Skirabulu (Ikan Òkikpulu)

**Skirabulu** (òrere **Scrabble** me usem Uket-cheen̄) ìre ifit ikọ [word game] eyi inyọn̄ akpọk eyi ene iba re ini ekifit. Ema ekibọkọ ofu-ifuk [score points] sa me imọmọnọ ichip-ifit òkaan̄ nkwukwuuk ge ge me lek igwook me onineen̄ me inyọn̄ akpọk ifit ya. Efele inyọn̄ akpọk ya itap me asabọn okop 15x15. Ichip-ifit egwookbe cha ìkaan̄ inanama ikọ [form a word] eyi mêkọtbe ifuk nan̄a me ujit fo ulom, mè ìyaka ire nan̄a me inyọn̄ fo ijọn̄; ikọ ya si môre ikọ òkukup me emen òbum-ikọ mè ìre ikpa usem òsoso ifuk.

=Nroon̄ Ifit=
Nroon̄ echieekbe ibe ekesa efit ifit yi ìre:
* Akpọk Skirabulu òkaan̄ okop 15x15.
* Ichip-ifit efit mè akọp iba mè go (125) etapbe me emen àkpa kpebekọt imọọn̄ itibi.
* Utap-inu [rack] me ene me ene inyi ebi ìbefit ifit yi.
* Ikpa ige-inu mè uti-ikpa
* Òbum-ikọ mè ìre ikpa-usem (eyi ebesa igbini ikọ mè ire agan̄ iba cha kpechieek)

=Ibot Ifit (Inu Ebaakbe me lek Ifit)=

Inu ogwu ifit okiweek me ifit yi ìre ufuna ọmọ ikaan̄ otu-ifuk [point] iwa ire oke geelek ibokọtbe ikaan̄, sa me itotoon̄ tailu (ichip nkwukwuuk ikọ) me inyọn̄ akpọk isa ige ikọ. Ire ene ge me lek ebi ifit cha ifit ichip-ifit kan̄ isan̄a, ìkayaka ìkaan̄ ofifi ichip mè kpunu si ofifi ichip me emen akpa ifit, ifit îta.

=Sabum Ènebene Ifit=

Sabum ènebene ifit, ebi ifit ekaan̄ itutumu ifieek òbum-ikọ (ikpa-usem) ema ebesa ifit ifit ya, ufun̄a eriọọn̄ ubọk ebesa iteek igbini-ikọ geelek òbosibi me emen ifit ya.

Ogwu-ifit geelek môkaan̄ utap-inu (inu itap ichip) ge. Mêtap otutuuk ichip-ifit 125 cha egebe nkwukwuuk ikọ me lek cha me emen akpa eyi kpebekọt imọọn̄ itibi (mè ìre, ikakana ema ichit) ufuna ene ikamọọn̄ inu egebe me lek sabum ibonimọnọ. Ogwu ifit geelek mômọnọ ichip ge ufuna esa eroon̄ nriroon̄ eriọọn̄ ogwu òbochili ifit mè ogwu òbofit igọọk. Ogwu òmọmọnọ ichip-ifit ògbegbet lek "A" ichit obochili ifit sabum ebilọ ènefit egọọk ike nkwukwuuk ikọ ema emọnọbe mgbọ ekiroon̄ nriroon̄ ya odọmọbe. Ire ene geege imọnọ ichip eyi kpege inu me lek, ogwugwa obochili ifit, mije ike edọmọbe isun̄ me ifit yi, ichip eyi kpege inu me lek okeke me isi inyi "A". Ire ene iba emọnọ ichip egebe ìkike nkwukwuuk ikọ me lek, inenire ke ema ene iba cha ebechili ifit mgbọ ge, ema mêyaka ichip kiban̄ cha itap me emen akpa mè ikpọk imọnọ ofifi me emen akpa ifit ya, ufuna eriọọn̄ ogwu òbochili ifit me etete ene iba cha. 

Isigobo irek-ifit [cardinal position] isan̄a, otutuuk ebi ifit mêyaka ichip kiban̄ itap me akpa-ifit mè itọp ikana. Ogwu ifit geelek mônenigwọ ichip-ifit jaaba, mè itap ema me onineen̄ me emen utap-inu kan̄ inyi ebi ifit kechilọ ekamọọn̄.

## Ifit Ifan̄a

Me ifit ifan̄a, îkup me isi uyọt ibe ichip ifit iso ifuk (100 me eyi uket-chieen̄, 125 me eyi Obolo. Mije keya, mîteme ibe ebi ifit esun̄ ichip cha me onineen̄ me emen okop òrere 10X10 (mè ire 14X9 me eyi usem Obolo).

---

=Achubọk Ifit=

Adasi ikọ enamabe ìkakaan̄ isisip iraka nkwukwuuk iba òsisibi inu ire efuk bene me ujit ifo ulom mè ìre bene me inyọn̄ ifo ijọn̄. Ikọ ya ìkaan̄ itetet si me lek okop eyi etete akpọk (òrere H8, eyi edutbe iman̄ ntaronyan̄ me emen). Mgbọ geelek îkupbe inyi ene ibe ifit ifit, ogwu-ifit ya môkọt irọ ge me lek inu kechi:

• Itele ibe irek ya iraka ọmọ, mè ije me ikike (scoring nothing).

• Isa ichip-ifit 1-7 inwene me lek echi òkup me emen akpa-ifit, mè ije me ikike. Unen otu-oniin̄ inwenwene ichip-ifit ìre isusun̄ ema ikana isi ichit, isan̄a aya ichip me irek kiban̄ mè ikpulu ema itap me emen akpa-ifit. Mêkọt inwene ichip-ifit ire otu-ifuk ichip òkup me akpa-ifit ìkasip ìraka jaaba.

• Ifit ifit sa me itotoon̄ inu ikasipge ìraka ichip ge me inyọn̄ akpọk-ifit, ifuk otu-ifuk ifit ya osibibe, mè itap isọkọ me otu-ifuk ọmọ owuukbe lek ikaan̄.

Ogwu-ifit isifit ifit isan̄a, môtumu isibi otu-ifuk eyi ifit ya osibibe (inyi ebi ifit kechilọ enọ) mè isan̄a aya ichip me akpa-ifit itoon̄ me inyọn̄ utap-inu kan̄ inyi iso jaaba. Isifit adasi ifit ya isan̄a, ifit geelek efitbe ìkaan̄ irariaak me lek ikerere ichip-ifit ge òwuwuuk lek ikup me inyọn̄ akpọk-ifit. Me ifit echi ògọgọọk eyi adasi ya, ebi ifit mêkọt irọ ge me lek inu kechi:

• Irọ ikọ ewuukbe lek ifit ijọn̄ọ igak eyi adasi mgbọ. Nj: Ire mîwuuk lek ifit ME, ufi ene môkọt ifit (ME)N, E(ME)N, NTE(ME), I(ME)EN.

• Igọbọ ikọ ge ikam sa me itatap ichip ifit isọkọ ikeke ikeke [perpendicularly]. Nj: Ire mîwuuk lek ifit ENE, mêkọt ifit BỌKỌ ikeke ikeke me agan̄ ibot ya, inenire BENE/BỌKỌ.

• Ifit ikọ imaan̄ imaan̄ [parallel] igọọk eyi òwuwuuk lek ikup me inyọn̄ akpọk. Nj: Ire ene ifit BOLO, mêkọt ifit ENE mè ìre ENENEN imaan̄ imaan̄ me irak. Eya môneninyi BE, ON, LE mè ON.

Usini ikan òfolek ifit echi ògọgọọk adasi ifit:

• Kpebechieek ibe efit ikọ eyi ebefuk ọjọkọ ọjọkọ (diagonally), mè ire eyi òkinan̄a me ulom ifo ujit, mè ìre eyi òkinan̄a me ijọn̄ ifo inyọn̄.

• Otutuuk ichip ifit ogwu-ifit ge ofitbe me efe edim ge ekaan̄ ikukup me onineen̄ ge, mè igbaan̄ ire ikọ ge òsisibi inu (eyi eriọọn̄be kire "achubọk ikọ"); ichip-ifit efitbe ìkaan̄ igbagbaan̄ me lek eyi òwuwuuk lek ikup me inyọn̄ akpọk, ikerere ibe ìre ichip ge gaalek ke îgbaan̄ me lek.

Ifit geelek òchachaka ikan chi geelek, kpebọkọ itap; ogwu-ifit keyilọ môkọt igbini ojelek ifit keya, mè irọ inyi eten̄ ichip cha esan̄a me inyọn̄ akpọk, me ifit ìfan̄a, ikerere ibe ikọ esabe ichip cha inama ìtatat.

Ichip-ifit iba echi kpege nkwukwuuk ikọ me lek ekup me emen ifit yi. Mêkọt isa ema igwen nkwukwuuk geelek. Nkwukwuuk geelek esabe ema igwen, otu-ifuk [score] ema ekaan̄be ìre ofok (0). Isisa ichip-ifit eyi ukpọk-lek ifit, ìre ibe mè erọ ; ìkponwene mege ifit ya òta.

## Ikọ Mêkọtbe Ifit

Mêkọt ifit otutuuk ikọ òkup me emen òbum-ikọ egobobe ibesa ifit ifit yi, ire, kpebefit erieen̄ ene mè erieen̄ ere. Ire, me ifit eyi usem Obolo, mêkọt ifit erieen̄ ama echi òkup me ido Obolo. Ikọ ekpukbe igbidim mè ikọ òkeke inyi ofifi ikọ, kpebekọt ifit echa me emen ifit yi. Ikọ geege òrere ijo ikọ mè ìre ikọ môkọtbe ito ibaak, kpebefit ojelek ikọ kecha. Me ifit ifan̄a eyi Amerika Inyọn̄, otutuuk ikọ ebọkọbe itap ìkup me emen "Official Club and Tournament Wordlist, 3rd Edition." Me echi ofifi ido, ikpa usem ema ekisa ifit ìre "Collins Scrabble Wordlist", (CSW) eyi 2015. Ikọ echi òkup me CSW, ire, kpekup me TWL, ekige # igọọk.

## Igbigbini Ifit

Ire ogwu ifit ge inama ikọ eyi ogwu ifit keyilọ okeekbe ibe ìkatat (kpunu me emen òbum-ikọ ema egobobe ibe esa efit ifit ya), ogwu ifit keyilọ môkọt igbini ifit ya. Ire ikọ îgbinibe ya kpunu me emen òbum-ikọ ya me atikọ, ogwu òfifit ikọ ya môkpulu ichip-ifit kan̄ isan̄a me inyọn̄ akpọk-ifit, irek ifit keya môraraka ọmọ. Ogwu-ifit ìbokọt igbini ifit ire ogwu òfifit ifit ya ìkasan̄a-nu aya ichip-ifit me emen akpa-ifit ìsa ìnitap me irek ichip îfitbe cha.

## Òta Ifit

Me ifit ifan̄a eyi Amerika Inyọn̄, ifit môta ire:
* Kpunu ofifi ichip-ifit me emen akpa ifit, me ere ogwu-ifit ge îwuulek ifit ichip-ifit kan̄ isan̄a.
* Irek ifit gweregwen îraka, ge ogọọk ge, me kpekaan̄ otu-ifuk [score] geege.

Ire ogwu-ifit ge ifit ichip-ifit kan̄ isan̄a, mêfuk otu-ifuk eyi ichip-ifit òsisik me utap-inu ebi-ifit kechilọ osibibe, mè iben iriaak me lek otu-ifuk eyi ogwu-ifit òfifit eyi kan̄ isan̄a ya, me mgbọ, mêfuk otu-ifuk ichip-ifit òsisik me emen utap-inu kebilọ cha isan̄a me lek otu-ifuk eyi ema ewuukbe lek ikaan̄. Me ifit ifan̄a, ogwu òdadasi ifit isan̄a môbọkọ mgbọ iba otu-ifuk òsisik me utap-inu kè ogwulọ, ire, otu-ifuk eyi ogwulọ owuulek ikaan̄ ìkabonwene.

=Isusun̄ Otu-ifuk=

Ichip-ifit geelek îkaan̄ otu-ifuk egebe igbaalek nkwukwuuk ikọ òkup me lek isa ijeen̄ oke ulobo/otu-ewe enyibe nkwukwuuk ya. Ire ebi kè nkwukwuuk kire òbook ida [vowel], echi ekimalek imun̄ me emen usem, ulobo kiban̄ ìre ge (1), sà nkwukwuuk echi kpekigwat lek imun̄ me emen usem kire Q, X mè Z ke ulobo kiban̄ ore 8-10  me ulobo. Ichip-ifit echi ukpọk lek ekaan̄ ulobo ofok (0). Otu-ifuk eyi otuuk ifit obenbe ìre mgbanriaak otutuuk otu-ifuk ònan̄a me lek otutuuk aya ikọ enamabe (mè ntap-nsọkọ, mèlek si otu-ifuk eyi otutuuk ikọ egọbọbe ikam).

Mêkọt inwene ichip-ifit eyi ukpọk lek mè isa eyi egebe inu me lek itap me irek kan̄. Nj: Mêkọt isa ichip-ifit ukpọk lek etapbe iman̄ R me lek itap me irek R.

* Mumana Nkwukwuuk Mgbọ Iba (MNMB) mè Mumana Nkwukwuuk Mgbọ Ita (MNMT): Ichip-ifit geelek òninin̄ emen okop chi, mêkpọ otu-ifuk egebe me lek mè imumana mgbọ iba mè ìyaka ire mgbọ ita igọọk me lek inu egebe me emen okop ya.

* Mumana Ikọ Mgbọ Iba (MIMB) mè Mumana Ikọ Mgbọ Ita (MIMT): Ire ichip-ifit geege inin̄ emen okop chi, mêfuk otu-ifuk eyi ikọ enamabe ya osibibe mè imumana mgbọ iba mè ìyaka ire mgbọ ita, igọọk me lek inu egebe me emen okop ya.

Ire ikọ enamabe ikaan̄  eyi nkwukwuuk mè eyi ikọ, mêdasi ifuk  eyi nkwukwuuk sabum eyi ikọ, inyi ije itat me lek ikan òkikpulu ifit yi.

## Nrọ-njeen̄

Emọnọ-nu ebe adasi ogwu-ifit ìfit FINED 8D. Otu-ifuk ifit yi onin̄be ìre 2*(2*4+1+1+1+2) = 26. Ire ogwu-ifit  òso iba ifit inyi FINED ya ikana CON(FINED) 8A; otu-ifuk ifit ya onin̄be ìbore 3*(3+1+1+4+1+1+1+2) = 42. Riọọn̄ ibe ke otu-ifuk eyi F òkup me emen okop MNMB onin̄be ìbore inu îwuukbe lek ire. Ire adasi ogwu-ifit ya inifit BATTInG 7G (isa ichip-ifit ukpọk-lek ifit N), mè isa me ikeya inama BE mè AD igbaalek; otu-ifuk eyi achubọk ikọ ya BATTInG onin̄be ìre 2*3+1+2*1+1+1+0+2*2 = 15. Otu-ifuk eyi B(E) onin̄be ìre 2*3+1 = 7 (riọọn̄ ibe ke mêmumana B mgbọ iba me agan̄ iba cha). Otu-ifuk A(D) onin̄be ìre 1+2 = 3. Ire, esa otutuuk ichip-ifit òkup me emen utap-inu ifit ikọ ya, eya orọ, mêtap  50 igbaalek; otu-ifuk ifit ya onin̄be mônenire 15+7+3+50 = 75. Me ikeya, otu-ifuk eyi adasi ogwu-ifit ya osabe ije ifo isi igak ogwu òso iba ìre 101:42.

=Ubọk Ige-ifit=

Ike îkupbe me epelubọọn̄, Skirabulu îkaan̄ onineen̄ ekisa ige ifit efitbe. Me inyọn̄ akpọk ifit, ege 1–15 me agan̄ ugban [rows], mè ige A–O me lek ugbọn̄ [columns]. Me ikeya, okop òkup me inyọn̄ agan̄ ujit ya ìre A1 sà okop eyi òkup me etete akpọk ifit mè ikaan̄ ntaronyan̄ me emen ya ore H8.

Ekige ifit efitbe ikeyi: *"IKỌ yz +ifuk"*, me ere *IKỌ* okekebe inyi achubọk ikọ enamabe, *yz* ore iman̄-ifuk [coordinate] okop ere adasi nkwukwuuk me lek ikọ enamabe ya okekebe, sà *ifuk* ore otu-ifuk eyi ikọ enamabe ya osibibe. Ire ikọ enamabe ya ìnan̄a me ujit ifo ulom, mêdasi ige iman̄ eyi ugban sabum eyi ugbọn̄. Ire ikọ ya ìnan̄a me inyọn̄ ifo ijọn̄, mêdasi ige eyi ugbọn̄ sabum eyi ugban. Isibege ikọ enamabe, ekisa nkwukwuuk eyi ilile ige, îtata mè ichip-ifit ya ìre eyi ukpọk-lek. Ire ikọ enamabe ije itibi ikọ òwuwuuk lek ikup me inyọn̄ akpọk, mêtap ugwuk
 () ikana nkwukwuuk echi òwuwuuk lek ikup me inyọn̄ akpọk ya. Nrọ-njeen̄, adasi mè òso ifit iba me lek ifit efitbe me ogugo yilọ òkup me inyọn̄, mêge ikeyi:
* QUAY 8E +32
* PRE(Q)UeLS E5 +122

Ọgbọn̄:Ifit