থাইৰয়ড

**থাইৰয়ড** বা **থাইৰয়ড গ্ৰন্থি** ()মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীৰ অন্তঃস্ৰাৱী গ্ৰন্থি। মানুহৰ ক্ষেত্ৰত ই *আদমচ্ এপল্* বা ডিঙিৰ ঘটিকাৰ তলৰ ডিঙিত অৱস্থিত পখিলাৰ আকৃতিৰ গ্ৰন্থি। ই দুটা সংযুক্ত লোবৰ দ্বাৰা গঠিত। লোবৰ তলৰ দুই তৃতীয়াংশ অংশ ইষ্টমাছ নামৰ কলাৰ এটা পাতল বেণ্ডেৰে সংযুক্ত হৈ থাকে। অণুবীক্ষণিকভাৱে থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ কাৰ্য্যকৰী একক হ’ল গোলাকাৰ থাইৰয়ড ফোলিকল, যিটো ফোলিকুলাৰ কোষ (থাইৰ’চাইট)ৰে আবৃত আৰু মাজে মাজে পেৰাফোলিকুলাৰ কোষ যিয়ে কলয়ড যুক্ত লুমেনক আগুৰি থাকে। 

থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ পৰা তিনিটা হৰম’ন নিঃসৰণ হয়: থাইৰয়ড হৰম’ন দুটা – ট্ৰাইঅ’ড’থাইৰ’নিন (T3) আৰু থাইৰ’ক্সিন (T4) – আৰু এটা পেপটাইড হৰম’ন, কেলচিটনিন। থাইৰয়ড হৰম’নে শিশুৰ বিপাকীয় হাৰ আৰু প্ৰ’টিন সংশ্লেষণ আৰু বৃদ্ধি আৰু বিকাশত প্ৰভাৱ পেলায়। কেলচিটনিনে কেলচিয়াম হোমিঅ'ষ্টেছিছত ভূমিকা পালন কৰে। 

থাইৰয়ড হৰম’ন দুটাৰ নিঃসৰণ থাইৰয়ড-ষ্টিমুলেটিং হৰম’ন (TSH) দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত হয়, যিটো আগফালৰ পিটুইটাৰী গ্ৰন্থিৰ পৰা নিঃসৰণ হয়। টি এছ এইচ থাইৰ'ট্ৰপিন-ৰিলিজিং হৰম'ন (TRH) দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত হয়, যিটো হাইপ'থেলামাছৰ দ্বাৰা উৎপন্ন হয়।

থাইৰয়ড বিকাৰৰ ভিতৰত হাইপাৰথাইৰয়ডিজম, হাইপোথাইৰয়ডিজম, থাইৰয়ড প্ৰদাহ (থাইৰয়ডাইটিছ), থাইৰয়ড বৃদ্ধি (গ’ইট্ৰে), থাইৰয়ড নোডুল, থাইৰয়ড কেন্সাৰ আদি উল্লেখযোগ্য। হাইপাৰথাইৰয়ডিজমৰ বৈশিষ্ট্য হ’ল থাইৰয়ড হৰম’নৰ অত্যধিক নিঃসৰণ: ইয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ কাৰণ হ’ল অটোইম্যুন ডিছঅৰ্ডাৰ গ্ৰেভছ ৰোগ। হাইপোথাইৰয়ডিজমৰ বৈশিষ্ট্য হ’ল থাইৰয়ড হৰম’নৰ নিঃসৰণৰ অভাৱ: ইয়াৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ কাৰণ হ’ল আয়’ডিনৰ অভাৱ। আয়’ডিনৰ অভাৱত থকা অঞ্চলত হাইপোথাইৰয়ডিজম (আয়'ডিনৰ অভাৱৰ বাবে) শিশুৰ প্ৰতিৰোধযোগ্য বৌদ্ধিক অক্ষমতাৰ প্ৰধান কাৰণ। আয়’ডিন পৰ্যাপ্ত অঞ্চলত হাইপ’থাইৰয়ডিজমৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ কাৰণ হ’ল অটোইম্যুন ডিছঅৰ্ডাৰ হাছিম’ট’ছ থাইৰয়ডাইটিছ। 
## গঠন
### বৈশিষ্ট্য

থাইৰয়ড গ্ৰন্থি বাওঁ আৰু সোঁ দুটা লোবেৰে গঠিত পখিলাৰ আকৃতিৰ এটা অংগ আৰু ইয়াক এটা সংকীৰ্ণ কলাৰ বেণ্ডেৰে সংযুক্ত কৰা হয়, যাক "ইষ্টমাছ" বুলি কোৱা হয়। প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ওজন ২৫ গ্ৰাম, প্ৰতিটো লোব প্ৰায় ৫ ছে.মি. দীঘল, ৩ ছে.মি. বহল আৰু ২ ছে.মি. ডাঠ আৰু ইষ্টমাছৰ উচ্চতা আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১.২৫ ছে.মি.। সাধাৰণতে পুৰুষতকৈ মহিলাৰ এই গ্ৰন্থি ডাঙৰ হয় আৰু গৰ্ভাৱস্থাত ইয়াৰ আকাৰ বৃদ্ধি পায়।

থাইৰয়ড ডিঙিৰ আগফালৰ ওচৰত থাকে, লেৰিংছ আৰু শ্বাসনলীৰ সম্মুখৰ বিপৰীতে আৰু চাৰিওফালে পৰি থাকে। থাইৰয়ড কাৰ্টিলেজ আৰু ক্ৰিক’ইড কাৰ্টিলেজ গ্ৰন্থিৰ ঠিক ওপৰত, ঘটিকাৰ তলত পৰি থাকে। ইষ্টমাছ শ্বাসনলীৰ দ্বিতীয়ৰ পৰা তৃতীয় আঙুঠিলৈকে বিস্তৃত হৈ থাকে, লোবৰ ওপৰৰ অংশ থাইৰয়ড কাৰ্টিলেজলৈকে আৰু তলৰ অংশ চতুৰ্থৰ পৰা ষষ্ঠ শ্বাসনলীৰ আঙুঠিৰ চাৰিওফালে। ইনফ্ৰাহাইড পেশীবোৰ গ্ৰন্থিৰ সম্মুখত আৰু ষ্টেৰনক্লিড’মাষ্ট’ইড পেশীবোৰ কাষত পৰি থাকে। থাইৰয়ডৰ বাহিৰৰ ডেউকাৰ পিছফালে কেৰটিড ধমনী দুটা থাকে শ্বাসনলী, লেৰিংছ, তলৰ ফেৰিংছ আৰু খাদ্যনলী সকলো থাইৰয়ডৰ পিছফালে পৰি থাকে। এই অঞ্চলত পুনৰাবৃত্তিমূলক লেৰিঞ্জিয়াল নাৰ্ভ আৰু তলৰ থাইৰয়ড ধমনী লিগামেণ্টৰ কাষেৰে বা লিগামেণ্টৰ ভিতৰত পাৰ হৈ যায়। সাধাৰণতে থাইৰয়ড কেপচুলৰ দুটা স্তৰৰ মাজত, থাইৰয়ড লোবৰ পিছফালে, প্ৰতিটো ফালে দুটাকৈ চাৰিটা পেৰাথাইৰয়ড গ্ৰন্থি থাকে।

থাইৰয়ড গ্ৰন্থিটো এটা পাতল আঁহযুক্ত কেপচুলেৰে আবৃত, যাৰ ভিতৰ আৰু বাহিৰৰ স্তৰ থাকে। ভিতৰৰ স্তৰটোৱে গ্ৰন্থিৰ ভিতৰলৈ ওলাই যায় আৰু চেপ্টা গঠন কৰে যিয়ে থাইৰয়ড কলাক অণুবীক্ষণিক লোবুলত বিভক্ত কৰে। বাহিৰৰ স্তৰটো প্ৰিট্ৰেকিয়াল ফেচিয়াৰ সৈতে অবিৰত হৈ থাকে, গ্ৰন্থিটোক ক্ৰিক'ইড আৰু থাইৰয়ড কাৰ্টিলেজৰ সৈতে ফেচিয়াৰ ঘনকৰণৰ জৰিয়তে সংলগ্ন কৰি থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ পিছফালৰ ঝুলন লিগামেণ্ট গঠন কৰে, যাক বেৰীচ্ লিগামেণ্ট বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত গিলিলে এই কাৰ্টিলেজবোৰৰ গতিৰ লগে লগে থাইৰয়ড ওপৰলৈ আৰু তললৈ গতি কৰে।
### তেজ, লিম্ফ আৰু স্নায়ু যোগান
থাইৰয়ডক বাহ্যিক কেৰটিড ধমনীৰ এটা শাখা উচ্চতৰ থাইৰয়ড ধমনী আৰু থাইৰ’চাৰ্ভাইকেল ট্ৰাংকৰ এটা শাখা তলৰ থাইৰয়ড ধমনী আৰু কেতিয়াবা শাৰীৰিক ভিন্নতাৰ দ্বাৰা থাইৰয়ড ইমা ধমনীৰ পৰা তেজ যোগান ধৰা হয়, যাৰ উৎপত্তি পৰিৱৰ্তনশীল। উচ্চতৰ থাইৰয়ড ধমনী থাইৰয়ড যোগান ধৰা আগ আৰু পিছফালৰ শাখাত বিভক্ত হয় আৰু তলৰ থাইৰয়ড ধমনী উচ্চ আৰু তলৰ শাখাত বিভক্ত হয়। থাইৰয়ড লোবৰ বাহিৰৰ অংশৰ পিছফালে ওপৰৰ আৰু তলৰ থাইৰয়ড ধমনী সংযুক্ত হয়। সিৰাৰ তেজ উচ্চ আৰু মধ্য থাইৰয়ড সিৰাৰ জৰিয়তে, যিবোৰ অভ্যন্তৰীণ জুগুলাৰ সিৰালৈ আৰু তলৰ থাইৰয়ড সিৰাৰ জৰিয়তে নিষ্কাশন হয়। থাইৰয়ডৰ তলৰ সিৰাবোৰ সিৰাৰ নেটৱৰ্কৰ পৰা উৎপত্তি হয় আৰু বাওঁ আৰু সোঁ ব্ৰেকিঅ’চেফেলিক সিৰালৈ নিষ্কাশিত হয় ধমনী আৰু সিৰা দুয়োটাই থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ কেপচুলৰ দুটা স্তৰৰ মাজত এটা প্লেক্সাছ গঠন কৰে।

লিম্ফেটিক ড্ৰেনেজ সঘনাই প্ৰিলেৰিঞ্জিয়াল লিম্ফ ন’ড (ইষ্টমাছৰ ঠিক ওপৰত অৱস্থিত) আৰু প্ৰিট্ৰেকিয়াল আৰু পেৰাট্ৰেকিয়াল লিম্ফ ন’ড পাৰ হৈ যায়। গ্ৰন্থিয়ে সহানুভূতিশীল ডালৰ উচ্চ, মধ্য আৰু তলৰ ছাৰ্ভাইকেল গেংলিয়নৰ পৰা সহানুভূতিশীল স্নায়ুৰ যোগান লাভ কৰে। গ্ৰন্থিয়ে উচ্চতৰ লেৰিঞ্জিয়াল স্নায়ু আৰু পুনৰাবৃত্তিমূলক লেৰিঞ্জিয়াল স্নায়ুৰ পৰা পেৰাচিম্পেথেটিক স্নায়ুৰ যোগান লাভ কৰে।
### ভিন্নতা

থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ আকাৰ আৰু আকৃতি আৰু সোমাই থকা পেৰাথাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ অৱস্থানৰ বহুতো ভিন্নতা আছে।

কেতিয়াবা তৃতীয়টো লোব থাকে যাক পিৰামিডাল লোব বোলা হয়। এই লোবটো উপস্থিত হ’লে প্ৰায়ে থাইৰয়ড ইষ্টমাছৰ পৰা হাইঅ’ইড হাড়লৈকে বিস্তৃত হয় আৰু ই এটাৰ পৰা কেইবাটাও বিভক্ত লোব হ’ব পাৰে। এই লোবৰ উপস্থিতি ৰিপৰ্ট কৰা অধ্যয়নত ১৮.৩%ৰ পৰা ৪৪.৬%লৈকে। ইয়াক বাওঁফালৰ পৰা অধিক সঘনাই উদ্ভৱ হোৱা আৰু মাজে মাজে পৃথক হোৱা দেখা গৈছিল। পিৰামিডাল লোবক লাল’ৱেটৰ পিৰামিড বুলিও কোৱা হয়। পিৰামিডাল লোব হৈছে থাইৰ’গ্লছল নলীৰ এটা অৱশিষ্ট, যি সাধাৰণতে থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ নামি অহাৰ সময়ত অপচয় হৈ যায়। থাইৰ’গ্লছল নলীৰ যিকোনো ঠাইতে, জিভাৰ ফ’ৰেমেন চেকামৰ পৰা আৰম্ভ কৰি প্ৰাপ্তবয়স্কৰ থাইৰয়ডৰ অৱস্থানলৈকে সৰু সৰু আনুষংগিক থাইৰয়ড গ্ৰন্থিবোৰ হ’ব পাৰে। থাইৰয়ড লোবৰ পিছফালে থকা এটা সৰু শিং, সাধাৰণতে পুনৰাবৃত্তিমূলক লেৰিঞ্জিয়াল নাৰ্ভ আৰু তলৰ থাইৰয়ড ধমনীৰ ওচৰত, জুকাৰকেণ্ডলৰ টিউবাৰকল বোলা হয়।

আন কিছুমান ভিন্নতা হ’ল থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ লিভেটৰ পেশী, ইষ্টমাছক হাইঅ’ইড হাড়ৰ শৰীৰৰ সৈতে সংযোগ কৰা, আৰু সৰু থাইৰয়ড ইমা ধমনীৰ উপস্থিতি।

### মাইক্ৰ’এনাটমী

মাইক্ৰস্কোপিক পৰ্যায়ত থাইৰয়ডৰ তিনিটা প্ৰাথমিক বৈশিষ্ট্য আছে— থাইৰয়ড ফোলিকল, থাইৰয়ড ফোলিকুলাৰ কোষ আৰু পেৰাফোলিকুলাৰ কোষ, যিবোৰ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৬৬৪ চনত জিঅ'ফেৰী ৱেবষ্টাৰছনে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।

#### ফ’লিকল
থাইৰয়ড ফ’লিকল হৈছে ০.০২–০.৯ মিলিমিটাৰ ব্যাসৰ কোষৰ সৰু গোলাকাৰ গোট যিয়ে থাইৰয়ডৰ কাৰ্য্যত মূল ভূমিকা পালন কৰে। ইহঁত এটা ৰিমৰ দ্বাৰা গঠিত য’ত তেজৰ যোগান, স্নায়ু আৰু লিম্ফেটিক উপস্থিতি থাকে, যিয়ে কলয়ডৰ এটা কোৰ আগুৰি থাকে যিটো বেছিভাগেই থাইৰয়ড হৰম’নৰ পূৰ্বসূৰী প্ৰ’টিনেৰে গঠিত, যাক থাইৰ’গ্ল’বিউলিন নামৰ আয়’ডিনেটেড গ্লাইকোপ্ৰটিন থাকে।

#### ফ’লিকুলাৰ কোষ
ফ’লিকলৰ মূল অংশটো ফ’লিকুলাৰ কোষৰ একক তৰপেৰে আগুৰি থাকে। থাইৰয়ড ষ্টিমুলেটিং হৰম’ন (TSH) দ্বাৰা উদ্দীপিত হ’লে এইবোৰে থাইৰয়ড হৰম’ন T3 আৰু T4 নিঃসৰণ কৰে। ইহঁতে কলয়ডত থকা থাইৰ’গ্ল’বিউলিন পৰিবহণ আৰু বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা এই কাম কৰে। ফ’লিকুলাৰ কোষবোৰ কিমান সক্ৰিয় হোৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি সমতলৰ পৰা ঘনকীয় আৰু স্তম্ভৰ আকৃতিৰ ভিন্ন হয়।

#### ফ’লিকুলাৰ লুমেন
ফ’লিকুলাৰ লুমেন হৈছে থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ এটা ফোলিকলৰ ভিতৰত তৰল পদাৰ্থৰে ভৰা ঠাই। থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ ভিতৰত শ শ ফ’লিকল থাকে। ফ’লিকুলাৰ কোষৰ গোলাকাৰ বিন্যাসৰ দ্বাৰা এটা ফ’লিকল গঠন হয়। ফ’লিকুলাৰ লুমেন কলয়ড, থাইৰ’গ্ল’বিউলিনৰ ঘন দ্ৰৱেৰে ভৰি থাকে আৰু ই থাইৰয়ড হৰম’ন থাইৰ’ক্সিন (T4) আৰু ট্ৰাইঅ’ড’থাইৰ’নিন (T3) সংশ্লেষণৰ স্থান।

#### পেৰাফ’লিকুলাৰ কোষ
ফ’লিকুলাৰ কোষৰ মাজত আৰু গোলাকাৰ ফোলিকলৰ মাজৰ ঠাইখিনিত সিঁচৰতি হৈ থাকে আন এটা প্ৰকাৰৰ থাইৰয়ড কোষ, পেৰাফ’লিকুলাৰ কোষ। এই কোষবোৰে কেলচিটনিন নিঃসৰণ কৰে আৰু সেয়েহে ইয়াক চি কোষ বুলিও কোৱা হয়।
## বিকাশ

ভ্ৰূণৰ বিকাশত গৰ্ভাৱস্থাৰ ৩–৪ সপ্তাহ বয়সত টিউবাৰকুলাম ইম্পাৰ আৰু ক’পুলা লিংগুৱেৰ মাজৰ জিভাৰ গুৰিৰ ফেৰিংছৰ মজিয়াত এপিথেলিয়াল প্ৰলিফাৰেচন হিচাপে থাইৰয়ড গ্ৰন্থি দেখা দিয়ে। পিছলৈ ফ’ৰেমেন চেকামে ইংগিত দিয়া এটা বিন্দুত হাইপ’ফেৰিঞ্জিয়াল এমিনেন্স দ্বাৰা ক’পুলাটো অতি সোনকালে আবৃত হৈ পৰে। তাৰ পিছত থাইৰয়ড থাইৰ’গ্ল’ছাল নলীৰ মাজেৰে বাইবেড ডাইভাৰটিকুলাম হিচাপে ফেৰিঞ্জিয়াল আন্ত্ৰিকতাৰ সম্মুখলৈ নামি আহে। পিছৰ কেইসপ্তাহমানৰ ভিতৰত ই ডিঙিৰ গুৰিলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে, হাইয়’ইড হাড়ৰ সম্মুখৰ পৰা পাৰ হৈ যায়। প্ৰব্ৰজনৰ সময়ত থাইৰয়ড জিভাৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ থাকে এটা সংকীৰ্ণ খাল অৰ্থাৎ থাইৰ’গ্ল’ছাল নলীৰ দ্বাৰা। পঞ্চম সপ্তাহৰ শেষত থাইৰ’গ্ল’ছাল নলীৰ অৱক্ষয় ঘটে আৰু তাৰ পিছৰ দুসপ্তাহত বিচ্ছিন্ন থাইৰয়ডটোৱে চূড়ান্ত অৱস্থানলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে।

ভ্ৰূণৰ হাইপ’থেলামাছ আৰু পিটুইটাৰীয়ে থাইৰ’ট্ৰপিন মুক্ত কৰা হৰম’ন (TRH) আৰু থাইৰয়ড উদ্দীপক হৰম’ন (TSH) নিঃসৰণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। TSH প্ৰথমে ১১ সপ্তাহত জুখিব পাৰি। ১৮–২০ সপ্তাহৰ ভিতৰত থাইৰক্সিন (T4)ৰ উৎপাদন ক্লিনিকেলভাৱে উল্লেখযোগ্য আৰু স্বাৱলম্বী স্তৰত উপনীত হয়। ভ্ৰূণৰ ট্ৰাইঅ’ড’থাইৰ’নিন (T3) কম থাকে, ৩০ সপ্তাহলৈকে ১৫ ng/dL তকৈ কম আৰু সম্পূৰ্ণকালত ৫০ ng/dL লৈ বৃদ্ধি পায়। মাতৃৰ হাইপোথাইৰয়ডিজমৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা স্নায়ুবিকাশৰ বিকাৰৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ ভ্ৰূণটোৱে থাইৰয়ড হৰম’নত স্বাৱলম্বী হোৱাটো প্ৰয়োজন। সুস্থ স্নায়ুৰ বিকাশৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ আয়’ডিনৰ উপস্থিতি অতি প্ৰয়োজনীয়।

কেলচিটনিন উৎপাদনৰ বাবে দায়বদ্ধ নিউৰ’এণ্ড’ক্ৰাইন পেৰাফ’লিকুলাৰ কোষ, যাক *চি কোষ* বুলিও কোৱা হয়, আগফালৰ আন্ত্ৰিক এণ্ড’ডাৰ্মৰ পৰা আহৰণ কৰা হয়। তাৰ পিছত থাইৰয়ডৰ এই অংশটো প্ৰথমে আলটিমোফেৰিঞ্জিয়াল বডি হিচাপে গঠন হয়, যিটো ভেণ্ট্ৰেল চতুৰ্থ ফেৰিঞ্জিয়াল পাউচৰ পৰা আৰম্ভ হয় আৰু ইয়াৰ অন্তিম স্থানলৈ নামি অহাৰ সময়ত আদিম থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ সৈতে যোগ দিয়ে।

প্ৰসৱৰ পূৰ্বে বিকাশৰ বিচ্যুতিৰ ফলত বিভিন্ন ধৰণৰ থাইৰয়ড ডিছজেনেছিছ হ’ব পাৰে যিয়ে জন্মগত হাইপ’থাইৰয়ডিজমৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে আৰু যদি চিকিৎসা নকৰে তেন্তে ইয়াৰ ফলত ক্ৰেটিনজিম হ’ব পাৰে।
## কাৰ্য

### থাইৰয়ড হৰম’ন
থাইৰয়ডৰ প্ৰধান কাম হ’ল আয়’ডিন যুক্ত থাইৰয়ড হৰম’ন ট্ৰাইআইঅ’ড’থাইৰ’নিন (T3) আৰু থাইৰক্সিন বা টেট্ৰাআইঅ’ড’থাইৰ’নিন (T4) আৰু পেপটাইড হৰম’ন কেলচিটনিন উৎপাদন। থাইৰয়ড হৰম’ন আয়’ডিন আৰু টাইৰ’চিনৰ পৰা সৃষ্টি হয়। T3 ৰ নাম এই কাৰণেই দিয়া হৈছে কাৰণ ইয়াত প্ৰতিটো অণুত তিনিটা আয়’ডিন পৰমাণু থাকে আৰু T4 ত প্ৰতিটো অণুত চাৰিটা পৰমাণু আয়’ডিন থাকে। থাইৰয়ড হৰম’নে মানুহৰ শৰীৰত বিস্তৃত প্ৰভাৱ পেলায়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে:-

*বিপাকীয়:- থাইৰয়ড হৰম’নে ভিত্তি বিপাকীয় হাৰ বৃদ্ধি কৰে আৰু শৰীৰৰ প্ৰায় সকলো কলাতে প্ৰভাৱ পেলায়। ভোক, পদাৰ্থ শোষণ আৰু আন্ত্ৰিক গতিশীলতা এই সকলোবোৰ থাইৰয়ড হৰম’নৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়। ইহঁতে আন্ত্ৰিক অংশত শোষণ, উৎপাদন, কোষে গ্ৰহণ আৰু গ্লুক’জৰ বিভাজন বৃদ্ধি কৰে। ইহঁতে চৰ্বিৰ বিভাজনক উদ্দীপিত কৰে, আৰু মুক্ত ফেটি এচিডৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰে। মুক্ত ফেটি এচিড বৃদ্ধি হোৱাৰ পিছতো থাইৰয়ড হৰম’নে কলেষ্টেৰলৰ মাত্ৰা হ্ৰাস কৰে, হয়তো পিত্তত কলেষ্টেৰলৰ নিঃসৰণৰ হাৰ বৃদ্ধি কৰি। 
*কাৰ্ডিঅ’ভাস্কুলাৰ:- হৰম’নে হৃদস্পন্দনৰ গতি আৰু শক্তি বৃদ্ধি কৰে। ইহঁতে অক্সিজেনৰ উশাহ-নিশাহ, গ্ৰহণ আৰু ব্যৱহাৰৰ হাৰ বৃদ্ধি কৰে আৰু মাইট’কণ্ড্ৰিয়াৰ কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি কৰে। এই কাৰকসমূহে মিলি তেজৰ সোঁত আৰু শৰীৰৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি কৰে।
* বিকাশমূলক:- থাইৰয়ড হৰম’ন স্বাভাৱিক বিকাশৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইহঁতে যুৱক-যুৱতীসকলৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ বৃদ্ধি কৰে, আৰু বিকাশশীল মগজুৰ কোষবোৰ থাইৰয়ড হৰম’ন T3 আৰু T4ৰ এটা প্ৰধান লক্ষ্য। ভ্ৰূণৰ বিকাশৰ সময়ত আৰু প্ৰসৱৰ পিছৰ জীৱনৰ প্ৰথম কেইবছৰমানৰ মগজুৰ পৰিপক্বতাত থাইৰয়ড হৰম’নে বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে
*থাইৰয়ড হৰম’নে স্বাভাৱিক যৌন কাৰ্য, টোপনি আৰু চিন্তাধাৰা বজাই ৰখাতো ভূমিকা পালন কৰে। বৃদ্ধিৰ মাত্ৰা চিন্তা সৃষ্টিৰ গতি বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কিন্তু মনোযোগ হ্ৰাসৰ সৈতেও জড়িত। কামনা আৰু স্বাভাৱিক ঋতুচক্ৰ বজাই ৰখাকে ধৰি যৌন কাৰ্য থাইৰয়ড হৰম’নৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়।

নিঃসৰণৰ পিছত থাইৰয়ড হৰম’নৰ অতি কম অংশহে তেজত মুক্তভাৱে যাত্ৰা কৰে। বেছিভাগেই থাইৰক্সিন-বান্ধি ৰখা গ্ল’বিউলিন (প্ৰায় ৭০%), ট্ৰেন্সথাইৰেটিন (১০%) আৰু এলবুমিন (১৫%)ৰ সৈতে বান্ধ খাই থাকে। মুক্তভাৱে ভ্ৰমণ কৰা টি৪ৰ ০.০৩% আৰু টি৩ৰ ০.৩% লোকৰহে হৰম’নৰ কাৰ্যকলাপ থাকে। ইয়াৰ উপৰি শৰীৰৰ চাৰিওফালৰ অংগসমূহত আয়ড’থাইৰ’নিন ডিআইঅ’ডিনেজৰ দ্বাৰা T4ৰ পৰা ৰূপান্তৰিত হোৱাৰ পিছত তেজৰ ৮৫% পৰ্যন্ত T3 উৎপন্ন হয়।

থাইৰয়ড হৰম’নে কোষৰ আৱৰণ অতিক্ৰম কৰি আন্তঃকোষীয় নিউক্লিয়াৰ থাইৰয়ড হৰম’ন ৰিচেপ্টৰ TR-α1, TR-α2, TR-β1 আৰু TR-β2 ৰ সৈতে বান্ধ খাই কাম কৰে, যিয়ে হৰম’ন প্ৰতিক্ৰিয়া উপাদান আৰু ট্ৰান্সক্ৰিপচন ফ্যাক্টৰৰ সৈতে বান্ধ খাই ডি এন এ ট্ৰান্সক্ৰিপচন নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। ডি এন এৰ ওপৰত এই ক্ৰিয়াৰ উপৰিও থাইৰয়ড হৰম’নে কেলচিয়াম এ টি পি এজ, এডিনাইলাইল চাইক্লেজ আৰু গ্লুক’জ পৰিবহণকাৰীকে ধৰি এনজাইমৰ সৈতে বিক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে কোষৰ আৱৰণৰ ভিতৰত বা চাইট’প্লাজমৰ ভিতৰতো কাম কৰে।
### হৰম’নৰ সৃষ্টি

থাইৰয়ড হৰম’ন থাইৰ’গ্ল’বিউলিনৰ পৰা সৃষ্টি হয়। এইটো হৈছে ফোলিকুলাৰ লুমেনত থকা কলয়ডৰ ভিতৰত থকা এটা প্ৰটিন যিটো প্ৰথমে ফ’লিকুলাৰ কোষৰ ৰুক্ষ এণ্ড’প্লাজমিক ৰেটিকুলামৰ ভিতৰত সৃষ্টি হয় আৰু তাৰ পিছত ফ’লিকুলাৰ লুমেনলৈ পৰিবহণ কৰা হয়। থাইৰ’গ্ল’বিউলিনত ১২৩ ইউনিট টাইৰ’চিন থাকে, যিয়ে ফ’লিকুলাৰ লুমেনৰ ভিতৰত আয়’ডিনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰে।

থাইৰয়ড হৰম’ন উৎপাদনৰ বাবে আয়’ডিন অতি প্ৰয়োজনীয়। আয়’ডিন (I0) তেজত আয়’ডাইড (I−) হিচাপে যাত্ৰা কৰে, যিটো ছডিয়াম-আয়’ডাইড চিম্প’ৰ্টাৰে ফোলিকুলাৰ কোষলৈ লৈ যায়। এইটো কোষৰ আৱৰণত থকা এটা আয়ন চ্যানেল যিয়ে একেটা ক্ৰিয়াই দুটা ছডিয়াম আয়ন আৰু এটা আয়’ডাইড আয়ন কোষলৈ পৰিবহণ কৰে। তাৰ পিছত আয়’ডাইড কোষৰ ভিতৰৰ পৰা লুমেনলৈ যায়, পেণ্ড্ৰিন নামৰ আয়’ডাইড-ক্লৰাইড এণ্টিপ’ৰ্টাৰৰ ক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে। তাৰ পিছত ফ’লিকুলাৰ লুমেনত আয়’ডাইড অক্সিডাইজ হৈ আয়’ডিনলৈ পৰিণত হয়। ইয়াৰ ফলত ই অধিক প্ৰতিক্ৰিয়াশীল হয়, আৰু আয়’ডিন থাইৰয়ড পেৰা-অক্সিডেজ এনজাইমৰ দ্বাৰা থাইৰ’গ্ল’বিউলিনৰ সক্ৰিয় টাইৰ’চিন এককসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত হয়। ইয়াৰ ফলত থাইৰয়ড হৰম’ন মনোআইড’টাইৰ’চিন (MIT), আৰু ডাইঅ’ড’টাইৰ’চিন (DIT)ৰ পূৰ্বসূৰী গঠন হয়।

যেতিয়া ফোলিকুলাৰ কোষবোৰক থাইৰয়ড উদ্দীপক হৰম’নৰ দ্বাৰা উদ্দীপিত কৰা হয়, তেতিয়া ফোলিকুলাৰ কোষবোৰে ফোলিকুলাৰ লুমেনৰ পৰা থাইৰ’গ্ল’বিউলিন পুনৰ শোষণ কৰে। আয়’ডিনেটেড টাইৰ’চিনবোৰ বিভাজিত হৈ থাইৰয়ড হৰম’ন T4, T3, DIT, MIT আৰু বিপৰীত ট্ৰাইঅ’ড’থাইৰ’নিনৰ লেখীয়া লেখীয়া অংশ গঠন কৰে। T3 আৰু T4 তেজত নিৰ্গত হয়। গ্ৰন্থিৰ পৰা নিঃসৰণ হোৱা হৰম’ন প্ৰায় ৮০–৯০% T4 আৰু প্ৰায় ১০–২০% T3। পেৰিফেৰেল কলাত থকা ডিআইঅ’ডিনেজ এনজাইমে এমআইটি আৰু ডিআইটিৰ পৰা আয়’ডিন আঁতৰাই টি৪ক টি৩ আৰু আৰটি৩লৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। ই পেৰিফেৰেল কলাত RT3 (৯৫%) আৰু T3 (৮৭%) উভয়ৰে এটা প্ৰধান উৎস।
### নিয়ন্ত্ৰণ
থাইৰ’ক্সিন আৰু ট্ৰাইঅ’ড’থাইৰ’নিনৰ উৎপাদন প্ৰধানকৈ থাইৰয়ড-ষ্টিমুলেটিং হৰম’ন (TSH)ৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত হয়, যিটো আগফালৰ পিটুইটাৰী গ্ৰন্থিৰ দ্বাৰা নিৰ্গত হয়। টি এছ এইচ মুক্তি পাছলৈ থাইৰ’ট্ৰপিন মুক্তি হৰম’ন (TRH) দ্বাৰা উদ্দীপিত হয়, যিটো হাইপ’থেলামাছৰ পৰা স্পন্দনশীলভাৱে মুক্ত হয়। থাইৰয়ড হৰম’নে থাইৰয়ড টি এছ এইচ আৰু টি আৰ এইচক নেতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰদান কৰে; যেতিয়া থাইৰয়ড হৰম’ন বেছি হয় তেতিয়া টি এছ এইচৰ উৎপাদন দমন কৰা হয়। এই নেতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়া তেতিয়াও হয় যেতিয়া TSH ৰ মাত্ৰা বেছি হয়, যাৰ ফলত TRH উৎপাদন দমন হয়।

থাৰ্মোজেনেছিচ উদ্দীপিত কৰিবলৈ ঠাণ্ডাৰ সংস্পৰ্শৰ দৰে পৰিস্থিতিত টি আৰ এইচ বৃদ্ধিৰ হাৰত নিঃসৰণ হয়। থাইৰয়ড হৰম’নৰ উপস্থিতিয়ে দমন কৰাৰ উপৰিও ড’পামিন, ছ’মাট’ষ্টেটিন আৰু গ্লুকোকৰ্টিক’ইডৰ দ্বাৰা টি এছ এইচ উৎপাদন ম্লান হৈ পৰে।

### কেলচিটনিন
থাইৰয়ড গ্ৰন্থিয়েও কেলচিটনিন হৰম’ন উৎপন্ন কৰে, যিয়ে তেজত কেলচিয়ামৰ মাত্ৰা নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত সহায় কৰে। পেৰাফ’লিকুলাৰ কোষবোৰে তেজত কেলচিয়াম বেছি হোৱাৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত কেলচিটনিন উৎপন্ন কৰে। কেলচিটনিনে হাড়ৰ পৰা কেলচিয়ামৰ নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰে, হাড় ভাঙি পেলোৱা কোষ অষ্টিঅ’ক্লাষ্টৰ কাৰ্যকলাপ হ্ৰাস কৰি। হাড়ক অষ্টিঅ’ক্লাষ্টে অহৰহ পুনৰ শোষণ কৰে আৰু অষ্টিঅ’ব্লাষ্টৰ দ্বাৰা সৃষ্টি কৰে, গতিকে কেলচিটনিনে হাড়লৈ কেলচিয়ামৰ গতিবিধিক ফলপ্ৰসূভাৱে উদ্দীপিত কৰে। কেলচিটনিনৰ প্ৰভাৱ পেৰাথাইৰয়ড গ্ৰন্থিত উৎপন্ন হোৱা পেৰাথাইৰয়ড হৰম’ন (PTH)ৰ বিপৰীত। কিন্তু কেলচিটনিন পিটিএইচতকৈ বহু কম প্ৰয়োজনীয় যেন লাগে, কিয়নো থাইৰয়ড (থাইৰয়ডেক্টমী) আঁতৰোৱাৰ পিছত কেলচিয়ামৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়া ক্লিনিকেলভাৱে স্বাভাৱিক হৈ থাকে, কিন্তু পেৰা-থাইৰয়ড গ্ৰন্থি নহয়।
## জিন আৰু প্ৰটিন স্বৰূপ
প্ৰায় ২০,০০০ প্ৰটিন-ক’ডিং জিন মানুহৰ কোষত প্ৰকাশ পায়: এই জিনসমূহৰ ৭০% থাইৰয়ড কোষত প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰে দুশ পঞ্চাশটা জিন থাইৰয়ডত অধিক নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰকাশ পায় আৰু প্ৰায় ২০টা জিন অতি থাইৰয়ড নিৰ্দিষ্ট। ফ’লিকুলাৰ কোষত এই জিনবোৰে সংশ্লেষণ কৰা প্ৰটিনবোৰে থাইৰয়ড হৰম’ন সংশ্লেষণক নিৰ্দেশনা দিয়ে—থাইৰ’গ্ল’বিউলিন, টিপিঅ’ আৰু আই ৱাই ডি; আনহাতে পেৰাফোলিকুলাৰ c-কোষত ইহঁতে কেলচিটনিন সংশ্লেষণ—CALCA, আৰু CALCB নিৰ্দেশনা দিয়ে। 

## ক্লিনিকেল তাৎপৰ্য্য
সাধাৰণ চিকিৎসক, আৰু অভ্যন্তৰীণ চিকিৎসা বিশেষজ্ঞসকলে থাইৰয়ড ৰোগৰ চিকিৎসা চিনাক্ত আৰু নিৰীক্ষণত ভূমিকা পালন কৰে। এণ্ডক্ৰাইন’লজিষ্ট আৰু থাইৰয়ড বিশেষজ্ঞ থাইৰয়ড বিশেষজ্ঞ। থাইৰয়ড ৰোগৰ অস্ত্ৰোপচাৰ ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে থাইৰয়ড অস্ত্ৰোপচাৰ বিশেষজ্ঞ বা অটোলেৰিংগ’লজিষ্ট দায়বদ্ধ। 
#### হাইপাৰথাইৰয়ডিজম
থাইৰয়ড হৰম’নৰ অত্যধিক উৎপাদনক হাইপাৰথাইৰয়ডিজম বোলে। কাৰণসমূহ হ’ল গ্ৰেভছ ৰোগ, বিষাক্ত মাল্টিনোডুলাৰ গ’ইটাৰ, একক থাইৰয়ড এডিন’মা, প্ৰদাহ, আৰু অতিৰিক্ত টি এছ এইচ নিঃসৰণ কৰা পিটুইটাৰী এডিন’মা। আন এটা কাৰণ হ’ল অতিৰিক্ত আয়’ডিনৰ উপলভ্যতা; হয় অতিৰিক্ত গ্ৰহণৰ ফলত, বা এমিঅ’ডাৰন ঔষধৰ দ্বাৰা প্ৰৰোচিত, নহয় আয়’ডিনযুক্ত কনট্ৰাষ্ট মেডিকেল ইমেজিঙৰ পিছত।

হাইপাৰথাইৰয়ডিজমত প্ৰায়ে ওজন কমি যোৱা, ভোক বৃদ্ধি, অনিদ্ৰা, গৰম সহনশীলতা কমি যোৱা, কঁপনি, ধপধপনি, উদ্বেগ আৰু স্নায়বিক অৱস্থা আদি বিভিন্ন সাধাৰণ লক্ষণ দেখা দিয়ে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ফলত বুকুৰ বিষ, ডায়েৰিয়া, চুলি সৰা আৰু পেশীৰ দুৰ্বলতা হ’ব পাৰে। এনে লক্ষণসমূহ বিটা ব্লকাৰৰ দৰে ঔষধৰ দ্বাৰা সাময়িকভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি।

হাইপাৰথাইৰয়ডিজমৰ দীৰ্ঘম্যাদী ব্যৱস্থাপনাৰ ভিতৰত থাইৰয়ডৰ কাৰ্যকলাপ দমন কৰা ঔষধ যেনে প্ৰপাইলথাইৰয়ডিজ, কাৰ্বিমাজ’ল আৰু মেথিমাজ’ল অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব পাৰে। নতুবা তেজস্ক্ৰিয় আয়’ডিন-১৩১ ব্যৱহাৰ কৰি থাইৰয়ডৰ কলা ধ্বংস কৰিব পাৰি: তেজস্ক্ৰিয় আয়’ডিন থাইৰয়ড কোষে নিৰ্বাচিতভাৱে গ্ৰহণ কৰে, যিয়ে সময়ৰ লগে লগে ইহঁতক ধ্বংস কৰে। নিৰ্বাচিত প্ৰথম শাৰীৰ চিকিৎসা ব্যক্তিজনৰ ওপৰত আৰু চিকিৎসা কৰা দেশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব। থাইৰয়ড আঁতৰাবলৈ অস্ত্ৰোপচাৰ কেতিয়াবা ট্ৰেন্সঅ’ৰেল থাইৰয়ডেক্টমী হিচাপেও কৰিব পাৰি, যিটো ন্যূনতম আক্ৰমণাত্মক পদ্ধতি। অস্ত্ৰোপচাৰৰ ফলত অৱশ্যে পেৰাথাইৰয়ড গ্ৰন্থি আৰু পুনৰাবৃত্তিমূলক লেৰিঞ্জিয়াল নাৰ্ভৰ ক্ষতি হোৱাৰ আশংকা থাকে, যিয়ে কণ্ঠতন্ত্ৰক স্নায়ুতন্ত্ৰিত কৰে। যদি সমগ্ৰ থাইৰয়ড গ্ৰন্থিটো আঁতৰাই পেলোৱা হয়, তেন্তে হাইপোথাইৰয়ডিজম অনিবাৰ্যভাৱে হ’ব আৰু থাইৰয়ড হৰম’নৰ বিকল্পৰ প্ৰয়োজন হ’ব।
### হাইপ’থাইৰয়ডিজম
অনডাৰএক্টিভ থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ ফলত হাইপ’থাইৰয়ডিজম হয়। সাধাৰণ লক্ষণসমূহ হ'ল অস্বাভাৱিক ওজন বৃদ্ধি, ভাগৰুৱা হোৱা, কোষ্ঠকাঠিন্য, ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ত প্ৰচণ্ড ৰক্তক্ষৰণ, চুলি সৰা, চৰ্দিৰ কষ্ট আৰু হৃদস্পন্দন লেহেমীয়া হোৱা। আয়’ডিনৰ অভাৱ বিশ্বজুৰি হাইপ’থাইৰয়ডিজমৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ কাৰণ, আৰু অটোইমিউন ৰোগ হাছিমোটোৰ থাইৰয়ডাইটিছ উন্নত বিশ্বত আটাইতকৈ সাধাৰণ কাৰণ। আন কাৰণসমূহ হ’ল জন্মগত অস্বাভাৱিকতা, ক্ষণস্থায়ী প্ৰদাহৰ কাৰণ হোৱা ৰোগ, অস্ত্ৰোপচাৰৰ দ্বাৰা থাইৰয়ড আঁতৰোৱা বা ৰেডিঅ’এবলেচন, এমিঅ’ডাৰন আৰু লিথিয়াম ঔষধ, এমাইল’ইড’ছিছ আৰু চাৰক’ইড’ছিছ। কিছুমান ধৰণৰ হাইপোথাইৰয়ডিজমৰ ফলত মাইক্সিডেমা হ'ব পাৰে আৰু গুৰুতৰ ক্ষেত্ৰত মাইক্সিডেমা ক’মা হ'ব পাৰে।

থাইৰয়ড হৰম’ন সলনি কৰি হাইপ’থাইৰয়ডিজম পৰিচালনা কৰা হয়। সাধাৰণতে ইয়াক মৌখিক পৰিপূৰক হিচাপে দৈনিক দিয়া হয়, আৰু ফলপ্ৰসূ হ’বলৈ কেইসপ্তাহমান সময় লাগিব পাৰে। হাইপ’থাইৰয়ডিজমৰ কিছুমান কাৰণ যেনে প্ৰসৱৰ পিছৰ থাইৰয়ডাইটিছ আৰু চাবএকিউট থাইৰয়ডাইটিছ ক্ষণস্থায়ী হ'ব পাৰে আৰু সময়ৰ লগে লগে পাৰ হৈ যায় আৰু আন কাৰণ যেনে আয়’ডিনৰ অভাৱ খাদ্য পৰিপূৰক হিচাপে শুধৰাই দিব পৰা যায়।

## ৰোগসমূহ
### গ্ৰেভছ ৰোগ
গ্ৰেভছ ৰোগ(:en:Graves' disease) হৈছে এক অটোইমিউন ডিছঅৰ্ডাৰ, যি হাইপাৰথাইৰয়ডিজমৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ কাৰণ।[58] গ্ৰেভছ ৰোগত অজ্ঞাত কাৰণত থাইৰয়ড উদ্দীপক হৰম’ন ৰিচেপ্টৰৰ বিৰুদ্ধে অটোএণ্টিব’ডিৰ বিকাশ ঘটে। এই এণ্টিব’ডিবোৰে ৰিচেপ্টৰ সক্ৰিয় কৰে, যাৰ ফলত গ’ইটাৰ আৰু হাইপাৰথাইৰয়ডিজমৰ লক্ষণ যেনে তাপ অসহিষ্ণুতা, ওজন কমি যোৱা, ডায়েৰিয়া আৰু ধপধপনি আদি দেখা দিয়ে। মাজে মাজে এনে এণ্টিব’ডিয়ে ৰিচেপ্টৰটোক বাধা দিয়ে যদিও সক্ৰিয় নকৰে, যাৰ ফলত হাইপ’থাইৰয়ডিজমৰ সৈতে জড়িত লক্ষণ দেখা দিয়ে। ইয়াৰ উপৰিও চকু ক্ৰমান্বয়ে ওলাই আহিব পাৰে, যাক গ্ৰেভছৰ চকুৰ ৰোগ বুলি কোৱা হয়, লগতে ভৰিৰ কলাফুলৰ হাড় ফুলি উঠিব পাৰে। চকু আৰু ভৰিৰ গুৰি জড়িত হোৱা, বা অটোএণ্টিব’ডি পৃথক্কৰণৰ দৰে পেথ’ম’মনিক বৈশিষ্ট্যৰ উপস্থিতিৰ দ্বাৰা বা ৰেডিঅ’লেবেলযুক্ত আপটেক স্কেনৰ ফলাফলৰ দ্বাৰা গ্ৰেভছৰ ৰোগ নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি। গ্ৰেভছ ৰোগৰ চিকিৎসা প্ৰপাইলথাইয়’উৰেচিলৰ দৰে থাইৰয়ড প্ৰতিৰোধী ঔষধেৰে কৰা হয়, যিয়ে থাইৰয়ড হৰম’নৰ উৎপাদন হ্ৰাস কৰে, কিন্তু পুনৰ ৰোগ হোৱাৰ হাৰ আশংকা ৰাখে। যদি চকুৰ কোনো ধৰণৰ সম্পৃক্ততা নাথাকে, তেন্তে গ্ৰন্থিটো আঁতৰাবলৈ তেজস্ক্ৰিয় আইছ’ট’প ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা চিন্তা কৰিব পাৰি। অস্ত্ৰোপচাৰৰ দ্বাৰা গ্ৰন্থিটো আঁতৰাই পৰৱৰ্তী সময়ত থাইৰয়ড হৰম’ন সলনি কৰাৰ কথা চিন্তা কৰিব পাৰি, অৱশ্যে ইয়াৰ দ্বাৰা চকু বা ছালৰ সৈতে জড়িত লক্ষণসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা নহ’ব।

### নোডুল
থাইৰয়ড নোডুল প্ৰায়ে গ্ৰন্থিটোত পোৱা যায়, ইয়াৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ ৪–৭%।[59] গৰিষ্ঠসংখ্যক নোডুলে কোনো লক্ষণৰ সৃষ্টি নকৰে, থাইৰয়ড হৰম’নৰ নিঃসৰণ স্বাভাৱিক আৰু ই কেন্সাৰ লক্ষণবিহীন। অনা-কেন্সাৰৰ ক্ষেত্ৰত সৰল চিষ্ট, কলয়ড নোডুল, থাইৰয়ড এডিন’মা আদি অন্তৰ্ভুক্ত। মাৰাত্মক নোডুল, যিবোৰ মাত্ৰ প্ৰায় ৫% নোডুলতহে দেখা যায়, ইয়াৰ ভিতৰত ফ’লিকুলাৰ, পেপিলাৰী, মেডুলাৰী কাৰ্চিনোমা আৰু অন্য স্থানৰ পৰা মেটাষ্টেছিছ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। মহিলা, বিশেষকৈ বিকিৰণৰ সংস্পৰ্শলৈ অহা আৰু আয়’ডিনৰ অভাৱত থকা লোকৰ নোডুলৰ সম্ভাৱনা বেছি।

যেতিয়া কোনো নোডুল থাকে, তেতিয়া থাইৰয়ডৰ কাৰ্য পৰীক্ষাই নিৰ্ণয় কৰে যে নোডুলে অতিৰিক্ত থাইৰয়ড হৰম’ন নিঃসৰণ কৰি আছে নেকি, যাৰ ফলত হাইপাৰথাইৰয়ডিজম হয়। যেতিয়া থাইৰয়ডৰ কাৰ্য পৰীক্ষা স্বাভাৱিক হয়, তেতিয়া আল্ট্ৰাছাউণ্ডৰ সহায়ত প্ৰায়ে নোডুলটোৰ অনুসন্ধান কৰা হয়, আৰু নোডুলটো তৰল পদাৰ্থৰে ভৰপূৰ নে কঠিন ভৰ, আৰু আভাসটোৱে সুস্থ বা মাৰাত্মক কেন্সাৰৰ ইংগিত দিয়ে নেকি আদি তথ্য প্ৰদান কৰা হয়। তাৰ পিছত বেজীৰ এস্পিৰেচন বায়’প্সি কৰাব পাৰি আৰু নমুনাটো চাইট’লজী কৰা হয়, য’ত কোষৰ আকৃতি চালে ইহঁত স্বাভাৱিক বা কেন্সাৰ কোষৰ সৈতে মিল আছে নে নাই সেইটো নিৰ্ণয় কৰা হয়।

একাধিক নোডুলৰ উপস্থিতিক *মাল্টিনোডুলাৰ গ’ইটাৰ* বোলা হয়; আৰু যদি ইয়াক হাইপাৰথাইৰয়ডিজমৰ সৈতে জড়িত, তেন্তে ইয়াক বিষাক্ত মাল্টিনোডুলাৰ গ'ইটাৰ বুলি কোৱা হয়।

### গ’ইটাৰ
বৃদ্ধি পোৱা থাইৰয়ড গ্ৰন্থিক গ'ইটাৰ(:en: Goitre) বোলা হয়। প্ৰায় ৫% লোকৰ ক্ষেত্ৰত গইটাৰচ্ যিকোনো ধৰণে থাকে, আৰু ই বহু সংখ্যক কাৰণৰ ফল, য’ত আয়’ডিনৰ অভাৱ, অটোইমিউন ৰোগ (গ্ৰেভছ ৰোগ আৰু হাছিম'ট' থাইৰয়ডাইটিছ দুয়োটা), সংক্ৰমণ, প্ৰদাহ, আৰু অনুপ্ৰৱেশকাৰী ৰোগ যেনে চাৰক’ইড’ছিছ আৰু এমাইল’ইড’ছিছ আদি। কেতিয়াবা কোনো কাৰণ বিচাৰি পোৱা নাযায়, তেতিয়া তাক "সৰল গ’ইটাৰ" নাম দিয়া হয়।

কিছুমান ধৰণৰ গ’ইটাৰ বিষৰ সৈতে জড়িত, আনহাতে বহুতে কোনো লক্ষণ দেখা নিদিয়ে। বৃদ্ধি পোৱা গ'ইটাৰ থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ স্বাভাৱিক অৱস্থানৰ বাহিৰলৈ ষ্টেৰনামৰ তললৈ, বায়ুপথ বা খাদ্যনলীৰ চাৰিওফালে বিস্তৃত হ’ব পাৰে। গ’ইটাৰ হাইপাৰথাইৰয়ডিজম বা হাইপোথাইৰয়ডিজমৰ সৈতে জড়িত হ'ব পাৰে, যিটো গ’ইটাৰৰ অন্তৰ্নিহিত কাৰণৰ সৈতে জড়িত। থাইৰয়ডৰ কাৰ্য পৰীক্ষা কৰি গ’ইটাৰৰ কাৰণ আৰু প্ৰভাৱৰ বিষয়ে অনুসন্ধান কৰিব পাৰি। গ’ইটাৰৰ অন্তৰ্নিহিত কাৰণৰ চিকিৎসা কৰিব পাৰি, অৱশ্যে কোনো সংশ্লিষ্ট লক্ষণ নথকা বহুতো গ’ইটাৰক কেৱল নিৰীক্ষণ কৰা হয়।

### প্ৰদাহ
*(:en:Thyroiditis)
থাইৰয়ডৰ প্ৰদাহক থাইৰয়ডাইটিছ বোলা হয়, আৰু ইয়াৰ ফলত হাইপাৰথাইৰয়ডিজম বা হাইপোথাইৰয়ডিজমৰ লক্ষণ দেখা দিব পাৰে। দুবিধ থাইৰয়ডাইটিছ প্ৰথম অৱস্থাত হাইপাৰথাইৰয়ডিজমৰ সৈতে দেখা দিয়ে আৰু তাৰ পিছত কেতিয়াবা হাইপ’থাইৰয়ডিজমৰ সময় থাকে – হাছিম’ট’ৰ থাইৰয়ডাইটিছ আৰু প্ৰসৱৰ পিছৰ থাইৰয়ডাইটিছ। থাইৰয়ডৰ প্ৰদাহ হোৱা আন কিছুমান বিকাৰ আছে আৰু ইয়াৰ ভিতৰত ছাবএকিউট থাইৰয়ডাইটিছ, একুইট থাইৰয়ডাইটিছ, চাইলেণ্ট থাইৰয়ডাইটিছ, ৰিডেলৰ থাইৰয়ডাইটিছ আৰু পেলপেচন থাইৰয়ডাইটিছকে ধৰি আঘাতজনিত আঘাত।

হাছিমোটোৰ থাইৰয়ডাইটিছ হৈছে অটোইম্যুন ডিছঅৰ্ডাৰ য’ত থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ লিম্ফোচাইট বি কোষ আৰু টি কোষৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰৱেশ ঘটে। এইবোৰে থাইৰয়ড গ্ৰন্থি ক্ৰমান্বয়ে ধ্বংস কৰে।[65] এইদৰে হাচিমোটোৰ থাইৰয়ডাইটিছ কূটনৈতিকভাৱে সংঘটিত হ’ব পাৰে, আৰু থাইৰয়ড হৰম’ন উৎপাদন হ্ৰাস পালেহে লক্ষ্য কৰা হয়, যাৰ ফলত হাইপ’থাইৰয়ডিজমৰ লক্ষণ দেখা দিয়ে। হাছিমোটো’ছ পুৰুষতকৈ মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত বেছি দেখা যায়, ৬০ বছৰ বয়সৰ পিছত বহুত বেছি দেখা যায় আৰু ইয়াৰ জিনীয় বিপদজনক কাৰক জনা যায়। হাছিমোটোৰ থাইৰয়ডাইটিছ ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত টাইপ ১ ডায়েবেটিছ, বিপজ্জনক ৰক্তহীনতা, এডিচন ৰোগ ভিটিলিগো আদিও অধিক দেখা যায়।

প্ৰসৱৰ পিছত কেতিয়াবা প্ৰসৱৰ পিছত থাইৰয়ড ৰোগ হয়। প্ৰসৱৰ পিছত থাইৰয়ড প্ৰদাহ হয় আৰু প্ৰথম অৱস্থাত হাইপাৰথাইৰয়ডিজমৰ পিছত হাইপোথাইৰয়ডিজম আৰু সাধাৰণতে স্বাভাৱিক কাৰ্যক্ষমতালৈ ঘূৰি আহে। ৰোগৰ গতি কেইবামাহো হয়, আৰু ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য হ’ল বিষহীন গ’ইটাৰ। থাইৰয়ড পেৰাক্সাইডেজৰ বিৰুদ্ধে এণ্টিব’ডি পৰীক্ষা কৰিলে পোৱা যায়। সাধাৰণতে চিকিৎসা অবিহনে প্ৰদাহ ভাল হয় যদিও হাইপ’থাইৰয়ডিজমৰ সময়ছোৱাত থাইৰয়ড হৰম’ন সলনি কৰাৰ প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে।

### থাইৰয়ড কৰ্কট
থাইৰয়ডক প্ৰভাৱিত কৰা আটাইতকৈ সাধাৰণ টিউমাৰটো হ’ল বিনাইন এডিন’মা, সাধাৰণতে ডিঙিত বিষহীন ভৰ হিচাপে দেখা দিয়ে। থাইৰয়ড কেন্সাৰ বেছিভাগেই কাৰ্চিনোমা যদিও থাইৰয়ড গঠিত যিকোনো কলাত কেন্সাৰ হ’ব পাৰে, য’ত চি-চেল আৰু লিম্ফোমাৰ কৰ্কট ৰোগো অন্তৰ্ভুক্ত। আন ঠাইৰ পৰা অহা কেন্সাৰো থাইৰয়ডত খুব কমেইহে সোমাই পৰে। মূৰ আৰু ডিঙিৰ বিকিৰণে থাইৰয়ড কেন্সাৰৰ বাবে এক বিপদজনক কাৰক উপস্থাপন কৰে আৰু পুৰুষতকৈ মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত কেন্সাৰ বেছি দেখা যায়, প্ৰায় ২:১ হাৰত হয়।

বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে থাইৰয়ড কেন্সাৰ ডিঙিত বিষহীন ভৰ হিচাপে উপস্থিত হয়। থাইৰয়ড কেন্সাৰৰ অন্য লক্ষণ দেখা দিয়াটো অতি অস্বাভাৱিক যদিও কিছুমান ক্ষেত্ৰত কেন্সাৰে হাইপাৰথাইৰয়ডিজমৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। থাইৰয়ডৰ বেছিভাগ কেন্সাৰ পেপিলাৰী, তাৰ পিছত ফোলিকুলাৰ, মেডুলাৰী আৰু থাইৰয়ড লিম্ফোমা। থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ প্ৰাধান্য থকাৰ বাবে ৰোগৰ কালছোৱাত প্ৰায়ে কেন্সাৰক নোডুলৰ কাৰণ হিচাপে আগতে ধৰা পৰে, যিটো মিহি বেজীৰে এস্পিৰেচন হ’ব পাৰে। থাইৰয়ডৰ কাৰ্য পৰীক্ষাত এই নোডুলে অতিৰিক্ত থাইৰয়ড হৰম’ন উৎপন্ন কৰে নে নকৰে সেই কথা জানিবলৈ সহায় কৰিব। তেজস্ক্ৰিয় আয়’ডিন গ্ৰহণ পৰীক্ষাই কেন্সাৰ আৰু মেটাষ্টেজৰ কাৰ্য্যকলাপ আৰু অৱস্থান উন্মোচন কৰাত সহায় কৰিব পাৰে।

থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ গোটেই বা কিছু অংশ আঁতৰাই থাইৰয়ড কেন্সাৰৰ চিকিৎসা কৰা হয়। থাইৰয়ড ৰেডিঅ’এবলেট কৰিবলৈ ৰেডিঅ’এক্টিভ আয়’ডিন-১৩১ দিব পাৰি। থাইৰক্সিন হেৰুৱা হৰম'নৰ ঠাইত আৰু TSH উৎপাদন দমন কৰিবলৈ দিয়া হয়, কাৰণ TSH এ পুনৰাবৃত্তিক উদ্দীপিত কৰিব পাৰে। বিৰল এনাপ্লাষ্টিক থাইৰয়ড কেন্সাৰৰ বাহিৰে, যিয়ে অতি দুৰ্বল পূৰ্বাভাস বহন কৰে, বেছিভাগ থাইৰয়ড কেন্সাৰে এক উৎকৃষ্ট পূৰ্বাভাস বহন কৰে আৰু আনকি ইয়াক নিৰাময়যোগ্য বুলিও ধৰিব পাৰি।
### জন্মগত
থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ চিকিৎসাসন্মতভাৱে উল্লেখযোগ্য জন্মগত বিসংগতিটোৱেই হৈছে স্থায়ী থাইৰ’গ্ল’ছাল ডাক্ট। থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ নলীকা বিকাশৰ অৱশিষ্ট হিচাপে এটা স্থায়ী চাইনাছ নলী থাকিব পাৰে। এই নলীৰ কিছু অংশ লুপ্ত হৈ যাব পাৰে, সৰু সৰু অংশবোৰ এৰি থাইৰ’গ্ল’ছাল চিষ্ট গঠন হ’ব পাৰে। অকালতে জন্ম লোৱা নৱজাতক হাইপ’থাইৰয়ডিজমৰ আশংকা থাকে কাৰণ তেওঁলোকৰ থাইৰয়ড গ্ৰন্থি প্ৰসৱৰ পিছৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিব পৰাকৈ পৰ্যাপ্তভাৱে বিকশিত নহয়। নৱজাত শিশুৰ হাইপ’থাইৰয়ডিজম ধৰা পেলাবলৈ, পিছৰ জীৱনত বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ অস্বাভাৱিকতা ৰোধ কৰিবলৈ বহু দেশত জন্মৰ সময়ত নৱজাতকৰ পৰীক্ষাৰ কাৰ্যসূচী আছে।

থাইৰয়ড হৰম’নৰ অভাৱ (জন্মগত হাইপ’থাইৰয়ডিজম) থকা শিশোৱে শাৰীৰিক বৃদ্ধি আৰু বিকাশৰ লগতে মগজুৰ বিকাশৰ সমস্যা প্ৰকাশ কৰিব পাৰে, যাক ক্ৰেটিনিজম বুলি কোৱা হয়। জন্মগত হাইপ’থাইৰয়ডিজম ৰোগী শিশুক লেভ’থাইৰ’ক্সিনৰ দ্বাৰা পৰিপূৰকভাৱে চিকিৎসা কৰা হয়, যিয়ে স্বাভাৱিক বৃদ্ধি আৰু বিকাশত সহায় কৰে।

এই চিষ্টবোৰৰ ভিতৰত মিউচিনাছ, স্পষ্ট নিঃসৰণ গোট খাই গোলাকাৰ ভৰ বা ফিউজিফৰ্ম ফুলা গঠন কৰিব পাৰে, যিবোৰৰ ব্যাসৰ ২ৰ পৰা ৩ চে.মি.তকৈ ডাঙৰ হোৱাটো খুব কমেইহে দেখা যায়। এইবোৰ শ্বাসনলীৰ আগৰ ডিঙিৰ মধ্যৰেখাত থাকে। ডিঙিৰ ওখ অংশত হোৱা নলী আৰু চিষ্টৰ অংশবোৰ স্তৰিত স্ক্ৱামাছ এপিথেলিয়ামৰ দ্বাৰা আবৃত, যিটো মূলতঃ জিভাৰ পিছফালৰ অংশটো ফ’ৰেমেন চেকামৰ অঞ্চলত আবৰি ৰখাৰ সৈতে একে। থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ অধিক প্ৰক্সিমেল ডিঙিৰ তলৰ অংশত হোৱা বিকাৰসমূহ থাইৰয়ড এচিনাৰ এপিথেলিয়ামৰ দৰে এপিথেলিয়ামৰ দ্বাৰা আবৃত। বৈশিষ্ট্যগতভাৱে আৱৰণৰ এপিথেলিয়ামৰ কাষতে তীব্ৰ লিম্ফোচাইটিক অনুপ্ৰৱেশ ঘটে। 
চুপাৰিম্প’জড সংক্ৰমণে এই ঘাবোৰক ফোঁহা গহ্বৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰে, আৰু খুব কমেইহে, কেন্সাৰৰ জন্ম দিব পাৰে।। 

আন এটা বিকাৰ হ’ল থাইৰয়ডৰ ডিছজেনেছিছ যাৰ ফলত এটা বা ততোধিক ভুল স্থানত থকা আনুষংগিক থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ বিভিন্ন উপস্থাপন হ’ব পাৰে। এইবোৰ লক্ষণবিহীন হ’ব পাৰে। 

### আয়োডিন

আয়’ডিনৰ অভাৱ, যিটো অন্তৰ্দেশীয় আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত বেছিকৈ দেখা যায়, ই গ’ইটাৰৰ প্ৰৱণতা সৃষ্টি কৰিব পাৰে – যদি ব্যাপকভাৱে হয়, তেন্তে ইয়াক স্থানীয় গ’ইটাৰ বুলি জনা যায়। আয়’ডিনৰ অভাৱত ভোগা গৰ্ভৱতী মহিলাই থাইৰয়ড হৰম’নৰ অভাৱত শিশু জন্ম দিব পাৰে। খাদ্যত আয়’ডিন যোগ কৰিবলৈ আয়’ডিনযুক্ত নিমখৰ ব্যৱহাৰে বেছিভাগ উন্নত দেশতে স্থানীয় ক্ৰেটিনিজম নাইকিয়া কৰিছে, আৰু ১২০ খনতকৈও অধিক দেশত নিমখৰ আয়’ডিনেচন বাধ্যতামূলক কৰা হৈছে।

যিহেতু থাইৰয়ডে আয়’ডিন ঘনীভূত কৰে, সেয়েহে ই নিউক্লিয়াৰ বিভাজনৰ দ্বাৰা উৎপন্ন হোৱা আয়’ডিনৰ বিভিন্ন তেজস্ক্ৰিয় আইছ’ট’পকো ঘনীভূত কৰে। এনে পদাৰ্থৰ বৃহৎ আকস্মিকভাৱে পৰিৱেশলৈ নিৰ্গত হ’লে থাইৰয়ডে তেজস্ক্ৰীয় আয়’ডিন আইছ’ট’পৰ গ্ৰহণ তত্ত্বগতভাৱে পটাছিয়াম আয়’ডাইড টেবলেটৰ ৰূপত গ্ৰহণ কৰা অতেজস্ক্ৰীয় আয়’ডিনৰ বৃহৎ উদ্বৃত্তৰে গ্ৰহণ ব্যৱস্থাটোক সংপৃক্ত কৰি বাধা দিব পাৰে। চেৰ্নোবিল দুৰ্যোগৰ এটা পৰিণতি আছিল দুৰ্ঘটনাৰ পিছৰ বছৰবোৰত শিশুৰ থাইৰয়ডৰ কৰ্কট ৰোগ বৃদ্ধি। .

অত্যধিক আয়’ডিন সেৱন কৰাটো অস্বাভাৱিক আৰু সাধাৰণতে ইয়াৰ থাইৰয়ডৰ কাৰ্যত কোনো প্ৰভাৱ নপৰে। কেতিয়াবা যদিও ইয়াৰ ফলত হাইপাৰথাইৰয়ডিজম হ'ব পাৰে, আৰু কেতিয়াবা হাইপোথাইৰয়ডিজমৰ ফলত গ’ইটাৰ হ'ব পাৰে।

### মূল্যায়ন
থাইৰয়ড গ্ৰন্থি আৰু চাৰিওফালৰ ডিঙিৰ ফুলা বা বৃদ্ধিৰ বাবে পৰ্যবেক্ষণ কৰি পৰীক্ষা কৰা হয়। তাৰ পিছত সাধাৰণতে পিছফালৰ পৰা অনুভৱ কৰা হয় আৰু পৰীক্ষকৰ আঙুলিৰ ওপৰত গ্ৰন্থিটো ভালদৰে অনুভৱ কৰিবলৈ মানুহক প্ৰায়ে ঢোক গিলিবলৈ কোৱা হয়। থাইৰয়ড আৰু ক্ৰিক’ইড কাৰ্টিলেজৰ সৈতে সংলগ্ন হোৱাৰ বাবে গ্ৰন্থিটো গিলিলে ওপৰলৈ আৰু তললৈ গতি কৰে। সুস্থ ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত গ্ৰন্থিটো দেখা নাযায় তথাপিও কোমল ভৰ হিচাপে স্পৰ্শযোগ্য। থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ পৰীক্ষাত অস্বাভাৱিক ভৰৰ সন্ধান আৰু সামগ্ৰিক থাইৰয়ডৰ আকাৰৰ মূল্যায়ন অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। থাইৰয়ডৰ চৰিত্ৰ, ফুলা, নোডুল, আৰু ইয়াৰ স্থায়িত্ব এই সকলোবোৰ অনুভৱ কৰিব পৰা যাব পাৰে। যদি গ’ইটাৰ থাকে, তেন্তে এজন পৰীক্ষকে ডিঙিৰ তললৈও অনুভৱ কৰিব পাৰে যে বুকুৰ ওপৰৰ অংশত টেপ কৰি এক্সটেনচন পৰীক্ষা কৰিবলৈ বিবেচনা কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও হাত দুখন ওপৰলৈ তুলি লোৱা (পেম্বাৰ্টনৰ চিন), ব্ৰুইটৰ বাবে ষ্টেথ’স্কোপৰ সহায়ত গ্ৰন্থিৰ কথা শুনা, ৰিফ্লেক্স পৰীক্ষা কৰা, মূৰ আৰু ডিঙিৰ লিম্ফ ন’ডবোৰ স্পৰ্শ কৰা আদি হ’ব পাৰে। 

থাইৰয়ডৰ পৰীক্ষাত ব্যক্তিজনক সামগ্ৰিকভাৱে পৰ্যবেক্ষণ কৰাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ব, যাতে প্ৰণালীবদ্ধ লক্ষণ যেনে ওজন বৃদ্ধি বা কমি যোৱা, চুলি সৰা, আৰু অন্যান্য স্থানত থকা চিন – যেনে গ্ৰেভছ ৰোগত চকু ওলাই থকা বা কোণ ফুলা আদি বিচাৰি উলিওৱা হ’ব।

### পৰীক্ষা
থাইৰয়ডৰ কাৰ্য পৰীক্ষাত থাইৰয়ড হৰম'ন জোখাৰ লগতে থাইৰয়ড ষ্টিমুলেটিং হৰম'ন (TSH) জোখাকে ধৰি তেজৰ পৰীক্ষাৰ বেটাৰী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ দ্বাৰা হাইপাৰথাইৰয়ডিজম (উচ্চ T3 আৰু T4), হাইপোথাইৰয়ডিজম (নিম্ন T3, T4), বা চাবক্লিনিকেল হাইপাৰথাইৰয়ডিজম (কম TSH থকা স্বাভাৱিক T3 আৰু T4) প্ৰকাশ পাব পাৰে।

টি এছ এইচৰ মাত্ৰাক থাইৰয়ডৰ অকাৰ্যকাৰিতাৰ আটাইতকৈ সংবেদনশীল চিহ্নিতকাৰী বুলি গণ্য কৰা হয়।[84] বিশেষকৈ যদি হাইপ’থাইৰয়ডিজমৰ কাৰণ অপৰ্যাপ্ত থাইৰ’ট্ৰপিন ৰিলিজিং হৰম’ন (TRH) নিঃসৰণৰ সৈতে জড়িত বুলি ভবা হয়, তেন্তে ই কম বা মিছা স্বাভাৱিক হ’ব পাৰে। এনে ক্ষেত্ৰত টি আৰ এইচ উদ্দীপনা পৰীক্ষা, য’ত টি আৰ এইচ দিয়া হয় আৰু ৩০ আৰু ৬০ মিনিটৰ পিছত টি এছ এইচৰ মাত্ৰা জুখিব পৰা যায়।

T3 আৰু T4 পোনপটীয়াকৈ জুখিব পাৰি। কিন্তু যিহেতু থাইৰয়ড হৰম’ন দুটা অন্য অণুৰ সৈতে বান্ধ খাই যাত্ৰা কৰে, আৰু ই হৈছে জৈৱিকভাৱে সক্ৰিয় “মুক্ত’’ উপাদান, মুক্ত T3 আৰু মুক্ত T4ৰ মাত্ৰা জুখিব পাৰি।
T3 পছন্দ কৰা হয়, কাৰণ হাইপোথাইৰয়ডিজমত T3ৰ মাত্ৰা স্বাভাৱিক হ’ব পাৰে।
বান্ধ খাই থকা আৰু বান্ধ খাই নথকা থাইৰয়ড হৰম’নৰ অনুপাতক থাইৰয়ড হৰম’ন বান্ধনি অনুপাত (THBR) বুলি জনা যায়। থাইৰয়ড হৰম’নৰ মূল বাহক থাইৰ’গ্ল’বিউলিন আৰু থ্ৰ’ক্সিন-বান্ধি ৰখা গ্ল’বিউলিন প্ৰত্যক্ষভাৱে জুখিব পৰা যায়। থাইৰ’গ্ল’বিউলিন সুস্থ থাইৰয়ডতো জুখিব পৰা যাব, আৰু প্ৰদাহৰ লগে লগে বৃদ্ধি পাব, আৰু থাইৰয়ড আঁতৰোৱা বা এবলেচনৰ সফলতা জুখিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। যদি সফল হয়, তেন্তে থাইৰ’গ্ল’বিউলিন ধৰা নপৰা হ’ব লাগে। শেষত থাইৰয়ডৰ উপাদান বিশেষকৈ এণ্টি-টিপিঅ’ আৰু এণ্টি-থাইৰ’গ্ল’বিউলিনৰ বিৰুদ্ধে এণ্টিব’ডি জুখিব পাৰি। 
এইবোৰ স্বাভাৱিক ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত থাকিব পাৰে কিন্তু অটোইমিউন-সম্পৰ্কীয় ৰোগৰ বাবে অতি সংবেদনশীল।

### ইমেজিং
থাইৰয়ডৰ আল্ট্ৰাছাউণ্ডৰ সহায়ত গঠনসমূহ কঠিন নে তৰল পদাৰ্থৰে ভৰপূৰ, নোডুল আৰু গ’ইটাৰ আৰু চিষ্টৰ মাজত পাৰ্থক্য নিৰ্ণয় কৰাত সহায় কৰিব পাৰি। ইয়াৰ উপৰিও ই মাৰাত্মক আৰু সুস্থ ক্ষতৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত সহায় কৰিব পাৰে।

যেতিয়া অধিক ইমেজিঙৰ প্ৰয়োজন হয়, তেতিয়া ৰেডিঅ’লেবেলযুক্ত আয়’ডিন-১২৩ বা টেকনেটিয়াম-৯৯ গ্ৰহণ স্কেন হ’ব পাৰে। 
ইয়াৰ দ্বাৰা ঘাঁৰ আকাৰ আৰু আকৃতি নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি, নোডুল বা গ’ইটাৰ বিপাকীয়ভাৱে সক্ৰিয় নে নহয় সেইটো প্ৰকাশ কৰিব পাৰি আৰু থাইৰয়ডৰ বাহিৰত থাইৰয়ড ৰোগ বা কৰ্কট ৰোগৰ জমা হোৱা স্থানসমূহ উন্মোচন আৰু নিৰীক্ষণ কৰিব পাৰি।

আল্ট্ৰাছাউণ্ডত দেখা ঘাঁৰ মূল্যায়নৰ বাবে থাইৰয়ড কলাৰ নমুনাৰ মিহি বেজীৰে এস্পিৰেচন ল’ব পাৰি যিটো তাৰ পিছত হিষ্ট’পেথ’লজী আৰু চাইট’লজীৰ বাবে পঠিওৱা হয়।

থাইৰয়ডৰ কম্পিউটাৰ ট’ম’গ্ৰাফীয়ে থাইৰয়ড কেন্সাৰৰ মূল্যায়নত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। চিটি স্কেনত প্ৰায়ে কাকতলীয়াভাৱে থাইৰয়ডৰ অস্বাভাৱিকতা পোৱা যায়, আৰু ইয়াৰ ফলত ই কাৰ্যতঃ প্ৰথম অনুসন্ধানৰ পদ্ধতিত পৰিণত হয়।
## ইতিহাস
শৰীৰবিজ্ঞানী থমাছ ৱাৰ্টনে ইয়াৰ আকৃতিক প্ৰাচীন গ্ৰীক ঢাল বা থায়ছৰ সৈতে তুলনা কৰাৰ পাছত ১৬০০ চনৰ পৰাই থাইৰয়ড গ্ৰন্থিয়ে আধুনিক নাম লাভ কৰে, কিন্তু গ্ৰন্থিৰ অস্তিত্ব, আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত ৰোগসমূহৰ বিষয়ে তাতকৈ বহু আগতেই জনা গৈছিল। 

### প্ৰাচীনতা
থাইৰয়ডৰ উপস্থিতি আৰু ৰোগসমূহ হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি লক্ষ্য কৰা হৈছে আৰু চিকিৎসা কৰা হৈছে। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৬০০ চনত চীনত জ্বলি যোৱা স্পঞ্জ আৰু সাগৰীয় শাক-পাচলি (য’ত আয়’ডিন থাকে) গ’ইটাৰৰ চিকিৎসাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিটো প্ৰথা বিশ্বৰ বহু ঠাইত বিকাশ লাভ কৰিছে। আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা বিজ্ঞানত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৪০০ চনত লিখা সুশ্ৰুত সংহিতা নামৰ গ্ৰন্থখনত হাইপাৰথাইৰয়ডিজম, হাইপ’থাইৰয়ডিজম আৰু গ’ইটাৰচৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব পঞ্চম শতিকাত এৰিষ্ট'টল আৰু জেনোফনে বিস্তাৰিত বিষাক্ত গ’ইটাৰৰ ক্ষেত্ৰৰ বৰ্ণনা কৰিছে। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাত হিপ’ক্ৰেটিছ আৰু প্লেটোৱে গ্ৰন্থিটোৰ প্ৰথম বৰ্ণনাৰ কিছুমান আগবঢ়াইছিল, ই লালাগ্ৰন্থি হিচাপে কাম কৰাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰিছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম শতিকাত প্লিনি দ্য এলডাৰে আল্পছ পৰ্বতমালাত হোৱা গ’ইটাৰৰ মহামাৰীৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু জ্বলা সাগৰীয় শাক-পাচলিৰে চিকিৎসাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, দ্বিতীয় শতিকাত গেলেনেও উল্লেখ কৰা প্ৰথাক গ’ইটাৰৰ চিকিৎসাৰ বাবে জ্বলা স্পঞ্জ বুলি উল্লেখ কৰিছিল। চীনা ঔষধবিজ্ঞানৰ গ্ৰন্থ শ্বেননং বেন কাও জিঙে প্ৰায় ২০০–২৫০ চনত লিখা গ্ৰন্থখনেও গ’ইটাৰক বুজায়॥

### বৈজ্ঞানিক যুগ
১৫০০ চনত পলিমেথ লিঅ'নাৰ্ড' দা ভিন্সিয়ে থাইৰয়ডৰ প্ৰথম চিত্ৰণ আগবঢ়ায়। ১৫৪৩ চনত শৰীৰবিজ্ঞানী আন্দ্ৰেয়াছ ভেছালিয়াছে এই গ্ৰন্থিৰ প্ৰথম অৱয়ব বৰ্ণনা আৰু চিত্ৰণ কৰে। ১৬৫৬ চনত থাইৰয়ডে ইয়াৰ আধুনিক নাম লাভ কৰে, শৰীৰবিজ্ঞানী থমাছ ৱাৰ্টনৰ দ্বাৰা। ইয়াৰ আকৃতি প্ৰাচীন গ্ৰীচত সাধাৰণতে ব্যৱহৃত ঢালৰ সৈতে মিল থকাৰ বাবে এই গ্ৰন্থিৰ নাম থাইৰয়ড অৰ্থাৎ ঢাল ৰখা হৈছিল। ইংৰাজী নাম থাইৰয়ড গ্ৰন্থি ৱাৰ্টনে ব্যৱহাৰ কৰা চিকিৎসা– glandula thyreoidea-লেটিন ভাষাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। লেটিন ভাষাত গ্লেণ্ডুলাৰ অৰ্থ হৈছে 'গ্ৰন্থি', আৰু থাইৰ’ইডিয়া প্ৰাচীন গ্ৰীক শব্দ θυρεοειδής ৰ পৰাই অহা বুলি অনুমান কৰিব পাৰি, যাৰ অৰ্থ 'ঢালৰ দৰে/ঢালৰ আকৃতিৰ'।

ফৰাচী ৰসায়নবিদ বাৰ্নাৰ্ড ক'ৰ্টোৱাই ১৮১১ চনত আয়’ডিন আৱিষ্কাৰ কৰে, আৰু ১৮৯৬ চনত ইউজেন বাউমানে ইয়াক থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ কেন্দ্ৰীয় উপাদান হিচাপে নথিভুক্ত কৰে। তেওঁ হাজাৰটা ভেড়াৰ থাইৰয়ড গ্ৰন্থি উতলাই এই কাম কৰিছিল আৰু থাইৰয়ড হৰম’নৰ সংমিশ্ৰণ বৃষ্টিপাতৰ নাম দিছিল 'আয়ড’থাইৰিন'। ১৯০৭ চনত ডেভিদ মেৰিনে প্ৰমাণ কৰিছিল যে থাইৰয়ডৰ কাৰ্যৰ বাবে আয়’ডিনৰ প্ৰয়োজন। 

১৮৩৪ চনত ৰবাৰ্ট জেমছ গ্ৰেভছে গ্ৰেভছৰ ৰোগৰ বৰ্ণনা কৰিছিল। বিপাকীয় ক্ৰিয়াত থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ ভূমিকা ১৮৯৫ চনত এডলফ মেগনাছ-লেভিয়ে প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। ১৯১৪ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে থাইৰক্সিন পৃথক কৰি ১৯২৭ চনত সংশ্লেষণ কৰা হয় আৰু ১৯৫২ চনত ট্ৰাইঅ’ড’থাইৰক্সিন সংশ্লেষণ কৰা হয়। ১৯৭০ চনত T4 ৰ T3 লৈ ৰূপান্তৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।[91] টি এছ এইচ আৱিষ্কাৰৰ প্ৰক্ৰিয়াটো বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰা মাজভাগলৈকে হৈছিল। ১৯৭০ চনত পোলেণ্ডৰ অন্তঃস্ৰাৱ বিশেষজ্ঞ এণ্ড্ৰু শ্বেলীয়ে টি আৰ এইচ আৱিষ্কাৰ কৰে আৰু ইয়ে ১৯৭৭ চনত তেওঁৰ চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ নোবেল বঁটাত আংশিক অৰিহণা যোগায়।

ঊনবিংশ শতিকাত বহুতো লেখকে ক্ৰেটিনিজম আৰু মাইক্সিডেমা দুয়োটাকে বৰ্ণনা কৰিছিল আৰু থাইৰয়ডৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল। ১৯১০ চনত চাৰ্লছ মেয়োৱে হাইপাৰথাইৰয়ডিজম শব্দটোৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল। হাকাৰু হাছিমোটোৱে ১৯১২ চনত হাচিমোটোৰ থাইৰয়ডাইটিছৰ এটা ক্ষেত্ৰৰ নথিভুক্ত কৰিছিল, ১৯৫৬ চনত এই ৰোগত এণ্টিব’ডি প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল। থাইৰয়ড আৰু ইয়াৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে জ্ঞান গোটেই ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু বিংশ শতিকাৰ মাজভাগত বহুতো আধুনিক চিকিৎসা আৰু অনুসন্ধানমূলক পদ্ধতিৰ বিকাশ ঘটিছিল, য’ত তেজস্ক্ৰিয় আয়’ডিন, থাইউৰেচিল আৰু মিহি বেজীৰ এস্পিৰেচনৰ ব্যৱহাৰো আছিল।

### অস্ত্ৰোপচাৰ
খ্ৰীষ্টীয় ষষ্ঠ শতিকাত এটিয়াছে বা ৯৯০ খ্ৰীষ্টাব্দত পাৰ্চী আলী ইবনে আব্বাছ আল-মাগুছিয়ে গ’ইটাৰৰ চিকিৎসা হিচাপে প্ৰথম লিপিবদ্ধ থাইৰয়ডেক্টমী কৰিছিল। অপাৰেচনসমূহ বিপদজনক হৈয়েই আছিল আৰু সাধাৰণতে ১৯ শতিকালৈকে সফল নহ’ল, যেতিয়া প্ৰুছিয়ান চাৰ্জন থিয়ডৰ বিলৰথ, চুইজাৰলেণ্ডৰ চাৰ্জন আৰু শৰীৰবিজ্ঞানী থিয়ডৰ কোচাৰ, আমেৰিকান চিকিৎসক চাৰ্লছ মেয়’, আমেৰিকান চাৰ্জন উইলিয়াম হালষ্টেড আৰু জৰ্জ ক্ৰাইলকে ধৰি কেইবাজনো লেখকৰ পৰা বৰ্ণনাৰ উন্মেষ ঘটিছিল। এই বৰ্ণনাসমূহে আধুনিক থাইৰয়ড অস্ত্ৰোপচাৰৰ ভিত্তি প্ৰদান কৰিছিল। থিয়ডৰ কোচাৰে ১৯০৯ চনত "থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ শৰীৰবিজ্ঞান, ৰোগবিজ্ঞান আৰু অস্ত্ৰোপচাৰৰ ওপৰত কৰা কামৰ বাবে" শৰীৰবিজ্ঞান বা চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ নোবেল বঁটা লাভ কৰে।

## অন্য জীৱ-জন্তুত

থাইৰয়ড গ্ৰন্থি সকলো মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীতে পোৱা যায়। মাছত ই সাধাৰণতে ফুলৰ তলত অৱস্থিত আৰু সদায় সুকীয়া লোবত বিভক্ত নহয়। কিন্তু কিছুমান টেলিঅ’ষ্টত থাইৰয়ড কলাৰ টুকুৰা শৰীৰৰ অন্য ঠাইত পোৱা যায়, যিবোৰ বৃক্ক, প্লীহা, হৃদযন্ত্ৰ বা চকুৰ সৈতে জড়িত।

টেট্ৰাপডত থাইৰয়ড সদায় ডিঙিৰ অঞ্চলৰ কোনোবা ঠাইত পোৱা যায়। বেছিভাগ টেট্ৰাপড প্ৰজাতিতে দুটা যোৰযুক্ত থাইৰয়ড গ্ৰন্থি থাকে – অৰ্থাৎ সোঁ আৰু বাওঁ লোব সংযুক্ত নহয়। কিন্তু বেছিভাগ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীতে কেতিয়াও মাত্ৰ এটা থাইৰয়ড গ্ৰন্থি থাকে আৰু মানুহৰ ক্ষেত্ৰত পোৱা আকৃতি আন বহু প্ৰজাতিৰ বাবে সাধাৰণ।

পলুৰ লেম্প্ৰেত থাইৰয়ডৰ উৎপত্তি এক্সক্ৰাইন গ্ৰন্থি হিচাপে হয়, ইয়াৰ হৰম’নসমূহ আন্ত্ৰিক অংশলৈ নিঃসৰণ কৰে আৰু পলুৰ ফিল্টাৰ খোৱা যন্ত্ৰৰ সৈতে জড়িত। প্ৰাপ্তবয়স্ক লেম্প্ৰিত গ্ৰন্থিটো আন্ত্ৰিক অংশৰ পৰা পৃথক হৈ পৰে, আৰু অন্তঃস্ৰাৱী হৈ পৰে, কিন্তু এই বিকাশৰ পথটোৱে থাইৰয়ডৰ বিৱৰ্তনশীল উৎপত্তিক প্ৰতিফলিত কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ জীৱিত আত্মীয় টিউনিকেট আৰু এম্ফিঅক্সি (লেন্সলেট)ৰ গঠন পলুৰ লেম্প্ৰে (এণ্ড'ষ্টাইল)ৰ দৰেই আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা আয়'ডিনযুক্ত যৌগও নিঃসৰণ হয়, যদিও থাইৰক্সিন নহয়।

থাইৰক্সিন বিপাকীয় নিয়ন্ত্ৰণ, আৰু সমগ্ৰ মেৰুদণ্ডী ক্লেডত বৃদ্ধিৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। আয়’ডিন আৰু টি৪য়ে উদ্ভিদ খোৱা পানীত বাস কৰা টেডপলৰ পৰা মাংস খোৱা স্থলভাগত বাস কৰা বেংলৈ পৰিৱৰ্তন ঘটায়, চিকাৰৰ বাবে স্নায়ু, দৃষ্টিস্থানীয়, গোন্ধ আৰু জ্ঞানমূলক ক্ষমতা উন্নত, যিটো অন্যান্য চিকাৰী প্ৰাণীত দেখা যায়। নিওটেনিক উভচৰ চেলেমেণ্ডাৰৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ পৰিঘটনা ঘটে, যিবোৰে আয়’ডিন প্ৰৱৰ্তন নকৰাকৈয়ে ভূমিত বাস কৰা প্ৰাপ্তবয়স্কলৈ ৰূপান্তৰিত নহয়, আৰু জলজ এক্স’ল’টলৰ পলুৰ ৰূপত বাস কৰে আৰু বংশবৃদ্ধি কৰে। উভচৰ প্ৰাণীৰ মাজত থাইৰয়ড ব্লক কৰা এজেণ্ট যেনে প্ৰপাইলথাইউৰেচিল (PTU) প্ৰয়োগ কৰিলে টেডপলবোৰক বেংলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱাত বাধা দিব পাৰি; ইয়াৰ বিপৰীতে থাইৰক্সিন প্ৰয়োগ কৰিলে ৰূপান্তৰৰ সূচনা হ’ব। উভচৰ ৰূপান্তৰত থাইৰক্সিন আৰু আয়'ডিনেও টেডপলৰ গিল, ঠেং আৰু পাখিৰ কোষত এপ’প্টোছিছৰ এক সু-অধ্যয়িত পৰীক্ষামূলক আৰ্হি প্ৰয়োগ কৰে। আয়’ডলিপিডৰ জৰিয়তে আয়'ডিনে স্থলজ প্ৰাণী প্ৰজাতিৰ বিৱৰ্তনক অনুকূল কৰি তুলিছে আৰু সম্ভৱতঃ মানুহৰ মগজুৰ বিৱৰ্তনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:চিকিৎসা বিজ্ঞান
শ্ৰেণী:ৰোগ
শ্ৰেণী:ৰোগৰ চিহ্ন আৰু লক্ষণ