স্পেণ্ডেক্স

**Spandex**, **Lycra**, বা **elastane** হৈছে এটা চিন্থেটিক ফাইবাৰ যি ইয়াৰ অসাধাৰণ স্থিতিস্থাপকতাৰ বাবে পৰিচিত। ই এটা পলিইথাৰ-পলিউৰিয়া কপলিমাৰ যি ১৯৫৮ চনত ৰসায়নবিদ জোচেফ শ্বিভাৰ্ছৰ দ্বাৰা ডু'পণ্টত আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।

## নাম
*Spandex* নামটো হৈছে "expands" শব্দটোৰ এটা এনাগ্ৰাম, আৰু এইটো উত্তৰ আমেৰিকাত পছন্দৰ নাম। ইউৰোপৰ মহাদেশত ইয়াক *elastane*ৰ বিভিন্ন ৰূপত উল্লেখ কৰা হয়। যুক্তৰাজ্য, আয়াৰলেণ্ড, পৰ্তুগাল, স্পেইন, লেটিন আমেৰিকা, অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু নিউজিলেণ্ডত ইয়াক মূলতঃ *Lycra* নামেৰে জনা যায়।

স্পেণ্ডেক্সৰ ব্ৰেণ্ড নামৰ ভিতৰত আছে **Lycra** (The Lycra Companyৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত, পূৰ্বতে DuPont Textiles and Interiors|ডু'পণ্ট টেক্সটাইলছ এণ্ড ইণ্টেৰিয়ৰ্ছৰ এটা বিভাগ), **Elaspan** (The Lycra Company), **Acepora** (টেকৱাং গ্ৰুপ), **Creora** (হায়'চাং), **INVIYA** (ইণ্ড'ৰামা কৰ্পোৰেচন), **ROICA** আৰু **Dorlastan** (আছাহি কাচেই), **Linel** (Fillattice), আৰু **ESPA** (টয়'ব')।

## উৎপাদন

অন্যান্য চিন্থেটিক ফাইবাৰৰ দৰে নহয়, স্পেণ্ডেক্সক গলিত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰিব নোৱাৰি কাৰণ পলিমাৰটো গলিলে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হয়। স্পেণ্ডেক্স ফাইবাৰ বিভিন্ন স্পিনিং প্ৰযুক্তিৰ দ্বাৰা উৎপাদিত হয়। সাধাৰণতে, পলিমাৰৰ এটা ঘনীভূত দ্ৰৱণ স্পিনাৰেটৰ মাজেৰে টানি নিয়া হয়, য'ত দ্ৰৱক উচ্চ উষ্ণতাত বাষ্পীভৱন হয়।

স্পেণ্ডেক্স মূলতঃ এটা পলিউৰিয়াৰে গঠিত, যি ডাই'ল আৰু ডাইইচ'চায়ানেটৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ ফলত উৎপন্ন হয়। স্পেণ্ডেক্সৰ দুটা শ্ৰেণী "মেক্ৰ'ডাই'ল"ৰ দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা হয়। এটা শ্ৰেণীৰ মেক্ৰ'ডাই'ল হৈছে টেট্ৰাহাইড্ৰ'ফুৰানৰ পৰা উৎপন্ন পলিটেট্ৰাহাইড্ৰ'ফুৰান অলিগ'মাৰ। আন এটা শ্ৰেণীৰ ডাই'ল, যাক ইষ্টাৰ ডাই'ল বোলা হয়, এডিপিক এচিড আৰু গ্লাইকলৰ সংঘননৰ পৰা উৎপন্ন অলিগ'মাৰ। ইষ্টাৰ ডাই'লৰ পৰা উৎপন্ন স্পেণ্ডেক্স ফ'ট'ৰাসায়নিকভাৱে আৰু ক্ল'ৰিনযুক্ত পানীৰ প্ৰতি অধিক স্থিতিস্থাপক। প্ৰায় সদায়, ডাইইচ'চায়ানেট হৈছে মিথিলিনবিছ(ফিনাইল আইচ'চায়ানেট)। মূল সংযোগী প্ৰতিক্ৰিয়া হৈছে ইউৰিয়া (বা ইউৰেথেন) গঠন:
:
পলিউৰিয়াক সাধাৰণতে বিভিন্ন ডাইএমিনৰ সৈতে চিকিৎসা কৰা হয়, যি শৃংখল সম্প্ৰসাৰক হিচাপে কাম কৰে।

## কাৰ্য্য
স্পেণ্ডেক্স ফাইবাৰৰ অসাধাৰণ স্থিতিস্থাপকতাই কাপোৰৰ **চাপৰ আৰাম** বৃদ্ধি কৰে, যাৰ ফলত শৰীৰৰ গতিবিধিৰ সুবিধা হয়। চাপৰ আৰাম হৈছে মানৱ শৰীৰৰ চাপ সংবেদক (মেকান'ৰিচেপ্টৰ)ৰ প্ৰতি কাপোৰৰ প্ৰতিক্ৰিয়া, যি ছালৰ সংবেদনশীল কোষত থাকে। এই সংবেদন প্ৰতিক্ৰিয়া মূলতঃ সামগ্ৰীৰ টান, ফিট, ঢিলা, গধুৰ, লঘু, কোমল, আৰু কঠিন গঠনৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়।

স্পেণ্ডেক্সৰ স্থিতিস্থাপকতা আৰু শক্তি (ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্যৰ পাঁচগুণ পৰ্যন্ত টনা) বিভিন্ন ধৰণৰ কাপোৰত, বিশেষকৈ চমুকৈ ফিট কৰা কাপোৰত সংযোজন কৰা হৈছে। স্পেণ্ডেক্সৰ এটা সুবিধা হৈছে ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য শক্তি আৰু স্থিতিস্থাপকতা আৰু টনাৰ পিছত মূল আকৃতিলৈ ঘূৰি অহাৰ ক্ষমতা তথা সাধাৰণ কাপোৰৰ তুলনাত দ্ৰুত শুকোৱাৰ ক্ষমতা। কাপোৰৰ বাবে, স্পেণ্ডেক্স সাধাৰণতে কপাহ বা পলিএষ্টাৰৰ সৈতে মিহলি কৰা হয়, আৰু চূড়ান্ত কাপোৰত ইয়াৰ অংশ সৰু শতাংশ হয়, যাৰ ফলত অন্য ফাইবাৰৰ চেহেৰা আৰু অনুভৱৰ বেছিভাগ অংশ বজাই থাকে। ২০১০ চনত যুক্তৰাষ্ট্ৰত বিক্ৰী হোৱা প্ৰায় ৮০% কাপোৰত স্পেণ্ডেক্স থকাৰ অনুমান কৰা হৈছিল।

## গেলেৰী

Athlete.png|এজন ৰোড চাইক্লিষ্ট কম্প্ৰেছন গাৰ্মেণ্ট পৰিধান কৰি
Hurdler.jpg|যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ এয়াৰ ফ'ৰ্চ একাডেমীৰ এজন হাৰ্ডলাৰ ইউনিফৰ্মত


## ইতিহাস
ডাই'ল আৰু ডাইইচ'চায়ানেটৰ সহজ সংঘনন ১৯৩০ৰ দশকত অট' বায়াৰৰ কামৰ ফলত চিনাক্ত কৰা হৈছিল। নাইলনৰ পৰিবৰ্তে উপযুক্ত ফাইবাৰ ইউৰেথেনৰ পৰা সৃষ্টি কৰা হোৱা নাছিল, কিন্তু এই থিমে বিশেষায়িত স্থিতিস্থাপক কাপোৰৰ এটা পৰিয়ালৰ সৃষ্টি কৰিছিল।

দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছৰ যুগত, ডু'পণ্ট টেক্সটাইলছ ফাইবাৰ্ছ বিভাগ, যি ১৯৫২ চনত গঠন হৈছিল, ডু'পণ্টৰ সৰ্বাধিক লাভজনক বিভাগ হৈ পৰিছিল, বিশ্বব্যাপী চিন্থেটিক ফাইবাৰ বজাৰত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল। এই সময়ত, মহিলাসকল আন্তৰ্বাস আৰু হোজিয়াৰীৰ প্ৰয়োজনৰ বাবে উল্লেখযোগ্য গ্ৰাহকৰ গোট হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। মহিলাসকলে টেক্সটাইলৰ পৰা কি বিচাৰে তাৰ বজাৰ গৱেষণা কৰাৰ পিছত, ডু'পণ্টে এনে প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে ফাইবাৰ উন্নয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল—বিশেষকৈ মহিলাৰ গাৰ্ডলৰ বাবে এটা উন্নত ফাইবাৰ, যি তেতিয়া সাধাৰণতে ৰবৰৰ পৰা তৈয়াৰ হৈছিল।

১৯৫০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে ৰসায়নবিদ জোচেফ চি. শ্বিভাৰ্ছৰ দ্বাৰা ডেক্ৰন পলিএষ্টাৰক সংশোধন কৰি, এটা স্থিতিস্থাপক ফাইবাৰ উৎপন্ন কৰা হৈছিল যি উচ্চ উষ্ণতা সহ্য কৰিব পাৰিছিল।

### লাইক্ৰা ব্ৰেণ্ড
ইয়াৰ স্পেণ্ডেক্স ফাইবাৰৰ ব্ৰেণ্ডক পৃথক কৰিবলৈ, ডু'পণ্টে ট্ৰেড নেম *Lycra* বাছনি কৰিছিল (পূৰ্বতে *Fiber K* নামেৰে জনাজাত)। ডু'পণ্টে ইয়াৰ লাইক্ৰা ব্ৰেণ্ডৰ বাবে ব্যাপক প্ৰচাৰ অভিযান আৰম্ভ কৰিছিল, শীৰ্ষ মহিলাৰ আলোচনীত বিজ্ঞাপন আৰু পূৰ্ণ-পৃষ্ঠাৰ বিজ্ঞাপন লৈছিল। অড্ৰে হেপবাৰ্নৰ দৰে অভিনেত্ৰী আৰু মডেলসকলে এই সময়ত লাইক্ৰা পৰিধান কৰি ফটোশ্বুট আৰু আলোচনীৰ কভাৰত পোজ দি ব্ৰেণ্ডটোক জনপ্ৰিয় কৰাত সহায় কৰিছিল।

১৯৭০ৰ দশকৰ মধ্যভাগত, মহিলা মুক্তি আন্দোলনৰ উত্থানৰ সৈতে, গাৰ্ডলৰ বিক্ৰী হ্ৰাস পাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল কাৰণ ইয়াক স্বাধীনতাৰ বিৰোধী আৰু অতীতৰ যুগৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত, ডু'পণ্টে ১৯৭০ৰ দশকত এৰ'বিক ফিটনেছ আন্দোলনৰ উত্থানৰ সৈতে লাইক্ৰাক বজাৰজাত কৰিছিল। লাইক্ৰাৰ ফিটনেছৰ সৈতে সম্পৰ্ক ১৯৬৮ৰ শীতকালীন অলিম্পিকত প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল, যেতিয়া ফৰাচী স্কী দলৰ সদস্যসকলে লাইক্ৰাৰ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰিছিল। এই ফাইবাৰ চাইক্লিং শ্বৰ্টছত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল।

১৯৮০ৰ দশকত, ফিটনেছৰ ট্ৰেণ্ডে ইয়াৰ জনপ্ৰিয়তাৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল আৰু ফেশ্বনিষ্টাসকলে ৰাস্তাত শ্বৰ্টছ পৰিধান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। স্পেণ্ডেক্সে গাৰ্মেণ্ট উদ্যোগত ইমান জনপ্ৰিয় ফাইবাৰ হৈ পৰিছিল যে, ১৯৮৭ চনৰ ভিতৰত, ডু'পণ্টে বিশ্বব্যাপী চাহিদা পূৰণত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। ১৯৯০ৰ দশকত, স্পেণ্ডেক্সৰ সৈতে নিৰ্মিত বিভিন্ন সামগ্ৰী জনপ্ৰিয় হৈছিল, য'ত আছিল *Bodyslimmers* নামৰ শৰীৰ গঢ়নৰ আন্তৰ্বাসৰ এটা সফল শৃংখল। দশকটোৰ অগ্ৰগতিৰ সৈতে, শ্বৰ্টছ, পেণ্ট, ড্ৰেছ, আৰু আনকি জোতাতো স্পেণ্ডেক্স মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, আৰু বানানা ৰিপাব্লিকৰ দৰে বৃহৎ বজাৰৰ খুচুৰা বিক্ৰেতাসকলে পুৰুষৰ কাপোৰৰ বাবেও ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

২০১৯ চনত, লাইক্ৰা কোম্পানীৰ নিয়ন্ত্ৰণ ক'চ ইণ্ডাষ্ট্ৰীজৰ পৰা শ্বাণ্ডং ৰুয়িলৈ বিক্ৰী কৰা হৈছিল।

## পৰিৱেশৰ ওপৰত প্ৰভাৱ
স্পেণ্ডেক্সযুক্ত বেছিভাগ কাপোৰ পুনৰ্ব্যৱহাৰ কৰাটো কঠিন। এটা ৫% স্পেণ্ডেক্সৰ অন্তৰ্ভুক্তিয়েও কাপোৰক বেছিভাগ যান্ত্ৰিক পুনৰ্ব্যৱহাৰ মেচিনৰ সৈতে অসঙ্গতিপূৰ্ণ কৰি তুলিব পাৰে।

## টোকা

## তথ্যসূত্ৰ

## বাহ্যিক সংযোগ

* "What's That Stuff: Spandex" *Chemical and Engineering News*

১৯৫৮ চনত প্ৰৱৰ্তিত সামগ্ৰী
১৯৭০ৰ দশকৰ ফেশ্বন
১৯৮০ৰ দশকৰ ফেশ্বন
২০০০ৰ দশকৰ ফেশ্বন
২০১০ৰ দশকৰ ফেশ্বন
কপলিমাৰ
ইলাষ্ট'মাৰ
চিন্থেটিক ফাইবাৰ
কাৰিকৰী কাপোৰ
বোৱা কাপোৰ
পলিইথাৰ
পলিউৰেথেন