মৰাপাট

**মৰাপাট** ( ) হৈছে এক দীঘল, খহটা, চিকমিকীয়া বাকলি আঁহ যাক সূতা কাটি শক্তিশালী, মোটা সূতা তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। ই Malvaceae পৰিয়ালৰ *[[Corchorus]]* গণৰ পুষ্পী উদ্ভিদৰপৰা উৎপন্ন হয়। আঁহৰ মূল উৎস হৈছে *[[Corchorus olitorius]]*, কিন্তু এনে আঁহক *[[Corchorus capsularis]]*ৰপৰা পোৱা আঁহতকৈ নিম্নমানৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।

পাটৰ আঁহ, যি মূলতঃ চেলুল'জ আৰু লিগনিনেৰে গঠিত, বাকলি (উদ্ভিদৰ ফ্লোৱেম, কেতিয়াবা "ছাল" বুলিও কোৱা হয়)ৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা হয়। পাট আঁহৰ শিল্পোদ্যোগিক পৰিভাষা হৈছে *কেঁচা পাট*। আঁহবোৰ ঈষৎ বগা ৰঙৰপৰা মুগা ৰঙৰ আৰু দৈৰ্ঘ্য  হয়। বাংলাদেশত পাটক ইয়াৰ ৰং আৰু আৰ্থিক মূল্যৰ বাবে "**সোণালী আঁহ**" বুলি কোৱা হয়।

পাট বাণিজ্যৰ বৃহৎ অংশ দক্ষিণ এছিয়াত কেন্দ্ৰীভূত, য'ত ভাৰত আৰু বাংলাদেশ প্ৰধান উৎপাদক। পাটৰ অধিকাংশ টেকসই আৰু স্থায়ী পেকেজিংৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যেনে বস্তা। এবাৰ ব্যৱহাৰযোগ্য প্লাষ্টিক পেকেজিং সাধাৰণ হোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ উৎপাদন আৰু ব্যৱহাৰ হ্ৰাস পাইছিল, কিন্তু ব্যৱসায়ী আৰু আনকি ৰাষ্ট্ৰসমূহে একবাৰ ব্যৱহাৰযোগ্য প্লাষ্টিক নিষিদ্ধ বা পৰ্যায়ক্ৰমে বন্ধ কৰাৰ লগে লগে এই ধাৰা ওলোটা হ'বলৈ আৰম্ভ কৰিছে।

## খেতি

পাট গছৰ বাবে সমতল পলসুৱা মাটি আৰু থিয় পানীৰ প্ৰয়োজন হয়। বাৰিষা কালত, বৰষুণৰ জলবায়ুৱে এক উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে যি পাট খেতিৰ বাবে উপযুক্ত।  তাপমাত্ৰা আৰু 70%–80% আপেক্ষিক আৰ্দ্ৰতা সফল খেতিৰ বাবে অনুকূল। পাটৰ বাবে সাপ্তাহিকভাৱে  বৰষুণৰ প্ৰয়োজন হয়, আৰু বীজ সিঁচাৰ সময়ত অধিক। পাট উৎপাদনৰ বাবে কোমল পানী প্ৰয়োজনীয়। 

### বগা-পাট (''Corchorus capsularis'')
ঐতিহাসিক দস্তাবেজসমূহ (1590 চনত আবুল ফজল ইবনে মুবাৰকৰ *[[Ain-e-Akbari]]* সহ) এই কথা উল্লেখ কৰে যে ভাৰতৰ দৰিদ্ৰ গাঁৱলীয়া লোকে এসময়ত পাটৰপৰা তৈয়াৰ কৰা কাপোৰ পিন্ধিছিল। তাঁতীসকলে সাধাৰণ হাতৰ চৰকা আৰু হস্ত তাঁত ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিবোৰ কপাহৰ সূতা কাটিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ঐতিহাসিক প্ৰমাণে আৰু সূচায় যে ভাৰতীয়সকলে—বিশেষকৈ বঙালীসকলে—প্ৰাচীন কালৰেপৰা ঘৰুৱা আৰু অন্যান্য কামৰ বাবে বগা-পাটৰপৰা তৈয়াৰ কৰা ৰছী আৰু পাক ব্যৱহাৰ কৰিছিল। শস্য আৰু অন্যান্য কৃষি সামগ্ৰী কঢ়িয়াবলৈ পাটক দীৰ্ঘকাল মূল্যৱান বুলি গণ্য কৰা হৈছে। 

### তোষা পাট (''Corchorus olitorius'')
তোষা পাট (*[[Corchorus olitorius]]*) হৈছে দক্ষিণ এছিয়াৰ থলুৱা বুলি ভবা এটা জাত। ইয়াক আঁহ আৰু ৰন্ধন দুয়োটা উদ্দেশ্যে খেতি কৰা হয়। লোকে পাতবোৰ শ্লেষ্মাময় শাক-পাচলি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে যাক "molokhiya" (, অনিশ্চিত ব্যুৎপত্তি) বুলি কোৱা হয়, যি মূলতঃ আৰব দেশসমূহত যেনে ইজিপ্ট, জৰ্ডান, আৰু চিৰিয়াত এক চুপ-আধাৰিত খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কেতিয়াবা ভাত বা মচুৰ ডাইলৰ ওপৰত মাংসৰ সৈতে। য়োবৰ পুথি (অধ্যায় 30, পদ 4)ৰ কিং জেমছ অনুবাদত, হিব্ৰু বাইবেলত,  *maluaḥ* শব্দটোৰ ভুল অনুবাদ কৰা হৈছে, যাৰ অৰ্থ Atriplex কিন্তু "mallow" বুলি কোৱা হৈছে, যাৰ ফলত কিছুমানে এই পাট প্ৰজাতিক অনুবাদকসকলে বুজাব বিচৰা বুলি চিনাক্ত কৰিছে, আৰু ইয়াক ইংৰাজীত 'Jew's mallow' বুলি কোৱা হয়। ই প্ৰ'টিন, ভিটামিন চি, বিটা-কেৰটিন, কেলচিয়াম, আৰু লোৰে সমৃদ্ধ। 

বাংলাদেশ আৰু দক্ষিণপূব এছিয়াৰ অন্যান্য দেশ, আৰু দক্ষিণ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলে মূলতঃ পাটক ইয়াৰ আঁহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে। তোষা পাট আঁহ কোমল, ৰেচমৰ দৰে, আৰু বগা-পাটতকৈ শক্তিশালী। এই জাতে গংগা ব-দ্বীপ জলবায়ুত ভাল স্থিৰতা দেখুৱায়। বগা-পাটৰ লগতে, তোষা পাট 19শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰেপৰা বংগৰ মাটিত খেতি কৰা হৈছে য'ত ইয়াক *পাঠ* বুলি জনা যায়। বাংলাদেশৰ কোৰেমাণ্টেল তোষা পাট জাতৰ বিশ্বৰ বৃহত্তম উৎপাদক। ভাৰতত, পশ্চিম বংগ পাটৰ বৃহত্তম উৎপাদক।

## ইতিহাস
খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় সহস্ৰাব্দৰপৰা সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতাত বস্ত্ৰ তৈয়াৰ কৰিবলৈ পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

শতিকাজুৰি, পাট বাংলাদেশ আৰু পশ্চিম বংগ আৰু অসমৰ কিছু অংশৰ সংস্কৃতিৰ এটা অংশ হৈ আছে। সপ্তদশ শতিকাত ব্ৰিটিছসকলে পাট ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰিছিল। ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ শাসনকালত, পাট সামৰিক বাহিনীতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ব্ৰিটিছ পাট বেৰনসকলে পাট সংসাধন কৰি আৰু তাৰপৰা তৈয়াৰ কৰা সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰি ধনী হৈছিল। ডাণ্ডি জুট বেৰন আৰু ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে বংগত বহুতো পাট মিল স্থাপন কৰিছিল, আৰু 1895 চনলৈকে বংগৰ পাট উদ্যোগে স্কটিছ পাট ব্যৱসায় অতিক্ৰম কৰিছিল। বহুতো স্কটে পাট কাৰখানা স্থাপন কৰিবলৈ বংগলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। এক বিলিয়নতকৈ অধিক পাটৰ বালিৰ বস্তা বংগৰপৰা প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পৰিখালৈ, আৰু কপাহ মোনাত ভৰাবলৈ আমেৰিকাৰ দক্ষিণলৈ ৰপ্তানি কৰা হৈছিল। মীনপালন, নিৰ্মাণ, কলা, আৰু অস্ত্ৰ উদ্যোগকে ধৰি একাধিক উদ্যোগত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। 

ইয়াৰ খহটা আৰু টান গঠনৰ বাবে, পাট প্ৰথমতে কেৱল হাতেৰে সংসাধন কৰিব পৰা হৈছিল, যেতিয়ালৈকে ডাণ্ডিৰ কোনোবাই আৱিষ্কাৰ কৰিলে যে তিমি তেলেৰে চিকিৎসা কৰিলে ইয়াক যন্ত্ৰৰে প্ৰক্ৰিয়া কৰিব পৰা হয়। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাজুৰি উদ্যোগটোৱে ব্যাপক প্ৰসাৰ লাভ কৰিছিল (1901 যুক্তৰাজ্যৰ জনগণনাত "jute weaver" এক স্বীকৃত ব্যাৱসায়িক পেচা আছিল), কিন্তু এই ব্যৱসায় প্ৰায় 1970 চনৰ ভিতৰত মূলতঃ বন্ধ হৈ গৈছিল, কৃত্ৰিম আঁহেৰে প্ৰতিষ্ঠাপিত হৈছিল। একবিংশ শতিকাত, পাট পুনৰ এক বৃহৎ ৰপ্তানি সামগ্ৰী হৈ পৰিছে, মূলতঃ বাংলাদেশত। 

## উৎপাদন

পাট আঁহ পাট গছৰ ঠাৰি আৰু ফিতা (বাহিৰৰ ছাল)ৰপৰা পোৱা যায়। প্ৰথমে আঁহবোৰ পচোৱাৰ জৰিয়তে নিষ্কাশন কৰা হয়, এটা প্ৰক্ৰিয়া য'ত পাটৰ ঠাৰিবোৰ একেলগে বান্ধি লেহেমীয়াকৈ বৈ থকা পানীত ডুবাই দিয়া হয়। পচোৱাৰ দুটা প্ৰকাৰ আছে: ঠাৰি আৰু ফিতা। পচোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছত, ছিঙা আৰম্ভ হয়। ছিঙা প্ৰক্ৰিয়াত, শ্ৰমিকসকলে আঁহবিহীন পদাৰ্থ খুৰচি পেলায়, তাৰ পিছত ভিতৰত খান্দি পাট ঠাৰিৰ ভিতৰৰপৰা আঁহবোৰ ধৰি উলিয়ায়।

কপাহৰ ভাৰী প্ৰয়োজনৰ বিপৰীতে, পাট হৈছে বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল শস্য য'ত সাৰ বা কীটনাশকৰ কম প্ৰয়োজন হয়। ভাৰতত উৎপাদন মূলতঃ পশ্চিম বংগত কেন্দ্ৰীভূত। ভাৰত বিশ্বৰ বৃহত্তম পাট উৎপাদক, কিন্তু 2011 চনত প্ৰায় 162,000 টন কেঁচা আঁহ আৰু 175,000 টন পাট সামগ্ৰী আমদানি কৰিছিল। ভাৰত, পাকিস্তান, আৰু চীনে বাংলাদেশৰপৰা যথেষ্ট পৰিমাণে পাট আঁহ আৰু সামগ্ৰী আমদানি কৰে, যুক্তৰাজ্য, জাপান, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, ফ্ৰান্স, স্পেইন, আইভৰী ক'ষ্ট, জাৰ্মানী আৰু ব্ৰাজিলেও তেনেকৈয়ে কৰে। পাট আৰু পাট সামগ্ৰীয়ে পূৰ্বে বাংলাদেশৰ সৰ্বাধিক ৰপ্তানি কৰা সামগ্ৰীৰ ভিতৰত শীৰ্ষ স্থান ধৰি ৰাখিছিল, যদিও এতিয়া সেইবোৰ ৰেডিমেড পোছাকৰ পিছত দ্বিতীয় স্থানত আছে। বাৰ্ষিকভাৱে, বাংলাদেশে 7 ৰপৰা 8 নিযুত বেল কেঁচা পাট উৎপাদন কৰে, যাৰ ভিতৰত 0.6 ৰপৰা 0.8 নিযুত বেল আন্তৰ্জাতিক বজাৰলৈ ৰপ্তানি কৰা হয়। চীন, ভাৰত, আৰু পাকিস্তান বাংলাদেশী কেঁচা পাটৰ প্ৰধান আমদানিকাৰক। 

## জিন'ম
২০০২ চনত, বাংলাদেশে ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়, বাংলাদেশ পাট গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (BJRI) আৰু বেসৰকাৰী চফটৱেৰ সংস্থা DataSoft Systems Bangladesh Ltd.ৰ গৱেষকৰ এটা সংঘক, Centre for Chemical Biology, মালয়েছিয়া বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয় আৰু হাৱাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সহযোগত, পাটৰ বিভিন্ন আঁহ আৰু সংকৰ আঁহ গৱেষণা কৰিবলৈ নিয়োগ কৰিছিল। পাটৰ (*Corchorus olitorius*) প্ৰাৰম্ভিক জিন'ম সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছিল।

## ব্যৱহাৰ
পাট তুলনামূলকভাৱে সস্তা আৰু বহুমুখী আঁহ আৰু ৰছী আৰু কাপোৰত ইয়াৰ বিস্তৃত ব্যৱহাৰ আছে। ইয়াক সাধাৰণতে বাৰ্লাপ মোনা তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

পাট গছৰ কিছু ৰন্ধন ব্যৱহাৰো আছে, যি সাধাৰণতে পাতৰ ওপৰত কেন্দ্ৰীভূত। 

ইয়াৰ টিকাউতা আৰু জৈৱ-ক্ষয়ক্ষমতাৰ বাবে, পাট মেটিং বানপানীৰ খহনীয়া ৰোধ কৰিবলৈ অস্থায়ী সমাধান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

গৱেষকসকলে পাট আৰু গ্লুক'জ ব্যৱহাৰ কৰি বিমানৰ পেনেল নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনাও অনুসন্ধান কৰিছে।

### আঁহ

ব্যক্তিগত পাট আঁহ অতি সূক্ষ্মৰপৰা অতি মোটা হ'ব পাৰে, আৰু বিভিন্ন আঁহ বিভিন্ন ব্যৱহাৰৰ বাবে উপযুক্ত। 

মোটা আঁহবোৰ, যাক *জুট বাটছ* বুলি কোৱা হয়, অকলে বা অন্যান্য আঁহৰ সৈতে মিহলি কৰি বহুতো সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়:
* হেছিয়ান কাপোৰ
* মোনা
* কৃষি মেৰিয়াই ৰখা কাপোৰ, বিশেষকৈ কেঁচা কপাহৰ বেল মেৰিয়াবলৈ
* বালিৰ বস্তা
* লিনোলিয়াম বা কাৰ্পেটৰ দৰে মজিয়াৰ বাবে কাপোৰৰ পশ্চাৎভাগ
* ৰছী, যেনে পাক বা ৰছী
* সজীৱ (কাগজ উৎপাদনৰ বাবে)

সূক্ষ্ম পাট আঁহবোৰ এইবোৰত ব্যৱহাৰৰ বাবে সংসাধন কৰিব পাৰি:
* জোতা, যেনে এস্পাড্ৰিল
* ছোৱেটাৰ আৰু কাৰ্ডিগান
* কৃত্ৰিম ৰেচম
* পৰ্দা
* চকীৰ আৱৰণ
* কাৰ্পেট
* ৰাগ

পাট ঐতিহাসিকভাৱে পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ যন্ত্ৰ-পাতিত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল কাৰণ পাট আঁহত চেলুল'জ (উদ্ভিজ আঁহ) আৰু লিগনিন (কাঠৰ আঁহ) থাকে। পিছলৈ, মটৰগাড়ী, সজীৱ আৰু কাগজ, আচ-বাব, আৰু বিছনা উদ্যোগকে ধৰি কেইবাটাও উদ্যোগে নন-ৱোভেন কাপোৰ, কাৰিকৰী বস্ত্ৰ, আৰু কম্পোজিট প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তেওঁলোকৰ নন-ৱোভেন আৰু কম্পোজিট প্ৰযুক্তিৰ সৈতে পাট আৰু ইয়াৰ সহযোগী আঁহ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। 

পাট হেছিয়ান কাপোৰ, মোনা, স্ক্ৰিম, কাৰ্পেট বেকিং ক্ল'থ (CBC), আৰু কেনভাছৰ দৰে কাপোৰ প্ৰস্তুতত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। হেছিয়ান মোনাতকৈ পাতল, আৰু ইয়াক বেগ, ৰেপাৰ, দেৱাল-আৱৰণ, আপহ'লষ্টাৰী, আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মোনা, যি গধুৰ পাট আঁহৰপৰা তৈয়াৰ কৰা কাপোৰ, ইয়াৰ নামতেই ইয়াৰ ব্যৱহাৰ আছে। পাটৰপৰা তৈয়াৰ CBC দুইপ্ৰকাৰৰ: প্ৰাথমিক আৰু গৌণ। প্ৰাথমিক CBC য়ে টাফটিং পৃষ্ঠ প্ৰদান কৰে, আনহাতে গৌণ CBC এটা অভাৰলেৰ বাবে প্ৰাথমিক পশ্চাৎভাগৰ ওপৰত বন্ধ কৰা হয়। পাট পেকেজিং কেতিয়াবা প্লাষ্টিকৰ পৰিৱেশ-বন্ধুত্বপূৰ্ণ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

অন্যান্য পাট উপভোক্তা সামগ্ৰীত মজিয়া আৱৰণ, উচ্চ-কাৰ্যক্ষমতাৰ কাৰিকৰী বস্ত্ৰ, জিঅ'টেক্সটাইল, আৰু কম্পোজিট অন্তৰ্ভুক্ত। পাট ইয়াৰ বিৰোধী-স্থিতিবিদ্যুৎ আৰু ৰং- আৰু পোহৰ-দ্ৰুত গুণাগুণ, লগতে ইয়াৰ শক্তি, টিকাউতা, আল্ট্ৰাভায়োলেট সুৰক্ষা, শব্দ আৰু তাপ ইনছুলেচন, আৰু কম তাপীয় পৰিবাহিতাৰ বাবে ঘৰুৱা বস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 

### ৰন্ধন ব্যৱহাৰ
*Corchous olitorius* পাত mulukhiya তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাক কেতিয়াবা ইজিপ্টৰ ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য বুলি গণ্য কৰা হয়, আৰু চাইপ্ৰাছ আৰু অন্যান্য মধ্য প্ৰাচ্যৰ দেশতো খোৱা হয়। এই পাতবোৰ ষ্টুত এক উপাদান, সাধাৰণতে মেৰ-ছাগ বা কুকুৰাৰ সৈতে ৰন্ধা হয়। 

ভাৰতত (পশ্চিম বংগ) আৰু বাংলাদেশত, বঙালী ব্যঞ্জনত, সতেজ পাতবোৰ কেৰাই আৰু *পাঠ শাক ভাজা* (পাঠ শাক ভাজা) হিচাপে *[[kasundi]]* (কাসুন্দি) নামৰ সৰিয়হৰ চাটনিৰ সৈতে খোৱা হয়। পাতবোৰ ''পকৰা'' (পাঠ পাতাৰ বড়া) চাউলৰ আটা বা বেচনৰ পিঠাগুড়িৰে তৈয়াৰ কৰিও খোৱা হয়। 

নাইজেৰিয়াত, *Corchorus olitorius* ৰ পাত *[[Ewedu soup|ewedu]]* নামৰ আঠাযুক্ত চুপত মিঠা আলু, শুকান সৰু মাছ, বা চিঙৰিৰ দৰে উপাদানৰ সৈতে প্ৰস্তুত কৰা হয়। পাতবোৰ ফেনীয়া বা আঠাযুক্ত নোহোৱালৈকে ঘঁহা হয় তাৰ পিছত সেইবোৰ চুপত যোগ কৰা হয়। নাইজেৰিয়াৰ ইয়ৰুবা লোকৰ মাজত, পাতবোৰক *Ewedu* বুলি কোৱা হয়, আৰু হাউচা-ভাষী উত্তৰ নাইজেৰিয়াত, পাতবোৰক *turgunuwa* বা *lallo* বুলি কোৱা হয়। ৰান্ধনিয়ে পাট পাতবোৰ ফালি কাটে আৰু চুপত যোগ কৰে, যাত সাধাৰণতে মাংস বা মাছ, পিঁয়াজ, জলকীয়া, আৰু অন্যান্য মচলাও থাকে। উত্তৰ-পশ্চিম উগাণ্ডাৰ লুগবাৰা লোকেও *pala bi* নামৰ চুপত পাট পাত খায়। পাট লুগবাৰা গোষ্ঠীৰ ভিতৰত এটা, Ayivu ৰ বাবে টোটেমও। 

ফিলিপাইনছত, বিশেষকৈ ইলোকানো-প্ৰধান অঞ্চলত, এই শাক-পাচলি, যাক স্থানীয়ভাৱে *saluyot* বুলি জনা যায়, তিতা কেৰেলা, বাঁহগাজ, লুফা, বা এই উপাদানৰ সংমিশ্ৰণৰ সৈতে মিহলি কৰিব পাৰি, যিবোৰৰ পিছল আৰু মিহলা গঠন আছে। 

ভিয়েটনামী ব্যঞ্জনতো *rau đay* নামেৰে জনাজাত খাব পৰা পাট ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ই সাধাৰণতে কেঁকোৰা আৰু লুফাৰ সৈতে ৰন্ধা *[[Vietnamese cuisine#Typical Vietnamese family meal|canh]]* ত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

হাইটিত, পাট পাত আৰু অন্যান্য উপাদানৰ সৈতে "Lalo" নামৰ খাদ্য তৈয়াৰ কৰা হয়। Lalo ৰ এটা সংস্কৰণত কেকোৰা আৰু মাংস (যেনে গাহৰি বা গৰুৰ মাংস)ৰ সৈতে lalo ভাতৰ ওপৰত পৰিৱেশন কৰা হয়। 

## পৰিৱেশৰ প্ৰভাৱ
পাট আঁহৰপৰা তৈয়াৰ কৰা কাপোৰ কাৰ্বন নিৰপেক্ষ আৰু জৈৱ-ক্ষয়যোগ্য, যিয়ে পাটক উচ্চ-কাৰ্যক্ষমতাৰ কাৰিকৰী বস্ত্ৰৰ বাবে এক প্ৰাৰ্থী সামগ্ৰী কৰি তোলে।

বনাঞ্চল ধ্বংসৰ ওপৰত বৈশ্বিক উদ্বেগ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে, পাটে প্ৰাথমিক সজীৱ উপাদান হিচাপে কাঠ প্ৰতিষ্ঠাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব পাৰে। 

## সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য

File:National emblem of Bangladesh.svg|বাংলাদেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক। পদুমৰ ওপৰত চাৰিটা তৰা আৰু তিনিটা সংযুক্ত পাট পাত। 
File:State emblem of Pakistan.svg| পাকিস্তানৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক, চতুৰ্থ ভাগত চিত্ৰিত পাট।
File:বাংলাদেশ ব্যাংকের প্রতীক.svg|বাংলাদেশ বেংক মন'গ্ৰাম, ভিত্তিত তিনিটা সংযুক্ত মৰাপাটৰ পাত। 
File:Queen Elizabeth II on her Coronation Day.jpg|দ্বিতীয় এলিজাবেথৰ ৰাজ্যাভিষেক গাউনত পাকিস্তানৰ তিনিটা প্ৰতীক সূচিকৰ্ম কৰা হৈছিল: ঘেঁহু, কপাহ আৰু পাট (সেউজীয়া ৰেচম আৰু সোণালী সূতাত সূচিকৰ্ম কৰা)।


## তথ্যসূত্ৰ

## অধিক পঢ়ক

* Basu, G., A. K. Sinha, and S. N. Chattopadhyay. "Properties of Jute Based Ternary Blended Bulked Yarns". *Man-Made Textiles in India*. Vol. 48, no. 9 (Sep. 2005): 350–353. (AN 18605324)
* Chattopadhyay, S. N., N. C. Pan, and A. Day. "A Novel Process of Dyeing of Jute Fabric Using Reactive Dye". *Textile Industry of India*. Vol. 42, no. 9 (Sep. 2004): 15–22. (AN 17093709)
* Doraiswamy, I., A. Basu, and K. P. Chellamani. "Development of Fine Quality Jute Fibers". *Colourage*. Nov. 6–8, 1998, 2p. (AN TDH0624047199903296)
* Kozlowski, R., and S. Manys. "Green Fibers". The Textile Institute. *Textile Industry: Winning Strategies for the New Millennium—Papers Presented at the World Conference*. Feb. 10–13, 1999: 29 (13p). (AN TDH0646343200106392)
* Madhu, T. "Bio-Composites—An Overview". *Textile Magazine*. Vol. 43, no. 8 (Jun. 2002): 49 (2 pp). (AN TDH0656367200206816)
* Maulik, S. R. "Chemical Modification of Jute". *Asian Textile Journal*. Vol. 10, no. 7 (Jul. 2001): 99 (8 pp). (AN TDH0648424200108473)
* Moses, J. Jeyakodi, and M. Ramasamy. "Quality Improvement on Jute and Jute Cotton Materials Using Enzyme Treatment and Natural Dyeing". *Man-Made Textiles in India*. Vol. 47, no. 7 (Jul. 2004): 252–255. (AN 14075527)
* Pan, N. C., S. N. Chattopadhyay, and A. Day. "Dyeing of Jute Fabric with Natural Dye Extracted from Marigold Flower". *Asian Textile Journal*. Vol. 13, no. 7 (Jul. 2004): 80–82. (AN 15081016)
* Pan, N. C., A. Day, and K. K. Mahalanabis. "Properties of Jute". *Indian Textile Journal*. Vol. 110, no. 5 (Feb. 2000): 16. (AN TDH0635236200004885)
* Roy, T. K. G., S. K. Chatterjee, and B. D. Gupta. "Comparative Studies on Bleaching and Dyeing of Jute after Processing with Mineral Oil in Water Emulsion vis-a-vis Self-Emulsifiable Castor Oil". *Colourage*. Vol. 49, no. 8 (Aug. 2002): 27 (5 pp). (AN TDH0657901200208350)
* Shenai, V. A. "Enzyme Treatment". *Indian Textile Journal*. Vol. 114, no. 2 (Nov. 2003): 112–113. (AN 13153355)
* Srinivasan, J., A. Venkatachalam, and P. Radhakrishnan. "Small-Scale Jute Spinning: An Analysis". *Textile Magazine*. Vol. 40, no. 4 (Feb. 1999): 29. (ANTDH0624005199903254)
* Tomlinson, Jim. Carlo Morelli and Valerie Wright. *The Decline of Jute: Managing Industrial Decline* (London: Pickering and Chatto, 2011) 219 pp. . focus on Dundee, Scotland
* Vijayakumar, K. A., and P. R. Raajendraa. "A New Method to Determine the Proportion of Jute in a Jute/Cotton Blend". *Asian Textile Journal*, Vol. 14, no. 5 (May 2005): 70–72. (AN 18137355)

## বাহ্যিক সংযোগ
* 
* বাংলাদেশ পাট গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান 
*  পাট, kenaf, আৰু roselle উদ্ভিদৰ বিষয়ে সম্পদ। jute.org
* উদ্যান শস্য আৰু লেণ্ডস্কেপ স্থাপত্য বিভাগ, পাৰ্ডু বিশ্ববিদ্যালয় তোষা পাটৰ ওপৰত কিছু ৰসায়ন আৰু ঔষধিয় তথ্য। purdue.edu
* স্কটলেণ্ডৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পুথিভঁৰাল: স্কটিছ পৰ্দা সংগ্ৰহালয়  (ডাণ্ডিৰ পাট উদ্যোগৰ বিষয়ে সংৰক্ষিত চলচ্চিত্ৰৰ নিৰ্বাচন)

শ্ৰেণী:শস্য
শ্ৰেণী:কৃষি