ফেলুদা

**প্ৰদোষচন্দ্ৰ মিত্ৰ** ওৰফে **ফেলুদা** সত্যজিৎ ৰায়ৰ সৃষ্ট বঙালী সাহিত্যৰ এটি জনপ্ৰিয় কাল্পনিক ৰহস্যসন্ধানী চৰিত্ৰ। ১৯৬৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ *[[সন্দেশ (আলোচনী)|সন্দেশ]]* আলোচনীত ফেলুদা চিৰিজৰ প্ৰথম গল্প"ফেলুদাৰ গোয়েন্দাগিৰি" প্ৰকাশিত হয়। ১৯৬৫ ৰ পৰা ১৯৯৭ পৰ্যন্ত এই চিৰিজৰ মুথ ৩৫টা সম্পূৰ্ণ আৰু চাৰিটা অসম্পূৰ্ণ গল্প আৰু উপন্যাস প্ৰকাশিত হৈছে। ফেলুদাৰ প্ৰধান সহকাৰী তেওঁৰ খুৰাকৰ পুতেক ভায়েক তপেশৰঞ্জন মিত্ৰ ওৰফে তোপস আৰু লেখক লালমোহন গাঙ্গুলী (ছদ্মনাম জটায়ু)। সত্যজিৎ ৰায়ে ফেলুদাৰ *[[সোনাৰ কেল্লা]]*আৰু *[[জয় বাবা ফেলুনাথ]]* উপন্যাসদুখনক চলচ্চিত্ৰায়িত কৰে। এই দুই ছবিত কিংবদন্তিস্বৰূপ চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা সৌমিত্ৰ চট্টোপাধ্যায়ে ফেলুদাৰ নাম ভূমিকাত অভিনয় কৰিছিল। বৰ্তমানে সত্যজিতৰ পুত্ৰ সন্দীপ ৰায়ে ফেলুদাৰ গল্প আৰু উপন্যাসক লৈ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক আৰু চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছে। 

## ফেলুদা চিৰিজৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ
তপেশৰঞ্জন মিত্ৰ ফেলুদাৰ খুৰাকৰ পুতেক ভায়েক। ফেলুদাই দিয়া তোপস নামেৰেই অধিক পৰিচিত। এই চৰিত্ৰটো আৰ্থাৰ কনান ডয়েলেৰ জন ওয়াটচন চৰিত্ৰৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত। তোপস ফেলুদাৰ সৰ্বক্ষণৰ সঙ্গী। ফেলুদাৰ প্ৰায় সকলো অভিযানৰ পুঙ্খানুপুঙ্খ বৰ্ণনা তেওঁ লিপিবদ্ধ কৰে। তোপসৰ দেউতাক সম্পৰ্কত ফেলুদাৰ খুৰাক। ফেলুদাই তেওঁৰ খুৰাকৰ পৰিয়ালৰ লগতেই ২১,ৰজনী সেন ৰোড,কলকাতা-৭০০০২৯-ৰ ঘৰত থাকে। দক্ষিণ কলকাতাত ৰজনী সেন ৰোডৰ থাকিলেও ২১ নম্বৰ ঘৰটো অস্তিত্বহীন। তোপস চৰিত্ৰত নানা সময়ত সিদ্ধাৰ্থ চট্টোপাধ্যায়, শাশ্বত চট্টোপাধ্যায় আৰু পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায়ে অভিনয় কৰিছে। সৰ্বশেষত ফেলুদা চলচ্চিত্ৰত তোপসৰ ভূমিকা পালন কৰিছে সাহেব ভট্টাচাৰ্য্যই। 

লালমোহন গাঙ্গুলি বা লালমোহনবাবু ফেলুদাৰ বন্ধু। এওঁ জটায়ু ছদ্মনামেৰে ৰহস্য-ৰোমাঞ্চ উপন্যাস লিখে। লালমোহনবাবু বঙালীত ৰহস্য-ৰোমাঞ্চ ছিৰিজৰ এজন জনপ্ৰিয় লেখক আৰু তেওঁৰ নিজৰ মতে সমগ্ৰ ভাৰততে তেওঁৰ অনুগামীসকল বিয়পি আছে। তেখেতে লিখা উপন্যাসসমূহৰ প্ৰধান চৰিত্ৰ চাৰে ছয় ফুট উচ্চতাবিশিষ্ট ৰহস্যসন্ধানী প্ৰখৰ ৰুদ্ৰ। তেখেতৰ অবিশ্বাস্য গল্পসমূহ বেষ্টচেলাৰ হলেও গ্ৰন্থসমূহত মাজে মাজে খুব সাধাৰণ ভুল থাকে, যিবোৰ ফেলুদাক শুধৰাবলৈ দিয়া হয়। লালমোহনবাবুৰ এখন"মাদ্ৰাজী সেউজীয়া" এম্বেচেডৰ গাড়ী আছে যিখন ফেলুদাৰ অনেক অভিযানৰ নিৰ্ভৰযোগ্য বাহন। সোনাৰ কেল্লা গল্পত ফেলুদা আৰু তোপসৰ যোধপুৰ গমনকালত কানপুৰত ট্ৰেনত প্ৰথম জটায়ু চৰিত্ৰৰ আবিৰ্ভাব ঘটে। সন্তোষ দত্তই সোনাৰ কেল্লা আৰু জয় বাবা ফেলুনাথ ছবিত জটায়ুৰ ভূমিকা পালন কৰে। সত্যজিৎ ৰায়ে প্ৰথম ফেলুদা ছবিৰ পাছত জটায়ু চৰিত্ৰৰ ৰদবদল ঘটায় তাক অনেকদূৰ সন্তোষ দত্তৰ দৰেই গঢ়ি তোলে। ৰবি ঘোষ আৰু বিভু ভট্টাচাৰ্য্যই পৰৱৰ্তীকালত এই চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। নয়ন ৰহস্য গল্পত লেখক জটায়ুক"বিদূষক" হিচাপে উল্লেখ কৰে। 

সিধুজেঠা ফেলুদাৰ দেউতাকৰ বন্ধু। ফেলুদাই প্ৰায়েই অসাধাৰণ স্মৃতিশক্তি আৰু সাধাৰণ জ্ঞানৰ অধিকাৰী সিধুজেঠাৰ কাষত বিভিন্ন জিজ্ঞাসা লৈ দ্বাৰস্থ হবলগীয়া হয়। 

মগনলাল মেঘৰাজ ফেলুদাৰ অন্যতম শত্ৰু। ফেলুদাৰ বহুকেইটা কাহিনীতে তেওঁ ফেলুদাৰ মোকাবিলা কৰে। *[[জয় বাবা ফেলুনাথ]]* আৰু *[[যত কাণ্ড কাঠমাণ্ডুতে]]* ইয়াৰ মাজত প্ৰধান। সত্যজিৎ ৰায়ৰ পৰিচালনাত *[[জয় বাবা ফেলুনাথ]]* চলচ্চিত্ৰত মগনলাল মেঘৰাজৰ নাম ভূমিকাত অভিনয় কৰিছিল উৎপল দত্তই। 

## প্ৰকাশনা
অধিকাংশ ফেলুদা কাহিনী প্ৰথম পূজাবাৰ্ষিকী *[[দেশ আলোচনী|দেশ]]* আলোচনীত প্ৰকাশিত হৈছিলো। অলপ কিছু কাহিনী প্ৰকাশিত হৈছিল *[[সন্দেশ]]* আলোচনীত। গ্ৰন্থৰূপত সম্পূৰ্ণ কপি প্ৰকাশিত হৈছে আনন্দ পাবলিছাৰ্চৰ পৰা। ইয়াৰ বাদেও ফেলুদাৰ উপৰিও কমিক ষ্ট্ৰিপ-ও প্ৰকাশিত হৈছে। অধিকাংশ ফেলুদা গ্ৰন্থৰ প্ৰচ্ছদ আৰু অলঙ্কৰণ সত্যজিৎ ৰায়ৰ নিজৰ আঁকা। ফেলুদা ছিৰিজৰ সমস্ত গল্প আৰু উপন্যাস ইংৰাজী ভাষালৈ অনূদিত হৈছে। 

## টেলিভিশ্বন আৰু চলচ্চিত্ৰ
এই পৰ্যন্ত ফেলুদাৰ আঠোটা কাহিনী চলচ্চিত্ৰৰ ৰূপত ৰূপায়িত হৈছে। সত্যজিৎ ৰায়ৰ পৰিচালনাত *[[সোনাৰ কেল্লা]]* আৰু *[[জয় বাবা ফেলুনাথ]]* আৰু সত্যজিতৰ পুত্ৰ সন্দীপ ৰায়ৰ পৰিচালনাত"বাক্স ৰহস্য (১৯৯৬)", *[[বোম্বাইয়েৰ বোম্বেটে (২০০৩)]]*,"কৈলাসে কেলেঙ্কাৰী (২০০৭)","টিনটোৰেটোৰ যীশু (২০০৮)","গোৰস্থানে সাবধান (২০১০)","ৰয়েল বেঙ্গল ৰহস্য (২০১১)"। *সোনাৰ কেল্লা* আৰু *জয় বাবা ফেলুনাথ* চলচ্চিত্ৰত ফেলুদাৰ নাম ভূমিকাত অভিনয় কৰে সৌমিত্ৰ চট্টোপাধ্যায়, আৰু *বোম্বাইয়েৰ বোম্বেটে*ৰ পৰা পৰবতী সকলো চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰে সব্যসাচী চক্ৰবৰ্তীয়ে। সব্যসাচী চক্ৰবৰ্তীয়ে চলচ্চিত্ৰৰ উপৰিও ডাঃ মুনসীৰ ডায়েৰী নামৰ টেলিফিল্মত আৰু সন্দীপ ৰায়ৰ পৰিচালনাত ফেলুদাৰ ওপৰত নিৰ্মিত টিভি চিৰিয়েলত ফেলুদাৰ নাম ভূমিকাত অভিনয় কৰিছে। 

*সত্যজিৎ ৰায় প্ৰেজেণ্টচ* নামে হিন্দীত যি ফেলুদা কাহিনী টিভিত দেখুওৱা হৈছিল তাত ফেলুদাৰ নাম ভূমিকাত অভিনয় কৰে শশী কাপুৰে আৰু লালমোহনবাবুৰ নাম ভূমিকাত অভিনয় কৰে মোহন আগাসে। 

## ফেলুদা ছিৰিজ

## তথ্য সংগ্ৰহ

## বাহ্যিক সংযোগ
* ''Divergent Rays'' - Susan Chacko, a review of three Ray translations

শ্ৰেণী:সত্যজিৎ ৰায়
শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য
শ্ৰেণী:কাল্পনিক চৰিত্ৰ