঋগ্বেদিক মন্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত লিখা বিধান গ্ৰন্থ ঋগবিধানকো শৌনকৰ বুলি কোৱা হয়। তেওঁ ৰচনা কৰা বিধানে শ্ৰৌত আৰু গ্ৰুহ্য শাস্ত্ৰ (শাস্ত্ৰ)ত লিখা আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰ সৰল কৰাত সহায় কৰিছিল।

মহাকাব্য মহাভাৰতত শৌনকৰ বিশিষ্ট ভূমিকা আছিল। নৈমিষাৰণ্যত শৌনকৰ নেতৃত্বত ঋষি সন্মিলনৰ সময়ত উগ্ৰশ্ৰৱ সৌতি নামৰ এজন কাহিনীকাৰে শৌনকক মহাকাব্যখনৰ বৰ্ণনা কৰিছিল। শৌনকে যুধিষ্ঠিৰৰ নিৰ্বাসনৰ পাছত দুখৰ প্ৰকৃতিৰ বিষয়েও সান্ত্বনা দিছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক
দয়া (গুণ)

**দয়া** সংস্কৃত ভাষাৰপৰা আহৰিত এটা শব্দ, যাক সাধাৰণতে “সহানুভূতি’’ বা “কৰুণা’’ বুলি অৰ্থ কৰা হয়। ই মূল ধাতু “দা’’ৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে "উপহাৰ" আৰু ই হিন্দু আৰু শিখ ধৰ্মৰ এনে এটা ধাৰণাক বুজায়, যাৰ দ্বাৰা আনৰ দুখ-কষ্টৰ প্ৰতি সহানুভূতি অনুভৱ কৰা হয়। যোগ আৰু হিন্দু পৰম্পৰাত দয়াক ১০টা য়মৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়।

## আলোচনা
পদ্ম পুৰাণত দয়াক চেষ্টা কৰি আনৰ দুখ আৰু অসুবিধা দূৰ কৰাৰ গুণগত ইচ্ছা বুলি সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে। মৎস্য পুৰাণত দয়াক এনে এক মূল্যবোধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যিয়ে সকলো জীৱকে নিজৰ দৰে ভাবে, আন জীৱৰ কল্যাণ আৰু মংগল বিচাৰে।  মৎস্য পুৰাণত দাবী কৰা হৈছে যে দয়া সুখী হোৱাৰ অন্যতম প্ৰয়োজনীয় উপায়। একাদশী তত্ত্বই ব্যাখ্যা কৰিছে যে দয়া হৈছে কোনো অচিনাকি, আত্মীয়, বন্ধু আৰু শত্ৰুক নিজৰ আত্মা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা; ইয়াত যুক্তি দিয়া হৈছে যে, দয়া হৈছে সেই অৱস্থা যেতিয়া কোনোবাই সকলো জীৱক নিজৰ নিজৰ অংশ হিচাপে দেখে, আৰু যেতিয়া সকলোৰে দুখক নিজৰ দুখ হিচাপে দেখা যায়। মহাভাৰতত ইন্দ্ৰই যুধিষ্ঠিৰক তেওঁৰ দয়া আৰু সকলো জীৱৰ প্ৰতি সহানুভূতিৰ বাবে প্ৰশংসা কৰিছিল। তুলসীদাসএ আহংকাৰক দয়াৰ সৈতে বিৰোধী বুলি দয়াক ধৰ্মীয় জীৱনৰ উৎস আৰু আহংকাৰ পাপৰ উৎস বুলি দাবী কৰে। 

হিন্দু ধৰ্মত দয়া কৃপা নহয়, বা দুখীজনৰ প্ৰতি দুখ অনুভৱ কৰা নহয়, কাৰণ সেইটো লাজৰদ্বাৰা বিকৃত; দয়া হৈছে সেই দুখ সক্ৰিয়ভাৱে উপশম কৰিবলৈ নিজৰ আৰু আনৰ দুখক চিনি পোৱা। দয়া হৈছে হিন্দু দৰ্শনৰ এটা মূল গুণ আৰু দৈনন্দিন বিশ্বাস আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ প্ৰবন্ধ আহিমছাৰ ভিত্তি।

দয়াৰ দুটা ৰূপ আছে - একো ভুল নকৰাৰ পাছতো যিসকলে কষ্ট পায় আৰু কিবা ভুল কৰি কষ্ট পোৱাসকলৰ বাবে। নিৰপেক্ষ দয়া দুয়োটাৰে বাবে প্ৰযোজ্য, আনহাতে আপেক্ষিক দয়াই প্ৰথম আৰু দ্বিতীয়ৰ মাজৰ পাৰ্থক্যক সূচিত কৰে। পিছৰকেইটাৰ উদাহৰণ হ’ল যিসকলে দোষ স্বীকাৰ কৰে বা হত্যাৰ দৰে অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত হয়; এই ক্ষেত্ৰত দয়াৰ গুণগত মান আৰু বিচাৰৰ গুণগত মানৰ ভৰসাম্য ৰক্ষা কৰিব লাগে।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:মানৱ আচৰণ
সমত্ব

**সমত্ব** বা সমতা হৈছে হিন্দু ধৰ্মত সমতাৰ ধাৰণা। ইয়াৰ মূল *সম* (সমা) অৰ্থাৎ – সমান বা সম। সাম্য - অৰ্থাৎ সকলো মানুহৰ প্ৰতি সমান বিবেচনা - শব্দটোৰ আন এটা ৰূপ।
## বিৱৰণ
সকলোধৰণৰ উপভোগ কিছুমান চৰ্ত পূৰণ হোৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, বহু আনন্দ ঘটে কাৰণ কিছুমানে লক্ষ্য সম্পন্ন কৰে, এইটো অতি আপেক্ষিক আৰু নিৰ্ভৰশীল হ’ব পাৰে। যিকোনো লাভৰ আশা, যিটো যিকোনো বস্তুগত লাভৰ হ’ব পাৰে, ভাগৱতৰ মতে আমাৰ নিজৰ পৰা আঁতৰি যায়। নিজৰ বিষয়ে জ্ঞান ভাৰসাম্যত থাকে, কৰ্মৰ ফল পৰিৱৰ্তনশীল, অপ্ৰয়োজনীয়, অবাস্তৱ, অগুৰুত্বপূৰ্ণ, ইয়াত উত্থান কৰিব পৰা বস্তুৰ অভাৱ, ই মৰ্যাদা, প্ৰেম আৰু সুখক আগুৱাই নিব পৰা নাই আৰু শাৰীৰিকভাৱে ক্ষণস্থায়ী, বেছিভাগেই জ্ঞান আৰু প্ৰকৃত আত্মাৰ সৈতে সম্পৰ্কহীন।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:মানৱ আচৰণ
উইলিয়াম কেৰী বিশ্ববিদ্যালয়

**উইলিয়াম কেৰী বিশ্ববিদ্যালয়** ভাৰতবৰ্ষৰ মেঘালয় ৰাজ্যৰ শ্বিলংত অৱস্থিত। বিশ্ববিদ্যালয়খন *উইলিয়াম কেৰী এক্ট ২০০৫* (গেজেট অৱ মেঘালয় নং ৭৬)ৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। এই আইনৰ জৰিয়তেই বিশ্ববিদ্যালয়খন বেপ্টিষ্ট মিছনেৰী উইলিয়াম কেৰীৰ সন্মানত নামকৰণ কৰি প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ কৰ্তৃত্ব প্ৰদান কৰিছিল। বিশ্ববিদ্যালয়খন মূলতঃ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে উৎসৰ্গিত কৰা হৈছিল।
## তথ্যসূত্ৰ
নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ ইনষ্টিটিউট অৱ আয়ুৰ্বেদ এণ্ড হোমিঅ'পেথী

**নৰ্থ ইষ্টাৰ্ন ইনষ্টিটিউট অৱ আয়ুৰ্বেদ এণ্ড হোমিঅ'পেথী (NEIAH)** ভাৰত চৰকাৰৰ ভিতৰত *আয়ুস মন্ত্ৰ্যালয়*ৰ অধীনত এটা স্বায়ত্তশাসিত প্ৰতিষ্ঠান। এইখন মাওডিয়াংডিয়াং, শ্বিলং, মেঘালয়ত অৱস্থিত। ইয়াক ২০১৬ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত আয়ুস মন্ত্ৰ্যালয়ৰ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী *শ্ৰীপদ য়েছ’ নাইক*য়ে আনুষ্ঠানিকভাৱে উদ্বোধন কৰে।২০১৯-২০ শিক্ষাবৰ্ষৰপৰা দুয়োখন বিভাগত আসন বছৰি ৬৩ টালৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে।প্ৰতিষ্ঠানটোৱে *আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰত স্নাতক* আৰু *হোমিঅ’পেথিক চিকিৎসা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰত স্নাতক*ৰ পাঁচ বছৰ ছমাহৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায় য’ত এবছৰৰ বাধ্যতামূলক ইণ্টাৰশ্বিপ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।

## তথ্যসূত্ৰ
লেডী কিন কলেজ

**লেডী কিন কলেজ** ভাৰতবৰ্ষৰ মেঘালয় ৰাজ্যত শ্বিলং অৱস্থিত আটাইতকৈ পুৰণি মহিলা সাধাৰণ ডিগ্ৰী মহাবিদ্যালয়। ১৯৩৫ চনত মহাবিদ্যালয়খন স্থাপিত কৰা হৈছে। এই মহাবিদ্যালয়খন উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা ডিগ্ৰী মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ হিল ইউনিভাৰ্চিটিৰ সৈতে জড়িত।
## বিভাগসমূহ
### বিজ্ঞান
*পদাৰ্থ বিজ্ঞান
*গণিত
*ৰসায়ন বিজ্ঞান
*উদ্ভিদ বিজ্ঞান
*প্ৰাণীবিজ্ঞান
*জৈৱ ৰসায়ন বিজ্ঞান
*কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান
### কলা
*ভাষা
*ইতিহাস
*শিক্ষা
*অৰ্থনীতি
*দৰ্শন
*সমাজবিজ্ঞান
*ৰাজনীতি বিজ্ঞান

## তথ্যসূত্ৰ
*
চ্যাৱনপ্ৰাছ

**চ্যাৱনপ্ৰাছ** (), মূলতঃ চ্যাৱনপ্ৰাছ, হৈছে চেনি, মৌ, ঘিউ, আমলখি, তিলৰ তেল, জামু আৰু বিভিন্ন বনৌষধি আৰু মছলাৰে ৰন্ধা এক মিশ্ৰণ। আয়ুৰ্বেদিক গ্ৰন্থত দিয়া পৰামৰ্শ বা নিৰ্দেশনা অনুসৰি ইয়াক প্ৰস্তুত কৰা হয়। ভাৰতত খাদ্য পৰিপূৰক হিচাপে চ্যাৱনপ্ৰাছ বহুলভাৱে বিক্ৰী আৰু সেৱন কৰা হয়।
## উৎপত্তি
চ্যাৱনপ্ৰাছৰ প্ৰস্তুতি আৰু উৎপাদন অতি প্ৰাচীন। মহাভাৰত, পুৰাণ আদি বিভিন্ন প্ৰাচীন ভাৰতীয় গ্ৰন্থত উল্লেখ আছে যে, বৈদিক চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ দেৱতা অশ্বিন ভাতৃদ্বয়ে প্ৰথমে ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ নৰনাউলৰ ওচৰৰ ধোশী পাহাৰত থকা তেওঁৰ আশ্ৰমত চ্যাৱন ঋষিৰ বাবে এই ঔষধ সৃষ্টি কৰি প্ৰস্তুত কৰিছিল, সেয়েহে ইয়াৰ নাম চ্যাৱনপ্ৰাছ। চ্যৱনপ্ৰাছৰ প্ৰথম ঐতিহাসিকভাৱে নথিভুক্ত সূত্ৰ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম সহস্ৰাব্দৰ আৰম্ভণিৰ প্ৰাচীন আয়ুৰ্বেদিক গ্ৰন্থ চৰক সংহিতাত পোৱা যায়।
## সেৱন আৰু সোৱাদ
চ্যাৱনপ্ৰাছ সাধাৰণতে পোনপটীয়াকৈ সেৱন কৰা হয়। গৰম পানীৰ লগতো ইয়াক সেৱন কৰিব পাৰি।

চ্যাৱনপ্ৰাছৰ সোৱাদ একে সময়তে মিঠা আৰু টেঙা। সোৱাদত মৌ, ঘিউ (ক্লেৰিফাইড বাটাৰ) আৰু কেঁহা সোৱাদ, আৰু ঘিউ আৰু চন্দন, ডালচেনি, ইলাচিকে ধৰি অন্যান্য মছলাৰ গোন্ধেই প্ৰধান।

## উপাদান
আয়ুৰ্বেদিক পদ্ধতিৰ চিকিৎসাৰ বাবে লিখা পাণ্ডুলিপিত চ্যৱনপ্ৰাছৰ প্ৰকৰণৰ উল্লেখ কৰা হৈছে, যেনে অষ্টাংগহৃদয়ম, চৰকসংহিতা, সংগন্ধৰসংহিতা। ব্যৱহৃত বনৌষধিৰ সংখ্যা ২৫ৰ পৰা ৮০লৈকে হ’ব পাৰে কিন্তু সকলো চ্যাৱনপ্ৰাছৰ মূল উপাদান হ’ল আমলখি। আন মূল উপাদানসমূহ হ’ল-
*অশ্বগন্ধা 
*শতমূল 
*আমলখি
*বাঁহৰ শৰ্কৰা
*নীলা মিচৰীয় ভেটফুল
*ইলাচি
*শিলিখা
*চীনা ডালচেনি
*ডালচেনিৰ বাকলি
*লৱণ
*নাগকেশৰ বা নাগচম্পা
*স্থূলপৰ্ণা
*ভূঁই আমলখি
*গালছ
*ঘিউ
*দৈত্য আলু 
*জিলয় (গুডুচি) 
*মৌ
*ভাৰতীয় কাজু
*আইৰিছ শিপা
*লিকুৰাইচ
*দীঘল জলকীয়া (Piper longum)
*মালাবাৰ বাদাম (Adhatoda vasica ৰ বীজ)
*বাদামৰ ঘাঁহ
*পটাছিয়াম ছৰবেট
*কিচমিচ
*ঘূৰণীয়া জিডোয়াৰী
*চন্দন কাঠ
*তিলৰ তেল
*বিস্তাৰ কৰা হগৱিড (Boerhavia diffusa)
*চেনি
*বাঘ নখ (Erythrina variegata)
*মাটিমাহ
*মগু মাহ

২০১১ চনৰ পৰা কনজিউমাৰ ভয়েচে গধুৰ ধাতুৰ পৰিমাণৰ ক্ষেত্ৰত চ্যাৱনপ্ৰাছৰ সকলোবোৰ প্ৰধান ব্ৰেণ্ড নিৰাপদ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঔষধ
কায়াকল্প

**কায়াকল্প** দক্ষিণ ভাৰতত উৎপত্তি হোৱা শৰীৰ যৌৱনযুক্ত কৰি ৰখাৰ পৰম্পৰাগত প্ৰথাৰ একপ্ৰকাৰ।

ইয়াত নিৰ্দিষ্ট খাদ্য, ব্যায়াম আৰু শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে, কোষীয় পৰ্যায়ত শাৰীৰিক অৱক্ষয়ক লেহেমীয়া আৰু ওলোটা কৰা আৰু অংগ ব্যৱস্থাৰ সজীৱতা উন্নত কৰা।  সংস্কৃতৰপৰা এই শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে “কায়া” অৰ্থাৎ শৰীৰ আৰু কল্প অৰ্থাৎ ৰূপান্তৰ।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি
নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ ইন্দিৰা গান্ধী ৰিজনেল ইনষ্টিটিউট অৱ হেলথ অণ্ড মেণ্টেল ছায়েন্স

**নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ ইন্দিৰা গান্ধী ৰিজনেল ইনষ্টিটিউট অৱ হেলথ অণ্ড মেণ্টেল ছায়েন্স** (**NEIGRIHMS**) ভাৰতবৰ্ষৰ মেঘালয় ৰাজ্যৰ শ্বিলংত অৱশ্থিত এখন চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান। শৈক্ষিক কেন্দ্ৰ পাহাৰ অঞ্চলৰ ভিতৰত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ চহৰ শ্বিলংত "পূবৰ স্কটলেণ্ড" অৱস্থিত। ২০০৭ চনত পৰা পূৰ্ণাংগ তৃতীয় পৰ্যায়ৰ যত্ন চিকিৎসালয় সুবিধাসমূহ মাওডিয়াংডিয়াং, শ্বিলংত থকা ইয়াৰ স্থায়ী চৌহদত আৰম্ভ হৈছিল। ১৯৮৭ চনত ভাৰতৰ সংসদে "Centre of excellence" হিচাপে ঘোষণা কৰে। এইখনে ২০০৮ চনত **MBBS** পাঠদান কাৰ্যসূচী ৫০ জন (পঞ্চাচজন) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক গ্ৰহণ কৰি আৰম্ভ হৈছিল। তাৰ পিছত বছৰটোত অৰ্থাৎ ২০০৯ চনত তলত উল্লেখ কৰা বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম ক্ৰমে-,এনাস্থেচিয়ালজি, মাইক্ৰ’বায়’লজী, অব্ষ্টেট্ৰিক্স, গাইনেক’লজী আৰু পেথ’লজী গ্ৰহণ কৰা হৈছে।
## ৰোগীৰ যত্নৰ বাবে উপলব্ধ বিভিন্ন বিভাগসমূহ হ’ল
* অৰ্থপেডিক্স
* সাধাৰণ অস্ত্ৰোপচাৰ
* ৰেডিঅ'লজি
* ব্লাড বেংক
* প্ৰসূতি আৰু স্ত্ৰীৰোগ বিজ্ঞান
* সাধাৰণ চিকিৎসা
* এনাস্থেচিয়ালজি
* কাৰ্ডিঅ'-থ'ৰেচিক আৰু ভেছকুলাৰ চাৰ্জাৰী (CTVS)
* কাৰ্ডিঅ'লজি
* চকুৰ চিকিৎসা
* ই এন টি
* শিশু চিকিৎসা
* ইউৰ’লজী
* স্নায়ুচাৰ্জাৰী
* অংক’লজী আৰু অংকোচাৰ্জাৰী
* স্নায়ুবিজ্ঞান
* ছালৰ ৰোগ আৰু এছটিআই ক্লিনিক
* মনোৰোগ চিকিৎসা
* ডিএমচিৰ সৈতে ডটছ চেণ্টাৰ
* এ আৰ টি চেণ্টাৰ
* ফিজিঅ'থেৰাপি
* ডায়েটিচিয়ান

## তথ্যসূত্ৰ
কাকজান মহাবিদ্যালয়

**কাকজান মহাবিদ্যালয়** ভাৰতবৰ্ষৰ যোৰহাট জিলাৰ কাকজানত অৱস্থিত এখন সাধাৰণ ডিগ্ৰী মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খন ১৯৬৭ চনৰ ২৪ জুলাইত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে। এইখন ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংলগ্ন হৈ আছে।
## বিভাগসমূহ
### বিজ্ঞান
*পদাৰ্থ বিজ্ঞান
*গণিত
*ৰসায়ন বিজ্ঞান
*পৰিসংখ্যা
*উদ্ভিদ বিজ্ঞান
*প্ৰাণী বিজ্ঞান
### কলা
*অসমীয়া
*ইংৰাজী
*ইতিহাস
*শিক্ষা
*অৰ্থনীতি
*সমাজবিজ্ঞান
*ৰাজনীতি বিজ্ঞান

## তথ্যসূত্ৰ
কুব্জা

**কুব্জা** মথুৰাৰ এগৰাকী কিংবদন্তি কুঁজা মহিলা, যাক হিন্দু দেৱতা কৃষ্ণই উদ্ধাৰ কৰি সুন্দৰ কৰি তোলা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভাগৱত পুৰাণ, ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত পুৰাণ আৰু সুৰদাসৰ সুৰ সাগৰত এই খণ্ডৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। 
## পৃষ্ঠভূমি
ভাগৱত পুৰাণত বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে তেওঁৰ বন্ধু সুদামাক লগ পোৱাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ বলোৰাম মথুৰাৰ ৰাজপথেৰে খোজ কাঢ়ি গৈ কংস ৰজাৰ গাভৰু লিগিৰী কুঁজী কুব্জাৰ সৈতে মুখা-মুখি হয়। তাইৰ মুখখন ধুনীয়া আৰু প্ৰলেপৰ থাল এখন লৈ ফুৰিছিল। কৃষ্ণই তাইৰ সৌন্দৰ্যৰ প্ৰশংসা কৰে আৰু মৰমৰ প্ৰতিদান হিচাপে প্ৰলেপ বিচাৰে। নিজৰ শৰীৰটোত তিনিটা ভাঁজ থকা বাবে তাই নিজকে ত্ৰিবক্ৰ বুলি পৰিচয় দিয়ে। 

কৃষ্ণৰ মায়াত মন্ত্ৰমুগ্ধ হৈ তাই ৰজাৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱা প্ৰলেপটো তেওঁক প্ৰদান কৰে। সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তাইৰ ভৰিত ভৰিৰ আঙুলিৰে টিপি দুয়োখন হাতেৰে ধৰি আঙুলি এটাৰে তাইৰ থুঁতৰিৰ তলত ৰাখি আঙুলিৰে ওপৰলৈ ঠেলি দিয়ে। ইয়াৰ ফলত তাইৰ শৰীৰটো পোন হৈ পৰে। কুব্জাই নিজৰ ত্ৰাণকৰ্তাৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞতাত আপ্লুত হৈ কৃষ্ণৰ চোলাত ধৰি টানি তেওঁক নিজৰ ঘৰলৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। 
কিন্তু কৃষ্ণই বিনয়েৰে অস্বীকাৰ কৰে আৰু ভ্ৰমণৰ উদ্দেশ্য পূৰণ কৰি তাইৰ ওচৰলৈ উভতি অহাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। 

সুৰদাসৰ কবিতাত এই খণ্ডটোৰ কথা এটা পাৰ হৈ যোৱা ঘটনাত উল্লেখ কৰা হৈছে, অৱশ্যে সেই গ্ৰন্থখনত কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছে ঈশ্বৰৰ পৰিত্ৰাণকৰ্তা, যিয়ে ভক্তসকলৰ মাজত বৈষম্য নকৰে আৰু নিম্ন শ্ৰেণীৰ দাসীকো সহায় কৰে। কংস বধ কৰাৰ পাছত কৃষ্ণই প্ৰতিজ্ঞা অনুসৰি উদ্ধৱৰ সৈতে কুব্জাক সাক্ষাৎ কৰে। কুব্জাই সঙ্গীসকলৰ সৈতে কৃষ্ণক পূজা কৰি সন্মানৰ আসন আগবঢ়ায়। কুব্জাই কৃষ্ণৰ বাবে নিজকে সাজু কৰাৰ লগে লগে কৃষ্ণই ভিতৰৰ কোঠাবোৰত কুব্জাৰ বিছনাত নিজকে আৰাম কৰিবলৈ এৰি দিয়ে। তেওঁক আলিংগন কৰি কুব্জাৰ ইচ্ছা পূৰণ হয়। তাই কৃষ্ণক তাইৰ লগত থাকিবলৈ অনুৰোধ কৰে, অৱশ্যে কৃষ্ণই পুনৰ তাইৰ কামনা পূৰণ কৰিব বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দি উদ্ধৱৰ বাসগৃহলৈ গুচি যায়।

কুব্জা আৰু কৃষ্ণৰ দ্বিতীয় সাক্ষাতৰ বিষয়ে সুৰদাসে অধিক বিশদভাৱে কয়। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে কুব্জাৰ সৌভাগ্যৰ কাৰণ তেওঁৰ পূৰ্বৰ জীৱনৰ গুণ। কংসক বধ কৰাৰ পাছত কৃষ্ণই কুব্জাৰ ঘৰলৈ খৰ-খেদাকৈ যায় তাইৰ ইচ্ছা পূৰণৰ বাবে। 

ব্ৰহ্ম বৈৱৰ্ত পুৰাণত কৃষ্ণৰ পূৰ্বৰ পৃথিৱীত জন্ম হোৱা ৰামৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা শূৰ্পনখাৰ পুনৰ্জন্ম হ’ল কুব্জা। শূৰ্পনখাৰ ৰামৰ সৈতে মিলনৰ ইচ্ছা কুব্জাই পুৰস্কাৰৰূপে এই জন্মত কৃষ্ণৰ পৰা পূৰণ কৰে। সেয়েহে তাই কৃষ্ণ (ৰামৰ পুনৰ্জন্ম)ক স্বামী হিচাপে (আধ্যাত্মিকভাৱে) গ্ৰহণ কৰে। কৃষ্ণৰ সৈতে মিলনৰ পিছত তেওঁ গোলোক লাভ কৰে আৰু চন্দ্ৰমুখী নামৰ গোপালিকা হয়।

বিষ্ণু পুৰাণৰ দৰে ধ্ৰুপদী গ্ৰন্থত কৃষ্ণৰ কুব্জাৰ ঘৰলৈ যোৱাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হোৱা নাই।

## জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত
কুব্জাৰ কাহিনী ২০১৯ চনৰ বালা ছবিৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত, স্কুলৰ নাটকৰ ৰূপত প্ৰকাশ পাইছে। ছবিখনৰ ৰংবাদৰ এটা অন্তৰ্নিহিত বিষয়-বস্তুৰ সৈতে সম্পৰ্কিতভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:কাল্পনিক চৰিত্ৰ
নিকুম্ভ

**নিকুম্ভ** () হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত একাধিক সত্ত্বাৰ নাম, এজন ৰাক্ষস আৰু এজন দানৱ।
## কিংবদন্তি

### ৰাক্ষস নিকুম্ভ
নিকুম্ভ ৰাক্ষস কুম্ভকৰ্ণ আৰু বজ্ৰমলাৰ পুত্ৰ। কুবেৰে তেওঁক পিশাচ(এবিধ দুষ্ট আত্মা)বোৰৰ ওপৰত চকু ৰাখিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। নীলমাতা পুৰাণত তেওঁক "পিশাচসকলৰ সম্ভ্ৰান্ত আৰু শক্তিশালী প্ৰভু" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।

ভায়েক কুম্ভ যুদ্ধত নিহত হোৱা দেখি ক্ষুব্ধ হৈ লোহাৰ বল্লম লৈ যুদ্ধক্ষেত্ৰৰফালে দৌৰি গ’ল। হনুমানে পোনপটীয়াকৈ নিকুম্ভৰ বুকুত জোৰকৈ মুঠি মাৰি নিকুম্ভক আক্ৰমণ কৰে। সেই আঘাতত অস্থিৰ হৈ নিকুম্ভই হনুমানক মাটিত বগৰাই লয়। প্ৰতিশোধত হনুমানে নিজকে মুক্ত কৰি নিকুম্ভক মাটিত পেলাই দিয়ে। হনুমানে নিকুম্ভৰ ওপৰত নামি বুকুখন মুঠিৰে খুন্দা মাৰি মূৰটো ধৰি থেতালি পেলায়। 
এইদৰে হনুমানৰ হাতত নিকুম্ভৰ মৃত্যু হয়।

### দানৱ নিকুম্ভ
কৃষ্ণৰ কাহিনীত নিকুম্ভ দানৱৰ আবিৰ্ভাৱ হৈছে, যেতিয়া দেৱতা, কৃষ্ণৰ ভাতৃ বলোৰামে বাকী যাদৱ বংশৰ সৈতে কোনো উৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে। যাদৱসকলে উল্লাসত লিপ্ত হোৱাৰ সময়ত নিকুম্ভই তেওঁলোকৰ মাজৰ ভানুমতী নামৰ এগৰাকী কুমাৰীক অপহৰণ কৰে। কৃষ্ণৰ পুত্ৰ প্ৰদ্যুম্নই ভানুমতী(যাদৱবংশী)ক উদ্ধাৰ কৰাৰ সময়ত ভগৱানে নিজেই দানৱক বধ কৰে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:কাল্পনিক চৰিত্ৰ
শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম
ভানুমতী (যাদৱবংশী)

**ভানুমতী** হিন্দু সাহিত্যৰ উল্লেখযোগ্য সংকলন গ্ৰন্থ আৰু মহাভাৰতৰ পৰিশিষ্ট হৰিবংশত উল্লেখ কৰা এক নাৰী চৰিত্ৰ। তেওঁক যাদৱ বংশৰ বিশিষ্ট নেতা ভানুৰ কন্যা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আখ্যানত অভিশাপৰ বাবে ভানুমতীক নিকুম্ভ নামৰ অসুৰে অপহৰণ কৰি লৈ যায়। তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়, তাৰ পিছত তেওঁ পাণ্ডৱৰ অন্যতম ৰাজকুমাৰ সহদেৱক বিয়া কৰায়।
## সাহিত্যত উল্লেখ
মহাভাৰতত সহদেৱৰ মুখ্য ভূমিকা থাকিলেও ভানুমতীৰ ইয়াত কোনো উল্লেখ পোৱা নাই। মহাভাৰতত সহদেৱক মাত্ৰ দুগৰাকী পত্নীৰ সৈতে চিত্ৰিত কৰা হৈছে— দ্ৰৌপদী আৰু বিজয়া। হৰিবংশত ভানুমতীৰ কাহিনীটো গ্ৰন্থখনৰ বিষ্ণু পৰ্বৰ ৯১ নং অধ্যায়ত বৰ্ণনা কৰা যাদৱ বংশৰ ওপৰত গ্ৰন্থখনৰ বহল কেন্দ্ৰবিন্দুৰ অংশ। হৰিবংশত ভানুমতীক কৃষ্ণৰ আত্মীয় হিচাপে পৰিচয় কৰাই দিয়া হৈছে।
হৰিবংশ মহাভাৰতৰ পৰিপূৰক গ্ৰন্থ যিয়ে কৃষ্ণৰ জীৱন, বংশ আৰু ঐশ্বৰিক কৰ্মৰ বিষয়ে বিস্তৃত বৰ্ণনা কৰে। সংস্কৃত ভাষাত ৰচিত এই গ্ৰন্থখনে কৃষ্ণক আগুৰি থকা মহাজাগতিক আৰু বংশগত কাঠামোৰ লগতে কৃষ্ণৰ জীৱন আৰু বংশৰ বিস্তৃত আখ্যান আগবঢ়াইছে। 
ইয়াক তিনিটা প্ৰধান খণ্ডত বিভক্ত কৰা হৈছে—হৰিবংশ পৰ্ব, বিষ্ণু পৰ্ব আৰু ভৱিষ্য পৰ্ব—আৰু ইয়াত ১৬,০০০ৰো অধিক শ্লোক আছে। 
পৰম্পৰাগতভাৱে ই মহাভাৰতৰ সৈতে জড়িত যদিও ইয়াৰ বিষয়-বস্তু আৰু আখ্যানমূলক পৰিসৰৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ই বহু দিশত স্বতন্ত্ৰ পুৰাণ হিচাপে কাম কৰে। হৰিবংশৰ সমালোচনাত্মক সংস্কৰণত মাত্ৰ ৫৯৬৫টা পদ আছে।
## কিংবদন্তি
যাদৱসকলে উদ্‌যাপন কৰি থকা পিণ্ডাৰকৰ ৰাজপ্ৰাসাদত উৎসৱমুখৰ সমাৱেশৰ সময়ত নিকুম্ভ নামৰ দানৱ এজনে সুযোগ গ্ৰহণ কৰি ভানুমতীক অপহৰণ কৰে। এই অপহৰণৰ কাৰ্য অতীতৰ শত্ৰুতাৰ প্ৰতিশোধকল্পে হৈছিল, কিয়নো কৃষ্ণৰ পুত্ৰ প্ৰদ্যুম্নই পূৰ্বে নিকুম্ভৰ ভাতৃ বজ্ৰনাভক হত্যা কৰিছিল। ভানুমতীয়ে বাগিছাত অসুৰক্ষিত অৱস্থাত থকাৰ সুযোগ লৈ নিকুম্ভই তেওঁক লৈ যায়।

এই ঘটনা অৱশ্যে পূৰ্বৰ অভিশাপৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। ভানুমতীয়ে এসময়ত ৰৈৱতক অৰণ্যত দুৰ্বাসা ঋষিক অসন্তুষ্ট কৰিছিল, যাৰ বাবে ঋষিয়ে তেওঁক শত্ৰুৰ হাতত পৰিবলৈ অভিশাপ দিছিল। পিছলৈ নাৰদ আৰু অন্যান্য ঋষিৰ মধ্যস্থতাত এই অভিশাপ কিছু ম্লান কৰা হৈছিল, যিয়ে দুৰ্বাসাক ইয়াৰ প্ৰভাৱ কম কৰিবলৈ বুজাইছিল। ফলস্বৰূপে ঋষিয়ে আশ্বাস দিলে যে, যদিও ভানুমতীক অপহৰণ কৰা হ'ব, তথাপি তেওঁ কুমাৰী আৰু অক্ষত অৱস্থাত থাকিব আৰু পিছলৈ এজন গুণী আৰু সম্ভ্ৰান্ত স্বামীক বিয়া কৰাব।

তেওঁৰৰ অপহৰণৰ পিছত কৃষ্ণই অৰ্জুন আৰু প্ৰদ্যুম্নৰ সৈতে নিকুম্ভক খেদি গৈছিল। তীব্ৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল, য’ত তিনিওজন বীৰে ভানুমতীক কোনো ক্ষতি নকৰাকৈ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। দানৱে শক্তিশালী ভ্ৰম আৰু ভয়ংকৰ যুদ্ধ ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰাৰ পাছতো শেষত কৃষ্ণই তেওঁৰ মূৰ কাটিবলৈ সুদৰ্শন চক্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি পৰাস্ত কৰে।

উদ্ধাৰৰ পিছত ভানুমতীক দ্বাৰকালৈ লৈ যোৱা হয়। তাতে নাৰদে পিতৃ ভানুক অভিশাপৰ লগত বান্ধ খাই থকা ভৱিষ্যদ্বাণীটো সোঁৱৰাই দিলে আৰু পাণ্ডৱ ভাইসকলৰ ভিতৰত সৰু সহদেৱক নিজৰ কন্যাৰ হাতখন বিয়া দিবলৈ পৰামৰ্শ দিলে। ভানুৱে এই পৰামৰ্শ অনুসৰণ কৰে আৰু কৃষ্ণ আৰু অন্যান্য বিশিষ্ট ব্যক্তিসকলে অংশগ্ৰহণ কৰা অনুষ্ঠানত ভানুমতী সহদেৱৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:কাল্পনিক চৰিত্ৰ
শ্ৰেণী:হিন্দু কিংবদন্তি
শ্ৰেণী:নাৰী
শ্ৰেণী:কৃষ্ণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্যক্তি
ৰৈৱতক

**ৰৈৱতক** পৰ্বত মহাভাৰত মহাকাব্য আৰু হৰিৱংশ-পুৰাণ ২.৫৫.১১১ত উল্লেখ কৰা পৰ্বত আছিল। মহাভাৰতত ইয়াক অনৰ্ত ৰাজ্যত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। হৰিৱংশ-পুৰাণত ইয়াক "ৰজা ৰৈৱতকৰ ক্ৰীড়াক্ষেত্ৰৰ ওচৰত" (২.৫৬.২৯) আৰু ইয়াক "দেৱতাৰ বাসস্থান" (২.৫৫.১১১) বুলি কোৱা হয়। দ্বাৰকাৰপৰা অহা লোকসকলে এই পৰ্বতলৈ আহি ইয়াৰ পূজাক এক বৃহৎ উৎসৱ হিচাপে পালন কৰিছিল। মাঘৰ শিশুপাল-বধতো একেটা পৰ্বতকে বিশিষ্টভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই পৰ্বতটোক গুজৰাটৰ গিৰ্নাৰ পৰ্বত বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:হিন্দু কিংবদন্তি
শ্ৰেণী:পৰ্বতমালা
আন্দোলন (সংগীত)

**আন্দোলন** (হিন্দী: अंदोलन) হৈছে উত্তৰ ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীত বা হিন্দুস্তানী সংগীতৰ এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ অলংকাৰ। ই একপ্ৰকাৰৰ মৃদু দোলন যি এটা স্বৰৰ চাৰিওফালে প্ৰয়োগ কৰা হয়।

## সংজ্ঞা
আন্দোলন হৈছে এটা নিৰ্দিষ্ট স্বৰৰ চাৰিওফালে কৰা এক ধৰণৰ লয় বা দোলয়মান চলাচল। এই অলংকাৰত মূল স্বৰটো সন্নিহিত স্বৰৰ পৰিধি স্পৰ্শ কৰে আৰু ইয়াৰ মাজত থকা শ্ৰুতিবোৰকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। ই একপ্ৰকাৰৰ স্বৰ কম্পনৰ দৰে কিন্তু অতি মন্থৰ গতিত প্ৰয়োগ কৰা হয়।

## বৈশিষ্ট্য
### গতি
আন্দোলন এক মন্থৰ দোলনৰ ৰূপত প্ৰয়োগ হয়। ই কঁপনিৰ দৰে কিন্তু তাতকৈ অধিক ধীৰ গতিত কৰা হয়। এই মন্থৰতাই আন্দোলনক অন্যান্য অলংকাৰৰপৰা পৃথক কৰি ৰাখিছে। 

### প্ৰয়োগ
আন্দোলনৰ প্ৰয়োগ সম্পূৰ্ণভাৱে ৰাগৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। প্ৰতিটো ৰাগত কোন স্বৰত আন্দোলন কৰিব পাৰি সেয়া নিৰ্ধাৰিত থাকে। যিবোৰ স্বৰত আন্দোলন কৰা হয় সেইবোৰক **আন্দোলিত স্বৰ** বোলা হয়।

## ৰাগত আন্দোলনৰ উপস্থিতি
বিভিন্ন ৰাগত আন্দোলনৰ প্ৰয়োগ বিভিন্ন ধৰণৰ হয়:

### দৰবাৰী কানহাড়া
ৰাগ দৰবাৰী কানহাড়াত কোমল গান্ধাৰ আৰু কোমল ধৈৱতত আন্দোলন প্ৰয়োগ কৰা হয়। এই ৰাগত আন্দোলনৰ প্ৰয়োগে ৰাগৰ গাম্ভীৰ্য বৃদ্ধি কৰে।

## অন্যান্য অলংকাৰৰ সৈতে তুলনা
আন্দোলন অন্যান্য সংগীত অলংকাৰৰপৰা কেতবোৰ দিশত পৃথক:

### গমক
গমক আন্দোলনৰ তুলনাত অধিক দ্ৰুত আৰু অধিক স্পষ্ট আৰম্ভণি আৰু সমাপন বিন্দু থাকে।

### কানা
কানা হৈছে অতি দ্ৰুত গতিত কৰা স্বৰ চলাচল যি আগলৈ অহা স্বৰৰ ইংগিত দিয়ে। ইয়াক দ্ৰুত আন্দোলন বুলিব পাৰি যদিও ই আন্দোলনৰ দৰে মসৃণ নহয় আৰু অধিক তীক্ষ্ণ। 

## সাংগীতিক গুৰুত্ব
আন্দোলনে হিন্দুস্তানী সংগীতত এক বিশেষ স্থান দখল কৰি আছে:

### আৱেগিক প্ৰভাৱ
আন্দোলনে ৰাগত এক গাম্ভীৰ্যপূৰ্ণ আৰু আৱেগময় পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে। ই শ্ৰোতাৰ মনত এক গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। 

### কলাত্মক মাত্ৰা
আন্দোলনে সাধাৰণ স্বৰসমূহত এক কলাত্মক মাত্ৰা যোগ দিয়ে। ই সংগীতক অধিক আকৰ্ষণীয় আৰু ৰসপূৰ্ণ কৰি তোলে। 

## শিক্ষণ পদ্ধতি
আন্দোলন শিকাৰ বাবে কেতবোৰ পদ্ধতি অনুসৰণ কৰা হয়:

### ক্ৰমিক অভ্যাস
প্ৰথমে সাধাৰণ স্বৰ গায়ন কৰা হয়, তাৰ পিছত লাহে লাহে আন্দোলনৰ প্ৰয়োগ কৰা হয়। মন্থৰ গতিত অভ্যাস কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। 

### গুৰুৰ নিৰ্দেশনা
আন্দোলনৰ সঠিক প্ৰয়োগৰ বাবে অভিজ্ঞ গুৰুৰ নিৰ্দেশনা অপৰিহাৰ্য। প্ৰতিটো ৰাগত আন্দোলনৰ ব্যৱহাৰ বেলেগ বেলেগ হোৱাৰ বাবে গুৰুৰপৰা শিকাটো জৰুৰী। 

## আধুনিক প্ৰাসংগিকতা
আজিৰ যুগতো আন্দোলন অত্যন্ত প্ৰাসংগিক:

### শাস্ত্ৰীয় সংগীতত
আধুনিক শাস্ত্ৰীয় সংগীত পৰিৱেশনাত আন্দোলনৰ ব্যৱহাৰ অব্যাহত আছে। বিশিষ্ট শিল্পীসকলে আন্দোলনৰ প্ৰয়োগেৰে নিজৰ গায়নত বিশেষত্ব আনে। 

### অৰ্ধশাস্ত্ৰীয় সংগীতত
ঠুমৰী, দাদৰা আদি অৰ্ধশাস্ত্ৰীয় ধাৰাতো আন্দোলনৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। ইয়াত আন্দোলনে আৱেগৰ প্ৰকাশ ঘটায়। 

## তাৎপৰ্য
আন্দোলন কেৱল এটি কাৰিকৰী দিশ নহয়, ই ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ আত্মা। ই সংগীতত প্ৰাণ সঞ্চাৰ কৰে আৰু শিল্পীৰ কৰুণা আৰু আৱেগক প্ৰকাশ কৰাৰ এক মাধ্যম। আন্দোলনৰ সঠিক প্ৰয়োগে সংগীতক জীৱন্ত কৰি তোলে আৰু শ্ৰোতাক এক আধ্যাত্মিক অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰে। 

## আৰু চাওক
* অলংকাৰ (সংগীত)
* হিন্দুস্তানী সংগীত
* ৰাগ
* গমক
* মীণ্ড
* খটকা

## তথ্যসূত্ৰ

## বহিঃসংযোগ
* অলংকাৰ সম্পৰ্কে বিস্তৃত তথ্য (ইংৰাজীত)
পৌণ্ড্ৰক

**পৌণ্ড্ৰক বাসুদেৱ** মহাভাৰত আৰু ভাগৱত পুৰাণত উল্লিখিত এজন ৰজা আছিল। পুৰাণৰ মতে তেওঁ পোণ্ড্ৰ ৰাজ্যৰ ৰজা আছিল। কিছুমান সূত্ৰত উল্লেখ থকা অনুসৰি তেওঁ মগধ ৰাজ জৰাসন্ধ আৰু গান্ধাৰ ৰাজ্যৰ ৰজা শকুনি দুয়োৰে মিত্ৰ আছিল। তেওঁ কৃষ্ণৰ এজন প্ৰধান শত্ৰু আছিল। তেওঁ নিজকে বাসুদেৱ বা ঈশ্বৰ বুলি বিশ্বাস কৰি কৃষ্ণৰ অনুকৰণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধক্ষেত্ৰত তেওঁক কৃষ্ণই বধ কৰে। কিছুমান শাস্ত্ৰৰ মতে পৌণ্ড্ৰক কৃষ্ণৰ সদৃশ মুখাৱয়বৰ (doppelganger) আছিল। কিছুমান সূত্ৰত তেওঁক অসুৰৰ ৰজা বেনৰ অৱতাৰ বুলিও গণ্য কৰা হয়। তেওঁক কাশীৰাজ (কাশীৰ ৰজা) বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। 

## ভগবান বুলি ঘোষণা
শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ কিছুমান সংস্কৰণ অনুসৰি পৌণ্ড্ৰক বসুদেৱ আৰু কাশীৰ ৰাজকুমাৰী সুতনা/সুতনুৰ পুত্ৰ আছিল। বসুদেৱৰ পুত্ৰ হোৱা বাবে তেওঁৰ নাম বাসুদেৱ। তেওঁৰ মাতৃৰফালৰ ককাকৰ কোনো পুত্ৰ নাছিল বাবে তেওঁ কাশীৰ ৰজা হৈছিল। মহাৰাজ কংসই বসুদেৱক বন্দী কৰি থৈছিল বাবে পৌণ্ড্ৰকৰ শৈশৱ কাল পিতৃ অবিহনেই পাৰ হৈছিল। পৌণ্ড্ৰকে কেইবাজনো ৰজাৰপৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিছিল। তেওঁৰ মিত্ৰসকলে তেওঁক প্ৰৰোচনামূলকভাৱে ঈশ্বৰ বুলি প্ৰশংসা কৰা কথাত তেওঁ মূৰ্খৰ দৰে বিশ্বাস কৰিছিল। দ্বাৰকাত বলোৰামৰ অনুপস্থিতিৰ সময়ত পৌণ্ড্ৰকে কৃষ্ণলৈ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰি কৈছিল যে গৰুড়ৰ পতাকাকে আদি কৰি কৃষ্ণই ব্যৱহাৰ কৰা সকলোবোৰ ঐশ্বৰীক প্ৰতীকৰ প্ৰকৃততে তেওঁহে অধিকাৰী। কৃষ্ণ নহয় তেওঁহে প্ৰকৃত বাসুদেৱ (ঈশ্বৰ) আৰু পৰম পুৰুষ বুলি ঘোষণা কৰে আৰু তেওঁ কৃষ্ণক “তেওঁৰ” পৰিচয় ব্যৱহাৰ বন্ধ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। তাৰ পিছত কৃষ্ণই পৌণ্ড্ৰকৰ সৈতে যুদ্ধ কৰি তেওঁক বধ কৰে।

## মৃত্যু
শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ দশম স্কন্ধৰ ৬৬ নং অধ্যায় অনুসৰি পৌণ্ড্ৰকে যেতিয়া নিজকে ঈশ্বৰ বুলি দ্বাৰকালৈ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছিল, তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰিছিল। ঈশ্বৰ হিচাপে তেওঁৰ মিছা অভিনয়ৰ দাবী এৰি দিবলৈ বহু সতৰ্কবাণী দিয়াৰ পিছতো পৌণ্ড্ৰকে তেওঁৰ ৰথখন গৰুড়ৰ পতাকাৰ সৈতে কৃষ্ণৰ দৰেই সজায় লৈছিল। যুদ্ধত যেতিয়া বাসুদেৱ কৃষ্ণই পৌণ্ড্ৰকক সুদৰ্শন চক্ৰৰে শিৰশ্ছেদ কৰি বধ কৰে তেতিয়া কাশীৰাজৰ পুত্ৰ সুদক্ষিণে দ্বাৰকা ৰাজ্যক ধ্বংস কৰিবলৈ কিছুমান দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত পুৰোহিতৰ সহায়ত ক’লা যাদু ব্যৱহাৰ কৰি এক দুষ্ট আসুৰিক আত্মাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। শ্ৰীকৃষ্ণৰ সুদৰ্শন চক্ৰই সমগ্ৰ কাশী জুই লগাই দিয়ে। সমগ্ৰ ৰাজ্যৰ লগতে সুদক্ষিণ আৰু তেওঁৰ পুৰোহিতসকলো এই অগ্নিৰ কৱলত জ্বলি ছাই হৈ যায়।

## তথ্য সংগ্ৰহ

শ্ৰেণী:মহাভাৰতৰ চৰিত্ৰ
সুন্দ আৰু উপসুন্দ

**সুন্দ আৰু উপসুন্দ** হিন্দু মহাকাব্য মহাভাৰতত উল্লেখ থকা দুই অসুৰ ভাতৃ। এওঁলোক নিকুম্ভৰ পুত্ৰ। তেওঁলোক হিৰণ্যকশিপুৰ বংশধৰ।
## কিংবদন্তি
সুন্দ আৰু উপসুন্দ ভাতৃদ্বয়ে এবাৰ বিন্ধ্য পৰ্বতত কঠোৰ তপস্যা কৰিছিল। শেষত ব্ৰহ্মাই ভাতৃদ্বয়ক বৰদান দিবলৈ সন্মত হ’ল আৰু তেওঁলোকে অমৰত্ব বিচাৰিলে। এই বৰ ব্ৰহ্মাই দিয়া নাছিল। যমজ ভাতৃদ্বয়ে কেৱল ইজনে সিজনক আঘাত নকৰালৈকে সম্পূৰ্ণ অক্ষম নোহোৱাৰ বৰ বাছি লৈছিল। বিন্ধ্য পৰ্বত ত্যাগ কৰি  সুন্দ আৰু উপসুন্দই কেইবাজনো ব্ৰাহ্মণক বধ কৰিলে, আৰু ফলত বৈদিক ধৰ্মৰ স্থিতিৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিলে। ব্ৰহ্মাৰ পৰা ইয়াৰ পৰা পৰিত্ৰাণৰ উপায় বিচৰা হ’ল। তেওঁ বিশ্বকৰ্মাক নিৰ্দেশ দিলে যে, তেওঁৰ সন্মুখত এগৰাকী নিখুঁত সুন্দৰী নাৰী সৃষ্টি কৰিব লাগে, ফলত সুন্দৰ অপ্সৰা তিলোত্তম সৃষ্টি কৰিছিল।
এই সুন্দৰীক লৈ ভাতৃদ্বয়ৰ মাজত বিৰোধৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল। তিলোত্তমাই সুন্দ আৰু উপসুন্দক সিহঁতৰ ৰাজ্যত সিহঁতৰ দলৰ সৈতে, মদ্যপান কৰি বিজয় উৎসৱ উদযাপন কৰিছিল। তিলোত্তমাক দেখি সিহঁতে তেওঁক পাবলৈ লগে লগে পৰস্পৰে যুঁজত পৰিল, আৰু শেষত ইজনে সিজনক হত্যা কৰিলে। তেনেকৈ পুনৰ এবাৰ শান্তি স্থাপন কৰা হ'ল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:কাল্পনিক চৰিত্ৰ
আলভি

**আলভি** দক্ষিণ এছিয়াৰ এটা আলিদ মুছলমান সম্প্ৰদায়। ইছলামিক হজৰত মহম্মদৰ খুলশালীয়েক, সংগী আৰু জোঁৱাই আছিল চতুৰ্থ ৰছিদুন খলিফা আলী ইবনে আবি তালিবৰ বংশধৰ, তেওঁৰ পত্নীসকলৰ জৰিয়তে যিসকলক তেওঁ নবীৰ কন্যা ফাতিমা বিন্ত মুহাম্মাদ মৃত্যুৰ পাছত বিয়া কৰাইছিল। আনহাতে, চৈয়দ আলীৰ বংশধৰসকল ফাতিমাৰ জৰিয়তে বিস্তাৰ হৈছিল।

আলভিসকলৰ ভিতৰত আছে, মহম্মদ ইবনে আল-হানাফিয়া, আব্বাছ ইবনে আলী, আৰু উমৰ আল-আট্ৰাফৰ বংশধৰ। ক্ৰমে তেওঁলোকৰ জন্ম হৈছিল খোৱালা আল-হানাফিয়া, উম্ম আল-বানিন আৰু উম্ম হাবিব বিন্ত ৰবিয়া (আল-ছাহবা)ৰ ঘৰত।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়
আৰ্ঘন

**আৰ্ঘন**সকল স্থানীয় লাডাখী সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে মিলি যোৱা ইয়াৰকাণ্ড আৰু কাশ্মীৰৰপৰা অহা অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ বংশধৰসকলৰ এটা সৰু সম্প্ৰদায়, মূলতঃ ভাৰতৰ লাডাখৰ লেহ আৰু কাৰ্গিল চহৰত বাস কৰে। তেওঁলোক চুন্নী মুছলমান। 

প্ৰথমে ১৭ শতিকাত মধ্য এছিয়া আৰু কাশ্মীৰৰপৰা ব্যৱসায়ী আৰু ব্যৱসায়ী হিচাপে আহিছিল আৰু বৌদ্ধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰা প্ৰথম মুছলমানসকলৰ ভিতৰত আছিল। বেছিভাগেই ব্যৱসায়ী আছিল যদিও ইয়াৰ ভিতৰত কিছুমান ধৰ্মীয় লোক আছিল। মধ্য এছিয়াৰ বেছিভাগ ব্যৱসায়ীয়ে কাৰাভানৰ বতৰৰ শেষত ঘৰলৈ উভতি আহিছিল। লাডাখত থাকি বসতি স্থাপন কৰাসকলে লাডাখীক বিয়া কৰাইছিল আৰু এতিয়া তেওঁলোকক অৰ্ঘন বুলি জনা যায়।

আজিকালি তেওঁলোক বণিক যদিও কিছুমানে, অতি কমসংখ্যকে, কৃষিক্ষেত্ৰলৈ লৈছে। বৰ্তমান তেওঁলোকৰ বেছিভাগেই লাডাখী ভাষা কয় যদিও তুৰ্কী আৰু তিব্বতী ভাষাও পৰিচিত।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়
আনছাৰী

**আনছাৰী** বা **মমিন আনছাৰী** বা সৌদাগৰ প্ৰধানকৈ ভাৰত, পাকিস্তান আৰু নেপালত থকা ব্যৱসায়ীসকলৰ এটা মুছলমান সম্প্ৰদায়। আনছাৰৰ আক্ষৰিক অৰ্থ আৰবীত "সমৰ্থক।" 

উত্তৰ ভাৰতত এই সম্প্ৰদায়টোক আনছাৰী বা শ্বেইখ বুলি জনা যায় আনহাতে মহাৰাষ্ট্ৰত এই সম্প্ৰদায়টোক মমিন বা সৌদাগৰ বুলি জনা যায়।

যদিও এই সম্প্ৰদায়টো সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশতে পোৱা যায়, উত্তৰ প্ৰদেশৰ বাৰাণসী জিলাক বেছিভাগ মমিনে সদায় নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গণ্য কৰে। সেই চহৰখনত আনছাৰীসকল চহৰখনৰ জনসংখ্যাৰ এক তৃতীয়াংশ বুলি কোৱা হয়। চহৰখনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আনছাৰী চুবুৰীসমূহৰ ভিতৰত মদনপুৰা, আদমপূৰা আৰু জয়তপূৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত। 

তেওঁলোক ভাৰতৰ বিভাজনৰ বিৰোধী আছিল।  হাৰিয়ানাৰ অ'বিচি তালিকাত এইসকলক তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়
আৱান (জনগোষ্ঠী)

**আৱান** পাকিস্তানৰ উত্তৰাঞ্চল আৰু পঞ্জাব অঞ্চলত কেন্দ্ৰীভূত এটা জনগোষ্ঠী আৰু জনগোষ্ঠীয় সম্প্ৰদায়, এই জনগোষ্ঠীয়ে উপাধি হিচাপে আৱান নাম ব্যৱহাৰ কৰে। পঞ্জাৱৰ উত্তৰ, মধ্য আৰু পশ্চিম অংশত আৱান প্ৰধানকৈ পোৱা যায়, আজাদ কাশ্মীৰৰ খাইবাৰ পখতুনখৌ আৰু কম পৰিমাণে সিন্ধ আৰু বেলুচিস্তানতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা থাকে। এই জনগোষ্ঠীয়ে আৰব, বিশেষকৈ আলিদৰ উৎপত্তি দাবী কৰে ইয়াৰ প্ৰাথমিক পূৰ্বপুৰুষ কুতুব শ্বাহৰ জৰিয়তে, যিজনক গজনীৰ মাহমুদৰ সৈতে আধুনিক পাকিস্তানলৈ অহা বুলি কোৱা হয়।

## ইতিহাস
জামাল জে ইলিয়াছে মত পোষণ কৰিছে যে আৱানসকলে নিজকে আৰব মূলৰ, আলী ইবনে আবু তালিবৰ বংশধৰ বুলি বিশ্বাস কৰে আৰু আৰব বংশৰ দাবীয়ে তেওঁলোকক "ভাৰতীয় মুছলমান পৰিৱেশত উচ্চ মৰ্যাদা" প্ৰদান কৰে।

ক্ৰিষ্টোফ জাফ্ৰেলটে কৈছে:

পাকিস্তান সেনাবাহিনীত আৱান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ উপস্থিতি অতি বেছি আৰু তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য যুদ্ধ পৰম্পৰা আছে। ১৯২৫ চনত ব্ৰিটিছ ৰাজে তেওঁলোকক "কৃষি জনজাতি" হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰে, যিটো শব্দ তেতিয়া "মাৰ্চিয়েল ৰেচ" নামৰ শ্ৰেণী বিভাজনৰ সমাৰ্থক আছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়
ভিষ্টি

**ভিষ্টি** বা বাহিষ্ঠী উত্তৰ ভাৰত, পাকিস্তান আৰু নেপালত পোৱা এটা মুছলমান জনগোষ্ঠী বা বিৰাদাৰী। তেওঁলোক আব্বাছি, বাহিষী আব্বাচী, শ্বেখ আব্বাছি আৰু ছাক্কা নামেৰেও পৰিচিত। তেওঁলোকে প্ৰায়ে আব্বাছি বা শ্বেখ আব্বাছি উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে। ভিষ্টিসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে পানীভাৰী হিচাপে কাম কৰিছিল।bhishti (bheesty)
## মূল
তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাতা ফাৰহা খাতুনৰ মতে, কিছুমান ভিষ্টিয়ে দাবী কৰে যে, ইতিহাসত প্ৰথম সন্নিৱিষ্ট ভিষ্টি আছিল আব্বাছ ইবনে আলী, যাক তেওঁলোকে "হজৰত আব্বাছ" বুলি কয়। ৬৮০ চনত ইমাম হুছেইন আৰু তেওঁৰ সৈন্যই দামাস্কাছত যুদ্ধৰ সময়ত হুছেইন আৰু তেওঁৰ সৈন্যবাহিনীলৈ পানী আনিবলৈ ফুৰাট নদী (ইউফ্ৰেটিছ) পাৰ হওঁতে আব্বাছৰ মৃত্যু হয়।

আব্বাছ ইবনে আলী চতুৰ্থ ৰছিদুন খলিফা ইমাম আলীৰ পুত্ৰ আছিল। আলী তেওঁৰ বীৰত্ব আৰু ইছলামৰ প্ৰতি নিষ্ঠাৰ বাবে পৰিচিত আছিল, যাৰ বাবে তেওঁ অসংখ্য উপাধি লাভ কৰিছিল। ইয়াৰে এটা আছিল ‘ছাক্কা’ বা পানীবাহী, ইৰাকৰ কাৰবালা যুদ্ধৰ পিছত (৬৮০ খ্ৰীষ্টাব্দ) প্ৰদান কৰা সন্মান, য’ত তেওঁ নিজৰ আঢ়ৈবছৰীয়া ভাতৃ ইমাম হুছেইনৰ সন্তানৰ বাবে পানী আনিবলৈ গৈ নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিছিল। লক্ষ্ণৌ চহৰত দৰগাহ হজৰত আব্বাছ আদি জলবাহকৰ বলিদানক সন্মান জনাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত এই মন্দিৰে ভাৰতীয় চিপাহী আৰু বেগম হজৰত মহলক সহায় আগবঢ়াইছিল। কাৰবালাৰ যুদ্ধক্ষেত্ৰত নিজৰ উৎপত্তিৰ প্ৰতি সত্যতাৰে মোগল আৰু ব্ৰিটিছ যুগৰ মাজেৰে উপমহাদেশৰ সামৰিক ইতিহাসত ভিষ্টিসকলে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। 
পানী বহনকাৰীসকল আছিল প্ৰতিটো ডাঙৰ সেনাৰ দলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ১৫৩৯ চনত বৰ্তমানৰ বিহাৰৰ চৌছাৰ যুদ্ধত শ্বেৰশ্বাহ ছুৰীৰ বিৰুদ্ধে হোৱা যুদ্ধত মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনৰ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰে এজন ভিষ্টিয়ে। এই নামহীন নায়কে এটা “মছক’’(পানী ভৰোৱা মোনা) ফুলাই দিয়ে, গতিকে সম্ৰাট তাৰ ওপৰত গংগা-পাৰ হৈ নিৰাপদ স্থানলৈ পলায়ন কৰিলে। তেওঁৰ সাহসিকতাৰ বাবে সাম্ৰাজ্যবাদী প্ৰশংসা হিচাপে তেওঁক সিংহাসনত এদিন থকাৰ পুৰস্কৃত কৰা হৈছিল। আজমেৰ শ্বৰীফ দৰগাহৰ বহুতো চিহ্নিত নোহোৱা কবৰৰ ভিতৰত এটা কবৰত ভিষ্টিক সমাধিস্থ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।

বাহিষ্টিসকল এনে এটা জনগোষ্ঠীত পৰিণত হৈছে য’ত বিভিন্ন জাতি, যেনে আব্বাছি, কুৰেশ্বি, তুৰ্ক, ফাৰুকী, সমৰী চোহান, বেহলিম আদি লোক জড়িত হৈ আছে। আব্বাছি বহিষ্টি নামেৰে সুপৰিচিত। কাৰণটো হ’ল বাগদাদৰ পতনৰ পিছত বহু আব্বাছিৰ পৰিয়াল ভাৰতলৈ আহিছিল, য’ত কিছুমান পৰিয়ালে নিজৰ পৰিচয় লুকুৱাই ৰাখি বেলেগ বেলেগ কাম কৰাৰ বিপৰীতে কিছুমান পৰিয়ালে জলবাহী বৃত্তিটো মোগল সেনাবাহিনীত গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু কিছুমান পৰিয়ালে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত এই বৃত্তি গ্ৰহণ কৰিছিল।
## বৃটিছ সেনাবাহিনীত ভিষ্টি
ভিষ্টিসকলে মাজে মাজে জুইৰ সৈতে খেল প্ৰদৰ্শন কৰাৰ উল্লেখযোগ্য সাহসৰ বাবে সকলোৰে পৰিচিত। কোৱা হয় যে বিদ্ৰোহৰ পিছত সন্মান বিতৰণৰ সময়ত ইংৰাজ অশ্বাৰোহী বাহিনীৰ এজন কৰ্ণেলক তেওঁৰ ৰেজিমেণ্টৰপৰা বিশেষভাৱে বিশিষ্ট ব্যক্তি এজনক বাছনি কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যাতে তেওঁ ভি চিৰপৰা সন্মান লাভ কৰি সন্মানিত হয়। ৰেজিমেণ্টৰ ভিষ্টিক সেইজন ব্যক্তি হিচাপে বাছি লোৱা হৈছিল যিয়ে নিজৰ সাহসিকতাৰে ৰেজিমেণ্টৰ প্ৰতিজন সৈনিকক অতিক্ৰম কৰিছিল। সেই কথা শুনি কামাণ্ডিং অফিচাৰে এজন ভিষ্টি বঁটা গ্ৰহণকাৰী হ’ব নোৱাৰে বুলি কাৰোৱেই নাম ল’বলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে। তেওঁ এই ভিত্তিত আপত্তি কৰিছিল যে, যদিও তেওঁৰ লোকসকলে বহুতো বীৰত্বৰ কাম কৰিছিল, ৰেজিমেণ্টৰ *পানী বাহক*ৰ দৰে বীৰত্বৰ কামৰ সৈতে কোনোটোৱেই তুলনা কৰিব নোৱাৰি। গতিকে ইয়াক বঁটা দিয়া হোৱা নাছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়
বিছাটি

**বিছাটি** এটা মুছলমান সম্প্ৰদায়, যিসকলক উত্তৰ ভাৰতত পোৱা যায়। এই সম্প্ৰদায়ৰ বহু সদস্যই ১৯৪৭ চনত পাকিস্তানলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি কৰাচী আৰু সিন্ধত বসতি স্থাপন কৰিছে।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়
বাঘৱান

**বাঘৱান** এটা মুছলমান সম্প্ৰদায়। এওঁলোকক উত্তৰ ভাৰত আৰু পাকিস্তানত পোৱা যায়। দাক্ষিণাত্য অঞ্চলত ইহঁতক বাগৱান নামেৰে জনা যায়।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়
বাল্টি লোক

**বাল্টিলোক**সকল এটা তিব্বতী জনগোষ্ঠী, যি পাকিস্তানী প্ৰশাসিত গিলগিট−বাল্টিস্তান আৰু ভাৰতীয় প্ৰশাসিত ভূ-খণ্ড লাডাখৰ স্থানীয়, প্ৰধানকৈ কাৰ্গিল জিলাত আৰু লেহ জিলাত পাতলীয়াকৈ আছে। কাশ্মীৰ অঞ্চলৰ বাহিৰত বাল্টিসকল সমগ্ৰ পাকিস্তানত সিঁচৰতি হৈ আছে, প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ অধিকাংশই লাহোৰ, কৰাচী, ইছলামাবাদ আৰু ৰাৱালপিণ্ডিৰ দৰে বিশিষ্ট নগৰ কেন্দ্ৰত বাস কৰে। 
## মূল
বাল্টি নামৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত। বাল্টি জনগোষ্ঠীৰ প্ৰথম লিখিত উল্লেখ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাত আলেকজেণ্ড্ৰিয়াৰ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু ভূগোলবিদ ট’লেমীয়ে এই অঞ্চলক *বায়ালটাই* বুলি উল্লেখ কৰে। বাল্টি জনসাধাৰণে নিজেই নিজৰ জন্মভূমিক বাল্টি-ইউল (অনুবাদ ‘বাল্টিছৰ দেশ’) বুলি কয়; বাল্টিস্তানৰ আধুনিক নাম হৈছে এই নামৰ পাৰ্চী অনুবাদ।

## ভাষা
বাল্টি ভাষা তিব্বতী ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত। ৰিডে (১৯৩৪) ইয়াক লাডাখীৰ উপভাষা বুলি গণ্য কৰে, আনহাতে নিকোলাছ টুৰ্নাড্ৰে (২০০৫) ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক লাডাখীৰ ভগ্নী ভাষা বুলি গণ্য কৰে। বাল্টি ভাষা অতি প্ৰাচীন আৰু ৰক্ষণশীল হৈয়ে আছে, অন্যান্য তিব্বতী ভাষাতকৈ ধ্ৰুপদী তিব্বতী ভাষাৰ ওচৰত।

## ধৰ্ম
বাল্টিসকলে এতিয়াও নিজৰ সমাজৰ ভিতৰত প্ৰাক-ইছলামিক ব’ন(:en:Bon) আৰু তিব্বতী বৌদ্ধ আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ বহুতো সাংস্কৃতিক বৈশিষ্ট্য ধৰি ৰাখিছে, যাৰ ফলত তেওঁলোক পাকিস্তানৰ এক অনন্য জনগাঁথনিগত গোট হৈ পৰিছে। 

খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশ শতিকাৰ আশে-পাশে বাল্টিস্তানত ইছলামৰ আগমনলৈকে বাল্টি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে ব’ন আৰু তিব্বতী বৌদ্ধ ধৰ্ম প্ৰধান ধৰ্ম পালন কৰিছিল, প্ৰধানকৈ মিৰ ছায়িদ আলী হামাদানীৰ দৰে চুফী মিছনেৰীসকলৰ জৰিয়তে। নূৰবাক্সিয়া চুফী সম্প্ৰদায়ে এই অঞ্চলত ইছলামিক বিশ্বাসৰ প্ৰচাৰ আৰু অধিক প্ৰচাৰ কৰিছিল আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষৰফালে বাল্টিৰ বেছিভাগেই ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। ষোড়শ শতিকাৰ শেষৰফালৰপৰা বাল্টিস্তানত ছিয়া ইছলামৰ উপস্থিতি আছিল যদিও চুন্নী মিছনেৰীসকলৰ সৈতে ছিয়াসকলে ১৯ শতিকাৰ আশে-পাশে আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বাল্টিসকলৰ মাজত সক্ৰিয়ভাৱে ধৰ্মান্তৰকৰণ আৰম্ভ কৰে।

বাল্টিসকলৰ প্ৰায় ৬০% ছিয়া মুছলমান, আনহাতে প্ৰায় ৩০% নূৰবাক্ষিয়া চুফী ইছলাম আৰু ১০% চুন্নী মুছলমান।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়
ছাউচ (সম্প্ৰদায়)

**চৌছ** বা **চাউছ** হাদ্ৰামী আৰব বংশৰ এটা সম্প্ৰদায়। ভাৰতৰ দাক্ষিণাত্য অঞ্চলত এওঁলোকক পোৱা যায়।

পূৰ্বৰ হায়দৰাবাদ ৰাজ্যত নিজামৰ সামৰিক বাহিনীত সৈন্য হিচাপে কাম কৰিবলৈ চৌছ বা চাউছক য়েমেনৰপৰা অনা হৈছিল। কোৱা হয় যে বিশেষকৈ পৰিয়ালটোক নিৰাপদে পহৰা দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ৭ম নিজামৰ এই আৰব সৈন্যসকলৰ ওপৰত নিৰপেক্ষ আস্থা আছিল। মাৰাথৱাদা, তেলেংগানা আৰু হায়দৰাবাদ-কৰ্ণাটক অঞ্চলত এওঁলোকৰ জনসংখ্যাৰ অধিকাংশ কেন্দ্ৰীভূত হৈ থকাৰ উপৰি হায়দৰাবাদৰ বৰকাছ, কৰিমনগৰৰ শশা মহল্লাহ, ঔৰংগাবাদৰ আল-তামাছ চুবুৰিত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে। ইয়াৰ উপৰি এওঁলোক আদিলাবাদ, আছিফাবাদ, কাগাজনগৰ, নিজামাবাদ, মহাবুবনগৰ আৰু ৱাৰংগলতো বাস কৰে।

হাদ্ৰমাৱতৰ কোৱাইটি আৰু কাথিৰী দুয়োখন ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপকসকলে ইয়াৰ পূৰ্বে হায়দৰাবাদত জামাদাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল।
## ৰন্ধন
হায়দৰাবাদত চৌছ বা আৰবসকলে হায়দৰাবাদৰ হালিম, মৰাগ (মাটন ষ্টু), মুৰ্তাবাক, শ্বোৰবা, হাৰিৰা, মাণ্ডি, কবছা, মকলুবা, তাছ কাবাব, লুখমি, শ্বিয়ৰ খুৰমা, কুবানি কা মেথা আৰু মালিদা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে খাদ্য প্ৰকৰণৰ প্ৰচলন কৰিছিল।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়
মুছলিম ঘোষী

**ঘোষী**সকল মূলতঃ উত্তৰ ভাৰতত পোৱা এটা মুছলমান সম্প্ৰদায়। কোৱা হয় যে আহীৰ গোৱালাসকল প্ৰথমে হিন্দু আছিল, পিছলৈ যিয়ে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।
## ইতিহাস আৰু মূল
পশ্চিম বংগৰ ঘোষীসকলে গোৱালা বংশৰ বুলি দাবী কৰে।

পশ্চিম বংগৰ ঘোষীসকল মূলতঃ ২৪ পৰগণা আৰু মিদনাপুৰ জিলাত বিশেষকৈ বাৰাকপুৰ আৰু খড়গপুৰ চহৰৰ ওচৰত পোৱা যায়। 
এই সম্প্ৰদায়ৰ পৰম্পৰা অনুসৰি তেওঁলোকে প্ৰায় পাঁচ শতিকাৰ আগতে বৰ্তমানৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ কানপুৰৰপৰা প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। 
এইদৰে সম্প্ৰদায়টোৱে গৰু পালনৰ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰে আৰু মিদনাপুৰত বসতি স্থাপন কৰে।

এতিয়াও গাখীৰ বিক্ৰীৰ কামত নিয়োজিত হোৱাসকলৰ মাজত, আৰু বাকী যিসকল এতিয়া সৰু আৰু মজলীয়া কৃষক আন আন সমাজৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছে। বহুজাতিক গাঁৱত বাস কৰে, যিবোৰ ঘোষীপাৰা, ঘোষী অঞ্চল হিচাপে জনা যায়। সম্প্ৰদায়টোৱে এতিয়া বাংলা ভাষা কয় যদিও বেছিভাগৰে হিন্দী ভাষাৰ জ্ঞান আছে। এওঁলোক কঠোৰভাৱে নিজ সম্প্ৰদায়ৰ মাজত বিবাহৰ পক্ষেই থাকে, আৰু বঙালী মুছলমানসকলৰ মাজত এনে প্ৰথা অনন্য। এওঁলোকৰ প্ৰধান বংশ হ’ল ৰাথোৰ, ডোগৰ, চৌহান, খলেৰী, টোতাৰ, লেহাৰ আৰু মাইদুল। পশ্চিম বংগৰ ঘোষীসকলৰ এটা অনানুষ্ঠানিক জাতি পৰিষদ আছে, যাক পঞ্চায়ত বুলি জনা যায়, যিয়ে সামাজিক নিয়ন্ত্ৰণৰ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে কাম কৰে, সম্প্ৰদায়ৰ ভিতৰত বিবাদ নিষ্পত্তি কৰে আৰু সমাজ কল্যাণৰ ব্যৱস্থা কৰে।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়
মলকানা

**মলকানা** ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু বিহাৰ ৰাজ্যত পোৱা এটা মুছলমান জনগোষ্ঠী।

## ইতিহাস আৰু উৎপত্তি
আগ্ৰা জিলাত মলকানাই কেইবাটাও হিন্দু জাতিৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। পাঁচখন গাঁও দখল কৰা কিৰাওলিৰসকলে জাট বংশধৰ বুলি দাবী কৰে।

বিহাৰত মলকানা প্ৰধানকৈ পূৰ্বৰ চাহাবাদ জিলাত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে। ১৯২৩ চনত কেৱল চাহাবাদতে ১৩০০ মলকানা আছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। চুফী সন্তসকলৰ মিছনেৰীসকলৰ প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই তেওঁলোকে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। আৰ্য সমাজ স্বামী শ্ৰদ্ধানন্দৰ শুদ্ধি আন্দোলনৰদ্বাৰা তেওঁলোকক হিন্দু ধৰ্মলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব বিচাৰিছিল। "শুধি" শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে শুদ্ধিকৰণ আৰু ইয়াৰ অৰ্থ বিচাৰ কৰা হৈছিল, যথেষ্ট অপমানজনকভাৱে, যে মুছলমানসকল আচাৰ-ব্যৱহাৰ অনুসৰি অশুদ্ধ। বহু মুছলমান নেতাই এই বলপূৰ্বক ধৰ্মান্তৰকৰণক প্ৰতিহত কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। শ্বাহাবাদ, গয়া আৰু মুংগেৰত ধৰ্মীয় উত্তেজনা বিৰাজ কৰিছিল। 

২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে সমাজত বিভাজন ঘটিছিল, শুদ্ধি আন্দোলনৰ কালছোৱাত সমাজৰ বহু সদস্যই হিন্দু ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। মলকানাসকলৰ মাজত ‘শুদ্ধি’ অভিযান, ১৯২৩ চনৰ আৰম্ভণিতে পণ্ডিত মদন মোহন মালব্যৰ অধীনত আৰ্য সমাজৰ নেতৃত্বত আৰম্ভ হৈছিল। ১৯২৭ চনৰ শেষৰফালে এই পুনৰ ধৰ্মান্তৰ অভিযানে শিখৰত উপনীত হয় আৰু সেই সময়লৈকে প্ৰায় ১,৬৩,০০০ মলকানা মুছলমান হিন্দূৰ ফাললৈ ধৰ্মান্তৰিত হোৱা বুলি কোৱা হয়।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়
শ্বেইখ

**শ্বেইখ**, **ছেইখ**, **শ্বেখ**, শ্**বেহ** আৰু অন্যান্য ৰূপেৰে জনাজাত, দক্ষিণ এছিয়াৰ বহু মুছলমান জনগোষ্ঠীক দিয়া উপাধি। ই মূলতঃ আৰবী শব্দ বা সন্মানীয় শব্দ যিয়ে সাধাৰণতে কোনো জনগোষ্ঠীৰ মুৰব্বী, ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য, মুছলমান ধৰ্মীয় পণ্ডিত বা “বয়োজ্যেষ্ঠ’’ক বুজায়। কিন্তু দক্ষিণ এছিয়াত ইয়াক উপাধি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা লোকসকলৰ মাজত আৰব বংশোদ্ভূত খুব কমেইহে আছিল। 
## মূলত
দক্ষিণ এছিয়াত ই কোনো জনগোষ্ঠীয় উপাধি নহয়, বৰঞ্চ সাধাৰণতে মুছলমান বণিক পৰিয়ালৰ বাবে আৰোপ কৰা বৃত্তিগত উপাধি। শ্বেখসকলে আৰবৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল যদিও প্ৰায় সকলো শ্বেখ আচলতে আৰব বংশৰ নাছিল। ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰি শ্বেখ উপাধি গ্ৰহণ কৰা হিন্দুসকল ক্ষত্ৰিয় জাতিৰ আছিল যদিও উপাধিৰ ব্যৱহাৰত নমনীয় আছিল। পাকিস্তান আৰু পঞ্জাবৰ পূৰ্বৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলত শেহতীয়াকৈ ধৰ্মান্তৰিত হোৱা লোকসকলক শ্বেখ উপাধি দিয়া হৈছিল আৰু আৰব বংশৰ লোকসকলক দিয়া হোৱা নাছিল। জুলাহা শিপিনী জাতি আনছাৰী হৈ পৰে, যিসকলে আবু আয়ুব আল আনছাৰীৰপৰা বংশধৰ বুলি দাবী কৰে। কাছাই জাতিয়ে কোৰেইচ জনগোষ্ঠীৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰিছিল। কায়স্থৰ অভিলেখ ৰখা জাতিটো আবু বকৰ আল-চিদ্দিকৰপৰা বংশধৰ বুলি দাবী কৰা ছিদ্দি হৈ পৰে।

শ্বেখ উপাধিৰ নমনীয়তা প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিখ্যাত প্ৰবচন: “যোৱা বছৰ মই জুলাহা (তাঁতশাল) আছিলোঁ; এই বছৰ মই শ্বেখ; অহা বছৰ যদি শস্য ভাল হয়, তেন্তে মই ছয়ীদ হ’ম।’’ 

ৰমৰ চুলতানসকলৰ পুত্ৰই কাজী কিদোৱাৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰা শ্বেইখ কিদৱাই। কিদৱাইসকলক শ্বুজা-উদ-দৌলাৰ ঘৰুৱা অশ্বাৰোহী বাহিনীত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যিটো মূলতঃ শ্বেইখজাদগানৰ দ্বাৰা গঠিত আছিল। এই গোত্ৰসমূহে সৈনিক বা অসামৰিক বিষয়াৰ বাহিৰে আন কোনো বৃত্তি গ্ৰহণ কৰা নাছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়
ছিপি

**ছিপি** ( বিকল্পভাৱে ছিম্পা'/ছিপা বুলি কোৱা হয়) ভাৰততে পূৰ্বপুৰুষৰ শিপা থকা লোকৰ এটা জাতি। এই লোকসকল মূলতঃ ৰাজপুত আৰু আগতে ক্ষত্ৰিয় সাজ-পোছাক পৰিধান কৰিছিল। এইসকল লোক যুদ্ধৰ কলাত পাকৈত আছিল, পিছলৈ এই জাতিৰ মানুহে ছপা কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ভাৰতৰ গুজৰাট, ৰাজস্থান, মধ্যপ্ৰদেশ, হাৰিয়ানা, দিল্লী, উত্তৰ প্ৰদেশ হায়দৰাবাদ আৰু টেলেংগানা ৰাজ্যত পোৱা যায়। 
## ইতিহাস

ইতিহাসবিদসকলৰ মতে ছিপাসকল প্ৰথমে যোদ্ধা শ্ৰেণী বা ক্ষত্ৰিয় ৰাজপুত আছিল।
আগতে তেওঁলোকৰ জীৱন-শৈলী ৰাজপুতৰ দৰেই আছিল য'ত চিকাৰ, আৰু যুদ্ধৰ দৰে শাৰীৰিক কাৰ্য্যকলাপ জড়িত আছিল। 
কোৱা হয় যে এবাৰ হিন্দু মহাকাব্য মহাভাৰত ভগৱান পৰশুৰাম অনুসৰি পিতৃৰ প্ৰতিশোধ ল'বলৈ সকলো ক্ষত্ৰিয়ক হত্যা কৰি থাকোঁতে ৰাজপুত বংশৰ দুজন ভাতৃয়ে এটা মন্দিৰত আশ্ৰয় লৈছিল।। প্ৰতিমূৰ্তিটোৰ আঁৰত লুকাই আছিল সভাপতি দেৱতাসকলৰ এজন আৰু ইয়াৰ নামটো হিন্দী ক্ৰিয়া 'ছিপা'ৰ আক্ষৰিক 'লুকাই থকা'ৰপৰাই হৈছে। পিছলৈ ৰাজপুত ল'ৰাই কাপোৰ ছপা কৰিছিল বা ৰং কৰা বৃত্তি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু তেওঁ প্ৰথমে ক্ষত্ৰিয় নাছিল। 
এই ৰাজপুত শিশুটিৰ বংশাৱলীয়েই আজিৰ 'ছিপা'।
## বৰ্তমানৰ পৰিস্থিতি
### ভাৰত
ভাৰতৰ পঞ্জাৱ,হাৰিয়ানা, দিল্লী, ৰাজস্থান, মধ্যপ্ৰদেশ, উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যত এই সম্প্ৰদায়টোক অ'বিচি জাতি হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।
### পাকিস্তান
ছিপা সম্প্ৰদায় পাকিস্তানৰ সিন্ধৰ কৰাচীত বসতি স্থাপন কৰে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়