ছিমলা চুক্তি

**ছিমলা চুক্তি** ১৯৭২ চনৰ ২ জুলাইত হিমাচল প্ৰদেশৰ ৰাজধানী ছিমলাত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত স্বাক্ষৰিত শান্তি চুক্তি। ভাৰতে বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধত পাকিস্তানী ৰাষ্ট্ৰ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে যুঁজি থকা মুক্তি বাহিনীৰ মিত্ৰ হিচাপে পূব পাকিস্তানত হস্তক্ষেপ কৰাৰ পিছত সংঘটিত ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ পিছত এই চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈছিল। 

এই সন্ধিৰ আনুষ্ঠানিক উদ্দেশ্য উল্লেখ কৰা হৈছিল যে দুয়োখন দেশৰ বাবে "এতিয়ালৈকে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কক বিনষ্ট কৰা সংঘাতৰ অন্ত পেলোৱা" আৰু ভাৰত-পাকিস্তানৰ সম্পৰ্ক অধিক স্বাভাৱিক কৰাৰ বাবে ল’বলগীয়া পদক্ষেপসমূহৰ কল্পনা কৰাৰ লগতে তেওঁলোকৰ ভৱিষ্যতৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া-কলাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলগীয়া নীতিসমূহো নিৰ্ধাৰণ কৰা।

এই সন্ধিৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় সেনাই যুদ্ধৰ সময়ত পাকিস্তানত দখল কৰা ভূমিৰ ১৩ হাজাৰ বৰ্গ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক ভূমি ঘূৰাই দিয়া হৈছিল যদিও ভাৰতে কেইটামান কৌশলগত অঞ্চল ৰাখিছিল, য'ত আছিল তুৰ্টুক, ধোথাং, ত্যাক্ষী (পূৰ্বতে টিয়াকচি বুলি কোৱা হৈছিল) আৰু চোৰবাট উপত্যকাৰ চালুংকা, যি ৮৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক আছিল।

২০২৫ চনৰ পেহেলগামৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ, ২০২৫ত পাকিস্তান জড়িত থকাৰ অভিযোগ উত্থাপন হোৱাৰ পিছত ভাৰতে সিন্ধু জল সন্ধি প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে ২০২৫ চনত পাকিস্তানে এই চুক্তিখন প্ৰত্যাহাৰ কৰে।

## বিৱৰণ
১৯৭২ চনত ভাৰতৰ ছিমলাত এই সন্ধিত পাকিস্তানৰ ৰাষ্ট্ৰপতি জুলফিকাৰ আলী ভুট্টো আৰু ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীয়ে স্বাক্ষৰ কৰে। এই চুক্তিৰ জৰিয়তে পাকিস্তানে বাংলাদেশক কূটনৈতিক স্বীকৃতি দিয়াৰ পথো মুকলি হয়। কাৰ্যকৰীভাৱে ৩ জুলাইৰ নিশা ১২:৪০ বজাত নথিখনত স্বাক্ষৰ কৰা হৈছিল; তথাপি চৰকাৰী নথিপত্ৰসমূহত ২ জুলাই ১৯৭২ বুলি উল্লেখ আছে। ছিমলা চুক্তিৰ কিছুমান প্ৰধান ফলাফল হ’ল:

*দুয়োখন দেশেই "দ্বিপাক্ষিক আলোচনাৰ জৰিয়তে শান্তিপূৰ্ণ উপায়েৰে নিজৰ মতানৈক্য নিষ্পত্তি কৰিব।"  ভাৰতে বহুবাৰ কৈছে যে কাশ্মীৰ বিবাদ এটা দ্বিপাক্ষিক বিষয় আৰু ইয়াক ছিমলা চুক্তি, ১৯৭২ অনুসৰি দ্বিপাক্ষিক আলোচনাৰ জৰিয়তে নিষ্পত্তি কৰিব লাগিব আৰু সেয়েহে, আনকি ৰাষ্ট্ৰসংঘ বা আন কোনো তৃতীয় পক্ষৰ হস্তক্ষেপক অস্বীকাৰ কৰে। 
*এই চুক্তিখনে ১৯৭১ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰৰ যুদ্ধবিৰতি ৰেখাক ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত নিয়ন্ত্ৰণ ৰেখালৈ ৰূপান্তৰিত কৰে আৰু এই চুক্তিত সহমতত উপনীত হয় যে "পাৰস্পৰিক মতানৈক্য আৰু আইনী ব্যাখ্যা নিৰ্বিশেষে কোনো পক্ষই ইয়াক একপক্ষীয়ভাৱে পৰিৱৰ্তন কৰিবলৈ চেষ্টা নকৰিব।"  বহু ভাৰতীয় আমোলাই পিছত যুক্তি দিছে যে এই এল অ’ চিক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সীমালৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ বাবে দুয়োজন চৰকাৰৰ মুৰব্বীৰ মাজত বৈঠকৰ সময়ত এক মৌখিক চুক্তি হৈছিল। পাকিস্তানী আমোলাসকলে এনে কোনো কথা অস্বীকাৰ কৰিছে। দুয়ো দেশৰ নতুন "যুদ্ধবিৰতি লাইন"ৰ এই চিনাক্তকৰণে ভাৰত আৰু পাকিস্তানত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সামৰিক পৰ্যবেক্ষক গোটক গুৰুত্বহীন কৰি তুলিছে বুলি ভাৰতে যুক্তি আগবঢ়ায়। ভাৰতৰ মতে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সামৰিক পৰ্যবেক্ষক গোটৰ উদ্দেশ্য আছিল ১৯৪৯ চনৰ কৰাচী চুক্তিত চিনাক্ত কৰা যুদ্ধবিৰতি লাইনটো নিৰীক্ষণ কৰা যিটো এতিয়া নাই। এই বিষয়ত পাকিস্তানৰ দৃষ্টিভংগী বেলেগ আৰু দুয়োখন দেশেই এতিয়াও ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মিছনক আতিথ্য প্ৰদান কৰে। 

এই চুক্তিয়ে দুয়োখন দেশৰ মাজৰ সম্পৰ্ক সশস্ত্ৰ সংঘাতৰ পৰ্যায়লৈকে অৱনতি ঘটাত বাধা দিব পৰা নাই; ১৯৯৯ চনৰ কাৰ্গিল যুদ্ধ ইয়াৰ উদাহৰণ। ১৯৮৪ চনৰ অপাৰেচন মেঘদূতৰ জৰিয়তে ভাৰতে দুৰ্গম চিয়াচেন হিমবাহ অঞ্চলৰ সকলোবোৰ দখল কৰে য'ত চুক্তিখনত সীমান্ত স্পষ্টভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাছিল (সম্ভৱতঃ কাৰণ সেই অঞ্চলটো দুৰ্গম বাবে বিতৰ্কৰ কথা ভবা হোৱা নাছিল)। ইয়াক পাকিস্তানে ছিমলা চুক্তিৰ উলংঘা বুলি গণ্য কৰিছিল। ছিয়াচেন সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সময়ত হোৱা মৃত্যুৰ অধিকাংশই প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ ফলত হৈছে, যেনে ২০১০, ২০১২, আৰু ২০১৬ চনত হিমস্খলন। 

## চুক্তিখনৰ মূল দফাসমূহ
১৯৭১ চনৰ ২ জুলাইত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধী আৰু পাকিস্তানৰ ৰাষ্ট্ৰপতি জুলফিকাৰ আলী ভুট্টোৱে স্বাক্ষৰ কৰা ভাৰত-পাকিস্তানৰ দ্বিপাক্ষিক সম্পৰ্ক সম্বন্ধীয় ছিমলা চুক্তি:

## চুক্তি প্ৰত্যাহাৰ

২০২৫ চনৰ পেহেলগামৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ পাছত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত বৃদ্ধি পোৱা উত্তেজনাৰ ফলস্বৰূপে ভাৰতে সিন্ধু জল চুক্তি স্থগিত ৰাখে। উত্তৰত পাকিস্তানে ২০২৫ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত ছিমলা চুক্তিখন প্ৰত্যাহাৰ কৰি ভাৰতৰ সৈতে বাণিজ্য বন্ধ কৰাৰ লগতে আৰু স্থল আৰু বিমান পথ বন্ধ কৰি দিয়ে।

## তথ্যসূত্ৰ

## বাহ্যিক সংযোগ

* ছিমলা চুক্তিৰ আনুষ্ঠানিক নথি

শ্ৰেণী:ভাৰত-পাক সম্পৰ্ক