على مصطفى مشرفة

**على مصطفى مشرفه** كان عالم فيزيا نظريه مصرى، و واحد م اللى نشرو ابحاث تأسيسيه ف نظرية النسبيه و نظرية ميكانيكه الكوانتم لما كات النظريات دى لسه ف مراحل الولاده و التأسيس ف بدايات القرن العشرين، يعنى واحد من علمات الفيزيا اللى شاركو ف تطوير نظرية النسبيه و نظرية ميكانيكه الكوانتم؛ عشان كده على مصطفى مشرفه نقدر نسميه **اينشتاين المصريين**.

مشرفه خد البكالوريوس بمرتبة الشرف ف الرياضيات من جامعة نوتنجهام ف سنة 1920، خد الدكتوراه (PhD) بتاعتو ف سنة 1923 من كلية الملك ف لندن، و خد الدكتوراه ف العلوم (DSc) بتاعتو ف سنة 1924 من نفس الكليه، و بقا اول مصرى ياخد الدكتوراه ف العلوم (DSc) و نمره 11 علا مستوا العالم ف عدد العلما اللى خدو الدرجه العلميه دى.

مشرفه كان اصغر بروفسير ف الرياضيات التطبيقيه ف كلية العلوم ف جامعة القاهره، و بعد كده بقا اول عميد فيها. من اشهر تلامذتو عالمة الفيزيا المصريه سميره موسى.

## حياتو و دراستو
**حياتو:**

على مصطفى مشرفه اتولد ف دمياط، مصر، ف 11 يوليه 1898. عيلتو خسرو الارض و الفلوس بتاعتهم بسبب ازمة القطن بتاع سنة 1907. بعد ابوه ما مات ف سنة 1910 هوا اللى بقا مسئول عن امو و اخواتو اللى هما عطيه و نفيسه و مصطفى و حسن، و كان لسه عندو ساعتها يادوب 12 سنه. ده خلا مشرفه جد، متنظم، و خلاه يعتبر اللعب تضييع وقت.

**دراستو:**

مشرفه كان تملى اصغر واحد وسط زمايلو، و اكتر واحد متفوق فيهم. خد الشهادة "لابتدائيه" بتاعتو ف 1910 و كان ف المركز الاولانى علا مستوا مصر كلها. ف سنة 1914 خد البكالوريه بتاعتو و هو عندو 16 سنه، و بقا اصغر واحد خد الشهاده دى. بعد كده اتخرج م المدرسه العليا ف 1917، كان ف المركز الاولانى، و كان متميز اوى ف الرياضيات. ده خلا وزارة المعارف تبعتو لبريطانيا ب منحه عشان يدرس هناك.

مشرفه خد البكالوريوس بامتياز ف الرياضيات من جامعة نوتنجهام ف سنة 1920، و بسبب تميزو الملحوظ الاساتذه بتوعو طلبو من وزارة المعارف المصريه ان مشرفه يكمل دراستو ف كلية الملك ف لندن، و الوزارة المصريه وافقت و ادتو منحه تانيه عشان يكمل دراسة الدكتوراه بتاعتو هناك. ف وقت لما كان بيدرس ف الدكتوراه ف كلية الملك ف لندن عمل ابحاث علميه كتير اتنشرت ف مجلات علميه ليها صيت، و خد الدكتوراه (PhD) بتاعتو ف سنة 1923 ف اقل وقت ممكن مسموح بيه لاى حد ياخد فيه الدكتوراه حسب اللايحه بتاع كلية الملك ف لندن، و ده كان تحت اشراف عالم الفيزيا البريطانى اوين ريتشاردسون اللى واخد جايزة نوبل ف الفيزيا. ف نفس الكليه ف سنة 1924 على مصطفى مشرفه خد الدكتوراه ف العلوم (DSc)، و بقا اول واحد مصرى ياخد الدرجه العلميه دى، و بقا نمره 11 علا مستوا العالم ف عدد العلما اللى خدو الدرجه العلميه دى.

## بروفسير و عميد ف جامعة القاهره
مشرفه رجع مصر بعد ما كمل دراستو برا، و ف الاول بقا استاذ مساعد ف الرياضيات التطبيقيه ف كلية العلوم ف جامعة القاهره، مش بروفسير، عشان مكانش لسه كمل 30 سنه اللى هوا اقل سن عشان حد يبقا بروفسير ف الجامعه ساعتها. بس ف سنة 1926 البرلمان المصرى عمل قعده مخصوص برياسة سعد زغلول عشان يناقشو ترقيتو لبروفسير، و بعد البرلمان المصرى ما شاف المؤهلات بتاعتو و قدراتو العلميه، خدو قرار انهم يرقوه لبروفسير ف الرياضيات التطبيقيه. و بكده بقا اصغر بروفسير ف جامعة القاهره.

ف سنة 1936 مشرفه بقا اول عميد ف كلية العلوم جامعة القاهرة و هو عندو 38 سنه، و فضل عميد فيها لحد ما مات ف سنة 1950.

## انجازاتو العلميه
مشرفه ليه 26 ورقه بحثيه علميه منشورين ف كزه جورنان علمى م اللى ليهم صيت، و الاوراق دى كات ابحاث اصليه و تأسيسيه ف نظرية النسبيه و نظريه ميكانيكه الكوانتم، و ده لما كات النظريات دى لسه ف مراحل الولاده و التأسيس ف بدايات القرن العشرين، يعنى مشرفه واحد من علمات الفيزيا اللى شاركو ف تطوير نظرية النسبيه و نظرية ميكانيكه الكوانتم. مشرفه ليه ابحاث عن العلاقه بين الماده و الاشعاع و شرح نظرى لظواهر تانى. مشرفه كمان كان علا تواصل مع اينشتاين بخصوص التطورات العلميه ف الفيزيا و نظرية النسبيه.

مشرفه كتب 15 كتاب عن نظرية النسبيه و عن الرياضيات، و الكتب بتاعتو اللى عن نظرية النسبيه اتّرجمو للغات تانى زى لانجليزى، الفرنساوى، الالمانى، و البولندى.

## كتبه
مشرفه ليه كتب علميه و كتب عامه بيشرح فيها نظريات علميه بطريقه متبسطه. من ضمن كتبو:
* النظريه النسبيه الخاصه (1943)
* الميكانيكه العمليه و النظريه (1937)
* الهندسه المستويه و الفراغيه (1944)
* حساب المثلثات المستويه (1944)
* الهندسه الوصفيه (1937)
* الهندسه و حساب المثلثات (1947)
* الرياضيات البحته (1938)
* الذرة والقنابل الذرية (1945)
* احنا و العلم (1945)
* العلم و الحياه (1946)
* مطالعات علميه (1943)
مشرفه ترجم كتب بردو، و نشر كتاب "الجبر و المقابله" بتاع العالم الفارسى الخوارزمى.

## الورقات البحثيه العلميه بتاعتو
مشرفه الورقات البحثيه بتاعتو كات تأسيسيه ف نظرية النسبيه و نظرية ميكانيكه الكوانتم. من ضمن الورقات البحثيه بتاعتو:

:1. On the Appearance of Unsymmetrical Components in the Stark Effect (Phil. Mag. Vol. 43, p. 943) - (1922)

:2. On the Stark Effect for Strong Electric Fields (Phil. Mag. Vol. 44, p. 371) - (1922)

:3. On the Quantum Theory of Complex Zeeman Effect (Phil. Mag. Vol. 46, p. 177) - (1923)

:4. On a Second Approximation to the Quantum Theory of the Simple Zeeman Effect (Phil. Mag. Vol. 46, p. 514) - (1923)

:5. The Stark Effect for Strong Fields (Phil. Mag. Vol. 46, p. 751) - (1923)

:6. On the Quantum Theory of the Simple Zeeman Effect (Roy. Soc. Proc. A. Vol. 102, p. 529) - (1923)

:7. Half Integral Quantum numbers in the Theory of Stark Effect and a general Hypothesis of Fractional Quantum numbers (Roy. Soc. Proc. Vol. 126, p. 641) - (1930)

:8. On The Quantum Dynamics of Degenerate Systems (Roy. Soc. Proc. A. Vol. 107, p. 237) - (1925)

:9. The Quantum Explanation of the Zeeman Triplet (Nature Vol. 119, p. 96, No. 2907, July 18) - (1925)

:10. The Motion of a Lorentz Electron as a wave Phenomenon (Nature Vol. 124, p. 726, No. 3132, Nov. 9) - (1929)

:11. Wave Mechanics and the Dual Aspect of Matter and Radiation (Roy. Soc. Proc. A. Vol. 126, p. 35) - (1930)

:12. Material and Radiational Waves (Roy. Soc. Proc. A. Vol. 131, p. 335) - (1931)

:13. Can Matter and Radiation be regarded as two aspects of the same world-Condition (Verhandlungen der Internationalen Kongress, Zurich, Switzerland) - (1932)

:14. Some Views on the Relation between Matter and Radiation (Bulletin de l'institute d'Egypte, T. XVI, p. 161) - (1939)

:15. Modes in Modern Egyptian Music (Nature, No. 135, p. 548-549) - (1937)

:16. The Maxwellian Equations and a Variable Speed of Light (Proceedings of the Mathematical and Physical Society of Egypt, No. 1, Vol. 1) - (1937)

:17. The Principle of Indeterminacy and the Structure of the World Lines (Proceedings of the Mathematical and Physical Society of Egypt, Vol. 2, No. 1) - (1944)

:18. Wave Surfaces associated with World Lines (Proceedings of the Mathematical and Physical Society of Egypt, Vol. 2, No. 2) - (1943)

:19. Conical Transformations (Proceedings of the Mathematical and Physical Society of Egypt, No. 2, Vol. 3) - (1944)

:20. On a Positive Definite Metric in the Special Theory of Relativity (Proceedings of the Mathematical and Physical Society of Egypt, Vol. 2, No. 4) - (1944)

:21. On the Metric of Space and the Equations of Motion of a Charged Particle (Proceedings of the Mathematical and Physical Society of Egypt, Vol. 3, No. 1) - (1945)

:22. The Egyptian Academy of Sciences (Nature, Vol. 157, p. 573, No. 3992, May) - (1946)

:23. The Metric of Space and Mass Deficiency (Philosophical Magazine) - (1948)

:24. The Mass-Defect Curves on Nuclear Forces (Nature, Vol. 164, October 15) - (1949)

## اهتمامو ب المزيكه
مشرفه كان من ضمن لاهتمامات بتاعتو العلاقه بين الرياضيات و المزيكه، و نشر ورقه بحثيه ف جورنان نيتشر العلمى المعروف عن المزيكه المصريه، و الورقه دى، زى ما مذكوره فوق ف سكشن "الورقات البحثيه العلميه بتاعتو"، عنوانها:

Modes in Modern Egyptian Music (Nature, No. 135, p.&nbsp;548-549) - (1937)

مشرفه بردو كان بيلعب الكمان و البيانو، و أسس الجمعيه المصريه لهواة المزيكه ف سنة 1945.

## تكريمات
من ضمن التكريمات اللى مشرفه خدها:
* فى منحة تعليميه لدراسة الدكتوراه عملتها بريطانيا ك تكريم لمشرفه اسمها "منحة نيوتن-مشرفه "
* فى معمل متسمى ب اسم مشرفه ف كلية العلوم، جامعة القاهره، مصر، اللى هوا معمل قسم الرياضيات، و المدرج الاولانى ف كلية العلوم متسمى ب اسمو
* فى مدرسه اعداديه ف دمياط متسميه ب اسمو، و فى شوارع ف القاهره و اسكندريه و و دمياط متسميين ب اسمو
* ف سنة 1947 مؤسسة الدراسه المتقدمه ("Institute for Advanced Study "IAS) بعتت دعوه لمشرفه عشان يبقا بروفسير ف جامعة پرينستون، بس الملك فاروق منعو من انو يروح
* عيلتو عملت جايزه ب اسمو عشان يدوها لاكتر طالب متفوق ف الرياضيات
الملك فاروق عرض علا مشرفه لقب "باشا"، بس مشرفه رفض و قال ان مفيش لقب بالنسبالو يساوى الدكتوراه ف العلوم.

## تلامذتو
مشرفه كان تملى عندو احساس ب الواجب الوطنى نحية ولاد بلدو مصر اللى كانو محتاجين يتعلمو و يخشو المجتمع العلمى، و احساس ان فى جيل كامل محتاجلو. مشرفه فى من تحت ايدو علما مصريين كتير ف الفيزيا و الرياضيات طلعو، من ضمنهم:
* سميره موسى؛ عالمة فيزيا مصريه
* محمد مرسى احمد؛ عالم رياضيات و فيزيا مصرى
* عطيه عبدالسلام عاشور؛ عالم رياضيات مصرى
* فهمى ابراهيم ميخائيل؛ عالم رياضيات و فيزيا مصرى
* عفاف صبرى
* محمود الشربينى

## رأيو ف السياسه و المجتمع
مشرفه كان شايف ان القوانين اللى بتحكم المجتمع لازم تبقا مبنيه علا اساسات علميه، يعنى لازم تاخد ف لاعتبار التطورات اللى بتحصل ف العلوم، عشان ده الطريق الوحيد اللى بتتقدم فيه الشعوب، اللى هوا طريق البحث العلمى، و عشان كده مشرفه كان تملى بيحاول ينشر العلوم ب انو يكتب مقالات و كتب عامه فيها شرح لالنظريات العلميه. مشرفه بردو كان شايف ان الدوله لازم تسيب العلما يحكمو ع الامور بحريه، عشان غير كده الجهل و التخلف هينتشر و يسيطر علا حياة الناس، و بيستشهد ب حالة الاوروبيين ف العصور الوسطانيه (عصور العتمه الاوروبيه) لما رجالة الدين كانو بيضطهدو العلما زى كوبرنيكوس و زى جاليليو و غيرهم، و لما رجالة الدين دول كانو بيحاربو النظريات العلميه و بيحاربو حرية التفكير، و ازاى ده اتسبب ف جهلهم و تأخرهم لفتره طويله لحد ما قدرو يتخلصو م لاضطهادات دى.

مشرفه كان شايف ان السياسه فن، و زى اى فن ليها هدف انها تفيد الناس بشكل ولّا التانى، و كان شايف ان بردو السياسه لازم تتعاون مع العلم و تبقا محكومه ب العلم. مشرفه كان موافق مع افكار افلاطون اللى ف كتاب "الجمهوريه" بتاعو، و كان شايف ان الكتاب ده من "الكتب الخالده ف تاريخ التفكير البشرى"، ف تعبيرو؛ يعنى كان موافق ان ف الدوله المثاليه حكومة العلما و الفلاسفه هيا احسن حكومه، و ان الحكام ى يبقو علما و فلاسفه ى العلما و الفلاسفه يبقو حكام، عشان العلما و الفلاسفه تملى بيدورو ع الحقيقه، و اجتماع السياسه مع قوة العلم و الفلسفه و الحكمه بيحقق العداله و الخير و الرفاهيه لالبشريه.

مشرفه كان من ضمن اللى عارضو تسخير العلوم الفيزيائيه الحديثه و الطاقه الذريه ف الحروب و ف صناعة اسلحة دمار، و حذر من استعمال العلم ك وسيله لالدمار و الحرب. بس ف نفس الوقت كان ناوى يخلى تطبيقات علوم الذره تخش مصر.

## موتو
على مصطفى مشرفه مات ف 16 يناير 1950 و هوا عندو 52 سنه. فى لبش كتير و تخمينات عن سبب موتو، فى ناس بيقولو ان الموساد الاسرائيلى اغتالو عشان مشرفه كان ناوى يخلى تطبيقات علوم الذره تخش مصر، و ان الموساد استعمل سم ف لاغتيال. و فى ناس بيلومو موتو ى ع الامريكان ى ع الروس عشان لاتنين كانو قلقانين ان حد فيهم يجبر مشرفه ع التعاون معاه عشان يعمل قنبله هيدروچينيه، بسبب خبرتو العلميه، و اللى امريكا عملتها القنبله الهيدروچينيه دى بعد موت مشرفه بسنتين. بس اخوه—عطيه مصطفى مشرفه—قال ف الكتاب اللى كتبو عن حياة على مصطفى مشرفه ان الكلام ده مش صح و ان على مصطفى مشرفه مات موته طبيعيه علا سريرو.

المجتمع العلمى اعتبرو موت مشرفه خساره لالعلم و العالم؛ محمد الجوادى بيقول ف كتابو ان اينشتاين قال: "مش مصدق ان مشرفه مات، دى خساره كبيره".

مشرفه عملولو حفل وداع ف جامعة القاهره و حضرها شخصيات كبيره، من ضمنهم طه حسين. و ف السنين اللى بعد كده بعد ثورة 1952، فى كزه حفلة تكريم اتعملو لمشرفه.

مشرفه عملولو جنازه مميزه ف مصر، و طلاب الجامعه لبسو الروب لاسود و مشو ورا الكفن بتاعو ف طوابير، ف جنازه لاقت ب مقام عالم مصرى عظيم.
 
## المراجع
* محمد محمد الجوادى. *مشرفه بين الذره و الذروه*. الهيئه المصريه العامه للكتاب.
* عطيه مصطفى مشرفه. *دكتور على مصطفى مشرفه: ثروه خسرها العالم*. الهيئه العامه لقصور الثقافه.

تصنيف:مقالات مختاره
تصنيف:مواليد 1898
تصنيف:وفيات 1950
تصنيف:علما مصريين
تصنيف:دمايطه
تصنيف:علما رياضيات من مصر
تصنيف:متعلمين فى جامعة القاهره