শ্ৰীলংকাৰ অসামৰিক যুদ্ধ

**শ্ৰীলংকাৰ সামৰিক যুদ্ধ** (; ) ১৯৮৩ চনৰ পৰা ২০০৯ চনলৈকে চলা শ্ৰীলংকাৰ গৃহযুদ্ধ। ১৯৮৩ চনৰ ২৩ জুলাইৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে ভেলুপিল্লাই প্ৰভাকৰন নেতৃত্বাধীন লিবাৰেচন টাইগাৰছ অৱ তামিল ইলাম, চমুকৈঃ LTTE (যাক *দ্য তামিল টাইগাৰ* বুলি জনাজাত)ৰ এখন যুদ্ধ। এল টি টি ইয়ে সিংহলী প্ৰধান শ্ৰীলংকা চৰকাৰে শ্ৰীলংকাৰ তামিলসকলৰ ওপৰত অবিৰত বৈষম্য আৰু হিংসাত্মক অত্যাচাৰৰ বাবে দ্বীপটোৰ উত্তৰ-পূবত তামিল ইলাম নামৰ এখন স্বতন্ত্ৰ তামিল ৰাষ্ট্ৰ গঠনৰ বাবে যুঁজ দিছিল।

১৯৫৬, ১৯৫৮, ১৯৭৭, ১৯৮১ আৰু ১৯৮৩ চনত তামিল বিৰোধী পগ্ৰমৰ লগতে ১৯৮১ চনত জাফনা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী জ্বলোৱাৰ ৰূপত হিংসাত্মক নিৰ্যাতনৰ সূচনা হয়। এইবোৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ সিংহলী গোটে প্ৰায়ে ৰাষ্ট্ৰৰ সমৰ্থনত আছিল আৰু ১৯৪৮ চনত শ্ৰীলংকাই ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ পৰা স্বাধীনতাৰ পিছৰ বছৰবোৰত সম্পন্ন কৰিছিল। স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পাছতে সিংহলী ভাষাক জাতিটোৰ একমাত্ৰ চৰকাৰী ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰে। ২৬ বছৰীয়া সামৰিক অভিযানৰ অন্তত ২০০৯ চনৰ মে’ মাহত শ্ৰীলংকাৰ সেনাই তামিল টাইগাৰছক পৰাস্ত কৰি গৃহযুদ্ধৰ অন্ত পেলায়।

২০০৭ চনলৈকে ৭০ হাজাৰ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। যুদ্ধৰ অন্ত পৰাৰ লগে লগে ২০০৯ চনৰ ২০ মে’ত ৰাষ্ট্ৰসংঘই মুঠ ৮০ হাজাৰৰ পৰা ১ লাখ লোকৰ মৃত্যুৰ অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১১ চনত ২০০৯ চনৰ যুদ্ধৰ চূড়ান্ত পৰ্যায়ৰ কথা উল্লেখ কৰি শ্ৰীলংকাত সচিব প্ৰধানৰ জবাবদিহিতা বিশেষজ্ঞৰ পেনেলৰ প্ৰতিবেদনত কোৱা হৈছিল, "কেইটামান বিশ্বাসযোগ্য সূত্ৰই অনুমান কৰিছে যে অসামৰিক মৃত্যু ৪০,০০০ পৰ্যন্ত হ'ব পাৰিলেহেঁতেন।"  শ্ৰীলংকা চৰকাৰে যুদ্ধৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰভাৱ নিৰ্ণয়ৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ, আন্তৰ্জাতিক তদন্তক বাৰে বাৰে অস্বীকাৰ কৰি আহিছে, কিছুমান প্ৰতিবেদনত দাবী কৰা হৈছে যে চৰকাৰী বাহিনীয়ে মৃত্যু আৰু নিৰুদ্দেশৰ সংমিশ্ৰণত জড়িত তামিলসকলক ধৰ্ষণ আৰু নিৰ্যাতন চলাইছিল।

গৃহযুদ্ধৰ অন্ত পৰাৰ পৰাই শ্ৰীলংকা ৰাষ্ট্ৰখনে অসামৰিক লক্ষ্যত বোমা বিস্ফোৰণ, গধুৰ অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ, শ্ৰীলংকাৰ তামিল অপহৰণ আৰু হত্যা আৰু যৌনতাৰ জৰিয়তে যুদ্ধাপৰাধ সংঘটিত কৰাৰ ফলত মানৱ অধিকাৰ খৰ্ব কৰাৰ বাবে বহু বিশ্বব্যাপী হিংসা আৰু সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। সকলো জাতি-জনগোষ্ঠীৰ, বিশেষকৈ সিংহলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ সাধাৰণ নাগৰিকৰ বিৰুদ্ধে অসংখ্য আক্ৰমণ, শিশু সৈনিক ব্যৱহাৰ কৰা, ৰাজনীতিবিদ আৰু বিৰোধী লোকক হত্যা কৰা, সামৰিক, ৰাজনৈতিক আৰু অসামৰিক লক্ষ্যৰ বিৰুদ্ধে আত্মঘাতী বোমা বিস্ফোৰণৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে এলটিটিইয়ে কুখ্যাতি লাভ কৰিছিল।

## উৎপত্তি আৰু বিৱৰ্তন

শ্ৰীলংকাৰ গৃহযুদ্ধৰ উৎপত্তি হৈছে সংখ্যাগৰিষ্ঠ সিংহলী জনগোষ্ঠী আৰু সংখ্যালঘু তামিলৰ মাজত চলি থকা ৰাজনৈতিক ক্ষোভৰ মাজত। আধুনিক সংঘাতৰ শিপা ঔপনিৱেশিক যুগ লৈকে বিস্তৃত যেতিয়া দেশখন চিলন নামেৰে জনাজাত আছিল। শ্ৰীলংকাৰ দুটা বৃহৎ জনগোষ্ঠী, সিংহলী আৰু তামিলৰ মাজত প্ৰথম অৱস্থাত উত্তেজনা কম আছিল, যেতিয়া পন্নাম্বালম অৰুণাচলম নামৰ এজন তামিলক প্ৰতিনিধি হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল সিংহলীসকলৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় বিধান পৰিষদত তামিলসকলকো নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ১৯১৯ চনত সিংহলী আৰু তামিল ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে একত্ৰিত হৈ অৰুণাচলমৰ নেতৃত্বত চিলন জাতীয় কংগ্ৰেছ গঠন কৰি ঔপনিৱেশিক চৰকাৰক অধিক সাংবিধানিক সংস্কাৰৰ বাবে হেঁচা প্ৰয়োগ কৰে। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসক উইলিয়াম মেনিং এ "সাম্প্ৰদায়িক প্ৰতিনিধিত্ব"ৰ ধাৰণাটোক সক্ৰিয়ভাৱে উৎসাহিত কৰিছিল আৰু ১৯২০ চনত কলম্বো চহৰৰ আসনখন গঠন কৰিছিল, যিখন তামিল আৰু সিংহলীসকলৰ মাজত পৰ্যায়ক্ৰমে হৈছিল।

## লগতে চাওক

* অসামৰিক যুদ্ধৰ তালিকা
* মৈলাপিটীয়া ৰাষ্ট্ৰীয় যুদ্ধ স্মৃতিসৌধ
* শ্ৰীলংকালৈ পাকিস্তানৰ সামৰিক সাহায্য
* ১৯৮৮ চনত মালদ্বীপৰ অভ্যুত্থান
* তামিল ইলামৰ আন্তৰ্জাতিক চৰকাৰ

## টোকা

## তথ্যসমূহ

## অধিক পঢ়ক

* বালাছিংহাম, এডেল: *স্বাধীনতাৰ ইচ্ছা – তামিল প্ৰতিৰোধৰ এক ভিতৰৰ দৃশ্য*। ফেয়াৰমেক্স পাব্লিছিং লিমিটেড, ২য় সংস্কৰণ। ২০০৩ চনত, .
* Bansal, Alok, Mayilvaganan. M and Podder, Sukanya, *Sri Lanka: Search for Peace*. Manas Publications, New Delhi, 2007. 
* Deegalle, Mahinda (ed.): *Buddhism, Conflict and Violence in Modern Sri Lanka*. Routledge, London, 2006, .
* Dissanayaka, T.D.S.A.: *War or Peace in Sri Lanka, Volume II*. Swastika (Pvt.) Ltd., Colombo 1998. 
* Dixit, J.N.: *Assignment Colombo*, . (Dixit was the Indian High Commissioner during the 1980s negotiations that led to the IPKF presence.)
* Gamage, S. and Watson, I.B.: *Conflict and Community in Contemporary Sri Lanka*. Sage, New Delhi 1999.
* Gamage, S.: *Ethnic Conflict, State Reform and Nation Building in Sri Lanka: Analysis of the Context and Suggestions for a Settlement*, in: Neelsen, John P. and Malik, Dipak: "Crises of State and Nation: South Asian States between Nation Building and Fragmentation", Manohar, New Delhi (forthcoming).
* Grant, Patrick. *Buddhism and Ethnic Conflict in Sri Lanka*. Albany: SUNY Press 2009. 
* Gunaratna, Rohan *War and Peace in Sri Lanka: With a Post-Accord Report From Jaffna*. Institute of Fundamental Studies, Sri Lanka (1987). ,
* Gunaratna, Rohan. *Indian intervention in Sri Lanka: The role of India's intelligence agencies*. 1993. , South Asian Network on Conflict Research (1993).
* Hoole, R., Somasundaram, D., Sritharan K., and Thiranagama, R. *The Broken Palmyra – The Tamil Crisis in Sri Lanka: An Inside Account*. The Sri Lanka Studies Institute, Claremont 1990. (Also available online.)The Broken Palmyra – The Tamil Crisis in Sri Lanka: An Inside Account .
* Johnson, Robert: *A Region in Turmoil*. Reaktion, New York & London, 2005.  (Covers Sri Lanka and its regional context.)
* Narayan Swamy, M. R.: *Tigers of Lanka: from Boys to Guerrillas*. Konark Publishers; 3rd ed. 2002, .
* Rajasinghan, K.T.: *Sri Lanka: The Untold Story*. 2001–2002. (Serialised in *Asia Times Online*).Sri Lanka: The Untold Story.
* Weiss, Gordon. The cage: The fight for Sri Lanka and the last days of the Tamil Tigers. Random House, 2011. 
* Ratnavel, Roy. ''Prisoner #1056: How I Survived War and Found Peace''. Penguin Canada, 2023. 

## বাহ্যিক সংযোগ

### অফিচিয়েল ৱেবছাইট

* শ্ৰীলংকাৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰালয়
* শ্ৰীলংকা চৰকাৰৰ শান্তি সচিবালয়

### চৰকাৰী প্ৰতিবেদন

* শ্ৰীলংকাৰ গৃহযুদ্ধৰ ওপৰত উভতি চাবলৈ শ্ৰীলংকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি মহিন্দ ৰাজাপাকছে নিযুক্তি দিয়া লেচনছ লাৰ্নড এণ্ড ৰিকনচিলিয়েচন কমিছনৰ প্ৰতিবেদন
* মানৱীয় অভিযান – বাস্তৱ বিশ্লেষণ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰালয়ে মূল সামৰিক তথ্যসমূহৰ ওপৰত প্ৰতিবেদন

### মানচিত্ৰ

* প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰালয়, যুদ্ধৰ অগ্ৰগতিৰ মানচিত্ৰ 
* চূড়ান্ত সংঘাত মণ্ডলৰ মানচিত্ৰ
* শ্ৰীলংকাৰ ইণ্টাৰেক্টিভ ডিফেন্স মেপ

### স্বতন্ত্ৰ প্ৰতিবেদন, তথ্যচিত্ৰ আৰু গ্ৰন্থ

* https://www.berghof-foundation.org/fileadmin/redaktion/Publications/Handbook/Articles/ropers_handbookII.pdf এ চিষ্টেমিক এপ্ৰ'চ: ৰিফ্লেকচনছ অন শ্ৰীলংকাৰ, নৰ্বাৰ্ট ৰ'পাৰ্ছ, বাৰ্ঘফ ফাউণ্ডেশ্যনৰ
* শান্তিৰ পণ্য ন’ৰাডৰ দ্বাৰা শ্ৰীলংকাত নৰৱেৰ শান্তি প্ৰচেষ্টাৰ মূল্যায়ন, ১৯৯৭–২০০৯ 
* শান্তি আৰু সংঘাতৰ সময়সীমা (PACT) – শ্ৰীলংকাৰ সংঘাতৰ এক ইণ্টাৰেক্টিভ টাইমলাইন
* অতীতৰ শান্তি প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ মূল চুক্তিসমূহৰ পাঠ্য আৰু মিলন সম্পদৰ দ্বাৰা প্ৰক্ৰিয়াটোৰ বিশ্লেষণ
* ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দ্বাৰা তামিল বাঘৰ বিৰুদ্ধে শ্ৰীলংকাৰ পৰাজয় বুজা 
* স্থানচ্যুতসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ: শ্ৰীলংকা সেনা আৰু এলটিটিইৰ ভান্নীত সাধাৰণ নাগৰিকৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্যাতন, মানৱ অধিকাৰ চাওক
* শ্ৰীলংকাৰ হত্যা ক্ষেত্ৰ আইটিএন/চেনেল ৪ৰ দ্বাৰা এখন তদন্তমূলক তথ্যচিত্ৰ
* শ্ৰীলংকা ভ্ৰমণ কৰা; অসামৰিক যুদ্ধৰ ৩ বছৰৰ পাছত টি. ই. নৰচিমহা, Rediff.com
* অপবিত্ৰ মাটি – শ্ৰীলংকাৰ এখন গাঁৱত যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় হত্যাকাণ্ডৰ ওপৰত ইণ্ডি তথ্যচিত্ৰ (ইউটিউবৰ ভিডিঅ')
* ভয়ংকৰ সাংবাদিকতা  – আন্তৰ্জাতিক সংবাদ মাধ্যমত শ্ৰীলংকাৰ কভাৰেজ নিৰীক্ষণ কৰা, আৰু ইয়াৰ ওপৰত প্ৰতিবেদন দিয়া

শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা
শ্ৰেণী:যুদ্ধ
শ্ৰেণী:সংঘাত