اذربيجان الغربيه (محافظه)

**مقاطعة أذربيجان الغربية** ( Persian   )  هيا  واحده من محافظات ايران الـ 31، وعاصمتها و أ كبر مدنها هيا أرومية .  فى شمال غرب البلاد، وتحدها تركيا ( محافظات أغرى وحكارى و إغدير وفان)، والعراق ( محافظتيين أربيل والسليمانية)، وجمهورية نخجوان ذاتية الحكم فى أذربيجان ، و محافظات أذربيجان الشرقية وزنجان وكردستان الايرانية. محافظة أذربيجان الغربية هيا جزء من المنطقة 3. هيا منفصلة عن ارمينيا بالحدود التركية القصيرة مع جمهورية أذربيجان . تغطى المحافظة مساحة 39487&nbsp;كم 2 ، أو 43,660&nbsp;كم 2 بما فيها بحيرة أرومية .
## تاريخ
تصغير|300x300بك|منطقة المقاطعة الحديثة باسم ماتيني، على عكس أتروباتينى شرق
الحضارة القديمة الرئيسية المعروفة فى المنطقة كانت  هيا المانيون ، هيا دولة عازلة بين نطاق نفوذ الأورارتيين والآشوريين . وتحدث المانيون بدورهم لغة مرتبطة بالأورارتيين. بعد سقوط آشور، اتعرفت المنطقة باسم ماتينى (أو ماتينى) فى المصادر اليونانية. و كانت ماتينى تحد أتروباتينى   شرق بحيرة أرومية. المنطقة معروفة باسم فاسبوراكان ونور شيراكان فى التاريخ الأرمنى وشكلت جزء مهم من ارمينيا التاريخية ،  كانت واحدة من مهد الحضارة الأرمنية . فى 26 مايو 451 م، خاضت معركة مهمة اوى أثبتت أنها محورية فى التاريخ الأرمنى. فى سهل أفاراير ، فى اللى يتعرف اليوم باسم تشورس فى مقاطعة أذربيجان الغربية، اشتبك الجيش الأرمنى بقيادة فاردان ماميكونيان مع الجيش الساسانى . و رغم انتصار الفرس فى ساحة المعركة نفسها، لكن المعركة أثبتت أنها انتصار استراتيجى كبير للأرمن، حيث مهدت أفاراير الطريق لمعاهدة نفارساك (484 م)، اللى أكدت حق ارمينيا فى ممارسة المسيحية بحرية.
فى أواخر القرن الرابع الميلادي، ضم الساسانيين المنطقة لولاية أدهورباداجان المجاورة للشرق. اسم أدهورباداجان، اللى عُرِّبَ بعدين لأذربيجان،  من أتروباتس ،   و هو ساتراب ايرانى من ميديا فى عهد الإمبراطورية الأخمينية ،  اللى أعيد تعيينه بعدين ساتراب لميديا فى عهد الإسكندر المقدونى .
المنطقة دى فى القرن السابع، كانت تحت الحكم الإسلامى. بعد ثورة بابك خرم الدين ، ضعفت قبضة الخلافة العباسية،و ده سمح بظهور بعض السلالات المحلية. بحلول النصف 1 القرن الحداشر، كان الأباطرة البيزنطيين يسعو جاهدين لتوسيع نفوذهم فى أراضيهم الشرقية، فى محاولة لاستيعاب السلالات الأرمنية غير المستقرة. فى  1021 و1022، قاد الإمبراطور باسيل التانى جيشه لحد خوى فى 175.&nbsp;كم من دفين ، و اخد  استسلام الملكية من سلالة آرتسرونى فى وان .  قبائل السلاجقة التركية، اللى قاومها الأكراد الهادابانيون المحليون فى البداية، غزت المنطقة فى النهاية فى القرنين الحداشر و أوائل القرن الاتناشر. خلال حكم التيموريين فى القرن الاربعتاشر، كسبت خوى دور مهم فى كل اماكن المنطقة. بعد الهادابانيين، حكمت المنطقة 3 إمارات كردية تانيه، هيا الموكريان فى الجزء الجنوبي، والبرادوستى فى الوسط، ودونبولى فى الجزء الشمالي، لعدة قرون، اللى انحازوا مؤقت لالعثمانيين أو الصفويين. وقعت معركة دمدم بين الصفويين والأكراد البرادوستيين المحليين فى دى المنطقة. بعد حصار طويل ودموى قاده الصدر الأعظم الصفوى حاتم بك ،  اللى استمر من نوفمبر 1609 لصيف 1610، تم الاستيلاء على قلعة دمدم . تم قتل كل المدافعين و أمر الشاه عباس الأول بمذبحة عامة فى برادوست ومكريان (كما ذكر إسكندر بيك المؤرخ الصفوى فى كتاب *عالم أراى عباسي* ) و أعاد توطين قبيلة الأفشار فى المنطقة فى الوقت نفسه قام بترحيل الكتير من القبائل الكردية لمنطقة خراسان ، حيث لسه الكتير من أحفادهم يقيمون هناك لحد اليوم.
الشاه عباس استعاد  السيطرة الصفوية بقوة، لكن خلال الغزو الأفغانى (1722–1728) بعد اكتر من قرن، استولى العثمانيين على المناطق الشمالية الغربية من ايران، لحد طردهم نادر شاه و أعاد تأكيد السيادة الايرانية على المنطقة وما وراها. احتل الجيش الروسى (القيصرى) المنطقة سنة 1909، ومرة تانيه فى فترتى 1912-1914 و1915-1918. احتل العثمانيين المنطقة فى فترتى 1914-1915 و1918-1919. احتلت القوات السوفيتية المنطقة سنة 1941،و ده اتسبب فى إنشاء دولة عميلة قصيرة العمر مدعومة من السوفييت تسمى جمهورية مهاباد ، من نوفمبر 1945 لنوفمبر 1946.
مقاطعات ماكو، وخوي، وسلماس، و أراسباران، ومنطقة أرومية، بقت حسب  التقسيم الإدارى فى القرن التسعتاشر، جزء من مقاطعة أذربيجان الايرانية الشمالية الغربية.   سنة  1937، أُعيد تسمية المقاطعة ل*شمال غرب* (مقاطعة شمال غرب).  بعد كده بوقت قصير، قُسِّمت مقاطعة أذربيجان لجزء غربى وشرقى أُعيدت تسميتهما ل*تشهاروم* (المقاطعة الرابعة) *وسوم* (المقاطعة التالتة)، على التوالى.  سنة  1961، أُعيدت تسمية المقاطعة الرابعة *ل أذربيجان الغربية* من قبل السلطات الايرانية.
بعض احداث القرنين التسعتاشر  والعشرين هي:
* هجمات الشيخ عبيد الله غرب و جنوب بحيرة أرومية سنة 1880م؛ 
* تمردات سمكو، غرب بحيرة أرومية من سنة 1918 لسنة 1922؛ 
* الاحتلال السوفييتى  سنة  1944؛
* تأسيس وتدمير حكومة الشعب الأذربيجانية فى  1945 و1946؛
* تأسيس وتدمير جمهورية مهاباد  سنة  1946 فى قضاء مهاباد؛
* قتال عنيف دورى من سنة 1979 لحد تسعينيات القرن العشرين  قرب  حدود العراق و ايران بين الميليشيات الكردية التبع لأحزاب السياسية الكردية والحكومة الايرانية. خلال أوائل التمانينات كانت أجزاء من المحافظة بره سيطرة الحكومة المركزية.
### ادعاء زرادشت
شوية باحثين مسلمين قالو  ان ميلاد النبى زرادشت كان فى دى المنطقة، بقرب بحيرة أورومية ، أو تشيتشيست أو جانزاك؛  الدراسات الحديثة تشير إن المواقع فى آسيا الوسطى هيا الاكتر احتمال.
## التركيبة السكانية
### اللغة والعرق
مافيش إحصائيات رسمية عن التركيبة العرقية أو اللغوية فى أذربيجان الغربية. أغلب سكان المحافظة من الأذربيجانيين والأكراد ، مع وجود أعداد أقل من الأرمن والآشوريين واليهود . بالنسبة لموضوع الأغلبية اللغوية فى المحافظة، اللغوى أنونبى جادل فى سنة 2019:
زى الحال فى معظم مناطق ايران، مافيش بيانات موثوق فيها أو مفصلة عن توزيع اللغات فى محافظة أذربيجان الغربية. فى شوية مناطق جوّه المحافظة الأغلبية فيها بتتكلم أذري، وده بيشمل كمان العاصمة أورمية. علشان كده – ويمكن كمان علشان اسم المحافظة – ناس كتير بيفتكروا إن اللغة الأذرى هيا اللغة الأساسية فى كل المحافظة. بس، بشغلنا التمهيدى فى الموضوع ده، واللى اعتمد على حسابات منطقة بمنطقة... لقينا إن ممكن تكون الكردية هيا فعل اللغة الأم للأغلبية البسيطة من سكان المحافظة
#### توزيع
الأكراد  بيسكنو مقاطعات بوكان  ومهاباد  وأشنوية  وبيرانشهر  وسردشت  ، سكان مختلط من الأذربيجانيين والأكراد  بيسكنو مقاطعات تشالدوران  وماكو  ومياندوآب  ] ونقادة  وسلماس  وتاكاب. كما تضم سلماس أقلية مسيحية.
### سكان

فى وقت التعداد الوطنى سنة 2006، عدد سكان المقاطعة 2,831,779  انسان  فى 655,260 عيله.  أحصى التعداد اللى بعد كده    سنة  2011 3,080,576  انسان  فى 822,152 عيله.  قاس تعداد سنة 2016 عدد سكان المقاطعة بـ 3,265,219  انسان  فى 935,956 عيله.
### التقسيمات الإدارية
477x477بك
الجدول اللى جاى بيورّى تاريخ السكان والتغيرات فى البنية الإدارية لمحافظة أذربيجان الغربية على مدار تلات إحصاءات ورا بعض.

### المدن
حسب تعداد سنة 2016، فيه 2,136,203 شخص (أكتر من 65٪ من سكان محافظة أذربيجان الغربية) عايشين فى المدن اللى جاية: 

## المدن والبلدات الكبرى

## اماكن

* ارمنلى
* اذرى
* اروميه
* مهاباد
* شارزور
* شين اباد
* زيوه
* مزرا
* كيتكه
* سرتنغ
* سياقول السفلى
* برده رشان
* سرهولان
* عولاكرده
* ميرغرو
* شيخان
* يارالى
* آفان
* شوراويه
* قره تشلان
* زينده قول
* قشقونه السفلى
* قلاجوغه
* كانى سبى
* حاجى ماميان
* تنغ بالكه
* باغردان العلياء
* سلوك (ايران)
* قلاتى سنان
* غرده بردان
* قره داغ
* سورخاو
* دزغير
* غويك تبه
* خانغيه
* قوبى بابالى
* خره جو
* سرتان
* غراويه
* ئوزون تاش
* غاغش السفلى
* قالويه زندان
* سيرو (ايران)
* باى برد
* سياقول العلياء
* بلكيه
* حسن تشب
* اصحاب
* خاتون استى
* قوزلوجه
* كانى ميران
* غاغش العلياء
* كاولان السفلى
* غومليان
* داغه
* غيادروان
* مرانه
* مازليه
* رفته
* كولتبه (ايران)
* دوسيد
* كونه ديه
* دولبمو
* كاولان العلياء
* قره قاتش
* تشومل
* يكشوه
* تيكانتبه
* سولغه
* كامم
* هرميه
* بيرم (قريه, ايران)
* آميد
* بادام
* مير اباد
* جانداران
* سيلم
* آتشى دره
* يلتمر
* كانى رش
* كانى سيو
* قشقونه العلياء
* كاويس
* قوزلو العلياء (ايران)
* خال دليل
* باغردان السفلى
* قوزلو السفلى
* حاجى خوش
* ميره سيه
* بيتاس
* مايغه
* شكربغ
* شيخ يوسف
* سمينو
* بيرميكاييل
* آزاد
* كيسلان (ايران)
* بينغوين
* اداغان
* اغدونلو
* اغ غل
* اغبلاغ تشمنلو
* اغ بلاغ مخور
* اغشلو
* هابلس
* هاتشه سو
* غوزل بلاغ
* ترك ويران
* مامالو
* غل تشرمو
* بايرام قلعه سى
* زرى
* كفتشرين
* المالو (ايران)
* تشاليان
* قره غل (ايران)
* تاريميش
* راويان
* قيله ليق
* برجوك (ايران)
* بلبان
* كركوش
* جنغ سر
* قزل اغل
* تشكمه زر
* دمدم
* غوغرد
* يار باقلو
* جمغه
* قورشاق لو
* كلوس
* نجاوه
* شتمان
* دولا بسان
* انديزه
* سليم بيغ
* قره خضر (ايران)
* توبز اباد
* رزغارى
* بوبانه
* غرجال سفلى
* قور تشاوه
* بيركانى
* بن اباد
* نلاس
* برغشاد
* باش كهريز
* ايل بلاغى
* ملا اسماعيل
* صمد يوردى
* دانا بلاغ
* كورا بلاغ
* تيز خراب
* على كندى
* قرايى
* بشكله
* تولى (ايران)
* زين دشت
* برده سور
* قره قوش عليا
* قوردريك عليا
* كوتشلوى سفلى
* شمو سيلابى
* سوليك
* باش برد
* اق بلاغ سفلى
* اق بلاغ عليا
* قينر عليا
* اوغن
* لك بن
* توان (ايران)
* زبكا
* قوبه (ايران)
* كوتشلوى عليا
* قاباخ تبه
* حمزيان سفلى
* صالح اباد
* مغول (ايران)
* دشتى
* سنجله
* كندره
* بيرهادی
* سيلوه
* تشوبانلوى سفلى
* برده سور (ايران)
* ماشكان
* توجاله
* اغ باش
* على شيخ
* سنت سفلى
* بلسور عليا
* قورقان
* شوريك
* قوردريك سفلى
* شينو
* كاجه
* توجل
* كودله
* وليو
* مخور
* ديزج الند
* كابوت
* نوايى
* قارنجه
* محمد شلى
* اريغلو
* نارست
* سرشيو
* جبرند
* اغلان
* دولتو
* نلوسه
* نواوه
* بزيله
* بلسور سفلى
* زارعان
* قيز اولن
* مهلزان
* بيشاسب
* نوتشوان
* تشوالان
* خليسان
* حبشى (ايران)
* غرم دره
* ممش خان
* قياسى
* كلوانس
* ديوالان
* مامزينه
* زمزيران
* خضرلو (ايران)
* ملك لو
* تمر (ايران)
* قينر سفلى
* خانه دام
* قزلداش عليا
* شيوه صل
* شيوه جو
* دوز اغل
* ايشغه سو
* احمد بريو
* غورانغان
* باراستان
* شور غل
* قزلداش سفلى
* زنغلان
* غرجال عليا
* حسن كندى (ايران)
* غاكوجه عليا
* شيخ سلو
* زنجيره
* خورابلو
* تشمان
* تويى
* كاى (ايران)
* بخش كندى
* كانى كله
* كانى باغ
* كانى ملا
* جلديان
* غرده سور
* غاكوجه سفلى
* نوشان سفلى
* نوشان عليا
* اخيان
* غرد مراد بغ
* كانى اشكوت
* هوارابيد
* ميناس
* قزلجهغل
* اوعلى
* دولى غوزان
* سرين تشاوه
* حاجى غلده
* كيله عليا
* غله بران
* يوسفكندى
* طاهرآباد
* كانى كيسلان
* كورابلاغ
* بابكر اباد
* غرغول عليا
* شليم جاران
* ميشه ده عليا
* غرغول سفلى
* يتيماغلى
* سيوه كده عليا
* تاجخاتون
* دالاوان
* شهرك شهيد رضوانى لك بن
* ميشه ده سفلى
* داشبند
* نور اباد (ايران)
* سيوه كده سفلى
* شيرينبلاغ
* اردوغاه اوارغان عراقى
* بالابان
* حمزه اباد سفلى
* حمزه اباد عليا
* اب غرم
* كانى بداغ
* تشوبانلوى عليا
* خرنج
* ديبك
* قمشكان عليا
* بالاكهريز
* قوزلوى خانيه
* ياقوش
* الهورديكندى
* كله كين
* حاجياحمدكندى
* برايم اباد
* حسينآباد (ايران)
* قنات ميرزاجليل
* غرد كولان
* جران
* آخورلو
* قرهتبه
* ديلزه
* تشيانه
* حمزيان عليا
* نمينجه
* تشيركندى
* سه غردكان
* خرابا
* لاوين
* مزرعه تمرتشين
* قلعه سيد احمد
* شهرك ديلزه مكان مستقل
* خان تختى
* كاسوره ده
* دربكه (قريه)
* برده قل
* واوان
* غرديم خانه
* بركمران
* اق زيارت
* اشنوزنغ
* ريغ اباد (ايران)
* غرد اشوان
* خره بردشان
* زينوايجان
* شغفتى
* كنده قولان سفلى
* يادغارلو
* كهنه لاهيجان
* شهرك صنعتى بيرانشهر
* ايدلوى سفلى
* غنه دار
* غوجار
* كيله سيبان
* بسوه
* باغ درق
* ويشلق عليا
* كانى سفيد
* قوتشاش
* شوركهريز
* دامداما
* كوليج
* بيريادغار
* بيغدرويش
* زنغلان عليا
* بابلآباد
* حسينبيغلو
* قزقابان
* ديزج حاتمخان
* قرهكهريز
* اسماعيلكهريزى
* كاملآباد
* زنغلان سفلى
* غل اباد (ايران)
* ارمنى بلاغى
* خالدار
* ناتشیت
* يوشانلو
* خوشاكو
* ويشلق سفلى
* سيداوا
* زرغتان
* نظمى كندى
* طوره
* غلدور
* خلج عجم
* خلج كرد
* كش ارخى
* زرى خان
* بابور كرد
* برد رش سفلى
* تشخماق
* تودان
* برد رش عليا
* قره ناز
* صبير خان
* اق توبراق
* سنق
* بابور عجم
* احمد رسول
* لغز
* اوتش حصار
* قارنيياريخ
* طومار كندى
* يولا غلدى
* هدر
* عظيم كندى
* مرغه بيرغه
* كانى اسبان
* ديزج طويل
* قره اياق
* تششمه (ايران)
* تشاوغون
* كليسا
* كهريزان
* غوغردتشى
* اورتاكند (ايران)
* اشترمل
* قاباخ بلاغ
* كشتاز
* ارباليق
* ملا احمد
* بيانتشلى عجم
* ورمزيار
* داش فشل
* قوشا بلاغ
* حلوه
* ورغل (ايران)
* قراول خانه
* مصطفى اباد
* قزل قشلاق
* تبه باشى نماز
* على كند
* قازان سر
* قورد الدرن كرد
* قورد الدرن عجم
* اغلیان
* اسبوغه
* همبا (ايران)
* صوفعلى
* بدولى
* غرد قبران
* علوجنى
* حصار بلاغى
* قره زمين
* توباغاتش
* قوشخانه عليا
* طوره (ايران)
* عليار (ايران)
* قرقتشى
* ايشغه
* حاجى لك
* غوث اباد
* قريس
* اتا بلاغى
* کهنه ملالر
* اغبلاغ سقار
* بيانتشلى كرد
* يلكلو
* دوه شهرى
* كندال
* رحيم خان
* جبيغلو
* شورجه (ايران)
* صوفى (ايران)
* كانى محمد على
* بند مجید خان
* سوره بان
* سارمساقلو
* كانى شقاقان
* بتك لو
* بابا نظر
* نخطالو
* حصارلو
* كانى قلعه
* غل مرز نیك
* سريل اباد
* قيانكندى
* جمالكندى
* زارنجى
* ملالر
* اغبلاغ همدانى
* سارياجاق
* قميش لو
* اولامتشى
* قطار داش
* كانى غوزله
* قارنجه کوتشك
* حسين على كندى عجم
* امن كندى
* ملحملو
* جان اقا
* كانى نوبته
* ممه كندى
* باش اتشيق
* حيدر باغى
* اورتادرق
* قارنجه بزرغ
* اوزون قشلاق
* سليمانعاقل
* قره كهريز
* اربط سفلى
* اربط عليا
* قره بوغاز
* كانى خليلان
* تيمور اباد
* عبداله تبه سى
* اغبلاغ عليا (ايران)
* برده رشان (ايران)
* شريف كندى (ايران)
* طاهر اباد
* بيوك بلاغ
* ياستى كند
* سيران (ايران)
* ات دره سى
* اوتش تبه (ايران)
* بايرام كندى (ايران)
* غوزللوى سفلى
* سراب رحيم خان
* قلعه رسول سیت
* تازه كند اغبلاغ
* ولديان
* تازه كند نصرت اباد
* غوزللوى عليا
* كول اباد
* مرغن اسماعيل كندى
* حاجى اباد اختاتشى
* سارى قميش
* اغبلاغكليساكندى
* علياباد
* قوجه
* محمد قلى قشلاق
* مسجد (ايران)
* غوزلى
* يهرلو
* تشبدره
* قزلبلاغ
* قوتش كندى (ايران)
* اقكند
* عبدالله اباد (ايران)
* اقابيك
* بيجان
* جل
* سلمانآباد (ايران)
* احمد اباد قاشقاغوز
* نخود دره
* تشهار قلعه
* طاس كند
* باداملو (ايران)
* سارى باغ
* درويش رش
* احمد غريب (ايران)
* كجوت
* باش بلاغ (ايران)
* تبى
* رند
* هورو
* تشمنلو
* مخند
* حاجو
* بلجك
* قلدره سفلى
* قلدره عليا
* قاجر
* سارنج
* غاموس
* تركمه
* تاجدو
* على فراش
* خلخله
* سوريك (ايران)
* حاجى كندى (ايران)
* نوبار
* قرالى
* طرغه
* هندور
* اولنلر
* حسوشكى
* حسوشيرى
* سالبند
* مايل كندى
* قوتشعلى
* يخلقان
* سارى قورخان
* حسولزغى
* ماراكمى
* بنجرلو
* سرباغتشه
* قره خاج
* باش كند
* شيخعلى جان
* علو حاجى
* قادرقامو
* جان عزيز
* غل عالى
* موس (ايران)
* ذلكه سفلى
* قم قشلاق
* شوراق غل
* تبه بور
* قره بابا (ايران)
* تخته دوز
* خرمن يرى
* درغاه قلى
* خزر قشلاق
* قورى بلاغ
* شاطر
* محمود اغلى
* عيسی خان
* جغن لوى عجم
* على قندو
* قلیج
* تيكمه عجم
* ذلكه عليا
* ديبك (ايران)
* تركان
* ميرزا خليل
* كاروان قران
* شهرى كند
* علياباد نخود دره
* بوغداداغى
* تشمبان
* غله زاغسى
* موليك عليا
* تاتار (ايران)
* تيكمه كرد
* ملحم
* كليك (ايران)
* قشلاق نعمو
* عيسی كندى
* قره قويون
* كشمش تبه
* حاشى اباد
* لاسه غلان
* قورى شكاك
* بوغلمش
* ميلان (ايران)
* غدايى
* شاه اباد
* درويش كندى
* نهالستان
* ميرزا دولماز
* سقزلو
* حاسين كوتشك
* عبد اله كندى
* حاسين بزرغ
* باغتشه جوق
* دوكتشى
* كلتغه
* روض
* داره غردله
* کوکه
* كهريز مايل كندى
* قزل ارخ عليا
* سدل
* سید اباد قاجر
* ملا حسن
* اينتشه نور اله
* اغوران
* اغديزج
* باغتشه (ايران)
* دانالوى كوتشك
* دانالوى بزرغ
* جغن لوى كرد
* قزل ارخ سفلى
* قزل داغ عجم
* غرغره
* غول
* كنغرلو
* مراجل
* تليم خان عليا
* تليم خان سفلى
* قزل داغ كرد
* يارم قيه وسط
* يارم قيه عليا
* قشلاق بهلوله
* قاطانقر
* درزيولى
* يارم قيه سفلى
* جانبلاغ
* اطاقلو
* سغريك
* مادلو
* محمد كندى
* خولينه
* ايلان قره سفلى
* خان قلى
* ايلان قره عليا
* يعقوب على كندى
* حراملو
* درویشان
* كوسه كندى
* ولى كندى
* اينتشه حاج محمد
* حاجى حسن (ايران)
* ياسيكند
* قوره براز
* اقدوز
* اوتش دره
* ترك دره
* کهریز سردار
* کانى بانکه قاجر
* قادوكندى
* ديم قشلاق عليا
* غزلان
* معصومكندى
* کانى رش
* قره داغ (ايران)
* بيتشاقتشى
* سانجود
* زيد كندى
* كهريز قلعه درسى
* تازه كند اداغان
* خان صدر
* كرد كندى (ايران)
* دليكداش
* بابانور
* تاتكندى
* قرمزداش
* تشخوركند
* علم اباد (ايران)
* دولانقير
* قزل قبر
* هواره برزه
* غلاشاقى
* جليلكندى
* حمزه اباد
* طومار اغاج
* تغنيتوسط
* داردرهسى
* خزايى سفلى
* تشراغ ابدال
* حمزه قاسم
* خزايى عليا
* الى بالتا
* بير احمد كندى
* آلبلاغ
* ینغیجه
* ملحملو سفلى
* قلعه قورينه
* اسدالهكندى
* ملحملو عليا
* غرده قل
* كنده قولان عليا
* باغتشه ميشه
* تختروان سفلى
* بادغان بيرانشهر
* زيدان
* تركمان كندى
* بغلتشى سفلى
* بغلتشى عليا
* خانبغلتشى
* يكماله سفلى
* انبار سفلى
* تغنيت عليا
* انبار عليا
* اينتشه عليا
* اينتشه سفلى
* زاويه سفلى
* زاويه عليا
* قل حسن
* عيسيغليك
* انبارماران
* تختروان عليا
* ريحانلوى سفلى
* قزل قيه عليا
* قزل قيه سفلى
* منصور كندى
* برده نقشينه
* عموخانزى عليا
* قره تشيبلاغ
* حسناوا
* غتشى قلعه سى
* تولكيتبهسى
* قرمزيداشانبار
* ريحانلوى عليا
* عموخانزى سفلى
* هوبه كوخان
* قزل قيه وسطى
* مخور (ايران)
* ريحانلويوسطى
* جغنلو
* شيخسلوى عليا
* كران (ايران)
* شيخسلوى سفلى
* ارمناك عليا
* بادين اباد بيران
* اينغى كند
* بيغ تولى عليا
* اق بلاغ ميدان
* قاشقابلاغ سفلى
* ارمناك سفلى
* بن دره (ايران)
* ساروقاميش
* ده ويس اقا
* قشلاق تلخاب
* اينتشهصلاح عليا
* كركره
* غدكلو (ايران)
* قويجق
* زينال كندى
* اينتشهصلاح سفلى
* اينتشه
* سعيدآباد (ايران)
* نادرآباد
* خانامير
* قرهجهوران عليا
* باييزآباد
* تقيكندى
* قرهجهوران سفلى
* كوخان
* باغ عليا
* كاسه غران
* قز قلعه
* ملا كندى (ايران)
* قشلاق زينال كندى
* دلك داش (ايران)
* شيرين اب
* زنغى اباد (ايران)
* ده منصور (ايران)
* سليمان اباد (ايران)
* رسول اباد (ايران)
* مرجان اباد
* محمود اباد عليا
* اسماعيل كندى
* قشلاق حاجى حسن
* ميرزاحسام
* راجان
* صدقيان
* تشورس
* عولاوا
* بیرولى باغى
* غرده بن
* قلایتشى
* سرو كانى
* غرد كسبيان
* سوغان لو
* السرمه
* غلو (ايران)
* حلفله
* اخته خانه
* قره قوش سفلى
* غرداسه
* حمزه كندى
* كبله حسن
* ايدلوى عليا
* محمود اباد سفلى
* بيغكندى
* مرغن وسط
* مرغن قديم
* اينتشه قديم
* يلى بلاغ
* محمد كريم كندى
* مرغن عزيز اباد
* منوتشهرى (ايران)
* دايه شيخى
* بادمحمود
* قورى درق
* سلطان احمد
* قلعه تبه
* غريك
* قلاته رش
* برده زرد
* قرهاغل
* سيستك عليا
* نبيكندى
* باغ سفلى
* عباسكندى
* داره سنجى
* تك اغاج
* شیخ على (ايران)
* غوى خرابه
* نهر زارينيه
* محافظه اذربيجان الغربيه
* اروميه (بحيره)
* نهر زنچمار
* بسطام (قريه ايرانيه فى محافظه اذربيجان الغربيه)
* آزادجان
* قجیآباد
* زيوة (محافظه اذربيجان الغربيه)
* قرة اغاج
* دربند (محافظه اذربيجان الغربيه)
* فيضآباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* تازة كند (محافظه اذربيجان الغربيه)
* خانقاه (محافظه اذربيجان الغربيه)
* عليآباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* زنغ اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* اسلامآباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* احمد اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* كای
* كاسب (محافظه اذربيجان الغربيه)
* اسكلهدریا
* قزلجة (محافظه اذربيجان الغربيه)
* جلیار
* سدمخزنیحسنلو
* برجو (محافظه اذربيجان الغربيه)
* غنبد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* قویطال
* سویناس
* جلینان
* كلهدنداوی
* دولبهار
* عینملا
* قرة اغاج (محافظه اذربيجان الغربيه)
* میرهده
* كلهكاوی
* قصريك (محافظه اذربيجان الغربيه)
* كولهسرمرجان
* جردشیلان
* كورهاجرنعمت
* كوشجهدره
* قرة بلاغ (محافظه اذربيجان الغربيه)
* راهدارخانهقوشچی
* عزت اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* كورجه (محافظه اذربيجان الغربيه)
* عباس اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* قرة غل
* كانیعلیجرده
* غوغ تبه (محافظه اذربيجان الغربيه)
* چهارجاه (محافظه اذربيجان الغربيه)
* محمودآباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* جنهدار
* جاومیشان (محافظه اذربيجان الغربيه)
* زاغة
* ينغجة (محافظه اذربيجان الغربيه)
* اغبلاغ (محافظه اذربيجان الغربيه)
* ينغى كند (محافظه اذربيجان الغربيه)
* شوريك (محافظه اذربيجان الغربيه)
* داشبلاغ (محافظه اذربيجان الغربيه)
* عجمى (محافظه اذربيجان الغربيه)
* سنغر (محافظه اذربيجان الغربيه)
* حصار (محافظه اذربيجان الغربيه)
* باغتشه (محافظه اذربيجان الغربيه)
* محمد اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* اجریقاش
* على اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* قرة تبة (محافظه اذربيجان الغربيه)
* سید اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* قرة زاغ
* درويشالى
* عنتركندى
* صدرالدين
* جباركندى
* تبت (محافظه اذربيجان الغربيه)
* سردار اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* خواجة لو
* مرقشه
* تشهار دیوار
* حسن اولان
* صفيار خان
* دولت اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* حسین اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* بفروان
* فرودجاهاورمیه
* كهریزه علیبایزید
* ميدان (محافظه اذربيجان الغربيه)
* آبغرم (محافظه اذربيجان الغربيه)
* مزرعه (محافظه اذربيجان الغربيه)
* حسنلو (محافظه اذربيجان الغربيه)
* قوزلوجة
* باغلوجه (محافظه اذربيجان الغربيه)
* تلخاب (محافظه اذربيجان الغربيه)
* امين اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* غنج اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* حسين اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* تازة اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* خير اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* يوسفآباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* فتح اباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* كهنهدهدوم
* حاجى حسن (محافظه اذربيجان الغربيه)
* خضرلو (محافظه اذربيجان الغربيه)
* اهرنجان
* كپهكند
* جابازله
* كیچآباد
* كوسهكهریز
* جردهرش
* كانیكوتر
* كوتر (محافظه اذربيجان الغربيه)
* جوله
* جردیعقوب
* جردهجرو
* جاپیس
* كهریزه شیخان
* حاجیآباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* خاتونباغ
* پاییندره
* حمزهآباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* حاجیعلیكند
* چوملان
* هفتوانه
* قورغان
* قزلجه سفلی (محافظه اذربيجان الغربيه)
* قمطره
* قلعهجوغه
* قرة قشلاق
* قرهخان
* عیسیكند
* قاضیآباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* قزلقپی
* شیلانآباد
* قرهقشلاق
* قمقلعه
* قلقله (محافظه اذربيجان الغربيه)
* قلات (محافظه اذربيجان الغربيه)
* ساروانه
* دریاز
* سلیمساغول
* خلیفه
* خانقاهخانجه
* داشتیمور
* دارهلك
* خطایی
* سلكه (محافظه اذربيجان الغربيه)
* دوستعلی
* دهبكر
* زجدراو
* داشخانه (محافظه اذربيجان الغربيه)
* خورخوره (محافظه اذربيجان الغربيه)
* تكانلوجه
* امینآباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* باجوند
* اوزوندره سفلی
* لج
* بصری
* برهان (محافظه اذربيجان الغربيه)
* بردهمیش
* اوزوندره علیا
* توتاغاج
* ترشكان
* بوزه (محافظه اذربيجان الغربيه)
* اوطمیش
* زاوية (محافظه اذربيجان الغربيه)
* قهوهخانهحاجیكریمی
* باش بلاغ (محافظه اذربيجان الغربيه)
* كردكندى (محافظه اذربيجان الغربيه)
* ابراهیمه
* البلاغ (محافظه اذربيجان الغربيه)
* خاتونخاص
* پیربله
* یادآباد علیا
* كلیجه (محافظه اذربيجان الغربيه)
* یوسفكندی
* یادآباد سفلی
* قرهبلاغ (محافظه اذربيجان الغربيه)
* سیچانبلاغی
* بلالآباد (محافظه اذربيجان الغربيه)
* دهستان دشت (بخش مركزی شهرستان مشجین شهر)
* مقاطعة جايباسار الشرقيه الريفيه
* دهستان زنجبار
* قسم بسطام الريفى (ازربيجان الغربيه)
* شهرستان ارومیه
* شهرستان سلماس
* شهرستان نقده
* شهرستان تكاب
* شهرستان مهاباد
* شهرستان چالدران
* شهرستان خوی
* شهرستان سردشت
* شهرستان شاهیندژ
* شهرستان میاندوآب
* شهرستان پیرانشهر
* شهرستان اشنویه
* شهرستان بوكان
* شهرستان ماكو
* شهرستان شوط
* شهرستان چایپاره
* شهرستان پلدشت
* بخش وزینه شهرستان سردشت
* حصار (قريه فى ازربيجان الجربيه)
* زيوة (قريه فى ازربيجان الجربيه)
* دولت اباد (قريه فى ازربيجان الجربيه)
* احمد اباد (قريه فى ازربيجان الجربيه)
* قزلجة (قريه فى ازربيجان الجربيه)
* تازة كند (قريه فى ازربيجان الجربيه)
* على اباد (قريه فى ازربيجان الجربيه)
* ارسى (قريه فى ازربيجان الجربيه)
* آجاسور
* نهر زولا
* قرة بلاج (ازربيجان الجربيه)

## جغرافيا
### موقع
محافظة أذربيجان الغربية فى شمال غرب ايران، و مساحتها 43660 كيلومتر مربع، بما فيها بحيرة أرومية .
### مناخ
الرياح الباردة اللى جاية من الشمال بتأثر على المحافظة فى الشتاء، وبتسبب تساقط تلج تقيل.  و حسب  البيانات الجوية المتوفرة، تتفاوت درجات الحرارة المحلية جوه المقاطعة. ويتراوح متوسط درجة الحرارة بين 9.4 و10.4 درجة مئوية.&nbsp;°C فى بيرانشهر ل11.6&nbsp;°C فى مهاباد، و 9.8&nbsp;°C فى أرومية ، 10.8&nbsp;°C فى خوي، 9.4&nbsp;درجة مئوية فى بيرانشهر ، و فى مهاباد 11.6&nbsp;°م. حسب البيانات نفسها،  أعلى درجة حرارة فى المحافظة توصل 34&nbsp;°م فى يوليو، و أدنى درجة حرارة هيا -16&nbsp;درجة مئوية فى يناير. أقصى تغير فى درجة الحرارة فى الصيف هو 4 درجات مئوية.&nbsp;°C و فى الشتاء 15&nbsp;°م.
## عاثار
اتأسست مستوطنات دائمة فى المحافظة من بدرى اوى، من حوالى الألفية السادسة قبل الميلاد، وده اللى أثبتته الحفريات فى أماكن زى تيبى حسنلو. فى حسنلو، اتلاقى فازة دهب مشهورة سنة 1958. المحافظة كمان فيها موقع تيبى حاجى فيروز، واللى فيه من أقدم الأدلة اللى اتلاقت فى العالم على إنتاج النبيذ .  *تيبى غوي* هو موقع مهم آخر، حيث  اتلقا  لوحة معدنية يرجع تاريخها لسنة 800 قبل الميلاد تصور مشهدًا من *ملحمة جلجامش* .
آثار زى دى ، ومعاها موقع تخت سليمان الساسانى اللى موجود فى قائمة اليونسكو للتراث العالمي، الأهمية الاستراتيجية والتاريخ العريق للمحافظة على مرّ آلاف السنين. وتتمتع المحافظة إجمال بوفرةٍ من المعالم التاريخية، علشان تضم 169 موقع مُسجل عند منظمة التراث الثقافى الايرانية .
## التعليم العالى
اتبنت جامعة أرومية سنة 1878 على ايد مُبشّر امريكانى من الطائفة المشيخية . كما أُنشئت فيها كلية طبية ، برئاسة جوزيف كوكران و فريق من الأطباء الامريكان. دُفن كوكران وزملاؤه فى مقبرة قديمة  قرب  أرومية . يذكر موقع جامعة أرومية الإلكترونى عنهم ما يلي:
: "هناك يرقدون فى سلام بعيد عن وطنهم، والنقوش التذكارية على قبورهم ترمز لجهودهم وتفانيهم علشان الإنسانية."
المقاطعة اليوم فيها مؤسسات تعليم عالى :
# جامعة أورميا دانشگاه ارومیه | جامعة أورميا
# جامعة أرومية للعلوم الطبية
# جامعة أرومية للتكنولوجيا
# جامعة آزاد الإسلامية فى أرومية 
# جامعة آزاد الإسلامية فى سلماس
# جامعة آزاد الإسلامية فى خوي 
# جامعة آزاد الإسلامية فى بيرانشهر
# جامعة آزاد الإسلامية فى مهاباد
## شوف كمان

## مصادر

## لينكات برانيه

* الموقع الرسمى لمكتب محافظ أذربيجان الغربية
* بوابة حكومة أذربيجان الغربية
* وكالة أنباء أرومية الرياضية 
* منظمة إدارة محافظة غرب أذربيجان   
* منظمة التراث الثقافى لأذربيجان الغربية
* صور حديثة من أذربيجان
* محمية المحيط الحيوى لبحيرة أرومية التبع ليونسكو

تصنيف:محافظات ايران
تصنيف:Coordinates on Wikidata
تصنيف:مقاطعات اذربيجان الغربيه