open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
পেৰেনকাইমা

**পেৰেনকাইমা** হৈছে মগজু বা হাওঁফাওঁৰ দৰে প্ৰাণীৰ অংগ বা টিউমাৰৰ দৰে গঠনত থকা কাৰ্যক্ষম পদাৰ্থৰ ডাঙৰ অংশ। প্ৰাণীবিজ্ঞানত চেপেটা কৃমিৰ ভিতৰৰ অংশ ভৰাই তোলা কলাটোৱেই পেৰেনকাইমা।
উদ্ভিদ বিজ্ঞানত ই পাতৰ ক্ৰছ-ছেকচনত কিছুমান স্তৰ থাকে।
## ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান
পেৰেনকাইমা শব্দটো প্ৰাচীন গ্ৰীক শব্দ παρέγχυμα অৰ্থাৎ “অন্তৰ্নিহিত মাংস’’ৰ পৰা নব্য লেটিন, আৰু παρεγχεῖν parenkhein ৰ পৰা παρα- para- অৰ্থ “কাষত’’ + ἐν en- 'in' + χεῖν ৰ পৰা হৈছে khein অৰ্থ “ঢালি দিয়া’’ৰ পৰা গঠিত হৈছে।

মূলতঃ ইৰাচিষ্ট্ৰেটাছ আৰু অন্যান্য শৰীৰবিজ্ঞানীসকলে ইয়াক মানুহৰ কিছুমান কলাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পিছলৈ ইয়াক নেহেমিয়া গ্ৰুৱে উদ্ভিদৰ কলাতো প্ৰয়োগ কৰে।
## গাঁঠনি
পেৰেনকাইমা হৈছে কোনো অংগৰ, বা শৰীৰৰ টিউমাৰৰ দৰে গঠনৰ কাৰ্যক্ষম অংশ। এইটো ষ্ট্ৰ’মাৰ বিপৰীতে সংযোগী কলা, যিয়ে অংগ বা গঠনৰ গাঁথনিগত কলাক বুজায়।
### মগজু
মগজুৰ পেৰেনকাইমা বুলিলে মগজুৰ কাৰ্যক্ষম কলাক বুজোৱা হয় যিটো মগজুৰ দুবিধ কোষ নিউৰন আৰু গ্লিয়া কোষেৰে গঠিত। ইয়াত কলাজেন প্ৰটিনো থাকে বুলি জনা যায়। মগজুৰ পেৰেনকাইমাৰ ক্ষতি বা আঘাতৰ ফলত প্ৰায়ে জ্ঞান ক্ষমতা হেৰুৱাই পেলায় বা আনকি মৃত্যুও হয়। পেৰেনকাইমালৈ ৰক্তক্ষৰণক ইন্ট্ৰাপেৰেনকাইমেল হেম’ৰেজ বুলি জনা যায়।
### হাওঁফাওঁ
হাওঁফাওঁৰ পেৰেনকাইমা হৈছে হাওঁফাওঁৰ সেই পদাৰ্থ, যি গেছ বিনিময়ৰ সৈতে জড়িত আৰু ইয়াত পালমোনাৰী এলভিঅ’লি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।
### যকৃত
যকৃতৰ পেৰেনকাইমা হৈছে যকৃতৰ আয়তনৰ প্ৰায় ৮০% হেপাটোচাইট হিচাপে গঠিত অংগটোৰ কাৰ্যকৰী কলা। আন প্ৰধান প্ৰকাৰৰ যকৃতৰ কোষবোৰ হ’ল নন-পেৰেনকাইমেল। অ-পেৰেনকাইমেল কোষে যকৃতৰ মুঠ কোষৰ ৪০% কিন্তু ইয়াৰ আয়তনৰ মাত্ৰ ৬.৫% গঠন কৰে।
### বৃক্ক
ৰেনাল পেৰেনকাইমা দুটা প্ৰধান গঠনত বিভক্ত: বাহিৰৰ ৰেনাল কৰ্টেক্স আৰু ভিতৰৰ ৰেনাল মেডুলা। স্থূলভাৱে এই গঠনসমূহে ৭ৰ পৰা ১৮টা শংকু আকৃতিৰ ৰেনাল লোবৰ আকৃতি লয়, প্ৰত্যেকতে ৰেনাল কৰ্টেক্স থাকে আৰু মেডুলাৰ এটা অংশক ৰেনাল পিৰামিড নামৰ অংশটোক আগুৰি থাকে।
### টিউমাৰ
এটা কঠিন টিউমাৰৰ টিউমাৰ পেৰেনকাইমা কঠিন টিউমাৰটোৰ দুটা সুকীয়া বিভাগৰ ভিতৰত এটা। পেৰেনকাইমা নিওপ্লাষ্টিক কোষেৰে গঠিত। আনটো বিভাগ হ’ল নিওপ্লাষ্টিক কোষৰ দ্বাৰা প্ৰৰোচিত ষ্ট্ৰ’মা, যিটো পুষ্টিৰ সমৰ্থন আৰু আৱৰ্জনা আঁতৰোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়।
বহু ধৰণৰ টিউমাৰত পেৰেনকাইমেল কোষৰ থুপবোৰ এটা ভিত্তি লেমিনাৰ দ্বাৰা পৃথক কৰা হয় যি কেতিয়াবা অসম্পূৰ্ণ হ'ব পাৰে।
## চেপেটা কৃমি
পেৰেনকাইমা হৈছে কোষ আৰু আন্তঃকোষীয় স্থানেৰে গঠিত কলা যিয়ে এটা চেপেটা কৃমিৰ শৰীৰৰ ভিতৰৰ অংশ ভৰাই তোলে, যিটো এটা এক’এলোমেট। এইটো এটা স্পঞ্জৰ দৰে কলা, যাক মেচেনচাইমেল কলা বুলিও কোৱা হয়, য’ত কেইবাবিধো কোষ ইহঁতৰ বহিঃকোষীয় মেট্ৰিচত সোমাই থাকে। পেৰেনকাইমেল কোষৰ ভিতৰত মায়’চাইট, আৰু বহু ধৰণৰ বিশেষ কোষ থাকে।
কোষবোৰ প্ৰায়ে ইটোৱে সিটোৰ লগত আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ এপিথেলিয়াল কোষবোৰৰ লগতো মূলতঃ ফাঁক সংযোগ আৰু হেমিডেছম’জমৰ দ্বাৰা সংযুক্ত হৈ থাকে। প্ৰজাতি আৰু শাৰীৰিক অঞ্চল অনুসৰি পেৰেনকাইমাত কোষৰ প্ৰকাৰৰ বহু তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াৰ সম্ভাৱ্য কাৰ্যসমূহৰ ভিতৰত কংকালৰ সমৰ্থন, পুষ্টিকৰ পদাৰ্থ সংৰক্ষণ, গতিবিধি আৰু আন বহুতো হ’ব পাৰে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান
ষ্ট্ৰ’মা (কলা)

**ষ্ট্ৰ’মা** (প্ৰাচীন গ্ৰীক ভাষাৰ পৰা στρῶμα (strôma) 'স্তৰ, বিচনা, বিচনাৰ আৱৰণ') হৈছে কোনো কলা বা অংগৰ গাঁথনিগত বা সংযোগী ভূমিকা থকা অংশ। ই অংগটোৰ নিৰ্দিষ্ট কাম-কাজ নথকা সকলো অংশৰে গঠিত - যেনে- সংযোগী কলা, ৰক্তবাহী নলী, নলী আদি। আনটো অংশ পেৰেনকাইমা কলা বা অংগটোৰ কাৰ্য সম্পাদন কৰা কোষেৰে গঠিত।

কলাৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ একাধিক উপায় আছে: এটা শ্ৰেণীবিভাজন আঁচনি কলাৰ কাৰ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু আনটোৱে ইয়াৰ কোষীয় উপাদানসমূহ বিশ্লেষণ কৰে। ষ্ট্ৰ'মেল কলা "কাৰ্যকৰী" শ্ৰেণীত পৰে যিয়ে শৰীৰৰ সমৰ্থন আৰু গতিবিধিত অৰিহণা যোগায়।
ষ্ট্ৰ’মা কলা গঠন কৰা কোষবোৰে এটা মেট্ৰিক্স হিচাপে কাম কৰে য’ত আন কোষবোৰ নিহিত হৈ থাকে। ষ্ট্ৰ’মা বিভিন্ন ধৰণৰ ষ্ট্ৰ’মাল কোষৰ দ্বাৰা গঠিত।

ষ্ট্ৰ’মাৰ উদাহৰণ হ'ল-

*আইৰিছৰ ষ্ট্ৰ’মা
*কৰ্ণিয়াৰ ষ্ট্ৰ’মা
*ডিম্বাশয়ৰ ষ্ট্ৰ’মা
*থাইৰয়ড গ্ৰন্থিৰ ষ্ট্ৰ’মা
*থাইমাছৰ ষ্ট্ৰ’মা
*হাড়ৰ মজ্জাৰ ষ্ট্ৰ’মা
*লিম্ফ ন’ড ষ্ট্ৰ’মাল কোষ
*ষ্ট্ৰ’মেল চেল (মেচেনচাইমেল ষ্টেম চেল)
## গাঁঠনি
ষ্ট্ৰ’মাত ষ্ট্ৰ’মাল সংযোগী কলা পোৱা যায়; এই কলাটো সংযোগী কলাৰ প্ৰপ’ৰ্ট গোটৰ অন্তৰ্গত। সংযোগী কলাৰ প্ৰপ’ৰ্টৰ কাম হ’ল ষ্ট্ৰ’মাৰ ৰক্তবাহী নলী আৰু স্নায়ুকে ধৰি পেৰেনকাইমেল কলাক সুৰক্ষিত কৰা আৰু স্থানীয় চাপ হ্ৰাস কৰিবলৈ অংগ নিৰ্মাণ আৰু যান্ত্ৰিক টান বিয়পোৱা। ষ্ট্ৰ’মেল কলা মূলতঃ সংযোগী কলাৰ কোষ থকা বহিঃকোষীয় মেট্ৰিক্সৰ দ্বাৰা গঠিত। বহিঃকোষীয় মেট্ৰিক্স মূলতঃ আধাৰ পদাৰ্থ - এটা ছিদ্ৰযুক্ত, হাইড্ৰেটেড জেল, মূলতঃ প্ৰটিঅ'গ্লাইকেন গোটৰ পৰা তৈয়াৰী - আৰু সংযোগী কলাৰ আঁহেৰে গঠিত। ষ্ট্ৰ’মাৰ ভিতৰত সাধাৰণতে তিনি প্ৰকাৰৰ আঁহ পোৱা যায়: কলাজেন প্ৰকাৰ I, ইলাষ্টিক আৰু ৰেটিকুলাৰ (কলাজেন প্ৰকাৰ III) আঁহ।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:প্ৰাণীবিজ্ঞান
শ্ৰেণী:শৰীৰতত্ত্ব
চিৰা (উদ্ভিদ)

**চিৰা** হৈছে ঘেঁহু বা মাকৈৰ দৰে শস্যজাতীয় উদ্ভিদৰ কাণ্ডৰ দানাযুক্ত আগ অংশ। ইয়াৰ দ্বাৰা "কিছুমান পাতৰ এটা বিশিষ্ট লোব" বুলিও ক'ব পাৰি।

চিৰাটো এটা ডাল, ই এটা কেন্দ্ৰীয় ঠাৰিৰে গঠিত যাৰ ওপৰত টানকৈ খাপ খাই থকা শাৰী শাৰী ফুল গজে। এইবিলাক বিকশিত হৈ খাব পৰা বীজ থকা ফললৈ পৰিণত হয়। মাকৈত চিৰা এটাক খোলা নামৰ পাতৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত কৰা হয়। মাকৈৰ চিৰা এটাৰ ভিতৰত এটা মাকৈৰ গুটি থাকে।

কিছুমান প্ৰজাতিৰ (ঘেঁহুকে ধৰি) পকা চিৰাই সালোক সংশ্লেষণত যথেষ্ট অৰিহণা যোগায়, ইয়াৰ উপৰিও পাতবোৰে উদ্ভিদৰ তলৰ অংশত থাকে।

Anguina tritici (ear cockle) নামেৰে জনাজাত এটা পৰজীৱীয়ে বৃদ্ধিৰ সময়ত কলা আৰু কাণ্ড ধ্বংস কৰি ঘেঁহু আৰু ৰাইৰ চিৰাত বিশেষভাৱে প্ৰভাৱ পেলায়। শস্য আৱৰ্তন ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি বেছিভাগ দেশতে (উত্তৰ আফ্ৰিকা আৰু পশ্চিম এছিয়াৰ বাহিৰে) এই পৰজীৱীটো নিৰ্মূল কৰা হৈছে।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:উদ্ভিদৰ গঠন
শুং (উদ্ভিদ)

গছৰ ওপৰত নোমাল বা বুৰুজৰ দৰে গজা অংশক **শুং** বোলে।

যৱ বা ৰাইৰ দৰে ঘাঁহৰ বীজত ইহঁতে শিয়ালনেজীয়া গঠনৰ ৰূপ দিয়ে, যিয়ে কাঁইটীয়া কৰি বীজ বিয়পাই দিয়াত সহায় কৰে আৰু তেনেকৈয়ে পাৰ হৈ যোৱা জীৱ-জন্তুৰ লগত লাগি থাকে। তদুপৰি, শুংবোৰ তিতিলে বা শুকাই গ’লে কেকোৰা বা বিন্ধিব পাৰে আৰু এই কাৰ্যই সৰি পৰা বীজবোৰক ফাঁক বা গাতত নপৰালৈকে বাগৰি যাবলৈ বাধ্য কৰিব পাৰে।

ঘাঁহৰ উপৰিও আন উদ্ভিদৰ পৰিয়াল যিবোৰৰ শুং থাকে, সেইবোৰৰ ভিতৰত এষ্টেৰাচিয়া যেনে সূৰ্য্যমুখী আৰু জেৰানিয়াচিয়া যেনে জেৰেনিয়াম আদি অন্তৰ্ভুক্ত। পিছৰটোত শুংবোৰে বীজবোৰ বিয়পাই দিয়াত সহায় কৰে আৰু এটা টান সৃষ্টি কৰে যিয়ে তাৰ পিছত বীজৰ মূৰটো পকি শুকাই গ’লে বীজবোৰক উৰন্ত কৰি পেলায়।
আদি বাণী

**আদি বাণী** (Adi Vaani) হৈছে ভাৰতৰ জনজাতীয় ভাষাসমূহৰ আশে-পাশে বিকশিত কৰা এটা বৃহৎ ভাষা আৰ্হি ভিত্তিক অনুবাদক সঁজুলি। ২০২৫ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত জনজাতীয় পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে ইয়াক আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াত চাঁওতালি, ভিলি, গোণ্ডী আৰু মুণ্ডাৰী — এই চাৰিটা ভাষাৰ অনুবাদ সেৱা প্ৰদান কৰা হৈছে৷

আদি বাণীক আদিবাসী ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ উপায় হিচাপে বিল কৰা হৈছে আৰু লগতে শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা, আৰু অসামৰিক সেৱাৰ সুবিধা উন্নত কৰা হৈছে। এই এপ্লিকেচনটো গুগল প্লে' ষ্ট'ৰত উপলব্ধ।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:অনুবাদ
ভাষিণী

**ভাষিণী** ভাৰত চৰকাৰৰ এটা প্ৰকল্প, যি ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনস্থ ‘‘ৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা অনুবাদ অভিযান’’ (National Language Translation Mission)ৰ অধীনত উন্নয়ন কৰা হৈছে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে ভাৰতৰ বিভিন্ন ভাষাৰ মাজত বিষয়বস্তু অনুবাদ সহজ কৰা আৰু বিভিন্ন ভাষা কোৱা লোকসকলৰ মাজত কাৰ্যকৰী যোগাযোগ নিশ্চিত কৰা, যাতে ভাৰতত থকা ভাষাগত বাধা হ্ৰাস পায়।

## পটভূমি
ভাষিণী আগষ্ট ২০২২ চনত গুজৰাটৰ গান্ধীনগৰত আৰম্ভ কৰা হয়। “ভাষিণী” নামটো “Bhasha Interface for India” শব্দগুচ্ছৰ সংক্ষিপ্ত ৰূপ। এই প্ৰকল্পটো ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত ৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা অনুবাদ অভিযানৰ জৰিয়তে উন্নয়ন কৰা হৈছে।

ডিজিটেল ইণ্ডিয়া কৰ্প’ৰেশ্যন (ডি আই চি) ৰ অধীনত ডিজিটেল ইণ্ডিয়া ভাষিণী বিভাগ (ডি আই বি ডি) নামৰ এটা স্বতন্ত্ৰ ব্যৱসায়িক বিভাগ (আই বি ডি) আৰম্ভ কৰা হৈছে যাতে ভাষিণী ইক’চিষ্টেম ষ্টাৰ্টআপৰ সৈতে সহযোগিতা কৰাত সহায় কৰে।

## প্লেটফৰ্ম
এই প্লেটফৰ্মে বিভিন্ন ৰাজ্যত ডিজিটেল সবলীকৰণ আৰু ডিজিটেল অন্তৰ্ভুক্তি নিশ্চিত কৰিবলৈ প্ৰাকৃতিক ভাষা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) ব্যৱহাৰ কৰে। Open Bhashini API-ৰ জৰিয়তে ৩০০ৰো অধিক পূৰ্ব-প্ৰশিক্ষিত AI মডেল উপলব্ধ, যিবোৰ মুক্ত ভাষিনী এপিআইৰ জৰিয়তে উন্মোচিত কৰা হৈছে।

## গ্ৰহণযোগ্যতা
ডিচেম্বৰ ২০২৩ চনত প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে তেওঁৰ ভাষণ তামিল দৰ্শকৰ বাবে বাস্তৱ সময়ত অনুবাদ কৰিবলৈ ভাষিণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

ইয়াৰ পিছত, বিত্ত মন্ত্ৰী নিৰ্মলা সীতাৰমনে ২০২৪ চনৰ ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় বাজেট ভাষণৰ সময়তো এই প্লেটফৰ্মটো ব্যৱহাৰ কৰে।

জুন ২০২৪ চনত MeitYয়ে যান্ত্ৰিক অনুবাদৰ সঠিকতা আৰু প্ৰবাহিতা বৃদ্ধি কৰাৰ লক্ষ্যৰে গৱেষণা প্ৰকল্পসমূহৰ বাবে বিভিন্ন শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা নিবিদা আহ্বান কৰে। এই প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে চৰকাৰ, শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট ভাষা-যুগল আৰু ক্ষেত্ৰ-নিৰ্দিষ্ট ভাষা মডেলৰ ব্যৱহাৰ উৎসাহিত কৰা হয়।

ভাষিণীয়ে স্নেপডিল, তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰালয় আৰু ফেডাৰেল বেংক আদি প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে বুজাবুজি স্মাৰক (MoU) স্বাক্ষৰ কৰি স্থানীয় ভাষাসমূহত সমাধান প্ৰদানৰ বাবে নিজৰ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা-ভিত্তিক মডেলসমূহ ব্যৱহাৰৰ সুযোগ আগবঢ়াইছে।

ছেপ্টেম্বৰ ২০২৪ চনত Open Network for Digital Commerce (ONDC)য়ে Saarthi নামৰ এটা এপ্লিকেচন আৰম্ভ কৰে, যাৰ জৰিয়তে ব্যৱসায়সমূহে ভাষিণী ব্যৱহাৰ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত ক্ৰেতা-পক্ষৰ এপ্লিকেচন উন্নয়ন কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও ৰাজস্থান চৰকাৰে পেহচান নামৰ এটা ডিজিটেল প্লেটফৰ্ম উন্নয়ন কৰে, যি ভাষিণী AI ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন ভাষাত কণ্ঠ-আদেশৰ সহায়ত জন্ম আৰু মৃত্যু পঞ্জীয়ন প্ৰক্ৰিয়া অধিক সহজ কৰি তোলে।

## বাহ্যিক সংযোগ
*মূল ৱেবছাইট
* অনুবাদ ভাষিণী (ভাষা অনুবাদক ৱেবছাইট)

## অনুবাদ ভাষিণী
**অনুবাদ ভাষিণী** হ'ল ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত **ভাষিণী** প্লেটফৰ্মৰ অন্তৰ্গত এটা অনুবাদ সেৱা। ইয়াত ৩৬টা ভাষা উপলব্ধ। এই ৱেবছাইটত যিকোনো এটা ভাষাৰ বাক্য আন এটা ভাষালৈ পাঁচ ধৰণে অনুবাদ কৰিব পাৰি।

অনুবাদ ভাষিণীৰ অন্তৰ্গত ভাৰতীয় ভাষাসমূহ হ'ল: অসমীয়া, অৱধী, বাংলা, ভোজপুৰী, বড়ো, ব্ৰজ, ডোগ্ৰী, গোণ্ডী, গুজৰাটী, হিন্দী, হো, কাংগড়ী, কন্নড়, কাশ্মীৰী, খাচী, কোঙ্কণী, মগহী, মৈথিলী, মালয়ালম, মাৰাঠী, মেইতেই, মিজো, নেপালী, ওড়িয়া, পঞ্জাবী, সংস্কৃত, চাঁওতালি, সিন্ধী, তামিল, তেলুগু, তুলু আৰু উৰ্দু।

* ৱেবছাইট, •  এণ্ড্ৰইড এপ্

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰ
শ্ৰেণী:অনুবাদ
ডাল

**ডাল**, যাক উদ্ভিদ বিজ্ঞানত *ৰেমুছ* বুলিও কোৱা হয়, এটা কাণ্ডৰ পৰা ওলোৱা আন এটা কাণ্ড, বা পাতৰ সিৰাৰ দৰে গঠনত সৰু সৰু শিৰাত বিভক্ত হৈ গজি উঠা কাণ্ড।
## ইতিহাস আৰু ব্যুৎপত্তি
পুৰণি ইংৰাজীত branch ৰ বাবে seten, stofn, telgor, hrīs আদি অসংখ্য শব্দ আছে। ইয়াৰ উপৰিও অসংখ্য বৰ্ণনাত্মক শব্দ আছে, যেনে blēd (অৰ্থাৎ তেজ ওলোৱা বা ‘ফুলি যোৱা’ বস্তু), bōgincel (আক্ষৰিক অৰ্থত 'সৰু ডাল'), ōwæstm (আক্ষৰিক অৰ্থত 'বৃদ্ধিৰ ওপৰত'), আৰু টুডৰ্নেছ (আক্ষৰিক অৰ্থত ‘বংশ’)। ডাল আৰু মুখ্য ডালৰ বাবে আন বহুতো শব্দৰ প্ৰাচুৰ্য আছে, য’ত *তান*ও আছে, যিটো এতিয়াও খৃষ্টমাছ ট্ৰি (mistletoe)ত ট’ হিচাপে চলি আছে।

শাখাৰ বাবে লেটিন শব্দ হৈছে ramus বা cladus। পিছৰ শব্দটো আন আধুনিক শব্দ যেনে ক্লেড’ডেণ্ট (প্ৰাগঐতিহাসিক চাৰ্কৰ শাখাযুক্ত দাঁত), ক্লেড’ড (পাতৰ দৰে ডাল সমতল), বা ক্লেডোগ্ৰাম (জীৱৰ মাজত সম্পৰ্ক দেখুওৱা এটা শাখাযুক্ত ডায়েগ্ৰাম)।

## কাঠৰ ডাল
ডাঙৰ ডালবোৰক ডাল আৰু সৰু ডালবোৰক শাখাডাল বুলি জনা যায়। ডাল শব্দটোৱে সাধাৰণতে শাখাক বুজায়, আনহাতে মুখ্যডাল শব্দটোৱে কেৱল কাণ্ডৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ অহা ডালবোৰক বুজায়।

গছৰ বিস্তৃত প্ৰজাতিৰ বাবে ডাল আৰু শাখাডালবোৰ বহুতো ভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰত পোৱা যায়। ডালবোৰ প্ৰায় অনুভূমিক, উলম্ব বা তিৰ্যক হ’ব পাৰে যদিও গছৰ বেছিভাগৰে ওপৰলৈ তিৰ্যক ডাল থাকে। গছৰ ডালৰ লগত কেইবাটাও গাণিতিক ধৰ্ম জড়িত;
লিঅ'নাৰ্ডো দা ভিঞ্চিয়ে পৰ্যবেক্ষণ কৰা মতে, ইহঁতৰ ক্ৰছ-ছেকচনেল অঞ্চলসমূহে ডা ভিঞ্চি শাখা নিয়ম নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে।

### নিৰ্দিষ্ট শব্দ
ডালক অংগ বা বাহু বুলিও ক'ব পাৰি আৰু যদিও এইবোৰ তৰ্কসাপেক্ষভাৱে উপমা, দুয়োটা ডালৰ বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য প্ৰতিশব্দ। জোৰা বা চকু(গছৰ) হ’ল এনে এটা অংশ য’ত ডাল দুটা বা তাতকৈ অধিক ডালত বিভক্ত হয়। ডাল এটাক সঘনাই ডাল বুলিও কোৱা হয়, বিশেষকৈ যেতিয়া ইয়াক ভাঙি পেলোৱা হয়। ডালৰ আন শব্দবোৰ হ'ল ব্ৰাঞ্চলেট, স্প্ৰে, আৰু চাৰ্কল, লগতে কাৰিকৰী শব্দ চাৰ্কুলাছ আৰু ৰেমুলাছ। ডাঙৰ ডালৰ তলত পোৱা ডালবোৰক ক্ষুদ্ৰ ডাল বুলি ক’ব পাৰি।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:উদ্ভিদৰ গঠন
শ্ৰেণী:উদ্ভিদজগত
শম্ভূ সিংহ

এইচ এইচ মহাৰাণা ছাৰ **শম্ভূ সিংহ** জিচিএছআই (:en:Order of the Star of India) (২২ ডিচেম্বৰ ১৮৪৭ – ৭ অক্টোবৰ ১৮৭৪), ১৮৬১ চনৰ পৰা ১৮৭৪ চনলৈকে উদয়পুৰ ৰাজ্যৰ ছিছোদিয়া বংশৰ ৰাজপুত শাসক আছিল। তেওঁ বাগুৰৰ পুত্ৰ কুঁৱৰ শ্বেৰ সিং আৰু নিঃসন্তান মোমায়েক আৰু পূৰ্বপুৰুষ মহাৰাণা স্বৰূপ সিংহৰ ভাগিন আছিল।

ইংৰাজে ব্যৱসায়ী হিচাপে ভৰি দি লাহে লাহে ভাৰতীয় মূল ভূমিৰ আধিপত্য দখল কৰাৰ আগতে ভাৰতৰ চহকী আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ ভূমিয়ে অসংখ্য আক্ৰমণ আৰু লুটপাতৰ সন্মুখীন হৈছিল। ১৮৫৭ চনৰ মহান ভাৰত বিদ্ৰোহৰ লগে লগে ভাৰতৰ শাসন ব্যৱস্থা ইংলেণ্ডৰ ৰাণীৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ হয় আৰু মহাৰাণা শম্ভূ সিংহই মেৱাৰৰ সিংহাসনত আৰোহণ কৰাৰ লগে লগে এক নতুন যুগ আৰম্ভ হৈছিল।

তেওঁ দ্বিতীয় মহাৰাণা সংগ্ৰাম সিংহৰ বংশধৰ; মহাৰাণা স্বৰূপ সিংহই তেওঁক মনোনীত উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। মহাৰাণা শম্ভূ সিংহ নাবালক হিচাপে সিংহাসনত আৰোহণ কৰি যুৱ মহাৰাণাক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ এজন ব্ৰিটিছ ৰাজনৈতিক এজেণ্ট নিযুক্তি দিয়া হয়। সেই সময়ৰ আৰ্থিক অৱস্থা আগতকৈ তুলনামূলকভাৱে সুস্থিৰ আৰু প্ৰগতিশীল আছিল আৰু মেৱাৰৰ শাসক হিচাপে তেওঁক সম্পূৰ্ণ ক্ষমতা প্ৰদান কৰাৰ পিছতো তেওঁ ৰাজ্যৰ কোষাগাৰ পুনৰ ভৰাই ৰাখিছিল।

সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ প্ৰশাসনিক সম্পদৰ উন্নতিৰ বাবে বিভিন্ন নতুন নিয়ম আৰু কাৰ্যালয় স্থাপন কৰি মন্দিৰ আৰু পবিত্ৰ স্থানৰ প্ৰশাসন আৰু আয়ৰ সংগঠিত কৰি মেৱাৰৰ বাবে নতুন আইনী সংহিতা প্ৰৱৰ্তন কৰে। তেওঁৰ অধীনত সামৰিক বাহিনী পুনৰ সংগঠিত হয়, বিভিন্ন কাৰাগাৰ সংস্কাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু নতুনকৈ পথ আৰু ৰেলপথ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰা হয়। আনুষ্ঠানিকভাৱে অশিক্ষিত হোৱাৰ পাছতো তেওঁ শিক্ষাক সৰ্বোচ্চ গুৰুত্ব দি বৰ্তমানৰ বিভিন্ন বিদ্যালয় সম্প্ৰসাৰণ কৰি অসংখ্য নতুন বিদ্যালয়ৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। আটাইতকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল, তেওঁ প্ৰথমে ছোৱালীৰ বাবে এখন বিদ্যালয় স্থাপন কৰিছিল আৰু এইদৰে সকলোৰে বাবে শিক্ষাৰ সুযোগৰ প্ৰসাৰ ঘটাইছিল। তেওঁ সতী প্ৰথা ৰোধৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা বলবৎ কৰাৰ লগতে অপৰাধীক বৃহৎ আৰ্থিক জৰিমনা বিহিছিল।

এইদৰে ৰাজহুৱা সা-সুবিধা আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ বিভিন্ন সংস্কাৰৰ সৈতে শম্ভু সিংহক তেওঁৰ সময়ৰ এজন উদাৰ আৰু সু-পৰিচালিত ৰজা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। কিন্তু ২৭ বছৰ কম বয়সতে তেওঁৰ অকাল মৃত্যুৰ লগে লগে তেওঁৰ জন্মভূমিক প্ৰাচীন সোণালী যুগলৈ পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ সপোন স্তব্ধ হৈ পৰিল। তেওঁৰ কোনো উত্তৰাধিকাৰী নাছিল আৰু তেওঁৰ ভাগিন সজ্জন সিংহ, যিজন তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত নিজেই নাবালক আছিল; তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীত্ব লাভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ পূৰ্বৰ সংস্কাৰসমূহ ধাৰাবাহিকভাৱে আগবাঢ়িছিল।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ছিছোদিয়া বংশ
স্বৰূপ সিংহ

**মহাৰাণা স্বৰূপ সিংহ** () তেওঁ পৰিয়ালটোৰ বাগুৰ শাখাৰ মহাৰাজ শিৱদন সিঙৰ জৈৱিক পুত্ৰ আছিল যদিও তেওঁক ডাঙৰ ভাতৃ মহাৰাণা চৰ্দাৰ সিংহই দত্তক লৈছিল। তেওঁৰ ৰাজত্বকাল ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহক সামৰি লৈছিল যদিও ইংলিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰে ১৮১৮ চনত হোৱা চুক্তিৰ মহাৰাজা ভীম সিঙে স্বাক্ষৰ কৰা পক্ষ হিচাপে তেওঁ পাৰ্শ্বৱৰ্তী হৈ আছিল। ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ চাৰি বছৰৰ পাছত ১৮৬১ চনত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ ভাতৃ কুঁৱৰ শ্বেৰ সিঙৰ পুত্ৰ ভাগিন শম্ভূ সিংহই ৰাজপাটত বহে।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ছিছোদিয়া বংশ
জৱান সিংহ

মহাৰাণা **জৱান সিংহ** (২ জুলাই ১৮০০ – ৩০ আগষ্ট ১৮৩৮) উদয়পুৰ ৰাজ্যৰ ছিছোদিয়া বংশৰ ৰাজপুত শাসক (ৰাজত্ব: ১৮২৮–১৮৩৮) আছিল। মহাৰাণা ভীম সিংহৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ যিয়ে পিতৃৰ পিছত তেওঁ ৰাণা হৈছিল। তেওঁ কবি আছিল আৰু "ব্ৰিজৰাজ" ছদ্ম নামেৰেও জনাজাত আছিল।
তেওঁৰ তৃতীয়জন ভতিজাক কুঁৱৰ চৰ্দাৰ সিংহক তেওঁৰ পৰৱৰ্তী মহাৰাণা হিচাপে দত্তক লয়, যি বাগুৰৰ দ্বিতীয় সংগ্ৰাম সিংহৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ কুঁৱৰ নাথৰ পুত্ৰ অৰ্থাৎ সংগ্ৰাম সিংহৰ নাতি আছিল।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ছিছোদিয়া বংশ
চৰ্দাৰ সিংহ

**মহাৰাণা চৰ্দাৰ সিংহ** (২৯ আগষ্ট ১৭৯৮ – ১৪ জুলাই ১৮৪২) আছিল মেৱাৰৰ ছিছোদিয়া ৰাজপুত শাসক(ৰাজ্য ১৮৩৮–১৮৪২)। তেওঁ দ্বিতীয় মহাৰাণা সংগ্ৰাম সিংহৰ প্ৰপৌত্ৰ আছিল, বাগুৰৰ মহাৰাজ নাথ সিংহৰ নাতি, বাগুৰৰ মহাৰাজ শিৱদন সিংহৰ পুত্ৰ যি "থিকানেদাৰ" আছিল। অৰ্থাৎ তেওঁলোকৰ পিতৃ ৰাজ্য মেৱাৰৰ অধীনত থকা বংশগত *ফিফ*। তেওঁৰ নিঃসন্তান পূৰ্বপুৰুষে জৱান সিংহক তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে দত্তক লৈছিল। উত্তৰাধিকাৰীহীন হৈ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত তেওঁৰ ভাতৃ স্বৰূপ সিংহই ৰাজত্ব কৰে।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ছিছোদিয়া বংশ
টিমোথী হাল চালামেট

টিমোথী হাল চালামেট (জন্ম 27 ডিচেম্বৰ, 1995) এগৰাকী আমেৰিকান আৰু ফৰাচী অভিনেতা। 2010-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে গুৰুত্ব লাভ কৰাৰ পিছত, তেওঁ 2020-ৰ দশকটোৰ আৰম্ভণিৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ অভিনেতা হিচাপে নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। বিভিন্ন ধৰণৰ ব্লকবাষ্টাৰ আৰু স্বতন্ত্ৰ চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত, তেওঁ চাৰিটা একাডেমী বঁটা, চাৰিটা ব্ৰিটিছ একাডেমী চলচ্চিত্ৰ বঁটা, আৰু এখন গ্ৰেমী বঁটা মনোনয়নৰ উপৰিও এটা অভিনেতা বঁটা, এটা গ 'ল্ডেন গ্লোব বঁটা, আৰৰ লগতে দুটা সমালোচকৰ পছন্দৰ বঁটা সহ অসংখ্য প্ৰশংসা লাভ কৰিছে। আগশাৰীৰ অভিনেতা হিচাপে তেওঁৰ ছবিসমূহে বিশ্বজুৰি 2.20 কোটি ডলাৰৰো অধিক উপাৰ্জন কৰিছে।

নাটক ধাৰাবাহিক হোমল্যান্ডত অভিনয় কৰি চেলামেটে টেলিভিছনত তেওঁৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। 2014 চনত কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয় ছাত্ৰ হিচাপে থকাৰ সময়ত তেওঁ কমেডী-ড্ৰামা মেন, উইমেন এণ্ড চিলড্ৰেনৰ জৰিয়তে চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু ক্ৰিষ্টফৰ নোলান কল্পবিজ্ঞান ছবি ইণ্টাৰষ্টেয়াৰত অভিনয় কৰে। লুকা গুৱাডাগনিনোৰ কমিং-অৱ এজ ছবি কল মি বাই ইয় 'ৰ নেম (2017) ত প্ৰেমময় কিশোৰীৰ মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি চেলামেটে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল, যাৰ ফলত তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে একাডেমী বঁটা বাবে মনোনয়ন লাভ কৰিছিল আৰু শ্ৰেণীটোৰ তৃতীয় কনিষ্ঠ মনোনীত হৈছিল। তেওঁ গ্ৰেটা গাৰউইগ চলচ্চিত্ৰ লেডী বাৰ্ড (2017) আৰু লিটল উইমেন (2019) ত তেওঁৰ সহযোগী চৰিত্ৰৰ বাবে আৰু লগতে জীৱনীমূলক বিউটিফুল বয় (2018) ত নিক শ্বেফ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে অধিক স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। 

ডেনিছ ভিলেনিউভ কল্পবিজ্ঞান ছবি ড্যুন (2021) আৰু ড্যুনঃ পাৰ্ট টু (2024) ত পল এট্ৰেইডছ আৰু সংগীতৰ কাল্পনিক ছবি ৱোংকা (2023) ত ৱিলি ৱোংকাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি চেলামেটে বৃহৎ বাজেটৰ ছবিত অভিনয় কৰাৰ জৰিয়তে তেওঁৰ আগশাৰীৰ পুৰুষৰ মৰ্যাদা দৃঢ় কৰিছিল। তেওঁ জীৱনীমূলক নাটক এ কম্পলিট আন 'ন' ন (2024) ত বব ডিলান চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে একেৰাহে একাডেমী বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰিছিল আৰু জোশ চাফিৰ ক্ৰীড়া কৌতুক চলচ্চিত্ৰ মাৰ্টি চুপাৰিমত অভিনয় কৰি প্ৰথমে তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে এছ. এ. জি বঁটা প্ৰদান কৰিছিল, আনহাতে পিছৰজনে তেওঁক শ্ৰেণীৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে সমালোচকৰ পছন্দ বঁটা আৰু এটা চলচিত্ৰ-সংগীত বা কৌতুকত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাজনৰ বাবে গ 'ল্ডেন গ্লোব বঁটা লাভ কৰে, যাৰ ফলত তেওঁ প্ৰতিটো বঁটাৰ আটাইতকৈ কম বয়সীয়া প্রাপক হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।

## টোকাসমূহ

## তথ্যসূত্ৰসমূহ

## বাহ্যিক সংযোগসমূহ

* 
শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি
শ্ৰেণী:Pages including recorded pronunciations
সজ্জন সিংহ

কৰ্ণেল এইচ এইচ মহাৰাজাধিৰাজ মহাৰাণা ছাৰ **সজ্জন সিংহ** জি চি এছ আই(১৮ জুলাই ১৮৫৯ – ২৩ ডিচেম্বৰ ১৮৮৪), উদয়পুৰ ৰাজকুমাৰী ৰাজ্যৰ ছিছোদিয়া ৰাজপুত শাসক আছিল (মৃত্যু ১৮৭৪ – ১৮৮৪)। বাগুৰৰ মহাৰাজ শক্তি সিংহৰ পুত্ৰ আৰু তেওঁৰ নিঃসন্তান প্ৰথম ভতিজাক মহাৰাণা শম্ভূ সিংহই তেওঁক দত্তক লয় আৰু ১৮৭৪ চনত তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হয়। তেওঁ পৰিয়ালটোৰ শিৱৰতি শাখাৰ পৰা দ্বিতীয় মহাৰাণা সংগ্ৰাম সিংহৰ বংশধৰ ফতেহ সিংহক দত্তক লয়।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ছিছোদিয়া বংশ
ব্ৰজ ভাষা

**ব্ৰজ** হৈছে ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়ালৰ ভিতৰৰ এটা ভাষা পশ্চিম উত্তৰ প্ৰদেশৰ ব্ৰজ অঞ্চলত মথুৰাক কেন্দ্ৰ কৰি প্ৰচলিত। আৱাধিৰ লগতে ই উত্তৰ-মধ্য ভাৰতৰ দুটা প্ৰধান সাহিত্যিক ভাষাৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল আৰু তাৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে একত্ৰিত হৈ ১৯ শতিকাত মানক হিন্দী ভাষাৰ বিকাশত অৰিহণা যোগাইছিল। ইয়াক আজি পশ্চিম উত্তৰ প্ৰদেশৰ বহু জিলাত ইয়াৰ অনন্য ৰূপত কোৱা হয়, ইয়াক প্ৰায়ে ‘কেন্দ্ৰীয় ব্ৰজ ভাষা’ বুলি কোৱা হয়।

এই ভাষাটো ঐতিহাসিকভাৱে কৃষ্ণক উৎসৰ্গিত বৈষ্ণৱী কবিতাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ জীৱন ব্ৰজ অঞ্চলৰ স্থানসমূহৰ সৈতে জড়িত আছিল। বল্লভ পন্থাৰ হাজিঅ'গ্ৰাফিক বাৰ্তা সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰাৰম্ভিক গদ্য গ্ৰন্থ আছিল৷

পাঞ্জাবী আৰু মধ্যৱৰ্তী উপভাষাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হোৱা হিন্দুস্তানী ভাষাৰ তুলনাত ব্ৰজক পণ্ডিতসকলে মধ্য ভাৰত-আৰ্য্য ভাষাৰ অধিক ৰক্ষণশীল উদাহৰণ বুলি গণ্য কৰে।

## গ্ৰন্থ
* যুগল শতক — স্বামী শ্ৰীভট্ট দেবাচাৰ্য 
* বিনয় পত্ৰিকা — তুলসীদাস
* সুৰ সাগৰ — তুলসীদাস
* বুদ্ধ চৰিত — আচাৰ্য ৰামচন্দ্ৰ শুক্লা
* ছুফী কবিতা — আমীৰ খুশ্ৰু
* ইউলজিছ — কবি ভূষণ
* বৃন্দ সতসাই — বৃন্দ (১৬৪৩–১৭২৩)

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা
ছত্তীছগঢ়ী ভাষা

**ছত্তীছগঢ়ী ভাষা** () হৈছে এটা ইন্দো-আৰ্য ভাষা, যাক প্ৰায় ১৬.২৫ মিলিয়ন লোক ভাৰতৰ ছত্তীছগঢ়, ওড়িশা, মধ্য প্ৰদেশ আৰু মহাৰাষ্ট্ৰত ব্যৱহাৰ কৰে। ই হিন্দীৰ সৈতে একেলগে ছত্তীছগঢ় ৰাজ্যৰ সহ-অধিকাৰিক ভাষা। এই ভাষাটো পূৰ্বীয় হিন্দী ভাষাসমূহৰ অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় জনগণনাত ইয়াক হিন্দীৰ এটা উপভাষা হিচাপে গণনা কৰা হৈছে।

## আৰু চাওক
*সুৰগুজীয়া ভাষা

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা
সুৰগুজীয়া ভাষা

**সুৰগুজীয়া** হৈছে ইন্দো-আৰ্য ভাষা-গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত উপভাষা বা ভাষিক প্ৰকাৰ, যি ছত্তীছগঢ়ী ভাষাৰ এটা ৰূপ। এই ভাষাটো মুখ্যত ছত্তীছগঢ়ৰ সুৰগুজা অঞ্চলত কোৱা হয়। কেতিয়াবা ইয়াক পূৰ্বীয় হিন্দী ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলিও গণ্য কৰা হয়।

## ভাষাভাষী

সুৰগুজীয়া ভাষা মূলত সুৰগুজা, জশপুৰ আৰু কোৰিয়া জিলাত কোৱা হয়; ইয়াৰ উপৰিও অলপ পৰিমাণে ৰায়গঢ় আৰু কোৰবা জিলাতো এই ভাষা ব্যৱহৃত হয়।

সুৰগুজীয়া ভাষাভাষীক প্ৰায়েই ছত্তীছগঢ়ী ভাষাভাষীৰ সৈতে একেলগে গণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও, বহুতো হিন্দী ভাষা আৰু আন আঞ্চলিক ভাষাৰ দৰে, ভুল, খামখেয়ালী বা ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত শ্ৰেণীবিভাগৰ ফলত সুৰগুজীয়াক প্ৰায়ে মানক হিন্দীৰ অন্তৰ্গত বুলি ধৰা হৈছে।

## শ্ৰেণীবিভাগ
বহুতো ভাষাবিদে সুৰগুজীয়াক ছত্তীছগঢ়ী ভাষাৰ এটা উপভাষা বুলি গণ্য কৰে, আৰু ভাষাবিদ জৰ্জ এ. গ্ৰিয়েৰছনে তেওঁৰ বিস্তৃত গ্ৰন্থ *[[Linguistic Survey of India]]*ত ইয়াক সেইদৰে চিহ্নিত কৰিছিল। বাস্তৱতে, Ethnologue অনুসাৰে, সুৰগুজীয়া ভাষাৰ ছত্তীছগঢ়ীৰ সৈতে শব্দভাণ্ডাৰগত সাদৃশ্য ৭১%ৰ পৰা ৭৬% পৰ্যন্ত।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা
লম্বাড়ী ভাষা

**লম্বাড়ী** (**লম্বানি**, **লামাণী** অথবা **বাঞ্জাৰী**, ) হৈছে এটা পশ্চিমী ইন্দো-আৰ্য ভাষা, যাক বাঞ্জাৰা জনগোষ্ঠীয়ে ভাৰতৰ বিভিন্ন অংশত ব্যৱহাৰ কৰে। এই ভাষাটোৰ নিজা কোনো স্থানীয় লিপি নাই।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা
বঘেলী ভাষা

**বঘেলী** (দেৱনাগৰী লিপি: बघेली, অথবা **বঘেলখণ্ডী**) হৈছে এটা মধ্য ইন্দো-আৰ্য ভাষা, যাক ভাৰতৰ মধ্য অঞ্চলৰ বঘেলখণ্ড অঞ্চলত কোৱা হয়। 

## শ্ৰেণীবিভাগ

পূৰ্বীয় হিন্দী উপগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত এটা ভাষা হিচাপে, বঘেলীক ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় জনগণনা প্ৰতিৱেদনত ‘অৱধীৰ উপভাষা’ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে। বঘেলী হৈছে এটা আঞ্চলিক ভাষা, যাক একে গোটৰ ভিতৰত আৰু বিভিন্ন গোটৰ মাজত যোগাযোগৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়েৰছনে তেওঁৰ *[[Linguistic Survey of India]]*ত বঘেলীক পূৰ্বীয় হিন্দী ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত বুলি শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছিল। স্থানীয় বিশেষজ্ঞ ড° ভগৱতী প্ৰসাদ শুক্লাই কৰা বিস্তৃত গৱেষণাও গ্ৰিয়েৰছনৰ এই শ্ৰেণীবিভাগৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। Ethnologue অনুসাৰে, গদৱানী, কুমহাৰী আৰু ৰেৱা বঘেলী ভাষাৰ উপভাষা। শুক্লাৰ মতে, বঘেলী ভাষাৰ তিনিটা ৰূপ আছে—

# বিশুদ্ধ বঘেলী
# পশ্চিমীয়া-মিশ্ৰিত বঘেলী
# দক্ষিণীয়া-বিকৃত বঘেলী

বহুতো ইন্দো-আৰ্য ভাষাৰ দৰে, বঘেলীকো প্ৰায়ে ভুল, খাম-খেয়ালি বা ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিতভাৱে এটা উপভাষা হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে, এটা স্বতন্ত্ৰ ভাষা হিচাপে নহয়। ইয়াৰ উপৰি, আন হিন্দী ভাষাৰ ক্ষেত্ৰত যেনেকৈ দেখা যায়, জনগণনাত বঘেলী ভাষাভাষীক প্ৰায়ে মানক হিন্দী ভাষাভাষীৰ সৈতে একেলগে গণনা কৰা হৈছে।

## ভৌগোলিক বিস্তৃতি

বঘেলী ভাষা মূলত মৌগঞ্জ, ৰেৱা, সাতনা, সিধি, সিংগ্ৰৌলী, শাহডোল, উমৰিয়া, অনুপ্পুৰ আৰু কাটনি জিলাত, মধ্য প্ৰদেশত কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি উত্তৰ প্ৰদেশৰ মিৰ্জাপুৰ, সোনভদ্ৰ, প্ৰয়াগৰাজ আৰু চিত্ৰকূট জিলাৰ কিছুমান অংশত, লগতে মধ্য প্ৰদেশৰ বৈকুণ্ঠপুৰ অঞ্চলতো এই ভাষা ব্যৱহৃত হয়।

## জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি

পাও (Pao) নামৰ এটা অনুসূচিত জনজাতি—যাক পাব্ৰা (Pabra) বুলিও জনা যায়—তেওঁলোকে বঘেলীক নিজৰ প্ৰথম ভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ ভাষাটো ভুলবশতঃ *Ethnologue*ত তিব্বতী-বাৰ্মী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল, সম্ভৱতঃ বাৰ্মাৰ পাও ভাষাৰ সৈতে হোৱা বিভ্ৰান্তিৰ বাবেই।

বঘেলী ভাষাত কেইবাটাও ৰেডিঅ’ আৰু টেলিভিছন অনুষ্ঠান সম্প্ৰচাৰিত হয়। অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’ শাহডোল, ৰেৱা আৰু ভোপালৰ পৰা বঘেলী গীত আৰু কৃষি-সম্পৰ্কীয় অনুষ্ঠান সম্প্ৰচাৰ কৰি আহিছে। ইয়াৰ উপৰিও, ৰেৱাস্থিত আৱধেশ প্ৰতাপ সিং বিশ্ববিদ্যালয়ত বঘেলী সাহিত্যৰ পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়নৰ সুবিধা উপলব্ধ।

## তথ্যসূত্ৰ

## বাহ্যিক সংযোগ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা
নিমাড়ী ভাষা

**নিমাড়ী** হৈছে মধ্যপ্ৰদেশ ৰাজ্যৰ ভিতৰত পশ্চিম-মধ্য ভাৰতৰ নিমাৰ অঞ্চলত প্ৰচলিত পশ্চিম ভাৰত-আৰ্য্য ভাষা। এই অঞ্চলটো মহাৰাষ্ট্ৰৰ কাষতে আৰু মালৱাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত। নিমাড়ী ভাষা কোৱা জিলাকেইখন হ'ল: বৰুৱানী, খাণ্ডৱা, বৰৱাহা, খাৰগোনে, বুঢ়ানপুৰ, সনাৱাদ আৰু ধৰ, হৰদা আৰু দেৱাছ জিলাৰ দক্ষিণৰ অধিকাংশ অঞ্চল। ইয়াক ৰাজস্থানী ভাষা শাখাৰ অন্যতম সুকীয়া ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। নিমাড়ীৰ বিখ্যাত সাহিত্যিকসকল আছিল গৌৰীশংকৰ শৰ্মা, ৰামনাৰায়ণ উপাধ্যায়, সুৰেন্দ্ৰ খেদে আদি।

প্ৰধানকৈ খাৰগোনে, বৰুৱানী, খাণ্ডৱা জিলাত নিমাৰী ভাষা প্ৰচলিত। ৰামনাৰায়ণ উপাধ্যায়, মহাদেৱ প্ৰসাদ চতুৰ্বেদী, প্ৰভাকৰ জী ডুবে, জীৱন যোশী, আদিয়ে ইয়াৰ সাহিত্যত যথেষ্ট অৱদান আগবঢ়াইছে। মহাদেৱ প্ৰসাদ চতুৰ্বেদী "মধ্যা"ৰদ্বাৰা ৰচিত "আম্মাৰ বল" (ভাগৱতৰ অনুবাদ) নিমাৰীৰ প্ৰথম মহাকাব্য বুলি গণ্য কৰা হয়। 

প্ৰভাকৰ জী ডুবেকো ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে সম্বৰ্ধনা জনায়। তেওঁ মহেশ্বৰ আৰু ওমকাৰেশ্বৰ (জ্যোতিৰ্লিংগৰ অন্যতম)ৰ ওচৰত অৱস্থিত বৰৱাহা চহৰত বাস কৰিছিল। তেওঁ বহু মঞ্চ নাটকত অভিনয় কৰিছিল আৰু ৰাম দাদাৰ শিষ্য আছিল, সঘনাই খাণ্ডৱালৈ গৈছিল। "গামেট" আৰু "ছৱাং"ৰ দৰে গীতৰ বাবে তেওঁক এতিয়াও স্মৰণ কৰা হয়। পেছাদাৰী শিক্ষক হিচাপেও কাম কৰিছিল। তেওঁৰ এখন গ্ৰন্থ "থুমকা"ক ইছুৰি একাডেমীয়ে বঁটা প্ৰদান কৰিছিল। ১৯৯৭ চনৰ ১৩ মাৰ্চত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা
মেৱাড়ী ভাষা

**মেৱাড়ী** হৈছে ৰাজস্থানী ভাষা গোটৰ অন্তৰ্গত এটা ইণ্ডো-আৰ্য ভাষা। এই ভাষাটো প্ৰায় পাঁচ মিলিয়ন লোকৰদ্বাৰা কথিত, যিসকল মূলতঃ ৰাজসমন্দ, ভিলৱাড়া, উদয়পুৰ, চিত্তোৰগঢ় আৰু প্ৰতাপগড় জিলাত (ৰাজস্থান ৰাজ্য), লগতে মাণ্ডসৌৰ আৰু নিমুচ জিলাত (মধ্য প্ৰদেশ ৰাজ্য) বাস কৰে। 

মেৱাড়ী ভাষাত ৩১টা ব্যঞ্জন, ১০টা স্বৰ আৰু ২টা দ্বিস্বৰ আছে। এই ভাষাত ইণ্টোনেচন গুৰুত্বপূৰ্ণ। শব্দৰ আৰম্ভণি আৰু মাজৰ স্থানত দন্তীয় ঘৰ্ষণ ধ্বনিৰ পৰিৱৰ্তে গ্লোটাল ষ্টপ ব্যৱহাৰ হয়। ৰূপান্তৰ আৰু উৎপত্তি হৈছে শব্দ গঠনৰ মুখ্য প্ৰক্ৰিয়া। 

এই ভাষাত দুটা সংখ্যা—একৱচন আৰু বহুবচন, দুটা লিংগ—পুংলিংগ আৰু স্ত্ৰীলিংগ, আৰু তিনিটা কাৰক—সাধাৰণ, তিৰ্যক আৰু সম্বোধনীয় কাৰক আছে। কাৰক চিহ্নায়ন আংশিকভাৱে ৰূপান্তৰমূলক আৰু আংশিকভাৱে উত্তৰপদভিত্তিক। সম্মতি অসম্পূৰ্ণ কালত নামবাচক–কৰ্মবাচক ধৰণৰ, কিন্তু সম্পূৰ্ণ কালত এৰ্গেটিভ–এবচলিউটিভ ধৰণৰ।

সংজ্ঞাবাচক শব্দসমূহ সিহঁতৰ অন্ত্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰূপান্তৰিত হয়। সৰ্বনামসমূহ সংখ্যা, ব্যক্তি আৰু লিংগ অনুসৰি ৰূপান্তৰিত হয়। তৃতীয় ব্যক্তি কেৱল লিংগৰ ক্ষেত্ৰতেই নহয়, নিকট–দূৰত্বৰ স্তৰতো পৃথক কৰা হয়। এই ভাষাত তিনিটা কাল — বৰ্তমান, অতীত আৰু ভৱিষ্যৎ; আৰু চাৰিটা ভাব আছে। বিশেষণ দুটা ধৰণৰ—চিহ্নিত আৰু অচিহ্নিত। ইয়াত তিনিটা ক্ৰিয়াবিশেষণীয় ৰূপ বা পাৰ্টিচিপল আছে—বৰ্তমান, অতীত আৰু সম্পূৰ্ণ। মেৱাড়ী ভাষাৰ বাক্য গঠন হৈছে কৰ্তা–কৰ্ম–ক্ৰিয়া (SOV) ধৰণৰ।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা
ভিল ভাষাসমূহ

**ভিল ভাষাসমূহ** হৈছে ভিল লোকসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ভাষা/উপভাষাসমূহৰ এটা গোট, যাক সাধাৰণতে ইণ্ডো-আৰ্য ভাষাসমূহৰ অন্তৰ্গত গুজৰাটী আৰু ৰাজস্থানী ভাষাৰ উপভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। ২০১১ চনৰ তথ্য অনুসাৰে, পশ্চিম আৰু মধ্য ভাৰতত প্ৰায় ১.০৪ কোটি ভিল লোকে এই ভাষাসমূহ ব্যৱহাৰ কৰে। এই ভাষাসমূহ ৰাজস্থানৰ দক্ষিণ আৰাৱলী পৰ্বতমালা আৰু মধ্য প্ৰদেশৰ পশ্চিম সাতপুৰা পৰ্বতমালা, উত্তৰ-পশ্চিম মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু দক্ষিণ গুজৰাট অঞ্চলত মুখ্য ভাষা হিচাপে ব্যৱহৃত।

ভাৰত চৰকাৰৰ সংখ্যালঘু বিষয়ক মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত ভাষাগত সংখ্যালঘু আয়ুক্তৰ ৫২তম প্ৰতিবেদন অনুসাৰে, দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলী জিলাত ভিলী হৈছে আটাইতকৈ অধিক ব্যৱহৃত ভাষা, যি জিলাখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪০.৪২%। গুজৰাট (৪.৭৫%), মধ্য প্ৰদেশ (৪.৯৩%) আৰু ৰাজস্থান (৪.৬০%) ৰাজ্যতো ভিলী ভাষাভাষীৰ সংখ্যা উল্লেখযোগ্য।

## সম্পৰ্ক
ভিল ভাষাসমূহে গুজৰাটী ভাষা আৰু ৰাজস্থানী–মাৰোৱাৰী ভাষাসমূহৰ মাজত এটা সংযোগসূত্ৰ গঠন কৰে।

ভৌগোলিকভাৱে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিলে ভিল ভাষাসমূহ তলত দিয়া ধৰণে বিভক্ত—

*উত্তৰ ভিল
**বাউৰিয়া
**ৱাগড়ী (সম্ভৱতঃ মধ্য শাখাৰ; আদিৱাসী, পাটেলীয়া আদি ভিল উপভাষাৰ সৈতে যথেষ্ট বুজাবুজি সম্ভৱ)
**ভিলোৰী (নইৰী, ডুংগ্ৰা)
**মাগৰী (মাগ্ৰা কি বোলী; *Ethnologue*ত ভিলীৰ অন্তৰ্গত)

*মধ্য ভিল
**ভিলী (প্ৰকৃত) (পাটেলীয়া), ভিলোডী, আদিৱাসা আৰু ৰাজপুত গাৰাছিয়া
**ভিলালী (ৰাঠাৱী)
**চোদ্ৰী
**ধোধীয়া–কুকনা
**ধাঙ্কী
**ডুবলী

*পূৰ্ব ভিল (বাৰেলী)
**পাল্যা বাৰেলী
**পৌৰী বাৰেলী
**ৰাঠৱী বাৰেলী
**পাৰ্ধী
**কলতো (নিহালী)

অন্যান্য ভিল ভাষাসমূহৰ ভিতৰত গামিত (গামটি) আৰু মাওচী উল্লেখযোগ্য। বাসাভী ভিল জনগোষ্ঠীয় লোকসকলে ব্যৱহাৰ কৰে যদিও ই গুজৰাটীৰ অধিক ওচৰ। তেনেদৰে মালৱী আৰু নিমাড়ী ভাষা ৰাজস্থানীৰ অধিক ওচৰ বুলি ধৰা হয়। শেহতীয়া বৰ্ণিত বাগ্ৰী বোলি ভাষাটোকো ভিল ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা
ভীলী ভাষা

**ভীলী** (, ) হৈছে পশ্চিম-মধ্য ভাৰতৰ ৰাজস্থান, গুজৰাট, মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু মধ্য প্ৰদেশ ৰাজ্যত কথিত এটা পশ্চিম ইণ্ডো-আৰ্য ভাষা। এই ভাষাটোৰ আন নামসমূহৰ ভিতৰত **ভিলবোলী** অন্তৰ্ভুক্ত, আৰু ভীলী ভাষাৰ কেইবাটাও ৰূপক **গৰাসিয়া** বুলি কোৱা হয়। ভীলী হৈছে ভিল ভাষাসমূহৰ এটা সদস্য, যিসমূহ গুজৰাটী ভাষা আৰু ৰাজস্থানী ভাষাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত। এই ভাষাটো সাধাৰণতে দেৱনাগৰী লিপি ব্যৱহাৰ কৰি লিখা হয়। ভীলী ভাষাৰ ভাৰতত কোনো চৰকাৰী মৰ্যাদা নাই।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা
ভীম সিংহ

| house        = ৰাণাৱট ছিছোদিয়া
| father       = অৰি সিংহ দ্বিতীয়
| mother       = Jhaliji Sardar Kanwarji d.of Rana Kanha Singh of Gogunda in Mewar
| religion     = Hinduism
}}
**মহাৰাণা ভীম সিংহ** (১০ মাৰ্চ ১৭৬৮ – ৩০ মাৰ্চ ১৮২৮) মেৱাৰ ৰাজ্যৰ ২৬ সংখ্যক ছিছোদিয়া ৰাজপুত শাসক (ৰাজত্ব ১৭৭৮–১৮২৮) আছিল, যি উদয়পুৰ ৰাজ্যৰ প্ৰথম মহাৰাণা হৈছিল। তেওঁ দ্বিতীয় মহাৰাণা আৰি সিংহৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ আৰু পূৰ্বৰ মহাৰাণা হাম্মীৰ সিংহ দ্বিতীয়ৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ আছিল।

দহ বছৰ বয়সত মহাৰাণা ভীম সিঙে তেওঁৰ ভাতৃ মহাৰাণা হাম্মীৰ সিংহ দ্বিতীয়ৰ উত্তৰাধিকাৰী হয়, যিজনৰ হাতত ৰাইফলৰ গুলী ফুটি ১৬ বছৰ বয়সত অকাল মৃত্যু হৈছিল। মহাৰাজ হাম্মীৰ সিংহই বাগ সিং আৰু অৰ্জুন সিঙে তেওঁৰ খুৰা-ককাক আৰু বিধৱা মাতৃ ঝলিজী চৰ্দাৰ কানৱৰজীৰ ৰিজেন্সিৰ অধীনত খালী কোষাগাৰেৰে এখন অস্থিৰ ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। মহাৰাণা ভীম সিঙে এই অস্থিৰ অৱস্থা উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছিল, তাৰ অবৈতনিক মাৰাঠা সৈন্যই মেৱাৰৰ পূৰ্বৰ ৰাজধানী চিত্তোৰ লুটপাত কৰাৰ পিছত। ভীম সিংহৰ শাসনকালত সৈন্যসকলৰ লুণ্ঠন চলি থাকিল আৰু অধিক ভূখণ্ড হেৰুৱাই পেলালে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিঘটনা হ’ল ১৮১০ চনত তেওঁৰ বংশক বচাবলৈ আৰু ৰাজপুতনাৰ ৰাজপুত ঘৰসমূহৰ মাজত হোৱা ব্যাপক গৃহযুদ্ধ ৰোধ কৰিবলৈ তেওঁৰ কন্যা কৃষ্ণ কুমাৰীয়ে ১৬ বছৰ বয়সত বিষ পান কৰি মৃত্যুবৰণ কৰে।

মহাৰাণা ভীম সিংহই নিজৰ বিখ্যাত আৰু ফলপ্ৰসূ পূৰ্বপুৰুষৰ দৰে ৰাজপুতনাত ৰাজনৈতিক শক্তি হিচাপে নিজৰ ঘৰ মেৱাৰক নেতৃত্ব দিব পৰা নাছিল। বিদেশী সম্ৰাটসকলৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰতিৰোধৰ বাবে মেৱাৰক এসময়ত আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰাজপুত ঘৰ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল যদিও ১৮১৮ চনৰ ১৩ জানুৱাৰীলৈকে মহাৰাণা ভীম সিংহই ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীক তেওঁলোকৰ সুৰক্ষা গ্ৰহণ কৰি চুক্তিবদ্ধ হ'বলগীয়া হৈছিল।

ৰাণী ৰাথোৰজী গুলাব কানৱৰজীয়ে উত্তৰাধিকাৰী যুৱৰাজ অমৰ সিংহৰ জন্মৰ লগে লগে ভীম সিঙে তেওঁৰ সম্ভ্ৰান্ত লোকসকলৰ সৈতে খোজকাঢ়ি একলিংগজী মন্দিৰ দৰ্শন কৰে। তেওঁ মন্দিৰত এটা শিলালিপি  খোদিত কৰিছিল, য'ত চাৰণ আৰু ব্ৰাহ্মণৰ পৰা কিছুমান কৰ বিলুপ্ত কৰাৰ নিৰ্দেশ জাৰি কৰা হৈছিল।

১৮২৮ চনত তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ চাৰিগৰাকী ৰাণী আৰু চাৰিগৰাকী উপপত্নীয়ে প্ৰচলিত ৰাজপুত পৰম্পৰাৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি সতী গমন কৰে।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ছিছোদিয়া বংশ
হাৰিয়াণৱী ভাষা

**হাৰিয়াণৱী** ( বা ) হৈছে এটা ইণ্ডো-আৰ্য ভাষা যি মূলতঃ ভাৰতৰ হাৰিয়ানা ৰাজ্য আৰু দিল্লী কেন্দ্ৰশাসিত অঞ্চলত কথিত। হাৰিয়াণৱী ভাষা পশ্চিমী হিন্দী উপভাষা গোটৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়, যাৰ ভিতৰত খাৰীবোলী আৰু ব্ৰজ ভাষাও অন্তৰ্ভুক্ত। এই ভাষাটো সাধাৰণতে দেৱনাগৰী লিপি ব্যৱহাৰ কৰি লিখা হয়।

হাৰিয়াণৱী ভাষাৰ ৰাঙৰি উপভাষা ৰাঙঢ়াৰ সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ মাজত পাকিস্তানৰ পাঞ্জাব আৰু সিন্ধ প্ৰদেশত আজিও কথিত, বিশেষকৈ মুহাজিৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ মাজত। কিন্তু হাৰিয়ানাৰ ভিতৰত এই উপভাষাটো বৰ্তমান প্ৰায় লুপ্ত হৈ পৰিছে। এই উপভাষাটো পাৰ্চো-আৰবী লিপিৰ নস্তালিক ৰূপত লিখা হয়।

## জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত
দংগল, চুলতান আৰু তনু ৱেডছ মনু: ৰিটাৰ্নছ আদি বলিউড চলচ্চিত্ৰত হাৰিয়াণৱী সংস্কৃতি আৰু ভাষাক পটভূমি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই চলচ্চিত্ৰসমূহে ভাৰতৰ ভিতৰত আৰু বিদেশতো উষ্ণ আদৰণি লাভ কৰিছে।

ইয়াৰ ফলস্বৰূপে কিছুমান অ-মাতৃভাষী লোকেও হাৰিয়াণৱী ভাষা শিকাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ দেখুৱাইছে।

হাৰিয়াণৱী ভাষাই ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ জগতত নিজৰ উপস্থিতি দৃঢ়ভাৱে স্থাপন কৰিছে, দূৰদৰ্শন, জনপ্ৰিয় সংগীত এলবামসমূহ আৰু শিক্ষাক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ প্ৰভাৱ দেখা গৈছে।

ক্ৰীড়া, বলিউড, প্ৰতিৰক্ষা, শিল্পায়ন আৰু ৰাজনীতিত হাৰিয়ানাৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে হাৰিয়াণৱী ভাষা আৰু সংস্কৃতিও উল্লেখযোগ্যভাৱে প্ৰচাৰ লাভ কৰিছে।

ধাৰাবাহিক *Molkki* (২০২০–২০২২)ৰ চৰিত্ৰ বীৰেন্দ্ৰ প্ৰতাপ সিং, যাক অমৰ উপাধ্যায়ে অভিনয় কৰিছে, হাৰিয়াণৱী ভাষাত কথা কয়।

## স্থানীয় সংস্কৃতিত
হাৰিয়াণৱী ভাষাত লোকগীত, কাহিনী আৰু মৌখিক ইতিহাসসহ এক সমৃদ্ধ মৌখিক সংস্কৃতি আছে। এইসমূহ বিশেষ উপলক্ষৰ লগতে দৈনন্দিন জীৱনতো হাৰিয়াণৱী ভাষাভাষীসকলৰ দ্বাৰা অনুশীলিত হয়।

## টোকা

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা
হাম্মীৰ সিংহ দ্বিতীয়

**মহাৰাণা হাম্মীৰ সিংহ দ্বিতীয়** (১৭৬২ – ৬ জানুৱাৰী ১৭৭৮) মেৱাৰ ৰাজ্যৰ ছিছোদিয়া বংশৰ ৰাজপুত শাসক আছিল (মৃত্যু ১৭৭২–১৭৭৮)। তেওঁ আছিল মহাৰাণা দ্বিতীয় অৰি সিংহৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ। তেওঁৰ ১৬ বছৰ বয়সত নিজ হাতত ৰাইফল ফাটি মৃত্যু হয়। মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ ভীম সিংহ মেৱাৰৰ পৰৱৰ্তী মহাৰাণা হৈ পৰে।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ছিছোদিয়া বংশ
দ্বিতীয় অৰি সিংহ

মহাৰাণা **দ্বিতীয় অৰি সিংহ**  (২৭ জুলাই ১৭২৪ – ৯ মাৰ্চ ১৭৭৩ চনৰ পিছত) মেৱাৰ ৰাজ্যৰ মহাৰাণা আছিল। তেওঁ সিংহাসনত অধিষ্ঠিত হোৱাটো বিতৰ্কিত হৈ পৰিছিল কাৰণ তেওঁ তেওঁৰ ভতিজা আৰু পূৰ্বৰ মহাৰাণা ৰাজ সিংহ দ্বিতীয় (জন্ম ১৭৪৩, ৰাজত্ব ১৭৫৪–১৭৬১)ৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ কুঁৱৰ ৰতন সিং (১৯)ক হত্যা কৰি ৰাজপাট নিষ্কণ্টক আৰু প্ৰতিদ্বন্দ্বীহীন কৰি তুলিছিল। 

মহাৰাণা দ্বিতীয় প্ৰতাপ সিংহৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ দ্বিতীয় অৰি সিংহই প্ৰতাপৰ পুত্ৰ ৰাজ সিংহ দ্বিতীয়ৰ মৃত্যুত সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈছিল
যিয়ে ১১ বছৰ বয়সত পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈছিল আৰু সাত বছৰ ৰাজত্ব কৰিছিল। ১৭৬২ চনত অৰি সিংহই ১৭৭৩ চনৰ ৯ মাৰ্চত বুণ্ডীৰ মহাৰাও অজিত সিংজীয়ে হত্যা নকৰালৈকে এঘাৰ বছৰ ৰাজত্ব কৰিছিল; পাছলৈ অজিত সিংজীও অৰি সিংহক হত্যা কৰাৰ পিছত মাত্ৰ কেইমাহমানহে জীয়াই আছিল।

অৰি সিঙ খিংখিঙীয়া স্বভাৱৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল, যাৰ বাবে মেৱাৰৰ মুখীয়াল আৰু সম্ভ্ৰান্ত লোকসকলে অৰি সিংহৰ পৰা আঁতৰি আহিছিল। ইয়াৰ ফলত মেৱাৰৰ ক্ষমতা হ্ৰাস পাইছিল। মেৱাৰ দৰবাৰৰ পৰা ওলাই অহা সম্ভ্ৰান্ত লোকসকলে এটা গোট গঠন কৰিলে।
এই গোটটোৱে অৰি সিংহক হত্যা কৰি তেওঁৰ পূৰ্বৰ পুত্ৰ ৰত্ন সিংহৰ অনাথ পুত্ৰক শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।
যদিও ৰত্ন সিংহই সাময়িকভাৱে কুম্ভলগড় দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয়, পিছলৈ তেওঁ পৰাজিত হয়।

অৰি সিংহৰ দিনত সমগ্ৰ ভাৰততে মাৰাঠাসকল দুৰ্বল হৈ পৰিছিল যদিও মহাদাজী সিন্ধিয়াই উত্তৰত মাৰাঠা ক্ষমতা পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল।
অৰি সিংহই মোগল সাম্ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে মাৰাঠাসকলৰ লগত মিত্ৰতা কৰিছিল।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ছিছোদিয়া বংশ
জয়ন্তীয়া ভাষা

**জয়ন্তীয়া** বা **প্নাৰ** (ইংৰাজী: **Pnar** / *Ka Ktien Pnar*) হ'ল ভাৰত আৰু বাংলাদেশত প্ৰচলিত এটা অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষা। এই ভাষা মূলতঃ ভাৰতৰ মেঘালয় ৰাজ্যৰ জয়ন্তীয়া পাহাৰ অঞ্চলত কোৱা হয়। জয়ন্তীয়া ভাষাত ৩০টা ধ্বনি আছে: ৭টা স্বৰবৰ্ণ আৰু ২৩টা ব্যঞ্জনবৰ্ণ। এটা ব্যাকৰণগত লিংগ ব্যৱস্থা আছে, আৰু ইয়াৰ অবিকল্পিত শব্দৰ ক্ৰম হৈছে ক্ৰিয়াৰ আৰম্ভণি, ইয়াৰ পৰিয়াল আৰু ইয়াক কোৱা অঞ্চল দুয়োটাৰে বাবে অস্বাভাৱিক।

## ভৌগোলিক বিস্তৃতি
খাচী ভাষাসমূহৰ অন্তৰ্গত ভাষা হিচাপে, প্নাৰ এটা জটিল উপভাষা ধাৰাবাহিকতাৰ অংশ, য’ত মিশ্ৰিত বৈচিত্ৰ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছে যাৰ সঠিক সম্পৰ্ক ভাষাতত্ত্ববিদৰ মাজত এতিয়াও বিতৰ্কৰ বিষয়। মেঘালয়ৰ বাবে আনা ডালাডিয়েৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা ভাষা মানচিত্ৰই দেখুৱাইছে দুটা মুখ্য প্নাৰ ভাষাভাষী অঞ্চল, যিবোৰক খাচী আৰু ৱাৰ ভাষাভাষী অঞ্চলৰ এটা পাতলীয়া শ্ৰেণীৰে পৃথক কৰা হৈছে। মিলিতভাবে, এই দুটা প্নাৰ অঞ্চলেই প্ৰায় সমগ্ৰ পূব জয়ন্তীয়া পৰ্বত, পশ্চিম জয়ন্তীয়া পৰ্বত আৰু পশ্চিম খাচী পৰ্বত জিলাসমূহ আৱৰি আছে।

একাধিক সাম্প্ৰতিক মানচিত্ৰ, যি হিৰাম ৰিঙে পল ছিডৱেলৰ খাচী ভাষা হেণ্ডবুকৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰিছিল, বিভিন্ন শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। তাত, কেৱল পূৰ্বৰ দুটা জিলা প্নাৰ হিচাপে নামিত, যেতিয়া পশ্চিম খাচী হিলছত যিসকল বৈচিত্ৰ্য ভাষা কথিত হয়, সেইবোৰ মাহাৰাম ভাষাৰ অন্তৰ্ভুক্ত, যি সম্পৰ্কিত যদিও স্বতন্ত্ৰ ভাষা। দুয়ো মানচিত্ৰে চুবুৰীয়া অসম ৰাজ্যৰ ক্ষুদ্ৰ প্নাৰ ভাষাভাষী অঞ্চলসমূহো দেখুৱাইছে। পূৰ্বৰ মানচিত্ৰত, এই অঞ্চল সীমিত হৈছিল মেঘালয়ৰ সান্নিধ্যলৈ, আৰু পাছৰ মানচিত্ৰত হাফলঙৰ চাৰিওফালে থকা প্নাৰ ভাষাভাষী গাঁৱসমূহো দেখুৱোৱা হৈছে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা
বুন্দেলী ভাষা

**বুন্দেলী** (দেৱনাগৰী: बुन्देली/बुंदेली) বা বুন্দেলখণ্ডী হৈছে মধ্য ভাৰতৰ বুন্দেলখণ্ড অঞ্চলত কথিত এটা ভাৰত-আৰ্য ভাষা। ই মধ্য ভাৰত-আৰ্য ভাষাৰ অন্তৰ্গত আৰু পশ্চিম হিন্দী উপগোটৰ অন্তৰ্গত।

## শ্ৰেণীবিভাগ
বুন্দেলী ভাষাটো শৌৰসেনী অপভ্ৰংশ ভাষাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি ধৰা হয়। জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়াৰ্ছনে তেওঁৰ Linguistic Survey of India গ্ৰন্থত বুন্দেলীক পশ্চিমী হিন্দী শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। বুন্দেলী ভাষাটো ব্ৰজ ভাষাৰ সৈতে ওচৰ সম্পৰ্কিত, যি ঊনবিংশ শতিকালৈকে উত্তৰ-মধ্য ভাৰতৰ মুখ্য সাহিত্যিক ভাষা আছিল।

অন্য বহুতো ইণ্ডো-আৰ্য ভাষাৰ দৰে বুন্দেলীকো বহু সময়ত এটা স্বতন্ত্ৰ ভাষাৰ সলনি এটা উপভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও, অন্যান্য হিন্দী ভাষাসমূহৰ ক্ষেত্ৰত যেনেকৈ দেখা যায়, তেনেদৰে জনগণনাত বুন্দেলী ভাষাভাষীসকলকো বহু সময়ত মানক হিন্দী ভাষাভাষীসকলৰ সৈতে একেলগে গণনা কৰা হৈছে।

গ্ৰিয়াৰ্ছনে বুন্দেলী ভাষাক চাৰিটা উপভাষাগত গোটত বিভক্ত কৰিছিল:

* মানক বুন্দেলী — টিকমগড়, ললিতপুৰ, মহোবা আদিৰ অঞ্চলত ব্যৱহৃত।
* উত্তৰ-পূৰ্ব বুন্দেলী — বঘেলী ভাষাৰ সৈতে ওচৰ সম্পৰ্কিত।
* উত্তৰ-পশ্চিম বুন্দেলী — ব্ৰজ ভাষাৰ সৈতে সাদৃশ্যযুক্ত।
* দক্ষিণ বুন্দেলী — মাৰাঠী ভাষাৰ সামান্য প্ৰভাৱ থকা মিশ্ৰ বা ভঙা বুন্দেলী।

## ভৌগোলিক বিস্তৃতি

বুন্দেলখণ্ড অঞ্চলটো উত্তৰ প্ৰদেশ আৰু মধ্য প্ৰদেশ ৰাজ্যৰ কিছু অংশ সামৰি লয়। বুন্দেলী ভাষাটো গোৱালিয়ৰ, অশোকনগৰ, মোৰেনা, ভিণ্ড, দাতিয়া, শিৱপুৰী, গুনা, চান্দেৰী, ৱৰ্ছা, বান্দা, হামিৰপুৰ, জালাউন, ঝাঁসি, ললিতপুৰ, চিত্ৰকূট, মহোবা, ছতৰপুৰ, পন্না, টিকমগড়, সাগৰ, দামোহ আৰু নিৱাৰী জিলাসমূহত ব্যৱহৃত হয়।

## ইতিহাস
বুন্দেলখণ্ডী সাহিত্যৰ আদিম নিদৰ্শনসমূহ আল্‌হা-খণ্ড মহাকাব্যৰ পদসমূহত পোৱা যায়। এই কাব্যটো আজিও বানাফাৰী অঞ্চলৰ ভাটসকলৰ দ্বাৰা সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই মহাকাব্যটো দ্বাদশ শতিকাৰ বীৰসকলৰ কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত।

বুন্দেলী ভাষাত আনুষ্ঠানিক সাহিত্যৰ সূচনা সম্ৰাট আকবৰৰ শাসনকালত হৈছিল। ষোড়শ শতিকাৰ কবি কেশৱ দাস এই ভাষাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাহিত্যিক আছিল। উনবিংশ শতিকাত পদ্মাকৰ ভট্ট আৰু প্ৰজ্ঞেশে কেইবাটাও সাহিত্যকৃতি ৰচনা কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও প্ৰাণনাথ আৰু লাল কবিয়ে ছত্ৰসাল (পন্না)ৰ ৰাজদৰবাৰত বুন্দেলী ভাষাত বহুতো সাহিত্যকৃতি সৃষ্টি কৰিছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভাষা
জগত সিংহ দ্বিতীয়

মহাৰাণা **জগত সিংহ দ্বিতীয়** (১৭ ছেপ্টেম্বৰ ১৭০৯ – ৫ জুন ১৭৫১), মেৱাৰ ৰাজ্যৰ ছিছোদিয়া বংশৰ ৰাজপুত শাসক আছিল (ৰাজত্ব: ১৭৩৪ – ১৭৫১)। ভাতৃসকলৰ ভিতৰত তেওঁ জ্যেষ্ঠ হোৱাৰ বাবে মেৱাৰৰ সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হয়।

তেওঁ নিজৰ ৰাজ্যত সৌভাগ্যৰে অতিবাহিত কৰিছিল। কিন্তু ভাগিন প্ৰথম কুঁৱৰ মাধো সিংহক জয়পুৰৰ সিংহাসনত বহুৱাবলৈ চেষ্টা কৰি থাকোঁতে, ৰাজমহলৰ যুদ্ধত মাধো সিংহৰ জ্যেষ্ঠ সতীয়া ভায়েক ছাৱাই ঈশ্বৰ সিংহৰ হাতত পৰাস্ত হয় আৰু জয়পুৰৰ কাচৱাহা ঘৰ অৰ্পণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। তেওঁ বেতনভোগী সৈন্যকো দৰমহা দিব নোৱাৰা হৈছিল, যিয়ে তেওঁৰ দেশখনক বিধ্বস্ত কৰি পেলাইছিল।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ছিছোদিয়া বংশ
হলুদ বিহাৰ

বাংলাদেশৰ নাওগাঁও জিলাৰ পাহাপুৰত বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ সোমাপূৰা মহাবিহাৰৰপৰা ১৪.৫ কিলোমিটাৰ (৯.০ মাইল) দক্ষিণে **হলুদ বিহাৰ** অৱস্থিত। এই স্থানৰ মূল বৈশিষ্ট্য হৈছে "পূব-পশ্চিম দিশত ৬৫ মিটাৰ (২১৩ ফুট) আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত ৪০ মিটাৰ (১৩০ ফুট) বিস্তৃত এটা বৃহৎ টিলা।" ইয়াৰ উচ্চতা ১০ মিটাৰ (৩৩ ফুট)। টিলাটোৰ ওপৰত এটা ইটাৰ গঠন আৱিষ্কৃত হৈছে যিটো যেন এটা বৃহৎ হলৰ অৱশিষ্ট। টিলাটোৰ পূব ঢালত চিৰিৰ এটা উৰণ খনন কৰা হৈছে। ইটাৰ গঠনৰ আন টিলা আৰু অৱশিষ্ট আছে। ঠাইখনৰপৰা কিছুমান ভাস্কৰ্য আঁতৰোৱা হৈছে; স্থানীয় বাসিন্দাসকলে পুনৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে ইটা আঁতৰাই নিয়াৰ বাবেও যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। ই হলুদ বিহাৰা গাঁৱত অৱস্থিত, যাক স্থানীয়ভাৱে দ্বীপগঞ্জ বুলিও কোৱা হয়। খননৰপৰা দেখা যায় যে, ই আছিল একে সময়ৰ সোমাপূৰা মহাবিহাৰ আৰু দিনাজপুৰ জিলাৰ নবাবগঞ্জ উপজিলাৰ সীতাকোট বিহাৰলৈকে প্ৰাচীন মধ্যযুগীয় বৌদ্ধ ধৰ্মৰ স্থান।
## ইতিহাস
বিভিন্ন সময়ত কেইবাজনো পুৰাতত্ত্ববিদ আৰু সংগঠনে হলুদ বিহাৰ ভ্ৰমণ কৰি অঞ্চলটোৰ বিষয়ে যথেষ্ট তথ্য আগবঢ়াইছে। 
১৯৩০ বা ১৯৩১ চনত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ববিদ জি.চি. দত্তই ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত এই স্থান পৰিদৰ্শন কৰে। 
তেওঁৰ প্ৰতিৱেদনত তেওঁ উল্লেখ কৰে যে সমগ্ৰ অঞ্চলটোৰ জোখ পূবৰপৰা পশ্চিমলৈ ৬৪.৫ মিটাৰ আৰু উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ ৪০.৫ মিটাৰ, আৰু ঠাইখনৰ উচ্চতা চাৰিওফালৰ ভূমিৰপৰা প্ৰায় ১০.৫ মিটাৰ। 
এই সময়ছোৱাত গাঁওখনৰ এটা স্থানত প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতাৰ গণেশৰ ব্ৰঞ্জৰ প্ৰতিমূৰ্তি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। 
বিশ্বাস কৰা হয় যে এই মূৰ্তিটো অষ্টম বা নৱম শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।

প্ৰত্নতত্ত্ববিদ কাজী মহম্মদ মেছেৰে ৰাজশ্বাহীৰ ইতিহাস শীৰ্ষক গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে ১৯৬৩ চনত হলুদ বিহাৰৰ টিলাৰপৰা বুদ্ধৰ ক’লা শিলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, কেইবাখনো টেৰাকোটা ফলক, আৰু কিছুমান প্ৰাচীন মুদ্ৰা আৱিষ্কাৰ হৈছিল। বাংলাদেশ প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ১৯৭৪ চনত এই স্থানৰ তদন্তৰ বাবে প্ৰাক্তন অধীক্ষক হাৰুণ-অৰ-ৰছিদক পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ প্ৰতিৱেদনত তেওঁ এই অঞ্চলত প্ৰাচীন সভ্যতাৰ বিভিন্ন অৱশিষ্ট দেখা পোৱাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে, য'ত টেৰাকোটাৰ ফলক আৰু শিলৰ ভাস্কৰ্যও আছিল।

পিছলৈ ১৯৭৬ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে আনুষ্ঠানিকভাৱে এই স্থানক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান হিচাপে পঞ্জীয়ন কৰে আৰু ১৯৮৪ আৰু ১৯৯৩ চনত দুটা খনন কৰে।

## বিশ্ব ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদা
এই ঠাইখন ১৯৯৯ চনৰ ১৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ আংশিক তালিকাত সাংস্কৃতিক শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।

## তথ্যসূত্ৰ
শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ
শ্ৰেণী:বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ
প্ৰবোধ শৰ্মা

**প্ৰবোধ শৰ্মা** অসমৰ সামাজিক, শৈক্ষিক আৰু জ্যোতিষবিদ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এক পৰিচিত নাম। তেওঁ দৰং আৰু ওদালগুৰি জিলা ব্ৰাহ্মণ সভাৰ জ্যোতিষ শাখাৰ সভাপতি আৰু নৃগোষ্ঠীয় অধ্যয়ন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ, অসমৰো সভাপতি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। তেওঁ বিশুদ্ধ পূৰ্ণাংগ পঞ্জিকাৰ প্ৰকাশক।

## প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা
তেওঁ মঙলদৈ চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক হিচাপে শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰখনৰ লগত জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰি, তেওঁ অসম জ্যোতিষ সভাৰো প্ৰাক্তন সম্পাদক আছিল।

## জ্যোতিষ শাস্ত্ৰলৈ অৱদান
ড° শৰ্মাই বিশুদ্ধ পূৰ্ণাঙ্গ পঞ্জিকাৰ গণনাকাৰী আৰু প্ৰকাশক হিচাপে জ্যোতিষশাস্ত্ৰৰ ক্ষেত্ৰখনলৈ এক উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছে। তেওঁ "গাৰ্গী জ্যোতিষ আলোচনী"ৰ মুখ্য সম্পাদক হিচাপেও নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰি আহিছে।

## নাট্যকাৰ হিচাপে
এগৰাকী নাট্যকাৰ হিচাপেও তেওঁৰ পৰিচয় আছে। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য নাটসমূহ হ'ল:

* সংঘাত আৰু কবৰ
* কঁপি উঠে কিয় তাজমহল
* ট্ৰিমুখানিত্যাভিনয়
* অভিনয়ত ভূত
* ফাঁচিকাঠৰ চকুলো

## বঁটা আৰু সন্মান
তেওঁৰ অসাধাৰণ অৱদানৰ বাবে তেওঁ বিভিন্ন বঁটা আৰু সন্মানেৰে বিভূষিত হৈছে। তাৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য কিছুমান হ'ল:

* জ্যোতিষ সম্ৰাট
* জ্যোতিষ শিৰোমণি
* জ্যোতিষ ভাস্কৰ
* বাস্তু বিশাৰদ
* ৰত্ন বিশাৰদ
* তন্ত্ৰ বিশাৰদ
* ডক্টৰ অফ এষ্ট্ৰুলজী
* গ্লোদ ক্ৰাউণ্ড
* জীৱন জোৰা সাধনা বঁটা
* গ্লড মেডেলিষ্ট অফ এষ্ট্ৰুলজী
* অসমীয়া পঞ্জিকা জ্যোতি
* জ্যোতিষ ৰত্ন বঁটা
* ড° আম্বেদকাৰ বঁটা

## তথ্য সংগ্ৰহ

শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি
বৈদিক কাল

**বৈদিক কাল** হৈছে ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ইতিহাসৰ এটি প্ৰাচীন যুগ, যাৰ সময়সীমা সাধাৰণতে প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৫০০ ৰ পৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০ লৈ বিস্তৃত বুলি ধৰা হয়। এই সময়ছোৱাত বেদসমূহ ৰচনা আৰু মৌখিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল, যি বৈদিক সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মীয় চিন্তাধাৰাৰ প্ৰধান উৎস হিচাপে বিবেচিত।

## ঐতিহাসিক পটভূমি
বৈদিক কালৰ আৰম্ভণি সাধাৰণতে ভাৰত-ইউৰোপীয় ভাষাগোষ্ঠীৰ ভাৰত-আৰ্য্য পৰিব্ৰজনৰ সৈতে সংযোগ কৰা হয়। ভাষাতাত্ত্বিক আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ আধাৰত ভাৰত-আৰ্য্য ভাষাভাষী জনগোষ্ঠী উত্তৰ-পশ্চিম ভাৰতত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় সহস্ৰাব্দত প্ৰৱেশ কৰিছিল বুলি ধৰা হয়। এই যুগটো সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতাৰ পতনৰ পাছৰ আৰু ভাৰতৰ দ্বিতীয় নগৰায়নৰ আগৰ এক মধ্যৱৰ্তী কাল হিচাপে বিবেচিত।

## কালভাগ
বৈদিক কালক সাধাৰণতে দুটা প্ৰধান ভাগত বিভক্ত কৰা হয়—

**প্ৰাৰম্ভিক বৈদিক যুগ** (প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৫০০–১০০০): এই সময়ছোৱাত ঋগ্বেদৰ স্তোত্ৰসমূহ ৰচনা কৰা হৈছিল। সমাজৰ অৰ্থনীতি মূলতঃ পশুপালনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল আৰু বসতি তুলনামূলকভাৱে চলমান আছিল।

**অন্তিম বৈদিক যুগ** (প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০–৬০০): এই পৰ্যায়ত কৃষিৰ বিস্তাৰ ঘটে, স্থায়ী বসতি বৃদ্ধি পায় আৰু বৃহৎ ৰাজনৈতিক একক গঠন হয়।

## সামাজিক গঠন
প্ৰাৰম্ভিক বৈদিক সমাজ গোট-ভিত্তিক আৰু আত্মীয়তামূলক আছিল। অন্তিম বৈদিক যুগত সমাজ অধিক স্তৰবিন্যাসযুক্ত হয় আৰু বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ স্পষ্ট বিকাশ দেখা যায়। এই ব্যৱস্থাত সমাজক ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰ — এই চাৰিটা বৰ্ণত বিভক্ত কৰা হয়।

## ধৰ্মীয় ধাৰণা
বৈদিক কালৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাক সাধাৰণতে ঐতিহাসিক বৈদিক ধৰ্ম বুলি জনা যায়। এই ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাত যজ্ঞ, দেৱতা পূজা আৰু মন্ত্ৰোচ্চাৰণে কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইন্দ্ৰ, অগ্নি আৰু বৰুণ আদি দেৱতাই বৈদিক ধৰ্মত বিশেষ স্থান লাভ কৰিছিল।
## সাহিত্য
বৈদিক সাহিত্য মূলতঃ চাৰিখন বেদৰ ওপৰত আধাৰিত— ঋগ্বেদ, যজুৰ্বেদ, সামবেদ আৰু অথৰ্ববেদ।

বেদসমূহ প্ৰাথমিকভাৱে মৌখিক পৰম্পৰাৰ জৰিয়তে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল আৰু কঠোৰ স্মৃতি-পদ্ধতিৰ সহায়ত প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল।

## ঐতিহাসিক গুৰুত্ব
বৈদিক কালে ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু দৰ্শনিক চিন্তাধাৰাৰ মৌলিক কাঠামো গঢ়ি তোলে। এই যুগৰ পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ পৰা উপনিষদ আৰু পাছলৈ হিন্দু ধৰ্মৰ বিভিন্ন ধাৰাৰ উদ্ভৱ ঘটে।

## তথ্য সংগ্ৰহ
দ্বিতীয় সংগ্ৰাম সিংহ

**মহাৰাণা সংগ্ৰাম সিং দ্বিতীয়** (২৪ মাৰ্চ ১৬৯০ – ১১ জানুৱাৰী ১৭৩৪) আছিল মেৱাৰ ৰাজ্যৰ ছিছোদিয়া ৰাজপুত শাসক। ১৭১০ চনৰ পৰা ১৭৩৪ চনলৈকে তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ জগত সিংহ দ্বিতীয়।

মহাৰাণা সংগ্ৰাম সিং দ্বিতীয় তেওঁৰ সময়ৰ এজন বিখ্যাত ৰাজনৈতিক ব্যক্তি আছিল। ভাৰতীয় ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সন্ধিক্ষণত তেওঁ সিংহাসনত আৰোহণ কৰিছিল যেতিয়া মোগল সাম্ৰাজ্য বিভাজিত হৈ বিভিন্ন স্বাধীন অংশত বিভক্ত হৈছিল আৰু কেইবাজনোৱে নিজকে মোগল শাসনৰ পৰা মুক্ত বুলি ঘোষণা কৰিছিল। একে সময়তে মেৱাৰে আভ্যন্তৰীণ কন্দলৰ সন্মুখীন হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁলোকৰ ভূখণ্ড সম্প্ৰসাৰণৰ সম্ভাৱনাও নূন্যতম আছিল। এই দৃশ্যপটৰ ফলত মেৱাৰে মোগলৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থিতি গ্ৰহণ কৰে। ক্ৰমান্বয়ে মোগল সাম্ৰাজ্য বিভাজিত হোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ প্ৰতি এই সতৰ্কতাৰ প্ৰয়োজনীয়তা কমি আহিল। তথাপি মোগলৰ সংখ্যা হ্ৰাস পোৱাৰ লগে লগে আন ঠাইৰ দৰেই মেৱাৰতো ৰাজপুতসকলে মাৰাঠাসকলৰ উত্থানৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল, সেয়েহে নিজৰ ভূখণ্ড সুৰক্ষিত আৰু শক্তিশালী কৰাৰ বাবে দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কৌশল অব্যাহত ৰাখিছিল।
## মোগলৰ আক্ৰমণ
ৰাজপাটত বহাৰ পিছত মেৱাৰ ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰণবাজ খান মেৱতীৰ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হয় যাক প্ৰথম মোগল সম্ৰাট বাহাদুৰ শ্বাহে পুৰ মণ্ডলৰ পৰগনা অনুমোদন কৰে। দ্বিতীয় সংগ্ৰাম সিংহই তেওঁক প্ৰতিহত কৰিবলৈ বৃহৎ সৈন্যবাহিনী সংগঠিত কৰে। খাৰী নদীৰ সমীপত ৰাজপুত বাহিনীৰ মুখামুখি হয় ৰণবাজ খানৰ। এই যুদ্ধক বান্দনৱাৰা যুদ্ধ বুলি জনা যায়, য'ত ৰণবাজ খান পৰাজিত হৈ নিহত হয়।
## পৰৱৰ্তী শাসন
ভাৰতীয় ইতিহাসৰ এই সময়ছোৱাতে দ্বিতীয় মহাৰাণা সংগ্ৰাম সিংহই বুদ্ধিমানৰূপে মেৱাৰত এখন সমৃদ্ধিশালী আৰু শান্তিপূৰ্ণ প্ৰদেশলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁ নিজৰ দেশবাসীৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰতি সতৰ্ক হৈ মেৱাৰক অবিৰতভাৱে দক্ষ আৰ্থিক আৰু ৰাজ্যিক কাম-কাজৰ দিশত পৰিচালিত কৰিছিল। তেওঁৰ শাসনকালত ছিছোদিয়া বংশক তিনিটা খণ্ডত শাখা-প্ৰশাখা কৰি তেওঁৰ পুত্ৰসকলে প্ৰতিটো খণ্ডৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু সকলোতে মেৱাৰৰ বৃদ্ধি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁৰ ৰাজত্বকালত মোগল শাসক সম্ৰাট ফাৰুখছিয়াৰে তেওঁক নিজাকৈ মুদ্ৰা প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁৰ অধীনত মেৱাৰৰ শিল্প আৰু শিল্পকলা শান্তি আৰু সমৃদ্ধিৰে পুনৰ বিকশিত হৈ উঠিল।
তেওঁ নিজৰ ৰাজ্য সম্প্ৰসাৰণ কৰি মেৱাৰৰ বিভিন্ন হেৰুৱা ভূখণ্ড পুনৰ দখল কৰে।

তেওঁৰ ৰাজ্যখনক ধন-সম্পত্তিৰ দিশে আগবঢ়াই নিয়াৰ ফলত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অৱনতি আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মহাৰাণা জগত সিংহৰ ৰাজত্বকালত মাৰাঠা ক্ষমতাৰ উত্থানৰ লগতে ৰাজপুতনা শাসনৰ অৱনতি ঘটে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ছিছোদিয়া বংশ
প্ৰতাপ সিংহ দ্বিতীয়

**মহাৰাণা** **প্ৰতাপ সিংহ দ্বিতীয়** (২৭ জুলাই ১৭২৪ – ১০ জানুৱাৰী ১৭৫৪) মেৱাৰ ৰাজ্যৰ ছিছোদিয়া বংশৰ ৰাজপুত শাসক আছিল। ৰাজত্ব কাল আছিল ১৭৫১ চনৰ পৰা ১৭৫৪ চনলৈকে। তেওঁৰ চুটি ৰাজত্বকালত ৰাজপুতনাৰ মেৱাৰৰ ছিছোদিয়া বংশৰ অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক দুয়োটা দিশতে অৱনতি ঘটিছিল।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ছিছোদিয়া বংশ
দ্বিতীয় ৰাজ সিংহ

মহাৰাণা **দ্বিতীয় ৰাজ সিংহ** (২৫ এপ্ৰিল ১৭৪৩ – ৩ এপ্ৰিল ১৭৬১), মেৱাৰ ৰাজ্যৰ মহাৰাণা আছিল (ৰাজত্ব: ১৭৫৪–১৭৬২)। তেওঁ পিতৃ দ্বিতীয় মহাৰাণা প্ৰতাপ সিংহৰ মৃত্যুৰ পাছত জন্মগ্ৰহণ কৰা একমাত্ৰ পুত্ৰ আছিল আৰু খুৰাক মহাৰাণা দ্বিতীয় অৰি সিংহৰ তত্ত্বাৱধানত ডাঙৰ হৈ পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে ঘোষিত হৈছিল, যিয়ে ভাগিনীয়েকৰ অশান্তজৰ্জৰ ৰাজত্বৰ পিছত তাৰ মহাৰাণা হৈছিল। 
## তথ্যসূত্ৰ
জগত সিংহ প্ৰথম

**মহাৰাণা জগত সিংহ প্ৰথম** (১৬০৭ – ১০ এপ্ৰিল ১৬৫২), ছিছোদিয়া বংশৰ অন্তৰ্গত মেৱাৰ ৰাজ্যৰ ৰাণা (শাসক) আছিল। ১৬২৮ চনৰ পৰা ১৬৫২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে তেওঁ ৰাজত্ব কৰিছিল।
## ৰাজকাৰ্যত যোগদান
পিতৃ দ্বিতীয় কৰণ সিংহৰ পিছত জগত সিংহই মেৱাৰৰ শাসক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ সিংহাসনত বহাৰ সময়লৈকে ৰাষ্ট্ৰখনে পূৰ্বৰ সংঘাতৰ পৰা যথেষ্ট সুস্থ হৈ উঠিছিল যে তেওঁ চুবুৰীয়া ভূখণ্ডত মেৱাৰৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
দশক দশক ধৰি চলি থকা যুদ্ধৰ সময়ত মেৱাৰে উল্লেখযোগ্য অঞ্চল হেৰুৱাইছিল আৰু মণ্ডলগড়, বেনেৰা, শ্বাহপুৰা, ডুংগৰপুৰ, আৰু বনশ্বৰা আদি অঞ্চল ফলপ্ৰসূভাৱে স্বায়ত্তশাসিত হৈ পৰিছিল, স্থানীয় মুখীয়ালসকলে এই ভূমিসমূহ মোগল সম্ৰাটৰ পৰা জাগীৰ হিচাপে লৈছিল।
## সামৰিক অভিযান
হেৰুৱা ভূখণ্ড পুনৰ উদ্ধাৰৰ প্ৰয়াসত জগত সিংহই প্ৰতাপগড়-দেওলীয়া, ডুংগৰপুৰ, ছিৰোহী, বনশ্বৰাকে ধৰি চুবুৰীয়া ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে সামৰিক অভিযান আৰম্ভ কৰে। এই সংঘাতৰ সময়ত দেওলীয়াৰ শাসক যশৱন্ত সিঙক হত্যা কৰা হয়, যাৰ ফলত তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হৰিসিংহই মেৱাৰৰ বিৰুদ্ধে মোগলৰ হস্তক্ষেপ বিচাৰি আবেদন জনায়। এই ব্যৱস্থাত জগত সিংহ অসন্তুষ্ট হৈ ১৬২৮ চনত দেওলীয়া (প্ৰতাপগড়) নগৰ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ৰাম সিংহৰ নেতৃত্বত সেনাবাহিনী পঠিয়াইছিল। তাৰ পাছত ৰাণাই তেওঁৰ সেনাপতি আখাই ৰাজক ডুংগৰপুৰ আৰু ছিৰোহী চহৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠিয়াই দিলে। ফলত ছিৰোহি চহৰখন নিঃশেষ কৰি ইয়াৰ কাষৰীয়া অঞ্চলসমূহ মেৱাৰ ৰাজ্যৰ লগত সংযুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ পিছত বনস্বৰাৰ প্ৰধান সমৰ সিঙে মহাৰাণৰ ওচৰত ক্ষমা বিচাৰিলে আৰু তেওঁৰ আধিপত্য স্বীকাৰ কৰিলে।  

যদিও মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানে পৰিয়ালটোৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্কৰ বাবেই প্ৰথম অৱস্থাত পৰিস্থিতিবোৰ উপেক্ষা কৰিছিল— ৰাজকুমাৰ খুৰ্ৰাম হিচাপে শ্বাহজাহানৰ যৌৱনৰ পৰাই, অৱশেষত ১৬৪৩ চনত আজমেৰত উপস্থিত থকাৰ সময়ত তেওঁ ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰিছিল। আলোচনাৰ জৰিয়তে জগত সিঙৰ পুত্ৰ প্ৰথম ৰাজ সিংহই তাত সম্ৰাটৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ সক্ষম হয়।
## সাংস্কৃতিক পৃষ্ঠপোষকতা
শিক্ষণ, কলা আৰু সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ বাবেও জগত সিংহক স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ উদয়পুৰৰ বিখ্যাত জগদীশ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে জগমন্দিৰ ৰাজপ্ৰসাদ নিৰ্মাণৰ কামো সম্পূৰ্ণ কৰে। লক্ষ্মীনাথে ৰচনা কৰা আৰু উদয়পুৰ মন্দিৰত প্ৰদৰ্শিত ১৬৫২ চনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ শিলালিপিৰ পৰা সেই সময়ৰ সমসাময়িক ৰীতি-নীতি আৰু উল্লেখযোগ্য ঘটনাৰ অন্তৰ্দৃষ্টি পোৱা যায়। তেওঁৰ ৰাজত্বকালৰ পিছৰ বছৰবোৰত অৰ্থনৈতিক সমৃদ্ধিৰ সৃষ্টি হৈছিল, যাৰ প্ৰমাণ নিয়মীয়া ‘তুলা-দান’ অনুষ্ঠানত তেওঁ নিজকে ৰূপ আৰু পিছলৈ সোণেৰে ওজন কৰা হৈছিল আৰু সেই সংশ্লিষ্ট ওজনৰ সম্পদ ব্ৰাহ্মণ আৰু আৰ্তজনক দান-বৰঙণি হিচাপে দিয়া হৈছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ছিছোদিয়া বংশ