বসুধা ডালমিয়া

**বসুধা ডালমিয়া** কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, বাৰ্কলেৰ দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ান অধ্যয়ন বিভাগৰ হিন্দী আৰু আধুনিক দক্ষিণ এছিয়ান অধ্যয়নৰ এগৰাকী ভাৰতীয় অধ্যাপিকা এমেৰিটা। তেওঁৰ ৰচনা কৰা গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে *দ্য নেচনেলাইজেচন অৱ হিন্দু ট্ৰেডিচনছ: ভাৰতেন্দু হৰিশচন্দ্ৰ এণ্ড নাইণ্টিন্থ চেঞ্চুৰী বেনাৰস* (১৯৯৭), প্ৰবন্ধ সংকলন *হিন্দু পাষ্টছ: উইমেন, ৰিলিজন, হিষ্ট্ৰী* (২০১৭), আৰু *ফিকচন এজ হিষ্ট্ৰী: দ্য নভেল এণ্ড দ্য চিটি ইন মডাৰ্ণ নৰ্থ ইণ্ডিয়া* (২০১৯)ত হিন্দী উপন্যাসসমূহৰ ওপৰত মন্তব্য। তেওঁৰ সম্পাদিত গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে *ৰিপ্ৰেজেণ্টিং হিন্দুইজম: দ্য কনষ্ট্ৰাকচন অৱ ৰিলিজিয়াছ ট্ৰেডিচনছ এণ্ড নেচনেল আইডেণ্টিটি* (১৯৯৫), *কাৰিজমা এণ্ড কেনন: এছেছ অন দ্য ৰিলিজিয়াছ হিষ্ট্ৰী অৱ দ্য ইণ্ডিয়ান চাবকণ্টিনেণ্ট* (২০০১), আৰু *ৰিলিজিয়াছ ইণ্টাৰেকচনছ ইন মডাৰ্ণ ইণ্ডিয়া* (২০১৯)। 

## শিক্ষা
ডালমিয়াই ভাৰতৰ দিল্লীৰ মিৰাণ্ডা হাউছত ইংৰাজী সাহিত্যত অনাৰ্ছসহ বি.এ. সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু জাৰ্মানীৰ ক’ল’নৰ ক’ল’ন বিশ্ববিদ্যালয়ত ইংৰাজী সাহিত্যত এম.এ. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। 

তেওঁ ১৯৮৪ চনত দক্ষিণ-পশ্চিম দিল্লীৰ জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত জাৰ্মান সাহিত্যত পি.এইচ.ডি. সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু ১৯৯৫ চনত হাইডেলবাৰ্গ বিশ্ববিদ্যালয়ত আধুনিক ইণ্ডোলজি আৰু হিন্দী সাহিত্যত হাবিলিটাচিয়ন সম্পূৰ্ণ কৰে।

## কৰ্মজীৱন
১৯৭৪ চনৰপৰা ১৯৭৯ চনলৈ ডালমিয়াই টিউবিঙেন বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপনা কৰে আৰু ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৪ চনলৈ জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত গৱেষণা ফেল’ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ১৯৮৪ চনৰপৰা ১৯৯৭ চনলৈ তেওঁ পুনৰ টিউবিঙেন বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰভাষক হিচাপে কৰ্মৰত আছিল। ১৯৯৮ চনত তেওঁ বাৰ্কলেৰ কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপকমণ্ডলীত যোগদান কৰে। বাৰ্কলেত অৱস্থানকালত তেওঁ হিন্দী স্নাতকোত্তৰ কাৰ্যসূচী গঢ়ি তোলে। ২০০১ চনৰপৰা ২০১২ চনত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰা পৰ্যন্ত তেওঁ দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ান অধ্যয়নৰ কেথেৰিন আৰু উইলিয়াম এল. মেজিষ্ট্ৰেট্টি ডিষ্টিংগুইশ্বড প্ৰফেছৰশ্বিপ পদত নিযুক্ত আছিল।

তেওঁৰ শিক্ষাজীৱনৰ সময়ছোৱাত ২০১০ চনৰ শৰৎ ঋতুত তেওঁ বাৰ্লিনৰ ফ্ৰী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেণ্টাৰ ফৰ ইণ্টাৰৱিভিং পাৰফৰ্মেন্স কালচাৰছত প্ৰফেছৰিয়েল ফেল’ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ২০১২ চনৰ শৰৎ ঋতুৰপৰা ২০১৩ চনৰ বসন্ত ঋতুলৈ তেওঁ ভাৰত চৰকাৰৰ সংস্কৃতি মন্ত্ৰ্যালয়ৰপৰা টেগোৰ নেচনেল ফেল’শ্বিপ ইন দ্য আৰ্টছ লাভ কৰে। ২০১৩ চনৰপৰা ২০১৪ চনলৈ তেওঁ য়েল বিশ্ববিদ্যালয়ত চন্দ্ৰিকা আৰু ৰঞ্জন টাণ্ডন প্ৰফেছৰ অৱ হিন্দু ষ্টাডিজ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। নিজৰ শিক্ষাজীৱনত ডালমিয়াই নিজৰ বিষয়ক্ষেত্ৰসমূহত বহুতো গ্ৰন্থ ৰচনা, সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰিছে।

### ''ৰিপ্ৰেজেণ্টিং হিন্দুইজম''
ডালমিয়াই হাইন্ৰিখ ফন ষ্টিটেনক্ৰনৰ সৈতে সহ-সম্পাদনা কৰি আৰু “প্ৰেক্টিকেল বেদান্ত” শীৰ্ষক প্ৰবন্ধ সংযোজন কৰি *ৰিপ্ৰেজেণ্টিং হিন্দুইজম: দ্য কনষ্ট্ৰাকচন অৱ ৰিলিজিয়াছ ট্ৰেডিচনছ এণ্ড নেচনেল আইডেণ্টিটি* (১৯৯৫) প্ৰকাশ কৰে। এই প্ৰবন্ধ সংকলনখন ১৯৯০ চনত জাৰ্মানীৰ টিউবিঙেন বিশ্ববিদ্যালয়ত অনুষ্ঠিত হিন্দু আত্ম-ধাৰণাৰ ওপৰত এক আন্তঃবিষয়ক ছিম্প’জিয়ামৰ পিছত সেইজ পাব্লিকেশ্যনছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত হৈছিল। *জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান অৰিয়েণ্টেল ছ’চাইটি*-ত প্ৰকাশিত এটা সমালোচনাত হেইডি পাৱেলছে উল্লেখ কৰে যে ভাৰতেন্দু হৰিশচন্দ্ৰৰ ৰচনাৰ বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে ডালমিয়াৰ অৱদানত ঊনবিংশ শতিকাৰ “সনাতন” ধাৰাৰ হিন্দু পুনৰগঠনৰ জটিল বুনন কৌশলগতভাৱে উন্মোচিত হৈছে।

### ''দ্য নেচনেলাইজেশ্বন অৱ হিন্দু ট্ৰেডিচনছ''
ডালমিয়াই *দ্য নেচনেলাইজেশ্বন অৱ হিন্দু ট্ৰেডিচনছ: ভাৰতেন্দু হৰিশচন্দ্ৰ এণ্ড নাইণ্টিন্থ চেঞ্চুৰী বেনাৰস* গ্ৰন্থখন ১৯৯৭ চনত অক্সফৰ্ড ইউনিভাৰ্চিটি প্ৰেছৰপৰা প্ৰকাশ কৰে। *দ্য জাৰ্নেল অৱ এছিয়ান ষ্টাডিজ*-ত কেথ্ৰিন হেনচেনে মন্তব্য কৰে যে গ্ৰন্থখন সম্পূৰ্ণৰূপে উপলব্ধি কৰিবলৈ বিশেষজ্ঞ জ্ঞানৰ প্ৰয়োজন হয়, আৰু ইতিহাসবিদ তথা ধৰ্ম অধ্যয়নৰ গৱেষকসকল সাহিত্য অধ্যয়নকাৰীৰ তুলনাত আলোচিত বিষয়সমূহৰ বিশ্লেষণ অধিক সন্তোষজনকভাৱে গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। *হিষ্ট্ৰী অৱ ৰিলিজিয়নছ*-ত পিটাৰ গটশ্‌চাল্কে উল্লেখ কৰে যে ভাৰতেন্দু হৰিশচন্দ্ৰৰ সাহিত্যিক ব্যক্তিত্বক কেন্দ্ৰ কৰি ডালমিয়াই হিন্দু পৰম্পৰাৰ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণত জড়িত বিভিন্ন সামাজিক শক্তি আৰু সংশ্লিষ্ট পৰম্পৰাৰ গতিশীলতা বহুতো গৱেষকৰ তুলনাত অধিক সূক্ষ্মভাৱে উপস্থাপন কৰিছে।

### ''হিন্দু পাষ্টছ''
তেওঁৰ *হিন্দু পাষ্টছ: উইমেন, ৰিলিজিয়ন, হিষ্ট্ৰী* গ্ৰন্থখন ২০১৭ চনত এছ.ইউ.এন.ৱাই. প্ৰেছৰপৰা প্ৰকাশিত হয়। এইখন বিভিন্ন প্ৰকাশনত পূৰ্বে প্ৰকাশিত তেওঁৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সংকলন, যাৰ সৈতে এটা বিস্তৃত ভূমিকা সংযোজিত আছে। *জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান একাডেমি অৱ ৰিলিজিয়ন*-ত এমিলিয়া বাখ্ৰাখে গ্ৰন্থখনত লিংগ আৰু নাৰীৰ ভূমিকাৰ ওপৰত দিয়া গুৰুত্ব আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰে যে “প্ৰকৃততে লেখিকাই নিজেই এই গ্ৰন্থখনৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য নাৰী ৰূপে উজ্জ্বল হৈ উঠে।” তেওঁ লগতে লিখে যে ঐতিহাসিক সমস্যাৰ ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত ডালমিয়াই হিন্দু ৰাষ্ট্ৰীয়তাবাদ (হিন্দুত্ব)ৰ উত্থান সমালোচনামূলকভাৱে বিশ্লেষণ কৰিছে, যিয়ে ধৰ্মীয় ইতিহাসসমূহৰ সূক্ষ্ম বিশ্লেষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। *পলিটিক্স, ৰিলিজিয়ন এণ্ড আইডিয়লজি*-ত নাতালিয়া গুজেভাটাইয়াই উল্লেখ কৰে যে গ্ৰন্থখনৰ প্ৰতিটো প্ৰবন্ধ ঔপনিৱেশিক অথবা কিছুমান ক্ষেত্ৰত প্ৰাক্-ঔপনিৱেশিক বাস্তৱতাৰ বিস্তৃত আৰ্কাইভ-ভিত্তিক অধ্যয়নৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আৰু আধুনিকতাৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্ক উন্মোচিত কৰা অধিক সূক্ষ্ম আৰু প্ৰাসংগিক আলোচনাৰ আহ্বান জনায়।

### ''ফিকচন এজ হিষ্ট্ৰী''
*ফিকচন এজ হিষ্ট্ৰী: দ্য নভেল এণ্ড দ্য চিটি ইন মডাৰ্ণ নৰ্থ ইণ্ডিয়া* গ্ৰন্থখন ২০১৯ চনত এছ.ইউ.এন.ৱাই. প্ৰেছৰপৰা প্ৰকাশিত হয়। গ্ৰন্থখনত এটা ভূমিকা, আঠখন হিন্দী উপন্যাসৰ ওপৰত দুটা ভাগত বিভক্ত আলোচনা আৰু এটা উপসংহাৰ সংযোজিত আছে। প্ৰথম ভাগত লালা শ্ৰীনিবাসদাসৰ *পৰীক্ষা গুৰু* (১৮৮২), প্ৰেমচন্দৰ *সেৱাসদন* (১৯১৮) আৰু *কৰ্মভূমি* (১৯৩২), আৰু যশপালৰ *ঝুঠা সচ* (১৯৫৮–১৯৬০) আলোচিত হৈছে। দ্বিতীয় ভাগত ধৰমবীৰ ভাৰতীৰ *গুনাহোঁ কা দেবতা* (১৯৪৯), অজ্ঞেয়ৰ *নদী কে দ্বীপ* (১৯৪৮), ৰাজেন্দ্ৰ যাদৱৰ *সাৰা আকাশ* (১৯৫১), আৰু মোহন ৰাকেশৰ *অন্ধেৰে বন্দ কমৰে* (১৯৬১) আলোচিত হৈছে।

*দ্য ইণ্ডিয়ান ইকনমিক এণ্ড ছ’চিয়েল হিষ্ট্ৰী ৰিভিউ*-ত প্ৰভাত কুমাৰে লিখিছে যে উত্তৰ ভাৰতীয় চহৰসমূহ, হিন্দী-মধ্যবিত্ত সমাজ আৰু তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক অভিজ্ঞতাৰ বিভিন্ন দিশৰ আধুনিকীকৰণৰ কাহিনী হিন্দী উপন্যাসতেই সৰ্বাধিক স্পষ্টভাৱে ধৰা পৰে; সেইবাবেই লেখিকাই গ্ৰন্থখনৰ নাম *ফিকচন এজ হিষ্ট্ৰী* ৰাখিছে। *পেচিফিক অ্যাফেয়াৰ্ছ*-ত চক্ৰৱৰ্তী মহাজনে উল্লেখ কৰে যে উপসংহাৰত উপন্যাসসমূহৰ মাজত থকা মূল সংযোগবিন্দুসমূহ বিশেষকৈ নাৰী আৰু ক্ষমতাৰ গাঁথনিৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি উপস্থাপন কৰা হৈছে, আৰু ডালমিয়াই যুক্তি আগবঢ়ায় যে হিন্দী উপন্যাস পৰিপক্ব হোৱাৰ লগে লগে নাৰীক উপলব্ধি কৰাৰ ধৰণ অধিক জটিল আৰু সূক্ষ্ম হৈ পৰে।

## নিৰ্বাচিত প্ৰকাশনা
* ডালমিয়া, ভি. আৰু হাইন্ৰিখ ফন ষ্টিটেনক্ৰন (সম্পা.), ১৯৯৫। *ৰিপ্ৰেজেণ্টিং হিন্দুইজম: দ্য কনষ্ট্ৰাকচন অৱ ৰিলিজিয়াছ ট্ৰেডিচনছ এণ্ড নেচনেল আইডেণ্টিটি*। সেইজ পাব্লিকেশ্যনছ। 

* ডালমিয়া, ভি., ১৯৯৭। *দ্য নেচনেলাইজেচন অৱ হিন্দু ট্ৰেডিচনছ: ভাৰতেন্দু হৰিশচন্দ্ৰ এণ্ড নাইণ্টিন্থ চেঞ্চুৰী বেনাৰস*। অক্সফৰ্ড ইউনিভাৰ্চিটি প্ৰেছ। 

* ডালমিয়া, ভি., এঞ্জেলিকা মালিনাৰ আৰু মাৰ্টিন খ্ৰীষ্টফ (সম্পা.), ২০০১। *কাৰিজমা এণ্ড কেনন: এছেছ অন দ্য ৰিলিজিয়াছ হিষ্ট্ৰী অৱ দ্য ইণ্ডিয়ান চাবকণ্টিনেণ্ট*। দিল্লী: অক্সফৰ্ড ইউনিভাৰ্চিটি প্ৰেছ। 

* ডালমিয়া, ভি., ২০০৩। *অৰিয়েণ্টিং ইণ্ডিয়া: ইউৰোপিয়ান ন’লেজ ফৰ্মেশ্যন ইন দ্য এইটিন্থ এণ্ড নাইণ্টিন্থ চেঞ্চুৰিজ*। দিল্লী: থ্ৰী এছেছ। 

* ব্লেকবাৰ্ণ, এছ.এইচ. আৰু ডালমিয়া, ভি. (সম্পা.), ২০০৪। *ইণ্ডিয়াৰ লিটাৰেৰী হিষ্ট্ৰী: এছেছ অন দ্য নাইণ্টিন্থ চেঞ্চুৰী*। অৰিয়েণ্ট ব্লেক্সৱান। 

* ডালমিয়া, ভি. আৰু হাইন্ৰিখ ফন ষ্টিটেনক্ৰন (সম্পা.), ২০০৭। *দ্য অক্সফৰ্ড হিন্দুইজম ৰিডাৰ*। অক্সফৰ্ড ইউনিভাৰ্চিটি প্ৰেছ। 

* ডালমিয়া, ভি., ২০০৮। *পোয়েটিক্স, প্লেজ এণ্ড পাৰফৰ্মেন্সেছ: দ্য পলিটিক্স অৱ মডাৰ্ণ ইণ্ডিয়ান থিয়েটাৰ*। অক্সফৰ্ড ইউনিভাৰ্চিটি প্ৰেছ। 

* ডালমিয়া, ভি. আৰু সদানা, ৰ. (সম্পা.), ২০১২। *দ্য কেমব্ৰিজ কম্পেনিয়ন টু মডাৰ্ণ ইণ্ডিয়ান কালচাৰ*। কেমব্ৰিজ ইউনিভাৰ্চিটি প্ৰেছ। 

* *দ্য মিউজিক অৱ সলিটিউড*, হিন্দী উপন্যাস *সময় সৰ্গম* (কৃষ্ণা সোবতি)ৰ ইংৰাজী অনুবাদ। দিল্লী: হাৰ্পাৰ পেৰেনিয়াল, ২০১৩। 

* ডালমিয়া, ভি., ২০১৭। *হিন্দু পাষ্টছ: উইমেন, ৰিলিজন, হিষ্ট্ৰী*। ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটি অৱ নিউ ইয়ৰ্ক প্ৰেছ। 

* ডালমিয়া, ভি., ২০১৯। *ফিকচন এজ হিষ্ট্ৰী: দ্য নভেল এণ্ড দ্য চিটি ইন মডাৰ্ণ নৰ্থ ইণ্ডিয়া*। এছ.ইউ.এন.ৱাই. প্ৰেছ। 

* মাৰ্টিন ফুক্স আৰু বসুধা ডালমিয়া (সম্পা.), ২০১৯। *ৰিলিজিয়াছ ইণ্টাৰেকচনছ ইন মডাৰ্ণ ইণ্ডিয়া*। অক্সফৰ্ড ইউনিভাৰ্চিটি প্ৰেছ। 

## তথ্যসূত্ৰ

## বাহ্যিক সংযোগ
* The Root of the Poisonous Tree (Vasudha Dalmia, 2015, *The Wire*)

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শিক্ষাবিদ