ফিজি হিন্দী

**ফিজি হিন্দী ভাষা** (ৰোমান হিন্দী ভাষাত: Fiji Hindi; হিন্দী ভাষাত: फिजी हिन्दी) - এই ভাষাটো ভাৰতীয় বংশোদ্ভূত ফিজিয় নাগৰিকসকলৰদ্বাৰা সৰ্বাধিক ব্যৱহৃত ভাষা। ফিজি হিন্দীত মূলত ফিজি আৰু তাৰ পাৰ্শ্বৱৰ্তী অঞ্চলৰ প্ৰায় ৩ লাখ ৮০ হাজাৰ মানুহে কথা পাতে। ভাৰতবৰ্ষত প্ৰচলিত ফিজি হিন্দীৰ উপভাষাটো ভোজপুৰীৰ লগতে বিহাৰী আদি অন্যান্য নামেৰে পৰিচিত। ই কেৰিবিয়ান হিন্দুস্তানীৰ অন্তৰ্গত।

## ইতিহাস
এইবোৰ হৈছে ফিজিত অহা কৰ্মচ্যুত মজুৰসকলৰ দ্বাৰা কোৱা ভাষা আৰু উপভাষাসমূহৰ শতাংশ। 

প্ৰাৰম্ভতঃ, অধিকাংশ গিৰমিটিয়া (কৰ্মচ্যুত শ্ৰমিক)সকল বংগ, উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু বিহাৰৰ কেন্দ্ৰীয় আৰু পূব অংশৰ জিলাসমূহৰ পৰা, আৰু এটা সৰু শতাংশ উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত আৰু দক্ষিণ ভাৰত (মাদ্ৰাজ)ৰ পৰা, যেনে অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু তামিলনাডু ১৯শ শতিকাৰ শেষ আৰু ২০শ শতিকাৰ আৰম্ভণিত ফিজিলৈ গৈছিল। 

সময়ৰ লগে লগে, ফিজিত এটা বিশেষ ধৰণৰ ভাৰতীয়-আৰ্য ভাষা পূব হিন্দী আধাৰ হিচাপে লৈ গঢ় লৈ উঠিল, যিটো অঞ্চলটোৰ ভাষাসমূহৰ উপাদানৰ সৈতে কিছু স্থানীয় ফিজিয়ান আৰু ইংৰাজীৰ উপাদান মিশ্ৰণ কৰি গঢ় লোৱা হৈছিল। ফিজি হিন্দীৰ বিকাশ ত্বৰান্বিত হৈছিল যেতিয়া ভিন্ন ভাষা কোৱা শ্ৰমিকসকলক একেলগে কাম কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল আৰু শ্ৰমিকসকলৰ শিশুবিলাকৰ কামৰ সময়ত দায়িত্বত ৰখা আৰম্ভ হৈছিল। ফিজিত কৰ্মচ্যুতিৰ সময়ছোৱাত বসবাস কৰা পাৰ্ছি ৰাইটে লিখিছিল:

অন্যান্য লেখক, যেনে বাৰ্টন (১৯১৪) আৰু লেনউড (১৯১৭)-এও এনেধৰণৰ মন্তব্য কৰিছিল। ১৯২০ দশকৰ শেষলৈকে ফিজিত জন্ম হোৱা সকলো ফিজি ভাৰতীয় শিশোৱে ফিজি হিন্দী শিকিছিল, যি উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ভাৰতীয়সকলৰ বাবে একেটা সাধাৰণ ভাষা হৈ পৰিছিল।

## সৰ্বনাম

## ইংৰাজীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা শব্দ
ভাৰত-ফিজিয়ান উচ্চাৰণৰ লগত খাপ খুৱাই শব্দৰ পৰিৱৰ্তন কৰি ফিজি হিন্দীতো বহুতো ইংৰাজী শব্দ কাৰ্যকৰী কৰা হৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে ফিজিত hutel হিন্দী ইংৰাজীত হোটেলৰ পৰা ধাৰলৈ লোৱা হয়। ইংৰাজীৰ পৰা ধাৰ লোৱা কিছুমান শব্দৰ বিশেষ অৰ্থ আছে, যেনে- ফিজি হিন্দীত garaund মানে খেলপথাৰ, geng মানে "কৰ্মৰ দল", বিশেষকৈ কুঁহিয়াৰ খেতি কৰা জিলাত বেত কটা গেং আৰু tichar-ৰ অৰ্থ বিশেষভাৱে এগৰাকী মহিলা শিক্ষয়িত্ৰী। 

### ইংৰাজী
ইংৰাজী ভাষাৰ বহুতো শব্দই ফিজি হিন্দীত নিজৰ অৰ্থ পৰিবৰ্তন কৰিছে। 

## গণনা

যদিও ফিজি হিন্দী মূলত মানক হিন্দীৰ ওপৰত আধাৰিত, তথাপি ইয়াৰ গণনাত বিগত ১২৫ বছৰত লাভ কৰা বহুতো ভাষাগত আৰু উপভাষাগত প্ৰভাৱৰ প্ৰতিফলন দেখা যায়। 

একৰ পৰা দহৰ ভিতৰৰ সংখ্যাসমূহৰ উচ্চাৰণত সামান্য ভিন্নতা দেখা যায়, যিটো সম্ভৱতঃ ভোজপুৰী আদি পূৱ হিন্দী উপভাষাৰ পৰা প্ৰেৰণা পোৱা হৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, সংখ্যাটো "দুই" মানক হিন্দী/উৰ্দুত "दो" () হ’লেও, ফিজি হিন্দীত ইয়াক *dui* () বুলি কোৱা হয়, যিটো ভোজপুৰী আৰু নেপালী ভাষাৰ দৰে। 

১০ ৰ পৰা ৯৯ লৈকে থকা সংখ্যাবোৰত ফিজি হিন্দী আৰু মানক হিন্দীৰ মাজত উল্লেখযোগ্য পাৰ্থক্য আছে। আন বহুতো ভাৰতীয়-আৰ্য ভাষাৰ দৰে, মানক হিন্দী/উৰ্দুত সংখ্যাসমূহ সাধাৰণতে একক (unit) সংখ্যাটো আগতে আৰু তাৰপিছত দশকৰ সংখ্যা কোৱা হয়। কিন্তু ফিজি হিন্দীত ইয়াৰ উল্টো হয় — প্ৰথমে দশকৰ সংখ্যা আৰু তাৰপিছত একক সংখ্যাটো কোৱা হয়। এইটো ইউৰোপীয় আৰু দক্ষিণ ভাৰতীয় বহু ভাষাৰ চলন অনুসৰি। উদাহৰণস্বৰূপে, "একুশ" মানক হিন্দীত , যিটো *ek aur biis* (এটা আৰু বিশ) ৰূপে গঠিত, কিন্তু ফিজি হিন্দীত ইয়াক *biis aur ek* (বিশ আৰু এটা) বুলি কোৱা হয়, কোনো ধৰণৰ ধ্বনিগত বা গঠনগত পৰিৱৰ্তন নকৰাকৈ। একে ধৰণে, "সাঁইত্ৰিশ" মানক হিন্দীত , যিটো *saat aur tiis* (সাত আৰু ত্ৰিশ), কিন্তু ফিজি হিন্দীত ইয়াক *tiis aur saat* (ত্ৰিশ আৰু সাত) বুলি কোৱা হয়। 

ইয়াৰ উপৰিও, *[[লাখ]]* (১,০০,০০০) আৰু *[[কোটি]]* (১ কোটি) যেনে দশ হাজাৰৰ উপৰিৰ ঘাতবিশিষ্ট সংখ্যাবোৰ ফিজি হিন্দীত ব্যৱহৃত নহয়।

## ফিজি ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী
১৯৮৭ চনৰ প্ৰথম সামৰিক অভ্যুত্থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ফিজিত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা আৰম্ভ হোৱাত বহুসংখ্যক ভাৰত-ফিজিয়ানে বিদেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। বৰ্তমান অষ্ট্ৰেলিয়া, নিউজিলেণ্ড, কানাডা আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰত (US) ভাৰত-ফিজিয়ান প্ৰবাসীৰ উল্লেখযোগ্য সম্প্ৰদায় আছে। সৰু সৰু সম্প্ৰদায়সমূহ অন্যান্য প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপপুঞ্জ আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰতো বাস কৰে। 

যিসকল দেশত ফিজি হিন্দী ভাষা কোৱা হয়, সেই দেশবোৰৰ শেহতীয়াকৈ কৰা লোকপিয়ল অনুসৰি (ফিজিত জন্ম হোৱা ভাৰত-ফিজিয়ানসকলক ধৰি) তলত দিয়া সংখ্যাবোৰ পোৱা গৈছে:

## লেখক
* **ৰডনি এফ. মোৱাগ (Rodney F. Moag)** — যি ভাৰতত কিছুবছৰ বাস কৰাৰ পিছত দক্ষিণ প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰৱক্তা হিচাপে যোগদান কৰিছিল। তেওঁ ফিজি হিন্দীৰ বিশ্লেষণ কৰি এই উপসংহাৰলৈ আহিছিল যে এইটো এক স্বতন্ত্ৰ ভাষা, যাৰ নিজৰ পৃথক ব্যাকৰণ আছে, আগতকৈ ধৰা "ভঙা হিন্দী" নহয়। তেওঁ তেওঁৰ গৱেষণাৰ ফলাফল লিখি *Fiji Hindi: a basic course and reference grammar* (১৯৭৭) নামৰ কিতাপখনত পাঠ-পাঠ্য ৰূপে ফিজি হিন্দী উপভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। 

* **জেফ ছিগেল (Jeff Siegel)** — তেওঁৰ *Plantation languages in Fiji* (১৯৮৫) নামৰ থিছিছত তেওঁ ফিজি হিন্দীৰ বিকাশ আৰু ইয়াৰ ভিন্ন ৰূপসমূহ (ভাৰত-ফিজিয়ান আৰু স্থানীয় ফিজিয়ানসকলে ব্যৱহাৰ কৰা) সম্পৰ্কে বিস্তৃত বিৱৰণ দিছিল। তাৰ আগতে, ১৯৭৬ চনত, তেওঁ *Say it in Fiji Hindi* নামৰ এখন সৰু পথ-প্ৰদৰ্শক কিতাপ লিখিছিল। 

* **ৰামন সুব্ৰমনী (Raman Subramani)** — দক্ষিণ প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাহিত্যৰ অধ্যাপক। তেওঁ প্ৰথম ফিজি হিন্দী উপন্যাস *ডউকা পুৰান* (देवनागरी: डउका पुरान, ২০০১) লিখিছিল। এই উপন্যাসখন এজন গ্ৰাম্য বৃদ্ধ "ফিজি লাল"ৰ কাহিনী, যিয়ে তেওঁৰ গাঁৱলৈ আহা এগৰাকী গৱেষকক তেওঁৰ জীৱনৰ গল্প কৈছিল। কিতাপখন পুৰাণৰ (ধাৰ্মিক গ্ৰন্থ) শৈলীত লিখা হৈছে, কিন্তু হাস্যৰসৰে। এই উপন্যাসৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক হিন্দী ভাষা আৰু সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ স্বীকৃতি হিচাপে বঁটা প্ৰদান কৰিছিল। ২০০৩ চনৰ জুন মাহত চুৰিনামত অনুষ্ঠিত সপ্তম বিশ্ব হিন্দী সন্মিলনত তেওঁক এই উপন্যাসৰ বাবে বিশেষ বঁটা দিয়া হৈছিল। 

* **বিমল ৰেড্ডী (Vimal Reddy)** — ২০০৭ চনত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰথম ফিজি হিন্দী চলচ্চিত্ৰ *অধূৰা সপোন* (Devanagari: अधूरा सपना, "অসম্পূৰ্ণ সপোন")ৰ কাহিনীৰ লেখক। 

* **উৰ্মিলা প্ৰসাদ (Urmila Prasad)** — যিয়ে বাইবেলৰ মাৰ্ক, লূক, মথি আৰু জনৰ সুসংবাদসমূহ ফিজি হিন্দীত অনুবাদ কৰিবলৈ সহায় কৰিছিল। অনুবাদটো ৰোমান লিপিত লিখা হৈছিল, আৰু *Susamaachaar Aur Romiyo* (২০০২) নামেৰে জনাজাত।

## অধিক চাওক
* গিৰমিটিয়া — ১৮শ আৰু ১৯শ শতিকাত ভাৰতৰ পৰা ফিজিলৈ অনা বা প্ৰব্ৰজন কৰা মজুৰসকলৰ বংশধৰ। 
* হিন্দুস্তানী ভাষা
* কেৰিবিয়ান হিন্দুস্তানী — কেৰিবিয়ান অঞ্চলত একে ধৰণৰ পৰিস্থিতিত বিকাশ হোৱা অনুৰূপ ভাষা। 
* চাৰনামি — চুৰিনামত ভাৰতীয় বংশোদ্ভূত লোকসকলে কোৱা ভাষা। 
* মৰিছিয়ান ভোজপুৰী — মৰিছাছত গিৰমিটিয়াসকলৰ বংশধৰে কোৱা ভাষা। এই ভাষা ভোজপুৰীৰ সৈতে অধিক মিল থকা, কাৰণ মৰিছাছৰ ভাৰতীয় জনসংখ্যাৰ অধিকাংশই ভোজপুৰী ভাষী অঞ্চলৰ পৰা অহা। 
* ফিজি হিন্দী চলচ্চিত্ৰ — বিগত দশকত কিছু ফিজি হিন্দী চলচ্চিত্ৰ জনপ্ৰিয় হৈছে, যেনে: *Adhura Sapna*, *Ghar Pardes*, *Langha Phobia* ইত্যাদি। 

## তথ্যসূত্ৰ


শ্ৰেণী:ভাষা
শ্ৰেণী:ফিজি