পহেলা বৈশাখ

**পহেলা বৈশাখ** () বা **পয়লা বৈশাখ** হৈছে বিশ্বজুৰি বাঙালী জনসাধাৰণে পালন কৰা বাংলা নৱবৰ্ষ। এই উৎসৱ বাংলাদেশত ১৪ এপ্ৰিল আৰু ভাৰতৰ পশ্চিমবংগ, ত্ৰিপুৰা, ঝাৰখণ্ড আৰু অসম (গোৱালপাৰা আৰু বৰাক উপত্যকা) ৰাজ্যত ১৫ এপ্ৰিলত বন্ধৰ দিন হিচাপে পালন কৰা হয়। এই উৎসৱটি বসন্ত কালৰ শস্য চপোৱাৰ ওপৰত আধাৰিত—যিটো বাংলা বৰ্ষপঞ্জীত নতুন বছৰৰ প্ৰথম দিন।

পহেলা বৈশাখৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কেইবাটাও তত্ত্ব প্ৰস্তাৱিত হৈছে। এটা তত্ত্বৰ মতে, মোগল শাসনৰ সময়ত সৌৰ কৃষি চক্ৰৰ লগত মিল নোহোৱা চন্দ্ৰ বৰ্ষপঞ্জী ইছলামিক হিজৰী বৰ্ষপঞ্জীৰ দ্বাৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। এই অমিল দূৰ কৰিবলৈ বাঙালীসকলে পয়লা বৈশাখৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে, যাৰ ফলত মোগল সাম্ৰাজ্যত *বংগাব্দ* নামেৰে জনাজাত বাংলা বৰ্ষপঞ্জীৰ বিকাশ ঘটে, যিয়ে আকবৰৰ অধীনত কৰ সংগ্ৰহ সংস্কাৰৰ ঘোষণাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ইয়াৰ উদযাপনৰ মূল পুৰণি ঢাকাৰ মাহিফৰাস সম্প্ৰদায়ৰ পৰম্পৰাত নিহিত হৈ আছে। আন আন ইতিহাসবিদসকলে সপ্তম শতিকাৰ বাঙালী ৰজা শশাংকক বাংলা বৰ্ষপঞ্জীৰ কৃতিত্ব দিয়ে। বৰ্তমান ই বহুলাংশে বেছিভাগ উদ্‌যাপনকাৰীৰ বাবে ধৰ্মনিৰপেক্ষ বন্ধৰ দিন আৰু কেইবাটাও ভিন্ন ধৰ্ম আৰু পটভূমিৰ লোকে উপভোগ কৰে। 

শোভাযাত্ৰা, মেলা আৰু পৰিয়ালৰ লগত সময় কটোৱাৰ মাজেৰে এই উৎসৱ উদ্‌যাপিত হয়। নতুন বছৰত বাঙালীসকলৰ বাবে পৰম্পৰাগত অভিবাদন হৈছে "শুভ নৱবৰ্ষ।" প্ৰতি বছৰে বাংলাদেশত উৎসৱমুখৰ *[[মংগল শোভাযাত্ৰা]]*ৰ আয়োজন কৰা হয়। ২০১৬ চনত, ইউনেস্ক’ই ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সূক্ষ্ম কলা অনুষদে আয়োজন কৰা এই উৎসৱক মানৱতাৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।

## ইতিহাস আৰু উৎপত্তি

### নামকৰণ
বাংলা ভাষাত *পহেলা* বা *পয়লা* শব্দটোৰ অৰ্থ হʼল ‘প্ৰথম’ আৰু *বৈশাখ* হʼল বাংলা বৰ্ষপঞ্জীৰ প্ৰথম মাহ। 

বাংলা ভাষাত নতুন বছৰক *নৱবৰ্ষ* বুলি কোৱা হয়, য’ত ‘নৱ’ৰ অৰ্থ নতুন আৰু ‘বৰ্ষ’ৰ অৰ্থ বছৰ।

### পৰম্পৰাগত মূল
#### মোগল উৎপত্তি তত্ত্ব
মোগল শাসনৰ সময়ত ইছলামিক হিজৰী বৰ্ষপঞ্জী অনুসৰি বঙালী লোকৰ পৰা ভূমিকৰ সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। এই বৰ্ষপঞ্জীখন আছিল চান্দ্ৰ পঞ্জিকা, আৰু ইয়াৰ নতুন বছৰটো সৌৰ কৃষি চক্ৰৰ লগত মিল নাছিল। কিছুমান সূত্ৰৰ মতে, এই উৎসৱটো মোগল সম্ৰাট আকবৰৰ শাসনকালত বংগত প্ৰৱৰ্তিত পৰম্পৰা আছিল আৰু কৰ বছৰটোক শস্য চপোৱাৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল আৰু তাৰ লগে লগে বাংলা বছৰটোক বংগাব্দ বুলি কোৱা হৈছিল। আকবৰে ৰাজকীয় জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী ফতুল্লাহ শিৰাজীক চান্দ্ৰ ইছলামিক বৰ্ষপঞ্জী আৰু ইতিমধ্যে ব্যৱহৃত সৌৰ হিন্দু পঞ্জিকাৰ সংমিশ্ৰণেৰে নতুন বৰ্ষপঞ্জী তৈয়াৰ কৰিবলৈ কয় আৰু ইয়াক ফাশ্বোলি শ্বান (শস্য চপোৱা বৰ্ষপঞ্জী) বুলি জনা গৈছিল। একাংশ বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ইয়াৰ পৰাই বাংলা বৰ্ষপঞ্জী আৰম্ভ হৈছিল। শামসুজ্জামান খানৰ মতে, মোগলৰ গৱৰ্ণৰ নবাব মুৰ্শিদকুলি খাঁ হ'ব পাৰে, যিয়ে প্ৰথমে পুণ্যাহোৰ পৰম্পৰাক "আনুষ্ঠানিকভাৱে ভূমি কৰ সংগ্ৰহৰ দিন" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু আকবৰৰ বিত্তীয় নীতি ব্যৱহাৰ কৰি বাংলা বৰ্ষপঞ্জী আৰম্ভ কৰিছিল।

শামসুজ্জামান খান আৰু নীতিশ সেনগুপ্তৰ মতে, বাংলা বৰ্ষপঞ্জীৰ উৎপত্তি অস্পষ্ট। শামসুজ্জামানৰ মতে, ইয়াক বাংলা সন বা সাল বুলি কোৱা হয়, যিবোৰ ক্ৰমে আৰবী (سن) আৰু ফাৰ্চী (سال) শব্দ, ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ইয়াক কোনো মুছলমান ৰজা বা চুলতানে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।"  ইয়াৰ বিপৰীতে সেনগুপ্তৰ মতে, ইয়াৰ পৰম্পৰাগত নাম *বংগাব্দ*। এইটোও স্পষ্ট নহয় যে ইয়াক আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে গ্ৰহণ কৰিছিল নে আকবৰে। বাংলা বৰ্ষপঞ্জী ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰম্পৰা হয়তো আকবৰৰ আগত হুছেইন শ্বাহে আৰম্ভ কৰিছিল। বাংলা বৰ্ষপঞ্জী আৰু নতুন বছৰ কোনেও গ্ৰহণ নকৰিব, সেনগুপ্তই কয়, ই পৰম্পৰাগত বাংলা বৰ্ষপঞ্জীৰ ভিত্তিত বসন্ত চপোৱাৰ পিছত ভূমি কৰ সংগ্ৰহ কৰাত সহায় কৰিছিল, কাৰণ ইছলামিক হিজৰী বৰ্ষপঞ্জীয়ে সংগ্ৰহৰ তাৰিখ নিৰ্ধাৰণ কৰাত প্ৰশাসনিক অসুবিধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল।
কোনো কোনোৱে কয় যে বৰ্তমানৰ বাংলা বৰ্ষপঞ্জী হিজৰতৰ বছৰৰ পৰা আৰম্ভ হয় অৰ্থাৎ ইছলামৰ শেষ ৰাছুল হজৰত মহম্মদৰ মক্কাৰ পৰা মদিনালৈ প্ৰব্ৰজনৰ সময়ছোৱাৰ পৰা।

বাংলা নৱবৰ্ষৰ উৎসৱমুখৰ উদ্‌যাপনৰ সূত্ৰপাত পুৰণি ঢাকাৰ বাঙালী মুছলমান মাছ বেপাৰী, মাহিফৰাস সমাজৰ পৰাই পোৱা যায়। মোগল যুগত মাহিফৰাসসকলে খেতিৰ শস্য চপোৱাৰ বতৰ আৰম্ভ হোৱাৰ উপলক্ষে নিজৰ আজিমপুৰ খেলপথাৰত ভোজ-ভাতৰ আয়োজন কৰাৰ বাবে জনাজাত আছিল। এই দিনজোৰা ভোজটোৱে পিছলৈ পৰম্পৰাগত পহেলা বৈশাখ উদ্‌যাপনলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বসূৰী হিচাপে কাম কৰিছিল।

#### বিক্ৰমাদিত্য উৎপত্তি তত্ত্ব

একাংশ বুৰঞ্জীবিদে বাংলা বৰ্ষপঞ্জীক সপ্তম শতিকাৰ ভাৰতীয় ৰজা শশাংকৰ বুলি কয়। আকবৰ যুগৰ তুলনাত বহু শতিকা পুৰণি দুটা শিৱ মন্দিৰতো *বংগাব্দ* শব্দটো পোৱা যায়, যাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে আকবৰৰ সময়ৰ আগতে বাংলা বৰ্ষপঞ্জীৰ অস্তিত্ব আছিল। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আগতে বংগলৈকে বিস্তৃত বিভিন্ন ৰাজবংশই বিক্ৰমী বৰ্ষপঞ্জী ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পাল সাম্ৰাজ্যৰ যুগত সৃষ্ট বৌদ্ধ গ্ৰন্থ আৰু শিলালিপিত "বিক্ৰম" আৰু আশ্বিনৰ দৰে মাহৰ কথা উল্লেখ আছে, যিবোৰ প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ অন্যান্য ঠাইত সংস্কৃত গ্ৰন্থতো পোৱা যায়।

ভাৰতৰ গ্ৰাম্য বাঙালী সম্প্ৰদায়ত, ভাৰত আৰু নেপালৰ আন বহু অঞ্চলৰ দৰে, বাংলা বৰ্ষপঞ্জীৰ কৃতিত্ব "বিক্ৰমাদিত্য"ক দিয়া হয়। কিন্তু খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৭ চনত আৰম্ভ হোৱা এই অঞ্চলবোৰৰ দৰে নহয়, বাংলা বৰ্ষপঞ্জী ৫৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা আৰম্ভ হয়, ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে আৰম্ভণিৰ সন্দৰ্ভ বৰ্ষটো এটা সময়ত সালসলনি কৰা হৈছিল।

### সমসাময়িক ব্যৱহাৰ

বাংলাদেশত অৱশ্যে পুৰণি বাংলা বৰ্ষপঞ্জীখন ১৯৬৬ চনত, মুহম্মদ শহীদুল্লাহৰ নেতৃত্বত গঠন কৰা এখন সমিতিৰ দ্বাৰা সংশোধন কৰা হৈছিল। যʼত বছৰটোৰ প্ৰথম পাঁচ মাহ ৩১ দিন, বাকীবিলাক ৩০ দিনকৈ কৰা হয় আৰু প্ৰতিটো লিপ ইয়েৰত ফাল্গুন মাহটো ৩১ দিনলৈ পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ১৯৮৭ চনত বাংলাদেশে এই কথা আনুষ্ঠানিকভাৱে গ্ৰহণ কৰে। তেতিয়াৰ পৰাই ৰাষ্ট্ৰীয় বৰ্ষপঞ্জীৰ আৰম্ভণি হয় আৰু বাংলাদেশত নৱবৰ্ষৰ উৎসৱ প্ৰতি বছৰে ১৪ এপ্ৰিলত পৰে। ২০১৮–১৯ চনত পুনৰ বৰ্ষপঞ্জীখন সংশোধন কৰা হয়, যʼত নিয়মীয়া বছৰত ফাগুন মাহ ২৯ দিনীয়া আৰু লিপ ইয়েৰত ৩০ দিনীয়া কৰি দিয়া হৈছে, গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জীৰ পশ্চিমীয়া ব্যৱহাৰৰ সৈতে অধিক মিল থকাৰ প্ৰয়াসত এনে কৰা হৈছে। অৱশ্যে উৎসৱ উদ্‌যাপনৰ তাৰিখ ১৪ এপ্ৰিল বুলিয়েই ধৰি ৰখা হৈছিল। 

ভাৰতৰ বাংলা বৰ্ষপঞ্জীখন হিন্দু পঞ্জিকা ব্যৱস্থাৰ লগত জড়িত আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা বিভিন্ন বাঙালী হিন্দু উৎসৱ নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। পশ্চিমবংগ আৰু অন্যান্য ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ বাঙালীসকলৰ বাবে এই উৎসৱ প্ৰতি বছৰে হয় ১৪ নতুবা ১৫ এপ্ৰিলত পৰে। বৰ্তমান ভাৰতীয় ৰাজ্যসমূহত প্ৰচলিত বাংলা বৰ্ষপঞ্জীখন সংস্কৃত গ্ৰন্থ, *সূৰ্যসিদ্ধান্ত*ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তৈয়াৰ কৰা হৈছে। ইয়াত মাহবোৰৰ ঐতিহাসিক সংস্কৃত নাম ধৰি ৰখা হৈছে, যʼত বছৰৰ প্ৰথম মাহটো হʼল বৈশাখ।

## উৎসৱৰ ৰীতি-নীতি

### পৰিয়াল আৰু বন্ধু-বান্ধৱীক লগ কৰা
পহেলা বৈশাখৰ সময়ত মানুহে পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক, অৰ্থাৎ মহিলাসকলে শাৰী আৰু ছালৱাৰ কামিজ আৰু পুৰুষসকলে কুৰ্তা চোলা পৰিধান কৰে আৰু পৰিয়াল তথা বন্ধু-বান্ধৱীসকলৰ লগত সময় কটায়। বহুদিনৰ মূৰত বন্ধু-বান্ধৱ আৰু পৰিয়ালক একত্ৰিত কৰাৰ বাবেও পহেলা বৈশাখ পৰিচিত। একে সময়তে এই উৎসৱ হৈছে অতীতক পিছ পেলাই, ঐক্য আৰু পুনৰ্মিলনৰ সময় আৰু বন্ধু-বান্ধৱ তথা পৰিয়ালবৰ্গৰ সৈতে আনন্দদায়ক সময় কটোৱাৰ সময়। 

### নৱবৰ্ষৰ শুভেচ্ছা

বাংলাদেশত সাংস্কৃতিক গোষ্ঠী ছায়ানটৰ উদ্যোগত কাহিলি পুৱাতেই বাংলা নৱবৰ্ষ, পহেলা বৈশাখ উদযাপন কৰা হয়। ৰমনা বটমূল নামেৰে পৰিচিত ৰমনা পাৰ্কৰ আঁহত গছৰ তলত এই অনুষ্ঠানটি অনুষ্ঠিত হয়।

### হালখাতা

হালখাতা হʼল পহেলা বৈশাখ উপলক্ষে বিগত বছৰৰ সকলো হিচাপ-নিকাচ শেষ কৰি নতুন বহী খোলাৰ উৎসৱ। ইয়াক বাঙালী ব্যৱসায়ী, দোকানী আৰু ব্যৱসায়ীসকলে পালন কৰে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল যে প্ৰতিটো বছৰ নতুন সূচনাৰে আৰম্ভ হয়। ই গ্ৰাহক আৰু দোকানীৰ সকলো প্ৰাপ্য ঋণক আওকাণ কৰে, আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে দোকানৰ নতুন বছৰৰ বাবে এটা নতুন পৃষ্ঠা মুকলি কৰে। 

### ৰঙা-বগা সাজ-পোছাক
এই উপলক্ষে, পুৰুষসকলে পৰম্পৰাগত ডিজাইন, ছাপ বা এম্ব্ৰয়ডাৰী কৰা, ৰঙা বা বগা কুৰ্তা চোলা পৰিধান কৰা দেখা যায়। মহিলা আৰু যুৱতীসকলে ব্লাউজৰ সৈতে ৰঙা আৰু বগা শাৰী পিন্ধে আৰু মূৰত ফুলৰ মুকুট পিন্ধে। ছোৱালীবোৰেও ছালৱাৰ কামিজ পিন্ধে। পোছাকৰ লগতে পৰম্পৰাগত অলংকাৰ আৰু আনুষংগিক সামগ্ৰী পৰিধান কৰা দেখা যায়। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল হালখাতাত ব্যৱহাৰ কৰা পৰম্পৰাগত খতিয়ানবোৰত বগা পৃষ্ঠাৰ ৰঙা আৱৰণ আছিল বুলি ভবা হয়। 

### বৈশাখী আহাৰ
সাম্প্ৰতিক সময়ত, বাঙালীসকলে পৰম্পৰাগত বুলি দাবী কৰি পান্তা ভাত বা পঁইতা ভাত খায়। পঁইতা ভাত হৈছে সিজোৱা ভাত ওৰে ৰাতি পানীত তিয়াই ৰাখি, পিছদিনা খাবৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা এক বিশেষ খাদ্য। ইয়াক ইলীহ মাছ আৰু অন্যান্য তৰকাৰীৰ সৈতে জনপ্ৰিয়ভাৱে খোৱা হয়। কিন্তু বহুতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে ই কোনো যুগ যুগ ধৰি চলি অহা পৰম্পৰা নহয় আৰু কেৱল এটা ধাৰাহে। অতিৰিক্ত মাছ ধৰা বন্ধ কৰিবলৈ আৰু হ্ৰাস পোৱা ইলীহৰ জনসংখ্যা পুনৰ জনবহুল কৰিবলৈ এই সময়ৰ আশে-পাশে মাছ ধৰা নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। 

### মংগল শোভাযাত্ৰা
মংগল শোভাযাত্ৰা হৈছে বাংলাদেশত বাংলা নৱবৰ্ষৰ প্ৰথম দিনটোত সম্পন্ন হোৱা এক গণ শোভাযাত্ৰা। ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সূক্ষ্ম কলা অনুষদৰ শিক্ষক আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে এই শোভাযাত্ৰাৰ আয়োজন কৰে। এই উৎসৱক বাংলাদেশী জনসাধাৰণৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ পৰিচয়ৰ প্ৰকাশ আৰু একতা বৃদ্ধিৰ উপায় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ২০১৬ চনত ইউনেস্ক’ই ইয়াক অস্পষ্ট সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য হিচাপে ঘোষণা কৰে, আৰু এই মংগল শোভাযাত্ৰাক প্ৰতিনিধিত্বমূলক তালিকাত মানৱ ঐতিহ্য হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হয়।

### বৈশাখী গ্ৰাম্য মেলা
বৈশাখী গ্ৰাম্য মেলা হʼল সেই অঞ্চলৰ স্থানীয় ৰাইজে আয়োজন কৰা এখন মেলা য’ত কিতাপৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিশেষ ব্যঞ্জনলৈকে বিভিন্ন ধৰণৰ বিভিন্ন বস্তু বিক্ৰী কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে এই মেলাখন প্ৰকাণ্ড প্ৰকাণ্ড আঁহত গছৰ তলত অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু বহু দূৰৈৰ পৰা অহা ব্যৱসায়ীসকলে নিজৰ সামগ্ৰী আৰু খেলনা লৈ মেলাত গোট খাইছিল। শিশুসকলৰ বাবে নাগৰদোলাৰ দৰে চকৰীসমূহো ৰখা হয়। বিপনীসমূহত বিভিন্ন ধৰণৰ পৰম্পৰাগত খাদ্য যেনে জেলেপী, সন্দেশ, সোয়ান পাপড়ি, বাটাচা (চেনি বা গুৰেৰে তৈয়াৰী মিঠাই), খই (আখৈ), কদমা (চেনিৰে তৈয়াৰী মিঠাই), ইত্যাদি। ‘বায়স্কোপ’ নামৰ এক প্ৰকাৰৰ পুৰণি চিনেমা প্ৰজেক্টৰো সেই সময়ত ডেকা ল’ৰা-ছোৱালীৰ বাবে আকৰ্ষণৰ এক অংশ আছিল।

## অঞ্চল
### বাংলাদেশ

বাংলাদেশত বাংলা নৱবৰ্ষ চৰকাৰী বন্ধ হিচাপে পালন কৰা হয়। ইয়াৰ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ আৰু হিন্দু সংখ্যালঘু লোকে ধৰ্মীয় সীমাৰ উৰ্দ্ধত গৈ এই উৎসৱ উদযাপন কৰে। উইলেম ভান শ্বেণ্ডেল আৰু হেংক শ্বুল্ট নৰ্ডহল্টৰ মতে, ১৯৫০ আৰু ১৯৬০ চনত পাকিস্তানী শাসনক প্ৰতিহত কৰাৰ বাবে বাংলাদেশীসকলৰ মাজত সাংস্কৃতিক গৌৰৱ আৰু ঐতিহ্য প্ৰকাশৰ এক জনপ্ৰিয় মাধ্যম হৈ পৰিছিল এই উৎসৱ।

গায়ন-বায়ন, শোভাযাত্ৰা, মেলা আদিৰে দিনটো পালন কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱসায়ীসকলে এই দিনটো নতুন খতিয়ানেৰে আৰম্ভ কৰে, পুৰণি খতিয়ানটো শেষ কৰে যʼত প্ৰায়ে নিষ্ঠাবান গ্ৰাহকক আমন্ত্ৰণ জনোৱা আৰু তেওঁলোকক মিঠাই দিয়াটো জড়িত হৈ থাকে। এই উৎসৱক হালখাতা বুলি কোৱা হয়। গায়কসকলে নতুন বছৰক আদৰণি জনাই পৰম্পৰাগত গীত পৰিৱেশন কৰে। মানুহে ধ্ৰুপদী যাত্ৰা নাটক উপভোগ কৰে। মানুহে উৎসৱমুখৰ সাজ-পোছাক পিন্ধে আৰু মহিলাসকলে চুলিত ফুলৰ মুকুট পিন্ধে। এই দিনটোত বগা-ৰঙা ৰঙৰ সংমিশ্ৰণ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়।

পহেলা বৈশাখত বাংলাদেশীসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱমুখৰ খাদ্য প্ৰস্তুত কৰি উপভোগ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত *পান্তা ভাত* (পঁইতা ভাত), *ইলিছ ভাজি* (ভজা ইলীহ মাছ) আৰু বহুতো বিশেষ *ভৰ্তা* আদি অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।

#### ঢাকাত

ঢাকাত, ৰমনা (ৰমনা বটমূল)ত আঁহত গছৰ তলত, ছায়ানটৰ উদ্যোগত কাহিলি পুৱাতেই ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ গীত "এসো হে বৈশাখ" ৰ পৰিবেশনেৰে উদ্‌যাপন আৰম্ভ হয়। উদযাপনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হৈছে ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সূক্ষ্ম কলা অনুষদৰ (চাৰুকলা) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে আয়োজন কৰা পৰম্পৰাগত মংগল শোভাযাত্ৰা। ইতিহাস অনুসৰি মংগল শোভাযাত্ৰাৰ প্ৰাথমিক পদক্ষেপ যশোৰত চাৰুপীঠ নামৰ এটা সামূহিক সংগঠনে ১৯৮৫ চনত আৰম্ভ কৰিছিল। পিছলৈ ১৯৮৯ চনত, ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সূক্ষ্ম কলা অনুষদে বিভিন্ন মটিফ আৰু বিষয়বস্তুৰে এই মংগল শোভাযাত্ৰাৰ আয়োজন কৰিছিল। এতিয়া সমগ্ৰ দেশতে বিভিন্ন সংগঠনৰ উদ্যোগত মংগল শোভাযাত্ৰা উদযাপন কৰা হয়।

ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মংগল শোভাযাত্ৰাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ হৈছিল ১৯৮৯ চনত যেতিয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে সামৰিক শাসনৰ প্ৰতি থকা হতাশা দূৰ কৰিবলৈ এই শোভাযাত্ৰা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। কমেও তিনিটা থিমৰ সৈতে মাস্ক আৰু ফ্ল’ট তৈয়াৰ কৰিবলৈ তেওঁলোকে এই উৎসৱৰ আয়োজন কৰিছিল, প্ৰথমটো বেয়াৰ ওপৰত, দ্বিতীয়টো সাহসৰ ওপৰত আৰু তৃতীয়টো শান্তিৰ ওপৰত আছিল। ধৰ্ম, বিশ্বাস, জাতি, লিংগ বা বয়স নিৰ্বিশেষে বাংলাদেশী জনসাধাৰণৰ লোক ঐতিহ্যৰ বাবে গৌৰৱৰ ওপৰতো আলোকপাত কৰা হৈছিল।

সাম্প্ৰতিক বছৰবোৰত, এই শোভাযাত্ৰাৰ দেশৰ সংস্কৃতি আৰু ৰাজনীতিৰ লগত প্ৰাসংগিক এক সুকীয়া বিষয়বস্তু থকা দেখা গৈছে। এই উপলক্ষে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক সংগঠন আৰু বেণ্ডেও অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰে আৰু সমগ্ৰ দেশতে বাঙালী সংস্কৃতিক উদযাপন কৰা মেলাৰ আয়োজন কৰা হয়। পহেলা বৈশাখক উদযাপনৰ বাবে অনুষ্ঠিত হোৱা আন পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত মুন্সিগঞ্জত ম’হ দৌৰ, চট্টগ্ৰামত বলীখেলা (মল্লযুঁজ), নৌকা বাইচ (নাও খেল), কুকুৰাৰ যুঁজ, পাৰ দৌৰ আদি উল্লেখযোগ্য।

#### চট্টগ্ৰামত
চট্টগ্ৰামত পহেলা বৈশাখ উদ্‌যাপনৰ লগত ঢাকাৰ পৰম্পৰাৰ দৰেই বিভিন্ন পৰম্পৰা জড়িত হৈ থাকে। চট্টগ্ৰাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সূক্ষ্ম কলা প্ৰতিষ্ঠানৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে মহানগৰীলৈ মংগল শোভাযাত্ৰা লৈ আহে, তাৰ পিছত দিনজোৰা সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰে দিনটো পালন কৰে।

ডিচি হিল এণ্ড চিআৰবি-ত চহৰৰ বিভিন্ন বিভিন্ন সামাজিক-সাংস্কৃতিক আৰু শিক্ষামূলক সংগঠনে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। সম্মিলিত পহেলা বৈশাখ উদযাপন পৰিষদে পাহাৰীয়া প্ৰাংগণত, পুৱাৰে পৰা ৰবীন্দ্ৰ সংগীত আবৃত্তিৰে আৰম্ভ কৰি দুদিনীয়া কাৰ্যসূচীৰে এই উৎসৱ পালন কৰে। পূৰ্বৱৰ্তী বছৰক বিদায় জনাবলৈ আবেলিৰ পৰা সন্ধিয়াৰ লৈকে, চৈত্ৰ সংক্ৰান্তি অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।

চট্টগ্ৰাম শিল্পকলা একাডেমীত বিভিন্ন লোকসংস্কৃতি, সংগীত, নৃত্য, পুতলা প্ৰদৰ্শনী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।

### ভাৰত

ভাৰতৰ বাঙালীসকলে ঐতিহাসিকভাৱে পহেলা বৈশাখ পালন কৰি আহিছে, আৰু পশ্চিমবংগ আৰু ত্ৰিপুৰা ৰাজ্যত ই চৰকাৰী আঞ্চলিক বন্ধৰ দিন। এই দিনটোক নৱবৰ্ষ বুলিও কোৱা হয়।

#### পশ্চিমবংগ
পহেলা বৈশাখ হʼল ৰাজ্যখনৰ পৰম্পৰাগত নৱবৰ্ষৰ উৎসৱ, নতুন বছৰটোক *নৱবৰ্ষ* বুলি উল্লেখ কৰা হয়। এই উৎসৱ ১৪ বা ১৫ এপ্ৰিলত পৰে, কিয়নো পশ্চিমবংগত সৌৰচক্ৰৰ লগত খাপ খোৱা পৰম্পৰাগত বাংলা বৰ্ষপঞ্জী অনুসৰণ কৰা হয়, আনহাতে বাংলাদেশত এই উৎসৱ ১৪ এপ্ৰিলত পৰে।

পশ্চিমবংগৰ উল্লেখযোগ্য অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত *প্ৰভাত ফেৰি* নামৰ পুৱাৰ সাংস্কৃতিক শোভাযাত্ৰাটি অন্যতম। এই শোভাযাত্ৰাত নৃত্য দল আৰু শিশুসকলে ফ্ল’টৰ সৈতে সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ গীতত নিজৰ পৰিবেশন কলা প্ৰদৰ্শন কৰা দেখা যায়।

#### ত্ৰিপুৰা আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰত
পহেলা বৈশাখ হʼল ত্ৰিপুৰাৰ ৰাজ্যিক বন্ধৰ দিন। সেই দিনা মানুহে নতুন কাপোৰ পিন্ধে আৰু এটা সমৃদ্ধিশালী বছৰৰ বাবে মন্দিৰত প্ৰাৰ্থনা কৰি দিনটো আৰম্ভ কৰে। এই দিনটোত ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে পৰম্পৰাগত হিচাপ-নিকাচৰ নতুন বছৰ। উৎসৱমুখৰ খাদ্য যেনে মিঠাই ক্ৰয় কৰি বন্ধু-বান্ধৱ আৰু পৰিয়ালৰ লোকক উপহাৰ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।

অসমৰ লগতে পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যৰ বাঙালী লোকসকলে উলহ-মালহেৰে এই উৎসৱ পালন কৰে।

### অন্যান্য দেশত উদযাপন

কানাডাৰ বাংলাদেশ হেৰিটেজ এণ্ড এথনিক ছ’চাইটি অৱ এলবাৰ্টাৰ অন্যান্য সংগঠনৰ লগতে ইয়াৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ(বাংলা নৱবৰ্ষ) বৰ্ণিল ৰূপত উদ্‌যাপন কৰে। কেলগেৰীৰ বাঙালী লোকসকলে পৰম্পৰাগত খাদ্য, সাজ-পোছাক, আৰু বাঙালী সংস্কৃতিৰে এই দিনটো উদ্‌যাপন কৰে। অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বংগবন্ধু কাউন্সিলেও ছিডনী অলিম্পিক পাৰ্কত পহেলা বৈশাখ অনুষ্ঠান আয়োজন কৰে।

## চিত্ৰ বীথিকা

File:Bangladeshi girls celebrating Pohela Boishakh (17152686985).jpg|পহেলা বৈশাখৰ শোভাযাত্ৰাত প্লেকাৰ্ড লৈ থকা বাংলাদেশৰ শিশু
File:Bangladeshi children with Pohela Boishakh placard at Pohela Boishakh celebration (02).jpg|পহেলা বৈশাখৰ শোভাযাত্ৰাত ৰঙীন প্লেকাৰ্ড লৈ থকা বাংলাদেশৰ শিশু
File:Bangladeshi girls wearing traditional sari with flower crown at Pohela Boishakh celebration 2016 (01).jpg|চট্টগ্ৰামৰ পহেলা বৈশাখ উদ্‌যাপনত পৰম্পৰাগত শাৰী আৰু ফুলৰ মুকুট পিন্ধা বাংলাদেশৰ ছোৱালী
File:Art competition at Pohela Boishakh celebration 2016 (04).jpg|চট্টগ্ৰামৰ পহেলা বৈশাখ উদ্‌যাপনত চিত্ৰাংকন প্ৰতিযোগিতা
File:Phola boishak.JPG|বৈশাখী মেলা
File:Bangladesh Women Association, Abudhabi.jpg|মহিলা সমিতিৰ দ্বাৰা পহেলা বৈশাখ উদযাপন, আবুধাবি, সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত
File:Bengali New Year 1422 07.jpg|ঢাকাত পহেলা বৈশাখ উদ্‌যাপনত মংগল শোভাযাত্ৰাত সূৰ্য্যৰ এটা মটিফ


## লগতে চাওক
* বংগৰ নৱজাগৰণ
* বাংলাদেশৰ উৎসৱসমূহৰ তালিকা
* পশ্চিমবংগৰ উৎসৱসমূহৰ তালিকা
* পহেলা ফাল্গুন
* হালখাতা
* বাঙাল

## টোকা

## তথ্য উৎস

## বাহ্যিক সংযোগ

* Pohela Boishakh 1425
* Modern Times in Bangladesh, H.W. van Schendel (2001)
* Pahela Baishakh  Pahela Baishakh Utsab
* Shehab Uddin Pohela Boishakh photographs, State Library of Queensland. Photographs of Pohela Boishakh celebrations in Brisbane 28 May 2022.

শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ
শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ সংস্কৃতি
শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ সংস্কৃতি
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উৎসৱসমূহ
শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ উৎসৱ