পাংগাল

**পাংগাল** (মেইতেই: ꯄꯥꯡꯒꯜ), ইংৰাজী: Meitei Pangals) হ'ল **মণিপুৰী মুছলমান**সকল, যি এটি নৃতাত্ত্বিক জনগোষ্ঠী। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকল প্ৰধানকৈ ভাৰতৰ মণিপুৰ, অসম, ত্ৰিপুৰা আৰু নাগালেণ্ড ৰাজ্যত আৰু বাংলাদেশৰ ছিলেট বিভাগত বসবাস কৰে। মেইতেই ভাষাত “পাংগাল” শব্দৰ অৰ্থ হৈছে “মুছলমান”। কিয়নো অতীতত এই অঞ্চলত বাঙালীসকলেই আছিল প্ৰধান মুছলমান জনগোষ্ঠী। অসমৰ কাছাৰ  অঞ্চলত পাংগালসকলক “মেই-মোগলাই” (মোগল মেইতেই) বুলিও জনা গৈছিল। আনহাতে বাংলাদেশত *খাই বাংগাল* বুলি কোৱা হয়।

## ইতিহাস
পাংগাল নামেৰে পৰিচিত মণিপুৰী মুছলমানসকলৰ অস্তিত্ব সপ্তম শতিকাৰ পৰাই পোৱা যায়। অতীতত তেওঁলোকক পোয়ৰেই, মৈত্ৰবাক, মেখলি, মুঘলাই অথবা কাথে বুলিও কোৱা হৈছিল। পাংগাল শব্দৰ অৰ্থ সহজতে “মণিপুৰী মুছলমান”, কিয়নো তেওঁলোকে ইছলাম ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে।

মণিপুৰত ইছলাম ধৰ্মৰ প্ৰৱেশ কেতিয়া হৈছিল সেই বিষয়ে ঐতিহাসিকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। কিছুমান মতে ইছলাম ৯৩০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ওচৰে-পাজৰে প্ৰৱেশ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়, যদিও অধিকাংশ ঐতিহাসিকে ১৬০৬ খ্ৰীষ্টাব্দক অধিক গ্ৰহণযোগ্য তাৰিখ বুলি গণ্য কৰে। পাংগাল জনগোষ্ঠীৰ উৎস সম্পৰ্কেও বিভিন্ন মতামত পোৱা যায়।

সপ্তদশ শতিকাত মেইতেই ৰাজপুত্ৰ সানংবাই নিজৰ ভাতৃ ৰজা খাগেম্বাক পৰাজিত কৰিবলৈ কাছাৰী ৰজা দিমাশা প্ৰতাপফিলৰ সহায় বিচাৰে। দিমাশা প্ৰতাপফিলে নিজৰ বাহিনী যথেষ্ট নোহোৱা বুলি বুজি তাৰাফ ৰাজ্যৰ নবাব মোহম্মদ নাজিৰ (খাজা উছমান লোহানী)ক সৈন্য প্ৰেৰণ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে। এই বাহিনী নবাবৰ ভাতৃ মোহাম্মদ ছানীৰ নেতৃত্বত আহিছিল। যুদ্ধৰ অন্তত সমঝোতা হোৱাত ৰজা খাগেম্বাই মুছলমান সৈন্যসকলক মণিপুৰৰ উপত্যকাত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে।

সপ্তদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মুবাৰিজ খানে খাছি আৰু কাছাৰী অঞ্চলত বসবাস কৰা এটা জনগোষ্ঠীৰ সন্ধান পাইছিল, যিসকলে নিজকে “মোগল” বুলি পৰিচয় দিছিল। এই জনগোষ্ঠীয়ে মেইতেই ভাষাত কথা পাতিছিল আৰু তুৰ্ক-মঙ্গোল বংশোদ্ভূত বুলি কিছুমানে ধাৰণা কৰে। অসম আৰু বৃহত্তৰ ছিলেটত এই লোকসকল “মেই-মোগলাই” নামেৰে পৰিচিত আছিল।

১৬০৬ আৰু ১৭২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত হোৱা দুটা প্ৰধান মুছলমান অভিবাসনৰ ফলতেই মেইতেই পাংগাল জনগোষ্ঠীৰ গঠন হয় বুলি কোৱা হয়। মোগল সম্ৰাট ঔৰংজেৱৰ পৰা পলাই অহা মোগল ৰাজপুত্ৰ ছাহ চুজাই মণিপুৰত আশ্ৰয় লৈছিল। বিভিন্ন সময়ত বংগ, আৰাকান, কাছাৰ আৰু মণিপুৰৰ পৰা অহা মুছলমানসকলৰ আন্তঃমিশ্ৰণৰ ফলতেই আজিৰ মণিপুৰী মুছলমান সমাজ গঢ় লৈ উঠে। পাংগালসকলৰ মাজত ৰেশম সূতাৰ ব্যৱসায় বিশেষভাৱে প্ৰচলিত আছিল।

মানৰ আক্ৰমণৰ সময়ত বহু মেইতেই পাংগাল নিহত হৈছিল আৰু বহু লোকক দাস হিচাপে লৈ যোৱা হৈছিল। এই ঘটনাই পাংগাল সমাজৰ ইতিহাসত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।

যদিও মণিপুৰত আগতেই কিছুসংখ্যক মুছলমান বসবাস কৰিছিল, তথাপি ১৬৬০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পিছত বৃহৎ পৰিমাণত মুছলমান অভিবাসন ঘটে। 

মণিপুৰী মুছলমানসকল মূলতঃ ছিলেটৰ পৰা অহা সৈন্য আৰু স্থানীয় মেইতেই মহিলাসকলৰ বংশধৰ। মেইতেই ৰজাসকলে তেওঁলোকৰ পেচাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পদবী প্ৰদান কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, লাথ মেচিনত কাম কৰা লোকসকলক “ফুন্দ্ৰেইমায়ুম” আৰু কাগজ উদ্যোগত জড়িত লোকসকলক “চেছাম” পদবী দিছিল।

## জনসংখ্যা
তেওঁলোকৰ বৰ্তমানৰ জনসংখ্যা ২৩৯,৮৮৬ জন, ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মণিপুৰ ৰাজ্যৰ জনসংখ্যাৰ ৮.৪০%। পাংগালসকলৰ বেছিভাগেই মণিপুৰৰ পৰিসীমাত নদীৰ পাৰৰ ওচৰত, হ্ৰদ আৰু পাদদেশৰ ওচৰত বসতি স্থাপন কৰিছিল। পাংগলসকল মূলতঃ মণিপুৰ আৰু থৌবালৰ ৰাজধানী ইম্ফল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে৷ অসমৰ কাছাৰ, হোজাই, ত্ৰিপুৰাৰ কোমলপুৰ আৰু বাংলাদেশত বৃহৎ সংখ্যক পাংগাল বাস কৰে৷ এই অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা মেইটেই পাংগলৰ পূৰ্বপুৰুষসকল মণিপুৰৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰা হৈছে চাহি-তাৰেট খুন্তকপা নামেৰেও জনাজাত সাত বছৰীয়া ধ্বংসলীলা, মণিপুৰৰ ইতিহাসৰ ক'লা যুগ য'ত বাৰ্মাই অসম আক্ৰমণ আৰু ১৮১৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে মণিপুৰ দখল কৰিছিল।

২০১৪ চনত ছখন ইছলামিক গ্ৰন্থ মণিপুৰীলৈ অনুবাদ কৰা হৈছিল, যাৰ ভিতৰত মহম্মদ আব্দুল মালিকৰ *সচ্চা দীন-১* উল্লেখযোগ্য।

## টোকা

## তথ্যসূত্ৰ

## গ্ৰন্থতালিকা
*  

*Hui Legends of The Companions of The Prophet, China Heritage,20 Sep 2010, www.chinaheritagenewsletter.org/article. 
*  
* For Muslim settlement since 7th century see:
::.
* Manipuri Muslims: Socially Speaking 
*  
*  
*  
*  
* 

## বাহ্যিক সংযোগ

* Muslims in Manipur: A look at their socio-economic condition  - TCN News
* How Muslims came to be in Manipur 
* Evolution of kinship and clan system among Manipuri Muslim 
* 
* 
* 

শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ জনগোষ্ঠী
শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ জনগোষ্ঠী