ছিগিৰিয়া

**ছিগিৰিয়া** বা **সিংহাগিৰি** () এটা প্ৰাচীন শিলৰ দুৰ্গ শ্ৰীলংকাৰ মধ্য প্ৰদেশৰ ডাম্বুলা চহৰৰ ওচৰত উত্তৰ মাটালে জিলাত অৱস্থিত। ই ঐতিহাসিক আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান, ইয়াৰ ওপৰত প্ৰায় ১৮০ মিটাৰ (৫৯০ ফুট) উচ্চতাত এটা বিশাল গ্ৰেনাইট স্তম্ভ আছে।

প্ৰাচীন শ্ৰীলংকাৰ বুৰঞ্জী "কুলাভামছা" অনুসৰি এই অঞ্চলটো এসময়ত বিশাল অৰণ্য আছিল, তাৰ পিছত ধুমুহা আৰু ভূমিস্খলনৰ পিছত ই এটা পাহাৰত পৰিণত হৈছিল আৰু ৰজা কাশ্যপে (৪৭৭-৪৯৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) নিজৰ নতুন ৰাজধানী হিচাপে ইয়াক বাছি লৈছিল। এই শিলৰ ওপৰত তেওঁ নিজৰ ৰাজপ্ৰসাদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল, ইয়াৰ কাষবোৰ ৰঙীন মিউৰেলেৰে সজাইছিল। শিলটোৰ প্ৰায় আধামান ওপৰত থকা সৰু মালভূমি এটাত তেওঁ এটা বিশাল সিংহৰ আকৃতিৰ দুৱাৰমুখ নিৰ্মাণ কৰিলে। এই গঠনৰ বাবেই ঠাইখনৰ নাম সিংহাগিৰি বা লায়ন ৰক।

ৰজাৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰাজধানী আৰু ৰাজপ্ৰসাদ পৰিত্যক্ত হৈ পৰে। চতুৰ্দশ শতিকালৈকে ইয়াক বৌদ্ধ মঠ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।  ছিগিৰিয়া আজি ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ। ই প্ৰাচীন নগৰ পৰিকল্পনাৰ অন্যতম উত্তম সংৰক্ষিত উদাহৰণ।

## ইতিহাস
### ঐতিহাসিক অতীত
ছিগিৰিয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলটো সম্ভৱতঃ প্ৰাগঐতিহাসিক যুগৰ পৰাই বসবাস কৰা যেন লাগে। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাৰ পৰাই ওচৰৰ বহুতো শিলৰ গুহা আৰু গুহাত বৌদ্ধ সন্ন্যাসী আৰু তপস্বীসকলে বাস কৰিছিল বুলি স্পষ্ট প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। ছিগিৰিয়াত মানুহৰ বাসস্থানৰ আদিম প্ৰমাণ হৈছে ছিগিৰিয়া শিলৰ পূব দিশত অৱস্থিত আলিগালা শিলৰ গুহা, যিয়ে ইংগিত দিয়ে যে এই অঞ্চলত মেছলিথিক যুগত, প্ৰায় ৩০০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্বত বসবাস কৰা হৈছিল।

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাৰ সময়ছোৱাত ছিগিৰিয়া শিলৰ চাৰিওফালে থকা শিলগুটিৰে ভৰা পাহাৰৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ ঢালত বৌদ্ধ মঠৰ বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল। এই সময়ছোৱাত অসংখ্য শিলৰ আশ্ৰয় বা গুহা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই গুহাবোৰ ডাঙৰ ডাঙৰ শিলৰ তলত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু গুহাৰ মুখবোৰক আগুৰি থকা খোদিত শিলে। বহুতো গুহা শিলত খোদিত কৰা শিলালিপি আছে, য'ত গুহাসমূহ বৌদ্ধ মঠসমূহক বাসস্থান হিচাপে দান কৰা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাৰ পৰা প্ৰথম শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।

৪৭৭ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰজাৰ ভতিজা আৰু সেনা সেনাপতি মিগাৰাৰ সহায়ত অভ্যুত্থানৰ পিছত ৰজাৰ পুত্ৰ প্ৰথম কাশ্যপে ৰজা ধতুসেনৰ পৰা সিংহাসন দখল কৰে। প্ৰাণৰ ভয়ত প্ৰাপ্য উত্তৰাধিকাৰী মগ্গল্লনা দক্ষিণ ভাৰতলৈ পলায়ন কৰে। মগ্গল্লনাৰ আক্ৰমণৰ আশংকাত কাশ্যপাই ৰাজধানী আৰু নিজৰ বাসগৃহ পৰম্পৰাগত ৰাজধানী অনুৰাধাপুৰাৰ পৰা অধিক সুৰক্ষিত ছিগিৰিয়ালৈ স্থানান্তৰিত কৰে। ৰজা কাশ্যপৰ ৰাজত্বকালত (৪৭৭–৪৯৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) ছিগিৰিয়াক এখন জটিল চহৰ আৰু দুৰ্গলৈ বিকশিত কৰা হয়। শিলৰ শিখৰ আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে প্ৰতিৰক্ষামূলক গঠন, ৰাজপ্ৰসাদ, বাগিচাকে ধৰি অধিকাংশ বিশৃংখল নিৰ্মাণ এই সময়ৰ।

চুলাবংশত ৰজা কাশ্যপক ৰজা ধতুসেনৰ পুত্ৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কাশ্যপে জীৱিত অৱস্থাত দেৱালত বান্ধি পিতৃক হত্যা কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত সেই সিংহাসনখন দখল কৰিছিল যিটো সঠিকভাৱে তেওঁৰ আঢ়ৈ বছৰীয়া ভাতৃ মগ্গল্লনাৰ আছিল, যিটো প্ৰকৃত ৰাণীৰ পৰা ধতুসেনাৰ পুত্ৰ আছিল। 
কাশ্যপৰ হত্যাৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ মগ্গল্লনাই ভাৰতলৈ পলায়ন কৰে, কিন্তু প্ৰতিশোধ লোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। ভাৰতত তেওঁ ঘূৰি আহি শ্ৰীলংকাৰ সিংহাসন পুনৰ দখল কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে সেনাবাহিনী গঠন কৰিছিল। মগ্গল্লনাৰ অনিবাৰ্য প্ৰত্যাৱৰ্তনৰ আশা কৰি কাশ্যপে ছিগিৰিয়াৰ শিখৰত নিজৰ ৰাজপ্ৰসাদটো দুৰ্গ হিচাপে নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে আনন্দৰ ৰাজপ্ৰসাদ হিচাপেও নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। অৱশেষত মগ্গল্লনা আহি যুদ্ধ ঘোষণা কৰে আৰু ৪৯৫ খ্ৰীষ্টাব্দত কাশ্যপক পৰাস্ত কৰে। যুদ্ধৰ সময়ত কাশ্যপৰ সৈন্যই তেওঁক পৰিত্যাগ কৰিছিল আৰু তেওঁ তৰোৱালত পৰি আত্মহত্যা কৰিছিল।

চুলাবংশ আৰু লোককথাৰ পৰা আমি গম পাওঁ যে কাশ্যপে আৰোহণ কৰা যুদ্ধৰ হাতীটোৱে কৌশলগত সুবিধা লাভৰ বাবে গতিপথ সলনি কৰিছিল যদিও সেনাই এই পদক্ষেপক ৰজাৰ পশ্চাদপসৰণ বুলি ভুল ব্যাখ্যা কৰিছিল, যাৰ ফলত সেনাই তেওঁক সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।  কোৱা হয় যে আত্মসমৰ্পণ কৰিব নোৱাৰাকৈয়ে অহংকাৰী হৈ কঁকালৰ পৰা ডেগাৰ উলিয়াই ডিঙি কাটি ডেগাৰটো গৌৰৱেৰে ওপৰলৈ তুলি আৱৰণত থৈ মৃত্যুমুখত পৰিল। মগ্গল্লনাই ৰাজধানী অনুৰাধাপুৰালৈ ঘূৰাই আনে, আৰু ছিগিৰিয়াক বৌদ্ধ মঠৰ কমপ্লেক্সলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে, 
যিটো ত্ৰয়োদশ বা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে জীয়াই থাকে। এই সময়ছোৱাৰ পিছত ১৬ আৰু ১৭ শতিকালৈকে চিগিৰিয়াৰ কোনো তথ্য পোৱা নাযায়, তেতিয়া ইয়াক কেণ্ডি ৰাজ্যৰ আউটপোষ্ট হিচাপে চমুকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।

বিকল্প কাহিনীত ছিগিৰিয়াৰ মুখ্য নিৰ্মাতা ৰজা ধতুসেনাৰ নাম বুলি কোৱা হয়, যিয়ে নিজৰ পিতৃৰ সন্মানত এই কামৰ দায়িত্ব দিছিল। আন কিছুমান কাহিনীত কাশ্যপক এজন সুখী ৰজা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে যাৰ ছিগিৰিয়া আছিল তেওঁৰ সুখৰ ৰাজপ্ৰসাদ। আনকি কাশ্যপৰ চূড়ান্ত ভাগ্যও অনিশ্চিত। কিছুমান সংস্কৰণত তেওঁক উপপত্মাই দিয়া বিষৰ দ্বাৰা হত্যা কৰা হয়; আন কিছুমানত তেওঁ চূড়ান্ত যুদ্ধত পৰিত্যক্ত হোৱাৰ পিছত নিজৰ ডিঙি কাটি পেলায়। আন আন ব্যাখ্যাত এই ঠাইখন বৌদ্ধ সম্প্ৰদায়ে নিৰ্মাণ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়, যাৰ কোনো সামৰিক কাৰ্য্য নাছিল। প্ৰাচীন শ্ৰীলংকাত মহাযান আৰু থেৰাভাদা বৌদ্ধ পৰম্পৰাৰ প্ৰতিযোগিতাত এই ঠাইখন হয়তো গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল।

অধ্যাপক সেনৰাথ পৰনাভিতনৰ "চিগিৰিয়াৰ কাহিনী" নামৰ গ্ৰন্থখনত ৰজা দথুসেনে ছিগিৰিয়াত নিজৰ ৰাজপ্ৰসাদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে পাৰ্চী নেষ্টোৰিয়ান পুৰোহিত মগা ব্ৰাহ্মণৰ পৰামৰ্শ লৈছিল বুলি কোৱা হয়। পৰনাভিতনাৰ মতে, এই সময়ছোৱাত মঙলদৈৰ পৰা মুৰুণ্ডী সৈনিক কঢ়িয়াই অনা ৭৫ খনতকৈও অধিক জাহাজ শ্ৰীলংকাত উপস্থিত হৈ চিলাওত অৱতৰণ কৰি ৰজা দথুসেনাক ৰক্ষা কৰে। ৰজা দথুসেনাৰ কন্যা খ্ৰীষ্টান আৰু সিংহলী সেনাৰ সেনাপতি মিগাৰাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। লিঅ'নাৰ্ড পিণ্টোৰ মতে পৰনবীতনৰ কাহিনী বহুলভাৱে গ্ৰহণ কৰা নহয় কাৰণ ই সেই সময়ৰ মহাবংশৰ লিখিত উৎসৰ বিৰোধিতা কৰে।

## প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশিষ্ট আৰু বৈশিষ্ট্য

১৮৩১ চনত ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীৰ ৭৮ নং (হাইলেণ্ডাৰছ) ইনফেণ্ট্ৰি ৰেজিমেণ্টৰ মেজৰ জনাথন ফৰ্বছে পোলোনাৰুৱা ভ্ৰমণৰ পৰা ঘোঁৰাত উঠি উভতি অহাৰ সময়ত "চিগিৰি ৰকৰ জোপোহাৰে আবৃত শৃংগ"ৰ সন্মুখীন হয়।
ছিগিৰিয়া প্ৰাচীন গ্ৰন্থবিদ আৰু পিছলৈ পুৰাতত্ত্ববিদসকলৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছিল। ১৮৯০ চনৰ পৰা ছিগিৰিয়াত প্ৰত্নতাত্ত্বিক কাম সৰু পৰিসৰত আৰম্ভ হৈছিল। এইচ.চি.পি. ছিগিৰিয়াৰ ওপৰত বিস্তৃত গৱেষণা কৰা প্ৰথমজন প্ৰত্নতত্ত্ববিদ আছিল বেল। শ্ৰীলংকা চৰকাৰে আৰম্ভ কৰা সাংস্কৃতিক ত্ৰিভুজ প্ৰকল্পই ১৯৮২ চনত ছিগিৰিয়াত মনোযোগ কেন্দ্ৰীভূত কৰে।এই প্ৰকল্পৰ অধীনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সমগ্ৰ চহৰখনৰ ওপৰত প্ৰত্নতাত্ত্বিক কাম আৰম্ভ হয়। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ কাষে কাষে ভৰি আৰু পাখিৰ ওপৰত এটা ভাস্কৰ্য্য সিংহৰ মূৰ আছিল যদিও বছৰ বছৰ আগতে মূৰটো ভাঙি গৈছিল।

## জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত
* ১৯৮২ চনত ডুৰাণ ডুৰাণৰ একক গীত "চেভ এ প্ৰেয়াৰ"ৰ মিউজিক ভিডিঅ'ৰ কিছুমান দৃশ্য চিগিৰিয়াৰ ওপৰত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
* চিগিৰিয়াক ২০০৫ চনত দ্য এমেজিং ৰেচ ৬ৰ একাদশ খণ্ডত অভিনয় কৰা হৈছিল।
* আৰ্থাৰ চি ক্লাৰ্কে তেওঁৰ উপন্যাস দ্য ফাউণ্টেইনছ অৱ পেৰাডাইজত চিগিৰিয়াৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কাল্পনিক "য়াক্কাগালা" ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে ছিগিৰিয়াৰ বাস্তৱতা "ইমানেই আচৰিত যে মই ইয়াক কোনো ধৰণে সলনি কৰাৰ প্ৰয়োজন হোৱা নাই।"

## তথ্য সংগ্ৰহ

শ্ৰেণী:এছিয়া
শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা
শ্ৰেণী:বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ