বলাই চন্দ্ৰ দত্ত

**বলাই চন্দ্ৰ দত্ত** (১৯২৩–২০০৯, যাক বি চি দত্ত বা বলাই চান্দ দত্ত বুলিও কোৱা হয়) ১৯৪৬ চনৰ ৰয়েল ইণ্ডিয়ান নেভিৰ বিদ্ৰোহৰ বিশিষ্ট ব্যক্তিত্বৰ এজন ভাৰতীয় নাৱিক আছিল। ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিঘটনা নৌসেনাৰ বিদ্ৰোহত তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য ভূমিকাৰ বাবে তেওঁক স্মৰণ কৰা হয়।

## প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা
১৯২৩ চনত পশ্চিমবংগৰ বৰ্দ্ধমানৰ সমীপৰ এখন গাঁৱত দত্তৰ জন্ম হৈছিল৷ সৰুতে তেওঁ ইতিহাস আৰু সাহিত্যৰ প্ৰতি তীব্ৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল। শৈশৱৰ সাধাৰণ কাম-কাজত নিয়োজিত হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে দত্তই ঐতিহাসিক ব্যক্তি আৰু বাংলা সাহিত্যৰ কিতাপ পঢ়ি সময় অতিবাহিত কৰিছিল। ভাৰতৰ অন্যতম বিখ্যাত ঐতিহাসিক ব্যক্তি ছত্ৰপতি শিৱাজীৰ জীৱনৰ প্ৰতি তেওঁৰ আগ্ৰহ আছিল আৰু শৰৎচন্দ্ৰ চেটাৰ্জী, বংকিম চন্দ্ৰ চট্টোপাধ্যায়, ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ দৰে প্ৰখ্যাত লেখকৰ ৰচনা অধ্যয়ন কৰিছিল৷ ইতিহাসৰ প্ৰতি তেওঁৰ আবেগ, বিশেষকৈ ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনে দত্তৰ উদীয়মান জাতীয়তাবাদী দৃষ্টিভংগীক গঢ় দিছিল।

## ৰয়েল ইণ্ডিয়ান নেভিত যোগদান
দত্তই ৰয়েল ইণ্ডিয়ান নেভি (আৰ আই এন)ত যোগদান কৰে, য’ত নৌসেনা আৰু ঔপনিৱেশিক ব্যৱস্থাৰ প্ৰতি তেওঁৰ দৃষ্টিভংগী বহু পৰিমাণে সলনি হয়। নৌসেনাত তেওঁৰ প্ৰথম অভিজ্ঞতাই তেওঁক ভাৰতীয় ৰেটিং আৰু আৰ আই এনত কনিষ্ঠ বিষয়াসকলৰ সন্মুখীন হোৱা বৈষম্যৰ সন্মুখীন কৰাইছিল, যিসকলে কেৱল ভাড়াতীয়া হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে তেওঁলোকৰ বগা বিষয়াসকলে অগ্ৰাধিকাৰ লাভ কৰিছিল। ১৯৪৫ চনত লালকিল্লাৰ বিচাৰৰ বাবে ভাৰতলৈ অনা সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় সেনাৰ (আই এন এ) জোৱানৰ উপস্থিতিয়ে নৌসেনাত বৈষম্যক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা আৰু ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ মৰ্যাদা প্ৰকাশ কৰাৰ দৃঢ় দৃঢ়তাক আৰু অধিক ইন্ধন যোগাইছিল।

## ১৯৪৬ চনৰ আৰ আই এন বিদ্ৰোহত ভূমিকা
১৯৪৬ চনৰ ৰয়েল ইণ্ডিয়ান নেভিৰ বিদ্ৰোহত দত্তই উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল, যিটো বৃহৎ বিদ্ৰোহ ভাৰতৰ স্বাধীনতাত অৰিহণা যোগাইছিল। বম্বেৰ তীৰত থকা প্ৰতিষ্ঠান এইচ এম আই এছ তালৱাৰত নিয়োজিত দত্ত বিদ্ৰোহৰ অন্যতম আগশাৰীৰ ব্যক্তি হৈ পৰে, যিটো বিদ্ৰোহৰ আৰম্ভণি হৈছিল বৰ্ণ বৈষম্য আৰু আৰ আই এনত ভাৰতীয় ৰেটিংৰ প্ৰতি থকা দুৰ্বল ব্যৱহাৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ হিচাপে।

১৯৪৫ চনৰ শেষৰ ফালে এইচএমআইএছ তালৱাৰৰ অসন্তুষ্ট নৌসেনাৰ অপাৰেটৰৰ এটা দলে নিপীড়নমূলক পৰিৱেশ আৰু বৈষম্যমূলক প্ৰথাৰ বাবে হতাশ হৈ আজাদ হিন্দ (মুক্ত ভাৰতীয়) নামেৰে জনাজাত এটা গোপন সংগঠন গঠন কৰে। এই গোটটোত বেছিভাগেই যোগাযোগ অপাৰেটৰ আছিল, যাৰ বহুতেই আছিল শিক্ষিত মধ্যবিত্ত ব্যক্তি, গ্ৰাম্য পটভূমিৰ পৰা অহা সাধাৰণ নাৱিকসকলৰ দৰে নহয়। আজাদ হিন্দৰ সদস্যসকলে ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ বিৰুদ্ধে গোপন কাৰ্যকলাপত লিপ্ত হৈছিল, সময়ৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ কাৰ্য্য ক্ৰমান্বয়ে সাহসী আৰু প্ৰত্যাহ্বানমূলক হৈ পৰিছিল।

১৯৪৫ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত এই গোটটোৱে "ভাৰত ত্যাগ", " গান্ধী আৰু নেহৰুৰ বিজয় ", আৰু অন্যান্য ব্ৰিটিছ বিৰোধী বাৰ্তা আদি জাতীয়তাবাদী শ্লোগানেৰে দেৱাল বিকৃত কৰি প্ৰতিষ্ঠানটোক ভাঙি পেলোৱাৰ অন্যতম প্ৰাচীন বিদ্ৰোহ কাৰ্য্য সংঘটিত হয়। এইচএমআইএছ তালৱাৰৰ বিষয়াসকলে দুৰ্বল সঁহাৰি জনাই কোনো ধৰণৰ শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ নকৰাকৈয়ে গ্ৰেফিটি পৰিষ্কাৰ কৰি পেলায়। এই নম্ৰতাই ষড়যন্ত্ৰকাৰীসকলক তেওঁলোকৰ প্ৰতিৰোধমূলক কাৰ্য্য অব্যাহত ৰাখিবলৈ আৰু অধিক সাহসী কৰি তুলিছিল।

১৯৪৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত উত্তেজনা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে দত্তই আন এক অৱজ্ঞাৰ কাৰ্য্যত মূল ভূমিকা পালন কৰে। ১৯৪৬ চনৰ ২ ফেব্ৰুৱাৰীত মুখ্য সেনাধ্যক্ষ ছাৰ ক্ল'ড অচিনলেকৰ ভ্ৰমণৰ পূৰ্বে দত্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগীসকলে পুনৰবাৰ দেৱালত "ভাৰত ত্যাগ" আৰু "জয় হিন্দ" আদি শ্লোগান আঁকি প্ৰতিষ্ঠানটোৰ চৌহদ বিকৃত কৰে, যদিও এনে কাৰ্য ৰোধৰ বাবে নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। দত্ত এই কাৰ্য্যত ধৰা পৰে, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ লকাৰৰ তালাচীৰ সময়ত বিদ্ৰোহী কমিউনিষ্ট আৰু জাতীয়তাবাদী সাহিত্য পোৱা যায়। ইয়াৰ ফলত তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয় আৰু জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলে তেওঁক জেৰা কৰে, য’ত তেওঁ সাহসেৰে ভাঙি-ছিঙি পেলোৱাৰ দায়িত্ব স্বীকাৰ কৰে আৰু নিজকে ৰাজনৈতিক বন্দী বুলি ঘোষণা কৰে।

দত্তক সোতৰ দিন একাকী কাৰাগাৰত ৰখা হৈছিল যদিও তেওঁৰ কাৰাবন্দীয়ে ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱা অশান্তি দমন কৰিব পৰা নাছিল। ১৯৪৬ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত এই অসন্তুষ্টি এইচএমআইএছ তালৱাৰৰ বাহিৰলৈও বিয়পি পৰে, কাৰণ এইচএমআইএছ ছাটলেজ , এইচএমআইএছ জুমনা, আৰু বোম্বে কেছলৰ দৰে অন্যান্য নৌসেনাৰ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেটিং বিদ্ৰোহত যোগদান কৰে। দত্তৰ প্ৰতিৰোধৰ উদাহৰণৰ নেতৃত্বত ৰেটিংসমূহে আদেশ নাকচ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু শেষত তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণ দখল কৰি তেওঁলোকৰ বিষয়াসকলক বহিষ্কাৰ কৰে। দিনটোৰ শেষলৈকে বম্বেৰ ২২খন জাহাজ আৰু ১২খন পাৰৰ প্ৰতিষ্ঠানৰ লগতে এডেন আৰু বাহৰেইনৰ দৰে দূৰৈৰ ঠাইত আৰ আই এন পৰিচালিত বেতাঁৰ ষ্টেচনত বিদ্ৰোহ বিয়পি পৰিছিল। ভাৰতীয় জনসাধাৰণ আৰু ঔপনিৱেশিক সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মাজত ব্ৰিটিছ শাসনৰ অন্ত পৰাৰ ক্ৰমবৰ্ধমান ইচ্ছাৰ ইংগিত দি ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ এক টাৰ্নিং পইণ্ট হিচাপে এই বিদ্ৰোহৰ সূচনা হয়।

বিদ্ৰোহত দত্তৰ জড়িততাই পিছলৈ তেওঁক বিদ্ৰোহৰ অন্যতম প্ৰাথমিক প্ৰৰোচক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব।  এই বিদ্ৰোহে মুম্বাই (তেতিয়াৰ বোম্বে), কৰাচী আৰু কোচিনকে ধৰি কেইবাটাও বন্দৰত নৌসেনাৰ ৰেটিংৰ পৰা ব্যাপক সমৰ্থন লাভ কৰে। দত্তই আৰ আই এন বিদ্ৰোহত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল, তেওঁৰ বিপ্লৱী উদ্যম আৰু নেতৃত্বৰ সহায়ত নাৱিকসকলক সংগঠিত কৰি প্ৰতিবাদক সমৰ্থন কৰিছিল। বিদ্ৰোহৰ অংশ হিচাপে নাৱিকসকলে উন্নত জীৱন-যাপনৰ অৱস্থা আৰু তেওঁলোকৰ জাতীয়তা নিৰ্বিশেষে সমান ব্যৱহাৰৰ অধিকাৰৰ দাবী জনায়।

## পিছৰ জীৱন আৰু মৃত্যু
১৯৫৫ চনত বিখ্যাত অধিবক্তা আনছুয়া দত্তক বিয়া কৰাই দত্তই মুম্বাইত বসতি স্থাপন কৰে৷ ২০০৯ চনত ৮৬ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী