বিবি ৰাজিন্দৰ কৌৰ

**বিবি ৰাজিন্দৰ কৌৰ** (১৭৩৯–১৭৯১), যাক ৰাজিন্দন বা ৰাজিন্দ্ৰন বুলিও কোৱা হয়, পাটিয়ালাৰ এগৰাকী শিখ ৰাজকুমাৰী আছিল।কৌৰ আছিল পাটিয়ালাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু প্ৰথম ৰজা আলা সিঙৰ নাতিনী আৰু পাটিয়ালাৰ ৰাজা-ই-ৰাজগান আৰু দ্বিতীয় শাসক অমৰ সিঙৰ প্ৰথম ভতিজাক। ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে ৰাণী চাহাব কৌৰৰ সৈতে পাটিয়ালা ৰাজ্যক মাৰাঠাসকলৰপৰা ৰক্ষা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁক স্মৰণ কৰা হয়।

## জীৱনী
ভূমি সিংহৰ কন্যা ৰাজিন্দৰ কৌৰৰ জন্ম হৈছিল ১৭৩৯ চনত। তেওঁ পাটিয়ালাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু প্ৰথম ৰজা আলা সিঙৰ নাতিনী আছিল। কৌৰক ৪ বছৰ বয়সত পিতৃ ভূমিৰ মৃত্যুৰ পাছত কৌৰক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল আৰু ১৭৫১ চনত ফাগৱাৰাৰ চৌধাৰী তিলোক চান্দৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। তেওঁৰ স্বামী তিলোক চান্দৰ অতি সোনকালেই মৃত্যু হয় আৰু তেওঁক ২০০ৰো অধিক গাঁৱৰে গঠিত স্বামীৰ বাগিছাৰ দায়িত্বত ৰখা হয়।

১৭৬৫ চনত কৌৰে তেওঁৰ দাদা আলা সিংক কৰ বিবাদৰ বাবে দুৰ্ৰানী সাম্ৰাজ্যৰ ৰজা আহমদ শ্বাহ দুৰানীয়ে বন্দী কৰি ৰখাৰ পিছত তেওঁক মুক্তিৰ বাবে ধন দিবলৈ আগবঢ়ায়; কিন্তু আলা সিঙৰ পৰিয়ালৰ এগৰাকী কন্যাৰপৰা ধন গ্ৰহণ কৰাটো অনুচিত বুলি বিবেচনা কৰি দূৰানীয়ে এই প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰে। ১৭৭৮ চনত তেওঁৰ প্ৰথম খুলশালীয়েক অমৰ সিং, পাটিয়ালাৰ ৰাজা-ই-ৰাজগান আৰু পাটিয়ালাৰ দ্বিতীয় শাসক, ছিয়ালবাৰ হৰি সিংহৰ হাতত পৰাস্ত হয় আৰু কৌৰে এটা সৈন্যবাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়ে, তেওঁক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ।

অমৰ সিংহৰ পুত্ৰ চাহিব সিংহৰ ৰিজেন্সিৰ সময়তো কৌৰৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ আছিল। ১৭৮৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ১৭৮৬ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে কৌৰে মাৰাঠা সাম্ৰাজ্যৰ সহায়ত চাহিব সিঙৰ ৰাজত্বকালত পাটিয়ালাৰ হেৰুৱা ভূ-খণ্ড পুনৰ দখল কৰে।

১৭৯০ চনত কৌৰে যুদ্ধৰপৰা হাত সাৰিবলৈ আৰু মাৰাঠাসকলে পাটিয়ালা ভূ-খণ্ডৰপৰা আঁতৰি যাবলৈ গ্ৱালিয়ৰৰ মহাৰাজ মহাজী শিণ্ডে আৰু মোগল সাম্ৰাজ্যৰ নাইব বকিল (ৰিজেণ্ট)ৰ সৈতে বন্দোবস্তৰ আলোচনাত মিলিত হয়। শিণ্ডেৰ সৈতে কৌৰৰ বন্দোবস্ততাই আন এজন মাৰাঠা নেতা ৰানে খানৰ উদ্দেশ্যকো সফলতাৰে বিফল কৰি পেলায়, যিয়ে পাটিয়ালা আৰু আন শিখ নেতাসকলৰ ক্ষমতা হ্ৰাস কৰাত ব্যৰ্থ হয় আৰু তেওঁলোকৰপৰা স্থায়ী শ্ৰদ্ধাঞ্জলি উলিয়াব নোৱাৰিলে।
এই বন্দোবস্তই কৌৰৰ উদ্দেশ্যও পূৰণ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁ মাৰাঠাসকলক সন্তুষ্ট কৰাৰ নীতিৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।
১৭৯০ চনত মাৰাঠা সেনাপতি ৰাণী খানে পাটিয়ালাক ছয় লাখ টকাৰ ধন পৰিশোধ কৰি আন শিখ মুখিয়ালসকলৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰাত সহায় কৰে। পাটিয়ালাৰ দিৱান আছিল দিৱান নানু মালে এই ধন দিবলৈ সন্মত হৈছিল যদিও পিছলৈ তেওঁ ধন ত্যাগ কৰিছিল। এইদৰে ৰাণী খানৰ সৈন্যই পাটিয়ালাক আক্ৰমণ কৰে যদিও ৰাজিন্দ্ৰনে মাৰাঠা জেনেৰেলক আশ্বস্তু কৰে যে দিৱানে দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতি পূৰণ কৰাটো নিশ্চিত কৰিব।  কিন্তু ৰাজিন্দ্ৰনে নানু মালক পে-আপ কৰিবলৈ পতিয়ন নিয়াব নোৱাৰিলে, এইদৰে ৰাণী খানে নানু মাল, ৰাজিন্দ্ৰন, দেৱী দিত্তা (নানু মালৰ পুত্ৰ), আৰু ৰায় আহমদক জাগ্ৰাওণৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰি পানীপটলৈ যাত্ৰা কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। কিন্তু ৰায় আহমদে পানীপাটত ষড়যন্ত্ৰৰ জৰিয়তে পলায়ন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ধন লাভৰ উদ্দেশ্যে নানু মালক মুকলি কৰি দিয়া হয়। কিন্তু ৰাজিন্দ্ৰন আৰু দেৱী দিত্তক মুক্তিপণ হিচাপে মথুৰাত কাৰাগাৰত বন্দী কৰি ৰখা হৈছিল যদিও অৱশেষত যেতিয়া নানু মালে প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া ধন পৰিশোধ কৰিলে তেতিয়া তেওঁলোকক মুকলি কৰি দিয়া হয়। 

১৭৯১ চনত গোপাল ৰাও মাৰাঠাই পানীপাট দখল কৰে আৰু ধনৰ প্ৰয়োজনত পটিয়ালাৰপৰা ধন দাবী কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ৰাণী ৰাজিন্দৰ কৌৰ আৰু ননু মালে মাৰাঠাক আঠ লাখ টকা দিবলৈ সন্মত হয় কিন্তু যেতিয়া নানু মালে প্ৰয়োজনীয় ধন লাভ কৰিবলৈ পাটিয়ালালৈ যাবলৈ চেষ্টা কৰে, তেতিয়া সিদ্ধান্ত লোৱা হয় যে তেওঁ অত্যন্ত অবিশ্বাস্য আৰু সেয়েহে তেওঁক ৰাজিন্দৰ কৌৰৰ সৈতে কাৰাগাৰত ভৰোৱা হয়। গোপাল ৰাৱে শেষত ৰাভলোজী সিন্ধিয়া আৰু জীৱ দাদাৰ অধীনত ১০,০০০ সৈনিকৰ সৈন্যবাহিনী শিখসকলক আক্ৰমণ কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে আৰু মাৰাঠাসকলক সহায় কৰিবলৈ অউধৰ নবাবে সৈন্যও পঠিয়াই দিয়ে। কিন্তু ৰাজিন্দৰ কৌৰে ইংৰাজৰ জৰিয়তে তেওঁ আৰু নানু মালৰ মুক্তিৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ হ'বলৈ সক্ষম হয়। পিছলৈ জেনেৰেল পিয়েৰ কুইলিয়াৰ-পেৰনে পাটিয়ালাক আক্ৰমণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। সেনাপতিজনে কৰ্ণাল পোৱাৰ পিছত তেওঁ পাটিয়ালাৰ ৰাজা চাহিব সিংহ, জিন্দৰ ৰাজা ভাগ সিংহ, থানেছৰৰ ভংগা সিংহ আৰু কাইথালৰ লাল সিঙক তেওঁক কৰ আনিবলৈ দাবী জনায়, অৱশ্যে তেওঁলোকে সকলোৱে তেওঁক নাকচ কৰিলে গতিকে তেওঁ শিখ মুখিয়ালসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'ল। যুদ্ধৰ বাবে সাজু হোৱাৰ অংশ হিচাপে পেৰনে শিখ ৰাজ্য থানেছাৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ কুঞ্জৰ গুলশ্বাৰ খানে ১০,০০০ মুছলমান অশ্বাৰোহীক যোগান ধৰিছিল। থানেছৰৰ ভংগা সিঙে পলায়ন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু পাটিয়ালাত আশ্ৰয় লয়। পেৰন আৰু চিছ-ছাটলেজ শিখসকলৰ মাজৰ উত্তেজনা ৰাণী ৰাজিন্দৰ কৌৰৰ কূটনৈতিক প্ৰচেষ্টাত নিস্তব্ধ হৈ পৰে। 

পাটিয়ালাৰ চাহিব সিঙে ভাল নাপালে যে ৰাজিন্দৰ কৌৰে পেৰনৰ সৈতে পৰিস্থিতি কেনেকৈ নিস্তব্ধ কৰি পেলাইছিল আৰু তেওঁক লগ ধৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ৰাণী ৰাজিন্দৰ কৌৰ দুখ লাগিল আৰু ১৭৯১ চনত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।

## টোকা


## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:শিখ মহিলা যোদ্ধা