সৰোজ খান

**নিৰ্মলা নাগপাল**, জনপ্ৰিয়ভাৱে **সৰোজ খান** (২২ নৱেম্বৰ ১৯৪৮ - ৩ জুলাই ২০২০) ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত নৃত্য পৰিচালক। প্ৰায় ৪০ বছৰ কাল নৃত্য নিৰ্দেশনা কৰা সৰোজ খানে বহুতো বঁটা আৰু সন্মান লাভ কৰিছে। তাৰে ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হল ৮টা শ্ৰেষ্ঠ নৃত্য নিৰ্দেশনাৰ ফিল্মফেয়াৰ আৰু ৩টা ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা। প্ৰায় ২০০০ গানৰ নৃত্য নিৰ্দেশনা কৰা সৰোজ খানক "ভাৰতীয় নৃত্য নিৰ্দেশনাৰ মাতৃ" বুলি অভিহিত কৰা হয়।

## কৰ্মজীৱন
১৯৪৮ চনৰ ২২ নৱেম্বৰ তাৰিখে ভাৰতৰ বোম্বে ষ্টেটৰ বোম্বেত নিৰ্মলা নাগপালৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃয়ে দেশ বিভাজনৰ পিছত ভাৰতলৈ আহিছিল। তেওঁ তিনি বছৰ বয়সতে *নাজৰানা* বোলছবিত শিশুশিল্পী হিচাপে অৱতীৰ্ণ হৈছিল। ১৯৫০ৰ দশকত তেওঁ পাৰ্শ্বীয় নৃত্যশিল্পী হিচাপে কৰ্মজীৱনৰ পাতনি মেলিছিল। তেওঁ নৃত্য নিৰ্দেশক বি. চহনলালৰ তলত কাম কৰি থাকোঁতে নৃত্যৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। পিছলৈ তেওঁ নিজকে এগৰাকী নৃত্য পৰিচালক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে। প্ৰথমে তেওঁ সহকাৰী নৃত্য পৰিচালক হিচাপে আৰু পিছলৈ ১৯৭৪ চনত মুক্তি লাভ কৰা *গীতা মেৰা নাম* ছবিৰ জৰিয়তে পূৰ্ণ পৰ্যায়ৰ নৃত্য পৰিচালক হিচাপে কাম কৰিছিল। পিছলৈ তেওঁ শ্ৰীদেৱীৰ *মিঃ ইণ্ডিয়া* (১৯৮৭) ছবিৰ *হাৱা হাৱাই*, *নাগিনা* (১৯৮৬) আৰু *চান্দিনী* (১৯৮৯) বোলছবি আৰু মাধুৰী দীক্ষিতৰ *তেজাব* (১৯৮৮) বোলছবিৰ *এক দ' তিন*, *থানেদাৰ* (১৯৯০) বোলছবিৰ *তাম্মা তাম্মা* আৰু *বেটা* (১৯৯২) বোলছবিৰ *ধক ধক কৰনে লাগা*ৰ নৃত্য নিৰ্দেশনা কৰি বিশেষভাৱে সমাদৃত হৈছিল। তাৰপিছত তেওঁ বলিউডৰ আটাইতকৈ বেছি সফল নৃত্য নিৰ্দেশক হিচাপে পৰিগণিত হয়।

২০১৪ চনত সৰোজ খনে *গুলাব গেং* ছবিত আকৌ এবাৰ মাধুৰী দীক্ষিতৰ লগত কাম কৰে।

### টেলিভিছনত প্ৰদাৰ্পণ
সৰোজ খানে ২০০৫ চনত ষ্টাৰ প্লাছ চেনেলত প্ৰদৰ্শিত হোৱা *নাচ বালিয়ে* নামৰ নৃত্য অনুষ্ঠানৰ বিচাৰক আছিল। ইয়াৰ দ্বিতীয় সংস্কৰণতো তেওঁ বিচাৰকৰ ভূমিকা পালন কৰিদিল। তাৰপিছত তেওঁ ২০০৮ চনত চনী টিভিত প্ৰদৰ্শিত হোৱা *ওস্তাদকে ওস্তাদ* শ্ব'ৰ বিচাৰক আছিল। এনডিটিভি ইমাজিনত ২০০৮ চনত প্ৰদৰ্শিত হোৱা *নাচলে ভে ৱিথ সৰোজ খান*তো তেওঁক দেখা গৈছিল। এই শ্ব'ৰ কাৰণে তেওঁ নৃত্য নিৰ্দেশনা কৰিছিল। ২০০৮ চনতে তেওঁক বুগী ৱুগী নামৰ নৃত্যৰ শ্ব'ৰ বিচাৰক হিচাপে দেখা গৈছিল। তেওঁ ২০০৯ চনত চনী টিভিত প্ৰদৰ্শিত হোৱা জনপ্ৰিয় নৃত্য শ্ব' *ঝলক দীখলা যা*ৰ তৃতীয় সংস্কৰণৰ বিচাৰক আছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁক বহুকেইটা ডান্স ৰিয়েলিটি শ্ব'ত অতিথি হিচাপে দেখা যায়।

২০১২ চনত ফিল্ম ডিভিছন ইণ্ডিয়ায় প্ৰযোজনা আৰু নিধি তুলিৰ পৰিচালনাৰে তেওঁৰ জীৱনৰ আধাৰিত *দা সৰোজ খান ষ্টৰী* নামৰ তথ্যচিত্ৰ মুক্তি লাভ কৰে।

তেওঁক চব টিভিৰ জনপ্ৰিয় হাস্য-ব্যংগাত্মক নাটক *তাৰক মেহতা কা উল্টা চছমা*ত নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ বিচাৰক হিচাপে দেখা গৈছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁক ৰেম' ডি'চুজাৰ ছবি *এবিচিডি*তো দেখা গৈছিল।

## মৃত্যু
২০২০ চনৰ ১৭ জুন তাৰিখে শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনীত অসুবিধাৰ বাবে তেওঁক মুম্বাইৰ বান্দ্ৰাত অৱস্থিত গুৰু নানক হস্পিটেলত ভৰ্তি কৰোৱা হৈছিল। ২০২০ চনৰ ৩ জুলাই তাৰিখে নিশা ১ বাজি ৫২ মিনিটত হৃদক্ৰিয়া বন্ধ হৈ ৭১ বছৰ বয়সত সৰোজ খানৰ মৃত্যু হয়।

## বঁটা আৰু সন্মান

সৰোজ খানে তিনিবাৰ বিজয়ৰে শ্ৰেষ্ঠ নৃত্য পৰিচালনাৰ বাবে সৰ্বাধিক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে।

তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ নৃত্য পৰিচালনাৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰিছিল। তেজাবৰ পৰা খানৰ "এক ডো টিন" গীতটোত উৎকৃষ্ট নৃত্য পৰিচালনা আৰু দৰ্শকৰ সঁহাৰি চাই ফিল্মফেয়াৰে এই বঁটাটো প্ৰতিষ্ঠা দিছিল। ১৯৮৯ চনৰ পৰা ১৯৯১ চনলৈকে ৩ বছৰ ধৰি ফিল্মফেয়াৰ বঁটাত ধাৰাবাহিকভাৱে তেওঁ বঁটা লাভ কৰি হেট্ৰিক অৰ্জন কৰে।

*The Saroj Khan Story* ২০১২ চনত নিধি তুলিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত আৰু পাব্লিক চাৰ্ভিচ ব্ৰডকাষ্টিং ট্ৰাষ্টৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত খানৰ জীৱনৰ-আধাৰিত  এখন ভাৰতীয় তথ্যচিত্ৰ।

### [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]

### ফিল্মফেয়াৰ বঁটা

**আইফা বঁটা**
* ২০০০ – শ্ৰেষ্ঠ নৃত্য পৰিচালনা: "নিম্বুড়া নিম্বুড়া" গীতৰ বাবে, হম দিল দে চুকে চনম।
* ২০০৩ – শ্ৰেষ্ঠ নৃত্য পৰিচালনা: "দোলা ৰে দোলা" গীতৰ বাবে, দেৱদাস।
* ২০১৯ – জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা
**জি চিনে বঁটা**
* ২০০৩ – শ্ৰেষ্ঠ নৃত্য পৰিচালনা: "দোলা ৰে দোলা" গীতৰ বাবে দেৱদাস।

**আমেৰিকান কৰিঅ'গ্ৰাফী বঁটা**
* ২০০২ – বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ চলচ্চিত্ৰত অসাধাৰণ কৃতিত্ব: লগান: ৱান্স আপন এ টাইম ইন ইণ্ডিয়া (২০০১)

**নন্দী বঁটা**
* ১৯৯৮ – শ্ৰেষ্ঠ নৃত্য পৰিচালকৰ নন্দী বঁটা: চূদলানি ৱুণ্ডি

**কলাকাৰ বঁটা**
* ২০১১ – নৃত্য নৃত্য পৰিচালনাত অসাধাৰণ অৱদানৰ বাবে ১৯ সংখ্যক বাৰ্ষিক কলাকাৰ এচিভাৰ বঁটা

## তথ্য উৎস

## বাহ্যিক সংযোগ

* 
* 

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি
শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নৃত্যশিল্পী
শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ নৃত্য পৰিচালনাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী
শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী
শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (ভাৰত) বিজয়ী
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী
শ্ৰেণী:নৃত্যশিল্পী
শ্ৰেণী:মহাৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি