যুৱতীলৈ ৰূপান্তৰিত এন্দুৰী

***যুৱতীলৈ ৰূপান্তৰিত এন্দুৰী*** (ইংৰাজী: ***The Mouse Turned into a Maid; দ্য মাউচ টাৰ্ণড ইনটু এ মেইড***) হৈছে ভাৰতীয় মূলৰ এক প্ৰাচীন নীতিশিক্ষা মূলক কাহিনী বা ফেবুল। মধ্যযুগত এই কাহিনীটো পশ্চিমৰ ইউৰোপলৈ গতি কৰিছিল আৰু সুদূৰ প্ৰাচ্যতো ইয়াৰ অস্তিত্ব পোৱা যায়। আৰ্নে-থম্পছনৰ ক্ৰমবৰ্ধমান কাহিনী (cumulative tales)ৰ তালিকাত এই কাহিনীটো ২০৩১চি (2031C) প্ৰকাৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ আন এটা উদাহৰণ হ’ল *দ্য হাজবেণ্ড অৱ দ্য ৰেটছ ডটাৰ*। ইয়াত এজনী এন্দুৰীৰ বাবে এজন অতি শক্তিশালী সংগীৰ সন্ধান কৰা হয়, যিটো শেষত নিজৰ সমান এজনক বাছনি কৰাৰ জৰিয়তেহে সমাধান হয়।

এই ফেবুলটোৰ সৈতে মিল থকা আন এটা ধ্ৰুপদী কাহিনী হ’ল ঈছপৰ "ভেনাচ আৰু মেকুৰী" (Venus and the Cat)। ইয়াত এজন ব্যক্তিয়ে দেৱী ভেনাচক তেওঁৰ মেকুৰীজনীক এগৰাকী মহিলালৈ সলনি কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে। এই কাহিনীটোৰ মূল বিষয়বস্তু হ’ল আধৰুৱা ৰূপান্তৰ আৰু চৰিত্ৰ সলনি কৰাৰ অসম্ভৱতা। সাহিত্য, লোককথা আৰু কলাৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত এই কাহিনীটোক লৈ চৰ্চা কৰা হৈছে।

## যুৱতীৰ পৰা পুনৰ এন্দুৰীলৈ
*[[পঞ্চতন্ত্ৰ]]*ত পোৱা কাহিনীটোত বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে কেনেকৈ এটা চিকাৰী চৰাইৰ ঠোঁটৰ পৰা এজন সাধুৰ হাতত এজনী এন্দুৰী পৰিছিল। সাধুজনে তাইক এগৰাকী ছোৱালীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে আৰু নিজৰ সন্তানৰ দৰে ডাঙৰ-দীঘল কৰে। অৱশেষত তেওঁ তাইৰ বাবে এজন শক্তিশালী দৰা বিচাৰে, কিন্তু প্ৰতিটো আবেদনতে তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰে যে এজনতকৈ আন এজন অধিক শক্তিশালী: যেনে— মেঘে সূৰ্যক ঢাকি ৰাখিব পাৰে, বতাহে মেঘক উৰুৱাই নিব পাৰে কিন্তু পাহাৰে বতাহক বাধা দিব পাৰে; আনহাতে পাহাৰকো এন্দুৰে বিন্ধিব পাৰে। যিহেতু ছোৱালীজনীয়ে সেই সময়ত নিজৰ জাতিৰ প্ৰতি এক আকৰ্ষণ অনুভৱ কৰিছিল, সেয়েহে তাইক পুনৰ তাইৰ মূল ৰূপলৈ ওভতাই নিয়া হয় আৰু তাই নিজৰ স্বামীৰ সৈতে গাঁতত থাকিবলৈ গুচি যায়।

এই কাহিনীটোৰ এটা ভিন্ন ৰূপ *বেঙ্গলৰ লোককথা* (Folk-Tales of Bengal)ত "দ্য অৰিজিন অৱ অপিয়াম" নামেৰে পোৱা যায়। তাত এজন সাধুৱে এজনী এন্দুৰীৰ এটাৰ পিছত আনটো ইচ্ছা পূৰণ কৰি তাইক অৱশেষত এগৰাকী ধুনীয়া মহিলালৈ ৰূপান্তৰিত কৰে যিয়ে এজন ৰজাৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। যেতিয়া তাইৰ এটা দুৰ্ঘটনাত মৃত্যু হয়, তাইৰ সমাধিৰ ঠাইৰ পৰা এটা নিচাযুক্ত আফিং গছ গজি উঠে।

প্ৰাচীন ভাৰতীয় এই ফেবুলটো অৱশেষত পাহলৱী আৰু তাৰ পিছত আৰবী ভাষালৈ অনূদিত হৈছিল। ইয়াৰ কোনো সংস্কৰণ ইউৰোপত পোৱাৰ আগতেই এই কাহিনীটো মেৰী ডি ফ্ৰান্সৰ *ইছোপেট*ত (Ysopet) সমাজত নিজৰ মৰ্যাদাতকৈ ওপৰত বিয়া কৰোৱাৰ বিৰুদ্ধে এক সতৰ্কবাণী হিচাপে প্ৰকাশ পাইছিল। তাত থকা চৰিত্ৰটো আছিল এটা উচ্চাভিলাষী পথাৰৰ এন্দুৰ যিয়ে সূৰ্যৰ ওচৰত তেওঁৰ কন্যাৰ হাত বিচাৰি আবেদন কৰে। তাক ক্ৰমে ডাৱৰ, বতাহ, এটা টাৱাৰ আৰু অৱশেষত টাৱাৰটো খহাই পেলোৱা এন্দুৰটোৰ ওচৰলৈ পঠিয়াই তাৰ উচ্চাকাংক্ষাক ধূলিস্যাৎ কৰা হয়।

নিজৰ শ্ৰেণীৰ মাজত থকাৰ এই বিষয়বস্তুটো এটা ৰোমানীয় লোককথাটো দেখা যায়, য’ত এটা নিগনি ভগৱানক দেখা কৰিবলৈ ওলাই যায়। সি সূৰ্য আৰু ডাৱৰৰ ওচৰত বাট সোধে, কিন্তু কোনোৱেই তাৰ দৰে এটা জীৱক উত্তৰ নিদিয়ে; তাৰ পিছত সি বতাহক সোধে আৰু বতাহে তাক তুলি নি এটা পৰুৱাৰ ঢিপত পেলাই দিয়ে - কাহিনীটোৰ শেষত কোৱা হৈছে যে 'তাতেই সি নিজৰ সঠিক স্থান বিচাৰি পালে'। জাপানী আৰু কোৰিয়ান সংস্কৰণত কিছু কোমল বিচাৰ দেখা যায়, য’ত কন্যাৰ বাবে শক্তিশালী দৰা বিচাৰি ফুৰা দেউতাকজনক সূৰ্য, ডাৱৰ আৰু বতাহৰ ওচৰলৈ পঠোৱা হয়। অৱশেষত তেওঁ উপলব্ধি কৰে যে শক্তিৰ জখলাখনত তেওঁৰো এক বিশেষ স্থান আছে। এই সকলোবোৰ হৈছে পশুৰ ফেবুল য’ত ৰূপান্তৰৰ কোনো বিষয় নাই। জাপানী সংস্কৰণত এটা নিগনি আৰু কোৰিয়ান সংস্কৰণত এটা চিকা নিগনি (mole) জড়িত হৈ থাকে।

লা ফণ্টেইনৰ ফেবুলত পোৱা পৰৱৰ্তী সংস্কৰণ "দ্য মাউচ মেটামৰ্ফ'জড ইনটু এ মেইড"ত (IX.7) কাহিনীটোৰ ভাৰতীয় মূলক স্বীকাৰ কৰা হৈছে। ইয়াত এজন ব্ৰাহ্মণে এন্দুৰজনীক আশ্ৰয় দি তাইক পূৰ্বজন্মৰ শৰীৰটো ওভতাই দিয়ে। লা ফণ্টেইনে এই সমগ্ৰ বিষয়টোক লৈ আচৰিত হোৱাৰ ভাও ধৰে আৰু কাহিনীটোৰ শেষত দেখা যায় যে ছোৱালীজনীয়ে মাত্ৰ এটা নিগনিৰ নাম শুনিয়েই তাৰ প্ৰেমত পৰে। তেওঁ পূবৰ ফেবুল নিৰ্মাতাৰ বিশ্বাসক সমালোচনা কৰি কয় যে:
:::: সকলো ফালৰ পৰা তুলনা আৰু বিবেচনা কৰি চালে,
:::: মানুহৰ আত্মা আৰু এন্দুৰৰ আত্মা
:::: সম্পূৰ্ণ বেলেগ ধৰণে নিৰ্মিত -
:::: আকাৰৰ লগতে প্ৰকাৰতো অমিল।
:::: প্ৰত্যেকেই নিজৰ নিৰ্ধাৰিত ভূমিকা পালন কৰে
:::: যিদৰে স্বৰ্গই সুন্দৰকৈ যোগান ধৰে;
:::: কোনো ডাইনী, কোনো চয়তান বা যাদুকৰী কলাই
:::: তেওঁলোকৰ নিয়মাৱলী সলনি কৰিব নোৱাৰে।

ফেবুলটোৰ দাৰ্শনিক বিষয়বস্তুৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ আমেৰিকান কবি মেৰিয়ান মুৰে ১৯৫৪ চনত লা ফণ্টেইনৰ কাহিনীটোক এক বিশেষ ৰূপত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল:
:: জন্মৰ সময়ত আমি যি আছিলোঁ আমি সেয়াই, আৰু প্ৰতিটো গুণেই ৰৈ গৈছে
:: পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গৰ যুক্তিৰ সৈতে সংগতি ৰাখি:
:: চয়তানৰ সঁজুলি হওক বা ক’লা যাদুৰ আশ্ৰয় লওক,
:: স্বৰ্গই পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত কৰা সমাপ্তিৰ পৰা কোনেও বিচ্যুত হ’ব নোৱাৰে।

ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৯২ চনত ব্ৰিটিছ সুৰকাৰ আলেকজেণ্ডাৰ গোহৰে ইয়াৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সংগীত ৰচনা কৰিছিল।

## ভেনাচ আৰু মেকুৰী
ভাৰতীয় ফেবুলটোৰ পশ্চিমীয়া সমকক্ষ হৈছে "ভেনাচ (বা এফ্ৰোডাইটি) আৰু মেকুৰী"ৰ কাহিনী, যিটো ধ্ৰুপদী যুগৰ পৰাই চলি আহিছে। ইয়াৰ মূল নীতিশিক্ষা হ’ল— প্ৰকৃতি বা জন্মগত স্বভাৱ শিক্ষা বা লালন-পালনতকৈ অধিক শক্তিশালী। পেৰী ইণ্ডেক্সত এই কাহিনীটো ৫০ নম্বৰত তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ বহুতো সংস্কৰণত দেখা যায় যে দেৱীৰ দ্বাৰা এগৰাকী মহিলালৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা এজনী মেকুৰীক বিয়াৰ নিশা পৰীক্ষা কৰা হয়। পৰীক্ষা কৰিবলৈ শয়ন কক্ষলৈ এটা এন্দুৰ পঠিয়াই দিয়া হয়। অৱশ্যে বেব্ৰিয়াছৰ গ্ৰীক সংস্কৰণত মেকুৰীৰ পৰিৱৰ্তে এটা নেউল (weasel) এজন মানুহৰ প্ৰেমত পৰে আৰু এফ্ৰোডাইটিক তাক মানুহ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে। কিন্তু বিবাহ অনুষ্ঠানৰ মাজতে সি এটা এন্দুৰৰ পিছে পিছে দৌৰিবলৈ ধৰে। প্ৰাচীন কালত ধাৰণা কৰা হৈছিল যে গ্ৰীক প্ৰবাদ 'এক গেৰুৱা (বিবাহৰ) পোছাক নেউলক নুশুৱায়' এই ফেবুলটোৰ লগতে জড়িত। ইয়াৰ অৰ্থও একেই যে পৰিস্থিতি যিয়েই নহওক কিয়, এজনৰ অন্তৰ্নিহিত স্বভাৱ কেতিয়াও সলনি নহয়।

## তথ্যসূত্ৰ

## বাহ্যিক সংযোগ

*Illustrations from books between the 16th – 20th centuries

শ্ৰেণী:সাধুকথা