অশোকৰ মাতৃ

প্ৰাচীন ভাৰতৰ তৃতীয় মৌৰ্য সম্ৰাট **[[সম্ৰাট অশোক|অশোকৰ]] মাতৃ** (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩য় শতিকা) সম্পৰ্কীয় তথ্য বিভিন্ন উৎসৰ মাজত ভিন্ন। অশোকৰ নিজৰ শিলালিপি আৰু তেওঁৰ জীৱনৰ তথ্য প্ৰদান কৰা প্ৰধান গ্ৰন্থসমূহত (যেনে *অশোকবাদ* আৰু *মহাবংশ* ) তেওঁৰ মাতৃৰ নাম উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। *অশোকবদনমালে* তাইৰ নাম **সুভদ্ৰাংগী**, আনহাতে *বামসত্তপকাশিনীক* **ধৰ্ম** (পালি : ধম্মা) বুলি অভিহিত কৰিছে। বিভিন্ন গ্ৰন্থত তেওঁক ***ব্ৰাহ্মিণ*** বা ***ক্ষত্ৰিয়া*** বুলি বিভিন্ন ধৰণে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। 

## নামসমূহ

অশোকৰ নিজৰ শিলালিপিসমূহত তেওঁৰ মাতৃ-পিতৃৰ নাম উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহত অশোকৰ মাতৃৰ বিভিন্ন নাম বা উপাধি পোৱা যায়:

*সুভদ্ৰাংগী, *Asokavadanamala*ত উল্লেখ আছে, যি ১১শ শতিকাৰ পিছত ৰচিত হৈছিল; ইয়াক *[[Ashokavadana]]*ৰ সৈতে গলতানালি কৰিব নালাগে, যি *[[Divyavadana]]*ৰ অন্তৰ্গত।

*ধৰ্মা (Pali: ধম্মা), *Vamsatthapakasini* বা *Mahavamsa-tika*ত পোৱা যায়, যি *Mahavamsa*ৰ ১০শ শতিকাৰ টীকা।

*জনপদ-কল্যাণী, *[[Divyavadana]]*ৰ এটা কাহিনীত উল্লিখিত;  ইতিহাসবিদ Ananda W. P. Gurugeৰ মতে, এইটো কোনো নাম নহয়, বৰং এটি উপাধি।

## বংশাৱলী

*অশোকাবদন*-ত অশোকৰ মাতৃৰ নাম উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। এই গ্ৰন্থ অনুসৰি, তেওঁ মাউৰ্য্য ৰাজধানী পাটলিপুত্ৰৰ ওচৰত থকা চম্পা নগৰৰ এগৰাকী ব্ৰাহ্মণৰ কন্যা আছিল।

*মহাৱংসটীকা* অনুসৰি, অশোকৰ মাতৃ ধম্মা মৰিয় ক্ষত্ৰিয় বংশৰ অন্তৰ্গত আছিল।

২য় শতিকাৰ ইতিহাসবিদ Appianৰ মতে, অশোকৰ দাদা চন্দ্ৰগুপ্ত মউৰ্য্য গ্ৰীক ৰজা চেলেউকাছৰ সৈতে এক বৈবাহিক সন্ধি কৰিছিল। এই কথা অনুসৰি কিছুমানে অনুমান কৰে যে অশোকৰ পিতৃ বিন্দুসাৰে (বা চন্দ্ৰগুপ্ত নিজে) এজন গ্ৰীক ৰাজকন্যাৰ সৈতে বিবাহ কৰিছিল। যদিও, অশোকৰ মাতৃ (বা দায়াদী) গ্ৰীক আছিল বুলি কোনো প্ৰমাণ নাই, আৰু অধিকাংশ ইতিহাসবিদে এই ধাৰণাক বাতিল কৰিছে।

## বৌদ্ধ গ্ৰন্থত কিংবদন্তী

### বিন্দুসাৰৰ সৈতে বিবাহ

*অশোকাবদন* অনুসৰি, অশোকৰ মাতৃ—নাম অজ্ঞাত—চম্পাৰ এগৰাকী ব্ৰাহ্মণৰ কন্যা আছিল। তেওঁ অতি অপূৰ্ব সৌন্দৰ্য্যৰ অধিকাৰী আছিল, আৰু কিছুমান ভাগ্যবাচকে কৈছিল যে তেওঁ এজন ৰজাৰ সৈতে বিবাহ পাতিব। তেওঁ দুজন পুত্ৰৰ মাতৃ হ’ব, যাৰ ভিতৰত এজন সম্ৰাট হ’ব আৰু আনজন ধৰ্মপৰায়ণ হ’ব বুলি ভবিষ্যদ্বাণী কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পিতাই তেওঁক পাটলিপুত্ৰলৈ লৈ গৈ সম্ৰাট বিন্দুছাৰৰ সৈতে বিবাহ দিবলৈ আগবঢ়ায়।

বিন্দুসাৰে তেওঁক অপ্সৰাৰূপে বিবেচনা কৰি ৰাজপ্ৰাসাদত স্থান দিয়ে। অন্যান্য ৰাণীসকলে তেওঁৰ ওপৰত ঈৰ্ষান্বিত হৈ তেওঁক দৰজিৰ কামত নিযুক্ত কৰে। তেওঁ অতি তাড়াতাড়িত দৰজিৰ কামত নিপুণতা লাভ কৰে, আৰু সম্ৰাটৰ কেশচৰ্চাৰ সময়ত সম্ৰাটে আনন্দ অনুভৱ কৰি চকু মুদিছিল। এই আনন্দত সম্ৰাটে তেওঁৰ এখন ইচ্ছা পূৰণৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। তেওঁ সম্ৰাটৰ সৈতে শয়নৰ অনুৰোধ কৰে, কিন্তু সম্ৰাটে কৈছিল যে তেওঁ এজন ক্ষত্ৰিয়, আৰু এজন দৰজিকন্যাৰ সৈতে শয়ন কৰিব নোৱাৰে। ছোৱালীজনে কৈছিল, তেওঁ এজন ব্ৰাহ্মণৰ কন্যা, আৰু অন্যান্য ৰাণীসকলে ষড়যন্ত্ৰ কৰি তেওঁক দৰজিৰ কামত নিযুক্ত কৰিছে। এই কথা শুনি সম্ৰাটে তেওঁক দৰজিৰ কাম এৰিবলৈ কয় আৰু মুখ্য ৰাণীৰূপে স্বীকৃতি দিয়ে।

### গৰ্ভাৱস্থা আৰু জন্ম

*মহাৱংসটীকা* অনুসৰি, ৰাণী ধম্মা অশোকক গৰ্ভৱতী থাকোঁতে অদ্ভুত খাদ্যকামনা কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, তেওঁ কয়, তেওঁ চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰ ওপৰত খোজ দিব, তৰা-তৰিকাৰ সৈতে খেলিব আৰু বনবোৰ খাই পেলাব বিচাৰে। বিন্দুসাৰে ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলক মাতি এই কামনাৰ অৰ্থ বুজিবলৈ কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোক ব্যৰ্থ হয়। জনসেনা নামৰ এজন আজীৱিক সন্ন্যাসীয়ে কৈছিল যে তেওঁৰ পুত্ৰজনে সমগ্ৰ জম্ভুদ্বীপ জয় কৰিব। তেওঁ লগতে কৈছিল, এই পুত্ৰজনে ৯৬টা অপমতবাদ ধ্বংস কৰিব, বৌদ্ধ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিব, আৰু তেওঁৰ ভাইসকলক হত্যা কৰিব।

*অশোকাবদন* অনুসৰি, প্ৰথম পুত্ৰ জন্ম হোৱাৰ সময়ত ৰাণী দুখশূন্য (অ-শোক) অনুভৱ কৰিছিল, সেয়েহে তেওঁৰ নাম "অশোক" ৰখা হৈছিল। দ্বিতীয় সন্তান জন্ম হোৱাৰ পিছত তেওঁৰ শোক নোহোৱা অনুভৱ হৈছিল, সেয়েহে তেওঁৰ নাম "ভিটশোক" ৰখা হৈছিল।

### পিংগল-ৱৎসজীৱৰ ভবিষ্যদ্বাণী

*অশোকাবদন*-ত উল্লেখ আছে যে সম্ৰাট বিন্দুসাৰে অশোকক অপছন্দ কৰিছিল কাৰণ তেওঁৰ ছালৰ গঠন কঠোৰ আছিল। এজন আজীৱিক সন্ন্যাসী পিংগল-ৱৎসজীৱক লগ পাই, সম্ৰাটে তেওঁৰ পুত্ৰসকলৰ ভিতৰত কোন গাদীৰ যোগ্য সেইটো জানিবলৈ কৈছিল। অশোকে এই পৰীক্ষালৈ যাব বিচাৰ নকৰিলে, কিন্তু তেওঁৰ মাতৃৰ উৎসাহত তেওঁ গ'ল। পিংগল-ৱৎসজীৱে অনুভৱ কৰে যে অশোকে পৰৱৰ্তী সম্ৰাট হ’ব, কিন্তু সম্ৰাটক অসন্তুষ্ট নকৰাৰ বাবে সেয়া স্পষ্টকৈ ক’বলৈ সাহস নকৰে। পিছত, তেওঁ অশোকৰ মাতৃক কয় যে তেওঁৰ পুত্ৰ সম্ৰাট হ’ব, আৰু মাতৃৰ উপদেশ অনুসৰি তেওঁ ৰাজপাট এৰিছিল।

## জনসাধাৰণ সংস্কৃতিত

* ২০১৫ চনৰ টিভি শৃংখলা *চক্ৰৱৰ্তী অশোক সম্ৰাট*ত পল্লৱ সুভাষ শিৰ্কে ধৰ্মা (বা সুভদ্ৰাঙ্গী)ৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।
* ২০০১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ *অশোক*-ত সুভাষিনী আলীয়ে এই চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। 
* ২০১৬ চনৰ টিভি অনুষ্ঠান *চন্দ্ৰ নন্দিনী*-ত প্ৰেৰণা শৰ্মাই ধৰ্মাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। 

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:প্ৰাচীন ভাৰতৰ নাৰী
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী
শ্ৰেণী:অশোকৰ পৰিয়াল