Rivas (Agan̄-mkpulu)

**Agan̄-mkpulu Rivas** (òrere **Rivers State** me usem  uket-chieen̄) ìre agan̄-mkpulu me agan̄ Ebon Okwaan̄ Naija me agan̄ osiki me Naijiria. Echili ọmọ me acha 1967 mgbọ efelebe ọmọ isan̄a me lek oka Agan̄ Mbum-ura [Old Eastern region]. Ama mkpulu ìtatap ikana ọmọ ìre Anambira mè Imo me agan̄ inyọn̄, Abia mè Akwa Ibom me agan̄ mbum-ura, Bayelisa mè Delita me agan̄ ichep-ura. Ama ibot kan̄ ìre Pọt Akọt, eyi ekimọnọ kire ikpele ama [Metropolis] mèlek si ama òrere ebon mbubek aran̄ ijọn̄ me Naijiria.

Otu-ifuk ebi ìluluk me agan̄-mkpulu yi ìre 5,198,716 sa me orirọ ifuk-ene eyi acha 2006.
Ọmọ ore òso agan̄-mkpulu gweregwen ene ewabe ichit me emen me ido Naijiria. Ebi ene ìnan̄a me esese esese owuwa otoko òwa me agan̄-mkpulu yi, kire ebi Igbo, Ogoni, Ijaw, Obolo, mè ofifi.
Mîchubọk iriọọn̄ ọmọ kire agan̄-mkpulu òkaan̄ owuwa usem∶ usem ekitumu me emen îraka akọp iba mè jeeta (28).
Me okike ijon̄, ọmọ ore òso 26 òmimin ichit me etete ebi kè agan̄-mkpulu ìkup me Najiriai, owuwa okwaan̄ si mîliliin̄ iraka me emen kan̄ ..

Ugwem mbubek agan̄-mkpulu yi ìchubọk ibeen̄ me lek irọrọkọ aran̄-ijọn̄. Eya îkisa owuwa ikpoko ijet ema enenen; ubọk geelek îrebe ebi ibot mkpulu kpekisa ikpoko cha irọ inu inwọn mè ikput ugbọọri. Me emen acha 2000 cha, ikpan̄-ene eyi òje me lek otu-ogbo ebi ifit udun [cult] îmumana me agan̄-mkpulu ya. Me acha 2019, ogwu ibot mkpulu Nyesom Wike îtumu isibi ibe ke Agan̄-kpulu Rivas ìre agan̄-mkpulu ebi Kiristien mije 90% me lek ebi ìluk me emen ìre ebi Kirisiten, me ere 10% gaalek ire ebi , sa ene inen mè inen gaalek ìrere ebi ichen ekigọọk erumfaka Isilam. Ere ujinyọn̄ mè ere mgba-uji òkup me agan̄-mkpulu yi òre òso iba okifufun̄ ichit me Naijiria .

## Mfufuk
Egwen agan̄-mkpulu Rivas ibak owuwa okwaan̄ ìliliin̄ iraka me okike ijọn̄ kan̄. Agan̄-mkpulu yi ikore ge melek ebi ke agan̄ ikup me  bene me acha 1885 re 1893 mgbọ îkanabe ge me etete agan̄ ìkup me .  Me acha 1900, mîben agan̄ ya igbaan̄ itap melek agan̄ cha ìkup me  isa îchili  eyi Naijiria Osiki. Echili agan̄-mkpulu yi me acha 1967 mgbọ efelebe agan̄ osiki [Eastern Region] eyi Naijiria. Me acha 1996, mîsan̄a usini ere me lek ijọn̄ agan̄-mkpulu yi isa irọ Bayelisa. 

## Otoko
Owuwa otoko òwa me emen agan̄-mkpulu yi, kire∶ Abua, Andoni (Obolo), Ekpeye, Bille, Egenni, Eleme, Egbema, Etche, Ibani, Ikwerre, Kalabari, Ndoki, Ndoni, Okirika, Ogoni, Ogba, Odua, mè ofifi. Orọmijọn̄ me agan̄-mkpulu yi îwa mè ikup esese-esese. Ebi ìluk me emen kan̄ mîkibọkọ ebi ichen itap enenen mè ikikaan̄ ata ugwem mèlek ebi ene.

## Usem
Inu òwawa iraka otoko 26 ekup me agan̄-mkpulu ya, geelek mè usem, orọmijọn̄ mè ubọk irọ-inu kiban̄. Eya orọ, owuwa ebi ìluk me agan̄-mkpulu yi mîkikọt itumu owuwa usem igbaalek usem ama iman kiban̄. Usem uket-chieen̄, ònan̄a me lek mkpulu usun̄, ire usem ge ebi ene ekimalek itumu me esese esese oniin̄ me emen esese esese ama me emen kan̄. Usini ebi ìnan̄a me Rivas ekitumu usem iba, usem uket-chieen̄ mè Ùnà mèlek usem ama kiban̄. Îre ikeya mije nsabọn mè  ekirọbe inu me usem Ebeke mgbọ ema enenebe inyon̄ ijọn̄ [esibe isi ikup me ama ile].  Isan̄a me lek Ùnà, otutuuk usem kechilọ ekup me ọgbọn̄ Benuwe-Kongo mè ìre Naija-Kongo.

Ọgbọn̄:Agan̄-mkpulu me Naijiria