জেন এডামছ্

thumb|১৮৯২ চনত এলিছ কেলগ টাইলাৰে কয়লা অংকন পদ্ধতিৰে বনোৱা জেন এডামছৰ প্ৰতিকৃতি। উৎস: ''এডামছ্: টুৱেণ্টি ইয়াৰ্ছ এট হাল হাউচ'' (১৯১০), পৃ. ১১৪
**লাওৰা জেন এডামছ্**  (৬ ছেপ্টেম্বৰ, ১৮৬০ ১৯৩৫ চনৰ ২১ মে') এগৰাকী আমেৰিকান কৰ্মী, সমাজ সংস্কাৰক, সমাজকৰ্মী,   সমাজবিজ্ঞানী, ৰাজহুৱা প্ৰশাসক, দাৰ্শনিক, আৰু লেখিকা আছিল। সমাজসেৱা আৰু মহিলাৰ ভোটাধিকাৰৰ ইতিহাসত তেখেত এগৰাকী নেত্ৰী হিচাপে পৰিচিত। এডামছ্ ১৮৮৯ চনত ইলিনয়ৰ চিকাগোত প্ৰতিষ্ঠিত আমেৰিকাৰ অন্যতম বিখ্যাত আশ্ৰম হাল হাউছৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল, এই আশ্ৰমে দৰিদ্ৰ, বহুলাংশে অনুপ্ৰৱেশকাৰী পৰিয়ালসমূহক ব্যাপক সামাজিক সেৱা প্ৰদান কৰে। দাৰ্শনিকভাৱে এগৰাকী "উগ্ৰ প্ৰাগমেটিষ্ট ", তৰ্কহীনভাৱে তেওঁ আছিল আমেৰিকাৰ প্ৰথম মহিলা ৰাজহুৱা দাৰ্শনিক। প্ৰগতিশীল যুগত এডামছ্ আছিল অন্যতম বিশিষ্ট সংস্কাৰক। 

১৯৩১ চনত এডামছ্ শান্তিৰ নোবেল বঁটা লাভ কৰা প্ৰথমগৰাকী আমেৰিকান মহিলা হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰে;  তেওঁ নিকোলাছ মাৰে বাটলাৰৰ সৈতে এই জয়ৰ অংশীদাৰ হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে ১৯১০ চনত এডামছ্ য়েল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি বিদ্যালয়খনৰপৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী লাভ কৰা প্ৰথমগৰাকী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হয়।  ১৯২০ চনত তেওঁ আমেৰিকান চিভিল লিবাৰ্টিজ ইউনিয়ন (ACLU)ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল। 

এডামছ্ে আমেৰিকাক মাতৃসকলৰ বাবে চিন্তনীয় বিষয়সমূহৰ সমাধান আৰু মনোনিৱেশ কৰাত সহায় কৰিছিল, লগতে মহিলাসকলক নিযুক্ত কৰা ঘৰুৱা কামসমূহ, যেনে শিশুৰ প্ৰয়োজনীয়তা, স্থানীয় জনস্বাস্থ্য আৰু বিশ্ব শান্তি আদি। "নগৰ প্ৰশাসনত মহিলাৰ ব্যৱহাৰ" নামৰ ৰচনাখনত এডামছ্ে চৰকাৰ আৰু ঘৰৰ কাম-কাজৰ মাজৰ সংযোগটো লক্ষ্য কৰি কয় যে চৰকাৰৰ বহু বিভাগ যেনে অনাময় আৰু শিশুৰ স্কুলীয়া শিক্ষা ব্যক্তিগত ক্ষেত্ৰত পৰম্পৰাগত মহিলাৰ ভূমিকাৰপৰাই অনুসন্ধান কৰিব পাৰি।  ১৯৩৫ চনত তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত এডামছ্ আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ পৰিচিত ৰাজহুৱা মহিলা ব্যক্তিত্ব আছিল। 

## প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
thumb|যুৱতী অৱস্থাত জেন এডামছ্, চিকাগোৰ কক্সৰদ্বাৰা তাৰিখবিহীন ষ্টুডিঅ' প্ৰতিকৃতি
thumb|ইলিনয়ৰ চিডাৰভিলত জেন এডামছৰ জন্মস্থান। ''উৎস'' এডামছ্: ''টুৱেণ্টি ইয়াৰ্ছ এট হাল হাউচ'' (১৯১০), ৰাজহুৱা ডমেইনত।
ইলিনয়ৰ চিডাৰভিলত জন্মগ্ৰহণ কৰা জেন এডামছ্ আছিল ইংলিছ-আমেৰিকান বংশৰ উত্তৰ ইলিনয়ৰ এটা সমৃদ্ধিশালী পৰিয়ালৰ আঠোগৰাকী উত্তৰাধিকাৰীৰ মাজৰ এগৰাকী।  ১৮৬৩ চনত যেতিয়া এডামছৰ বয়স দুবছৰ আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ মাতৃ চাৰা এডামছ্ ( née Weber )ৰ নৱম সন্তানৰ গৰ্ভৱতী অৱস্থাত মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পিছত বেছিভাগ সময়ত এডামছ্ক ডাঙৰ ভনীয়েকহঁতেই যত্ন লৈছিল। এডামছৰ আঠ বছৰ বয়সলৈকে তেওঁৰ চাৰিগৰাকী ভাই-ভনীৰ মৃত্যু হৈছিল: ইয়াৰে তিনিজন শিশু অৱস্থাত আৰু এজনৰ ১৬ বছৰ বয়সত মৃত্যু হয়।  

এডামছে তেওঁৰ শৈশৱ ঘৰে-পৰে খেলি-পঢ়ি কটাইছিল। তেওঁ দেওবৰীয়া স্কুলত পঢ়া-শুনা কৰিছিল। চাৰি বছৰ বয়সত তেওঁ মেৰুদণ্ডৰ যক্ষ্মা ৰোগত আক্ৰান্ত হয়, যাক পটছ ৰোগ বুলি জনা যায়, যাৰ ফলত তেওঁৰ মেৰুদণ্ড বেঁকা হৈ পৰে আৰু আজীৱন স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ ফলত শিশু অৱস্থাত আন ল’ৰা-ছোৱালীৰ সৈতে কাম কৰাটো তেওঁৰ বাবে জটিল হৈ পৰিছিল।  সৰুতে তেওঁ নিজকে কুৎসিত বুলি ভাবিছিল, এই আত্মদণ্ডত ভোগী তেওঁ আনকি দেউতাকৰ লগত ৰাস্তাৰে খোজ কাঢ়ি গৈ দেউতাকক লজ্জিত নকৰিবলৈয়ো চেষ্টা কৰিছিল। 

জেন এডামছে সৰুতে পিতৃ জন এইচ এডামছ্ক যথেষ্ট সমীহ কৰিছিল, এইকথা তেওঁ তেওঁৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ *টুৱেণ্টি ইয়াৰ্ছ এট হাল হাউচ* (১৯১০)ৰ কাহিনীবোৰত উল্লেখ কৰিছিল।  তেওঁ ইলিনয় ৰিপাব্লিকান পাৰ্টিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য আছিল, ইলিনয় ৰাজ্যৰ চিনেটৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল (১৮৫৫–১৮৭০), আৰু তেওঁৰ বন্ধু আব্ৰাহাম লিংকনক চিনেটৰ (১৮৫৪) আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ প্ৰাৰ্থিত্বত (১৮৬০) সমৰ্থন কৰিছিল। লিংকনৰ চিঠি এখন তেওঁ ডেস্কত ৰাখিছিল। তেওঁ সৰুতে সেইখন চাই বৰ ভাল পাইছিল।  তেওঁৰ পিতৃ আছিল এজন কৃষি ব্যৱসায়ী আৰু তেওঁৰ বৃহৎ কাঠ, গৰু আৰু কৃষি ব্যৱসায় আছিল; আটা আৰু কাঠৰ মিল আৰু এটা উলৰ কাৰখানাও আছিল। তেওঁ ইলিনয়ৰ দ্য ছেকেণ্ড নেচনেল বেংক অৱ ফ্ৰীপ'ৰ্টৰ সভাপতি আছিল। ১৮৬৮ চনত এডামছৰ আঠ বছৰ বয়সত তেওঁ পুনৰ বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী আছিল ফ্ৰীপ’ৰ্টৰ এজন মিলাৰৰ বিধৱা পত্নী আন্না হোষ্টেলাৰ হাল্ডেমেন। 

শৈশৱ কালত এডামছে পৃথিৱীত কিবা এটা উপযোগী কাম কৰাৰ ডাঙৰ সপোন দেখিছিল। এগৰাকী আগ্ৰহী পাঠক হিচাপে চাৰ্লছ ডিকেন্সৰ কিতাপৰপৰাই তেওঁ দুখীয়াসকলৰ সেৱাৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ ৰচনা আৰু চিডাৰভিলৰ দুখীয়া লোকসকলৰ প্ৰতি নিজৰ মাকৰ দয়াৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ এডামছে চিকিৎসক হোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয় যাতে তেওঁ সেই লোকসকলৰ মাজত থাকিব পাৰে আৰু তেওঁলোকৰ বাবে কাম কৰিব পাৰে। 

এডামছৰ দেউতাকে তেওঁ‌ক উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল যদিও সেয়া ঘৰৰ ওচৰতহে হোৱাটো বিচাৰিছিল। এডামছে সেইসময়ত মহিলাৰ বাবে নতুনকৈ খোলা কলেজ, মেছাচুচেটছৰ স্মিথ কলেজত পঢ়িবলৈ আগ্ৰহী আছিল, কিন্তু দেউতাকে তেওঁক ওচৰৰ ৰকফৰ্ড, ইলিনয়ৰ ৰকফৰ্ড ফিমেল চেমিনাৰী (বৰ্তমান ৰকফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় )ত পঢ়িবলৈ বাধ্য কৰাইছিল। 

ৰকফৰ্ডত তেওঁৰ অভিজ্ঞতাই তেওঁক কলেজীয়া শিক্ষা লাভ কৰা আমেৰিকাৰ মহিলাৰ প্ৰথম ঢৌত স্থান দিছিল। এই সৰ্বিক পৰিৱেশত তেওঁ পাৰদৰ্শিতা দেখুৱাইছিল। কলেজৰ বাতৰি কাকত সম্পাদনা কৰিছিল তথা 'বিতৰ্ক ক্লাব'ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ১৮৮১ চনৰ শ্ৰেণীটোৰ নেতৃত্ব দিছিল। এডামছে স্বীকাৰ কৰিছিল যে তেওঁ আৰু মাধ্যমিকৰ পিছৰ শিক্ষাত নিয়োজিত আনসকলে নতুন সুযোগ আৰু প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হ’ব। এই কথা তেওঁ জুনিয়ৰ বৰ্ষত দিয়া ভাষণ *ব্ৰেড গিভাৰ্ছ* (১৮৮০)ত প্ৰকাশ কৰিছিল।  তেওঁ নাৰীৰ উচ্চাকাংক্ষা আৰু আকাংক্ষাত যি পৰিৱৰ্তন হৈছে" সেয়া লক্ষ্য কৰিছিল...।"   তেওঁলোকৰ বুদ্ধিমত্তা আৰু প্ৰত্যক্ষ শ্ৰমৰ বিকাশৰ প্ৰক্ৰিয়াত নতুন কিবা এটাৰ উন্মেষ ঘটিছিল। তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ শিক্ষিত মহিলাসকলে "পুৰুষ বা পুৰুষৰ দৰে নহ'বলৈ" ইচ্ছা কৰিছিল কিন্তু "স্বাধীন চিন্তা আৰু কাৰ্য্যৰ একে অধিকাৰ" দাবী কৰিছিল।  যুৱতীসকলে "নিজৰ সম্ভাৱনাৰ ওপৰত এক নতুন আস্থা, আৰু তেওঁৰ অবিৰত অগ্ৰগতিৰ ওপৰত এক সতেজ আশা" লাভ কৰিছিল  ২০ বছৰ বয়সত এডামছে পৰিৱৰ্তিত সাংস্কৃতিক পৰিৱেশক স্বীকাৰ কৰিছিল আৰু ভৱিষ্যতৰ বসবাস সম্পৰ্কীয় আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিবলৈ ৰকফৰ্ডত দক্ষতা অৰ্জনত গুৰুত্ব দিছিল 

ৰকফৰ্ডত থকাৰ সময়ত তেওঁৰ থমাছ কাৰ্লাইল, জন ৰাস্কিন, লিঅ' টলষ্টয় ইত্যাদি ব্যক্তিসকলৰ গ্ৰন্থ অধ্যয়নে উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ পেলাইছিল।   ১৮৮১ চনত ৰকফৰ্ডৰপৰা কলেজীয়া শিক্ষাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ আৰু ফাই বিটা কাপ্পাৰ সদস্যপদৰ সৈতে স্নাতক হোৱাৰ পিছতো তেওঁ স্মিথত পঢ়ি সঠিককৈ বি.এ ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ আশা কৰিছিল । সেই বৰ্ষৰ গ্ৰীষ্মকালত তেওঁৰ দেউতাকৰ আকস্মিক মৃত্যুৰ পাছত প্ৰতিজন সন্তানে উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছিল প্ৰায় ৫০,০০০ ডলাৰ ( ১.৬৭ ডলাৰৰ সমতুল্য ২০১৬ চনত )। 

সেই সময়ছোৱাত এডামছ্, তেওঁৰ ভগ্নী এলিছ, এলিছৰ স্বামী হেৰী আৰু তেওঁলোকৰ মাহীমাক আন্না হাল্ডেমেন এডামছ্ ফিলাডেলফিয়ালৈ গুচি যায় যাতে তিনিওগৰাকী সন্তানে চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। ইতিমধ্যে হেৰীয়ে চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল আৰু পেনচিলভেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত অধিক অধ্যয়ন কৰিছিল। জেন আৰু এলিছে পেনচিলভেনিয়াৰ উইমেন মেডিকেল কলেজত মেডিকেল স্কুলৰ প্ৰথম বৰ্ষ সম্পূৰ্ণ কৰে,  কিন্তু জেনৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যা, মেৰুদণ্ডৰ অস্ত্ৰোপচাৰ  আৰু স্নায়ুৰ বিজুতিৰ বাবে তেওঁ ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰিব নোৱাৰিলে। সেইসময়ত আন্নাও অসুস্থ আছিল, সেয়েহে সমগ্ৰ পৰিয়ালটোৱে দুবছৰ থকাৰ পৰিকল্পনা বাতিল কৰি চিডাৰভিললৈ উভতি আহিল।  তেওঁৰ ভায়েক হেৰীয়ে তাইৰ পিঠিৰ অস্ত্ৰোপচাৰ কৰে। অস্ত্ৰোপচাৰৰ পিছত ১৮৮৩ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ মাহীমাকৰ সৈতে দুবছৰীয়া ইউৰোপ ভ্ৰমণলৈ ৰাওনা হয়, তেওঁলোকৰ লগত যোগদান কৰা বন্ধু-বান্ধৱ আৰু পৰিয়ালৰ সৈতে কিছুসময় ভ্ৰমণ কৰে। সেইসময়তে এডামছেও সিদ্ধান্ত ল’লে যে দুখীয়াক সহায় কৰিবলৈ হ’লে তেওঁ ডাক্টৰ হ’ব নালাগে। 

১৮৮৭ চনৰ জুন মাহত ঘৰলৈ উভতি অহাৰ লগে লগে তেওঁ চেডাৰভিলত মাহীমাকৰ সৈতে থাকে আৰু শীতকালটো তেওঁৰ সৈতে বাল্টিমোৰত কটায়। তেতিয়াও অস্পষ্ট উচ্চাকাংক্ষাৰে ভৰি থকা এডামছে নিজৰ ভৱিষ্যতৰ বিষয়ে নিশ্চিত নহৈ আৰু এগৰাকী সুখী যুৱতীৰপৰা আশা কৰা গতানুগতিক জীৱন-যাপন কৰি নিজকে অসাৰ অনুভৱ কৰি হতাশাত ভুগিবলৈ ধৰিলে। সেইসময়তে তেওঁ ৰকফৰ্ড চেমিনাৰীৰ বন্ধু এলেন গেটছ ষ্টাৰলৈ দীঘলীয়া চিঠি লিখিছিল, বেছিভাগেই খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু কিতাপৰ বিষয়ে কিন্তু কেতিয়াবা তাইৰ হতাশাৰ বিষয়েও উল্লেখ কৰিছিল। 

তেওঁৰ ভতিজা জেমছ ৱেবাৰ লিনে (১৮৭৬–১৯৩৯) চিকাগো বিশ্ববিদ্যালয়ত ইংৰাজী অধ্যাপনা কৰিছিল আৰু ইলিনয় সাধাৰণ পৰিষদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। লিনে কিতাপ আৰু বাতৰি কাকতৰ লেখাও লিখিছিল।

## বাসগৃহ
ইফালে এডামছ্ে পঢ়া কথাবোৰৰপৰাই প্ৰেৰণা যুগুত কৰিছিল। প্ৰাথমিক খ্ৰীষ্টান আৰু টলষ্টয়ৰ গ্ৰন্থ *[[:en:wikisource:My Religion|মাই ৰিলিজিয়নৰ]]* প্ৰতি আকৃষ্ট হৈ তেওঁ ১৮৮৬ চনৰ গ্ৰীষ্মকালত চিডাৰভিল প্ৰেছবিটেৰিয়ান চাৰ্চত *খ্ৰীষ্টান* হিচাপে ব্যপ্তাইজ হয়। তথাপি নাৰী হিচাপে নিজৰ ভূমিকাক লৈ তেওঁ বিভ্ৰান্তি অনুভৱ কৰিছিল। জন ষ্টুয়াৰ্ট মিলৰ *দ্য ছাবজেকচন অৱ উইমেনে* তেওঁক পৰিয়ালৰ বাবে জীৱন উৎসৰ্গা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এগৰাকী নাৰীৰ বিবাহ সম্পৰ্কত সামাজিক হেঁচাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল। 

১৮৮৭ চনৰ গ্ৰীষ্মকালত এডামছ্ে এখন আলোচনীত বসতি আশ্ৰম আৰম্ভ কৰাৰ নতুন ধাৰণাটোৰ বিষয়ে পঢ়িছিল। লণ্ডনৰ বিশ্বৰ প্ৰথমটো টয়নবি হল চাবলৈ তেওঁ সিদ্ধান্ত লয়। ১৮৮৭ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ১৮৮৮ চনৰ গ্ৰীষ্মকাললৈকে তেওঁ আৰু এলেন গেটছ ষ্টাৰকে ধৰি কেইবাগৰাকীও বন্ধুৱে ইউৰোপ ভ্ৰমণ কৰিছিল। মাদ্ৰিদত অনুষ্ঠিত হোৱা ম'হৰ যুঁজখন চোৱাৰ পিছত তেওঁ বিদেশী পৰম্পৰা হিচাপে দেখা কথাটোৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ এডামছ্ে এই আকৰ্ষণ আৰু ঘোঁৰা আৰু ম'হৰ দুখ-কষ্টত ক্ষুব্ধ অনুভৱ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে নিন্দা কৰে। প্ৰথমতে এডামছ্ে আশ্ৰম আৰম্ভ কৰাৰ সপোনৰ বিষয়ে কাকো কোৱা নাছিল, কিন্তু নিজৰ সপোনৰ ওপৰত কাম নকৰাৰ বাবে তেওঁ ক্ৰমান্বয়ে দোষী অনুভৱ কৰিছিল।  তেওঁৰ সপোনটোৰ বিষয়ে কাৰোবাক অৱগত কৰিলে তেওঁৰ সপোনটোৰ ওপৰত কাম কৰাত সহায়ক হ'ব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰি তেওঁ এলেন গেটছ ষ্টাৰক কয়। ষ্টাৰে এই ধাৰণাটো ভাল পাইছিল আৰু এডামছৰ সৈতে এখন বসতি আশ্ৰম আৰম্ভ কৰিবলৈ সন্মত হৈছিল। 

এডামছ্ আৰু আন এজন বন্ধুৱে ষ্টাৰৰ অবিহনে লণ্ডনলৈ যাত্ৰা কৰিছিল, ষ্টাৰৰ সেইসময়ত ব্যস্ত আছিল। টয়িনবী হল ভ্ৰমণ কৰি এডামছ্ মন্ত্ৰমুগ্ধ হৈ পৰিছিল। তেওঁ ইয়াক ব্যাখ্যা কৰি কই যে- "ই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুৰুষসকল বাস কৰা এক সম্প্ৰদায়, এয়া তেওঁলোকৰ বাবে এক বিনোদন ক্লাব আৰু সমাজ। এই ক্লাব দৰিদ্ৰ লোকসকলৰ মাজত আছে যদিও তেওঁলোক একে শৈলীতে থাকিব পাৰে য 'ত তেওঁলোকে নিজৰ বৃত্তত বাস কৰিবলৈ ভাল পাই। ই' পেছাদাৰীভাৱে ভাল কৰা 'ৰ দৰে ধাৰণাৰপৰা মুক্ত, সেয়েহে ইয়াৰ শ্ৰেণী আৰু পুথিভঁৰালত ভাল ফলাফলৰ বাবে অপ্ৰভাবিতভাৱে আন্তৰিক আৰু উৎপাদনশীল আৰু সম্পূৰ্ণৰূপে আদৰ্শ যেন লাগে।" প্ৰাৰম্ভিক খ্ৰীষ্টান চক্ৰত থকাৰ দৰে সামাজিকভাৱে পাৰস্পৰিক লাভালাভৰ সৈতে মিহলি হোৱা শ্ৰেণীবোৰৰ বিষয়ে এডামছৰ সপোন নতুনপ্ৰকাৰৰ প্ৰতিষ্ঠানত সন্নিৱিষ্ট হোৱা যেন লাগিছিল।

এডামছ্ে আৱিষ্কাৰ কৰা মতে বসতিঘৰটো আছিল এনে এক স্থান য’ৰ ভিতৰত অপ্ৰত্যাশিত সাংস্কৃতিক সংযোগ স্থাপন কৰিব পৰা যায় আৰু য’ত সংস্কৃতি, শ্ৰেণী আৰু শিক্ষাৰ সংকীৰ্ণ সীমা সম্প্ৰসাৰিত কৰিব পৰা যায়। ই সামূহিক কলা কেন্দ্ৰ আৰু সমাজ সেৱাৰ সুবিধা হিচাপে দুগুণ কাম কৰিছিল। তেওঁলোকে আমেৰিকাৰ নাগৰিক সমাজৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল, যিটো নিৰপেক্ষ স্থান যাৰ ভিতৰত বিভিন্ন সম্প্ৰদায় আৰু মতাদৰ্শই ইজনে সিজনৰপৰা শিকিব পাৰিছিল আৰু সামূহিক কাৰ্য্যৰ বাবে উমৈহতীয়া ভিত্তি বিচাৰিব পাৰিছিল। বসতিঘৰৰ ভূমিকা আছিল "সংস্কৃতি আৰু 'বস্তুৰ বিষয়'ক একেলগে যোৱাৰ এক অন্তহীন প্ৰচেষ্টা।" অন্তহীন প্ৰচেষ্টাটো আছিল তেওঁৰ নিজৰ জীৱনৰ কাহিনী, আমেৰিকাৰ চহৰবোৰত অনুপ্ৰৱেশকাৰী সম্প্ৰদায়ৰ বৈচিত্ৰ্য আৰু সংঘাতৰ সৈতে আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে পুনৰ সংযোগ স্থাপন কৰি নিজৰ সংস্কৃতিক পুনৰ সজীৱ কৰাৰ সংগ্ৰাম। 

## হাল হাউচ
thumb|হাল হাউচ ক’ৰ্টৰও দুৱাৰমুখ এটা। ''উৎস'' এডামছ্: ''টুৱেণ্টি ইয়াৰ্ছ এট হাল হাউচ'' (১৯১০), পৃষ্ঠা ১৪৯
thumb|জেন এডামছ্, ১৯১৫ চন
১৮৮৯ চনত এডামছ্ আৰু তেওঁৰ কলেজীয়া বন্ধু আৰু প্ৰেমিক এলেন গেটছ ষ্টাৰে  চিকাগোৰ এখন আশ্ৰম হাল হাউছৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৮৫৬ চনত চাৰ্লছ হালে নিৰ্মাণ কৰা এই জৰাজীৰ্ণ অট্টালিকাটো মেৰামতি আৰু উন্নীতকৰণৰ প্ৰয়োজন আছিল। প্ৰথমতে এডামছ্ে সকলো মূলধনী খৰচ (বাৰাণ্ডাৰ চাল মেৰামতি কৰা, কোঠাবোৰ পুনৰ ৰং কৰা, আচ-বাব কিনা) আৰু পৰিচালনাৰ বেছিভাগ খৰচৰ ধন দিছিল। কিন্তু মানুহৰপৰা পোৱা উপহাৰে সদনক প্ৰথম বছৰৰপৰাই সমৰ্থন কৰিছিল আৰু এডামছ্ে তেওঁৰ অৱদানৰ অনুপাত হ্ৰাস কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল যদিও বাৰ্ষিক বাজেট দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছিল। হেলেন কালভাৰে তেওঁৰ প্ৰথম খুলশালীয়েক চাৰ্লছ হালৰ বাগিছা পৰিচালনা কৰিছিল আৰু অৱশেষত অৱদানকাৰীসকলক ঘৰটো ভাড়াবিহীনভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অনুমতি দিছিল। অন্যান্য অৱদানকাৰী আছিল লুইজ ডিকোভেন ব'ৱেন, মেৰী ৰ'জেট স্মিথ, মেৰী উইলমাৰ্থ, আদি।  

## শিক্ষাদান
thumb|জেন এডামছ্, ১৯০৬, জৰ্জ ডি ফৰেষ্ট ব্ৰাছৰ (১৮৫৫–১৯৪১), নেচনেল প’ৰ্ট্ৰেইট গেলেৰী, স্মিথছ’নিয়ান ইনষ্টিটিউচন
এডামছ্ে দেশজুৰি বিশেষকৈ কলেজ চৌহদত ৰাজহুৱা বক্তৃতাৰ প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ চিকাগো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সম্প্ৰসাৰণ বিভাগৰ জৰিয়তে কলেজৰ পাঠ্যক্ৰমো আগবঢ়ায়। তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত হ'বলৈ দিয়া প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰে, য'ত সমাজবিজ্ঞান বিভাগৰ অধ্যক্ষ এলবিয়ন স্মলৰ পৰা স্নাতক অধ্যাপক পদৰ প্ৰস্তাৱো আহিছিল। একাডেমীৰ বাহিৰত নিজৰ স্বতন্ত্ৰ ভূমিকা বজাই ৰাখিবলৈ তেওঁ সেই পদ অস্বীকাৰ কৰিছিল। তেওঁৰ লক্ষ্য আছিল আনুষ্ঠানিক শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানত নামভৰ্তি নকৰা প্ৰাপ্তবয়স্কসকলক পঢ়োৱা, কাৰণ তেওঁলোকক দৰিদ্ৰতাই কোঙা কৰা বা প্ৰমাণ-পত্ৰৰ অভাৱ। তদুপৰি তেওঁ বিচাৰিছিল যে তেওঁৰ ৰাজনৈতিক সক্ৰিয়তাৰ ওপৰত কোনো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নিয়ন্ত্ৰণ যাতে নাথাকে। 

এডামছ্ক চিকাগো ব'ৰ্ড অৱ এডুকেচনত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।  ১৯০৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা আমেৰিকান ছ'চিয়েলজিকেল ছ'চাইটিৰ চাৰ্টাৰ সদস্য আছিল এডামছ্। 

## সম্পৰ্ক
সাধাৰণতে এডামছ্ আন বহু মহিলাৰ ঘনিষ্ঠ আছিল আৰু হাল হাউছৰ কাৰ্যসূচীত বিভিন্ন শ্ৰেণীৰপৰা তেওঁলোকৰ জড়িত কৰোৱাত অতি কৌশলি আছিল। তথাপি গোটেই জীৱন এডামছৰ এই মহিলাসকলৰ মাজৰ কেইগৰাকীমান মহিলাৰ সৈতে ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্ক আছিল, য'ত আছিল মেৰী ৰ'জেট স্মিথ আৰু এলেন ষ্টাৰ। তেওঁৰ সম্পৰ্কবোৰে তেওঁক আৱেগিক আৰু ৰোমাণ্টিকভাৱে সমৰ্থন কৰাৰ লগতে সামাজিক কাম-কাজ চলাবলৈ সময় আৰু শক্তি প্ৰদান কৰিছিল। মহিলাৰ সৈতে তেওঁৰ একচেটিয়া ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্কৰপৰা তেওঁক সমসাময়িক ভাষাত লেচবিয়ান বুলি বৰ্ণনা কৰা হ’ব, যিটো সেই সময়ৰ মহিলা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি আৰু স্বাধীনতা লীগৰ বহু আগশাৰীৰ ব্যক্তিৰ দৰেই। 

## ধৰ্ম আৰু ধৰ্মীয় উদ্দেশ্য
এডামছৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাস তেওঁৰ বিস্তৃত পঠন আৰু জীৱন অভিজ্ঞতাৰদ্বাৰা গঢ় লৈ উঠিছিল। তেওঁ নিজৰ বসতি স্থাপনৰ কামক " সামাজিক খ্ৰীষ্টান " আন্দোলনৰ অংশ হিচাপে চাইছিল। এডামছ্ে টয়নবি হলৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক চেমুৱেল আৰু হেনৰিটা বাৰ্নেটৰপৰা সামাজিক খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ বিষয়ে জানিব পাৰে। বাৰ্নেট পৰিয়ালে আনক খ্ৰীষ্টান ধৰ্মলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত অতি আগ্ৰহী আছিল যদিও তেওঁলোকৰ মতে খ্ৰীষ্টানসকলে বিশ্বৰ সৈতে অধিক জড়িত হ'ব লাগে আৰু ইংলেণ্ডৰ সামাজিক খ্ৰীষ্টান আন্দোলনৰ এজন নেতা ডব্লিউ এইচ ফ্ৰেমেণ্টলৰ ভাষাত "সকলো মানৱ সম্পৰ্ক খ্ৰীষ্টৰ আত্মত্যাগী প্ৰেমৰ আত্মাৰে ৰঞ্জিত হ'ব লাগে।" 

## ৰাজনীতি
[left|thumb|জেন এডামছ্ [ বাঁওফালে] আৰু মেৰী ৰ'জেট স্মিথ, ১৯২৩ (জেন এডামছ্ সংগ্ৰহ/স্ৱাৰ্থম'ৰ কলেজ শান্তি সংগ্ৰহ। )](https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A7%B0:Jane_Addams_&_Mary_Rozet_Smith%2C_1923.jpg)

### শান্তি আন্দোলন
right|thumb|254x254px|মহিলা ভোটাধিকাৰ বিধানসভালৈ প্ৰতিনিধি দল জেন এডামছ্ ( বাঁওফালে) আৰু চিকাগো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মিছ এলিজাবেথ বাৰ্ক, ১৯১১
১৮৯৮ চনত এডামছ্ে ফিলিপাইনছক আমেৰিকাই অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বিৰোধিতা কৰি এণ্টি-ইম্পেৰিয়েলিষ্ট লীগত যোগদান কৰে। ১৯১২ চনৰ আগষ্ট মাহত চিকাগোত অনুষ্ঠিত হোৱা পাৰ্টি কনভেনচনৰ সময়ত তেওঁ থিয়ডৰ ৰুজভেল্টক ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ বাবে মনোনীত তাৰ পিছত তেওঁ ১৯১২ চনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনৰ বাবে ৰুজভেল্টৰ প্ৰচাৰৰ বাবে ব্যাপকভাৱে ভাষণ আৰু প্ৰচাৰ চলায়। 

১৯১৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মহিলা শান্তি দলৰ সৈতে জড়িত হৈ ৰাষ্ট্ৰীয় অধ্যক্ষ নিৰ্বাচিত হয়।   ইউৰোপীয় মহিলা শান্তি কৰ্মীসকলে ১৯১৫ চনৰ ২৮–৩০ এপ্ৰিলত হেগত আন্তৰ্জাতিক মহিলা কংগ্ৰেছৰ সভাপতিত্ব কৰিবলৈ এডামছ্ক আমন্ত্ৰণ জনায়,  আৰু যুদ্ধৰ অন্ত পেলাবলৈ আয়োগৰ নেতৃত্ব দিবলৈ নিৰ্বাচিত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল নিৰপেক্ষ দেশৰ দহজন নেতাৰ লগতে যুদ্ধত থকা নেতাক সাক্ষাৎ কৰি মধ্যস্থতাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা। যুদ্ধৰ বিৰুদ্ধে এইটোৱেই আছিল প্ৰথম উল্লেখযোগ্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰচেষ্টা। সহ-প্ৰতিনিধি এমিলি বালচ আৰু এলিছ হেমিল্টনৰ সৈতে এডামছ্ে এই উদ্যোগৰ অভিজ্ঞতাৰ নথিভুক্ত কৰিছিল, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পাইছিল- *উইমেন এট দ্য হেগ* ( ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় ) নামেৰে। 

 

## মৃত্যু
thumb|160x160px|ইলিনয়ৰ চিডাৰভিলত জেন এডামছৰ সমাধিস্থল।
যৌৱনৰ কালছোৱাকে আদি কৰি গোটেই জীৱনত এডামছ্ প্ৰায়ে স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ বাবে অসুবিধা পাইছিল যদিও ১৯২৬ চনত হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হোৱাৰ পিছত তেওঁৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি অধিক গুৰুতৰ হ'বলৈ ধৰে। 

১৯৩৫ চনৰ ২১ মে’ত ৭৪ বছৰ বয়সত চিকাগোত তেওঁৰ মৃত্যু হয় আৰু তেওঁৰ গৃহ চহৰ ইলিনয়ৰ চিডাৰভিলত তেওঁক সমাধিস্থ কৰা হয়। 

## প্ৰাপ্তবয়স্ক জীৱন আৰু উত্তৰাধিকাৰ
thumb|223x223px|'ফেমাছ আমেৰিকানছ ছিৰিজ', ১৯৪০ চনৰ ডাক ইছ্যুত এডামছ্ক সন্মান জনোৱা হয়
right|thumb|ৱাল্ট ডিজনী ৱৰ্ল্ডৰ এপকটৰ ৱৰ্ল্ড শ্ব'কেছ পেভিলিয়নত দ্য আমেৰিকান এডভেঞ্চাৰ (এপকট) ত জেন এডামছৰ এটা দেৱালত মাউণ্ট কৰা উক্তি
left|thumb|১৯১৪ চনত এডামছ্
জেন এডামছ্ক ইলিনয়ৰ চিডাৰভিলৰ চিডাৰভিল কবৰস্থানত সমাধিস্থ কৰা হৈছে। 

হাল হাউচ আৰু শান্তি আন্দোলনক এডামছৰ উত্তৰাধিকাৰৰ মূল স্তম্ভ হিচাপে বহুলভাৱে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। তেখেতৰ জীৱনটোৱে ব্যক্তিৰ বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল যদিও তেওঁৰ ধাৰণাসমূহে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সামাজিক, ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰত প্ৰভাৱ পেলাইছে, লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়তো ইয়াৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। এডামছ্ আৰু ষ্টাৰে হাল হাউছৰ সৃষ্টি কৰি সম্প্ৰদায়, অনুপ্ৰৱেশকাৰী বাসিন্দা লগতে অন্যান্য সামাজিক কামত প্ৰভাৱ পেলায়। 

হাল হাউছৰ এজন আৱাসী শিল্পী উইলাৰ্ড মটলীয়ে এডামছৰ প্ৰতীকী পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াবাদৰ কেন্দ্ৰীয় তত্ত্বৰপৰা উলিয়াই আনি চুবুৰিটো আৰু ইয়াৰ লোকসকলক ব্যৱহাৰ কৰি ১৯৪৮ চনৰ তেওঁৰ বেষ্ট চেলাৰ *নক অন এনি ড'ৰ* লিখিছিল।  পিছলৈ ১৯৪৯ চনত তেওঁৰ উপন্যাসখন আদালতৰ কক্ষৰ এখন সুপৰিচিত ছবিত পৰিণত হয়। এই কিতাপখন আৰু ছবিখনে এজন বাসিন্দাই আশ্ৰমৰ ভিতৰত কেনেকৈ দৈনন্দিন জীৱন কটায় আৰু জেন এডামছৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্কৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। 

## জেন এডামছৰ ৰচনা

*  . নিউয়ৰ্ক, দ্য মেকমিলান কোম্পানী, ১৯০২। 
*  . নিউয়ৰ্ক, দ্য মেকমিলান কোম্পানী, ১৯০৭। 
*  . নিউয়ৰ্ক, দ্য মেকমিলান কোম্পানী, ১৯০৯। 
*  . নিউয়ৰ্ক, দ্য মেকমিলান কোম্পানী, ১৯১০। 
*  . নেচনেল চাইল্ড লেবাৰ কমিটি, নিউয়ৰ্ক [১৯১১?]। 
*  . নিউয়ৰ্ক, দ্য মেকমিলান কোম্পানী, ১৯১২। 
*  . নিউয়ৰ্ক, দ্য মেকমিলান কোম্পানী, ১৯১৬। 
*  . নিউয়ৰ্ক, দ্য মেকমিলান কোম্পানী, ১৯২২। 
*  . নিউয়ৰ্ক, দ্য মেকমিলান কোম্পানী, ১৯৩০। 
*  . নিউয়ৰ্ক, দ্য মেকমিলান কোম্পানী, ১৯৩২। 
*  . নিউয়ৰ্ক, দ্য মেকমিলান কোম্পানী, ১৯৩৫। (সম্পা. ২০০৪, আৰ্বানা, ইউনিভাৰ্চিটি অৱ ইলিনয় প্ৰেছ)

### সহযোগিতামূলক কাম

* *হেগত মহিলা: মহিলাৰ আন্তৰ্জাতিক কংগ্ৰেছ*, এলিছ হেমিল্টন আৰু এমিলি গ্ৰীণ বালচৰ সৈতে, মেকমিলান কোম্পানী ১৯১৫। হেগত মহিলা; আন্তৰ্জাতিক মহিলা কংগ্ৰেছ আৰু ইয়াৰ ফলাফল - মহিলা কাম কৰা, ১৮০০–১৯৩০ - কিউৰিঅ'চিটি ডিজিটেল সংগ্ৰহ

### ব্যক্তিগত কাগজ-পত্ৰ

* ''জেন এডামছ্ ডিজিটেল সংস্কৰণ'' জেন এডামছ্ পেপাৰছ প্ৰজেক্ট, নিউ জাৰ্চিৰ ৰামাপো কলেজ।

## তথ্যসূত্ৰ

## অধিক পঢ়ক

### আৰ্কাইভৰ সম্পদ

* জেন এডামছ্ সংগ্ৰহ, ১৮৩৮-তাৰিখ (বুল্ক ১৮৮০–১৯৩৫)  (  ) স্বৰ্থম’ৰ কলেজ শান্তি সংগ্ৰহত ৰখা হৈছে। 
* জেন এডামছ্ পেপাৰছ, ১৯০৪–১৯৬০ (বুল্ক ১৯০৪–১৯৩৬) (  ) স্মিথ কলেজ ছফিয়া স্মিথ সংগ্ৰহত ৰখা হৈছে। ২০১৫ চনত কেথী মৰাণ হাজো, আৰু অন্যান্য হোমৰ নেতৃত্বত ৰামাপো কলেজত দ্য জেন এডামছ্ পেপাৰছ প্ৰজেক্ট পুনৰ আৰম্ভ হয়
* ইতিহাস আৰু বৰ্তমানৰ আৰ্কাইভৰ প্ৰচেষ্টাৰ বিষয়ে অধিক তথ্যৰ বাবে চাওক মৰাণ হাজো, কেথী, (২০২৩) 'মেকিং দ্য জেন এডামছ্ পেপাৰছ এক্সেচিবল টু নিউ অডিয়েন্স', পেট্ৰিচিয়া এম শ্বিল্ডছ, মৰিছ হেমিংটন, আৰু জোচেফ ছ'টাৰ্ছ (সম্পাদক), *দ্য অক্সফৰ্ড হেণ্ডবুক অৱ জেন এডামছ্* অক্সফৰ্ড একাডেমিক,। আই এছ বি এন&nbsp; 
* জেন এডামছ্ চিঠি-পত্ৰ, ১৮৭২–১৯৩৫ (অন্তৰ্ভুক্ত) (২৩টা ৰিল) হাৰ্ভাৰ্ড ইউনিভাৰ্চিটি ৰেডক্লিফ ইনষ্টিটিউট অৱ এডভান্সড ষ্টাডিত ৰখা হৈছে। 

### জীৱনী

* 
* 
* Davis, Allen F. *American Heroine: The Life and Legend of Jane Addams* (1973), 339pp, solid scholarship but tends toward debunking
* Diliberto, Gioia. *A Useful Woman: The Early Life of Jane Addams.* (1999). 318 pp.
* Elshtain, Jean Bethke. *Jane Addams and the Dream of American Democracy: A Life* Basic Books: 2002 online edition , by a leading conservative scholar
* Haldeman-Julius, Marcet. *Jane Addams As I Knew Her*. Girard, Kansas: Haldeman-Julius Publications, ca. 1936. Marcet was Addams's niece.
* Knight, Louise W. *Citizen: Jane Addams and the Struggle for Democracy.* (2005). 582 pp.; biography to 1899 online edition 
* Knight, Louise W. *Jane Addams: Spirit in Action.* (2010). 334 pp., complete biography aimed at a broader audience.
* Joslin, Katherine. *Jane Addams: A Writer's Life.* (2004). 306 pp.
* Linn, James W. *Jane Addams: A Biography.* (1935) 457 pp, by her admiring nephew

### বিশেষ অধ্যয়ন

* Agnew, Elizabeth N. "A Will to Peace: Jane Addams, World War I, and 'Pacifism in Practice. *Peace & Change* (2017) 42#1 pp 5–31 |
* Alonso, Harriet Hyman. "Nobel Peace Laureates, Jane Addams And Emily Greene Balch: Two Women of the Women's International League for Peace and Freedom". *Journal of Women's History* 1995 7(2): 6–26.
* Beauboeuf-Lafontant, Tamara. "Becoming Jane Addams: Feminist Developmental Theory and 'The College Woman. *Girlhood Studies* (2014) 7#2 pp: 61–78.
* Beer, Janet and Joslin, Katherine. "Diseases of the Body Politic: White Slavery in Jane Addams' "A New Conscience and an Ancient Evil" and "Selected Short Stories" by Charlotte Perkins Gilman". *Journal of American Studies* 1999 33(1): 1–18.  ISSN&nbsp; 0021-8758
* Bowen, Louise de Koven. *Growing up with Pity*. New York: The Macmillan Company, 1926.
* Brinkmann, Tobias. *Sundays at Sinai: A Jewish Congregation in Chicago* (2012), on Addams relationship with Chicago Jews.
* Bryan, Mary Linn McCree, and Allen F. Davis. *One Hundred Years at Hull-House* (1990), a history of the programs there
* Burnier, D. (2022) The long road of administrative memory: Jane Addams, Frances Perkins, and care-centered administration. In Shields, P. and Elias, N. eds. *The Handbook of Gender and Public Administration*. pp.&nbsp; 53–67. Edward Elgar. https://www.elgaronline.com/display/edcoll/9781789904727/9781789904727.00012.xml
* Craraft, James. *Two Shining Souls: Jane Addams, Leo Tolstoy, and the Quest for Global Peace* (Lanham: Lexington, 2012).179 pp.
* Carson, Minal. *Settlement Folk: Social Thought and the American Settlement Movement, 1885–1930* (1990)
* Chansky, Dorothy. "Re-visioning Reform", *American Quarterly* vol 55 #3 (2003) 515–523 online at Project MUSE
* Curti, Merle. "Jane Addams on Human Nature", *Journal of the History of Ideas* Vol. 22, No. 2 (Apr. 1961), pp.&nbsp; 240–253 in JSTOR
* Danielson, Caroline Page. "Citizen Acts: Citizenship and Political Agency in the Works of Jane Addams, Charlotte Perkins Gilman, and Emma Goldman". PhD dissertation U. of Michigan 1996. 331 pp. DAI 1996 57(6): 2651-A. DA9635502 Fulltext: ProQuest Dissertations &amp; amp; Theses
* Dawley, Alan. *Changing the World: American Progressives in War and Revolution* (2003)
* Deegan, Mary Jo. "Jane Addams, the Hull-House School of Sociology, and Social Justice, 1892 to 1935". *Humanity &amp; amp; Society* (2013) 37#3 pp: 248–258.
* Deegan, Mary Jo. *Jane Addams and the Men of the Chicago School, 1892–1918*. (Transaction, Inc., 1988). ISBN&nbsp; 
* Donovan, Brian. *White Slave Crusades: Race, Gender, and Anti-Vice Activism, 1887–1917.* (U of Illinois Press. 2006). 186 pp.
* Duffy, William. "Remembering is the Remedy: Jane Addams's Response to Conflicted Discourse". *Rhetoric Review* (2011) 30#2 pp: 135–152.
* Fischer, Marilyn; Nackenoff, Carol; Chmielewski, Wendy eds. *Jane Addams and the Practice of Democracy* (2009), 230 pp; 11 specialized essays by scholars. ISBN&nbsp; 
* Foust, Mathew A. "Perplexities of Filiality: Confucius and Jane Addams on the Private/Public Distinction", *Asian Philosophy* (2008) 18(2): 149–166.
* Grimm, Robert Thornton Jr. "Forerunners for a Domestic Revolution: Jane Addams, Charlotte Perkins Gilman, and the Ideology Of Childhood, 1900–1916". *Illinois Historical Journal* 1997 90(1): 47–64.  ISSN&nbsp; 0748-8149
* Gustafson, Melanie. *Women and the Republican Party, 1854–1924* (University of Illinois Press, 2001).
* Hamington, Maurice. "Jane Addams", *Stanford Encyclopedia of Philosophy* (2007) online edition, Addams as philosopher
* Hamington, Maurice. *Embodied Care Jane Addams, Maurice Merleau-Ponty, and Feminist Ethics* (2004) excerpt and online search at amazon.com
* Hamington, Maurice. "Jane Addams and a Politics of Embodied Care", *The Journal of Speculative Philosophy* v 15 #2 2001, pp.&nbsp; 105–121 online at Project MUSE
* Hamington, Maurice. "Public Pragmatism: Jane Addams and Ida B. Wells on Lynching", *The Journal of Speculative Philosophy* v. 19#2 (2005), pp.&nbsp; 167–174 online at Project MUSE
* Hansen, Jonathan M. "Fighting Words: The Transnational Patriotism of Eugene V. Debs, Jane Addams, and W. E. B. Du Bois". PhD dissertation Boston U. 1997. 286 pp. DAI 1997 57(10): 4511-A. DA9710148 Fulltext: ProQuest Dissertations &amp; amp; Theses
* Henderson, Karla A. "Jane Addams: Leisure Services Pioneer". *Journal of Physical Education, Recreation & Dance*, (1982) 53#2 pp.&nbsp; 42–45
* Imai, Konomi, and 今井小の実. "The Women's Movement and the Settlement Movement in Early Twentieth-Century Japan: The Impact of Hull House and Jane Addams on Hiratsuka Raichō". *Kwansei Gakuin University humanities review* 17 (2013): 85–109. online
* Jackson, Shannon. *Lines of Activity: Performance, Historiography, Hull-House Domesticity* (2000). 384 pp.
* Joslin, Katherine. *Jane Addams: A writer's Life* (2009) excerpt and text search
* Krysiak, Barbara H. "Full-Service Community Schools: Jane Addams Meets John Dewey". *School Business Affairs*, v67 n8 pp.&nbsp; Aug 4–8, 2001.  ISSN&nbsp; 0036-651X
* Knight, Louise W. "An Authoritative Voice: Jane Addams and the Oratorical Tradition". *Gender & History* 1998 10(2): 217–251.  ISSN&nbsp; 0953-5233 Fulltext: Ebsco
* Knight, Louise W. "Biography's Window on Social Change: Benevolence and Justice in Jane Addams's 'A Modern Lear.'" *Journal of Women's History* 1997 9(1): 111–138.  ISSN&nbsp; 1042-7961 Fulltext: Ebsco
* Knight, Louise W., (2023)'A Biographer's Angle on Jane Addams's Feminism', in P. Shields, M. Hamington, and J. Soeters (eds), The Oxford Handbook of Jane Addams. pp.&nbsp; 279–304. Oxford Academic, 
* Lissak, R. S. *Pluralism and Progressives: Hull-House and the New Immigrants.* (1989)
* Matassarin, Kat. "Jane Addams of Hull-House: Creative Drama at the Turn of the Century". *Children's Theatre Review*, Oct 1983. v32 n4 pp 13–15
* Morton, Keith. "Addams, Day, and Dewey: The Emergence of Community Service in American Culture". *Michigan Journal of Community Service Learning*, Fall 1997 v4 pp 137–49 * Oakes, Jeannie. *Becoming Good American Schools: The Struggle for Civic Virtue in Education Reform.* (2000). ISBN&nbsp; 
* Ostman, Heather Elaine. "Social Activist Visions: Constructions of Womanhood in the Autobiographies of Jane Addams and Emma Goldman". PhD dissertation Fordham U. 2004. 240 pp. DAI 2004 65(3): 934-A. DA3125022 Fulltext: ProQuest Dissertations &amp; amp; Theses
* Packard, Sandra. "Jane Addams: Contributions and Solutions for Art Education". *Art Education*, 29, 1, 9–12, Jan 76.
* Phillips, J. O. C. "The Education of Jane Addams". *History of Education Quarterly*, 14, 1, 49–68, Spr 74.
* Philpott, Thomas. L. *The Slum and the Ghetto: Immigrants, Blacks, and Reformers in Chicago, 1880–1930.* (1991).
* Platt, Harold. "Jane Addams and the Ward Boss Revisited: Class, Politics, and Public Health in Chicago, 1890–1930". *Environmental History* 2000 5(2): 194–222.  ISSN&nbsp; 1084-5453
* Polacheck, Hilda Satt. *I Came a Stranger: The Story of a Hull-House Girl*. Chicago, Illinois: University of Illinois Press, 1989.
* Sargent, David Kevin. "Jane Addams's Rhetorical Ethic". PhD dissertation Northwestern U. 1996. 275 pp. DAI 1997 57(11): 4597-A. DA9714673 Fulltext: ProQuest Dissertations &amp; amp; Theses
* Scherman, Rosemarie Redlich. "Jane Addams and the Chicago Social Justice Movement, 1889–1912". PhD dissertation City U. of New York 1999. 337 pp. DAI 1999 60(4): 1297-A. DA9924849 Fulltext: ProQuest Dissertations &amp; amp; Theses
* Schott, Linda. "Jane Addams and William James on Alternatives to War". *Journal of the History of Ideas* 1993 54(2): 241–254. in JSTOR
* Seigfried, Charlene H. "A Pragmatist Response to Death: Jane Addams on the Permanent and the Transient". *Journal of Speculative Philosophy* (2007) 21(2): 133–141.
* Shields, Patricia M. 2006. "Democracy and the Social Feminist Ethics of Jane Addams: A Vision for Public Administration". *Administrative Theory & Praxis*, vol. 28, no. 3, September, pp.&nbsp; 418–443. Democracy and the Social Feminist Ethics of Jane Addams: A Vision for Public Administration
* Shields, Patricia M. 2011. "Jane Addams' Theory of Democracy and Social Ethics: Incorporating a Feminist Perspective". In *Women in Public Administration: Theory and Practice.* Edited by Maria D'Agostiono and Helisse Levine, Sudbury, MA: Jones and Bartlet.
* Shields, Patricia M. 2017. "Jane Addams: Progressive Pioneer of Peace, Philosophy, Sociology, Social Work and Public Administration". New York: Springer.ISBN&nbsp; 
* Shields, Patricia M. and Soeters, Joseph. 2017. Peaceweaving: Jane Addams, Positive Peace and Public Administration. The *American Review of Public Administration* Vol. 47, no 3 pp.&nbsp; 323–399. doi/10.1177/0275074015589629.
* Shields, Patricia M., Maurice Hamington, and Joseph Soeters (eds). (2023) *The Oxford Handbook of Jane Addams* Oxford academic. 
* Sklar, Kathryn Kish. "Hull House in the 1890s: A Community of Women Reformers", *Signs,* Vol. 10, No. 4, (Summer, 1985), pp.&nbsp; 658–677 in JSTOR
* Sklar, Kathryn Kish. "'Some of us who deal with the Social Fabric': Jane Addams Blends Peace and Social Justice, 1907–1919". *Journal of the Gilded Age and Progressive Era* 2003 2(1): 80–96.  ISSN&nbsp; 1537-7814
* Soeters, Joseph. 2018. "Jane Addams: From Peace Activism to Pragmatic Peacekeeper" Chapter 5 in *Sociology and Military Studies: Classical and Current Foundations* New York: Routledge 
* Stebner, E. J. *The Women of Hull-House: A Study in Spirituality, Vocation, and Friendship.* (1997).
* Stiehm, Judith Hicks. *Champions for Peace: Women Winners of the Nobel Peace Prize.* Rowman and Littlefield, 2006.
* Sullivan, M. "Social work's legacy of peace: Echoes from the early 20th century". *Social Work*, Sep. 93; 38(5): 513–520. EBSCO
* Toft, Jessica and Abrams, Laura S. "Progressive Maternalists and the Citizenship Status of Low-Income Single Mothers". *Social Service Review* 2004 78(3): 447–465.  ISSN&nbsp; 0037-7961 Fulltext: Ebsco

### প্ৰাথমিক উৎস

* এডামছ্, জেন। "এ বিলেটেড ইণ্ডাষ্ট্ৰী" *দ্য আমেৰিকান জাৰ্নেল অৱ ছ'চিয়েলজি* ভল. ১, নং ৫ (মাৰ্চ ১৮৯৬), পৃষ্ঠা ৩৬। &nbsp; জে এছ টি অ’ আৰত ৫৩৬–৫৫০
* এডামছ্, জেন। অনলাইনত *এটা সামাজিক বন্দোবস্তৰ বিষয়ভিত্তিক মূল্য* (১৮৯২)। 
* এডামছ্, জেন, সম্পাদক। *<nowiki/>'হাল-হাউছ মেপছ এণ্ড পেপাৰছ': এ প্ৰেজেণ্টেচন অৱ নেচনেলিটিজ এণ্ড ৱেজ ইন এ কনজ্যেষ্ঠেড ডিষ্ট্ৰিক্ট অৱ চিকাগো, টুগেদাৰ উইথ কমেণ্টছ এণ্ড এছেছ অন প্ৰব্লেমছ গ্ৰয়িং আউট অৱ দ্য ছ'চিয়েল কণ্ডিচনছ* (১৮৯৬; পুনৰ্মুদ্ৰণ ২০০৭) ৰ উদ্ধৃতি আৰু amazon.com  পৰা অনলাইন অনুসন্ধান
* কেলি, ফ্লৰেন্স। "হাল হাউচ" *দ্য নিউ ইংলেণ্ড মেগাজিন। * খণ্ড ২৪, সংখ্যা ৫। (জুলাই ১৮৯৮) পৃষ্ঠা ৩৬। &nbsp; ৫৫০–৫৬৬ অনলাইনত এম অ’ এত
* এডামছ্, জেন। "পৌৰ দুৰ্নীতিত নৈতিক জীৱন", *আন্তৰ্জাতিক নৈতিকতা জাৰ্নেল* ভল. ৮, নং ৩ (এপ্ৰিল ১৮৯৮), পৃষ্ঠা ৩৬। &nbsp; জে এছ টি অ’ আৰত ২৭৩–২৯১
* এডামছ্, জেন। "ট্ৰেডছ ইউনিয়ন আৰু পাব্লিক ডিউটি", *দ্য আমেৰিকান জাৰ্নেল অৱ ছ'চিয়েলজি* ভল. ৪, নং ৪ (জানুৱাৰী ১৮৯৯), পৃষ্ঠা ৩৬। &nbsp; জে এছ টি অ’ আৰত ৪৪৮–৪৬২
* এডামছ্, জেন। "চেৰিটিৰ সূক্ষ্ম সমস্যা", *দ্য আটলাণ্টিক মান্থলী। * খণ্ড ৮৩, সংখ্যা ৪৯৬ (ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯৯) পৃষ্ঠা ৩৬। &nbsp; ১৬৩–১৭৯ অনলাইনত এম অ’ এত
* এডামছ্, জেন। *গণতন্ত্ৰ আৰু সামাজিক নৈতিকতা* (১৯০২)  অনলাইন হাৰ্ভাৰ্ড লাইব্ৰেৰীত
** ১৯০২ চনৰপৰা ২০০৬ চনৰ ভিতৰত ইংৰাজী ভাষাত প্ৰকাশিত ২৩টা সংস্কৰণ আৰু বিশ্বৰ ১৫৭০টা পুথিভঁৰালৰ হাতত আছে
* এডামছ্, জেন। *শিশু শ্ৰমিক* ১৯০৫ হাৰ্ভাৰ্ড লাইব্ৰেৰী অনলাইন
* এডামছ্, জেন। "পৌৰ প্ৰশাসনৰ সমস্যা", *দ্য আমেৰিকান জাৰ্নেল অৱ ছ'চিয়েলজি* ভল. ১০, নং ৪ (জানুৱাৰী ১৯০৫), পৃষ্ঠা ৩৬। &nbsp; ৪২৫–৪৪৪ জেএছটিঅ’ৰ
* এডামছ্, জেন। "শিশু শ্ৰমিক আইন – ঔদ্যোগিক দক্ষতাৰ বাবে এটা প্ৰয়োজনীয়তা", *এনালছ অৱ দ্য আমেৰিকান একাডেমী অৱ পলিটিকেল এণ্ড ছ'চিয়েল চাইন্স* ভল. ২৫, শিশু শ্ৰমিক (মে’ ১৯০৫), পৃষ্ঠা ৩৬। &nbsp; জে এছ টি অ’ আৰত ১২৮–১৩৬
* এডামছ্, জেন। *ইলিনয় শিশু শ্ৰম আইনখনৰ পৰিচালনা,* (১৯০৬) হাৰ্ভাৰ্ড লাইব্ৰেৰীত অনলাইন
* এডামছ্, জেন।  *নিউয়াৰ আইডিয়ালছ অৱ পিছ* (১৯০৬)। 
** ১৯০৬ চনৰপৰা ২০০৭ চনৰ ভিতৰত ইংৰাজী ভাষাত প্ৰকাশিত ১৩টা সংস্কৰণ আৰু বিশ্বৰ ৬৮৬টা পুথিভঁৰালৰ হাতত আছে
* এডামছ্, জেন। *শিশুৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় সুৰক্ষা* ১৯০৭ হাৰ্ভাৰ্ড লাইব্ৰেৰীত অনলাইন
* এডামছ্, জেন। *দ্য স্পিৰিট অৱ ইউথ এণ্ড দ্য চিটি ষ্ট্ৰীটছ* (১৯০৯) অনলাইনত books.google.com, অনলাইনত হাৰ্ভাৰ্ড লাইব্ৰেৰীত
** ১৯০৯ চনৰপৰা ১৯৭২ চনৰ ভিতৰত ইংৰাজী ভাষাত প্ৰকাশিত ১৬টা সংস্কৰণ আৰু বিশ্বজুৰি ১০৯৪টা পুথিভঁৰালৰ হাতত আছে
* এডামছ্, জেন। *হাল-হাউছত বিছ বছৰ: আত্মজীৱনীমূলক টোকাসমূহৰ সৈতে,* ১৯১০ অনলাইনত হাৰ্ভাৰ্ড লাইব্ৰেৰীত অনলাইনত এ চেলিব্ৰেচন অৱ উইমেন ৰাইটাৰ্ছ
** ১৯১০ চনৰপৰা ২০০৭ চনৰ ভিতৰত ইংৰাজী ভাষাত প্ৰকাশিত ৭২টা সংস্কৰণ আৰু বিশ্বৰ ৩,২৫০টা পুথিভঁৰালৰ হাতত আছে
* এডামছ্, জেন। হাৰ্ভাৰ্ড লাইব্ৰেৰীত অনলাইনত *এটা নতুন বিবেক আৰু এটা প্ৰাচীন দুষ্টতা* (১৯১২)। 
** ১৯১২ চনৰপৰা ২০০৩ চনৰ ভিতৰত ইংৰাজী ভাষাত প্ৰকাশিত ১৪টা সংস্কৰণ আৰু বিশ্বৰ ৯১২টা পুথিভঁৰালৰ হাতত আছে
* এডামছ্, জেন; বালচ, এমিলি গ্ৰীণ; আৰু হেমিল্টন, এলিছ। *হেগত মহিলা: মহিলাৰ আন্তৰ্জাতিক কংগ্ৰেছ আৰু ইয়াৰ ফলাফল। * (১৯১৫) হেৰিট হাইমেন এল’নছ’ৰদ্বাৰা পুনৰ্মুদ্ৰিত, (২০০৩)। হাৰ্ভাৰ্ড লাইব্ৰেৰীত অনলাইনত ৯১ পৃষ্ঠা
* এডামছ্, জেন। *দ্য লং ৰোড অৱ উইমেনছ মেম'ৰী* (১৯১৬)  অনলাইনত হাৰ্ভাৰ্ড লাইব্ৰেৰীত, ইউ.
* এডামছ্, জেন। *পিচ এণ্ড ব্ৰেড ইন টাইম অৱ ৱাৰ* ১৯২২ অনলাইন সংস্কৰণ , হাৰ্ভাৰ্ড লাইব্ৰেৰীত অনলাইনত
** ১৯২২ চনৰপৰা ২০০২ চনৰ ভিতৰত ইংৰাজী ভাষাত প্ৰকাশিত ১২টা সংস্কৰণ আৰু বিশ্বৰ ৮৩৫টা পুথিভঁৰালৰ হাতত আছে
* এডামছ্, জেন। *মোৰ বন্ধু, জুলিয়া লেথ্ৰপ। * (১৯৩৫; পুনৰ্মুদ্ৰণ ইউ. অৱ ইলিনয় প্ৰেছ, ২০০৪) ১৬৬ পৃষ্ঠা। 
* এডামছ্, জেন। *জেন এডামছ্: এ চেণ্টেনিয়েল ৰিডাৰ* (১৯৬০) অনলাইন সংস্কৰণ  
* ব্ৰাইয়ান, মেৰী লিন মেকক্ৰি, বাৰ্বাৰা বেয়াৰ, আৰু মাৰি ডি এংগুৰী। সম্পাদক, *জেন এডামছৰ নিৰ্বাচিত গৱেষণা পত্ৰ ভলিউম ১: নেতৃত্ব দিবলৈ প্ৰস্তুতি, ১৮৬০–১৮৮১। * ইউনিভাৰ্চিটি অৱ ইলিনয় প্ৰেছ, ২০০২। অনলাইন উদ্ধৃতি আৰু টেক্সট সন্ধান
* এলষ্টেইন, জিন বি সম্পাদক। *দ্য জেন এডামছ্ ৰিডাৰ* (২০০২), ৪৮৮পৃষ্ঠা
* লাচ্চ, ক্ৰিষ্টোফাৰ, সম্পাদক। (১৯৬৫)। *জেন এডামছৰ সামাজিক চিন্তা* .

## বাহ্যিক সংযোগসমূহ

* Works by Jane Addams in eBook form at Standard Ebooks
* 
* Works by or about Jane Addams at the Internet Archive
* Works by Jane Addams at LibriVox (public domain audiobooks) 
* Harvard University Library Open Collections Program. Women Working, 1870–1930. Jane Addams (1860–1935). A full-text searchable online database with complete access to publications written by Jane Addams.
* Jane Addams Digital Edition, Ramapo College of New Jersey
*  
* Jane Addams: bibliographical and biographical references. - Center for the History of Women Philosophers and Scientists

**ভৌতিক সংগ্ৰহসমূহ**

* স্ৱাৰ্থম’ৰ কলেজৰ শান্তি সংগ্ৰহৰপৰা জেন এডামছৰ অনলাইন ফটোগ্ৰাফ প্ৰদৰ্শনী
* চিকাগো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিশেষ সংগ্ৰহ গৱেষণা কেন্দ্ৰত ১৮৯৪–১৯১৯ চনৰ জেন এডামছ্ সংগ্ৰহৰ গাইড
* জেন এডামছ্ পেপাৰছ এট দ্য ছফিয়া স্মিথ কলেকচন, স্মিথ কলেজ
* স্মিথ কলেজৰ ছফিয়া স্মিথ সংগ্ৰহত এলেন গেটছ ষ্টাৰ পেপাৰছ
* Newspaper clippings about Jane Addams

**জীৱনীমূলক তথ্য**

* জেন এডামছৰ ওপৰত এফ বি আইৰ ফাইল
* সামাজিক কামৰ ইতিহাসৰ টাইমলাইনৰ ওপৰত জেন এডামছ্
* জেন এডামছ্ নেচনেল উইমেনছ হল অৱ ফেম
* কেথী কুন বেডাৰটচাৰ: "জেন এডামছ্", ইন: ''১৯১৪–১৯১৮-অনলাইন। '' ''প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ আন্তৰ্জাতিক বিশ্বকোষ''
*  

**হাল হাউচ লিংক**

* জেন এডামছ্ হাল-হাউছ মিউজিয়াম
* জেন এডামছৰ হাল-হাউচ
* টেইলৰ ষ্ট্ৰীট আৰ্কাইভ; হাল হাউচ: ব’ৱেন কাউণ্ট্ৰী ক্লাব

* মিছালছ, ডেব্ৰা "জেন এডামছ্" . ৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা ইতিহাস সংগ্ৰহালয়। ২০১৭ চনত। 
* স্কলাৰ, কেথ্ৰিন কিছ ইত্যাদি। "হাল-হাউছত নিৰ্মিত পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তনে বসতিৰ ওচৰ-চুবুৰীয়াৰ সৈতে পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াক কেনেকৈ প্ৰতিফলিত কৰে, ১৮৮৯–১৯১২?" স্কলাৰ, উইমেন এণ্ড ছ'চিয়েল মুভমেণ্টছ ইন দ্য ইউনাইটেড ষ্টেটছ, ১৬০০–২০০০
* তেওঁক "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ প্ৰথম মহিলা 'ৰাজহুৱা দাৰ্শনিক'" হিচাপে চায়। 
* আয়াৰলেণ্ডত শান্তিৰ বাবে আমেৰিকান কমিছন অন্তৱৰ্তীকালীন প্ৰতিৱেদন

**অন্যান্য লিংক**

* 
* The Bitter Cry of Outcast London by Rev. Andrew Mearns
* International Fellowship of Reconciliation 
* Short historical film showing Jane Addams in Berlin in 1915, on her peace mission with Aletta Jacobs and Alice Hamilton.
* Jane Addams on Nobelprize.org 
শ্ৰেণী:শান্তিৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী
শ্ৰেণী:অপৰ্যালোচিত অনুবাদসহ পৃষ্ঠা
শ্ৰেণী:এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ ব্যক্তি
শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী