অচেতন মন

**অচেতন মন**ৰ ধাৰণাটো মনোবিজ্ঞান অথবা মনোবিশ্লেষণৰ অন্তৰ্গত। মনৰ যিটো অংশ আমাৰ জাগ্ৰত চেতনাৰ বাহিৰত অথবা আমাৰ প্ৰত্যক্ষ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰত  তাকে সাধাৰণ অৰ্থত অচেতন মন বুলি কোৱা হয়। অচেতন মনে আমাৰ জৈৱিক প্ৰয়োজনৰ যেনে ভোক,পিয়াহ,টোপনি,যৌন-ক্ষুধা আদিৰ বাৰ্তা আমাৰ চেতনালৈ অথবা চেতন মনলৈ কঢ়িয়াই আনে। ইয়াৰোপৰি মানুহে চেতন অৱস্থাত যিবোৰ চিন্তা,ভাৱ-অনুভূতিৰ অনুশীলন কৰে সেইবোৰ ক্ৰমান্বয়ে প্ৰাক-চেতন মনলৈ গৈ শেষত অচেতন মনত জমা হয়গৈ। অচেতন মন অযুক্তিকৰ লগতে ই কিছুমান অদ্ভূত অবাস্তৱ চিন্তা ভাৱনাৰো ভাণ্ডাৰ। এনে চিন্তা-ভৱনাবোৰ মাজে সময়ে আমাৰ চেতন মনলৈ আহি আমাক আমনি কৰেহি। অচেতন মনৰ এনে চিন্তা-ভাৱনাবোৰ আমাৰ মন অথবা মস্তিষ্কৰ ভিতৰত থকা প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাই পুনৰ অৱচেতন মনলৈ অৱদমন কৰে।
## ঐতিহাসিক আভাস
### জাৰ্মান
"অচেতন" (জাৰ্মান: unbewusst) শব্দটো ১৮ শতিকাৰ জাৰ্মান ৰোমান্টিক দাৰ্শনিক ফ্ৰেড্ৰিখ শ্বেলিঙে উদ্ভাৱন কৰিছিল (তেওঁৰ চিষ্টেম অৱ ট্ৰেন্সেণ্ডেণ্টেল আইডিয়ালিজম, অধ্যায় ৬, § ৩) আৰু পাছলৈ কবি আৰু লেখক চেমুৱেল টেইলৰ ক'লেৰিজে ইংৰাজী ভাষাত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল (তেওঁৰ বায়'গ্ৰাফিয়া লিটাৰেৰিয়াত)। "অচেতনতা" (Unbewußtseyn) শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ পূৰ্বৰ কিছু বিৰল উদাহৰণৰ ভিতৰত ১৮ শতিকাৰ জাৰ্মান চিকিৎসক আৰু দাৰ্শনিক আৰ্নষ্ট প্লেটনাৰৰ ৰচনাতো পোৱা যায়।
### বেদ
ব্যক্তিৰ চেতনাৰ বাহিৰত উৎপত্তি হোৱা চিন্তাৰ ওপৰত প্ৰলোভনৰ প্ৰভাৱ, ঐশ্বৰিক প্ৰেৰণা আৰু উদ্দেশ্য আৰু কৰ্মক প্ৰভাৱিত কৰাত দেৱতাৰ প্ৰধান ভূমিকা আদি প্ৰাচীন ধাৰণাত প্ৰতিফলিত হৈছিল। মনত ভ্যন্তৰীণ অচেতন প্ৰক্ৰিয়াৰ ধাৰণাটো প্ৰাচীন কালত উপস্থিত আছিল, আৰু ইয়াক বিভিন্ন সংস্কৃতিত পোৱা গৈছে। আজি আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা বিজ্ঞানত পোৱা আৰু বেদ নামেৰে জনাজাত হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০০ৰ পৰা ৬০০ৰ ভিতৰত মানসিকতাৰ অচেতন দিশসমূহৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।
### পেৰাচেলছাছ
পেৰাচেলছাছক ভন ডেন ক্ৰেংকেইটনক তেওঁৰ গ্ৰন্থ (অনুবাদ হৈছে "অসুস্থতাৰ বিষয়ে", ১৫৬৭)ত জ্ঞানৰ এটা অচেতন দিশ বুলি‍ উল্লেখ কৰা প্ৰথম ব্যক্তি হিচাপে কৃতিত্ব দিয়া হয় আৰু তেওঁৰ ক্লিনিকেল পদ্ধতিয়ে এক যুক্তিযুক্ত ব্যৱস্থাৰ সৃষ্টি কৰিছিল যিটোক কিছুমানে আধুনিক বৈজ্ঞানিক মনোবিজ্ঞানৰ আৰম্ভণি বুলি গণ্য কৰা হয়।
### শ্বেক্সপীয়েৰ
উইলিয়াম শ্বেক্সপীয়েৰে তেওঁৰ বহু নাটকত অচেতন মনৰ নাম তেনেকৈ উল্লেখ নকৰাকৈয়ে‍ অচেতনৰ ভূমিকা অন্বেষণ কৰিছিল৷
### দৰ্শন
নৃতত্ত্ব বিজ্ঞানৰ গ্ৰন্থত অচেতন ধাৰণাটোৰ বিষয়ে প্ৰথম আলোচনা কৰাসকলৰ ভিতৰত দাৰ্শনিক ইমানুৱেল কাণ্ট এজন আছিল।

পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিক যেনে আৰ্থাৰ শ্বোপেনহাউৰ, বাৰুচ স্পিনোজা, গটফ্ৰাইড উইলহেম লাইবনিজ, জোহান গটলিব ফিচ্টে, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, কাৰ্ল ৰবাৰ্ট এডুয়াৰ্ড ভন হাৰ্টমেন, কাৰ্ল গুস্তাভ কেৰছ, ছ'ৰেন আবি কিয়ৰ্কগাৰ্ড, ফ্ৰেড্ৰিখ উইলহেম নিচ্চে আৰু থমাছ কাৰ্লাইলে অচেতন শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

১৮৮০ চনত ছৰবনত এডমণ্ড কলচেনেটে অচেতনতাৰ বিষয়ে‍ এখন থিছিছ (পি এইচ ডি) দাখিল কৰিছিল। এলি ৰেবিয়েৰ আৰু আলফ্ৰেড ফ'ইলিয়ে অচেতনৰ সংশ্লেষণ কৰিছিল যেতিয়া "ফ্ৰয়েডে এই ধাৰণাটোৰ প্ৰতি আগ্ৰহী নাছিল"।
## মনোবি‍জ্ঞান
### ঊনবিংশ শতিকা
মনোবিজ্ঞানৰ ইতিহাসবিদ মাৰ্ক আল্টচুলৰ মতে, "অচেতন মগজুক কেৱল বাস্তৱিক নহয়, সৰ্বোচ্চ গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি চিনি নোপোৱা ঊনবিংশ শতিকাৰ এনে এজন মনোবিজ্ঞানী বা মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ বিচাৰি পোৱাটো কঠিন—বা হয়তো অসম্ভৱ।" ১৮৯০ চনত যেতিয়া মনোবিশ্লেষণৰ কথা এতিয়াও শুনা নাছিল, তেতিয়া উইলিয়াম জেমছে মনোবিজ্ঞানৰ ওপৰত তেওঁৰ কীৰ্তিচিহ্নস্বৰূপ গ্ৰন্থ (The Principles of Psychology) ত শ্বোপেনহাউৰ, ভন হাৰ্টমেন, জেনেট, বিনেট আদিয়ে 'অচেতন' আৰু 'অচেতন' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা ধৰণটো পৰীক্ষা কৰিছিল।" মনটোৱে অচেতন স্তৰত সংগঠিত কৰা বহুবিধ, জটিল ইন্দ্ৰিয়ৰ তথ্যৰ প্ৰসংগত, ইয়াক সচেতন ৰূপত এক যুক্তিযুক্ত সৰ্বমুঠ হিচাপে প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে জাৰ্মান মনোবিজ্ঞানী গুস্তাভ ফেচনাৰ আৰু উইলহেম ৱণ্টে‍ এই শব্দটো তেওঁলোকৰ পৰীক্ষামূলক মনোবিজ্ঞানত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এডুৱাৰ্ড ভন হাৰ্টমেনে ১৮৬৯ চনত এই বিষয়টোৰ ওপৰত এখন গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।

## তথ্য সংগ্ৰহ

শ্ৰেণী:মনোবিজ্ঞান