open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
তৱাইফ

**তৱাইফ** () হ'ল মোগল যুগৰ শ্ৰেষ্ঠ বিনোদনকাৰী, যি ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ আভিজাত্যক লালন কৰিছিল। তৱাইফসকল সংগীত, নৃত্য (মুজ্‌ৰা), থিয়েটাৰ আৰু উৰ্দ্দু সাহিত্যত অতি নামকৰা আছিল আৰু এই বিভাগসমূহলৈ তেওঁলোকৰ অৱদান আগবঢ়াইছিল। শিষ্টাচাৰৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ কৰ্তৃত্ব উদাহৰণ যোগ্য। ১৬শ শতিকাৰ মোগল দৰবাৰীয় সংস্কৃতিত গা কৰি উঠা তৱাইফসকল হৈছে ঘাইকৈ উত্তৰ ভাৰতীয় সংস্থা। ১৮শ শতিকাৰ মধ্যভাগত মোগল শাসন দুৰ্বল হৈ অহাৰ সময়ত তেওঁলোক বেছি প্ৰসিদ্ধ হৈ উঠিছিল। পৰম্পৰাগত নৃত্য আৰু সংগীত ক্ষেত্ৰলৈ তেওঁলোকে উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল আৰু আধুনিক ভাৰতীয় চিনেমাৰ উত্থান ঘটাইছিল।

## ইতিহাস
মিচ্ছি নামৰ এটি অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে তৱাইফসকলক তেওঁলোকৰ বৃত্তিত আনুষ্ঠানিক প্ৰৱেশ কৰোৱা হৈছিল; য'ত প্ৰথাগতভাৱে দাঁতবোৰ ক'লা কৰি তেওঁলোকৰ অভিষেক কৰোৱা হৈছিল।

এইটো বিশ্বাস কৰা হয় যে যুৱ নৱাবসকলক ব্যৱহাৰ আৰু শিষ্টাচাৰ শিকিবলৈ এই তৱাইফসকলৰ ওচৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল; ভাল সংগীত আৰু সাহিত্যৰ পাৰ্থক্য অনুধাৱন কৰা আৰু ইয়াৰ প্ৰশংসা কৰাৰ ক্ষমতা অৰ্জনৰ শিক্ষা তেওঁলোকক দিয়া হৈছিল আৰু বোধহয় বিশেষকৈ গজল লিখাৰ কলাকে আদি কৰি অন্যান্য কলাসমূহৰ অনুশীলনো কৰোৱা হৈছিল। ওঠৰশ শতিকাৰ ভিতৰত, তেওঁলোক উত্তৰ ভাৰতৰ নম্ৰ, পৰিশোধিত সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰীয় উপাদান হৈ পৰিছিল।

তৱাইফসকলে মেহফিলত তেওঁলোকৰ প্ৰেমিকসকলৰ মনোৰঞ্জনৰ বাবে নাচে, গান গায় (বিশেষকৈ গজল) আৰু কবিতা আবৃত্তি (শ্বায়েৰী) কৰে। জাপানৰ গেইছা বৃত্তিৰ দৰে তেওঁলোকৰ মূল উদ্দেশ্য হ'ল বৃত্তিগতভাৱে নিজৰ আলহীৰ মনোৰঞ্জন কৰা; য'ত যৌন সম্ভোগৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া নহয়, ই ঘটনাক্ৰমেহে হয়। উচ্চ বৰ্গীয় বা জনপ্ৰিয় তৱাইফসকলে তেওঁলোকৰ প্ৰেমিকসকলৰ মাজৰপৰা শ্ৰেষ্ঠজনক নিজে নিৰ্বাচন কৰে।

জনপ্ৰিয় কিছু তৱাইফ হ'ল- বেগম শম্ৰু, মৰাণ চৰকাৰ (মহাৰজা ৰঞ্জিত সিঙৰ পত্নীৰ খিতাপ পাইছিল), ৱাজিৰন (লক্ষ্ণৌৰ অন্তিম নবাব ৱাজিদ আলী শ্বাহে এওঁৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল), বেগম হজৰত মহল (ৱাজিদ আলিৰ প্ৰথমগৰাকী পত্নী, যি ভাৰতীয় বিদ্ৰোহত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল), গৌহৰ জান (এগৰাকী উল্লেখযোগ্য ধ্ৰুপদী গায়িকা যি ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেকৰ্ডৰ বাবে গান গাইছিল) আৰু জোহৰাবাঈ আগ্ৰেৱালী।

## পতন
১৮৫৬ চনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে অৱধ অধিকাৰ কৰাৰ পিছতে এই মধ্যযুগীয় সংস্থাটোৰ পতন ঘটিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ঔপনিবেশিক চৰকাৰৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ভাল চকুৰে চোৱা নহৈছিল আৰু শেষত তেওঁলোকক সংস্থাপনৰ অভাৱৰ দোহাই দি পতিতাবৃত্তিত নিয়োজিত হ'বলৈ বাধ্য কৰোৱা হৈছিল। সমাজ সংস্কাৰকসকলে সামাজিক পতন আখ্যা দি তেওঁলোকৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱালৈকে এই সংস্থাটো চলি আছিল।

বিখ্যাত তৱাইফসকলৰ কেইগৰাকীমান হ'ল:
*মল্কা জান, আৰু জীয়ৰী গৌহৰ জান (১৮৭৩–১৯৩০) ১৯০২ চনত যি পোনপ্ৰথমে ভাৰতীয় ৰেকৰ্ডৰ বাবে গীত গায়।
* জদ্দানবাঈ (১৮৯২–১৯৪৯) – প্ৰখ্যাত সংগীতকাৰ, গায়িকা, অভিনেত্ৰী আৰু চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা
* বেগম আখটাৰ (১৯১৪-১৯৭৪) পদ্মভূষণ
* জোহৰাবাই অম্বালেৱালী (১৯১৮-১৯৯০)
* বিনোদিনী দাসী (১৮৬২-১৯৪১)
* ফাটমা বেগম (১৮৯২-১৯৮৩) আৰু জী জুবেইদা (১৯১১-১৯৮৮), যি প্ৰথমখন টকী মুভি আলম আৰাত অভিনয় কৰিছিল (১৯৩১)
* ৰচুলন বাঈ (১৯০২ – ১৫ ডিচেম্বৰ, ১৯৭৪)
* ৰৌচন আৰা বেগম (১৯১৭ – ৬ ডিচেম্বৰ, ১৯৮২)
* জৰিণ বেগম, লক্ষ্ণৌ (১৯৪৭-১২ মে' ২০১৮)

## জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি
তৱাইফসকলক মুখ্য চৰিত্ৰ ৰূপে লৈ বলিউডত দেৱদাস (১৯৫৫), সাধনা (১৯৫৮), পাকিজা (১৯৭২), অমৰ প্ৰেম (১৯৭২০), উমৰাও জান (১৯৮১) আদি চলচ্চিত্ৰ আৰু পাকিস্তানত দীৱাৰ-এ-চাব, উমৰাও জান আদা, অঞ্জুমান আদি ড্ৰামা নিৰ্মিত হৈছে; যি তৱাইফসকলক আকৰ্ষণীয় ৰূপত চিত্ৰিত কৰিছে।

## তথ্য সংগ্ৰহ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পতিতাবৃত্তি
মুজ্‌ৰা

**মুজ্‌ৰা** () হৈছে মোগল ৰাজত্ব কালত উত্থান ঘটা মহিলাৰ দ্বাৰা পৰিৱেশিত নৃত্য প্ৰদৰ্শন, য'ত ভাৰতীয় সমাজৰ অভিজাত বৰ্গ আৰু নৱাবসকলৰ দৰে স্থানীয় শাসকসকলে নিশা নিজৰ মনোৰঞ্জনৰ বাবে সঘনে গণিকাসকলক ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ক্ষয়িষ্ণু মোগল সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ বছৰতে এই প্ৰবৃত্তি ক্ৰমবৰ্ধমান ভাৱে স্পষ্ট হৈ পৰিছিল।

## ইতিহাস
মুজ্‌ৰাত থুমৰি আৰু গজলৰ দৰে দেশীয় ধ্ৰুপদী নৃত্য আৰু দেশীয় সংগীতৰ সমন্বয় ঘটিছে। সম্ৰাট আকবৰৰপৰা বাহাদুৰ শ্বাহ জাফৰলৈকে মোগল ৰাজত্বকালত প্ৰচলিত কবিতাসমূহেও ইয়াত স্থান পাইছে। পৰম্পৰাগতভাৱে 'কোঠা' বুলি কোৱা বিশেষ ঘৰবোৰত আৰু 'মেহফিল'ত মুজ্‌ৰা পৰিৱেশন কৰা হয়।

মোগল ৰাজত্বকালত দিল্লী, লক্ষ্ণৌ, জয়পুৰ আদি ঠাইবোৰত মুজ্‌ৰা পৰিৱেশন কৰা পৰম্পৰাটো পৰিয়ালকেন্দ্ৰিক শিল্প আছিল, যিটো মাতৃসকলপৰা তেওঁৰ ছোৱালীহঁতলৈ হস্তান্তৰিত হৈছিল। অভিজাত বৰ্গৰ সৈতে থকা নিকট সম্পৰ্কৰ বাবে এই গণিকা বা তৱাইফ সকলৰ কিছুমান শক্তি থাকিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কিছুৱে সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰত প্ৰভুত্ব বিস্তাৰ কৰিছিল। কিছুমান নামকৰা পৰিয়ালে তেওঁলোকৰ পুৰুষ সন্তানক শিষ্টাচাৰ (তেহজীৱ) আৰু কথা কোৱাৰ শিল্পটি শিকিবলৈ তৱাইফসকলৰ ওচৰলৈ পঠিয়াইছিল। তেওঁলোকক কেতিয়াবা বাঈ বুলিও কোৱা হৈছিল, যি নাচিছিল, গাইছিল আৰু তেওঁলোকৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নৱাবসকলৰ সংগিনী আছিল।

## বৰ্তমান
আধুনিক মুজ্‌ৰা শিল্পীসকলে সেইবোৰ দেশৰ বিয়া-সবাহ, জন্মদিন আৰু প্ৰাক বৈবাহিক ভোজত পৰিৱেশন কৰে; য'ত ভাৰতৰ দৰে পৰম্পৰাগত মোগল সংস্কৃতিৰ প্ৰচলন আছে। ক্ষুদ্ৰ পৰিসৰত এই নৰ্তকসকলে ভাৰতত স্থানীয় সংগীতৰ তালে তালে এক আধুনিক মুজ্‌ৰা পৰিৱেশন কৰে।

২০০৫ চনত, মহাৰাষ্ট্ৰ চৰকাৰে যেতিয়া 'ডান্স বাৰ'বোৰ বন্ধ কৰি দিলে, বাৰত কাম কৰা বহুতো ছোৱালী মুম্বাইৰ গ্ৰাণ্ট ৰ'ডত থকা কেনেডী ব্ৰীজৰ ওচৰৰ 'কংগ্ৰেছ হাউচ'লৈ গুচি যায় আৰু তাত মুজ্‌ৰা পৰিৱেশন কৰিবলৈ লয়। 'কংগ্ৰেছ হাউচ' হৈছে মুম্বাই মহানগৰীৰ আটাইতকৈ পুৰণি মুজ্‌ৰা কেন্দ্ৰ। ভাৰতৰ আগ্ৰা আৰু পাকিস্তানৰ লাহোৰ আৰু কৰাছীত মুজ্‌ৰাৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়। কৰাছীৰ ড'ন বাতৰিকাকতে লাহোৰৰ হীৰা মণ্ডী অঞ্চলক পাকিস্তানত অৱস্থিত পৰম্পৰাগত যৌন উত্তেজক নৃত্য, সংগীতকাৰ আৰু গণিকাৰ শতিকাজোৰা পুৰণি 'ৰেড লাইট' অঞ্চল বুলি কৈছে।

ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বিভিন্ন ঠাইত তেওঁলোক বিভিন্ন নামেৰে জনাজাত। উত্তৰ ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ হিন্দী আৰু উৰ্দু ভাষা প্ৰচলিত অঞ্চলত তেওঁলোকক তৱাইফ, দক্ষিণ ভাৰতত দেৱদাসী আৰু পশ্চিমবংগত বাঈজী বুলি কোৱা হয়।

বেছিভাগ মহিলাই এটি চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ'ত আন্তৰ্জাতিক নৃত্য কেৰিয়াৰ বা দক্ষিণ এছিয়াৰ নৃত্য কেৰিয়াৰৰ আশা কৰে। মাৰাঠী আৰু হিন্দু-উৰ্দু ভাষাত মুজ্‌ৰা মানে সন্মান প্ৰদান, এজনী নৰ্তকী ছোৱালীয়ে কৰা সাংগীতিক পৰিৱেশন বা স্খলিত অভিবাদন।

## জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি
পাকিজা (১৯৭২), জিন্দেগী য়া টুফান (১৯৫৮) আৰু দেৱদাস (১৯৫৫)ৰ দৰে হিন্দী চলচ্চিত্ৰ বা অন্য ছবিসমূহ য'ত মোগল শাসন আৰু ইয়াৰ সংস্কৃতিক দেখুওৱা হয়- মুজ্‌ৰাক চিত্ৰিত কৰা হৈছে।

পাকিস্তানৰ ললীউড ছবি অঞ্জুমানত (১৯৭০) ছবিখন শেষ হোৱাৰ আগতে বহুকেইটা মুজ্‌ৰা নৃত্য দেখুওৱা হৈছে।

## তথ্য সূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নৃত্য
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সংস্কৃতি
শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ সংস্কৃতি
পেনা

**পেনা** বা **টিংটেলিয়া** () এবিধ ভাৰতীয় তাঁৰযুক্ত তত বাদ্য। ই মণিপুৰৰ পৰম্পৰাগত লোকবাদ্য। ইয়াত মাত্ৰ এডাল তাঁৰ বা গুণা থাকে আৰু আন এক সঁজুলিৰে তাঁৰডাল ঘঁহি সাংগীতিক ধ্বনি উৎপন্ন কৰা হয়। পেনা ঘাইকৈ ভাৰত আৰু বাংলাদেশত প্ৰচলিত। ইয়াক একক বা দলীয়ভাবে বজোৱা হয়। মণিপুৰী লোকসংগীতৰ সৈতে বা লাই হাৰাওবা উৎসৱৰ বাবে পেনাক বাদ্যযন্ত্ৰ হিচাপে বজোৱা হয়। পেনা বাদন একপ্ৰকাৰৰ মৃত কলা। কিয়নো বৰ্তমান মণিপুৰত মাত্ৰ ১৪৫জন সক্ৰিয় পেনা বাদক আছে। প্ৰসিদ্ধ পেনা বাদক খাঞ্জেম্বম মংগী সিঙৰ নেতৃত্বত সংগঠন পৰম্পৰাগত আৰু থলুৱা কলাৰ ওপৰত গৱেষণা কেন্দ্ৰয়ে পেনাক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ বাবে কাম কৰি আছে।

## ইতিহাস
পেনাক আটাইতকৈ পুৰণি কাংগেলিপাক বাদ্যযন্ত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াক এসময়ত বিলাসবহুল জীৱনৰ অংশ বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু ৰাজকীয় সমাবেশত বজোৱা হৈছিল। অৱশ্যে বাদ্যবিধ লাহে লাহে মণিপুৰ আৰু বাংলাদেশৰ লোক সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল। পাৰম্পৰিক লোক উৎসৱৰ সময়ত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। মণিপুৰৰ লাই হাৰাওবা উৎসৱৰ অন্যতম মুখ্য বাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি হৈছিল। পিছলৈ ই লোক থিয়েটাৰতো ইয়াৰ ব্যৱহাৰ আৰম্ভ হয়।

সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে ইয়াৰ নাম প্ৰাচীন মেইতেই শব্দ পেনা শ্বেজিং পেনাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। নগাসকলে ইয়াক টিংটেলিয়া বুলি কয়।

## নিৰ্মাণ
পেনা দুটা অংশ থাকে। ইয়াৰ মুখ্য শৰীৰক পেনামাচা বা ধৰ বোলা হয়। ই এই অংশ বেহেলাৰ দৰে। এই অংশত লগোৱা তাঁৰক ঘঁহি বজাবলৈ এটা পেনা চেইজিং বা চোৰ নামৰ ধনু থাকে। ইয়াৰ ধনু বেহেলাৰ ধনুতকৈ বেছি বক্ৰ। ইয়াৰ মুখ্য শৰীৰটো বাঁহৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। ই প্ৰায় ১০ৰ পৰা ১১ ইঞ্চি দীঘল আৰু ১ৰ পৰা ১.২৫ ইঞ্চি ঘূৰণীয়া। ঘূৰণীয়া অংশ আধা কটা নাৰিকলৰ খোলা বা শুকান লাও খোলাৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু খোলাৰ মাজেৰে দুটা ফুটা থাকে। ধ্বনিগত উদ্দেশ্যৰ বাবে নাৰিকলৰ খোলাত দুটা অতিৰিক্ত ফুটা কৰা হয়। শুকান জন্তুৰ ছাল যেনে গুঁইৰ ছালেৰে এটা খোলাক ঢাকা হয় আৰু আনটো খোলা ৰখা হয়। তাঁৰ বা গুণা টান এটা বাঁহৰ কাণ নামৰ অংশৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয় আৰু ইয়াক বাঁহৰ মাৰিৰ এটা ফুটাৰ ভিতৰত লগোৱা হয়। মোগ্ৰা নামৰ অংশ পেনা শেষৰ সৈতে বান্ধি ৰখা হয়।

ধনুটো সাধাৰণতে কাঠৰে তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ এটা মুৰত এটা ধাতুৰ বিকশিত বক্ৰ থাকে। কিছু অঞ্চলত ধনুত ক্ষুদ্ৰ ধাতু তাল বা ঘণ্টা লগোৱা থাকে। গুণাসমূহ পৰম্পৰাগতভাবে ঘোঁৰাৰ চুলিৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল যদিও কেতিয়াবা কাঠৰ আঁহে আৰু ধাতুৰ গুণাৰেও তৈয়াৰ কৰা হয়।

## প্ৰকাৰ আৰু ব্যৱহাৰ
* ইয়াইকাইৰোল: মানুহক জগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়)
* লাই-ইকৌবা: লাই হাৰাওবা উৎসৱ আৰম্ভ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়
* খোনুং -ইচি: লোকগীতত ব্যৱহাৰ কৰা হয়
* লুহংবা: বিবাহ অনুষ্ঠানত এইবিধ বজোৱা হয়
* ৱাৰী -লিবা: বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰি কাহিনী বৰ্ণনা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়
* পুয়া পাবা: ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ 'পুয়া' পঢ়াৰ সময়ত এইবিধ পেনা বজোৱা হয়

## উল্লেখযোগ্য বাদ্যযন্ত্ৰী
* খাংগেম্বাম মংগী সিং
* গুৰু এন.জি. ইবোপিশক
* লিমাপোকপাম ইয়াইমা
* মায়াংলাম্বম মানগাংসনা

## তথ্য উৎস

## বাহ্যিক সংযোগ
* 
* 
*

শ্ৰেণী:বাদ্যযন্ত্ৰ
শ্ৰেণী:মণিপুৰ
আম্ৰপালি

**আম্ৰপালি** বা **আম্ৰ্পালিকা** বা **আম্বপালি** () প্ৰাচীন বৈশালী নগৰৰ (বৰ্তমান বিহাৰত) প্ৰায় ৫০০ খ্ৰীঃপূঃৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত নগৰবধূ বা ৰাজকীয় গণিকা আছিল। বুদ্ধৰ ওচৰত শৰণ লৈ তেওঁ এগৰাকী 'অৰ্হৎ' বা 'অৰহন্ত' হৈছিল। প্ৰাচীন পালি সাহিত্যত বা বুদ্ধ পৰম্পৰাত তেওঁৰ সৈতে বুদ্ধৰ সংযোগৰ উল্লেখ আছে। তেওঁৰ আমৰ বাগিছা 'আম্ৰপালি বন'ত বুদ্ধ আছিল আৰু বিখ্যাত আম্ৰপালি সূত্ৰৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল; যিখন বাগিছা পিছত বুদ্ধৰ আদেশত তেওঁ দান কৰি দিছিল।

## প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
আম্ৰপালি ৫০০ খ্ৰীঃপূঃ মানত জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল মহানাম। মাতৃৰ নাম অজ্ঞাত। ব্যুৎপত্তিৰ দিশৰ পৰা চাব গ’লে তেওঁৰ নামটো দুটা সংস্কৃত শব্দৰ যগ্মৰূপ; আম্ৰ- মানে আম আৰু পল্লৱ- মানে কুমলীয়া পাত। এইটোও কোৱা হয় যে তেওঁৰ জন্ম বৈশালীৰ এখন ৰাজকীয় আমৰ বাগানত হৈছিল, যাৰবাবে তেওঁৰ এই নাম।

আম্ৰপালি অতি ৰূপৱতী আছিল। কথিত আছে যে এজন সামন্ত প্ৰভুৱে তেওঁৰ সৌন্দৰ্যৰ প্ৰতি মন্ত্ৰমুগ্ধ হৈ নিজৰ ৰাজ্য ত্যাগ কৰি বৈশালীৰ ওচৰৰ আম্বৰা গাঁৱলৈ গুছি গৈছিল; যিখন গাঁও বৰ্তমানৰ মুজফ্ফৰপুৰৰ ওচৰত।

## নগৰবধূৰ ৰূপত
বৈশালী লিচ্চৱিসকলৰ ৰাজধানী আছিল। বৃজি মহাজনপদ গঠন কৰা ৮টা ক্ষত্ৰিয় ৰাজবংশৰ এটা আছিল লিচ্চিৱিসকল। যুৱৰাজ আৰু আভিজাতসকলে ৰজা নিৰ্বাচন কৰিছিল। এগৰাকী ৰূপৱতী নাৰীয়ে মাত্ৰ এজন পুৰুষৰ সৈতে বিবাহ কৰাৰ সলনি বহু পুৰুষৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে নিজকে উৎসৰ্গিত কৰাৰ ৰীতি এটা সেই সময়ত প্ৰচলিত আছিল।

আম্ৰপালি অতি ৰূপৱতী হোৱাৰ উপৰিও বিভিন্ন কলাত তেওঁ পাৰদৰ্শী আছিল। বহুতো যুৱ আভিজাতে তেওঁৰ সংগ কামনা কৰিছিল। বৈশালীৰ ৰজাই আম্ৰপালিক এদিন যেতিয়া নগৰত নৃত্য কৰি থকা দেখিলে, তেওঁক নিজৰ কৰি পাবলৈ ৰজাই আম্ৰপালিৰ শৈশৱৰ প্ৰেমিক পুষ্পকুমাৰৰ বধ কৰায় আৰু বৈশালীৰ নগৰবধূ ৰূপে ঘোষণা কৰে। তেওঁক 'বৈশালী জনপদ কল্যাণী' উপাধিও প্ৰদান কৰে। তেওঁ যিকোনো পুৰুষকে ভাল পাব পাৰে, কিন্তু ৰীতি অনুসৰি কাকো নিজৰ কৰি ল’ব নোৱাৰে।  নগৰবধূ ৰূপে নিৰ্বাচিত কৰাৰ পিছত তেওঁ বৈশালীৰ ৰাজ-নৰ্তকী হৈছিল। তেওঁৰ প্ৰতিভা আৰু সৌন্দৰ্যই বহুতো পুৰুষক আকৰ্ষিত কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত আম্ৰপালিৰ খ্যাতিয়ে বৈশালীক গৌৰৱান্বিত কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। আম্ৰপালিৰ কলা পৰিবেশন উপভোগ কৰিবলৈ এনিশাৰ বাবে পঞ্চাশ কাৰ্ষাপন পৰিশোধ কৰিব লাগিছিল আৰু তেওঁৰ কোষাগাৰৰ আকাৰ কিছুমান ৰজাৰ কোষাগাৰতকৈ বহুগুণে ডাঙৰ আছিল।

## তথ্য উৎস

## বাহ্যিক সংযোগ
* Ambapālī (Ambapālikā) in Buddhist Dictionary of Pali names
* Amrapali DD1 serial 1st episode-2002

শ্ৰেণী:প্ৰাচীন ভাৰতৰ নাৰী
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পতিতাবৃত্তি
শ্ৰেণী:বৌদ্ধ ভিক্ষুণী
বেনাৰসী শাৰী

**বেনাৰসী শাৰী** () উত্তৰ প্ৰদেশৰ বাৰাণসী চহৰত তৈয়াৰ কৰা শাৰীৰ প্ৰকাৰ। বাৰাণসী চহৰৰ পুৰণি নাম বেনাৰস আৰু এই নামেৰে ইয়াত উৎপাদিত শাৰীৰ নাম বেনাৰসী শাৰী হৈছে। ই ভাৰতৰ উৎকৃষ্ট শাৰীবোৰৰ অন্যতম আৰু ইয়াক সোণালী আৰু ৰূপালী কিংখাপ বা জৰি, উৎকৃষ্ট ৰেচম আৰু সমৃদ্ধ এমব্ৰয়দাৰীৰ বাবে জনা যায়। শাৰীবোৰ মিহি ৰেচম সূতাৰে বোৱা। ইয়াৰ জটিল নক্সা আৰু হাতৰ অন্য কাৰিকৰী কামৰ বাবে শাৰীবোৰ সাধাৰণতে গধুৰ হয়। এই শাৰীৰ বৈশিষ্ট্য মেৰোৱা ফুল আৰু পাতৰ নক্সা- 'কলকা' আৰু 'বেল', বাহিৰৰ অংশত ওপৰলৈ আগবাঢ়ি যোৱা পাতৰ লানি, যাক 'ঝালাৰ' বোলা হয়। অন্যান্য বৈশিষ্ট্যৰ ভিতৰত হ’ল- সোণৰ কাম, ঘন বোৱন, পুঙ্খানুপুঙ্খ নক্সা, আৰু জালিৰ কাম। নক্সা আৰু বিন্যাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি একোখন বেনাৰসী শাৰী বৈ উলিয়াবলৈ পোন্ধৰৰ পৰা এমাহ পৰ্যন্ত সময় লাগে। প্ৰায়ে ভাৰতীয় বিয়াত কইনাৰ সাজ হিচাপে এই শাৰী ব্যৱহৃত হয়।

## ইতিহাস

ৰালফ ফিটচে (১৫৮৩-৯১) বাৰানসীৰ কপাহী বস্ত্ৰ উদ্যোগৰ এক সমৃদ্ধ ক্ষেত্ৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। বাৰাণসীৰ কিংখাপ আৰু জৰি বস্ত্ৰৰ প্ৰথম উল্লেখ ঊনৈশ শতিকাৰ পৰা পোৱা গৈছিল। ১৬০৩ চনৰ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত গুজৰাটৰ পৰা ৰেচম শিপিনীসকলে স্থানন্তৰিত হোৱাৰ পিছত, সম্ভৱতঃ সপ্তদশ শতিকাৰ ভিতৰত বাৰাণসীত ৰেচম কিংখাপৰ বয়ন আৰম্ভ হৈছিল আৰু অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ সময়ত উৎকৃষ্টতাৰ সৈতে বিকশিত হৈছিল। মোগল যুগত চতুৰ্দশ শতিকাত, সোণ আৰু ৰূপৰ সূতা ব্যৱহাৰ কৰি জটিল নক্সাৰ কিংখাপ বয়ন বাৰণসীৰ বিশেষত্ব হৈ উঠে।

গোৰখপুৰ, চান্দৌলী, ভাডোহি, জৌনপুৰ আৰু আজমগড় জিলাৰ চৌপাশৰ অঞ্চলটোৰ পৰম্পৰাগত বেনাৰসী শাৰী হস্ততাঁত ৰেচম উদ্যোগৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে প্ৰায় ১.২ নিযুত লোক জড়িত হৈ আছে।

যোৱা কেইবছৰমানত 'একায়া', 'টিলফি' বেনাৰছকে ধৰি বিভিন্ন বাৰাণসী ভিত্তিক ব্ৰেণ্ডে বেনাৰসী শাৰীৰ শ্ৰী পুনৰুদ্ধাৰ কৰাত জড়িত হৈ আচে আৰু ইয়াক পোনপটীয়াকৈ গ্ৰাহকৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱাৰ প্ৰচেষ্টা অব্যাহত ৰাখিছে।

## ভৌগোলিক স্বীকৃতি
বহু বছৰ ধৰি যান্ত্ৰিক তাঁতৰ গোটবোৰৰ সৈতে কৰা প্ৰতিযোগিতাৰ বাবে বেনাৰসী ৰেচম তাঁত উদ্যোগটো দ্ৰুত হাৰত ব্যাপকভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈ আহিছে। এই উদ্যোগটোৱে আন এটা প্ৰতিযোগিতাৰো সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছে। সেয়া হ'ল এক্ৰিলিক বা আন ৰেচমসদৃশ সস্তীয়া কৃত্ৰিম সূতাৰে তৈয়াৰী সস্তীয়া শাৰী। ২০০৯ চনত, দুবছৰীয়া অপেক্ষাৰ পিছত, উত্তৰ প্ৰদেশৰ তাঁত সংগঠনবোৰে 'বেনাৰস কিংখাপ আৰু শাৰী'ৰ বাবে ভৌগোলিক স্বীকৃতি (GI) অধিকাৰ অৰ্জন কৰে।

## তথ্য উৎস

## বাহ্যিক সংযোগ

* Timeless Grace of Banarsi saris 
* Banarasi sari and Brocades at Varanasi Official website.
* Banarasi sari 
* Banarasi saris history and facts

শ্ৰেণী:বস্ত্ৰ
শ্ৰেণী:উত্তৰ প্ৰদেশ
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি
লচ্চি

**লচ্চি** () ভাৰতীয় উপমহাদেশত প্ৰচলিত এবিধ পৰম্পৰাগত পানীয়। ই ভাৰতৰ জম্মু আৰু কাশ্মীৰ, হিমাচল প্ৰদেশ, হাৰিয়ানা আৰু পঞ্জাবৰ স্থানীয় পানীয়। সাধাৰণতে দৈৰ সৈতে ক্ৰীম, পানী, সোৱাদ অনুসৰি নিমখ বা চেনি, ফল আৰু মছলা ব্যৱহাৰ কৰি মিশ্ৰণ তৈয়াৰ কৰি বৰফ দি বা নিদিয়াকৈ চেঁচা উষ্ণতাত লচ্চি পৰিবেশন কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচলিত ছাছ হৈছে লচ্চিৰ দৰেই কিন্তু পাতল স্থিৰতাৰ পানীয়। লচ্চি নাম সংস্কৃত ভাষাৰ লসিকা শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে লসিকা-তন্ত্ৰই কঢ়িওৱা এবিধ বৰ্ণহীন পনীয়া দ্ৰব্য।

## প্ৰকাৰ
### পৰম্পৰাগত নিমখীয়া বা নমকিন লচ্চি
ভাৰতীয় উপদেশত লচ্চিৰ পৰম্পৰাগত নমকিন বা নিমখীয়া ৰূপ অধিক সচৰাচৰ দেখা যায়। ইয়াক দৈ আৰু পানীৰ সৈতে মিহলি কৰি যোগ কৰা নিমখৰ সৈতে প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত হোৱা পানীয়ক নিমখযুক্ত লচ্চি বুলি কোৱা হয়।
### মিঠা লচ্চি
চেনি, গোলাপজল, নেমু, ষ্ট্ৰবেৰী বা অন্যান্য ফলৰ ৰসৰ সৈতে মিঠা সোৱাদযুক্ত এক প্ৰকাৰৰ লচ্চিক মিঠা লচ্চি বোলে। পাকিস্তানৰ সিন্ধ আৰু ভাৰতৰ ৰাজস্থান আৰু গুজৰাটৰ বিশেষত্ব কেশৰ লচ্চি এই শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত। মাক্‌খনীয়া লচ্চিত মাখনৰ পিণ্ডৰ সৈতে পৰিবেশন কৰা হয় আৰু এইবিধ উত্তৰ ভাৰতত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয়। ই সাধাৰণতে মলাই আৰু ক্ৰীমযুক্ত হয়।
### আম লচ্চি
আমৰ লচ্চি দৈ, গাখীৰ আৰু আমৰ মণ্ডৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে ইয়াত চেনি যোগ কৰা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে দৈ, ক্ৰীম বা আইচক্ৰীমৰ সৈতে মিহলি কৰা মিঠা কেশৰ আমৰ মণ্ড ব্যৱহাৰ কৰি চেঁচাকৈ পৰিবেশন কৰা হয়।
### ভাং লচ্চি
পৰম্পৰাগত মিঠা লচ্চিৰ সৈতে ভাঙৰ পাত মিহলাই ভাং লচ্চি প্ৰস্তুত কৰা হয়। এইবিধ লচ্চি ঘাইকৈ হোলী আৰু শিৱৰাত্ৰিত বেছিকৈ প্ৰচলন হয়। ভাং লচ্চি মৃদু নিচাকাৰক যদিও উৎসৱৰ সময়ত ইয়াক মুকলিকৈ বিক্ৰী কৰা হয়। ইয়াক ঘোটা বুলিও কোৱা হয়।

## ছাছ

ছাছ হৈছে লচ্চিৰ দৰে এবিধ নিমখযুক্ত পানীয়। কিন্তু ই লচ্চিতকৈ অধিক পাতল আৰু পানীৰ পৰিমাণ তুলনামূলকভাৱে বেছি। ইয়াৰ স্থিৰৰতা হ্ৰাস কৰিবলৈ অতিৰিক্ত চৰ্বী আৰু মলাই আঁতৰ কৰা হয়। সোৱাদৰ বাবে নিমখ, জিৰা বা সতেজ ধনিয়া যোগ কৰিব পাৰে। সতেজ আদা আৰু সেউজীয়া জলকীয়াও ইয়াত যোগ কৰা হ'ব পাৰে। ছাছ ভাৰতত জনপ্ৰিয় আৰু সাধাৰণতে আহাৰৰ সময়ত বা পিছত এক সাধাৰণ পানীয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। গৰমৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ লচ্চি আৰু ছাছ দুয়োবিধ গ্ৰহণ কৰা হয়।

## চিত্ৰ বিথিকা

চিত্ৰ:Fatfreelassi.jpg|লচ্চি
চিত্ৰ:Mint lassi.jpg|পদিনাযুক্ত মিঠা লচ্চি বা ছাছ
চিত্ৰ:Lassi in Varanasi.jpg|মাটিৰ পাত্ৰত লচ্চি
চিত্ৰ:Banaras-ki-Lassi.jpg|বনাৰছ কি লচ্চি, লচ্চিৰ এক স্থানীয় শৈলী
চিত্ৰ:Lassi shop.jpg|পদপথৰ লচ্চি দোকান
চিত্ৰ:Bhang shop in Jaisalmer, Rajasthan, India on November 15, 2008.jpg|ভাং লচ্চিৰ দোকান


## তথ্য উৎস

শ্ৰেণী:পানীয়
ধোকলা

**ধোকলা** () ভাৰতৰ গুজৰাট আৰু ওচৰৰ ৰাজ্যৰ কিছু অংশত প্ৰচলিত এবিধ পাৰম্পৰিক নিৰামিষ ব্যঞ্জন। চাউলৰ গুৰি আৰু মাটিমাহৰ গুৰি পানীৰ সৈতে মিহলাই কিণ্বন প্ৰক্ৰিয়া সম্পন্ন হোৱাৰ পিছত ধোকলা তৈয়াৰ কৰা হয়। ধোকলা মূলতঃ ৰাতিপুৱাৰ আহাৰ। ইয়াক মুখ্য অহাৰ হিচাপে, গৌণ ব্যঞ্জন হিচাপে বা জলপান হিচাপে খাব পাৰি। ধোকলা খামানৰ সৈতে বহুপৰিমাণে একে। অৱশ্যে ধোকলা চাউল আৰু মাটিমাহৰ মিশ্ৰণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা ঘোলেৰে নিৰ্মিত। আনহাতে খামান সাধাৰণতে বুটমাহৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু ই হালধীয়া ৰঙৰ দেখা যায়। খমান গুজৰাটৰ বাহিৰত ব্যাপকভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে কিন্তু ভুল বুজা বা ভুলভাৱে ধোকলা বুলি জনা যায়।

## ইতিহাস
১০৬৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জৈন শাস্ত্ৰত মাহজাতীয় শস্যৰে নিৰ্মিত এবিধ ব্যঞ্জন 'ধোকিয়া'ক ধোকলাৰ পূৰ্বসূৰী বুলি গণ্য কৰা হয়। ধোকলা শব্দটো উল্লেখ কৰাৰ প্ৰাচীনতম গ্ৰন্থ হৈছে ১৫২৯০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ গুজৰাটী ভাষাৰ 'ভাৰানাকা চামুচয়া'।

## প্ৰস্তুতি
চাউল আৰু বিভক্ত মাটিমাহ এক নিৰ্দিষ্ট অনুপাতত (বিচৰা গাঁথনি আৰু সোৱাদ প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ) ৰাতি পানীত তিয়াই থোৱা হয়। মিশ্ৰণটো পিহি গুৰি কৰি চাৰিৰ পৰা পাঁচ ঘণ্টা বা গোটেই নিশাৰ বাবে থৈ দিয়া হয়। ইয়াত সোৱাদ অনুযায়ী জলকীয়া, জালুক, ধনিয়া, আদা আৰু বেকিং চডা যোগ কৰা হয়।

তাৰ পিছত কিণ্বন কৰা ঘোলখিনি এটা সমতল পাত্ৰত থৈ প্ৰায় ১৫ মিনিটৰ বাবে ভাপত সিজোৱা হয়। তাৰপিছত ধোকলাখিনি উলিয়াই ইচ্ছামতে কাটি লোৱা হয়। এই কটা টুকুৰাবোৰ সৰিয়হ, জলকীয়া আৰু নৰসিংহ পাত গৰম তেল দি ফুৰণ দিয়া হয়। ইয়াত কিছুমানে হিং মিহলি কৰে আৰু কেতিয়াবা সমান পৰিমাণৰ পানীও ব্যৱহাৰ কৰে। তাৰ পিছত টুকুৰাবোৰ পাত্ৰৰ পৰা আঁতৰাই লোৱা হয়। কেতিয়াবা ইয়াক জিৰাৰ সৈতে গৰম তেলত ভজা হয়।

ইয়াক সাধাৰণতে ধনিয়াৰ পৰা তৈয়াৰ চাটনি আৰু ভজা জলকীয়াৰে পৰিৱেশন কৰা হয়। প্ৰায়ে ইয়াক ধনিয়া আৰু ৰুকা নাৰিকলেৰে সজোৱা হয়।

আন এটা পদ্ধতি হৈছে পাত্ৰৰ ভিতৰত ৰখা প্লেটত ১০ৰ পৰা ১৫ মিনিটৰ বাবে কিণ্বন কৰা বেটাৰটো বান্ধি দি ভাপত সিজোৱা। প্ৰস্তুতিৰ সময়ত ঘোলত পানীৰ বাষ্প পৰি যোৱা পৰিহাৰ কৰিবলৈ পাত্ৰটোৰ ভিতৰত এটা কাপোৰ ৰাখিব পাৰে। প্লেটবোৰ পোনপটীয়াকৈ আধাৰত ৰখা নহয়। ভালকৈ সিজাৰ পিছত প্লেটখন পাত্ৰৰ পৰা উলিয়াই লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত ধোকলাৰ ওপৰত কেঁচা তেল ঢালি দিয়া হয়, বা ডুব হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দৈ, বিলাহী চচ, নহৰু পেষ্ট, বা ধনিয়া পেষ্টৰ দৰে অন্যান্য উপাদানবোৰৰ সৈতে ইয়াক পৰিৱেশন কৰা হয়। অৱশ্যে এইবোৰ পৰম্পৰাগতভাৱে ধোকলাৰ সৈতে খোৱা নহয়।

## প্ৰকাৰ
বিভিন্ন উপাদান আৰু বুটমাহৰ অনুপাতেৰে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ধোকলা প্ৰস্তুত কৰা হয়। কিছুমান জনপ্ৰিয় প্ৰকাৰৰ ধোকলা হৈছে:
* খট্টা ধোকলা
* ৰাছিয়া ধোকলা
* মগু দাইলৰ ধোকলা
* খাণ্ডৱী ধোকলা
* চীজ ধোকলা
* ৰহৰ দাইলৰ ধোকলা
* চেণ্ডউইচ ধোকলা
* চুজিৰ ধোকলা
* মিশ্ৰিত দাইলৰ ধোকলা
* সেউজীয়া মটৰৰ ধোকলা
* মেইতা ধোকলা
* বেচন ধোকলা
* খামান ধোকলা

## চিত্ৰ বিথিকা

File:SPECIAL SURATI KHAMAN.jpg|খামান ধোকলা
File:Besan Dhokla - Howrah 2015-04-26 8478.JPG|বেচন ধোকলা
File:Dhokla made in oven.jpg| অভেনত বনোৱা ধোকলা
File:Gujrati dhokla in Kolkata.jpg|ধোকলা


## তথ্য উৎস

শ্ৰেণী:খাদ্য
শ্ৰেণী:গুজৰাট
নিৰ্মল চিত্ৰশৈলী

**নিৰ্মল চিত্ৰশৈলী** ( ভাৰতৰ তেলেংগানা ৰাজ্যৰ নিৰ্মল জিলাৰ নিৰ্মল প্ৰচলিত এবিধ পাৰম্পৰিক চিত্ৰশৈলী। চিত্ৰশিল্পী সকলে নিৰ্মল চহৰত এক সৰু উদ্যোগ গঠন কৰিছে। নিৰ্মল চহৰত শিল্পী সকলে নিজৰ সম্প্ৰদায় গঠন কৰিছে আৰু তেওঁলোকৰ কলাক সৰু ব্যৱসায়ৰ ৰূপত অনুশীলন কৰিছে। চিত্ৰবোৰত সোণালী ৰং ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সামগ্ৰীৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি (পঞ্জীয়ন আৰু সুৰক্ষা) আইন, ১৯৯৯ অনুসৰি তেলেংগানাৰ পৰা ভৌগোলিক স্বীকৃতি প্ৰাপ্ত হস্তশিল্প হিচাপে পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে।

## ইতিহাস
এই কলা প্ৰকাৰে ইয়াৰ উৎপত্তিৰ স্থান নিৰ্মলৰ পৰা ইয়াৰ নাম আহৰণ কৰিছে। নিৰ্মল কলাৰ বিবৰ্তন কাকটিয়া ৰাজবংশৰ সময়ত হৈছিল বুলি গণ্য কৰা হয়। এই কলা চতুৰ্দশ শতিকাত শিল্পীসকলৰ এটা দলৰ দ্বাৰা অনুশীলন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াক নাকশ বুলি কোৱা হৈছিল। মোগলসকলে এই চিত্ৰশৈলী ইমান ভাল পাইছিল যে তেওঁলোকে দক্ষতা আৰু কলাৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল। ১৯৫০ৰ দশকত লেডি হাইদৰীয়ে এই চিত্ৰশৈলীৰ লগত জড়িত শিল্পীসকলক হায়দৰাবাদ ৰাজ্যলৈ আনিছিল আৰু তেওঁলোকৰ শিল্প প্ৰচাৰ কৰিছিল। এই চিত্ৰবোৰৰ ৰংবোৰ খনিজ, ভেষজ আৰু অন্যান্য বিভিন্ন উদ্ভিদৰ পৰা আহৰণ কৰা হয়। এই চিত্ৰবোৰৰ মূল বিষয় সমূহ অজন্তা আৰু অন্যান্য মোগল কলাৰ পৰা প্ৰভাৱিত হৈছে। এইশৈলীত চমকপ্ৰদ সোণৰ চিত্ৰকলাবোৰ ক'লা ৰঙৰ পটভূমিত কৰা হয়।

## প্ৰস্তুতি
নিৰ্মল চিত্ৰশৈলীৰে চিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ প্ৰথম পদক্ষেপটো হ'ল কাঠৰ পৃষ্ঠক লা লগোৱা আৰু তাৰ পিছত ইয়াৰ ওপৰত সঠিক ডিজাইন অংকন কৰা। অন্যান্য ডিজাইনবোৰ ধৰিব পৰা হোৱাৰ পিছত চকৰ সহায়ত আঁকিব পৰা হয়। তাৰ পিছত চিত্ৰবোৰ উজ্জ্বল ৰঙেৰে বুলোৱা হয়। সাধাৰণতে ইয়াত বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশেষত সোণেৰে স্পৰ্শ কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত বাৰ্নিছ কৰি চিত্ৰ সম্পূৰ্ণ কৰা হয়।

নিৰ্মল চিত্ৰশৈলীত ৰামায়ণ আৰু মহাভাৰত আদি হিন্দু মহাকাব্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পৰম্পৰাগত কলা দৃশ্যবোৰ চিত্ৰিত কৰে। ইয়াৰ লগতে উদ্ভিদ, জীৱ-জন্তু, মানৱ আকৃতি ইয়াৰ অন্যতম মূল বিষয়বস্তু।

## নিৰ্মল পুতলা
এই পুতলাবোৰ বনৌষধিৰ নিষ্কাশনৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু সোণালী সমাপ্তি প্ৰদান কৰা হয়। এই পুতলাবোৰৰ জৰিয়তে মানুহৰ বৃত্তি আৰু বিভিন্ন জন্তু প্ৰদৰ্শিত কৰা হয়। সেইবোৰ কাঠৰে নিৰ্মিত। পুতলাবোৰৰ চিত্ৰসমূহ ইয়াৰ ওপৰত কৰা হয়।

## ভৌগোলিক স্বীকৃতি
২০০৯ চনত পেটেণ্ট, ডিজাইন আৰু ট্ৰেড মাৰ্কৰ নিয়ন্ত্ৰক জেনেৰেলৰ পৰা নিৰ্মল খেলনা আৰু চিত্ৰশৈলীয়ে ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। এই পুতলাবোৰ লেপাক্ষী আৰু কাবেৰীৰ দৰে চৰকাৰী হস্তশিল্প দোকানত উপলব্ধ।

## তথ্য উৎস

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চিত্ৰশৈলী
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি
পটুৱা সংগীত

**পটুৱা সংগীত** বা **পটেৰ গান** () ভাৰতৰ পশ্চিম বংগৰ এক প্ৰাচীন লোক সংগীত ধাৰা। চিত্ৰশিল্পী আৰু পটুৱাসকলে বিভিন্ন পটচিত্ৰ অংকন কৰে আৰু পটৰ কাহিনীৰ চাৰিওফালে সংগীত ৰচনা কৰিবলৈ সাৰ্বজনিক আৰু পৌৰাণিক কাহিনী ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকে পটচিত্ৰ দেখুৱাবলৈ  ঘৰে ঘৰে যায় আৰু পট প্ৰদৰ্শনৰ লগতে পৰৱেশন কৰে। পশ্চিম বংগৰ বীৰভূম, পশ্চিম মেদিনীপুৰ, বৰ্ধমান, মুৰ্শিদাবাদ আৰু অন্যান্য গাঁও অঞ্চলত পটুৱা সংগীত প্ৰচলিত।

## প্ৰকাৰ
পটুৱা সংগীত বা পটগীতিক সাধাৰণতে তিনিটা শ্ৰেণীত বিভক্ত কৰিব পাৰি। এই তিনিটা হৈছে লীলা কাহিনী, পঞ্চ বা পঞ্চ কল্যাণী আৰু গোপালনৰ গীত।
### লীলা কাহিনী
কৃষ্ণলীলা, গৌৰংগলীলা, ৰামলীলা, শিৱপাৰ্বতীলীলা আদি এই লীলাৰ কাহিনীগীত।
### পঞ্চ বা পঞ্চ কল্যাণী
এই পৰ্যায়ৰ সংগীত কোনো নিৰ্দিষ্ট লীলা কাহিনী বা আখ্যানৰ ওপৰত আধাৰিত নহয়। বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ সৈতে সম্পৰ্কত গীতৰ পাঁচ মিহলি সমাবেশ ঘটে।
### গোপালন বিষয়ক গীত
গো পালনৰ গীতত গানবোৰ প্ৰথমে কপিলাৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হয় আৰু পিছত মানৱজাতিৰ সেৱাৰ বাবে দেৱসকলৰ মিনতি ইয়াত গোৱা হয়।

## অঞ্চল
অতীতত সমগ্ৰ বংগ অঞ্চলত পটুৱা সংগীত প্ৰচলিত আছিল। কিন্তু বৰ্তমান বীৰভূম, পশ্চিম মেদিনীপুৰ, পশ্চিম মেদিনীপুৰৰ পিংগলা খণ্ডৰ নয়াগ্ৰাম, বৰ্ধমান, মুৰ্শিদাবাদ জিলাত কেৱল এই লোকসংগীতৰ চৰ্চা দেখিবলৈ পোৱা যায় পোৱা যায়। পিংগলা খণ্ডৰ নয়াগ্ৰামত এতিয়াও এই প্ৰাচীন পৰম্পৰা দৃঢ়ভাৱে ধৰি ৰাখিছে। ইয়াত প্ৰায় ৫০ ঘৰ পৰিয়াল পটশিল্প আৰু পটুৱা সংগীতৰ সৈতে জড়িত।

## পটচিত্ৰ আৰু পটগীতিৰ মাজৰ সম্পৰ্ক
পটগীতিৰ বিৱৰণ সম্পূৰ্ণৰূপে পটচিত্ৰৰ অনুকৰণত নহয় কিন্তু পৰিপূৰক। ছবিখনত কি বৰ্ণনা কৰা হৈছে সেয়া বৰ্ণনা কৰাৰ ঠাইত গীতিকাৰে ছবিখনৰ অভ্যন্তৰীণতা আৰু ভক্তিভাব বৰ্ণনা কৰে। আচলতে ছবিত যি দেখা যায় সেয়া গানৰ জৰিয়তে বৰ্ণনা কৰা হয় আৰু গীতৰ অভিব্যক্তি ছবিত উল্লেখ কৰা হয়।

## বঙালী জীৱনৰ নিখুঁত ৰূপ
পটুৱা সংগীতৰ কৃষ্ণলীলা, ৰামলীলা, শিৱৰ শা‍ঁখা পিন্ধোৱা আদিয়ে বঙালী পুৰুষ আৰু মহিলা আৰু জীৱনৰ এক নিখুঁত প্ৰতিকৃতি সৃষ্টি কৰে। ধৰ্ম, দৰ্শন আৰু পুৰণৰ মৌলিক তত্ত্ববোৰ পতুয়া সংগীতৰ পৰা বঙালী হিন্দু সমাজলৈ সহজে সংক্ৰমিত হয়। পটুয়া সংগীতৰ মাজৰে প্ৰকাশ ৰামৰ বিবাহৰ ছাদৰ মজিয়া বা পাৰ্বতীৰ সকলো অলংকাৰতকৈ অধিক প্ৰিয় শাঁখাৰ স্থিতি আদি ফুটাই তোলা হয়।

## নিদৰ্শন
যদিও বৰ্তমান পটগীতিৰ প্ৰৱণতা হ্ৰাস পাইছে তথাপিও বৰ্তমান ইয়াৰ জনপ্ৰিয়তা বৰ্তি আছে। বিভিন্ন কিতাপৰ দ্বাৰা সংকলিত গীতৰ পৰা পটগীতৰ কিছুমান নিদৰ্শন উপলব্ধ।
### পঞ্চকল্যাণী গীতি

### কৃষ্ণ পটৰ গীতি

### যম পটৰ গীতি

### গাজীৰ পটগীতিকা

## উল্লেখযোগ্য শিল্পী
* দুখুশ্যাম
* পুলিন চিত্ৰকাৰ
* গৌৰী চিত্ৰকাৰ
* ৰাণী চিত্ৰকাৰ

## তথ্য উৎস

শ্ৰেণী:সংগীত
মাদল

**মাদল** () ভাৰতীয় উপমহাদেশত প্ৰচলিত এবিধ পাৰম্পৰিক তালাশ্ৰয়ী আনদ্ধ লোকবাদ্য। ভাৰতীয় আদিবাসী সকলৰ মাজত আৰু নেপালত মাদল অতি জনপ্ৰিয় তালবাদ্য। মাদল বহুতো লোকসংগীতৰ মূল বাদ্য।

## ইতিহাস
প্ৰাচীন কালত মাদলক মৰ্দল বুলি কোৱা হৈছিল। মাদলৰ উৎপত্তি নেপালৰ মগৰ জনগোষ্ঠীৰ পৰা হৈছিল বুলি গণ্য কৰা হয়। যদিও কিছুমানে ভাৰতীয় আদিবাসী সকলৰ পৰা মাদল উৎপত্তি হৈছে বুলি বিশ্বাস কৰে।

## বৰ্ণনা
নেপালত প্ৰচলিত মাদল সাধাৰণত কাঠৰ টুকুৰা এটাৰ মাজৰ অংশ উলিয়াই ফোঁপোলা কৰি লোৱা হয়। ইয়াক ঘৰ বোলা হয় ঘৰ। ইয়াৰ দুয়োফালে মুৰত দুটা স্তৰৰ ছাগলীৰ ছালৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। ময়দা, লোহা ফাইলিংৰে তৈয়াৰ কৰা ক'লা পেষ্ট আৰু কণীৰে প্ৰতিটো মূৰৰ কেন্দ্ৰত এটা বৃত্তাকাৰ স্থানত জ্বলাই দিয়া হয়। এই বৃত্তটোৱে মূৰত ওজন যোগ কৰে আৰু শব্দ যথেষ্ট সলনি কৰে। ইয়াক ঘণ্টাৰ দৰে মানদণ্ড প্ৰদান কৰে। মূৰবোৰ মাদলৰ দৈৰ্ঘ্যৰ থকা চামৰাৰ পটিৰ দ্বাৰা স্থিৰ কৰা হয় আৰু চামৰাৰ এটা অতিৰিক্ত ঢিলা পটি থাকে। বজাই থাকোঁতে প্ৰদৰ্শকৰ আঁঠুৰ পিছফালে সুমুৱাই লব পাৰি। ডাঙৰ আৰু সৰু মুৰক প্ৰায়ে পুৰুষ আৰু মহিলা বুলি কোৱা হয়।

ভাৰতত প্ৰচলিত মাদল দুই প্ৰকাৰৰ। সেই দুটা হৈছে ওড়িশাৰ মাদল আৰু ছিক্কিমৰ মাদল। ওড়িশা মাদল পোৰা মাটিৰে তৈয়াৰ কৰা দুইমূৰযুক্ত চুঙা আকৃতিৰ। ইয়াৰ মূৰত চামৰাৰে টানকৈ বন্ধা হয়। এই মাদল ডিঙিত ওলোমাই হাতেৰে বা সৰু মাৰিৰে বজোৱা হয়। অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত মাদল ওড়িশা শ্ৰেণীৰ। ছিক্কিম শৈলীৰ মাদল আৰু নেপালী শৈলী প্ৰায় একে। ইয়াক সাধাৰণতে হাতেৰে বজোৱা হয়। এইবিধ বাদ্য মৃদংগৰ সৈতে মিল আছে।

## ব্যৱহাৰ

মাদাল নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বাদ্য। এই বাদ্য বেছিভাগ নেপালী লোক সংগীতৰ মেৰুদণ্ড। নেপালী সংগীতজ্ঞ ৰঞ্জিত গাজমেৰে এই বাদ্য বলিউড সংগীতৰ সৈতে পৰিচয় কৰাইছিল। তেওঁ ৰাহুল দেৱ বৰ্মনৰ অধীনত কাম কৰোঁতে, আৰু ইয়াক "হাম দোনো দো প্ৰেমী দুনিয়া ছোদ চালে" আৰু "কাঞ্চি ৰে কাঞ্চি ৰে" ৰ দৰে বহুতো বলিউড গানত ব্যৱহাৰ কৰিছে। নেপালী লোকগীতৰ সৈতে মাদলত বজোৱা জনপ্ৰিয় তালবোৰৰ হৈছে সমলা, বিৰাণী, খেয়ালি, টাপ্পা, গৰ্শা আৰু চক্ৰ। দুই প্ৰকাৰৰ মাদল ব্যৱহাৰ কৰা হয় – পুৰৱলি আৰু পাচিমী। পাচিমী আকাৰত সৰু আৰু ইয়াৰ শব্দ তীক্ষ্ণ। তামাং সকলৰ পাৰম্পৰিক লোকসংগীত তামাং চেল'ৰ অন্যতম মুখ্য বাদ্য।

মাদল অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী উল্লেখযোগ্য বাদ্যযন্ত্ৰ। বিশেষ কৈ মুণ্ডা আৰু চাওঁতাল সম্প্ৰদায় লোকসকলে এই বাদ্যযন্ত্ৰ বেছিকৈ ব্যৱহাৰ কৰে। এই সম্প্ৰদায়ৰ লোকে ঝুমুৰ নাচৰ লগত সংহতি ৰাখি মাদল বাদ্যটি বিশেষ ৰূপে ব্যৱহাৰ কৰে। চাহ গোষ্ঠীয় আন সম্প্ৰদায়ৰ মাজতো ইয়াৰ ব্যৱহাৰ আছে। চাহ-গোষ্ঠীয় বাউৰী সম্প্ৰদায়ৰ বিবাহ গীতৰ লগত এই মাদল ব্যৱহাৰ কৰে।

## নোট
* Anmol, Amrita Priyamvada (2009). *Encyclopaedia of Indian Musical Instruments*, vols. 1 to 3 :, xxxvi, 720 p, 3 vols, figs, 
* L.S. Rajagopalan, L.S. in A. Purushothaman and A. Harindranath (eds) (2010). *Temple Musical Instruments of Kerala*. Sangeet Natak Akademi, xvi, 168 p, 

## তথ্য উৎস

## বাহ্যিক সংযোগ
* নেপালৰ লোকবাদ্য মাদল
* মাদলৰ উৎপত্তি আৰু বিভিন্ন নাম

শ্ৰেণী:বাদ্যযন্ত্ৰ
নীলাভিলাক্কু

**নীলাভিলাক্কু** বা **কুথুভিলাক্কু** () দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা আৰু তামিলনাডুত প্ৰচলিত পাৰম্পৰিক ঐতিহ্যবাহী চাকি বা প্ৰদীপ। ইয়াক কেৰালাত নীলাভিলাক্কু আৰু তামিলনাডুত কুথুভিলাক্কু বুলি কোৱা হয়। পৰম্পৰাগত চাকিবিধ প্ৰতিটো শুভ অনুষ্ঠানৰ আৰম্ভণিত জ্বলোৱা হয়। বিশেষকৈ উপাসনা আৰম্ভ কৰাৰ আগতে মন্দিৰত বা আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিক কাৰ্যত এই চাকি জ্বলাই কামৰ শুভাৰম্ভ কৰা হয়।

## নামৰ উৎপত্তি
মালায়ালম আৰু তামিল ভাষাত নীলাম মানে মজিয়া আৰু ভিলাক্কু মানে চাকি বা প্ৰদীপ। ইয়াৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে মজিয়াত ৰখা প্ৰদীপ বা চাকি।

## ব্যৱহাৰ
নীলাভিলাক্কু কেৰালাৰ সংস্কৃতিৰ অংশ। সেয়ে ইয়াক জাতি ধৰ্ম বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
### হিন্দু ধৰ্মত ব্যৱহাৰ
নীলাভিলাক্কু কেৰালাৰ হিন্দু পৰিয়ালৰ কেইবাটাও ৰীতি আৰু অনুষ্ঠানৰ অবিচ্ছেদ্য অংশ। সূৰ্য ডুব যোৱাৰ লগে লগে পৰিয়ালৰ যুৱতীসকলে পোহৰৰ চাকিবোৰ ঘৰৰ বাৰাণ্ডালৈ আনি সন্ধিয়াৰ প্ৰাৰ্থনা আৰম্ভ কৰে। সন্ধিয়াৰ প্ৰাৰ্থনাৰ সৈতে অনুষ্ঠানটো পুনৰাবৃত্তি কৰা হয়। হিন্দু মন্দিৰত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ নীলাভিলাক্কু যেনে 'কুথুভিলাক্কু', 'থুক্কুভিলাক্কু' আদি ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আৰু কাৰ্যকলাপৰ সৈতে ওতপ্ৰোত ভাৱে সম্পৰ্কিত।

যিকোনো সময়ত নীলাভিলাক্কু জ্বলোৱাটো শুভ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। বিভিন্ন কলা প্ৰকাৰৰ উপস্থাপনত নীলাভিলাক্কুৱে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। চাকিৰ পোহৰত কলা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। কেৰালাত নীলাভিলাক্কু জ্বলাই বহুতো অনুষ্ঠান উদ্বোধন কৰা হয়।

নীলাভিলাক্কু সাধাৰণতে ব্ৰঞ্জ বা পিতলৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। সাধাৰণতে তেল বা ঘিঁউ আৰু কপাহৰ শলিতা চাকি জ্বলাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চাকি জ্বলাবলৈ তিনিটা পদ্ধতি সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰথম পদ্ধতিত কেৱল এডাল শলিতা জ্বলোৱা হয় আৰু ইয়াক পৱিত্ৰ দিশলৈ বা দেৱ-দেৱীৰ ফালে নিৰ্দেশিত কৰা হয়। দ্বিতীয় পদ্ধতি অনুসৰি দুটা দিশত শলিতা জ্বলাই দিয়া হয়। তৃতীয় পদ্ধতিত পাঁচটা দিশত গোটেইকেইটা শলিতা জ্বলাই দিয়া হয়।
### খ্ৰীষ্টান ধৰ্মত ব্যৱহাৰ
কেৰালাত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰচাৰৰ সৈতে চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান বা চিৰিয়াৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মালম্বী সকলেও নীলাভিলাক্কুক তেওঁলোকৰ গীৰ্জা আৰু ঘৰত ৰাখিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে নীলাভিলাক্কু জ্বলাই ঘৰৰ মুখ্য সন্মুখৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত ৰখা হয়। মাৰ্গামকলি আৰু পাৰিচামুত্তুকলীৰ দৰে চিৰিয়াৰ খ্ৰীষ্টান কলা প্ৰকাৰবোৰ নীলাভিলাক্কুৰ চাৰিওফালে কৰা হয়। দক্ষিণ ভাৰতৰ মন্দিৰত বিশেষকৈ কেৰালাত আল ভিলাক্কু নামৰ এক বিশেষ প্ৰকাৰৰ নীলাভিলাক্কু ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
### ইছলাম ধৰ্মত ব্যৱহাৰ
নীলাভিলাক্কু চাকি কিছুমান মুছলিম মছজিদ যেনে পোনানি আল মাকতোম জুমা মছজিদ আৰু কেৰালাৰ জাৰাম বা পবিত্ৰ গুহাত পোৱা যায়।

## চিত্ৰ বিথিকা

File:Lady holding vilakku.jpg|নীলাভিলাক্কু লৈ থকা এগৰাকী মহিলাৰ চিত্ৰ
File:Nilavilak, നിലവിളക്ക്.JPG|চিৰিয়াৰ খ্ৰীষ্টান নীলাভিলাক্কু
File:Nilavilak,a tradition lamp.jpg| জ্বলোৱা নীলাভিলাক্কু চাকি
File:Aal vilakku.jpg|মন্দিৰত ব্যৱহাৰ কৰা ব্ৰঞ্জৰ নীলাভিলাক্কু


## তথ্য উৎস

শ্ৰেণী:সামগ্ৰী
শ্ৰেণী:কেৰালা
শ্ৰেণী:তামিলনাডু
নিজামাবাদৰ ক'লা মাটিৰ শিল্প

**নিজামাবাদৰ ক'লা মাটিৰ শিল্প** () ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যৰ আজমগড় জিলাৰ নিজামাবাদত প্ৰচলিত পৰম্পৰাগত মৃৎশিল্প। ক'লা উজ্জ্বল পাত্ৰত ৰূপালী নক্সাৰ বাবে এই মৃৎশিল্প জনাজাত। ২০১৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত এই শিল্পয়ে ভাৰত চৰকাৰৰ পেটেণ্ট, ডিজাইন আৰু ট্ৰেড মাৰ্কৰ নিয়ন্ত্ৰক জেনেৰেলৰ পৰা ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল।

## ইতিহাস
পাৰম্পৰিক শিল্পটো গুজৰাট ৰাজ্যৰ কচ্ছ অঞ্চলৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছিল। মোগল সম্ৰাট ঔৰংগজেৱৰ শাসনকালত কিছুমান মৃৎশিল্পীয়ে নিজামাবাদলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ৰূপৰ কলাকৃতিসমূহ বিদ্ৰিৱেৰৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত। বিদ্ৰিৱেৰ ৰূপৰ তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰি পাত্ৰ সজোৱা এবিধ হস্তশিল্প। নিজামাবাদৰ শিল্পকলাত প্ৰায় ২০০টা পৰিয়াল জড়িত আৰু তেওঁলোকৰ বেছিভাগ কাম ৰপ্তানি কৰা হয়। তথাপিও তেওঁলোকৰ অৱস্থা ভাল নহয়। ক'লা মাটিৰ মৃৎশিল্পটো ২০১৩ চনৰ অক্টোবৰত লক্ষ্ণৌৰ নাবাৰ্ড আৰু বাৰাণসীৰ মানৱ কল্যাণ সংস্থাৰ সমৰ্থনত ভৌগোলিক স্বীকৃতি (জিআই) টেগৰ বাবে মনোনয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াক ২০১৫ চনৰ ডিচেম্বৰত ভৌগোলিক স্বীকৃতিৰ বাবে পঞ্জীয়ন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত সামগ্ৰীটো কেৱল উৎসৰ নিৰ্দিষ্ট ভৌগোলিক অঞ্চলত উৎপাদন কৰাৰ অধিকাৰ লাভ কৰে।

ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ নাগৰিক লৌহ যুগৰ সংস্কৃতিৰ উত্তৰ ক'লা পলিছ কৰা সামগ্ৰীৰ মৃৎশিল্পৰ সৈতে মিল থকাৰ বাবে ইতিহাসবিদসকলে নিজামবাদৰ ক'লা মাটিৰ শিল্পৰ অধ্যয়ন কৰে।

## প্ৰস্তুতি
মৃৎশিল্পবোৰ স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সূক্ষ্ম গাঁথনিযুক্ত মাটিৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। মাটিৰ সাঁচবোৰ বিভিন্ন আকৃতিত প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু ভাটাত পোৰা হয়। পিছত এই মাটিৰ সামগ্ৰীবোৰ পাউডাৰ পাচলিৰ অংশৰে ধুই দিয়া হয় আৰু সৰিয়হৰ তেলেৰে ঘঁহি দিয়া হয়। তীক্ষ্ণ ডাল ব্যৱহাৰ কৰি ফুল আৰু জ্যামিতিক আৰ্হিৰ খাজেৰে পাত্ৰসমূহ সজোৱা হয়। সেইবোৰ ভাটাত চাউলৰ তুহৰ সৈতে ধোঁৱা দিয়া হয় আৰু ইযাৰ ফলত পাত্ৰবোৰে অনন্য চকচকীয়া ক'লা পৃষ্ঠ লাভ কৰে। সেইবোৰ পুনৰ তেলেৰে ঘঁহি ভাটাত পোৰা হয়। মাটিৰ সামগ্ৰীৰ খাঁজবোৰ তাৰ পিছত দস্তা আৰু পাৰাৰ ৰূপালী পাউডাৰেৰে ভৰ্তি কৰা হয়। ইয়াৰ পিছত পানীৰে ধুই পুনৰ পলিছ কৰা হয়। লিড বা টিন এমালেগামো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰূপৰ পাউডাৰে মাটিৰ ক'লা পৃষ্ঠভূমিৰ বিপৰীতে চকচকীয়া ৰং দিয়ে। কেতিয়াবা এইবোৰ উজ্জ্বল কৰিবলৈ গৰম অৱস্থাত লাৰ প্ৰলেপ দিয়া হয়।

নিজামাবাদৰ ক'লা মাটিৰ শিল্পৰ জৰিয়তে বিভিন্ন ধৰণৰ ঘৰুৱা আৰু আলংকাৰিক সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য সমূহ হৈছে: ফুলদানি, প্লেট, পাত্ৰ, চাকি, চাহৰ ছেট, বাটি, জাহাজ, ধূপকাঠি ধাৰক আৰু হিন্দু ধৰ্মৰ দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি। এই শিল্পত প্ৰস্তুত কৰা সুৰাহী নামৰ দীঘলীয়া ডিঙিৰ পানীৰ পাত্ৰ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় বস্তু।

## তথ্য উৎস

## বাহ্যিক সংযোগ
* 

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প
শ্ৰেণী:মৃৎ শিল্প
শ্ৰেণী:উত্তৰ প্ৰদেশ
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি
কাছুটি

**কাছুটি** () ভাৰতৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যত অনুশীলন কৰা লোক এম্ব্ৰইডাৰীৰ এক পৰম্পৰাগত ৰূপ। কাছুটি এম্ব্ৰইডাৰীৰ কাম অতি জটিল হয়। কেতিয়াবা হাতেৰে ৫,০০০টা লৈকে চিলাই কৰি ইয়াক প্ৰস্তুত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে ইল্কাল শাৰী, ৰবিকে আৰু আংগী বা কুৰ্তাৰ দৰে পোছাকৰ ওপৰত কাছুটি কৰা হয়। কৰ্ণাটক হস্তশিল্প উন্নয়ন নিগমে কাছুটি এম্ব্ৰইডাৰীৰ বাবে ভৌগোলিক স্বীকৃতি সুৰক্ষা বহন কৰে আৰু ই কাছুটিৰ ওপৰত বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰে।

## ইতিহাস
চালুক্যসকলৰ শাসনকালৰ পৰা কাছুটি কলা প্ৰচলিত। কাছুটি নাম কাই অৰ্থাৎ হাত আৰু ছুটি অৰ্থাৎ কপাহৰ পৰা আহৰণ কৰা হৈছে। অৰ্থাৎ আক্ষৰিকভাবে ই কপাহ ব্যৱহাৰ কৰি হাতেৰে কৰা এক কাৰ্যকলাপ সূচায়। ১৭ শতিকাৰ মহীশূৰ ৰাজ্যৰ মহিলা ৰাজগণিকাসকল ৬৪টা কলাত দক্ষ হব লাগিছিল আৰু কাছুটি এইবোৰৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। কাছুটি এম্ব্ৰইডাৰীত কৰ্ণাটকৰ ৰংগোলী প্ৰকাৰৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত লোক ডিজাইন, আইনা ব্যৱহাৰ কৰা এম্ব্ৰইডাৰী আৰু সোণ আৰু ৰূপৰ সূতা এম্ব্ৰইডাৰী বেছিভাগ বিবাহৰ দৰে বিশেষ অনুষ্ঠানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কৰ্ণাটকত কাছুটিৰ সৈতে এম্ব্ৰইডাৰী কৰা শাৰীবোৰ কইনাৰ পাৰম্পৰিক সাজৰ অংশ। উদাহৰণ স্বৰূপে চন্দ্ৰকালী শাৰী নামৰ কাছুটি এম্ব্ৰইডাৰীৰ সৈতে ক'লা ৰেচমেৰে তৈয়াৰ কৰা একপ্ৰকাৰৰ শাৰী মুখ্য গুৰুত্বপূৰ্ণ কইনাৰ সাজ আছিল।

## বৰ্ণনা
কাছুটি এম্ব্ৰইডাৰীত গোপুৰা, ৰথ, পালকি, চাকি আৰু শংখৰ দৰে অতি জটিল আৰ্হিৰ এম্ব্ৰইডাৰী অন্তৰ্ভুক্ত। স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সামগ্ৰী বোৰ কাছুটিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এম্ব্ৰইডাৰী কৰিব বিচৰা আৰ্হি প্ৰথমে কয়লা বা পেঞ্চিলেৰে চিহ্নিত কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত সঠিক বেজী আৰু সূতা বাছনি কৰা হয়। এই কাম অতি কঠিন আৰু কাপোৰত প্ৰতিটো সূতাৰ গণনা পৰ্যন্ত অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। কাপোৰৰ দুয়োফালে একে দেখাটো নিশ্চিত কৰিবলৈ গাঁঠি ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ পেটাৰ্ণবোৰ চিলাই কৰা হয়। আকাংক্ষিত আৰ্হি প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ চিলাই নিয়োগ কৰা হয়। ব্যৱহাৰ কৰা কিছুমান চিলাই হৈছে গাভন্তী, মুৰ্গী, নেগি আৰু মেনথি। গাভন্তী হৈছে উলম্ব, অনুভূমিক আৰু কৰ্ণ ৰেখা চিহ্নিত কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত এটা দুবাৰ চলি থকা চিলাই, মুৰ্গী হৈছে একপ্ৰকাৰৰ বেঁকা চিলাই, নেগী হৈছে এটা চলি থকা চিলাই আৰু মেনথি হৈছে মেথিৰ বীজৰ দৰে এটা ক্ৰছ চিলাই।

## বৰ্তমান স্থিতি
বৰ্তমান মহীশূৰ ৰেচম শাৰীৰ দৰে অন্যান্য পোছাক সামগ্ৰীত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ কাছুটিৰ কাম ইয়াৰ পৰম্পৰাগত সীমাৰ বাহিৰত জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধি পাইছে। কাছুটি সংস্কৃতিক উৎসাহিত কৰিবলৈ আৰু গ্ৰাম্য মহিলাসকলক তেওঁলোকৰ শিল্প প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ এক মঞ্চ প্ৰদান কৰিবলৈ কৰ্ণাটক চৰকাৰৰ সমাজ কল্যাণ বিভাগৰ দ্বাৰা কৰ্ণাটকৰ হুবলিত এটা কাছুটি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। অৱশ্যে কাছুটিৰ কাম দুৰ্বল পৃষ্ঠপোষকতাৰ বাবে ক্ৰমে হ্ৰাস পাইছে আৰু বহুলোকে শিল্পটো গুৰুত্বসহকাৰে ল'বলৈ ইচ্ছুক নহয়। উদাহৰণ স্বৰূপে ধাৰৱাদৰ জেএছএছ মহাবিদ্যালয়ৰ কৰ্ণাটক কাছুটি পাঠ্যক্ৰম বন্ধ কৰিবলগীয়া হৈছে।

## চিত্ৰ বিথিকা

File:Stamp of India - 2019 - Colnect 924647 - Kasuti Embroidery.jpeg|ভাৰত চৰকাৰৰ ডাক বিভাগে জাৰি কৰা ডাক টিকটত কাছুটি
File:ರವಿಕೆ - ವ&ಅ ಮುಸೆಉಮ್.jpg| ১৮৫৫-১৮৭৯ চনৰ ৰাবিকেত কাছুটি এম্ব্ৰইডাৰী


## তথ্য উৎস

শ্ৰেণী:হস্তশিল্প
শ্ৰেণী:বস্ত্ৰ
শ্ৰেণী:কৰ্ণাটক
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি
নক্সি কাঁথা

**নক্সি কাঁথা** () হ’ল এক ধৰণৰ পৰম্পৰাগত সূচিকৰ্ম বা এম্ৰয়দাৰী; বাংলাদেশ আৰু ভাৰতৰ পশ্চিমবঙ্গ, ত্ৰিপুৰা, অসম আদি ৰাজ্যত বাস কৰা বঙালীসকলৰ শতিকা পুৰণি এক কলা-পৰম্পৰা। ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী হ’ল- বেজী (সূচি), সূতা আৰু পুৰণি কাপোৰ। বাংলাদেশৰ বিশেষকৈ ময়মনসিং, জামালপুৰ, বগৰা, ৰাজশাহী, ফৰিদপুৰ আৰু জশোৰ অঞ্চলৰ এই কাঁথা শিল্প অতি প্ৰখ্যাত।

কাঁথাৰ ওপৰত বেজীৰ সহায়ত যি ৰঙীন নক্সা তৈয়াৰ কৰা হয়, তাৰবাবেই ই নক্সি কাঁথা নাম পাইছে। বঙালী ভাষাত *নক্সা*ৰ অৰ্থ কলাত্মক আকৃতি। পুৰণি দিনৰ কাঁথাত বগা পৃষ্ঠভূমিত ৰঙা, নীলা আৰু ক’লা সূতাৰ সূচিকৰ্ম কৰা হৈছিল। পিছলৈ হালধীয়া, গোলাপী বা অন্য ৰঙো ব্যৱহাৰ হ’ব ধৰিলে। আগতে কাঁথা ঘৰৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। বৰ্তমান নক্সি কাঁথাই পুনৰ্জীৱন পোৱাৰ পিছত ইয়াক ব্যৱসায়িক ভাবেও উৎপাদন কৰা হয়।
## তৈয়াৰ কৰা পদ্ধতি

পৰম্পৰামতে কাঁথা তৈয়াৰ কৰিবলৈ পুৰণি শাৰী, লুঙি আৰু ধুতিৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল। কাঁথা তৈয়াৰ কৰা এটা পূৰ্ণকালীন বৃত্তি নাছিল। প্ৰায় প্ৰতি ঘৰৰে মহিলাসকল এই কলাত পাৰদৰ্শী আছিল। গাঁৱৰ মহিলাসকলে সাধাৰণতে বাৰিষা কালত বিশেষ কাম-বন নথকা সময়ত কাঁথা চিলোৱা কাম কৰিছিল। সেইবাবে একোখন কাঁথা চিলাওতে বহুমাহ আৰু কেতিয়া বছৰদিনো লৈছিল। সাধাৰণ জোখৰ এখন কাঁথাৰ বাবে কমেও পাঁচখন বা সাতখন শাৰীৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। আজিকালি পুৰণিৰ সলনি নতুন কাপোৰৰে কাঁথা চিলোৱা হয়। পৰম্পৰামতে সূতাবোৰ পুৰণি শাৰীৰ পৰা উলিয়াই লৈছিল, যিটো বৰ্তমান খুব কমেই কৰা হয়।

কাঁথা তৈয়াৰ কৰাৰ প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত নিৰ্দিষ্ট জোখত শাৰীকেইখন কাটি জোৰা লগায় আৰু মজিয়াত বহলকৈ মেলি লয়। চোৱা হয়, যাতে ভিতৰত ভাজ বা কোঁচ খাই নাথাকে। প্ৰথম চাৰিওমূৰ চিলাই লোৱা হয় আৰু লগতে মাজতো কাপোৰৰ টুকুৰাবোৰ এৰাই নাযাবলৈ বহল বহলকৈ দুই বা তিনিশাৰী চিলাই মাৰে।

এতিয়া কাঁথাখনত বেজী আৰু সূতাৰে নক্সাৰ আকৃতি এটা তৈয়াৰ কৰি লয়। তাৰপিছত বিভিন্ন ৰঙক সূতাৰে সেই নক্সাবোৰ পৰিপূৰ্ণ কৰি যায়। কিছুমান বিশেষ প্ৰকাৰৰ কাঁথাত নক্সাৰ আকৃতিটো তৈয়াৰ কৰিবলৈ কাঠৰ ব্লক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৰ্তমান কাঠৰ ব্লকবোৰৰ ঠাই ট্ৰেচিং পেপাৰে লৈছে।

## ভৌগোলিক স্বীকৃতিক লৈ বিতৰ্ক
২০০৮ চনত ভাৰতৰ পশ্চিমবঙ্গ ৰাজ্যই নক্সি কাঁথাৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতিৰ (GI) বাবে আবেদন কৰে, যিক্ষেত্ৰত বাংলাদেশো ইয়াৰ প্ৰবল দাবীদাৰ আছিল। কিন্তু সেই সময়ত বাংলাদেশত ভৌগোলিক স্বীকৃতি সম্পৰ্কীয় কোনো আইন নথকাত বাংলাদেশে GI-ৰ বাবে আবেদন কৰিব নোৱাৰিলে। পিছলৈ দেশখনে "বাংলাদেশ ভৌগোলিক স্বীকৃতি (পঞ্জীয়ন আৰু সুৰক্ষা) আইন, ২০১৩" গৃহীত কৰে। প্ৰয়োজনীয় সকলো তথ্যপাতি সহ নক্সি কাঁথাৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতিৰ বাবে পুনৰ আবেদন কৰিবলৈ বাংলাদেশে অপেক্ষা কৰি আছে।

## তথ্য উৎস

## বাহ্যিক সংযোগ

* Registered GI
* The Beautiful Art of Nakshi Kantha
* independennt-bangladesh.com-naksi-kantha
* Gurusaday Museum, India
* Bangladesh National Museum 
* Kantha Embroidery of West Bengal 

শ্ৰেণী:বস্ত্ৰ
শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ ভৌগলিক সূচক
শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ সংস্কৃতি
শীতল পাটি

**শীতল পাটি** () ধাৰি সদৃশ মজিয়াত পাৰি বহা আসন। পাটি বেত (*Schumannianthus dichotomus*) নামৰ এবিধ গুল্মজাতীয় উদ্ভিদৰ বাকলিৰে এই পাটি তৈয়াৰ কৰা হয়। হস্তশিল্প হিচাপে ইয়াৰ যথেষ্ট আদৰ। চহৰত ইয়াক ঘৰ সজোৱা সামগ্ৰী আৰু গাঁৱত বহা আসন বা বিছনা চাদৰৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিভিন্ন ধৰণৰ নক্সা কটা পাটিক 'নক্সি-পাটি' বোলে।

## ইতিহাস
thumb|250px|left|কোচবিহাৰেৰ ঘুঘুমাৰিৰ তৈয়াৰ কৰা শীতল পাটি, পশ্চিমবঙ্গ, ভাৰত

অচ্যুতচৰণ চৌধুৰী তত্ত্বনিধিয়ে (১৮৬৫-১৯৫৩) ৰচনা কৰা 'শ্ৰীহট্টেৰ ইতিবৃত্ত' নামৰ বিশালাকাৰ গ্ৰন্থৰ প্ৰথম পৰ্বৰ ৪ৰ্থ অধ্যায়ত শীতল পাটি সম্পৰ্কে এনে বিৱৰণ পোৱা যায়, “….এই শিল্পবোৰৰ ভিতৰত শীতল পাটি সৰ্বপ্ৰধান আৰু বিশেষভাবে বিখ্যাত। পাটি বেত নামৰ এবিধ গুল্মজাতীয় উদ্ভিদৰ দ্বাৰা ইয়াক প্ৰস্তুত কৰা হয়। ই শীতল, মসৃণ আৰু আৰামদায়ক বুলি সকলোতে বিখ্যাত। বঙ্গদেশৰ অন্য কতো এনে ধৰণৰ উৎকৃষ্ট পাটি তৈয়াৰ কৰা নহয়। ইয়াক পাশা, ডবা আদিৰ নক্সাৰে চিত্ৰিত কৰা হয়। পাটিৰ মূল্য গুণানুসাৰে ১০ আনাৰ পৰা ১০ টকা পৰ্যন্ত হব পাৰে। বেত যিমানে চিকুণ হয়, মূল্য সিমানে বাঢ়ে। পূৰ্বে নৱাবৰ আমোলত ২০-২৫ টকাৰ পৰা ৮০-৯০ টকা, এনে কি ১০০-২০০ টকা পৰ্যন্ত মূল্যৰো পাটি প্ৰস্তুত হোৱা বুলিও শুনা যায়। ২০-২১ হাত দৈৰ্ঘ্যৰ পাটিক 'সফ' বুলি কয়। ইট আৰু চৌৰাল্লিশ পৰগণাতে সকলোতকৈ উৎকৃষ্ট পাটি তৈয়াৰ হয়। পাটি প্ৰস্তুত কৰাসকলক ‘পাটিয়াৰা দাস’ নামে খ্যাত। ১৮৭৬-৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত শ্ৰীহট্টৰ পৰা ৩৯২৭ টকা মূল্যৰ পাটি ৰপ্তানি হৈছিল।”

## বয়ন পদ্ধতি
যি বেতৰ পৰা এই পাটি তৈয়াৰ কৰা হয়, তাক বাংলাদেশৰ ভাষাত 'মুৰ্তা পাটি' বুলি কোৱা হয়। স্থানভেদে ইয়াক 'মুচতাক' বা 'পাটিবেতো' বোলা হয়। বৈজ্ঞানিক নাম *Schumannianthus dichotomus*। এই গছ দেখাত সৰু বাঁহৰ দৰে আৰু জোপোহা। পাটিবেতৰ গাগছ গুৰিতে কাটি, ডাল-পাত পৰিষ্কাৰ কৰি পানীত তিয়াই ৰখা হয়। ইয়াৰ পিছত মাছ কটা বঠিৰে দীঘলে দীঘলে কমেও চাৰিফাল কৰে আৰু কাণ্ডৰ ভিতৰৰ বগা, পাতলীয়া অংশটো চাঁচি পেলাই দিয়া হয়। বাহিৰৰ বাকলি অংশৰ পৰা বেতৰ সুত তৈয়াৰ কৰা হয়। এই শিল্পৰ কাৰিকৰসকলক 'পাতিকৰ' বুলি কয়। পাতিকৰৰ লক্ষ্য থাকে, পাটিবেতৰ বাকলিৰ পৰা যিমানে সৰু আৰু পাতল সুত উলিয়াব পৰা যায়, সিমানে পাটিখন কোমল আৰু মিহি হ’ব। পিছত এই বেতৰ সুতবোৰ মোলায়েম আৰু চকচকীয়া কৰিবলৈ বিশেষ পদ্ধতিত সিজোৱা হয়। ৰঙীন পাটি তৈয়াৰ কৰাৰ বাবে সিজোৱাৰ সময়তে পানীৰ সৈতে ৰং মিহলোৱা হয়।

## স্বীকৃতি
ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ এটা সংস্থা ইউনেস্ক'ই (UNESCO) বাংলাদেশ চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰালয়ৰ আবেদন মৰ্মে ২০১৭ চনৰ ৬ ডিচেম্বৰত দেশখনৰ চিলেট অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত শীতল পাটিক মানৱতাৰ অস্পৰ্শনীয় সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ প্ৰতিনিধিমূলক তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে। দেশখনৰ সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰণালয়ৰ হৈ বাংলাদেশ নেচনেল মিউজিয়ামে প্ৰস্তাৱটো তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু ২০১৬ চনৰ চেপ্তেম্বৰত ইউনেস্কোৰ ওচৰত দাখিল কৰিছিল।

## তথ্য উৎস

## বাহ্যিক সংযোগ
* অসমৰ শীতল পাটি 
* বাংলাদেশৰ শীতল পাটি

শ্ৰেণী:হস্তশিল্প
শ্ৰেণী:সামগ্ৰী
শ্ৰেণী:বাংলাদেশ
পুংগী

**পুংগী** বা **বীন** () ভাৰতীয় উপমহাদেশত প্ৰচলিত এবিধ ফু দি বজোৱা সুৰাশ্ৰয়ী লোকবাদ্য। সাধাৰণতে লাওৰ খোলাৰে পুংগী তৈয়াৰ কৰা হয়। বায়ু ওলাই যোৱাৰ বাবে ফুটাযুক্ত দুটা নলিকা থাকে। পুংগীৰ এটা মূৰত ফুঁৱাই নলিকাৰ ছিদ্ৰত আঙুলি বুলাই সাংগীতিক ধ্বনি সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াক একেবাৰে বিৰাম নোহোৱাকৈ বজোৱা হয়। বৃত্তাকাৰ উশাহ নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে বাদকে বহুসময় ধৰি ইয়াক বজাব পাৰে। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ জনপ্ৰিয় পথৰ প্ৰদৰ্শন 'সাপৰ নাচ' বা 'সাপৰ খেল'ত পুংগী ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

## বৰ্ণনা
পুংগী এবিধ ভাৰতীয় লোকবাদ্য। সাধাৰণতে পাকিস্তানৰ সিন্ধ আৰু পাকিস্তান আৰু ভাৰতৰ ৰাজস্থানত ফেঁটী সাপৰ নাচ বা খেল দেখুৱা লোকসকলে বজায়। বাদ্যবিধ দুডাল পাতল বাঁহৰ নলীৰে সংলগ্ন শুকান লাওৰ খোলাৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। ই এটা দ্বৈত-ৰিডযুক্ত বাদ্য। পুংগী থৰ মৰুভূমিত যোগীয়ে বজায়।

ধৰ্মীয় অনুশীলনৰ অংশ হিচাপে পুংগীৰ শব্দয়ে সাপৰ লগতে মানুহকো অৰ্ধসচেতন অৱস্থাত প্ৰৱেশ কৰাই দিয়ে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই বাদ্যবিধ বিশেষকৈ সাপৰ খেল দেখাই জীৱিকা অৰ্জন কৰা সকলে বজায়। ভাৰতৰ তৰাই আৰু নেপালত নৃত্য কৰিবলৈ আৰু সাপ জাগ্ৰত কৰিবলৈ বাদ্যবিধ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। উচ্চ আৰু নিম্ন সুৰত নিৰন্তৰ কম শব্দৰ গুণগুণ ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্য।

পুংগী ভাৰতীয় লোক সংস্কৃতিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাদ্য আৰু ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত বিভিন্ন নামৰ দ্বাৰা জনা যায়। উত্তৰ ভাৰতত ইয়াক তুম্বি, মুৰলী আৰু বংশী বুলিও কোৱা হয় আৰু দক্ষিণত ইয়াক মাগুদি, মাদুদি, পুংগি, আৰু পাম্বাটিকুঝাল বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ লগত কেইবাটাও লোকপ্ৰবাদ জড়িত হৈ আছে।

## নিৰ্মাণ

পুংগীৰ গা কঠিন নাৰিকলৰ আৱৰণৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াৰ সৈতে বাঁহৰ টুকুৰা যোগ দিয়া হয়। ইয়াৰ মূল দুটা উপাদান। প্ৰথমটো লাউৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা এটা ফোঁপোলা পাত্ৰ আনটো হৈছে দুডাল নলিকা। নলিকা দুটাত বাঁহীৰ ফুটা থাকে। এনে ফুটাৰ সংখ্যা এটাত আঠৰ পৰা নটা আৰু আনটোত এটা।

বাদক গৰাকীয়ে বাদ্যটোৰ ওপৰৰ মুখৰ অংশৰ মাজেৰে ফু মাৰি বজায়। এডাল নলিকাৰ পৰা গুণ গুণ শব্দ ওলায় আৰু আনডালে সুৰ সৃষ্টি কৰে। সুৰ প্ৰস্তুত কৰা নলিকা সাতটা ফুটা আৰু এটা অষ্টকৰ পৰিসৰ আছে। গুণ গুণ শব্দ কৰা নলিকাত কেৱল এটা ফুটা থাকে। পৰম্পৰাগতভাৱে দুয়োটা শব্দ একেলগে বৃত্তাকাৰ উশাহ ব্যৱহাৰ কৰি এক ছন্দবদ্ধ প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰিবলৈ বজোৱা হয়।

পুংগী সাধাৰণতে এককভাৱে বজোৱা হয়, কিয়নো ইয়াক আন বাদ্যৰ সৈতে বজোৱা কঠিন।

## সাপৰ খেলৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা
পুংগী মূলত সাপৰ খেল দেখাওঁতে ৰাইজক মনোৰঞ্জন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে অৱশেষত এই প্ৰথাটো ১৯৯১ চনত সমগ্ৰ দেশত বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষা আইন, ১৯৭২ৰ অধীনত নিষিদ্ধ কৰা হয়।

## তথ্য উৎস

শ্ৰেণী:বাদ্যযন্ত্ৰ
বৰ্ণ (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)

এইটো এটা দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা। **বৰ্ণ** শব্দটোৱে নিম্নলিখিত প্ৰবন্ধবোৰ সূচাব পাৰে:

* বৰ্ণ (বৰ্ণমালা), লিখন পদ্ধতিত অৰ্থ প্ৰকাশক চিহ্ন
* বৰ্ণ বা ৰং, মানুহৰ দৃষ্টিয়ে পাৰ্থক্য কৰিব পৰা কিছুমান আলোক ধৰ্ম
* বৰ্ণ বা জাতি, ভাৰতীয় উপমহাদেশত একে খিতাপ, জীৱিকা বা আৰ্থিক স্থিতিৰ মানুহৰ এটা সামাজিক গোট
* বৰ্ণভেদ প্ৰথা, ভাৰতীয় উপমহাদেশত প্ৰচলিত জাতিভেদ প্ৰথা
ডোমকচ

**ডোমকচ** () বিহাৰ আৰু ঝাৰখণ্ড ৰাজ্যত প্ৰচলিত পৰম্পৰাগত লোক নৃত্য। বিহাৰৰ মিথিলা আৰু ভোজপুৰ অঞ্চলত ডোমকচ নৃত্য কৰা হয়। ঝাৰখণ্ডত ইয়াক নাগপুৰী লোকনৃত্য বুলি কোৱা হয়। উত্তৰ প্ৰদেশৰ লোকসকলে ডোমকচ নৃত্যেৰে তেওঁলোকৰ বিভিন্ন উৎসৱ উদযাপন কৰে। ৰাজ্যখনৰ যিকোনো বিবাহ অনুষ্ঠানত নিশ্চিতভাৱে এই বিখ্যাত নৃত্যৰ আভাস পোৱা যায়। 

## পটভূমি
ডোমকাচ নৃত্যৰ পটভূমিত এক পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছে। সেয়া হৈছে মহিলাসকল শাৰীৰিকভাৱে দুৰ্বল কিন্তু তেওঁলোক দলৰ অভ্যন্তৰীণত তেওঁলোক শক্তিশালি। এই নৃত্যৰ মুখ্য ধাৰণা হৈছে দলীয় শক্তিৰ মহত্ত্ব। এই নৃত্য সাধাৰণতে নিশা মহিলাসকলৰ দলৰ দ্বাৰা কৰা হয়। এগৰাকী মহিলাৰ প্ৰদৰ্শন সাধাৰণতে দুৰ্বল বুলি গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে যেতিয়া মহিলাসকলে একগোট হৈ দল গঠন কৰে, তেওঁলোক চোৰ আৰু অন্যান্য অপৰাধীৰ সৈতে যুঁজিবলৈ যথেষ্ট শক্তিশালী হয়। এয়া ডোমকাচ নৃত্যত প্ৰদৰ্শন কৰা মূল বাৰ্তা।

## বৰ্ণনা
সকলো ডাঙৰ বিয়াৰ অনুষ্ঠানত দৰা আৰু কইনাৰ পৰিয়ালৰ পুৰুষ আৰু মহিলাসকলে ডোমকচ নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ইজনে সিজনৰ হাত ধৰি এই বিশেষ নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ এটা অৰ্ধ বৃত্ত সৃষ্টি কৰা হয় আৰু গীতবোৰ ব্যঙ্গাত্মক আৰু আনন্দৰে ভৰা। নাগপুৰী ডোমকচ আৰু এচাৰিয়া ডোমকচ, দোহাৰী ডোমকচ আৰু ঝুমটাৰ দৰে অংশত বিভক্ত কৰা হৈছে। ই উত্তৰ প্ৰদেশৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় উৎসৱ।

দৰাৰ পৰিয়াল আৰু আত্মীয়সকলে কইনাৰ ঘৰলৈ যাওঁতে দৰাঘৰৰ মহিলাসকলে পিছফালে থাকে আৰু গোটেই ৰাতি ডোমকাচ নৃত্য কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ঘৰখন দুৰ্বৃত্তৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰা হয়। ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন কেন্দ্ৰীয় চোতালত কৰা হয় আৰু আৰু এটা ই নাট্য কৰ্মৰ দৰে অনুষ্ঠান। মহিলাসকলে বিবাহ অনুষ্ঠানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত একাধিক লোকগীত গায়। তেওঁলোকে ঢোলাক আৰু ঘুগুৰা দৰে সৰল বাদ্যযন্ত্ৰ বজায়। কিছুমানে ঝংকাৰ তুলিবলৈ চামুচ আৰু ধাতুৰ কাঁহী ব্যৱহাৰ কৰে। গোটেই অনুষ্ঠানটো হাঁহি আৰু আনন্দৰে ভৰি থাকে। নৃত্যৰ সৈতে বিভিন্ন ৰীতি-নীতি আৰু পিউল নামৰ এক কাল্পনিক খেলো যোগ কৰা হয়।

## সাজ-পাৰ
ডোমকচ নৃত্য মনোৰঞ্জনৰ এক আমোদজনক উদযাপন। ডোমকচ নাচিবলৈ কোনো পৰম্পৰাগত সাজ পোছাক পিন্ধাৰ প্ৰয়োজন নাই। শেহতীয়াকৈ মানুহে এই নৃত্যৰ লগত মিলা পোছাক, গহনা আৰু অন্যান্য সাজ-সজ্জা আদি যথেষ্ট নতুন পৰম্পৰা জড়িত কৰিছে। ইয়াৰ ফলত উপস্থাপন আৰু বেছি জীৱন্ত আৰু আকৰ্ষণীয় হৈ পৰিছে। সকলো সংশোধন স্বত্বেও নৃত্য আৰু ৰীতি-নীতিৰ প্ৰকৃত লোকগীত সমূহ এতিয়াও মানুহে বৰ্তাই ৰাখিছে। সেইবাবেই এই নৃত্য অধিক জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে।

## তথ্য উৎস

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ লোকনৃত্য
নুৰ জাহান

**নুৰ জাহান** (; জন্ম নাম: আল্লাহ ৱাচাই; ২১ চেপ্তেম্বৰ ১৯২৬–২৩ ডিচেম্বৰ ২০০০) এগৰাকী পাকিস্তানী নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী তথা অভিনেত্ৰী আছিল। তেওঁৰ কৰ্মজীৱনৰ আৰম্ভণি হৈছিল ব্ৰিটিছ ভাৰতত। ১৯৪৭ চনত দেশ বিভাজনৰ সময়ত তেওঁ পাকিস্তানলৈ গুছি গৈছিল। সুদীৰ্ঘ ছয় দশকৰ কৰ্মজীৱন (১৯৩০-৯০) অতিক্ৰম কৰা নুৰ জাহানক এগৰাকী অন্যতম মহান আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ প্ৰভাৱশালী সঙ্গীত শিল্পী বুলি গণ্য কৰা হয়। পাকিস্তানত তেওঁক সন্মানীয় 'মালিকা-ই-তৰন্নুম' (সুৰৰ ৰাণী) উপাধি দিয়া হৈছিল। হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীতৰ লগতে সঙ্গীতৰ অন্যান্য শৈলীতো তেওঁৰ দখল আছিল।

আহমেদ ৰুচদীৰ সৈতে তেৱেঁ পাকিস্তানী চলচ্চিত্ৰৰ ইতিহাসত আটাইতকৈ বেছি ছবিত গীত গোৱাৰ ৰেকৰ্ডৰ অধিকাৰী। তেওঁৰ কৰ্মজীৱনত চল্লিশখনতকৈও অধিক চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু প্ৰায় বিশ হাজাৰ গীত গাইছিল। তেওঁক পাকিস্তানী চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰথম মহিলা পৰিচালক বুলি গণ্য কৰা হয়।

## প্ৰাৰম্ভিক জীৱন

ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ পঞ্জাব প্ৰদেশৰ এখন সৰু গাঁও- কোত মুৰাদ খান, কসুৰত (বৰ্তমান পাকিস্তানত) নুৰ জাহানৰ জন্ম হয়। তেওঁৰ দেউতাকৰ নাম আছিল মদদ আলি আৰু মাকৰ নাম ফটেহ বিবি। মাক-দেউতাকে তেওঁৰ আল্লাহ ৱাচাই নাম দিছিল। তেওঁৰ জন্ম তাৰিখটোক লৈ অলপ খেলি-মেলি আছে। কাৰো মতে ১৯২৬ চনৰ আৰু কাৰো মতে ১৯২৯ চনৰ ২১ চেপ্তেম্বৰত তেওঁৰ জন্ম। নুৰ জাহানৰ পাঁচজন ভায়েক আৰু পাঁচজনী ভনীয়েক আছিল। তেওঁ যে এক সুৰীয়া কণ্ঠৰ অধিকাৰী, তাৰ প্ৰকাশ শৈশৱতে দেখা গৈছিল। মাকে নুৰ জাহানৰ গীত আৰু নৃত্যৰ প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল।

## কৰ্মজীৱন: ব্ৰিটিছ ভাৰত
মাত্ৰ সাত বছৰ বয়সতে নুৰ জাহানে বায়েক ঐদন বাঈ আৰু হাইদৰ বান্দীৰ সৈতে 'টাকা থিয়েটাৰ' নামেৰে জনাজাত গ্ৰাম্য থিয়েটাৰ কোম্পানীৰ মঞ্চত গীত পৰিবেশন কৰে। এক উন্নত সুযোগৰ সন্ধানত বায়েকহঁতৰ সৈতে তেওঁ লাহোৰলৈ আহে আৰু 'জিন্দা নাচ-গানা'ৰ দলত অংশ লয়। জিন্দা নাচ-গান দৰাচলতে চিত্ৰগৃহত মূল চলচ্চিত্ৰ আৰম্ভ হোৱাৰ আগেআগে প্ৰদৰ্শিত হোৱা গীত-নাচৰ অনুষ্ঠান। অৱশেষত এখন ডাঙৰ মঞ্চ পোৱাৰ আশাৰে তেওঁলোক তিনি ভনী ১৯৩৪-৩৫ চনমানত কলকাতালৈ গুছি আহে আৰু তাত মঞ্চৰ সঙ্গীত তাৰকা মুখতাৰ বেগমে তেওঁলোকক বহু কেইজন প্ৰযোজকৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিয়ে। পিছৰ জীৱনত নুৰ জাহানে মুখতাৰ বেগমৰ সঙ্গীত পৰিবেশন শৈলী গ্ৰহণ কৰাৰ উপৰিও বেগমৰ দৰে শাৰী পিন্ধিবলৈ লৈছিল।

তিনি ভনীয়ে ইন্দিৰা মোভীটোনত স্থায়ী কাম পায়। তেওঁলোকৰ জনপ্ৰিয়তা ইমানে বৃদ্ধি পাইছিল যে তেওঁলোক 'পঞ্জাব মেইল' নামে পৰিচিত হয়। পৰিচালক কে.ডি. মেহতাই নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা 'পিণ্ড দি কুৰী'ত (১৯৩৫) নুৰ জাহানক অভিনয় কৰাৰ সুযোগ দিয়ে। এনেকৈয়ে বেবী নুৰ জাহান নামেৰে তেওঁৰ অভিনয় জীৱন আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ একে কোম্পানীৰ ছবি 'মিছৰ কী চিতাৰা'ত (১৯৩৬) অভিনয় কৰাৰ উপৰিও দামোদৰ শৰ্মাৰ সঙ্গীত পৰিচালনাত গীতো গায়। পাঁচখন ছবি কৰাৰ পিছত তেওঁ 'হীৰ চায়্যাল'ৰ (১৯৩৭) সুৰ হীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।

১৯৪৫ চনত বোম্বেত তেওঁৰ প্ৰথম চুপাৰহিট ছবি 'জীন্নত' মুক্তি পায়। ১৯৪৬ চনত অভিনয় কৰে 'অনমোল ঘড়ী'ত। এই ছবিখনত তেওঁ এগৰাকী কবিৰ চৰিত্ৰত সেই যুগৰ দুগৰাকী সঙ্গীত তাৰকা সুৰাইয়া আৰু সুৰেন্দ্ৰ নাথৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল। সেই বছৰতে তেওঁৰ আৰু দুখন ছবিয়ে মুক্তি পাইছিল- 'দিল' আৰু 'হমজোলী'। ব্ৰিটিছ ভাৰতত নুৰ জাহানৰ শেষ ছবি 'মিৰ্জা চাহিবা' (১৯৪৭); য'ত নায়কৰ চৰিত্ৰত আছিল পৃথ্বীৰাজ কাপুৰ।

## তথ্যসূত্ৰ
	

শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ ব্যক্তি
শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি
শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী
শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ কণ্ঠশিল্পী
শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী
মাঘী

**মাঘী** () ভাৰতৰ পঞ্জাব, হাৰিয়ানা আৰু হিমাচল প্ৰদেশত উদযাপন কৰা মকৰ সংক্ৰান্তি হিন্দু উৎসৱৰ আঞ্চলিক নাম। হিমাচলত এই উৎসৱক 'মাঘী সাজি' বা 'মাঘ ৰা সাজা' বুলিও কোৱা হয়। হিন্দু দিনপঞ্জী অনুসৰি মাঘৰ প্ৰথম দিনা মাঘী উদযাপন কৰা হয়। ই জনপ্ৰিয় শীতকালীন লোক উৎসৱ লহৰীক অনুসৰণ কৰে। লহৰীৰ পিছদিনা ৰাতিপুৱা হিন্দুসকলে পুখুৰী আৰু নদীত পবিত্ৰ ডুব দিয়াটো এক শুভ অনুষ্ঠান হিচাপে পালন কৰে।

## হিন্দু ধৰ্মত মাঘী
ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ অন্যান্য অংশত হিন্দুসকলে মকৰ সংক্ৰান্তি বিভিন্ন নামেৰে উদযাপন কৰে। এই উৎসৱ বিক্ৰম সংবৎ অনুসৰি মাঘ মাহৰ প্ৰথম দিনা পালন কৰা হয়। মাঘী উৎসৱৰ তাৎপৰ্য হৈছে এইদিনা সূৰ্যই মকৰ ৰাশিত প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াৰ লগে লগে সূৰ্যৰ উত্তৰায়ন আৰম্ভ হয়। এইদিনা হিন্দুসকলে গংগাত স্নান কৰে বা যদি সেৱা সম্ভৱ নহয় আন কোনো নদী বা পুখুৰীত পৱিত্ৰ স্নান কৰে। ই উত্তৰ ভাৰতৰ লহৰী উৎসৱৰ পিছদিনা অনুষ্ঠিত হয় হয় আৰু বিশেষকৈ পঞ্জাব অঞ্চলত বেছি জনপ্ৰিয়।

### হিমাচল প্ৰদেশ
মাঘীক হিমাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশত মাঘ ৰা সাজা বুলি কোৱা হয়। যিহেতু মাঘ পাহাৰৰ আটাইতকৈ ঠাণ্ডা মাহ সেয়ে এই সময়ত কৃষি বহুপৰিমাণে স্থিমিত হৈ পৰে। হিন্দুসকলে এই মাহ অগ্নি দেৱতাৰ উপাসনালৈ উৎসৰ্গা কৰে। হিমাচলৰ গাওঁবোৰত লহৰীৰ ৰাতিও মাঘী উদযাপনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। সাধাৰণতে এইদিনাক মচন্ত বুলি কোৱা হয়। মাঘী সম্পৰ্কীয় আন এটা ৰীতি হৈছে মাদ্ৰিচন পূজা। এই পূজা উপলক্ষে ঘৰ-দুৱাৰবোৰ পৰিষ্কাৰ কৰা হয় আৰু বিভিন্ন ধৰণে সজোৱা হয়।

## শিখ ধৰ্মত মাঘী
শিখসকলৰ বাবে মাঘী চল্লিশগৰাকী শিখ শ্বহীদৰ স্মৃতিত অনুষ্ঠিত সমাবেশ। তেওঁলোক শিখ ধৰ্মৰ দশম তথা অন্তিম মানৱ গুৰু গোবিন্দ সিঙে আনন্দপুৰ চাহিবত পৰিত্যাগ কৰিছিল। কিন্তু পিছত তেওঁলোক গুৰুৰ শৰণণাপন্ন হয়। আৰু ১৭০৫ চনত ৱাজিৰ খানৰ নেতৃত্বত মোগল সাম্ৰাজ্য সেনাৰ সৈতে যুদ্ধত শ্বহীদ হয়। শিখসকলে যুদ্ধৰ স্থানলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু মুক্তচৰৰ পৱিত্ৰ পানীৰ পুখুৰীত ডুব লগায়।

চল্লিশ গৰাকী শিখ শ্বহীদসকলৰ স্মৃতিত প্ৰতি বছৰে মুক্তচৰ চাহিবত এখন মেলা অনুষ্ঠিত হয়। এই মেলাক মেলা মাঘী বুলি কোৱা হয়। দশম গুৰুৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাণ আহুতি দিয়া শিখ শ্বহীদসকলক স্মৰণ কৰিবলৈ এই পৰম্পৰা আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে উৎসৱটো শিখ ধৰ্মৰ তৃতীয় গুৰু অমৰ দাসে পালন আৰু উল্লেখ আছে।

## সাংস্কৃতিক উদযাপন

পঞ্জাবত মানুহে খীৰ খাই মাঘী উদযাপন কৰে। এইদিনা 'ৰৌহ দি খীৰ' নামৰ পাৰম্পৰিক ব্যঞ্জন খোৱা নিয়ম। এই খীৰ কুঁহিয়াৰ ৰসত চাউল সিজাই প্ৰস্তুত কৰা হয়। এই ব্যঞ্জন মাঘীৰ আগদিনা সন্ধিয়া প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু ঠাণ্ডাকৈ ৰখা হয়। ইয়াক পৰৱৰ্তী ৰাতিপুৱা মাঘীত ৰঙা জলকীয়া মিশ্ৰিত দৈৰে ঠাণ্ডাকৈ পৰিৱেশন কৰা হয়। ভাৰতৰ পঞ্জাবৰ কিছুমান অংশত মছুৰ দাইলৰ সৈতে মিহলি কৰি খিছিৰি খোৱা হয়। এইদিনা কুঁহিয়াৰ আৰু গুৰ খোৱা অন্যতম পুৰণি পৰম্পৰা। মাঘীৰ দিনা পঞ্জাবৰ বহুঠাইত মেলা অনুষ্ঠিত হয়।

## তথ্য উৎস

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উৎসৱসমূহ