খাইবাৰ পাছ বা গিৰিপথ

**খাইবাৰ পাছ  বা খাইবাৰ গিৰিপথ** হৈছে পাকিস্তানৰ খাইবাৰ পাখ্তুনখোৱা প্ৰদেশৰ এটা পাহাৰীয়া গিৰিপথ, যিটো আফগানিস্তানৰ নাংগাৰহৰ প্ৰদেশৰ সীমান্তত অৱস্থিত। এয়া শ্বেত পৰ্বতৰ এটা অংশৰ মাজেৰে গৈ লাণ্ডী কোটাল চহৰখনক জামৰুদৰ পেছাৱাৰ উপত্যকাৰ সৈতে সংযোগ কৰে। যিহেতু এইটো প্ৰাচীন ৰেচম পথৰ অংশ আছিল, সেয়েহে এই পাছ মধ্য এছিয়া আৰু ভাৰত উপমহাদেশৰ মাজত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক পথ আৰু ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা বিভিন্ন ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে এক কৌশলগত সামৰিক চেকপইণ্ট হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। খাইবাৰ পাছক বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত পৰ্বতীয়া গিৰিপথ বুলি গণ্য কৰা হয়। 

শ্ৰেণী:গিৰিপথ

## ভৌগোলিক
এই গিৰিপথৰ শিখৰটো পাকিস্তানৰ ভিতৰত ৫ কিলোমিটাৰ (৩ মাইল) লেণ্ডি কোটালত এছিয়ান হাইৱে ১ (AH1)ৰ কাষেৰে অৱস্থিত, যিটো আফগান সীমান্তৰপৰা প্ৰায় ৩০ কিলোমিটাৰ (১৯ মাইল) দূৰত জামৰুদত পেছাৱাৰ উপত্যকালৈ ৪৬০ মিটাৰ (১,৫১০ ফুট) নামি স্পিন ঘৰ পৰ্বতমালাৰ এটা অংশ পাৰ হৈ যায়। পেছাৱৰৰপৰা ১৮ কিলোমিটাৰ (১১ মাইল) পশ্চিমে জামৰুদৰ ওচৰৰ এটা খোজৰপৰা এই পাছটো আৰম্ভ হয়। জামৰুদৰপৰা লাণ্ডি কোটাললৈকে এই পাছটোৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৫ মাইল (৪০ কিলোমিটাৰ) যদিও পাছটোৰ এটা চুটি অংশ পশ্চিম দিশলৈ অতিৰিক্ত ৮ মাইল (১৩ কিলোমিটাৰ) আফগানিস্তানৰ লয়া ডাকা চহৰলৈ আগবাঢ়িছে। শিখৰৰ উচ্চতা হ’ল .

## ইতিহাস

ভাৰত উপমহাদেশৰ বহুতো ঐতিহাসিক আক্ৰমণ খাইবাৰ গিৰিপথৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে, যেনে প্ৰথম দাৰিয়াছ, প্ৰথম আৰ্দাশিৰ, প্ৰথম শপুৰ আৰু অনুশিৰভানৰ। পিছলৈ দুৱা, কুটলুগ খোৱাজা আৰু কেবেক আদি মংগোলীয় লোকেও আগ্ৰাসন কৰে। কুষান যুগৰ আগতে খাইবাৰ পাছ বহুলভাৱে ব্যৱহৃত বাণিজ্যিক পথ নাছিল। 

এই পাছত আচেমেনিড আৰু ছাছানিডৰ দৰে সাম্ৰাজ্যৰ লগতে মধ্য এছিয়াৰপৰা অহা যাযাবৰী আক্ৰমণকাৰীয়ে সামৰিক অভিযান চলাইছিল, য'ত ছাকা, ইউয়েজি আৰু বগা হান আদিও আছিল। ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্যসমূহে পাছৰ বাহিৰলৈ নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণ খুব কমেইহে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল, ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম আছিল মৌৰ্য ৰজা চন্দ্ৰগুপ্ত মৌৰ্য। 

খাইবাৰ পাছত ভাৰতত গ্ৰীক প্ৰভাৱ বিয়পি পৰা আৰু বিপৰীত দিশত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰ ঘটিছিল। সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ সত্ত্বেও তাত বাণিজ্যৰ বিকাশ অব্যাহত আছিল। খাইবাৰ পাছ ৰেচম পথৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ পৰে, যিটো পূব এছিয়াৰপৰা ইউৰোপলৈ যোৱা এটা প্ৰধান বাণিজ্যিক পথ।  

পাৰ্থিয়ান সাম্ৰাজ্যই এনে পাছ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিছিল, চীনৰপৰা পশ্চিম এছিয়া আৰু ইউৰোপলৈকে ৰেচম, জেড, ৰবাব আৰু অন্যান্য বিলাসী সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায়ৰপৰা লাভৱান হৈছিল। খাইবাৰ পাছৰ মাজেৰে গান্ধাৰা (বৰ্তমানৰ পাকিস্তানত) আফগানিস্তানৰ বাগ্ৰামক ভাৰতৰ তক্ষশীলাৰ সৈতে সংযোগ কৰি আঞ্চলিক বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰত পৰিণত হয়, যাৰ ফলত ভাৰতীয় বিলাসী সামগ্ৰী যেনে হাতীদাঁত, জলকীয়া আৰু বস্ত্ৰশিল্প ৰেচম পথৰ বাণিজ্যত সংযোজন হয়। 

ইছলামিক যুগত মাহমুদ গাজনী, মহম্মদ ঘোৰ, টাইমুৰ, বাবৰ, নাদিৰ শ্বাহকে ধৰি মুছলমান শাসকসকলে ভাৰত উপমহাদেশ আক্ৰমণৰ বাবে খাইবাৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পাছসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। মোগল]সকলে এই পাছটো নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও স্থানীয় জনজাতিসকলৰ প্ৰতিৰোধৰ সন্মুখীন হয়। 
আহমদ শ্বাহ দুৰানী আছিল এই পাছ পাৰ হোৱা শেষৰজন ডাঙৰ ইছলামিক বিজয়ী যদিও তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ অভিযানৰ স্থায়ী প্ৰভাৱ সীমিত আছিল। অৱশেষত শিখ সাম্ৰাজ্যৃৰ অধীনত ৰঞ্জিত সিংই ১৮৩৭ চনত খাইবাৰ পাছ দখল কৰে, শিখ সেনাপতি হৰি সিং নলৱা ই গিলিপথটো সুৰক্ষিত কৰিবলৈ জমৰুদ দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। 

## শেহতীয়া ইতিহাস
আফগানিস্তানৰ যুদ্ধৰ সময়ত ২০০১ চনত আমেৰিকাই আফগানিস্তানত আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰাৰ পিছৰেপৰা আফগান সংঘাতৰ ফলত নাটো বাহিনীক সামৰিক অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু খাদ্য পুনৰ যোগান ধৰাৰ এক প্ৰধান পথ আছিল খাইবাৰ গিৰিপথ। ইয়াৰদ্বাৰা আফগান ফালৰপৰা পাকিস্তানী ফালৰপৰা সাধাৰণ নাগৰিকক কঢ়িয়াই নিয়াৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ২০০৭ চনৰ শেষলৈকে এই পথটো তুলনামূলকভাৱে নিৰাপদ আছিল, কিয়নো তাত বাস কৰা জনজাতিসকলক (মূলতঃ আফ্ৰিদি, এটা পাষ্টুন জনগোষ্ঠী) পাকিস্তান চৰকাৰে অঞ্চলটো সুৰক্ষিত ৰাখিবলৈ ধন দিছিল। 

২০০৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তালিবান গেৰিলাৰ বিৰুদ্ধে সামৰিক আক্ৰমণৰ অংশ হিচাপে পাকিস্তানে দলংখন বন্ধ কৰি দিয়ে। এই সামৰিক অভিযান মূলতঃ খাইবাৰ পথৰ এখন জিলা জামৰুদত কেন্দ্ৰীভূত হৈছিল। লক্ষ্য আছিল “তালিবান উগ্ৰপন্থীক আশ্ৰয় দিয়া বা সমৰ্থন কৰা বা অন্যান্য অবৈধ কাৰ্যকলাপ চলোৱাৰ সন্দেহ কৰা লোকৰ ঘৰত ডিনামাইট বা বুলডজাৰ কৰা”। 

উত্তৰ-পশ্চিম পাকিস্তানৰ এই ক্ৰমান্বয়ে অস্থিৰ পৰিস্থিতিয়ে আমেৰিকা আৰু নাটোৱে যোগানৰ পথ বহল কৰি তুলিছিল। মধ্য এছিয়া (তুৰ্কমেনিস্তান, উজবেকিস্তান আৰু তাজিকিস্তান)ৰ মাজেৰে। আনকি ইৰাণৰ সুদূৰ দক্ষিণ-পূব বন্দৰ চাবাহাৰৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী যোগান ধৰাৰ বিকল্পও বিবেচনা কৰা হৈছিল। 

## চিত্ৰসমৃহ

File:Pakistan Khyber Pass IMG 9928.jpg| খাইবাৰ পাছৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ দক্ষিণ দিশ অভিমুখে পেছাৱাৰৰফালে
File:Pakistan Khyber Pass IMG 9792.jpg|সাধাৰণ পাকিস্তানী পৰিবহণ ট্ৰাক আৰু যাত্ৰী
File:Khyber Pass at Ground Level, 1973.jpg|বাছৰপৰা খাইবাৰ পাছৰ দৃশ্য
File:Khyber Fort Seen From the Road, 1973.jpg|খাইবাৰ পাছৰ এটা দুৰ্গৰ দৃশ্য
File:Pakistan Khyber Pass IMG 9903.jpg|ভগ্ন অৱস্থাৰ এখন দলং
File:KhyberRailway 01.jpg|খাইবাৰ ৰেলৱে। সন্মুখ আৰু পিছফালে পাকিস্তান ৰেলৱেৰ এইচ জি এছ ২-৮-০ লৈ চাৰ্টাৰ ৰেল এখনে উচ্চতা বৃদ্ধিৰ বাবে ধাৰাবাহিকভাৱে জিগ-জেগৰ মাজেৰে খাইবাৰ পাছত উঠি যায়
File:Liebigbild-Bala Hissar and Khaiber Pass.jpg|১৯১০ চনৰ এখন বিজ্ঞাপন কাৰ্ড য’ত খাইবাৰ পাছৰ ছবি অংকন কৰা হৈছে
File:Army Camp near Khyber Pass.jpg|খাইবাৰ পাছৰ ওচৰত ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সেনাৰ এটা শিবিৰ (প্ৰায় ১৯২০)
File:Survey of India, 38 N SW Peshawar District (1917).jpg|খাইবাৰ পাছ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ মানচিত্ৰ, ১৯১৭


## তথ্যৰ উৎস