দক্ষিণ এছিয়া

**দক্ষিণ এছিয়া** হৈছে এছিয়াৰ দক্ষিণ উপঅঞ্চল, যাক ভৌগোলিক লগতে জাতিগত-সাংস্কৃতিক দিশৰ আধাৰত সংজ্ঞায়িত কৰা হয়। ২.০৪ বিলিয়ন জনসংখ্যা থকা দক্ষিণ এছিয়াত বিশ্বৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় এক চতুৰ্থাংশ (২৫%) লোক বাস কৰে। সাধাৰণভাৱে, আধুনিক ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দক্ষিণ এছিয়াত বাংলাদেশ, ভূটান, ভাৰত, মালদ্বীপ, নেপাল, পাকিস্তান আৰু শ্ৰীলংকা অন্তৰ্ভুক্ত, আৰু আফগানিস্তানকো বহুসময় এই অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত ধৰা হয়, যদিও কেতিয়াবা তাক মধ্য এছিয়াৰ অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। 

দক্ষিণ এছিয়াৰ উত্তৰ-পূবত পূব এছিয়া, উত্তৰ-পশ্চিমত মধ্য এছিয়া, পশ্চিমত পশ্চিম এছিয়া আৰু পূবত দক্ষিণ-পূব এছিয়া অৱস্থিত। দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বাহিৰে, সমুদ্ৰ-সংলগ্ন দক্ষিণ এছিয়া হৈছে এছিয়াৰ একমাত্ৰ উপঅঞ্চল যাৰ কিছু অংশ দক্ষিণ অৰ্ধগোলাৰ্ধত অৱস্থিত। ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়ান অ’চান টেৰিট’ৰি আৰু মালদ্বীপৰ ২৬খন এটলৰ ভিতৰত দুটাখন সম্পূৰ্ণৰূপে দক্ষিণ অৰ্ধগোলাৰ্ধত অৱস্থিত। ভৌগোলিকভাৱে এই অঞ্চলটো ভাৰতীয় উপমহাদেশে দখল কৰি আছে, দক্ষিণত ভাৰত মহাসাগৰ আৰু উত্তৰত হিমালয়, কাৰাকোৰাম আৰু পামিৰ পৰ্বতমালাই ইয়াক সীমাবদ্ধ কৰিছে।

নিউলিথিক যুগত উপমহাদেশৰ পশ্চিম প্ৰান্তত অৱস্থিত ইণ্ডাছ নদীৰ বেছিনত প্ৰায় ৯,০০০ বছৰ পূৰ্বে স্থায়ী বসতিৰ উদ্ভৱ ঘটিছিল, যি ধীৰে ধীৰে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় সহস্ৰাব্দৰ ইণ্ডাছ উপত্যকা সভ্যতালৈ বিকশিত হৈছিল।

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১২০০ চনৰ ভিতৰেই প্ৰাথমিক ৰূপৰ সংস্কৃত, এটা ইণ্ডো-ইউৰোপীয় ভাষা, উত্তৰ-পশ্চিম দিশৰপৰা প্ৰসাৰিত হৈ ভাৰতলৈ প্ৰৱেশ কৰিছিল,

এই সময়ছোৱাত উত্তৰ আৰু পশ্চিম ভাৰতত দ্ৰাবিড় ভাষাসমূহৰ স্থানচ্যুতি ঘটিছিল। 
খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪০০ চনলৈকে হিন্দুধৰ্মৰ ভিতৰত স্তৰবিন্যাস আৰু বহিষ্কৰণমূলক জাতি-ব্যৱস্থা দৃঢ়ভাৱে প্ৰচলিত হৈছিল, আৰু এই সময়তেই বৌদ্ধধৰ্ম আৰু জৈনধৰ্মৰো উন্নয়ন ঘটিছিল যিয়ে বংশগতিষ্ঠিতিৰ সৈতে সম্পৰ্কহীন নতুন সামাজিক আদৰ্শ ঘোষণা কৰিছিল।

মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিত, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম, ইছলাম ধৰ্ম, ইহুদি ধৰ্ম আৰু জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্ম দক্ষিণ আৰু পশ্চিম উপকূলসমূহত দৃঢ়ভাৱে স্থাপিত হৈছিল।

মধ্য এছিয়াৰপৰা আহি বহু সময়ত মুছলিম সেনাবাহিনীয়ে উত্তৰ ভাৰতেৰ সমভূমি দখল কৰিছিল, 
ত্ৰয়োদশ শতিকাত দিল্লী চুলতানৰ স্থাপন ঘটিল আৰু দক্ষিণ এছিয়া মধ্যযুগীয় ইছলামী বিশ্বৰ বাণিজ্য–সংস্কৃতিৰ জালত জড়িত হ’ল।

১৫২৬ চনত স্থাপিত মোগল সাম্ৰাজ্যই প্ৰায় দুই শতাব্দীৰ শান্তিৰ যুগৰ সূচনা কৰিছিল, আৰু তেওঁৰ স্থাপত্য উত্তৰাধিকাৰে আজিও বিশ্বজোড়া খ্যাত।

পিছত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বিৰল কিন্তু প্ৰসাৰমান নিয়ন্ত্ৰণ দক্ষিণ এছিয়াৰ প্ৰায় সম্পূৰ্ণ অংশ constituting colonial economyলৈ পৰিণত হ’ল, যদিও ইয়াতে নিজৰ সাৰ্বভৌমত্বৰ অনুভৱো সৃষ্টি হৈছিল।

১৮৫৮ চনত ব্ৰিটিছ ৰাজ আৰম্ভ হ’ল। ভাৰতীয়সকলক কথা দিয়া অধিকাৰসমূহ খুব ধীৰগতিত প্ৰদান কৰা হৈছিল, 
কিন্তু ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল বিপ্লৱৰ ফলত প্ৰযুক্তিগত পৰিৱৰ্তন আৰু আধুনিক শিক্ষাৰ ধাৰণা শেকড় গজাব লাগিল।

১৯৪৭ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰত সাম্ৰাজ্য দুখন স্বাধীন আধিপত্যৰ ৰূপত বিভক্ত হ’ল — 
* হিন্দু-সংখ্যাগৰিষ্ঠ ভাৰত, 
* মুছলিম-সংখ্যাগৰিষ্ঠ পাকিস্তান।
এই বিভাজনৰ ফলত ব্যাপক ৰক্তপাত আৰু অনুপম জনস্ৰোত সৃষ্টি হৈছিল।

১৯৭১ চনৰ বাংলাদেশ মুক্তিযুদ্ধৰ ফলত পূব পাকিস্তান স্বাধীন বাংলাদেশ হৈ উঠে।

দক্ষিণ এছিয়াৰ সম্পূৰ্ণ আয়তন ৫.২ মিলিয়ন বৰ্গ কিমি (২ মিলিয়ন বৰ্গ মাইল), যি এছিয়া মহাদেশৰ প্ৰায় ১০%। দক্ষিণ এছিয়াৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ২.০৪ বিলিয়ন, যি বিশ্বৰ এক-চতুৰ্থাংশ জনসংখ্যা। ইয়াৰ ফলত ই বিশ্বৰ সৰ্বাধিক জনবহুল আৰু সৰ্বাধিক ঘনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল।

২০২২ চনত দক্ষিণ এছিয়াত বিশ্বৰ সৰ্বাধিক হিন্দু, মুছলমান, শিখ, জৈন আৰু জৰথুষ্ট্ৰ লোক আছিল। দক্ষিণ এছিয়াই একাই বিশ্বৰ হিন্দূৰ ৯০.৪৭%, শিখৰ ৯৫.৫%, আৰু মুছলমানৰ ৩১% লোক ধৰি ৰাখে। লগতে এই অঞ্চলত ৩৫ মিলিয়ন খ্ৰীষ্টান আৰু ২৫ মিলিয়ন বৌদ্ধ লোক বাস কৰে।

দক্ষিণ এছিয়া আঞ্চলিক সহযোগিতা সংঘ (SAARC) অঞ্চলটোৰ এটা অৰ্থনৈতিক সংগঠন, যি ১৯৮৫ চনত স্থাপিত হৈছিল আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ সকলো দেশ ইয়াৰ সদস্য।

## টোকা

## তথ্যসূত্ৰ

## বাহ্যিক সংযোগ
* South Asia, The World Bank
* Digital South Asia Library, University of Chicago
* South Asian and Himalayan Arts , Freer and Sackler Galleries, Smithsonian
* South Asia, Brookings Institution

শ্ৰেণী:এছিয়া
শ্ৰেণী:এছিয়াৰ দেশ