open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
তাপ্তি (দেৱী)

**তাপ্তি** বা **তাপতী** () হিন্দু ধৰ্মৰ এগৰাকী দেৱী। তেওঁক তাপ্তি নদীৰ দেৱী আৰু দক্ষিণৰ মাতৃ-দেৱী বুলিও জনা যায় য'ত তেওঁ পৃথিৱীলৈ তাপ কঢ়িয়াই আনে। হিন্দু গ্ৰন্থানুসৰি, তাপ্তি সূৰ্যৰ এগৰাকী পত্নী ছায়া আৰু সূৰ্যৰ (সূৰ্য দেৱতা) কন্যা আছিল। 

তাপ্তি নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "উষ্ণতা বৃদ্ধি", "গৰম", "জ্বালা।"  কোৱা হয় যে ত্ৰিভুৱনৰ কোনেও দেৱীৰ সৌন্দৰ্য, নিখুঁত বৈশিষ্ট্য আৰু তীব্ৰ ধৰ্ম্মীয় আত্ম-অনুশাসনৰ সৈতে ফেৰ মাৰিব নোৱাৰে।  এই নামটো সম্ভৱতঃ চিথিয়ান দেৱতাসকলৰ ৰাণী তাবিতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ভবা হয়, তেওঁ প্ৰাচীন প্ৰটো-ইণ্ডো-ইৰানী ধৰ্মত মূলতঃ এক প্ৰভাৱশালী অগ্নি দেৱী আছিল বুলিও অনুমান কৰা হয়। 
## তাৎপৰ্য
হিন্দু গ্ৰন্থ অনুসৰি তাপ্তি তেওঁৰ ভক্তিৰ বাবে বিখ্যাত আছিল আৰু আন দেৱী, ৰাক্ষস, অপ্সৰা বা গন্ধৰ্বৰ তেওঁৰ সৌন্দৰ্য, স্বভাৱ বা বেদৰ জ্ঞানৰ সৈতে তুলনা নহৈছিল।

## উপাসনাপদ্ধতি
তাপ্তি নদীৰ নাম সম্ভৱতঃ তাপতিৰ নামেৰে ৰখা হৈছিল বুলি বিশ্বাস প্ৰচলিত। মানুহে তেওঁক দেৱীৰ ৰূপত আৰু হিন্দু গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা বহুতো প্ৰশংসনীয় গুণ থকা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নদীৰ ৰূপত উপাসনা কৰে। 

## আত্মীয়
তেওঁৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হিন্দু গ্ৰন্থৰ বিভিন্ন আখ্যান অনুসৰি, তাপ্তিৰ আত্মীয়সকলৰ ভিতৰত সূৰ্য তেওঁৰ দেউতাক হিচাপে আৰু ছায়া তেওঁৰৰ মাতৃ হিচাপে বৰ্ণিত হৈছে, ইয়াৰোপৰি তেওঁ যামিৰ সৰু ভগ্নী আছিল আৰু তেওঁৰ দুই ভাতৃ আছিল ক্ৰমে যম আৰু শনি। আনহাতে মৎস পুৰাণৰ আখ্যান অনুসৰি ছায়াৰ তিনিটি সন্তানৰ ভিতৰত এটি পুত্ৰ সবৰ্ণী মনু আৰু আন দুগৰাকী কন্যা ক্ৰমে তাপ্তি আৰু বিস্তী। এই পুৰাণ অনুসৰি শনি আৰু যম দেৱী তাপ্তিৰ প্ৰকৃত ভাতৃ নহয়। 

## নদী হিচাপে তাপ্তি
তাপ্তি নদী মধ্য ভাৰতৰ এখন উল্লেখযোগ্য নদী। ৭২৪ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ এই নদীখন উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰধান নদী। এই অঞ্চলৰ তিনিখন পশ্চিমবাহিনী নদীৰ ভিতৰত তাপ্তি উল্লেখযোগ্য। 
তাপ্তি নদীৰ উৎস দক্ষিণ মধ্যপ্ৰদেশৰ সাতপুৰা পৰ্বতশ্ৰেণীৰ পূৰ্বভাগ। প্ৰথমে এই নদী পশ্চিমমুখে প্ৰবাহিত হৈ মধ্যপ্ৰদেশৰ নিমাৰ অঞ্চল, মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্যৰ খান্দেশ আৰু পূৰ্ব বিদৰ্ভ অঞ্চলৰ ওপৰেদি প্ৰবাহিত হৈ দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণৰে দক্ষিণ গুজৰাটৰ চুৰাট জিলাৰ চুৰাট বন্দৰনগৰীৰ নিকট আৰৱ সাগৰত মিলিত হৈছে। সমান্তৰালভাবে প্ৰবাহিত নৰ্মদা নদীৰ সৈতে এই নদীয়ে উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ সীমা নিৰ্দেশ কৰে। গুজৰাট আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ সীমনাৰ ওচৰত তাপ্তি নদীৰ দক্ষিণে সহ্যাদ্ৰি বা পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ উৎস।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী
ধন সিং গুৰ্জাৰ

্
**ধন সিং গুৰ্জাৰ** () যাক ধুন্না সিং বুলিও জনা যায়, তেওঁ মীৰাটৰ ভাৰতীয় কোতৱাল (আৰক্ষী প্ৰধান) আছিল। তেওঁ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু মীৰাটত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰাৰম্ভিক পদক্ষেপৰ নেতৃত্ব দিছিল। তেওঁক ১৮৫৭ চনৰ বিপ্লৱৰ প্ৰৱৰ্তক হিচাপে জনা যায়।

## প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
ধন সিঙৰ জন্ম হয় মীৰাট জিলাৰ পঞ্চলী বা পাঞ্চালী গাঁৱত। মীৰাটৰ গুৰ্জাৰসকল পৰম্পৰাগতভাৱে এক শক্তিশালী সম্প্ৰদায় আছিল, যি অঞ্চলটোৰ ভূমি আৰু গৰুৰ ব্যৱসায় নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। অৱশ্যে, কোম্পানীৰ শাসনকালত, তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ গৰু চৰাবলৈ নিৰ্ভৰ কৰা বেছিভাগ ভূমি আন গোটলৈ নিলাম কৰা হৈছিল। ব্ৰিটিছ বিষয়াসকলে গুৰ্জাৰসকলক অপৰাধী জনজাতি আইনৰ অধীনত অভ্যাসগত অপৰাধী বুলি অভিহিত কৰিছিল।

## ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহত ভূমিকা

১৮৫৭ চনৰ ১০ মে তাৰিখে মীৰাটত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনৰ বিৰুদ্ধে এক বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হয়। চহৰখনৰ কোতৱাল হিচাপে, ধন সিঙৰ কাম আছিল চহৰখন সুৰক্ষিত কৰা। কিন্তু সেইদিনা তেওঁৰ বহুতো বিষয়াই বিদ্ৰোহত যোগদান কৰিবলৈ বা বিদ্ৰোহীসকলৰ ক্ৰোধৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তেওঁৰ বাহিনী ত্যাগ কৰিছিল। চহৰখন বৃহৎ পৰিমাণৰ বিদ্ৰোহী কাৰ্যকলাপ, লুণ্ঠন আৰু হত্যা আদিৰ সাক্ষী হ'ব লগা হৈছিল। যেতিয়া তেওঁৰ দুজন চকীদাৰে ঘোঁৰা চুৰি কৰাৰ বাবে দুজন গুৰ্জাৰ লোকক আটক কৰিছিল, বিদ্ৰোহীসকলৰ দ্বাৰা প্ৰতিশোধৰ স্বীকাৰ হোৱাৰ ভয়ত তেওঁ তেওঁলোকক গ্ৰেপ্তাৰ নকৰিবলৈ কৈছিল। প্ৰায় মাজনিশা, তেওঁক এজন বঙালী লোকৰ ঘৰলৈ আহিবলৈ জনোৱা হৈছিল, যাৰ ওপৰত সশস্ত্ৰ গুৰ্জাৰৰ এটা বিশাল দলে লুণ্ঠন চলাইছিল। ধন সিঙৰ চকীদাৰসকলে ইয়াৰে দুজন লুণ্ঠনকাৰীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল, কিন্তু সিঙে তেওঁলোকক গুৰ্জাৰসকলৰ বিৰুদ্ধে বল প্ৰয়োগ কৰাত বাধা দিছিল। তাৰ পিছত দলটো আঁতৰি যাবলৈ সন্মত হোৱাৰ পিছত তেওঁ আটক হোৱা লোক দুজনক মুকলি কৰি দিয়ে,

ধন সিং আৰু আন কেইবাজনো আৰক্ষীয়ে পিছত আৰক্ষী বাহিনী (কোতৱালী) ত্যাগ কৰিছিল।
তেওঁ নেতৃত্বত আন্দোলনৰ অংশ হোৱা মীৰাট জিলাৰ হাজাৰ হাজাৰ গাওঁবাসী চহৰৰ কাৰাগাৰালৈকে আগবাঢ়িছিল। চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি, বিদ্ৰোহীসকলে ৮৩৯জন বন্দীক কাৰাগাৰৰ পৰা মুকলি কৰি দিছিল। এই বন্দীসকল দিল্লীৰ অৱৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰা বিদ্ৰোহীসকলৰ ভিতৰত আছিল।
## তথ্যসূত্ৰ
অনুপম মিশ্ৰ

**অনুপম মিশ্ৰ** (; ১৯৪৮ৰপৰা – ১৯ ডিচেম্বৰ, ২০১৬) এগৰাকী গান্ধীবাদী, লেখক, পৰিৱেশবিদ, টেড বক্তা আৰু পানী সংৰক্ষক; যি পানী সংৰক্ষণ, ইয়াৰ ব্যৱস্থাপনা আৰু পৰম্পৰাগত বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ বিভিন্ন কৌশলৰ প্ৰচাৰ ভিত্তিক কাম কৰে।১৯৯৬ চনত, ভাৰত চৰকাৰৰ পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ে অনুপম মিশ্ৰক ‘ইন্দিৰা গান্ধী পৰিৱেশ বঁটা’ (*Indira Gandhi Paryavaran Puraskar* (IGPP)) প্ৰদান কৰে।  পানী সংগ্ৰহৰ সময়-পৰীক্ষিত প্ৰণালীৰ গুৰুত্ব বৰ্ণনা কৰি মিশ্ৰই ভাৰতৰ বহুকেইখন ৰাজ্যৰ গাওঁসমূহ, বিশেষকৈ ৰাজস্থান, মধ্য প্ৰদেশ, মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশ আদি ভ্ৰমণ কৰিছে। তেওঁ ভাৰতৰ লগতে বিদেশতো পৰম্পৰাগত পানীৰ গাঁথনি সংৰক্ষণৰ পোষকতা কৰিছিল। তেওঁ *আজ ভী খাড়ে হ্যে তালাব* (পণ্ডচ্‌ আৰ ষ্টিল ৰিলিভেণ্ট, ১৯৯৩) আৰু *ৰাজস্থান কী ৰজত বুন্দে* (ৰেডিয়েণ্ট ৰেইনড্ৰ’পচ্‌ অৱ ৰাজস্থান, ১৯৯৫) আদি গ্ৰন্থ লিখিছে, যি সমূহ গ্ৰন্থ জল সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত এক যুগান্তকাৰী সংযোগ। মিশ্ৰৰ সৈতে যমুনা নদীৰ ইতিহাস আৰু ভৱিষ্যত সম্পৰ্কে হোৱা এক বিস্তৃত সাক্ষাৎকাৰে ৰাণা দাসগুপ্তৰ কিতাপ *কেপিটেল: দ্য এৰাপচন অৱ দেল্‌হি'ৰ অন্তিম অধ্যায়টো দখল কৰিছে।

কেৱল দৰ্শনতে নহয়, অনুশীলনতো মিশ্ৰ এগৰাকী প্ৰকৃত গান্ধীবাদী। উষ্ম আৰু আকৰ্ষণীয় ব্যক্তিত্বৰ বাবে মিশ্ৰ জনাজাত আছিল। গোটেই জীৱনজুৰি তেওঁৰ নীতিবোৰ বজাই ৰখা মিশ্ৰ বহুজনৰ বাবে আছিল আদৰ্শ স্বৰূপ । কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে ১০ মাহৰ যুঁজৰ পিছত ২০১৬ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰ তাৰিখে তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁ ‘গান্ধী শান্তি সংস্থা’ (গান্ধী পিচ ফাউণ্ডেচন)ই প্ৰকাশ কৰা পষেকীয়া *গান্ধী মাৰ্গ*ৰ সম্পাদক আছিল।

==নিৰ্বাচিত কৰ্ম==
* *আজ ভী খাড়ে হ্যে তালাব* (পণ্ডচ্‌ আৰ ষ্টিল ৰিলিভেণ্ট), ১৯৯৩ চনত নতুন দিল্লীৰ গান্ধী শান্তি প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰকাশ কৰিছে। 
* *ৰাজস্থান কী ৰজত বুন্দে* (ৰেডিয়েণ্ট ৰেইনড্ৰ’পচ্‌ অৱ ৰাজস্থান), ১৯৯৫ চনত শ্ৰীমতী মীৰা জানিৰ দ্বাৰা অনুবাদিত 
* *চিপকো মুভমেণ্ট: উত্তৰাখণ্ড ৱুমেনচ্‌ বিড টু চেইভ ফৰেষ্ট ৱেল্‌থ*, ১৯৭৮ চনত সত্যেন্দ্ৰ ত্ৰিপাঠীৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে 
* * Safa Mathe Ka Samaja '', পেংগুইন ইণ্ডিয়া (৩ অক্টোবৰ, ২০০৬)

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি
শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি
শ্ৰেণী:পৰিৱেশ কৰ্মী
শ্ৰেণী:মহাত্মা গান্ধী
মহাত্মা

**মহাত্মা** ( (/məˈhɑːtmə, -ˈhæt-/) শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "মহান আত্মা" (महात्मा mahātmā: महा mahā (মহান) + आत्मं বা आत्मन ātman [আত্মা])। আধুনিক ইংৰাজী শব্দ ‘চেইণ্ট’ ব্যৱহাৰিক অৰ্থত মহাত্মাৰ সমাৰ্থক আৰু ইয়াক "সদগুৰু" বুলি অনুবাদ কৰিব পাৰি।  

এই বিশেষণ সাধাৰণতে বাসবেশ্বৰ (১১৩১-১১৬৭), মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধী (১৮৬৯-১৯৪৮), মুন্সিৰাম (পিছলৈ স্বামী শ্ৰদ্ধানন্দ) (১৮৫৬-১৯২৬), লালন শ্বাহ (১৭৭২-১৮৯০), আয়ঙ্কালী (১৮৬৩-১৯৪১) আৰু জ্যোতিৰাও ফুলে (১৮২৭-১৮৯০) আদিৰ দৰে বিশিষ্ট লোকৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগ কৰা হয়।  ইয়াক ঐতিহাসিকভাৱে জৈন পণ্ডিতসকলৰ এটা শ্ৰেণীৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

## থিঅ’চফি
থিঅ'চফিকেল শিক্ষা অনুসৰি, মহাত্মাসকল বিকৃত সত্তা নহয়, তেওঁলোক ব্যক্তিৰ আধ্যাত্মিক বিকাশৰ তদাৰক কৰোঁতা আৰু সভ্যতাৰ বিকাশত জড়িত উচ্চ বিকশিত লোক। ব্লাভাটস্কি আধুনিক সময়ৰ প্ৰথম গৰাকী ব্যক্তি, যিয়ে বিশেষকৈ ‘কুট হুমি’, ‘মৰিয়া’ আদি দক্ষ গুৰুসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক দাবী কৰিছিল। ‘এলভিন বয়েড কুনে’ মহাত্মাসকলৰ বিষয়ে লিখিছিল।

## গান্ধীৰ ‘মহাত্মা’ উপাধি

কিছু লেখকৰ মতে, ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে ১৯১৫ চনৰ ৬ মাৰ্চত গান্ধীৰ বাবে ‘মহাত্মা’ উপাধি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। কিছুৱে দাবী কৰে যে, ১৯১৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত গুৰুকুল কাংগাদিৰ বাসিন্দাসকলে তেওঁক মহাত্মা বুলি মাতিছিল, আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ প্ৰতিষ্ঠাপক মুন্সিৰামক মহাত্মা বুলি অভিহিত কৰিছিল (যি পিছলৈ স্বামী শ্ৰদ্ধানন্দ ৰূপে পৰিচিত হৈছিল।) অৱশ্যে, ১৯১৫ চনৰ ২১ জানুৱাৰীত গুজৰাটৰ জেটপুৰত, গান্ধীক "মহাত্মা" উপাধিৰে সন্মানিত কৰা নৌতমলাল ভগৱানজী মেহতাৰ এখন নথি ভাৰতৰ নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গান্ধী সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। এই দস্তাবেজখন হৈছে গান্ধীক প্ৰদান কৰা "মহাত্মা" উপাধিৰ আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰমাণ পত্ৰ। 

## তথ্যসূত্ৰ

## লগতে চাওঁক
চম্পাৰণ সত্যাগ্ৰহ

শ্ৰেণী:মহাত্মা গান্ধী
কৃষ্ণনাথ শৰ্মা

**কৃষ্ণনাথ শৰ্মা** () অসমৰ যোৰহাট জিলাৰ এগৰাকী গান্ধীবাদী নেতা, সমাজ-সংস্কাৰক আৰু স্বাধীনতা সেনানী। পেচাত তেওঁ আছিল এগৰাকী অধিবক্তা। যোৰহাটৰ এটি ৰক্ষণশীল ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত জন্ম গ্ৰহণ কৰা শৰ্মা ১৯২৬ চনত অসমত অনুষ্ঠিত ‘ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ’ৰ পাণ্ডু মহাসভাৰ মূল আয়োজক আছিল। 

## সংক্ষিপ্ত জীৱনী
যোৰহাট সৰ্বাইবন্ধাত কৃষ্ণনাথ শৰ্মাৰ জন্ম হৈছিল। দেউতাক পেচাত এগৰাকী অধিবক্তা আৰু মাক গিৰিবালা দেৱী। শৰ্মাৰ বিদ্যাৰম্ভ হৈছিল মোখেশ্বৰ পণ্ডিতৰ তত্ত্বাৱধানতাত হেজাৰি পাঠশালাত। তাৰ পাছত তেওঁ গোবিন্দ চন্দ্ৰ বেজবৰুৱাৰ বেজবৰুৱা স্কুলত নাম লিখায় আৰু পঞ্চম শ্ৰেণীলৈকে পঢ়ে। পঞ্চম শ্ৰেণীত পঢ়ি থাকোঁতেই তেওঁ গ্ৰহণী বেমাৰত পৰে আৰু অসুখৰপৰা উঠাৰ পাছত মোমায়েকৰ লগত থাকি শিৱসাগৰ চৰকাৰী বিদ্যালয়ত পঢ়ে আৰু ১৯০৮ চনত গুৱাহাটীলৈ গৈ মূল পৰীক্ষাত বহে যদিও অনুতীৰ্ণ হয়। পুনৰ আহি বেজবৰুৱা স্কুলৰপৰা পৰীক্ষা দি উৰ্ত্তীণ হয় আৰু ১৯০৯ চনত কটন কলেজত নাম লগায়। কটনৰপৰাই ১৯১১ চনত তেওঁ আই এছ চি পৰীক্ষা দিয়ে আৰু ১৯১৩ চনত বি এছ চি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯১২ চনৰ ব’হাগ মাহত লাহিং বাগানৰ বৰ মহৰী মুক্তানাথ ফুকনৰ জীয়ৰী স্বৰ্ণলতা দেৱীৰ সৈতে তেওঁ বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। বিয়াৰ পিছত তেওঁ কলিকতাত আইন পঢ়িবলৈ যায় আৰু তাতে প্ৰথম গোপাল কৃষ্ণ গোখলেৰ বক্তৃতা শুনে। সেই সময়তে জাৰ্মান যুদ্ধ আৰম্ভ হৈছিল। শৰ্মাই গুৱাহাটীৰ আৰ্ল ল কলেজৰপৰা ১৯১৬ চনত আইনৰ চূড়ান্ত পৰীক্ষাত উৰ্ত্তীণ হৈছিল।

যোৰহাটৰ বেজবৰুৱা স্কুলত ষাঠি টকা দৰমহাত শিক্ষক ৰূপে শৰ্মাই কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। ১৯১৭ চনত চাকৰি ইস্তফা দি যোৰহাট বাৰত অধিবক্তা ৰূপে যোগদান কৰে। 

১৯১৮/১৯ চনত সত্যনাথ বৰা আৰু পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱাৰ সভাপতিত্বতত শিৱসাগৰত বহা অসম ৰাজনৈতিক সন্মিলন আৰু অসম সাহিত্য সভাৰ অধিৱেশনলৈ কৃষ্ণ শৰ্মাই নিমন্ত্ৰণ পাইছিল।

ইতিমধ্যে ভাৰতত অসহযোগ আন্দোলনৰ ঢৌ আৰম্ভ হৈছিল আৰু মহাত্মাক গুৰু মানি শৰ্মাও এই আন্দোলনৰ অংশীদাৰ হৈছিল। যোৰহাটত গঠন হোৱা জিলা সমিতিৰ তেওঁ সম্পাদক আছিল আৰু কংগ্ৰেছত সভ্য ভৰ্তি, ফাণ্ডৰ টকা সংগ্ৰহ আদি কাম কৰিছিল। শৰ্মাই সৰ্বাইবন্ধাত এটা গাঁৱলীয়া কো-অপাৰেটিভ বেংক স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ কানি নিবাৰণ আন্দোলনৰো সক্ৰিয় কৰ্মী আছিল আৰু ‘অসম কংগ্ৰেছ কানি তদন্ত কমিটী’ৰ সভ্য আছিল। শৰ্মা অসম খাদী বোৰ্ডৰো কৰ্মী আছিল আৰু সুদীৰ্ঘ এবছৰ কাল যোৰহাট জে’লত ৰাজনৈতিক বন্দী ৰূপে ফাটেক খাটিছিল। 

১৯২৩ চনত শৰ্মাই কুলধৰ চলিহা আৰু ৰোহিণীকান্ত হাতীবৰুৱাৰ লগ হৈ যোৰহাট নগৰত ‘প্ৰাদেশীক খাদী আৰু শিল্প প্ৰদৰ্শনী’ৰ আয়োজন কৰিছিল। তেওঁ ‘নিখিল ভাৰত শিপিনী সংঘ’ৰ হৈ কাম কৰাৰ উপৰিও ১৯৩৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত যোৰহাটত স্থাপিত হোৱা ‘অস্পৃশ্যতা বৰ্জন সংঘ’ৰ সম্পাদক আছিল। হৰিজন সেৱক সঙ্ঘৰ হৈ সমগ্ৰ ভাৰত ভ্ৰমণ কৰা মহাত্মা গান্ধী ১৯৩৪ চনৰ ১৫ এপ্ৰিল তাৰিখে যোৰহাটলৈ আহিছিল আৰু ১৮ এপ্ৰিল তাৰিখে শৰ্মাৰ ঘৰলৈ আহি তেওঁলোকৰ ব্যক্তিগত নামঘৰটি হৰিজনসকলৰ বাবে মুকলি কৰিছিল। অস্পৃশ্যতা দূৰীকৰণ আন্দোলনত ই আছিল এক যুগান্তকাৰী পদক্ষেপ।  শৰ্মা ১৯২৬ চনত অসমত অনুষ্ঠিত ‘ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ’ৰ পাণ্ডু মহাসভাৰ মূল আয়োজক আছিল।

গান্ধী তেওঁৰ জীৱনকালত, ১৯২১, ১৯২৬, ১৯৩৪ আৰু ১৯৪৬ চনত চাৰিবাৰ অসম ভ্ৰমণলৈ আহিছিল। ১৯৪৬ চনত শেহবাৰৰ বাবে গুৱাহাটীত কস্তুৰবা গান্ধী আশ্ৰম স্থাপন কৰিবলৈ তেওঁ অসমলৈ আহিছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি
শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি
শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী
শ্ৰেণী:মহাত্মা গান্ধী
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী
শ্ৰেণী:অসমৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী
ৰামৰাও কৃষ্ণৰাও পাটিল

**ৰামৰাও কৃষ্ণৰাও পাটিল** (; ১৩ ডিচেম্বৰ, ১৯০৭ - ১ জুন, ২০০৭) এজন ভাৰতীয় গান্ধীবাদী আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আছিল। ১৯০৭ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰ তাৰিখে নাগপুৰত তেওঁৰ জন্ম হয়। 

তেওঁ অভিজাত ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ সদস্য আছিল আৰু কেন্দ্ৰীয় প্ৰদেশসমূহত জিলা সংগ্ৰাহক হিচাপে কাম কৰিছিল। তেওঁ নাগপুৰ চুক্তিত সহ-স্বাক্ষৰ কৰিছিল।  তেওঁ সেইসময়ৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ দ্বাৰা স্থাপিত প্ৰথম পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্য আছিল।

## বঁটা
১৯৯৭ চনত তেওঁক জামনালাল বাজাজ বঁটা  আৰু ২০০৭ চনত মৰণোত্তৰভাৱে মহাৰাষ্ট্ৰ ভূষণ বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল।

## তথ্যসূত্ৰ
দ্যৌষ্পিতৃ

দ্যৌষ ( ), বা দ্যৌষ্পিতৃ ঋগবেদত উল্লিখিত আকাশৰ দেৱতা। তেওঁৰ পত্নী পৃথিৱী। দুয়োৱে মূল-ৰূপ পিতৃ-মাতৃ।

## নাম
সংস্কৃত "দ্যৌষ" শব্দ আদ্য-ভাৰতীয়-ইৰানীয়  শব্দৰ পৰা অহা, যি আদ্য-ভাৰতীয়-ইউৰোপীয় *Dyḗus*ৰ পৰা আহিছে, যি এগৰাকী দিনৰ পোহৰৰ- আকাশ দেৱতা। এই শব্দৰ পৰাই গ্ৰীক জিউচ-পেটাৰ আৰু লেটিন জুপিটাৰো আহিছে। আদ্য-ভাৰতীয়-ইউৰোপীয়ত *Dyḗus ph₂tḗr।*

পিতৃ শব্দৰ অবিহনে কেৱল "দ্যৌষ" শব্দৰ ব্যৱহাৰ ঋগবেদত দিনৰ আকাশ বুজাবলৈ কৰা হৈছিল।

## ভূমিকা
দ্যৌষ্পিতৃৰ উল্লেখ সাধাৰণতে বেদত পৃথিৱী মাতাৰ সৈতে কৰা হৈছিল, অনেক স্তোত্ৰত।।

ঋগ বেদত দ্যৌষ্পিতৃৰ উল্লেখ শ্লোক ১-৮৯-৪, ১-৯০-৭, ১-১৬৪-৩৩, ১-১৯১-৬, ৪-১-১০ আৰু ৪-১৭-৪ত কৰা হৈছে। তেওঁক আন দিব্য নামেৰেও সম্বোধিত কৰা হৈছে: দ্যৱপৃথ্বী এটি দ্বন্দ্ব যৌগ, যি 'স্বৰ্গ' আৰু ' প্ৰিথিৱী'ৰ সংমিশ্ৰণ। 

দ্যৌষ্পিতৃক পিতৃ হিচাপে সাধাৰণতে উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ জীয়ৰি, ঊষস্‌, পুৱতিনিশাৰ দেৱী। দেৱসকল, বিশেষকৈ সূৰ্যক দ্যৌষ্পিতৃ আৰু পৃথিৱীৰ সন্তান বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। দ্যৌষৰ আন পুত্ৰ হ'ল অগ্নি, পৰ্জন্য, আদিত্যসকল, মাৰুতসকল আৰু অগ্নিৰসসকল। অশ্বিনদ্বয়ক "দিৱো নপাত" বা "দিব্য নাতি" বোলা হৈছে। দ্যৌষক সাধাৰণতে জন্তুৰ ৰূপত কল্পনা কৰা হয়, বিশেষকৈ ধৰা উৰ্বৰা কৰা বলধৰ ৰূপত। দ্যৌষে নিজৰেই পুত্ৰীক বলাৎকাৰ কৰাৰ এটি অস্পষ্ট উল্লেখ ঋগ বেদত পোৱা যায়।

ইন্দ্ৰ দ্য়ৌষ আৰু পৃথিৱীৰ পৰা আঁতৰ হোৱা কাহিনীক ঋগবেদত সৃষ্টিকাৰ্ক্ষৰ এটি মহত্বপূৰ্ণ ঘটনা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।

## তথ্য সংগ্ৰহ
চক্ৰেশ্বৰ শইকীয়া

**চক্ৰেশ্বৰ শইকীয়া** () আছিল অসমৰ এগৰাকী শিক্ষাবিদ, সমাজকৰ্মী আৰু সাহিত্যিক। তেওঁ ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনতো যোগদান কৰিছিল। চক্ৰেশ্বৰ শইকীয়াই তিতাবৰৰ শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰখনৰ উন্নয়নত অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ তিতাবৰৰ নন্দনাথ শইকীয়া মহাবিদ্যালয় (আৰম্ভণিতে তিতাবৰ কলেজ নামেৰে জনাজাত) আৰু গোমতী দেৱী উচ্চ মাধ্যমিক বালিকা বিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত হৈ থকাৰ লগতে মহাবিদ্যালখনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৪২ চনৰ ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰি তেওঁ যোৰহাট, তেজপুৰ আৰু ছিলেট জেলত তৃতীয় শ্ৰেণীৰ বন্দীৰূপে কাৰাবাস খাটিব লগা হৈছিল। ১৯৫২ চনত তেওঁ চছিয়েলিষ্ট পাৰ্টিৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে তিতাবৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ পৰা প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল।

## প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
## কৰ্মজীৱন
## তথ্য সংগ্ৰহ

শ্ৰেণী:অসমৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী
শ্ৰেণী:অসমৰ সমাজকৰ্মী
মৃদুলা সাৰাভাই

**মৃদুলা সাৰাভাই** () (৬ মে', ১৯১১ – ২৬ অক্টোবৰ, ১৯৭৪) হৈছে এগৰাকী ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ। তেওঁ আহমেদাবাদৰ সাৰাভাই পৰিয়ালৰ এজন সদস্য। 
 
## প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
মৃদুলা সাৰাভাই ভাৰতৰ আহমেদাবাদত এক সমৃদ্ধ ব্যৱসায়িক পৰিয়ালত জন্মলাভ কৰিছিল। আম্বালা সাৰাভাই আৰু সৰলা দেৱীৰ আঠজন সন্তানৰ এজন আছিল মৃদুলা সাৰাভাই। তেওঁ বিক্ৰম সাৰাভাইৰ ভগ্নী।তেওঁক তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃৰ তত্ত্বাৱধানত ব্ৰিটিছ আৰু ভাৰতীয় শিক্ষকৰ দ্বাৰা ঘৰতে পঢ়া-শুনাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। ১৯২৮ চনত গুজৰাট বিদ্যাপীঠত তেওঁ নামভৰ্তি কৰে যদিও লোণ সত্যাগ্ৰহত অংশগ্ৰহণ কৰি পিছৰ বছৰ এৰি দিয়ে। কম বয়সতে, তেওঁ গান্ধীৰ বিদেশী সামগ্ৰী আৰু প্ৰতিষ্ঠান বয়কট কৰাৰ আহ্বানক মানি লৈছিল, আৰু এই কাৰণতে তেওঁ বিদেশলৈ পঢ়িবলৈ যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। 

## কংগ্ৰেছী মহিলা আৰু স্বাধীনতা যুঁজাৰু
কম বয়সতে মৃদুলা মহাত্মা গান্ধীৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। দহবছৰীয়া হৈ থাকোঁতে মৃদুলাই ভানাৰা সেনাৰ("মাঙ্কি আৰ্মি" - ইন্দিৰা গান্ধী দ্বাৰা আয়োজিত শিশু কৰ্মীসকলৰ এটা গোট) সৈতে কাম কৰিছিল আৰু সত্যাগ্ৰহীসকলৰ বাবে বাৰ্তা আৰু পানী যোগান ধৰিছিল। জৱাহৰলাল নেহৰুৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ মৃদুলাই ১৯২৭ চনত ৰাজকোটত অনুষ্ঠিত যুৱ সন্মিলন আয়োজন কৰাত সহায় কৰিছিল। জৱাহৰলাল নেহৰু মৃদুলাৰ আজীৱন বন্ধু আৰু পৰামৰ্শদাতা হৈ পৰিছিল। তেওঁ লোণ সত্যাগ্ৰহৰ সময়ত কংগ্ৰেছ সেৱা দলত যোগদান কৰি বিদেশী কাপোৰ আৰু ব্ৰিটিছ সামগ্ৰী বৰ্জনৰ আয়োজন কৰিছিল। লোণ সত্যাগ্ৰহত তেওঁৰ ভূমিকাৰ বাবে তেওঁক ব্ৰিটিছে কাৰাবাস দিছিল।

১৯৩৪ চনত তেওঁ সৰ্বভাৰতীয় কংগ্ৰেছ সমিতিলৈ গুজৰাটৰ পৰা প্ৰতিনিধি হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। অৱশ্যে, পৰৱৰ্তী বছৰবোৰত তেওঁৰ স্বতন্ত্ৰ স্থিতিয়ে ৰাজ্যখনৰ আন নেতাসকলৰ সৈতে বিবাদ সৃষ্টি কৰিছিল। পিছত দলটোৱে তেওঁক মনোনীত কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত নিৰ্দলীয় হিচাপে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰি তেওঁ সৰ্বাধিক ভোটৰ ব্যৱধানত জয়ী হৈছিল। 

তেওঁ কংগ্ৰেছৰ সাংগঠনিক দিশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল য'ত তেওঁ মহিলা শাখাৰ নেতৃত্ব দিছিল। ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিকল্পনা পৰিষদৰ পৰিকল্পিত অৰ্থনীতিত তেওঁক মহিলাৰ ভূমিকা সম্পৰ্কীয় উপ সমিতিৰ সচিব হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল। সেই প্ৰতিবেদনখন পিছত সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰোঁতে আৰু প্ৰথম কেইটামান বাজেটৰ সময়ত প্ৰাৰম্ভিক বিধায়কসকলে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। 

১৯৪৬ চনত পণ্ডিত নেহৰুয়ে তেওঁক কংগ্ৰেছ দলৰ এজন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু কংগ্ৰেছ ৱৰ্কিং কমিটিৰ এজন সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। কিন্তু তেওঁ পদত্যাগ কৰিছিল আৰু গান্ধীজীক অনুসৰণ কৰি নোৱাখালিলৈ গৈছিল। ভাৰত বিভাজনৰ অশান্ত বছৰত তেওঁ সাম্প্ৰদায়িক সৌহাৰ্দ্য আৰু সম্প্ৰীতি পুনৰুদ্ধাৰত সক্ৰিয় নেতৃত্ব লৈছিল আৰু প্ৰথমতে পাটনাত আৰম্ভ কৰিছিল, য'ত তেওঁ গান্ধীজীৰ অনুমতিত ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট তাৰিখে পতাকা উত্তোলন অনুষ্ঠানত উপস্থিত আছিল। পঞ্জাৱত ৰায়ত ভংগ হোৱাৰ কথা শুনি তেওঁ লগে লগে নেহৰুৰ সৈতে যোগাযোগ কৰে আৰু পিছত শান্তি ৰক্ষাত সক্ৰিয় ভূমিকা ল'বলৈ তালৈ দৌৰি যায়। বিভাজনৰ হিংসাৰ সময়ত সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি সংৰক্ষণত মৃদুলাৰ ভূমিকাক ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ নেতাসকলে প্ৰশংসা কৰিছিল। 

অৱশ্যে, ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ কিছু বছৰ পিছত, তেওঁৰ কংগ্ৰেছৰ প্ৰতি মোহভঙ্গ হৈছিল। পিছলৈ তেওঁ কাশ্মীৰৰ বাহিৰত শ্বেখ আব্দুল্লাহৰ এগৰাকী উৎসাহী আৰু কণ্ঠস্বৰ সমৰ্থক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু হৈ পৰিছিল। আনকি মৃদুলাই কাশ্মীৰ ষড়যন্ত্ৰ গোচৰত যুঁজ দিয়াত,যাৰ বাবে আব্দুল্লাই কাৰাবাস খাটিছিল, তেওঁৰ খৰচৰ বাবে পুঁজি যোগান ধৰিছিল। পিছলৈ কাশ্মীৰ গোচৰৰ বিচাৰ নোহোৱাকৈয়ে মৃদুলাই তেওঁৰ ওপৰত কেতিয়াও ষড়যন্ত্ৰৰ অভিযোগ আৰোপ নোহোৱা সত্ত্বেও কেইবা মাহ কাৰাবাস খাটিছিল।

## তথ্যউৎস

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সমাজবাদী
জ্যোতিকা টাংগ্ৰী

**জ্যোতিকা টাংগ্ৰী** () এগৰাকী ভাৰতীয় নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী। তেওঁ হাফ গাৰ্লফ্ৰেণ্ডৰ “ফিৰ ভি তুমকো চাহুংগী” গীতৰ জৰিয়তে আত্মপ্ৰকাশ কৰে৷ তেওঁৰ সংস্কৰণটো ছবিখনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাছিল, যদিও তেওঁ কণ্ঠদান কৰা গীতটো শ্ৰদ্ধা কাপুৰৰ সংস্কৰণটিত জনপ্ৰিয় হৈছিল। তেওঁ বহন হোগী তেৰী (২০১৭), শাদী মে জৰুৰ আনা (২০১৭) আৰু ফুকৰে ৰিটাৰ্ণছৰ দৰে চলচ্চিত্ৰত নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাপে পদাৰ্পণ কৰিছে। তেওঁ ২০১৮ চনত শ্ৰেষ্ঠ মহিলা নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ জি চিনে বঁটা লাভ কৰে৷

## চলচ্চিত্ৰপঞ্জী

## এলবামসমূহ

## টেলিভিচনত উপস্থিতি

## বঁটাসমূহ

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী
বেণী মাধব দাস

**বেণী মাধব দাস** () (১৮৬৬-১৯৫২) হৈছে এজন বাংলা পণ্ডিত, শিক্ষক আৰু ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ দেশপ্ৰেমী ব্যক্তি। ৰভেনশ্ব কলেজিয়েট বিদ্যালয়ত সুভাস চন্দ্ৰ বসু তেওঁৰ ছাত্ৰ আছিল। তেওঁ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ যুৱ মনত এক অমলিন চাপ বহুৱাইছিল বুলি তেওঁৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰা আছে। বিপ্লৱী ভাগৱতী চৰণ পানীগ্ৰাহীৰ লগতে কিংবদন্তি নন্দিনী সতপথি তেওঁৰ জনাজাত শিক্ষাৰ্থীসকলৰ ভিতৰত আছে। যেতিয়া সুভাষ চন্দ্ৰ বসু কাৰাগাৰত থাকোঁতে ভাৰত এৰি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল, তেতিয়া তেওঁ তেওঁৰ শিক্ষকৰ আশীৰ্বাদ বিচাৰিছিল, আৰু সেই উদ্দেশ্যে এক গোপন সভাৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। কেইবাজনো শিষ্যই তেওঁৰ জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছে। তেওঁৰ নিষ্ঠা আৰু ভক্তিৰ ব্যক্তিগত জীৱনে তেওঁৰ সকলো শিক্ষাৰ্থীকে অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। তেওঁ এজন অনুকৰণীয় শিক্ষক আছিল। 

## প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
সৰুৱাতলিৰ কৃষ্ণ চন্দ্ৰ দাসৰ পুত্ৰ বেণী মাধৱৰ জন্ম হৈছিল ১৮৬৬ চনৰ ২২ নৱেম্বৰত। দৰ্শনশাস্ত্ৰত স্নাতকোত্তৰ লোৱাৰ পিছত তেওঁ চিত্তাগংগ মহাবিদ্যালয়ত যোগদান কৰে। তেওঁ মহাবিদ্যালয়খনক এক আদৰ্শ প্ৰতিষ্ঠানলৈ ৰূপান্তৰ কৰিছিল। তেওঁ প্ৰথমে চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়সমূহত শিক্ষকতা কৰি পিছলৈ চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ প্ৰধান শিক্ষক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। চিত্তগংগ, ঢাকা, কুট্টাক, কৃষ্ণনগৰ আৰু কলকাতাত তেওঁ নিযুক্ত হৈছিল।

কেশৱ সুন্দৰ সেনৰ দ্বাৰা তেওঁ প্ৰভাৱিত হৈ তেওঁ জীৱনৰ আদিছোৱাতে ব্ৰাহ্ম সমাজত যোগদান কৰিছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্ম সমাজ, ভাৰতীয় বাৰ্তাবাহক আৰু নৱবিধনৰ প্ৰকাশনৰ সৈতে জড়িত আছিল।

## আদৰ্শ শিক্ষক
তেওঁৰ নিষ্ঠা আৰু দেশপ্ৰেমৰ দ্বাৰা, তেওঁক এজন আদৰ্শ শিক্ষক হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। দৰ্শনৰ উপৰিও, তেওঁৰ অৰ্থনীতি আৰু ইতিহাসৰ বিশাল জ্ঞান আছিল আৰু এই বিষয়বোৰো তেওঁ শিকাইছিল। তেওঁ ১৯২৩ চনত অন্ধ্ৰ প্ৰদেশত থকা কাকিনাড়াত সৰ্বভাৰতীয় আধিপত্যবাদী সন্মিলনত সভাপতিত্ব কৰিছিল। তেওঁৰ সভাপতিৰ ভাষণ পিছত *ভাৰতৰ আধুনিক আধিপত্যবাদী আন্দোলন* শীৰ্ষক এখন পুস্তিকাত প্ৰকাশিত হৈছিল। তেওঁৰ প্ৰবন্ধ সংকলন, *পিলগ্ৰিমেজ থ্ৰ' প্ৰেয়াৰ্ছ* সমালোচকৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত হৈছিল।

নিৰঞ্জন নিয়োগী নামৰ আন এজন ব্ৰাহ্ম শিক্ষকে কুট্টাক আৰু কৃষ্ণনগৰত তেওঁৰ সান্নিধ্যলৈ আহি এনেদৰে লিখিছিল, "There was no harshness in his administration, no pompous display surrounding it – his cool and charming behaviour used to have a remarkable impact on his students. Even those who were turbulent calmed down, became respectful towards him and were endeared to his affections."

## পৰিয়াল
তেওঁৰ পত্নী সৰলা দেৱী আছিল মধুসুদন সেনৰ জীয়েক। মধুসুদন সেন কলকাতাত সাধ্ৰাণ ব্ৰাহ্ম সমাজৰ সচিব হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰাৰ পিছত অৱসৰৰ পিছত তেওঁৰ আধাৰ ঢাকালৈ স্থানান্তৰিত কৰিছিল। সৰলা দেৱী সমাজ কল্যাণ কাম-কাজত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। বেণী মাধৱ দাসে নিৰাশ আৰু অসহায় মহিলাসকলৰ সহায়ৰ বাবে স্থাপন কৰা সংগঠন *সৰলা পুণ্যশ্ৰম*ৰ কাম-কাজত সহায় কৰিছিল।

কল্যাণী দাস আৰু বিনা দাস তেওঁলোকৰ ছোৱালী। কল্যাণী দাস (১৯০৭-১৯৮৩) এগৰাকী আগশাৰীৰ সমাজকৰ্মী আৰু বিপ্লৱী কৰ্মী আছিল। তেওঁ ছাত্ৰী সংঘৰ অন্যতম আয়োজক আছিল আৰু ছাত্ৰ সংগঠনৰ সম্পাদক আছিল। ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপ(যাৰ বাবে তেওঁ কাৰাগাৰলৈ গৈছিল)ৰ উপৰিও তেওঁ গোটেই জীৱন সৰলা পুণ্যশ্ৰমৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। বীণা দাসে (১৯১১-১৯৮৬) ১৯৩২ চনত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাৰ্ষিক সমাৱৰ্তন সভাত বংগৰ গভৰ্ণৰ ষ্টেনলী জেকছনৰ ওপৰত পিষ্টল নিক্ষেপ কৰাৰ সময়ত গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল। প্ৰচেষ্টাটো বিফল হৈছিল যদিও তেওঁক ন বছৰ কাৰাদণ্ড দিয়া হৈছিল।

তেওঁ জীৱনৰ পিছৰ সময়ছোৱা ব্ৰাহ্ম সমাজৰ কাৰণেই উছৰ্গা কৰে আৰু ১৯৫২ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত মৃত্যুবৰণ কৰে।

## তথ্যউৎস
বীণা দাস (জাতীয়তাবাদী)

**বীণা দাস** (, ) (২৮ আগষ্ট, ১৯১১—২৬ ডিচেম্বৰ, ১৯৮৬) এগৰাকী ভাৰতীয় বিপ্লৱী আৰু পশ্চিম বংগৰ জাতীয়তাবাদী। 

## জীৱনী
### পৰিয়াল
বীণা দাস হৈছে ব্ৰাহ্ম সমাজৰ পৰিচিত শিক্ষক বেণী মাধব দাস আৰু সমাজ-কৰ্মী সৰলা দেৱীৰ ছোৱালী। তেওঁৰ বায়েক কল্যাণী দাসো এগৰাকী স্বাধীনতা যুঁজাৰু আছিল। 

### শিক্ষা
বীণা দাসে ছেইণ্ট জনছ ডিঅ'চিজান হায়াৰ চেকেণ্ডেৰী স্কুল আৰু কলকাতাৰ বেথুন কলেজত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। 
 
### ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ
বীণা দাস *ছাত্ৰী সংঘ*ৰ এগৰাকী সদস্য আছিল। এইটো হৈছে কলকাতাৰ নাৰীৰ বাবে এটা অৰ্ধ-বিপ্লৱী সংগঠন। ১৯৩২ চনৰ ৬ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁ কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সমাৱৰ্তন গৃহত বংগৰ গভৰ্ণৰ ষ্টেনলী জেকচনক হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। ৰিভলভাৰটো আন এগৰাকী স্বাধীনতা যুঁজাৰু কমলা দাস গুপ্তাই আনি দিছিল। তেওঁ পাঁচবাৰ গুলীয়াইছিল যদিও লক্ষ্যভ্ৰষ্ট হয় আৰু তেওঁৰ ন বছৰৰ বাবে কাৰাদণ্ড হয়।

১৯৩৯ চনত তেওঁৰ আগতীয়া মুকলিৰ পিছত বীণা দাসে ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছত যোগদান কৰে। ১৯৪২ চনত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনত অংশ গ্ৰহণ কৰি তেওঁ পুনৰ ১৯৪২ চনৰ পৰা ১৯৪৫ চনলৈকে কাৰাবাস খাটে। ১৯৪৬ চনৰ পৰা ১৯৪৭ চনলৈকে তেওঁ বেংগল প্ৰভিন্সিয়েল লেজিচলেটিভ এচেম্বলিৰ আৰু ১৯৪৭ চনৰ পৰা ১৯৫১ চনলৈকে পশ্চিমবংগ লেজিচলেটিভ এচেম্বলিৰ সদস্য হয়। যুগান্তৰ দলৰ এজন ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সংগ্ৰামীযতীশ চন্দ্ৰ ভৌমিকৰ সৈতে বীণা দাসৰ ১৯৪৭ চনত বিবাহ হয়।

বীণা দাসৰ ভগ্নী কল্যাণী দাসৰ সম্পাদিত *বেংগল স্পিকছ* গ্ৰন্থখন ১৯৪৪ চনত প্ৰকাশ হৈছিল আৰু কল্যাণীয়ে গ্ৰন্থখন বীণালৈ উচৰ্গিত কৰিছিল।

তেওঁ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী সুহানী গাংগুলিৰ বন্ধু আছিল।

### বঁটা
সামাজিক কৰ্মৰাজিৰ বাবে ১৯৬০ চনত বীণা দাসক পদ্মশ্ৰী সন্মান প্ৰদান কৰা হৈছিল।

#### মৰণোত্তৰভাৱে প্ৰাপ্ত ডিগ্ৰী
২০১২ চনত বীণা দাস আৰু প্ৰীতিলতা ৱাদেদাৰক কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়ে মৰণোত্তৰভাৱে স্নাতক ডিগ্ৰীৰ প্ৰমাণ পত্ৰ দিয়ে। প্ৰায় ৮০ বছৰ পূৰ্বে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁলোকক ৱিথেল(withhel) কৰি থৈছিল।

## মৃত্যু
স্বামীৰ মৃত্যুৰ পিছত, দাসে হৃষীকেশত অকলশৰীয়া জীৱন যাপন কৰিছিল আৰু সকলোৰে অজ্ঞাতে মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। ১৯৮৬ চনৰ ২৬ ডিচেম্বৰত আংশিকভাৱে পচি যোৱা অৱস্থাত তেওঁৰ মৃতদেহ পথৰ কাষৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। অহা-যোৱা কৰা জনতাই এইটো দেখিছিল। আৰক্ষীক অৱগত কৰা হৈছিল আৰু মৃতদেহৰ পৰিচয় নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ তেওঁলোকক এমাহ সময় লাগিছিল।

## সাহিত্যৰাজি
বীণা দাসে বাংলা ভাষাত দুখন আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থ ৰচনা কৰি গৈছে। *শৃংখল ঝংকাৰ* আৰু *পিতৃধন*।

## তথ্যউৎস

## বাহ্যিক সংযোগ
* Biography by Bharatiya Vidya Bhavan 
* 
* Bengalee women
* Statement before the Special Tribunal of Calcutta High Court by Bina Das
* St. John's Diocesan Girls' Higher Secondary School Official Website

শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি
নেহৰু ব্ৰিগেড

**নেহৰু ব্ৰিগেড** অথবা **চতুৰ্থ গেৰিলা ৰেজিমেণ্ট** আছিল ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় সেনাৰ এটা গোট৷ তেওঁলোকে প্ৰথমটো ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় সেনাৰ এটা অংশ গঠন কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ অধীনত সেনাৰ পুনুৰুত্থানৰ পৰত গোটৰ বাকী অংশ গঠিত হৈছিল৷ 

এই গোটটোৱে ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় সেনাৰ ইম্ফলৰ অভিযানত অংশ লোৱা নাছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত অৰ্থাৎ ১৯৪৪ চনত গুৰুবক্স সিং ধিলনৰ অধীনলৈ তেওঁলোকক স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল৷ *ইৰাৱৰী অতিক্ৰমণ* আৰু পোপা পাহাৰৰ যুদ্ধত তেওঁলোকে কমনৱেলথ সেনাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিছিল৷

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সেনাবাহিনী
মহিলা আত্মৰক্ষা সমিতি

**মহিলা আত্মৰক্ষা সমিতি** (, চমুকৈ **MARS**) আছিল ভাৰতৰ বংগত হোৱা নাৰীসমাজৰ এক আন্দোলন।  এই গণসংগঠনটো ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি অৱ ইণ্ডিয়াৰ লগত সংযুক্ত আছিল। 
## প্ৰতিষ্ঠা
১৯৪২ চনত এই সংগঠনটো স্থাপন কৰা হৈছিল। তেতিয়া দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ চলি আছিল। আনহাতে বংগৰ দুৰ্ভিক্ষৰ প্ৰাক্-মুহূৰ্ত। দুৰ্ভিক্ষত পীড়িত হৈ দেশ ত্যাগ কৰা মহিলাৰে সেইসসময়ৰ কলিকতা ভৰি আছিল আৰু তেওঁলোক যৌন শোষণৰো বলি হৈছিল (তেওঁলোকক সামৰিক শিৱিৰ অথবা চহৰৰ বেশ্যালয়লৈ বলপূৰ্বকভাৱে প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল। ) কলিকতাৰ বেশ্যালয়ত মহিলাৰ সংখ্যা দুগুণে বৃদ্ধি পাইছিল। যৌন শোষণ আৰু আমেৰিকান সৈন্যৰ দ্বাৰা স্থানীয় মহিলাৰ অপহৰণৰ ঘটনাও ঠায়ে-ঠায়ে হ'বলৈ ধৰিছিল। এইধৰণৰ ঘটনাৰ সংখ্যা আৰু পৰিসৰ বৃদ্ধি হোৱাৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে এচাম কমিউনিষ্ট মহিলা সংগঠিত হৈ "মহিলা আত্মৰক্ষা সমিতি" গঠন কৰিছিল।MARSৰ মূল উৎস হৈছে কংগ্ৰেছ মহিলা সংঘ, যাৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল ১৯৩৯ চনত কলিকতাত। সেই সংঘৰ উদ্দেশ্য আছিল বংগত খোপনি পোতা জাপানীসকলৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলা। ১৯৪১ চনত এই গোটটোত কমিউনিষ্ট মহিলাসকলে যোগদান কৰে। তাৰে একাংশ কিছুদিনৰ আগতেহে কাৰাগাৰৰ পৰা মুক্ত হৈছিল।
## নেতৃত্ব
মহিলা আত্মৰক্ষা সমিতিৰ নেতৃত্বৰ গুৰি ধৰিছিল ৰাণী মিত্ৰ দাসগুপ্তা, মণিকুন্তলা সেন আৰু ৰেণু চক্ৰৱৰ্তীয়ে। কিন্তু সংগঠনটোত অ-কমিউনিষ্ট প্ৰসিদ্ধ নাৰী যৈনে-ৰাণী মহালনবিছ আৰু লীলা মজুমদাৰো চামিল হৈছিল। মহালনবিছে সংগঠনৰ সভাপতি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।

## প্ৰাৰম্ভিক সংগ্ৰাম
মহিলা আত্মৰক্ষা সমিতিয়ে ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল৷ মহিলাৰ আত্মসুৰক্ষাৰ লগতে ফেঁচিবাদৰ বিৰোধিতা কৰিছিল৷ সংগঠনটোৱে  দুৰ্ভিক্ষ-পীড়িত সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ মাজত সাহায্য শিবিৰ পাতিছিল৷ ১৯৪৩ চনৰ ১৭ মাৰ্চত তেওঁলোকে ৫,০০০ গৰাকী মহিলাক লৈ বংগ বিধানসভালৈ এটি সমদল উলিয়াইছিল আৰু খাদ্য-সামগ্ৰীৰ মূল্যবৃদ্ধিৰ বিৰোধিতাৰে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰিছিল৷  কলকতাৰ সেই সমদলটোৰ পাছত দিনাজপুৰ, চিতাগঙ, মিদনাপুৰ, বদৰগঞ্জ, পাবনা আৰু বানকুৰাতো ভোক হৰতাল হৈছিল৷ ১৯৪৩ চনৰ এপ্ৰিল তেওঁলোকে প্ৰথমখন সন্মিলনিৰ আয়োজন কৰিছিল৷ ইয়াত সভাপতিত্ব কৰিছিল মোহিনী দেৱী আৰু ইলা ৰেইডে৷ ৰেইড আছিল সম্পাদক৷ বংগৰ কেইবাখনো জিলাত সংগঠনৰ শাখা গঠন কৰা হৈছিল আৰু সমগ্ৰ প্ৰদেশতে প্ৰতিবাদী কাৰ্যকলাপ সূচিত হৈছিল৷ ১৯৪৪ চন পৰ্যন্ত এই আন্দোলনত অংশগ্ৰহণকাৰীৰ সংখ্যা ৪৩,৫০০ গৰাকী হৈছিলগৈ৷ *[[টেভাগা আন্দোলন]]*ত MARS-য়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল৷ "Tebhaga andolan Jodi prodeep hoye taahole MARS holo sholte pakano" (If the Tebhaga movement were a lamp, then the Mahila Atmaraksha Samiti (MARS) represented the rolling of the wick).

## বিভাজনৰ পাছত
১৯৪৭ চনত, এই সংগঠনত নামটো সলনি কৰি *পশ্চিম বংগ মহিলা আত্মৰক্ষা সমিতি* ('West Bengal Women's Self-Defense Association') কৰা হয়৷  ১৯৪৯ চনৰ ২৭ এপ্ৰিলত ৰাজনৈতিক কাৰাবন্দীসকলৰ ভোক হৰতালৰ সমৰ্থনত কলিকতাত এটি সমদল উলিওৱা হয়৷ আৰক্ষীয়ে বৌবজাৰত এইসকল প্ৰতিবাদীক বাধা দিবলৈ গুলী চালনা কৰে৷ গুলী চালনাত ছগৰাকী ব্যক্তি নিহত হয়৷

১৯৫৪ চনৰ এপ্ৰিল পৰ্যন্ত MARS-য়ে ১৮,০০০ সদস্যভুক্তিৰ দাবী কৰে৷ ইয়াৰে অধিকাংশ আছিল কৃষক বা মৰাপাটৰ কৰ্মী৷  ইয়াৰ দুমাহৰ পিছত সংগঠনটোৱে *[[ভাৰতীয় মহিলাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলনী]]* গঠন কৰাত আগভাগ লৈছিল৷ 

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:মহাত্মা গান্ধী
গান্ধী হিল, বিজয়বাড়া

thumb|বিজয়বাড়াত অৱস্থিত গান্ধী হিল

**গান্ধী হিল** অথবা **গান্ধী পাহাৰ** (; উচ্চতা - প্ৰায় ৫০০ ফুট বা ১৫০ মিটাৰ) হৈছে বিজয়ৱাড়া ৰেল ষ্টেচনৰ পিছফালে তাৰাপেট অঞ্চলৰ বিজয়ৱাড়াত অৱস্থিত এটা পাহাৰ। এই পাহাৰত নিৰ্মিত গান্ধী স্মাৰকটো হৈছে দেশৰ ভিতৰতে প্ৰথম সাতটা স্তূপ থকা স্থাপত্য। পাহাৰটো *গান্ধী* নামেৰেও জনপ্ৰিয়। পূৰ্বতে ইয়াক *অ’আৰআৰ হিল* নামেৰে জনা গৈছিল।

## স্মাৰক

গান্ধী পাহাৰক ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ স্মাৰক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। জাতিৰ পিতা মহাত্মা গান্ধীলৈ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই এই স্মাৰকটি সজা হৈছে। গান্ধী হিল স্মৃতিসৌধত গান্ধীৰ বাণীৰ উদ্ধৃতিৰে এখন শিলৰ শ্লেব আছে। ইয়াত এটা পুথিভঁৰাল আৰু এটা প্লেনেটেৰিয়াম আছে, আৰু ই দৰ্শকসকললৈ ৰাষ্ট্ৰৰ পিতৃৰ ওপৰত এটা অনুষ্ঠান আগবঢ়ায়। ১৯৬৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত, ভাৰতৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি ড° জাকিৰ হুছেইনৰ দ্বাৰা ইয়াত এটা ৫২ ফুট (১৬ মিটাৰ) ওখ স্তূপ উন্মোচন কৰা হৈছিল। ইয়াত সাতটা ওখ স্তম্ভও আছে, প্ৰতিটো স্তম্ভ ১৫০ মিটাৰ (৪৯০ ফুট) ওখ।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী
শ্ৰেণী: মহাত্মা গান্ধী
ৰেণুকা ৰয়

**ৰেণুকা ৰয়** (; ১৯০৪–১৯৯৭) ভাৰতৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত স্বাধীনতা সেনানী, সমাজ-কৰ্মী আৰু ৰাজনীতিবিদ।

তেওঁ ব্ৰহ্ম সংস্কাৰক, নিবাৰণ চন্দ্ৰ মুখাৰ্জীৰ বংশধৰ আৰু আইচিএছ বিষয়া সতীশ চন্দ্ৰ মুখাৰ্জী আৰু এগৰাকী সমাজকৰ্মী আৰু ‘সৰ্বভাৰতীয় মহিলা সন্মিলন’ৰ সদস্য চাৰুলতা মুখাৰ্জীৰ কন্যা আছিল। ১৯৮৮ চনত ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক পদ্মভূষণ বঁটা প্ৰদান কৰে।

## প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা
ষোল্ল বছৰ বয়সতে ৰেণুকা মহাত্মা গান্ধীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহে আৰু তেওঁৰ দ্বাৰা বাৰুকৈয়ে প্ৰভাৱিত হয়। ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় শৈক্ষিক ব্যৱস্থা বৰ্জন কৰিবলৈ গান্ধীজীয়ে কৰা আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ৰেণুকাই কলেজ এৰিছিল। অৱশ্যে, পিছত তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃয়ে তেওঁক পৰৱৰ্তী পঢ়া-শুনাৰ বাবে লণ্ডনলৈ যাবলৈ ক’বলৈ গান্ধীক অনুৰোধ কৰে আৰু সেইমতে ৰেণুকা ১৯২১ চনত ‘লণ্ডন স্কুল অৱ ইকনমিক্স’ত ভৰ্তি হয়। কম বয়সতে তেওঁ সত্যেন্দ্ৰনাথ ৰয়ৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়।

ৰেণুকাৰ মাকৰ ফালৰ ককাক-আইতাক তেওঁলোকৰ সময়ৰ সুপ্ৰতিষ্ঠিত দম্পতি আছিল। ককাক প্ৰফেছৰ পি কে ৰয় আছিল অক্সফ’ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ডি ফিল লাভ কৰা প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয়। তেওঁ ভাৰতীয় শিক্ষা সেৱাৰ সদস্য আছিল আৰু কলিকতাৰ প্ৰেছিডেন্সী কলেজৰ প্ৰথমজন ভাৰতীয় অধ্যক্ষ আছিল। আইতাক সৰলা ৰয় এগৰাকী সুপৰিচিত সমাজ-কৰ্মী আছিল, যি নাৰীমুক্তিৰ বাবে কাম কৰিছিল। তেওঁ ‘গোখলে মেম’ৰিয়েল স্কুল’ আৰু কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চিনেটৰ প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয় মহিলা সদস্য আছিল। সৰলা ৰয় প্ৰখ্যাত ব্ৰহ্ম সংস্কাৰক দুৰ্গামোহন দাসৰ কন্যা আৰু লেডী অবলা বসু আৰু সন্মানীয় ডুন স্কুলৰ প্ৰতিষ্ঠাপক এছ আৰ দাসৰ ভগ্নী আছিল। দেশবন্ধু চি আৰ দাস আছিল সৰলাৰ সম্পৰ্কীয় ভাতৃ।

## কৰ্মজীৱন
ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ পিছত, ৰেণুকা ৰয়ে ‘সৰ্বভাৰতীয় মহিলা সন্মিলন’ত যোগদান কৰে আৰু পিতৃ-মাতৃৰ সম্পত্তিত মহিলাৰ অধিকাৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ অধিকাৰৰ বাবে কাম কৰে। ১৯৩২ চনত তেওঁ এই সন্মিলনৰ সভাপতিৰ পদ লাভ কৰে। পুনৰ ১৯৫৩-৫৪ চনৰ বাবে তেওঁ ‘সৰ্বভাৰতীয় মহিলা সন্মিলন’ৰ সভাপতি হয়। 

১৯৪৩ চনত তেওঁ ভাৰতৰ মহিলাৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে ‘কেন্দ্ৰীয় বিধান সভা’লৈ মনোনীত হয়। ১৯৪৬-৮৭ চনত ৰেণুকা ৰয় ভাৰতৰ সংবিধান সভাৰো সদস্য আছিল।

তেওঁক ১৯৫২ৰপৰা ১৯৫৭ চনলৈ পশ্চিমবঙ্গৰ ‘সাহায্য আৰু পুনৰ্সংস্থাপন’ মন্ত্ৰী হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। তেওঁ মালডা (লোকসভা সমষ্টি)ৰ পৰা ১৯৫৭-১৯৬৭ বৰ্ষৰ বাবে লোকসভাৰ সদস্য আছিল। ১৯৫৯ চনত তেওঁ জনপ্ৰিয় ‘ৰেণুকা ৰয় কমিটি’ৰ নেত্ৰী আছিল, যি সমাজ কল্যাণ আৰু পিছপৰা শ্ৰেণীৰ কল্যাণৰ বাবে কাম কৰিছিল।

## নিৰ্বাচিত কৰ্ম
ৰেণুকা ৰয়ে *‘মাই ৰেমিনিচেন্সেচ্‌ : ছ’চিয়েল ডেভেল’পমেণ্ট ডিউৰিং দ্য গান্ধীয়ান এৰা এণ্ড আফটাৰ।’* শীৰ্ষক গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি
শ্ৰেণী:পদ্মভূষণ বঁটা বিজয়ী
শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী
মহাত্মা ফুলে মিউজিয়াম

**মহাত্মা ফুলে মিউজিয়াম** () হৈছে মহাৰাষ্ট্ৰৰ পুনাত অৱস্থিত এটি সংগ্ৰহালয়।  ১৮৯০ চনত এইটো প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু তেতিয়া এই সংগ্ৰহালয়টো পুনা উদ্যোগিক সংগ্ৰহালয় (পুনা ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল মিউজিয়াম) নামেৰে জনা গৈছিল। পিছত ‘লৰ্ড ৰে মিউজিয়াম’ নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৬৮ চনত ইয়াক **মহাত্মা ফুলে মিউজিয়াম** নাম দিয়া হয়।

## বিভাগ সমূহ
সংগ্ৰহালয়টোত কিছুমান ছবি, চাৰ্ট, মডেল আৰু যন্ত্ৰ আৰু বিজ্ঞানৰ আৰ্হি থকা শাখা আছে। প্ৰদৰ্শিত বস্তুবোৰ উদ্যোগ আৰু অভিযান্ত্ৰিক, ভূতত্ত্ব আৰু খনিজ, হস্তশিল্প আৰু কুটিৰ উদ্যোগ, কৃষি, বনাঞ্চল, প্ৰাকৃতিক ইতিহাস আৰু অস্ত্ৰাগাৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। অস্ত্ৰাগাৰত মোগল আৰু মাৰাঠা যুগৰ অস্ত্ৰ আছে। পুনে জিলাৰ বিভিন্ন কিলাৰ বিৱৰণ দিয়া চাৰ্ট আছে। প্ৰাকৃতিক ইতিহাস শাখাত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী, চৰাই, পোক-পতংগ, সাপ আৰু মাছৰ সংগ্ৰহ আছে। ঔদ্যোগিক শাখাত ভাৰতীয় জল-বৈদ্যুতিক আৰু জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আৰু তেল শোধন পদ্ধতিৰ আৰ্হি আছে যি বৈজ্ঞানিক কৃষিৰ বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰে।

## পুথিভঁৰাল
সংগ্ৰহালয়টোত আৰম্ভণিৰ পৰাই এটা পুথিভঁৰাল আছিল। ইয়াত প্ৰাচীন প্ৰযুক্তি আৰু মিউজিঅ'লজী আদিকে ধৰি বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় সামৰি লোৱা বহুতো  কিতাপ আছে।
 
## বি ভি ঘৰপুৰে
টয় নামৰ বাতৰি প্ৰতিষ্ঠানটোৰ এটা বাতৰিত এই মিউজিয়ামৰ প্ৰশাসক ৰাজীৱ ভিলেকাৰৰ এটা উদ্ধৃতি দি এইদৰে কোৱা হৈছিল যে, “ঘৰপুৰে ১৯৩০ৰ পৰা১৯৫৪ চনলৈ এই সংগ্ৰহালয়ৰ কিউৰেটৰ আছিল। সংগ্ৰহালয়লৈ তেওঁৰ অৱদান অপৰিসীম... ইয়াত থকা এটা হল তেওঁলৈ সন্মান যাঁচি তেওঁৰ নামত ৰখা হৈছে।” এই মিউজিয়ামৰ জৰিয়তে অশিক্ষিত জনগণক আধুনিক পদ্ধতিৰে কৃষি, ইঞ্জিনিয়াৰিং আৰু বিজ্ঞানৰ শিক্ষা প্ৰদানেই ঘৰপুৰেৰ উদ্দেশ্য আছিল।

## সৃষ্টিজ্ঞান
সংগ্ৰহালয়টোৱে ১৯২৮ চনৰপৰা *সৃষ্টিজ্ঞান* নামে এখন মাহেকীয়া আলোচনী  প্ৰকাশ কৰি আহিছে। ই হৈছে মাৰাঠী ভাষাত প্ৰকাশিত এখন জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান আলোচনী। বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিভিন্ন শাখাৰ বিজ্ঞানী আৰু বিশেষজ্ঞসকলে আলোচনীখনত সৰল ভাষাত জনপ্ৰিয় প্ৰবন্ধ লেখে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:মহাত্মা গান্ধী
শ্ৰেণী:সংগ্ৰহালয়
শামলদাস গান্ধী

**শামলদাস গান্ধী** (; ১৮৯৭-১৯৫৩) এগৰাকী ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আছিল৷ তেওঁ পূৰ্বৰ ৰাজকীয় ৰাজ্য জুনাগড়ৰ আৰ্জি হুকুমাত বা অস্থায়ী চৰকাৰৰ মুখ্য পথপ্ৰদৰ্শক আছিল৷

## প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
শামলদাস ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ নেতা মহাত্মা গান্ধীৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ লক্ষ্মীদাস/কালিদাস কৰমচান্দ গান্ধীৰ পুত্ৰ আছিল। শামলদাস তেওঁৰ খুৰাক মোহনদাসৰ ঘনিষ্ঠ অনুগামী আছিল।

তেওঁ প্ৰথমতে সন্ধিয়াৰ গুজৰাটী বাতৰি কাকত জন্মভূমিত কামকাজ কৰিছিল। পিছত কিছু তাৰতম্য ঘটাৰ বাবে তেওঁ জন্মভূমি এৰি “বন্দে মাতৰম” নামৰ নতুন বাতৰি কাকতৰ শুভাৰম্ভ কৰিছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:মহাত্মা গান্ধী
শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী
তীস জানুৱাৰী ৰ'ড

**তীস জানুৱাৰী ৰ’ড** (Hindi: Tees January Marg) বা **ত্ৰিশ জানুৱাৰী পথ** ভাৰতৰ দিল্লী মহানগৰীৰ লুটিয়েনচ্‌ দিল্লীত থকা এটি পথ। ইয়াক পূৰ্বতে আলবুকুৰ্ক ৰ’ড বুলি কোৱা হৈছিল। ১৯৪৮ চনৰ ৩০ জানুৱাৰী তাৰিখে দেশৰ হকে মহাত্মাই দিয়া প্ৰাণ বলিদানক স্মৰণ কৰি পথটো ত্ৰিশ (হিন্দীত তীস) জানুৱাৰী নমেৰে নামাঙ্কণ কৰা হৈছিল। 

গান্ধীয়ে তেওঁৰ জীৱনৰ শেষৰ পাঁচমাহ (১৪৪ দিন) বিৰলা পৰিয়ালৰ সৈতে ‘ফাইভ তীস জানুৱাৰী মাৰ্গ’ (5 Tees January Marg)ত অৱস্থিত ‘বিৰলা হাউচ’ত কটাইছিল। ১৯৬৬ চনত, ভাৰত চৰকাৰে ‘বিৰলা নিৱাস’ ক্ৰয় কৰি ইয়াক গান্ধী স্মৃতি নাম দিয়ে। ‘গান্ধী স্মৃতি’ৰ কাষতে ‘ছিক্স তীস জানুৱাৰী মাৰ্গ’ত ভাৰতৰ ‘ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা মহাবিদ্যালয়’ আছে।

২০০৮ চনত দিল্লীৰ নাগৰিক সংস্থা নতুন দিল্লী পৌৰ পৰিষদে (এনডিএমচি) ‘তীস জানুৱাৰী মাৰ্গ’ নৱনিৰ্মাণ পৰিকল্পনাৰ উন্মোচন কৰে। গান্ধী স্মৃতিৰ নতুন পদ পথ, পথৰ পোহৰ ব্যৱস্থা, উদ্যান-শস্য, ৰাস্তাৰ দুয়োকাষৰ জলসিঞ্চন লাইনৰ বিকাশ আৰু ‘তীস জানুৱাৰী মাৰ্গ’, গান্ধী স্মৃতি আৰু ‘ক্লেৰিজ হোটেল’ৰ সন্মুখৰ পৰা তীস জানুৱাৰী পথলৈ গাড়ী আৰু বাছ পাৰ্কিং স্থানান্তৰ কৰা আদি এই পৰিকল্পনাৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, য’ত নতুন পাৰ্কিং এলেকা বিকশিত কৰাৰ কথাও আছিল। ২০০৬ চনত ঘোষিত এই পৰিকল্পনাৰ অন্তৰ্গত তীস জানুৱাৰী লেন আৰু অন্যান্য সংলগ্ন ঘূৰণীয়া পথসমূহৰ নৱনিৰ্মাণৰ আনুমানিক ব্যয় ৭,৬৩,০০,০০০-৭.৬৩ কোটি (১৭ কোটি বা ২.৪ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰৰ সমান) টকা ধাৰ্য কৰা হৈছিল। 

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:মহাত্মা গান্ধী
কল্যাণী দাস

**কল্যাণী দাস** () (১৯০৭–১৯৮৩)হৈছে এগৰাকী ভাৰতীয় বিপ্লৱী আৰু পশ্চিম বংগৰ জাতীয়তাবাদী।

## পৰিয়াল
কল্যাণী দাস হৈছে ব্ৰাহ্ম সমাজৰ পৰিচিত শিক্ষক বেণী মাধব দাস আৰু সমাজ-কৰ্মী সৰলা দেৱীৰ ছোৱালী। তেওঁৰ ভনীয়েক বীণা দাসো এগৰাকী স্বাধীনতা যুঁজাৰু আছিল। 

## শিক্ষা
কল্যাণী দাসে কুট্টাকৰ ৰভেনশ্ব' কলেজিয়েট স্কুলত শিক্ষাগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯২৮ চনত কলা শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী গ্ৰহণ কৰে। 

## ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ
কল্যাণী দাস *ছাত্ৰী সংঘ*ৰ এগৰাকী সদস্য আছিল। এইটো হৈছে কলকাতাৰ নাৰীৰ বাবে এটা অৰ্ধ-বিপ্লৱী সংগঠন। বেংগল চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে কল্যাণী দাসে ১৯৩০ চনত ছাত্ৰীসকলৰ প্ৰতিবাদত গুৰি ধৰিছিল। ১৯৩২ চনত চৰকাৰ-বিৰোধী কম-কাজৰ বাবে তেওঁক কৰায়ত্ত কৰা হৈছিল। একে সময়তে তেওঁৰ সহপাঠী, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী কমলা দাস গুপ্তাকো কৰায়ত্ত কৰিছিল।

## মৃত্যু
১৯৮৩ চনৰ ১৬ ফেব্ৰুৱাৰীত কল্যাণী দাসৰ মৃত্যু হয়। 

## সাহিত্যৰাজি
কল্যাণী দাসে সম্পাদনা কৰা *বেংগল স্পিকছ* নামৰ গ্ৰন্থখন ১৯৪৪ চনত প্ৰকাশ হৈছিল আৰু কল্যাণীয়ে গ্ৰন্থখন ভনীয়েক বীণালৈ উচৰ্গিত কৰিছিল।

## তথ্যউৎস
তেভাগা আন্দোলন

**টেভাগা বিদ্ৰোহ** () আছিল বংগত হোৱা এক কৃষক বিদ্ৰোহ৷ ১৯৪৬-৪৭ চনত হোৱা এই বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিছিল **সৰ্বভাৰতীয় কিষাণ সভা**ই৷ এওঁলোক আছিল কমিউনিষ্ট পাৰ্টি অৱ ইণ্ডিয়াৰ কৃষক সদস্যসকলে৷ সেই সময়ত অংশীদাৰীসকলে (Sharecropper) তেওঁলোকৰ শস্যৰ আধা অংশ জমিদাৰসকলক দিবলৈ চুক্তিবদ্ধ হৈছিল। *টেভাগা*ৰ অৰ্থ হৈছে-তৃতীয়াংশত ভাগ-বতৰা কৰা৷ এই আন্দোলনৰ দাবী আছিল ঘৰৰ মালিকৰ অংশটো এক-তৃতীয়াংশলৈ হ্ৰাস কৰা।  ১৯৪৬-৫০ চনৰ সময়ছোৱাত ২৪খন পৰগানাৰ বিভিন্ন অংশত এই আন্দোলন বিকশিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ ফলস্বৰূপে *বৰ্গাদাৰী আইন* প্ৰণীত হৈছিল৷ ১৯৫০ চনৰ বৰ্গদাৰী আইনে বৰ্গদাৰসকলক কৃষিভূমিৰ অধিকাৰ হিচাপে অধিক কৃষিঅংশ দিয়াৰেই পোষকতা কৰিছিল যদিও এই আইন বলবৎ হোৱা নাছিল৷ ভূমিৰ নিৰ্ধাৰিত সীমাতকৈও অধিক অংশ ধনী জমিদাৰসকলেই অধিকাৰ কৰি ৰাখিছিল৷ ১৯৬৭ চনত পশ্চিম বংগত কৃষকৰ বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হয় আৰু এই বিদ্ৰোহে ভূমি সংৰক্ষণ আইনৰ অকাৰ্যকাৰিতাৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ আন্দোলন গঢ়ি তোলে৷ এই আন্দোলন আৰম্ভ হয় সোণাৰপুৰ গাঁও পঞ্চায়তৰ পৰা৷ ১৯৭৭ চনত বাঁওপন্থী চৰকাৰৰ নেতৃত্বত সমগ্ৰ পশ্চিমবংগতে ভূমিনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সংশোধন প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হয়৷ প্ৰয়োজনতকৈ অধিক মাটি জমিদাৰৰ কৱলৰ পৰা মুক্ত কৰি কৃষকৰ মাজত ভগাই দিয়া হয়৷ পৰ্যায়ক্ৰমে "অপাৰেছন বাৰ্গা"ৰ জৰিয়তে কৃষকসকলৰ ভাড়াতীয়া অধিকাৰ সুৰক্ষা কৰাৰো এটি প্ৰক্ৰিয়াই পাতনি মেলে৷

**হৰে কৃষ্ণ কোণাৰ** নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে ধনী মাটিৰ মালিকসকলে 'বেনামী'ৰ ৰূপত থৈ দিয়া অতিৰিক্ত ভূমি মোকলাই অনাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে৷ তেনেকুৱা কৃষিভূমিৰ পৰিমাণ মোটামুটি ৪,০০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বা দহ লাখ একৰ৷ এই মাটি ৰাজ্যখনৰ ২৪ লাখ ভূমিহীন আৰু দৰিদ্ৰ কৃষকৰ মাজত ভগাই দিয়া হয়৷ এই কাৰ্যত বিনয় চৌধুৰীৰ নেতৃত্বই সহায় কৰে৷
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিদ্ৰোহ
কেসৰী (বাতৰিকাকত)

**কেসৰী** () হৈছে এখন মাৰাঠী বাতৰিকাকত যিখনক ১৮৮১ চনৰ ৪ জানুৱাৰী তাৰিখে ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ এগৰাকী বিশিষ্ট নেতা লোকমান্য বাল গঙ্গাধৰ তিলকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। বাতৰিকাকতখন ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ মুখপাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ হৈছিল৷ কেসৰী বাতৰিকাকতখনক বৰ্তমানে মাৰাঠা-ট্ৰাষ্ট আৰু তিলকৰ বংশধৰসকলে প্ৰকাশ কৰি আহিছে।

বাল গঙ্গাধৰ তিলকে দুখন সংবাদপত্ৰ চলাইছিল, তাৰ ভিতৰত মাৰাঠীত 'কেসৰী' আৰু ইংৰাজীত 'মাহৰাত্ত' (কেসৰী-মাৰাঠা ট্ৰাষ্ট দ্বাৰা পৰিচালিত); যি পুণেৰ নাৰায়ণ পথ কেসৰী ৱাদাৰ পৰা প্ৰকাশিত হৈছিল। বাতৰিকাকতসমূহ মূলত চিপলুঙ্কাৰ, আগৰকৰ আৰু তিলকৰ সহযোগী প্ৰচেষ্টাত আৰম্ভ হৈছিল৷

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:বাতৰি কাকত
পদযাত্ৰা

**পদযাত্ৰা** () হৈছে ৰাজনীতিবিদ আৰু প্ৰখ্যাত নাগৰিকৰ উদ্যোগত পৰিচালিত হোৱা এটা যাত্ৰা, যাৰ জৰিয়তে সমাজৰ বিভিন্ন অংশত বাস কৰা লোকসকলৰ প্ৰত্যক্ষ সংস্পৰ্শলৈ আহিব পাৰি৷ পদযাত্ৰাৰ জৰিয়তে নাগৰিকক সমস্যা একোটাৰ সম্বন্ধে বিস্তৃত ৰূপত জ্ঞান দিব পাৰি আৰু সেই সমস্যাটোৰ সমাধানসূত্ৰ বিচাৰি উলিওৱাত তেওঁলোকৰ সমৰ্থন পাব পাৰি৷ পদযাত্ৰা আৰু পদব্ৰজে কৰা তীৰ্থযাত্ৰাৰ জৰিয়তে হিন্দু ধৰ্মৰ অনুগামীসকলে কোনো পবিত্ৰ স্থান আৰু তীৰ্থভূমিলৈও গমন কৰে৷ ১৯৩০ চনত মহাত্মা গান্ধীয়ে গুজৰাটৰ দাণ্ডীৰ পৰা তেখেতৰ বিখ্যাত লোণ যাত্ৰা বা লোণ সত্যাগ্ৰহ আৰম্ভ কৰিছিল৷ অস্পৃশ্যতাৰ বিৰুদ্ধে জনজাগৰণ সৃষ্টিৰ প্ৰয়াসেৰে ১৯৩৩-৩৪ চনত মহাত্মা গান্ধীয়ে দেশজুৰি পদযাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল৷পৰৱৰ্তী সময়ত গান্ধীবাদী বিনোৱা ভাৱে-য়েও এটা পদযাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল৷ এই পদযাত্ৰাটো ১৯৫১ চনত হোৱা ভূদান আন্দোলনৰ অংশ আছিল৷ টেলাংগানা ৰাজ্যৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই পদযাত্ৰাটোৰ সমাপ্তি ঘটিছিল বোধ গয়াত৷ ১৯৮৩ চনৰ ৬ জানুৱাৰীত চন্দ্ৰ শেখৰে কন্যাকুমাৰীৰ পৰা তেওঁৰ পদযাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল৷ প্ৰায় ৪২৬০ কিলোমিটাৰৰ যাত্ৰাটো সম্পূৰ্ণ হৈছিল ১৯৮৩ চনত ২৫ জুনত, ৰাজঘাটত৷ এই যাত্ৰাৰ উদ্দেশ্য আছিল জনগণৰ সমস্যাবোৰ উপলব্ধি কৰা৷
## তথ্যসূত্ৰ
ইণ্ডিয়ান এম্বুলেঞ্চ ক'ৰ্পছ

**ইণ্ডিয়ান এম্বুলেঞ্চ ক'ৰ্পছ** () মহাত্মা গান্ধীয়ে দক্ষিণ আফ্ৰিকাত গঠন কৰা এম্বুলেন্স বাহিনী। দ্বিতীয় বোৱেৰ যুদ্ধৰ সময়ত ব্ৰিটিছসকলে ষ্ট্ৰেচ্ছাৰ বাহক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে মহাত্মা গান্ধীয়ে নাটাল ইণ্ডিয়ান এম্বুলেন্স কৰ্পছ গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ খৰচ স্থানীয় ভাৰতীয় সম্প্ৰদায়সকলে বহন কৰিছিল। গান্ধী আৰু কৰ্পচে স্পিয়ন কোপৰ যুদ্ধত সেৱা আগবঢ়াইছিল। ইয়াত ৩০০জন মুক্ত ভাৰতীয় আৰু ৮০০জন বন্দী শ্ৰমিক আছিল। গান্ধীক বোৱেৰ যুদ্ধত কৰা কামৰ বাবে ব্ৰিটিছে 'কেশৰ-ই-হিন্দ' আৰু অন্যান্য পদক প্ৰদান কৰিছিল। ১৯১৯ চনত জালিয়ানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ডৰ পিছত গান্ধীয়ে এই সন্মান প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল। 

## ইতিহাস
১৮৯৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত নাটালত হোৱা বোৱেৰ আক্ৰমণৰ ফলত লেডিস্মিথক অৱৰোধ কৰা হৈছিল। ব্ৰিটিছ কৰ্তৃপক্ষই প্ৰায় ১,১০০ স্থানীয় শ্বেতাংগ লোকৰ নাটাল ভলেণ্টিয়াৰ এম্বুলেন্স কৰ্পছ (এনভিএচি)ক নিয়োগ কৰে।  একে সময়তে গান্ধীয়ে তেওঁৰ ভাৰতীয় ষ্ট্ৰেচ্ছাৰ বাহকসকলক সেৱা প্ৰদান কৰিবলৈ অনুমতি দিয়াৰ বাবে হেঁচা দিছিল। ১৫ ডিচেম্বৰত ক'লেনচোৰ যুদ্ধত এনভিএচিয়ে আহতসকলক সন্মুখৰ লাইনৰ পৰা আঁতৰাই আনে আৰু ভাৰতীয়সকলে তাৰ পিছত তেওঁলোকক ৰেলহেডলৈ লৈ যায়। ২৩-২৪ জানুৱাৰীত স্পিয়ন কোপৰ যুদ্ধত ভাৰতীয়সকলে ফ্ৰণ্টলাইনলৈ গুচি যায়। 

১৯০০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে লেডিস্মিথৰ উত্তেজনা শাম কটাৰ পিছত এই দুই বাহিনী নাটালৰ পৰা আঁতৰি যায় আৰু দুয়োটা বাহিনী তৎক্ষণাৎ ভংগ কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় নেতাসকলৰ ৩৪ জনক ৰাণীৰ দক্ষিণ আফ্ৰিকা পদক প্ৰদান কৰা হৈছিল। বৰ্তমান গান্ধীৰ পদকটো নতুন দিল্লীৰ নেহৰু মেম'ৰিয়েল মিউজিয়াম এণ্ড লাইব্ৰেৰীত ৰখা হৈছে।

### নাটাল ভদকা বিদ্ৰোহ, ১৯০৬
১৯০৬ চনত নাটালত বাম্বাথা বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত নাটাল ইণ্ডিয়ান কংগ্ৰেছে ভাৰতীয় ষ্ট্ৰেচ্ছাৰ বেয়াৰ কৰ্পছত মহাত্মা গান্ধীয়ে ইয়াৰ চাৰ্জেণ্ট মেজৰ হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। গান্ধীকে ধৰি কৰ্পৰ বিশগৰাকী সদস্যই পিছত নাটাল নেটিভ বিদ্ৰোহ পদক লাভ কৰিছিল।

## স্মৰণ
গান্ধীয়ে ইংগ-বোৱেৰ যুদ্ধত তেওঁৰ জড়িত হোৱাক ব্ৰিটিছ ৰাজক ভাৰতীয়সকলক সাম্ৰাজ্যৰ সমান নাগৰিক হিচাপে স্বীকৃতি দিবলৈ বাধ্য কৰাৰ উপায় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। সেনাৰ চিকিৎসক হিচাপে নাটাল ইণ্ডিয়ান এম্বুলেন্স কৰ্পছে তেওঁলোকৰ অটল সাহস আৰু নিষ্ঠাৰে ইম্পেৰিয়েল চৰকাৰক প্ৰভাৱিত কৰাৰ সম্ভাৱনা আছিল। ইয়াৰ উপৰিও গান্ধীৰ অংশগ্ৰহণে তেওঁৰ ভৱিষ্যতৰ তপস্বী হিন্দু জীৱনশৈলীৰ বাবে এক ধৰ্মীয় জাগৰণ আৰু আধ্যাত্মিক প্ৰস্তুতি বৃদ্ধি কৰিছিল। যদিও নাটাল ইণ্ডিয়ান এম্বুলেন্স কৰ্পছে দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ সাম্ৰাজ্যৰ সকলো ব্ৰিটিছ নাগৰিকৰ বাবে তাৎক্ষণিকভাৱে সমতাৰ যুগ আনিব পৰা নাছিল, যুদ্ধত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণে অঞ্চলটোত একতা সৃষ্টি কৰিবলৈ দেশ আৰু জাতিৰ সীমা অতিক্ৰম কৰাৰ বাবে তেওঁলোকৰ স্থিতিস্থাপকতা প্ৰমাণ কৰিছিল। 

## তথ্য উৎস

শ্ৰেণী:মহাত্মা গান্ধী
একলা চলো ৰে

**যদি তোৰ ডাক শুনে কেউ না আসে তবে একলা চলো ৰে** আক্ষৰিকভাবে- 'যদি কোনেও আপোনাৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি নিদিয়ে, তেন্তে অকলে আপোনাৰ নিজৰ পথলৈ আগুৱাই যাওক', ১৯০৫ চনত ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে লিখা এটা বঙালী দেশপ্ৰেমমূলক গীত। এই গীতটোক সাধাৰণতে **একলা চলো ৰে** বুলি জনা যায়। মূলতঃ "একা" শীৰ্ষকৰে এই গীতটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯০৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ভাণ্ডাৰ আলোচনীখনৰ সংখ্যাত প্ৰকাশিত হৈছিল। এই গীত 'হৰিনাম দিয়ে জগত মাতালে আমাৰ একলা নিতাই ৰে' ধাপকীৰ্তনৰ এটা জনপ্ৰিয় বঙালী কীৰ্তন গীত বা মনোহৰশাহী ঘৰানাৰ চৈতন্য মহাপ্ৰভুৰ শিষ্য নিত্যানন্দৰ প্ৰশংসা কৰি গোৱা গীতৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। একলা চলো ৰে ঠাকুৰৰ গীতিসংকলন গীতবিতানৰ "স্বদেশ" (হোমলেণ্ড) শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।

এই গীতে শ্ৰোতাক আনৰ পৰা পৰিত্যাগ বা সমৰ্থনৰ অভাৱ স্বত্বেও তেওঁলোকৰ যাত্ৰা অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুৰোধ জনায়। গীতটি প্ৰায়ে ৰাজনৈতিক বা সামাজিক পৰিৱৰ্তন আন্দোলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত উদ্ধৃত কৰা হয়। এই গীতটোৰ দ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত হোৱা মহাত্মা গান্ধীয়ে ইয়াক তেওঁৰ প্ৰিয় গীতসমূহৰ এটা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।

## গীতৰ কথা
অসমীয়া হৰফেৰে বাংলা ভাষাৰ গীতটি তলত উল্লেখ কৰা হ'ল:

যদি তোৰ ডাক শুনে কেউ না আসে তবে একলা চলো ৰে। একলা চলো একলা চলো একলা চলো একলা চলো ৰে॥ যদি কেউ কথা না কয়, ওৰে ও অভাগা,

যদি সবাই থাকে মুখ ফিৰায়ে সবাই কৰে ভয় তবে পৰান খুলে ও তুই মুখ ফুটে তোৰ মনেৰ কথা একলা বলো ৰে॥

যদি সবাই ফিৰে যায়, ও ৰে ও অভাগা, যদি গহন পথে যাবাৰ কালে কেউ ফিৰে না চায় তবে পথেৰ কাঁটা ও তুই ৰক্তমাখা চৰণতলে একলা দলো ৰে॥

যদি আলো না ধৰে, ওৰে ও অভাগা, যদি ঝড়-বাদলে আঁধাৰ ৰাতে দুয়াৰ দেয় ঘৰে তবে বজ্ৰানলে আপন বুকেৰ পাঁজৰ জ্বালিয়ে নিয়ে একলা জ্বলোৰে॥


ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে নিজে পৰিৱেশন কৰা বাংলা মূলৰ গদ্যত ইয়াত অনুবাদ কৰা হৈছে:

যদি আপোনাৰ মাতৰ প্ৰতি কোনোৱে সঁহাৰি দিয়া নাই - তেনেহ'লে একেবাৰে অকলে যাওক
যদি কোনেও (আপোনাৰ সৈতে) কথা নকয়, আপুনি দুৰ্ভাগ্যজনক বুলি নাভাবিব, যদি কোনেও (আপোনাৰ সৈতে) কথা নকয়,
যদি সকলোৱে আঁতৰি যায়, যদি সকলোৱে ভয় কৰে (ক'বলৈ), তেনেহ'লে কোনো দ্বিধা নকৰাকৈ মুকলি হৃদয়েৰে আপোনাৰ মনৰ কথা অকলে কওক
যদি সকলোৱে আঁতৰি যায়, হে দুৰ্ভাগ্যজনক, সকলোৱে আঁতৰি যায়
যদি কোনেও (আপোনাৰ) অপ্ৰত্যাশিত পথৰ ফালে ঘূৰি নাচায়, তেনেহ'লে কণ্টক বিন্ধা (পথৰ) ৰক্তসনা ভৰিৰে, অকলে খোজ কাঢ়ক
যদি কোনেও আপোনাৰ মাতৰ সঁহাৰি দিয়া নাই - তেন্তে অকলে খোজ কাঢ়ক
যদি কোনেও পোহৰ জ্বলাই নথয় (পথত), হে দুৰ্ভাগ্যজনক,
যদি আন্ধাৰ নিশাটোৱে দুৱাৰত বজ্ৰপাত আৰু ধুমুহা আনি দিয়ে - তেনেহ'লে বজ্ৰপাতৰে পথত জিলিকি বলৈ অকলে আপোনাৰ মাজত পোহৰ জ্বলাই দিব দিয়ক 
যদি কোনেও আপোনাৰ মাতৰ সঁহাৰি জনোৱা নাই - তেন্তে অকলে খোজ কাঢ়ক


## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:সংগীত
শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য
চাৰ অধ্যায়

***চাৰ অধ্যায়*** (ইংৰাজী: Four Chapters) হৈছে ১৯৯৭ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত, কুমাৰ শ্বাহানীৰ দ্বাৰা লিখিত আৰু পৰিচালিত এখনি ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ৷  চলচ্চিত্ৰখনি ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ অন্তিম উপন্যাসৰ ওপৰত আধাৰিত৷উপন্যাসখন লিখা হৈছিল ১৯৩৪ চনত৷

১৯৩০আৰু ১৯৪০ৰ দশকৰ বাংলা ৰেনেছাঁৰ অন্তিমছোৱা সময়ৰ পটভূমিত ছবিখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল৷ ইয়াৰ লগতে ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশ লোৱা এচাম উদীয়ামান ডেকা বিপ্লৱীৰ কৰ্মকাণ্ড ছবিখনত সন্নিৱিষ্ট হৈছিল৷ 

ছবিখনত অভিনয় কৰা অধিকাংশ অভিনেতাই আছিল অপেছাদাৰী শিল্পী৷ নন্দিনী ঘোষাল আছিল কেলুচৰণ মহাপাত্ৰৰ অধীনত শিক্ষা লোৱা এগৰাকী ওডিছি নৃত্যশিল্পী৷ আনহাতে কৌশিক গোপাল আছিল ছাইক'এনেলিষ্ট৷ সুমন্ত ছট্টোপাধ্যায়ে বিজ্ঞাপনৰ কাম চোৱাৰ লগতে থিয়েটাৰ গোষ্ঠীত অভিনয় কৰিছিল৷

## অভিনয়-শিল্পী
* সুমন্ত ছট্টোপাধ্যায় (অতীন্দ্ৰ)
* নন্দিনী ঘোষাল (ইলা)
* কৌশিক গোপাল (ইন্দ্ৰনাথ)
* শিৱপ্ৰসাদ মূখাৰ্জী 
* শ্ৰুতি ইউছিফী
* ৰজত কাপুৰ
* ৰামচন্দ্ৰ পৰিহাৰ

## তথ্যসূত্ৰ

## বাহ্যিক সংযোগ
*
কদম কদম বঢ়ায়ে যা

**কদম কদম বঢ়ায়ে যা** () আছিল সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ দ্বাৰা সংগঠিত হোৱা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় সেনাদলৰ তাৎক্ষণিক সমদল (regimental quick march)৷ এই গীতটি লিখিছিল বংশীধৰ শুক্লাই আৰু সুৰাৰোপণ কৰিছিল ৰাম সিং ঠাকুৰে৷ দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পাছত এই গীতটোক ব্ৰিটিছে ভাৰতত দেশদ্ৰোহ গণ্য দি নিষিদ্ধ ঘোষণা কৰিছিল৷ পিছে ১৯৪৭ চনত আগষ্টত এই নিষেধাজ্ঞা উঠাই লোৱা হৈছিল৷ গীতটো ভাৰতত এটা দেশপ্ৰেমমূলক ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীতৰ দৰে হৈ পৰে আৰু চি.ৰামচন্দ্ৰ, এ আৰ ৰহমানকে ধৰি একাধিক ভাৰতীয় সংগীতশিল্পীৰ দ্বাৰা ই নতুনকৈ উপস্থাপিত হয়৷ এই গীতটো বৰ্তমানৰ ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ তাৎক্ষণিক সমদলগান৷ 
## গীতৰ কথা

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:দেশপ্ৰেমমূলক গীত
শ্ৰেণী:সংগীত
গান্ধী ব্ৰিগেড

**গান্ধী ব্ৰিগেড** () নাইবা **দ্বিতীয় গেৰিলা ৰেজিমেণ্ট**-এ প্ৰথমটো ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় সেনাৰ এটা অংশ তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু পাছলৈ সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে পুনৰুত্থান কৰাৰ পাছত প্ৰথমটো শাখাৰ এটা অংশ গঠন কৰিছিল৷

১৯৪২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত গঠিত হোৱা এই শাখাটো কৰ্ণেল ইনায়ত কিয়ানিৰ অধীনত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ দুটাকৈ পদাতিক বেটেলিয়ন আছিল৷ প্ৰথমটো বেটলিয়নৰ নেতৃত্ব লৈছিল কেপ্টেইন মালিক মোনাৱৰ খান আৱানে৷ তেওঁলোকে ইম্ফল অভিযানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল৷ পৰৱৰ্তী সময়ত অৰ্থাৎ ১৯৪৪ চনত এই দলটোৰ নেতৃত্বৰ গুৰি ধৰিছিল শ্বাহ নাৱাজ খানে আৰু ইৰাৱৰী নদীৰ চৌপাশে সফল বাৰ্মা সংযুক্ত বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিছিল৷
## তথ্যসূত্ৰ
*Fay, Peter W. (1993), *The Forgotten Army: India's Armed Struggle for Independence, 1942-1945.* Ann Arbor, University of Michigan Press.,
বুনিয়াদ

***বুনিয়াদ*** (আক্ষৰিক অৰ্থ-*ভেটি* (Foundation)) হৈছে এখনি ভাৰতীয় ধাৰাবাহিক৷ ধাৰাবাহিকখনৰ পৰিচালক হৈছে ৰমেশ চিপ্পী আৰুজ্যোতি স্বৰূপ৷ এই ধাৰাবাহিকখনৰ কাহিনী লিখিছিল মনোহৰ শ্যাম যোশী৷ কাহিনীটোৰ কেন্দ্ৰীয় বিষয় আছিল ১৯৪৭ চনৰ ভাৰত বিভাজন আৰু ইয়াৰ পৰিণতি৷ ১৯৮৬ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে *বুনিয়াদ* ৰাষ্ট্ৰীয় চেনেলযোগে সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল৷ ডিডি মেট্ৰো আৰু শ্বাহাৰা ওৱানত পুনৰ ইয়াৰ সম্প্ৰচাৰ হয়৷কাহিনীটোৱে ৰেখাপাত কৰা কালছোৱা হৈছে ১৯১৬-১৯৭৮৷ ধাৰাবাহিকত আলোক নাথ, অনিতা কানৱাৰ, গোগা কাপুৰ, সুধীৰ পাণ্ডে, আশা শৰ্মা, আশা সচদেৱকে ধৰি অনেক কলাকাৰে অভিনয় কৰিছিল৷
## তথ্যসূত্ৰ
ইলা মিত্ৰ

**ইলা মিত্ৰ** (; ১৮ অক্টোবৰ ১৯২৫ – ১৩ অক্টোবৰ ২০০২) এগৰাকী ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বিশেষকৈ পূব বংগ (বৰ্তমান বাংলাদেশ) -ৰ সাম্যবাদী আৰু কৃষক সংগ্ৰামী নেতা আছিল৷

## শিক্ষা আৰু প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
মিত্ৰৰ পূৰ্বপুৰুষসকল বৰ্তমান বৰ্তমান বাংলাদেশৰ ঝিনাইদহ জিলাৰ বাগুটিয়া গাঁৱৰ আছিল। ১৯২৫ চনৰ ১৮ অক্টোবৰ তাৰিখে কলকাতাত ইলা মিত্ৰৰ জন্ম হয়; জন্ম সময়ত তেওঁৰ নাম আছিল ইলা সেন৷ তেওঁ ক্ৰমান্বয়ে ১৯৪২ আৰু ১৯৪৪ চনত কলিকতাৰ বেথুন মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা আইএ আৰু বিএ পৰীক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে।

## তথ্যসূত্ৰ
তাৰা সিং

মাষ্টাৰ **তাৰা সিং মালহোট্ৰা** (২৪ জুন ১৮৮৫– ২২ নৱেম্বৰ ১৯৬৭) আছিল কুৰি শতিকাৰ প্ৰথমভাগৰ এগৰাকী ভাৰতীয় শিখ ৰাজনীতিবিদ আৰু ধৰ্মীয় নেতা৷ তেখেতৰ পৃষ্ঠপোষকতাত *শিৰোমণি গুৰুদ্বাৰা প্ৰভণ্ডক সমিতি* গঠিত হৈছিল৷ ভাৰত-বিভাজনৰ সময়ত শিখসকলক পৰিচালিত কৰাতো তেখেতৰ ভূমিকা আছিল মন কৰিবলগীয়া৷ তেখেতে এই বিভাজনৰ বিৰোধ কৰিছিল৷ পৰৱৰ্তী সময়ত তেখেতে পঞ্জাবত এখন শিখপ্ৰধান ৰাজ্য গঠন কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল৷ তেখেতৰ জীয়ৰী, ভাৰতীয় সাংবাদিক আৰু ৰাজনীতিবিদ ৰাজিন্দৰ কৌৰ বাথিন্দাত শিখ সশস্ত্ৰবাদীৰ হাতত নিহত হয়৷ 
## প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
বৰ্তমান পাকিস্তানৰ অন্তৰ্গত আৰু তেতিয়াৰ ব্ৰিটিছ ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত পঞ্জাব প্ৰদেশৰ এটি খত্ৰী পৰিয়ালত ১৮৮৫ চনৰ ২৪ জুনত তাৰা সিঙৰ জন্ম হৈছিল৷  ১৯০৭ চনত অমৃতসৰৰ খালছা কলেজৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী দখল কৰি তাৰা সিঙে উচ্চ বিদ্যালয় এখনৰ শিক্ষক হৈছিলগৈ৷ তেখেতৰ শৈক্ষিক কৰ্মজীৱনটো শিখ স্কুলীয়া ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু তেখেতৰ নামৰ আগত ব্যৱহাৰ হোৱা *মাষ্টাৰ* শব্দটোৱে সেইছোৱা কালক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে৷
### ৰাজনৈতিক জীৱন
শিখবাদৰ প্ৰচাৰ আৰু সংৰক্ষণত তাৰা সিং সদায়েই উৎসাহী আছিল৷ ইয়াৰ বাবে তেখেত আইনী কৰ্তৃত্বৰ কঠোৰ চকুত পৰিছিল আৰু ১৯৩০ চনৰ পৰা ১৯৬৬ চনলৈকে বিভিন্ন উপলক্ষ্যত আইন অমান্য কৰি তেখেত কাৰাগাৰলৈ গৈছিল৷ তেখেত মহাত্মা গান্ধীৰ আন্দোলনৰ ঘনিষ্ঠ আছিল৷ পৰৱৰ্তী সময়ত তেখেত শিৰোমণি আকালী দলৰ এজন নেতাৰ আসনত বহে৷ ইয়াৰ লগতে তেখেত শিৰোমণি গুৰুদ্বাৰা প্ৰবন্ধক সমিতিৰ লগতো জড়িত হৈছিল৷ এইটো আছিল গুৰুদ্বাৰা ব্যৱস্থাপনাৰ সৰ্বোচ্চ সমিতি৷
### ভাৰতৰ বিভাজন
বাকীসকল শিখ সংগঠনৰ লগত তাৰা সিঙ আৰু শিৰোমণি আকালী দলে লাহোৰ প্ৰস্তাৱৰ বিৰোধিতা কৰিছিল৷ স্বাভাৱিকতে তেওঁ ভাৰতৰ বিভাজনকামী নীতিৰো সমৰ্থন কৰা নাছিল৷ তেখেতে কৈছিল যে তেখেতৰ দলটোৱে পাকিস্তানৰ ধাৰণাটোৰ বিৰুদ্ধে প্ৰাণপণে যুঁজ দিব৷ 
### স্বৰাজোত্তৰ ভাৰতত
তাৰা সিঙৰ সবাতোকৈ বিশিষ্ট লক্ষ্যটো আছিল এখন পঞ্জাবীভাষী ৰাজ্য গঠন কৰা৷ তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে ইয়াৰ জৰিয়তে শিখসকলৰ ধৰ্মীয় আৰু ৰাজনৈতিক সংহতি অক্ষুণ্ণ থাকিব৷ ১৯৬১ চনত অমৃতসৰৰ গোল্ডেন টেম্পলত তেখেতে ভোক হৰতাল আৰম্ভ কৰিছিল আৰু জৱাহৰলাল নেহৰুৱে তেখেতৰ দাবী মানী নোলোৱালৈকে এই প্ৰতিবাদ জাৰী থাকিব বুলি সংকল্প লৈছিল৷ নেহৰুৱে কৈছিল যে ভাৰত এখন ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰ আৰু ধৰ্মীয় বিবিধতাৰ ভিত্তিত ৰাজ্য এখন গঠন হোৱাটো অসংগত কথা৷ যি কি নহওক, নেহৰুৱে বিষয়টো চিন্তা কৰি চোৱাৰ আশ্বাস দিছিল৷ ৪৮ চনৰ পিছত তাৰা সিঙে নিজৰ অনশন ভাঙিছিল৷ সিঙৰ অনুগামীসকল তেতিয়া এই কাৰ্যত ক্ষুব্ধ হ'ল৷ তাৰা সিঙে আত্মসমৰ্পণ কৰিলে বুলি তেওঁলোকৰ ধাৰণা হৈছিল আৰু সেইবাবে তেওঁলোকে তাৰা সিঙক পিজাৰাৰ আদালতত বিচাৰাধীন কৰিছিল৷ সিঙে নিজৰ দোষ স্বীকাৰ কৰিছিল আৰু নিজৰ সুনামো এইদৰে তেখেতে হেৰুৱাইছিল৷ শিখসম্প্ৰদায়ে তাৰা সিঙক শিৰোমণি আকালী দলৰ পদৰ পৰা অপসাৰণ কৰিলে৷

১৯৬৬ চনত ভাৰতৰ পঞ্জাব ৰাজ্যৰ ভাষাগত বিভাজন হয়৷  হিন্দীভাষী লোকসকলক হাৰিয়ানা ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়৷ ১৯৬৭ চনৰ ২২ নৱেম্বৰত তাৰা সিঙৰ চণ্ডীগড়ত দেহাৱসান ঘটে৷ S

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি