open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ডাফাৰ

**ডাফাৰ** ভাৰতৰ গুজৰাট ৰাজ্যৰ সৌৰাষ্ট্ৰ অঞ্চলত পোৱা এটা জন-সম্প্ৰদায়। সিন্ধৰপৰা কুচ্চৰ মাজেৰে সৌৰাষ্ট্ৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰা বুলি দাবী কৰে। এইসকলৰ মাজত মুছলমান ডাফাৰ আৰু হিন্দু ডাফাৰো আছে।

ডাফাৰৰ বংশ কম, ইয়াৰে কিছুমান হ’ল: নাথৱানী, লাডাক, নাগৰী, মৰি, সোমমা, খাৰৱা, ছাৰ, কেৰ, ৰাথোৰ, লখা, খৰিয়া আদি। তেওঁলোকে কুচ্চি উপভাষা কয়।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ জনগোষ্ঠী
দৰ্জি

**দৰ্জি** হিন্দু আৰু মুছলমান উভয়ৰে মাজত থকা এক জাতি। মুছলমান সম্প্ৰদায়ত দৰ্জিক ইদ্ৰীছি বুলি জনা যায়।

ইংৰাজী "টেইলৰিং" শব্দৰ অনুবাদ দৰ্জি। ভাৰতীয় পৰম্পৰাত চিলাই কৰা কাপোৰ পিন্ধাতকৈ শৰীৰৰ ওপৰত কাপোৰ মেৰিয়াই লোৱাৰ প্ৰথা আছিল। হিন্দী আৰু উৰ্দু ভাষাত ব্যৱহৃত দৰ্জি শব্দটো পাৰ্চী ভাষাৰপৰা আহিছে।
## ইতিহাস আৰু উৎপত্তি

দৰ্জি শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হিন্দী আৰু উৰ্দু ভাষাত "দৰ্জীৰ ব্যৱসায়।" দৰ্জিসকলে বাইবেল আৰু কোৰানৰ নবী ইদ্ৰিছ (হনোক)ৰপৰা ইদ্ৰিছী নাম গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰা অনুসৰি ইদ্ৰিছ আছিল প্ৰথম ব্যক্তি যিয়ে চিলাই কলা শিকিছিল। ইয়াক পাৰ্চী শব্দ দাৰ্জানৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হৈছে "চিলাই কৰা।"  এইটোৱেই হৈছে অসম্পৰ্কীয় ধৰ্মৰ দ্ৰুজ শব্দৰপৰা নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি গ্ৰহণ কৰা সাধাৰণ মত। দিল্লীৰ চুলতানত্বৰ প্ৰাৰম্ভিক কালত দৰ্জিসকলে দক্ষিণ এছিয়াত বসতি স্থাপন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। ভাষিক ভিত্তিতো ইহঁত বিভক্ত, উত্তৰ ভাৰতৰ লোকসকলে উৰ্দূৰ বিভিন্ন উপভাষা কোৱাৰ বিপৰীতে পঞ্জাৱৰ লোকসকলে পাঞ্জাবী ভাষা কয়। 

## ভাৰতত
### হিন্দু দৰ্জী
হিন্দু দৰ্জিৰ বিভিন্ন সমাৰ্থক শব্দৰ লগতে এওঁলোকৰ সম্প্ৰদায়ৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে কিংবদন্তিও আছে। কিংবদন্তিবোৰ ভাৰতীয় ৰাজ্য অনুসৰি ভিন্ন ভিন্ন হয়। 

ৰাজস্থানৰ মৰুভূমি ৰাজ্যত দৰ্জিয়ে তেওঁলোকৰ বংশৰ সূত্ৰপাত হয়, তেওঁলোকৰ কিংবদন্তি নায়ক শ্ৰী পীপাজী মহাৰাজৰ পৰা, যি পিছলৈ ভাৰতত ভক্তি আন্দোলনৰ সময়ত সন্ত হৈছিল, যি মহান আধ্যাত্মিক পণ্ডিত স্বামী ৰমানন্দৰ ভক্ত আছিল।  স্বামী ৰামানন্দ আছিল চতুৰ্দশ শতিকাৰ বৈষ্ণৱ ভক্তি কবি। তেওঁ উত্তৰ ভাৰতৰ গংগা অৱবাহিকাত বাস কৰিছিল। সময়ৰ লগে লগে এই সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে নিজৰ উৎপত্তিস্থলৰপৰা নিজৰ কৰ্মস্থলী আন চহৰলৈ স্থানান্তৰিত কৰে আৰু এতিয়া সমগ্ৰ ভাৰততে এওঁলোকক পোৱা যায়।

### মুছলিম দৰ্জী
পাঞ্জাবী দৰ্জিয়ে হিন্দু চিম্বা জাতিৰপৰা ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা বুলি কোৱা হয়, আৰু ইয়াৰ কেইবাটাও ভূ-বিভাজিত নাম আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ছিৰহিন্দী, দেশৱাল আৰু মুলতানি আদি। পাঞ্জাবী দৰ্জি (চিম্বা দাৰ্জি) প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে চুন্নী।

ঝাৰখণ্ডৰ ইদ্ৰিছীৰ উৎপত্তি বিহাৰৰ সৈতে একে, আৰু আন্তঃবিবাহ কৰে। জনগোষ্ঠীটোৱে হিন্দী ভাষাৰ অংগী উপভাষা কয়। বেছিভাগ ইদ্ৰিছীয়ে এতিয়াও টেইলাৰিঙৰ কামত নিয়োজিত, কিন্তু বিশেষকৈ ঝাৰখণ্ডৰ বহু ইদ্ৰিছী এতিয়া কৃষক। তেওঁলোকৰ ৰীতি-নীতি আন বিহাৰী মুছলমানসকলৰ দৰেই।

## পাকিস্তানত
পঞ্জাৱত পাঞ্জাবী দৰ্জিসকল পূব পঞ্জাৱৰপৰা প্ৰব্ৰজনকাৰী। পঞ্জাৱৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ বহুতেই খেতিৰ কাম হাতত লৈছে, আনহাতে চহৰ অঞ্চলত থকাসকলে ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় মুকলি কৰিছে। পাঞ্জাবী দৰ্জিয়ে নিজকে মুছলমান ৰাজপুত সম্প্ৰদায়ৰ বুলি দাবী কৰে। তেওঁলোক সম্পূৰ্ণৰূপে চুন্নী, আৰু বহুতেই গতানুগতিক দেওবন্দী সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ জনগোষ্ঠী
ফাকুৱা দৌল, জয়সাগৰ

**ফাকুৱা দৌল** (পাকুৱা দৌল বা জয়মতীৰ স্মৃতিসৌধ) হৈছে আহোম বংশ ইটাৰে নিৰ্মিত এটা দৌল। এই দৌলটো অসমৰ শিৱসাগৰ জিলাৰ জয়সাগৰৰ জয়সাগৰ পুখুৰীৰ ওচৰত অৱস্থিত। ১৭০৩–১৭০৪ চনৰ আশে-পাশে স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই তেওঁৰ মাতৃ জয়মতী কুঁৱৰীৰ স্মৃতিত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰাইছিল। এই দৌলটোক জয়মতীৰ বলিদানৰ স্মৃতিত নিৰ্মিত আৰু অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহাসিক ঐতিহ্যৰ অংশ হিচাপে থিয় দিয়া অন্যতম স্মৃতিসৌধ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত এই দৌলটোৰ নামক লৈ দ্বিমত থকা দেখা যায়। *ফাকুৱা* শব্দটোক *পাকুৱা* শব্দৰ অপভ্ৰংশ বুলিও কোনোকোনোৱে ক'ব খোজে। 

## তথ্যসূত্ৰ


## বাহ্যিক সংযোগ
* Official page – Fakuwa Doul, Sivasagar District Administration
জানকীলাল ভাণ্ড

**জানকীলাল ভাণ্ড** (জন্ম ১৯৪৩), “মংকী মেন’’ (অসমীয়াৰ নৰ-বানৰ বুলিব পৰা যায়) আৰু বিৰূপ বাবা নামেৰেও জনাজাত, ৰাজস্থানৰ এজন ভাৰতীয় ছাং শিল্পী আৰু বেহৰুপিয়া শিল্পী। ছদ্মৱেশ আৰু অনুকৰণৰ পৰম্পৰাগত কলা দক্ষতাৰ বাবে বিখ্যাত, আৰু এই লোক পৰম্পৰাক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। কলাক্ষেত্ৰলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে তেওঁ ২০২৪ চনত ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান পদ্মশ্ৰী বঁটা লাভ কৰে।
## প্ৰাথমিক জীৱন
১৯৪৩ চনৰ ১ জানুৱাৰীত তেতিয়াৰ মেৱাৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত চিত্তোৰগড়ত ভাণ্ডৰ জন্ম হৈছিল এটা ভাৰতীয় সমাজত পৰম্পৰাগতভাৱে পৰিৱেশন আৰু ব্যংগৰ সৈতে জড়িত ভাণ্ড সম্প্ৰদায়ত। তেওঁ কোনো আনুষ্ঠানিক শিক্ষা লাভ কৰা নাছিল।

১৯৬৩ চনত তেওঁ ভীলৱাৰালৈ গুচি যায় আৰু তাতেই তেওঁ প্ৰথমে বস্ত্ৰ কলত শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰে। কিন্তু তেওঁৰ অভিনয়ৰ প্ৰতি থকা আকৰ্ষণে তেওঁক পূৰ্ণকালীনভাৱে বেহৰুপিয়া শিল্পকলা অৰ্জন কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল।
## কেৰিয়াৰ
ছয় দশকৰো অধিক সময় ধৰি অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰি অহা ভাণ্ডে পৌৰাণিক, ঐতিহাসিক আৰু সামাজিক চৰিত্ৰসমূহক সঠিক আৰু দক্ষতাৰে বৰ্ণনা কৰাৰ বাবে পৰিচিত। বিশেষকৈ যি সময়ত ই ৰাজহুৱা স্মৃতিৰপৰা ম্লান হৈ পৰিছিল, সেই সময়ত বেহৰুপিয়া পৰম্পৰাক জীয়াই ৰখাৰ কৃতিত্ব তেওঁক দিয়া হয়।

তেওঁ আমেৰিকা, যুক্তৰাজ্য, জাৰ্মানীকে ধৰি ১০খনতকৈও অধিক দেশত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছে, য’ত তেওঁ পশুৰ অনুকৰণৰ বাবে "মাংকী মেন" হিচাপে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ভাৰতত তেওঁক মৰমেৰে “बहरूपिया बाबा’’ বুলি জনা যায়।

তেওঁৰ অভিনয় কেৱল মনোৰঞ্জনৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ নহয় কিন্তু প্ৰায়ে পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, শিক্ষা, জাতি-সমতা আৰু জাতীয় সংহতিৰ বিষয়ে শক্তিশালী সামাজিক বাৰ্তা বহন কৰে।
## ব্যক্তিগত জীৱন
ভাণ্ড ৰাজস্থানৰ অনুসূচিত জাতি সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত। তেওঁৰ পৰিয়াল তিনিটা প্ৰজন্ম ধৰি বেহৰুপিয়া অভিনয়ৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে। তেওঁৰ এজন পুত্ৰ “লাডু লাল ভাণ্ড’’ এই শিল্পৰ ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয়।

তেওঁ পৰম্পৰাগত লোককলা বিশেষকৈ বেহৰুপিয়াৰ প্ৰসাৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক সমৰ্থনৰ পোষকতা অব্যাহত ৰাখিছে আৰু নৱ প্ৰজন্মক এই আভূষণ গ্ৰহণ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি
শ্ৰেণী:লোকশিল্পী
বেহৰুপিয়া শিল্পী

**বেহৰুপিয়া** বা **বাহৰুপিয়া** ভাৰত, নেপাল আৰু বাংলাদেশৰ পৰম্পৰাগত পৰিৱেশন কলাৰ এজন মনোৰঞ্জনকাৰী শিল্পী। এসময়ৰ জনপ্ৰিয় আৰু ব্যাপকভাবে প্ৰচলিত এই শিল্পকৰ্মটো এতিয়া হ্ৰাস পাইছে আৰু বেছিভাগ অনুশীলনকাৰীয়ে দৰিদ্ৰতাত জীৱন কটাবলগীয়া হৈছে। এসময়ত বেহৰুপিয়াসকলে বিয়া বা অন্যান্য উৎসৱত পুলিচ, পুৰোহিত বা আন ব্যক্তিত্বৰ সাজ-পোছাক পিন্ধি নাটকীয়ভাৱে প্ৰৱেশ কৰি হুলস্থূলৰ সৃষ্টি কৰাটো সাধাৰণ কথা আছিল। এই আবিৰ্ভাৱবোৰক কেন্দ্ৰ কৰি সামাজিক নীতি আছিল যে, বেহৰুপিয়াই সাধাৰণতে কোনো ধৰণৰ ধন সংগ্ৰহ কৰিব নোৱাৰে, যদিহে তেওঁৰ প্ৰকৃত পৰিচয় ধৰা পৰে। কিন্তু যদি তেওঁ নিজৰ ভুৱা পৰিচয়ৰে দৰ্শকক সফলতাৰে পতিয়ন নিয়াবলৈ সক্ষম হয় তেন্তে যেতিয়া তেওঁ নিজ পৰিচয় প্ৰকাশ কৰিব, সমাজক মনোৰঞ্জন দিয়াৰ বাবে বকচিচ্ প্ৰদান কৰা হ’ব। 

ছদ্মবেশ আৰু অনুকৰণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে মধ্যযুগীয় ভাৰতীয় ৰজাসকলে ভাল বেহৰুপিয়াসকলক চোৰাংচোৱা হিচাপে নিযুক্তি দিছিল।

## ব্যুৎপত্তি আৰু বিকল্প নাম

সংস্কৃত ভাষাৰ *বহু* আৰু *ৰূপ* শব্দৰপৰা বেহৰুপিয়া শব্দটো উদ্ভৱ হৈছে। বেহৰুপিয়াৰ বাবেও বেছিভাগেই অচল শব্দ naqqal (nक़़्क़ाल বা نقّال, অৰ্থাৎ অনুকৰণ বা নকল কৰা) কমেইহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কেতিয়াবা বেহৰুপিয়াক কেৱল মাস্কাৰ বুলিও কোৱা হয় (मसख़रा বা مسخره, হিন্দুস্তানী ভাষাত আৰবী ঋণৰ শব্দ, আৰু জ্যেষ্ঠাৰ বা বুফুনৰ বাবে অধিক সাধাৰণ শব্দ) বা ভাণ্ড, যি ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ পৰম্পৰাগত অভিনেতা, নৃত্যশিল্পী, গল্পকাৰ আৰু মনোৰঞ্জক।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি
নশ্যা শ্বেখ

**নশ্যা শ্বেখ** ভাৰতৰ পশ্চিম বংগ ৰাজ্যৰ উত্তৰ প্ৰান্তত পোৱা এটা মুছলমান সম্প্ৰদায়। উত্তৰ বাংলাদেশ আৰু অসমৰ গোৱালপাৰা দুয়োখন ঠাইৰে লোকৰ লগত সাংস্কৃতিক আৰু ভাষিক দিশত তেওঁলোকৰ মিল আছে। এই সম্প্ৰদায়ৰ সামান্যসংখ্যক চুবুৰীয়া ৰাজ্য বিহাৰতো দেখা যায়, য’ত তেওঁলোকক বাঙালী শ্বেখ বুলি জনা যায়। এই গোটটো আদিবাসীসকলৰ বংশধৰ যিসকলক সামূহিকভাৱে কোচ বুলি কোৱা হৈছিল, যিসকলে হিন্দু সমাজত অনুকূল স্থান লাভ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ৰাজবংশী মুছলমান নামেৰে পৰিচিত হৈছিল। এওঁলোক কোচ জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সমজাতীয় আৰু দ্বিভাষিক, বাংলা আৰু সূৰ্যপুৰী দুয়োটা ভাষা কয়। 
## উৎপত্তি
নশ্যাসকলৰ উৎপত্তি উত্তৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ লোকসকলৰ খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়ৰপৰাই হোৱা বুলি পোৱা যায় যদিও ইয়াৰে কিছুমান মেচ সম্প্ৰদায়ৰ লোকো আছে। দুইৰপৰা তিনি শতিকাতকৈও অধিক সময় ধৰি তেওঁলোক ইছলামলৈ ধৰ্মান্তৰিত হৈছিল বুলি কোৱা হয় আৰু নশ্যাসকলে এতিয়াও তেওঁলোকৰ প্ৰাক-ইছলামিক অতীতৰ বহু সাংস্কৃতিক বৈশিষ্ট্য ধৰি ৰাখিছে। উদাহৰণস্বৰূপে তেওঁলোকে বিশ্বাস কৰা *পীৰ*সকল তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ বিশ্বাসৰ ধাৰাবাহিকতাৰ অংশ আছিল। বিশ্বায়নৰ বাবে নতুন প্ৰজন্মৰ বহু ইছলামিক হৈ উঠিছে যদিও সম্প্ৰদায়টোৰ বেছিভাগ মানুহেই মুছলমান সংস্কৃতি অনুশীলন নকৰে। ঐতিহাসিক প্ৰমাণৰপৰা দেখা যায় যে উত্তৰ বংগৰ জনসংখ্যাৰ এটা অংশই এই অঞ্চলটো বখতিয়াৰ খিলজীৰ নিয়ন্ত্ৰণত থকাৰ সময়ৰপৰাই ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথম ধৰ্মান্তৰিত হোৱা কিছুমান আছিল মুখিয়াল আলী মেচ আৰু কালা পাহাৰ। পৰম্পৰা অনুসৰি ধৰ্মান্তৰিত কেইবাটাও বংশৰ চুফী সন্ত যেনে টৰছা পীৰ, পাগলা পীৰ, শ্বাহ ফকিৰ চাহাব আৰু শ্বাহ গাৰী চাহাব আদি বুলি কোৱা হয়।

## বৰ্তমানৰ পৰিস্থিতি
১৮৯১ চনত কোচবিহাৰত হোৱা লোকপিয়লৰ সময়ত নশ্যা শ্বেখসকল ১,৬৯,৫৫১ জনসংখ্যাৰে ৰাজ্যখনৰ প্ৰধান মুছলমান আছিল আনহাতে অন্যান্য অনুপ্ৰৱেশকাৰী মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সংখ্যা আছিল মাত্ৰ ১,১৯৫ জন। সেই সময়ত কোচবেহাৰৰ জনসংখ্যাৰ ২৯.২৯% ইহঁতে আছিল।

ৰাজনৈতিকভাৱে সম্প্ৰদায়টোৱে প্ৰতিষ্ঠানটোক সমৰ্থন কৰিয়েই আছে - সেয়া কোচবেহাৰৰ ৰজা হওক, বিভাজনৰ সময়ত কংগ্ৰেছ হওক, বা বাওঁ মৰ্চা আৰু তৃণমূল কংগ্ৰেছেই হওক ক্ষমতাৰ সময়ছোৱাত হওক। 

নশ্যাসকল এসময়ত যথেষ্ট পৰিমাণৰ মাটিৰ মালিক আছিল, সাধাৰণতে জোটেদাৰ বুলি জনাজাত। এই শ্ৰেণীৰ তলত মজলীয়া আকাৰৰ কৃষকৰ যথেষ্ট স্তৰ আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ লগে লগে বৃহৎ বাগিছাসমূহ বিভক্ত হ’ল। উত্তৰ পশ্চিম বংগৰ কৃষিক্ষেত্ৰত এই সম্প্ৰদায়ৰ অৱদান যথেষ্ট, নশ্যায় পাট, ধঁপাত আৰু ধান খেতি কৰে।

এটা সম্প্ৰদায় হিচাপে নশ্যাসকল এসময়ত কঠোৰভাৱে অন্তৰ্বিবাহী আছিল যদিও মূলসুঁতিৰ বঙালী মুছলমানৰ সৈতে তেওঁলোকৰ বিবাহে তেওঁলোকক বঙালী সংস্কৃতিৰ অধিক ওচৰলৈ লৈ গৈছিল। তেওঁলোকৰ শাৰীৰিক ৰূপ ৰাজবংশী মানুহতকৈ বঙালীৰ লগত বেছি মিল থকা যেন লাগে। বেপাৰী, প্ৰমাণিক, সৰকাৰ আৰু শ্বেখ আদি বংশত বিভক্ত। এই বংশৰ প্ৰতিটো গোটে আন্তঃবিবাহ কৰে। এই সম্প্ৰদায়টোৱে মূলতঃ চুন্নী ইছলামৰ হানাফি স্কুল অনুসৰণ কৰে। কোচবেহাৰ, জলপাইগুৰি, দাৰ্জিলিং, আৰু দিনাজপুৰ (উত্তৰ আৰু দক্ষিণ) জিলাত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে। চুবুৰীয়া বেহাৰৰ পূৰ্ণিয়া সংমণ্ডলতো ইহঁতক বাঙালী শ্বেখ বুলি জনা যায়। 

জনগোষ্ঠীটোৱে নিজাকৈ ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সংগঠন *উত্তৰ বংগো অংগ্ৰসৰ মুছলিম সংগ্ৰাম সমিতি* গঠন কৰি সমাজৰ বাবে হেঁচা গোট হিচাপে কাম কৰে।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়
ভুৰিশ্ৰেষ্ঠ

**ভুৰশুত** বা **ভুৰিশ্ৰেষ্ঠ** ভাৰতৰ পশ্চিম বংগ ৰাজ্যৰ বৰ্তমানৰ হাওৰা আৰু হুগলী জিলাত বিয়পি থকা মধ্যযুগীয় বঙালী হিন্দু ৰাজ্য আছিল।
## ইতিহাস
ভুৰশুত ৰাজ্য ৰাঢ় অঞ্চলৰ দক্ষিণ অংশত গঢ়ি উঠিছিল। ইয়াত ব্যৱসায়ীসকলৰ এটা সম্প্ৰদায় ভুৰীশ্ৰেষ্ঠৰ বসতি অধিক আছিল আৰু সেইবাবেই ইয়াক ভূৰশুত বুলি কোৱা হ’ল। অৱশ্যে ই সম্ভৱতঃ ৰাঢ়ী ব্ৰাহ্মণৰ মূল কেন্দ্ৰ আছিল। পাল সাম্ৰাজ্যই গা কৰি উঠাৰ সময়ছোৱাত ইয়াত কোনো শূৰ ৰজাই শাসন কৰাৰ সম্ভাৱনা আছিল। বিভিন্ন সামন্তীয় ৰজাই হয়তো ৰাজ্যখনৰ ওপৰত শাসন কৰিছিল। 
পিছৰ সময়ত লোককথাত ধীবৰ বংশৰ উল্লেখ পোৱা যায়, সম্ভৱতঃ চতুৰ্দশ–১৫ শতিকাত। ইয়াৰ পিছত এই অঞ্চলত ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালৰ শাসন আৰম্ভ হয়।

ভুৰশুতৰ শেষ ধীবৰ ৰজা শনিভাংগাৰ গঢ় ভৱানীপুৰৰ চতুৰাণন নেওগীৰ হাতত পৰাস্ত কৰা হয়। চতুৰাণনৰ নাতি (তেওঁৰ কন্যাৰদ্বাৰা) ফুলীয়াৰ মুখতী ৰাজপৰিয়ালৰ কৃষ্ণ ৰায়ে ৰাজত্ব গ্ৰহণ কৰি ব্ৰাহ্মণ বংশ ভূৰিশ্ৰেষ্ঠৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। কৃষ্ণনাৰায়ণ ৰায়ে ১৫৮৩–৮৪ চনত শাসন কৰিছিল, সেই সময়ত আকবৰ মোগল সম্ৰাট আছিল। মহাৰাজ ৰুদ্ৰনাৰায়ণ ৰায়মুখুতি ভুৰিশ্ৰেষ্ঠৰ শাসক আছিল, যিয়ে ৰাজ্যখনক একত্ৰিত আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰি সেই সময়ৰ অন্যতম শক্তিশালী হিন্দু ৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। তেওঁ ওড়িশাৰ পাঠান চুলতানসকলৰ সৈতে থকা পৰম্পৰাগত মিত্ৰতা ভংগ কৰি বংগত পাঠান শাসনৰ পতন কৰিছিল। কৃষ্ণ ৰায়ৰ প্ৰপৌত্ৰ প্ৰতাপ নাৰায়ণ ৰায় (১৬৫২–১৬৮৪ চনৰ আশে-পাশে শাসন কৰা) ভুৰশুত ৰজাৰ ভিতৰত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ আছিল। জনপ্ৰিয়ভাৱে ৰয় বাঘিনী বুলি কোৱা পৰিয়ালটোৰ এগৰাকী ভদ্ৰমহিলাৰ আদৰ্শ সাহসৰ কথা উল্লেখ আছে যদিও ব্যক্তিজনক চিনাক্ত কৰাটো কঠিন। তেওঁৰ নাম সম্ভৱতঃ ৰাণী ভৱশংকৰী দেৱী।

আইন-ই-আকবৰীত উল্লেখ আছে যে ছিৰকাৰ চুলেইমানবাদৰ অধীনত থকা একত্ৰিছটা মহলৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক ৰাজহ লাভ কৰিছিল বসন্ধৰী পৰগনাই, তাৰ পিছতে ভুৰশুতে। ছিৰকাৰ সাতগাঁও বা ছিৰকাৰ মন্দৰনৰ অধীনত আন কোনো পৰগনাই ইমান ৰাজহ লাভ কৰা নাছিল। ১৮ শতিকাত বৰ্ধমানৰ কীৰ্তিচান্দ ৰায়ে ভুৰশুত জয় কৰে।

ভুৰশুত ৰাজ্যৰ গঢ় ভৱানীপুৰ, পাণ্ডুয়া (‘পেডো’ বা ‘পেডো বসন্তপুৰ’) আৰু ৰাজবলহাটত তিনিটা দুৰ্গ আছিল। এই দুৰ্গবোৰৰ কোনো চিন-মোকাম নাই, ৰাজবলহাটৰপৰা দামোদৰৰ সিপাৰে হাওৰা জিলাৰ দিহি ভুৰশুত আৰু পাৰ ভুৰশিটা নামৰ ঠাই এতিয়াও আছে।

১৮ শতিকাৰ বঙালী কবি ভৰতচন্দ্ৰ ৰায়(ৰায়গুনাকৰ) পেডো ভুৰশুতৰপৰা অহা আৰু সম্ভৱতঃ ভুৰশুত ৰাজ্যৰ শাসক পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত।

দশম শতিকাৰ বিখ্যাত গণিতজ্ঞ শ্ৰীধৰ আছিল ভুৰশুতৰ।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:প্ৰাচীন বংগৰ জনপদ
শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগ
বাৰেন্দ্ৰ

**বাৰেন্দ্ৰ**, যাক বাৰিন্দ বুলিও কোৱা হয়, উত্তৰ বংগৰ এটা প্ৰাচীন আৰু ঐতিহাসিক ভূ-খণ্ড আছিল, বৰ্তমান বেছিভাগেই বাংলাদেশত আৰু অলপ অংশ ভাৰতৰ পশ্চিম বংগ আৰু পূব বিহাৰ ৰাজ্যত আছে।

ই বৰ্তমান বাংলাদেশৰ ৰাজশাহী আৰু ৰংপুৰ সংমণ্ডলৰ অন্তৰ্গত পুন্দ্ৰবৰ্ধনা বা পুন্দ্ৰ ৰাজ্য অঞ্চলৰ অংশ হিচাপে গঠন কৰিছিল আৰু বাংলাদেশৰ বগৰা, ৰাজশাহী, পাবনা আৰু দিনাজপুৰ আৰু ভাৰতৰ পশ্চিম বংগৰ পশ্চিম দিনাজপুৰ আৰু মালদা জিলাক সামৰি লৈছিল। কানিংহামৰ মতে বাৰেন্দ্ৰৰ সীমা আছিল পশ্চিমে গংগা আৰু কোশী নদী, পূবে কৰতোৱা, দক্ষিণে পদ্মা নদী আৰু কোচবেহাৰৰ মাজৰ ভূমি আৰু তেৰাই নদীকো সামৰি লৈছিল।
## সাহিত্য আৰু শিলালিপি
আৰ চি মজুমদাৰৰ মতে বাৰেন্দ্ৰ-মণ্ডল শব্দটো ৰামচৰিতত পোৱা যায়, য’ত ইয়াক গংগা আৰু কৰতোৱা নদীৰ মাজত স্থান দিয়া হৈছে। তেওঁ লিখিছে, "পুন্দ্ৰবৰ্ধনৰ লগত ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্তি ছিলিমপুৰ, তৰ্পাণ্ডিঘী আৰু মাধৈনগৰ শিলালিপিৰদ্বাৰা প্ৰমাণিত হৈছে।" তবাকুৱাত-ই-নাচিৰিত বাৰিন্দক গংগাৰ পূব দিশৰ লখনাৱতী ভূ-খণ্ডৰ কাষৰীয়া অঞ্চল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।" 

## ইতিহাস
ঐতিহাসিক প্ৰমাণে মৌৰ্য যুগত বংগত ব্ৰাহ্মণৰ উল্লেখযোগ্য উপস্থিতিৰ প্ৰমাণ দিয়ে। স্থূলভদ্ৰৰ গুৰু বুলি গণ্য কৰা জৈন আচাৰ্য ভদ্ৰবাহুৰ জন্ম পুন্দ্ৰবৰ্ধন (বা বংগৰ গংগাৰ উত্তৰ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পশ্চিম অঞ্চল, পিছলৈ বাৰেন্দ্ৰ নামেৰে জনাজাত) ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত হোৱা বুলি কোৱা হয়। এনে প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰা হয় যে পুণ্ড্ৰ বা বাৰেন্দ্ৰ আৰু ভাগীৰথীৰ পশ্চিম অঞ্চল (প্ৰাচীন যুগত ৰাধা বুলি কোৱা হয়) প্ৰাচীন কালৰপৰাই ব্ৰাহ্মণৰ আসন।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:প্ৰাচীন বংগৰ জনপদ
শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগ
শ্ৰেণী:বাংলাদেশ
গোসাঁনীমাৰী

**গোসাঁনীমাৰী** (খালিছা গোসাঁনীমাৰী বুলিও জনা যায়) উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ পশ্চিম বংগৰ কোচবিহাৰ জিলাৰ দিনহাটা মহকুমাৰ দিনহাটা প্ৰথম চিডি ব্লকৰ এখন গাঁও আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান দুয়োটা। এই স্থানৰ নাম দিনহাটা মহকুমাৰ আধুনিক গ্ৰামাঞ্চ্যাত নামৰপৰা লোৱা হৈছে।
## ভূগোল
### স্থানংক
গোসাঁনীমাৰীৰ অৱস্থান এনেকুৱা: 

### এলেকাৰ আভাস
কাষৰ মানচিত্ৰখনত জিলাখনৰ পূব অংশ দেখুওৱা হৈছে। টুফানগঞ্জ মহকুমাত ৬.৯৭% জনসংখ্যা চহৰ অঞ্চলত আৰু ৯৩.০২% গ্ৰাম্য অঞ্চলত বাস কৰে। দিনহাটা মহকুমাত ৫.৯৮% জনসংখ্যা চহৰ অঞ্চলত আৰু ৯৪.০২% লোক চহৰ অঞ্চলত বাস কৰে। সমগ্ৰ জিলাখনেই প্ৰচণ্ড নদীৰ সমতল জলজ বানপানীৰ সমভূমি গঠন কৰে। 

বি:দ্ৰ: কাষৰ মানচিত্ৰখনত মহকুমাসমূহৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য স্থান উপস্থাপন কৰা হৈছে। মানচিত্ৰত চিহ্নিত কৰা সকলো ঠাই ডাঙৰ সম্পূৰ্ণ পৰ্দাৰ মানচিত্ৰত সংযুক্ত কৰা হৈছে।
## খনন

### খননৰ স্থান
এই স্থানত ৰাজপাটৰ ধ্বংসাৱশেষ আছে যিয়ে কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানী হিচাপে কাম কৰিছিল, প্ৰাচীন কামৰূপ আৰু ভাংগাৰ এক বৃহৎ অঞ্চল দখল কৰিছে।

### খননৰ ইতিহাস
১৮০৮ চনত ড° বুকানান হেমিল্টনে টিলা আৰু ঠাইখনৰ এটা স্কেচৰ সৈতে এক প্ৰাঞ্জল বৰ্ণনা এৰি থৈ গৈছিল যিবোৰ এতিয়াও উৎকৃষ্ট প্ৰামাণ্যতাৰ তথ্য। ড° আৰ ডি বেনাৰ্জীৰ মতে পঞ্চদশ শতিকাত কামৰূপ ৰাজ্য পশ্চিম কামৰূপ আৰু বংগ চুলতানীৰ মাজত বাফাৰ হিচাপে থিয় দিছিল। তেওঁৰ মতে খেনসকলে হয়তো গোসাঁনীমাৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল, কিন্তু এইটোও সম্ভৱ যে এই মংগোলয়ড লোকসকলে কেৱল কেইবা শতিকাৰ আগতে নিৰ্মাণ কৰা দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষহে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে এই স্থানৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে।

### তথ্য
বিশ্বাস কৰা হয় যে, প্ৰাচীন ৰাজ্যসমূহৰ কিছু অংশ গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰ আৰু অট্টালিকাসমূহ এতিয়া ঘাঁহেৰে আবৃত এটা বৃহৎ টিলাৰ তলত পুতি থোৱা হৈছে। এতিয়ালৈকে দুটা ডাঙৰ শিলৰ কুঁৱা খনন কৰা হৈছে, লগতে এখন ডাঙৰ শিলৰ দেৱাল আৰু কেইবাটাও মূৰ্তিও খনন কৰা হৈছে। মৃৎশিল্পৰ কামত ফুলদানি, বাটি, বেচিন, বাচন, বিকাৰ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। মুখ আৰু শাৰীৰিক চিত্ৰণে মূৰ্তিবোৰ আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় একাদশ আৰু দ্বাদশ শতিকা আৰু পালা-সেনা স্কুল অৱ আৰ্টৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত।
## শাসকসকল
১২৬০ চনত ই কমতাৰ শাসক সন্ধ্যাৰ ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰে, যিয়ে আধুনিক অসমৰ দক্ষিণ-পূব সীমান্তৰ পৰা কছাৰীসকলৰ পৰা সঘনাই হোৱা সংঘৰ্ষৰ বাবে নিজৰ ৰাজধানী কামৰূপনগৰ (বৰ্তমানৰ উত্তৰ গুৱাহাটী)ৰ পৰা স্থানান্তৰিত কৰে। পিছলৈ ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ইয়াক খেন্‌ বংশৰ হাতত আছিল, তেতিয়া গৌড়ৰ হুছেইন শ্বাহে কমতাৰ নীলাম্বৰক পৰাস্ত কৰি ক্ষমতাৰ সূত্ৰপাত ঘটায়। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই বিশ্ব সিংহই প্ৰতিষ্ঠা কৰা কোচ বংশই ইয়াত শাসন কৰিছিল।

## সংস্কৃতি

১৬৬৫ চনত মহাৰাজ প্ৰাণ নাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰিছিল কমতেশ্বৰী মন্দিৰ। 
## জনগাঁথনি
ভাৰতৰ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি খালিছা গোসাঁনীমাৰীৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ৬,৪১০ জন। ৩,২৯৫ (৫১%) পুৰুষ আৰু ৩,১১৫ (৪৯%) মহিলা। ০ৰপৰা ৬ বছৰ বয়সৰ ভিতৰত ৭৮৮ জন লোক আছিল। খালিছা গোসাঁনীমাৰীৰ মুঠ সাক্ষৰ লোকৰ সংখ্যা আছিল ৩,৯৯৩ জন (৬ বছৰৰ জনসংখ্যাৰ ৭১.০২%)।

## স্বাস্থ্যসেৱা
গোসাঁনীমাৰী ব্লক প্ৰাথমিক স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰ, গোসাঁনীমাৰীত ৩০খন বিছনা থকা, দিনহাটা I চিডি ব্লকৰ প্ৰধান চৰকাৰী চিকিৎসালয়।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল
শ্ৰেণী:ভাৰত
বায়াজিদ

**বায়াজিদ খান কাৰাণী** আছিল বংগ চুলতানীৰ কাৰাণী বংশৰ তৃতীয় চুলতান। 

## জীৱন
পিতৃ চুলেইমান খান কাৰাণীৰ ৰাজত্বকালত ১৫৬৭ চনত উৰিষ্যালৈ অভিযান চলাই এটা বাহিনীৰ কমাণ্ড দিছিল। এই অভিযান সফল হয় আৰু ১৫৫০ চনত উৰিষ্যা জয় কৰা অন্ধ্ৰৰ পূব চালুক্য ৰজাই পৰাস্ত হয়। লগতে তেওঁ পীৰ বাইজিনক জীৱনত চিনি পাইছিল।

১৫৭২ চনৰ ১১ অক্টোবৰত পিতৃৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁ সিংহাসনত আৰোহণ কৰে। ক্ষমতা দখল কৰি তেওঁ পিতৃয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতি আনুগত্য আৰু বাহ্যিক আধিপত্য ভংগ কৰে আৰু স্বাধীনতা ঘোষণা কৰে। তেওঁ জুম্মাৰ নামাজত খুতবাহৰ সময়ত নিজৰ নাম পঢ়িবলৈ দিছিল আৰু নিজৰ নামেৰে মুদ্ৰা জাৰি কৰিছিল।  এই কাৰ্যই তেওঁৰ পিতৃৰ আফগান মুখীয়াল আৰু সম্ভ্ৰান্তসকলক, বায়াজিদৰ বিৰুদ্ধে যাবলৈ বাধ্য কৰিলে - যাৰ ফলত তেওঁ এজন অ-জনপ্ৰিয় শাসক হৈ পৰিল। বায়াজিদে আফগান সম্ভ্ৰান্ত লোকসকলক বহিষ্কাৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰে আৰু শেষত তেওঁলোকে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰে।

## মৃত্যু
মাত্ৰ কেইমাহমানহে শাসন কৰিছিল তাৰ পিছত তেওঁৰ ভতিজা ভায়েক আৰু ভনীয়েকৰ স্বামী হান্সুৱে তেওঁক প্ৰতাৰণা কৰি হত্যা কৰিছিল। পিছলৈ ৱাজিৰ লুদি খানৰ নেতৃত্বত চুলেমান খানৰ বিশ্বাসযোগ্য সম্ভ্ৰান্ত লোকসকলে হান্সুক সিংহাসনৰপৰা নমাই হত্যা কৰে। 
অৱশেষত বায়াজিদৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ দাউদ খান কাৰাণীয়ে ক্ষমতা দখল কৰে।

আধুনিক কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ বায়াজিদপুৰ, বৰ্তমানৰ বাজিতপুৰ, তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা বুলি কোৱা হয়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ইতিহাস
শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ
কালাপাহাৰ

**কালা পাহাৰ** (মৃত্যু ১২ জুলাই ১৫৭৬) বা কালাপাহাড় কাৰাণী বংশৰ বংগৰ চুলতানৰ শাসনাধীন ৰাজ্যৰ এজন বঙালী মুছলমান জেনেৰেল।

১৮ শতিকাৰ শেষৰফালৰপৰা একেলগে টুকুৰা-টুকুৰকৈ কৰা পৰম্পৰাগত আখ্যান অনুসৰি, কালা পাহাৰ ভুৰিশ্ৰেষ্ঠ বা বাৰেন্দ্ৰৰ এজন বঙালী ব্ৰাহ্মণ আছিল, যি চুলতানৰ ৰাজ্যৰ সামৰিক সেনাপতি আছিল আৰু চুলতান চুলাইমান খান কাৰাণীৰ কন্যাৰ প্ৰেমত পৰিছিল। তেওঁ তেওঁক লাভ কৰিবলৈ হ’লে কালা পাহাৰক ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল(বা ব্ৰাহ্মণ পণ্ডিতসকলে তেওঁক প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল) আৰু বংগৰ শাসকীয় মুছলমান অভিজাত শ্ৰেণীৰ ভিতৰত নিজৰ স্থান দৃঢ় কৰি তুলিছিল; 
এই ধৰ্মান্তৰকৰণ প্ৰায়ে তেওঁৰ নাম সলনিৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকে কালাচান্দ ৰায়/ৰাজীবলোচন ভাদুৰীৰপৰা "মহম্মদ ফাৰ্মুলি"লৈ।
## ইতিহাসৰ তথ্য
কালাপাহাৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা ধাৰণা আৰু কিংবদন্তিসমূহ তেওঁৰ অস্তিত্বৰ তিনি শতিকাৰ পাছত ১৯ শতিকাতহে প্ৰচাৰ হৈছিল। 
ভুৱনেশ্বৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰ্কাইভৰ অভিলেখ কেন্দ্ৰৰ সহকাৰী সঞ্চালক লালাতেণ্ডু দাস মহপাত্ৰই ইতিহাস লিপিক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে: 
"কালাপাহাৰৰ উৎপত্তি বিভ্ৰান্তিকৰ, কাৰণ এলাহাবাদী কালাপাহাৰৰ উল্লেখ থকা ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়ত এখন পাৰ্চী পাণ্ডুলিপি আছে, আনহাতে ১৬০০ চনৰ এখন ওড়িয়া পাণ্ডুলিপিত *ইল্লাহদা*ত কালাপাহাৰৰ উল্লেখ আছে।" 

## সামৰিক অভিযান
চুলতান চুলাইমানে তেওঁৰ পুত্ৰ "বায়াজিদ আৰু জেনেৰেল কালাপাহাৰ ওৰফে ৰাজু"ৰ নেতৃত্বত নিজৰ চুলতানত্ব সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে ওড়িশা জয় কৰিবলৈ নিজৰ সৈন্যবাহিনী পঠিয়াইছিল। মুকুন্দদেৱ ৰজাক পৰাজিত কৰি হত্যা কৰিলে। সেনাপতি কলাপাহাৰে ৰাজ্যখনৰ ভিতৰলৈ এটা দলক নেতৃত্ব দি ৰাজ্যখন লুণ্ঠন কৰিছিল।

কমতাপুৰ সৈন্যৰ ৰজা নৰনাৰায়ণ চুলতানে আক্ৰমণ কৰাৰ পাছতো সফলতাৰে যুদ্ধ কৰিছিল; নৰনাৰায়ণৰ ভাতৃ সামৰিক সেনাপতি চিলাৰায়ক কাৰাগাৰত ভৰোৱা হয় আৰু ৰাজধানী গোসাঁনীমাৰী দখল কৰা হয়। কিন্তু মোগল সেনাবাহিনীৰ আক্ৰমণৰ আশংকাত (যিহেতু নৰনাৰায়ণে নামমাত্ৰ আকবৰক নিজৰ অধিপতি হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল) চুলতান চুলাইমানে কালাপাহাৰীক আঁতৰি যাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে আৰু যথাৰ্থ অৱস্থা পুনৰ ঘূৰাই আনে। ১৫৭৫ চনত চুলতানৰ পুত্ৰ বায়াজিদক বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰা হয়। কালাপাহাৰে দাউদ কাৰাণীৰ চাৰিওফালে সমবেত হয় যি বংগ চুলতানীৰ সিংহাসনত বহিছিল যদিও ১৫৭৬ চনৰ জুলাই মাহত ৰাজমহলৰ যুদ্ধত পৰাস্ত হৈছিল। এই যুদ্ধত কালাপাহাৰক নিহত কৰা হয় আৰু পিছলৈ সম্বলপুৰত সমাধিস্থ কৰা হয়।

## উত্তৰাধিকাৰ
তেওঁৰ সামৰিক অভিযানৰ সময়ত একাধিক হিন্দু মন্দিৰ অপৱিত্ৰ আৰু ধ্বংস কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ কৰা কামৰ বাবে পূব আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ হিন্দু জনসংখ্যাৰ মাজত কালাপাহাৰ শব্দটোৰ অৰ্থ হৈছে ধ্বংসকাৰী বা মূৰ্তিধ্বংসকাৰী, বিশেষকৈ পুৰীৰ জগন্নাথ মন্দিৰ, কোণাৰ্ক সূৰ্য মন্দিৰ, জলপাইগুৰিৰ জলপেশ মন্দিৰ, হাজোৰ মন্দিৰ, আৰু অভিযোগ অনুসৰি ধৰ্মীয় ভিত্তিত গুৱাহাটীৰ কামাখ্যা মন্দিৰ। কিংবদন্তি অনুসৰি তেওঁ তামলুকৰ বৰগাভিমাৰ মন্দিৰ আৰু সম্বলপুৰৰ সমলেশ্বৰী মন্দিৰটোও কাঢ়ি নিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও অলৌকিক কাৰণৰ বাবে বিফল হৈছিল।

২০২১ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰতৰ গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী অমিত শ্বাহে এ আই ইউ ডি এফৰ নেতা বদৰুদ্দিন আজমলক কলাপাহাৰ বুলি উল্লেখ কৰে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক চৰিত্ৰ
কাৰাণী বংশ

বংগাছ জিলাৰপৰা অহা কাৰ্লানি জনগোষ্ঠীৰ এজন জনগোষ্ঠীয় আফগান তাজ খান কাৰাণীয়ে ১৯৬৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল কাৰাণী বংশ। এই অঞ্চলটো মোগল সাম্ৰাজ্যৰ চুবহ হোৱাৰ আগতেই বংগৰ চুলতানত্বত শাসন কৰা শেষ বংশটোৱেই আছিল এই বংশ। 
## ইতিহাস
### প্ৰতিষ্ঠা
তাজ খান পূৰ্বতে শূৰ সম্ৰাট শ্বেৰ শ্বাহ শূৰীৰ কৰ্মচাৰী আছিল। ১৫৬২ চনৰপৰা ১৫৬৪ চনলৈ তাজখানে দক্ষিণ-পূব বিহাৰ আৰু পশ্চিম বংগ দখল কৰে আৰু শেষৰ মহম্মদ শ্বাহী শাসকক হত্যা কৰি সমগ্ৰ বংগ দখল কৰে। ৰাজধানী আছিল গৌড়ত। 
তাজ খানৰ পিছত তেওঁৰ ভাতৃ চুলেমান খান কাৰাণীয়ে ১৫৬৫ চনত ৰাজধানী গৌড়ৰপৰা তান্দালৈ (মালদাতো) স্থানান্তৰ কৰে। 
১৫৬৮ চনত চুলেমান খানে উৰিষ্যাক স্থায়ীভাৱে কাৰাণী চুলতানৰ লগত সংযুক্ত কৰে। তেওঁ মোগল সম্ৰাট আকবৰৰ নামমাত্ৰ সাৰ্বভৌমত্ব স্বীকাৰ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী লোদী খানে মোগলসকলক উপহাৰ আৰু ভোজ-ভাতৰদ্বাৰা শান্ত কৰিছিল। চুলাইমান খানৰ কৰ্তৃত্ব কোচ বিহাৰৰপৰা পুৰীলৈকে, আৰু সোণ নদীৰপৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল।
### মোগলৰ আক্ৰমণ
১৫৭৪ চনৰ ২৫ ছেপ্টেম্বৰত মোগল সেনাপতি মুনিম খানএ কাৰাণী ৰাজধানী তান্দা দখল কৰে। ১৫৭৫ চনৰ ৩ মাৰ্চত হোৱা টুকাৰোই যুদ্ধৰ ফলত কাৰাণীৰ শেষ শাসক দাউদ খান কাৰাণীয়ে উৰিষ্যালৈ আঁতৰি আহিবলৈ বাধ্য হয়। এই যুদ্ধৰ ফলত কটক সন্ধিৰ সৃষ্টি হয়, য’ত দাউদে সমগ্ৰ বংগ আৰু বিহাৰক হেৰুৱাই কেৱল উৰিষ্যাক ধৰি ৰাখিলে। ১৫৭৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ৫০ বছৰ বয়সত মুনিম খানৰ মৃত্যুৰ পাছত এই সন্ধি অৱশেষত বিফল হয়।
সুযোগ লৈ দাউদ খানে আকবৰৰপৰা স্বাধীনতা ঘোষণা কৰি বংগ আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭৬ চনৰ ১২ জুলাইত মোগল সেনাপতি প্ৰথম খান জাহানৰ নেতৃত্বত ৰাজমহলৰ যুদ্ধৰ লগে লগে কাৰাণী চুলতানৰ বিৰুদ্ধে মোগলৰ আক্ৰমণৰ অন্ত পৰে। দাউদ খানক ফাঁচি দিয়া হয়। কিন্তু ইছা খানৰ নেতৃত্বত পষ্টুন আৰু অসমৰ বাৰ ভূঞাসকল নামেৰে পৰিচিত স্থানীয় মাটিৰ মালিকসকলে মোগলৰ আগ্ৰাসনক প্ৰতিহত কৰি থাকিল। পিছলৈ ১৬১২ চনত জাহাংগীৰৰ ৰাজত্বকালত বংগক নিৰ্ণায়কভাৱে মোগল প্ৰদেশ হিচাপে একত্ৰিত কৰা হয়।
## শাসকসকলৰ তালিকা

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ
শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী
শ্ৰেণী:শাসক
তাজ খান কাৰাণী

**তাজ খান কাৰাণী** (ৰাজত্ব ১৫৬৪–১৫৬৫) আছিল কাৰাণী বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক, কাৰ্লান মূলৰ আফগান বংশ, যিয়ে বংগ, উৰিষ্যা আৰু বিহাৰৰ কিছু অংশ শাসন কৰিছিল। 

## জীৱন
তাজ আছিল পাষ্টুন সম্ৰাট শ্বেৰ শ্বাহ শূৰীৰ প্ৰাক্তন কৰ্মচাৰী। ইছলাম শ্বাহ শূৰীৰ মৃত্যুৰ পাছত অৰাজকতাৰ সময়ত এতিয়া তেওঁ শেষৰ শূৰ সম্ৰাট আদিল শ্বাহ শূৰীৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। আদিল শ্বাহে আগ্ৰাৰপৰা প্ৰায় ৪০ কোছৰ দূৰত্বত থকা চিব্ৰা-মাউ বা ছাত্ৰমৌত যুদ্ধত পৰাস্ত কৰিবলৈ হিমুক প্ৰেৰণ কৰে। কিন্তু তাজে আদিলৰ কোষাগাৰ, শতাধিক হাতীৰ সৈন্য (হালকা) জব্দ কৰি পলায়ন কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁ গংগাৰ পাৰত আৰু খোৱাছপুৰ তান্দাত কেইবাখনো জিলা দখল কৰি থকা নিজৰ ভাতৃদ্বয় “ইমাদ, চুলাইমান খান আৰু খোৱাজা ই’লিয়াছ’’ৰ সৈতে যোগ দিবলৈ পলায়ন কৰে। ইয়াৰ পিছত কাৰাণী আৰু আদিল শ্বাহৰ দুয়োটা সেনাবাহিনী গংগাৰ বিপৰীত পাৰত লগ হ’ল যদিও কিছুদিন কোনো সংঘৰ্ষ নহ’ল, অৱশেষত হিমুৰ বাহিনীয়ে জয়লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তাজ খান বংগলৈ পলায়ন কৰে য'ত তেওঁ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ মাজত হোৱা আন্তঃযুদ্ধৰ শোষণ কৰি শক্তিশালী হৈ পৰে। পৰৱৰ্তী পদক্ষেপত একে সময়ত তাজে দ্বিতীয় মোগল সম্ৰাট হুমায়ুনে দিল্লী পুনৰ দখল কৰাৰ পাছত ভাতৃৰ সৈতে বংগলৈ পলায়ন কৰে। বংগত তেওঁ আন্তঃযুদ্ধৰ সুবিধা গ্ৰহণ কৰি তৃতীয় গিয়াছুদ্দিন বাহাদুৰ শ্বাহক হত্যা কৰে আৰু দক্ষিণ-পূব বিহাৰ আৰু পশ্চিম বংগৰ এটা বিশাল অঞ্চল দখল কৰাৰ লগতে বংগত কাৰাণী বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

অৱশ্যে জয়লাভৰ একে বছৰতে তাজৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ পিছত তাজৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ চুলেইমান খান কাৰাণীয়ে ৰাজপাটত বহে।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ
দাউদ খান কাৰাণী

**দাউদ খান কাৰাণী** (মৃত্যু ১২ জুলাই ১৫৭৬) বংগৰ কাৰাণী বংশৰ শেষ শাসকৰ লগতে বংগৰ চুলতান শাসনৰ অন্তিমজন আছিল; তেওঁ ১৫৭২ চনৰপৰা ১৫৭৬ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল। পিতৃ চুলেইমান খান কাৰাণীৰ ৰাজত্বকালত দাউদে ৪০,০০০ অশ্বাৰোহী বাহিনী, ৩,৬০০ হাতী, ১৪০,০০০ পদাতিক বাহিনী আৰু ২০০টা কামানৰ বিশাল সেনাৰ কমাণ্ডাৰ আছিল।
## মোগলৰ বংগ বিজয়
*প্ৰধান প্ৰবন্ধ: :en: Mughal conquest of Bengal
মোগল সম্ৰাট আকবৰৰ আধিপত্যত থকাত দাউদ খান অসন্তুষ্ট হৈ আছিল, সেয়েহে তেওঁ দিল্লীৰ সেনাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজি বংগত নিজৰ শাসন অক্ষুণ্ণ ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।
### জামানিয়া আক্ৰমণ
গাজীপুৰৰ সমীপৰ জামানিয়াত এবাৰ দাউদে আক্ৰমণ কৰাৰ সময়ত সম্ৰাট আকবৰে দাউদ খানক এৰাই চলিছিল। বাঙালী সেনাই জামানিয়া চহৰখন মাটিত মিলাই তাৰ দুৰ্গ দখল কৰে। ইয়াৰ পিছতে অৱশেষত আকবৰে জৌনপুৰৰ গৱৰ্ণৰ মুনিম খানক দাউদৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়ি যাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। মুনিম খানে পাটনাত তেওঁৰ বন্ধু দাউদৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী লোডী খানক লগ ধৰি যুদ্ধবিৰতিৰ পথ বাছি লয়। 

চুক্তিখনে আকবৰ বা দাউদক সন্তুষ্ট কৰা নাছিল। পিছলৈ লোডী খানক দাউদে হত্যা কৰে।

### পাটনাৰ যুদ্ধ
১৫৭৩ চনত মুনিম খানে বিহাৰ আক্ৰমণ কৰে, যাৰ ফলত দাউদে পিছুৱাই গৈ পাটনাত আশ্ৰয় ল’বলৈ বাধ্য হয়। দাউদে মোগল সেনাৰ বিৰুদ্ধে কটলু লোহানী, গুৰ্জৰ খান কাৰাণী আৰু শ্ৰী হৰিক পঠিয়াইছিল। টোডৰ মল আৰু মান সিঙৰ সৈতে মুনিম খানে হাজীপুৰত প্ৰথম আক্ৰমণ চলায়। তীব্ৰ যুদ্ধৰ অন্তত বঙালী আৰু আফগান বিজয়ৰ দিশে আগবাঢ়ে। কিন্তু তাৰ পিছতে আকবৰে প্ৰতিদ্বন্দ্বী সৈন্যৰ খাদ্যৰ উৎস হৈ থকা চুবুৰীয়া হাজীপুৰ দুৰ্গটো পুনৰ দখল কৰে। আফগানসকলৰ লগতে বঙালীসকলো বিপদত পৰি বংগলৈ পিছুৱাই যায়। 
মুনিম খানক বিহাৰ আৰু বংগৰ ৰাজ্যপাল হিচাপে নিযুক্তি দি আকবৰে ৰাজধানীলৈ উভতি আহে। টোডৰ মলকো তাতেই মুনিম খানক সহায় কৰিবলৈ এৰি থৈ আহিছিল।
### টুকৰোইৰ যুদ্ধ
*মূল প্ৰবন্ধ: টুকৰোইৰ যুদ্ধ
১৫৭৫ চনৰ ৩ মাৰ্চত টুকৰোইত মোগল আৰু আফগানৰ মাজত তীব্ৰ যুদ্ধ হয়। যুঁজত দুয়োপক্ষ সমানে ক্ষতিগ্ৰস্ত হয় আৰু আফগান দলটোৱে উৰিষ্যাৰ কটকলৈ পিছুৱাই যায়। মোগলে বংগৰ তান্দা দখল কৰিলে। মুনিম খানে বংগৰ ৰাজধানী তান্দাৰপৰা গৌড়লৈ স্থানান্তৰিত কৰে। কটক সন্ধিত দাউদে বংগ আৰু বিহাৰ মোগলৰ হাতত অৰ্পণ কৰিছিল। কিন্তু তেওঁ কেৱল উৰিষ্যাক নিজৰ দখল হিচাপে ধৰি ৰাখিছিল। ছমাহৰ পিছত মহামাৰীৰ সৃষ্টি হয় আৰু ১৫৭৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মুনিম খানৰ হঠাতে মৃত্যু হয়। কালাপাহাৰ আৰু ইছা খানৰদ্বাৰা পূৰ্ববংগৰপৰা মোগল সৈন্য পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। দাউদে উৰিষ্যাৰপৰা পদযাত্ৰা কৰি সফলতাৰে গৌড়ক পুনৰ দখল কৰে।

### ৰাজমহলৰ যুদ্ধ
আকবৰে নিজৰ দুৰ্ধৰ্ষ শত্ৰু দাউদৰ খানৰ সৈতে মুখা-মুখি হ’বলৈ খান জাহান কুলীৰ নেতৃত্বত নতুন সৈন্যবাহিনী পঠিয়াইছিল। তেওঁ তেলিয়াগড়ী দখল কৰি ৰাজমহলৰফালে আগবাঢ়িল। ৰাজমহলৰ যুদ্ধক্ষেত্ৰত দুয়োখন সেনাবাহিনীৰ লগ হৈছিল। বহু দিন ধৰি যুদ্ধ চলি থাকিল। আকবৰৰ বাবে যুঁজখন অত্যন্ত কঠিন হৈ পৰাত তেওঁ বিহাৰৰ গৱৰ্ণৰ মুজাফ্ফৰ খান তুৰবাটি আৰু অন্যান্য সেনাপতিসকলকো তেওঁৰ লগত যোগদান কৰিবলৈ অনুৰোধ জনায়। আনহাতে দাউদৰ সৈতে জুনেইদ, কুতলু খান আৰু ইছমাইল খান লোধীৰ দৰে আন প্ৰধান আফগান নেতাও আছিল। ১৫৭৬ চনৰ ১২ জুলাইত হোৱা তীব্ৰ যুদ্ধৰ পিছত অৱশেষত দাউদক পৰাস্ত কৰি মৃত্যুদণ্ড দিয়া হয়।

তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত বংগ চুবহত চুবেদাৰ নিযুক্ত কৰি প্ৰত্যক্ষভাৱে মোগল শাসনৰ অধীনলৈ আনে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ
চুলেইমান খান কাৰাণী

**চুলাইমান খান কাৰাণী** (১৫৬৫–১৫৭২) বংগৰ এজন আফগান চুলতান আছিল। ভাতৃ তাজ খান কাৰাণীৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁ সিংহাসনত আৰোহণ কৰে। ৰিয়াজ-উছ-ছালাটিনৰ মতে তেওঁ তেওঁৰ ৰাজধানী গৌড়ৰপৰা তান্দালৈ স্থানান্তৰিত কৰে।

চুলাইমান, তেওঁৰ ভাতৃ তাজ আৰু চুলাইমানৰ পুত্ৰ বায়াজিদ আৰু দাউদ খান কাৰাণীয়ে বংগত মোগল সম্ৰাট আকবৰৰ এখন অল্পকালীন আফগান অধীনস্থ ৰাজ্য চলাইছিল। তেওঁলোকে অঞ্চলটোত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰাৰ সময়তে চুলেমানে আকবৰক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়। আকবৰৰ হাতত পৰাস্ত হোৱা আফগানসকলে তেওঁৰ পতাকাৰ তলত ভিৰ কৰিবলৈ ধৰিলে। আফগানসকল কাৰিকৰীভাৱে বংগৰ শাসক নাছিল, প্ৰকৃততে তেওঁলোক নামমাত্ৰ শাসকহে আছিল। 
## আকবৰৰ সৈতে সম্পৰ্ক
চুলেমান খান কাৰাণীয়ে তেওঁৰ ৰাজত্বকালত নিজাকৈ মুদ্ৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা নাছিল,কাৰণ সেই কাৰ্যৰে শাসকীয় মোগলসকলৰ ৰাষ্ট্ৰ ঘোষণা কৰাৰ সমান হ’লহেঁতেন। তেওঁ আকবৰক বংগৰ সৰ্বোচ্চ শাসক হিচাপেও সন্মান জনাইছিল আৰু বংগৰ মছজিদসমূহত শুকুৰবাৰৰ জামাতৰ নামাজত দিয়া ধৰ্মধ্বনি খুতবাহত আকবৰৰ নাম পঢ়িবলৈ বাধ্য কৰাইছিল। ইতিহাসবিদসকলে এই কাৰ্যসমূহক আকবৰৰ জীৱনকালত বংগ আৰু মোগল সাম্ৰাজ্যৰ মাজত কূটনৈতিক শান্তি ৰক্ষা কৰা বুলি উল্লেখ কৰিছে।
## ওড়িশা বিজয়
মুছলমান শাসকসকলে ওড়িশা জয় কৰাৰ আগতে উত্তৰ ভাৰত আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ কিছু অংশ শাসন কৰিছিল। ১৫৬৮ চনত চুলেইমান খানে উৎকল ওড়িশাৰ ৰজা মুকুন্দ দেৱৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ পুত্ৰ বায়াজিদ খান কাৰাণী আৰু সেনাপতি কালা পাহাৰ (কালা পাহাৰ)ক পঠিয়াই দিয়ে। ওডিয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে কেইখনমান ডাঙৰ যুদ্ধৰ পিছত, আৰু ওড়িশাৰ অন্যান্য ঠাইত গৃহ-যুদ্ধৰ সহায়ত চুলাইমানে সমগ্ৰ অঞ্চলটো নিজৰ শাসনৰ অধীনলৈ আনিবলৈ সক্ষম হয়। কালা পাহাৰে জগন্নাথ মন্দিৰ লুট-পাত কৰি পুৰীক নিয়ন্ত্ৰণত লয়। চুলেইমান কাৰাণীয়ে ক্ৰমে ইছমাইল খান লোধীক ওড়িশাৰ গৱৰ্ণৰ আৰু কুতলু খান লোহানীক পুৰীৰ গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।

## ধৰ্ম
চুলাইমান এজন ধাৰ্মিক মুছলমান আছিল আৰু তেওঁ পুৰণি মালদহত সোণা মছজিদ নিৰ্মাণ কৰিছিল।`আব্দ আল-কাদিৰ বদাউনীয়ে কয় যে, প্ৰতিদিনে পুৱা চুলেইমানে যিকোনো ৰাজ্যিক ব্যৱসায়ৰ লেনদেনৰ পূৰ্বে ১৫০ জন শ্বেখ আৰু উলামাৰ সৈতে প্ৰাৰ্থনা সভা অনুষ্ঠিত কৰিছিল।

## মৃত্যু আৰু উত্তৰাধিকাৰ
১৫৭২ চনৰ ১১ অক্টোবৰত চুলেইমান কাৰাণীৰ মৃত্যু হয় আৰু তেওঁৰ সাম্ৰাজ্য তেওঁৰ পুত্ৰ বায়াজিদ খান কাৰাণীৰ হাতত এৰি দিয়ে। তেওঁৰ চুলতানী ৰাজ্যৰ ৰাজধানী তান্দাত তেওঁক সমাধিস্থ কৰা হয়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ
মুনিম খান

**মুনিম খান** (৭ মাৰ্চ ১৫২৫ – ২৩ অক্টোবৰ ১৫৭৫) সম্ৰাট হুমায়ুন আৰু আকবৰ দুয়োৰে অধীনত কাম কৰা এজন মোগল সেনাপতি আছিল। ১৫৬০ চনত সম্ৰাট আকবৰে তেওঁক মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ সময়ত তেওঁক *খান-ই-খানান* (‘খানৰ খান’) উপাধি দিয়া হৈছিল। ১৫৬৪ চনত তেওঁ জৌনপুৰৰ চুবেদাৰ হয়। ১৫৭৪ চনৰপৰা ১৫৭৫ চনলৈকে বংগ চুবহ আৰু ১৫৫৬ চনৰপৰা ১৫৬০ চন আৰু ১৫৬৩ চনৰপৰা ১৫৭৫ চনলৈকে দুটা পৃথক কাৰ্যকালত কাবুলৰ প্ৰথম মোগল গৱৰ্ণৰ আছিল মুনিম খান।
## প্ৰাথমিক জীৱন আৰু পৰিয়াল
১৫২৫ চনৰ ৭ মাৰ্চত জৌনপুৰত পাৰ্চী তুৰ্কী পৰিয়ালত খানৰ জন্ম হৈছিল আৰু তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল প্ৰথমে বৰ্তমানৰ উজবেকিস্তানৰ আন্দিজান চহৰৰপৰা আহিছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম মীৰাণ বেগ আন্দিজানী আৰু তোলনীয়া ভাতৃ মিৰ্জা আস্কৰী।

## কৰ্মজীৱন
১৫৬০ চনত বৈৰাম খানে সাম্ৰাজ্যৰ ৱকিল (প্ৰধানমন্ত্ৰী)ৰ ভূমিকাৰপৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে আৰু তাৰ পিছত মোগল সম্ৰাট আকবৰে এই দায়িত্বত মুনিমক নিযুক্তি দিয়ে।  আকবৰৰ নিৰ্দেশত মুনিমে সম্ৰাটৰ আদেশ উলংঘা কৰা মাহ চুচাক বেগমৰ সৈতে যুদ্ধত লিপ্ত হয় যদিও জালালাবাদত তেওঁৰ হাতত পৰাস্ত হয় আৰু মুনিমৰ পুত্ৰ ঘানী খানক মৃত্যুদণ্ড দিয়া হয়। জৌনপুৰৰ উজবেকসকলে বিদ্ৰোহ কৰাৰ পাছত মুনিম খানক জৌনপুৰ আৰু পূব জিলাৰ গৱৰ্ণৰৰ দায়িত্ব দিয়া হয়। খানক ৫০০০ সৈনিকৰ মনসবদাৰ (সামৰিক সেনাপতি)লৈ পদোন্নতি দিয়া হয়, যিটো সেই সময়ত সৰ্বোচ্চ পদবী আছিল।

## দাউদ খান কাৰাণীৰ বিৰুদ্ধে অভিযান

মোগল সাম্ৰাজ্যক স্বীকৃতি দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা বংগৰ স্বাধীন চুলতান দাউদ খান কাৰাণীক দমন কৰিবলৈ আকবৰে খানক পঠিয়াইছিল। প্ৰথম অৱস্থাত ব্যৰ্থ হোৱাৰ পিছত মুনিম খানে সফলতাৰে হাজীপুৰ আৰু পাটনা দখল কৰে। তাৰ পিছত খানক বংগৰ (য’ত সেই সময়ত বিহাৰকো সামৰি লৈছিল) চুবেদাৰ (ৰাজ্যপাল) হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। পিছলৈ তেওঁ ১৫৭৪ চনৰ ২৫ ছেপ্টেম্বৰত বংগৰ পূৰ্বৰ ৰাজধানী খাছপুৰৰ তান্দা দখল কৰে। ১৫৭৫ চনৰ ৩ মাৰ্চত হোৱা টুকৰোই যুদ্ধৰ সময়ত মুনিম খানে দাউদ কাৰাণীক এনে এখন সন্ধিত স্বাক্ষৰ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে যাৰ ফলত কেৱল ওড়িশাহে দাউদৰ নিয়ন্ত্ৰণত থাকিল। ইয়াৰ পিছত মুনিম খানে বংগৰ ৰাজধানী তান্দাৰ পৰা গৌড়লৈ স্থানান্তৰিত কৰে।

## ব্যক্তিগত জীৱন
মুনিম খানৰ ৮ গৰাকী উপপত্নী আছিল, আৰু তেওঁৰ দুটা সন্তান আছিল:
*ঘানী খান - সম্ৰাজ্ঞী মাহ চুচাক বেগমৰ নিৰ্দেশত কাবুলত ফাঁচী দিয়া হয়।
*সাহিলা বানু বেগম - ১৬০৭ চনত সম্ৰাট জাহাংগীৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।
## মৃত্যু
১৫৭৫ চনৰ ২৩ অক্টোবৰত গৌড়ত প্লেগ মহামাৰীৰ পৰা পলায়ন কৰি মুনিমৰ তান্দাত মৃত্যু হয় । মৃত্যুৰ পিছত দাউদ কাৰাণীয়ে গৌড়ক পুনৰ দখল কৰে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ৰাজতন্ত্ৰ
য়ে দিল মাংগে মোৰ

**য়ে দিল মাংগে মোৰ**! ১৯৯৮ চনত অনুজা চৌহানে জে ডব্লিউ টিত পেপচিৰ বাবে উদ্ভাৱন কৰা এটা বিজ্ঞাপনৰ শ্লোগান। ইয়াত হিন্দী আৰু ইংৰাজীৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে, আক্ষৰিক অৰ্থ এই হৃদয়খনে অধিক বিচাৰে, যিটো পিছলৈ জনপ্ৰিয় শ্লোগানলৈ পৰিণত হৈছিল। ভাৰতত এই শ্লোগান আৰু ইয়াৰ ডেৰাইভেটিভসমূহ একাধিক প্ৰসংগত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। জেনেট জেকচনৰদ্বাৰা লিখা গীতটো *[[আস্ক ফৰ ম’ৰ]]* নামৰ বিশ্বব্যাপী পেপচিৰ বিজ্ঞাপন ২০০৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মুক্তি পায় আৰু পিছলৈ ২০০৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহত এটা একক মুক্তি পায়।
## ইতিহাস
এই শ্লোগানৰ উৎপত্তি ১৯৯৮ চনত পেপচিৰ বিজ্ঞাপনৰ বাবে ব্যাৱসায়িক শ্লোগান হিচাপে হৈছে;  জে ডব্লিউ টিত অনুজা চৌহানে অৱশেষত দিল্লীৰ জে ডব্লিউ টিৰ উপ-সভানেত্ৰী আৰু কাৰ্যবাহী সৃষ্টিশীল সঞ্চালক আৰু, দ্য জ'য়া ফেক্টৰ (২০০৮)ৰ দৰে কিতাপৰ লেখিকা হয়। ইয়াৰ পিছত ই অতি সোনকালেই গণ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে, আৰু যুদ্ধৰ শ্লোগান আৰু একত্ৰীকৰণৰ চিঞৰত পৰিণত হয়, যিটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৯৯ চনৰ কাৰ্গিল যুদ্ধৰ সময়ত ভাৰতীয় সেনাৰ এজন বিষয়া কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰাই ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু সংবাদ মাধ্যমত বহুলভাৱে প্ৰকাশ পাইছিল। ১৯৯৯ চনৰ জুলাই মাহত কেপ্তেইন বাত্ৰা যুদ্ধত শ্বহীদ হয় আৰু মৰণোত্তৰভাৱে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ সামৰিক সন্মান পৰম বীৰ চক্ৰ বঁটা লাভ কৰে। এই শ্লোগান ভাৰতীয় জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিৰ অংশ হৈয়েই আছে।

২০০৪ চনত শ্বাহিদ কাপুৰ অভিনীত দিল মাংগে ম’ৰ নামৰ এখন বলীউডৰ চিনেমাৰ শিৰোনাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰতত পেপচি নিউ আইডেণ্টিটিৰ উন্মোচনৰ পিছত এই টেগলাইনটো ঘূৰাই দিয়া হয়। 
## পেপচিৰ বিজ্ঞাপন
এই শ্লোগানটো ১৯৯৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰচাৰিত পেপচি টেলিভিছনৰ বিজ্ঞাপন ধাৰাবাহিক এখনৰ টেগলাইন হিচাপে উদ্ভাৱন কৰা হৈছিল আৰু ভাৰতীয় যুৱক-যুৱতীসকলৰ সৈতে পেপচিক এটা শক্তিশালী ব্ৰেণ্ড হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
নব্বৈৰ দশকৰ মাজভাগৰপৰা শেষৰফালে পেপচিৰ বিজ্ঞাপন অভিযানৰ ধাৰাবাহিকতা আছিল, যিটো ই প্ৰথমে ১৯৯৬ চনৰ ক্ৰিকেট বিশ্বকাপৰ সময়ত কোকাকোলাৰ বিৰুদ্ধে এম্বুছ মাৰ্কেটিং প্ৰচেষ্টা হিচাপে আৰম্ভ কৰিছিল। এই বিজ্ঞাপনসমূহত বিশিষ্ট ক্ৰীড়া ব্যক্তিত্ব আৰু চলচ্চিত্ৰ তাৰকা, যেনে শচীন তেণ্ডুলকাৰ, শ্বাহৰুখ খান, অমিতাভ বচ্চন, আৰু পৱন কল্যাণ আদি প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল আৰু এই বিজ্ঞাপনসমূহ পৰিচালনা কৰিছিল প্ৰহ্লাদ কক্কাৰ, এজন প্ৰবীণ বিজ্ঞাপন চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। এই কেচফ্ৰেজটো এটা পলায়নবাদী সফলতা হৈ পৰিল আৰু অন্যান্য ব্যাৱসায়িক সত্তাসমূহে ইয়াক নিজৰ বাৰ্তা প্ৰেৰণত নিজৰ কৰি ল’বলৈ চেষ্টা কৰিলে। পেপচিয়ে এই শ্লোগান ব্যৱহাৰ কৰাৰ একচেটিয়া অধিকাৰ দাবী কৰিবলৈ সক্ৰিয়ভাৱে মামলা কৰিছিল।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:শ্লোগান
হেল্লো

**হেল্লো** ইংৰাজী ভাষাৰ এটা চেলুট বা শুভেচ্ছা। ১৮২৬ চনৰপৰা এই শব্দৰ প্ৰথম লিখিতভাৱে প্ৰমাণ লাভ কৰা হৈছে।

## আগতীয়া ব্যৱহাৰ
১৮২৬ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত আমেৰিকাৰ প্ৰকাশনৰ *নৰ্ৱিচ কুৰিয়ৰ*ৰ *নৰ্ৱিচ কানেকটিকাট* সংস্কৰণত হেল্লো শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আন এটা প্ৰাৰম্ভিক ব্যৱহাৰ আছিল ১৮৩৩ চনত পশ্চিম টেনেচিৰ কৰ্ণেল ডেভিদ ক্ৰকেটৰ *দ্য স্কেচ্চ এণ্ড এক্সেণ্ট্ৰিচিটিছ* নামৰ এখন আমেৰিকান কিতাপত যিখন সেই বছৰতে দ্য লণ্ডন লিটাৰেৰী গেজেটত পুনৰ ছপা কৰা হয়। ১৮৬০ চনৰ ভিতৰত এই শব্দটো সাহিত্যত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
## ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান
অক্সফ’ৰ্ড ইংৰাজী অভিধানৰ মতে, hello হৈছে hallo, hollo, ৰ পৰিৱৰ্তিত ৰূপ, যিটো পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান ভাষাৰপৰা আহিছে "hala, holâ, halôn ৰ অৰ্থ জোৰদাৰ আৱশ্যকতা, holôn to fetch, বিশেষকৈ ফেৰীমেনক প্ৰশংসা কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।"  ইয়াৰ উপৰি ই হেলোৰ বিকাশক পূৰ্বৰ এটা ৰূপ holla ৰ প্ৰভাৱৰ সৈতে সংযোগ কৰে, যাৰ উৎপত্তি ফৰাচী holà (মোটামুটিভাৱে, 'whoa there! ', ফৰাচী là 'there' ৰ পৰা)। যিহেতু hello, halloo, hallo, hollo, hullo আৰু (বিৰলভাৱে) hilloও ভিন্নতা বা আনুষংগিক শব্দ হিচাপে থাকে, সেয়েহে শব্দটোৰ বানানত পাঁচোটা স্বৰবৰ্ণৰ যিকোনো এটা ব্যৱহাৰ কৰি কৰিব পাৰি।
### টেলিফোন
টেলিফোনৰ আগতে মৌখিক অভিবাদনত প্ৰায়ে দিনটোৰ এটা সময় জড়িত হৈ থাকে, যেনে "সু প্ৰভাত।" যেতিয়া টেলিফোনে বিভিন্ন সময় মণ্ডলৰ মানুহক সংযোগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে, তেতিয়া সময় নোহোৱাকৈ হেল্লো শুভেচ্ছাই জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিলে।[11]

টমাছ এডিচনক টেলিফোনৰ শুভেচ্ছা হিচাপে হেল্লোক জনপ্ৰিয় কৰাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয়। পূৰ্বৰ দশকবোৰত *হুলো*ক আচৰিত হোৱাৰ বিস্ময়ৰ চিন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল (১৮৫০ চনত চাৰ্লছ ডিকেন্সে আৰম্ভণিতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল)[12] আৰু ফেৰীত উঠিব বিচৰা অথচ সময়ত ধৰিব নোৱাৰা লোকসকলে ফেৰী নাও পৰিচালকসকলক *হালু* চিঞৰিছিল।[13] এটা বিৱৰণী অনুসৰি, ১৮৭৭ চনত ৰেকৰ্ডিং কৰা শব্দ আৱিষ্কাৰ কৰাৰ সময়ত এডিছনে নিজৰ ষ্ট্ৰিপ ফ'ন'গ্ৰাফত চিঞৰা প্ৰথম শব্দটোৱেই আছিল *হালু*।[12] আলেকজেণ্ডাৰ গ্ৰাহাম বেলে টেলিফোন আৱিষ্কাৰ কৰাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে তেওঁ জাহাজত ব্যৱহৃত শব্দটো ধাৰলৈ লৈ "ahoy ahoy" বুলি ফোনবোৰৰ উত্তৰ দিছিল।[13][14] শুভেচ্ছাটোৱে ধৰা পৰাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নাই।[13] এডিচনে হেল্ল’! ১৮৭৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত পিটাচবাৰ্গৰ *চেণ্ট্ৰেল ডিষ্ট্ৰিক্ট এণ্ড প্ৰিণ্টিং* টেলিগ্ৰাফ কোম্পানীটোৰ সভাপতি টি.বি.এ.ডেভিদলৈ লিখা এখন পত্ৰত:

হেলো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা প্ৰথম নামৰ টেগবোৰ হয়তো ১৮৮০ চনত নায়েগ্ৰা জলপ্ৰপাতত আছিল, যিটো ঠাইত প্ৰথম টেলিফোন অপাৰেটৰৰ অধিৱেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৮৮৯ চনৰ ভিতৰত কেন্দ্ৰীয় টেলিফোন এক্সচেঞ্জ অপাৰেটৰসকলক "হেল্ল'-গাৰ্লছ" বুলি জনা গৈছিল কাৰণ শুভেচ্ছা আৰু টেলিফোনৰ মাজৰ সম্পৰ্ক আছিল।[14][15]

১৯১৮ চনৰ এখন উপন্যাসত টেলিফোনিক কথা-বতৰাৰ প্ৰসংগত "হাল'য়া" বানান ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।[16]

## তথ্যসূত্ৰ
জাগো গ্ৰাহক জাগো

**জাগো গ্ৰাহক জাগো** ভাৰতৰ চৰকাৰৰ গ্ৰাহক-মন্ত্ৰ্যালয়ে ২০০৫ চনত আৰম্ভ কৰা এক গ্ৰাহক সজাগতা কাৰ্যসূচী। এই আঁচনিৰ অধীনত গ্ৰাহকৰ অধিকাৰ সন্দৰ্ভত সজাগতা বিয়পাই দিয়াৰ লগতে ব্যৱসায়ীসকলৰ অসৎ কাম-কাজৰ অন্ত পেলাবলৈ বিভিন্ন মাধ্যমত সৃষ্টি কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবেই চলি থকা বহুতো অসৎ কাৰ্যৰ অন্ত পেলোৱা হৈছিল আৰু গ্ৰাহকৰ ওচৰলৈ ভাল মানৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰা হৈছিল। এই আঁচনিৰ অধীনত গ্ৰাহকৰ মঞ্চ স্থাপন কৰা হৈছিল, আৰু গ্ৰাহকৰ গোচৰ চম্ভালিবলৈ গ্ৰাহক আদালতৰ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। 
গ্ৰাহক আদালতত অভিযোগ গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত আদালতত গোচৰটোক লৈ কাৰ্যবিধি চলোৱা হয়। বিভিন্ন হেল্পলাইন নম্বৰ প্ৰদান কৰি জাগো গ্ৰাহক জাগোয়ে গণ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল আৰু অতি দ্ৰুতগতিত গ্ৰাহকৰ ওচৰলৈ গৈছিল।
## জাগো গ্ৰাহক জাগো কাৰ্যসূচীৰ সুবিধা
***অবৈধ প্ৰথা বন্ধ কৰা**: এই কাৰ্যসূচীৰ এটা উল্লেখযোগ্য সুবিধা আছিল যে এতিয়া গ্ৰাহকৰ অভিযোগ তৎক্ষণাত পৰীক্ষা কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত বজাৰত সংঘটিত হোৱা অসৎ কাৰ্যৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছিল।
***সামগ্ৰীৰ ওপৰত নিৰ্দিষ্ট হাৰ**: গ্ৰাহকে নিৰ্দিষ্ট হাৰত সামগ্ৰী পোৱাৰ অধিকাৰ পূৰণ হয় অৰ্থাৎ কোনো ব্যৱসায়ীয়ে গ্ৰাহকৰ পৰা সৰ্বোচ্চ খুচুৰা মূল্যতকৈ অধিক ধন ল’ব নোৱাৰে।
***দৰদামৰ অধিকাৰ**: গ্ৰাহকৰ দৰদামৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰা হয়।
## জাগো গ্ৰাহক জাগোৰ যোগ্যতা
প্ৰতিজন ভাৰতীয় গ্ৰাহক এই কাৰ্যসূচীৰ বাবে যোগ্য।

জাগো গ্ৰাহক জাগো কাৰ্যসূচীৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নথি:
*ভাৰতীয় জাতীয়তাৰ প্ৰমাণ
*সামগ্ৰীৰ ৰচিদ।
## জাগো গ্ৰাহক জাগো: অভিযোগ দাখিল কৰা
গ্ৰাহকে কোনো সামগ্ৰী বা সেৱাৰ বিষয়ে বিভিন্ন ধৰণৰ জৰিয়তে অভিযোগ কৰিব পাৰে যেনে:
*ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাহক হেল্পলাইন
*অনলাইনত অভিযোগ দাখিল কৰি
*ৰাষ্ট্ৰীয়/জিলা গ্ৰাহক আদালতৰ কাষ চাপি
## উৎস
*
*
## বাহ্যিক সংযোগ
* 
শ্ৰেণী:শ্লোগান
লাল চালাম

**লাল চালাম** (ইং অনুবাদ: "Red Salute") হৈছে দক্ষিণ এছিয়াৰ কমিউনিষ্টসকলে ব্যৱহাৰ কৰা এটা চেলুট, অভিবাদন বা ক’ড শব্দ। এই বাক্যাংশটো হিন্দী-উৰ্দুত লাল অৰ্থাৎ "ৰঙা" আৰু চালাম অৰ্থাৎ "শান্তি"ৰ যৌগৰূপ।
## অধিক সন্ধান
* 
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:শ্লোগান
শাস্ত্ৰাৰ্থ

প্ৰাচীন ভাৰতবৰ্ষত প্ৰচলিত একপ্ৰকাৰৰ বৌদ্ধিক বিতৰ্ক হৈছে **শাস্ত্ৰাৰ্থ**। ই আছিল একপ্ৰকাৰৰ দাৰ্শনিক আৰু ধৰ্মীয় বিতৰ্ক য’ত পণ্ডিতসকলে অংশগ্ৰহণ কৰি হিন্দু শাস্ত্ৰৰ অভ্যন্তৰীণ অৰ্থ(ভেদ) উন্মোচন কৰিছিল যাক শাস্ত্ৰ বুলি জনা যায়। 
ভাৰতত তিনিপ্ৰকাৰৰ শাস্ত্ৰাৰ্থ প্ৰচলিত আছিল- *বদকথা* (সত্যক লক্ষ্য কৰি কৰা সুস্থ আলোচনা), *জল্পকথা* (য’ত দুটা পৰস্পৰ বিৰোধী ব্যাখ্যায় ইটোৱে সিটোৰ লগত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল) আৰু *বিতণ্ডকথা* (যিবোৰে নিজৰ মতামত প্ৰতিষ্ঠা নকৰাকৈয়ে আন মতামতক আক্ৰমণ কৰিছিল)। গুৰু-শিষ্যৰ মাজত বা একেটা দাৰ্শনিক ধাৰণাৰ অন্তৰ্গত লোকসকলৰ মাজত বদকথা কৰা হৈছিল। আনহাতে জল্পকথা আৰু বিতণ্ডকথা বিভিন্ন বিদ্যালয়ৰ মানুহৰ মাজত বা বিৰোধী সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে কৰা হৈছিল। প্ৰাচীন শাস্ত্ৰৰ জ্ঞান দেখুৱাই প্ৰতিযোগিতাত জয়ী হোৱাৰ বাবে মানুহে ইজনে সিজনৰ লগত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল।
## উৎস
*

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দৰ্শন
কহোদা

**কহোদা** প্ৰাচীন ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ মিথিলা ৰাজ্যৰ এজন বৈদিক ঋষি আছিল। তেওঁ আছিল মিথিলা অঞ্চলৰ বেদৰ আচাৰ্য। ভাৰতীয় বিখ্যাত দাৰ্শনিক অষ্টবক্ৰৰ পিতৃ।

## প্ৰাথমিক জীৱন
শতপথ ব্ৰাহ্মণ আৰু মহাভাৰত গ্ৰন্থ অনুসৰি কহোদা কৌশিতকি বা কৌষীতকেয়ৰ পুত্ৰ আছিল। বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ গ্ৰন্থত তেওঁক কৌষীতকেয়ৰ পুত্ৰ কহোলা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ জন্ম হৈছিল বিদেহ ৰাজ্যৰ দৰিদ্ৰ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত।  তেওঁ বৈদিক ঋষি উদ্দালক আৰুণিৰ আশ্ৰমত বেদ অধ্যয়ন কৰিছিল।

## পিছৰ জীৱন
কহোদা তেওঁৰ আশ্ৰমত তেওঁৰ গুৰু উদ্দালক আৰুণিৰ সকলো শিষ্যৰ মাজত বেদ শিক্ষাৰ মেধাৱী ছাত্ৰ আছিল। বৈদিক অধ্যয়নত তেওঁৰ উজ্জ্বল জ্ঞানৰ বাবে তেওঁৰ গুৰু আৰুণি তেওঁৰ ওপৰত অতিশয় সন্তুষ্ট হৈছিল। কহোদা গুৰুৰ প্ৰিয় শিষ্য হৈ পৰিল। বৈদিক অধ্যয়ন সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত তেওঁ উদ্দালক আৰুণিৰ আশ্ৰমত সহকাৰী গুৰু হয়। পিছলৈ তেওঁৰ গুৰু উদ্দালক আৰুণিয়ে তেওঁৰ লগত নিজৰ কন্যা সুজাতাক বিয়া দিছিল। সুজাতাৰ লগত কহোদাৰ বিবাহৰ পিছতো তেওঁলোক আশ্ৰমত বাস কৰিছিল। কহোদাই আশ্ৰমত শিষ্যসকলক বেদৰ শিক্ষা দি থাকিল।

## উত্তৰাধিকাৰ
কিংবদন্তি অনুসৰি ভাৰতৰ বৰ্তমানৰ বিহাৰ ৰাজ্যৰ ভাগলপুৰ জিলাৰ *কহলগাঁও* চহৰৰ নাম কহোলা ঋষিৰ নামেৰে ৰখা হৈছিল, যিটো কহোদা ঋষিৰ আন এটা নাম।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক
ভাণ্ডিন

**ভাণ্ডিন** মিথিলা ৰাজ্যৰ ৰজা জনকৰ দৰবাৰত ৰাজকীয় আচাৰ্য আছিল। কিছুমান নথি-পত্ৰত তেওঁৰ নাম ভাণ্ডী বা বাণ্ডি বুলি লিখা আছে। তেওঁ এজন জ্ঞানী পণ্ডিত আছিল, যিয়ে মিথিলাৰ ৰজা জনকৰ দৰবাৰত অনুষ্ঠিত হোৱা শাস্ত্ৰ বিতৰ্কত বহু বৈদিক পণ্ডিতক পৰাস্ত কৰিছিল। কিন্তু পিছলৈ তেওঁ ভাৰতীয় মহান দাৰ্শনিক অষ্টবক্ৰৰ হাতত পৰাজিত হয়।

## প্ৰাথমিক জীৱন
কিংবদন্তি অনুসৰি আচাৰ্য ভাণ্ডিন ভগৱান বৰুণৰ পুত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হিন্দু ধৰ্মৰ পৰম্পৰাত ভগৱান বৰুণক পানীৰ দেৱতা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। 

## বিৱৰণ
মহাভাৰত গ্ৰন্থত আচাৰ্য ভাণ্ডিনৰ পৰিচয় ৩ নং গ্ৰন্থৰ ১৩২ অধ্যায়ত বন পৰ্ব বুলি কোৱা হৈছে। এই অধ্যায়ত লোমশ ঋষিয়ে পাণ্ডৱসকলক তেওঁলোকৰ ৰাজ্যৰপৰা নিৰ্বাসিত হৈ থকাৰ সময়ত অষ্টবক্ৰ আৰু আচাৰ্য ভাণ্ডিনৰ কিংবদন্তি বৰ্ণনা কৰিছে।
## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি
উপস্কাৰ

ভাৰতীয় দৰ্শনত **উপস্কাৰ** ভাৰতীয় দাৰ্শনিক কণাদৰ বৈশেষিক সূত্ৰৰ এক ধাৰাবাহিক। ইয়াক সংস্কৃত ভাষাত ৰচনা কৰিছিল মিথিলাৰ ভাৰতীয় দাৰ্শনিক শংকৰ মিশ্ৰই।
## পটভূমি
শংকৰ মিশ্ৰই তেওঁৰ পিতৃ ভৱনাথ মিশ্ৰৰ পৰা, যাক আয়াছী মিশ্ৰ নামেৰেও জনা যায়, মৌখিকভাৱে বৈশেষিক সূত্ৰ শিকিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ প্ৰাচীন বৈদিক ঋষি কণাদৰ বৈশেষিক সূত্ৰৰ ওপৰত সংস্কৃত টীকা গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে। এই ধাৰাবাহিক গ্ৰন্থখনক উপস্কাৰ বুলি জনা যায়।
## বিৱৰণ
সংস্কৃত টীকা গ্ৰন্থ উপস্কাৰ খ্ৰীষ্টীয় ১৫ শতিকাত ৰচনা কৰা হৈছিল। কোৱা হয় যে, উপস্কাৰ গ্ৰন্থখন হয়তো ১৪৬২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আগতে ভাৰতীয় দাৰ্শনিক শংকৰ মিশ্ৰই ৰচনা কৰিছিল। নব্য ন্যায় পণ্ডিতসকলৰ প্ৰকাশভংগীৰ বৈশিষ্ট্য উপস্কাৰ ধাৰাবাহিকত পোৱা গৈছিল, গতিকে ইয়াত কোৱা হৈছিল যে, নব্য ন্যায় শাস্ত্ৰৰ পৰ্যাপ্ত জ্ঞান অবিহনে উপস্কাৰ গ্ৰন্থখন বুজি পোৱাটো অতি কঠিন।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:গ্ৰন্থ
শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম গ্ৰন্থ
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দৰ্শন
তত্ত্বচিন্তামণি

**তত্ত্বচিন্তমণি** হৈছে খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশ শতিকাৰ ভাৰতীয় যুক্তিবিদ আৰু দাৰ্শনিক গংগেশৰদ্বাৰা ৰচিত সংস্কৃত ভাষাৰ এখন গ্ৰন্থ। এই গ্ৰন্থখনক প্ৰমাণ-চিন্তামণি ("বৈধ জ্ঞানৰ এক চিন্তা-মণি") বুলিও কোৱা হয়।

এই গ্ৰন্থখনে ভাৰতীয় যুক্তিৰ ইতিহাসত এক নতুন যুগৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। সতীশ চন্দ্ৰ বিদ্যাভুষণে তেওঁৰ কৰ্তৃত্বশীল ৬৮১ পৃষ্ঠাৰ ভাৰতীয় যুক্তিৰ ইতিহাসত ভাৰতীয় যুক্তিৰ সহস্ৰাব্দ দীঘলীয়া ইতিহাসক তিনিটা কেতিয়াবা ওপৰাউপৰিকৈ সোমাই থকা যুগত ভাগ কৰিছিল: প্ৰাচীন যুগ (৬৫০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব–১০০ খ্ৰীষ্টাব্দ), মধ্যযুগীয় যুগ (১০০–১২০০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আধুনিক যুগ (৯০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা)। তেওঁ এই প্ৰতিটো সময়ৰ সাধাৰণ প্ৰতিনিধি হিচাপে কিছুমান *মানক* কামকো চিনাক্ত কৰিছিল। গংগেশৰ তত্ত্বচিন্তামণি হৈছে ভাৰতীয় যুক্তিৰ ইতিহাসত আধুনিক যুগৰ প্ৰামাণিক গ্ৰন্থ হিচাপে চিনাক্ত কৰা গ্ৰন্থ, পূৰ্বৰ যুগৰ প্ৰামাণিক গ্ৰন্থসমূহ হ'ল অক্ষপদ গৌতমৰ ন্যায় সূত্ৰ (প্ৰাচীন যুগ) আৰু দীগনাগ (মধ্যযুগীয় যুগ)ৰ প্ৰমাণ-সমুচ্চয়। তত্ত্বচিন্তামণি যে অতি জনপ্ৰিয় আছিল, তাৰ প্ৰমাণ গ্ৰন্থখনৰ আৱিৰ্ভাৱৰ পিছৰ শতিকাবোৰত অসংখ্য ধাৰাবাহিকৰ আৱিৰ্ভাৱৰপৰা পোৱা যায়। অনুমান কৰা হৈছে যে তত্ত্বচিন্তামণিৰ মূল গ্ৰন্থত প্ৰায় ৩০০ পৃষ্ঠা আছে যদিও সকলো ধাৰাবাহিক একেলগে ৰাখিলে প্ৰায় এক মিলিয়ন (১০ লাখ) পৃষ্ঠা আছে।
## তত্ত্বচিন্তামণিৰ লেখক
খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাত জন্ম হোৱা মৈথিল ব্ৰাহ্মণ গংগেশ্বৰ উপাধ্যায় নামেৰেও পৰিচিত গংগেশ উপাধ্যায় তত্ত্বচিন্তামণিৰ ৰচক।
গংগেশ মিথিলাৰ বাসিন্দা, চদনা নামৰ এখন গাঁৱত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু দাৰভঙ্গাৰ পৰা বাৰ মাইল দক্ষিণ-পূবে কমলা নদীৰ পাৰত থকা কৰিয়ন নামৰ এখন গাঁৱত পৰৱৰ্তী জীৱন কটায়। এটা কিংবদন্তি আছে যে, গংগেশ সৰুতে সম্পূৰ্ণ নিৰক্ষৰ আছিল আৰু ককাকৰ ঘৰৰ কাষৰ শ্মশানস্থলীত দেৱী কালীক উদ্দেশ্যি তপস্যা কৰিছিল, আৰু তেওঁৰ পৰা আশীৰ্বাদ হিচাপে যুক্তি বিজ্ঞানৰ গভীৰ পাণ্ডিত্য লাভ কৰিছিল। তেওঁ কাশ্যপ-গোত্ৰৰ আছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে, তেওঁৰ কেইবাগৰাকীও পত্নী, তিনিজন পুত্ৰ আৰু এগৰাকী কন্যা আছিল। তেওঁৰ এজন পুত্ৰ আছিল বৰ্ধমান উপাধ্যায় যি গংগেশৰ ছাত্ৰও আছিল। বৰ্ধমান নিজেই ন্যায়ৰ এজন মহান পণ্ডিত হৈ তত্ত্বচিন্তামণিৰ ওপৰত *তত্ত্বচিন্তামণি-প্ৰকাশ* নামৰ টীকা আৰু আন কেইবাখনো গ্ৰন্থও ৰচনা কৰে।
## বিষয়বস্তুৰ ৰূপৰেখা
গ্ৰন্থখনৰ বৃহৎ অংশ এতিয়াও ইংৰাজী বা আন কোনো ভাৰতীয় ভাষালৈ অনুবাদ হোৱা নাই। বহলভাৱে তত্ত্ব-চিন্তামণি ক্ৰমে উপলব্ধি (প্ৰত্যক্ষ), অনুমান (অনুমান), তুলনা (উপমান) আৰু মৌখিক সাক্ষ্য (শব্দ)ৰ বিষয়ে চাৰিখন গ্ৰন্থত বিভক্ত। ন্যায় মতবাদ অনুসৰি বৈধ জ্ঞান আহৰণৰ এই চাৰিটা মূল উপায়। তলৰ উল্লেখসমূহে তত্ত্ব-চিন্তামণিৰ বিষয়বস্তুৰ বিশদ বিৱৰণ পোৱাৰ উৎসসমূহ প্ৰদান কৰে।

গংগেশে আৰম্ভণিতে শিৱৰ এটা স্তুতিমূলক শ্লোক সংযোগ কৰে।
## তত্ত্ব-চিন্তামণিৰ টীকা
তত্ত্ব-চিন্তামণিয়ে বহু টীকা আকৰ্ষণ কৰিছে। গংগেশৰ পুত্ৰ বৰ্ধমান মহোপাধ্যায় নিজেও তত্ত্ব-চিন্তামণিৰ ওপৰত এটা টীকা লিখিছে। যুক্তিৰ ইতিহাসত ৪৮টা ধাৰাবাহিকৰ চমু বিৱৰণ দিয়া হৈছে।
## গ্ৰন্থতালিকা
* Gangesa, *Classical Indian philosophy of induction: the Nyāya viewpoint*, (Translator: Kisor Kumar Chakrabarti), , 
* Gangesa, *Tattva-cintā-maṇi*, (“Jewel”), translated by Stephen Phillips, *Jewel of Reflection on the Truth about Epistemology*. 3 volumes, London: Bloomsbury, 2020.
*
*

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:গ্ৰন্থ
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দৰ্শন
শংকৰ মিশ্ৰ

**শংকৰ মিশ্ৰ**, পঞ্চদশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত মিথিলাত এজন ভাৰতীয় বৈদিক পণ্ডিত আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় দৰ্শনৰ বৈশেষিক চিন্তাধাৰাৰ পণ্ডিত আছিল। বৈশেষিক দৰ্শন ভাৰতীয় দৰ্শনৰ ছয়টা ধাৰাৰ ভিতৰত অন্যতম।
## প্ৰাথমিক জীৱন
ভাৰতৰ বিহাৰৰ মিথিলা অঞ্চলৰ মধুবনী জিলাৰ *সৰিসব পাহি* (অসমীয়া উচ্চাৰণ “চৰিচব পাহি’’) গাঁৱত এক মৈথিল ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত শংকৰ মিশ্ৰৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ ন্যায় শাস্ত্ৰৰ পণ্ডিত আয়াছী মিশ্ৰ ( ভৱনাথ মিশ্ৰ)ৰ পুত্ৰ। কিংবদন্তি অনুসৰি ভগৱান শিৱ নিজেই পণ্ডিত আয়াছী মিশ্ৰৰ পুত্ৰ হিচাপে শংকৰ মিশ্ৰৰ ৰূপত অৱতাৰ লোৱা বুলি কোৱা হয়। কোৱা হয় যে শংকৰ মিশ্ৰই মিথিলাৰ ৰজা ভৈৰৱসিংহৰ দৰবাৰত সংস্কৃত শ্লোকত নিজৰ পৰিচয় দিছিল, যেতিয়া তেওঁৰ বয়স মাত্ৰ পাঁচ বছৰ আছিল। 

সংস্কৃত শ্লোকটো আছিল,

শিশু ল’ৰাটোৰ অদ্ভুত কাব্য প্ৰতিভাৰদ্বাৰা ৰজা প্ৰভাবিত হৈছিল। তাৰ পাছত ৰজাই কণমানি ল’ৰা শংকৰ মিশ্ৰক পুৰস্কাৰ হিচাপে এডাল সোণৰ হাৰ প্ৰদান কৰিলে। ইয়াৰ পিছত সৰু ল’ৰাটোৰ পিতৃ আয়াছী মিশ্ৰই ল’ৰাটোৰ জন্মৰ সময়ত ল’ৰাটোৰ মাকক সহায় কৰা *চামাইন* বুলিও কোৱা ধাইগৰাকীক সোণৰ হাৰডাল উপহাৰ দিলে। কোৱা হয় যে, শংকৰ মিশ্ৰৰ জন্মৰ সময়ত তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃৰ হাতত ধাইক মাননি বা উপহাৰ দিবলৈ টকা নাছিল, সেয়েহে ধাইগৰাকীক প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল যে, তেওঁলোকে পুত্ৰৰ প্ৰথমটো উপাৰ্জন প্ৰসূতিৰ সেৱাৰ মাননি হিচাপে উপহাৰ দিব। ইয়াৰ উপৰি কোৱা হয় যে, ধাইগৰাকীয়ে উপহাৰস্বৰূপে পোৱা সোণৰ হাৰৰ ধনেৰে গাঁওখনত এটা পুখুৰী খনন কৰিছিল।
## শৈক্ষিক জীৱন আৰু বৃত্তি
শংকৰ মিশ্ৰই তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহত উল্লেখ কৰিছিল যে, তেওঁৰ পিতৃ আয়াছী মিশ্ৰই কন্ঠ বিদ্যা পৰম্পৰাৰ অধীনত সকলো জ্ঞান দিছিল। 
কণ্ঠ বিদ্যা মানে মৌখিক আবৃত্তিৰ দ্বাৰা লাভ কৰা জ্ঞান। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে, তেওঁ লিখা সকলো গ্ৰন্থ পিতৃৰ পৰা পোৱা জ্ঞানৰ পৰা সৃষ্ট। পিতৃৰ মুখৰ পৰা মৌখিক আবৃত্তি শুনি তেওঁ গ্ৰন্থবোৰ লিখিছিল। তেওঁ ঊনৈশখন গ্ৰন্থ লিখিছিল।

শংকৰ মিশ্ৰ বৈদিক ঋষি মহৰ্ষি কণাদৰ বৈশেষিক সূত্ৰৰ ওপৰত লিখা টীকা উপস্কাৰৰ বাবে সুপৰিচিত। কোৱা হয় যে তেওঁ হয়তো ১৪৬২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আগতে উপস্কাৰ টীকা গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। 

একেদৰে তেওঁ *ৰসৰ্ণৱ* নামেৰে জনাজাত সংস্কৃত গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল, যিখন সংস্কৃত সাহিত্যৰ অতি বিখ্যাত গ্ৰন্থ। পিছলৈ ১৯২০ চনত পণ্ডিত অমৰনাথ ঝাই ইয়াৰ সম্পাদনা কৰে।

সংস্কৃত সাহিত্য আৰু ভাৰতীয় দৰ্শনলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে শংকৰ মিশ্ৰক **মহামহোপাধ্যায়** সন্মানীয় উপাধিৰে সন্মানিত কৰা হয়।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক
শ্ৰেণী:শিক্ষক
নব্য ন্যায়

ভাৰতীয় যুক্তি আৰু ভাৰতীয় দৰ্শনৰ **নব্য-ন্যায়** বা নব্য যুক্তিবাদী দৰ্শন খ্ৰীষ্টীয় ত্ৰয়োদশ শতিকাত মিথিলাৰ দাৰ্শনিক গংগেশ উপাধ্যায়ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু বংগত নবদ্বীপৰ ৰঘুনাথ শ্ৰীমণীয়ে অব্যাহত ৰাখিছিল। ই আছিল ধ্ৰুপদী ন্যায় দৰ্শনৰ বিকাশ। নব্য-ন্যায়ৰ ওপৰত অন্যান্য প্ৰভাৱ আছিল পূৰ্বৰ দাৰ্শনিক বাচস্পতি মিশ্ৰ (৯০০–৯৮০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু উদয়ন (দশম শতিকাৰ শেষৰফালে)ৰ ৰচনা। ১৮ শতিকালৈকে ভাৰতত ই সক্ৰিয় হৈ আছিল। 

গংগেশৰ তত্ত্বচিন্তামণি গ্ৰন্থখন আংশিকভাৱে অদ্বৈত বেদান্তৰ প্ৰতিৰক্ষামূলক শ্ৰীহৰ্ষৰ খণ্ডনখণ্ডখাদ্যাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ৰচনা কৰা হৈছিল, যিয়ে চিন্তা আৰু ভাষাৰ নিয়া তত্ত্বৰ এক সম্যক সমালোচনাৰ গোট আগবঢ়াইছিল। গংগেশে তেওঁৰ গ্ৰন্থখনত সেই সমালোচনাবোৰৰ কিছুমানক সম্বোধন কৰিছিল আৰু – তাতোকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল – ন্যায় দৰ্শনক নিজেই সমালোচনাত্মকভাৱে পৰীক্ষা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শ্ৰীহৰ্সই **ন্যায়**ৰ বাস্তৱবাদী অন্তৰ্নিহিততাক সফলতাৰে প্ৰত্যাহ্বান জনোৱাত ব্যৰ্থ হ’লেও তেওঁৰ আৰু গংগেশৰ নিজৰ সমালোচনাই ন্যায় চিন্তাৰ যুক্তিসংগত আৰু ভাষিক সঁজুলিসমূহ উন্নত আৰু পৰিশোধন কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা উলিয়াই আনিছিল, যাতে ইয়াক অধিক কঠোৰ আৰু নিখুঁত কৰিব পৰা যায়। 

তত্ত্বচিন্তামণিয়ে ভাৰতীয় দৰ্শন, যুক্তি আৰু বিশেষকৈ জ্ঞানতত্ত্বৰ সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল, যিবোৰ গংগেশে কঠোৰভাৱে পৰীক্ষা কৰিছিল, ন্যায় আঁচনিৰ বিকাশ আৰু উন্নতি কৰিছিল আৰু উদাহৰণ আগবঢ়াইছিল। বিশেষকৈ তেওঁৰ জ্ঞান বিশ্লেষণৰ ফলাফল আন দৰ্শনে গ্ৰহণ কৰি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। 

নব্য-ন্যায়ে এক অত্যাধুনিক ভাষা আৰু ধাৰণাগত আঁচনি গঢ়ি তুলিছিল, যিয়ে তেওঁক যুক্তি আৰু জ্ঞানতত্ত্বৰ সমস্যাসমূহ উত্থাপন, বিশ্লেষণ আৰু সমাধান কৰিবলৈ অনুমতি দিছিল। ইয়াৰ লগত বিশ্লেষণ কৰিবলগীয়া প্ৰতিটো বস্তুৰ নামকৰণ, নামকৰণ কৰা বস্তুটোৰ বাবে এটা পৃথক বৈশিষ্ট্য চিনাক্ত কৰা আৰু প্ৰমাণ ব্যৱহাৰ কৰি সংজ্ঞায়িত বৈশিষ্ট্যৰ উপযুক্ততা পৰীক্ষা কৰাটো জড়িত হৈ থাকে। ই সকলো ন্যায় ধাৰণাকে চাৰিটা মূল ভাগত প্ৰণালীবদ্ধ কৰিছিল যিবোৰ হ’ল (ইন্দ্ৰিয়-) উপলব্ধি (প্ৰত্যক্ষ), অনুমান (অনুমান), তুলনা বা সাদৃশ্য (উপমান), আৰু সাক্ষ্য(ধ্বনি বা শব্দ; শব্দ)। বাসুদেৱ সাৰ্বভৌম, ৰঘুনাথ শিৰোমণি, জগদীশ তৰ্কালংকাৰ, গদাধৰ ভট্টাচাৰ্য আৰু মথুৰানাথ তৰ্কবাগীশৰ দৰে মহান ষ্টালৱাৰসকলে বিষয়টোৰ বিকাশত অধিক অৰিহণা যোগাইছে। নব্য-ন্যায়ৰ আধুনিক বুজা-বুজিত অধ্যাপক জন ভাট্টাংকিয়ে যথেষ্ট অৰিহণা যোগাইছে।

## তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দৰ্শন