চাল-কুঁৱৰী

**চাল-কুঁৱৰী** (**ছাল কুঁৱৰী**) বা **এল' ভেৰা** () একপ্ৰকাৰ জলসম্বৃদ্ধ  উদ্ভিদ। ইয়াৰ জন্মস্থান উত্তৰ আফ্ৰিকা বা ছোমালিয়া বুলি ভবা যায়। ইয়াক প্ৰাকৰতিক ভাৱে দেখা নাযায় যদিও উত্তৰ আফ্ৰিকাত ওচৰ সম্পৰ্কীয় অন্যান্য এল' জাতিৰ গছ পোৱা যায়। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম শতিকাৰপৰাই ইয়াক বনৌষধি হিচাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈ আহিছে। ইয়াৰ (A. Vera) বিভিন্ন অংশ বা উৎপাদ (extract) প্ৰসাধন উদ্যোগ আৰু বৈকল্পিক ঔষধ উদ্যোগত উজ্জীৱক (rejuvenating), নিৰামক (healing) বা শীতলকাৰক (soothing) গুণযুক্ত বুলি প্ৰচাৰিত আৰু ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে।  কিন্তু, এনে দাৱীবোৰ উপলব্ধ গৱেষণাই প্ৰায়ে বিৰোধিতা কৰা হে দেখা যায়।  ইয়াৰ ঔষধিয় উপযোগীতাও বৰ্তমান অনুসন্ধানৰ বিষয়।

## বৰ্ণনা

চাল-কুঁৱৰী কাণ্ডবিহীন বা অত্যন্ত সৰু কাণ্ডযুক্ত, ৬০-১০০ ছে.মি. (২৪-২৯ ইঞ্চি) উচ্চতাৰ, মেলখোৱা, জলসম্বৃদ্ধ উদ্ভিদ। ইয়াৰ পাতবোৰ ডাঠ মঙহাল, সেউজীয়া বা মুগা-সেউজীয়া হয়। কাণ্ডৰ ওপৰ আৰু তলৰ ফালে কেতিয়াবা বগা দাগ (flecks) দেখা যায়। পাতৰ কাণ খহতা আৰু সৰু সৰু বগা ৰঙৰ কাইঁট থাকে। জহকালি প্ৰায়  এডাল দণ্ডত (spike) পেণ্ডুলামৰ দৰে ২-৩ ছে.মি. দৈৰ্ঘ্যৰ দীঘলীয়া পেটৰ ফুল  লাগে। অন্যান্য "এল'" প্ৰজাতিৰ দৰেই এল' ভেৰাইও মাটিৰ খনিজ পোষক লাভৰ বাবে , একপ্ৰকাৰ সহজীৱিতা , গঠন কৰে।

## টেক্স'নমী আৰু ইটাইম'লজী (Taxonomy and etymology)

চাল-কুৱঁৰীৰ কেইবাটাও সমাৰ্থক নাম  আছে: *A. barbadensis* Mill., *Aloe indica* Royle, *Aloe perfoliata* L. var. *vera* and *A. vulgaris* Lam. সাধাৰণ নামৰ ভিতৰত ইয়াক Chinese Aloe, Indian Aloe, True Aloe, Barbados Aloe, Burn Aloe, First Aid Plant আদি বুলি জনা যায়। উপশব্দ *ভেৰা*ই "সঁচা" বা "প্ৰকৃত" বুজায়। কোনো ক্ষেত্ৰত দাগ থকা প্ৰজাতিটোক *এল' ভেৰা*ৰ *chinensis* প্ৰভাগ বোলা হয়; যদিও, পাতৰ দাগৰ ধৰণ অনুসৰি ইয়াৰ প্ৰজাতিভেদ হ'ব পাৰে। ইয়াক *A. massawana*ৰ সমপ্ৰজাতীয়  হ'ব পাৰে বুলিও কোৱা হয়। ইয়াক সৰ্বপ্ৰথমে ১৭৫৩ চনত কাৰ্ল লিনিউচে  *Aloe perfoliata* var. *vera* বুলি, আকৌ ১৭৬৮ ত নিক'লাচ লৰেন্স বাৰমেনে  *Flora Indica*ৰ ৬ এপ্ৰিল সংখ্যাত *Aloe vera* বুলি আৰু তাৰে প্ৰায় দহদিনমানৰ পাচত ফিলিপ মিলাৰে  *Gardener's Dictionary*ত *Aloe barbadensis* বুলি নামকৰণ কৰে।

ডি এন এ  তুলনাকৰণ পদ্ধতিসমূহৰদ্বাৰা *এল' ভেৰা* য়েমেনৰ স্থানীয় *এল' পেৰী*  নামৰ প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদৰ লগত ওচৰ সম্পৰ্কীয় বুলি দেখা গৈছে। তদ্ৰূপ ক্ল'ৰপ্লাষ্ট  ডি এন এ ছিকুৱেন্স পদ্ধতি আৰু ISSR  প্ৰফাইলিং -এ ও *এল' ভেৰা*ক *এল' ইনাৰমিচ* , *এল' স্ক'বিনিফ'লিয়া* , *এল' ছিংকাটানা* , আৰু *এল' ষ্ট্ৰিয়াটা*ৰ  ওচৰ সম্পৰ্কীয় বুলি দেখুৱাইছে। দক্ষিণ আফ্ৰিকীয় *এল' ষ্ট্ৰিয়াটা*ৰ বাহিৰে উপৰোক্ত *এল' * প্ৰজাতিবোৰ চ'ক'ট্ৰা  (য়েমেন), ছোমালিয়া আৰু ছুডানৰ স্থানীয়। স্পষ্ট আবাসস্থানৰ অভাৱে প্ৰকৃতিবিদসকলক *এল' ভেৰা*ক বৰ্ণসংকৰীয় ভাৱে  উদ্ভুদ বুলি ভবোৱাইছে।

## বিস্তৃতি

সমগ্ৰ পৃথিৱীতে ব্যাপক ভাৱে খেতি কৰা হয় হেতুকে *এল' ভেৰা*ৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশস্থান (range) অস্পষ্ট। প্ৰাকৃতিকভাৱে ইয়াক আৰব উপমহাদ্বীপৰ দক্ষিণাৰ্ধ, উত্তৰ আফ্ৰিকা (মৰক্ক', মৌৰিটানিয়া, ইজিপ্ত) তথা কেনেৰি, কে'প ভাৰ্ডে আৰু মাডেইৰা দ্বীপপুঞ্জ আদিৰ লগতে ছুডান আৰু প্ৰতিবেশী দেশসমূহত পোৱা যায়। এই বিস্তৃতি কিছু পৰিমাণে *ইউফ'ৰ্বিয়া বালচেমিফেৰা* , *পিষ্টাচিয়া আট্‌লাণ্টিকা*  আদিৰ সমতুল্য, যি ইয়াক চাহাৰাৰ মৰুভূমিকৰণৰ কৱলত পৰা এসময়ৰ শুষ্ক স্ক্লেৰ'ফিল  অৰণ্যৰ বাসিন্দা হোৱাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। এনেধৰণৰ কেইবাবিধৰো ওচৰ সম্পৰ্কীয় (বা একে) প্ৰজাতি চাহাৰাৰ দুই বিপৰীত দিসত পোৱা যায়: এনে দুটা উদাহৰণ হৈছে *ড্ৰেগন ট্ৰী/ড্ৰাচীনা* , (*Dracaena*) আৰু *ইয়নিয়াম* .

চীন আৰু পৃথিৱীৰ অন্য অঞ্চললৈ এই প্ৰজাতিৰ আগমণ ঘটে ১৭শ শতিকাত। কালক্ৰমত ই অষ্ট্ৰেলীয়া, বাৰ্বাড'চ, বেলীজ, নাইজেৰীয়া, পাৰাগুৱে, জামেৰিকা আদি পৃথিৱীৰ অন্যান্য ক্ৰান্তীয় আৰু উষ্ণ অঞ্চল সমূহলৈ বিয়পি পৰে। অনেক ক্ষেত্ৰত মানুহে খেতি কৰাৰ বাবেও ই এনেদৰে বিয়পি পৰে বুলি ভবা হয়।

## কৃষি

*এল' ভেৰা* বা *চাল-কুৱঁৰী*ক বাগিচাৰ সৌন্দৰ্য্যবদ্ধক উদ্ভিদ হিচাবে প্ৰভুতভাৱে খেতি কৰা হয়। ইয়াৰ তথাকথিত ঔষধি গুণ, বিশিষ্ট ফুল, আকৃতি আৰু জলসম্বৃদ্ধিৰ বাবে ই আধুনিক ফুলনিত জনপ্ৰিয়। ইয়াৰ জলাকৰ্ষীতাৰ কাৰণে ই কম পানী থকা অঞ্চল, শৈলোদ্যান (rockeries) আৰু অন্যান্য কম পানী ব্যৱহাৰ কৰা বাগিচাৰ বাবে বিশেষভাৱে উপযুক্ত। এই উদ্ভিদ কষ্টসহিষ্ণু যদিও অধিক বৰফপাত হোৱা অঞ্চলৰ অনুপযোগী। ই বেছিভাগ কীট পতংগৰ পৰা প্ৰতিৰোধী যদিও মকৰা কীট (spider mites), মীলি বাগ , স্কেল কীট , আৰু এফিড  আদিয়ে ইয়াক আক্ৰান্ত কৰিব পাৰে। টাবত ৰোওঁতে ইয়াক পানী নোৰোৱা বালিয়া মাটিৰ প্ৰয়োজন। অধিক সূৰ্য্যৰশ্মি বা পানী ৰোৱা পৰিবেশত গছজোপা শুকাই যাব পাৰে। ইয়াৰ বাবে ৰন্ধ্ৰযুক্ত টেৰাকোটা পাত্ৰ উপযুক্ত। পাত্ৰত থকা গছত পানী দিয়াৰ আগতে আগৰ পানী সম্পূৰ্ণৰূপে সুকাবলৈ দিব লাগে আৰু নতুন পোখাবোৰ নিয়মিতভাৱে উঠাই থাকিব লাগে। জাৰকালি ফুলজোপা "সুপ্ত" অৱস্থাত থাকে আৰু ন্যূনতম পানীৰ প্ৰয়োজন হয়। বৰফ পৰা স্থানত ইয়াক ঘৰৰ ভিতৰত ৰাখিব লাগে। 

অষ্ট্ৰেলীয়া, বাংলাদেশ, কিউবা, ডমিনিকান গণৰাজ্য, চীন, মেক্সিকো, ভাৰত, জামাইকা, কেনীয়া, টাঞ্জানীয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকা, along with the USA আদিত প্ৰসাধন উদ্যোগৰ বাবে *এল' ভেৰা*ৰ ব্যৱসায়িক ভিত্তিত খেতি কৰা হয়। 

এই গছজোপা ৰয়েল হৰ্টিকালচাৰেল চচাইটিৰ  "এৱাৰ্ড অৱ গাৰ্ডেন মেৰিট"  মৰ্য্যদাপ্ৰাপ্ত।

## ব্যৱহাৰ

*এল' ভেৰা* বা *চাল-কুৱঁৰী*ৰ উৎপাদসমূহক সাধাৰণতে *এল' ভেৰা*ই বোলা হয়। ইয়াৰ সৌন্দৰ্য্যবৰ্ধক বা নিৰাময়ক গুণৰ বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ খুব সীমাবদ্ধ আৰু য'ত আছে তাতো প্ৰায়ে বিবদমান (contradictory)।  তথাপিও সৌন্দৰ্য্যবদ্ধক আৰু বৈকল্পিক চিকিৎসা উদ্যোগে ইয়াৰ শীতলকাৰক (soothing), জলীয়কাৰক (moisturizing) আৰু নিৰামক (healing) গুণ থকা বুলি দাবী কৰি আহিছে। এল' ভেৰা জেল বাণিজ্যিকভাৱে উপলব্ধ ল'শ্যন, দৈ, খাদ্য আৰু কোনো কোনো জলপান (dessert) আদিত ব্যৱহাৰ কৰা হয় যদিও কোনো কোনো মাত্ৰাত সেৱন কৰিলে ইয়াৰ বিশাক্ত লক্ষণ পৰিলক্ষিত হয়। 

### পৰম্পৰাগত ঔষধ
জনজাতীয় আৰু পাৰম্পৰিক ভেষজ ঔষধ হিচাবে এল' ভেৰাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈ আহিছে যদিও ইয়াৰ ঔষধিয় গুণ কেতিয়াৰ পৰা আৱিস্কৃত জনা নাযায়। ১৬শ শতিকাৰ *Ebers Papyrus*  -অত, খ্ৰীঃ পূঃ মধ্য প্ৰথম শতিকাত ৰচিত *De Materia Medica* আৰু *Pliny the Elder*  অৰ *Pliny's Natural History*  দুয়ো বিবৰণীতে  আৰু ৫১২ খ্ৰীঃ পূঃত ৰচিত *Juliana Anicia Codex*  -অত এল' ভেৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। চীন, ভাৰত, জামাইকা, জাপান, লেটিন আমেৰিকা, ৰুচ, দক্ষিণ আফ্ৰিকা আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত পৰম্পৰাগত ভেষজ ঔষধিয় হিচাবে এই প্ৰজাতিৰ বহুলভাবে ব্যৱহাৰ হয়।

### খাদ্য পৰিপূৰক
২০০৩ চনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ খাদ্য আৰু ঔষধ প্ৰাধিকৰণ  বিভাগে "ক্লাচ III উপাদান" (class II ingredient)/ বুলি বন্ধ নকৰালৈকে কোনো কোনো এল' প্ৰজাতিৰ পৰা উৎপাদিত "এল'ইন"  অক কিছুমান মুকলিভাৱে বিক্ৰি কৰিব পৰা জুলাপ (laxative) জাতীয় ঔষধৰ উপাদান হিচাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈ আহিছিল। এল' ভেৰাৰ বিশাক্ত আৰু বিভিন্ন শাৰিৰিক উপসৰ্গ সৃষ্টি কৰিব পৰা গুণ আছে, যদিও পৰিশোধিত কৰি এল'ইন আঁতৰ কৰিলে ই সম্যকভাৱে দূৰ হয়। এক ২ বছৰীয়া ৰাষ্ট্ৰীয় বিষ নিৰ্ণায়ক পৰীক্ষণত ৰং দূৰ নকৰা সম্পূৰ্ণ পাতৰ নিষ্কাষে মতা আৰু মাইকী নিগনিৰ ওপৰত কাৰ্চিন'জেনিক ক্ৰিয়া দেখুওৱা পৰিলক্ষিত হৈছে। মানৱ শৱীৰত ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়া জানিবলৈ অধিক তথ্যৰ প্ৰয়োজন বুলি পৰীক্ষাটোত প্ৰকাশিত।

এল' ভেৰাৰ ৰসক পাচন প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে স্বাস্থ্যবৰ্ধক বুলি বিক্ৰি কৰা হয় যদিও ইয়াৰ কোনো বৈজ্ঞানীক প্ৰমাণ বা আধিকাৰিক অনুমতি নাই। এনে উপাচাৰৰ বাবে সাধাৰণতঃ প্ৰয়োগ কৰা উৎপাদ আৰু ইয়াৰ পৰিমাণৰ বিশাক্ততা ইয়াৰ পৰিমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।

#### অন্যান্য ভেষজ (Phytochemical)

এল' ভেৰাৰ পাতৰ সম্ভাব্য জৈব প্ৰকাৰ্য্যমূলক (bioactivity) অন্যান্য ভেষজ দ্ৰব্যৰ যেনে এচিটাইলেটেড (acetylated) মান্নান , পলীমান্নান (polymannans), এন্থ্ৰাকুইন'ন  চি-গ্লিচাৰইড, এনথ্ৰন যেনে ইম'ডিন  আৰু বিভিন্ন লেক্টিন  আদিৰ বিষয়ে গৱেষণা চলি আছে। এইবোৰৰ কিছুমান কীটনাশক উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।

### উপভোক্তা প্ৰয়োগ (Commodities)
এল' ভেৰাক আজিকালি বহুলভাৱে মুখমণ্ডলত ব্যৱহাৰৰ বাবে মইশ্বাৰাইজাৰ, হে' ফিভাৰ, চৰ্দী আদিত নাকৰ এণ্টি-ইৰিটেণ্ট হিচাবে উৎপ্ৰণোদিত (promoted) কৰা হৈছে। বিভিন্ন প্ৰসাধন কোম্পানীৰ মেক-আপ, টিচ্যু, মইশ্বাৰাইজাৰ, চাবোন, চানস্ক্ৰীণ, ধুপ, শ্বেভিং ক্ৰীম, শ্বেম্পু আদিত ইয়াৰ ৰস বা অন্যান্য নিষ্কাষ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অন্যান্য ব্যৱহাৰৰ ভিতৰত ছাগলীৰ কৃত্ৰিম প্ৰজননত শুক্ৰাণু পাতল কৰিবৰ বাবে, সতেজ খাদ্য সংৰক্ষণৰ বাবে, আৰু সৰু ফাৰ্মবোৰত জল সংৰক্ষণৰ  ব্যৱহাৰ কৰা হয়। It has also been suggested that biofuels could be obtained from *Aloe vera* seeds. 

এল'ক খাদ্য সামগ্ৰী হিচাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কোনো কোনো "মলিকুলাৰ গেষ্ট্ৰনমিষ্টে"  ইয়াৰ "জেল" হ'ব পৰা গুণৰ সহায় লয়। উদাহৰণ স্বৰূপে চে'ফ (chef) কুইক ডাক'ষ্টাৰ (Chef Quique Dacosta) স্পেইনৰ El Poblet -অত সৃষ্ট "Oysters Guggenheim" অৰ কথা ক'ব পাৰি।

### সম্ভাব্য ঔষধিয় প্ৰয়োগৰ বাবে গৱেষণা

#### কটা-ছিঙাৰ উপচাৰৰ বাবে
এল' ভেৰা ঘাঁ আদিৰ চিকিৎসাৰ বাবে উপযোগী হ'ব পাৰে বুলি ভবা হয় যদিও ইয়াৰ প্ৰমাণ যৎসামান্য আৰু পৰস্পৰবিৰোধী কোনো কোনো অধ্যয়নত এল' ভেৰাৰ প্ৰয়োগে আৰোগ্য হোৱাৰ গতি খৰতকীয়া কৰে বুলি দেখুৱালেও অনেক ক্ষেত্ৰত এল' ভেৰা জেল ব্যৱহাৰ কৰা ঘাঁ অন্য দৰব ব্যৱহাৰ কৰাতকৈ কম গতিত শুকায় বুলি দাবী কৰা হৈছে। ২০০৭ চনৰ এক সমীক্ষাত ২য় ডিগ্ৰীৰ পোৰাৰ চিকিৎসাত এল' ভেৰাই সুফল দেখুওৱা পোৱা গৈছে। যৌনাংগৰ হাৰ্পিচ  আৰু ছ'ৰিয়াচিচ  ইয়াৰ বাহ্যিক প্ৰয়োগ উপশম দিয়ে বুলিও কোৱা হৈছে। অৱশ্যে তেজস্ক্ৰীয়তা সম্পৰ্কীয় আঘাতত ই কাম নিদিয়ে। 

এল' ভেৰাৰ জেলক অন্য সম প্ৰজাতীয় আৰু এছফ'ডেলাচি  প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদৰ জেলৰ লগতো তুলনা কৰা হৈছে - যেনে *বালবাইন ফ্ৰাক্টেছিন* (*Bulbine frutescens*), যাক পোৰা আৰু অন্যান্য ছালৰ কটা-ছিঙাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।  ইয়াৰ বিভিন্ন নিষ্কাষৰ চালৰ সৰু-সুৰা ৰোগ নিৰাময় কৰিব পৰা এণ্টিবেক্টেৰীয়েল  বা এণ্টিফাংগেল  ধৰ্মও থাকিব পাৰে। পৰীক্ষাগাৰত কোনো পৰীক্ষাত ইয়াৰ চালৰ ভিতৰুৱা অংশৰ জেলে ষ্ট্ৰেপ্ট'কক্কাচ  আৰু  জাতীয় বেক্টেৰীয়াৰ গতি ৰোধ কৰা দেখা গৈছে। অৱশ্যে ই জেন্থ'ম'নাচ  প্ৰজাতিৰ বিষয়ে সুফল দেখুওৱাব পৰা নাই।''

#### চালৰ সুৰক্ষা আৰু কেন্সাৰ
কথিত ভাৱে দাবী কৰিলেও এল' ভেৰাই মানুহক চানবাৰ্ণ, চানটোন বা সূৰ্য্যৰশ্মিৰ পৰা প্ৰতিৰোধ কৰাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই।

অৱশ্যে এল' ভেৰাত থকা উদ্ভিদ পলিছেকাৰাইডবোৰে সূৰ্য্যৰশ্মিৰ পৰা প্ৰত্যক্ষ প্ৰতিৰোধ নিদিলেও, অতি-বেঙুনী ৰশ্মিৰ প্ৰভাৱ পথবোৰ অপ্ৰত্যক্ষ ভাৱে বন্ধ কৰি অ-মেলান'মা (non-melanoma) চালৰ কেন্সাৰৰ পৰা চালক ৰক্ষা কৰিব পাৰে। অতি-বেঙুনী বিকিৰণে স্থানীয় এণ্টিজেন-প্ৰতিৰোধী লেংহাৰ্ন চেল  (LC) বোৰৰ ক্ষয়ীভৱন ঘটায় আৰু ৰোগ প্ৰতিৰোধী ক্ষমতা কমায় (immunosuppression)। পৰীক্ষাগাৰত নিগনিৰ ওপৰত কৰা পৰীক্ষাত ই সূচিত হৈছে। পৰীক্ষাগাৰত কুকুৰ আৰু মেকুৰীৰ ওপৰত এল' ভেৰাৰ কেন্সাৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাৰ আভাস পোৱা গৈছে যদিও মানুহৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ প্ৰমাণ নাই। 

#### দাঁত
দাঁতৰ gingivitis আৰু plaque প্ৰতিৰোধ সম্পৰ্কীয় পৰীক্ষাত এল' ভেৰাৰ কোনো সুফল থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাই।

#### মধুমেহ আৰু তেজৰ লিপিড
মধুমেহ ৰোগ আৰু তেজৰ লিপিডৰ প্ৰাধিক্যৰ উপচাৰ সম্পৰ্কীয় প্ৰাথমিক পৰীক্ষাত এল' ভেৰাৰ নিষ্কাষৰ সুফল পোৱা গৈছে। ইয়াক এল' ভেৰাৰ মান্নান, এন্থ্ৰকুইন'ন আৰু লেক্টিনৰ সুফল বুলি ভৱা হৈছে। এল' ভেৰাই তেজৰ গ্লুক'জৰ মাত্ৰা নিয়ন্ত্ৰণত প্ৰভাৱ পেলাব পৰাৰ কথাও অনুমান কৰা হৈছে। হাইপাৰলিবিডিমেনিয়াৰ ৰোগীৰ নিম্ন লিপিড স্তৰৰ লগতো তথা লিভাৰৰ ৰোগৰ লগতো ইয়াৰ সম্পৰ্ক থাকিব পাৰে।

#### অন্যান্য
প্ৰাৰম্ভিক পৰীক্ষাত চিহ্নিত হৈছে যে এল' ভেৰাই আলচাৰেটিভ কলাইটিচৰ লক্ষণ আৰু প্ৰদাহৰো উপশম গটাব পাৰে।

#### বিশাক্ত গুণ
এল' ভেৰা খালে ডায়েৰীয়া, ইলেক্ট্ৰলাইটৰ হীন-দেড়ি, কিডনীৰ জটিলতা আৰু অন্যান্য ঔষধৰ ক্ৰিয়াৰ লগত প্ৰতিক্ৰিয়া হ'ব পাৰে। বাহ্যিক (topical) ব্যৱহাৰৰ ফলত কণ্টেক্ট ডাৰ্মাইটিচ, এৰীথেমা, ফট'টক্সিচিটি আদি হোৱাও দেখা গৈছে। ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ফলত হোৱা ডায়েৰীয়াৰ ফলত শৰীৰৰ অন্য ঔষধ গ্ৰহণ কৰা কমিব পাৰে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঔষধি উদ্ভিদ
শ্ৰেণী:তৃণ
শ্ৰেণী:অসমৰ উদ্ভিদ