নক্টে জনগোষ্ঠী

**নক্টে জনগোষ্ঠী**, যাক **নক্টে নাগা**' বুলিও কোৱা হয়। তেওঁলোক মূলতঃ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ ৰাজ্যত বাস কৰা এক তিব্বত-বাৰ্মিজ জনগোষ্ঠী। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে তেওঁলোকৰ সংখ্যা প্ৰায় ১১১,৬৭৯ জন। নক্টে জনগোষ্ঠীয় লোকসকল প্ৰধানকৈ ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ ৰাজ্যৰ তিৰাপ জিলাৰ পাটকাই পাহাৰত বাস কৰা দেখা যায়। তেওঁলোক জাতিগতভাৱে *কন্যাক নাগা* সকলৰ সৈতে কিছু সম্পৰ্ক আছে। নক্টে জনগোষ্ঠীৰ উৎপত্তি ১৬৭০-১৭০০ চনৰ ভিতৰত ম্যানমাৰৰ *হুকাং উপত্যকা*ৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰিছিল বুলি অনুসন্ধান কৰিব পাৰি। তেওঁলোকৰ মুখিয়ালসকলক *আং* নামেৰে জনাজাত। তেওঁলোকে পৰিষদীয় অঞ্চলখণ "নগোয়াং-ৱাং" (আধুনিক মন্ত্ৰীসভা)ৰ সৈতে গাঁওখনৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰয়োগ কৰে। তেওঁলোকৰ যিহেতু সেনাবাহিনী নিয়ন্ত্ৰণ নাছিল, সেয়েহে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ত বিশ্বাসযোগ্য পৰিয়াল *লোৱাং-টাং*ৰ পৰামৰ্শ ল'ব লাগিছিল। মুখিয়ালসকল সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে গাঁৱৰ বয়োজ্যেষ্ঠ আৰু পুৰোহিতসকলৰ লগত পৰামৰ্শও লৱ লগা হয়। 
## পৰিভাষা
১৯৫০ চনত *নক্টে* শব্দটোৰ উদ্ভাৱন হৈছিল। ইয়াৰ উৎপত্তি দুটা শব্দৰ- *নোক*, যাৰ অৰ্থ গাঁও, আৰু *টেয়*, যাৰ অৰ্থ মানুহ পৰা হৈছে। মধ্যযুগীয় আৰু ঔপনিৱেশিক কালত নাগালেণ্ডৰ নগা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ জাতিগত সম্পৰ্কৰ বাবে নক্টে জনগোষ্ঠীক নোগা বা নগা বুলি কোৱা হৈছিল। গাঁৱৰ অৱস্থান অনুযায়ী আহোমসকলে নক্টেসকলক নামসংগ্য বা নামসংগিয়া, বৰদুৰীয়া বা বৰ দুৰিছ, আৰু পানীদুৰীয়া বুলি মাতিছিল। 

## ঔপনিৱেশিক যুগৰ চাহ বাগিচা

১৭৭৬ চনত বৃটিছ উদ্ভিদবিদ ছাৰ জোচেফ বেংকছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতত চাহ খেতি আৰম্ভ কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। ১৭৮৭ চনত কলকাতাত উদ্ভিদ উদ্যান প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰবাৰ্ট কাইডে চীনৰ পৰা অহা বীজৰ চালানেৰে ভাৰতত চাহ খেতিৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা আৰম্ভ কৰে।দশকৰ পিছত, ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছ সেনা বিষয়া কৰ্ণেল লেটাৰে ৰিপৰ্ট কৰিছিল যে চিংফো লোকসকলে থলুৱা প্ৰজাতিৰ চাহ গোটাইছিল, আৰু ইয়াৰ পাত তেল আৰু নহৰুৰ সৈতে খাইছিল।১৮২০ চনত মনিৰাম দেৱান(মণিৰাম দত্ত বৰুৱা) নামৰ এজন অসমীয়া সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহত নিজৰ ভূমিকাৰ বাবে ফাঁচী দিয়া হৈছিল। সেইজন অসমীয়া সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তিজনে ব্ৰিটিছ খেতিয়ক *মেজৰ ৰবাৰ্ট ব্ৰুচ* আৰু তেওঁৰ ভাতৃ *চাৰ্লছ আলেকজেণ্ডাৰ ব্ৰুচ*ক নক্টে আৰু ছিংফো দেশৰ জংঘলত উৎপাদিত থলুৱা চাহৰ বিষয়ে অৱগত কৰিছিল, যিটো সমগ্ৰ পৃথিৱী আজিলৈকে অজ্ঞাত হৈ আছে। চি.এ. ব্ৰুচ ভাৰতৰ চাহ উদ্যোগৰ পিতৃ হিচাপে পৰিচিত।১৮৩৩-৩৪ চনত বা তাৰ সমসাম়িক সময়ছোৱাত নামছাং আৰু হুকাঞ্জুৰি চাহ বাগিচাবোৰত গজা থলুৱা চাহৰ বাবে ব্ৰিটিছসকলে বাগিচাসমূহ গ্ৰহণ কৰে। বাগিচাৰ মাটিখিনি নামছাং প্ৰধানৰ আছিল যদিও বৰডুৰিয়া প্ৰধানেও দাবী কৰিছিল। ১৮৪০ চনৰ অক্টোবৰৰ পৰা এই বাগিচাসমূহ কাৰ্যক্ষম হৈ পৰে।এতিয়া বাগিচাসমূহ অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জেইপুৰ অঞ্চলৰ আছে। বনৰীয়া হাতীৰ দলক ব্যৱহাৰ কৰি ২৫ ফুট পৰিধিৰ গছবোৰ ওফৰাই পেলাই ঘন অৰণ্যখন পৰিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।১৮৩৮ চনত ভাৰতৰ থলুৱা চাহৰ পৰা তৈয়াৰী নিৰ্মিত চাহৰ প্ৰথম বাৰটা ভাগ লণ্ডনলৈ প্ৰেৰণ কৰি লণ্ডনৰ নিলামত বিক্ৰী কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কলকাতাত বংগ চাহ সন্থা আৰু লণ্ডনত প্ৰথমটো যৌথ ষ্টক চাহ কোম্পানী অসম কোম্পানী গঠনৰ বাট মুকলি হয়। বিড়ম্বনাৰ কথাটো হ’ল থলুৱা গছ-গছনিবোৰ ফুলি উঠিছিল। আনহাতে চীনৰ পুলিবোৰে অসমৰ তীব্ৰ উত্তাপত জীয়াই থাকিবলৈ যথেষ্ট সংগ্ৰাম কৰিব লগা হৈছিল। অৱশেষত থলুৱা চাহ জোপোহাৰ পৰা পুলিৰে পৰৱৰ্তী পৰ্যায়লৈ ৰোপণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল।
নামছাং আৰু বৰদুৰিয়াৰ মানুহবোৰে স্বেচ্ছাই কোম্পানীটোৰ বাবে কাম কৰি বস্তুগতভাৱে দৰমহা পাইছিল। অসম কোম্পানীৰ মেনেজাৰসকলৰ পৰা মুখ্যসকলে "ডুচাৰ" লাভ কৰিছিল। প্ৰায় ১৮৬১-৬২ চনত এই বাগিচাসমূহ উত্তৰ অসম কোম্পানীলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় আৰু মাটিবোৰ আন মালিকৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ হ’বলৈ ওলোৱাত নামছাং প্ৰধানজনক নাজিৰালৈ লৈ যোৱা হয়। তেওঁ ১০০০ এটা "ডুচাৰ" আৰু উপহাৰ লাভ কৰিলে। সেই সময়ৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে (১৮৭৩) বৰ্ডুৰিয়া মুখ্যৰ বিৰুদ্ধে দখল বজাই ৰখাৰ ক্ষমতাৰ বাবে তেওঁক নিঃসন্দেহে ঘৰৰ মালিক হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।" এই বাগিচাসমূহ ব্ৰিটিছ ভাৰত চৰকাৰ আৰু বংগ চৰকাৰৰ মাজত যোগাযোগৰ বিষয় আছিল। সেই সময়ত বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পূব ভাৰত বংগ চৰকাৰৰ অধীনত আছিল। ১৮৭৬ চনৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি চৰকাৰী উদ্যোগ ত্যাগ কৰি বাগিচাসমূহ অসম কোম্পানীলৈ হস্তান্তৰ হোৱাৰ পিছৰে পৰা অসম কোম্পানীয়ে বছৰি ২০০-২৫০ টকাকৈ মালিকক ৰাজসাহায্য প্ৰদান কৰিছিল। ১৮৭৩ চনলৈকে যেতিয়া মিষ্টাৰ মিণ্টো মালিক আছিল, বাগিচাবোৰৰ দ্যায়িত্ব সঘনাই সলনি হৈছিল, যদিও বাগিছাবোৰৰ মালিকসকলক সদায় ৰাজসাহায্য দি আছিল। এই সময়তে নামছাঙৰ মুৰব্বীয়ে বাগিচাবোৰৰ সৈতে জড়িত ভাবুকিপূৰ্ণ মনোভাৱ গ্ৰহণ কৰা বুলি খবৰ ওলাইছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে মিণ্টো ডাঙৰীয়াৰ উপস্থাপনৰ ওপৰত বাগিচাবোৰৰ বিষম অৱস্থান পোহৰলৈ আহিছিল। দুবছৰীয়া আলোচনাৰ অন্তত নামছাঙৰ মুৰব্বী আৰু ব্ৰিটিছ ভাৰত চৰকাৰে এক চুক্তিত উপনীত হয়। এই নিষ্পত্তি অনুমোদন জনায়,---*vide* letter No. 1943P., dated 6 July 1875. চুক্তিৰ চৰ্তসমূহ আছিল:
# নামছাং প্ৰধানে বাৰ্ষিক চিৰদিনৰ বাবে ৪৫০ টকাৰ ৰাজসাহায্য লাভ কৰিব। এইটোৱেই হ’ল মিষ্টাৰ মিণ্টোৱে তেওঁলোকক দিয়া ধনৰাশি। 
# এই ধন পৰিশোধে কেৱল হুকানজুৰি আৰু নামছাঙৰ চাহ বাগিচাৰ ক্ষেত্ৰতে নহয়, ইয়াৰ ভিতৰত আহিবলগীয়া যিবোৰ ওপৰত নামছাংগিয়াসকলে এতিয়ালৈকে অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰিছে সকলো দেশৰ দাবী সামৰি ল'ব। 
# নামছাং প্ৰধানক অস্ত্ৰ আৰু গোলাবাৰুদ লাভৰ বাবেও অনুজ্ঞাপত্ৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। 

## ঐতিহাসিক গ্ৰন্থ

১৮৩৯ চনত নক্টে জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত প্ৰথমখন গ্ৰন্থ লিখি প্ৰকাশ পায়। ১৮৩৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ পৰা ১৮৪০ চনৰ অক্টোবৰলৈকে নক্টে জনগোষ্ঠীৰ সৈতে বাস কৰা আমেৰিকান বেপ্টিষ্ট মিছনেৰী মাইলছ ব্ৰনছনে চিংফো(নগা), অসমীয়া আৰু ইংৰাজী ভাষাত এখন বানান কিতাপ আৰু শব্দভাণ্ডাৰ" শীৰ্ষক এই গ্ৰন্থখন লেখি উলিয়াইছিল। তথ্য অনুসৰি গ্ৰন্থখনৰ ৫০০ কপি অসমৰ জেইপুৰস্থিত আমেৰিকান বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছত ছপা হৈছিল।২০২১ চনৰ ৩১ জুলাইত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ লা ট্ৰ’ব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক ষ্টিফেন ম’ৰী, আমেৰিকাৰ স্বৰ্থম’ৰ কলেজৰ ড° ৰিকাৰ ডকম আৰু আমেৰিকাৰ ইয়েল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ড° লুক লিণ্ডেমেনৰ সহায়ত নক্টে ডাইজেষ্টৰ সম্পাদক শ্ৰী ৱাংটুম হামছা ল’ৱাঙে আমেৰিকাৰ কানেকটিকাটৰ ইয়েল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বেইনেকে ৰেয়াৰ বুকছ এণ্ড মেনুস্ক্ৰিপ্ট লাইব্ৰেৰীৰ পৰা এই গ্ৰন্থখন কিতাপখনক ডিজিটেল ৰূপত প্ৰস্তুত কৰি উলিওৱা হৈছে।
## ধৰ্ম
বৰ্ডুৰিয়াৰ আং আৰু বৰ্ডুৰিয়াৰ আংৰ অধীনত থকা সেই সময়ৰ ঐক্যবদ্ধ নামছাং, বৰডুৰিয়া আৰু সকলো নক্টে নগা গাওঁসমূহ বৰ্তমানৰ লংডিং জিলাৰ ৱানচো অঞ্চলত আছে।লোথা খুনবাও  ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে নিজৰ আধ্যাত্মিকতাৰ বাবে পৰিচিত আৰু বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁক বাৰে ঘৰ সত্ৰৰ গুখাই শ্ৰীৰামে *নৰোত্তম* অৰ্থাৎ পুৰুষৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি নামকৰণ কৰিছিল। ১৯৭২ চনত লেফটেনেণ্ট গৱৰ্ণৰ প্ৰয়াত কৰ্ণেল কে এ এ ৰাজাই লোথা খুনবাওক (নামছাং-মুখ)ক ‘নৰোত্তম নগৰ’ বুলি নামকৰণ কৰি সন্মান জনায়। নামছাং আৰু বৰডুৰিয়া লোকসকল সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ৰাজহৰ পৰা পোৱা পুঁজিৰে বৰ্তমান থকা সুনামধন্য প্ৰতিষ্ঠানটো প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। 
Ramakrishna Mission School [https://noctedigest.com/namsang-borduria-fund  Namsang-Borduria। ব্ৰিটিছ আৰ্কাইভ মিউজিয়ামতো প্ৰধান আৰু তেওঁৰ পত্নীৰ এখন ছবি উপলব্ধ। ইয়াৰ ফলত ভাৰতবৰ্ষৰ বাকী অংশৰ বহু অংশৰ হিন্দু সংস্কৃতিৰ কাষ চাপিছে। ১৯৬১ চনৰ লোকপিয়লত নক্টেসকলৰ মাজত কিছুমান বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ কথা প্ৰকাশ পাইছিল।নক্টেসকলৰ কিছুমান থেৰাভাদা বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু সৰ্বপ্ৰাণবাদ ধৰ্মৰ অনুগামী আছিল যদিও ১৮ শতিকাৰ পৰা শ্ৰীৰাম বা শংকৰদেৱৰ প্ৰভাৱত তেওঁলোকে হিন্দু ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে। পৰম্পৰাগতভাৱে নক্টে নাগাসকলে প্ৰকৃতি পূজাত বিশ্বাস কৰিছিল। সকলো মহাজাগতিক শক্তি ‘জৌবান’ নামেৰে পূজা কৰা হৈছিল। তেওঁলোকৰ জীৱবাদী ধৰ্মীয়তা "আমেৰিকান থলুৱা"ৰ সৈতে মিল আছিল। মৃত্যুৰ পিছত শক্তিশালী মুখিয়ালৰ আত্মা ‘লা’ বা শক্তিশালী ঈগল হৈ পৰে। অন্যান্য কু-অভিপ্ৰায়ী আৰু উপকাৰী দেৱতাকো পূজা কৰা হয়। দেৱতাক সন্তুষ্ট কৰাৰ উদ্দেশ্যে খাদ্য আৰু পানীৰ প্ৰসাদ দিয়া হয়।১৮৩৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আমেৰিকান বেপ্টিষ্ট মিছনেৰী মাইলছ ব্ৰনছন গাঁওখন ভ্ৰমণ কৰিছিল। ১৮৪০ চনৰ দ্বিতীয়াৰ্ধলৈকে পৰিয়ালৰ সৈতে তাত বাস কৰাৰ সময়ত নামছাং গাঁৱৰ নক্টেসকলৰ মাজত প্ৰথম খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল। ফলত ব্ৰনছন আৰু তেওঁৰ পত্নীয়ে এখন বিদ্যালয় খুলিবলৈ সক্ষম হয়। তদুপৰি ৰোমানাইজড নক্টেত কেইবাখনো কিতাপ ছপা কৰি উলিয়াইছিল। কিন্তু নক্টেসকলে নিজৰ ধৰ্ম পৰিত্যাগ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ বাবে জনগোষ্ঠীটোক খ্ৰীষ্টান ধৰ্মলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাত ব্যৰ্থ হয়।২০ শতিকাৰ শেষৰ ফালে খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ সফল প্ৰৱৰ্তন হয়। ১৯৯৩ চনৰ ২ আগষ্টত মাদাৰ টেৰেছা বৰডুৰিয়া গাঁও ভ্ৰমণ কৰি অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰথম কেথলিক গীৰ্জা উদ্বোধন কৰে। তাইৰ ৰাজ্যখনৰ ভিতৰত একমাত্ৰ ভ্ৰমণ কৰা ঠাই আছিল। তাই হাউচ ফৰ মিছনেৰীজ অৱ চেৰিটি (এম চি) চিষ্টাৰছৰ ভেটিও স্থাপন কৰিছিল।শেহতীয়াকৈ বেপ্টিষ্ট মিছনেৰীসকলে নক্টেসকলৰ মূলত *খোন্সা*ত বাস কৰাসকলক প্ৰায় এক পঞ্চমাংশৰ পৰা এক তৃতীয়াংশ খ্ৰীষ্টানলৈ ধৰ্মান্তৰিত কৰিছে। ২০১০ চনত এটা বৌদ্ধ চেনেলে ১৯৫১ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰদেশৰ ক’তো খ্ৰীষ্টান নাছিল বুলি দাবী কৰিছিল। ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে খ্ৰীষ্টান ধৰ্মলৈ এই ধৰ্মান্তৰকৰণ বহুলাংশে ২০ শতিকাৰ শেষৰ ফালে সংঘটিত হৈ একবিংশ শতিকালৈকে অব্যাহত আছিল।
## সংস্কৃতি
"চালো-লোকু" (চপোৱা উৎসৱ বা ধন্যবাদ, উৎসৱ দিয়া), নক্টে নাগাৰ ১৪টা "লোকু" উৎসৱৰ ভিতৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ লোকু আছিল *চালো-লোকু*। নক্টে-নাগাৰ বেছিভাগ "লোকু" ১ৰ পৰা ২ দিনৰ ভিতৰত থাকে। *চালো-লোকু* এই বিশেষ উৎসৱৰ লগত জড়িত সকলো অনুষ্ঠান সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ ৩ দিন চলিব লাগে। তিনিদিনীয়া এই উৎসৱত প্ৰথম দিনাই গৰু বধ, মনোৰঞ্জন আৰু খাদ্য সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। 
## খাদ্য
নক্টেসকল কৃষিকেন্দ্ৰিক হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকৰ দৈনন্দিন খাদ্য তালিকাত ভাল। ইয়াৰ মূল খাদ্য হৈছে ধান ৰোপণ কৰা হয়। খাদ্যত পাতযুক্ত শাক-পাচলি, মাছ আৰু মাংস দ্বাৰা পৰিপূৰক হিচাপে দিয়া হয়। চাউল, টেপিওকা, আৰু বাজৰাৰ পৰা তৈয়াৰী স্থানীয় মদ নক্টেৰ মাজত জনপ্ৰিয় বুলি প্ৰমাণিত হয়। যদিও শেহতীয়াকৈ চাহ খোৱাও দেখা যায়। 
## সাজপাৰ
পুৰুষসকলে মূৰৰ সন্মুখৰ অংশত চুলি কটা আৰু পিছফালৰ চুলিৰ গুটিটো নেপৰ ঠিক ওপৰত চিগননত বান্ধি থোৱা থাকে। মহিলাসকলে নিজৰ দীঘলীয়া অবাৰ্ণ চুলিখিনি ডিঙিৰ পিছফালে ৰখা বানত বান্ধি ৰাখে। যদি বিধৱাই পুনৰ বিয়া নকৰে এই চৰ্তত চুলি চুটিকৈ কাটি পেলাব লগা হয়। তেওঁলোকেও ৱাঞ্চো জনগোষ্ঠীসকলৰ দৰে মুখ আৰু শৰীৰত টেটু আঁকি লয়। আৰ্দ্ৰ জলবায়ুৰ বাবে পুৰুষসকলে সন্মুখত বেতৰ বেল্টৰ সৈতে কঁকালৰ কাপোৰ পিন্ধি লয়, যিয়ে কঁকালৰ বেণ্ডৰ কাম কৰে। হাতীদাঁতেৰে তৈয়াৰী বাঁহৰ স্লিপ আৰু আৰ্মলেট চাৰিওটা অংগতো পিন্ধা হয়। মহিলাসকলে কঁকালৰ পৰা আঁঠুলৈকে জোখৰ চুটি কপাহী স্কাৰ্ট পিন্ধে আৰু শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশ ঢাকিবলৈ ব্লাউজ পিন্ধে। ছাগলীৰ শিংবোৰে কাণৰ গুৰিত পিন্ধে। যদিও অলংকাৰৰ ভিতৰত বেংগল আৰু কাণফুলি ধাতুৰ পিন্ধা হয়। 
## জীৱনশৈলী
নক্টেসকলে বাসস্থানৰ বাবে পলি, বাঁহ আৰু কলপাতেৰে নিৰ্মিত ঘৰ নিৰ্মাণ কৰে। মুখিয়ালৰ ঘৰবোৰ খোদিত বিশাল ব্লক আৰু কাঠৰ খুঁটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়। স্নাতক আৰু অবিবাহিত মহিলাৰ বাবে পৃথকে পৃথকে ছাত্ৰাবাসৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰা অনুসৰি বয়োজ্যেষ্ঠসকলে শিশুসকলক পৰম্পৰাগত পৌৰাণিক কাহিনী, লোককথা, ধৰ্মৰ বিষয়ে শিকোৱা হয়। খ্ৰীষ্টান পৰিয়ালৰ ক্ষেত্ৰত খ্ৰীষ্টান শিক্ষা যিটো কেথলিক ধৰ্মান্তৰিতসকলৰ মাজত স্পষ্ট পৰম্পৰাগত শিক্ষাৰ সৈতে মিহলি হৈ থাকে॥ মুখিয়ালসকলক নামছাং আৰু বৰডুৰিয়া নামৰ দুয়োটা উপাধিৰ যিকোনো এটাতে সম্বোধন কৰা হৈছে।স্নাতক ছাত্ৰাবাসক *পহ* বুলি জনা যায়। আনহাতে স্নাতক ছাত্ৰাবাসক *য়ানপো* বুলি জনা যায়। কিন্তু ল’ৰাৰ ছাত্ৰাবাসত মহিলাক প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিয়া হোৱা নাই যদিও পিছলৈ প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। ছাত্ৰাবাসবোৰ সাধাৰণতে মাটিৰ পৰা চাৰি ফুট ওপৰত কাঠৰ ওখ স্তূপৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হয়। স্নাতকসকলৰ ছাত্ৰাবাসত হেডহাণ্টিঙত লোৱা মানুহৰ মূৰৰ খুলিৰে সজাই তোলা হয়, যিবোৰ কাঠৰ লগৰ পৰা খোদিত কৰা ডাঙৰ ডাঙৰ লগ ড্ৰাম ৰখাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। *ঢোল*ক *থাম* বা *লগ-ড্ৰাম* বুলি জনা যায়। কিন্তু পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ উন্নতিৰ লগে লগে এইবোৰ প্ৰথা যে অৱনতি ঘটিছে সেয়া প্ৰত্যক্ষ কৰা হৈছে। হেডহাণ্টিং এসময়ত জনপ্ৰিয় আমো বুলি প্ৰমাণ পোৱা যায়। 

## তথ্যসূত্ৰ