নন্-বাইনেৰী

**নন্-বাইনেৰী** () আৰু **জেণ্ডাৰকুইয়াৰ** () হৈছে লিংগ পৰিচয়ৰ বাবে ব্যৱহৃত এটা আমব্ৰেলা টাৰ্ম অৰ্থাৎ শব্দ। যিসকলে নিজক কেৱল পুৰুষ বা মহিলা হিচাপে পৰিচয় নিদি, লিংগ বাইনেৰীৰ বাহিৰত থকা বুলি পৰিচয় দিয়ে। নন্-বাইনেৰী পৰিচয়সমূহ ৰূপান্তৰকামিতাৰ ভাগটোৰ অধীনত পৰে, কিয়নো নন্-বাইনেৰী লোকসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ নিৰ্ধাৰিত লিংগৰ পৰা পৃথক লিংগৰ সৈতে চিনাক্তকৰণ কৰে, যদিও কিছুমান নন্-বাইনেৰী লোকে নিজকে ৰূপান্তৰকামি বুলি নাভাবে।

নন্-বাইনেৰী লোকসকলে মধ্যৱৰ্তী বা পৃথক তৃতীয় লিংগ হিচাপে চিনাক্ত কৰিব পাৰে, এটাতকৈ অধিক লিংগৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰে, কোনো লিংগৰ পৰিচয়ত আৱদ্ধ নাৰাখিব পাৰে। লিংগ পৰিচয় যৌন বা ৰোমাণ্টিক অভিমুখিতাৰ পৰা পৃথক: নন্-বাইনেৰী লোকৰ যৌন অভিমুখিতা বিভিন্ন। নন্-বাইনেৰী হোৱাটো আৰু আন্তঃলিংগ হোৱাটোও একে নহয়; বেছিভাগ আন্তঃলিংগ লোকে পুৰুষ বা মহিলা বুলি চিনাক্ত কৰে।

গোট হিচাপে অদ্বিত্বীয় লোকসকলৰ লিংগ প্ৰকাশৰ ভিন্নতা থাকে আৰু কিছুমানে লিংগ পৰিচয়ক সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিব পাৰে। কিছুমান নন্-বাইনেৰী লোকক লিংগ ডিছফ'ৰিয়াৰ চিকিৎসা অস্ত্ৰোপচাৰ বা হৰম'নৰ দ্বাৰা চিকিৎসা কৰা হয়, যিদৰে ট্ৰান্স পুৰুষ আৰু ট্ৰান্স মহিলা সকলৰ প্ৰায়ে কৰা হয়।

## ইতিহাস

নন্-বাইনেৰী লিংগক তৃতীয় লিংগ ধাৰণাটোৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, কিন্তু এতিয়া তৃতীয় লিংগ হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা পৰিচয়ৰ ইতিহাস বিশেষকৈ নন্-বাইনেৰী লিংগৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত।

১৭৭৬ চনত পাব্লিক ইউনিভাৰ্চেল ফ্ৰেণ্ডে লিংগহীন ইভানজেলিষ্ট হিচাপে চিনাক্ত কৰে আৰু তাৰ পিছত জন্মৰ নাম আৰু লিংগযুক্ত সৰ্বনাম দুয়োটাকে পৰিহাৰ কৰে, এজন আমেৰিকান ৰাজহুৱাভাৱে নন্-বাইনাৰী বুলি চিনাক্ত কৰাৰ প্ৰাৰম্ভিক উদাহৰণ।

১৭৮১ চনত জন্মৰ সময়ত মহিলা হিচাপে চিহ্নিত হোৱা কিন্তু পিছলৈ পুৰুষ বুলি পৰিচয় দিয়া নৰৱেৰ জেন্স এণ্ডাৰছনক লুথাৰিয়ান গীৰ্জাত এন্নে ক্ৰীষ্টিন মৰ্টেন্সডটাৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাৰ পিছত কাৰাগাৰত ভৰোৱা হয় আৰু বিচাৰৰ সন্মুখীন হয়। তেওঁৰ লিংগৰ বিষয়ে সোধাত সঁহাৰি আছিল যে- "Hand troer at kunde henhøre til begge Deele" ("তেওঁ বিশ্বাস কৰে যে তেওঁ দুয়োটা লিংগৰ অন্তৰ্গত")।

১৯৯০ চনত আমেৰিকাৰ লিংগ তত্ত্ববিদ আৰু দাৰ্শনিক জুডিথ বাটলাৰে পুৰুষ/মহিলা বাইনেৰীৰ স্বাভাৱিকতা আৰু একচেটিয়া দ্বৈততা দুয়োটাকে লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি তেওঁলোকৰ গ্ৰন্থ জেণ্ডাৰ ট্ৰাবল প্ৰকাশ কৰে। লিংগ সমস্যাই সামৰণিত যুক্তি আগবঢ়ায় যে লিংগ আৰু লিংগৰ সাংস্কৃতিক বুজাবুজি সম্প্ৰসাৰণে লিংগ আৰু লিংগক বাইনেৰী হিচাপে ধাৰণাটোৰ বিৰোধিতা কৰে আৰু এই বাইনেৰীসমূহক অস্বাভাৱিক বুলি প্ৰকাশ কৰে। বাটলাৰে ২০১৯ চনৰ পৰা ৰাজহুৱাভাৱে নন্-বাইনেৰী বুলি চিনাক্ত কৰিছে। তেওঁলোকে তেওঁলোক/তেওঁলোৰ আৰু তাই/তাইৰ সৰ্বনাম ব্যৱহাৰ কৰে, কিন্তু পূৰ্বৰটোক পছন্দ কৰে।

১৯৯০ চনৰ মাজভাগত আমেৰিকাৰ ৰূপান্তৰকামি অধিকাৰ কৰ্মী ৰিকি উইলচিনছৰ সৈতে জড়িত হৈ "জেণ্ডাৰ কুইয়াৰ" শব্দটোৰ উত্থান ঘটে, যিয়ে ২০০২ চনত জেণ্ডাৰকুইয়াৰ: ভইচছ ফ্ৰম বিয়ণ্ড দ্য চেক্সুৱেল বাইনেৰীৰ প্ৰবন্ধৰ সংকলন সহ-সম্পাদনা কৰে। উইলচিনছে ১৯৯৫ চনতে ইন ইউৰ ফেচ নিউজলেটাৰত লিংগ বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে যুক্তি দিবলৈ এই অভিব্যক্তিটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত উইলচিন্সে ঘোষণা কৰে যে তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ আত্মজীৱনীত লিংগ কুইয়াৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে। ২০১৭ চনত তেওঁলোকে বাৰ্ন দ্য বাইনেৰী!  শীৰ্ষক প্ৰবন্ধৰ সংকলন প্ৰকাশ কৰে। 

১৯৯৭ চনত অটিজিম নেটৱৰ্ক ইণ্টাৰনেশ্যনেল (এ এন আই)ৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক অটিজিম-অধিকাৰ আন্দোলনৰ কৰ্মী জিম চিনক্লেয়াৰে নিজকে ৰাজহুৱাভাৱে লিংগ নিৰপেক্ষ বুলি ঘোষণা কৰি ১৯৯৭ চনত আত্ম- উত্তৰ আমেৰিকাৰ ইণ্টাৰচেক্স ছ'চাইটিৰ পৰিচয় লিখি উলিয়াইছিল।

জাপানত "এক্স-জেণ্ডাৰ" (x-jendā) অভিব্যক্তিটো ১৯৯০ চনৰ শেষৰ ফালৰ পৰা পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বাইনেৰীৰ বাহিৰৰ লিংগৰ সংজ্ঞা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এক্স-জেণ্ডাৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰা উল্লেখযোগ্য লোকসকলৰ ভিতৰত মাংগা শিল্পী ইউকি কামাটানি আৰু ইউ ৱাটাছে অন্যতম।

২০১২ চনত ইণ্টাৰচেক্স এণ্ড জেণ্ডাৰকুইয়াৰ ৰেকগনিচন প্ৰজেক্টে চৰকাৰী নথিপত্ৰত লিংগ বিকল্প সম্প্ৰসাৰণৰ পোষকতা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০১৬ চনত এলিছা ৰে ছুপে আছিল প্ৰথমজন ব্যক্তি যিয়ে চৰকাৰী নথিপত্ৰত নন্-বাইনেৰী লিংগ আছিল।

২০১৫ চনত প্ৰাদেশিক মানৱ অধিকাৰ সংহিতাত ৰূপান্তৰকামি অধিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বিতৰ্কৰ সময়ত আলবাৰ্টাৰ বিধানসভাত বিধায়ক এষ্টেফান কৰ্টেছ-ভাৰ্গাছে নন্-বাইনেৰী হিচাপে ওলাই আহে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:এলজিবিটি