পপুল ৱুহ

**পপুল ৱুহ** (Popol Vuh বা Pop Vuj বুলিও কোৱা হয়) হৈছে গুৱেটামালাৰ Kʼicheʼ জনগোষ্ঠীৰ পৌৰাণিক কাহিনী আৰু ইতিহাসৰ বৰ্ণনা কৰা এখন গ্ৰন্থ, যিসকল মায়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম যিয়ে মেক্সিকান ৰাজ্য চিয়াপাছ, কেম্পেচে, ইউকাটান আৰু কুইণ্টানা ৰুৰ লগতে বেলিজ, হণ্ডুৰাছ আৰু এল ছালভাডৰ অঞ্চলতো বাস কৰে। 

পোপল ৱুহ হৈছে স্পেইনে মায়াসকলক বিজয় কৰাৰ বহু আগৰপৰাই কেনিচ' জনগোষ্ঠীৰ এক মূল পৱিত্ৰ আখ্যান। ইয়াত মায়ান সৃষ্টিৰ মিথ, নায়ক যমজ হুনাহপু আৰু এক্সবালাংকেৰ কৃতিত্ব, আৰু কেইচেʼ জনগোষ্ঠীৰ বুৰঞ্জী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। 

"পপুল ৱুহ" নামটোৰ অনুবাদ হৈছে "সম্প্ৰদায়ৰ কিতাপ" বা "অধিবক্তাৰ কিতাপ" (আক্ষৰিক অৰ্থত "মেটৰ সৈতে জড়িত কিতাপ", যিহেতু প্ৰাচীন কে'ইচে' সমাজত বোৱা মেটক ৰাজসিংহাসন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু ই সম্প্ৰদায়টোৰ ঐক্যৰ প্ৰতীক আছিল)। ইয়াক প্ৰথমে মৌখিক পৰম্পৰাৰদ্বাৰা প্ৰায় ১৫৫০ চনলৈকে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল, যেতিয়া ইয়াক লিখিতভাৱে লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। পোপল ৱুহৰ নথি-পত্ৰৰ কৃতিত্ব ১৮ শতিকাৰ স্পেনিছ ডমিনিকান ফ্ৰাইয়াৰ ফ্ৰান্সিস্কো জিমেনেজক দিয়া হয়, যিয়ে কে'ইচেʼ ভাষাত লিপিবদ্ধ আৰু স্পেনিছ ভাষালৈ অনুবাদৰ সমান্তৰাল স্তম্ভ থকা এখন পাণ্ডুলিপি প্ৰস্তুত কৰিছিল।

চিলাম বালাম আৰু অনুৰূপ গ্ৰন্থৰ দৰেই মেছ’আমেৰিকান পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণৰ অভাৱৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি পপুল ৱুহৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। স্পেনিছ বিজয়ৰ অংশ হিচাপে মিছনেৰী আৰু উপনিৱেশিকসকলে বহুতো নথি-পত্ৰ ধ্বংস কৰে।
## ইতিহাস
### ফ্ৰান্সিস্কো জিমেনেজৰ পাণ্ডুলিপি
১৭০১ চনত ডমিনিকান পুৰোহিত ফ্ৰান্সিস্কো জিমেনেজ ছাণ্টো টমাছ চিচিকাষ্টেনাংগো (ছাণ্টো টমাছ চুইলা বুলিও কোৱা হয়)লৈ আহে। 
এই চহৰখন কুইচে ভূ-খণ্ডত আছিল আৰু সম্ভৱতঃ ইয়াতেই জিমেনেজে প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই কামটো লিপিবদ্ধ কৰিছিল। জিমেনেজে বিৱৰণীটোৰ লিপিবদ্ধ আৰু অনুবাদ কৰিছিল, তেওঁৰ পাণ্ডুলিপিত সমান্তৰালভাৱে Kʼicheʼ আৰু স্পেনিছ ভাষাৰ স্তম্ভ স্থাপন কৰিছিল। (তেওঁ লেটিন আৰু পাৰা আখৰেৰে ধ্বনিগতভাৱে Kʼicheʼ ভাষাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। ) ১৭১৪ চনত বা তাৰ আশে-পাশে জিমেনেজে তেওঁৰ *Historia de la provincia de San Vicente de Chiapa y Guatemala de la orden de predicadores* ৰ প্ৰথম কিতাপ, ২–২১ অধ্যায়ত স্পেনিছ বিষয়-বস্তু অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। ১৮২৯–৩০ চনত জেনেৰেল ফ্ৰান্সিস্কো মৰাজানে গুৱেটামালাৰপৰা ধৰ্মগুৰুসকলক বহিষ্কাৰ নকৰালৈকে জিমেনেজৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ মৰণোত্তৰভাৱে ডমিনিকান শৃংখলাৰ হাতত আছিল। সেই সময়ত শৃংখলাৰ নথি-পত্ৰসমূহ বহুলাংশে ইউনিভাৰ্চিটি ডি ছান কাৰ্লোছে গ্ৰহণ কৰিছিল। 

১৮৫২ চনৰপৰা ১৮৫৫ চনলৈকে মৰিটজ ৱেগনাৰ আৰু কাৰ্ল শ্বাৰজাৰে মধ্য আমেৰিকা ভ্ৰমণ কৰি ১৮৫৪ চনৰ মে' মাহৰ আৰম্ভণিতে গুৱেটামালা চহৰত উপস্থিত হয়। শ্বাৰজাৰে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালত জিমেনেজৰ লেখাবোৰ পাইছিল, লক্ষ্য কৰিছিল যে এটা বিশেষ বস্তু আছিল "ডেল মেয়ৰ ইণ্টাৰেছ" ('সৰ্বাধিক আগ্ৰহৰ')। গুৱেটামালাৰ ইতিহাসবিদ আৰু আৰ্কাইভিষ্ট জুয়ান গাভাৰেটৰ সহায়ত শ্বাৰজাৰে পাণ্ডুলিপিখনৰ শেষৰ আধা অংশৰপৰা স্পেনিছ বিষয়-বস্তু কঁপি কৰে (বা ইয়াৰ কঁপি বনাইছিল) আৰু ইউৰোপলৈ উভতি অহাৰ লগে লগে তেওঁ প্ৰকাশ কৰে। ১৮৫৫ চনত ফ্ৰান্সৰ এবট চাৰ্লছ এটিয়েন ব্ৰাছ’ৰ ডি ব’ৰবাৰ্গেও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালত জিমেনেজৰ পাণ্ডুলিপিখনৰ সন্মুখীন হয়। কিন্তু শ্বাৰজাৰে পাণ্ডুলিপিখন কঁপি কৰিছিল যদিও ব্ৰাছুৱে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভলিউমটো চুৰি কৰি ফ্ৰান্সলৈ লৈ গৈছিল। ১৮৭৪ চনত ব্ৰাছুৰৰ মৃত্যুৰ পাছত পপল ৱুহ থকা মেক্সিকো-গুৱেটেমালিয়েনৰ সংগ্ৰহ আলফন্স পিনাৰ্টৰ হাতলৈ যায় আৰু তেওঁৰ জৰিয়তে এডৱাৰ্ড ই আয়াৰক বিক্ৰী কৰা হয়। ১৮৯৭ চনত আয়াৰে তেওঁৰ ১৭,০০০ টুকুৰা চিকাগোৰ দ্য নিউবেৰী লাইব্ৰেৰীলৈ দান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়, যিটো প্ৰকল্প ১৯১১ চনলৈকে সম্পূৰ্ণ হোৱা নাছিল। 

১৯৪১ চনত এড্ৰিয়ান ৰেচিনোছে নিউবেৰীত পুনৰ আৱিষ্কাৰ নকৰালৈকে পুৰোহিত জিমেনেজৰ পাণ্ডুলিপিখন অস্পষ্টতাত ডুব গৈছিল। 
সাধাৰণতে ৰেচিনোছক পাণ্ডুলিপিখন বিচাৰি উলিয়াই শ্বাৰজাৰৰ পিছত প্ৰথম প্ৰত্যক্ষ সংস্কৰণ প্ৰকাশ কৰাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয়। কিন্তু মুনৰো এডমনছন আৰু কাৰ্লোছ লোপেজে ১৯২৮ চনত ৱালটাৰ লেহমানৰ প্ৰথম পুনৰ আৱিষ্কাৰৰ কাৰণ বুলি কয়। বিশেষজ্ঞ এলেন ক্ৰিষ্টেনছন, নেষ্টৰ কুইৰ'য়া, ৰোজা হেলেনা চিনচিলা মাজাৰিয়েগোছ, জন উড্ৰুফ আৰু কাৰ্লোছ লোপেজে নিউবেৰীৰ ভলিউমটোক জিমেনেজৰ একমাত্ৰ "মূল" বুলি গণ্য কৰে। 

'পোপল ৱুহ' ৰ বানান 'পপুল ৱুজ' বুলিও কৰা হয়, স্পেনিছ ব্যৱহাৰত ইয়াৰ শব্দ 'কিতাপ'ৰ জাৰ্মান শব্দৰ ওচৰত: 'buch', এড্ৰিয়ান ৰেচিনোছৰ শিৰোনামৰ অৰ্থৰ অনুবাদত ধ্বনিবিজ্ঞান আৰু ব্যুৎপত্তি দুয়োটা 'মানুহৰ কিতাপ'ৰ সৈতে সংযোগ ঘটে, গোটেই জাতি বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতিশব্দ হিচাপে ব্যৱহৃত 'মানুহ'ৰ শাৰীত, যেনেকৈ 'Bible, Lord's people' ত হৈছে।
### ফাদাৰ জিমেনেজৰ উৎস

সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে জিমেনেজে তেওঁৰ উৎসৰ বাবে এজন পেৰিচিয়ানৰপৰা ধ্বনিগত পাণ্ডুলিপি ধাৰলৈ লৈছিল, যদিও নেষ্টৰ কুইৰ'য়াই আঙুলিয়াই দিয়ে যে "এনে পাণ্ডুলিপি কেতিয়াও পোৱা হোৱা নাই, আৰু এইদৰে জিমেনেজৰ কামে বিদ্বান অধ্যয়নৰ একমাত্ৰ উৎসক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।" এই নথিখন ১৫২৪ চনত পেড্ৰ' ডি আলভাৰাডোৰ বিজয়ৰ কিছুসময়ৰ পাছতে চাণ্টা ক্ৰুজ ডেল কুইচে বা ইয়াৰ আশে-পাশে কৰা মৌখিক আবৃত্তিৰ ধ্বনিগত অনুবাদ হ'লহেঁতেন। পোপল ৱুহৰ শেষৰ বংশাৱলীৰ তাৰিখযুক্ত ঔপনিৱেশিক ৰেকৰ্ডৰ সৈতে তুলনা কৰি এড্ৰিয়ান ৰেচিনোছ আৰু ডেনিছ টেডলক ১৫৫৪ চনৰপৰা ১৫৫৮ চনৰ ভিতৰত বুলি কয়।
কিন্তু যিমানখিনিলৈকে গ্ৰন্থখনে "লিখিত" নথি-পত্ৰৰ কথা কয়, উড্ৰফে সতৰ্ক কৰি দিয়ে যে "সমালোচকসকলে পপুল ৱুজৰ অস্তিত্বৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰথম ফলিঅ' ৰেক্টোৰ পাঠটোক অত্যধিক মুদ্ৰা মূল্যত লোৱা যেন লাগে।" যদি বিজয়ৰ পিছৰ প্ৰাৰম্ভিক নথি আছিল, তেন্তে এটা তত্ত্বই (প্ৰথমে ৰুডলফ শ্বুলাৰে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল) ধ্বনিগত লেখকত্ব টিটুলো ডি ট'ট'নিকাপানৰ অন্যতম স্বাক্ষৰকাৰী ডিয়েগো ৰেইনোছ'ৰ বুলি কয়। আন এজন সম্ভাৱ্য লেখক হ’ব পাৰে ডন ক্ৰিষ্টোবাল ভেলাস্কো, যিজনক টিটুলো দে ট'টনিকাপানতো "নিম চ'কোহ কেভেক" ('কাৱেকৰ গ্ৰেট ষ্টুয়াৰ্ড') হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।
যিকোনো ক্ষেত্ৰতে ঔপনিৱেশিক উপস্থিতি পোপল ৱুহৰ প্ৰস্তাৱনাত স্পষ্ট: *এইটো আমি এতিয়া ঈশ্বৰ আৰু খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ নিয়মৰ অধীনত লিখিম; আমি ইয়াক পোহৰলৈ আনিম কাৰণ এতিয়া পপল ৱুহ, যিটোক ইয়াক কোৱা হয়, আৰু দেখা নাযায়, য'ত সাগৰৰ সিপাৰৰপৰা অহা আৰু আমাৰ অস্পষ্টতাৰ বৰ্ণনা স্পষ্টকৈ দেখা গৈছিল আৰু আমাৰ জীৱন স্পষ্টকৈ দেখা গৈছিল।* সেই অনুসৰি বিষয়-বস্তু "সংৰক্ষিত" কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাই বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ধান হোৱাৰ পূৰ্বধাৰণা কৰে আৰু সেয়েহে এডমন্সনে বিজয়ৰ পূৰ্বৰ গ্লিফিক কোডেস্কৰ তত্ত্ব আগবঢ়াইছিল। এনে কোডেস্কৰ কোনো প্ৰমাণ এতিয়াও পোৱা হোৱা নাই। 

সংখ্যালঘু এটা মতে অৱশ্যে জিমেনেজৰ পূৰ্বৰ গ্ৰন্থসমূহৰ অস্তিত্বৰ ওপৰত বিতৰ্ক কৰে, যিটো ভিত্তিত ইয়াৰ অস্তিত্বৰ যুক্তি দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দুয়োটা স্থিতি জিমেনেজৰ দুটা বক্তব্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লোৱা হৈছে। ইয়াৰে প্ৰথমটো হিষ্টোৰিয়া দে লা প্ৰভিন্সিৰপৰা আহিছে য’ত জিমেনেজে লিখিছে যে তেওঁ ছাণ্টো টমাছ চিচিকাষ্টেনাংগোৰ কিউৰেচনৰ সময়ত বিভিন্ন গ্ৰন্থ পাইছিল যিবোৰ ইমান গোপনীয়তাৰে পহৰা দিয়া হৈছিল "যে ইয়াৰ লেখ-জোখো জ্যেষ্ঠ মন্ত্ৰীসকলৰ মাজত প্ৰকাশ পোৱা নাছিল" যদিও "প্ৰায় সকলোৰে মুখস্থ আছে।" জিমেনেজৰ পূৰ্বৰ গ্ৰন্থসমূহৰ যুক্তি দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা দ্বিতীয়টো অংশটো জিমেনেজৰ পপুল ৱুহৰ পৰিশিষ্টৰপৰা আহিছে। তাত তেওঁ কৈছে যে থলুৱা লোকসকলৰ বহুতো প্ৰথা "এখন কিতাপত দেখা যায় যিটো তেওঁলোকৰ [খ্ৰীষ্টান প্ৰাক-খ্ৰীষ্টান] দিনৰ আৰম্ভণিৰপৰাই ভৱিষ্যদ্বাণীৰ দৰে কিবা এটা আছে, য’ত তেওঁলোকৰ প্ৰতিটো দিনৰ লগত মিল থকা সকলো মাহ আৰু চিন আছে, যাৰ এটা মোৰ হাতত আছে।" শ্বাৰজাৰে এটা ফুটনোটত ব্যাখ্যা কৰিছে যে জিমেনেজে যিটো উল্লেখ কৰিছে সেয়া "কেৱল এটা গোপন কেলেণ্ডাৰ" আৰু তেওঁ নিজেই ৱেগনাৰৰ সৈতে ভ্ৰমণৰ সময়ত "পূৰ্বতে গুৱেটামালাৰ হাইলেণ্ডৰ বিভিন্ন থলুৱা চহৰত এই গাঁৱলীয়া কেলেণ্ডাৰটো পাইছিল।" এইটোৱে এটা বৈপৰীত্যৰ সৃষ্টি কৰে কাৰণ জিমেনেজৰ হাতত যিটো বস্তু আছে সেয়া পপল ৱুহ নহয়, আৰু সযতনে পহৰা দিয়া বস্তু এটা জিমেনেজৰ বাবে সহজে উপলব্ধ হোৱাৰ সম্ভাৱনা নাই। ইয়াৰ বাহিৰেও উড্ৰাফে অনুমান কৰিছে যে যিহেতু "জিমেনেজে কেতিয়াও নিজৰ উৎস প্ৰকাশ নকৰে, তাৰ পৰিৱৰ্তে পাঠকক তেওঁলোকে বিচৰা অনুমান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায় [. . .], সেয়েহে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত এনে কোনো বৰ্ণানুক্ৰমিক সম্পাদনা নাছিল বুলি কোৱাটো যুক্তিসংগত।" 
ইয়াৰ অন্তৰ্নিহিত বিকল্পটো হ'ল তেওঁ বা আন এজন মিছনেৰীয়ে মৌখিক আবৃত্তিৰপৰা প্ৰথম লিখিত গ্ৰন্থখন তৈয়াৰ কৰিছিল।"
## হুনাহপু আৰু এক্সবালাংকেৰ কাহিনী

নায়ক যমজ সন্তান হুনাহপু আৰু এক্সবালাংকেৰ কিংবদন্তিৰ বহু সংস্কৰণ মায়া জনগোষ্ঠীৰ মাজেৰে প্ৰচাৰিত হৈছিল, কিন্তু যি কাহিনী জীয়াই আছে সেই কাহিনীটো ডমিনিকান পুৰোহিত ফ্ৰান্সিস্কো জিমেনেজে সংৰক্ষণ কৰিছিল যিয়ে ১৭০০ চনৰ পৰা ১৭১৫ চনৰ ভিতৰত নথিখন অনুবাদ কৰিছিল। উত্তৰ-ক্লাছিক ক'ডিচসমূহৰ মায়া দেৱতাসমূহ আৰম্ভণিৰ ক্লাছিক যুগত বৰ্ণনা কৰা পূৰ্বৰ সংস্কৰণসমূহৰ পৰা পৃথক। মায়া পৌৰাণিক কাহিনীত হুনাহপু আৰু এক্সবালাংকুৱে তিনিটাৰ ভিতৰত দ্বিতীয় যমজ সন্তান, ইয়াৰ পূৰ্বে হুন হুনাহপু আৰু তেওঁৰ ভাতৃ ৱুকুব-হুনাহপু আৰু তৃতীয় যমজ সন্তান হান বাট্জ আৰু হুন চুয়েনৰ পূৰ্বসূৰী।
পোপল ৱুহত যমজ সন্তানৰ প্ৰথম গোট হুন-হুনাহপু আৰু ৱুকুব-হানাহপুক মায়ান আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড জিবালবালৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল, জিবালবান প্ৰভুৰ সৈতে বলগেম খেলিবলৈ। পাতালত যমজ সন্তান দুটাই কৌশলেৰে ভৰা বহু পৰীক্ষাৰ সন্মুখীন হৈছিল; শেষত তেওঁলোক বিফল হয় আৰু মৃত্যুদণ্ড দিয়া হয়। হিৰো টুইনছ হুনাহপু আৰু এক্সবালাংকুৱেৰ পিতৃ হুন-হুনাহপুৰ মৃত্যুৰ পিছত যাদুকৰীভাৱে গৰ্ভধাৰণ কৰা হয় আৰু সময়ত তেওঁলোকে পাতাল জগতৰ প্ৰভুক পৰাস্ত কৰি পিতৃ আৰু খৰাকৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধ ল'বলৈ জিবালবালৈ উভতি যায়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:গ্ৰন্থ
শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়াৰ ২৫ বছৰীয়া জন্মদিন উপলক্ষে সৃষ্টি কৰা পৃষ্ঠা